(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Safn til sögu Íslands og íslenzkra bókmenta að fornu og nýju"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



\ 




J/'/''. V ; 



SAFN 



TIL 



SÖGU ÍSLANDS OG ÍSLENZKM 
BÓKMENTA-" 

AÐ FORNU OG NÝÍU, 



GEFIÐ tr 



/ 

HINU ÍSLENZKA BÓKMENTAFÉLAGI. 



' J 

FTRSTA BINDI. 



KAnpiAinfAHönr. 

Printab mA 5. /., lUetíKH. 

J 

1860. 



-• • • 



• •• •- 



• • •• 




THE NlV/ YORK 
PUBUC UBRÁRY 

734357 A 

ASTOH, LENOX AWt) 

TUJ5EN FOUNDATI0N8 

R 193^ U 



Kvo míkíð og mart, sem íslendíngar hafa gjört til að viðhalda 
og endnrKfga þekkíhgn á sðgu og fomfræðum Norðnrlanda, 
þá hafa þeir ekki sfðnr Terið atorkusamir í að semja rltgjðrðir 
i vora túngu um land vort sjálft, og um sðgu þess og ástand 
í ðlfnm greinum; en svo heflr verið áslatt hfngaðtil, að allar 
hvatir hafa verið mehi til að koma á prent þeim ritgjðrðum, sem 
elxtar voru og ft*amar snertu AllNorðnrlðnd en Island eitt, þvf 
þar reið á fyrst og firemst, að allir menn, og þé einkum 
þjöðirnar hér á Norðurtðndum , kæmist i ^san skilnfng nm, 
bversu nauðsynlegt þeim vœri og gagnlegt að riQa upp fyrir 
ðér endurminnínguna um hina fomu túngn, sðgú og fomfrœðl 
þelmi, sem þvf nœr var að ðllu gleymd að heita mátti, en 
það sem snerti f sland eitt mátti þvf fremur bfða , ' sem alls- 
heijar ritin, er vér 4negum svo kafla, bafa á svo margan hátt 
verið islendfngum sjiIAim bieði til frððleiks, sæmdar og upp^ 
hvatníngar. ^ 

Nú er svo lángt komið, að Norðurladda þjöðir eru, eins 
og aðrlr, faraar að kappkosta bver um sig að rannsaka sðgu 
F sfna bæði að fórau og nýju, og það IJös, sem fslendfngar 
hafe hvað mest tendrað, lýsir nii með fnllri Mrttt; því er nú 
og komínn tfmi tU, að Islendfngar gefi gaum að sögti la&ds 
sins sérflagí, og leggi aHt kapp i, ekki sfðtir eit aðrar þjóðir, 
að koma þvf f yós, sem svo lengi beftr verlS til safhað, og 



tíZ 



IV 

þó legið að míklum hluta einsog hulínn fjársjóður. Að stuðla 
til þessa liggur engum nær en hinu íslenzka bókmentafélagi, 
enda heíir og enginn betrí tðk til þess en félagið, með góð- 
fúslegum og flramkvæmdarsðmum styrk landa vorra. Og þareð 
þetta fyrirtœki er nú á stofti sett, svo að hin fyrsta tiiraun og 
viðleitni kemur hér fyrir almennings sjónir, þá skuluði vér i 
stuttu máH skýra fri, bvernig því er orðið framg^ngt. 

Hln fyrsta hvðt til þessa fyrirtækiB var uppástúaga frá 
hinum núveranda bókaverði deildar bins islenxka bdkmenta* 
félags í KaupioannahðfiQ, Gísla BrynjúlfssyDi, 16. Septbr. <8ol. 
Hapn stakk þar uppá, að bókmentafilagið gœfl lU ritsafn nokk- 
urt, ,,er œtlað værí fyrír ritgjðrðir og skjöl, Islenzkum bók- 
mentum eg sðgu landsíns viAvíkjandr\ tók bann einkum fram, 
ad i ritsafin þetta skyldi verða tekið: J) Skjðl og ðnnur 
Aota eða sðgurít, sem ei h|i£a verið prentuð áður, en þó þylýa 
þess verð að auglýst sé; mættu þau vera bæði fora og ný, 
ea þó ei ýogri en svo, að þau með ðllum rétti sé orðín eiga 
aðgunnar, og geti þvi orðið benní til upplýsíngar & einhvera 
hátt; þyrfli þi líklega. sem optast að fyigja þeim dáKtil rít* 
gjðrð frá útgefandanum , til þe6S að segja hvernig i þeim 
standi, o. s. frv. — . 2) Kvæði bœði fora og ný, sem þesa 
þykja verð, en þó ei ýngrí að tiltölu en bin fyrgreindu skjðl 
og rít, og l^ifli þeim þi eins að fylgja smi-ritgjðrðír tii skýr- 
iDgar og fróðtoiks. — 3) Ritgjorðir bæði gamlar og aýjar 
um íslenzkar bokmentir fyr og síðar, og ymsa kafla úr sðgu 
landsins og annað þar að lútandí , sem sýni og skýri atbafnír 
manna og istand i Islandi i ymsum oldum, bæði i tilUtl tíl 
hins andiega og alþ^^ðlega iífs. Ritg}4>rðum uoi íslenzkt wil 
og norræna miifræði i hér Uka við að veita viðtðku, af þW ^ 



ftlngið er eiiAiira gloiliali milfliiM vegna, og þaS er midirról 
allra böÍLBMiifa''. 

f»es8i uppiBtúDga var borin vpp á fiiBdi deildarinnar ( 
Kaopinaonáhðfti 20« Beptembrr 1861. AUír ftiodarmenn vom 
aamdöma um, að ftakilegt væri að sHkt rtt k«mi út, en þareð 
engar ritgjArðir buðost þ&^ að simi, var það álÉveðið, að semja 
skýrsio um ályktun þeeaa og augl;^6a hana í ðagblððum hér, 
og þarmeð að óska, að ritgjðrðir yrði sendar félaginu innan 
irsloka. 

þegar nffisti fundur var baldinn, 29. Novembr. 1851, var 
lofað rítgjðrðum til þess tíma sem ikveðinn var, og þóttí þi 
timi kominn til að kjósa nefhd, er segja akyldi ilit aitt um 
þesaar og aðrar ritgjðrðir, er koma kynni til félagsina í þvi 
akyni, að þær vœri œtlaðar til prentunar i ritsafhi þesau. Voru 
þeir þi kosnir i nefndina: Jón Sigurðsson, Konrið GialaBon 
og Gisli Brynjúlfsson. 

þannig er til komið þetta fyrsta bindi af ,,Safni til sðgu 
fslands og islenzkra bókmenta að fomu og nýju'*, og hðfum 
vér, fyrtéðir neftidarmenn, eptur þessari kosningu félagsins, 
sagt ilit vort um ritgjörðirnar, en félagsstjómin og hðfUndarnir 
sjillir að ððm leyti séð um útgifuna. 

Félagsins litlu efni hingaðtil, og önnur fýrírtœki sambliða 
þessu, hafa vaidið þvi, að bindi þetta heflr komið út smi- 
aaman, en ekki alit i einu. Fyrsta hepti þess kom út um 
Yorið 1852, annað vorið 1854 og bið þriðja i vor er var. Um 
þetta þykir oss ekki þörf framar að fjðlyrða, þareð firi þvi 
er sagt nakvæmar i skýrslu þeirri um athafnir félagsins og 
Qirhag, er forseti deildarinnar gefur félaginu i hverjum irs- 
fundi, og prentuð er i Skimi. Oss þykir ekki heldur nein 



aauðsyn i, að fara orftum iud rilg)firðirur, þvi vér œthiflist 
til þœr mæli fyrir sér sjálfar, einsog þœr einiiíg Infti þegar 
gjðrt. Vér tiðfain einúngis gcBtt þeirrar regiu, að láta höf- 
undana eiga sem fýllst frelei i ðUu þvi er aaerti rítgjðrðir 
þeirra Qg aUau frágáoig á þeim, þareð vér hyggjum að aliir 
htutaðeigendur kunni þeeeu be^, og að bsði ÍBleodíngar og 
aðrir, sem riUn lesa , hafl á þann hátt hezt not af þelm. 

KaupmannahÖfDy 20. Novembr. 1856. 
Jón Sigurðsson. Konráð Gislason. Crisli Brynjúlfsson. 



YFIRLIT EFNISINS. 



1. Bisfaipt tal i ísblldi, meö athugagreiDum og 

fylgískjðlum , eptír J6b SigurftflOl . . bla. 1— 14. 

Biskupar i 8kálholtí bbi. 1—4. 

Búkupar á Hólum 4 — 7. 

Biskupar yfir íslandi 8. 

Fylgiskjöl; 

Lejrfisbróf Hinriks vi. Engla konúngs fyrir 
Jón Hólabiskup. 28. Mai 
1486 ......... 8 -^O. 

— •* fyrir J6n SkálhoUi bisk«p. 

22. NoY. 1436. .... 9-10. 

— — fyrir binn sama. 29. Jan- 

var 1438 ....... 10-11. 

— — fyrir Jón Hóla biskup. 18. 

Febr. 1438 11-12. 

— — fyrir hinn sama. 8. Novbr. 

1438 12-13. 

— — tíl kaupferlbar til Islands. 

^ 26. Febr. 1440 .... 13—14, 

2. Bisknpt-aniiiltr Jins Igilgsontr, með formáia, 

athugagreinum og fyigiskjöium eptir J6n 
Signrftsson 15— 136. 

Formáli bls. 15—28. 

Biskupa-annálar Jóns Egilssonar .... 29—117. 
Fylgiskjöl: 

Haga-ætt 118-^120- 

Fastcignir ögmundar blskops 126^128, 

Bréf Gizurar bisknps. 4. Junl 1541 . . 128'^129« 

Fasteignir Bjamar prests Jónssonar . . . 129—130« 

Fasteignir Ara Jónssonar 130—131. 

Jai^askiptabréf Tib SkíOholtfl stól. 27.Sept- 

ember 1563 131-132. 

Æfi-ágrip Gfsla blskups Jónssonar. . . . 133*136. 



vm 

3. Um Fagnkinnii og Ólafli fögi helga, eptir Jte 

þorkeUson 137—184. 

4. Um tfmatal í tslendfnga stgim f fornðld, eptir 

GnSbrand Tigfbsson 185-502. 

Um timatal i íslendmga sOgum . • blé. 185 - 492. 

Tímatals-tafla 493—500. 

Efnls-yfirlit 501—502. 

5. ÆH Stnrln Iftgmanns þórftarsonar og stutt yfir- 

lit þess er gjöröist um hans daga, eptir 

Srein Skifason 503-639. 

I. Upphaf SturlÚDga aldar .... bls. 505-524. 

n. A. Æfí Sturlu Iðgmanns. 524—587. 

B. Rit Sturlu IðgmanDs 587—625. 

III. Um breyting á Islandi, þegar þa% kom 

nndir konúngs rald 625 — (530. 

6. Ritgjðrð Jóns 6inrarsonar nm tilaskipta tfm- 

ana, með forinála og atbugagreinum eptir 

Jte Signrðsson 640—701. 

7. Athngasemd, eptir Konráð Gislason 702. 

8. Rogistr yflr mannanðfn, eptír Signrt Hanson . . 703—744. 

9. Regístr yflr ataða og landa nöfti , eptir SignrS 

lanson 745—758. 



BISKUPA TAL A ISLANDI, 

MBB ATBÐCAQBBnrOM OQ FYLGIftlUOLVMy 



Ján SHKarSuoft. 



1. 



3. 
4. 



5. 
6. 
7. 



9. 
10. 



11. 



13. 



1. BISKUPAR í SKÁLHOLTl. 

ÍsleifuT 6i2urar8on, bislcnp yfir ölln landi 
Giznr ísleifBBon, biskup yfir öUu landi 

til 1105 

])orláknr Runiilfsson 

MagntÍB' Einarsson 

Hallur TeíUsoD íráHaukadal, biskupserni, 
för ntan til vSgslu og andaöist á þeirri ferð 
í Trckt (Vtrecht), 1150. 

Klœngur þorsteinsson 

þorlákur hinn helgi, þtfrhallsBon • • • . 

Páll Jónsson 

Teitur BessasoD btskupsefkii, andaðist í 
Noregi tfvigður. 
Magntfs Gizurarson •••........ 

Magnás GuðmuDdarsoD bisknpsefníy and- 
aðist óvígður. 

Sigur)E)ur þéttmarsson , norrænn 

Ami þorláksson (Sta%a-Árni) 

Rnnöirur Sigmnndarsony &böti iVerí, offi- 
dalis 1299-1304. 

Ámi Helgason 

Omior jþorsteiossoD, biskupserni, aodaðist 
övigðnr. 

Ormnr Steinsson, andaðlst á Römrerð. 
Grfmur Skútuson (Skurð-Grfmur), var bisk- 
np þijá roáDnði og aDdaðist svo, kom eigi út. 
Jdn Halldörsson 



it. 


Dwa* 

it. 


Aldnn 
ir. 


Em- 

balli* 

it. 


1056 


1080 


74 


24 


1082 


1118 


76 


36 


1118 


1133 


47 


15 


1134 


1148 


50 


14 


1152 


1176 


74 


24 


1178 


1193 


60 


15 


1195 


1211 


56 


16 


1216 


1236 


. • 


21 


1238 


1268 




80 


1269 


1298 


61 


29 


1304 


1320 


. • 


16 


1322 


1339 


• • 


17 



BISKUPA TAL k ÍSLANDIr 



13. 

14. 
15. 

16. 

17. 

18. 



19. 



20. 
21. 

22. 
23. 



J6n Indriiason, norrœnn 

Sigmundr pr. Einarsson, officialis. 

Jdn Signr%arson 

6yr%ur ívarsson, norrænn • • • 

Snorri pr. ^þorieirsson Idýngir, ofBcialis. 
þdrarinn Siguriarson, norrœnn 

Snorri pr. ^þorleifsson iclýngir, onicialis. 
Oddgeir f^orsteinsson, norrænn 

Páll prestar, ofBcialis. 
Michael, danskur 

^þorsteinn áböti á HelgafeUly Soorrásoo, óf- 
ficialis 1391. 
Vilchin e%a Vilhjálmur, danskur • • • • 

YermQndar áböti á Helgarélli, offtdalis 
vestra, 1406^1408. 

Oddar prestur JÖnsson; orficialis syðra, 
1106-1408. 

]þörarinn pr. Andrésson^ officiális á Aast- 
Qðrdam^ 1406—1408. 

Jdn, norrœnn e%a danskur 

Árni hínn mildi, Olafsson 

Árni bisknp var ekki á íslandi frá þvi 1419. 

36n Gerreksson, danskur 

J<5n, danskur e%a enskur(?)^ ...... 



Tígsli 



1339 

1343 
1349 

1363 

1366 

1383 

1394 



1408 
1413 

1430 
1434 



DanlaAldttn 



1341 

1348 
1360 

1364 

1381 



1406 



1413 
1430 

1433 



Em- 
battÍA 



2 

5 
11 

2 

15 

7 

12 



>} ^essi biskap er okki talinn í voram sögam, heldar er sagt svo frá, að 
GoDSciN hafí komið til stöls i Skálholti 1435 LFíno. Joh. Hist. Eccl. Is- 
land. H, 475; Espölins Árbffikar 11, 35; Annálar BJörns á SkarðsA f, 
32]; samt er hans ekki gelid i gjömíngam á ísíandi fyr en i Aagasi 
1 137, var hann þá á ^ingeyrum, og samþykti kosoíngu systranna á Stað 
i Reyninesi á jþöru priorissu til abbadisar, sannudagínn næstan eptir 
Bartholomeus messu (25. August). í þvi bréfi kaliar hann sig <<biskttp 
i Skálholli og amboðsmann heilagrar Hólakirkju**. — Annarsvegar ero lil 
ensk bréfy sem nefna Jön nokknrn Skáiholts biskap á þessum áram; er 
það: 1) Leyfísbréf Hinriks hins sjöua Engla konúngs 22. Novembr. 1436, 
að Jón Skálhoits biskup, sem ætli aö fara ad vitja biskupsdðms síns, 
megi ferma skip á Englandí með nauðsynjar sinar og flycja tii islands, 
og þaðan aptur vöru, til að gjalda lánardrottnum sinum á Cnglandi; — 
2) Leyfisbrér sama konúngs 29. Januar 1438, að Jön SkálhoUs biskap, 
scm ætli að vitja biskupdöms síns, megi taka ensk sklp á leiga, ferma 



BUffiUrA TAL A ÍSLAKÐI, 



24. Godssiii , duiakur e%a þýbverakttr . 

StelBiDódvr, ábötl f YiöeT, officiaHs 1448« 

25. MurcelhiB 

Mareelius kom •Mrei tU 8t<iU síns, en 
lynboðsaeDa haiis voru: ' 

Gottskálk Hólabiskap 1419-1457. 

MaUlieus (kaliaði sig Hólabisknp) 1 457- 1 458. 
Aodreas GrCDÍend/agabiskap . . 1459-1462. 
36. 36n Stephánsson Krabbe, danskur • 

27. Mag. Sveinn hinn spaki, Pðtursson 

28. Magnds Eyjdlfsson 

29. Stephán Jdnsson 

30. Ögmnndnr Pálsson ^ 

Siginuodar Eyjdirsson, TÍgðar til biskups 
1537, lirði þar eptir 19 daga í bískupsdómi, 
andaðist í Noregi. 



Vígd. 


OraU 
<r. 


AIOwi 

it. 


bMlit 
ir. 


1487 


1448 


• t 


10 


U49 


1460 


• • 


• • 


1462 


1465 


• • 


s 


146« 


1476 


• • 


10 


1477 


1490 


• • 


13 


1491 


1518 


, . 


27 


1521 


1542 


80 


21 



mcð matfæluin og ððrom naaðsyojum og fara með tU IsUods, siðan fl|^ 
(aðan aptar vöra Ul Eoglands tll að gjalda í skuldir sínar (sjá Fylgiskjal 
2. og 3.) — Leyfisbrér hins sama kooúngs að. Februar i440 út ar ben 
skriplafððar Danakonúngs {eonfessor regit Daeiœ), sem ^'nýlega'* var 
orðínn bísknp f SkálhoUi á íslandl, og ryrir meðalgaungu tveggja enskra 
manna, sem sðgðu: að biskapinn herði hvorki brauð, né vín, né öl né 
Dokkra aðra vðkvun, nema mJ61k og tatn, til að eta og drekka, né heldor 
Ucði til fata banda sér og mðooDm sfoum, og hœtt v«ri við, að ekkf yrði 
framiD kirkjaþjdoasta, skiro oé kvðldmállið, þar & landiou, sðkam þess þar 
TKri hTorki koro, oé vio, oé salt; þá fjrrir þessa sök leyGr konúngar, að 
nerDdir tveir eoskir meoo megi hlaða tvð skip með hundrað <<Qvarter*' 
Df korni, svo ogöðrum matvælum og kleðum, og flytja tilfslaods tll bisk- 
opsins þarra, og svo taka rrá hooum aptur fslenzka Tðru og flytja Ul 
EDgiaDds (Fylgiskjal 6). ~ ^areð nú varla er tfl gefanda, að misskrirazt 
luifi narn bisknpsins hjá útgerendunum, f lexfisbrérnnum 1436 og 1438 
(J. eða Johanncs rjrír G. eða Godsuin), þá verður Ifklegast, að þeftsi 
JdD blskup hafl verið settur eplir dr&p Jöns Gerrekssonar, og komið anoað-* 
liTort aldrei til stölsins, eða ekki komizt að rjrrir Godsvini, þvi hann mon 
Tern sá, sem nerndur er skríptaraðir konúngs. Godsvin hefir og siðan 
Teríð á Englandi, og reogið þar Temdarbréf Hinriks konÚDgs sjötu 4. 
Decembr. 1445, til eios árs Teru á Eoglandi með Jiramaði sínam o. s..rrT. 
(Kymer. Foedera, ed. Holmes Tom. T. P* 1. pag, 151). 

r 



BISKUPA TAL Á fSLANDX. 



31. Gizur Einareson 

32. Marteinn Einarsson 

33. Gísli Jtfnsson 

Erasmus Villatxson, orfieialfs 1587-1589. 

34. Oddur Einarsson 

35. GTísli Oddsson 

36. Mag. Brynjólfur Sreinsson 

37. Mag. |>6rbur í>orlálcsson 

38. Mag. J6n þorkelsson Vídalín 

lóD HalldörssoD, orGeialis 1720-1721. 

39. Mag. Jdn Árnason 

FíDDur JÓDSSOD, orOcialis 1743-1747. 

40. Ólafur Gíslason . . . .* 

Gísli SoorrasoD, offlcialis 1753. 

41. Dr. Finnur J<!nsson 

42. Dr. Hannes Finnsson 

Markús MagDÚsson, stlptprörastar, orflcia- 
lis 1796. 

43. Geir Jtfnsson VídaUn rar bisknp yíir 

Skálholts stipH 

Ul þess 1801, aðHölastöl! rar Iag6ur niður, 
slðaD yfir ölla landi. 

2. BISKUPAR Á HÓLUM. 

1. J<$n hinn heigi, ögmundarson 

2. Ketilt þorsteinsson 

3. Bjorn Gilsson 

4. Brandur Sæmundarson 

5. Gubmundur hinn gtfbi, Arason 

Kygri-Bjiim Hjaliason, biskupseroi ^ and- 
al^ist i Römrör. 

6. B<$t61fur, norrœnn 

Slgurdur SkálholU-biskvp ain8JönarnM5ur 
1243-1247. 

7. Heinrekur Karlsson, norrænn 

haoa var 5 ár ein á Hólum. 

8. Brandur Jtfnsson. • . 

9. Jörundur þorsteinsson 



T<gih 
ir. 


Daol* 

tr. 


ÁWm 
ir. 


Em- 
ba«H* 
4r. ' 


1540 


1548 


40 


8 


1549 


1670 


. . 


7 


1558 


1587 


74 


80 


1589 


1630 


71 


41 


1632 


1638 


45 


6 


1639 


1674 


70 


36 


1672 


1697 


59 


23 


1698 


1720 


54 


22 


1722 


1743 


78 


21 


1747 


1753 


63 


6 


1754 


1789 


85 


85 


1777 


1796 


57 


19 


1797 


. • 


« • 


. . 


1106 


1121 


69 


15 


1122 


1145 


70 


23 


1147 


1162 


. . 


15 


1162 


1201 


, , 


38 


1203 


1237 


77 


84 


1238 


1246 


• . 


8 


1247 


1260 


• • 


18 


1263 


1264 


• • 


1 


1267 


Idlð 


• • 


46 



msKupA TAL A taLAmu 



10. 

11. 

12. 
13. 



14. 



16. 



16. 



17. 



18. 



19. 



Aabann raufci, ]>orberg8Bon, norrænn. . 

LanrentiuB Eálfsson 

EgíU £yj61fs8on 

Einar pr. Hafliðasoo, offidaUs 1311. 
Ormur Ásláksson, norrænn 

Arngrfinur áböti á ]^íageymiii, ofBdalis. 

^orsteion pr. Hallssoii, ofBdaiis am hríd. 

J<$n skalli, Eiríksson, norrœnn 

(▼ar Tfgðar Grænleodinga-biskap 1343, en 
iKoni út tíl íslands 1358). 

Einar pr. Hafliðason, offidalis 1391. 
P^tnr Nikolásson, danskur 

]Þdrdar pr.^drðarson áHtfsknld- \ 
stððam. I offid- 

SteinmóSar pr. jþo^stdnsson á > ales 
Grenjaðarstðöam. l 1103. 

Halldtfr pr. Loptsson. ) 
Beínlr 

Logi pr. Stfgðson, offidalis 1406. 

Jön pr. ^orfinnsson, offidalis. 

Jön biskap iSkálholtl, amsjdnarmalior 1109. 

Jön Halífreðarson áböti í Teri, visitator 
HI3-I4I4. 
J6n Ttffason^ danskur, kom ttt 1419 . 

Arni bisknp i Skálholti, nmsjdnarmaðar, 
1415-1419. 

Ulchad pr., offldalis 1423-1424. 
J<$n Jðnsson, enskur 

Jöo áböti ( l^ykkvabe, offidalis 1126. 

Jön pr. Pálsson, offidalis 1427-M29. 
36n Vilhjálmssoii, enskur (?)* 

^^orkeíl pr. Guðbjartsson, ofíicialis 113G. 



ir. 


D«a. 


Ald. 
vn 
it. 


Em- 

bMtit 

it. 


1313 


1321 


m . 


7 


1338 


1830 


63 


6 


1381 


1341 


46 


10 


1342 


1356 


• . 


14 


1858 


1891 


. . 


33 


1892 


O.1402 


• . 


..10 


«.1402 


e.l414 


. • 


12 


0.1415 


1423 


. • 


9 


1424 


1427 




w . 


1425 


1435 




6 



*) l Sfjrkár-máldaga Jöos biskups Vilbjálmssonar 1429 er talin ,,Pordo 
tceXesim am 7 ár, meðan BJtfrn bóndi Jönsson hefir búið, fr& pví herra 
Jón biskup Henriksson deódhi''. A Magn. 235. 4. bls. 54. Annaðbvort 
er I>á, að þann Jdn Henrlksson vanlar í rödina, og er syo að ráda sem hann 
bafi verið enskur, eða að ann&Iar vorir herma r&ngt, ad kalla penna Jön 
biskap Tdfason. 

*) i smali iiofcknil43l kaUar Jön biskup þaS ár bid 6u vlfslaár siU: ,,an- 



B1SKÐ7Á TAL Á fSLAMDI. 



20. JtfÐf enskuri) 

Godsoio Skálholts biskup, ttms]önarmaAor 
1437-1144. 

21. Gottskálk GottskálksBon, norrœnn, kom 

Ul 1444 ..•.•■•••••■••••. 

Jön pr. Pálsson, offldsHs 14ö7-*1459. 

Matlheusy .^kallaM aig biskop á Hólttm'*. 
1150. 1458. 

22. Ólafnr RögQvaldsson, norrænn 

Jón pr. ^&orYaldssoD i ^ 

^ n 7 wjt r offlcialcs. 

Goðmundor pr. Jönssoo i 

23. Gottskálk Nikolásson (hinn grimmi), 

norrænn 

Jön pr. Arason, ofacialis 1521-1522. 

24. Jön Arason 

Sigoröor pr. Jdnsson, officlalis 1551-1552. 



Ólafur Hjaltason 

Sígorðor pr. Jönsson, orQcialis 1569-1571. 

Gubbran'dur þorláksson 

Amgrímorpr.Jönsson, ofOcial. 1596-1628. 



V/gd* 
ix, 



uas 



14421457 



1459 

1498 
1524 

1552 
1571 



D«ula|AJdiurs 



1495 

1520 
1550 

1569 
1627 



66 

70 
85 



baHltt 

ÍT. 



15 

35 

21 
26 

17 

56 



num consecrationis sextum**. A Magn. 235. bls. 45. — Eptir þvl henM 
hann veríð \igður 1425, og krnni það S70 að Yera, að Jdn Jdnsson bafi 
ekki veríð nenia 2 ár Hdlabiskop, þvl annálar Yorír eigna hooom somt 
þaS sem sannað verðor að Jön Vilhjálmsson hafi gjörl. Magnás Jdnssoo 
seglr og f SkarSsár-Annálum, að Jdn Vílhjálmsson haft oriið blskop 4 
Hdlom 1425. 
>) ^essi bískup er ekki nefhdur í vorum sðgum, heldur er svo talið, aS Jdn 
Vilhjálmsson muni bafa baldíS biskupsddmioum til 1140, eo ensk bréf 
sýnsy aS það moni ekki vera. 28. Mai 1436 gefur Hinrik 6. Englakon- 
úngor Jdni Hdla biskupi, enskum manni ((^in regno nostro Aogli« orloD- 
dus''), sem páfinn hafði þá nýlega sett til biskups, leyfisbréf, að skip 
megi fara með sendiboða hans frá Englandi tii íslands, til að fll skýrslar 
um ásigkomulag biskupsdsroisins (^^ad videndom episcopatom prsdietom, 
et sibi de stato ct sito ejnsdem reportandom et nontlandom**) — 18. 
Febr. 1438 veitir sami konúngor Jdnl Hdla biskupi, sem þá var að búa 
sig undir að vitja biskupsddms sins, leyfisbréf, tií að ferma tvð skip til 
íslands og þaðan aptur. — 8. Noverober 14.18 veilir sami konángor Jdni 
Hdla biskupi leyfisbréf, til að senda sklp Ul íslands að sckja tekjur sioar, 
og scgír þar^ að haoD hafl verið seUor til bMvps á Hdtam on þm frt/ýú 



BHEDFA tAL Á ÍSLáJmL 



27. þorláktir BkdlasoD 

28. GíbU porUkðBon . , • . , 

29. Mag. J6n Vigfásfon (voiiarbréf 1674, 

tók yft 1684) 

30*. Einar fH>rBteÍÐ8S0B 

31. Mag. Bjöm þorleifsson (vonarbrif 1692, 

tdk vib 1697) 

^þorleirar pr. Skaptason, orficialis 1711. 

32. Mag. Steinn Jtfnsson 

^orleirur pr. SliapUson, orHcialis 1710. 

Lodrig Harboe, Geoerai-Kirlcoa-yisitalor 
á íslaodl 1741-1745. 

poiítitúT pr. SkaptasoD, orficlalis 1745« 
1746. 

33. Halldór BrynjtflfBSon . . 

Jön pr MagDÓsson, ofBdalis 1752-1755. 

34. Ofali Magnttsson 

Hag. Hltlfdaa ElaarsBoo, ofllcialis 1779- 
1780. 

35. Jtfn TeitSBon 

Uag. Háirdui EioarssoO) officlalia 1781- 
1784. 

36* Ámi þdrarinBSon 

^orkell Olarssoo 8liptpr(^rastur, orficialis 
1787-1789. 

37. Signriur StephánsBon 

]^orkcll OlarssoD 8(iptpr(^rastor, orOcialis 
1798-1802. 



Tlgrim 
it. 


DmU 

tt. 


AMiin 
4r. 


Zui. 

battit 

it. 


1638 


1666 


69 


28 


1667 


1684 


63 


27 


1674 


1690 


47 


6 


1692 


1696 


68 


4 


1692 


1710 


47 


18 


1711 


1789 


79 


28 


1746 


1752 


60 


6 


1756 


1779 


67 


24 


1780 


1781 


66 


i 


1784 


1787 


46 


3 


1789 


1798 


54 


9 



líaS konúogs órskoröl 2. Oktobr. 1801 var skipad a9 leggja nl5ar Höla 
sldl eg akdlB, og a5 elon skyldi biskop vera yfir öllo laodioo og eion Bk<$ll. 



ár sem þá veni imny eo ▼eiiingarbréf baoB v»ri I Londúoum i bðoduni 
fcSQpniaDaa j og er baon leystl þaö eUií ryrir Janúar ossta ár, yrði tekiö 
ar boDom bréfiö og embcttiS veiu ölirom (sjá Fylgisk. 1. 4. og 5.). *— 
]þessi brér Ifsa því, aS þau geU ekki verið haoda Jóoi Vilhjálmssyoi, 
beldnr verSor það að bara verið aonar biskup med sama oarní, sem 
befirkomið eptir baoo, eo þessi Jöo biskup muo aldrel hara tll íslaods 
komid, BlBl mifi þar að staðaldriy og \ifi er ekkert Uk hoaam Begt i 



mSKUPA TAL i tahkSOL 



3. BISKUPAR YFIR ÍSLANDl. 

1. G«ir Jtfnsson Vídalín, (Skilhollsbi«kop 

1797-1801) 

Arni Helgaðoa sMptpröfaatar , oridslis 
Í823-Í825. 

2. Steingrímur Jtfnsson 

AiDi Helgason sUplpröraslar | oíficislis 
1815-1846. 
3« Helgi Gu^mundarson Thordersen • • • . 



Vigtl» 



1797 



1824 



1846 



1888 



1845 



Aldan 
ár. 



62 



76 



bMtU 



26 



21 



FYLGíSKJÖL. 

1. LeyfiSBBéF Hiurilcs hins sjötta, Engla koniings, &l Jdn Hóla 
biskup megi senda skip til íslands. Westmlnster 28. Mai 1436. 
, [Rymer. Foedera, ed. Holmes, Tom.V. P. L pag. 31]. 
Pro epUcopo Olensi, in lelandia, 

Rex universis & singulis Admirallis Ac«, ad qvos &c, Salutem. 

Supplieavit nobis Johannes episcopus Olensis in Islaadia, In 
ragno nostro Angliœ oriundus, ut, 

Cum Dominus Summus Pontifex ipsnm Johannem ad Episoo- 
'patum prædictum nuper providerit, ipseqve, ob diserimina tam 
maris qvam terræ, episcopatnm snum prædictum personallter adire 
et visitare, ac possessionem inde capere, ac ibidem installari qyam 
plurimum pertimescat, 

Velimus, ea consideratione, sibi licentiam, qvod ipse Johan- 
nem May, magistrum cujusdam navis, yocatæ la Katryne de Lon- 
donnia, Procuratorem et Attomatnm suum in hac parte, yersns 
partes Islandiœ, cum navi prœdicta, ad videndum episcopatum præ- 
dietum et sibi de statu & situ ejusdem reportandum et nuncian- 
dum, transmittere possit, annuere gratiose: 

Nos, supplicationi snæ hujusmodi benignius inelinati, ac pro 
eo qvod idem episcopus ac Johannes Bristowe de Coyentre Mer- 
chant, et Ricardus Weston de Londonia, Stokfishmonger, coram 
nobis in cancellaria nostra personaliter constituti, manucepemnt 
pro prœfato Johanne May (yidelicet qyilibet eorum sub poena 
Qyadraginta Librarum) qyod Idem Johannes May, transeundo cum 
Marinariis in nayi prœdicta usque dictas partes iilindissi qyl«|v«m 



BiaKDPA f A£ Á ÍHLARDL WnjOmUÓh. • 

iB eiadMi paittraf, qvod in lædoneiii Bev ðerogfttionem ciiJQBdaiii 
Statnti (siye) Ordinatioiiis, nii|»er per regem Daeiœ de mereaioribiie, 
atapolam euam apnd Nor beme ordinatam exereere deli«Btib«s, editi, 
et per noe,. de aaaeneu dominomm spixitoaliam A temporaliam ac 
eommimitatia regni nostri AnglifB in parliunento nostro, apiid 
Westmonasteriam anno regni noatri octavo tento, affirmati, neo 
piohibitionifl et defeneionis nostramm saper Statnto sire Ordina- 
tíOÐe piœdieto, tonc ibidem faetoram, non attemptabit nee faciet 
•ttemptari: 

Qram qridem sammam Qvadraginta Librarum qyilibet manu- 
eaptomm prædictomm concessit, de terris & catallis suis, ad opos 
nostnim leyari, si præfatns Joliannes May qTicqyam contra fbrmam 
Statuti sive Ordinationis prædicti regis, ac prohibitíonis & defen«- 
aionis nostraram prædietaram, attemptet seu faclat qvomodolibet 
attemptari. 

Et ideo Yobis mandamus, qyod ipsam Johannem May ad di- 
etas partes Islandiæ, eom nari prœdicta ac Marinariis competentibas 
In eadem, ex causa prædicta transire et redire permittatis, 

Non inferentes eis, ser, qyantum in vobis est, ab aliis inferri 
perntttentes iigttiiam, molestíam, damnmn, ric^ntiam, impedimen- 
tam aliqvod aer grayamen, 

£t, si qvid eiB forisfactum sive injuritatum fuerit, id eis 
siiie dilatione coriigi et debite refonnari faciatis* 

In eiúus &c. usqve festum natalis domini proximo faturam 
diirataias. 

Teste rege apud Westmonasterium, vieesimo octavo die Maji. 

Per Consilium. 

2. LetfisbréF Hinrilcs hfns sjöita, Engla kondngs, ab Jdn Skál- 
hdts biskup meg! ferma skip til íslands og þa%an aptuh West- 
minster 28. Novembr. 1436. [Rymer. Foedera, ed. Holmes, 
Tom. V. P. I. pag. 36.] 

Pro epiðcopo SealholteMÍ* 

Bez omnibus, ad qvos ftc, Balutem. 

Seiatis qvod, de avisamento & assenéu Ck>nsiiii nostri, conoes- 
fliBMiB et lleei^am dedimos venerdbili patri, J. episcopo ScalhoU 
tensi in partlbas Islandiæ, infra regnmn carissimi consangvisei 
MgU Ðaaiæ, ^ 



10 BISKÐPA TAJL l ÍSLAKbh rShQmjfyL. 

Qvi ad adeimdiim paxtes praðlctas, caufa ▼iritaiidi ^iseopa^ 
tam suum pTœdietum, ae dbipoDit, ut aceepimus: 

Qyed ipee qYandam lutTem, de regno nosteo Anc^iœ exiiten* 
tem, cum Tictuatíbns, ac aliia boniB et rebus, slbi ac gentibue et 
famiUaribnfl buís, eum ad partes prftdietae yenerlt, necessariis & 
opportunis carcare, 

Et cnm navi prœdicta, slc carcata, ad partes illas se divertere, 
ac navem lllam in eisdem partibus cum allls bonis et rebus suis, 
In regnum nostrum prœdictum, ad satisfaciendum certis credltori<- 
bus suis, qvibus indebitatus ezistit, reducendis, recarcare et in 
idem regnum nostmm remittere possit liclte et Impune; 

Proviso ses^^er qvod de custumls, subsidtís et allls ðevertis, 
nobls in hac parte debitis, fideliter reapondeatur, ut est justum, 

Ac qvod idem eplscopus, per se vel allos, qvlcqvam, qvod in 
enervationen sev derogationem statuti, in parllamento nostro, apud 
Westmonasterium anno regni nostrí octavo tento, pro parte prœ- 
^ti consangvinei nostri editi, cedere valeat, non attemptet mc 
faciat qvomodolibet attemptarl. 

In cujus &c. 
Teste rege apud Westmonasterium, vlceslmo seeundo die Novembria. 

Per CottsiUum. 

8. LeyfisbréF Hinriks hins sjötta, Engla kondngs, a% J^n Skfl* 
holts blskup megl ferma^enskt skip til Islands, og þatan aptur 
til Englands. [Windsor] 29. Januar. 1438. [Rymer. Fóedera, 
edí Holmes. Tom. V. P. I. pag. 45.] 

Pro epÍMCopo Scalholtensi. 

Rex omnibus, ad qvos &c., Salutem. 

SuppUcavit nobis venerabilis pater, Johannes episcopus Scal- 
holtensis, in partibus Islandiæ, infra regnum carlssimi consangvinei 
nostrl regis Daclœ, 

Qvi ad adeundum partes prœdictas, causa visitandi eplsco- 
patum suum prædictum, se disponlt, ut accepimus: 

Ut ei licentiam concedere vellmus, qvod ipse qvandam na- 
vem, de regno nostro AngUæ ezlstentem, cum vletuallbns ac allls 
bonls et rebus, sibi ac gentlbus et famiUaribus snia, cnm ad par- 
tes pradictas venerit, neeessariis et oportunis, careare, et eum 
navl prœdlcta, sic carcatay ad partes iUas se divertwe, ac Baveni 



UWGPA XAL Á Í8tA»I. nLQttKJftL. 11 

lifaHD In eiitet pmtHhm ema $Mi§ betthi A rdnii rais in regniim 
Dostram præðiciiim, ad Mitiflfaeienðiiiii œrtie credl(cMnbM aiiisy qvi«- 
huB indebliAftui exhtii, rednoeiidiB, ree«reere ei In Idem regnnm 
lioetnim ronitlere poselt Ueite et impnne; 

Noe, pro eo qyod Biehardng Weeton de Londoaia,^8lokfytli- 
monger, A Thomas Harlowe de Londonia, Iremooger, eotam no* 
'bls In Ganeeliaria noetra pereonaUter eonetiteti, numneepertuit 
(▼ideiieet, nterqve eorum snb pomi Centaai Mareamm) pio pr»- 
fato epleeopo, qvod ipee qvicqvam, qvod in enervationem eev de« 
rogationem etatuti, in parliamento noetro apod WeetmQnaeterlttm, 
anno regni nofitri oetavo, pro parte pr»dleti eonsaogvinei noetri 
eéiti, eedere valeat, non attemptet neo factat qvomodolDiet attemptari, 

Qvam qvidem samniam uterqve manneaptomm prœdiotomai 
emeeflBit de terrie et cataiiifl suifl ad opns noetmm levarí, si præ- 
dAetnfl episeqpufl qvleqvam, qvod in enervationem sev deiogatio- 
Mm fltatnti prædietl eedere poflflitf attemptaverit, eev qvemodo- 
ttbet iMmptari feeerlt: 

Licentiam iUam tenore præflentium de aviflamento A Wfle&en 
Condlii nofltri duximufl concedendam, 

Et Ideo vobÍB mandamufl, qvod Ipflum epifleopum navem prm- 
dietam in forma prflðdicta carcare, et eam verflus partes prædietaB 
dneere, ac etiam in partibnfl illiB recarcare, et in regnnm nofltram 
Ani^æ remittere, permittatiB; 

ProviBO flemper, qvod dieta bona ad partOB prædictaB A non 
ad aUas traducantur, et nobís de custumiB, BubsidiiB, , et aliiB de« 
▼eriiB, nobis in hae parte debitls, bene & fldeliter req>ondeatttr. 

In CttjuB &c. 
Teste rege qpud [Windsor] xxix. die Januarii. 

4. LetfiSRRÉF Hinriks hins sjötta, Engla kondngs, aft J<$u H<$la 
bÍBkup meg! ferma tvö ensk skip til íslands, og þaian aptur 
til Englands. Westminster 18. Pebr. 1438. [Rymer. Foedera, 
ed. Holmes Tom. V. P. L pag. 45.] 

Pro epiicopo BolonwL 

Béz omnibos, ad qvos &c, Saiutem. 

Snpj^ieavlt nobis venerabilis pater, Johannes eplseopQB Holen- 
slo la partíius IslancHæ) Infra regnnm eafflsflimi cottsangviBei no- 
stri Begis Da^ 



12 BISKÐrA TAL Á tSLAHDI. WYLQWadSM 



Qtí ad Adeimdimi p«v*M pr»di«ftas, eaiiBa Tkiiandi epiaeo^ 
patom saom prœdietDm, se dis|K>iiity ot aecepimoB: 

Dt ei Lieentiam eoDeedere TelimoBy qTod ipae doas oaTes, de 
regno nostro Angliœ existentes, eom Tictoalibos et aliis bonis eft 
rrirafly Bibi ac gentíboB et familiariboB bqís, com ad paricB præ- 
dietaB Tenerit, neeeBðaríiB et oportoniB, carcare, et cum naTibos 
prædletiB, Bie careatiB, ad parteB iilaB Be diTertere, ac naTom iHam 
in eisdem. partiboB com aliiB ÍMmÍB & reboB boíb, in regnom no- 
Btrom priedietom redocendiB, reearcare, et in idem regnom noBtmm 
remittere poBsit licite et impone; 

NoB, pro eo qTod JoIianneB BaUe do Londonia, Draper, et 
EdTardoB Frenche de Londonia, Orocer, coram nobis in Ganeid- 
laria nostra porBonaliter conBtitntí, manoeeperont (Tidelieet uter- 
qTC eorum snb poena Centum Libramm) pro prœfato EpiBCopo, 
qTod ipse qTicqTam, qTod in enerTatíonem bct derogationem Sta- 
tntí, in parliamento noBtro, tcpná WeBtmonaBteríom anno regni 
nostri octaTO tento, pro parte prædictí conBangTinet noBtri edití, 
eedere Taleat, non attenqitet nec faciat qTomodoUbet attemptarí. 

QTam qTidem Bummam uterqTe mannci^torom prædictomm 
eoneeBBÍt de terris et catallis buíb ad opoB noBtrom lCTari, bí prœ- 
dietoB epiBcopoB qTÍcqTam, qTod in enerTatíonem bct derogatio- 
nem Statntí prœdicti cedere possit, attemptaTerit bct qTomodo- 
libet attemptarí fecerit, 

Lioentíam iUam, tenore præflentíom, de aTÍBamento et aeBenBu 
ConciUi noBtri, doximoB eoneedendam, 

Et ideo TobiB mandamos, qTod ipeum epiBCopum naTCB præ- 
dictas in forma prædicta carcare, et eas TcrsuB partes prædictas 
ducere, ac eas in partíbos ilUs recarcare, et in regnum nostnim 
AngUæ remittere permittatís; 

ProTiso .semper, qTod dicta bona ad partes prœdictas et non 
ad alias traducantnr, et nobis de Custumis et subsidiis ac aUia 
dcTeriis, nobis in hac parte debitís, bene et fídeUter respondeatur. 

In cujus &c. 
Teste Rege apud Westmonasterium, xvm. die Februarii. 

5. LeyfisbréF Hinríics hins sjötta, Engla kondngB, tíb Jdn H<fla 
biBknp megi senda skip og Tl^ru tíi Englands. Eitham 8. No- 
Tombr. 1438. [Rymer Foedera, ed. Holmea. Tom. V. P.I. pag. 56]. 



nsKiirA TAL 1 i8i^A2a>i. VTLmaMíu IS 

Pfo €fÍM9öfO ÆMtn&i. 

Bex omnibiis, ná qroe Ae., £MsteiD. 

SiipptteaTit nobiB veiierabilifl pater, Jobannefl epieeopve Ho- 
hasie, in regno NorvegiiB, nt: 

Cidn ipee ad triemiiQni jam elapenn ad epieeopatmn prftdictttm 
perDominnm Snmmnm Pontificem promotatns fniseet, et peeseeeio* 
iiem in eodem epieeopatn ac bnllae snas inde, ob defeetam primomm 
Ametnnm in eamera apoetoliea, bneueqre obtinere non peteet,' 

Qvæ qviðem bnllæ in civitate nostra Londoniæ in manlbna 
eertomm mereatorum exietnnt de præaenti, 

Et, nisl eas extra manns eomndem mereatoram infra meneem 
Jimiarii proximo seqventem ceperit, bnllæ iMæ iteqve cnrlam Ro- 
manam remittentnr, et alins epiecopne ad epieeopatnm prædictnm 
proTidebitnr infra breve: 

Velimns Lieefntiam eidem episcopo, qvod ipee omnimodoe friH 
ettiB episcopatns iHins a dietís partibns Norveg^æ, in nna navi sive 
plnribns, cariare et tradneere valeat, eoneedere grattose. 

Nos, prœmissa eonsiderantes , de gratia nostra speciall con'* 
eesslmns et Lieentiam dedimns prœfato episeopo, qvod ipse omnes 
fnictas, de ecclesia sna provenlentes, in regnnm nostram Angllæ 
a partibns prædictís, in nna navi sive plnribns, earlare et tradneere 
possit, absqve aliqva impetitione sive impedimento, virtnte aHcnjwi 
statati in eontrarium editi, 

Et ideo vobis mandamns, qvod ipsnm episcopum fractns præ-* 
dietos a partíbns prœdictis in nna navi sive. plnrlbns, nt prædl- 
etam est, carlare et tradocere permittatis, aHqvo etatuto, in contra- 
Tiam facto, non obstante. 

In cujns &c. 
Teste rege apud manerium suum de Eltham, octavo die Novembris. 

Per ipsnm Regem & ConciUnm. 

€. LetfisbréF fiBnrilís hins sjötta, Engla ÍLondngSi ai tveir enskir 
menn megi færa Skálholts bisknpi tvo skipsfarma af naubsynja 
vðram til Íslands, og taka þa%an aptur farm til Englands. 
Windsor 26. Febrnar 1440. [Rymer. Foedera, ed. Holmes, 
Tom. V. P. L pag. 75.] 

Pro episcopo Islandico de providendo, 
Rex omnibns, ad qvos &c., Salutem. 
Sclatís qvod: 



M BISKÐPA TAL Á ÍaLAKDL nLQttUÖL. 

Cnm per qvandam raiiplicatioiiemf wbi^.lier JohannemSedieferd 
& Johannem Candeler exhiUtam, acoeperimoa, qyaKter Gonfessor 
earissimi frairis nostri regis Dadœ, qvi in episcopum de Scal- 
helte in Islandia nnper est creatns, panem, Tinum, serrisiam, ne- 
qre aliom liqrorem, nisi lac et aqvam, ad maadacandiim et Iriben- 
dmn, sey pannum ad se et serrientes snos indnendun, non faabeat; 

Pro qva qvidem cansa idem episcopas dlctos Johannem et 
Joliannem, ad Licentiam pro daábus navibos, extra regnam nostnrai 
Angliœ in terram prœdictam, com Tiotaalibos et panno (eolntis 
prius custamiB et aliis deveriis nobis debitis) libere transemidis, 
habelidam, penes nos proseqvi desideraTit. 

Nos, prœmissa eonsiderantes, ac etiam, qTod dlTinom serTitivn, 
eommnnionemqTe et baptismom in terra predicta, absqTC releTa- 
mine et auxilio nostris in hac parte, Terisimile est defioere et ees- 
sare, eo qTod in dicta terra neqTC frumentam, Tinum, neque sal 
existabt, ut informamur, de gratia nostta spedali ooncessimns et 
licentlam dedimns eisdem Johanni & Johanni, qvod ipsi dnas na- 
Tcs com Mercatoribus et Marinariis dsdem necessariis in dlcto 
regno nostro cum centum QTarteriis frumenti, in utraqTO (Tidelicet) 
naTÍum prædictarnm, ac aliis Tictnalibus et panno onerare et car- 
eare, ac extra dietum regnum nostmm in terram prœdictam (soln- 
tis prius custnmis ac aliis dcTeriis nobis debitis) libere transire, 
ac ibidem easdem naTes ad usum dicti episcopi exonerare et dls- 
earcaro, ac ab eodem episcopo et deputatis suis hi^usmodi mer- 
candisas, prout in eadem terra existunt, recipere, et cum eisdem 
mereandisis naTOs prsedictas onerare et in regnnm nostrnm pr«- 
dictum cariare Taieant licite et impune; aliqTO statuto sítc ordi- 
natione, in contrarium factis, non obstantibns. 

In cnjus &c. 
Teste rege apud castrum suum de Wyndesore xxn. die Febmarii. 

Per BrcTe de PriTato Siglllo. 



BISKUPA-ANNAUR JONS EGILSSONAR, 

■1» vmuitky ArnwAwamvu o« firuiiti»tft.vii 

rptir 

Jón Signrtsson. 



IflsÐ siiasklptaÐom yarb haribla mikil breytfng á islandi, einaog 
aDnarstaÍar á Nor&arlÖDdam. Konúnga vaidi& tdk yíb af klerka 
iralditta, og áíslandi tHbi höfa2íama%arinn ( kondngs naíni þyí er 
Iiann ylldi. I>ab er þyí ekki nm skör fram , a!^ ialendíngar hafa 
skiiib fall Jdna biakapa Aiaaonar og aona hana ayo, aem me& þeim 
lieíli failib binir aeínaata lalendfngar, hin innlenda atjdrn líbífi 
imdir lok og hin dtlenda byija&. Ábar en aíiaakiptin koma, 
nefnda þeir aldrei anna!!) en höfuibamamiinn einn, me& nafni huuit 
e& eptir þa& kemnr í atal^inn einakonar hagmjndar-yera, aem 
þeir nefna '^k^ingayaldib" eia ''danaka yáldi&", aem hafti ai&aetaf 
sitt áBeaaaatö&am og ríki aitt i Su&ameajam. PáU Stígaaon gnmd- 
yalla&i þa& meat, og þyí hefir hann yeri& lengi frœgaatar allra 
hSfa&amánna. 

þab yar og e&lilegt, aft mtlb þeaaari miklu breytíngu fylgdi 
einnig nokkur breytíng á böklegam mentum íslendínga. Fyrat 
fiaman af, eptir aibaakiptin, yoro hin andlega efni í fyrirrámi» 
og yar mest atarf allra hebstn mannanna a% íalenzka útlendaff gnb* 
frttiisbœkar. Íalensk frumrit, aem nokkub kye%ur ab, yoru ekki 
Mmin. Gottakálk Jdnaaon, preatnr f Glaumbæ, ritaibi ai^ aönnu 
aanái, en hann er ekki anna& en uppakript hinna fyrri annála, 
og haldiib fram me& aama hœtti til þesM hérumbil 1560. Gu&brandar 
biaknp hMt fram mei miklom áhnga hi láta rita og prenta bæk- 
nr, og er þaib meat dtlagt, en Árngrfmor prdfaatnr J^^nsaon fdr 
A aafna fomritum og kynna air aöga landaina. þá ura aldamdtin 
l^ fer fyrat á& bera á, ab menn hafi farii^ slb hugsa om hina 
Uba fifi þ}di&arinnar, og Arogríinur yann aér ágœtan ori&stír fyrit 
þib, a!b hann kenndi útlcndam þj<$i&am nokkuib gjör hb þekl^a 



M BISKDPA-ANHÁLAB JÓNS BaiLSSOirAB. FOBMÁU. 

ÍslencKnga og einkam fornrit þeirra. En rit hans yom Wl samin 
á latfnn, og voru því ekki alþý&leg. £n om og eptir hans daga 
Tom samin rit á (slenskn nm nokkurn kafla ( sögu landsins, eem 
enn eru til; þau eru eptir J6n prest EgiÍMon á Hrepphtflum í' 
ÁraeflB sýslu, J<$n Gizurarson á Ntipi ( Dýrafírbi og Bjöm Jtfns- 
flon á Skar&flá ( Skagafir&i. 

]>ab er einkennilegt í ritum aUraþesflara manna, a& þeir eru 
framar yonum ökunnugir sögu landsinB fram ab si&ajskiptunum, 
og þö fer mikib orb af , ab J6n Gizurarson og BjSrn hafi yerib 
har%la yi&lesnir ( fomnm fslenzkum ritum, enda sýna þab og upp- 
ekriptiT þeirra á býflna mörgum fomritum. £n þeir hafa ekki 
haft tök á, ab bera saman og meta sagnirnar, og hafa þessyegna 
tHab meir eptir þy( sem þeir hafa heyrt, en eptir þy( sem þeir 
gátu rannsakai. £n þetta er einnig ( öibru tilliti yel farib: þy( 
fyrir þeeea sök hafa þeir ritab margar frásagnir, Bem myndazt 
hafa nalM alþ]^u, og lýsa á Btundum ágœtlega tfmunnm og hngs^ 
nnarhætti manna, þtf þ«r BÍ enganyeginn »tíb áreibanlegar í BÖgu- 
legum 8kiln(ngi. 

Allir bafa þeir, eineog yon yar, sagt mest frá sibaskipta tbiH 
mium, þy( þá yar efnii s^ulegast, og þa& er einkennilegt , a& 
hyer þeirra hefir sinn b1» á frásdgninni, og segir frá atribum 
sem hlnir hafa ekki, eba $bray(si. þetta kemur bersynilega af 
þy(, a& hyer þeirra fylgir sðgum lír s(nn hérabi, og segir gltfggy- 
ast fri þelm sem þa%an hafa yerib, eba eignar þeim atgiöriir 
sem hinir eigna ö%mm. þannig segir Björn á Skarbsá tdlnyeit 
Sibruy(si frá ymsum atburdum yib dráp Jöns biskups Gerreks- 
sonar en Jdn pr. Egilsson, þy( Björn lœtur Áma Dalskegg dr 
Byjafir%i sýna þar mesta framgaungn, en getnr ekki Teita út 
Bjaroanesi, en síra J6n g)9rir syosem mest úr Teiti, en nefnir 
ekki Dalskegg. £nginn segir eins (tarlega frá Jöni Arasyni eins- 
og Björn, þy( enginn hðftifngi fyrir norban land hefir yerib éím 
yinsœll e%a tregi^nr, einsog Jön biskup , þtf hann f»Ti heldnr ak 
y(k(nga sið ( hinum íjdrbdngum landsins, og er. þy( au&s»tt, ab 
um hann hafa yerib miklar sðgur fyrir norlban. Jdn Gizuraraon 
segir einna grelnilegast fráOizuri biskupi, þy(Giznrf>orlikBson, faiUr 
Jöns, yar brtf&ursonur Gizurar biskups, og þa& má einnig sjá á fri* 
ftognum Jöns, ab þar yestra hefir enginn yeri& eins nafnfrœgnr 
hðf&(ngi og Bjðra Guinason ( ögri. ~ Jdn prestur Egilsson aeglr 
aptur á móti mest og greinilegast frá þy(, sem fram hefir farit 



wmKmA^júmÁLAM jóm BcnLssdNAB. fouiÁu rr 

f neilMti, og sytra og eyitra, im teai Iimiii Tsr kmniiigaitar* 
Ættlr teQa þelr etnmttt þ»r, aem þelr koma rtt sjáMr, of Jia 
pr. E^beoii e^r einna (tarltimst frá Stepháni blskupi of ög- 
mmidi, lem hann Tar í ætt rlb. 

Jáa Eglbaon rar feddnr 1548, á krotametea nm hansib (14> 
fkplemlier), og rar fafclr hansEglll btfnði áflnorraalMnm (Laag* 
ardal, faddnr 161ÍB, ea afl hane var Elaar prestnr Ólaftion, sem 
lyret Tar preetar á Sei^mamesl, og hj6 þá 1 Laagamesl, ea 
sftan ( G^rbom á Álptanesl tl ár (1531—1569), og seinast ( 
HAnm ( Ttrafarepp, sem almennt era kalla&ir Hrepph4lar (iö5^-^ 
1671. Elnar prestnr rarb gamiill mabnr, þr( hann rar fttdtar 
i4V7 og aadabist 1680. Hann yar mtnnngnr og frtfbnr, en nokk^ 
nb bjátrdarinllnr , sem sjá má á sSgnm þelra sem eptlr honmi 
em hafbar ( ritl sonarsonar hans, og einkanlega er anbAmdlb) 
hrersn hlnn foml hngsnnarhittnr, frá þT( fyrlr sibaskiptln, faeílr 
Terib r(knr fajá honnm, þtf hann Tæri lengi prestur ( fainum nýja 
sib. I>ab er á Jdnl prestl EgllssTni ab hejra, ab afi faans hai 
ekki Torlb nppnœmnr fyrlr Tofnm, þar sem Dlbrik Tan Myndea 
þorbl ekk! ab gjora neinar skráTeiAir danbnr á jðrbmn þeim sem 
hann hafVI nmsjdn yfir. Einar prestnr rar hlnn mestí folhrél 
ögmnndar bisknps, haffii faann allt nmbob yfir Skilbotts }5rbnm 
nm ðll Snbnraes og upp ab HTalílrbÍ, og hann Tar sá elnl sem 
ögmnndnr trdbl fyrir iS> sœkja gersemar s(nar austur ab Hjalla; 
aonnr hans elgnabist og sfban Katrínn, ddttnr Slgmnndar blsknps 
EyjAfssonar, systvnonar ögmnndar blsknps, og þuribar EinanM' 
d^r, sem kbllnb Tar f>ttríbnr ^'stdra". Skyldleiki Jdne preets 
Bgiksonar og blskapanna Stepháns, ögmundar og Martelns sist 
V^hast á þessari tMn: 

EgUt Páii 

J I 



Jén Hsii&era y^ Ólafar Asdis á fl|aUa ÖgiDundur bpu 

Stepbán bp. inglnOur Einar prestur Sismandur b!skup 

t 1618. I I i eörðom. | 

Marteina Egili á Saorrastöðam ^ Katrín 

blskup I 

+ 151^ Sáú prestar Egilsson í Hötam. 

JdnEgilflson Tar 11 ár (Skálholts sktfia; um þann tfma getur 
hann þess , ab hann reib meb 6(sla sýslumanni STeinssyaÍ þegar 
hann rak sýsluna ( fyrsta slnn, þab Tar 1564, og íák hann þá 
epfir hTab Tar ( sýsIabrM hans, og hTab mikinn igíba hann 

8 



hMMftjtiíúntíí. 1671 t«Lh«myi&HnpphdliMaafBiii«i9rittf afil 
wkmmj og rltbtBi srOy seiÉ afi baas hafí þi fatib aib SaOffraatlKMiiiit eg 
^t YWtu þeir bábir fei^«r BgiU og bann 1»79, þyí þá littia þeir 
nm laÐdamerki Oar&a á Álptanesi, en árft eptiv befir Eiaar pteslwr 
sndait, a& eðgn sira J<as. Méftan Jdn pr. Egf laaon Tar í Hfepphdliim 
hefiff haan safnaft þar máldögitm kirfcjonnar yndlega, og aýnir 
þdb Titiiiebsr&ttr edfcÐarmanna hana^ ab hann iitf ieefi^ þéi eHa 
npp fyrir þ^ og Bfnt þeim bsBknr þar og máiáaga eem haan hafll 
)ntBS> eptir-i. I>etta fdr fram ''4. funnndag eptir páAa^ eem rm 
23. dagur Aprilie'S 1592, og sýnir þd^, ab haan faefir þá TWlb 
taa í HTepphdlnm. Bn IfiOo, þegar hann ritalU aanái þennaa, er 
Mtú ab ejá, eém hann iiafi yenb i Skálholti, eg fer trennmn slS|^ 
mm om fltttnfng hans þángab. í ættafökiiidfcam Esp^ns er sagt 
$ro frá, ab bann hafi einnsinni verib ab losa stdra drángsteina 
fyrir ofan Hdla, þar í Qailino, hafi hann þá oiiib á miUi slehie 
Aieb þfjá elta Qdra ítngnr, og verib þar fastnr í tro dttgur eSa 
Bieir, me%aÐ stdrir járnfcaliar roru sdktir ofan áh Skálholti; hafi 
jbaaa ort rannafcve&i me%an hann var í þessnm þrantum, og miet 
sAan fíngurna, og verii eptir þab yeiskimd^ur í Skáihoiti. L(kt 
þessn segir Jdn Hallddrsson í Hitardal frá : '^ptir þab síit Jdb laak*- 
abist í headinni ÍHdiafjaili, gafhann npp Hfepphdla, ▼aryeislnmabar 
t Skdlholtl og liiti þar framyfir ifiOi'*'. £n Finnnr bisfcnp segir 
eöguna svo: elb Jdn pr. Egilsson hafi fdtbrotnab á hásfcalegri byka'y 
^ hafi þá Oddnr bisfcnp ri&i^ hoaum ab sleppa branbino, og 
ho^ honum heim ab Sfcáiholti, bto hann Tcri þar ▼eiJEÍuprestii& 
Oddur bisfcup var fcnnnur ab þrf, a& iiann drd fram œttíngja sfiia 
meir en flestir abiir, og 1591 hafbi hann dtTegaft síra l^gnrii 
brdiur BÍnum Breiiabdlstab í Fijdtshlfb, og fengib dnhvernreginn 
Bfra Pál Erasmusson til ab sleppa þeim stab, sýnist Finni þá efcfci 
dlfklegt, ab hann hafí ætlab ab bœta sfra Páli þetta upp, meb þvf 
9ib veita honum Hrepphdla. £n hversu sennílegt sem þetta kynni 
ab vera f sjálfu sér, þá kemur þab ekki heim , nema vib þab , ab 
sfra Páll fdr frá Breibabdlstab 1591, svo sem þegar var sagt, og 
sfra Sigurbur settist þángab ; en um sfra Pál finnst, ab hann var 
kirkjnprestuf 1 Skáiholti 1605, og 1608, en efcti fyr, tdk hann 
Tib Hrepphdlnm af Jdni presti £gils8yni, enda er og sro ab sjá < 

'. '} MáldsgekTer t safni Araa Magnássooar, Nr 66 A. f 8vo. 
. *) Bisl(Qpa->sögur epiir Jón prtfrast HaildiSrssaa. 
*) *<postqusm periculoso casu eras commíattersi". BílL EecU 111, 3Mt 



I, Mb ite .Mi fifihMa Mfl kaMlV •taHiili ilkni 
frá im lil MOð. Bpllr þeittt lAw sw át, teai •{!* 
ea hftfi verik lj«rtat i& fcirÍ9Bpffiiti f akflhoM, þ^Mr hiim ASk 
|íiiMIM>aB«i», Mi ite J<tt hift f6»gl& i& láto bídiAfiiin^h^ 
miiifVg&iViiMldivTár, ipitir hi& hiDQ bifi konrift tilSkáihohi, 
« hili þiZ^ ^ wria gM^ Tertt wi aðfg ár, þv( Odéir biikiv 
w ikkl ymtat il lálft ilftt fib gáii«iit Þegir •{!» J^ sUbM 
flMfi|ih<hia^ w himi öffiigl, og Yiali&i 4 ÍHniné ( ffi&a á itiftir- 
í; kf»Ai eplimi&w hini, sfri Péil Eriimiiisiiiy þibf^ af 
ríb wúm of itefíiál honiiBEi oia þi&t en fékii okkort nemi 
XfiÉir þitto heflr J<B profitiir^itaiiMi <a efA verib íSkáttoili 
tÍA OM .Uiknpl nm lángA tíni, of finnet þeee f^tli, A Oé^m 
JMop hifir ikrifib npp aér tll mlnnis, mebnl innnni eriadA ef nM 
4ÍB2, i& hiin «tíi&i §16 tili '^um nppeMieleyei afm Jdlii Egili- 
ir''S en hTort efra Jdn hefit Terii& þer illa tfó OAde bMcaps, Tlti 
ekki. 16. Jmii 1884 er br&f nm þib, A QM biskup Odði- 
lOi hifi boibð Sreinblmi JtfnBijnl, Tegaa afn og preBtanna í 6anl«- 
TCÓibB ag Briia% tlllekna ania í tlUag meb efra J^ni BgíÍMjBi 
Mar hmBf aUe 4 fanndrdb á letadBTfiu, iim þab ár tH jafnlengdaf , 
Hm iBggfa aptar ef efra Jdtl anioablit ekkl þTf a» eyW. Á 
þeiin ef a& rába, eem sfra Jdn hafi þá verlb nyög hmmnr oib^ 
imi, og ab hann miini bafa Terib allra seinast 1^4 STeittUrnf 
syid ifnnm, og andaat þar. 

Kona Jtfns E^iseonar preetai h^t pótáhy og Tir af MAolis- 
ctt dte Haga^œtt, af Bama kyni og Magnds bisknp Eyjdlfsson og 
Krlslfai, kona Gfsla bisknps Jdnssenar, BToiem þessl tafla sýnir: 

Vsgoás 

I 
Eyjölfar ^^ Helga ^öraard. 
aMtkollar eldrl. | 



bí9kop Irigibjtfrg ^ Gísli Philippnsson 

Ý im. I f Hsgi. 



Ejjölfur mókollar ýogri Helga 

i fiaga. t 

l 

KrístíBv^Gisli biskap Bjarai 

Jönsson. \ 



^ótáHs^Sán pr. Bgilssoi 
i Hölum. 



*) <<Memorialia OMs biskops'*. A. Hagn. 243. 4to. 

*} nréfkbök •feUi Oddssoaar. A. Migi. 8SS. 4to. bl. 1» b. 

r 



M 9mamA^AmitkSL súam amsMMft. vmmitá. 



ÍH(i«0 var á Hfi i«Oft, þeg«r i(f« J^ii ifeilabi 
!«& sím J^ og^f>dr4f« áttii þeHl Wro! Pll, ieii várl ptMm f 
EkattnthAQin; Branð, sem preetiir Tftr í Hehiiiii og bjd í Giiti;* 
evmdy^a; Jtfn, «em prester var< VerttÐWMeyjum^ ATeMitkn og 
^rgerki. — BrtflMr efra Jtfns Bg^kionar rwt ÓlatfWr, sem préae-* 
«r Tftr f Veecmannaeyjam ef m hertekiðn þnr Itð?, og ritall fedtep^ 
aðgn afna, aem kunnng er og til er prentnb bofel á d0ntk«<yg (eleiiatoii. 
}iegar JUn preatnr EgiUaen var komim aft fiMlkolti, og þnfM 
Bii ekki um anniA A kugea en gánga tli foerbs og længnr^ heflr 
hann lagt fyrir eig ab fara a% rlta noUcnb, og mm þa& aatt Tðfi% 
ab Oddnr biaknp hafi hratt hann til þeBS, þrf hann lagbl atoMl á 
eSgnfrœbl, og hafti safnalb m^rgum handritnin og ritab annfl eJAAifv 
en þab brann mest allt f brunannm mlkia f Skálholti 1880.« jþab 
er ab sjá, sem sfra 36n hafi byrjab fyrst á ab gfl^ra sir igtíþ 
af Skflholts-annál hinum foma, sftan af Hihigiirrökii, sem seglt 
f^á, elnsog kunnngt er, um byggfngn SkAholte og um blna fyrstn 
blskupa þar, allttil daubaKlsengs blskups; þettaágrlper til ena^y 
«g er rltab á þa», ab þa% sé gjöit 1601, ea síban hefir hann tétíb 
ffrir sig alb halda áfram f sama lagi ftftsögum blÉkupa tll stmia 
daga, og er svo a% sjá, sem hann hafi Terib koflrfna í vandf«M 
ab sftusttt af pappfrsekln, þegar þetta rit var á enda, þrf hams 
iMfir rital þessar jitðkur selnast aptanVi^ annáliim: 

Ekki er nd pilturinn pappfrsrflEUr, 

þ^ prestur eigl afc heita; 

6liirg%»armabur mnn enginii etfknr, 

ekki má þrf nelta; 

byar finnst annar honum Ifkur, 

hver sem fer a& leita. 
Af þyf a& hann hefir samib þetta ágrip af Hdnguryi^ku, og lagab 
rit sltt eptlr henni, hafa margir rita% annál hans sem framhaM 
ágripsins, og kallab hrorttveggja Htíngurvoku, en hann ejálfnr 
kallar ágrip sitt af Hiíngurvöku ''annál", og svo mun hann hafa 
Tllja% kalla þetta framhald, en enga fyrirsogn hefir frumrit hans 
haft nema þetta: ''anno 160S þann 5. Februarii'^ og er hér tekin 
fyrirsögn eptir þvf, sem Ámi Magnússon hefir sett. 

>) F. Joh. Hist. Ecci. III, 200. Ekki getor ssmt Oddar biskup am þenns 
ftiDD anoál meðal rita þeirra, sem hann.sakoabi eptir brnoaoD (Memorialía 
I A. Hagn. 243. 4.) 

*) Á. Ifago. Ita 8ro.) mel hen4i sfra J6m Eglissonar ajitii. 



Sá et MÍ B«cJ4 atnttlega frá bfMQðrltun þeim, geiii eg hefl 
hafl lyrir niér þe§ar eg bjd MxrníU þeata til prentimar: 

1. HaodrH á imppír í •afni Áma Magntfseonar Nr.990 ( 4t<K 
Ámi lýBir þvf beat ejálfiir, á þenna bátt: ''l^essir Biefcupa-annálar 
sira Jtfæ Egiteeottar eru aime 1709 ritaifr af Styr þorvaldssynli 
q^ttr aalDgrapbo sba Mm ejálfe, og efóaa aecnrate eonfereraiir 
{ JEaopBiaiBiabSfn 1734. Aatographiun eíra JáoB EgHeeoaar ftkk 
eg bjá TiedðgmanniBam Oddi Sigorbeeyni 1707: baflU tllforna 
T0tA eign berra Odds Sinarseonar biiknps, og beflr baaa In 
inargiiiN^iis Ma^terab bir og (b)var. Aptan y'A Torn og eiaar og 
abiar annotatiooee, 0iimar ine& bendi berra Oddi, sumar a& baae 
fieilagi afciifa&ar'^ — Á Qbrnm milba aegir Árni, alb annfilinn ai 
frá ui^bafi til anda (^'a eapite ad ealeem'') meb eigin bendi 8(ra 
Jfa& — Hva& af fnimritlna er aiSban or%i& vlta meim ekkl, en 
afakrlpt Styra, aem þegar var nefnd, er 194 blaa. meb sttfrri Qjátt^ 
afcripter faandi, lítt bwdfniii, og er nákvMBlega lei&rétt me% bendi 
Acaa f^flfa; má því byggja uppá, a& bdn er árelbanleg ; benni er og 
fylgt h^ ab dlliit nema ab stafsetníngu til, þareb öþarfi þ<$tti alb fyigja 
benni í avo ný|a rltif enéaer bdn C fám greiaam sérlega einkenDile^ 
nemaa&btfn hefir/ií fyrir/mlUi tveggja bljdbstafa {kqfui^ ^fuí^ 
la fyrlr é, eliis eptír g og k og endrarn»r, ij opt fyrir i, ck fyrbr 
kk o.e.fr. — Svo hefir hagab lil, abannáUinn sjálfur beldur áfram 
ta bls. 179 i handritino, þ. e. hér tli endaDS á 95. kap.; þar nœst 
era vibaakar hMnndarinSy mA þeasari fyrirs^: ''Correctura. 
Um BOkkra þá Iiluti, sem mér bafa faUib lir miani"; — og er þab í 
IttBdritina á bls. 179--^91y en afóan koma greinlrnar ''um mestu 
grásár'' og '<um mesta snjda" (bl. 191—193), elnsog hér er í 96. 
og 97. kap. , sföan eru fímm smágrelnir, sem elga inn í annilÍDH, 
og era þa( ab Ifklndam þsBr , sem Ámi Magnúason bendir til ab 
si ritabar meb hendi Odds biskups, eba a& hans forlagi (bandr. 
bls. 193—194). Alla þessa YúmkA hefir Árnl MagndssoD Iáti& 
akrifa app aptar, og sama hefir hann sjálfur skrifab upps og selt 
þ< inn í annálinn fldálfim á þelm stöbnm sem honum hefirþðtt bent 
eiga vib. i>essa er hér einnig fylgt^ og eru vibaukar þessir f [ ], 
en áb föra leytl me% sama letri og annállinn sjálfur. 

2. Bandrit á pappfr f.safni Árna Nr. 213 f arkarbroti, meb 
bendi Jdns prests Erlendssonar f ViHfngahoItl, sem mest ritabl fyrir 
Brynjdlf blskup Svelnsson. f>etta handrit er ab líkindum hérumbil 
firá iW>. iiab er ei Uas. meb settri bönd og greiaiiegrl, og 



M BIS&nPA-ANNÁLAR í6SÉ EOILSSONAÉ. FORBIÁLL 

byrjar einsog hðr: ''Nokkrar frásagnir o.s.frr.", en hættirnelbarlega 
áblabsflu mei fyrirsogn 90.kap.: **Ntí er nm ætt herra Gfsla**.— i 
Er þar af aatsætt, síb handrit þab, sem sfra J<tn Erlenðsson hefir haft 
fyrir sér, hefir yerií^ tffullkomí^, hvemig sem þetta er til kottiil), og er 
þesernti vandgettö. En Ifklegt er,al6menÐ hafi fengfbsér afflkriptiraf 
riti sfra Jdns Egilssonar, meiftan þa% rar ekkl fiinbdi%, og þar frá rt 
flestar þœr afskriptir sprottnar, sem menn hafa haft mjOg yttA á És- 
landi. þa% rf rbist og aubsætt á ritum Finns biskups og Jtfns EspdlfnB, 
iab þeir hafí eintingis haft fyrir s^r afskriptir samkynja þessarl. 
En Ámi Magniisson lýsir henni svo, a& þar s6 '^fsslrrifafc vAa, 
þ6 eigi svo mj5g f atrl%um — snmt sem á rftnr; — nndanfellA 
smá-ort^ — auki% f smá-orbum — f nterptflerái f œttartOlum*'. f>etta 
er og svo, og fyrir þá s5k kemnr þa)b, sem þesslr fyrgreindu h9f- 
undar hafa bersýnilega teki% eptir sfra 36n\ Egilssyni, einmitt heim 
y\l þessa afskrfpt og atrar henni Ifkar, en ekki vib frumritil). I>ett8, 
sem á milli ber, má vel rekja, en þafi var% samt ekki tfnt H 
bir, vegna þess, a% sá samanburbur heí%i oi%i% í^arskalega mfkil^ 
mál, og verbur a% œtla þa% þeim sem bera saman sðgumar; en 
hir er a% eins getib þess, sem annaibhvort er vitauki eba Iftur tft 
tfl aft kunna sib vera r^ttara en abalriti& hefir, og er þa% elgnaft 
fa%r sfra Jðni Erlendssyni, þð eg þori alis ekki ab fullyrta, á 
þa% sé af honum samib. — Handrit þetta hafb\ annars Arai Magn- 
tisscn fengit^ frá jGfsIa J<$nssyni f Máfáhlfb, en Sigur%ur Bjðrasso& 
I5gmai5ur gefí& þaÍ5 Margrétu Magnd8d<(ttur, konú Gfsla, og var þab 
þá st<$r b6k, meb sðgum á, sem Árni Magndsson tdk f sunður f parta. 
3. Haiidrit á pappfr f Sjafni Árna, 408 d. f P^, Iasl% og f btð^um, 
en npphaflega ritað) meb settri og greinilegri fijdtaskrlptarhendL 
Fremst hefír Árni sett ''continuatio Htfngurvðku'^ en dregi% þetta 
svo tit aptur og sett f staiinn: '^biskupa-annáU sfra Jdns Egila- 
sonar^\ Handriti& sjáift hefír þessa fyrirsðgn: '^GramlÍr annálar 
af öUnm Skálholts biskupum á íslandi, og hvab merkilegt Vib hefir 
borib f hvers eins tíb, me% ættartOin þefrra bama og hðftfngs- 
manna f landfnu frá þvf datum skrifabist 1050" ' ; sllban hefir 
þa% formálann, einsog hðr, en hversu lángt þab hefir nSb, sést ntf 
ekki, þvf týnt er aptan af þvf eitt blab eba fleiri, svo þaí!) hættlr 
me% þessum or&um f 88. kap. (hér) : . . . . '^essum bábum stjöra- 
um, þd heldnr hinni fyrri, fylg%i eptir peÐfnga**(-faII o. s. frv.). — - 



I) ^ri i þesso biDdriU er 1060 sett scm Tfgslttár f steifs, í slsOiDa fyrir lOM 



mOJftA^XSMÁLAn JðHB MUiSSOKAB. FQKlIÍLi: IS 

Bmdik þtite> htftr 18 ela0 mkknrn oilmHti frábroglbian afiikrípC 
ifra 36ííB Erlendflsðnar, en er henÐi í allflestnm greinam snBibljifi&a. 
iuA MagÐÚBS^ ^9gÍTy ab b6k bú^ sem þesBi skririÍA sé tfr, hafi 
Terib-ritai á þúfa í Kjtfs 1662 og 63, og ▼eri& mA s5mu hendi, 
ea Ámi ''Akk krerib í Kanpenhafn af J^tnas Daiasjni'' K 

i. Handrit á pappfr, í safiii Áma Nr. 87ö í 4to., skrifat 
mA smárri en greinilegri fljtftaskript nálœgt 1650, því fremst 
flendnr ''anno domini 1650", og þrjár Wsnr eptir Jia prdfast 
Arason í YatnsfiiAi, sem lofa gub ab blskupa-Yaldína létti* Í 
þessn haadrlti er ágrip síra Jöns Egilsaonar af HdBguryökii fram^ 
SB Tibf og er rit hans ekki abgreint nema sto, alb formálann og 
ffEsta kapftnlann vaiitar (þyí þa& hefir þdtt yera fyllra í Háng* 
imrðkQ), en tekur til á ]>orIáki hinnm heiga, meb þessari fyrirsðgn: 
'lJm hinn heIga|>orIáfc bísknp". I>ar eru yibaukar í œttartölum, eins 
og í afskript síra Jtfns Erlendssonar, en þd meira afbakab, og 
eadar elns, me6 íyrirsðgnlnni : ''Nd er um »tt herra 6(sla*\ 
Ámi MagndssoB hefir ritab þetta framan yi& : '^Hdngnryaka cum 
•entlauatlone síra Jdns Egilssonar. þetta exemplar hefi eg fengift 
•f Jdaas Dabaejni, en honum sendi þab tll Kaupinhafnar Sigurbar 
Bjönisson lögmaibur'*. 

5. Handrit á papptr, ( safni Áma Magndssonar Nr. 408 b. 
( 4to. i>etta handrit er frá 1692, ritatb me6 smárri fljdtaskríptarr 
henð, bundinn}, og er 46 blss. — Fyrirsögn þess er: '^SkálhoIts 
bÍBkupa annáU" og byrjar A: "Telturhét mabur, erSkálholt bjgbi 
fyrst'^ o. s. fry., en slepplr formálanum; þab endar meb andláti 
Bba Bjðms ( Hranafi <*1568 ( föetulnngáng*' (í 83. kap. hér.)) en 
yera kann A biat) yanti aptan af. Handrit þetta hefir sumsta&ar 
ikotib inn f œttartölurnar, en er allyfóa meira afbaka% en hih, 
sem Aur eru talin, og einkum ( ártölum. Áral Magndsson kye%st 
hafa fengib þetta handrít '4710 af BenedlktHannessyni frá Snœ- 
Qðilam, en hann af 6r(mi Ellnarssynl, Eyjdlfssonar". 

6. Handrit á papp(r ( átta blaba broti, Nr. 408 f. ( 4to ( 
Mfii Áma Mágndssonar. i>ar er framanyib ágrlp 8(ra Jdns Egils*- 
sonar af Hdnguryðku, og er þab me& annarí hendi og dr öbru 
kyeri, sera hefir yetíb *^frá Hyammi*' (( Hyammsyelt). En rit 
8(ra Jdns Egllssonar kyel&st Árnl Magndsson hafa fengtb ''frit 

*) þ. e. iónés Daða soo sf slamaoos i Kjösar sýsla Jónssonar, sem kallaði 
sig Gam, þff ro^r hans far dtfnslc og 'bélMargrét Gam, hann var Rd&-> 
tor I liaribo og NesiTod, f 0. uaé. 



at mmmX'^AxmiJUÁM júm affiELsagoiÁx. vonUsoi 



MagnáBÍ Amjnl ^ í Hacta^ vpín t'A MÐábi aam yom fiá : 
á BarbaatröDd. Hö&d'm er nokkMtb <íá^<leg Mtaskript, m þá 
all-lœsileg, og er fyrirsögB þar: "Aniiáll mn biakupa í Skflalioltiy 
frá þT( þab yar fyrst stiptab", en þaJb byijar syo: ''Teitur i^ 
sá er fyrst byg&i Skálaliolt", og sleppir formálaanBi. þetta hand* 
rit ex án eíia ágrip af öbru, sem liefir yorib af hinttm betrf, en 
hir er stytt mjög, og þar ab auki er týndur mikill kafli, frá þyf 
f aðgu nm Syein biakup og tU þess sagan um Oiaar Einaraaoa 
endar. þá er stntt nm Martein, en um Gfsla J^ínsson er ymau yi6 
bstt, aem Haga^fdlk hefir or&ib ab yita nákyftmlega. ÞesBi fráaogB 
nm Gfsla biskup er hht fylgiskjal yu. I>ar eptir er stuttlega eael 
frá Oddi biskupi. Seinast stendur .^'H. T. s^ eg. hendi'S og mun þaft 
yera nafn þess sem ritab hefir, sem kynni ab yera a(ra Hallddr 
Teitsson ( Gufudal, pr^^fastur í BarÍastraBdar sýelu 1996 og þareptlr. 

7. Handrit á papp(r Nr. 208 ( aricarbroti ( salhi Áma Magntia* 
aonar. þab er 24 blöb meb hrikal^ri 4|dtaakr!pt, og er ár bft 
aem átt hefir s(ra þorleifur Kláueson á Útskilum (1660— 1 «9»). 
þar er fyrst ágrip s(ra Jtfns Egilssonar af HdnguryökUy og ayo 
amiáil hana einsog framhald, áo abgrainíngar , en handitt þeltft 
er ( engu merkilegt. 

8. Handrit 6 papp(r Nr. 207 ( arkarbroti ( sa&i ÁrniL 
|>ab er meb bendi Ásgeirs J<$ns8onar, aem skrifabi mart fyrUr 
fiormöb Torfason, og er þar Hdnguryaka á ttadan, eptir eiieoia 
handriti, og syo er einnig annáli s(ra J<Sns, ('' eptir exemplafi 
chartaceo, parum accurate scripto*^ segir Árni Magntisson). Áná 
i^kk þetta handrit frá ekkju þorm^Sbar 1720. 

9. Handrit á papp(r ( safni Áma Nr. 408 a. ( 4to. þotta 
haadrit er 89 bl5b, meb teglegri fljdtaskriptar hendi frá hérumbii 
1700, og haíbi Árni fengib þab frá Ormi Dabasyni, sjslumanni í 
Dala sýslu, 1721. þab byrjar, einsog sum hinna, á þessu: '^Teitar 
hit maAur nokkur, erSkálholt bygbi fyrst'*, en endar á skiptap- 
anum ( Hornafírbi 1583: '^þar yoru eptir 14 ekkjur" (sbr. 
snemma ( 84. kap. hér.) þetta handrit fellir dr nærri aUar m^ 
artðlur, breytir og styttír, þykist leibrétta sumstabar, ta.m. um 
Sti^a-Árna, b«tir sumstabar yib, ta. m. um brdbur Eystein, a& 
hann hafi yerib frá Helgafeili, o.s. fry., en er ( flestnm greiaum 



>) Það er án efa sá Magtiús AFtsoD, sem rar <<iiiceDÍear-eapitaia'' eg Tsr 
við landmcUngar á islandi^ en dnifcknaði k BrciAafirdi iT^ 



'jjmíLáM Jðm wmLsmvAM. voEKáix tt 

ttMmhgL ifBÍ Uftg^fwi Mr litab tietu á b^AI mi ^r f 
hindrítinii: ^Hir bitli«]MHUiÐálnn sfrft J6d8 EgllBsonar liefi eg t^ 
nlig •xterpta, ram ðrstiilt^ Bnm uppá nokkur ðrk; era þeesl 
eseerpta optaet mteekrifub kér og hvar, og ðldtfngis 6aft fyrir 
þá eem sjál£Mi aaiiállnn elga. liokkur þvflik exeerpU heA eg 
elgnast, oeafererab þao víb opiis síra Jfos og sOan ( sondui 
lUb". þetta handrit er og ab engu gagnl. 

10. BMdrit á pappfr í Kalls safni í hfain koirfni^a Mka* 
saíni, Nr. 615 í 4to. þar er i fyrst Hdngnrraka, dmerklleg af« 
skript, og þamœst auUM sira Jáae tn fyrirsagnar og formttai 
eg byijar aw: 'TeUar hét maihir, er BkálhoU byg!U fyret'^ «a 
sndar seftaaat í 89. kap. á orbunum: "sá rar saonorl^ er hana 
9íf\ Afskript þessi Utnr dt tll a& Tera ritnk (Borgarftrbi, nitogl 
1700; htfn er af Unuqs i^rri ágripum. 

11. Haadrit á pappír me%al Unna nýfa hanðrlta (iVye ím- 
iMge SmUimg) Nr. 1268 i arkarbroU í hinu kondnglega btfka. 
ssfiii. ]>eita haadrit er meb hendi Áma Blftyarssonar skálds, og 
er rltab á aiáagan kyart, eba arkarbrot, lagt samaa trMslt a& 
eadUtaagu. þar er á, ank aniiars: HiÉigurvakay einsog hinar 
sfaaeQna af lakara tægi, þar eptir kemur án ábskilnabar, eiasog 
aýr kapfti^: '^frá hinum heikiga þorláki biski^r*, og kemar þaft 
ssaian ▼!& 2. kapft héiv en formálanom og 1. kapft. er sleppt ~ 
^itír kapftuhmn um {^orlák biskap kennir þessi fyrirsSgii: ^^Hte 
bjnjar anaála fra anno CDocx til anno COdlxxi, nm Skáiholts 
hiskapa, hveija samaa sfcrila& hefir síra Jdn Egllsson a% Hdlma 
IHreppum". jþá byrjár 5. kap. (htr): ''Sjöandl bMnp P<llJdn»* 
sea" o.s*frT. egheldur sftaa áfram, þáagab tii selnast ( 89. kap« 
A þab hsBttlr mtó or(unam: ^'sá yar sannorftur er hana sá*\ 
þs& Utm STO dty sem þetta sé Bkrifli& eptlr handrttl þvf, sem hér 
asMt á undan Tar talib (Kdl. 615.), eba Mru þTÍ samhljdfca, en 
þar a& aukl hefir þa& á stöka stð&um grdnlr, sem Ámi B^Tara* 
soa mun-eiga sjálftir. þœr era elnknm tTœr; anaar þar sem 
sagt er frá andl<ti Ólufar rifcu, ''þar um þá datum Tar 1490^ 
(W. kap.), þar stendur hjá: ''1470, TOtta bréf ( LjáBkdgum» 
eg maa þa% Tora ston lelbritting, þrf sfciptabrM eptlr haaa ar 
eim til, og er þiA f rá 1480; önnnr er um ögmund blsknp: idb 
baan hafi Torib ( Sdr-klaustrl hálft annai ár, og andast nm kynd^ 
ihnessu leyti 1543, hann Uggi þar grafínn ( klausturklrkjunni 
( mi%ju kirkjugðfiau, og á UksCelninum standl: ^^jámgmmnduM 



M BI8DFA*ANMÁIiAB Jám MOSaDKAB. F0Ulálii; 

^ Í9C p 9 t 9 I$kindit9; flnmlr8eg|m: AiigBMmdQs Idandi<r^lMopn^« 
Ab ðbru lejtl er haadrit þelto ekki atkTflB&amikifc. 

13. Handrit á þappír í Baíiii BaBke á sívala tani, Nr. i8 f 
ito, neib liálfeettri hendi sfira Karkúflar Eyj^lfiMonar á Sfindutt 
(1796 og þar eptir); hefir hana ritab þetta (Diilnm á ýngri áram 
eiiíam. Í þeseu faandriti er formáiinn og fylgir þiA alkkriptnnnm 
af betra tœgi og endar eine : ^^ yar aannorlbnr er hana eá. anno 
16&5'\ £b þar naMt kemnr: ''anno 1587 deyibi hercaGísU hiek- 
up Jtfnason ilb SkáUiolti, a6 Qdr&um mAut á Álpfaneei'*. I^ar eptir 
kemur um Odd biakup og om ÖtBÍa Oddason (án atgreiníngar) 
q»tir áraröb frá 1588, og endar 1689 me& tflkomu ÐrynjdirB blak- 
npfl« Magntb apiamafcur KetileBon hefir getib þesB ntaamáis yík 
ár 1594, A allar þoBBi vi&auki ai eptir Mtni á SkarbBá, en afra 
MarkÚB hefir ekki tekib eptir þvf, og kailar þafi allt ^'annlla afrm 
JéoM EgilBBonar*' á hTerri opnu. 

f>ar ab aiiki hafa mörg tfprentub annálarlt tekM^ ét riti tíbtm 
JdnB. Eltthvert iilb Btœrata af ritum þesBum er annáil i BaM 
Áraa MagnáBBonar 407 í 4to, <358 Md&nm, rltabur hirambU i708^ 
Árni MagnlÍBBon liefir fengi& þennan annál 1710. frá ]>oriijðrga 
SigurÍardtfttnr á Kúlu í Arnarfirbi. f>ar er mikib um biaknpa, 
htBli i Skálholti og á Hdlnm, og uBer tii JtfnB Vídal&ia og Bjðnia 
}>orleiABonar, ern þær friaagnir bygiar á annái afra J^na Egila^ 
Bonar, þab sem bann nær, og auknar úr Flateyjar annál og annál 
BJdnHB á Skarbsá, en ekki hefir hðfundurian haft annab fyrir a&r 
af annái flka Jtfns , en hin ve^jnlegu ágrip. — 8ama ér ab Begja 
uaJiSnprdfaBtHalldtfrBBonfUltardal, í biBkupa aðgum hanB. Flnnnr 
Uakup hefir tekii eptír þrí, a& bto er ab Bjá BemBjðrn á Skarbsá baá 
ekki þekkt rlt aíra Jéns EgilMonar, en þar Bem BjQra talar um 
{ fráaogunni um Ögmund biBkup yi% ár 1542: ab Oddur blBknp 

hafi ''látib þeBsbáttar fráaögn upp skrifa eptir EgU nokki^ 

nm, rábvöndum, akýrum og skUyÍBum manni, sem hefir verib vd 
tll aldots fcomtnn þegar þetta hefir til borib:'" — þá er Kklegaet 
ab taka þetta bvo, sém Qjörn hafí farib fell^yllit, eptir minni flfiDn, 
þyí hitt er elns yfet þar fyrir, ab hahn muni einhveratlma hafa hafi fyrir 
f)r aimál eptír Odd biakap, eba. uppflkrlfabar greinir tir lionnm, en 
ekki ' annál síra JdnB ; en líklegt er, ab Oddur blakup hafi neftit afra 
Jdn í BÍnam annál, þar sem hann hefir tekib eptir honum. Hltt 



») Awiéiar iUðrDS áSkarðsá 1, 180$ flk^r. F. loli. H. Ecel. ni, 20t alkgr. 



MitBVJi^AiaBkiáR Jtoa ntBsaonAB. tonMáu. it 

getttr ekU itdbial, ^^^ M huðtti «éi blfkepi^ stm »i ér f 
saU Áni» MagBéMHMr Nr. 316 í arkarbr., tlb rffti Bglls ebm 8Ín 
Mnð BgikMMr (Fíbb. Job. Hiirt. £oel. lU, 203) þrí þa% er yfgt, 
tlb JtfnGisoranoti áNtfpi er bðfmidor baDdrítslAs 315, eeinbálM 
•ýfair litod bane of frAiögaln BJálf á mörgnm etShua. 

fHS ekitl T«rl «nna& mwkilegt ylb bÍBfcnpa-^nnák aíra Jdne 

Vgileeeiiar m þaib, A þeir etn bllb elsta rity bto t^nda sð, sem 

maúh er á kleBriin nm s5gn landslns eptir Bikaakiptin, þá er þetla 

eMt n^ mebmipK tU þeas a& þelr yfDrl prentabir, þyí þesskonar 

ilr étu liin rðttn fiwasit tH sðgm Iwdsins, og þri fleira sem pnntal 

yeiíbiir af þelm, þeu bægra yerbiir ab seao^ yflrllt yfir alia söga 

þcas. Sn þib er mert fieiil^ sem er eptlrtektar yert í þessn ritl : ab 

ernlBii lil sfiáf þsft saaaotbsn mann, einfaldan og frdmiundatan; 

sem segir bisperslanst M þrí sem baim beflr beyrt, án allrak 

Matdrmgni; ab fEásVgniiml til, þá er þa& syo Ittlega semib, eiak* 

em þtr sem nokfcab er sSgulegt, aíb yaila mnn yerba sýnt betra 

lit ennantaftar, þar sem Ifkt stendnr á. Höfandorinn befir Utib 

þekkt af Mctoakam sögnm, néma Hdagaryðkn, og ef til yiO þor^ 

l á k a s l%fa, ttida stiellr baoa eklct eptir þdm, beldor seglr banii frá 

( daglegn máli, og meb þ^ blæ, sem lýsir byerntg afl liani og 

sfia Jdn ^jamason og Jdn refor befi farib ab segMi ML Og 

þalfea er elnmift kester yib frdsðgninm, sém mlnnlr oss á Ará 

prest binn ArAa, þy( bánn greinir oss á Ukan liátt BÖgnmenn sba; 

^esrir s6gonienn síta Jdns eru eionlg merkileglr, fyrst afi banfey 

eem liafbl yerib sjálfur meb Siepbdnl bisfcopi, yerlb mesti trdnab*' 

armabur ögmnndar Usfcops og fiogixt á yib Ðibrik yan Mynden^ 

Tetlb prebtor otörg ár í hinnm fema sib, og enn fieiri ár í fainnm 

aýja, og Ufab nær þyf beik m (frá 1494 tli 1580); — þar næst 

mdblr liatis, sem lá á fdtom ögmdndi blsknpl, 9 yetra, þegar 

kami yar tefcinn i^}allA. — þribji síra Jdn BJamason ( Skálholtr, 

iKappten, sem yar sjálftir for(ngi stabarmanna til ab yerjast mdtl 

ádbom Jtfes bisfcnps Arasónkr, kastabi Jyklnnom ( Martein btsfcop, 

þegar bann neyddist tll ab meta bann meirs enn itabinn, og fcyab 

fyistnr npp daubaddmlnn yfir þelm febgom, Jdni biskupi og son- 

om bans. — F^drbl Jtfn refor, sem yar Bjálfur iMmamabnr Dibriks 

yaoMyndenl Skálholti. — Fimti Gubni þormdbsson, sem yar meb 

sjálfor ( Saobafellsreib; aufc aÐnara fleiri, sem ekfci eru nafngreindir. 

-^ Lýsíngar ylbborbanna bera þessa og einnJg Udsan yott, þy( 

lyo er grelnilega lýst t. a. m. SkálboltB-Kfino á dðgom ögmondar 



M BB8UPA<-ANRÁLAB XklB X6II.SSMAir. FOBMAu. 

biskupa, og ymsiim ▼iUiiirbom, ft& þftlft er eínsog mílbuf sæi þaJb ^ 
Bli, dba Tœri Tib stAddor, bto greinileg og Uésleg er ffáaSgiuÐ. 

Eg þykist Titft, ft% ðumam manl þyiga SAgan eýna mann hjSr- 
irdarfullftn og anbtráa, og eg sé, a% hínn ágæti sögamabur vor^ 
Jdn Espólín, faefir undrazt, og ekki þ<5tt þab trdlegt, alb aíra Jdn EglUi'- 
aon kynni a& faafa trdab því, ab bann Jóna biskupa bryni á Difta 
{ Sndkadal, e6a ab slra Ámi í Hitardal hefbi geti^ ¥»116 Ðalhft 
fyrlr þrí meban hann lifbi; Eg ril el^ki bera þetta af slm Jáak 
mínum, en þab er ekki framar hann einn sem hefir trdab þesMy 
beldsr en því hefir yerib almennt trdab þegar afi bans ▼lael tfl^ 
og öll sd öid hefír trdab því. Og þab er ekki þetta eflt sem lýslr 
tvd á ymsU) sem menn nd kaUa hjátrd, en befir þá Tefib djdpi 
Innrsðtt mönnum og án efa baft mikli álnlf á þá. fiab er aubrábi6 
i frásdgnum slra Jdns, 9íb menn hafa trdab þrí, ab brertlUyiikl 
liefbi þesskonar eptirköst; þab kemur eins fram á baÐaDnteiiiim 
Jdns blskups Gerrekssonar og Dibrlks og Péturs spons, ela^ og 
á morbíngjnm Jdns biskups Arasonar og sona hans ; Cámv blski^ 
þarf ekki annab en taka ofan krossinn ( Kaldabamesi tll ab leggj** 
ast banalegnna. -<- En hyerjum getur mlUazt þetta, sem þAUr 
galdra-*trdna á 17du öld, sem lelddi marga saklausa á foáltib, fyrst 
í Danmðrkn og 5brum löndum og síban á íslandi. í þessum efnnm 
hefir hver öid sfn elnkenni og sfna ddma, og er ekkl vBrt ab insa ( 
hart nm þab, hver muni trda þar of mlklu eba of Utlu. — |>iib er 
tdnnlg aubsœtt á frásögum sfra Jdns, ab menn hafa trdab á stjdraur^ 
á forspár manna, á þab ab sálir yœri í Heklu eidi, ab tr5U Tœri tfl 
o.s.fry., en þetta hafa menn fyrri heyrt, og er yarla ástsBba tll ab 
undrast þab, þegar menn vita, ab lœrblr menn á ísiandi hafit yerib 
spurbir ab þrf fyrlr ekki nema rdmum hundrab árum sfban frá i|áUá 
vfsindafélaglnu f.Danmörku, byernig fsinn áíslandi gætiorbibBT# 
liarbur ab honum yrbi brennt ^ — (sjálfir lærba mennimlr héida þ£ 
( Danmðrku, ab surtarbrandurinn yæri ekkl nema gamaU fsl) «— 
og slfk dæml era ekkl allfá f yfslndasögu laannkynsins. Allt 
þetta getor orbib efnl f höndom sðgumanna og skálda tfl faimia 
ágætustu rita, og yir íslendfngar eigum efnl f niörg rifk, sem 
eflaust munu koma fram þegar ttmar Uba. 

>) N. Mohry Forsög til en islandsk Naturhistorie. Kh. 1786. 8. bls. 824. 
— Rektoríon á Hölura hiirði orðið fokrejðar, og svarað aptnr, a5 haan 
hðldi maðQrinn sem sparði roætti vara aig, að hann jrrði ekkl sJálAir að 
tölk eða eiohverju ððhi af tömri vlsinda-hnýaoi. 



BISKUPA ANNALAR JONS EGILSSONAR. 



ilOHKItAR Mmeoht þelm hliitai sem álhir á fyrri tfmum háik 
•k^, i íSb þdrrá bfskopa sem fjrrri Tom, í eitt Bamanskrlfa& til 
■fimiSy ^r þv( sem e; iieíl heyri gamla metm segja, eptir 
85gD-iiiitia fovfcAra, og eg hefi einnig hejrt mína íbreidra mir 
ékýra, og e(ra Btnar Ólafteen, minn afa, eá er fæddnr rar anno 
1497) en dejiblanne 2580, en tll sumra hlnta hefiegi^fur TÍta%. 

fia& er hkr svo I þeain, sem í fleiram frásðgnnm, a& hht 
reiCitir margs A geta, og kemur þtf allt ni(nr í eínum sta%, svo 
eein A: mftrg vðtn falla í fl!7< og koma þiAan aptur , en miÐU 
Mnniv iesaril lagfœr og les ( máHlb, og legg þab ( mlnni sea 
liBrMnur er a&. Verbar hir tSb geta flestra hluta, bœ(i þess sem 
gagn er a& og ékkl gagn, og Ktib til lierddms a& Tita, heldnr 
mætti þar a& hlœgja, þvf » jafnan er illgre8(S& mcA hTeitinu ( 
oitam sem gji^rbnm* 

i. ( fyrstn Teiftur a£ geta biskupanna, s&rhTers me% nafni, 
hvcmi leiigf hTer hefir Terib; 

2. faTah hafl á hans dðgum Tilft borÍ%; — 

8. hTerir lA hans œttmenn og nlbjar s%o; — 

4. faTeriv naftiknnnuglr r(kismenn þá hafi lifiA; — - 

5» hverlr A nú sta þeirra œttmenn á lífl. 

Sá annáHfon, sem eg hefl ábur skrifab', faeldur um þab, 
hvmiig þabSkilhoIt var fyrst bygt, og hTor þa% gjðrbi, og hTerir 
hsois ættmenn voru. 

8á hit Téitnr, er Skálholt bygbi fyrst, sonur KetiIbjamaT 
frá Hasfelli. Sonur Tdts Tar Giaur hTÍti, sem me)b kristni kom 
Ifl ísiands og Bjéhi á Ndpi, migtir hans. Sonur Gisurer Tar 

L ÍSLHFDB, sá Tar hinn fjrsti biskop (Skálbolti; hana Tar 

>) ^*Sá annáltinnf nm eg hefi áihtr ikrifatt]. Hér me) meinar sfra Jön, 
öefað, excerpium úr Búngurvðku, sem ssmi sfra Jön Egilsson hefir gjerl 
IGOI, og eg liefi séð með hans dgin hendi ritað i kvcrt fn ociavoj 
sem ftrrum hsrði átt herra Oddar Einarsson, biskap f SkéihoHt*'. Á« H. 
— f^tta krer, með héodi sira Jdns Egiisseoar er enn ti! I saftii Ama 
HagRQSsonar. (Nr. 110. Qro). 



tt KSKDPA'^ANNÁLAB JÓNS RQILSSOafAB. 8*4. kap; 

ktfl^a ( Látrntn^ þá rar datom 1310^ en CtemmeDtarins* hddsr 
1309. deybi anno 1320. þesfti Árni yar kalia&nr StaSar- éba 
Bta%a-Ámt, þv( liann kom fleitum stöbnm nndir Skáilioh og [pS'IU 
beneficia '. 

XIL bisknp JÓN HALLBÓB8S0N. dejH anno 1836^. 

Xm. bi0knp JÓN INDRIBASON. hanA deybi anno 1841. 
4. XIV. bisknp JÓN SIOCBÐSSON. deybi anno 1348. Af þeMum 
þrimnr hefi eg ekki heyrt grandib frá sagt, ebnr neitt hafi Tib 
borib, en sðgn og r»ba manna hefir þab Terib, ab á t(mnm þess^ 
ara yn sí&astn biskupa hafi þab skeb, ab jSknllinn hafi hlanpíi 
anstnr ( örœfnm ', og tekib af á einnm momi og ( einn úSbl XL 
iMeja, en vni hafi eptir stabib, sem nd standa, og þar komst eing- 
inn mabnr nndan, ntan prestnrinn og djákninn frá Ranbalsðk: þab 
er nd eybi-jörb fram undan Sandfélli, og kirkjan stdb þar nm 
altt fltfb, en var þd ekki gjðrb ntan af trð; hdn er nd komin tii 
Sandfells, og þab hafa menn sagt, ab þar sjáist T(ba enn merlá 
til bfl^a, bœbi grjdt og hellur. 

{>ab skebi og hér ^já oss 4 fyrri tfmnm mjög snemma, eg 
þenki ( tíb þessara bisicupa^, þab eldur kom npp ( Ranbakðmbnm: 
þab er fyrir framan Forsá en fyrir norban SkriiufelL pá yar 
Hagi ( mibri syeit, og þeirra þ^ngstabur. Sá eidnr brenndi allan 
Forsárdal'^, bftbi skdga og bei; þab yoru alls xibœir; tíl þeirra 
•ir enn meiki, og heitn(hétu?) 4 BeighalsstS&um^, Stðng, Steina* 

i) þa5 á aS vera: f Laleran. 

*) þa5 er: sira Amgrfms IsrSa á Melstað Brevis eonrntntwiui d9 liianéia, 
prent. i Rhöfti 1593; þetu er og rétUra ártal. 

*) þal^ er alknnnngt, að hinn fyrri Arni bisknp, en ekki þessi, var kalUlur 
Slala-Arni. — Eptir Árna Helgason var Tígður til Skálholts Grirour Skúto- 
son íslendfngur, ábdtl af Hölmi f Noregi, en hann kom aldrei tíl stölsins, 
og lirði að eins hálft missirí, og er eigi talinn með bisknpam. 

*) Beita annAIar teija andlátsdag hans á kyndilmessa 1339. 

*) þetta Jðkolhlanp setar Flateyjar annátl 1350, SkálholU annáll hino roml 
aSM) og er það Ifklega réttast, en HÖIa annálar 1863. 

*) fispdNn heimraerír þenna Jarðeld tii 1343, en kemst svo að orðl sea 
lýsfngin sé tekin epUr þessu. 

^ Sto ar að sjá, sem þar sé á seioBi t/mam kallaður ForsArdalari sem I 
Íslandfngabók, Landnámabók og Erístalaðgu er oerndor ^Jörsárdalr, þar 
sem HJalti Skeggjason bjö; hér er HJalU UUnn búa A Mápi (í fiystrahrepp). 

•) Í UðArMMagnÉss. er kaltað BergMflitiðir, sbr.Jokastes Jaríletal big. 64. 



A-fcka^ 08XDFÁ-A11NÁLAB JÖN8 BOILflSaNAR. SS 

Hdir, fitfaitaMr, ^r lufti Qjalti i Ndpi M, og Tar þá krUtnin 
Kgtekin í laadl, þrí liefir sá eldar geiDiM upp komi%, en Itrencr 
þit Bke&i sérlega Teit eg ekki datnin. 

6. XV. Hftr n«8t kemur hinn fimtándi biskup: þa& var bisk- 
upGTRBUR, T(g%ur f AaooUna^ af Saltfmoni, þar biskupi. Á hans 
dQgom er og ekki getib atdrra ti%inda. Einn bTStir frá I>ykkTa- 
iwjar klaoBtri hafa menn helzt lagt til rfla%u; hann hét Eysteinn^; 
þeirra Tar jafnan fátt á miliumy biskaps og hans, og heldur kalt, 
og iTO lyktaii þab me% þeim. |ia& var eitt þeirra hngmdis efni, 
ak bisknp var a& greiia hár sitt og kTa% eina hendfng úr tísu: 
Gyrbar kembir nú gala reik 

meb gylltam kambi. 
''Finn þú þar Tib a&ra hendíng, br<$bir Ejsteinn*^! segir biskup; 
kann ansar þessu (me% lejfi a% segja ybur): 
Kominn ertu úr krdkasteik 
þinn kúlu-Tambl. 
Annab hugmdis efni þeirra Tar þa%, a& Eysteinn gekk ab 
kesti biskaps og tdk undir gjöi^ina og sag&i sto: ^^fast gyr%ur 
merarsonP en bisku]^ sagii hann hef&i sig þab kallab. 

E^tir þa% Tar Eyeteinn borlnn ( rdg, og söglb upp á hann 
kona, STO bisknp setti hann ( myrkTa-stofu og þar kvab hann 
Liijo. Ekki þar um fleira. Gyrbur drukna&l hjá Færeyjum og 
mart manna me& honom, anno 1356^. 

6. XVL biskup þÓBARlNN. Hann dey&i anno 1364. 

XVn. biskap ODDQEm. Hann deybi ( BjSrgTÍn ( Noregi. 
IIiBs danbi aaglhir sá, ab hann íhW á hðf&i ofan ( botninn á kaup- 
akipiou og hálsbrotnabi. Hann deybi annol381. Á dogum þess- 
ara bisknpa er Öngra tðUnda getib. 

XVm. biskup MlCHAEL, danskur. Á hans dögnm Tar Stafholt 
geíib Skiiholtí til beneficinm me& flestum s(num eignum, og laxa* 
kerii ( Norbnrá. 

XIX. biskup VlLHJÁLMUR, og Tar hann líka danskur. f>essi 

■} á a9 vera Oslo (Ifklega arbakað 6r Aslofa). 

*) ^ Eraceiim Tar ^rateinsaon, monachas ordfnls Frandscanl, körsbróð- 

nr(!) úr Nidarösi", segir M««, en þetta er án efa rángt, etnsog hitt, 

fam þar er, aé llu Bystein Tara brötar á nelgarem. 
') þaaaif befir ðhélMts amiÉII hton romi^ HOIa arniUar hafi 1860 og þTí 

lyiglr Pinoiir blsknp og Bsptflfn, enda sanna það bréf og giðmfngar. 

3 



S4 BISEUPA-ANNÁLAR JÓNS BODUSSONAB. 6-7. fcap, 

er sá sem alla máldaga gjör&i, og þeir kalla nú VllkinB máldagai 
en heyrt hefi eg Bagt, ab rábama&urinn frá Skálholti ha£i forgengii 
fyrir Erýsuvíkar-bergi og máldagabdkin kirknanna meb honum, 
og allur stabarins reiknfngur, en hvort þab skebi fyrir Vilkin eiur 
eptir veit eg ekki, þab hefir naér ekki sagt verib — og sftan hafi 
menn aldrí til sanns vitab hyab kirkjur hafi átt í þessum þremur 
Qörbúngum, utan af hendíngum til'. 

XX. biskup yar Árni, hyern þeir köllubn hinn milda, þab 
er, gjafmildan vib alla; hann hafbi undireins ráb yfir Hdlum og 
tilsjön þar til. Hann er tii þess tekinn af öUuqi biskupum, A 
meiri listamabur hafi verib en aliir abrir, fyrir hann og eptir. 
{>ab er eitt sagt, ab hann lagbist á millum hamra í Skáiholti á 
ferjustabnum meb mann, og í annab sinn lagbist hann yfir í þeím 
Btab og batt þá hest vib fdt sér — eg minnist ekki á fleira — og 
þar af kom sá málsháttur hér hjá oss, þegar nokkur gjörbi iUt 
af shv, ellegar hann var fákunnandi, þá sögbu þeir: "{>ín var, en 
ekki Árna biskups". deybi anno 1420.^ 

7. XXI. biskup JÓN GERiGKðSON, hann var syenskur ab »tt 
og hafbi XXX syeina írska, hyerir ab nœsta yoru ngög tfmUdir^ 
syo ab biskup hann réb Utlu ebur öngu fyrir þeim. Nú yerbur 
ab geta þeirra manna, sem undireins yoru á hans dögum. Hann 
reib yfba um land og gjörbu hans menn mikinn dskunda, enttfku 
ríkismenn til fánga. þar eru sérdeilis tyeir menn tileinkabir: 
annar frá Bjarnarnesi', hann hét Teitur, en annar frá Möbruyöll- 
um, í>oryarbur Loptsson, sonur Lopts hins ríka, sem seinna skal 
frá segja. þessa bába flutti biskup og hans syeinar í Skálholt, 
og settu þá í járn og létu þá berja fiska. Svo bar til , ab þor- 
yarbur slapp um bausttíma , en Teitur sat til páska. Á páskum 
yar drukkib, og gjörbu þeir tveir sig drukkna er Teit áttu ab 
geyma, syo ab þeir týndu lyklinum frá íjötrunum, en ein yinna- 



1) Höfbndarinn fellir hér úr Jön biskup, sero hafði veríð ábdti i Múnlc- 
lifi (Mikjáls-klaustrí) í Bjtfrgvin, kom til slóUins 1408, þrem árani eptir 
andlál Vilkins biskups, og andadist 1413. Arngrímor pr. lerði og^öríkir 
biskup hafa og fellt hann úr. sbr. Finn. Joh. Hist. Eccl. If, 465. 

*} Finnor biskop heflr eptir Arna Magnáðsyni, að Anii biskap hafi andail 
f Ðanroörku hérumbil 1430 eda sktfmmo áðar, og syo er að ráda ftf 
annálom, sem lát hans bafi ekki verið frétt til íslaodi 1430, en ham 
(ÚT atan 1419. sbr. F. Joh. H. Eccl. II, 470. 

') þ. e. BJarnanesi í Homafirði. 



l.kKp. BISKnPA-ANNÁLAR JÓNS X0IL9S0NAB. 15 

koaan faan og Kkk Teití; mel þab slapp hann. þeir skrifabngt 
þá til og tAn meb sér dag, n»r þeir skyldu bábir koma f Sk&l- 
hoH, og 870 yarb. þeir komn bábir nndir elns, {>orvar%ur a& 
Qtan en Teitnr ab austan, á hamarlnn; þá rar fyrst riiin áin á 
þengilseTri. \0g sem biskap frétti, ab Teltar yœrl á hamarlnn 
komlnn, sagiM hann sitt og þelrra líf farib, hann gekk'þá tll kirkjn, 
og prestar lians og sveinar, og I^ loka öUum hurbum á stabnum 
og kirkjU) en skrýddist öllum skrtiiba, og prestamir, og h<5f syo 
upp messu og helgabi elnu aflátu (oblátu) og hMt byo á henni og hugbl 
ab sér mandi þab.hlffa. Í þessu koma þeir hinir ab, og iaka þab 
til T&Sj fyrst klrljan yar lœst og lokub, ab þeir báru undir undir- 
stokkana sttfr tré, og undu syo upp klrkjuna, sro þeir komust 
inn undir þar, en klrkjan stdb öll hali á meban, og gengu svo Innar 
tH blskupsins, þar hann yar fyrir altarinu f öllum skrdba, meb 
oblitunni helgabri. þelr töku hann strax höndum og togubu hann 
atar eptir kdmum, en prestarnir hMdu honum eptir megni. En 
þá þetr komu f mibju kirkjuna, f%il oblátan nibur. Meb þab drðgu 
þeir hann út af klrkjunni, en prestarnir löfbu á honum allt út 
fyrir stopulinn, þar slepptu þeir honum. þá gekk kirkjuprestur- 
inn innar aptur f ktfrinn, og skreib ab þar er oblátan lá og bergbl 
henni; þar f þe\m sama stab var biskup eptirá jarbabur, og þá 
kirkjan brann, sá mete vott nokkura til hans kistu. Hinir föru 
m^ biskup dt ab ferjustabnum á Spðastöbnm, og létu hann þar f 
lekk, en bondu svo stein vib, og köstubu honum svo f ána; hann 
rak eptlr þab upp Igá Hömrum) hjá Ullarklett. }>eir voru tveir 
s^rdellls, sem ab biskup létu f sekkinn og ána — Hann bab sér 
lifs og fíkk ekki — f>elr bábir þá lifbn skamma stund ; annar hhi 
Ohfur, en annar J<5n. þessar hendfngar (voru) um þá kvebnar: 

Ólafur hinn llll, 

blskupa spiilir; 

þö gjörbi Jðn enn verra: 

hann sá ráb fyrir herra, 
þ?f hann kastabi honum f ána. En þá J6n d<$, gekk hann aptur 
og þoldi ekki í jörbu. þelr grtffu hann þá upp aptur, og var hann 
meb öllu ófdinn, og köstubu honum út f eitt veibivatn, og bundu 
stein vib háls honum, en ab momi, þá menn komu þar, var allur 
Mnt kombm í burt úr vatnlnu , og lá daubur f hrönnum krfng- 
mn vatnib, en aldrei varb vart vib J6n síban. Sveina biskupsins 
drápu þeir f klrkjunnl, eptlr þvf sem þelr nábu þeim. Sögn manna 



tt BISKUPA-AiniÁIAK JáNS E0IL8SOKAB. 7-8. kap. 

er þab, aí) þeir hafi 8koti% þá nppá akaoimbitamy biDbi meb boga 
og svo méb spjótumf en hinir duttn ofan ; þeir dysjuiu þá alia f 
Írageri^i, fyrir vestan Brekkutdn. En þá konu, sem Telti í%kk 
lykilinn, hafbi hann me% sér, og gaf henni XX^ jör% og giptí 
hana ríknm manni. SyBtir þessa {^orvarbg Loptssonar var Sophte 
hustrd, hdn átti þann mann er Irar hét, og var kalla&ur Hdlmur, 
hann var Iðgma^ur, og þorvariur átti systur hans, sd hustrd 
Margrét hét. {>e88i ivar Hólmur komst dr brennunni á Kirkjn- 
bdli, su&ar á Nesjum, en sá hét Ámi, og var kalla&ur kœmeist^ 
ari, er fyrirliibinn (var), og sveinar biskups Jdns GrerichBsonar 
voru a% með honnm; þar fyrir hefndn þeir mágar f>orvar&ur og 
hann á sveinum Jdns Gerichssonar fyrir þessa brennu og atinab 
þvflfkt^ Biskup J6n hann deyii 1432«. 

[Í tfi^ biskups Jdns Gerickssonar skeiM þa& inn f Mörk, a& 18 
menn föru á fjail, og lágu f einnm hellir um ndttína. AÍ morai 
eptir voru allir dau%ir utan einn. {>ann köllu&u þeir SdttarheUir, 
og höfbu þángab heitgöngur sfnar. Btskup Sveinn fdr og þángalb, 
og þar var altari og messai , og þar voru pfpurnar til skammrar 
Btundar.-''] 

Um œttmenn Lopts skal segja seinna, þá talab er um Torfa 
Jdnsson, sem var f Klofa, og allan þann ctthrfng, þdtt svo sé, 
a% hans börn háíi verii^ á dögum hinna fyrri biskupa, Jtfns og 
Gottsvins, sem nd kemur^. . 

8. XXn. biskup var GOTTSVIN. Ekki er getí% nm marga 
hluti á hans dðgum ; þd er sagt, a% á hans dögum hafi eidur upp 
komib f áttunda sinni f Heklu, sumir segja í sjðunda sinni, og f 
þeira eldi haíl tekilb af XVin bæi á einum morni fram undir Hekln, 
en noriur undan Keldum, og þar voru f tveir stdrír staiir, h%t 
annar i Skarii eystra, en annar Ðagver&arnes. {>ab var þá manna 
mál: ab svo mœtti spilla þessu Ðagver&arnesi , aí) þab vœri ekki 



■) fiessi frásögn er harla ólík þvi sem annars er talið, og samt líklega 
mishermty t. a. m. það, að ivar væri Iðgmadr, en birðsljórar vora að 
vfsQ æltmenn hans. Alroennt er sagt, að ívar hafl látizt i brennunni á 
Kirkjabdli. Fínnar biskap og EsptSlin fylgja hetzt Birni frá Skardsá i 
þessari frásðgn. BJðrns ann&lar I, 28. 

') alraeont er utið 1133. 

*) Fjrsu viibctisgrein ("Correctara") sfra Jöos EgiissoBar aplanviB aÐDftlsm. 

*) Hér lelor ekki sira Jön Egilsson Jón biskap, útlendao mson, sem ?Mist 
hafa verið Skálboltsbiskap am tvö eða þrjú ár.' 



Mf.kap. UISKnPA-ANIlALAR JÚVB MmMOSAB. tT 

betf* en Kddnakot; 8vo þötttKeldnr lítiU verbar hjá því. Snmir 
af þeim bœjom hafa aldri yerib síban bygbir. Á hToram fyrir sig 
Tom 60 hoi^ir á jámnnL Eklci er getib nm böm þessara XX 
fiftnsta biikopaS frá biBkupOisnri og til bísknps STeine, semhér 
eptir kemor. Bisknp GottSTin ríkti f Skálholti anno 1445'. 

9. XXin. bieknp Tar SVeinn, hTer idb sagiur er forspár og 
hmgfmk, Eg tiI og nókku& lítli þar af segja. Hann Tar preetar 
f Skátholti, og Tar sendnr upp til Torfa8taÍ)a ab messa þar, og 
sá piltnr meft honum er Erlendur hét. Sto bar til, þá þeir komn 
f HA^ fjfir snnnan Hrosshaga, ai kom á þá harÍTiÍrís íjúk, sto 
A þ^r Iðgbn aig fyrir. Pilturinn sagii, hann mnndi þaian aldri 
lUaBdl { bnrt komast Prestur sagbi, hann ekyldi bera sig toI: 
'*f>Tf hér eptir kemur gott, og $nnur Ter%ur þá okkar œfi þá eg 
er bisknp í Skilholtii en þd eignast ddttur þonrar&s^ á Möbru* 
TiHInm og hofltrdnnar þar. Erlendur sTarali : ^'þa& Teit eg Terta 
ná, ab þir TerUb biskup, en þa% má aldri ske ab eg fái sto rfka 
stdBra, jafii fátaeknr sem eg er." — ^'Efa þd aldrí," segir prest- 
iir, "gnbs gáfur, hans mildi og miskun, þTÍ sto mun Tor&a sem 
eg segi, og þab til merkis, ab þá þú rf%ur til kanpa, mun eUk 
sktir koma, ab menn mundu aldri albra þTflíka.'' í möti momi 
léttl npp hrfMnnl, og fðru þeir leibar slnnar til Torfastaba. Sto f<$r 
alit og fram kom, a& Erlendur efldist og xaA rfkur, og elgnaiist 
ddttur f^orvarbs^, en STeinn Tarb biskup. £n sem hann reib tii 
kaopa, þá kom sto mikil skúr metan þeir rfba heim, ab allt Tarb 
krf&TOlt, en ábur Tar glatt sdlskin, er þeir komu undir túnib. 

I>elr héldn þab, og sto hefir sagt Terib, ab hann hafí skilib 
kraftia mál, og mart hefir þar Terib frá sagt, en þab hafa menn 

*] Fleslallir Skálholts biskopar voru eígingipiir rrffinanar, og seinast Magnús 
Gizurarsoii. ^orvaldr brdiKr hans álti Xöru, dóttar Klængs biskops, og 
Loptar i Hilarda!, sonar Páls biskups (f 1261) var nierklsmador. Slg- 
arðr bislíap átU lauosoo, sem hét Tömas. 

') ^ftU er og rétt, ad þá var Godsuin i Skálholti, en 1418 telur FinDur 
biskap ad hann hali anoaðhvort rarid ulan, eda andazt. — Eptir tMnn 
telor ekki Jön pr. Egilsson tvo útlenda biskopa: Marcellus (rrá 1449 
eða50til ll60)ogJön Stephánsson Krabbe til þess hérumbil 1165. 

') þannfg cr rétt, en i frnmrítino hafOi slaðið "Lopls'*. — Erlendor, sonur 
Erlendar Narrasonar á Kolbeinstððum átti Guðríði^ dótlur ^orvarðar Lopts- 
sonarj þeirra sytifr VigfÚs hirðstjöri á Hlfðarenda og]þorvarður Iðgmaðor 
á StrOod f Selvogi. 

*) hér haldi rromritið einoig hart ^Lopts'*. 



aS BISKCPA-ANNÁLAB JÓNS EGILSSONAB. 9-10. Ittp. 

múAj dlb þa& mmii ekki brafh hafa yeri%, heldar eitthyaft íhrahs 
líki, anna%hyort gSbut ei^ yondur engill. Hann sagbi fyrir yinda 
og yelbráttn, og Iffstandir manna, og hyemig tll mundi gánga í 
Skilholti eptir sinn dag: — 8á fyrl^ti biskup eptir elg mundi ^ki 
lengi rfkja. Annar þar eptir mundi stabinn n^ðg bjggja, og mesta 
grjdt til bans fljrtja. þribi þar eptir, sá mundi mestan greniWb 
ab stabnnm draga og klrkjunni, "og má meb réttu", hafbi hann 
sagt, ^'sá hinn fyrri kallast grjtft-biskup , - en hinn greni-biskup. 
]>ar eptir, meb þeim fjdrba, mun sibasklpti koma f land i öllu: 
messusaung og tfbagjörbum, hrfngfngnm og helgihöldum, og þab 
mun alla tfma aukast meir meb þeim fimta og sjdtta; þá yil eg 
heldur yita son minn btfa f Höíba, eba yera Qtfsamann f Skálholtl, 
heldur en kirkjuprest; þyf Skálholt hefir aukizt og eflzt méb 
herradœmi, en þab eybist meb eymd og yeslfngskap; enda er þá 
þetta land komib undir útíenBkar þj<Sblr". — Ekki er getlb um 
nelna sirlega hlutl abra á hans daga, ellegar um nafnkunnaga 
menn, abra en um sett Lopts Outtormssonar ; blim hans: ]H>ryarb- 
ur, Ólafnr, hustrd Ólöfu og Björn, hennar bdnda, og hustrd So- 
phfu f Brautarboltl'; en hér yerbur ab ekrifa um selnna, þá kemur 
ab Torfa Jdnssjni f Elofa, þyf hann er af þeirrl œtt, hyer ab 
yar á dögum blskups Stephánar. 

10. Börn biskups Syeins era el sögb, utan elnn mabor, ^étvr, 
hyern þeir köHubu rfkismanna-fœlu, og segja menn þab hafí gjört 
hans galdrar; hann yeittl hustrd Haldtfra, sem átti Mdla, mfkiBn 
áyerka f höfubib, en skammyrtl hustrd Hdlmfrfbi, en þœr hdíba 
' bábar syo bdib ; sfban mistl hann sfna rdnabdk eitt sinn f Þjdreá, 
og frá þyf þdtti mönnum honum allt ðfugt horfa. Dsðtur átti bann 
iiij; þeirra börn ern öll fátæk og oss ekki kunnug; eln yar amma 
Syeins á Hæli og Helgu á Sandlœk. Jón Jónsson á Hrauni hygg eg 
ab sé af annarl systur kominn. Af öbram mönnnm yelt eg ekki. 
Pétur eignablst Valgerbi, br<$burddttur biskups Stephánar, og yar 
þab hennar beimanmundur, ab þá biskup Syeinn, fabir hans, Kú 
frá, þá yar staburlnn syo skemmdur ab hdsum, og stabarins pen- 
fngur þyerrabur, ab hans erffngjar urbu skylduglr um llj<^ hundr- 

') Þ*A ^r Sophíu, sem áui ívar Hölm, epUr frásögn sfra Jöns, þri eiU af 
bðAiAbölum þeirra Hötmanna Yar Braularholt; mun því enginn efl vera 
á, ad Sophfa bafi áli ívar, og verið ekkja eplir hann þegar hún áui Áraa 
]þorleirsson; verAur þá og skíljanlegl, að Margrét, systir írars, bafi fláid 
Dorðnr að MððruTöllam epUr breoDOBa. 



10^11. k^l. BI8KÐPA-A1ÍNÁUIE ÍÓÍXS MQUJBBOVÁM. W 

aba, og þi& sania þi ttfk P^r uBdlr sér í helmanfylgjn sinDar 
kTÍOBii. Blskap Syeínn áttí þessar jar!^ir: Öndver&amefl, Háholt 
(Hreppunit ÖBundarhoit í Flda og Snorrastaii í Laugardal og 
fleiri aí^rar. Hann deyii anno 1470 ^ 

{pBÍb haAi 8ke& á dögam bisknp STeins og Magndsar, aft 
sklp kom um baB8ti& eltt á Eyrarbakka, og lágu um Teturínn á 
Stokkseyri, og þeirra ekip þar fyrir framan, sem þar er kallabur 
Ds&apoUBr — þTÍ þeir héldu þá danska — og Ðana-babstofa er 
þar köUuft. Einn þelrra átti frlUu upp á Kekki, og þann drápu 
þeíT. Um Torlb ( Tertiiar lok drápn þeir ráftsmanninn frá Skál- 
holtl dt á BjamarstMum; eök TOit eg ekki þar til. {>aian riiu 
þdr, og tli Stokkeeyrar, og sto strax þaian og anstur til Stdru- 
Tallna, og bjuggu þar höfnðii af fógmanninum tí& dyra-þTerskjöld* 
hin, og ribu f>j<$rsá fyrir ofan Erdk. Meb þa% sigldu þeir í burtu. 

ptlb hafbi og 0ke^ á Grund í Eyjafírbi, ai umbo&smaiur frá 
BMflaatöbum hann rei% um land og gjör&i miklar dspektir, bæil 
( kTenna legor&um og Qár upptektum, þar til hann kom þar. pá 
WtA þar húíb eln hBstrú og ekkja. Um kT$Idib eptir þa&, þá 
háttab Tar, bau% hdn honum þrjd bob fyrir sig og sína, en hann 
Tildt engiii þiggja. Hdn baub þá sínum mönnum ai slá þá. Af 
þeirra TÖrn Tar& ekki mikfó, en nmboiamaburinn komst dt í glugg- 
asn og ætliAi þar út, en einn komat þar ab, og lagii tll hans 
meb spj^tl, en hann greip tí& meb munninum, sto hlnn gat ekkl 
sptar náb af honum, sto hélt hann fast; hann ba% þá einhTem 
koma sér til hjáipar; elnn kom ab meb lagTopn og slö á hnakk- 
ann, sto þar gekk dt spjtftib, en sá á þTÍ fyrír tönnunum. Sögn 
Mnna Tar þa%, hann mundi aldri hafa unnizt ef hann hefbi komib 
fyrir sig Töra — og þar sjái enn höggin í bitum og stðfum^.] 

11. XXIV. bisknp ( SkáUioItl Tar MaonÚS EtjÖLFSSON, hann 
r(kti nsr X ár'. Ekki er margra hluta getib á hans dögum, utan 

') FinDUr bislíap segír bann hafi andazt annaðhvort seint á árina 1175 eða 
snemma á nftsta ári, 1476. 

*) ^essar trsr greinir eru 15. og 16. viðbætisgrein eða '^correctura*' síra 
JöDS Egilðsonar, aptanvift annálana. Svo cr að sjá, sem frásðgnin í siðari 
greÍDÍnDi sé eiohver arbðkað saga frá Grundarbardaga 1362. 

*) Finoar bislcap saonar, að baoa baa verið liomiQa til sttflsios að visa 
1478, og beflr hann þá verið 12 ár biskop, eða 13^ en eplir tölu sira 
Mos cr ^x ár'> misskrirað lyrir ^^xx ár", því baon Ulur biskupsdtím 
Magnásar firá 1471 til 1490. 



M BtSKUFA-ANMÁLAB JÓNS BQlLSSOIiAR. li««12.lMp. 

þe89, ab Bngelskir lágu f Bafaarfirftl, inn hjá Fomn-bdbm, á 
eiÐa ftkipt, á því Toru þreDnlr 100, þab voni 100 kanpmenn, og 
100 nndirmenn, og 100 ekipfölks. Sá var þá kanpekapnr þar, aft 
menn höfbu f hundrab hvab þeim Ifka&i, f núöll, kötlam og klak* 
nm. £n svo bar til, a& þeir grípn skreib fyrir ábtftanum f Yíbej 
og fleirnm Neejamönnum þar. Ábdtinn gjörbi slg þá keiman mcft 
LX manna til bardaga vlb þá; en ábur hann reib fram til þeirra, 
þá spurbi hann alla, hvort þdr væri samhngabir sér ab fjlgja; 
þeir játubn þvf allir. £n sem heim var ribib, sneni aptnr XXX, 
en abrir XXX ribu fram, og b1<S þar f bardaga; lyktabi svo, aft 
þeir fslenzku unnu, en ábótlnn raisti son glnn, þann Siytflfbr b^ 
hvern hlnir, sem aptur hnrfu, l>orgubu þrennum manngjMðm 
fyri svlk sfn. Ábtftinn var og kominn á kn^ f bardaganum, úg 
kom þá einn af hans mönnum ab, og hjálpabl honnm; þeim eamft 
gaf hann XX^ jörb. £kkl minnlet eg á annab si^rlegt á hans d?^m. 

Biskup Magnús átti engln böm, en sygtnr átti hann eina, 
eem eg hefi heyrt getlb, sú hit íngibjðrg, og bj<(iHagaáBaita* 
strönd; þabaa er allt Haga-f61k komlb. Hennar btfndi hét GfsU, 
og var Philippi son eba Philpusgon; en þeim til fróbleiks arai 
þab vilja víta, þá vil eg eptlr mfnu minni skrifa þann »tthrfng, 
og hverir nd em á Iffi þar út af komnir^ 

12. Börn Gfela og ínglbjai^ar voru þessi : sfra 36o, ^tVngVLT^ 
Snœbjöm, Helgi, fiyjtflfur; dætnr: Helga, Dýrfinna, þtfrdfs, Gubr^. 

t fyrstu bdra efra Jtfns Gfslasonar — hann bjtf f HoHI 
nndir Fjöilum — var hastná Gobný á Hlfbarenda; htín átti ekU 
baro. Sonur sfra Jtfns var Gunnlaugur, fabir Jtfns f Kollahæ. 
Annar sonur sfra Jtfns var Gísli, fabir Margrétar f OddgeirshA^* 
um og allra hennar systkina: Bjama., Odds, Ragneibar, annarar 
Margrétar, Hallddro, Kristfnar, hvar af mart raanna er út af komlb| 
hvab eg nenni ekki ab skrifa. 

Annar sonur Gfsla var £rlfngur; hans synir vora Ormnr 
vestra og J6n £rlfng8son: þelr brœbur seldu Eggert Bœ á Rauba- 
sandi. Af þeirra börnum vcit eg ekki, utan sfra Ólafi, bann var 
sonur Jóns, og hét mól'iT bans Krlstfn; hann býr nd, ab mér er 
sagt, f Ðýrafirbi, eba þar um'. 

>) samanb. V*ylctakJ*l I* um Haga>«U. 

*) Eiu Agrip af anoáluro þcasom eptir Grfa Eiaarfaon (40§b.) segir þeua 
aé sira Olarur á Söndam, frrgar Biaftar og sltAld goU| og semiffMöory 
sem sjnir livsdabök bans, er ymsir eiga enD skrifaða. 



IMðLkap. BttKUFA^^AWÍlAK JÓMS SOafiflONAB. 4t 

priHlk Bonut Giila yar 8ii»bj5rn, hans son béiGísB. B9m 
Ofela Yom þeir: {>orgrímnr, {^orsteinn og Erlíngnr f FjalH og þan 
Bj8lciB« Yib þenna Snsl^öro bafti bislLup, ögmundur jarbasicipti 
mSrgy hvar innl ab er Araarb«U, sem SDttbJöm uppá lclagar. 

¥i6Ai Bonnt Gísla var Helgi; bans synir vorn þeir Oddnr 
eg F<el þar yestra; af þelrra nibjum yeit eg ekki grandib, þd 
þenkl eg þdr mnni Teetra. 

Flmtl sonarOísia var Eyjöifur, eem bjd í Hagaeptir föbar 
fian; hauB bðrn vora þeesi: Magnds, I>orleifar, Gísll; d»tar: 
Knstfn, þtfrdís, Herdís. Börn síra Magnúsar vora tveir Ejjdlfar 
þar veatra og BJami hkt áHofi; þeirra bðra em fá og fát»k. -— 
þoffielfar áttl tt böra eliegar engin; ]>orkeU hét sonur hans, bann 
var af lekinn á K^Spavogs þ£ngi. — GísU EyjtflfsBon áttí dna dtftt* 
ari woóbnx sfra Gfsla Gulbbrandssonar f Hvammi. — En dætur 
EyjtfUli: fýret Krlttfn, sem herra GfsU átti; þeirra böm: sfra 
Ste^ián f Odda, afra Ámi f Holti, dstur: Helga heitini sem var 
á Stai^y mtfftir allra baraa efra Erasmus beitine'; ðnnar dtfttir var 
yUborg, sem þorvarbar á Beykjum' L — Dtfttir Eyjtfifs Gfsla* 
•onar önanr var þtfrdfs; hennar börn: Eyjtflfur HaUdtfrsson, sem 
bjtf f Smrbtt á Kjaíaraesi, fablríflleifs og þeirra baraa; en dtfttit 
þtfrdlear var Yalgeriur f Stafholtl, sem sfra Jtfn Egilsson á; h<n 
.er mtfbir sfra Hdgna [og þeirra syskina^. — Herdís, dtfttir Ej- 
jtfUs, átti fá böra, svo eg af veit. — [FföiZa dóttir Egf4ifs 
ímgwetdttr^ htmiar dóttir Ggríður^, dóttir Ggridmr Margrét^ 
$am dtii Bférn OaSmundt$on i Störaðleögi^. þar er á enda um 
synl Gfala PhiUppassonar og þelrra eptirkomendur; nú er ab tala 
w haM Uij dætur og þeirra niija. 

13. Helga Gfsladtfttlr átti O^ur börn, og komst ekki A 
legg utan eitt; hann hit Bjarnly og var Einarsson'; um hans 
fSl^urætt skal seinna segja; hann deybl btfia*irib, þá datum var 
iiii^ og haft^l bann xxxili ár; hann áttl ekki utan eitt bara eptlr, 



*) þ. e. sfra Erasrous ViUalzson, sem var prestur á Breiðabdlstað f Fljötshlfd. 
*) jþorvardur var sonur "þóróUs, sonar Asdfsar á HJalla, systnr Ögmondar 

Mehopst og bjtf A Rejkjnm í Mosreltssveit. 
*) Sigridar og lagttnnar, ar Atti MartdnD Halldtfrsson, flrá [ , 406b. 
*) GadrfAr, 6td, 406 d; Sigrfdr, 408b. 
*) ÞesBl viðbatlr er eptlr arskríft slra Jóns Erlendssonar, A. Ifaga. »13 Fal., 

€$$» aiAriyliMi Uk Þ6fu (40$ d.) og ágrípunom hlDiun belrí. 
*) en sA Einar lannsonar Itfns ÞoriAltssonar og Solvelger BJOmsddtlQr. 



4S BISKtJPA-ANNÁLAB tóVS TOIU380NAB« 13. kap. 

þi^ er pÓTÍiB í HtflumS mOUr þeirra sfra Páls, síra Brands og 
6Íra Jöns og þeirra syskina. 

önnur döttir Gísia hét fxtrdís, liana átti Ari Andréeson, 
liann átti Bœ á Raubasandi. {>ördÍ8 átti ekki barn. þai er eögo 
manna, aJb þau hafi bœbi gefi% Bœ á Raubasandi kirkjnnni f Skál- 
holti, og siíyldi vera benefieium, en biskup Ögmundur f%kk þalb 
þeim manni er Sigurður hét, en sá Siguribur f%kk Bœ f jai%a^ 
skiptum Erifngi Gfslasyni, fðbur Jtfns og Orms, sem á%ur er getift ; 
og þab var sagt f mfnu uppeldi, ab Eggert hefbi gjört forlfkmi 
nokkra þar uppá, svo hann^ skyldi ekki áklaga, og liafi átt ai 
fá honum silfurstaup, þvf herra Gfsla heitnum var þab aUt kunnugt. 

þribja dtfttir Gfsla var Ðýrfinna; hennar sjnir^ Yoru þeir 
menn yestra, er kallabir voru Eonrábssynir. 

Fjdrba dtfttir Gfsla var Gubrún, hún var á S<flheim«m f 
Mýrdal, og átti einn son svo áb eg vissa, og hygg eg nd fátielct fflk. 
þetta eru dœtur Gfsla Phiipussonar og Íngibjargar. — þar er 
allur œtthrfngur Haga-ftflks á enda, hyer kominn er f abra »tt af 
systur biskups Magndsar Eyjtflfssonar. 

Afgángur biskups hann yarb svo, þab hann kenndi sér stfttar 
f sinni jrfirreib subur á Nesjum, og vildi þá rfba heim f Skálholt, 
en stfttin öblabisf hann^ meir og meir. þeir ribu yfir Brdará, 
fyrir sunnan Reykjanes, sem þá var kallab á Folaldayabi; þ^ 
studdu hann á hestbaki yfir ána, en svo skebi, ab hann kom á 
land meb iitlu Íffi eba alis engu ; þeír ttfku hann ofan og tjöldnbu 
yfir honum þar á árbakkanum, og bjuggu þar um Ift hans, og 
fluttu hann svo þaban; en prestamir gengu, og allnr kenniiýior, 
heiman ab f mtfti ifkinu, allt dt ab þoriáksþdfu, alskrýddir, sdngQ 
6(ban og hrfngdu og fluttu heim, og á öbrum degi var hann nibur 
settur. Biskup Magnds deybi anno 1470^. 

Ekki er getib um abra menn á hans dögum en á ddgum 
biskups Sveins, sem er um Lopts sttmenn, þvf Sophfa hustrú og 
hann voru mikiir vinir. 



>) þ. e. Hreppbdlam, bona sira Jtfns Egilssonar, sem þesst annáls saoidi. 
*) haooy þ. e. GísH biskttp JónsaoOy sem átti Kristioo úr Haga. 
') eiginlega voro þeir henoar sooarsroir. 
*) þ. e. eloadi hooom. 

*) þaonig hafðt Jöo pr. sltrirad, en ótM er, að haoo heflr talíd danöo-ár 
Hagnúsar hiskops 1490. 



14. kap. mSKITPA-AllNÁLAR JÓNS EGILS80NAB. 4S 

14. XXV. bisknp Skálholtfi var biskiip StepháN JÓNSSON; 
iuiDA kom til Slcálholto þá datam yar 1494 >. Á haos dögnm báni 
margir Idutir vi^. HiDn fyrsti yar sá: sú mikla sött og maDn- 
fillf sem þi Ywrb i ölla landi; htfn kom á því sama ári og biakup 
kom til fltólBÍns; hún kom q>tir þfng, og er sagt þab hdn hafi 
komi& upp dr bláa klæ%i, sem annar fngl at sjá; somir þá ægja þa% 
hafi 8ke% f Hafnarfirfti IgáEngelsknm, 8em þar lágn þá enn YibFomn- 
bAir á þvf sttfra skipi sína og Qöida^ Bem ábor er sagt; en samir 
greioa þa% hafi 8ke& f YeBtmannaeyjnm. páb mannfall stdb yflr 
fram til krosamessa nm lian8ti&, og eyddi nálega allar ayeitir, en 
fátt eitt minniat eg þar af , þtf skal segja nokko% þab aérlegasta. 
Í þessarí nótt var svo mikib mannfall, ab enginn mandi ebor hafbi 
faeyrt þess getib, þyf margir bœir eyddu8t, og þeir yoru flestir 
ab ekki ar%a eptir á bænom otan iij menn eba ij, stundom b5m, og 
þab optast tvð eba mest þijú, og stundam yeturgðmul, og sum yoru 
ab sjdga mcburaar daobar; af þessom sá eg elna, og yar köllab 
TdogafeUs-lkfáoga, hdn yar iij yetur hér f Galtafelli^, hdn deybi 
þá eg yar XXX ára; abra sá eg, sd hit HaUdtfra, hdn yar mdbir 
sfra Grfms, er hélt Hruna, hún hafbi yerií) yeturgðmul f þeirri 
pUigu; hÚQ dey{)l þá eg haftbi XXXIT; þar sem ab yoru ix syskin, 
þar urba eptir ij eba i^. þessi sdtt yar iij árum fyr en sfra 
Eiiiar Olafsson, afi minn, yar fæddar. Einn mann sá eg, þann 
er yar xiv yetra f þelrri plágu, og eg talafti yib hann, sá hét 
Jdn og yar I>orbjamarson , fabir fHÍrdfsar f Odda, en afi sfra 
Odds f Hraungerbi og þeirra sysitina. Jtfn sagii mér, ab hann 
hefli átt faeima f Ási hjá Hrona, og þar hef%i engin sdtt komib 
og engínn mabur dái%, og ekki faeldnr hef%i nein sdtt komib app 
f Hamarsholtl, og engin á £rrl>f>dri8stðbam f Grfmsnesi, néheldor 
f Ka1dárhðf%a; þessa iiij bœi þá tllgreindi hann, þab engln sdtt 
hefll komib. í Skapholti' yar eptir eitt barn, og á hyeijum degi 
sagi^i hann iij eba iiij, og Btondnm (fleiri), flutta yera til kirkjunnar 
f einu, og þó sA færí Yi efta Yil til klrkjunnar meb þá daubu, þá 



*) Finnur biskiip sannary aft hann hafl orðid biskup 1491, þvi í Febrúar 

1492 befir bann láliA rila bréf sem enn eru liL 
') i hÍDum afskriptttnum slendar: <*hÚD var þá þrévelra", og kann vera sú 

aémeioingiD, ogad lesa eigi: «hÚD var þrévetar" (en ekkix «f>rjá vetur"), 

«(og Tar) hér í Gaitafeili". GalUfell er b«r i HranamaPDahrepp. 
') á liklega að vera SkapthoUi, hin haDdritla bafa «f Skálholtl'S en þaö 

mnn r&ngt vera. 



44 BlðlTOPA-ANNÁLAB 3ÓJXS EOtLSSONAR. 14-15. kap. 

komu ekki aptur ntan þrír é)6a mest Qdrir; þeir dtfu þá er þeir 
ttfku öbrum grafírnar, og fiiru þar svo f sjálfir; koournar eátu og 
dauðar vib keröldin f bdrunum, og undir kdnum og me% skjdliiriiar 
á yeginum, svo að iij og iiij fdru f margar grafir ; féllu þá margar 
og miklar eignir mörgum þá til handa, og margur var sá, aS 
erfbi nálega alla sfna ætt, íjdrmennfng og þar fyrir innan; var 
þar tilgreindur einn af þesaum: Hallddr Brynjdlfsson, er bjd f 
Tdngufeili, eem þá varb rfkastur f Sunnlendfnga íjdrMngi, en 
Hallddr var fa%ir sfra Odds, fð&ur f>orger%ar, sem var f Odda, 
kvinnu síra Btephánar; brdiir síra Odds var Snæbjðrn, afi sfra 
Snœbjarnar á Kirkjubdli f Lángadal. Og þab sag%i mhv mdftir 
mfn, eptlr 95mmu sinni, ab teikn fyrlr þá plágu hef%i veri% mörg 
dáran hér f landi á allmörgu; þá hafí tekilb vei%i dr öUnm vðtn- 
um, svo hvorki veiddist lax né sildngur, og þa% gekk f þrjd eba 
Qðgur ár á%ur sdttin kom. 

15. Önnur sdtt var á dðgum blsknp Stephánar, hdn var anno 
1512, þá var sfraEinar afi minn XV vetra; f þessarl bdlnasdtt ftll 
enn Qöldi fdlks, bæbi karlmenn og konur; þd meir karlmanna I^ur; 
hdn kom Ifka dt um þfng, og stdbyfir til krossmessu um haustlft; 
svo var sdttln mikil, ai konur fengust ekki til ab mjalta, og gekk 
f%na%ttr baulandi, en saubpenfngur hljdp til fjalla. Teikn fjrir 
þessa sdtt var elds uppkoma sd hin mikla f Heklu, hverja þelr 
sðgbu þá hina áttundu ; en um þá sjöttu eldskomu er ábur skrifai 
f ðbrum annáP. pi var uppi undireins eldur f TröIIadýngjn og 
Her%lbrel%. Eptir þá alla elda kom sdtt svo mikil og mannfall 
um allt land, þessi sdtt tdk hvem' fertugan mann og þaban bí 
ýngra; f þelrri sdtt andablst fyrir norban land iiij^' manna. En 

*) i öttrum afínál]. <<Hér mcð meínar sfra Jdn, óerað, exeerptum það, er 
liaiin gjðrt hcOr úr einom rornum annál á pergamcnt, sem ryrram hefír 
tegiÖ vid Skálholts kirkju og nú er i mfnum röromi heG eg þaÖ sana 
exeerptum séð, rílað með hans eígin hendi, í kverí in oetavOf •am fjrr- 
um hardi &tt Oddor Eioarsson biskup, og var það framao viö exeerphm 
úr Háogorvöku, sem sami slra Jön hafði gjðrt 1601. Er svo þetta aao- 
áls exeerpíum b( hooum gjðrt um það sama leytl, bérum 4 árom fjr eo 
þessir biskupa anoáiar ero ar bonum skríraðir.'' A. M. — Htnn rorni 
annáll, sem hér er nerodor, cr sá, sem Brynjöiror biskop hefir kallað Skál- 
hoits annál hinn rorna, og er nú í safhi Ama Magnússonar 420. 4to, en 
ágrip sfra Jdns ar honom heflr Arnl sjálftir rifið f sundur. Agríp sira 
Jtfns arHúngorvöko er f safloi Ama 110, 8vo, með eigin heodi sfra Jöns 
svo sero áður var getið hér að rraroao. 



1M&1m|I. USKCPA^ABNÁLÁB JáNS ECniLSSONAlL «i 

þesai eldskonMi, fyrir þeata b^flnasött aimo 1512, htfn kom 
anÐO 1510, Jakobsmessu-kTöld; þá var síra Einar afi minn xm 
ira pihnr í Skálholti, en þá var blskup Stephán ; sagbi gfra Einar 
m&r, a& svo míkill jarbflkjilfti og dýnknr hef%i koroiift, þab þeir 
hagtii a& allur staburinn mundi hrapa í einn; þeir yoru ab bor&«- 
1HD, og hytfp hyermabur út, syo voru þeir hrœddir, og ekki einn 
tök 8inn hníf burt af bor%i, og nálega tra% hver annan undir, og 
Ugn eptir íjórir af þeim; en sem þeir komu út á hlabib, þá yar 
•Ik loptib glóanda ab sjá, eem þab yœri í einum loga, af eldeflug- 
ina og gltfaadi Bteinnm; þrjá sagbi hann komíb hafa í Vörbufeii, 
D»r Helgaetö&um, og einn ma&ur hafi rotast fyrir kalldyrunum f 
Skiihoiti af þessum steinagángi, en yfba f HoUum h5f%u þeir 
komib, og sabnr um Rángáryelil, og til Odda komu einnig i^ 
ateinar. Anstar á landi skebl þa% sto, ab eá ma%ur hj6 i Mörk^ 
er Eyflteinn hét, hann fldii f þessum eldBgángi me% konu sfna, 
og ma&ur me& honum ; ma&nrlnn driq>8t f flóttanum, en hann kom 
koaannl undlr elnn sttfran melbakka, og breiddi jfir hana Pk og 
þöfa, en hann komBt sjáifur mei harifengni til bœja, en þtf n^ög 
barlnn og stiriur. Syo hafa allmargir menn sagt, ab þetta sama 
Jakobsmessu kyöld, sem eldurlnn kom npp f Heklu, þá I^fi á 
þelrrl sðmn stundu dáib ktfng Hans f Danmörku^ og manna mil 
hefir þab yerib, ab menn þrfr skyldu hafa s%& í logannm syo sem 
iðra ktfngs ktfrtfnu, og elnn af þeim, er þab skyldi séi hafa, yar 
greindur J6n heitinn Magndsson, sem yar á Ndpi f Eystrahrepp, 
afi Jtfns heltlns, er þar yar nú; sá hinn fyrri Jtfn Magndsson 
▼ar þá söktur til aiira mála, og haidinn hinn yfsasti; hann sam- 
letti allan relksfag Skálholts, hyernig þa& menn skyldu hann 
idkna og nibur setja hyert eptir annab; áiur yoru þeir f þeim 
reiknfngi nppá xiiij daga sex saman, sem þann reiknfng tdku. 

16. Á dögam biskup Stephinar yar slag f Vestmannaeyjum 
mefc Engelskom og Sfðumönnum, þar féliu xillj Engelskir, og einn 
prestur af Ístenakum, er sfraJdn hét, og yar kaliaiur sngörnefur; 
httn hélt Skar^ ÍMeballandi; þá yar datnm 1514. ]>ar nokkmm 
ámm eptir, naer datum yar 1518, e%ar þar um, yar slag mebEngeisk- 
vm og Handborgurum^ f Hafnarfirbl, þar lágu þeir samt þá enn meb 



*) Undarlest er, hversu þessi samsetníng TíðbarAanna befír inyndazt, því 
eMsoppkoman k aA hafa byrjað á Jaktfbsmessa (2d. Inli) ldlO,'en Hans 
kMiáosar aBMist ekU fyr ea i Febrúar 1513. 

')þ. e. Hamborgarnm , Hamborgarmönniim. 



M BISKUPA-ANKÁLAR JÓNS BGILSSONAIL 1^18. kap. 

þtft Bttfira Bkip, og mannQttlda þrennain 100, inn hjá Fonin-blí!&aiD« 
Hafnfirbfngar vildn fá sér h6fn einhreija, og þ6tt\ sd hin beita 
hér, og Tiida því ryma hinum í burtu; þeir komu uppá þá í dtrœnnf 
8T0 reykinn lagii allan inn á þá Engelsku, en þýzkir höf^n klsdt 
b»&i skipin me% sœngnm, ofan í sjd; þeír fengu sér til Li%s 
XLVIII menn af f>ýzknm úr Vatnsleysu og dr EeflaTÍk, Bátsendam 
og fxirshöfn; af þeim ölium komu ekkt aptur utan þeir st^n 
VDI, en hinir XL iágu eptir dau&ir; þd unnu þýskir og rýmdn 
hinum ( burtu og fluttn sig fram á eyri, og hafa þar legift sftan, 
en Engelskir tdku sér þá höfn ( OrindaTfk, og lágu þar lengi. 

17. {>a% sagii og sfra Einar mér, ab þá hann Tar bara, 
fjögra Tetra ebur fimm, þá hafí reki% á Sölheimum austur steypl- 
reybur, XC áina lánga, og kálf hennar f buribarlibnnm XXX áina; 
þar um, skammt fyrir eí)ur eptir, þa& tré, sem Tar XL álna eba 
meir, og fe&míngur í þann mjórra enda, en meir en tTeggja ( 
hinn, þar nœrri um þá datum Tar 1500; — sá Tar hinn þrl&i, 
er þar haf%i á&ur fjrrí rekib, a& hann sag%i sér hef&i sagt Terlb, 
eina íjallaskessu eba tröilskessn, þeir kaiia; hdn Tarb dan% þar 
fundin, og sög&u hún mundi hafa komli af Grenlands óbygSnm 
og orbib fyrir jökiahlaupi ; þá hdn lá ámi á sandínum og kreppti 
f<ítinn, þá mætti sá hæsti ma%nr gánga undir knésbdtlna á henni 
mei 51Iu rétt — eg tíI ekki þa% herma eptir þeim ab hann hafi 
mátt rf&a. — Ai þessu er nú l(ti% gagn, nema ab Tita hTa% 
skeb hefir. 

18. þab hafa enn sagt mér Vestfirzkir margir, a% nœrri nm 
biskupa skiptin, Magnúsar og Stephánar, þtf heldur á dögum 
Stephánar, hafí komift skip af hafí, ab Barbaströnd nærrí; þaft 
hafi)i fengib hafTÍilur allt sumar; þeir þekktu ekki iandi% ogTissu 
ekki til hafna og forgengu þar, þT( engfnn sagbi þeim leift. i>ab 
skip Tar hlai>ib ekki utan af T(ni, sto þa% Tar manna mál, ab 
þeim sýndist lit raubum bregba á sjöinn, þar sem skerin brntu 
sklpib; þar af komst fyrirllbinn og tTOir menn airir; hann Tar 
lángt utan dr löndum og haf%i a&tlab meb drukkinn ( brrfbkaup 
sitt, dgurlega r(knr; þab skip hafbi ekki Terib gjðrt nema af 
cipressns-Tibi , og af honum sá eg mikib hér ( Skálhoiti; hann 
hafbi sagt, hTer hann hefbi Tfsab sér til hafnar meb allt sitt, sá 
skyldi hafa fengib sto mikib guU og silfur, sem hann hefbi Terlb 
þdngur til, hTersu 8t<$r sem hann hefbi Terib. Mig minnir, ab 



18*19. faqK BIðKIJFA-A]IKÍI.AB ÍÓSS XeiEiSSONAB* 49 

biftst»faii < Lttk á Barl^rönd hafl átt tlb yera Bm&al af þeim 
iSá; nm Torii kom hmiii sér í skip me& Engelflknm. 

þab skebi og < dögum biskaps Stephánar, a& rögn Bíra Einara 
og aoDara fleiri, þar nærri um þá datnm var 1508, ab menn ftfm 
til krossins { Kald(ab)ame8i ; en iTeim ntfttum eptir krosBmessa 
nm haii8ti&, þ< menn ftfru þa&an, ofhltftu þeir skipi& af mann- 
f Akiy sttf ran teinahríngy en þá þeir komu tit < mibja <na < Stapan- 
na, þ< sokk nndir þeim, sto þar komst enginn lifandi manna af. 
SnmÍT hafa sagt mér, ai þar hafi < Teri& xxx, sumir XL, en 
snmir L; prestur Tar þar á, s< BöÍTar hét, hann hélt OaE6a.< 
AlptaÐesi, hann rak upp meb handbtfkinni < li<lsinnm < Bæjar- 
Qðrar, en dtfttnr Iians funda þeir í lH)rl<ksh6fn dt < sj<i, meb 
Uæ&am og öUu sHfri. 

18. [A dögum biskups Steph<nar, snemma, ske&i þa& 1^< 
Vibey, alb menn ftfru þaian margir, nœrri x^, og Tom drnkknir; 
þeir snkkn þ< þeir komu í mitt sund. $>ar komst af ein kona, 
hdn Tar < gdbum klæium og héldu þau henni uppi, sto h<n (I) 
Tarb n<&; htin Tar og líka þdngblSin. 

^r skammt eptir kom sú sktir um fardaga, ab fimmtigi kda 
þ< kroppnabi í BíBkupstdngum. Menn fdru meb þ< konu til graptar 
( Sk<lholt, er Katla hét, og Tar enginn þr<%ur þur < þelm. |>eir 
Vmaln þab Kötla-slcúr. 

{>ab skebi og líka þar eptir, nokkram <ram, a& mabur einn, 
er Sigmundur hét, gjörbi þa& af metnab, h<bíing og gemsi sfnu, 
ab hann stakk einn kross, hér Tar f Sk<lholti, og sagbist skyldi 
reyna, hTort þab tré hefbi meira upp< sig en anna& ; sto skebi, tlb 
krossinum blæddi, þar hann hafbi stúngib; hann Tar settnr inn, 
og fékk refsÍDgar. Fr< þessu sagbi sfra Einar mér, hann Tar 
bir þ< dj<kni f Sk<lholti, og þennan mann köUubn þeir Sigmund 
kross-stfng. 

f>ab bar og til < hans dðgum, a% tTeir menn ri(a subur yfir 
Mérkarhraun , prestur og leikmabur; þeir ttfku til ab þr<tta um 
Utinn hlat. Presturinn hét sfra Jtfn, og <tti heima f Beykjardal. 
þab skebi þar um þ< datnm Tar 1512. Þessi maburinn tSk 
matfanff sinn, hnefabi hann og stakk sto prestinn f brjdstib 
Fjrrir neban geirTörtuna, er þeir ribu samsfba, síban keyrbi þessi 
mabar hnefanum < skaptib, sro hnffurinn sökk aUur, og œtlabi 
ab reiba prestinn út f HTÍt<, en menn komu ab. Hans hegnfng 
Tar sd, ab hann Tar settur inn, og hýddnr og STeltur, og þar 



BI8n?Á-AHKÁLAB XÍfNS WOMaSÁSU 19^lta|». 



méb áb sftQBto skyldi hann fá sltt iraiidarliSgg af hv^ijiiiii maiiBiy * 
er inn gengi í Skálholts kirkja f^orláksmeMQ , þá fleet fflk yar 
þar saman komi&. 

Á dögum bisknps Stephánar gk^i þa% dt á Borg f Gríms- 
nesi, um haQ8ti&, er tfondam var skipt, a% einn hrepps^^trinii, li 
hinn helati, hyer a& Glsli hét, yar rotaftur þar; en er hann rakiir 
abi yi%, leitaii hann a& hinom og fann han^; haan setti hneDum 
nndir eyníb á honom, svo iiann d<5. þar skammt um eptir var 
annar yef^nn á mýrunum fyrir aastan Svíhayatn; þeim kom tfl 
nm haga: sá á þdrisstöbum beitti á hinn og hans haga, enyetar 
yar harSar, en lag%i honum óþakkar og ill orb i staðinn, og aló 
hann me& stong um heriarnar. Hinn liaf&i ekki ( hendi Qtan 
liálfa reku, og stdb dt úr skaptinu blindíngurinn, hann bIó haim 
aptur mé& þy(, en þab kom ( gagnaugi^, syo haan lá eptir daubur. 

Á dögnm biskups Stephánar v.eiddíst sá fiskur ( Gfslholts- 
vatni, sumir sög%n ( Hagaleiru, a% á ntfttinni þar eptir dtfu af 
honom yij menn, er á honum bergbu; svo sagbi s(ra£inar mér*]. 

20. Á dögum biskups Stepliánar drukknuðu fimm menn ( 
einu dt ( tfsnum fyrir utan Amarbæli, þy( þar um yar þá almenn- 
fngs yegur tir öilum syeitum, en lagiist af dr þy(; datom yeit 
eg ekk^. <— þar nœr um þann t(ma, þá drukknuin iiij menn i^á 
ölmtfbsey af skipi, þeir ætluiu eptir eggjum; datum minnir migf 
a% sðgn afa m(n8, hafi yerift 1516, þy( hann sag&ist þá hafa yerift 
rá^smann og djákni hjá 6(ra J<Sni mági s(num. — 

Og þar nœrri um báru saman ráb þeir s(ra |H>rkell og g c^áknar 
og ij grjtftmennlrnir, sem yoru ( Skálholti aft flytja og hafa helm 
og aka yetur og sumar helium og gijtfti til sta%arins. . — þeir 
töku upp grjtfti& á sumar, en <$ku á yetur á nautunu Á SQmarib 
ftfru þeir npp aJb Vatnsieysu, og flnttu þaftan hellu á stiSru akipl, 
naustí& a% þv( yar fram hjá Torfholti við tfsinn. — þessir á&w 
greindir fimm gjörðu lykla a% kirkjunni, og a% studio, er þá yar 
kdliulb ein stákan ( kirkjunni , og stáiu þa%an gulli og difri 4ig 
Uæbum, og svo 'ótm fleira. £n þá þeir urftu nppvísir, fannst svo 
miki% silfur hjá grjdtmönnum ( háifrtfnom sjtfvetKngi, ab prestariiin 
bauAst tíl þess aft taka þab ( ráðsmannskaup sitt, og skyldi biskiip 
svo kvittur, en þa& var allt að auki sem hinir þr(r höf&u. Sd vart 



1) ^ssr greiair I 19. ÍMp. era a. a. 4. 10. og II. grsia f rMiMii I vii^ 
btfUsgreiMiro (<<Correctara") sfra Jdns EgiNsoiMr aptsnfið annálaom. 



MiL\Ép. nnroPÁ-AimA]:.AR 3óm bqilssonar. 4é 

httiáBg á pmtliimi, ab hanB tet skrýddnr fyrtt SHnm tkrdfta 
9g leiddnr ito ÍBimr fyrir altari; blskiip r$r þar íyrlr, og rar 
ImIiui AHmr T(griiuwiiignriDB öfhgnr aptnr < luik , og teklb sto 
if kommk sMiTert mesgn klœ%i, eptlr þTÍ sem (hann) haftl ábtir 
Terib i f»f%iir; þar eptir Tar liaim flettor fðtiim og gjQitur ber 
oftD A linda; blskapiiin og tTOir prettamir höftn þá ainn Tðnd 
bTer þtfrra, en Qtfrir hMdn f hans hendar og þtoda hann sto 
At á mlllam sfn og leidda hann aptar < bak ðfagt tft af klrkj- 
imitf, en blakaplan og ij prestamir hýdda hann allt dt tyxít dyr, 
og ITO Ijktabi þa&; en refsfng hinna man eg ekkt. 

Biekap Stephán \ht h1a%a elnn gtjtftTegg f krfngam klrkjana 
aOa, aDt npp andir dtbrot, tll ekjdls YÍb hana, sto þá a% rdmlega 
mitti gÍDga mllfaim hennar og Teggsins; en þi blskap ögmondar 
kom til, 8T0 lit hann taka þann TOgg f barta og hlaba meb hon- 
ma aUaa klr^agar&inn. 

ðl. Si tilbarbar Tar% hér f forstofbnni f Skilholti, ai5 einn 
sk^pihiirinn Tar& tíbTum a& ska&a, þd dTiyándi. f>a& bar sto 
tfl, ab þdm Tom gefnar pörar am morganinn i diski, fleiram en 
þelm. Si piltarinn fyrir Tar& , hann hMt i tdmam diakinum , en 
hinn gj5r%i ab rælni einni og pikkaibi ne%an undir diskinn, og f 
þvt Tarb hann nær hinnm en hann Tarii, og stakk f bijtfstíb i 
homim, STO hinn átó þa& til danifts. — f>a& skei^i og hér i 
Brekkam appi, aft mabar þar Tar Teginn saklaas, atan hann bann- 
aU þeim hann tó ab höggTa hrfsi& sto nærri bœnam, en Teg- 
asdlDB it^nr am 8amari& i%ar fyrir {>orIiksmessa hér f Skilholti 
hjtf f aimdar (me& loTfi a& segja) þann hnnd er biskapinn itH . 
— englii 89k ðnnar, en honam þtftti shr ekki b<^il& tíl drjklj-; 
lumar ; Ijtf mm imm þar eptlr Tar& hann öbmm mannl ab skafta 
f OriÐdaTfk ; hann sigldi þi me& Fdsa lögmanni , og hann f%kk 
Iff fýrir hann; biskap STOinn haf%i skfrt þann mann og sagtþab, 
hann mandi Ter%a flysjdngar, og honura mœttí œtla brdk en 
ekki^ sokka; hann Tar afí Teits f Aulsholtí.' — f Ylbey, þar f 
AÍdTTOnam, Tar Tfg unni%; þa% g]5r%i Erlendur, i Strönd Tar, 
en fyrir TarS si maiur er Ormur hét, og ittí systur Erlends; þi 

*) boDom mctti ekU etla brólí miðttr en solílía, 615. 

*) Oddor biskop hafdi riuð k spáifa i fhimritína: «8aodb«IÍ8-Jda, aH 
Tdu Gislasonar*'. Espölin lastnr Teit þeonan í ▲odsliolll Tera sama og 
V sp t Tetl, off kallar hann Ogmnndarsson, en þá er hann ringt Mraðor. 

4 



t$ ]NBKUPA*ANNÁLAB JÖNð HQÍUiaOlllAlb ai-SS.lE«p. 

ácreindi um hemiar heioiaiimand; areiaar biakiqia S^h&Mg TeMte 
hoiiam 11%, þy( Erleadur var liaii8 sjðtarsoniir) en þó urlba þeir 
fyrir áTerlLuin, en Erlendiir og ma&nr me& l|onnm Ignggitst á í 
dymm f mtfts ríb Orm og annan mann me% honnm, og stakií 
Erlendur hann fyrir ne&an geirvottuna^ me6 kor&ahnffi; þab rar 
ErlendS'fyrsta víg, en mörg ur&a seinna^. þessi Ormnr, acm 
fyrir yar%, yar fa&ir HaUdtfrs, fö%ar EyjðUÍB, flSÍbur ÍidBlfs, aem 
nð er í Saurbœ á Ejalamesi, — Biskup Steplián hafbi og um- 
sklpti me& XQ presta r<ibi yii þfngyallar-kirkju: f%kk stafcar- 
kotúngunum alian skdg fyrir ofan Hrafnagjá, en kirkjanaá (á 
ÞfngrWum) þijár jarMr f sta&inn. 

22. Á hans ddgum þá kom f Skilholt af páfanum sendi'* 
ma&ur me& aflátsbréfi; hann yar 14 daga f Skáiholti og fann ekki 
bisknp utan tyeim sinnum upp f skrtfiahúsi, skrýddan, og keiuii- 
Ifbinn hjá; þeir tölubust yilft f latfnu, syo engir skilda', nm 
þessi bréf, eu þtf yarb þab um sf&ir aaglýst, aib biskup sagbist 
ekki yilja mtftfalla páfann eba hans bob, og mœtti hann seUa 
þeim er kaopa yildu, en engir þelr, sem sfn ráb yðdu hafi^ 
skyldu þau (kaupa) og enginn sinna; meb þab ftfr liann á bufl 
og seldi þan yfba fyrir ailan penfng, fleatum fyrir X aura, en 
hjtfnam fyrir hundrab; summan á þeim yar sú, slb þeir skyMn 
kyittir af öUum umllinum syndum, syo sem ab gnb hef&i þá kyftta 
gefib. þetta skebi anno 1518, eiur þar lun^. 

þá datum yar 1511, þá reib biskup yestur am JSkul; þ< 
gekk af áb<itinn á Helgafelll; þar sat bisknp yiku; en þá haim 
ftfr burt, sagbl sfra Einar mér — hann yar þá meb blskapi — 
þá hafbi biskup þaban syo mlkil klabi tfakorin, sem hestnr gat 
borib, en af silfrl sagbist hann ekki hafa yitab. 

Biskup Steplián yar yd lærbur, og hans i2ja ekki aBna& mi 
kenna, og gaf hann yers nppá sérhyem hlut sem yib yeik. l^etta 



>) þ.e. geinrtfrtana. 

*} Oddar blskap heflr ritað á spáziu: <<Erlendar ^orvarðsson, hann Tsr 

þá Júngkeri, drap Orm, mág sinn". — Ormor þessi rar sonar Einars 

]þöróirssonar frá Horstöðnmy en systir Erlendar, sú er bann átti, bét 

Ragnbciftnr. 
*) Yaris er UUegt þaft hafl verid laUna, sem eoginn sUldi, likiegni sr þ^ 

bsfi veriA firtktaesk eAa ilOisk tángs. 
«) Finnar biskup og EspöUn beimrara þ«5 tU I6i7, þegar Arelabold kom 

t Danroörk. 



»lt.lct|k BBKUPA-AKNÁtAB lóm BOlLSSONAlt M 

▼ar btfM fnuiferfti, ttt ganuiiiB: hnm drakk aldrí sro nrikft ðl, 
n þan ár kaiin rftH, ab á haÐum sftlBt ðrykkja; og aldri rel% 
han keali á skeft ; og «ldri át hann l^ðt, ntan jtfla dag og páeka; 
og aldri yar hann f akyrtnm ebnr át hTftan mat, þeir kðUn%n, 
aema á Bnnnndag. Hann var barbnr f refsfngnm Tilb alla saka-* 
amn, mrt imigetnfngnm og iiýbfngnm, og Mmm harUndnm, svo 
nargir ^}$m heldnr danl^ Ekki þar nm flelra. 
IM er aA skrifa um haaB niftja. 

St. Haan áttl ekkert bam, og aldri var hann rft konu 
keuMhnr, en brœ%nr átti hann marga, hyerir a& yora þeBSir : Gn^- 
mandnr, Áamnndnr og annar Áamnndnr; Bjstnr hans: Margrit, 
Íagirftnr; eg minniBt ekki á fleirí*. 

1. Böra Onbmundar yar: afra þdr&ur; hana böra yeit eg 
engfai. — Annar hans Bonur yar Brandur, aá bjtf á Leirá yestnr; 
haaB Bynir yora þelr Ókfnr og Torfi. — Bðra ÓlafB er: Jtfn, 
Bonar Óiðfar á Geitabergi, og SeBBolja, aem átti Hannes ÓlafMon* 
f Hyamflri f Kjtffl, [ »d é5 var féNr J&nn HanneiBonar* ; — en 
Beavr TorfSi er Heigi f Höfti, háifbrtf6ir þeirra afra Torfa og Bfra 
JdttB, [ por§t0Ín99ana^. — Ðtfttir Ontimnndar yar yalgef^nr, 
BBtt átti Pitor 8yeinBBon, eem ábur er sagt og hyerjar hennar 
dflrtnr yora; eptir þaft átti htfn þann mann, er Hallkell hftt, hann 
m títh sfra Stephánar, Bem yar f Langardœlnm, fa&ir Bfra JtfnB 
og þeirra flyflkina. þetta er œtt Gnlftmnndar. 

3* BSra Áamnndar, þtBB betra þelr köUn%n, yar Jtfn; hans 
dAtir yar Onbrftvr ; hennar aonnr er afra Gnnnlangur og þan ðH 
BTBkia; og aiart maaaa er af honum komil, þaft eg þekki ekki. 

%. B5r» Bla ÁBmundar, er þeir kðllubn, yoru fá, þd áttl 
kann eina dðttnr, Gnbrfti; hennar ddttlr yar Margrit á Hœli; 
Bomir iMnaaryar JdaValdaBon' ogþau Byskin; þal& er aHt fátttkt. 

Syatnr blaknpB yoru þoBBar: 1. huBtrd Margr ét, er I>oryarSnr 
Erlendflflon á Strðnd áttl, og yoru fá hennar bðra þaft eg af yeit, 
atanErleadnr iÖgma%nr, er þar yar lengi; hans dœtur'yora þ»r: 



I) Oddnr bisknp heflr riuð á sptefa: "faftir biskapsStepbáos hét Jdo Esilssoo**. 
*) ^tooifl Idðrétty ofl SYO heflr sirs Jöo sjálfar í etthrios BJsmsr Goðna- 



(88. kap.^; bér beflr baoa ritað <«ajdnissoo*S og sr það ráaei. 
*-«) M [ fiðbailsflrela sptir sfra Jtfo Brleodssoo. 
*) »6r Hreppam'*, bcilr Oddor btofcap Tið. 

4* 



M BISKÐPA-ANNÁLÍ.B lÓNð BOILSroirAl. 2Má.fci|[l. 

OvlHgVrg, er Jtfn Mart^sson átti, ogMargrét, erl^drtflflirS fiAlr 
Signmiidar og þorvarlis og þeirra syftkina, áttt.- — þesii hiislrá 
Margrét haAi gefi& HerdfsarTft: klrkjimni f Krýftnvfk, og haft 
hana frá 8trandar kirkjn, þvf htfn — a& sðgn — áttl hana ílbwr^ 
en (nd) er htfn komin til Skálholts. 

2. önnnr syBtir bisknp Stephánar var ingirfbari mtfbtr hnRm 
Marteins. Hans böm skilgetln : Halldór, sem átti Herdfsi Nlkokls* 
ddttnr, en hans dtfttir íngirfbnr, er Ólaftar Jtfnsson Baggi nd á'. 
Launsynir herra Marteins vorn þeir: sfra Einar á StiAarsta& og 
Jtfn heitinn; hans ddttir er Solveig, sem Hákon Bjðmsson ná á. 
þar er á enda ætthrfngur biskups Stephánar. 

FMursystur átti hann sér, stf Haiibera hftt, Egllsddtflr, 
og Jðn Egiisson fa%ir hans. Sonur Hallbera var sfra Elnar Ólafs* 
son, hans sonur varEgill, en synirEglls: Jtfn', Sigmnndur, Eyj- 
dlfur, Sigurbur, Ólafnr, Einar; dætur: þurf&ur og f>orger&ar. ÆtU 
hrfhgur þessara syskina er mönnum hér f sveitum kunnugur. 
Ntf er um þá menn sem þá voru. 

24. SamtAls biskupi Stepháni vorn margir vildlsmenn, hveii* 
eg vil einn og sérhvera greina tíl frd&leiks, ætt þeirra og uppron 
greina, og fyrst segja af Torfa f Klofa, þvf þeirra á milhui 
var n^ög fátt og mikill tfvinskapur, svo Torfi sat opt um blakiipr 
En undirri{t þessa var þab, a% Torfi tdk ttb s%r aUa sakamenat 
svo biskup kom engum refsfngum yfir þá, og gengu svo ^kvittir 
og ifleystír, þvf biskupar áttu þá meb ðllum Ivennamflum. — 
Torfi gjðrbi sig heiman einusinni me% 80 manna og ætlabi nú f 
Skálholt, um vetur, þá allir stabarmenn vora komniir f ver, og 
ætlaM a% taka biskup tll banda; þá lá þjðrdt mlUam Qalls og 
Qðra ; en er þeir komu tft ab Nautava&i , sýndlst þeim eini^ áU 
subur eptlr ÖUu. þeir riia mest a% Kaldárholtii og sneru avo 
aptur; — en áin var bæ&i ribin þann dag og Ifka eptir sem fyrlr. 
— í annab sinn kom hann helm f Skálholt, og er biskup frittl 
þab, baui hann $!b læsa öllum dyrum. Torfi gekk a% kirkju, avo 
ofan a& noriur-dyrum, og gaf stórt högg á dyrnar, og spnríftl 
hvort ''skoUi væri Inni''; — þá var ekki heima utan einn blsk- 



>} <<S|i4UÍMon", betir Oddvr biskap við. 

*] «og Gaerún, som áttí sira Einr (ótesrsoa k Melnm Tið BoreMQM*', 

bctir viA Bírt Jön Erlendsson og blnir. 
•) "ðirt Jón i Hólam", bstír Oddar bisltap viA á spáfiu. 



SA^Awfcap. BI8KUFA*AMMÁLAR JÖN8 E0IL8S0NA1L M 

apMvrimi, BÍ Loptor hM, hann hQ^fp í tjglii og «b dyram ( aitftt 

Voriky og «iB«&i þe0su: ^ifini er skolH og ekkl hrœddur, bfttu til 

þtss haaii er kladdur", — mei leyíl aib segja — ^'djels hðru-* 

sSBÍaii, hTor sem þd ertr — Torfi svaralbl þá: ''ertn þar stráka- 

Loptar? — þessu mnndlr þá ekkl ansa, ef þtlí þœttist ekki yfir fleiru 

béa en eg af Teit**; mei^ þab reiift hann f bnrt. — M5rg yoru 

þelrra fldrl atrlk, sem eg nennl ekki a% skrlfa, — og af þessu 

m haim aldrí fyr en syo bar tll, út á alþCngi, þá Torfl gekk tll 

logfMttf og tttlaM afc se^a þfng, þá sýndlst öUum sem IfUll fldki 

srartnr kml norí^ frá Skjaldbrelb f mynd Iftils fugls, og stefbdl 

ti Torfa og steyptf sir ofaa yfir hann , og jafnsnart rak hana 

vsfp flArt Ik^Sb og yarib sterknr, syo alb vin hMdu honnm, og 

^tlr þalb yar hann bnndlnn. pá kom bisknp, og allur keÐnlh^nr 

BMft honnm, sem var á þfngi ; hyoiAi bisknp þá fyrst stakkeermi 

shnfl ofiMt yflr höfub á hoaute ; — þeim 611um ofbubu augu lians 

og aaAl meb hyAnm. Eptir þai Ali biskup á kné og aUÍr meb 

honnm til bœnar, meb lestrum og söngyum, og þá sefabist um 

wMaAy ayo þabaa í iM batnalbi honum » meir og meir, syo a% 

þareptir or&a þeir. blskup og hann iStyortis yinir, en aldri þela- 

laasi Torfi lit drepa þann mann útlenEkan á Hrauni f ölyesi, 

)r Lteart h)t; hann haftl sezt me& ráni á Amarb»U og heitaet 

vtt aft drepa Torfa. Meb Lénar%i yar sá mabur, 18 yetra, er 

EystelBa hit; haan yar&l elnn dymar, syo englnn komst inn, 

Tyr ea þair nifa hflsin; sá sami mábnr yar alla œfi sf&an á Landi, 

og þafc er sá binn eaml sem úúU undan eldgánginum f Heklu 

mtlb koan síaa, sem álur er sagt* — Eptir þetta gekk Torfl til 

Uýbal rHb Mskup, og Idk lausn fyrir þaft yfg. — Torfi yarb ekki 

viðg gaoudl mabnr og kaus sér leg f Skálholti; gaf þá Helga 

haas fcyinna m^ hcMium þrjár jarbir og besta krossinn, syo haan 

feagt kirkja-Jeg f SkiUioltl; en nöfn þelrra jar&a yelt eg ekkP. 

Nd er um ætthrfng Torfa f Klofa. 

W. F?l)ftnrætt hans er þetta: fyrst erLoptur hinn rfki, Gutt- 

ormsflon; hans bðm yoru þau: Ólafur, f>oryar%ar^ og Eirekur, 

hastrtf Oluf og hustrd JSophía. — Sonur Olafs yar Jtfu) hans 

8onur yar Torfi f Elofa. — Börn Torfa þessi: Eirekur, Jdn, 

*) Bplir þvi scm somlr sogís gsf Helga GoðMdöUlr til klrlijulogs fyrfr 
Torfli flam jarMr til SfcAIÍNoUs: yindád, Hreidar, AkbrsutariieU, LaÍkJar^ 
boca 09 BJaltaocs. 

*) hjá sfra JÖDl sléð mÍsskriM: <<f orTaMnr". 



ft4 BUKUPA-AMNÁLAB JÓHB BQILBfiOlfAS. 9^f6«fav. 



BJMnl, Þorflteinn; ámtat: Gnlnfy SeMeQa og KatrÍD; eg 
ekki fleirA. — Bom Eireks voru þessl: Jðo Elrekfisoii, fa&ir 
Bryi^tflfs í 8kar&i, og Gabni, sem áttí Kbfa, faftir allra þeirrm 
ayskina: Eireks, Páls, Slgurbar og þeirra systra. — Jtfn Torf»» 
son dö iMtmlanfl^ — Bjarni var faftlr Slgariar á Stokkseyri, 
VSlbnt Bjama sem þar er ná;'dtfttir Bjarna rar þtfnutn, mtfUr 
Bjaraa þorgrímssonar f Haga. — þorsteinn Torfason var fa&lf 
Ínglbjargar í Tdngn; bennar böra: sfra Ásmundnr og sfrm Jöo 
og 511 þan syskin; — önnur ddttlr f^orsteins er Ghibrdn f Henej; 
hennar dætur tvœr eiga þelr br»bar Qjörgtflfur og TTrfiogur ÁiH 
gelrssynlr'. f>ar er œtthrfngnr þelrra Torfasona. 

Gttbný Torfad^Sttir átti Erlend Jtfnsson, fS&urbrd&or Jdns Áa- 
grímssonar f Fjalli; hans ddttir yar Oubrdn hdtin Erlendsddttir, 
er var á Núpl: hennar böra Yora þessi: Jdn, Magads, Erleiiifair, 
Guftniy Ari; dœtur: Úlfhildar og ÍBgviIdar. Ætthrfngur þelrrm 
allra syskina er oss öUum kunnugur. — Sesselja Torfadtfttir var 
mdbirFdsa bdnda þorstelnssonar fDal; hans b9ra yi% sinni fyrrl 
kyinnu er Magnds f AustQðr&um, og Árai sonur Magndsar ; [ ■ewnr 
Jrma •ira Fási á Hofi i ropnafirSi^ ; — en ddttir Fdsa er sd, 
sem á sfra Oddur þorkelsson á Hofi f Vopnafirbi^ ; — B5rn Fdsa 
yíb þeirri seinni kvlnnn slnni, önnu, er Jdn ogf>orbjðrg, kyimuk 
Hákonar Áraasonar f Kiofa; um mdbnrœtt þorbjargar er seioiia; 
en synir þelrra Hákonar og þorbjargar era mönnum kuonuglr'. 
Nd er um »tt Helgu Guinaddttar, kvinnu Torfa. 

26. Hún var œttub ab vestan. Björn hét mábur, og var 
{>orlerrsson, sú átti hustrd Ólöfu Loptsddttur, systur Ólafs, afa 
IV^rfa. þessi Björa, ma&ur Ólöfar, hann átti ilj d»tur laungetii- 
ar: eln h^ f>dra; hana áttl 6u%nl Jdnsson, sem var á KlrltJiH 
bdli f Lángadal; hans böra vora þau: Bjðra Gnlbnason, sem var 
f Ögri, og Helga Gubnaddttir, sem átti Torfi f Klofk; — sd »tt 



1) <<löo 8& Tarð úir', sefir Oddur biskup á spásio, eo sirs Mi KriendssM 

segir hSDO bafi drakÍLoad. 
*) sira Jóa Erlendssoo og hinir oeftaa þ«r: ^ördisi koouTyrfíogs, og Ses- 

seUu koou BJtfrgóirs. 
*) þsiU, frá [, er viðbvtisgreio eptir sirs lóoi Brieodssyoi. 
«) '<rsMr BJaros OddssoDsr á BusUifeUi'*, biHtr eltt égrípie vlft (408 b.> 
*) sfra Jdo Erleodssoo og hioir teUs leogra, (aoolg: «sroir Hálmisrs GM, 

Eioar, Bjaroi^ syoir GislaHákooarsooar: YigfÚs ogHákoo, og dstar baos 

Yalgerðnr og Krlstio, bostrú herra ^rláks Skálasooar". 



Mi«a.fal^ H0SÐFA-^AIQIÁLAB JÚNft UltMONAB* M 

fif Anr hir flkilfti& — og Sieimntti Tar l^uiaT ddttir mm þor^ 

MfiBoiiar, liáii átti Ttfngo, af tamar «tt yeit eg eklíi; — þriltfa 

fMttfrBljtais Tar t>iir(&iir, md&irLopts, fökur AnM(rs ( LJársktfgmi. 

M er toi »tt BHdnui f Ögri. 

27. Bjom GubMion í ögri ▼« bannfttr&ar af biBknp Steph- 
ÍBi, 8ðk þar til man eg ekki; — a& þyf vom xii prestar og 
Mikiip hinn þrettándi; sá hét afra Jömndur, er bannib las yflr 
kiDnm. Bj5n Kt taka sfra Jörand og setti til tro menn tll aA 
hfbík hann, hTa& þeir og gjiirbu. En þá þeir Tora þreyMr, ftkk 
htta til hinn þrilbja, sá Tar tTOggja maki; en sem hann lag&i <, 
Baglbi preetnr, sto Tar haan harbur: "IJdga hQggin þfa, Ungi 
Loptar''l — BAidlnn bau& þá, a& hann skyldi Tora kyrr, og Tar 
preetar þá leystnr og lagbur f hTflu , og lét bdndlnn þá gréba 
hna og leyati hann toI af garbi, og Tar l^á honum alla daga 
melan baim UL 

Nd em h5m BJSras. 

28« Af hans sonum hefi eg ekki heyrt sagt, en dsBtur Tora 
þeeiar: Gubrdn, SolTelg og tvser Sgrfiar. — Böra Oubrtfnar 
foreþelr: Eggert tögmaftur, BJdra og^farai* ; hana átti tftlOMdnir 
malbQr, er Hannes h^t, og rar hirbstjdri h)r f landi. Sto bar tH 
Htt þfeg, a& sklp kom f HafnarQörb, þar Tar sá fyrirmaftur á, er 
Týl hit; hann ftfr til Bessasta&a og brant upp Urkjuna eg tSk 
þaÍMi akatta ktfagslns og haíU tft f skip. En er Hannes kom 
af þfngl, fttk hann sér lil Ubs b»6l þýzka og ÍsienEka, og hilt 
Btrf& Ti6 Týl og náíbi honum, og lét hálshöggva hann; sto libu 
þs&an þijd ár. En þa& Tar& sto einusinni, — me& leyfi a& segja, 
-^ ab Bannes ftfr slana erindá f nábhtfslb^, A haon kom etti 
Htftt aptnr; en þá um Tar Titjaft, faanst hann þar daubur. þtf' 
Tar sá prestur f Görbum, er sfra þíírbur hit, og Tar ÓUfsson; 
hsnn Tai fyrlr síra Elnar; hann dreymdl eina nðtt, og þðtti mabur 
koma A sht og segja: 'Tur&ar ybnr, hversu snðgglega ab Hannes 
M?» — '<já**, sagbi hinn; — <<ekki skulu þér þab undra", sagbi 
hlnn, ^lÍTf Hannes drap Týl, en Týl drap aptor Hannes". — 



■) ^MUo Iö5t bar nppstteiiiDgardsg á kroMmctJiui þá drakkDtAi BJarDi, 
biMir Eggerto, bjA SeltjarDarMsi, aUaöi ad flr4s sig tilNesa eptír bróðar 
siMi Egien". Oddor bisfcop k spésia. Abkriptiroar b«U þvi loal, þar 
scm BJaroa «U er rakia. 

*) ««heiaia A Bessasisdam", batir vi» Oddar biskop á spAsla. 



U BiSRUFA-AMIiÁUJl JÓNS BOILSaONAB. 38-S9.kajp« 

BSrn Eggerts yar: Jdn murti, þeir Ullii&a, og Bagnelbur í ögiif 
8Ú sem MagnÚB Jtfnsson átU; hans bam pg henoar em: Ari, 
Bj^ra} tveir JáMr, [Porieifur^j og þeirra systnr: [Eagnetítmr^ 
Blwj GuSrtin, SeMe^a, KutréUj R'rUHm; húm dó bamlauB^. 

Bjarql, bröbir Eggerts, <tti eina dtfttnr, hjðn heitlr Aniia, 
hana á afra Jdn Erlendtson á HraTnseyri'. 

fijörn Hannesson átti ddttur Ða&a heitiafl GubniufidMOiiar ; 
þeirra bðrn era þau: Hannee íSatffcfldal, og[fiaUdtfra, er áttl afim 
Grendur heitinuf sem var áGUsbafcka; af hennar bðmum yeit ^ 
ekki, en b$m Hannesar eni mðrgum fcunnug^. -— Systnr Eggetts 
vora þær: Katrín, sem átti herra Gisur heitinn; efcfci er þar «f 
stthríngur; ðnnur hana syatir var sd, sem þorláfcur hdtinn á 
Ntfpi f Dýrafiri[)i ittti; Gizur heitinn var hans soaur; — þHt|j« 
hana systur átti síra HaUdtfr Einarsson, sem yar í Selárdal^ fidúr 
síraBjarnai sem nd er þar, [ed éð 9ar bráðir eira Tbíím Huildém^ 
Momar i Oufudal^. — þar er sá stthrúigur 6u&rdnar Bjiðma- 
döttnr <ti. 

Systir Grubránar yar Solyeig, m^tbir Hanhesar Ólafs8<mar f 
Hrammi í Ejtfs, hann var ma&ar SesseUu ÓUifsdtfttur. [þairfm 
9Qm Jön, og þau fleiri egikim^* 

Önnur systir Gu&rdnar rar Sigríbur, mtfbir Bjðms ^Jaia^ 
arsonar yestra. 

N< er á enda um þ»r iij laundsBtur B|öms Þorleifssonar, sá 
er átti Vatns05r&; hans fcvinna var hnstrdÓlðfLoptodtfttir, systir 
j>orvai(s á MSbravðUnm, sem bislcnp Jdn Gerifcsson lét aflíf% og 
Ókfs, afa TorCa í Klofa, og hustrd Sophfu. I>eir bro&ur erflko 
og fengu f heimanfylgju Xii hundrub hundraba hver fyrir sig, 
og þar í Ui^ í sngðri hver um sig. pmt systur þar f mM A 
rMtri tUtttlu eins. 

29. Mtfbir þessa Bjðms |>orleifssonar var VatnsCMuAar-Kilil* 

>-*) þessa Dafnl bsta arskriptirDar við, og svo dclrttoain. 

*) «<6á síra Jön drakknaði'', bœtir ?id Oddor bisknp. 

^) i stad þess sem frá roerkiaa [ er, heOr slra Jöo ErleodssoD og aÖrar 
arskriptir þetta: <<Anna, sem átti siraJöo heitioo YiglÍDSsoo, og Hall^ðrg 
undir M6la A Skálmaroesi, sem jþorieiíur Jdosson Aiti. Bdro Hsaliesar 
BJðmssoosr: Eggert og Ólater, datur: Þ<^raoii, sem Gisli heition Hiðfas- 
soo Atti, Rsgoeidar, sem Jön beitimi SigQrasson Attí, og SteioQMi, sem 
Ami Gtslasoo (A Hólmi) AtU". 

»-•) írA [ er sptír sírs JM SfÍMidssyni. 



29. kap. jnSXVFA-AimÁLAB JðKS 8QII188ONAB. tff 

fB, er |Mur hj6 lengi; Imiis systír var Solyelg f>aflelfðétftlir, sem 
eg Til Miiina eegfa, en lyrst skal tegjia af Biml og œttmSnniini 
hjms; hann átti trd Mm, f>orldf og Solyeign; bðm f>orleif8 
\ékt eg ekki, ntan eltt, eá h^Bljðra; hann yar íldbirJtfnflBJÖras- 
flovar í Flatej, og sfra þorleifs, gem yar á Seykjahtflnm, og þess 
letthrÍDgs. — þab er s5gn manna, ati yatn8Q9r% hafi blsknp ög«* 
■noiánr haft af efra þorlelfl*, og gj9rt tll beneficlnm. Solyeig 
BftaMdAtlr hjó á HiSli f BnMtfngaryfk m^ WQbamanni sfnnm; 
lunni Mt JÓBj og yar ]>oriálrsson ; hrfn átti yib honnm fíij bðra f 
fifltaUlf þyf hann l%kk aldrl hana afc eiga, sðknm fátnktar. þelrra 
b9n vorii þessi : BJðra, Elnar, Arl, Brft eKa Birget. f>eir brsDbnr 
vwtt aifir llstamenn, þelr hlnpn á sKtta rtXú ellefti álnlr. Syo 
heyita eg herra Gísla hei^nn segja, eptir þeim f Hamborg, ttb 
þeaal BjSrn hefU gengti^ á ksð^U elnum, er þelr hM%u bnndft f 
kHffliiB i sklplno, þar þaft lá á legnnni, og inn f Glans-tura, sro 
alllr iáB; hann áó baralaus, og yar hlibs^tfri Anr þijií ár yfir 
* bnidfini, en f hfnga&sigifngn köstniu Danskir honnm dt, af ðfund 
eiBBi. — Einar brtfbir haas áttl ekkl heldnr eptír ntan eltt 
ban; sá ma&ur hét Bjarai, sá yar faiir f><rdfsar f Htflum', og 
þeaa setthrfngs. — Sfra Ari, brtfUr Bjfiras og Elnars, áttl tyo 
syi^ oghétuJdnarbá&ir, yel hagirmenn, og hafa lifab til IftiBar 
stondar; Bá sfra Ari bjð yestnr f Laugardal, og halM þalk fyrir 
beifteflcÍBm. — Systir þeirra yar Brft, hdn yar mdbir sfraPanta; 
bans ddttlr er Brft, sd sem sfra Jtfn Styrkársson á, á Álptamýri, 
afc sagt er. J^ BJaraarson uppá Vatnsleysu yar brdlfturson Panta. 
Af sfra Paata og þeim brie&rum er mart manna komib, en mér^ 
dksnnngt. 

8á Jdn f>or]áksson yar lilnn beEtl skrlfarl á VestQðribum, og 
er sðgn herra Gfsla heitins, a& hann hafi skrifalb flestar messu-* 
bieku á Vestf|9rlbum, og faelst á fíktLTli á l^arbsstrðnd, og gaf 
hálfar kirkjunni en hilfar kirkjubdndanum. — f>ab heyr^ eg 
sfra Elnar afa minn segja, afc iij flnguraar á hœgri hendinni hefU 

*) mttí •h rera: af HaDoesi Eggertssyni, þvi í þrasi hana og ÖgmiiDdar 
bMnps rar damdar seiDSSti ddmnr nm Vatosqðrð, en þó var VatoaQöröur 
sA nesta i lilerla höodttm frá þvi 1507, að Björo Þorleifsson f ngri sleppti 
honam vi9 Stephén biskop, i Daodam sfoom og sér til liðs, þvf opp fré 
þvl bélt Jön prestor Eiríksson YatDsfldrð om lánga tfma. Sfra ^orleirnr, 
soonr ajdms, eigoaðist sldrei yatosQörd. 

*) ^'kTÍDfla sfra Jtfns'% baUr Oddar Uskap ?ib. 



M B1SKUPA-;A1WÁLAK JÓm EOiLJiaCkKABt 29-4aiuip. 

aldri á hoawa daabum stír&ii^, og þab hðfti talaib v^db, A þeif 
hef&i látíb penntDÐ í höndiiia á honum daubum, en hami heAi 
átt e!b Blcrifa þessi orb: '^gratía plena, domiane tecam'\ — Ab 
boBttm frá RHlnnm þá glptíst Solrtig PÍU JónBSTnl á Skai&i 
á Skar&str$nd; þau áttu einn son, þann er þorieifnr hit; haas 
launsynir yora þeir: Bjöm á Eeldnmv tíbit Eireks þar, oig ÓiaCi 
í llarteinfltlingu^ — « Annar var Ásmundur' á Hvoli, tíblr þeim 
Áamundsflona: þorleifanna ogErlends og þelrra barna; — tetwr 
Þorleifs ab Skarbi rar Sigrf&ar, sem þar er, ei&a yar, og GnbEtfB, 
mAír Jtfns Egilssoaar á Skarbi biá Holtastötum; hún <tti Hfl f 
BdUtfnciurvík. — En þœr yom skilgetnar þessar systur. — Nd 
er < enda am atthrfng Bjtois f>orIeifsBonar og Ólöfar Loptsd^Sttar* 
80* N< yil eg nokkub segja af þeim. f>aa 8i|^a opt; eii 
svo bar tíl einusinai, aZi þaa urbu skipreka' hj< Grenlandi, þyf 
þaa fenga liafyillar; þar dmkknatii hyer ma%ar otan þaa t9lk 
]>ar kom a% trdllkarl og kerUi«; hann batt tyær stíkar kissbb 
am höfub honum, en hiSn, iij stíknr lérepts batt hdn am houMar 
höfuti; þau höfbu stdra meisa < herbom og settí hyort fyrit sig: 
hann settí hann í meisinn, en hdn hana, og irfm þau syo ie&fi) 
þar til þau koma ab einum tdngarbi ; þau yom þ< komln tii Gax&a, 
hver ab sagbar er biskupsstdU < Grenlandi, og vora avo þar oib 
vetarinn. — Rétta leib þ<ngab þ< skal sigla 12 vikur ffrlr sonaaa 
Beyl^aaes — um vorib^ komu þan út til íslands. — S< var eað 
< haas sofi , þab hann var dr^inn af Engelskam vestar i Bifi, 
hðggvinn í stykki og sendur henni ; sdk þar tíl hefir mto ei vedb 
greind; ^ en í hefnd þar eptír lét htfn ab sumri ^r drepa 
allaEngelska, og Xll af þeim lét hdn binda í einn stren^ og alla 
h<lsh9ggva, og mdrg stdrrœbi era tíl faennar 8(»gb. — I>< leib ab 
hennar danbastondu, bab hdn gub þess, ab hann skyldi þ< Uta 
verba eitthvab þab teikn í sínum dauba, þab lengi v»ri nppi; og 
svo skebl, ab svo mikiU bylur kom hér í landi og v(ba f Noregi, 
ab Qöldi húsa brotnubu og mj5g mai^r kirkjur, og menn stftn 
ekki < jörbunni, — og var síban kallab Óiöfar-bylur. {>ab skebi 



*) Hlnlr telja, aö Eirekar á Keidttin hafl verið 'Tadír Torfa, fðftar Ga5- 
mandar á Keldum, er itti yalgerSi Halidörsdöttur" (213. 408 b.). 

^) ^'Asmaodur var i hördömi getinn son", bætír Oddar bislcup tíO. 

») þ. e. i skipreika. 

4) ««piir** baUr Oddor biskap viA. 



9»-Sl. Itfp. MðKUFA*AimlLAS Jdm KOlLMOarAB. W 

á 4Bgiim Mskupt Mágwfiar, þftr uib þá dAlum yar IMO^. — IM 
ef 8& atliMigi beiiMr ÓUÍk of Bjönia á enda. 

Sl. Ná Til egsesjaafottliSkSolveigarÞofleifsdtfttiir, 
Bjetnr B|6nM; htfn var gipt, og Bigldi lieanar mdbur ab keniiaff 
ÖT^fa; hdn hannalbi honum þa& meb TOttiim, og ábyrgbi honnm 
hvib sér yiii; hann fdr eem á&ar. I>á var si þfngapreetmr þar, 
*er Sigmmidnr h)l; þai skebi býo, ab liann fcomst ySr hana á 
hdadi yar vtaa; nm yorib eptir yar hdn tfiétt þá bdndinn 
i; lumn hmt> hennl samyist, en hdn yildi efckl f þab sinn* 
þelr yiliii gj^a prestlnn sýfcnsafca yegna hennar fyrirbobnfngar; 
m prestnr hmA sátt og sama. — þeirra son var Jtfn 8^;mands- 
aon, er yar á Urbom, Solyeigarson fcallaftnr, miklU lagama&ur og 
mielsknmabmr; hann yar Ugmabnr; hans dtfttir Helga, en hennar 
sjtf f herra Gnlbrandnr eg sfra Jdn f Gðrltem og þau sysUn 
leifl. — Eg hfggy ab Árai Magndsson og |H>r8teinn'og þan syskin 
ste af þeinl ætt, og sfraElnar Magndsson f AnstQðrÍnm, ab mlg 
i^nBir þalr seg2)l mér á þfngi bálMr anno 1588. 

Ví yer{)nr áb taka i^ur til f>oryari[Ni Loptssoaar á MMru* 
yiBott, fardborÓldfar. Hans ddttir yarGdbrfbnr, er dttí Eilendar 
Ellendsson^ sá er dtilá meb sfra Syelni og blsfcnp Byeini' ; ~ sumit 
segfa þdb hafi (yerlb) sá hlnn fyrri Erlendnr. þeimk b$m yoni: 
VlgMs Ugma&nr, fH>ryaf6nr iögmidbur, Jdn, Narft og hastrd Hdlm* 
fffftor. B6m Vigfdsar Iðgmanns yar Pdll lögmabur á HUterenda; 
harai deylbi bandans. Börn ]>oryarb8 lögmanns yar Erlendur á 
Stffoð, hmis i^ er iSmx sfcrifub. Bdm Jdns yar ein ddttir, QvSh 
laag; hennar seaur yar Ofsli Syeinsson f Mii&felli; hans bðnii 
sba Qyendnr'y sfra Bjarai, Magnds og Syeinn, og þar allar 
systor. B5m Narfa yar: Erlendur, Grendar og Jdn, og yar þab 
fátiekt fdlk og flest nd dautt. — Bðra hustrtf Htfhnfrfbar yar: 
Eyj<Hfur Einarsson, sem yar f Ðal, og Erlendur á Hyoli, hann yar 
kmngetinn e%a yer; hans lettmenn era þeir Ásmundarsynlr; 
ndUr þdrra yar ddttir hans, sem erfói Hyol, en f>orleifur á nd. 
— Bðra Eyjdlfs f Ðal yora þessi: Einar, Eirekur, Ísleifur^, en 

*) rétlsrs Tari 1480, þvf þá tar slipt eptir hana, en húo hefir to efa 

sodsit 1479. 
*) þ. e. SveiDi presti, er siðan Tarð bisltap. 
*) prestor f Gaalverjabs. 
*) «Hllsgná8'\ bttts Mn við, og svo hefir verið á spáziu i framritlna, nied 

Bsmsm bendi sen Aroi Magnáason atlsf Oéds Uakaps. 



•• BISltÐPA-AimÍLAft 9ÓM KmUISOItA». Al-83.fa4l. 

ðditir Aniia; Btoar ávyhi banriaus, ísloifvr og Ifta. Blini Bliaka 
eru þeir MagntÍB á Kirkjalðeic og Eyjdlftir á MMia; þ^fra systiff 
Íagibjö^ f HraHDger6i, eem efra Oddur StepiiánsflOii á. Ddttir 
Eyjtflft er Anna, sem Fdsi bdndi ftorsteinsson dttl; þeirra b5xii 
Jdn og þorbjiirg f Klofo^ 

SyMr Páls lögmanns VigrdsBonar rar Giribrfftar, liyeija 8»- 
maadux beitinn J^ríksson átti, brdUr sfra Jdns (£ireks)Bonar f Valns- 
.firbi og sfra þorleifs, sem rar á Breibabdletab. Siemandar og 
GhArfbar áttu eina ddttur, sd hét Gaftnln, liana eigna&ist bdndten 
Ámi Gislason, og átti tí6 henni mörg Wm: Hákon, Ssmimdt 
Gfsla; dætur: Gnbrúnu, Hallddru, HdlmfrfU, Íngibjl^rgu, Solr^tígQ 
o.fi.^. Bá ætthrfngur er 9ilum kunnngur. 

Önnar systir Páls heitlns var Anna, mdlbir Magndsar* fTelgl 
og þeirra bama. þriSja hans systir var Guirdn, md&ir Piis Pile* 
sonar á Hjalla'; htfn rar iaungetln. Fjdrl^a systtr Pils lögmanDs 
var Kristín, m<%ir Gubrúnar Magndsddttur, sem á Gunnar GMsl*- 
son ; af hans börnum yeit eg ekki-*. Af þessum á&ur upptNdaBi 
yoru á ddgum biskups StephiSnar: Pdsi 19gmabur, Einar f Dai 
Wgmatur', sem átti hustrd Hrflmfrfbi, Torfi f Klofa, I>orvartar 
iögmabur á Strdnd, Bjl>rn f ögri, þeir bræ%ur Eirfkssynir: sfra 
Blaar á Öldnhrygg, sfra Jdn f Hoiti, Jdn Magndsson a& Nd|ri, 
Hallddr f Tdngafelli, og margir albrir, hverir ekki eru um siim 
rdkniMr. Bisknp Ögmundur hélt þá f þann tfma Brai^abdistak. 

ftð. Afgdngur bisknps Stephánar raA anno 1518 um pfi* 
helgar.* pA var hans sibur, $lb gj5ra testamentum-brif sitt hyert 
samar, er hann rel% heiman', og gaf þá f þvf brifi ðBum gjair: 



>) ^^móbiT Gísla Idgmaons HálLODarsonar; en Jöd Fúsasoo var faöir ]^r- 
annar, sem fyrsl átU Sigurður Oddsson, en siðar Magnás Arason; hún 
var rfkasl kveona henoi samtfða á íslandi'', b«ta hin við. 

>) bín bæta við: Sigríði og önna. 

*) HJaltasonar, bcta hin við. 

*) bér bætir við sira Jön Erlendsson og sum hinna: <<þairra börn: Bjöni, 
Pétur og Solveig, scro &tti sfra Arngrfmur á Melstað, en sonur Bjdras 
Gonnarasonar Jdn Bjömason, sem hélt Skriðv klaastur, og ^drann Bj6rÐ8- 
döttlr hans systir, sem BJarní Oddsson á Bastarrelli & (sfslttmaðar í 
Múla |>ingi). En börn Péturs Gannsrssonar: Einar Pétorsson, sem éiti 
Rasnhlldi, ddttor Björns Magnússonar i Bdlstaðahlið, og GoDDsr Pékirs* 
soD fjrir avstany og Guðrún Pétaisdöttir, sem áiti Ölaftir Marháasoa*'. 

*) réttsrs: soDor Kyi^Hís ligmsDDa« 



MAqriSMi witef aÍAiiitÉnp, lá&iONuiBixiiia Y*, UrkjapBMMnoBi 
i^*, tanMb hreijaiii hiniia prMtamia, x anra f%f hánii iífiknm 
m ▼ anra Uarksniy ag ito áMÉnm <hi^ tUMía rá&amVnnnni faf 
haatt og tfleiiikalbar g|afir. Hann kans Maknp ögninnd epttr 8lg| 
hann yar þá ábdti ( yi%e7. Hann deyti á þribjndegi, méb sébtj 
en Tar ekki nitnr settnr fyr en á snnnudaginn, þi ábdtiiin k4Hn 
aft innnaii. Eptir lunin Torn liálft aandk hnndrab hesta, eem 
hminB kfND tíl, en ( éftftn : þijd hnndmb itlkna raimáii, ( 6ikom«« 
wm kimbnm iez hnndrai itikaa, og ij5 hmdrab stiknr iteeptii 
þijtf hnndrab engldt, liáift 'aniiab hnndrab nöbii og r<iennðbll; 
«B iiái maa eg ekki^ þtf mhmir mig tíb afi minn segbi mér: nmt 
átte hnndrab. Víb þesin »ln ábnr stfgbn þi tík kir^an, þW 
edlngíar ihylda þi hvorld erfa Inikttpa né ábtfta eba abbad(iir, 
hrtdnr fclrkja og klaaitnr. 

88. Nú kemnr nm þann XXVI. bisknp: ÖeMÐND PÁLSðOn. 
liftiff ögmnndar liit Margrér, og yar Ögmnndarddttir; brtfbir 
hmaar Ut þtfrtflfiir, og Tar kailabnr biiknp; hann \ý6 Tnstnr ( 
LiBgardal á VestQörbnm. þar Terbnr fyrst til ab taka, a& hann 
Ult Brelbabtflitab m5rg ár. þab bar þar Tib einniinni á páik». 
dag, sb þar Tar lagt fngUmet, og st A þá ( stlili; þá hafbi Terib 
mifcB harbiadi tU matar á mlllnm manna. Preetlnnm Tar aagt 
Hi^ ab fngihin T»ri fcominn ( látrib, en hann bannabl ab ilá, og 
iagfci ná Tera "Kfgnnar dag en ekki danba". Nú íto ikebi, ab 
ein fcýtin ilelt iig npp ( Qóiinu, og g^k þángab sem fúgUnn 
Tnr eg netib lá; hdn kom fstinnm Tib itanngina, en hdn ufip 
stex og yftr fngHnn; þab Tar þrjd handrob fugls. 9á aliar fngl 
Tar tekinn nndir netinn og látinn ( stofii og geymdur fram yfir 
inÍbjaB dag á mánadaginn, og þá Tar hann gleginn; Tar sto sagt 
eptír s(ra ögmandi ( þab sinn, ab sl(kt Tæri jarteikn, Teitt af 
gnðbi, þT( ab gnb hefbi nd bjargab mönnum til fæbn þeirrar l(k- 
amlega, sto sem hann hefbi hjiipab silunom nd á þeim (degi) og 
leyst þær frá kTÖlnm. Anno 1508. 

Skammt eptir þetta, þar nœfri nm þá datum Tar 1510, þá 
skebi þab og einnig þar, a% umbobsmaburinn frá Bessastöbum reib 
um Tib sjðunda niann; þeir fuudu menn s(ra ögmondar upp á 
Hálsiiin, og hrSktu þá og dtfu, og eltu þá heim til stabar og inn 
( itabinn nm kalldyr; en heimamennirnir þá bjuggnst til Taraar, 
og ko»n Út nm hinar dyrnar og sltfn þá er þá eltn, og árápu 
af þeim einn eba tTo, en sœrbu marga. þab Tar mælt, þab einn 



m BiaXDPA'AIWÍLAR 9Úm BqHJOTIABé W H . fc a|i> 

Imé s?o ▼erilb höggvinif ifc aUb kafi til an}tflkiifiiiiiar «ndir liei6- 
•cUaUiiii á hoMim; tá h^JdáBtigi, norBknr; þaan gr»ddt Ffat 
MSCnuibnr á HUbarendn. En ekki skipa&i btoksp sínnm mSnnnai 
þttb, en þtf galt hnan þesð seinnn. Sföaa fót hann til\^]^, eg 
vnr þar vin ár eta dl; þá var Ormur veginn, sem iftuv er ei^m 
þar í dyinnum, og þaftan kans bisknplnn liann qitir slg ( SkáíML 

84. Hana var í JSkálholtl þann Yetnry er bisknpinn andalllst; 
þá var datnm 1519; þá kom mikiU feUiTetnr, þann k«Unba jþelv 
blski^syetnr, því bisknp Stephin gekk þá af. i^an árln þar fyifr, 
n»r fimtáa e!te meir, þa& síra Eiaar afi mian mnndi tll f sémi 
vppddi, var eagiaa yfirferbannaftnr í 5Uam Bisknpsttfngnm li- 
tsknr, ntan tv»r kerlíagar, og þeim lagbar tínndir' sem aft átta 
til ttflí hnndra&a; en vib þeana yetnr þá QUgabi nokkn% tftsriBa, 
þtf ekki þa& vert var, utan allir hMdu sfnn bdi og þrimvr hlotaa 
af mium dtí-peníngum. 

Um vorib ^tir sigldi bisknp8efnii& , hann Akk mdtvttri a^ 
varib apturreka og var hér nm vetnrinn. Svo ber til um þenDan 
tíma, ab honnm eru gefoar tvar rostdngstennnr. Hér.méb frMHr 
haan þaift, afc kdngnrian hafi évlld á honum fyrir sfna mean, seia 
á Sta& voru sœriir, og honnm mnndi ekkl gagn í a% sigla. Sro 
vftnr þá frásSgannli a% maibur einn er nefhdnr síraPhilpns; haan 
var af Haga »tt, sonur GislaPhilpnssonar^ brdbir sira Jiíns, Ei^ 
Uags, Eyjölfs, Snftbjamar; þesfll síra Phllpus var allra maaaa 
hagastnr á skttr& og grdft, og síra Ari var anaar, Stein<lfsso», 
eg síra Ólafur Sfmonarson; sá sfra Ari skar allan skaiA á ðkál-* 
h«dt8 kMja innan, bflð&i á stöfam og hni^am og Mbm. Síra ög^ 
mnndnr t<(k þaib þá til ráðs^ er tfvild köngs kom honum til eyraa, 
a& hann sendi síra Phílpusi a&ra tönnina, en sfra Ólafi Símenar- 
syni a&ra, hann bjtf í KálfhoUi, og bab þá aft g}9ra siBn lAar 
af hvorri ; þ«r voru sag&ar buk^ álna Ungar. þeir smiftaAu fadRMr 
Mirana, svo hvorugan þekkii frá ðftmm. — A% vori eptlr slgMI 
biskupsefnib, en sem hann kom fram, þá var honum sagt htt> 
sama nm dvUd kdags, en hvort hann fdr í Danmlirk Aar Noreg 

*} ^tU er að dllam líkindam getglta síra Jóm, og varla rétt, heldur mon 
þfssl sfrs PiiiHppus tera ddttnrsonur Gfala, soour^ Jóns ^dsleadtags" <^ 
prastnr i Saaeisnksdsie þlngan; sbr. fryigiskial L iSe. 

*) þsonig liafQI bsndrit sira Jdns sJálfB, en braö þsö á sð þfðs er d?ist 
(ksnnske éíu, þö þsð sé dliUegt i ^ta sér)^ binir slepps 
þvl þeir baCa ekbi akilH þetta orit 



viit «« ttkki. ~ fiftb iMfir þftr mii ▼0rí& maBtt, a& k(fag«r hti 
hift MiteS ikir mttnr. Biskep tök þaft ^ tfl rOi, og kom akr 
í kaiMka vtib luma, of b«b famia fylfis og tUltgM, og tagii faouil 
iilt iiiaði og 511 ifii leyiid r<b, og gaf kennl annan ItObnrlBny og 
bA iMma Mla eagan af vita, og ekki einn; faér me% Akk haim 
haimi gaU og ittAir mdb. ]þaa bám þá vA iaman, hvemig fara 
skyMls hami ikyMi koma fyrlr köngian, þá btfn ien4i Mb eptir 
koMim, og ikyMi hann hafa þá meb iðr hian Idbnrinn, en héa 
Hmf wtm hiBB hafti henni feagii. Sro Mnr ilb þeim tfaui, þá 
eiMUhmí^ er hím yar komin tU ktfngs, tlb hútk htbnr leytii, þaft 
pftitnr kttflii fyrlr ktfng, og haon mnni aldri Mta r^ta iiikaa 
mami aem hann er. — ]>ab eagl&i ifra Jdn BJamarion mér, eem 
varáBrel t a h <l o ta>, tlb hann hefiM aMri gebmannlegra mann iM, 
kvMfcl vtaii lanði né innan , e&nr h^íngslegra. — En sem hén 
l%kk le7fi&, þab hann mstti koma, sto g)ðr&i hán honnm bo&, 
eptir þelfiia midlrtali; hann bdí^ þá aft gefa sér Tih a& drekka 
og UKddi iig ifanm bdnabi, og drakk þijá drykki í nafnl heil- 
agiar þreBnhigar, og ia^i: sto skyldi nd gánga sem gab Tlldi, 
bvort þab Tssn Uf ebnr daa%i. Meft þa& gekk hann burt, og aft 
þvf herbaagl þar þau Tora Inni. pá hdn vlssl hann var kominn, þá 
hsft hÚB onn leyfii A haan mætti koma; hanii gaf þar leyfi tlL 
Bn sem ögannðar kom, fíAl haon ktfDginam tll fdta, og gaf sig 
og iitt Uf og allt þab hann áttl í hana náb, og r^ aA honimi 
iflniBB andir eitti. £n sem kdngarlnn tdk ylb, þá spurbi haBH 
A þassa kTÍana, hrar hdn heíM slíkan kKar sib; hdn sagbiit 
kafa iifkan iM; hann aagblst ekkl því trtfa; þaa h5f16o þar takA 
Qtt noklnir ort; þar kom am sibir, alb kángar yeijabi undir ab 
kÍB hafhl aldrí ilíkaa iMy og þar til era greindir c dalir, en 
wmAt aagja Ij^ fá þab yar fkeb, sýndi háa honam hiaa l^ 
ulBa ; héngnr apar&i, fayer faenni hefbi haan fengtt ? — hdn eagbi t 
^ Uiin iileniki herra'\ og bab hann þá am ntlb fyrir hana, og 
hiaa aMstli fá sitt erindi. Samma, sá yarb þar á endir, ab hann 
ttkk blakapsdMift, og þar me& þ< skyldi hmn hafa hirks^dra 
jir laadina f þfjd ár. fia!) er þar dti. 

S5. Um yoii% eptir aigldi hann til íslaads, og k^m dt yestra, 
aanrrl B« á Baa&asaadi; þar bjd þá Ari Aadrisioa og þdrdfs 



) fiM i«tar eliki staðizl am I^reko, þvi bén vsr dálo álQr (f 1517)^ 
■BCM liifi þvi eelid tíl aA þeiu bifi vtrlð möMr lieanar, isaria Siikiii. 



OMadtfMr. Arí tík rit UskttpinwA yel, og vmr haim Þ«r vtta 
aiab Xili meiin, og rati méb Arm og honum mikil yinálúL Arl 
greiédi íeA biðknpfl og Akk lionam og lians mdnnnm xm ter* 
toika melb ðllom reiiskap, þtffttm, ðasMim og iklcribmn; mo6 H^ 
rol& Uflknp ( Skflliolt og settist þar. Ekki er gettt nm nein 
tftindi <Mverblega í luma biekBpsdemi, bfo slb eg minniet, ntaa 
þa& fyrBt, þá datnm yar 1536, þá kom sto mikÍH felUvetnr, aft 
Grímsnes hefir aldri n£6 shv aptnr af&an, ab eðgn sfnt Elnam. 
Um haHet(i&) fyrir Yorn tveir fátwkaetir ( ðllu GtdnaBeeit aem éUm 
til Qdrtán hundra&a, og þeim TOm tftmdir lagiar; þá yar ekkati 
þa& kot, aem ekki yar á j<^ Qitj anmetabar ij^ og eim þiji hundfdft 
el^ur meira; þeir hilda meetu eptir, sem áttu (um) ronb XX eka uMat 
XXX saulba; sto mikil frost hdítiu þá Teri&, ai heetar bIAu danlir 
fraanir ( hei feitir, en fannlög bto mikil, a& enginn haas moDdÍ 
BKk; þenna TOtnr kðliubu þeir áttadagSTetnr , þT( hann kom á 
áttadag sjálfan og hélat allt til sumars. 

86. þá er ekki geti& um, bto eg mnni, fyr en kirl^an bfanii, 
þab ske&i þar nærri þá datum Tar 1527, en þö man eg þa% ekki 
gjöria. — Eitt &r e&ur tTö þar fyrir, e&nr iengur, Tar hngmdter 
og dTinátta me% biskup Jtfni og honum ; e£Bi þar til man eg ekid. 
I>ar heitu&nBt hTorir Ti% a&ra, a% finnast á þingi; skyldiAi bkikiq^ 
hTem prest og bnndar, ab QHmenna sem mest, og sto akyldl 
hTor höfÍUngi halda kost sinum selskap, og finnast aUir bSBfti ( 
&k<lholti, Titi Brdará og út i Heibi, á&nr en þeir ribi á þfaig. 
þeir ribu þá ( flokkum heim, en sto Tarft mikill hithin af manna 
mergb og hestum, ab reykinn lagbi af þeim lángt ( lopt, en dyttt 
nokkur af baki, þá li hann þar eptir sto nær sem daubur. Og 
sem allir Tora til þ^^gs komnir, þi Tar bislcnp ab noriban komfan 
meb n(u hundrub, en hinn a% sunnan me& þrettin hundrab. GAIr 
menn ittu þi hlut ( meb þeim, og sftttn þi, og skyldi sinn maim 
fi til hTor þeirra, og þeir tTOir skyldu ginga i hihn ( Özaii 
og beijast; fékk biskup Jin til Atla nokknrn, en Uskap ög- 
mundur Eystein Brandsson, þai er si sem Tar meft LénarU, þi 
Torfi lét drepa hann i Hrauni, og si sem á& MU mé6 kona sfna 
fyrir eldginginum ( Heklu. þeir bör&ust lengi, og Tann byorld, 
fyr en Eysteinn ttfk þab rHbf bíí hann bar)bi haadsluuia ab lited- 
um honum og hj<! sig undir hann og felldi hann tll jarbar, þrí 
Eystehm Tar ramur a& afli; meb þafc Tar% þaSb endaft. þetla AeM 
þann 1. dag Julii anno 1537 eba þar um. — En annaa dag Jnlli 



U^l.b^ BDBDPA^JUmÍLAB JdlNft WmMOISáM. m 

A lml« fcM Múf i kMjmia (ftáUioki, nar nm rsá^m wfUn. 
Snm fligB er Mt aft flá ekhir Ihií kondb af lopti, an abflr 
Mda, «& þeir hni haft éld nidbfer»lB ( glAerkennn, og áft rib 
tll^nlinB; n«Mi þeb ruA «iAr, þab hami yarlb ekkl slökkter, eg 
kiiUtt w brBMiiB 101 ab náttniáhHB, ntoB prestarnir og klrk|B* 
l^bBiiQB ai^ taBrlawBBBm og koBBm konm nndan meslötiB, ikrtifta 
eg bftvBL i4i!& er manaa *mály trttr konnr hafi borib skrtnib 
mA ðHnm nmb<Ba&i, en ^rar trttr þá biaa stírn bríkhtfi, en 
klakkHBnar bmnB nokkfar, sem hitt roni, og rBnnn nlbBr, þsor 
sá eg og koparlnn af þeim. Mé& fyreta þá eMnrÍBn kom ( kirlg- 
MMi þá Tar TÍBdBrlnn á norban, sto reyklnn lagbi fram á sta&* 
hMi SM ab STÍbndhi hdshi, því ddnelatamlr hrotB þ^agdb og af 
QbIvAmb; en sfo Tarb, meb gnbs Tiya, ab vindinnm snerii og 
kmn haBB ritt á snnnany og iagbi þá eld og reyk norbiit epHr 
tdal. Eb þá aHt Tar bninBlb tll kola, þá kom sto mlkil heUI- 
skdr, ab teklrnlr runnn nm Telllna, og sd skdr sUkktl aUan eldinn 
nibnr. ^ sagbi s(ra Sinar mðr, ab þá hefbi hann verlb ( ferb 
Msb sfra i>drbl (Wfssyni ( Görbnm á Álptanesl, af þv( afi minn 
b|d þá f Langamesl; en þá þelr œtliibn ilb Hba, þá kom þessi 
skir á; þeir bibn hana af séri en hdn var ekkl lengur yfir en 
þafe afai hátttenna hdn var dmkUn út af XXX mSnnnm, og stdb 
aUM á henaí hanhm. — Um kveldib reib almennt af þfngl; ea 
þ< WskapiBn hanB kom aastur ab Gjibakka tdnl , þá kom prest- 
BihHi helman A úr Skálholti , og sagbi honnm hver tfbindi þá 
heA« orbib í kirkJBbmnaBum. BlskBp f%ll þá af bakl ( dmegin, 
eg f ðbra sinni þ< haan sá helm á stabinn, og ( þribja sinn þ< 
hann kom heim < klifib; eptir þab ansabi hann þessn: ''IAr hefir 
MBii flft ^kmn gOBglb híhgab tll, þW er þab Tel maklegt þd mér 
gfiagl nokknb ( mdti'* -^ og svo er sögn manna, ( þan XII ebnr 
xm áfj sem haan rikti þaban ( M, hafi honnm æ jafnan ( mdtl 
kastast, og þvf meir sem meir l^ <• 

SI. Eptir þ(ng ttt hann bda tll bdbina, og Tar þar þ< messab 
eg adni^ nm suflmriby meban hann bygbl npp aptur íbrkirkjnna, 
BVB htfn Tarb bdin 'nm haustlb; lét hann nm sumarlb duggnaa 
b«bl anstar og Testor, og draga ab Tibi sem mesta, og 
<r öHBm ST^m hér ndhegum. j>ab sama sumar eptlr 
f Noreg meb dngguna, ab sað^a Tibi, þWSkdlkolt <lti 
ataií^ eg skdg; þar Tom þelr < Tetram, — þ< Tar kaUabnr, 



•• raKCPA-ANVÁLAR JÓKS BGHiSeaNÁlt' 87-18» k«ib 

A fiSgOy Íalendíngagarbar ; — svo þelr vora þar aMum TMir ea 
hðr anaan, þá^þeir komu út á Torfn hfngab. — Á þYÍ iamri ilitp 
dnggan Teatar, og Bökti þángaft am aila VeatQlirba tré, og tfaadlr 
biflkiqiBlns, og flatti liínga& á Eyrarbakka, og Tar bto flett ufip í 
naaet á Tetranii fyrir utan Sktinifltafci. En ab Tori| ábnr ea þeir 
förn tll Noregfl^ þá f<fra þeir á hennl aafltar, og stfktu þángab 
Ifka tré og tfundir og flatta hfnga& á Bakkann; hér Tar þá bto 
fyrir biib, a& þar Tar mlkil byggfng, sttfrt geymflhihdB og bab- 
Btofii, og timbnrhdflii, er stílb A stdlpam, bto þab Tar manai i 
hsA af jöritt og app ondir gtflftð; þar Uga þeir (, og þar Tar 
boiMk og drakkllb; þar Bettl hann fyrir brtfbaraon Blnn,.(Bem) 
34n hh; hann me%tjk og hann afhenti. þángab Tar allur ab- 
dráttar, bsbl dr Vestniannaeyjam og alista&ar, og UkaTd lelg- 
amar dr Fltfanam Tora þángab látnar. Htb \ki haan gjöra fyric 
ntan Hraangerbi, og af Bakkanum lét hann flytja þánga% a& þTÍ, 
en sá hafbi lykil a%, er í Hraungerlbi bjd, en app a% BrdnaBtSd- 
um flattn þeir i^ia vibu og tré, og þetta gjðrbu kotángarnlr am 
allan Flda, en þaÍMm flutta kotdngarnir í OrímBneBi og heim í 
Skálholt; en Bum stdrtrén lét biskup aka og draga heim á naotomi 
og þau Toru járnoi), og þær skeifur sá eg. — í þrlbja lagi flatta 
kotdngamir af Skeiðom og bábumHreppum líka tr^ heim, og margir 
af lelkum og lærbum 15gbu Tiibi til, Bumlr V borib, sumir X, Bamir 
XX, Bumir XXX og snmlr XL. Síra Elnar afi minn fíikk heaom í 
einn L. En þá helm kom, Toru tTOir menn til settir ab. Baga 
og Bkamta alia Tl%n, eptir fyrirBðgn biflknpBÍnB, og a&rlr tTOir til 
ab tdlga naglana. Á ðbru árinu þá Tar Íaupurlnn relBtur, Bem 
Toru alllr InnBtöplar og Byliamar tTær, sem þeim héldu, og bto 
þaban af melr og meir, ár frá ári, nm þau tíu ár, er luum þahaa 
af rílcti, BTO htfn Tar aigjörb, utan vantabl BÚlblna norban á fram- 
klrljuna, og svo var hdn þángab til hdn var ofan tekln anno 15C& 
88. Í %& blskups Stephánar þá var biBkup ögmundur aklp« 
herra fyrir duggunnl, þá hún fdr tii NoregB, og eltt Biaa, þá 
haan var þar, ham hann tekiib ofan kirlguna af þelm garbl, eem 
Skilholt þar áttl, felldi inn moldina og f«r%i upp allan gruad- 
TttU; B5maIei%lB lét hann og bera moid ( kirkjngarblnn, bto þar 
mætti grafa, þTÍ þar haíii Teri!!) heUa nndir öUum garbiaam, og 
efcki djdpara en í mlb lærin á.mönnum, en hann lét BTa miÍElb 
hækka, a% Tarb undir hendnr, og flfóan hefir þar Terib grafib.*— 
En þeBBi Bta^ar gekk undan kirkjannl á dögum herra Marteina, 



3M9.b9« usKiTrA^AimÁUm jóné MmumonáSL tl 

lá tigiftiiyi tagf^M af, þrf dnggao haflM þá bMtBa&. f>egtlr Toni 
sUplMmr fyrir dngganiá á dðgnm biflkQpsöginiindftr: Bsmwidiir 
EMnfloii, fti HákoMr f Kiora, flfra þorlelfnr Eirekflflen i Broita- 
btflfltiA, 1>rA!rSMiiindar; ÍMuifl niljar eni þeir áHroti, þorMfnr 
og luttfl ayflUn; Emma var dtfttir kans, amma þeirra, og þá er 
BAttfiÍkiur aAir þeirra, og P^nr floiiur kanfl var á Stflheiimun 
( Mýrdal^ þar em og kans niftjar. Meb efra þorleifi var brdftnr- 
smir kane liag»49, sá fa|< á Orafarbakka, aft Magndsar f Bkálda- 
MBknD, mart ftflk og fitækt — FjórU þeirra brdbir yar efra Jdn 
Eirekflflon f Vatnflfirbi, hann hafU flmflftab haffttrt flkip og haft til 
flflmnfliaa þ^ú jdmfSt, og anna& hafM hann flmíibab enn mlnna; 
þflk máttl Tlnda npp á þyf pfpn, ato þab halla&ist ekki; þab iOtbk 
þek kalla& jakt, og á henni Í6t biflknplnn jafnan f Vestmanna- 
^jar og f OrliidaTfk. — Til gamanfl $3b flegja: þesfll flfra Jdn 
haAi og flmOM^ TI trémenn stdra, og bjd sto um þá f einnm flex- 
cifi^l, at þeir héldn ámm og rira; þeir Tora saglbir f TðUnm 
hbtbl Mkli íúhtLT i hnisbdtum, blýsakka aptan f herftum, en læstar 
áiar f liimnm, og elnn kengnr framan f hTers þeirra brj<tsti og 
þar f snflsri, og f þiA hMt prefltnrinn og kippti sto a% sér, en 
þá hann lét lanst, þá dnttn þeir aptnr á bak og skelldtt f áram. 
þift hafbl flkeí), a& hann h^^ á boti meb þessa sex rtb bisknp 
eg hana menn á tdlfsrfngl og Tann biskup aldri á, og sto lyktabi 
þalb. Msrt er til gamans. — Sfra Snorrl IQáimsBon Tar og einnig 
sUpherra, hann bjd f Holti; hann Tar afi Márgrétar f Oddgeirs- 
hAnm og þelrra baraa, og sfra Snorra á Krossi. 

39. Nd er a& segja frá Dðnskum (f) Vitey og þeirra drápl:' 
«- þá datum Tar 1588, þá Tar biie^np bto. nær sjdnlaus; þá 
kufl hann sfra Sigmund, syBtnrson sinn, tll bisknps eptir fllg, 
og flendl hann f^oreg; hann Tar til blflkups Tfgfcur, en fyrstn 
B<tt þar epHr þdtti honnm kona koma ab (sðr) og sag&i : <*ef þd 
eft bMmp xx nætnr, þá rfkir þd xx ár f SkálhoIti*\ En nm 
nargnniiui hafii haan fengilft f fdtinn mein, og þab drd honnm 
iB dflnfta; hann dd þá nfljándn ndttína; hans prestnr Tar þá sfra 
inl tJBBtardal, en smásTeinn ^fl^rn, Tar á Keldnm, og f>tfrAfnr 
MUr hanfl, sfra IKgmnttdar, faðlr þrú&u f Görtnm og þeirra barna. 

Um T0ri&, þegar flktp komu, Tar sagbur afgingnr sfra Slg- 
nandar; þá kaus blflknpinn strax annan, sfra Gizur, og sigldi 
lanifliunars, og hann Tar Tfgbnr (aJ6 sögn) f Kanpinhafn ; hann kom 



•■ B[8KUPA«^A1INÁLAR 9Óm BtHIJMKnrAR. SMa.lU|l. 

llt anM 1540. En sem hamt kem, þá Mr Mskii|>ÍHi af stateimi 
og Qpp tll Hattkadab, því þar var hans bé) og anaaft á Reykjm. 
En þtf kaoB Tœri þar kooiiDn, en Unn f Skfik^rili, þá Um allir 
til fnndar yA bisknp ögmnnd, hafti hann rrosem W ráft| en 
Sktnl&u hlnn lftil5 eba ekki, allra mtet af þvf hann kom meb M^ 
sklptln, og sá herra Giinr þa6, a% sto iengi sem bisknp ög- 
mnndnr Tærl f landi etia á Iffi, mnndi aldri gubs oA fara fram, 
ebur þetr siblr; slgldi liann þá, og sfra Pitnr Einaisson mé& Immi* 
nm, og Tom fyrir ntan þab árib sem tlb Dibrik rar f Skáiiiolli 
dreplnn, þa% yar á sama ári, 1540. 

40. Ntf er a% segja fyrst frá Dlirik, hans tiltekjnr; hMm 
rar lengi nmlK>%smiAur á Bessastöbnm, meir en f xn ár e%a lesf* 
tir; hann gjör&i mðrgnm tll vonda, b«&i f tiltektnm og h$gg«m 
mel áTorknm, og þelr sfra Elnar afi minn og hann eltn opt gtátt 
sHfnr, bæ%l f höggum og áflogum, og þar kom, A sfra Eiaar 
sagftist vera rel&nbdinn til þess aíb lesa upp aHa IffsSgn luma á 
alþfngi, þvf hann bæbl þá rænti a&ra sjilfnr og stsriki ttmm þar 
tll ab stela frá ebrum, og þá þa% af þeim. Hans tilte^nr Ton 
svo margar, ab þær verba ekki allar skrifaftar. I^á á þessn Tori 
og allt ábnr fyr áttn Bessasti^fngar enga jM snbnr nm Mesis^ 
ntan sjálf Lambhds þar heima. I>essa skal ntf geta: anno ISSf 
nm vorib tdkn þelr Vlbey, en ábnr fyrri, þá datnm yar 1586, og 
fabir minn 14 ára, þá höfbn þeir þab þegar f rábi ab takaViÍboy, 
einusinnl ab þeir febgar vora þar^ komnir. Sto Htu þijtf 4r. 
Hvftasunnu morgun meb sdln, þá ábtftinn Áli Tar f fardagMoA 
Binnl, þá korau þeir f Vibey og settust á hana, en bðrbn fAkiÍ 
og ráku þab f burtu, en ábdtlnn fer upp til Htfla f Grimsnoa, og 
býr þar til þese datnm Tar 1568. Sto Ubnr ab þfngl; þar finMat 
þeir bisknp ögmundnr og Dibrik helm Tib kirkjn, og tafaat vlb 
þar nokknr orb nm þessa Vlbey, og beibist (Irteknp) ^b bréfa« 
ab kdngurinn hafi slfkt skipab, og hann tíH og skuli hotram hi^ 
ngnr Tera f þTf sem hann sér tiisegir. Dibrik þagbi eba aaaabl 
þar fáu tll, en bisknp sagblst bjtfba slg nndlr rMt l«f Tib kreia 
sem niAknb hefbi til sfn ab tala; en Dibrik sagbi: pestllenifiaii 
skyldi bafa þau Iðg. Ekki þar getib nm flelra. Meb þaft rOa 
menn heim af þ&igi, og sto líbnr fram ab, til þess fimm iiætiir 



*) þ. e. eiDQsionl þegar afi sira Jöns og fiiðlr lians vom á Besustððom, og 
ha(!i þeir þá heyrt á ráðagjðrðina. 



en IH LMMiitfvsnAUHi, þá tíbnt DHbrik heiaiMii og 9thur anstwr 
A tfekft klMstiiii, ]>]rkkYaba og Kirlgiibæ; haiiD rett heiniAiii 
aMtor A KotfwJQf meb tfanda nuaoi; en sem hann yar enstnr 
yir kmteBif og þelr yom ab leggja á heslanA, ])á kom þnib npp 
fyrir hoBQA a% rfta heim í Skálholt og fimia bisknpinn* en Pitar 
spens og hane piltnr skyUn bfiMi eptir sér í Odda; me& þa% skUdu 
þeir. DH^rik kom heím í BUilboit, en ekki fann hann biflkup; 
ImnB rar Teitt 51 og matnr sem hann vUdi; luuin setti ^d 
flMt f portib, ntan ▼!& (iinbttrstofuna* Ai monii eptir fann baan 
bisknp, og tðlnbnst þeir þetta ríb. Biskup spnrbi alb: þrí hami 
riUi hi^ þessar tUtekjnr, $lb taka ktanstrin. Diirik eyan^i þar 
fán iUj og þd Ulu eimi, eins og á þíngi. Bisknpinn sagbi, hann 
skfldi hafia sig í bart þdhan, því hann yildi ekki láta neiU vont 
gfðia honnm, en luuin ssei þa& ^álftir, ab hann ribi engu yH 
iHt fiOk, af þyi haan Tsri sj^lans, og skyldi DiitUc fá nppá 
▼mÍBn mtlb s%r. þab sem hann yUdi^ vfn, mjlit og bjtfr, og þa& f 
Mn sem haim yUdi. En Dibrik gaf þrf enga vakt; mfA þaX) 
ssl haaa þmm dag. En ab monii Lanrenzfiismessu þá komu kot« 
Éiganiir helm, og ddu hann og hans fylgjara, — En þab gekfc 
m Ul, ab þeim Tom á&ur gefnar ij bjtfrtunnur, og föni M&Bn 
wfp A h«berg|vm ; snmir hlnpn á garibnn l^ portinui ea samir föru 
iBB am dyroar. AÍ þessn rarb dyslair, og yarb Dibrik yar rit þa& og 
sáA) og spnrUiy hvab bIí skyldi sro margur helbori. — Bíra J<ki 
illtesson tí^mii fyrir borlhini, og sagbi þetta vœri vinnumean 
mflb glensi sfnu, þvf biskup hefibi gefi% þeim nokkr«r k^nur f 
dag, tU viiMiigar vib bann. Hann skipabi þá tvelmur mðnBum sfh- 
m ab fara dt og taka byssnmari en sem þeir komu f tjaldib, þá 
tpgga þeir þab ofan á þá. {leii komnst þá dt, en hinir veittu 
þte d^anagn og dri^u þá; aimar fðkk Xiv áverka, 4bur haan 
M; hans hanaflMibur var sérdellie sagbur ögmundnr, sem hhr 
var lengi þryti f Skálholtl. En þá Dibrik sá hvab tíbins var, 
atfabi hann 9Jb drepa sfra Jtfn, en hann kastai^i af sir kápunni 
^ MM ; en Dibrik og þeir lokubu alb sér stofuna og bibu svo. 
Óbfar hftt faestamabar hans, hann fdr dr stofunni og m«tti hin- 
mi finMn f gauagum, fyrir framan sjAfar dyrnar, og sagbi þá: 
'Mt m^r libi^aB ffing, br»bnr mfáir, þvf eg er fslenakur svo sem 
þir". — Einn ansabi honum aptnr: "þd hefir mörgu fyrir þá og 



þ. e. BeUðbard, atgeir. 



M BlðJOTFA^ANNÁLAR JÓHS 801L68O1IAB. 40-41. kiqy. 

meb þeim ttoM, og lengi verib þeirra iagsoMAar og fylgt þetm lif- 
juidi, þar fyrir mátftn fyigja þeim daiibQr", og lagfti í gegniHD haim. 
41. Eptir þak lcomu þeir A timbiirstofnDiii. Aliar iiiitiir 
vom lœstar, syo þeir máttti aldri f bart l^omaat nokksrslaftar, 
iiinir pjtkn. Bisknpinn var fram í bisknpsstofn. Hinir gáta þá 
aldri komlst í timbnrstofana, livemig sem þeir bám sig ab, þar 
tll elnn ma&nr, er hét Sveinn, og var þorsteinsson, tA svo stóran 
stein, ab tveir dvaldir hafa ntfg nli hann ab bera, og molafti í 
snndur hnrMna. Meb þab komust þeir f stofbna. Jiar en ste* 
deilis ilij tllgreindir, sem ali framgjamastirvora: 1. rá&amatatliin 
frá H5mram ; — 2. vinnnmaftnrinn þa&an, sá ^ hM Ndpor, hvem 
þelr höffiu barii um vorii f Vl&ey; — 3. var þessi Sveinn; 4. var 
Jtfn og kailaftur refnr, iiidbarbr<$ftir fítbur mfns. Hver ab afap- 
hveijnm varlb ab l>ana, veit eg ekkl, ntan am Dilbrik, J^ rafar 
varb honum a% skala; hann sagbi lukr þar frá sjálfbr. Haim 
sagbist hafa haft lensn f hendi, og hefbi hann^ varfb sig mulb 
dlskinum og stikkhnffnum , svo hann.vann aldri á; nm siblr Mk 
hann þab rA, ab hann krœkti lenmnni aptan f lierbarhlabtb á Ihni- 
iim, og klpptl honum svo f tveim rykkjum fram á g<9fib, avv 
hann datt á grúfu ondir fœtar honnm. Jdn ftfr þá tll, og rak 
skaptft á lenzunni tft f gegnum frerara glerglnggann, og kom avo 
laglnu fyrir, og rak svo broddinn rMt oAm á miHara herbaoaa 
á honum, og sagbl hann skyldl nd hielast nra, ab vlniia allt Ís- 
land vib sjöunda mann. f>á var eptir smásveinninn hans 6íi«|h 
inn, piltur tólf vetra; hann var smoginn þá Inn nndir boAft. 
Sveinn vildl drepa hann, og sagbi hann mandi koma þeim al 
ÓXíbí ef hann lifti; en Jón vildi ekkl láta drepa hann, þvf haiin 
vsBri dngur og saklaus. Sá sami Jakob var Idkátur á dðgam hena 
Marteins, þá Ólafur skdlamelstari drakkpabi f Brdará. Eptír þat 
drdtt þeir þá alla dt fyrlr portft, og ktfstubn þeim þar f dys. þá 
var þar brannnr f mibju hlabinu, þángid rann af þeim bidM; 
en dr þelm brunni var ábur aaslb vatn til aUrar neyslu, og stokkar 
lá dr branninum og Inn f hituketiliim , og var þá aldri ISbnivlsí 
vatnlb sdkt, en sfian var sá brannnr byrgbun fiá þetta var 
gjdrt, tdku þeir allt þab þeir tfttu, og flettu þá mestum ktttbom, 
og sklptu svo me% s^ sem þab vildu, en sumir vUdn ekki hofa 
þar meb. 

') þ. e. Didrílc. 



4S.ki|^. mSKOrA^ASSÍLAM JÓN8 EaiLBSONAB. 71 

42* Ejjölíiir Ul mAbur, og var KoUgrínitiOD, flonur tbáU 
EMgtímB] bann var ayeinn í SkálbolU og bafU Yegib mann ábar, 
Mkhjnan; hann Tar of a& þessn drápi, og sagii, þá þdr Tom 
A dregnfr: ^Srér bSfnm unni& eitt hofverk f dag, rir gkolmn 
Tinna annab á morgnn'* ; fyigjnkona bans btín fór ofan f pdngana 
þdrra og tdk þaban hmU goH og silfur; Bfban voru þeir reiddir 
MStar f S^ðUab^l nm þverbak, og dysjaftir þar. £n þá þoMir voru 
dnliry eenda þeir einn vinnnmanninn ah sækja bina til Odda, 
og B^a þeim þa& þeir k«mi tii Hmna, þvf Ditrii^ vildi rAa 
aorior KjM; hana sÆti þá og kom mA þá til Hruna, en n\jög 
þá andraibi þá þab, og þab annal^, a& aldri vildi byasa Pétnrs 
toM attan daginn. En sem þeir komu til Hrana, þá 4tfldn&u 
Hr norbarlega á tdninu fyrir norban íjihin, og bá&ust öis ^ 
mfttar, en rátamiAarinn prestsins sagii, þeir skyldu bann snart 
fL Eptir þa& leggar Pétur sig til svefns, en hinn skal vaka. 
OAri stnnda þar e|»tir veriur sá sem vakir var vib þa^, a& þeir komu 
sfen af Hransiaam aft tjaldinu , xn saman ; bann segir Pétri til ; 
hsan vaknar strax og stölLkur dt og grípur spjdt Sá mabur 
kemur þá fyrst ab honum er Gubmundur bét, — þeir voru systra 
sjBir Teitnr f Aubabolti og bann — liaan var manna kaskastur 
og iUftngar; hann vann ekki á blutaPéturs og var bannþtf týgj-> 
idhir. pá fcom ab sá maftnr er J6n hit, og var kenndur vib mtflft- 
urina og vmr kallabur Önnnson ; bann var afl Snorra, sem á Ólöfu 
Vddaddttor; bann tdk upp öxi þeirra og kastatii bann réttfböf- 
lAibáPitrt, þar hann var f böggi vib binn, og sagbi þai: ''Dibrik 
hA 93k heilsa þér, og þab me&'*. En sem Pétur f%kk áverkann, þá 
tft haan til blaupa og «tlabi beim á kirkju; en sem rábama&nr- 
itn preetsins sá þab, hver ab Stephdn bét, — bann var mAuraíi 
»fra Jdns, Ásgaatar og Ólafs smi&s — bljóp hann burt dr beyinu, 
er baan var ab Ua&a, og heim eptir öllu hla%i, og fram aptur f 
aihihlibib f móú hhium, og bannabi bonum kirkjuna; binir nibu 
hoDum þar og drápu hann BÍban. En af bans pilt er þab a& 
segja, þab bann bljdp vestur f Fld&in, og sá ma&ur eptir bonum 
er Sigur&ur bét, btábh Jdns Bemarlbssonar ; en sem þeir komu þar, 
M hann sér griia og fékk ekki, og hann sagii a& Sigurbur 
■iiindi drepinn ef hann drœpi sig ; hinn sinnti þvf ekki, og laglí 
hinn f gegnum. i>eir dysju&u þá báia noriur f Litlubdlum. — 
Sro fdr sem bans piltur sagii, þab Siguriur var veginn 16 áram 
seinna* pá sem vora ai þvf drápi nenni cg ekki alla ab skrifa. 



n BISKÐFA*AfiWÁIiA& jtoð VOIJUItOJIAS. 42*it.ka|l. 

eá þa& er suininin, a% b»)bi þeir, og þeir (Skállieili, sem Mra ab 
slá þá) fenga fáir prest8 fund f ainiii dauistíb, hdáiir dtfa þeir 
brábum dania og máUaueir. Ekki er getib um ieira á því ácl. 
[pá Diirík var daut^ur og baue fylgbarmenn Mr ( Skálhokiy s^d* 
iet mönnum þeir rera á felli, og flubur um öli Nes yaci rart ySi 
þif mei glettingumi utan á þeim j5rbum er síra Einar haílU aat- 
fljön júxy Bvo víba áón lie«tar og naat Páflkadage morgniiiu 
voru lálieBtar danðir á Beflflafltöbam í einUi og flomir menn feoga 
af þv( fásinnu, er þeir eáu þá]^ 

43. Um voríi eptir, anno 1540^, þá var CbriflloAir Hvft* 
feld, lénflmabur til þrándlieimfli fleodur h(aga& meb tvö fltrfteflklp^ 
ab B«lga bifikup Ögmund og fly^a til Danmerknri en fletja ioa 
i^tar herra Giniri hver ab fltáderab hafbi í Witteaberg. þeir koaa 
dt föstudaginn í fardögum. pá var biekupi ráblagti ab honom vaflrt 
þab best, á meban Danflkir l«gi, ab fara aoetar tt khuwtra og 
vera þar; en hann flagbiet verba ab fara fycflt og finna syttar 
8&ia Áfldffli á EiiaUai og reib meb þab dt tU Seykja ( Öiveai; •g 
sem hann kom þar, þá kemur ab Bonnan yfir Heilidieibi nuibar 
frá herra GiBuri, — þab var Jtfn, fabir GnbrlÍBar á Ndpl — lœb' 
þv( brifii ab herra ögmundur m«tti vera dliraddttr am eig fyrir 
þeim Donflkam, af því þeir vilda h(Minm ekkert vont; hann trébi 
þv(| og Bagbiflt þá œtla dt tU IQaUa og veraþar vika ebar n<Akz» 
ar netor; þeir ribu, menn herra Giaunir, m^ þab snbur yfir 
aptur, og sögbu hvernig þá var koÍBiib og hvi^ biflkuphui fletlabi 
fyrir s^r. AnnarB dags þar eptir var aett þíng inn á Kdpavog!, þor 
kom höfubflmaburinn og herra Gisur. JSumlr segja þab hafi vMib 
elnn riddari á ktfngsflkipinu; biskai^nn og hann voru lengláela- 
m«U á þínginu, en svo kom um síbir upp af þeirra elataU, al 
þeir bábu um hesto XIV tíl ab flylja npp til SkáUioltfl n\{öl og 
malt, en sækja þángab Bn^ör og vabmál, og flkyldu vera komalr 
alUr til Beflflafltaba annab kvöld ab mibjum i^tnii og flvo vocft. 
En þá þeir komu þar, ribu þeir þeim sömu hefltnm Qdrtán Boman 
af Btab npp tU QjaUa, ab Bækja biBknp ögmund; þeirra leibtogi 
var flá mabur, er Eyjðlfur hU, og h&fbl verib ábur sveinn l^á 
biflkup ögmund, og hann skaut yfir hann BkjtfÍBhtfBi þá hann fiðbi 
fyrír biskup Jtfni ; hann var kenndur vib Steinstaba' v(g og orbabur 

>) þetU er a vidtNHfsgreio eða '<cerrectara" síra Júnn apUo við aDoMana. 
*) slra Jtfn ba(»i 8krt(að évart 1546, og sto sléö i hMMÍrili b«m. 
*) á án efa ad Yora: SveinsCaAa. 



tfw tal^ WtíamA^AXHÍLAM 9ÓM BOILSðOIIAR. tt 

«f Mttw biikttps JéúM. i>eMl Byjtflftir íSr mdan þeim ani aft 
V]ft«7)anelL jiá Tttr walb þeim sá {yjskiir ma&nr er Cliristján VH, 
og Tftr l«i|^ áBessastAiimY og Timir bÍsknpsiDs, en er bamiTlMi 
ab þtír WBÚalbn afc laka lilekiipiany sneri bann aptor, og til Beesa* 
stdbA, «D þelr settn bann tMir eptiri fjrir þab í jám. Hinir tátn 
leOar steaar npp Ólafssfcarfe, og komn til ^jalla fyrlr dagmál, og 
lAra þar bisknplnn ( bakslofannl ; m Air mín lá á C5tQm bass, og 
▼«r 9 Tetra; þeir leidða bann dt og fengu bonnm þar sfn kld&i; 
þá kom Eyjdlftir a& bonum og beimti a& honnm kaupK — þab 
taniiaíU hann bonnm — en blsknplnn sagbist nú ekki Tora Tift látimi 
ab gjaMA bonnm þa&: *%nda ætíabi eg ekkl, a% þd, Eyjdlfnr, mnndiT 
hifanta dbmér kanpft'^ — Me6 þa% flutln þeir bann siAuryfir Qall, og 
dlfiklp, og Tar þá fenginn til plltnr bonnm iil þjtfnustn, dr Vibey, og 
tlb tefla met bonum, bann bitErlendur, en sögn mannaerþab, að baan 
bafi Tertt sá binn sami sem Tar skdlamelstari í ðkilboltl, annar, og 
irakknaM ( Ðrdari. — ]>elr lofiAn bonnm lansn ef bann Mti sltt 
aOfnr «H, þaft baan «ttl ; bann gjörM þá bob s(raEinarl ab finna slg, 
eg bom bann tH bans og skrlfafti bréf fyrlr bann, en bidnip saglil 
ffitr; bann TÍldl þá bWsla eÍttbTaft a& bonum, og þreifabi tU 
brar Maon Tseri, en blnn lant elb bonnm. En er riddarínn á skip* 
lan si þab, þTÍ bann sttfb upp yfir þeim, tdk bami slnni bendi í 
hftfnbtib á bTomm, og drtf þá í snndnr. M^ þab skyldal&l rldd- 
arinn og bdftilbsmií^urinn sfra Einar ab fara npp iil J^idla, og 
8^4« allt bans silfnr, og þa& gj9r%i bann, afc bann ftf r me% ridd- 
aianam og sdkti (þab), þar þa& Tar fall&i ( urblnni fyrlr ofaa £yaUa; 
hán ayetir bans áttí þar ( eitt agnns dd^ þelr kðlln&n, fimm 
bndraba TiAi, bdn tdk þa& tíl s(n; en sem þelr komn snbnr 
apHir, þá loftibn þeir enn afc láta bann lausan ef þab k«inl ; hdn 
syelír lians l^ þaiíy laust, og std& ( sama stdb; þar me( Mvlbu 
þelr homim lansn, ef bann fengi ktfnginum ailar sfoar jarbir; 
gjditt STO, og þær TOru XIT', en systir hans dtti þ»r meib 



>) Jfmtf dH þýðir eigiDl. <«lsiiib guðs*', þ. e. nisti, úr guUi eda siirrí fillUi, 
i lambs oiynd, og itti það ad þýda offUrlarobid, eða <<lanib gada, sem 
bar heinisÍDS syodir". í páraddmi báro kooar þad i resti á brjöstina. 

*) Ndfli Jarða bans, elnúogis Testra, má sjá ar V^ylirltVJall II. ^ar seni 
slra Jön tefnr Jarðiroar 14, sem þær voru þö mikla fleiri, þá cr ekki 
éKklegi ae avo ftaadi á þ?í,- að hann heflr Titað aS Ögmnndar biskap 
bofei átt lorearQtrdtr-Jardir, og þ»r vom 14, en VestQarða-Jarðir og 
•Örwr h^ hMw efcU þekkt. 



74 IHðKWA^AlllfÁLAB jáNS. fiCHLSflONAB. 48^44. k^i. 

réttu, hverjar htfii stfr tér aptar á alþfngl, ea hdn náfci þeta 
aldri. Me{) þaft ftfru þeir eg fliitta hann fram, en A«r fytj á 
alþfngi um Bumarlb, þá sót hann þann eifc , slb Dl&rlk hefti elckl 
hyorkl alb aínum tI^ né röldum Terib dreplnn, og þelr sem hann 
hefbi mest apphafi& og tll gtfba gjðrt, hefbi (hann) helat forBá2é&; 
þab meintl hann til herra Gisurar og ofra Pétnrs Einarsaonar, 
br<(ittr herra MarteinB. þab rar og mœlt, já sfra Einar afi (minn) 
sagbl mér þab, ílp riddaranum var bréf tíl flkrifa&, eg yeit ekfcl 
af hyerjnm; 0á minntl á þar, ai þeir skyldu ^^ekki láta þann 
gamla refinn sleppa^'S og þab haf%i riddarinn iila Tirt fyrir hoii- 
um, og hriBt h$fn&lb tí&. En þá biBkup kom fram, þá Tar sagt 
a% ktfnginum heffti miftur Ifkaft, ab þelr hefii flutt lianB BJ&ilaiiBaii, 
og lét hann f eltt klauBtar, og þar gékk hann af nm Teturimi, 
nsr kyndilmeBSu. 

Nd er um hans œttmenn. 
44. Hans bneinr Toru tTeir laungetnlr, og er sá atthiúifur 
dauinr, en þab sem Ufir er fátœkt. f>elr bábir biskupar, hannog 
biskap StephÍB , áttu ekkert bam, og aldri Tib konu kenndir þab 
menn af tIbsu eba heyrbi getíb; elnn bröbur átti lumn sUlgettnn, 
bann hét sfra Eglll, sti ætt er flest dau&, utan J6n þöriBson. 
Systnr átti hann tT»r, dnnur hét Elfn, hennar sonur hét Jdn, hans 
son Tar OTendur Jtfnsson, á HtoII Tar, f Saurbœ; lianB Bon sfra 
J6n i Hitardal'. Fletri bðrn átti hdn: sfra 36n og sfra P<1 og 
Helga, allir fátækir, og deyiu þan ÖU bamlaus þab eg Teit. — 
Önnur hans systlr Tar Ásdfs á ^jalla, hennar synir Tora: sfra 
Sigmundur, þtfrtflfnr, Ólafnr, Sturil, ddttlr hennar Ólðf, eg mimi- 
ist ekkl hTEb önnur hét Börn sfra Sigmundar Tar ekki alaii 
einstdlka, Katrfn, hennar synireraþeirEgilssynir: Jdn, SigmuBd- 
ur, Eyjölfur, Sigurbur, Ólafur, Einar: dstur þurf&ur oglHH'geriar. 
8á Atthrfngur er hht kunnugur. — B5m þdrdifs er: SigmuBd- 
ur, þorTarbur, JarbþrSbury Vigdfs, þtfrunn. Signrandur er analar 
á Hofi á RángárTÖHum , þorTarÍur er á Reykjum , þrúba er f 
Görtum', en Vlgdfsi átti I>orIákur, á Ndpl Testur Tar. En þdr- 



f j Brér þetta, frá Gizarí biskopi til Hvitfeldar^ er Pylgislfjal 111) þsr a 
roá og sji, ad Gizar heflr einoig Utid bsfa sig lil ad smala grífKiai haads 
hÍDam ágjöroa kODÚngsmOnoam. 

*) '^soBor aírs Jöos sirs Þörðor, sem nú cr í Hitsrdar'i baU hio vid. 

') (á ÁlpUoesi)5 hún átti sira Jón Kráksson; aonnr þdrra Tsr sirs Ölsfter, 



44-45. kai^. 1I8KUFA«-ANNÁLAK JÖN6 KðlIiSSONAR. ^ft 

mmi álti Enmnuf heltfnn á Staft*. Alira þessara Mm era flestmn 
kanniig Mr lijá obb. — BtQrli <tti mörg l>ðrn, og er ailnr sá 
etÍilW fátnknr og ekki nafnknnnngnr; GottBkálk áeinnabhelta 
reBtra. — Ólafnr átti ekki nema trö i>ðrn, og era þau dtl f 
ÖÍToal, f Bakkarlioltl. — Ó19f, dtfttir ÁBdfsar, giptlBt f Anst- 
l}tMo Slreki heltnum SnjtflfsBynl; hans dtfttur itti Jtfn Indrilba- 
Bon i ArnaneBi, er hét þorgerhir, cn a%ra þar frá BjBturlna átti 
Rfanii'-B§$rn8Bon þar auBtur; ekki yelt eg af þrí ftflkl. 
« 45. Nd er dlb Beg|a frá, hvab Bkebi á hans dOgiim, frá þrí 
liaiin yaife blBknp. 

Hann yfgbl til presta f}8gur biskupBefni: fyrBt Bfra IMgmund 
ByBtarBon alnn, en afa mlnn; þá herra Olzur; þar n»Bt herra 
Martein, en BÍbaBt herra GfBla. Á n«Bta ári ábnr en hiBkup 
Stepliátt gekk af, þaft var anno 1517, þá höf LutheraB sfna pr^ 
dlkun, BYO hdn liarBt hfngab f land, og nokkrar bæknr, á dögum 
hlBki^B ögmundar. Hir yar elnn Bá preBtur f Skálholtl, hit Bfra 
Jtfn, og var ElnarBBon, fMurbrtfUr hustrd Jdrunnar, m^flftnr GÍBÍa 
)»örharBonar', mtfbur-brdMr Einars [l7/r«iÍB#oivar^, yeBtur á Hvann* 
eyri, og íMhirbrdMr Orms á Hnerri; hann var rel lœrbnr mabur, 
haan préðlkalU éina kyndlImeBBu og talabi mart nm ákall hellagra, 
aft þah Tftrl afgubadýrkan og tfgublegt. Biskup varb mjög relbur 
wít hann, og sagbiBt aldri hafa œtlab hann þvflfkan, hann mundi 
fylgja ▼IHu Lntheri ; en prestur BTariAi f hægb og vel , og sagbl 
þah eitt Tera, ab preBtlnum ræri bannab ah giptast, en PauiuB 
Begbl þtf, ab preBturhin, bÍBkup ebnr ^jAninn skyldi rera elnnar 
kTfimu eiglnmabur. Hann* gaf ekki annab srar þar til: ab Páll 
poatnli h<^l Terib helblnna manna lærifablr, en ekki Tor. Frá 
þrí Tttr eUrl bto kært meb biBkupl og honum, en liann dObÍBt þé 
mjðg ab þesBum Bfra Jtfni, og sagbiBt þd ekkl Tilja liafa luutn 
hte f Skálholti, BTO ab þoBBi Tilla hún kæmi ekki hiban, en Bðkum 
Tinátta þá Teittl liann honum Odda. — Á þesBum dögum þar eptlr 

Moi þBf var lengi^ og Mtrgréij sem áui Glsli IBgmadnr BáliODarsoo, ^ 

bcu bio við. 
>} þ. e. á Breið'abdlaud i FUöCshlið. 
") BJðro, 408(1. 
*} Gfoli var Iðgmaðar, og ^örðar féðir hans, seni Jörunn átli, ^ar ^rðar 

lögmaðar GaðmoDdarson. 
«) frá [ bclt við epUr hinam. 
*) oi ðgmandar bisliap. * 



M BlSKUFA-AHNÁIiAB JÓMS BOIL880NAB. ié^t.kmp. 

TAr herra Gísll hér kirkjnprefltnr, og hBAl inlkl& neMæti bT bisk- 
npi. Syo fiker einnslDBi, ab herra GísH sltur npp hjá forklflga, 
og hefir BýfeDgl6 Nýja testamentii ( latfnu, og sagUst hann hafa 
horft f hana og yerib tib lesaLaeam; hann vImI aldri af bi^pi 
fyr en (hann) kom alb honum, og spnrbi, hTab(a) b<(k hann hefbl. 
Hann sag^iBt hafa brugblb ríb, og látib btfklna npp undlr hted 
stna, og sagt: ^t^etta er btfk mfn^. Hann Tildl þá ejá hana, ea 
prestnr yar tregur, þar til blskup relddist, og sagbi, ab sá skækjo* 
son skyldl Mta hana koma; hann þorbi þá ekkl aBnab. Eb sem 
hann skobabl og sá, þá varb hann relbnr, og spurbl: hvort haBB 
hefbl þessar ▼lllubœkur Lutherl, flejgbi sftan bdklBBi Testur f 
trablr, ea stökk svo inn f klrlgu. 

46. Á þessum tfma Yom þelr Oddamir hér báUr , Oddur 
Gottskilksson og Oddur Ejjtflfsson, brdblr Krlstfnar^ er hér tbf, 
og þessir alHr Toru ( einu rábi um þetta, og iiöAu þetta meb 
lejnd og f hylmfng, sto enginn tIbsI. Nti tíI eg fyrst segja ftá 
þvf, eptlr þTf sem sfra Jtfn Bjamarson sagbi m%r eptlr Oddi heUn- 
um sjdlfnm: Hann Tar upp allnn f Noregi frá þTf hann tbt TI 
Tetra, bjá fBburbrœ&ram sfnutn, og Tar mjög toI lærbnr á latfaa, 
þýsku og dOnsku, og saung og les, sem þá gekk f islandl. HaoB 
Tar bæbi f þýzkalandl og Danmörk, og hafbi gdban byr og 
Tel látlnn af mium, enþd Tar hann samt Tib sfna pápisku slU, 
cn hann Tfgblst aldrl, af þTf hann Tar stlrbrdmabur*, og honm 
Tar þab ekki heldur til sinnls. Hann undrabist þab mj5g meb sjálfiim 
sir, ab hann kom sér ekkl f skilnfng um l^essi trdarBklptl, er þeir 
kBUubu, STO margur Tfs og hygglnn er lineigbist' þar tll. HanB 
tdk þab til ráis, sagbi hann, uppá þrjár nætur, þá allir Tom f 
sTefnl, a% hann ftfr af sæng sinni f elnnl saman skyrta, og bafe 
gub þess, ab opna sitt hjarta og auglýsa sér þab, hTort saDnaim 
Tærl, þesslr slbir ellegar þab hib gamla, og gefa sir þar uppá 
rittan skilnfng, meb fleiram bænar orbnm, og hTort sem hann 
blisl sér f brjtfst ab réttara Tœri, þab sama skyldl hann auka, 
fram draga og fylgja alla sfna daga, svo lengl hann Itíbi. Ah 
þeBBum bœnum endabum, og þrimur ntfttum umlibnum, þá hafbl 
bann sagt, ab svo befbi Terib itm skipt fyrir sér, þa% hann heftl 



') þ. e. sú sem Gfsti bislsnp Jöussou átU. 
*) i hsodriti sira JTdns vsr: stridrdnisðor. 
') i nromrilfnir stód: beingdísu 



4M«.lU4ft. BttKDFA«-ANIIÁLAR Jéi^0 80IL8S0NAB. 17 

wA 8Bit i^eymt þyí gamUy svo sem haim hefU þilb aldri hejrrt, 
•g 6khl gWDd MÍ þvf Titai, en þar f mtfti þá hel%i þettaaHtopib 
ffrir fir legit. SAan strax eptir, Anr hann sigldi aptnr, þá Akk 
Immhi sér b«knr me& þrimnr tdngnmálnm : latfnu, þýzlni og dðnskn, 
og þar Tar meb Nýja testamentlb; me% þa% kemnr hann tft og 
rerknr STeimi og skrifari bislraps Ögmnndar, og heir g<%a Tin- 
llta af hoanm. Nd em þefr þar fyrir bAir, herra Gfsli og Oddnr 
E^Afsion, sem ílbnt er sagt; þeir verfta strax allir f einum skihifngi. 

4T. Oddnr Eyjðfsson haffti s&r sirdeilts hds: bflbstofn, skála 
og eitt hds þar til; þan sttftn fyrir framan hlaftgarft og anstan 
st<m ba&ftefn og Tsstan gesthds; þar Tom þeir optast ölhtm 
d9gnm, og engir menn aftrir, en stnndnm Tar Oddur heitinn Gotl- 
•kálkseon dti f Qtfsi, og gjörti sér þar Igall, og lézt Tem bsAi 
aftlesa þar gamlar biDknr og skrifa bisknpa statdtur, og sýndl 
þsl þeim sem komu, en enginn Ttosi af hinu. Hann tdk sér þaft 
fýrir hendnr a& leggfa dt Matthens gnlspjðll , og þá haf%i hann 
ansaS þTf: a& Jesds lansnarinn hefl^i Terift lag%nr í einn asnastaO, 
en nd tækl hann til slb úúeggja og f mtftnrmil tlb sntfa hans orbi f 
einn Qdsi; og íleira h5f%n þeir bá%ir, herraOfsli og hann, þar um 
tdak. Hánn þrant þá pappfrinn, og ba% þá fiiskupinn áb hjálpa sðr 
nm pappfr. Biskup spurbi, hTaÍ^ hannTsri ab skrifa; hann sag^ist 
rera a( skrifa bisknpa stattftnr og gðmul kirkjnnnar l$g. Bisknp 
Mgftl, hann skyldi gjarnan fá pappfr sem hann Tildi, og sto end- 
aM haan OTangelio Matthei. Ekki er geti% þar um, a% hann legbi 
ÍNur tft fleira á þeim Tetri, (jr en hann Tar f burtn og kom f iMiskap. 
Bami bj< fyrst á Reykjum f ÖÍTesl, og þar lag%i hann tft pfn- 
ÍBgar-hlslorfnna og um fore7&slu Jertfsalem, anno 1546. Hann 
bjtf f Beykjaholti, og f%kk þann sta<& fjrir P^ur, frœnda sinn, og 
haAi þar btf, en Tari þtf norlur á Reynistaiftar klaustri, og þar 
rar hann þá hann deyM. þessar bæknr tftlagði hann : Nýja testa- 
nMiiti& og postlllam CorTini, hTOijar bAar hann lét prenta, sto 
mtk formálinn segir og datnm til TÍsar; en þessar ur6u ekki 
prenta&ar: pistlabtfkina GorTini, cateehismnm Jnstas Jonœ, DaTfbs 
psaHara, aHar prédlkanir de sanetis, Margaritam, þd herra Ofeli 
IM kana prenta anno I&58. f^essar allar bækur ern TH a% tSln, 
ij prentakar, en T tfprentalar. 

48. Oddur heitinn sag%| fyrir marga hlutl. Eltt sinn þá 
herra Qicur og hann Tora f Kanpinhafn, og Tora um kTðld eltt 
tfti staddir, þá sag%i hann, a% ntf hefóu þeir mist á þessari stnndn : 



79 BlBKDPA-AKNALAft J6nS B€»U.S601f4B» 4».kMf. 

biikQ]^ afkTSiQi siU en Oddar nlteml sltt þdr akrifWhi ifp 
A^giiHi og stQHdiBa, og bar þai) samaa; þalb var lianu þai heji%a 
eg lierra Giria Iieítiiiii segja, eitt sinn er þeir vora í KaupinlMfii 
á dógnm lierra MatMiia, a% Oddnr banl^Bt tíl ai^ sýna lionnm 
Selárdal; liinQ Tildi þab. Oddnr ttfk þ< einn atebi og hélt hon* 
um í þá áttina sem ísland var frá, og aagbist haan Aki betnr 
hafa Títa&, en hann heffti sé% Selárdal, KrMÉiQ og btaiiii, og 
hTem mann sitja og vera þar hver átti aJb Tera. •— ^ [þmi amgöi 
$d mmSur^ wem w$r 9vemm kjé Oddi Gott$hdík§9fm i RegtíMtí^ 
§d héi Oitimttmdmr og var þérisáom: oð eimm tima hofti þrnH 
$ko6 i ReykhoUi, áð Oddur hefói veriá úti t kirkjm eimddmr, 
og vimmummSur hmne eimm} þar kom hrafm méð mikiu krúmkiy 
og eetti$t d $kemmu þar mm^ta^ þd $ag5i muiðmrimm: **eg 
vUdm eg vi$$i hedö hrafmimn $egir''! — Oddur nueiti: "kmerm 
gáSa hefir þú þar afl em $é þér þáS forvitni: þd oegiet kmmm 
kroppa úr þér augum d morgum i þetia mmndj og þeíi ammeíiy 
að o$tur $é i glugganum d $kemmumni og geti hamm ekki méS 
homum^ og $é hamn ekkiþar^ evo iýgur hanm ailtJ^ Bm $vo regmd^ 
i$t , að ooturinn var þar. — Um morguminm reið þe$$i vimmm^ 
mdður til Snaidubeimetaða i Regkhoitodai ^ dð $œkja he$t; ed 
he$tur $em lumn teymdi kippti konum af haki ofam i dmm^ kium 
rak ofam d eina egri, og fannet þegar hrafn var dð kroppm úr 
honum afigun, og var $iðan köiiuð Hrafnoejfri og er koiiuð eM 
i dag^. þrimur árum áiur en liann dey&i, ebor enn fyr, þásagbi 
hann fyrir sinn dauia, og mei hTerju mtfti hann mondi Torba, 
og margan bab iiann um á þTÍ ári a% láta eptir sér heita. Hana 
reib heiman um fráfæru frá Re]rni8(ta&ar) klaustri, ekki er getib 
um hans ferb fyr en hann kemur í Kjds, a% Laxá, $S> hTorjn 
va&i þa% Tar Toit eg ekki'. Áin Tar ðfœr, og sög&u lians meBn 
ab hún Tieri ekki rfi&andi; liann Tildi þai ekki heyra, og r^b 
undan sjáifur í mtfti þeirra Tilja; en sem hann kom dtí, Ungt 
nokkui, þá dýpti ngög, og Tildi hann þá aptur hTorfa og rata&i 
liaiin þá sandyrju og lá hesturinn í, en liann fftU aptur úr b(>&1- 
Innm og ofan ( ána, og rak fram Á eina eyri. Hann Tar ekki 
lengar í ánni en þa!5 hann drukknabi, og tT«r bækur Toru þnmr 
í barminum á honum: bænabtfk og reikníngsbdkin. þeir hðf&n 



•) þoMU frá [ tots bin hsndrltiB ?ld. 
*) hlii hindriUD neroB til Nordlíngsirad. 



48-49. faqi. BIBBDPA*ANIÁLAR JÓNS SCMU80NAB. 1Í 

hiui á luié og iettii hann kk^ÍNuii, og bjngga «n hanii, ^M^ 
jb hommi og gjör&a aS> Usta og flatta h«in sf&aii ( Skálholt ; mefc 
hoaam Mm XX oieiiii. Hanii haf^i gjdrt rilbíb fyrlr, A htam 
▼Udi í Skálholti hvfla, froai undan prMikaÐarsttflnain sem þá var, 
en þa& Tarb ekki gj&rt, sökam grjtfts, og setta hann Bi%ar fyrir 
framan ttucliam, ( krosa-stáku, skamt frá herra Oliori beitBnm, 
m Ókfar heitinn skökunelstari, sem a& drakknafti (Brdará, Mggnr 
i mUlam þeirra; Ólafar drakknaU aiino 1555, en Oddar hefttinn 
1656, Ólafur um þorláksmessu en Oddnr om Jáismossa. Á þrí 
mma alþfngi skiidist herra Marleian vib stdbinn, en herra GfsU 
tíl kosinn. 

Um þá liiati sem ske&u ( tfó biskops ögmondar. 

49. Um þann harba yetur, sem ▼ar& anno 1525, er á&or skrifab. 

Á ham d6gnm drukknai&i einn prestur, og iiij menn meb hon- 
on á Kröksferju á þjtfrsá, liann hét s(ra PáU, og var Jtfnssoa, 
brAir s(ra þtfribar heitins, sem var ( Steinsbolti, iiann rar þfaga- 
prestnr á Keldum. Eptir um Toríb þá i6k Magnús á Ndpi skipii 
bjá öimdÍMey, og lét rda þyi jfir á Hrosshyl, en þeir forgeago, 
og vora á þrfr; þeir átto a& sækja arfinn eptir sfra Pái. 

Á dSgvm biskaps ögmondar sltfgnst þeir þýxkir og Engelsklr 
í GiindaY(k, og unnu þeir þýika, þv( hinir voru ekki vi% bdnlr 
Of þýskir yUitu fyrir þeim daginn og komu á þá tfvart og drukkna; 
|Mur föUu XIV Engelskir, og sá hét R(ki-Bragi sem fyrir þeim 
Ttr; þeir ern þar dysja&ir ( virkinu. 

þaft ske&i og á hans dðgum, ai menn sigldn dr f>oriáksliöfti 
ogiimar (fyrír) Óseyri, og ætlu%u til Hrauns ( ölvesi. En þá 
þeir komn inn á Eyrar, yfir ferjustaiinn , þá er þa& sögn manna 
A þeim hafi komi& til, og flogist á ( sklpinu, og steypt svo undir 
sér; þeir h5í%u hla&i& meb n^öl og skreib. þar var me& prest- 
arinn dr ölvesinn, er Hrafn hét, og þar drokknaibi hann og X menn 
nei honam. 

þai skebi og á hans dðgum, alb Grafarlmkki hanil braoa, 
sUor bærlnn tU kola; þar eptir eigna&ist hann s(ra J5n HéMnsson. 

þar nmt um þetta leyti bjtf ( HeUisholtum þdrir heitinn 
Sveins(son), fa%ir Jtfns á Hrafnkelsstöiftum ; þá hann kom heim frá 
tíAjja á jöladagian, þá var aUor bærinn til kola brunninn. 

Á dögum biskups ögmundar brotna%i duggan, og keypti hann 
þá a&ra aptur. En um bygg(ng á Eyrarbakka og um al^drátt 
þ<nga% er áinr skrifab. þá var þar svo fagurt, ab enginn steinn 



■Í ^BtSnrFA-ANHÁLAft JÓ»B SOIL00OMAB. 4».luip. 

•ást fri SUastttitni og tft a& Elmnhöfn, heMnr Toni þtb alli 
8létta fl«tir og har&« gmnd, og aUt yaxib meb Bdleyjn, «?o aam 
mi á gnll; þar Tar og lu^ieUa, sttfr nolcknb, hTar inni ab bobi 
var s^glb og mesflafcy og þar sér enn mei^i til henaar, Iftib hA- 
kom til anstnra nndan húsnnum, þar ( aandinum, syo sem af 
veggnum elba gaflhlalbinn. 

Á hans dögum drukkni^l presturinn á Strönd. þab bar sfo 
tll, ab hann reri met þelm á skdtunnl, en er þelr átta ilb lcnday þá 
ftfra þeir upp á eitt eker og ntSbu þar lengi; hann melti þá; '^ 
þér látii flæia ylnt hir, þá akal eg þab ekki gj$ra'*, og lagiletak 
landi, en þá hann var mest komlnn ab landi, drö hann nil^Qr og 
drukknabl; hann hit Ari. — Annar prestnr dmkknabi hér fyrir 
tfsmnnnanum f Skálhoitl; þeir vom a& fleyta tijám Inn eptlr dan- 
um; hann ftfr þá til, lag&ist fyrir trjánnm Inn eptlr og batt sns&rti 
vft sig; en sem hann haí%i synt um stnnd, og blotnu&n reim^ 
aroar ( hosnnum, og flettist nilur hosan og hamlafci honnm ab 
synda, og áxó svo niiur, en honum varb ekki l^álpalL fietta 
g}5rbl hann alb engrl nan&sjm, ú sagt var. 

[Á dögnm bisknps ögmundar dmkknu%u y brælnr á Eyjar 
raM, Jtfn ogGvendnr; þeir voru synir Narfa Erlendssonar, brdbar 
Vúntí Iðgmanns, föbnr Páls heitins. þab bar svo til, ab annar 
þelrra roti^l hestinn undir sðr svo hann datt, en hlnn æiUbl ab 
hjálpa honum og datt hann þá af baki. 

Anno 1540 á hans dögum var veginn sá prestnr f Klofa, er 
Ftfsi hét, og var Rnnðifsson, hann var hellahöggvinn undir borbinn, 
þv( hinn vildi ekki hans b(ba, sSknm þess s(ra Fdsi var mlklll 
losamabur. 

Á hans dögnm var sfra Oddnr HaUd((rsson handhSggriBH 
á Varnialækjarbokknm, sá hét Jtfn 6r(ms(son) er þab gjHrbí, afl 
8(ra Jtfns Gr(mssonar. 

Á hans dögum drukknubu fimm menn ( einu áFossferju: ly 
BtaWmenn og Ij bræbur; þá spennti fram ( hávi^ana. 

þar nærrl um hvarf einn piltur norbur ( skdgum, fyrlr norí^ 
Skribnfen; hann ttfku trUl, þv( menn sán bæbi hennar íSr og 
hans, og l(ka sást hann optlega seinna. 

Á dðgnm bisknps Ögmundar hvarf ^ rábamabnrlnn (rá HSmr* 



*) «Hér steadiir á spáilanDi með bendi sirtJdns Egllsseaari ögnaadar, 
en er þd hfcfgi inn boðsl, skiMi nýnast, sem tirt J&n hefðl I fýrsia 



QiBy fattin gekk heiman og norftnr á mýrar tll heita slnna; þab 
rar nm Tertfiarlok. Konnmar vom ab yallarvinna á túninn, þá 
hann ftfr noiri&nr eptir, hann sást aldri úr þvf. £a B5gn manna 
kefir þið Terii), a& þá 1>}tf f Reykjanesi sá má&nr er Sveinn hét, 
eg kenndl þeesi Áral honum um, aSb hann heí%i tekA frá sér fyrir 
páekana kjöt, smjör og fieka, og mnndl hann og sonnr hane, sá 
Jtfn hM, hafa myrt haan, og ettingib honnm níbnr f !»kfnn og 
midir jar6hr<niar f Krínglaglll, og þar hefbi menn {nnáib hnffinn 
m pyttinnm, albldbugan. 

Á dognm hans Ifka skebl Vomdlasta&a reii; hennl var sto 
Tart, a% þar Torn febgar ij, Gnnnar og Orendur, og h5f%n Teittar 
miklar skemmdir brtfbnr Eireks heitlns |H>r8tein8Bonar i Keidnm; 
hann Ttitti þeim febgum helmrell. Elreknr Tlldi hefna hrSbwt 
BÍMj og reib hehn á þá fetga f náttmyrkri, og brutn upp b»inn. 
En er þeir gengu Inn, stalík Gvendur þann f hðstib, er undan 
gekk, svo hann var strax dauður; hinir rlbu f burtu. Sá fyrlr 
vai%, hann var afi síra Jðns vestnr á Hrafnseyrí]'. 

Um þá menn, sem voru samtíba biskup Ögmundi. 

50. i>ab voru þau syskin bsebi, Fdsi IHgmabnr og Hðlmfrfbur 
í Dal; hlín gjðrbl slg eitt sinn heim til Hlfbarenda meb marga 
menn, og börbust þeir þar á veitunnl fyrir ncban, ogurbu mikllr 
áverkar og skiidu me% þab; en noklcmm tfma seinna fann hann 
einn af þeim anstnr á aurum, og hjd hann af þelm mannl hHnd- 
Ina, og heita sfban Halishólmar. Fdsi iögmabur sigidi undireins 
og blskup ögmundur, og varb penfngaþrota ; hann vebsetti henx 
nm þá til afgjalds þessar iiij jarbir: Kirkjuhöfn og Gáimatjnrn, 
Engey og Laugaraes. Á þeim bábum jörbum hafa ymsir hönd 
haft, en hlnar tvær fðkk Páll heitinn aptur; hann var X vetra 
er hann misti sinn fSbur, þvf Fdsi heitinn^kom aldrl aptur dr 
þelrrl siglfngu. Ætthrfngur Fdsa og Udlmfrfbar er ábur skrifabur. 

Helga Gubnaddttlr var og á hans dögum, og synlr hennar aliir. 

Elreknr á Ketdum, þorstelnsson, afí þelrra þorleifs dætra, 
vestnr Torn á Skarbi. 

glermt nafni ráðsmannsins, og siðan ritað það in margin$. Eo með þvl 
haao 8lða» liallar sama rédsmann Arna, þá verðar hér um allt övist. 
Kaanske og« að þetu: «^gmamlQr'* sé svo 8em aposHIlaf og merki, að 
þetta Bé sftel i bisfcaps ögmumlar tið; þd befirsire Jdo hvergi iR morirj^ 
Mui þcssa ^ppris þvilikar apoitmas". Athugagr. Arna Magnússonar. 
^ >) ^essar greinír, sem hér er skotið inn, era 7. 9. og 10. grein í rððiofii 
i ▼Iðbctisgrelnora eða <<correctura" síra Jóns aptanvið annálana. 

6 



8S BXSKDPA-AMKÁLAE JÖ5S BODUSSONAB. SO^tl.lUip. 

Eriendur lögma%ar á Strðnd. 

Síra Einar á ölduhrygg , og herra Marteinn eonar hana eptir 
þa%; 8Íra Einar f Görftum, afi mlnn; síra Jón HéMnsflon í Hrnna; 
fifra Oddur í Bœ; síra |>orIeifur á Brei&abtflsta% ; afra Bjöm á 
Sta% í Grindavík, fa&ír Oubrdnar og Nikulásar; síra Snorri C 
Holti undir Fjöllum; þeir bræbur: síra Elrekur^ síra Eyjtflfur, 
sfra Freysteinn, Grfmssynir; sfra Grendur f Hðlum, afi sfra 
Ovendar f Bæ; J6n eldri Magnússon á Ntipl; Erlendur Jtfnsaoa 
austuráVöllumáLandi; sfraBrynjólfurf Odda, afiBrynj^lfsfSkarÍi. 

Vestra: sfra J6n Eireksson f Vatnsfiril, ogSæmnndur br^lr 
hans f Ási f Holtum, Ari Andrésson f Bœ á Raubasandi, Oubrtfn 
Bjömsddttir mtfbir Eggerts, t>orleifur Pálsson á Skarbi á Skarfts-- 
strönd, sfra Magnds f Haga á Bariaströnd, GTondur Jdnssoa á 
Hvoli f Saurbœ, Bslbi Gu%mundsson, þá ekki gtptur; ábtftl Alex-^ 
fus f Vi&ey. 

51. Á þeim tfma tdku þeirD5nsku Vi%ey, anno 1589^ og allar 
Vl%eyjar jarbir; þar ná þelr fyrst fðtastöbu alyarlega. £ná'd%ra 
ári, þá bisknpinn rar tekinn, anno 1540, þenki eg a% þelr tæki 
a% sér hin klaustrin, en ekki yeit eg þa% gjörla. í þessari svipan 
áttu þýskir XLY skip, smá og stór, subur um öll Nes, en Ðanskir 
engin, en höf%u nú þó f sfnu valdi allar Vibeyjar jarbir su6ar 
um Nes, en ekkert skip. þeir ttfku þa& til rábs, ab þeir bönnubu 
þýskum a& sigla f tvö e%a þrjú ár, og tdku svo al sir ÖU þelrra 
skip su&ur um Nes, og komu syo skipunum á; eptlr þa& fengu 
þýzkir leyfi a% sigla. 

Sfra Pétur Einarsson var þá leikma&ur, og lángt fram yfir 
þab, og haf%l mikib meblæti af þelm, og keypti Araarstapa veat- 
ur, bygbi hann upp og hafbi þar yfir og Helgafells-jörbum um- 
bob. Hann lét rffa nibnr Vibeyjar kirkju, mæta vel smfbaba, og 
reif nibur allan dorminn ^ bræbranna, og bar alla moldina f mibjan 
kirlgugarbinn , og gjörbi þar borbstofu og kokkhds, og nptur af 
þelm. þab hds, er menn kalla nábhds, og fót ræsirinn horfa f kirkju- 
stabinn, en skrdba og kaleika tdku Ðanskir til sfn; hitfbakaleik 
þaban keypti herra Gfsli ab þeim, en hann galt sfra Step^áni syni 
fifnum f átta hundrub ; sfra Einar þekktl hann, þá hann sá hann f 
Skálholti. — Sá varb endir á vináttu Péturs vib þá, ab þeir Danskir 
ráku hann f burt af isinni eign, Stapanum, og tdku hann til sfn, 

') þannig leíðrélt, en í f^amrilina slöð á þessam stað 1519. 

*) þannig rrumrilið, á ad vera dom u m, þ. e. húsið, eða sjálfl klausiar-búsid. 



51*53. kap. BISKÐPA-ANKÍLAS^ JÓNS XaO^ONAB.* 8S 

en Tiidii ták* hanii til banda og hafa hanii fram. Pétur ttfk þa& 
rft, aft hann lét TÍgja 8ig þá hann var melr en LX ára, og las 
þ< Tt% gteraQgUy og fUck Hjar%arhoIt vestar, og margir Iðgbu 
konQra þá gott til, Da%l og fleiri abrír, syo hann f<$r hyergt, en 
hTeijn hann mlUabi þeim a% auki, Teit eg ekki. Nú hefieg flest 
skrifaK, þa& eg minniBt nm tfma bisknps ögmundar. 

52. [Á dögnm bisknps ögmnndar, anoo 1519, þá hann Tar 
eleetns, kom sá harfti Tetnr, og anno 1525 kom hinn annar, sem 
finr er skrifai^. 

Á hans dögnm hét skipherra fyrir dnggunni sfra Hallur, me& 
bonum Tar annar prestur, er Salomon hét þeir fengu hafTÍllu 
og komu a% tfkenndu landi; þar skildi enginn þeirra mál, og cl 
heldur þeir annara; fimm af þeim gengn á land og Toru strax' 
teknir. Sfra Hallur kunnl latínu, og talabi til þeirra. Elnn lands- 
ma&ur ansabi honum aptur. þeir keyptu alla, þá er á land voru 
komnir, lausa, og guldu fjrrír ( ðllu er þeir höfbu tiL Lands* 
menn h5flu engin klæbi, utan skjrtur og strigabuzur. Einn af 
bndsmönnum ýtti þeim frá landl, er alit var samib meb þeim; 
einn af þeim Íslenskn œtlabi tlb hoggTa ( h5fu%ib á honum, en 
hinn fle7g%t sér á bak aptur ofan í sjtfinn. Með þab I6tu þelr 
frá landi, og Tissu el hTert; í þvf bili kom ma^ur fram á berg- 
\i, bláklftddur, og klappabl í koll sir — þa& œtlu%u þeir þeirra 
prest — þab meinandl, slb þeir skyldu aptur koma; en þeir þoriu 
þa& ekki; hétu þá ab gefa þríbjdng af öUu þTÍ þeir œtti, ef gub 
gsfi þeim ab finna krlstin Iðnd, og sto ske&i, ab þeir komust ( 
Noreg, og s5gbn Norskir þeim, ab þab Tœrí Villi-Skotland sem 
þeir hðftu ab komib. 

Sœmnndur Elreks(son) Tar og skipherra á duggunni; hans 
d<ttlr Tar Gubrtfn, mtfbir Hákonar ( Klofa. Abra ddttur átti Sœ- 
uundur, Ordu, hana átti fyrst Jdn þorTaldsson, er bjd ( Skál á 
SBn; þeirra ddttir Tar íngTeldur, móbir SigTalda og Katr(nar f 
KrýsuTÍk. Sæmundnr og Jdn Orduson eru brœbur íngreldar, sto 
Hikon og þeir eru systrasynir. Orda átti seinna Eyjdlf ( Dal, 
og ekkert bam Tib honum. önnur Ortfa Tar og ( þeirrí ætt, sd 
TSr déttir s(ra lH>rklfs á Stab; hennar sonur er Oubmundur ( 
Flsgfajamarholti]^ 

58. Nú kemur sá hlnn XXVn. blsknp Skálholts, herra OIZUR 

') jþesssr greinir, »em era hér i 52. kap., era 5. og 6. Yiðbsllsgreia e5a 

<<conreeUirt** eira löns EgilssoMr apUnvíð annálana. 

6* 



84 BBKtTPA-AKNÁLAR JÖNS K6Q«SS0NASU 53. 1^». 

ElNAKSSON; enElnar, hann Tar Sigraldason, anstnráSAu; bann^ 
yar sagiur svo hár, ab eitt krartil hefii vantabá iiij álnir áhans 
hœ(b, og var lcallabur lángalff. Herra Gizar Iwom f Skálholt i 
dögum herra ögmnndar, vaxinn nokkub; hann kom honum til 
meatar og lét hann sigla, og þar kom, ab hann var vfgbur til 
prests. £n þá sfra Sigmundur kom ekki aptur, þá sendi hann 
BÍra Gisar fram, og varb hann þá biikup, og ^er þai allt á%ur 
flkrifab hvernlg fdr þá er hann kom aptur. Hann fðkk þá Gnb* 
rtinu GottskálÍKsddttur, systur Odds, sér til eigDar; sumir segja 
bann hafí ekki fastnab hana, utan keypt og lýst. Hann sigldi þá 
þar eptir, nœrri þ4 datumvar 1544^. A þelm retri, meban hann 
var ntan , þá var Gubrdn legin af þeim presti , er sfra Eysteina 
hét, en um vorib, þá hann kom tft, var hún tflétt, og Tildi htfn 
þá ekki koma til fundar vib hann. Sfra J6n brdbir hans , fabir 
sfra Bðbvars, undirvfsabi honam hvab f efnnm var orbib; sto 
leib af sú ntftt. Um morguninn bannabi biskupinn honum at 
messa, þvf þá rar messab bvern dag; Gubrdn gjðrbi honum bob, 
ab liafa sig f burtu , en hann viidi ekki , og gekk tll borba til 
middagsverbar; en sem hann var kominn undir borb, komu þeir 
brssbur biskupsins, sfra Jdn og þorlákur, og veittu honum ab- 
gaungu ; sfra Jdn hafbi tapar, en þorlákur hníf. Hann hljtfp upp 
nndir háborblb og vafbi kápunni, já horninn á heDnl, um hvom 
bandlegg sðr, og bar svo undir höggib; en svo beit hnffurinni 
ab inn i6k i gegnum allt, og fðkk hann mðrg sár; hann stokk 
þá fram yfír borbib, og á gólfíb, og beib þeirra svo; hann ha(%i 
Mggsleddn npp á sér, áró hana tSt og bar hana undir h5ggib í 
mdti þorlákl, greip hann svo höndum og hýddi hann nndlr aig, 
þvf Eystelnn var manna kaskastur; hann setti sleddnna fyrir 
brjtfst jþoriáki, og hljtfp svo ofan á, en htSn bognabi saman í 
keng, þvf hann var á paozara. Síra J<5n kom ab f þvf, og hjtf 
hann meb tapamum f útllmína, þar til hinn mæddist af bldbrás, 
og þá ftfr til brytinn og skildi þá: sá var brdbir afa mfns, Árai 
ab heiti ; en sem hann kom fram f öndina, þá vildi hann til þeirra 
fnnar aptur, en honum var þab bannab ; bann var hafbur tll Htfla 
og var grœddur af 14 áverkum. Biskupinam r<^ru' dœmdar 100 
merkuí þá f sitt fullrðtti, eptir kirkjunnar fullrðttl, en €hibf<t 
fdr upp tll Túngu, og él þar þrfbura, þrjti b5ra, og hlutu ðU 

>) 9: Sigvaidi* 

*) það var rejndar 1649. 



5t*rM. kap. MIUmA^ASfídLÁM í6w MQUSBOHÍáM. 



tkfrn Qg ^náuluBU Bisknpinn aosa&i þá: ab þab bef%i 
Terii '^hlaup og eitt hofmanns-hlaup*', og skyldi bann taka Guft- 
rtfna sfna aptnr f sœtt; en hdn vildi ekki, rfuiiiir segja vegna 8t<5r«- 
sínnis, en sumir fiökum mtftlœtis ríb 8ig. Eptir þab f^kk herra 
Gianr Katrfnar, systnr Eggertt, og Foru þau ekki iengi taman. 

54. I>ab er sðgn manna, þ& herra Gizur sigldi, anno 1544^ 
þá hafi bann fengib af kdnginum aptur ðll klaustur, og skylði 
Teitast prestum og hafa skiSIapiIta þar á hrerju, en aem biskap^ 
inn kom aptnr í Hamborg, þá hafi ktfngurinn sent þángab bréf, 
og kallab sitt bréf aptur um klaustrin , af þrí þab JiShann Friis 
hefbi sagt, bver þá var köngsins kanziler, ab krúoan hjidist ekki 
Yib, ef klaustrin gengi undan« Meb þa% kom biskopinn bfngab 
aptur, og kom lit meb þab k<$ngsbrgf, ab prestarnlr skyidu nd 
giptast, og sagbi þeir skyldi mestan tfbalestnr, er þeir ktdlnba, 
af leggja, þvf (þab) vœri sem annai tfnýtt m»g1, og allt klukkna 
glamnr og lángar hrfngíi^gar, og belgihHId mörg skyldi af taka; 
Hárfutfbir og kveidlestnr, þeir þá köiluba, nibor leggja. En vii 
þennan bobskap varb leikum og lasrbam undarlega, hMdu þab 
villu, og þá villumenn sem meb þetta ftfru, og svo kom, ab sumir 
prestarair sögbu af sér embœttib, og voru prestlansir eitt ebur 
tvo, ebar þrjd ár. Samir leikmenn vildu ekld taka þjönustu af 
þeim, sem þá nýju slbi hefbi, og svo gekk þetta til nm hans 
daga, og líka um daga herra Marteins, og fyrst framan af tib 
herra Gfsla, þar til þeir gfSmlu allir, prestar og leikmenn, féllu frá, 
eo úngir komu upp aptur f þeirra stab; og um þennan allanábur 
grelndan tfma varb mikll presta fæb, þvf englnn víldi vfgjast, 
þvf þeir sem ab átta foreldrana (á) Iffi bðnnubu þeim þab, en þeir 
vfgbnst sem engan átta ab; varb þá einn prestur (ab) hafa iij ebnr 
iiij kirkjur, og urbn ab vfgja hvern sem þeir niba, þegar hann var 
méb nokkru mdtl þar lœrbur til, ab hannliesl; Iflia vel fenguþeir 
nefndarmennlna ^, og vfgbu þá; af þeim varelnn sfra ixSrbar, var 
f Steinsboitl, annar sfra þorlákur f Mýrdal, þribi sfra Gvendor 
sem var i Amarbæli. Herra Gizur útlagbl orbskvebl SaloQMmls. 

') á að Tera 1512. Bréf konúngfi, sem skipa aA selja skóla á klaoslria 
sn í Skálhotts stipti, eru gelin át i Raapmannahðrn *'Vor Frue Aflen 
Pr9$entat{onU** (20. Növembr.) 1312, og eru þau prenloð í sarol Magn- 
tor Ketilssonsr, I, 234—37. 

■) þ. e. þeir sem stlalHr vorv lil Idgréttumanna. Eptir Idosbók álti ad 
Deroa 81 derhdarmeon, og urða 36 ar (velm lOgréuameoa. 



M lUSKUPA-AKNÁLAB JÓHS EOILSSONAB. 56-M.kip. 

56. Stfttir tvœr komu á dögum herra Gimrar: sd hiD ffnl 
TaT% anno 1541, og RU margur ma&nr í þeirn cMStt, og flestallt 
i^dn, fivo a% í flestuin 8tö%nm þá vom jar&aMr XXX, 6nm8ta%ar 
XL. þá gengn *af XI hjtfn í Landseyjum eystri, og finmstabar flelrl. 
önnur a'tftt kom á' hans dögum anno 1546, þá vorn jarbabir f 
Gðrbum á Álptanesi L manna, og margur annarstabar aJb hrerri 
klrkju. Telkn fyrir þeirri BiStt var mikill þytnr í lopti, hann 
heyr%i8t um aliar subur-syeitir ; hann kom fyrst tfr igtf, og f 
Beykjanes, sro þaban og ( Grindayíkar Qdll, og sto hvert Qall 
af ðiru inn ab Hafnarflrbi, og syo þaban í Esjuna, sftan í Akra- 
Qall, og þab hrert af 6bru þa&an frá ; þetta sk^i um yorí&, í mllli 
krossmesfiu og fardaga, anno 1545, en sóttln kom eptir um hauatlt, 
og gekk hér um syeitir til vertíbar, en um yert(b ril sjd; þá vat 
Utlll klaki ( jörbu, þy( subur gengu^ Ekkl minnlBt eg á neitt 
airlegt melra á hans dðgnm. 

Á hans dðgum sldgust þeir Erlendur á Strönd og menn hans 
yíb Engelska ( Grinday(k, og fengn menn Erlends miklar skemmdlr. 
Hann lét og þar um bil drepa U menn engelska, saklausa, — þelr 
lágu eptir — annan á Bjarnarstö&nm ( Selvogi, þar ( dynmomi 
er hét Jtfn Daltun; hann sendi eptir honum ( Fljdt8hU& austiir. 
Annan lét hann drepa á sandlnnm fyrir ofan Hraun ( Grinday(k| 
þar sem nd er kapellan, sá hét Nikulás, og tdk ab sér allt þa( 
þeir áttu. Hann yar yi% mðrg y(g kenndur, karla og kyenna, hyab 
eg yll ekkl skrifa, og eptir þab yarb hann ab sigla, og fikk PáO 
heltinn Iðgmabur á Hlibarenda honnm dáli. 

[Á dðgum herra Gisurar snemma yar sá syeinn hans er Eyj- 
dlfur hét, og yar Kollgrímsson. þeir ribn frá Reykholtl yestnr; 
en syo bar til, ab hann yarb sftr sjálfnm ab skaba nær(r}i hji 
Kroppi yestur; hyernlg þab skebl yar mart um rœdt 

Á dðgum herra Gisurar yar sá fyrstl nautadaobi áHðmmm. 
]>ar ddu þá xnr naut; þab skeM anno 1545. Sá annar yart þar 
fikammt eptir, á dðgum herra Marteins: ddu xij kýr og yj nant 
anno 1553 eba þar um]*. 

56. A hans dðgum yoru þeir þá enn flestir rflcismenn^ sem 
yoru á dðgum biskups ögmundar, utan Dali yar þá kominn til 



1) ögrdnilegt, en á Ifklagt að yera: að nieDB hafi geDgM •oðar til vcrs. 
*) (essar greinir em 17. og 12. vÍdtwtisgreiB eðt ^^correctBra'* sira Jtes 
BgilssoBBr, •ptaoTið iOBálaBt* 



M-eT.kaii. wuxmA^ámiiM jóm j&^wBnovkB. flt 



PáH heitlBii Kgmtftur yar þá komfiiÐ fyrir X ámm 
Am meir til HiAftreiida, á dögnm blskups Ögmnndar. Erlendnr 
Tar þá fögma&nr, og fram yfir þelbj en Oddnr norski fyrir norbaa 
og ▼eetan. Fjrala lögmami þar sag&ist síra Einar hafa mnnab 
Ob Solreigartony afa berra Ou&brands. Klauetrin Tora þánndlr 
kdDga raldl. Hallddr heitlnn Skúlason hafti þá þjkkrabœjar 
klanetar len(^ ( Itel, nær xx ár efta melr; hann galt aldri þaa 
ár eptir þa& melr en XL dali, a% sðgn margra manna. 

þetta er lians «tt, berra GHanrar: Hann áttl ekkert bani 
eptir Big, en bnriknr bans Bkllgetnir Toni þelr: síra Halldtfr, faMr 
Bfra Bjaina ( SeKrdal, og þorUknr á Ndpi ( DýrairU, fabirOii- 
urar, sem fýrir fltfblnn rar; en (hinlr) laungetnn Tom þelr: Bfra 
Jtfn, falblr s(ra B^^Tars, og síra Jtfn, fafcir síra Glznrar á Stafa- 
ÍM. Af þelrri ætt Tdt eg ekkl melr^ 

57. Herra Oiznr i6k ofan krosBÍnn í Kald(a&)araeBl, á hTera 
þelr Wtbn lengi heltii, og margar heitgaangnr tll hans gengib 
dr Mhmi BTeltom; hann st^ þar f ktfraam alit til daga herra 
Ofila, þ< Tar hami haíbar heim ( Skálholt, og þar Bondnr kloílnn 
og brenndnr; þeir hinlr g5mlo stfktn þá eptir ab ná sptfnnm ebar 
ðBknnnl af honum, og létn Innan ( knýtilskaota. Hann settl og 
( afTlkinn Btidb Bkrínlb ' , þTf á mfnnm dognm þá föra til hinlr 
gtolo og Btmko á sér lófann nm irtcrfnib hér, og Kkneskjn, og 
STO nm angnn á sér sí&an, e&a þar sem þeir Mtbu nokknb mein 
á sér; en ef þelr næbl þW, slb gánga nndir skrfnib*, þá skyldi 
þab Tera fnll aflansn þeirra synda, og meb öUn hrelnlr. I>elr 

*) { arskríptlDDÍ frá ^úfU í KJós frá 1662 (Kr. 408d) er skollö ídd athuga- 
grdDy sem telar ettlift Gizarar biskaps greioilegar, og er þaonig : "Sumir 
teQa þann sUlið frá Sigvalda lángalir, og þetta bjgg eg réttara : -* Bliisr 
Slgrsldason kui þá konn er GnAráB hét, og rsr Jöttsdtfttir, ?id baanl átli 
baan 14 bðnii flnm koroost á rator, Qörir synir og ein döMir; hinn 
elsti Gizor, annar Jöo, þriði ^rlákor, Qdrdi Halldör. Eio var döttír, 
Oddoý, sá átti eiDD soo lauDgetioD, s4 bét Jöo, bann farA prestar, bans 
soo (síra) Gizur Jöosson, en síra Jðn Einarsson í RejkholU var skil- 
getino bróðir ]^orláks á Núpi og herra Gizarar". — Tvö ar ágripunam 
(Ban. 615, A. Magn. 408b) telja ekki svo greinilega, en láta srra Jón í 
RerkbolU rera skilgetinn, og son hans "sfra Jdn, fVðorÖlarsskölameist-' 
ars í Midrellii og þeirra braMlra";'þe8sl sSma geta þesseioníg, að Gfaiar 
á Népi* ^ríákssoD, y«rí «'fsöir Jdas, reðar sfra Torra í Ba (Gaalverjsbei)". 

*) þ. e. skrin bios belga ]>oriáks biskaps. 

^ <«Jiað skeði á dðgum ryrrí biskapa", befir sírs Jön Bgilsson skrirað á 
spázfai, tH sð sýna, að tráin á þesso bafl þó ekU verið á bans dðgum. 



BttKOTA^^AHHÍXiáB JéH* WmMMQmU^ >T»4S.fcl|k 



hMtu bér pröceMÍur, A& þeir kUla&n, og hám 0krfet&i en 
^rláks^höjid, í krfngum kirkJQgerbiBn, og gokk þá alk f<lk eptir 
neb saung og leðtrom. — pal Teriur ekki ailt akriCíifc. «-* Í þeinl 
feri, þá herra Gisur reib frá krossinum og haan hafbi hasÐ ofiHi 
teki%, kenndi hann ainnar banasöttar; þeir eldri iití9g&tt þa& stOi 
ab gu% hefndi á honum þeas, þab hami hefbi tekii ofan kroaaim. 
MA þílb reib hann heim í Skáiholt; hya% lengl hanii lá, Teil eg 
ekki; hann Akk gtfian afgáng og vitíb og mál alU til danla; 
haan fdr á fastor á me%an hann var þjdnostabur, og sal ( blsk- 
npiBtdlÐttm á meban. Hann gekk af á fltotu, anno 1648, f Mafe- 
upftbabatofunni, þar bUknp Stephánhafbl áiur andast, anno l&M; 
bmn Tar grafinn í kirkju, sem ábur er eagt. 

HTab klrkjan átti e^ir blskup Ögmund og hann ( kTika ag 
dauiu, ntan stokks eiur innan, hefí eg ekkl heyrt; þd er þaft 
eögn manna, ab þTerrab hafi fyrlr sta&num og hennl á þeirra 
dttgum og STO eptir þá. 

[Anno 1549 eba þar mn, þá Tar Eggert lögmabnr Urbstjdrl 
yfir ölla landi. En um Teturinn om kyndliinesstt, er hann reib 
lit á Nest og hann kom til Kátfatjarnar , þá f&ll hann af bakl eg 
brotnabi ( honum lœrleggurlnn. Hani^ lá ( þeim sírum aliaii TOtar 
og allt Tor, og Tar fluttur upp á þ(ng á kTiktrJAm, þT( banngat 
ek^i ribib. þab Tsr nœrri um blskupa skiptin. 

Á dðgam berra Oisurar, ellegar herra Marteins, var sá prestar 
( BjarbarhoM Tostar, er hét sfraÓiafur; hann varfyrir síraPélar, 
þTÍ ab BÍra Pétur eignabist hans kTinna, en s(ra Einar i öldn- 
hrygg ddttur hennar. þessl s(ra ÓUfur Kt Testur á Fjðrbo Tlb 
llijba mann, en sem hann ftfr Mngab aptur, þá hydp á þá snjd- 
akafl þij4 en sá íljdrbi slapp]*. 

68. Sá hlnn XXVIII. biskup Skáiholts, berra BIARTKINN 
BlNABSðON, hann Tar f»ddur i dðgum biskups Stephinari og 
herra Gísur. Herra Marteinn sigldi og Tar toI Iftrbur. jmb er 
sðgn manna hann hafí lœrt ( Englandi , og hafl Terib hðr ( Skil- 
holti hji biskup ögmundi, og málab allt yfír kðrnum, er þelr 
köllubu sancta sanctorum. Ep'tir herra Gizur fri fallinn,^ fyrlr 
þfiig, koma saman leikir og lœrbir ( Skilholti, ab útveUa blskap, 
og Tar lengi ab þeir arbu ekki isittlr, Tegna sibanna. þi STarabl 
herra Gísll þessu: sagbist engan þana Tilja fyrir biskap hafa, 



^) þessartver greínir eru 25.og2l. víðbslisgrein eðs ^'correctura" apun við 
•ooálsoa^ þa)reru sr þeim sem 0(l(larl»iskupktoosðbafiátt(sJábls.2l). 



it ea . Hifc wutmA^MmixM Jðm voiusohab. m 

len Míl legU af mýtsr Of bagaL Varb svo mn •ftlr, a% þek 
IAb ÍMrra Mart^ naoioipui, og •ettn haan f biaknpsat Ainn , of 
tTO varb bann ab vera þab. Á þvi sánia anmri algldi bann, Má 
er getíb annars en hononi gengi allt vel, og lorail ktfnginum trtfn- 
Ai og aft hlndra pápiata aibn, en framdraga og foranka gubs ovb 
eptír megnif og svo kom hann aptur. 

69. Ntf er ab wgja fyrat frá biaknp Jdnl : ab atmz aea 
herra Gfznr kom til Skálbolts meb abra albl, þá mdtaidb biakiip 
Mm hann, en aldrl kom til nelnna efna meb þelm, og avo kom 
kerra liartelnn til Skálholta; en um þab leyti lagbi baan tfndlr 
aig ÍBÍand, avo allt hné ab bonom, ntan Skálbolt, og Páll Iðguabnr 
og þribi Dabi Oubronndaaon. Hans áráair og tlltel^ur veit eg varla; 
þ< er þab aagt, ab aá hbti Teltnr, fjrir norban, aem var fyrillbl 
I Steinataba' (^eib), og hefbi verlb llSgmabar; þá var vegiaa ét 
Mi preata (bann var þá ekki IHakop orbinn) Ámi Beaaaaon, migncr 
hana, en preatnr tök Teit höndom, og er aagt ab þá baft verib 
meb honnm, ebnr aveinn hana, iH^rleifar GrCnaaon frá Möbravöll- 
ttm, og prestnr haíi hoonm skipab ab skjdta Teit, þá bann tadtí 
hami höndom, hvert sagt er ab ]>orleifar hafi gjM. Og æm aira 
36a aá þab, ab þorleifar lagbi höndlna ab láanom bogana, avo 
hami ekjldi tooat láta, þá veik síra Ján Teiti frá aér, svo ab píian 
kom f ðxlina, fyrir neban vlibeinib, en Teitor fUI á bak aptiir; 
en prestnr reft á stab, og fiorleifor, því hann var ekki QUmenn*' 
ari, og aagbi vib Teit, ab "sá mabar skyldl dýrstnr borgabar 
vera'*; og þab er sðgn manna, ab sá Teltnr hafi átti Bjarnartiea 
og þœr etgnir, en biskop J6n hafi haft þab alit af Teili, en DaasUr 
aptir baon, en þelr fenga Skálholti. 

€0. Ntf sem herra Martelnn var komlnn í SlEálholt, amio 
1549, og binn hafbi veríb uiij (ár) bisknp, þðUist haim vera 
Bvo sem skyldognr þar til, ab reka þessa viUa í bnrt og nýja 
kenníng, en vlb rðtta þá hlna gðralo slbina, taka til aín og ðU 
biBkopa-mál h&r f Skálbolts stikti, sem hjá sér, og gj^bi sig 
Bftan heiman meb G manna eba þar nm, og reib norban EjSl í 
BlsknpattSngur , og sfóan heim ab Norburtdnl, og btíbnba þar, og 
vfldi ná stiAnum, og setja sfra Bjöm son sinn þar Inn, og láta 
bann verba bisknp, og balda svo þv( gamla viib makt. fnib er 
Bbgn manna, ab Ari soonr hans hefbi aldri ( rábom melb honnm 

>) i r^amriiínu itáb rkngi: <<Steinstada", og sleppt övart ár ^reið'*. Um 
StciDBUda reiO Bjá Arbskur Espðlios, 111, 61. 



M MKOPA*A]ffNÍLAft JÓN8 BaKMOHAB. #0^1. k#. 

V6ri%, SYO lengi 8em Halldtfra hans kvlnna yar á Iffl. Vú rar f 
fikálholti rtbami^ar síra J6n BjamarBon, Bem var áBreftaMktab; 
faaim hafbi fengi6 ábar fyr nokkra yitnnd af þessn, þa& haaii 
mnndi vilja rfta á Btablnn, og hafti þri njósnarmenn í IHIttm át^ 
nm; og jafti8kj<$tt sem biskup kom í bjgb, frðtti BÍra 36n tH 
hanB; hann var þá niStt á Hðmmm; — hann gjðrM Btrax bob 
BtaliarinB kotdngnm, þai þeir kæml, og komn þeir heim, ilj<» mannfl, 
bæbl prestar og lelkmenn. Síra Pétnr, brdbir herra MarteiÐS, 
lagbi þa% ráb, a% gjðra ftkyldi yirki fyrir norban bdblna, og bera 
þángab byBBnmar, og svo var gjðrt; Bnbar l^á Bmilja bjnggn þrtr 
Ifta nm þær tll yarnar. þessir ly^ manna yoru tíl Bklplls tH 
yantar, hybrt sinn C^ og sfnu sinni ftkk eér mat hyert G; þab 
Btdb jfir í y dægor. — i^skup Jdn sendi þá BÍra Elrek GrfmsBOB 
heim, meb þab brif og bobekap, að þelr yæri allir í banni, ntaa 
þtf r yildi . gefa upp sta^n, og hafa þab sem hann yildl á Iegg}ai 
en sem þessl bob komu þeim til eyraa, ólmnbust þeir vib, og 
sögbust yera reibubdnir ab yeita honnm og hans mönnnm danba, 
ef þeir yildu heim riba. Meb þab gengu hinir ( burtu, og norbur 
i^tur til blskupBins; hann spurbl þá tfblnda; þeir sðgbu homm 
þau, ab englnn yæri annar kostnr en yerjaBt, og þar yæri bæfti 
bogar, bysBur og spjMn til reibn þelm til handa; þá þagnabl biakiqi 
og yar sem bldb ab Bjá, og englnn mælti oib. Slban þá ekipabi 
haim (Hlum mönnum ab týgjast, taka slnar yerjur og gAiga helm; 
an sem þeir komu heim yfir tdngarblnn, þá skutu þelr heima f 
ylridnu; hlnlr þorbu þá ekkl lengra, og hörfubu dt fyrir garbina ; 
hann yar þar y dsðgnr og relb ( burt s(ban; en herra Marteinn 
yar þá ekkl heima; hann yar ( sinnl yfirr^, og hugsubn (þeir) 
sér ab seljjast á stablnn á meban. 

61. Nd y(kur Bðgunni tH s(ra Áraa í Eltardal. I>ab níM 
um yorib fyrir, ab mér er sagt, ab biskup Jdn bannfæibi Daba, 
fyrst herra Martelnn yildl ekki tll hans leggja yegna mægba: 
Dabi átti systur hans. Efhi þar til yeit eg ekki, utan syo aem 
kyebib er ( y(sunum þar um — en íjarlegt er þy(, ab eg segl 
þab satt — slb hann hafi átt ab hafa konu, skylda sér, mebferbla 
eigingiptur, og látib hana yera á Saubafelli fyrlr bdl B(nu. Syo 
haíbi tll borib, ab þann sama dag sem blskup las bannlb a% Hdl- 
um, þá yar s(ra Árni kominn til Sndksdals, og bdndlnn Ðabi og 
hann leglb upp á palll; þá kom syo harbur higsti a(b} honum, 
syo hann undridbl , og þab yar dr hdfi, syo hann hugsabi ab dnd- 



U«M.kJ9. BMroPA-AHNÍLAB JdllS aOiUMOirAB. M 

iM DNiiidi aUta «f f»r. D«bi malti þi: <^tf er eg þar ab otHi 
fem 9g er ekki afc l>or&i'*. 8(ra Ámi ansabi: '*Eg Til segja yhmi 
MUt: þér emb á Hdluin ab orbi, þyí bisknp Jtfn er nú a& 
fera yiiir". — (Ðabi sagbi): ''t>ér Bkala& eiga hH mér 
hBQdra^, ef þér Bjáib yib, svo ekki lirffi mér". -* Síra Árni aegir: 
"pA YiiiÐ eg ekki fyrir nokkra penfnga, hyersa miklir þeir eni, 
og se^a mig svo í yei**. En roe% lángri beitei Da&a, jþá segir 
8Íra Ámi a& hann yili bera slg þar ab sjá yib, ^'ffrír láaga yin* 
átta jimx} en baggi man hér eptir koma, ab mig granar"* Btbtm 
geoga þeir báUr til kirl^. Síra Árni yar áti, en DM gekk í 
Urkja, og læsti síra Árai aptar; sftan yar hann lengi áti; A 
sAista ÍLaUabi Iiann a& Da&i skyldi lconia, og lank upp; sá bann, 
ab eitt Tetorgamalt fltfkatrippt, þá liaira kom át, h]|jtfp npp og 
oiin m^ einni á eba lœk einnm , syo sem œrt ymi , en a& sð^ 
vstu stttkk þab á hdfti ofan í einn hyl ebur gryQn, og drqist 
þar. Síra Árai sagbi: '^ar megi þéi ^}á, Da&i minn, hyaft ytnr 
yar múA'\ 

' i>etta fréttir biskup Ji$n, og sendir ínenn sfna h^man, eldd 
a^ marga, og lœtnr taka sfra Árna á fðraom yegi f tjaldi, og 
lotti hann til Hdla, og þrengdu honum ni&or undtr smjörkjalUnn, 
og beygbu hann saraan f einn knbdng, og settn fúlan kyennafcopp 
i mlllam ftfta á bonum, og lét(o) hann hafa þar nlbar f nasirnar. 
þar sat hanny $lb sögn, íjtfra mánuM, eba lengur; þar yar Árni 
þab Bumar er biskapinn reib til Skálholts og nábi þyf ekkL En 
sem biskap kom heim aptur , Begja samlr hann hafa sent strax 
i stab mptur Ara son sinn, ab taka herra Martein, en sumir segja 
þeir bafi aldri ribib heim á roillam. ]>eir tdka hann á Stabarstdb, 
þyf þar var enginn til yarnar; þeir báru nyöltiranar fyrír dyrnar, 
eg haí%i þab ekkl ab gjöra; — þeir hðfbu þaban þab er þeir 
yfldn. — Ari tók Bilfurbdna hnffa ofan af herra Marteini, en 
Iriskapiiui sagbi hann skyldi njdta þeirra manna bezt: ''þyf engtam 
dþokki beiti eg fyrir þá'\ Meb þab flattu þeir hann norbur tU 
H^; þar yar hann f g<$btt haldi þegar á leib; syo lelb fram tll 
yordaga fjrrir herra Marteinl. 

62. Ntí á þessum yetri, þá datum yerbur 1S50, fréttir biskup 
Jdn norbor, ab sfra Ji$n Bjaraarson hafi kyebib um sfna yist norbnr 
á Foraa^stðbli, þá hann yildi ná l%áUiolti, ogkallabi hann Stöbla- 
skild. Hann sendi þá tyo menn heiman, eptir jtfl, meb bréf austar 
tU kkoatranna, og til bi(ndans Eyjinfs í Dal, mágs sfns, og til 



n mwofA^AmlLM JÖN8 xoiLsswAft. <a-<«a«i^p. 

«1Im þeim ddri presta og idéiiiuu þeir áttu þá ak hafh mék 
sér síra Eirek Gffmseon á Oilsbalcka. þeir fara a& ▼estan, of 
am koma þeir til Hrotehaga, þar œgja þeir og gjöra ráb fyrir ai 
gleta í Tiínga um ntfitlnay bjá Katrína; en etrax þeir yoru riinir, 
þá íóm hinir efra enbur í SkálhoU, og sögbu til þeirra; en þelr 
f Bkálholti Bendu atraz til FjalU; rábemaburiJiA var þar. Hami 
kom heim fyrir dag og eendi þá strax ( di^gun á stab ejð aeao 
{ yeginii fyrir þá, og bibu þeirra austur Igá* ee]junum. Hinlr 
komn þá ab utan, og funduet þar á íeunum; þeir hinlr norblenxku 
yUdu ekki veijatt, en eíra Eirek eltu þeir lángan tfma» og vtA 
þeim eeiot um ab ná honum, og eöga manna var þab, ab þeif 
minida aldri bonum hafa náb hefbi haon ribíb rfttt fram, þrf e< 
. beetar var forgtfbur er hann reib ; um efblr ntfbu þelr honam og 
hðfbu hann heim ( Skálho1t» leiddl efra Jdn liann þá helm f bab- 
etofu, og flettu hann þar fötnm og fundu brifln f barmi hane, eem 
biskup hafbl eent, og hélt hvert bréf þab, ab hann hab þá ab a< 
þeeeu Stðblaskildú Sfra Jdn epurbl hann ab, hvort hann hefbi 
ekkl Bvarib sig undir Skálhoit, en ekkl Hdla, og eér lægl Tib ab 
láta býba af honnm hdblna; meb þab fór haon sinn veg* — Sumir 
eegja, ab biekap Jtfn hafi látib herra Martein og sfra Árna b<ba 
laosa, og tekib bvo biBkupina aptur, þá biekup Jdn settíst á Sk^t- 
liolt, en samir segja hann hafl hann aldri hiuBaa litib; en þab 
giUir nd einu. 

63. Anno 1549 er^datum skrifab, ab biskup Jdn hafi fángab 
herra ^Martein, og i þvf sama ári hafi kdngurina seat brdf til 
Íslands, f hverju hann lýsti blskup Jdn Arason frlblaasan, og 
fyrlrbaub (ttlum, andiegum og Teraidlegum, honom fyigja. — Ea 
anno 1550 þ< veitlr hann enn heimreib (f) SkálhoU, og hefir þá f 
haldl hjá sér herra Marteln, og tjaldar þi enn i FoniastQbll, og 
eendir bréf helm enn sem fyr, og þab meb, hann muni helm rfba, 
og lita herra Martein fremst vera fyrir flokkinum og nueta akot- 
um ef þeir Torjast. Hinir totu samir, ab gefa ekki upp stakiai 
fyr en herra Martdnn skrifabl heim og bab þi gefa haaa laasan, 
þvf hann tIbsí ekki hvab þeir mundu gjöra tll Tib sig eliegor. 
Meb þessu mdtl komust þelr f Skilhoit. En sem þeir Toro helm 
komnir og undlr borb komnir, kastabi sfra Jdn BJarnarson lykl- 
unum i borbib, og sagbi herra Marteini : haon mœttl *'nd eji f jrir 
ðUu sjilfur"; en þd Tarb sto um sfblr, ab hann Tar samt. þkr 
var bisknp Jtfn Tiku meb leetrum og saungum og baiBa*ferai(ng« 



QBi; iMmn TfgU upp aptnr alla Uricjma, og bMt Inmi <bilg» 
og <hFeina regna sAaskiptisins, og vildi láta grafa berra Olsor 
«pp iqitar og jar%a ham ( kirkjagarði ■ , þW bana yærl hTorkt 
k!rk)agræfiir ni hæfar; geDgn þá margir þeir eldrl honam itt 
banda, vegna eftanna. ~ Hann sagU þá: ''Ná hefi eg andirm^f 
allt Íaiaiid, ntan hálfhn annan kotdngs son" --^ þab meiati faaiMi 
HI niB IKgmanns og Dafta, því hann hHt Pál hellan^ kotdnga 
ÉQo; attim þess hann rar ISgmanns son, en Da%a hátfan, af þjí 
bann var fátækrar ættar. — Með þab retb biskop ( bnrtn, og Tar 
be#ra Hartehin sto sem-bans nmbobsmi^r, til þess abs(rafijlkn 
tæki ai 0%r stabinn og ræri blskap orUnn. [ile£9 hanm mpo iil 
Fié9gf0r^ og okiUar þar okuli alit kaUaot oom f^r* <^ pmr 
M oar kvotfð: 

Fékmr hann oér i Viðoyjar klauitur^ 

oiða trúi eg kann ovamli 
hiitn gamlií 

tit Dani var hann djarfur og hrauotur^ 

droifði hann þeim d flwðar fíauniur 
með brauki og bramli. 
þaðau riður hann til Helgafelh^ og «eiur þar nitur einn dbóiu, 
Narfa aá nafni^ hrer þar bafði dður verið'] '. — {>á haí&i yerib 
mA mikln yfirlæti þeirra ferb. 

64. þeir ribu restur yfir Qall og ( Dali, og settust á San)fta- 
feB, og þdtti eígnir Daba vera fallnar nndir köng og kirkja fyrir 
sitt Hfemi, og ætti ná þar mei, Vegna Skálholts. Og sem DaM 
frMi þab, sendl bann til biskupsins þrisvar, og baub honum þrjd 
bdb, og bab hann burt fara: þa% fyrsta, hann skyldi fá XX^ ( 



*) þ- e. f yija baon U kif kjosoi og út í kirkJagardiBn. í konúagsbréfnm 
frft Idftl (M. KeUlss. i, 207} steoilory að liaon haa lálift Oy^a iÍUd út 
l^rir Urkjogarð. 

*) i fraairftinn stdð <*heitkia'*, og má það eianig til ssona farast, þTi Péll 
iSgmaðor var dauðor þcgar þetla ?ar ritað, en þð Yiil Aroi Magnúason 
bel<far le$a /<heiian". Finnor bisltop heldur, að Jón bisliop hafl kaliað 
Pétor Einarsson, bröðor Marteins biskups, heilan kotúngsson. 

*} J^að seffl hér er i [ ] er eplir blaði úr Agripi eino, sem nú fylgir afskript 
sira Jtfns Erlendssonar (Nr. 213) og virðist vera rilað hérumbil 1670; 
TÍ«an hefir staðid þar á spázio, og þessi orð með, sem sýnir að sðgurnar 
hafii «kki aHar verið samhljöða: '^^etta skeði áður en biskop idn relð 
I SUtholt*'. 



M nmFA<*AMirÁLAB JÚHB BGIL8S0KAB.' <4.kap. 

rilfri, ef hcnn færi í bart; annaft bo(, hann skyldi fi U* jM 
ef haidi tmd barta; þrftja, lie!ni6igÍDn «f Sln s&ra lanngdri. 
En biBknp Tildi ekki. ÐaSi gfðH^i þau bo6, lA hann msndi þá 
heim rfta og setjaet á sína eign ef hann gsti. — Allir menn Ðata 
Tom þá f týgjnm, og tvímenntn og þrfmenntn hTerjnm hesti, úg 
þar fyrir Býndnet þeir filr, og ribn sro heim.— Samir hafaeagty 
alb þeir hafi strax slegiEt, og þá (hafi) bisknpinn skipab BfnaM 
mðnnnm sA gánga til klrkjn; en lArir hafa sagt mir, aftgribhafi 
Terib sett, og skyldn bisknpinn og hans menn hafa kirkjn, en 
DatM og hans ftflk stablnn. En sem bisknp Jón gekk tirkirkjn 
me% sfnnm mönnnm, inn nm sáln-hiibib framan ab kirkjiínnl, þá 
kom Dabi og hans menn til liaka inn om hitt hllbib, og sto tTelm 
megin ab mðnnnm bisknpsins, sltfgu þá og sttfngn. þar Tar Efnar 
heitinn Gfslason einn meb; annar Ólafnr heitinn Tnmasson; þribi 
Tar Gubni f^ormdbsson, hTer mér sagbl nokknb af þessn. — Meb 
þetta þá komnst þelr febgar og fieiri menn meb þeim f kirkjnna, 
og báru tré fyrir kirkjahurbina, og þtffa fyrir sig, ab hlffa þeim 
Tib skotunum. þá Tar sfra Björn skotinn f gegnum handlegglnn; 
hinir abrir hlffbn sér meb þ^f sem þelr gátu fnndib. — þeir rafa 
og brotu um siblr kirkju yfir altarinu, og.tdkn þá fe%ga alla og 
setta f myrkTastofu*, og sendu Dðnskum bob og sðgbn hTernig 
þab komib Tæri, og bábu þeir kœmi og legbu ráb. þelr dTðldn 
ekkl, og ribu Testur. þab Tarb þá afrábib, ab þeir skyldu flytfft 
þá alla f Skálholt og rábgast þar um þá. þab er sðgn mannai 
ab ij tylftir manna hafi dæmt þá til kðngsins nába. 

þá Tar Ormar Sturlason Iðgmiðar íyrlr Testan og nor&an; 
•^ hér nm Terbur talab selnna. — Danskir og Dabl og hans menn 
ttfku tll sfn þab þelr febgar áttu. þeir sem ösárir Toru ribn noitor 
aptur, en hinir lágn f sámm, sem ab skemmdir Tora. þar haiM 
Teríb meb bisknp Jtfni sá mabur er Gfsli hðt; mig minnlr þdb 
Tæri afi sfra Ólafs' Elnarssonar og þelrra bræbra; hann bau&st 
til ab skjdta Daba, þar hann Tæri f selskapnum, og biskapinn 
Tildi þab ekki. 

þab fhU mér úr minni, ab þá biskup Jðn reib heim til Skál- 
holts, þá Tar þar þýzkur mabur; hann banbst til, ef þelr Tfsu%a 
sir i biskup Jtfn, ab skjtfta hann f selskapnum. f>eir sðgbu hann 



*) «Það Tsr Utla baAstoraD f Soöksdar', bstir irlð ágripld 615 f Kalls saftai. 
*) ^OIfas" var f rramrítioa, og er þad ritTiÍla hðruiidariDs. 



6A4&ka^ BISnDPA-mÍLáB JÚNS SQILSflCRfAS; » 

mnð þift aUM gtta. HaiiB sag&M akyW sýna, og aburt máijðtlii 
á Urkjvmi, og hárib af bybiikoUa nor&nr hH Vikarmaiinahllsi. 

Um þetta 8aabafella-ilagi& velt eg ekki, nema sro aem af 
Imdfegam, þrf þab er mér íjarlœgt þeir aMga þar mn 0eg}a 
o§ skrifa, er þar voni Tift, ellegar nálsglr. 

Eptir allt þetU bdfbo þeir þá febga í Skálholt, og rarla rel 
Qffl þá htílbf hvorki til reibskapar né heeta. £n áftar biskopinn 
nit heiman f þeesa ferb, haffti Helga, hans frilla þá rar, sagt 
henmn, aft engin lokka mandi honam Terba aft þessari fer(; og 
lem kaim rar ntf tekinn á Saobafelli, og látinn f stofana, þá hafM 
luan þTÍ ansab : ab nd heAl Helga aannara en hann. 

66. Nú er þar am ab rftba, ab þeir kema f Skálholt aUr 
MBMD, hirba^^rinn * og Dabi, J6n Halldtfrsson og fleiri menn abrir, 
mrt þá febga. I>ab Tar marga daga, ab menn drnkka í itofo, 
of Qðlda ftflks Tar heim stefot ^g boMb' til rá(a, hTab af þeim 
skyldl gjöra. ]>tftti öilam þab ráb, ab þeir Tæri geymdlr fram til 
^ngis, og baabst Dabi til ab geyma einn þelrra (brebra), hTem 
þdr Tiido. I>eir í Skáiholti skylda þá geyma blskopinn, en DaM 
aaaaahTom hinna ; en Danakir töldost œ andan , og sögbust ekkl 
treysta sér til hToragan ab geyma, Tegna NorMenzkra, sem ab 
siAar reri , þTf þab Tæri ritt f Teginnm fyrir þeim ; en mæltl 
nokkiir þar f mdti, þá þaggabi Chris^ánþá alla, og Tar Tib bdib 
liaon mondl lita alá þá, mrt mðrgom Tondom orbum. — þessl 
tTfdrægnl om geymslana á þeim stób yfír nokkra daga, þar til 
eioD morgon, Tib ábft ( biskaps-babstofo , þar Toru ekki utao 
íyrianenn, þá er nm þab rædt Sfra 36n Bjaraarson ansar þá 
til: *'Eg em fáTfaaitar af ybur öllum, og kannegráb tilab geyma 
]ffP. þeir sðg&ost þaft Ti^a heyra. Hann sagbl þá: ^^öxin og 
jMln geymir þá bestP — Herra Marteinn og Christján þeir urbo 
þar meb strax , en Dabi Tar lengi tregor. þab Tar af rábib om 
»Alr. Meb þab Tar sent eptir böblinam til Bessastaba; en þáþab 
frtttlst til Garba, sagbl Gobrán heitin, amma mín, Tlb sfraEinar: 
ab sannarlega mundu þeir œtla ab taka af þá febgana; hann sagbl 
hin skyldi ekki hugsa þTflfkt, ab þelr mondu aflffa þrjá fjrrir- 
í landino: biskopinn, lögmann og prestlnn. 

Hðr haibi þá ekki sybra hjá oss af Terlb tekinn mabar, otan 



') þ.c amboðsmaðarinn, Kris4áo skriftiri. 

^ i IniamiiBa heflr máu Issa badi bo6iS of btiið. 



m BISiroPÁ-^AllVÁLAll JáNS XQILSSCttíAX. CMr.bfi. 

dtin ; hanfl sdk var nú, «8 liaiiii ftf r meb pjAnm nimnl úx Kefla- 
yfk og'inn á Stapa, og föst leggja sfg til syefns; en sem liana 
hugbl þann þýzka sofnában, þá stðkk hann npp á og tök mark- 
öxina hans og Bkemmdi hann, svo hann hugbl bann daubaii og 
greip í burt pokann hans og allt þab ( rar; þetr náfcu honua, 
Og ttfku hann af á Kdpavogi ura kauptA anno 15i8. ^A haaat 
Tar eg ffiddur, krossmessu. 

66. En þá þar kemur ab þelr skuln af takast, þá er { Bitt 
htis látinn hrer þeirra; allt þánga% til duldust þeir víh, þvf biak- 
Qpinn ansabl þvf: ^'að jdlum sro eru T%r á Htflum" sag&l kaiin 
optlega ábur. Biskupinn var þá kyr f biskups-baietofu , en aírm 
Bj9rn var látinn f Ásmundar^babstofu , en Ari f pretta-babstofu, 
sem nd er skdnnn, og var sinn prestur fenginn hverjnm þeim 
ab Tora hjá þeim f þrjár nætur áJbtiT en þeir T«ri af tekntr. 

Ekki er getib um biskupinn grandlb, annab en þab, ab þeir 
bubu honum Iff, en liann vildi ekkl þíggja fyrst þeir vœri af 
teknir og hann skyldi ekki iáta þess hefna. — Sfra Bj8m Tart 
nojðg sorgfuliur Tegna sinna bama, og bann bar sig næsta iUa, 
og f^kk ekki If f þd hann bæbi þar um og lofabl aldri ab httnm. — 
En Ari Tar glabur, og sá Iftlb eba ekki á honura. f>ab er 89gn 
manna, ab þá seinustu nött er Arl lifbi haíi hann alla ndttíM 
gengib um gdlf meb sðngvum og lestrum, og fallib á bæn þees á 
miUum, og um dægramdt hafi albjart orblb f stofnnni og Ij^ skliiib 
innan um hana alla. 

67, Á föstudags morgunlnn ab sdlu uppkominni sdktu þeir 
Ara og leiddu hann norbnr yfir kirkju, og kvaddl (hann) alla og 
bab alla fyrirgefnfngar, og mælti til Jöns Hallddrssonar — hann 
var stjdpsonur Ðaba — : "ekki þenkta eg, Jtfn, ab þér mundnb 
si^a yfir hðfubsTerbl mfnum", — þvf þeir voru lengi gdbir Tinir. 
Jdn sagbist ekki Tera þess sjálfrábur. Hann bab Jðn þá ab Mggr% 
sig, og eiga þann bezta hlut er hann ættl; hinn sTarabi: ^'þö þtf 
gefir mér alia þfna aleigu, þá gjðri eg þab ekki'*, — Arl sagbi 
þab" ekki Tera mann sem sig skyldi bl>ggTa, — og sto baub baBo 
floirum, en enginn Tildi. Hann bab þá herra Martein, Daba og 
þennan Jdn fyrirgefnfngar meb þessum orbum: ^'gef mér til Mart- 
tím, Dabr'; — mörgom þdttl þab mikib, og h5rmubu þTfUkt, ab 
slfkur höfbfngsmabur skyldi Tera af tekinn, og Tildu þar ekki vib 
vera. Hann var lelddur norbur yfir tdn, á klettana upp yflr 
I>orláks-sæti ; þeir hdfbu fyrir hdggstokkinn- Tindustokkinn frá 



e7-C8. kap. SmUPA-iJmÁLAB JÓKS EQILSSONAJL Vt 

klrl^jviiBi, sem eitt og múal var ine% npp nndift þá hdn rar Bmft- 
HÍ) og höAa höggYlb slcarð ( fjrrir hökunni. I>eir Tilda binda 
íýrÍT aagan á honum, en hann yildí ekki og sagbi hinn skyldi 
hSggva hreinmannlega, og RM byo á hné og sagbi: ''tn maniís"' ; 
hann lagbi sig á stokkinn og setti hökuna í Bkar2)i%, og teygbi 
svo allan hálsinn ab sá til allra æ&a, sina og liba; me% þab ly<$ 
kinii, hofabib fðr strax af í einu, en í höftinn, þar þa& lá, 
Makti tdngan. 

Sí&an var sfra Bjöm sðktur; ekki er annars getíí en hins 
aaaa, þa& hann var sorgandi og ba&st lífs. f>eir hðf%u þá fœrt 
Btokkinn á meian upp á þá klettana sem þar fyrir ofan eru upp 
með gar&inum a& götunni. Hryggilegt haf%i verið tii hans ai sjá 
og heyra; en þá hann lag&ist á stokkinn, þá haf%i hann æ YÍb 
kveftib, og sagt: ''æ og œ bömin mfn, bœbi dag og mörg'M — 
uieb þab hjd hinn fjdrum sinnum ^ur en af tdk, þvf hann hafbi 
krq>pt hálsinn. 

68. þar eptir sdktu þeir biskupinn og leiddn hann upp og 
baba honum þá enn líf ; en hann ausabi sömu og ábur. f>eir höfbu 
þá flatt stoklúnn ritt ab almennfngs-götunni, og leiddu biskupinn 
þángab, en Ohristján, herra Marteinn og Ðabi stdbu á sttfrri þdfu 
fyrir norban. [pd 0egi$t: hann hafl boðiá Daða aáleyaahann 
úr banninu, en Daði svaraði: *^þú eér ekbi meira bann d mér 
em þér"]'. Hann stefndi a& stokknum hryggur, og gaf sig gubi 
og sagbi : "fn manue*^ — hinn bjd iij sinnum ábur en af tók höf- 
nlSb , af þyí hoggib kom upp á herbarnar , og biskupinn af elli 
sinni (var) kominn saman f kubdng og höfubib nálega fram dr 
brÍDgunni. }>ar lágu þeir allan daginn og fengu ekki kirkja-Ieg, 
en meb tillðgum gdbra manna voru þeir heim fiuttir og settir nibur 
á kdrbaki, og þar sáust merki til lengi, hyar þeir lágu. þar (er) 
dti þeirra æfí og hérvist. — þd abrir þeir hafí öbruvfsi, bœbi fleira 
og meira heyrt um alit þetta ábur-skrifab , e&ur (meb) 'óbni mdti, 
þá yerb eg ab skrifa svo sem mér hefír sagt yerib. 

Svo ribu þeir f burt Ðabi og Christján; en sem hann kom 
til Bessastaba, þá sendi hann til Garba eptir sfra Einari, og sagbi 

1) þ. e. in manut ttmi, dominef eommendo tpiritum meum (í þínar hendar^ 
droiUoD, fel eg minn anda). ]^etla Yar venjalegt andláts-aodvarp pép- 
iskro manoa. 

*} þessa er akotið ino f afskríptaoam , bcði bjá síra Jöoi Erlendssyni og 



W BISKnPA-AMKÁULB JÓKS KGILSSONAB. 68-69. kl^ 

honnm frá þessnm ti&mdum, en hann gaf honnm þab syar: þvt 
hann hefbi slfkt gjört? og hér muudi Yont eptirkoma; hann sagii: 
þvf hefbi oHab herra Marteinn og hans rá&sma^ur, og sagftist vita 
þaft, og þab væri vfst, a% hann mnndi þess gjalda áhux en þessi 
vetur vœri dti. — Merk: áb þeir febgar voru af teknir tvelm nött- 
um fyrlr aUraheilagraraessu, sumir segja Sfmonismessu', anno 1550. 
69. Svo líbur fram til Pálsmessu um veturínn; þrim ntfttum 
þar fyrir þá komu LX menn a!b norban, sendir til ab hefna þelrra 
febga á Ððnskum, en iij^' voru alls þeir sem subur réru. Um þetta 
leyti reib Christján subur á Nes , til þeirra jarba sem Vibey haíbl 
átt, ab skikka nibur skipum og mönnum; hann rfbur subnr hjá 
Görbnm^og finnur föbur mlnn, og tala^t vib um Norbiínga, þvf 
Christján spurbi ab þeim, en hínn sagbist ekkl grand til þeirra 
vlta, en vissi þ<$, og sagbi Christjáni, ab sér þœttl ráb hann rlbl 
hvergi, af þvf hann vissl til hinna og þdttist sjá á honum felgb- 
ina; meb þab skildu þeir. Hann reib subur til Kirkjnbdls; hinlr 
komu þar, og voru allir meb hettum og hökustalli fyrir andlitl, 
svo þeir skyldu ekki þekkjast, og spurbu, hvort þar væri sá mabnr 
sem héti sfra Jðn, og vœri Bárbarson, hann skyldi gánga út, þvf 
þeir vildu honum ekkert vont ; hann gjörbi svo. f>á kom ab úngur 
mabur, gildur og kaskur, XX 4ra, og spurbi, hvort.þar vœri og 
ekkl sá mabur er Sveinn héti, og hefbi verib kallábur sfra Sveinn, 
— hann hafbi orbib manni ab skaba fyrlr norban, og var kominn 
til Bessastaba, meistara-mabur uppá skrif oglatfnu; — þeir sogbu 
þab hann vœri þar. Hann sagbi hann skyldl skrfba (út), ef hann 
vlldl halda Iffínu. Presturlnn gekk þá seint, en hinn seildist eptir 
honum Inn f dymar, kippti honum út og kastabi fram á hlabib, 
og sagbi hann skyldi þar liggja, '^skarn"! — hann nyti þess ab 
hann vœri s^r skyldur, ab hann drœpi hann ekki. |>eir bábu 
böndann leyfís ab rjúfa bæinn; hann sagbi, þeir mætti brjóta ef 
þeir bætti aptur, og fyrir þab var hann af tekinn, ab hannbann- 
abi þeim ekki. Sfban veittu þeir þeim abgöngu og drápn þá; 
sumir segja þeir hafí verlb Vli, en sumir IX. — Christján komflt 
út lifandl, utan höggvinn nokkub, þvf hann var f treyju, sem 
járnin bitu ekki á. þá kom ab mabur átján vetra, sttfr, svelnn 
I>örunnar á Grund, og hafbi lenzu f hendl. '^Eg skal skjdtt fínna 
á honum lagib", — og lagbi fyrir neban treyjuna og upp í smá- 



'} <<þeir feftgar voru af telioir 7. Növembris" , segir Ami IfagDásioa. 



69-70. kap. BISKtrPA-AKNÁLA& JÓKS BOn:SSONAR. 9» 

þármana á honnm, bto hinn rak þá npp hljdi og lýsti hann slnu 
banamann. Hann sá sl&an hyar 'grár hestnr stób, er Ari heitinn 
hafbi átt, hann tdk hann strax, og rei% noriur í EyjaíjðA á lij 
dSgnm, ab sagt rar. Engra þeirra nöfn man eg, sem þar yora 
aft. — þa&an fðru þeir til Mársbúba, og drápu þar annan, er þar 
láf en annar slapp, þyf hann skaut elnn af þeim til daubs medur 
einni baun, er hann lét fyrir byssuna, og svo komst hann f Skál- 
holt. — peiT f<$ru þá um ðil Nes, og drápu hvern og einn eptir- 
iegumann, og ttfku ailt þa% þeír áttu, og Ifka þa% þeir Dönsku 
ho(%a me% sér, og einn átti Ðanskur bú inn á Bdstöium; þar tdku 
þeir allt þa& þar var, en vildu drepa bömin, en þ<$ var% ekki af 
þvf. I>á Danska á Kirkjubtfli dysjuiu þeir fyrir norian gar%; 
tveir af þeim hðtu Sefrfnar: Sefrfn Kock og Sefrfn Ama; en strax 
þegar htima%i þá gengu þeir báiir aptur; þeir ttfku þalb rá&, sem 
þá hðí%u 8legi& , ab þeir hjuggu af þeim öllum hðfu&in og stdngu 
oefi þeírra (me& leyfi a!b segja) til saurbœjar, og sd svfvirbfng 
gramdist kdngSTaldinu mest, a& vori, þá Danskir komu út. Ekki 
bar til tfbinda á þeim vetri þai eg hefí heyrt. 

70. Um vori& eptir páska, ebur þar um, bjuggu þeir sig 
heiman fyrir nor%an a% sækja þá fe%ga og flytja þá nor%ur til 
Hóla. Eg man ekki þeirra tölu. Prestar voru mei þeim f fer%. 
þeir komu f Skálholt og sendu heim, og báiu leyfís, a& þeir mœtti 
mei freUi grafa þá upp aptur, og enginn gj5ra þeim mein. Herra 
Uarteinn leyf%i þeim þa%. f>eir fdru helm ab klrkju, og h5f%u 
hettuT meb hðkustöllum fyrir andliti og sfnu kistu (h)anda hverjum 
þeirra. í klstu hans Ara var ein bjaila, en tvœr f þeirri seni 
8(ra Bjom var f lagiur, og þrjár f biskupsins. f>eir voru ekki 
lengur en þa% þeir grdfu þá upp, og kostuiu þeim moldugum f 
klstumar, og hðf%u sig svo f burtu og til Torfastaba um kveldib. 
þá þeir voru ab grafa þá upp , var einn Danskur á stabnum , og 
vlldi hafa fari& upp að þeim og skotii þá, en biskupinn banna%i 
honum þab. AÍ morni fiuttu þeir þá dt ab Laugarvatni, og tjðid- 
ulvL þar yfir þelm og þvobu þar Ifkin, og bjuggu um þá þar tll - 
fQlÍB, og ftfru svo noriur til Hdla; voru þeir þá nibur settlr me& 
8<$Ðgom og sálumessum. — Bdndinn þar á Kirkjubdli og hjáleigu- 
maburinn hans þeir voru bábir teknir um sumarib og háUhðggnlr 
í Straumi, og fest hðfubin upp á stengur, en bolirnir upp á bjdl, 
og þar sá til merki meir en XX ebur XXX ár, og margur galt þá| 

r 



734357A 



IðO bísktjpa-ai^Xlar JÓNS EÖILSSONÁR. 70^72. kap. 

bœ%i saka^ír og saklausir , fyrir nor%an og Bunnan , en DansUr 
tðku a% s%r mestar eignir þeirra fe%ga*. 

71. Anno 1551 sendi kðngurinn eitt strfbsskip fyrir nor&an 
til íslands, og ij höfu%smenn á, Axel Jdl og Christoffer, og Otta 
Stfgsson fyrir sunnan. |>eir h5f%u bábir 500 ftflks. þeir átta þá 
a% sækja biskup Jdn og bái&a syni hans, en setja herra Marteia 
til biskups aptur, en þeir vora þá af teknir. þeir innsettn aptur 
annan biskup tilHöla, herra Olaf Hjaltason, og lofabi (hann) ktfng- 
inum hlý%ni og allur alniúgi fyrir norian, lögr^ttumenn, 15gmenn 
og sýslumenn; elns var og gjört um sumariJi á alþfngi af ölloni 
landsmönnum. A þessu sama þíngi, anno 1551, dœmdn Iðgmenn, 
lénsmenn og logréttumenn me% bœndum fyrir nor%an og vestan 
á íslandi biskup Jdn og syni hans bába landrábamenn, og allt 
þeirra góz fast og laust undir krúnuna, þtf fyrir riturlegt gjald. 
f>á voru Danskir á þíngi, landsknektar þeír köllubu, iij^ og ur%n 
illir og ybbir er þeir fengu ekki ad strf^a; með þa% ftfru þeir ( burtu. 

£n þa% sfra Sigurbur var aldri í fer% mei þeim febgum, er 
sagt sA þai hafi svo til komift, þa% kontingur hafí boba% bisknp 
Jtfn fram, anno 1547, en biskupinn lét sfra Sigurb sigla sinna 
vegna, og hann lofaði a& halda allt þa% ktfngurinn vildi og síra 
Sigurbur játaii, og þar upp(á) stfr síra Sigurbur eib ktfnginom. 
En þá hann kom aptur, þá vildi biskupinn ekki neitt halda, en 
sfra Sigurbur vildi ekki á sfn heit gánga; en sumir þá virtuhon- 
nm þab til hugleysis, og svo hafí Ari átt a% ansa, þá hann lagbist 
á höggvistokkinn , ab hann vildi þab hjarta& á sér vœri komib f 
sfra Sigurb' fræiida sinn, en kálfs hjarta aptur f stabinn til a&i. 

72. Nú er ab segja frá þvf, sem ab skebi um daga herra 
Marteins, þvf fyrst ver<5ur ab bfiba um Da%a og sfra Jtf n Bjamar- 
Bon og þeirra æfí : — [Á dögum herra Marteins, snemma, þá kom 
svo mikill haíYs hc^r sybra, ab hann lá úi í sjtf, meir en viku sjáf- 
ar, og tók lángt út fyrir þorlákshafnarnes f sjd, og mikil selveiM 
varb á honum; hann kom fyrir vertfbar lok, um sUmarmál]^. t>a& 
skebi eitt á hans dögum , ab abfángadaginn fyrir )6l om kveldib, 

>) Nöfn jarða þeirra scm þcir bræðar áttu, Bjðrn og Ari, og teígumála 
þeirra, má sjá á V^lfriMkJallnu I¥ o(g T. — FlesUr jardir slra 
Björns hafa verlð í "Slranda-araboði", '<Húnavatns-Jtfrðum" og <*Vatns- 
dals-Jörðam*', en Ara f "Eyjafjarðar-jörðum" og "Reykjadals-Jðrðam". 
t *) þessi viðbætlsgreín er 24. f rððtnni í greinunom (<<correctara") aptan tIA 
•nnáltDa, ðg er meðal þeirra .sem Hltlega eni eptir Odd biskup. 



19^74.k§fi BI9K1IPA-AMVÁLAB JÓNS EOILfiSONAB. Ml 

þá rSbu þeir úr Grafpfiiginam upp eptir þíngraliaryatiii til saiiÐgi 
og tAa, og Toru X; en á mibju yatninu datt niiur undir þeim 
Sllum í einu, svo alltr fdru niiur, menn og heatar; þó komust 
allir upp, ntan einn yanta&i; þeir drtfgu þá upp bestana X; elcicl 
graikd sáu þetr tíl hans a& heldur, og þenlítu þá allir hann mundl 
dau&ur, og nr&u mjög hryggvir, og biiu þ<$ enn um stund, slb 
baim mundi koma upp daubur, þy( hann yœri lengur en hálfa 
eykt í kafí. Meb þab ribu þeir af stab, og er þelr voru skámmt 
Camir, kom eptir þeim kali ; yiku þeir þá aptur ab yökinni ; hanq 
yar þá kominn upp meb höfiinu, og fest hökuna á fsbrúninni og 
hUtsér aTo. |>eir drdgu bann upp, og sá ekki grand á bonum 
hddur en hann hefbi aldri f kaf farlb; þeir færbu hann f þnrföt, 
og reib (hann) bvo meb þeim npp til þfngvallar. Hann hafbi sagt, 
ab hann tIssI ekki betnr en vatninu hefbi verib haldib frá Tit« 
mium á 8ér; Tirtist mönnum þab jarteikn. Frá þessu sagbi m%r 
sfra Jdn Bjamarson, en hann sagbi honum sjálfur. 

73« Anno domini 1554 var eldur npp(i) fHeklu, ekkifhenni 
fljálfri, heldur framar f íjöllnm, f dagmála stab ab sjá frá Hðlumi 
dr Bta&ardyrunum. þessi eldur kom upp um vorib, f mlllum kross- 
meegu og fardaga, og var nær uppi uppá vi vikur. Eldurinn var 
d5kkraubnr ab ajá, og voru þrfr á kvöidin, og stdbu rétt f lopt 
upp, dgnarlega hátt. f>á voru svo miklir jarbskjálftar, minnst uppá 
hálfan mánnb, ab enginn mabur þorbi inni f búsum ab vera, heldur 
^ðldnba menn dti, utan menn hlupu sem snöggvast inn f hdsin 
eptir þvf sem þeir skyldu neyta, þá á millum Tarb þvflfkra undra, 
en þar menn voru, þá h&idu þeir sér f grasib þá þessi undur ab 
komu. — Marga man eg, og fá þessum Ifka. 

Anno domini 1552 þá kom sá einn kippur, er þeir svo kalla, 
kjmdilmessu-kveld, ab allt hrundi þab nibur sem laust Tar innan 
hdsa, borbin, kðnnnrnar og annab þessu Ifkt. 

Meb þeim eldi sem var anno 1554 var nokkub öskufail, svo 
fljá mátti á jörbu og menn finna á andliti. 

74. Anno 1552 fellivetur mikill á öilum penfngum, en vebr* 
átta var meb blotum og snjdfergjum; hann kom á Magndsmessu, 
en llnabi ekki fyr en á páskadaginn nm me8su;.hann barþáupp 
á 4ba dag Aprílis og xni. ^ vetur f öid, þelrrar XXII. aldar; féll 



') hr 1552 var að réUa lagi I4di vetur i 22. túnglöld, og p&skar iLorou 17. 
Aprflmánaðar. 



102 BÍSKUPA-ANNÁLAB JÖNS EOILSSaNAB. 74-7& kap. 

þá <$giiarlegt fyrlr stabDum. t>a% Yor var Votmdli, hTer þí yHr 
eyiikot, seldur Sfmoní fyrir hesta^ . þenna köllubu þelr ''harba-vetnr". 

Anno 15&5 þá kom bú mikla btflnsött, ðndu&ust þelr fleatir f 
hennl sem voru XX ára, og til XL ára. Hún kom um þorláka- 
messu og var yfir til krossmessu^; hana fengu engir menn sem 
f þeirri fyrri btflu voru til komnir, sú sem var anno 1510. Úng- 
mennin fengu nokkuð af þessari , og konur þá áttu margar böm, 
en höf%u ekki sinn tfma; nœr XX voru f Htflum jarbabir, og avo 
ab fleirum (kirkjum), en ekki sá miklnn þurb á ftflkl. — |>etta 
sama ár þá drukknabi Olafur skóiamelstarl , sem áSbux er sagt. 
]>ab sama haust misti biskupinn hestamann slnn, af eama hestl 
og Ólafur ha(%i áður drukknab, á Hjar%arneshðlma-vabi, — Biak- 
upinn œtlabi til Hamra, — og um vorib eptir annan á Reykja* 
nesferju, þvf skipið var vont og sökk undir honum. 

Anno 1554 var maðnr veginn f réttum f Biskupstdngum, en 
klofí% á öirum andlitib meb öxi f Grafar-réttum. — f>ar um nserri 
á þeim árum vari skiptjön á Háejri, drukknubu IX menn og i^ 
konur. [Á dögum herra Marteins, fyrlr bdluna stóru anno 1555| 
hafi (hafbl ?) átt ab sjást ormurinn f Lagarfljdti austur, eln lyklgan 
af honum, en þrjár fyrir mannfaliib mikla, sem varb anno 1594]^. 

75. Um ættmenn herra Marteins er áburskrifab: sfraEinari 
Jdn, Hallddr, íngiríbur. Systir hans var Gubrdn, sem Dabi f 
Sndksdal átti; hennar son var Jdn Hallddrsson. Bræborhans voru 
þeir Brandur og sfra Pétur; Brandur þenki eg ab sé fabir þeirra 
sfra Ólafs og brdbur hans , en œtt sfra Pétnrs veit . eg ekkl. Á 
hans dðgum (voru) þeir flestlr sem ábur voru á dögum herra 
Gizurar: Ðabi, £rlendur lögmabur, síra Jdn Bjarnarson, Páll lög- 
mabur, sfra Snorri f Holti, sfra Oddur .f Bœ, sfra Björn f HniDa, 
Mágnds á Ndpí, Ormur f Reykjarvfk, Katrfn f Tdngu, Torfaddttír. 

76. Nd skal segja frá, hvernig ab herra Marteinn fdr frá 
stabnum og hvernig hans tilgángur var þar til: 

I>ab var fyrst, ab hann sá þab Ðanskir mundi undir sig draga 
fleira af kirkjunnar og svo kirknanna gdsi en klaustrln, og vissi 
sér hafbi ekki ab mæla þar f mdti, en vildi aJb þab skébi ekkl 
um sfna (tíb), og beiddist þv( frá stdlnnm. (þeir Ddnska) drdgu 

>) ^fjrir 5 besia, 3 eða 2 kýr og 18 cr með Iðmbam, item 3 baDdmft þar 

Ul l ödru", 408b 4 spázía. 
'} «am bausUd*' (frá Þoriáksmesso 20. Joli?}, segir 409b. 
*) þessi er 18. viðbBUsgrela eða <<coríectura" aptaa vid anoáiana. 



7é»77.kap. BimTPA-AirNÁlAR JÓN8 EGILS80NAB. 1M 

frá SklUioIti en jakn kostnabiim. paíb Tar% fyrst, «1 sá hht Hans 
er fyrstnr sk^dameistari var í Skálholti; hann skyldi hafa í kaiif 
og fæti TTI jarMr á Álptanasi, — þeirra ndfn þá yeit eg ekki — 
þab flkelb anno 1550. En sem hann ftfr bnrt, þá kom ólafbr 
aptnr og Jaeob hét Itfeátur; þeir skipn&n þá bála heim í Skálholt 
tíl kanpe og felHs, en ttfku hinar vn Nesjajar^ir til efn. Kanp 
þeirra áttn ab Tera 80 ðalir. Ólafnr kom anno 1558^ snmiraegja 
árí seinna. þetta er eá «em drukknati f Brdará á Bö&mtfbatal^ 
yM 1 ; en Jakob var sá piltur sem yar mei Dibrik þá hann var 
sleginn , og eptir hans bérTist komu npp margra þeirra nöfn eem 
aft slaginn höfíbu rerib , og þortu aldri þaban f frá A fara euftur 
jfir ijall. 

77. Anno 1554 þá er herra Marteinn og sfra Jtfn bobabir 
frtm, 8T0 sem Tegna afteknfng(ar) þeirra febga, og þa% þeir hef%i 
rofli áóm nm þá dæmdan, en ekki er geti% um neitt sérlegt f 
þeirra aig^ngu. Ktfnginn fundn þeir, og haf%i Torib kránknr f 
fttti og af kðldn, og Tar galdrakonum nm þab kennt. — Eptír jtfl, 
þá datum Tar 1555, þá lét herra Marteinn prenta handbdkina og 
sAmabtfklna. Sfra Bjðrn f Hruna Tar meb þeim, og Ámi f 6ör%ttm 
yestur Tar STOinn blskupsins , og á þeim Tetri í%kk hann Dore* 
thea þar í Kanpinhafn. — t>eir formerktn þar, at herra Marteinn 
Tildi loea sig rii stabinn, og m«Iti f mtftl um filb kirkjnnnar, aft 
jaitir ebnr neitt gengi undan. — þá Tar höfuftsmabur Hndt Steins^" 
8on f 8 ár. — Me% þab kemur bisknpinn dt, og er eitt ár enn 
ÍSkálboltí; en nm sumari^, þá datnm er 1556, kemnr Hndtur, 
ktfngl. maj. bffalnfngsmabur, (meb bob), að herra Marteinn sknlffrf 
fri stabnnm, en sfra Gfsll f Selárdal aptur tll Skálholts setjast^. 
og missa þarme% mestar bisknpstfundir. Meb þab koma menn á 
þfÍDg. pai gengur sto tíl, a% herra Martelnn skal frá, en sfra 
Gfsli aptnr tí& taka, og hafa tfundlr biskups ekki utan af fjtfrum 
rýslnm, tT»r fyrir sfna umrei^, en skölinn abrar tTsr, til btfka, 
psppfrs, skyrtna og sktf , og klæia þar me% þá fátæku ; sto haf%i 
MiSb ktfngsins brif. — þeir fátæku sktflapUtar fengn hér, f þau 
ellefn ár eg Tar hér, vn e(a vni álnlr hTor, en hinir rfkari f 
bempn og buzur. -— Herra Marteinn ftfr ab &nchaelismessu npp 



') frumritið hefir <<Bleroatz8(aða Taði*% arskriptirnar ogágriplDýroist: Brjám- 
slaða, eða BJarnarstaða, eða Bjarnastaða vaði. 



1«4 BI8SDPA-AMNÁLAB JÚSS B6ILSS0NAB. 77-79.k«p. 

tii Haukadals, og sat þar um Tetarinn, en afra GfsU kom $lb v«siaa 
Og lians fölk nm þami tfma. 

78. Eptir aftðka bisknps Jðns og þeirra allra Tar% þa% fyrat, 
a% anno 1554 þá f%kk sfra J6n fástnnu, og liennar kenndi iuniB 
alla sfna daga rib og yi&, einatt öiruhyerju, og einusinni úi á 
alþfngi, nœrri þar um þá datum yar 1561, yar& syo mlkib um, 
ab liann yarb at binda og veíja f yabmáll, en berra Gfdl og 
prestamir f^llu á hné og báiu fyrir bopum, og syo lina&i bonom 
nokknb, og yar þar yiku á%nr bann yar% rei&fier. 

Anno 1567 ebnr þar um fékk herra Martelnn vanhellsu, hveija 
hann liafbi tll endadaga og andabist af þyf ; þdtti mönnnm n% 
sem yitneskja nokkur þar til, sem þa% yœri strðíTun fyrir Aft5k« 
þeirra febganna, fyrst þa& yildi syo tii; eh Dabi yar þá ena 
tfkrenktur. 

Anno 1553. palb yor lét herra Mártelnn reka frá Háfi xi^j 
hundrub f eiun af kirkjukyfgildnm þar. £g talatl y|b þann niMiii, 
sem þau rak úi á Hamarinn. — • {>ab er og sögn roanna, ab lumn 
baa látlb og hafa heim dr Tdngunum kirkju-ktfglldi fimmtlgi eM 
yor; en sumir til nefna þar herra Gfsia. Um abrar syeltir þá 
yeit eg ekki hyerDÍg þau hafa farib. 

Anno domini 1552 sá annar nautadaubi á Hömrum, þab menn 
hafa heyrt gettb ; þar ddn xij kýr og yj naot ðnnur. Menn ylMU 
yarla hyemig þab kom til, en sögn manna er þab, ab einn Bmali 
á Hðmrum haíi þar yib heitaEt, ab hafa kaupib daubur. 8á fyrri 
nautadaubi þar hafbi orbib á dðgum herra Gizurar; þá dtfu þar 
X kýr og iiij naut; datum þá 1545 ebur þar um. |>eim daabayar 
.,0yo yart, ab menn skababi hyorki bldb né gor, þdtt þab kæmlTib 
hendurnar, en ef þab kom yib andiitib, þá yarb þab etrax mdn, 
og margir mistu sýnina af þyf. 

79. Nú eptirfylgir um XXIX. biskup Skáiholts, herra QtSLA 
JÖNSSON. Hann yar barnfsddur f Hraungerbi og uppalinn.á 
Úlfljdtsyatni, og yar tii kennslu á þfngyelli, hjá ábóta Ála, og 
0(ban f Skálhoiti. þá yar fabir hans kominn til Bæjar f Fitfa. 
Sfra Jðn yar Gfsiasbn, en sá sfra Gfsli yar þfngaprestur hu8tr< 
Ó19far; hann átti þrjá syni: sfra Jtfn, sfra Stephán og 'sfraFelix; 
þar um selnna. Hustrd Ólðf ya^ syo yandiát um klrkjuyistir, ab 
ef menn komu ekki til kirkju, þá fikk sá ekki mat á þeim degi, 
og enginn mátti utár ifta f kirkjunni um embœttib. 

Snemma f^uppeldi herra Ofsla þá sagbi fablr iians yib hann, 



19^.la^ BISaaJPA-AlfNÁLAB JÓlfB MILSSONAB. IM 

ab kanB mBndl einji mA íítnm yera flokkaforfogi $lb íýlgja fraai 
þeMum Ltftherl Bibiim og hans kennÍDgttm, og þar af Tar& sto 
aem h^jdbar á millam þeirra fe&ga, og méb þab Bkildu þeir seinast 
Eítt ainn aag%i berra GísU honum dranm sinn: hann þtfUlst vera 
( Skálholti, og þa& me& , honnm þtftti biaknp ögmnndar fœra alg 
( alian slnn skrtfia. Hinn sag&i þab IJtfst, ab hann mandi biakop 
Terba, og mondi þesanm eibnm fram fylgja. |>ar liba á millnm 
neir en XX tfr, ab hann dreymdi, og haon yarb bisknp. Hann 
ftfr frá Skálbolti og til SeUrdaia, og þalkan sigldi hann opt, og 
m'yel látlBn af Dönakam. Siban var hann kosinn anno I5569 
Mu ábar er sagt, og slgldi nm anmarlb, þá datnm ¥ar 1557. 
I^ er neina sériegs getib ( hani^ sigKngn. Hann kom tft anno 
1558. — Ekki rar neitt nýtt ( hans ferbnm, hvorki skipan ktfngaiBi 
un nokknb nppá kirkjur né kennimenn, annab en þab herra Giaor 
og herra Martelnn þeir htffba ábur meb komib, nm Igtfnaband 
preelanna, og ðli pápiak helgihöld skyldi af leggja, framar en ( 
ordinant(unnl Btanda, og aðng meb ðUnm eeremonium þar eptir 
hegba. Haan kom og meb Margarltam prentaba, og Histor(omar 
prentabar bábarS og nokkra sálma. 

80. ÖIio hélt þá enn klrkjan 8(na, utan þelm áburgreindom 
¥B jðrbnm. £n þá hann hafbi verib nokknr ár , þá urbu jarbar 
Bkiptin yib þá Dðnakn, datum man eg ekki gjðrla: þar nærri nm 
1563'. þelr ttfku ab sér allar jarbir þær kirl^an átti subur nm 
ai Nea, en fengu þeim ( SkáUiolti aptur Bjarnames og þesa eigoir, 
mA nokkrum jðrbom ( Borgarfirbi ^ , aem herra ögmnndar hafbl 
4tt, hraib mðrgum þtftti tfjafu kanpskapur, bœbi ab dyrleika og 
faniiektam, aem mðrgum er kunnugt ; en ef herra 6(8li mælti nokkob 
( mtfti þeesu, ebur nokkru þrí aem þeir rildu uppá setja, þá heit- 
aboBt þeir rib þab ab setja hann ( burt af sttfinum, og aetja annan 
þáogab, aem gjðfbi aUt ab þeirra viya. — Hverau margar þær 
Nosja-jarbir Yoru, reit (eg) ekki, ebur afgjald af þeim, ntan þab 
dtt, ab af þeim voru goldoar ziij vœttir fiska til annars hondrabs, 
«0 mjðltanQor og kvfgildi ab aoki, og aUar leigur. Yfir þessu 
haíbl 8(ra Eioar umbob ( xxi ir, meban hann var í Qðrbum, og 



') þ. t. plslarsöga Krísts , og söguoa nm ej5ilegglng JdrsaliÍK^rgar, sem 

Oddor GottskáÍlLSSOD liafdi isleDzkað. 
*} sUptabiéfið er liér ff*yl«labjal Jm. 
*) það Yar kallað alöio HtyDes-ombod. 



IM BI8KÐPA-AKNÁLAR JÓNS B6IL880NAHL 80-82. k^». 

¥ar allt þánga& flntt, ntan Mgurnar vom haf%ar upp f Grindarfk, 
til matna fyrír 8taS&ar-mennina ura vertfð. þar skammt eptir þetta 
kemur ab Krýsuvfk ; þa& er þá benefleium og hafti verib um aldur 
og æfi, og Herdfaarvfk átti hdn, eem áftur er Bkrifað. Htotí 
datum yar þá 1563' etnr (1564), þab man eg ekki.. HerraGfsll 
kenur þá til Krýsuvfkur, og fer f konbœnir, þeir kalla, regna 
BSama hdtins mágs sfns, og fékk ekki; hrai hann fann þar til 
varbar mig ekki, utan biskupinn sagbi þá, a% hanil skyldi yeria 
sfra Birai yí6 jafnmikla muni. Mei þa& reii hann til Bessastaba, 
og klagar þá fyrir Páli heitnum Stfgssyni um nau% sta&aríns, ak 
skdlinn haldlst ekki Tib, sökum þess allt skreibargjaldlb af Nesja^ 
jðrbnnum si frá sta%num, og b!%ur hann þar um nokknrrar ásjá, 
og segir, ab þa& sé engin þorf ab Krýsnvfk sé henefleium^ heldur 
þá y«ri stainum þar a& nokkurt gagn ef hann hefbi þ«r bábar. 
J3á Tarift endir þar á, ab faann kom upp til Strendur, og syndi sfrs 
Blroi þiA bréf, ab hann skyldl léigja Krysuyfk, en hin tll stabar- 
ins eptlr höfubsmannsins skipun. 

81. Á þeim árum sá eg enga postlllu prentaba, utan Corrin! 
postlllu, e&ur nokkra gagnsama btfk, utan biblfu og nýja testa- 
mentib, en þa%an f frá jukust þœr ár fyrir ár. Hemingi postilln 
og Spangebergii ^ sá eg, anno 1566. Frá þyf herra Gfsll hann 
kom f Skálholt, þá jdkst lœrdömnrínn, en lagbist af Tíbast sd 
pápiska yfsa; fram drtfg hann f öllu eptlr megni gubs orb, bæbl 
f titlagnfngu og skrifi, alla sfna daga, á hyers dögum ab kennl- 
iýbur íjðlgabl mjög, og hann styrkti þá marga nm bœkur, postillur 
og PM>P^'9 o^ um fayab þeir ylldu bibja, og hyar hann fann nokk- 
ura þann sem Ibinn yar ab iesa og skrifa og lœra, á honum haftl 
hann þtfknan. Eg má þab mebkenna, hann yarb mir bæbl fabir 
og mdbir f þeim greinum alla tfma, og syo mega flestlr segja sem 
hér Tom f Skálholti á hans dðgum, hTers margir hafa enn not 

Um alla hans hérTÍst mega þeir skrifa, sem þar hafa mlnnl 
til, en (eg) tII segja frá sumu, sem ab Tib bar á hans dögum. 

82. Á hans dögum krenktlst Dabi. ]>ab er sSgn manna, ab 
bannib herra Jtfns hafi honnm ekki hrifib fyr en sfra Árai Tar 

I) f rramrltina var skaOð ót í ártalina,.og mátti lesa 1565, en Árni Magn- 
ússon vildi lieldur lesa þar 1563; þetta er og rétt, þvi brefið nm Krfso- 
vilt er riuö á Dessastðdam mánadaglnn fýrír Mikaelismessa 1563; Fino. 
Joh. H. Eccl. hl, 317. 

*) réttara: Henmingii (Niels Htmmlngsens) og Spangenbergll. 



8»48. kMf. BISSÐPA-AIfNALAB JáSS BOILSMlff AB. Wl 

hAux. Sfra Árni drokkiuibi mðo 1560, ^þftrum; httiBliafM 
hltíb dmkkiiiQ af einni brú, ofan ( nokkra á*. 

Da&t rar í mörg ár krenktur, þvf lengi yar fyrir honom beftib 

(Skálholti. palb BBgll mhx Bjarni heitinn Magná«(son), — hann 

w biskupwTeinn, — a% enginn heíbl fengii a& Bjá haan utaa 

; hans kYinnay og Bmásyeinn hans og herra GíbU, þá haan kom. 

þesai Bjami BagÍiBt hafa sHb ( gegnum hnrbina, eitt Binn herra 

Gbli rar hjá honum, og hef&i sér sýnzt hana höfub út öUu lagi 

Bt^rt, og augun a& sjá sem ( stærsta útsel, sto sem hnefi manns; 

: en annars þá hefii haan yerib a& sínu yltl ökrenktur. Hya% lengi 

hsan lá, ebur nœr hann í%U frá, veit eg ekki. Eptir hann frá 

falliim, Tildu Danskir þá eigna kiínginum allar hans eignir, og 

I fonda þab til, svo sem vi& herra Martein og s(ra J<$n, ab hann 

I lieíii rofib 15gmanns drskurb, þy( þeir höf%u verib dfBmdir til 

1 kdogsins náia. p& var Hannes Björnsson ( tfmegb, en Eggert 

íoÍarbrd%ir hans umbo&sma&ur yfir arfinum eptir Da)ba. Og (er) 

þai sögn manna, a% Eggert hafi þa& tU rábs tekilk vib höfu&s- 

mannlnn — eigi veít eg hver þá var^ — og fengib honum XL 

dali, fimtán hundraSba kross og þa& beata sUfurstaup, og skyldi 

aldri vera klagab uppá þær jar&ir, og svo þenki eg ai standi 

Biian mel bréfi. 

83. Um nokkra presta, sem á hans dögum krenktnst. Fyrst 
BÍra Oddur ( Bœ, vari magnlaus og mállaus eitt kveld, hann gekk 
Borbar á tdn hjá s&r; liann lá Uij ár e&a meir. I>a% skebi anno 
1561 eiur þar um. — Annar hét s(ra J6n Pétursson á Ólafs* 
YðUam; hann lá hálfvisinn ( 5, ár; bann f%kk þab svo, a% hann 
m tekinn upp dt yi& sáluhlið og kastab allt a% kirkjudyrum. 
þa& ske&i þá datum var 1563. — Hinn þri&i var s(ra Björn ( 
Hnina: hann f^U af baki og yar& túngan á millum tannanna, svo 
þar vari ( ber eia þrimiU, hann <$x svo, a% þa& grdf tfr honum 
t^bgona og allar tdngurætur, svo Uf&i bann me& þessu meir en 
iúl i kr(ng. Hann krenktist anno 1567 Magnúsmessu, enanda&ist 
a&QO 1568 ( röstuinngáng. þá var sögn manna, ab menn he(%u 



') '*þtö yar Slaptlcliar'' bcUr Árai Magoússoo TiA á spázfa og svo hafa 
tam baDdriUo. 

"^Daöi aDdaðist 1568 , of rar þá btftalisaiaðar Páll StígssoD; rið baDD 
samdi Eggerty eo 1569 íók Kristoffer Walkeodorf máiið app aptar, ftrir 
tiilðgar Suðarb^-Páls, eo þá draido þeir HaDoesi arflBO. 



IM M8KUPA-A1«VÁLAB IÖN8 BQIL880NAB. M^4.kl9j 

máit fljá lífti og sinar á öUam hans Ifkama, og iflui til hrjrgg* 
li&asna, þeirra sem innan Torn á hryggnam, hefti mátt sjá utaii 
á lcvi&nnm. 

Á dögam herra Gíela drnkknabi sá prestnr nor&lenBkar, sem 
hét síra 36n og yar Gíslason, í Andakflsá^ vesttir; hann <ttí 
helma hjá pótti Uigmanni, nœrri því þá datum var 1572 ebaþar 
am. — Tveimnr árnm þar fyrir dtf sá' prestur af drykkjn, et 
Greipnr hét, og var sonnr síra Lopts í Hitardal. 

Anno 1574 drokknabi einn prestur í Anstljörbam, er hann 
lag^ist meb yalb yfír Seltfs nokkum , og rífo selirnir bann á hei 

84. Anno 1578 varb þab hi& mesta mannljtfn undir HálnuB 
í Horaafirbi, gtfnþrftlinn, drukknuiu Liy menn, en af komat sá 
hinn íjtfrtándi einn; þar Yora eptir XY ekkjur, þ«r ekkert hali 
áttu og engan ab, utan gub einn. — Margir mannskabar urUi 
fieiri á hans dðgum, en engir þessnm Ifkir, þyf þá alla skipskaba 
man eg elcki. Einn vetur yar svo tll relknab, ab fyrir sunnaa 
og vestan þá hefbi orbib xi^ skiptjtfn, þar nærrí um þá datam 
var 1583. Hér nœrri um þab leyti urbu tveir ( einu á þorkStla- 
stðbum; annar œtlabi ab hjáipa öbmm. Á þeim bábum yoru XXV 
menn. Anno 1567 þá urbu tvelr á elnni stundu: annar áEyrar- 
bakka en annar á Bjarnarstöbum , þar yoru á xiij menn á hvom. 
Eg man ekkl hina, hversu margir. 

[Á dögum herra Gísla drukknabi sfra Gvendur Einarsson,og 
mabor meb honum, á Hafnarljarbar-granda ; þá spennti inn ( dsuui; 
hann hh\t Gilsbakka. 

Á hans dögum forgekk pfzkt skip fyrir Refstokki á Eyrar- 
bakka, af sttfrvibri; þab var ekki orblb landfast. í þy( var z^ 
álna bitinn. f>ar af drnkknubu IX, en vn komust af. M5rgam 
árum selnna, meir en XX, fnndust af þv( IX katlar ( einu keifi ( 
NesQðm; þetta skebi langardaginn ( farddgum anno 1562. 

Annab forgekk þar enn selnna á hans dögum ( litsigKiigH, 
og skababi engan mann ; þeir ftfru npp i sker og varb svo 51lu hjálpaik 

Á dðgum herra Gísla þá skebi þab svo , nœrri þar nm þá 
datum var 1561, ab mabur einn var kominn tii Odda, ab sláþar 
dag. Eptir mált(b tálgabi hann orfhæl sinn, og ab sér; hn(farinii 
slapp af trénu, en oddurinn á honum inn ( brj<5stib, svo lianD (%kk bana. 

Á hans dögum, anno 1583 eba þar um, skebi þab austur fyiir 



>) hin segja: <*\ Torfbyr'. 



M4^.kaþ. roKUFA-ANNÁLAR JÚN8 KGa>imBIAB. Mt 

lUaBaodi, ai (mr forgenga ij skip, annab þýikt, út Hafnarfirfti; 
^ lágs þar þá þrjtf. i>ar drnkkDiiin af y menn, og vorn febgar. 
Anna% var eogelsk dagga. Um mann^tfn þar veit eg ekld, þ< 
^ki eg engan] *. 

85. Um nantadanla. Anno 1564, þar nm, var naatadaaU 
lá þriM á Homram; dtfa xiij nant og yfta naat á b»jam vm 
Orímsnes. — þar skammt eptír, anno 1567, rarb nantadanbi f 
Ifibdal; þar ión fyrst tveir hestar á páskadaglnn í hestliásinn, 
og xiij nant eptir þai). — Árinu þar fyrir rar og nantadanfti í 
Aiiitnrh1f&, i6n XVI naut, anno 1566. — Anno 1580 þá var% sá 
^IM naatadaoM á Eálfhtfli; dtfa xg naat i^aban bar maftnr 
nokknb i besti upp til Ása, og áó hesturinn af því þar, ennaotin 
flAan xij. Mabnr einn bar þaban nokknb af þessn til sfns heim- 
ðis, þar af í%kk hann mein aptan á háislnn, og bóign um allar 
krerkamar, svo hann var daaiur eptir fá daga; síban hefir hér 
tldri oAíb vart vib þann nautadauba. 

Á dögnm herra Gfela kom fyrst sá naata-daubi, kapla, sanba 
og allra kinda anno ....'. Hann kom, sá daubí, fyrst á Reykja- 
k<ða, og hefir einatt orbib vart vib hann, allt til þessa. Sum- 
rtabar dtfu xviij, samstabar þaban af minna, xij ebur X; svo á 
kðplum og saabum og ðllam kindum. 

Anno 1568 ebnr þar om varb sá annar nanta daubi á Kálf- 
kóli; dtfa xiij naat. — Anno 1552 ebur þar nm varb sá hinn 
fýrsti naatadanbi, sem menn hafa heyrt getib, á KAifhtfli, en sá 
seinasti varb anno 1580, sem ábur er sagt 

86. Dm jarbskjálfta. Anno 1581 varb mikill jarbskjálfti á 
BiIÍBm krossmessu og fardaga. f>á hrðpuba vfba bftir i Ráng- 
árylHlum og f Hvolbrepp, og mannskabl varb þá vfba, þvf þeir 
aiba undir hdsuntim: — Á Bergvabi varb undir bænnm kona, 
komin ab falli, og tvsvett bam, er hdn átti, en hiín komin I 
jðrb þá hennar mabar kom til. — Elnn mabnr varb undir f Lamb* 
kaga, á milium á: bitinn brotnabi og kom á hálsinn á honum; 
og vAar varb einn mabur ebur tveir undir. 

Frá i^ram jarbskjáifta sagbl fabir minn mðr : hann varb f 
tft bisknpa Gizurar, anno 1546; hann varb Ifka am fardaga, og 
k<HB hann mestnr f Ölvesi, þvf þar hrundu vfba nibnr btBir og 

*} þessar grelnir era 13. 14. og 19. viöbctlsgrein eða <<conrec(ara" sira 

JÖD8 Egilssooar aptanvið annálaoa. 
*) fjrir Artölanni var eyða i fnimriUoa. 



110 BlðinrPA-AimÁLAR JÓNS EOILSSONAR. 86-87. kat». 

htfs, en ekki minnist eg ab þar yrbi neinn mannskali, en HjaDi 
og allt E[jalIaliTerfi hrapabi. I>ann sem nt! ske^i seinast liirta eg 
ekki a& ekrifa, því allir muna þa%. 

87. Anno 1587 rak Tindar ij skip í SeÍTOgi, zj é&a zij 
menn á hTora fyrir sig; þa% gke^i skírdag, en X af þeim bibiim 
kMinst npp nndfr KrýsuTÍkurberg á iaugardaginn um mibjan morg- 
un; Bumir sðgl^u ekki utan Tiij. 

Anno 1569 forgekk frá Breibabdl(8ta%) xijærfngur, rak bmt 
frá Eyjum og ab þorláksböfn ; þar Torn á XIT menn og komet enginn af. 

Anno 1570 misti Iðgmabnrinn Páli heitinn sitt skip ( Veat- 
mannaeyjum, og Toru á ziij menn; hálfum mánuU þar eptlr* 
andabist hann Bjálfur. 

Á hans dögum herra Gísla Tar og mabur Teginn á Besea* 
stöftum me% mathnífi af þýskum eptirlegumanni ; þa% skebi anno 
1584 e&a þar um. 

Anno 1571 drukkna%i b<$ndinn frá Kald(a%)ame8i, er Erlendnr 
hit; hann Tar afi sfra Erlends, þar er nti; honum barst á millum 
Amarbœiis og þar. 

Anno 1584 þá drukkna%i þa&an annar bdandi, hðt Jtfn, mikiS 
manuTal, br<$%ir sfra Jtfns á ÓlafsTðUum. 

Anno 1577 gekk af Ofsli STeinsson, fabir sfra GTondar og 
þeirra alira syskina; en Tiku þar fyrir misti hann sitt skip f Sel- 
TOgi, Torn á þrettán menn og Tissi enginn hTa% af Tar% ; þab rak 
undan. þrettán dögum þar eptir, ^hi Tar seinasta dag Aprilis, 
þá drukknuiu fimm menn f <5snum fyrir utan Amarbœli, en sá 
tjötti komst af ; þa% er Nikulás á Laugum. Á þessum Tetri fMln 
frá f Hranamanna hrepp þrettán menn, og ur%n ekki stfttdanbir 
tttan tTOir. 

[Anno 1570, á d5gum herra Gfsla, Tar JtfnGrfmsson Tegina 
á SAumtUa af Jtfni murta Eggertssyni : stdnginn me% stikkhntt 
f 5zlina, fyrir ofan Tibbeinib; — mart þar um rœdt. 

Á ö%ra ári þar eptir, anno 1571, þá skaut Bj5ra, sonur Egg« 
erts, sig sjálfur til dauSs fyrir staiar dyrunum f Haga á Bar%a- 
strt$nd, ab sagt Tar hfnga&; og þar nokkrnm árum eptir, þar um 
nsBrri þá datum Tar 1580, þá tdku rœnfngjarnir hann sjálfan ( 
B« á Baubasandi , en Magnús mágur hans leysti hann frá þeim]*. 



') leiðrétt af Áraa Magnússrni; f rramritina slöð **tjnr'\ 
*) þessar greinir Iver era 22. og 23. viðbætisgrein eða <<corre€lara" tptia 
við anaálaaa, af þeim greinam sem Iflilegt er að Oddor biskap eigl. 



S&bqi. BBBEDPA^AIINÁLAB JÓHS BaiUSONAB. 111 

88. Á dögiuQ herra GfUa var Úlvildarbreiuia, er þeir k$U- 
atn. Hdn bjtf í Araarbolti i Tdagom, og sleppti ^dinaifi og 
brenndi ailt landib frá sér og austur nndir FellsQall, Bdlt-land og 
Kjira(n)«taba land, mlkíb af Tjarnarhelbi, allt landib subnra&Fydt- 
m báiom, og Torfaataia heibi út a% Miiílaholti, anno 1568. ~ 
Á haos dðgom droÍLknn&o þrfr febgar af skipi á Foseferju f Flda, 
ildpib klofnabl undir þelm; þeir flotto eitt naot: anno 1684 rta 
þtr DBL — Á hans d5gom, anno 1586 eba þar om, kom eldor ( 
I^íiigyaUarflkdg, og brann mikib af honum, aastor ondlr Hrafnagfá. 
EldDrliin kom f Bktfginn om fardaga og llíll f honom fram yfir þfng. 

Anno 1577 sást eln stjama á himnom, sáet hiín fyrst om 
aUrahellagramesso, á mibylkodaginn eptlr hana, og yar á himAiim 
66 daga, fram tll sonnudagslns eptlr þrettánda ; húnsástá kyðldin 
( mibjo lopti, nærrl syo sem þá stflln er há og hefir mibjan gáng 
siim á haost á mlllom mibmunda og hádegis, en gekk nndlr f 
mðsi^taiis stab. Hiín yar syo skœr, sem sú glabasta s^ama yerba 
má, en aptur af hennl yar sem brennandl eldslogi, og yildl loginn 
nokkob f lopt opp, og brelddlst f sondor, eins sem þá yfbor yöndur 
•la mlkiU söfl er. — önnur s^araa sást á elnu ebor tyelmor 
árom seinna, en þ<$ hyergl nœrri þessari lík, þyf hyorki yar hdn 
tvo bjort, né heldor mikib skin af henni. f>essom bábom s^ðrn- 
offl, þtf heldur þeirri fyrrl, eptir (fylg&i) penfngafall og grasleysi, 
iTo þab yar manna mál, ab til reiknubu, þab nœr € kapla hefbi 
falllb f hverjum hrepp, en yar þtf ekkl har&ur yetur. Eins fÍU 
f TÚDgonom , en XX kaplar til annars hondrabs á Landlnn. — 
Aaxaíb árib þar eptir yar enn minna um grasár. 

Anno 1578, þá Kíl saubfð nokkub, X ebur XX, ebur xxx, 
og mest XL á bæ. i>ribja ár eptlr þessa stjömu kom syo Iftib 
giasár, ab af öUum HiSIa túnum f Hrunamanna hrepp fengnst ekki 
alaii tfotigi kaplar, meb þ6 Iftlb band. Svo Iftib grasár þdttest 
filr mona. Á þessom vetri eptlr dóo XL kda f £ystra-hrepp, en 
L f þeim Ttra ; f Túngom ebor annarstabar man eg ekki ; þá var 
ðatam 1580. — £n þann nœsta yetor þar eptlr, anno 1581, yetor 
gðlar tU gduþræls, þá dreif snjtf þann allan dag syo mikinn, ab 
hann yar hestl f mibjar sfbor, og sá sxytfr lá fram yfir somarmál, 
syó engiim saobar ttfk opp nokkob, en kaplar þeir snöpobo hét 
Of hyar. þá yarb ekki farib otan ferlllnn bæ frá bæ sobor 4 
Bakka, þyf ekki sá tll nelna þdfo. 



89. A döfum herra GÍBla þornaKi npp Öxará, enhyarfhFer- 
Inn á LaugaTTatni. þa% var nœrri þar nm, þá datwn yar 1M& 

Anno 1563. þab Tori6 drnkknnl^ii treir 8ta&armennimir af lAipl 
á ölmi^sey, en treir komust af. — Tyeimnr árom BeinÐa, am 
han8ti%, drukkna&i ferjamainrinn af þrf sama ekipi : sanbirhTOiAH 
nndir honnm. 

Anno 1573, þar nm, sá einn mabnr hjá Anbsholtí eioa klnl 
nndarlega á efra ferjnstabnum. Hann eagi^i liin hefti Teiil 
skjöldtftt, og yaxin eins og önnur gaflkœna, þeir kaOa, me% Uagil 
tijtfnu fram, en snnbbött aptan fyrir; hthi kom upp eptir iMmini 
í kjalfarinu. þar eptir kom 8<5tt, en ekki mikil, og onnuT b^ í 
manna minnum, hana fengu allir þeir ýngri Toru en XXY ára, ^ 
ailir þeir eldri menn, sem ekki fengu hina fyrri, anno 1555, of 
af þeim eldri mönnum, sem bana-fengu, Ámi heitinn ðíela^aoBX 
hann lá í henni vestra hjá dtfttur sinní. 8ú hin þribja bölaa Tar 
anno 1590, hana fengu og dngmenni, sem^ hina höítu eklci fengti^ 
og líka þeir eldri , og þar Tar síra Ounnlaugnr [( Hruna ^ eiiHi 
af þeim. — Sú kind sem ab sást anno 1573 hjá Au%shoiti, Itái 
sást og hj4 Hö'fta fyrir miklu böluna, me% sama lit og Textl «— 
sá Tar sannor&ur er hana sá — anno 1555. 
Nú er um œtt herra Gísla. 

90. Síra Jtfn Gíslason hét fabir hans; hans b5rn em ekfci 
á iffi, ntan herra Gísli ; hans nibjar eru öllum alkunnugir. 

Mdbnr œtt hans : Vilborg \Ai mtfbir hans, og Tar þðriarddttiv. 
— Brtfiur átti hann sðr sammœddan, er Gn%mandnr \At\ luna 
(böro) Tora mðrg, og er fátœkt fölk; dœturhans era þær: SigrAttr 
á Húsattfptum og Sigrí&nr á Brúnastoðum. Þorkell BersTainsaon 
( Fltfa er lians dtfttnrson, og sonarböro átti hann nokkur. — MAuv- 
br<!%ir herra Gísla Tar Ingimundur; son hans Tar Erlendur, er 
drakknaii hjá Kald(ab)arnesi , faftir 8(ra Jtfns Testur á HrafnseyrL 
Döttir íngimnndar Tar SalTör, mdiir Önnu ( Bæ, kTinm slra 
Gnbmundar. — Annar m<5burbr<56ir herra GKsIa hðt Gunnar, iiaiiii 
Tar afi Helgu á Sandlœk og STeins á H»Ii. f>ribi hans mAo- 
brtf&ir hét Oddur; þaban er mikil »tt komin, þW hann iM TfiOm 
baroa, en þa% er allt fátœkt og Ter%nr ekki skrifa%. 

Föbnrbrœbur átti hann tvo, sem Shnt er sagt: s(ra Stepliiiif 
Iiann átti tTö b5ro, og er sá iBtthr(ngur Ktill, en þai& er, þá er 



■) eptir hlnam. 



M4lt. kap. BI8K0FA-AirKÍI.AB jdBTS BðlUISONAJL 119 

^ fitekt; ~ 8(fa FeUz liM aanar, baaii átti QSlda barna, b»M 
pttta og stlilkar; Kristín í Au&sholti Tar hans dtfttir. þtfroddnr 
Í$6iÐS0oii og hans brafcnr eni d^ttnr synir hans, og mart er sa&ur 
( Flóa af þeiai œtthríiag, þ<$ ab tttækt sé. i»ar er PSbux «tt og 
m4bur herra Gfsla heitins á enda. 

91. Um þá menn sem Toru á dögnm herra Oísla, og deyin 
i luma dðgnm. í AnstQörbnm: síra Einar Ámason í VaOanesi, 
og Elreknr Ámas<m. Benedikt í Klrkjobœ, Halld<$r Skúlason á 
UmiS hann lifbi herra Gísia. Síra Snorri í Holti, Eyjtflfnr Eiar 
araaon í Dal, Páil lögma&nr, sfra Jtfn á Stab, Björn á Keldum, 
3éa í Skajrbi, síra Oddur f Bœ, síra Bjöm í Hruna, síra Einar ( 
fitfliim, Gísli Sreinsson í Mibfelli, sfra Grfmur, líka í Hrana, sfra 
þóAoi i Steinsholtl, Magnús á Núpi, Erlendur Iðgmabur i Strond, 
afra Björa f Krýsuvfk, höfnbsmabur Páli Stfgsson, Ormur f Vfk, 
Balldör f Saurbæ, herra Marteinn, sfra Pétur br<(&ir hans, Dabi 
CMbmniidsson, Guftmundnr á HtoíI, Eggert iögma&ur, J6n á Kirkju- 
Mi f LAngadal og Torfi sonur haas, sira Jtfn þorleifsson f Vatns* 
§Aij sfra Mágnus f Haga á Baitaströnd, Árai Gíslason á Htfli^, 
og margir a&rir fleiri. þessir allir bœbi Toru og deybu á hans ddgum. 

i>essir Tora á hans dögum og liíbn eptir hann: lögmennlrnir 
bábir, "þótluT og Jtfn, en Páli og Eggert Toru fyrir þá; fleiri l$g- 
MÐii man eg ekkL f>elr sem Tora á hans efstu dögum og um 
hans afgáng, þelr era enn flestir á Iffi, bœbi hér sybra og annar«> 
stiAaT ( íjtfrbtfngum. í AustQörbum er mér ekki kunnugt, utan 
þessir era nú andabir: Halid^r Skdlason, sfra Erasmus á Stab, 
Madinn Ámi Gfslason, Fási báadi f Dal, Erlendur Magnússon og 
Jta MágnúsBon, 36n Marteinsson, Fúsi 'á KalaBtöbum, sfra Loptur 
I Hitardal, sfra Einar f Öiduhrygg, Oubmundur á Eyri f Seybls- 
fabi, Magnlls Jtfnsson f Bæ og enn fleiri abrir. 
Um höfubsmennina. 

92. Fyrst gat fabir minn þess hðfubsmanns, er hit Dibrich 
JBf^Tfk*; þá Tar hinn Dibrich ^tir hann, er f Skáiholti Tar 
sle^, þá Lafrons Ittl, þá Otti Stfgsson, þá Páil HTftfeli, þá 
Kirft Steinsson, þá Páil Stfgsson; hann Tar mörg ár; hann gekk 



>} þ. e. klsostriou: ^ykkTsbs. 

*) 9s i ■oléagsrrík. 

*) þ. e. IMdrik voa BrsmBted. 



114 M8KUPA-ANKÁLÁR JÓSS EQILSSONAR. 9^3. kap; 

^fy og OmvLT í Yík, aimo 1564; þá Yar Heihrek, hrSbiJt Ffii 
faeitina. pá á þeim tíma yar sagt, a% 30 dalir hef&i verib goldBir 
af Skri&u klanstri, og eins af Bángárvalla sýsln, en flumir aog&u 
20; af þykkvabœjar Idaustri 40 dalir, og þa% er satt, og svo 
hafbi Halldtfr hana lengstum. i>a& vor þá datum var 1564, og 
Páll Stfgsson gekk af, þá veitti Heinrek brtfbir hans Gfsla Sveins- 
syni Árnes sýslu fyrir 30 dali, eba iest fiska; þá lest f^k hann 
( gjaftollsfíska á Eyrarbakka, þorlákshöfn og Selvogi, og ték ekkt 
parib úr sfnum púngi; hér meb skyldi hann hafa öU vj marka 
mál og þa&an af smærri fyrir engan penfng, og svo haf%i haim 
hana í þrjú ár meb sama tolii. þa^ haust' fyrst luum þínga&t 
reib eg me& honum, og las hans sýslubréf. p& var f þeirri r^ft 
aeld Bjork, suibur f Flda, þab var ey&i kot, fyrir fimm G f Láng- 
holti f Flóa. Sá ábati var& Gfsla heitnum a% Árnes sýslu f þaBB 
tfma, a& þab sama vor byj^i hann XL málnytu-kvfgildt, enda var 
hann og rábsmabur me% og líka enn seinna. i>aban f frá siafr- 
færbu þeir fram á henni, svo a& nú eru LX ebur meir. Eg þeakit 
ab frásögn, þab Johann Bokholt hafí fœrt fram á öUom klaastmfli 
og sýslum, af þvf hann keypti landib og allt gjaldib af þvl. Hðf-^ 
ubsmennina man eg ekki alla, þeir hafa og ekki margir verib, 
þvf Jdhann var lánga tfma. 

Sýslumenn hht þessir, fyrst eg munda: Ormur JtfnsBon f 
Vfk; þá Gísli Sveinsson; þá Ólafur Baggi; þá Gfsli i^tur; þá 
Gfsli þtfrbarson; þá Ólafur aptur og Gfsli Ifka aptur; þá Jtfn 
Marteinsson, hann var tvsr reisur, og nú Hákon. 

Um lögmenn. 

93. £g man ekki abra hér fyrir austan og sunnan, en Ffl 
heitinn og þórb, fyrir vestan og norban Eggert og J<!n, en fyrir 
þá var Oddur norski og Ormur StuUason, en hér fyrír snnnaa 
Erlendur á Strönd. 

Skólameistari hinn fyrsti hét Hans, sem ábur er skrifi^ ; amiar 
Ólafur, hann drukknabi anno 1555. Eptir hann kom Hannes Lalek^t 
ánno 1557; hann var iv ár. Eptirhann kom sfra Erasmus ; hen 
var iij ár. Eptir hann kom herra Gubbrandur; hann var og iQ 
ár. þá kom Eristján vestur ^ ; hann var iij ár. þá kom Matthfas; 



þ. e. Lolllk, því hann hefir líklega veriö frá Lilaodi f DanaBfirkii. 
*) þ. e. vestar á Helgarelli, þvi KrisgáB rar þar prestar; htan ver Mn 
fira Erasmnsar. 



M-95wkq^ n81CCrPA«AimÁI.AB j6nS BOILflSOKAlL 115 

lnDn Tar T ár. ]>ar nmsi Stephán, hann yar iij ár. f>á Slgarbur 
MD00O1I, hann rar tv ár. t>ar eptir GMi Gnftbrandsson ; hann 
m ij ár. I>á Bíra Jön Gnbmnndsson T ár. — ]>á er komib A 
iba J^i ElnarssTni; hann kom þab vor er herraOddar rar kes* 
iBii, anno 1588. 

Um afgáng herra Gfsla. 

94. Hann gekk af ( Gör&nm á Alptanesi anno 1587, þann 
30. Angnatl. iþtiv) sem þar af tíbbvl mega þab skrifa. Svo hefir 
wkt flagt Teri%, alb hann hefbi leyst þar sakamann, er líf var 
gefli, og afra Jtfn þar hafi sagt, a% hann hafi bvo mart og mikli 
túA nm gnb, hans nilb, misknn og fjrirgefnfng syndanna, nm 

^fínu og dan&a ga%8 sonar og um vom danba, nm himnarfki, og 
eHffa B»la og glebi þar er, bvo sfra Jtfn farba%l þab, og hann 
Ittfti aldri þvflfkt heyrt. En þá þa% var úti Bagbist hann kenna 
ifa kolda á ftftnnam, og lagbi sig inn f sæng, og lét sfra Jtfn 
gj6ra honnm heitt vfn, en eptir Iftinn tfma baí%i hann litib ntar 
f ðymar og þvf ansab: ^'er nú svo lángt fyrir mér komib?'^ Hann 
Imttb þá tveimnr af sfnam mönnum ab ríba f Skálholt og segja 
SHvm gSbm n6tt fyrir sig, vinnm sfnom, frændam og knnnfogjam, 
og b(f<n Big BÍban gabi f hendnr meb mörgam bænarinnar orbnm, 
og BOfnabi síban f drottni. þar af befi eg ekki heyrt fleira. S(ban 
m nm hann bdib, og gj0rb ab kiBta og flnttar f Skáiholt^ 
Um nokkra fyrri menn af œtt Lopts Gattormssonar 
rfka, og Bvo Landmanna œttir. 

95. Loptnr Gattormsson bjtf á MSbravðllam f tfb þeirra bisk* 
BRa: IfiehaeUs, hver eb var hinn 18di, og Vilhjálms, sá var hinn 
19di; hann var blsknp anno 1394. Loptur átti Grnnd f Eyja- 
liM, MSbrnvelll og Eyba f Aastíjörbam. BörnLopts vorn þessi: 
þsrvaibar, Eirekar ogÓlafor; dætar: hastrtf ÓlðfoghastráSophfa. 

I Um f>orvarb og hans ætt er ábnr skrifab ; om ætt Ólafs Ifka, því 
Toffi f Klofa var hans sonarBonnr. En á Landib komst sd ætt 
STo: Kráknr hinn gamli hét mabar, hann bjtf f Skarbi á Landi; 
httiB Bon hfet Eireknr, hann átti tvær dætur, íngibjörgu og Bagn- 
tAL f>e8sa Íngibjörga eignablst Jdn sonur Ólafs, hans sonnr var 
1ML En nm Eirek Loptsson er þetta: Hans son hét þorvarbnr, 



') cflégrip Gíslt biBlíops JöosBODsr, eptlr haodríUoo trk Hags, er V*yl#l* 



116 BISKTTPA-ANNÁLÁB JÓNS EaiLSSONAH. »6-9«. kl^ 

hann yar ryrinnaSnr aíb Krossrefó; aá két Magniís þar Tar fyrir. 
þdirri rel& var sto vart, a& Magnds i Krossi ansabi því: '^hTort 
meyjamar sœti hetma í Dal?*' — I^orrarbur ttfk sér þab tilhng- 
mtffts og sat um Iff hans , þar tll gdftir menn sættu þl Sd actt 
var svo sterk, ab þeir vöku&u sér bábir hláh í eina skái, og var 
svo hellt { bjtfr, og drukku þa& bábir. En á þri&ju ntfttu þar 
eptir gjörbi |>onrarbur sig heiman, og reift út til Kross og braut 
upp bœinn, en hdsfreyjan bar Magnds nndir k^u sinnl og etlafti 
ab koma honum á kirkju, en einn hratt tí% henni og saf^i fadn 
væri "sfóubreSb", og hún f%ll, en bdndínn hUtfp tll kirkju ( einni 
tkyrtu, þeir eptir honum. f^ab er sumra B^gn, ab þeir heí%i höggv- 
ib af honum hendurnar í kirkjuhríngnum , en sumir segja þab 
þeir hafi dregib hann þaban og dt yíir kirkjugarbinn og drepib 
hann þar. Eptir þab voru þeir allir gjörbir dtlægir, dræpir og 
deybandi, hyar sem þeir Tœri. Æfilok þeirra sto, ab þorTarbnr 
og tTeir meb honnm urbu dti á sandinum fyrir utan þykkTabæjar 
klaustur, en hinir abrir ddu f sulti. i þeirri reib félln mestar 
eignir f RángárTalla sýslu undir kdng ^ , og engir héldu Iffi af 
þeim utan þeir tTOir er hestana geymdu, þtf létu þeir dti XX« jðrb 
bTor þeirra: önnur er XK9 í Sttfru-M5rk, en önnur XX^ í Torfi^ 
•töbum. þessi reib skebi f tíb biskups Magndsar Eyjtflfssonar. 
Um hustrd Ólðfu, og hennar systur hnstrd Sophfu, er ábnr skrffidb. 

önnur dtfttir Eireks Krákssonar Tar Ragneibnr, hdn átti þijá 
menn. Fyrst átti hdn Eyjtflf 15gmann, föbur Einars f Dal, er 
hustrd Htflmfríbur átti, liann Tar fabir 'Eyjtflfs, sá Tar fabir önno 
f Dal, hdn er mtfbir I>orbjargar f Klofa. Annar mabur Ragneibar 
Tar þorstefnn, sá Tar fabir Eireks heitins á Keldum; dtfttir hans 
Tar Steinnnn á Skarbi, Testur á Skarbstrðnd, er átti þorleifnr Pils- 
son. Hans dætur Toru margar, sem ábur er sagt. f>rfbja mana 
átti Ragneibur: Magnds Jtfnsson, þab Tar sá sem Teginn var i 
Krossi f Landeyjum. Hans son Tar Magnds, fabir Jtfns helttns 
Tar f Moldartdngu, föbur Jtfns Norblfogs. Annar son Mágndsar, 
sá TOginn Tar, Tar Eyjtflfur, fabir Katrfnar, mtfbur Ólafs f Mart- 
einstdngu. 

Um mestu grasár. 

96. Anno 1551 sto mikib grasár, ab fáir mundu þTflfkt 
hir í STOitum. 



>) þtð ero Jirðir þcr, sem kslltðar Yora Skögsr- og Merkareignir. 



96-97. kap. BlðKUPA-ANNÁLAE JÓW EOILSðOllAB. IIT 

Amalb gTBBát aDDO 1567. 

Eptír hiítj þa% fyrra, kom ''har&i yetur'% þeir köllQbn, hyer 
t& kom ( ðllam STeitam. 

{nlbja þaft mesta grasár yar anno 1575. pah sagti mér þá 
om hau8tií& Jdn heitinn Bárt^arson, sá er 48 (ár) hal%i þá búib á 
SAheimum, aft á þessum þrem árum þá hef%i hann mestan heyskap 
fengii á öllam þessum árum. 

En þab yar hlí> íj^riba sem yarb anno 1596. pá yar sá eng* 
inn bœr hér hjá oss, a& þar sem einn yar til fyriryinna yoru á 
XH fabmar, en um XX ef tyeir ypru, þaban af meira: XXX, eba 
XL, eUegar LX. 

Um mestu snj<5a. 

97. Sá snjtfr kom anno 1562, um kyndilmessu, ab hann yar 
tlb dýpt manni f ðxl, en hesti f klifberaQðl á sléttu ; hann þyerr- 
alii Btrax á þritjudaginn mei þeyyindi, og þa%an af meir. 

Annar Bnjót mikill kom anno 1571 ágtf; hann lá nærri yiku 
i; hann i6k hesti f mibjar síbar. Hann lá á til fimtudags, syo 
ngin klnd f%kk grandib, en á láglendlnu lá hann á yel upp á ylku. 

}>ribi snjtf r kom anno 1581 , eptlr þab mínnsta grasár ; hann 
dreif allan g<$a þrælinn , syo hann yar ab momi hestum f þtffa, 
og sá snjdr lá á fram yfir sumarmál , syo enginn saubur tök 
Mkkub upp; þá yarb ekki farib nema feriUlnn bœ frá bœ ofan 
áBakka. 

Annar sigtfr hafbi eins komib á dögum biskups ögmundar, 
•imo 1532, i elnmánnbi, og yarb penfngafellir. þann kðUabu 
^r "einmánabar-^yetur hinn harba*\ 

Nt! kom enn miklU snjtfr þann fyrsta sunnudag f sumri anno 
1595, og lá á fram tU fimtodags, syo ab saubfð fékk ekki grandib, 
en hálfa a%ra yiku á láglendl; hann tðk hestl f mlbjar sftar 
s ilHta. 

skráb anno 1605. 



118 . BISRtTPA-ANNÁLÁR JÖNS EOILSSONAB. FylgM. L 

FYL6ISKJÖL 

I. HAGA-ÆTT. 

[rtkin ttk hérnmbil ár 1100 lil I600| eptir Raftis ððga SieinbJtniarsoMr, 

Sturlángu, íslenzkum annálum og bréfam, sbr. bls. 40*42 bér að fraoian]. 

f 

1. Ulftar. 

2. þórtir tnfaðon. 

8. 8Í8li f>dr1!)ar80ii, k. Guirftor Steingrfmsdtfttír. 

4. ■irkÍB GÍBlason f Bœ á Rau&iBandi, f 3. Kovbr. 1196. — 
ÍE. íngibjðrg Oddadöttir frá Sðndnm f Dýrafirbi. 

5a. SÍBlf Marlítfsson á Bautasandi, f 15. Juni 1268 >. — k. 
pótáÍB Gelllsdtfttir þorstelnssonar Gy&tt80Ðar úr Flatey'; 
(þorsteinn Gyiason f 1190; Gellir sonnr hans itti Vigdfsl 
Sturludöttur, alsystur Snorra í Beykjaholti). 

b. Magnús Markússon. 

c. Hallbera Markusdtfttir; m. Vfga-Haukur Ormsson, Foma- 
sonar, nor&lenzkur (Stnrl. iv, 13). 

d. Loptnr Markdsson, lanug., miSbir hans hétRagneiÍurBjömt- 
dtfttir; Loptur átti Álfdfsi Eyjdlfs dtfttur hins aubga (dba?) 
þorsteinssonar, frá Eystra-Skarbi á Rángáryöllam (Sturl. 

' IV, 13). Loptur bjtf á Mýrum f Dýrafirti, s(%an á St6kkum 
á Rauiasandi; sonur Lopts yar Snorri, eem Sturla Slg- 
hyatsson drap (Sturl. v, 16). 

6. Loptir Gfslason, f 1303. (fsl. Ann.). 

7* PUlÍppilB Loptsson', kom dt f Dýrafirbl á Gullsktfnnm ISOO. 
t 1326. (fsl. Ann.). 



') Langeb. Scr. rerr. Dann. \iii, &58. 
*) GrOnl. híst. Mindesm. u, 633. 

•) Gisli (f 4. Juli) og Bergljöl (f 19. Juni), bcei dáin fyrir 1820, eni 
haldin vera syskin Pbilippus. Scrr. rerr. Dann. tiii, 559. 



Py%^.l. BI8KI7PA-*ÁMNÁLAB lÓNS B0IL8S0NAIU ll> 

8 a. fiteli Philippnison í Haga. 

1330 var haldi% brd%kaupi% mikla i Haga, þegar Oísli 
gipti KatrÍBQ, systar BÍna. — 1342 var Gfsli ( stör- 
iл1am — 1344 l>annsllnginn, en saettist rifc biekap 1345. 
t 7. cal. Dec (25. Novbr.) 1370. 

b. J6n PhilippuBson, f 3. non. Mart. (5. Marts) 1327. 

e. Katrín Philippnsdtfttir, sem giptist 1330, hdn dnikknaii 
og þórinr sonur hennar og þrfr menn mel þeim 1368. 

9a. þértur Ofslason, npplagii Haga viljaglega vib Philippas 
brdðar sinn, honnm til kvonarmundar , og hélt Philippas 
hans hlQta me%an hann lifii. Frá þv( Phillppas kvong^ 
aS&ist (1366) og til þess þtfrður son hans lagbi jðrbina aptnr 
(1404) teljast átján vetur og tuttugu, og ábatí hans af 
hálííim Haga nm þann tfma f einfaldar leigur G<> -f- vi<» = 
114 haadraða. Fsr haan þvf allan Haga, faáifan sem eign, 
hálfan fyrir afgjöldin. pótbvLT f%kk aptur Ofsla brtfiursjni 
sfnum hálfan Haga til kvonarmandar, en áskildi sér aptar 
jörbina ef Ofsli anda%ist bamlaus. þdriar lif%i 1404 um 
haastíl. 

b. Pbillppus Ofslason, k. Guiný fxSrÍardtfttír ^ Brd&kaup 
þeirra var 1366. 1385 var Philippus vi& visitazfu Odd- 
geirs biskups, og þar eptir vib visitazfu Yilkins biskups 
1394 eia 5 (Vilkins máld.). Ekki laungu þar eptír befir 
hann andazt, en Quinj lifbi hann. þau áttu tvo syni: 
Ofsla og þ<$r%, og ef tíl vill fleiri böm. 

Ofsli PhilippusBon var fuIIor%inn þegar fa%ir hans 
andabist, og lif%i hann. Honum npplagbi þdriur föiurbröbir 
hans hálfan Haga tíl kvonarmnndar, mun hann þvf hafa 
kvongazt, en dáib barnlaus fyrir 1404 eba snemma á þvf 
ári f plágunni. 

þtfrburPhiIippusson erkalIabur^'4JAi^^'(ft%^^S8la)í 



■) Lfklegt er, að ]þörðar faðir hennar haíi verið sá sem drukltnaði 1363, 
sooar Katrínar Pbilíppasdöllar, og að Jðrandor þörðarson, bröðlr Gaðnýjar, 
bafi þeðsvegna kallað Haga sfna eign, þegar þeir Pbilippussynlr vora 
davðir. MöðirJðnindar og Goðpýjar var Guðrán SnorradöUiry búo liflM 
eno 1404. 



haon gjörbi ''sinn reikn(ng8kap heill a& vlti og fikyÐseiBif 
en krinkur í líkaœa • . . í skálanam í Haga manndanba- 
haufltib seinna, frjádag nœata fyrir M^ríumesau eíiari 
um haustib" (5. Sept. 1404), og lagbi þá ^tur p6Aí GiélasTni 
fóburbriSbur sínum allan Haga, meb samþ^kki m^íbarmtfiar 
Binnar Gubrtinar, "sem þá yar hans réttur erffngi^, og 
Bonar hennar, Jörundar {><$rbarsonar, en þdrbur sjálfur vtr 
þá ^'réttur erfíngi eptir föbur sinn og m<$%ur, og syskin 
8Ín*\ Skömmu sfóar hefír |><$rbttr Pfailippusson andaat, og 
þdrbur Gfslason ekki lanngu eptir hann, og nærri því hefir 
6u%rún Snorradtfttir dáib. 

10. Slglrtlir Þ^^r^Aon (Gíslasonar), átti 1411 f málom vift Jorund 
þtfribarson um Haga, og vann Haga meb alþfngisddmi 12 
manna 1412, og úrskurbi Bafns lögmanns 6ii%mundar8onar. 
Siguriur flutti sig ab Haga f fardögum 1413 og hefir btiib 
þar ýfir 20 vetur; um hríb bygM liann jör&ina sfra Bjama 
Sigurbssyni. Siguriur hefír andazt nálægt 1440, og erf%ii 
synir hans þrfr sinn þri%jrfng hver í Haga. 

11 a. I)<$r%ur Sigurbarson, k. íngibjörg Halld<$r6d<$ttir og Oddfrfiar 
Arad<$ttur, systur Guimundar rfka á Reykhólum. Brrft- 
kaup þeirra var 1439, og haf%i f><5r&ur til kaups hilfaa 
Haga, 60 hundru%, en hdn þorfínnstaSfti f Valþjöfsdal 
24 h. og 6 h. a% auki. I>drbur og Philippus br<{%ir hans 
áttu f máli 1459 um ftak Haga kirkju á Morudal, og 
höfbu þeir þrír bræíur : "sfra Greipur, Philippus og þ<5r?)ur" 
húM { Haga fuU 10 ár 1459. fxSrlbur og íngíbjörg Iii%n 
h«íb\ 1473, þá seldi {><$r%ur Gfsla Philippussyni, br^Jiursyni 
sfnum, hálfan Haga fjrir Botn f PatreksfirM 24 h. og 
lausafi. 

D<$ttir pórlsLt Siguriarsonar og íngibjargar var Sig- 
rfbur, hana átti Ormur Bjarnarson ; hún fékk á giptfngar* 
degi íj<$riúng úr Haga og þann sama íjtfriúng handleggnr 
htin 1472 Gfsla Philippnssyni , uppf þab sem hann ætti 
hjá henni og hún tœki til láns ; sýnist svo sem hdn hafi 
þá verift ekkja og fátæk orbin. Um l^etta var gjört brðf 
í Vatnsfirii fimtudaginn f páskaviku (22. April) 1473. Eo 
nokkrum dögum sf%ar fær hdn aptur foiur sfnnm Qtfrft- 



fjlfÍUk. L mCFA^AllNÍLAB iÓm MQSUBOSMSL tBl 

^gisn í Hftga/ iem Imii <tti þá ab hafa áskiUb sér, en 
' blia áakilnr bðrnam sfnam þremur framf»ri lijá for- 
dAmm BÍnum, og lofa þan a& sliipta jafnt miUi þeirra og 
simia bama. Brif þetta er gj5rt á Hrafneeyri tveggja 
poetnla mesen nm vorib (1. Mai) 1473. 

b. Greipnr prestur SigurÍarBon. Hann var 8 ára þegar fabir 
lianB ÍLom að Haga (f. 1405), BÍb&n yar hann í Haga heim- 
iliefafltur og bjd þar eptir ío&ur sinn, þar til hann var 
fertngur, og 1459 hafbi hann verib þar þíngapreBtur '^uppá 
11 ár'\ Hann lét þdrii br<$%ur sínum eptir hálfan Binn 
þribjúng í Haga, sem hann erf&i eptir föbur Binn. 

c PUlippiiB Slgnrbarson í Haga; k. Ortfa KetilBdtfttlr. Pbi- 
lippuB rarb fyrlr árásnm af Gicnri BnntflfBBjni og þén- 
nrum JtfnB blBknps GerreksBonar vib viBltasín á Reykja- 
htflnm (1482?) og er um þab vitniBbnrbnr LoptB prests 
Helgasonar 1450. 1489 lifbi PhllippuB og Gr<$a, kona 
hans, og synir: Gísli og BÍra Loptnr. 

12 a. Loptnr prestnr PhilippusBon , sýnist hafa verib í VatnBfirbi 
eba prestnr {>orleifs hirÍstjiSra, Bjðrnssonar; liann var enn 
á im 1505. 

b. Ólafnr PhiHppasson í Vfbiflalstdngn, átti Vigdfsi Jtfnsdtfttur 
og Solveigar BjÖmsdöttnr. 

c Hermann Philippusson. 

d. 6{gli Philippusson, hann hMt brdbkaup sitt 1460, og átti 
Íngibjörga ddttnr 'EjjóUb mtfkoUs Magndssonar og Helgn 
|>ör%ardðttnr. Svo er a& sjá, sem Eyjtflfnr m<$kollar hafi 
verii borgfirzkur, því sfra þorkell Ólafsson í Reykholti, 
brtf%ir Árna biskupB hins milda, og Jtfn pr. Magntisson 
br<(ibir hans, gefa honam R tll giptumála 1434 (fmmbréf 
íÁmaMagndss. safni: IX, 27-28); er Eyjtflfur einmitt íöbru 
því bréfi kalla&ur mAoUur. Gfsli hafii til kaups Haga 
UUfan, 60 h. og þar me% 20 kdgildi, me% samþykki Lopts 
brdbar síns, en íngibjörg haf%i til kaups vi% Gísla 20 h. 
nppí Eyri og Htfl ( Bfldudal, og þar meb gaf Magnds 



Itt BtSKÐPA-ANNÍIiAR JÓN9 BCWBSOKAil. Pylgiflk. U 

djáksi^ hxíbír hennar hemii ðnnur 20 h. þur uppí; Tar 
hún kjörin helmingakona í garb CKsla. — &ísli eignaiist 
aOan Haga 1473. Nokkrnm árum sObar var Bjlim YIU 
hjálmeson yeginn, lýsti Einar þörtflfsBon fyrst því yfgi á 
hendur sér, en á alþfngi 1479 játabi Gíeli Philippnsson ab 
hann hetb\ yegi% þa% víg, og var dœmt um þai^, og galt 
Gísli yfgsgjöld þorleifi hirbstjiSra Björnssyni, en árib eptir, 
1480, fékk Gfsli landsyistarbrif af kondngi fyrir yfgi%. 
þaft ár keypti hann af f>orleifl Björnssyni Keflayfk og 
Saublauksdal. Gfsli er anda%ur 1504 um yorið. |>au Gféli 
og Íngibjörg áttu fimm sonu og Qdrar dœtur (sjá bls. 40). 

18 a. Snttbjöm Gfslason; hann yar sýsluma&ur '^mllli Gilsfjarbar 
og Lánganess" (yfir Barbastrandar sýsla) 1530, og er án 
efa andabur fyrir 1532 (sbr. bls. 40)* 

b. Helgi Gfslason, k. Sigribur Andr^sdðttír Gubmundarsonar 
hins rflca, Arasonar, á Reykjah<51um. Helgi semur yib 
Helgu þorleifsdtfttur, ekkju Eyjðlfs bróbur sfns, um uppsál 
f Mibhlfb 5. Ðec. 1524; hann átti þá MÍbhlfb og átti bðra 
á Iffi. Hann er eflaust andabur fyrir 1532, en Sigrftar 
yar enn á Iffi á alþfngi 1544« — Synir þeirra era þrfr 
nefndir: Fúsi, Ólafur og Oddur (sbr. bls. 41). 

G. Jtfn Gfslason prestur f Holti undir EyjaQðlIum; liana er 
getib 1497 og hann yar enn á lífi 1543 (sbr. bla. 40). 

d. Erlfngur *6fsIason , merkismabur og syarínn tögréttumafcur, 
kona hans yar Eristfn OrmsdiSttir sunnan úr Borgarfirbi, 
systir Sigurbar Ormssonar, sem yar handgenginn ögmundi 
biskupi; þau Sigurbur og Eristfn yoiru enn á Iffi 1554, og 
hefir hún lifab Erlfng b<5nda sinn. Erlfngs er getib f fj51da 
ddma og gjörnfngsbréfa og bj<5 hann lengst á Brjánslæk S 
Barbaströnd. 

1519 tekur hann yitnisburbi um þrætu milli Gent 
Mplen, þj6!)yer8ks manns, sem lá meb skip sitt f Haga- 
yabli, og Eyjölfs Gíslasonar brdbur sfns f Haga; er syo ab 
sjá, sem hann hafi tekib yitnisburbi þessa f umbobi brtfbur 
sfns Snæbjarnar, og hafi hann þá yerib sýslumabur. 



>) þad var sá, sem sfðao varð bisknp i SlcállioUÍ. 



Fjrlgtak. L BtBKDPA-ANRÁLAR jdfNS BQfLHSaEIAB. ÍSt 

1520 er hann ( ð^mi um þetta mál. 

1583 er haiin nefndnr ''nmbo&sma&nr konthigs milli 
GUsQarbar og Lánganess" (settnr sýslamabnr íBarÍastranðar 
sysln) og dœmir nm arf eptír Bystnr sína fHÍrdísi; er þá 
ab sjá sem ekkert þeirra syskina sé á lífi nema hann og 
sfra Jón. 

1536 er hann f ð<5m! um Bœ (Saarbœ) á Raat)asandi, 
ab Ari AndiÍBSon hafi gefi% hann Ögmondi biskapi í sak- 
ferli, og sama ár yottar hann, a% Sigrftar Andrésddttir 
(systtr Ara og ekkja Helga, br<Sbar Erlíngs) sleppti Bœ t'A 
ögmnnd biflkup. 

1541 fær Erlíngur Saurbæ á Rauiasandi af mági sfn- 
um Sigurbi Ormssyni, fyrír Bíldudal og Eyri, me& 14 ktf- 
gildiim, e%a Síbnmúla, ef Bœr gengi af honnm ''me% Iðgum 
eba ofrílá^'; en ef Siguriur œtti eigi skilgetin böm eptir, 
skyldi Bfldudalur hyerfa aptur undir Erlíng e&a hans 
erííngja. 

1542 er Erlfngur f a1þfngisd<5mam. 

1544 á alþfngi var hann vottur a& sáttum Sigrfbar 
Andrésdtfttur og sona hennar YÍb Andris. Arason, litaf fh 
eptir Ara AndréBson; þab ár keypti hann hálfan Haga 
A Sigrfbi. 

1546 vann hann aptur undir Bœ á Raulftasandi tolla 
og tfundir, sem Stephán biskap haf%i lagt tíl Saabtauksðals 
frá Bœ f tí& Ara Andréssonar, eptir bön "Jdns b<(Bda heit" 
ins Jtfnssonar, er kallabur var Íslendfngur*'. 

1547 Yitnar hann um gjafir frœnda sfns, sfra Philippus 
Jtfnssonar, á Keflayfk á Rauiasandi. 

Synir Erlfngs era nefndir: J6n, Sölmundar og Ormur. 
Jtfn seldi Eggert Hannessyni Bæ á Rauiasandi 1554 og 
mun þessyegna fa%ir hans hafa þá yeri% andatár. — Ormnr 
átti Valgeribi Brandsddttur, og er Ormur á Iffi 1604 en 
andabur fyrir 1623, en Valgerbur fyrir 1625. EgiU hefir 
heitii Bonur OrmB e^a þeirra, þyf Halldtfr Egilsson kallar 
Orm Erlfngsson afa sinn 1629. Ddttir Orms hét GuMeif, 
htin yar íjðlmálag og kom þab fram yib Ragneibi Eggerts- 
dtfttnr f Haga. GuMeif yar gipt Birni Arngrfmssyni , og 
kær&u þau uppá Ragnei&i um hálft Haukaberg, en nnnu 
ekki á. 



HM BldKUPA->ANKÁLAR JÖN8 BQILðSONAR. Fylgiftk. I. 

6. Dýrfinna Giéladtfttir, bana átti Jdn Jfesson, Bem kállabnr 
▼ar Íslendíngur, og giptíst hdn honum 1483 í Skálholtí. 
Heimanfylgja hennar var 36 h. í jör&um og 12 h. í lau8»- 
fé. f>au bjuggu fyrst eystra, en sftan ( SanUanlLBdaly 
og gaf Jdn þá j5rb til stabar; setti Stephán biskup þar 
sðlcnarkirkju 1512 og stœl(lca%i sóknina. Synír Jtfna Yom: 
síra Greipur, hann rar á lífi 1556 og yar þá nœr 70 ára; 
annar síra Philippus, þribi Konráiur, hann yar dáinn fyrir 
1546, og Yoru hans synir Bjðrn og Jtfn, þeir voru kall- 
a%ir Konráiseynir. ' 

f. þtfrdÍB Gísladóttir, hana átti Ari Andrisson, Gubmundar 
sonar hins ríka á Reykhtfium, Arasonar, og giptíst hún 
honum 1495 ÍHaga; falbir hans gaf honum hundrai hundr- 
a%a í fasteign, en faSir hennar gaf henni 60 h. (Laugardal 
hálfan í Tálknafír%i) og 30. h. í iausaf^. {x5rdÍ8 hefir andasi 
hérumbil 1531. 

g. Helga, I 

> sem J<$n pr. Egilsson telur, bls. 40-42. 
h, Guírtín, i 

i» IxJólftir Gíslason. í tbgdæmi sfhu hefir hann verib f 
Skálholti í þjtfnustu Magnús biskups Eyjdlfssonar , fyrir 
1492. Hann áttí Helgn þorleifs ddttur hirbstjdra, Bj5ms- 
sonar, og íngveldar Helgadtfttnr. 1504 afsala bræ&nr hana 
honum allan hluta þeirra i Haga, en hann skyldi kvitta 
kirkjureiknínga alla fyrir tA fðiur þeirra,' og kyittalbi hann 
þann reikníng á því sama ári. 1508 yar brdikaup þeirra 
Bjamar |>orleifs8onar og íngibjargar Páisddttur, í Flatey, 
þá yarlb Bjöm a% sleppa Hvallátrum á Brei%afir%i og Skál- 
eyjnm fyrir 80 h., og Akk Eyjtflfur helmíng þeirra fyrir 
hönd konu sinnar. — 1519 keypti Eyjdlfnr Skjaldandafoss 
af Jdni presti Ólafssyni, Sigfdssonar, Péturssonar, en 30. 
Janúar 1522 gjörir hann sitt testament £ Eroasadal í 
Tálknafir&i, og geldur þá og selur konu sinni Helgu f 
mála hennar allan Haga, og gefur henni þar áb auki þa% 
hann má ab lögum gefa, en hann kýs sér legstab f Selár- 
dal, og gefur þángab teinæríng. Skömmu sf<^ hefir hann 
andait — Helga tdk kyittun af Ögmundi biakupi 1524 
um 20 ira portio Haga kirkjn, og yar þa% 12 h. 



lyigM:. L mKIJPA-AimÁLAR XtoS BOILSMirAB. Htt 

14 a. Gfoli EyjAfMon, Mm ftil ne& syilnim iíiinm treimQr, 
KrÍttfDU og I>tfrilf8i, og flýlbi meb þeim til Skálliolts. 

b. Oddur Eyjóifsson, yfírbryti í Skállioltí f tft Ögmundar 
biskups. Hann \ht Magnds brdiur sinn hafa ímboíb sitt á 
Vestfjörium, og 1540 seldi liann honum 40 h. ÍHagafyrir 
parta ( Svefneyjumy Haukabergi og Skribnafelli, og gaf 
honum um lei& 8 h. 

c. Kristfn Eyj<5lfsd<5ttir, hana átti Gfsli biskup Jtfnsson. Kon- 
tingur yeitti henni nppreisn 1551. (M. Ketilss. Forr. for 
hland I, 293). 

d. I>ördífl Eyj<51f8dðttir (bls. 41). 

e. Herdfs Eyjtflfsdtfttir (bls. 41). 

f. fngreldur Eyj<51fsdótUr (bls. 41). 

g. {>orleifur Eyjölfsson. 

h. ■agllÍS Eyjdlfsson, honum veitti Stephán biskup Selár- 
dal 1515, en hann sa^i af sér þvf bran%i 1546, f þœgft 
▼ift sfra Gfsla Jdnsson (síftar biskup), mág sinn, og flutti 
sig ab Haga. 1540 in festo Petri martiris (39. April) fikk 
hann ögmnndi biskupi 10 h. f Siglunesi frá Haga kirkju, 
og lofaibi a& leggja fasteign f sta&inn, en blskup gaf hann 
kyittan nm portio og reiknfng kirkjunnar, frá þyf md%ir 
hans fékk kyittun (1524), einnig um "samneyti og sam- 
▼eru*' me% syskinum sfoum f störmœlum þeirra, og um 
sérhTab sem hann hefbi broti% yib heilaga kirkju og vib 
biskupinn. — 1568 f&kk hann kYittun af Gfsla biskupi 
fyrir reiknfng Haga kirkju, haf%i hann látift gjöra nýja 
yflrgrind og undirgrindi og var kirkjan metin til 12 hnndr- 
afta. — Um sama bil sklpti hann Haga m^ sonum sfnnm ; 
fyrst 1566 (f Haga, laugardaginn eptir allraheilagra messu) 
gaf hann Eyjölfi eldra, syni sfnum, f Iðggjaflr hilfan Haga, 
40 h. bsBÐdaeign , og yirti Gfsll biskup og Erlfngur Gfsla- 
son f% hans sto mikift ab hann mœtti þáb gefa, en 1570, 
26. Janiáar gaf hann Eyjdlfi ýngra 20 h. f bsBndaeignlnni f 
Haga og I>ormd&i 12 h. f Haga bdndaeign, og bdndaeignina 
f Holtl á Baiiaströnd, 9 hnndrui. Um haustib eptir, 20. 



Ht ^ISKDFA-AiniÁLlB JÓfOÍ mUMaSAM. F7lgÍÍk.M£ 

Sept 1570, var Eggert HannesBon bdinn a% taka ytb Haga, 
og lét sko&a þar kir^nna; Yora þaa 8h. f böndaeigninni í 
Haga, Bem ekki ertl talin í gjöfanain hér a& framany látin 
fyrir þaa 10 h. ( Siglanesi, sem ögmnndar biskap fU^k 
frá kirkjanni. 

15a. Ijjólflir Magndsson eldri, hann átti 6a%Ieifn Ólafsdöttnr, 
þaa bjogga a& Htfli íBfldadal; m^ir GoUeifar hétSolyeig 
Bjarnadtfttir, og var htfn ðnda% 1570. — IS.Jandar 1570 
seldo þao Eyjdlfor og Gubleif Eggert Hannessyni háifaa 
Haga, 40 h. bœndaeign , og kirkjoeignir liálfar og 10 h. í 
Lambavatni, fyrir Htfl í Bfldudal 40 h. og 16 h. ( Kirkjo- 
b<$Ii í Eollsvík, og eigna%i8t nú GuMeif ailt Klrkjobdl, og 
15 h. í Htfii, en htfn átti á%ar 8 h. í Botni f Hvalfirbi. 
Eyjdlfor yar á lífi ár 1600. 

b. Eyjðlfor Magnússon ýngri, hann seldi Eggert Hannes- 
syni sfn 20 h. f bdndaeigninni f Haga fyrir 25 h. f Rek- 
stðbum 23. Febrdar 1570. 

c f>ormó%ar MagntSsson, hann átti Katrfnn Stalladtfttnr. 
Hann seldi Eggert Ebmnessyni 23.Febrrfar 1570 sinn hlnta, 
12 hondrnb, f Haga og 9h. f Holti, fyrir Ne&ra-Raobadal 
20 h. og 3h. f lausafé. þormtfbur er andabor fyrlr 1600, 
en Katrfn lifbi þá enn. 



H. FASTEI6NIR Ö6MCNDAR BISKDPS, 

[eplir «Be8s«8t«ða-b4k". Á. Mago. 238. 4tOy fol. 121.]. 

þetta eptir slcrifa%a jar%agdz liggur á Ve8tQör%nm, sem bislcup 

Augmundur hefir átt anno d. l^... 

kógildi. landsk. 

1. Atlastabir (f Abalvflí). ... 2. „ h. 60 álnir 

2. Tánga 2. ,, - 60 — 

3. Glanmsta&ir (Gltfmsta&ir — f ey%i). 

4. Bekavfk 2. „ - 60 — 

5. Stakkadalur 2. » - 60 — 

6. Mibvík 2. „ - 80 — 



fýlglifc JL lOflKBBA-AHMÁLAft JÓBS WmMOM. ttT 

kógildi. iaiidsk. 

7. Stdra^Mi%yft 2 kýr. 1 h. „ áliiir 

8. Stdri Byar&ardalar í ÖDund- 

arfirW ö kág. 1 - „ — 

9. Brekka (á Sandi) 5. — 1 - „ — 

10. VillÍDgadaliir . . . 4. — ■ „ - 80 — 

11. Aniames (í Dýrafir&i) ... 8. — » - » — 

12. Ger&hÖmriim 8. — „ - „ — 

18. Bjamastaiir (Biraistaiir) í ejiL 

14. Kdla (í Amarfirbi) 6. — 1 - „ — 

15. Laagaból 6. — 1 - „ — 

16. Hora 6. — 1 - „ — 

17. Klúka I 

18. Mtfberg [ á BaaÍaMndi (( ey&i). 

19. Gröf ) 

20. Siglanes (á Bariaströnd) . . „ — 1 - »> — 

21. Máli (í Kollafirii). 

22. Skálmardalnr hálfur. 

23. Skálanes „ — „ - 60 - 

24. Íngannarsta%ir 5. — n - 80 -* 

25. Gjögur (ÍStranda s.—íejU) 

26. Mýdals grðf 2. — „ . 60 — 

27. Fjar%arhoro 4. — „ - „ — 

28. Haakatdngur hálfar ....„— „ - 80 — 

{>etta í Borgarfir%i: 

29. Fljdtstdnga 1. — 1 - „ — 

80. f>oryaldsU&ir 6. — „ - 80 — 

81. Hallkelsta&ir 8. — „ - 80 — 

32. HTammur 3J.— „ - 60 — 

33. Haakagil 4. — 1 - „ — 

34. Griói 5. — „ - 60 ~ 

36. DyrasUUr 3}.— „ - 40 — 

36. GestsUiir 6J.— „ - 40 — 

37. Brdar-Reykir . 11}.— „ - 80(?)— 

38. Hamar 8J.— 2 - „ — 

39. ÖlyastaiMr* 9. — 7 - (X20álnlr? =- 

1 h. 20 áln.) 

*} Hér era taldar 11 Jarðir i Ðorgarfirðl, sé þar við bætt: Sðltieiroatúogay 

SkoniviÍL og Efriroúla, sem heyrðu til amboðsin^t vestan HvUá, þk l(oma 
fram 14 jarftiry einsog síra Jón Egilsson telur. 



iti MimmA^Émiuaí jdKS flmMonuu WjifiaLiM 



40. 
41. 
42. 
43. 


UppsáUr. 
Bdrfell. 
Bsn&BgU. 
Úlfttabir. 


44. 

45. 
46. 
47. 


HnibarlMk hflft. 
Litli-Eroppnr. 
Heggattóir. 
HTftárreUir*. 



m. BRÉF GIZnRAR BISEUPS EINARSSONAR 

TIL KRISTÖFEKS HVÍTFELDAR: a% hann hafí Yevíb i Hauka- 
dal (þar sem ögmundur biskup áttí bd8ta%) me% Elánsi van 
Merwits, og hafi ekkert Amœtt ftjoiáíb nema Iftinn slirnrkaleik, 
því allt hafí veril burt flutt á%ur, byo sem '^hinn gamU*' geti 
sagt honum ef hann yili gj5ra þa% — 'hann bibur Er. a% sleppa 
ekki "refnum'* aptur á land, sem hann hafí í varbhaldi, annars 
muni yeria upphlaup. — [Eptir frumritinu á pappfr meb litlu 
innsigli biskups, sbr. F. Joh. Hist. Eccl. Island. U, 548. L. Harboe 
om Reformationen i Island^ i KjobenhavnMke [Videnstakeme*) 
Selskaba Skri/ier 5, 255]. 

Jhs 
Salutem per christum yck doe juwer leffte wytlyck, lene Cri- 
stoffer dat yck myt Clawes van martz wiss yn Haukadall was, 
fzo was dar nychtes ran suluer werke, edder fzolkem gude, ynde 
nycht fzo vel werdt alfze eyn scharff rtgenamen eynem klenen 
suluerenn, kelck vmme. ij. lodt, Sunder ydt was althosanmiende 
thoYoren wechvort alse ju de olde wol. seghen mach yfft he ydt 
doen wyll. Szo was hyr ouk sunderlyckes nycht dat dar geldes 
werdt was fzunder althosamende wech alfze ju Clawes wol vnder- 
rychten kann. Vorder leue Crystoffer seet tho dat gy den toss 
nycht wedder rp dat landt loss latenn de 4iu yencklydc by jy 
yg wente wenn he vp dat landt kueme, worde dat yolck yproritch 
syn. Szo ysset ouk nen radt dat he yp aldynch kame, wente 
yele yann synenn anhengers werdenn dar kamenn. K&n yck ydt 
doen fzo schal yck ju .iij. edder .iiij. dage yor aldyng apreken. 
Hyr mede syt dem allemechtigenp gade tho ewigen tyéen 



>) Leigam&li k Jðrðanum 40-47 er ekki talinn í Bessastaða-bdk, vegna 
þess að allar þessar Jarðir Torn roeðal þelrra sem SkáltipUs blskopi 
vora fengnar fyrir Nesja-laröir (sjá bls. 105); þar af má ráda, id skrl 
þessl er ritað f bökinni eptir 1563, 



bevalea. Oesdireiiðn myt hftst ynn Hankadall, ð«i Sonnanendei 
Tor pynxten Ann. dni . m. d. xy. 

Oisurai Elnari 
Snperintondeni Sdtalholt 
Vian d: Demme erfzamenn ynde Torfcyehtigen Cryitoffer liwit- 
feldt fte. kame dniie breff denitlyck. g, 

IV. FASTEIGNIR BJARNAR PRESTS JÓNSSONAR 

[epUr BessasuAabök. Á.Magn. Nr.23S. 4to, foL 121]. 

I>etta eptir akrifa%a jar&a(g<{s) Ilggnr á Ströndnm, er ifra Btmi 
JtfBiayni tilkom: 

kúfildi landsk. 

1. Kaldamei, byggt fyrir. . „ — 8 h. 

3. Bjamamei 3^. — „ - 80 álnir 

3. Bakki 2. — „ - 40 — 

4. Roykjavík »2. — „ - 80 — 

5. Eyja partnr .«••.•. 2. — „ - 80 — 

6. Kjtfi 8. — „ - 60 — 

7. Reykja partnr (Reykjar- 

íjðrbnr) 6. — „ - 80 — 

8. Eambnr 6. — 1 - „ — 

9. KjotsYOgnr (Kjörirognr 

e. KersTOgur) . . . . 8J. — „ - 60 — 

10. PinnbogaitalMr 2. — „ - 100 — 

11. Bær 8J. — n - ^OO — 

12. Eyri 2J. — „ - 60 — 

18. fngdlfsfjðrftnr 1. — „ - 60 — 

14. Nánst (NauitaTÍk, f eyði). 

15. ReykirhíIfir(Ytri-Reykir) 5J. — „ - 80 — 

16. Barka(r)stai>!r ij. _ i . „ — 

17. TorfasUÍir (neferi) .... 4. — 1 - „ — 

18. Bjarg 8. — 2 - „ — 

19. BjarghdU . 81. — „ - 100 — 

20. Uppsalir 5. — 1 - „ — 

21. Tánga 4, — 2 - „ — 

22. KoUufosi 2. — 1 - „ — 

28. SYOrt&igitid&ir . ^ . . . • 5 kýr. 1 - „ — 

9 



IW H8KDPA-AMXrÍLAB jáNS SaiLflSaSiAJIU F^^fiflk. IT-Ti 

kágildi. 



24. Tjörn. 

2ð. Eálfstabir. 

26. Sjtnm (á Mýrum) S^^úg. 1 h. „ álnir 

27. Sy&sti Hvammur 8 kýr. H- „ — 

28. Gröf 4 ktíg. ij- „ — 

29. Hlíí) 3i. — „ - 110 — 

30. Tannsta&ir 5^. — I4- „ — 

81. Litla Hvalsá „ _ „ - 40 — 

32. Saurbœr li- — 2 - „ — 

33. Ás 1. — 2 - „ — 

34. Egilstabir 1. ._ 1 . „ _ 

Sö. Skarí) í Skagafirbi 5. — 1 - 40 — 

36. Forsœludalur „ — 3 - „ — 

37. Briskka. 

38. Litli-Hamar 4. — 1 - „ — 

39. Stdra-Borg 12. — „ - „ — 

40. Litla-Borg 4. — 1 - „ — 

41. Vatnsendl 2. — 1 - „ — 

42. H61I (Hvoll) 6. - li- „ — 

43. Mýri 6. — IJ- „ — 

44. Krossanes • • . 6. — IJ- „ — 

45. Refsteinstabir 6. — 1 - „ — 

46. Titlíngastabir 6. — IJ- „ — 

47. Efri-Míli 4. — „ - 60 — 

48. Skoravík 4. — „ - 60 — 

V. PASTEIGNIR ARA JÓNSSONAR 

[eptir Bessastaða-bök. A. Blagn. Nr.238. 4to, rol. 121. b.] 

þetta eptirskrifaba g6z liggur fyrir norlian, sem Ari Jönsson 

hefir átt. 

kúg. landsk. 

1. þverá 6. — 2h. 

2. Hrafnsta&ir 6. — IJ- 

8. Holt ö. — 1 - 

4. Garishom 5. — l^- 

6. Steindyr 5. — „ - 10 aurar 

6. Bákki 6. — 2 - 

7. Skáldalækur 6. — 2 - 



FJrigUe. T-VI. BISSOFA-^AinfÁLAE JÓm SQOSaOIf AB. Itl 



k«g. 

8. Andrisstabir (önJhflfBtaMr?) . . 6. — 1) h. 

9. HalddrsUblr 6. — IJ - 

10. Viiar 4. — 5 ágildL 

11. Laogar 5. — 7 — 

12. Dabastablr 4. — 7 — 

13. Breibamýri 4. — IJ h, 

14. Hallbjamarsta&lr 6. — 1} - 

15. Gantlönd . . „ - 7 ágildi. 

16. Möirafell 26. — 8 h. 

17. Hrísar 8. — 1 - 

18. Nápnfell 16. — 8 - 

19. Skdtar 6. ^ „ - 10 aiiT. 

20. Moldhangar 6. — „ - 10 - - 

21. Kjami 6. — 2 - 

22. Hrannger&i 6. — i - 

23. Gilabakki 3. — 7 áj^ldi. 



24. íngTeldarstaÍir \ 

25. Ðaðastalir ) 



12. — 4 h. 



VI. JARÐASKIPTABRÉP VIÐ SKÁLHOLTS STÓL. 

r afskript f safni Áraa Magndssonar, sem rituð er í Skál- 

liolti 14. Marts 1710 og stabfest af sfra Jdni Haldórssyni f 

Hitardal og þremur öbrum, me% hjá settum innsiglum. Sú af- 

skript er eptir frumbréfinn á pappfr me% innsiglum höfuismanns 

og biskups, og þeirra sfra Jtfns Bjaraasonar, sfra Lopts Narfa* 

fonar og Orms Jdnssonar, en Gfsla Sveinssonar innslgli haf%i 

aldrei á brifii komi)!)]. 

Jeg Pall Stigsson, kong. majest. bffalningsmann yfir Island, 

gi9ri ðllum Yiturllgt með þetta mitt opna bref, ad eftlr kong. 

majest. mlns nadngasta herra bodi og blfalnlngu, sem hans nadar 

opid innsiglad br^f ^ bfvlssar, hefi eg glört sodan makasklpte vid 

keidarllgan mann Hera Gissla Jonsson superintendent yfer Skalhoilt 

Stigte þessnm fromum monnum hla yerundum, Sira Jone Biarn- 

^a^jnej Sira Lopte Narfassynl, Orme bonda Jonssyni og Gissla 

bonda S?ein8syni, a þessum efterskrifudum Krunannar og dom- 

þetu brér er prentað k íslenzku í s^ni Mago. Ketiiss. U, 13-16. 



m 



BK8<Ð?A*-ANNÁJUja ^^ fiGUXSSOMAB. VylffiÚL.yh 



kirkiuDliár Jordam, ad onder mÍDn Nadugasta Herra og Kninima 
Sknla þessar jarder liggia tii eignar og aftekta hveriar jarder ad 
liggia i Gullbringa Sysslu og so heita: 



HvalzDes med HualsneM hverfi 

fyrer 1 h. hundraða. 

Lambastadt fyrer .... XX h. 

Gerdar fyrer XVI - 

Skeggiastadi fyrer ... X - 

Brekku fyrér X - 

Varer fyrer XVi - 

Meidarstadi fyrer. ... X - 

Iwarshus fyrer X - 



Gufuskaler fyrer • • • • XX h. 

Hoim fyrer L - 

Niardyik fyrer XX - 

Halt Hyassahraan fyrer. • X - 

Ofridastader fyrer « • • X - 

Auridalcot fyrer^ • • • • Ylll « 

Helliskot fyrer , vm - 

Halt Heigafeil fyrer • • Tm - 

I>erDey fyrer tJL - 



Kothoss fyrer X - 

og Kopavog til yfersioDar og byggingar, ean landskylld fare sem 
adur hefur yered. Voru med ollum þessum fyr skrifudum jordom 
LYU kugiUde er domkirkiunne hafde tiiheyrt. 

Hier j mot hefe Eg Skickad og tiiiagt domkirklonne j Skal- 
hollte þessar Krununnar og Videyar Klaustuts jarder liggiande j 
Borgarfírde og á Hyalíjardarströnd og so heita: 



Vppsaler fyrer . . xxiiij hundr. 


BreDoa fyrer . . • vni handr. 


Burfell fyrer . • . xxiiij — 


Brautartungafyrer XVI — 


Raudzgil fyrer . . xxiiij — 


Holi fyrer . . • . xxiiij — 


Ulfstader fyrer. . XX — 


Snartastade fyrer. xvi — 


Klepiarus-Reyker f. XU — 


Brecka fyrer . . • XL — 


Halt Hurdarbak f. XU — 


Hest fyrer • . • . LX — 


Litle Kroppur f. . XX — 


Hals fyrer .... x\l — 


Hegitade fyrer . • XL — 


Galltarhollt fyrer. xn — 


Hyitarvelle fyrer. XL — 


Hrissakot fyrer. . VUI — 



Med so morgum kugiildum sem med hinum jordunnm yorn og 
adur er skrifad. Hier til lagda eg Vœlugíerdi liggianda j Floa 
a Assum. Skulu þesse adurskrifud jardaskipte krununnar og dom- 
kirkiunnar obrigduliga standa hiedan j fra. Og til meire and- 
syningar og stadfestu hier um þrycke eg mitt Signet a þetta jard*- 
skiptis bref med Herra Gissla og adumefndra maana JDDSiglonL 
Skrifad a Kong. Majest. gard Bessastaudum a Kongs Nessi þann 
27. dag Septembris anno Domini 1563. 



Fyigitk. Tn. BmUFA-AimÁIAB JÓIVS SQIUðONAR. ISS 

m ÆFT-ÁOSIP GÍSLA BKKUPS JÓNS80NAR. 

[Eptír afBkriptarbroti af biskiipa-annálum Jóns prests Egilssonar, 
frá Haga á Bariaströnd, f safni Áma Magnússonar Nr. 408 f. 
í 4to]. 

TJm herra Ofsla Jönsson, bisknp f Skilholti. 

Er fyrst sfra Gfsl!, sem bMt Bftjar sta& f Flöa; hans synlr 
rfra Stephán, sfra Felix, sfra J<Sn. pe»s\ sfra Jtfn áttl Vilfoorga 
þtfrtarddttnr, bann bjd fyrst á Hranngerbi f Fltfa meb Binnl kvlnnn. 

I»ar yar sfra Gfflll, sonnr þelrra, bamfœddur, þar mlsti hann 
mAnr s&ia. 

Í þsDn tfma bjtf eln ekkja á l^l4j<5t8Tatni f Grafhfngl , og 
Ut sfra J<5n GfBlaaon þángab frá Hraunger%i og bjd þar mart ár 
ml bennl. 

]>á hélt sfra AlexfuB PálsBon f>fngTa1la Btab, sem eptir þab 
rar ábtfti f Vibey, og kom sfra Jtfn syni Bfnnm Gfsla tll hans, 
ivo Gfsli JdnsBon tflst npp á þfngvOUnm til þess hann yar 16 
retra; eptir þafi kom falir hans honnm f Skálholt til bisknpB 
Ögmundar. I>essi sfra J6n Gfslason fékk sftan Bæjar Bta& f Flda, 
og rar þá rábsmalhir Skálholts yfir sjáfaijörinm og Nesjajðrbnm; 
hinn andaJUst þar f B» lir sdtt. 

Eptir þai rar Gfsll JtfnBSon Yfgbnr af bisknp ögmnndl , og 
nt í SkálhoHi klrkjnprestnr nokkur ár; nm þab leyti rar Skál« 
kolis kirkja f smftnm. 

Og þá fUlu þan Btdrmœll til f Barlastrandar sýBln, ab Gfsll 
ByJtflfBBon, Bonur ýngra Mdkolls Gfslasonar f Haga Yestur og 
BslgQ fH>rleifBddttnr, yarb brotiegur meb sfnnm tveimnr Bystnim, 
Kristfna og þdrdfsl, EyjtflfBdœtmm, og áttl bara Yib Krlstfnu, aem 
kit Gnbrtfn Ofsladðttir, hennar sonnr yar sfra Gfsli Gnbbrands- 
aon; hans fabir var almdgamábnr. 

þessi systkin, Gfsli, Krlstfn, f>6rdfB, fldbn ðU tíl SkálholtB 
Ufkjn, syo Bem þá plagabist ; og af þyf þab fdlk yar ábur f yin* 
llta yib bisknp ögmund, tók bisknp yfír allt þetta, þyf hann yar 
Ml bisknp og hirbBtjdrl, og Oddnr EyjdifsBOn brdbir þeirra yar 
rHrbrytl f Sk<Iholti, f mikllli ylrbfng, — en bisknp fðkk af þeim 
kTib hann ylldi, — kom hann syo Gfsla Eyjdlfssyni strax dt t 
•kip, og er sagt hann hafl yerib sleginn f hel utanlands, en þœr 
lystnr, Krlstfn og fnlrdfs, yora f Skálholti f gdbu haldl, og er et 
getib þser hat neltt straff fengib. 



U4 BlSKUPA-AimÁLAB JÖHd BQIL8S0NAB. Fylgisk. YIL 

Um þab leyti var sda QUAi Jóubboji klrkjúprestnr í Skálholti, 
og f%kk ástar þokka til Krifltínar Eyjdlfsdtftttir, en sfra Magnte 
EyjóIfsBOD, bróbir liennar, gaf upp Seiárdal meb rá&i bisknpa, og 
Teitti bisknp ögmundur þann stab sfra Gfsla Jtfnssyni, fdr avo 
Kristfn vestnr me% honum, sigldi syo sftian sfra Gfsli og í%kk 
kvittun fyrir Kristfnu og leyfi a% giptast henni ; en sto er mælt, 
ab ktfngurinn og rfklsins ráb hafi ekki gjðrla Titab af sakarferlinii, 
heldur meint, ai6 þyf mnndl syo yarib, ab einn yandalans ma%«r 
faefbi fallib meb tTeiinur systrum. 

Anno 1543 ebur þar nm bll sendi^ biskup Jtfn Arason afrm 
Gfsla bannfærfngarbrif , eg meina fyrir þab hann hélt yí6 Kriat- 
fnu, hYerja hent hafbi slfka tfhœfu, og lit lesa þetta bréf f Ifttínu 
yfir sfra Gfsla — (þab bréf Yar hjá sfra Stephani og hefir sdm 
Oddnr Stephánsson fslenzkab þab) — en sagt er sfra Jtfn STenaU 
hafbi (hafi) samsett þab fyrir biskupinný þyf blsknp 36n kaiml 
ei Utfnn. 

Btrax þar eptir rábgablst sfra Gfsli Yib Kristfnn, kyinnn bídm, 
hYOrt hún Yildi heldnr Yita sig hér f landl nndir ánaubaroki 
blskups J<Sns og sona hans, e%ur utanlands lyá Yinum og kmiB- 
fngjum; hdn eggjabi hann á a& sigla f gubs nafnl; en sem hann 
Tar sigldnr fyrlr Yiku, sendl biskup J<Sn son sinn, sfra Bj5m, tS 
Vatnsfjarbar, og lét dœma af honum prestskapinn, stab og heibnr, 
alla hans penfnga, eltt meb öbru; Yarb Kristfn Eyjölfsddttlr þá 
ab gánga frá Selárdal meb sfnum bömum, en sfra Magnds brtfbir 
hennar bjó þá f Haga á Barbaströnd og Yar þá eigandl garbslns; 
hann tdk Yib Kristínu, systur slnnl, og hafbi hana hjá sér meb 
1)$mnnnm tll Yorsins ; kom þá sfra Gfsli út aptnr f Straoml, méb 
Otta Stfgssyni höfubsmanni, og þá Yoru orbin 9nnur nmsklptl. 

f>Yf hefír herra Gfsli slglt af landinu f 8 relsur. 

Ekki hafbi hann kunnab iatfnu, en Yar gdbnr þýsknr. 

En 1556 kom Kniit Steinsson hðfubsmabnr dt meb leyfisbréf 
k<5ngs, ab herra Harteinn Einarsson mætti gefa sig frá stabnnm 
og bisknpsdæminu ; og á sama sumrí Yar sfra Gfsli Jdnsson f 
Selárdal, officialis fyrir Yestan, kjðrinn til biskups aptnr; en af 
þvf ab þessi ktfngsins [bobskapnr] kom [á] hann ÖYart, þd gat 
hann ekki slglt á þYf ári, reib þYf Yestur aptur af alþlÍDgl og 
strax nm haustib Yestan ab aptnr meb sitt fötk, og tök þá Yib 
SUUholtl, en herra Martelnn afhentl, og sklliAi strax öUn og fdr 
til Hankadals; er syo sagt, ab sá relknfagnr Bm nú er f Skál* 



F7lgMc*m BonojPA-AimÁLAR jóns milbsovam. Mf 

kolti h$A yerii g}5rtiir efrtlr því, sem þ< relknaftlst á J^SIain, eptír 
ana hauBt-afldgmi og yanhöld, til áttadags, þá sfra Gbli JtfassoB 
haíU fyrst Yib teklb. ^ 

Anno doÐiÍÐl 1557 slgldi BÍra Gísll JónBMUy electas, ea 1558 
kom hAnn dt aptnr og réb Skálholti í 33 ár. 

Ekki dtlagt^l herra Gfsli ntan Syrachs bdk. 

Hann anda^ist f Oðrbnm á Álptanesí 1587, þá hann yar f 
fcelmreib dr siani ylsitatfa nra haastib, og skeM hans afgáognr 
kristilega. i^ann 39. (29?) Angasti kom hann til sfra Jdns Kráks- 
senar f Gör&om, yar þá dsjdkar, lét hann sto nm ky5Idlib lesa 
fyiir sir gubs or& eptir yana, yar þa& fyrsti Jöhaonis plstill; ab 
endatri b«n gekk hann tll bor&s, sat þar lengi nm kyöldi&, haf%i 
gDtt og gabiegt samtal, gekk syo til s»ngar á þyf þribjadags 
kvSldi; en mlbyikndags morgnninn yakti liann npp sfna menn, 
skipabi þeim a& kln&ast, og sem hann sjálfar yar klsðddar, las hann 
fyrst katechlsmam, sfban hellags anda tf&ir og krosstfiir, sfiah 
eiiin oetonariam af Dayffts psaltara, sem hann yar yanar, og þar 
eptir fyrata capitala af canticis Salomonis og eina bœn Johannis 
Ayenarii. 

8f&an lét hann sinn eiginn prest, sem yar sfra Ásmandar 
þtfroddsflon, skrifa työ bréf: annab bréfi% Pétri Thdmassyni á 
BessastS<&am, sem yar f þann tfma capteinn og umbo&smaiar hér 
á hmdi , en annai br^% herra Gabbrandi þorlákssyni , biskap(i) 
áHaum. 

Eptir þa& yar gengi& til kirkja, lét hann þá lesa sanktiPáls 
^istil til Titam, og þar eptir yar sdngib yenjaiegt yers : "hei&ram 
ga( VSbuT himnom á". 

Í þann tfma yar þar kominn einn sakamaðnr frá Bessastö^- 
vm, sem hét Gailaagar, og leita%i til biskaps göbra rába, og 
þegar haon yissi hans erindi, heyr&i hans or%, sá hans kyittan- 
aArif, gegndi hann honam me& allri hógytBtb og gj6r&i honam 
diia kristilega áminnfng tll r^trar og sannrar ibranar, me% syo 
nákyœmlegam orbam, aA bæM þeim manni og öllam öiram, sem 
^r yom yi% staddir, mátta yera. þaa minnistœb. Einkanlega 
laia&i hann am þann rétta einasta yeg tll sálubjálparinnar , sem 
if rittltttl% og forþénasta Jesd Kristi. £n sem rœl^an i6k til ab 
lcDgjast fyrir honam, sáa menn honam yar orM^ yib gast, þyf 
httm tdk til blI skjálfa af kalda, og hann yar me& 511a fastandi. 

En sem bann haf&l dttalað yib manninn, yar honam fylgt 



IM mSXUPA-AHJrÁLABJÖNS BQ&iSSOKAB. lyigiftk.m 

tíl natar, og lem a& hanti yildi ttl matar taka vaib hanÐ iidQg 
l^ráal^iir þar ( bekknnm vib borili, svo menn nr%u a& fyigja hoii- 
nm til sængnr meb Btuinfngi ; hng%n þd menn þ^ nraadi ekkl 
Tera utan nokkum lítíleika, því honnm hafti brttgbi& til þeaa fyr 
nm 8nmari&; lá hann byo nm stnnd ( sænginni, og f klæinnimi, 
en menn hans sttfin þar Igá; heyrbu menn gjðrla a% hann var 
ab ikalla gnb innilega. I>á etund yar libin, leit hann til sliuia 
maiina, Begjandi: '^iltar mfnir, sem nd em hér etandandi, fad 
þ)r heim í Skáiholt og segib mína kæra kve&jn minni kvinna og 
Bifnum börnum, og öllum mfnum kunnfngjum, og segib gdba méU 
fýrir mig, bibjib fyrir mir tíl gubs og fyrirgefib mér". Sto ta^ 
a&l hann þessum orbum: 'Y þfnar hendur, drottinn, be&la eg 
Binn anda", og eptir þessi orb gaf liann upp öndina. 

þar voru nœr staddir þeselr menn: sfra Jdn Kráksson, afira 
Teitnr Helgason^ s(ra Hákon Ásgeirsson, sf ra Ásmundur ÞemiAi^ 
lon, I>drarinn Stephinssoui fHiroddur Björnsson, Am^dtiir Qékt^ 
mnndsson og þorláknr Jtfnsson. 



Itl 



m FAGRSKINNU OG ÓLAFS SOGU BELGA, 



cptir 

JAn þorkelsson. 



Pað SR kmiinigt, tlb engín þjtfb stnndar nú norroma fomfrttM 
art meiri alib og áhnga en Norbnienn. j>e1r bafa nd á hinum 
leiDfQStn eez ámia (1846—1852) gefi% út i}91da norrœnna fomrita 
og Bamíb margar frtfUigar og Bkemtiligar rltgjör&ir nm norrœna 
limifr«6i ; og fyrir utan þær bœlcr , . sem þeir bafa rita% og geSlb 
<t í Norregi, eiga þeir mikinn þátt í fomfrœbiBböknm þeim, eem 
koma út i Kaapniannahðfn CJnnaier for nordhk Oldkgndigkod; 
Jmtífmíiéé JlarMef). Noitmenn eameina málfrœUeliga og sðgn- 
liga þekklDgn: útgáfnr þeirra af forabtfknm eýna þa&, afc þelr 
knnna foramálib betr enn menn geta yonaet eptir af mdnnum, er 
dgl knnna þab sem Ufandl mál, heldr yerba ab læra þal), eem 
daott mál; ab Nor%menn era manna fröbastlr í ncnrrœnum fora- 
aðgnm eist af hinum mörgu og frtfðligu ritgjörbum, eem þeir 
hafa samib um þab efni. Vér könnumet þyf fullkomllga vi!^ 
TeiUeika þelrra, en rér getnm þtf eigl fallizt á alla dtfma 
þeirra. Yér dskum, a% þelr gefi eem mest út af norrœnum 
IbrabAiim, hvort sem þær era norskar eba fslenskar, en rht 
yi^vm ekki, a& þeir kalii fslenskar bœkr norslcar, og Bjánm 
eigi, breija ástbœn þeir hafa til a& kalla þær bœkr norskar, sem 
ab TÍtDi forara handrita eru samdar á íslandi og af ísiendlngum, 
L a. m. Alesandere eögu. £f Nor&menn hafa rétt tll a& eigna 
Hákoni konnngi SrerrisByni Bariaams og Jdsaphats sögu, af þyí 
kenum er elgnnb h<n f sögu Gubmundar biskups Arasonar, sem 
ritab er hir nm bll 140 áram eptlr dauba Hákonar Sverrissonar, 
þá ]i5fnm Tér rétt til a& elgna ísiendingnnm Brandi biskupi Jdns- 
synl Alexanders sögn, fyrst handrltin elgna honnm og engum 
ttram þessa b<5k. •— i skinnbdkinni A. Magn. 226 fol. standa þessl 
•rb { nlbrlagl Alexanderssðgu : "Nd gengr sdl f œgi, segir 
meietari Galterns, meb yoriin þessi tfbindi. Lýkr 
hann þar at segja frá Alexandro Magno ok syá 
Brandr bisknp Jtfasson, er sni^ri þessi sögu or latfnu 
• k f norrœnn'^ og aptast f sömn skinnbtfk: ''þessa btfk (ð: 



IS8 UM FAGBSKINNU OG ÓLAFS SÖOn HEL0A. 

Oy&inga sögn, sem stendr aptast f handritlnii, næat á eptir Alez- 
anders sðgu) fœrbi hinn heilagi íeronfniuB prestr or 
ehreskn máli ok f latfnn; en or latfnu ok f norrœnii 
sn^ri Brandr prestr Jönsson, er sfian yar bisknp at 
Hölum, ok svá Alexandro Magno, eptir bobi yir&n- 
ligs herra, herra Magnúsar konungs, eonar Hákonar 
konnngs gamla**. þd Magntfs Hákonarson sh hir nefndr kon- 
nngr, þarf þd melningin eigi dlb rera stf, a% Magnlfs hafi bolii 
Brandl Ji^nssyni a% sntia þessum b<$kum eptlr tHb hann raxh kon- 
nngr ári& 1268, og þa% getr eigi heldr átt sér stab. En þa% getr 
Tel veri&, a% hann hafí gert þa& eptir a% hann f%kk konungsnafh 
ári% 1257 (Hákonar saga Hákonar sonar, kap. 292; íslenzkir Ann- 
álar, bls. 126). far tfmatalllb öldungis ekki mælir móú Yitni 
handritsins, sjáum vir enga ástœ&u til aHb hafna þvf. 

Ekki getum v^r heldr fandi&, a& nein áetoBÍa sð tll, aft kaUa 
þœr bœkr norskar, sem samdar eru af Islendingam, hvort sem 
þœr ern samdar á Íslandl efta f Noregl, og hvort sem þær'em 
samdar a% bo%i Noregskonunga eba elgi. Einmitt þat, elb Norega- 
konungr felr íalendingi á hendr a% semja einhverja b<5k, er vottr 
þess, a% íslendingar voru fœrari til þess en Nor%menn; einmitt 
af þvf þeir voru fœddír og uppaldir á Íslandi og Mtbn fengtt 
þar mentun sfna, gátu þeir samib þessa bdk, og sðmdu hana sem 
íslendlngar, en ekkl sem Nor&menn. 

|>e88vegna ver&r Stjtfm elgl k6Iln6 norsk, þtf h<n kimnl aft 
vera samin a& bobi einhvers Noregs konungs. Hér er elnnngis 
nndir þvf komib, hvort Norbma^r eba íslendingr hafi samlli hana. 
• — Vér þekkjum engan stab, sem ráða megi af, a% hdn sé saman 
sett f Noregi og af Nor&mannl. Ab minnsta kosti eru þan handrit 
hennar, sem finnast f safni Áma Magntfssonar öll meb fslenskii 
hendi og rittritun; og þó eigi vœri anna& en þetta, bendir þaft 
tll, a% hún 8% samin á Íslandi; en mikíivægarl er oss hér Titnis- 
borbr Nor&mannsins Peder Clau99en9 (f 1623), sem seglst hafa 
táfab vib Nor2)mann nokkurn, a% nafni BHch BroekefihimSf sem 
iúi 1567 hafi verib sýsluma^r f Mandals léni, og hafi hann sagt 
fyrir fullt og fast, a% hann hafi 8é% alla biblfuna, lag&a út á fs- 
lenzkt mál, Bkrifalba fyrir þremr hundru&um ára'. — þa% getr 



^) Vér fmjndam 08Sy að roðnnam þyki %mw aA 8já, favað Norftmaðry sem 
llfði á oranverðri 16. og ðndTerðrí 17. ðM, þekti af íslsoxkmn bökom, og 



TJM FÁ6BSKINNU OG ÓLAFS SÖOU HEL0A. 1S§ 

yalla reriK efi á, a& sú Mk, Bem Bríeh Broekenkuuð kallabi tft- 
legging af allrl biblfaiini, sé Stj<$rn. Ef úúégging af allrl bibl- 
fcmni á íslenzkn frá 18da öld hef%l nokkarntfma rerib tll, mandl 



hTerniK baon talar am bökft'œðí og mentan fslendinga, og tlirœram þvf 
hér þtð sem hann segir þar am f b<$k, sem hann kallar Norrigu og 
mnHggéndð Oer» iaudfmrdSge BtMkrivilse, Kaapmh. 1727, 8, bls. 157— 
158: <*D«l er troligt, at det rVrste Island bler bygt, brogte de ikfce 
andeo Skrin end de gamle Gotiske Bogstave, soro bleve da bragte ber 
i Landel og mand kallede Banebogstave, [thi Bana er en gammel Skrifl, 
paa gammel Maael] ogatBane, er at skríve og digte, ogfindesdemange- 
sleds her i Landet odhugne paa Steene. Men Islendcme lærde snart anden 
Skriít af de Engelske og Trlænder, som de havde megen Handel og Kundskab 
med, og erierdi de ikke konde öve sig paa nogen Krigsbrag og RJreKrÍg 
mod andre Lande, da beflíltede de sig paa Skrift og Digt, saa at hTer 
Bonde der paa Landet knnde læse og skrive og det samme lærde de deris 
Bðm efter eig, den ene Old eíter den aoden, hTilket endoa er gemeDUg 
Tiis der paa Laodet, saa at oaar Laogmaodeo gaar paa Tloget med sio 
Loogbog, da b«r og bTer Laagretlismand sio Loogbog med slg. Saa 
bave de i gammel Tid der paa Landet sammenskrevit atskíllige Böger| 
en lideo Cosroographiam og derhos cn Chronoiogiam om alle Lande og 
Blger i Terden og hvilke Konger i de besyndcrligste Lande regieret have 
indlil den store Mandedöd Anno 1350, og besynderlig hvad sig I disse 
Nordlske Lande tlldraget haTcr, onder hvert deres Dato og Aarstal flit- 
telig aotegnet Den förste Historie der flndes, som Blscop Isleif menis 
at hare sammenskreTen». som var den fttrste Blseop til Skaalebolt paa 
Islaod Aooo Cbristi 1057 og dðde Anoo lOSO, iodtil K. Magoos S. 
Olofsson. Meo hand haver flittelig aniegnet i sin Chrönikke deris NaTne» 
som iodtil hans Tid Tsre komne Tra Norrige og til Island at boe og om 
derís Selskab og derís Landnaro, det er, hTor de ere först korone der 
paa Landet og have taget sig Boesleder og bygt og boet, og hTorledís 
Fforde og EUer, Sund og Yiiger, Skæer og Næs, Fíeld og Klípper, Bierg 
og Dale, Mark og Enge og sletle Platser og Gaarde og andre saadanne 
Steder ere nævote af derls NaTne, som der ere ankomne og boet, eller 
•oden Heodelse denoem er tilkoromen paa de Steder og Pladser. Der* 
ocst deo Hlstoríe« som Are Prest skrcT, som var kaidet deo Frode (det 
ar, Tiis og Teirorfareo) og döde Anno Christi 1148. Den tredie haTer 
Soore Storlesðn samroenskrevii, som var Laogmand paa Island og dðde 
bedeo red Aono Christi 1219, og siunis mest ruldkommen. De have og 
odsct paa deris Tuogemaal ar Latinen mange Böger, besynderllg Chrö- 
níkker, som findes endna der paa Landet og mange saadanne Bö- 
ger ere og komne bid til Landet. Ligesaa haver de udsæt Franske 
og Eogelske og aodre Lands Bistorier paa dcris Maal, og meste Par- 



14* UM FAeBSEHmtJ 00 ÖLAFS SÖGU HELGA. 

hdn ralla vera svo nDdir lok libin, ab hennar væri hvergi geliK 
þab var eililígt, ab BHch BrockenhuuSf sem eigi hefír lesil 
btflsina og Iftliga eigi skilib hana, héldí þab v»ri útlegging af 
bibifnnni, og eptir stcerbinni a% dœma var þa% og Ifklegt, a% hún 
v»ri títlegging af allri biblíanni. — Af orbam Peder Ciauesens 
verbr éigi séi, hvenær hann hafí talab vib þenna Rrieh Bioeken^ 
Airtf^S en geri menn ráb fyrir þab hafi verilb 1570 og teli þaban 
800 ár tilbaka, þá œtti Stjóm ab vera komin til Noregs ár 1270. 
Hver veit, nema þab Bkinnblab af Stjðm, sem getib er nm í 
^Norsk Tidsekrifi for Fidenekab og LiUeratur, udgivet afChri- 
etian C. A. Lange^ Vste Aargang^^ bl8. 40, sé leifar af þess- 
ari bdk. — I>ab er kunnugt, aí) Norí)menn nú finna ab þvf vft 
088 íslendínga, ab vér köllum þab mái Islenzku, sem íslend- 
ingar ritubu á 12. og 13. öld; en hér sjánm vér þ<{, ab Norb- 
mabrinn Peder Clausnen kallar þessa ttinga íslenzkt máL 
Hann vissi, ab þetta mál var dautt ( Noregi, og fann, ab rétt var 
ab kenna þab vib þab land, þar sem þab lifbi i v5ram þjdbar- 
innar, en ðebliligt, ab kenna þab vib þab land, þar sem menn 
flkildu þab eigi lengr. Peder Claussen segir oss enn fremr, ab 
flestallar lagabœkr á bóicfein, sem vibhafbar hafi verib í Noregi 
aUt fram á sfna daga, hafi verib ritabar á íslandi, og ab margar 
blenzkar bœkr hafi komib til Noregs. — {>etta má og sjá af Ijs- 
ingu þeirri á 8kinnb<$ka brotum, fundnum i Noregi, sem finst f 
fyrsta árgangi hins norska tfmarits sem vir nefndum ábr, þvf 
m^rg af þessum brotum em meb fslenzkri hendi og réttritnn. ~ 
Meb því einlœgar samgöngur voru milli íslands og Noregs og 
Bumir íslendfngar hfeldu ýmist til á íslandi eba f Noregi, flnmir 
hafa fartb þangab airarair og tekib sér þar bdstab, þá var þab 
eblili^ ab fslenzkar bœkr flyttist þangab. f>annig hefir tslend- 

teo af de Pergamentis Lougböger, soin indlil deone Tid baYe 
Tsret brugt her i Landel, de ere sltrevne paa island. En Yel- 
byrdig Norsk Mand, ved Navn Erich Broclíenhaus, som hedea 
ved Anno 1567 havde Manddals Lsn i BefalniDg, sagde udi 
8andbed^ at have seet den gandske Bibei udsst p^aa Islendi- 
ske Maal, skreven for tre Hundrede Aar siden og den fðrsle 
Bogstav i hvert Capitel var forgyldt. Item, der findis og paa Lan* 
det mange gamle Eempers Historler, som ikke andetsteds findes skrevne*'. 
>) eptir 1583 gat það eigi veríð, þvl á því árí d<5 Erich Brockenhwu, 
CSamlinger tU det norske Folks Sprog og Historie, I, 361, sbr. 365 
athugagr. l). 



UM WABTtssnm} oa (^^íjb söon hkl6a. 141 

isgrinn Haokr ErleÐdMOD (f lSft4) flatt margar fslenxkar bœkr 
tii Nor^^ Margir Íslendisgar hafa og án efa gefi% rinamel^ 
ctttÐgjtmi sínom í Noregi bœkr. þar á möti man eigi finnaet 
aeitt dœmi til, a% tslendingar hafi selt Norbmönnum bcekr sfnar. 
Bamar af þessom bdknm Íslendinga hafa Norimenn afskrifaA og 
mana þeir valla hafa gert þab meb svo mikilli nákvœmnit A 
þeir aldrigi hafí breytt ''þar" f '^hér^ ''þangab" f ''hingaV', 
eba annab þesskonar. þessvegna er þab engin sSnnan þess, ab 
bdk sé samin f Noregi, ab hdn er ritob með norskri hendi og 
rittritan, og þar af rerbr eigi einasinni r£bii, ab hdn sé afskrifob 
í Noregi. — Eins og kannigt er, hafa margir norskir klerkar og 
Uskopar Terib á íslandi á 13. og 14. m. Ártb 1288 yoru 2 
Borskir biskupar yfgðir til íslands, Sigurbr þéttmarsson til Skil- 
holts (t 1268) og Btftólfr til Hdla (f 1246). Nœst á epUr honum 
Yar Norbmabrinn Henrekr blskop á Hðlum, vfgbr 1247 f 1260. 
Á 14. old Toro og ab öbru hvoru norskir biskupar bœibi í Skíir 
hoUi og á H^aom. þessir norsku biskupar hafa án efa haft meb 
Bir eígi fáa norska klerka tii íslands. þessir klerkar hafa ritab 
opp fslenakar bœkr me( þeirri réttriton, sem þeir h5fba yanist { 
Noregi. Vera má og, ab ísiendiagar sjálfir, sem lœri^u f sktflum, 
aem norskir blskopar héldo , t. a. m. f þelm skðla sem Aobonn 
laobi (biskup á Hóium 1318—1321) hélt, hafí tekib opp norskt 
haodarlag og r^itun. Fornbœkr meb hinni svo köUabu norska 
kendi og réttritun geta þvf verib ritabar á Íslandi, jafnvel af ís* 
lendingnm sjálfum, án þess nokkur mabr f Norregi hafi nokkom* 
tfma Yitab af tilveru þeirra. 

8á fyrsta af Noregskonunga sögum, er Norbmenn hafa gefíl^ 
Ét sem norskt rit, er '^Ágrip af Noregskonunga sögum'^ 
fjTSt gefib út af P. J. Munch i '^Samlinger til dei noreke Foík$ 
Sprog og tiistorié*\ 2. B. bls. 273—335, Christiania 1884, sfban 
f Fommanna sbgum, X, 377 — 421. — Ab þetta sHgubrot væti 
btelK ritab og samib f Noregi álylstalbi Munch af réttritun þess og 
smkvœmni þess vib Tkeodorik mdnk og Fagrskinnu. Finnr 
Uignlisson er sömu melningar f Fomm. s. X. B. Formála bl8« 
X~XI og N. Af. Peter$m vitnar til þessa sögubrots sem norsks 
rits f jínnaler for nordisk Oldkgndighed, 1842—43, bls. 285. 

Béttritun þeirrar einu skinnbtfkar, sem til er af þessu s5gu- 
brotiy er ab vfsu einkennilig og frábrng&in þeirri réttritan, sem 
seinna varb tíðkanlig; en þab sannar ekki annab en þab, ab hand- 



141 xm FAOBSKnmu oa óIiAFS sðan HELaA. 

ritift 8i i^jög fornt og ritab me&an rittrítiiDin var á reikL M«8t<« 
am þv( eiDB einkenoilig og alb mörgu lík réttritdn er á Reykjabolte 
máldaga^ sem prenta%r er í íslendínga sögum (1843) I, 387 — 89ð. 
Munch befir Uka seinna faríi ofan af því, ab BÖgubroti6 Bh rítaft 
af Nor&manni, en segir þ<$, a& efnib sýni, ab þa& sé sami& f 
Norvegi '. 

Auk þessa sögubrots bafa Norðmenn gefib dt tvœr stfguboitart 
sem ab œtlun þeirra eru samdar í Noregi, nefnilega Fagrskinn«t 
sem er gefin dt f Chrístiania 1847 af P. A. Munek og C. R. 
Vnger^ og sögu Ólafs konungs bins belga, sem gefin er 
út í Cbrístiania 1849 af R. Kegter og C. R. Unger. — £n Mítndk 
lætr sir eigi nœgja, a% eigna Nor&mðnnum þessar sðgnr; baaa 
beldr jafnvel, a% Nor&menn bafi fyrstir ritab sdgu lands sfna, og 
þaft sem íslendingar bafa starfaib a& sögu Noregs verbr aS> œtlon 
bans þa%, a& þeir bafi afskrifab Norvegskonunga sdgur og skotii 
inn f þær þáttum um íslendinga. 1 Anti^uHée Ruisee, I, 236~ 
ðd7 fer bann um þa& þessum or&um: ''þaft sem Ísiendingar 
bafa unnib a% Norvegs sögu befir verib nokkub or&* 
nm aukift af binum eldri ritbðfundum. þab er satt, 
ab menn eiga þeim þab ab þakka, a% þeir bafa af-> 
skrifab og geymt þær sögur, sem vibkomaNorvegl, en 
oflangt er farib þegar sagt er, ab þeir bafi sett þer 
saman. j>ab er aubvitab, ab bin munnliga frisoga 
tilbeyrir þeirri þjób, bjá bverri vibburbirnir hafa 
farib fram. £f tii vill, tilbeyrir íslendingum eigi 
beldr sá beibr, ab hafa fyrstir fœrt vibburbina f letr, 
þvf þab sýnist eigi senniligt, ab sd þjtfb, sem reit iOg 
sfn áttatftt árum fyrri en Islendfngar skrábu sfn lögf 
bafl eigi baft vit á, ab fœra f letr afreks verk kon^ 
unga sinna. £n þar á sýnist enginn efi, ab Íslend- 
Ingar eiga þann beibr, ab bafa nibrskipab efnlnu f 
konnnga sögnnum f binni yfirgripsmikln mynd, sem 
vér böfum þœr nd f. þab eru þeir, sem bafa safnab 
og nibrskipab hinn uppbafliga efni, sem þeir sfbao 
bafa fyllt eba aukib meb þvf ab bœta vib þáttum, sem 



>) Ant. Buu$. [, 287^238: ^>Qoofqae la copie en soit dae, á ce qa'H pa- 
raity • an islandais, le contenae proave poartant de la maníére la plos 
posiUve qae le livre a été rédigé en Norvege". 



aI mestn leytl em mii ftthafnir islendlnga í Noregl.'* 
«- þeMi »tlim Munek9 Tiriist oss rera gagDstcBÍ allra •agna 
TÍbilsbDr&vm. þtf Norimenn ritnba fög sfn fyrr en Isiendingar 
ÚB^ lellbir þtf engan Toginn þar af, aS þeir haá nolúíurnt&na ritalt 
iðga lands sfns. 

Nd YiU svo vel til, ai vér h5fam vitni Nor&mannsins TAeo- 
ib/ífts nmy hverjar norskar bœkr vorn til, eia, a& minsta kosti, 
kTerjar norskar bsskr hann þektí hér nm bil 1180. V%r h5fum Uka 
áieilanlig vltni nm þ»r uppsprettnr, sem þeir Íslendingar jnsa 
d^ sm rita&u Noregskonnnga sögur. Vér œtlom fyrst ab tilfœra 
firiaðgn TUodoHks nm þab, hvsl^ hann fftkk þekkingu sba nm 
Noisg, og þá vonum vir Uka a& þa& muni sjást, hverja þýbingu 
|ieft hefir, ef einhver saga er samkvœm .frásögn Theodorih. 

Tkmodorieus var mtfnkr í Nibarösi og reit á iatfnu stntt ágrlp 
sf Noregskonanga sögum, sem byrjar þar sem Haraidr hárfagri 
kemr tii ríkis, og endar me% dauba Signrbar Jórsalafara. þetta 
igrip er áDafna& Eysteini erkibiskupi og samanaett eptlr 1176. 
A( þab aé samii eptir 1176 sést af kap. 31, þar sem Tkoodorik 
talar nm herför Magndsar konnngs berfœtta og telr upp þá menn, 
er me& honam voru: '^^ar voru og margir a&rir, Dagr 
fsilr Gfegoríusar, Vibkubr Jðnsson, Úlfr Hranason, 
brd&ir Sigurbar, fdiur Nikulásar, er Eysteinn, ógœfa- 
lamiigr harbstjdri, drap f Nibardsi">. En Nikulás Sig- 
nAtfioii All 1176 (Snorri: Mágntis Erlfngss. saga, kap. 40; ii- 
knsklr Anniiar, bls. 72). Sagan er þvf samin á áninum 1176 — 
SB, líkllga eptiT dania Eysteins Eysteinssonar meylu 1177, og 
Ar en Sverrir kom til valda, þvf annars mundi hann eigi kaila 

, Eystein meylu, sem heyrii til Birkibeinaflokknam eins og Sverrir, 

I ^gefusamiigan haristjtfra. — 

Um verk sitt segir Thoodoricuo i formálanum: £g hélt 
þsb vssri dmaksins vert, göfugi mabr (Eysteinn erki«- 
kiifaip), ab rita þetta stutta ágrip af sögu Norvegs- 
keaanga eptir þvf sem eg gat nákvœmast komizt eptir 
kjáþeim, hjá hverjum menn hyggja a% minning þess- 



') €Sp. 31, Langebek, Seript. rtr. Dan. V, 338: ^raerant et slii malti, 
Dagr, pstcr Gregorii^ VitJicsUir ^lias Johsonis, Vltr Rsna, frster Sivsrdl 
pslrjs JNieolsl, qaero Oastsio, lorelii tjraoaue, oeddit Id Nidroslensi 
BieCropoli". 



144 HV PAOBKOHID Oe &LAm 8Ö6U BMUkA. 

ara hlntahelit Itfi, teai rér k511vmialfndittfa ogaen 
hafa rilíimgt þessa hlati í sínQin forna kTsbnm, of 
þareb nœstnm þrí engin þjtft er bto fákannandi og 1 
<mentn%, a& htfn hafi eigi eptirlátib eptirkomSndnm i 
• ínum nein minningarmSrk forfebranna, þá þtfttl mir ! 
tilhlý&iligt, ab rita þetta, þö lítib a^ nm forfe&r 
Tora". Síban eegir Tkeúdorieus^ ab haan byri sðgn eÍM á 
Haraldi hárfagra, af þrí menn hafi eigi neitt áieiftanllgt km- 
nngatal (eba: af því engin vies konangs ætthafi rftt?) fyrlr baag 
daga, en hann efiat þtf eigi am. a!) margir gdblr menn hafi vppi 
▼erib fyrir hans daga, en skortr á sagnaritaram hafi afmáb mlmi- 
Ingn þeirra. Sto segirhaan: "sannleika frásagnar Torr«r 
rerba þeir meh ölia ab ábyrgjast, eptir hrerra fr4- 
•5gn rér h5fam ritab þetta, þvC rht h5fum akrlfab 
eigi þab sem yér h5fum séb, héldr þab sem rér hSfnm 
heyrt"*. 

Hir af sjáum yér, ab Theodorieuð hefir fenglb frásSgn atea 
frá Íslendingam einnm, og a& hann YiH eigi sjáifr ábyrgfaat dk 
þat éh satt, sem hann segir, þar hann hafi ab eins spardagm ifl 
þess, en hann rili iáta alla ábyrgUna l^da á Islendiagamy aem 
hafa sagt honnm s5gana. — Tímatal sitt hefir hann einaig fenglft 



*) Langeb, Seri^i, rerr. ÐanH. V, 813: "Opem pretloro daii| vir flla* 
strisfimei psucs hae de •ntiqaitatt regam Norvsgiensiom sanoiaiet at 
proat ssgsciter perqairere potttimas •h eis, penes qttos h^ 
ram memori« pra»cipue vigerc creditur^ quos.nos Isleodinaoa 
vocamus, qoi hsc in suis aDliquls carminibus percelebrsta 
recolunti et quia pene nnlla natio esl tam rudís et incultai qus noa 
aliqna monomenta suoruro antecessornm ad posteros transmlserít, dlgnuna 
putavl facc, panca lícet» roajorum nostrorum memorlc posteritatls tra- 
dere. Sed quia eonstat, nullaro ratam regalis stemmatis soceessionem 
In hac terra eistitisse anie Uaraldi pulcbre comscl lempore, •b kúe ipso 
eiordiom feclmos. Non quls dubitaverlm etlam eate ejos ailstem 
in bsc terre viros secundom prssens seculnm probitste eoospicaos, 
nlmlrum, ut ait BoStbias, claríssimos sais teniporíbus viros scríplonmi 

Inops delevit opinio Liqoet itaqney virornm optimei ei hls, taissc 

etiam ante tempora Haraldi in hac terra in bellicia rebos potenles viros; 
sed, nt diiimns, illornm memoríam scríplorom inopia delevil. Teri- 
lalis vero alncerltas In bac noairs nsrrailone ad illos omial 
modo referenda est, qnorom relsliooe h«c snaolSTimaSt qisla 
Bon visa aed sudita conseripaimna*'. 



UM FAORSKWNU OG ÓLAFS SÖQU HELOA. IM 

frá Jblendingam ; um þab segir hann í l.lcap.: ^^Haraldr har&- 
fábi, aonr Hálfdanar s varta lcom til rílcis á 1052ru (á ai 
7era 852ro) ári eptir gubs buríi. Hann ralc fyrst burt 
alla smákonnnga og var einnsaman lconungr yfir 
Sllam Norvegi ( 70 ár. þessa ára tölu frá gu%8 burlbii 
sem vir höfum eett hér, höfum vér fyrir nákvœmustu 
eptirsparn fengib frá þeim mönnum, sem vðr Icöllum 
me& alknnnn nafni íslendinga) um hverja öllum ber 
Bftman, ab þeir hafi ætíð verib frðbari í þesskonar 
klatnm en nokkur önnur þjób á Norirlöndum. En af 
því það er ætí% torvelt, ab komast ab fullkomnum 
Bannleika í þessu efni, einkum þar sem menn hafa 
enga rithöfunda sðr til hjálpar, viljum vér engan 
reginn taka þessa tölu fram yfir abra vissari, ef hún 
getr fnndizt">. 

TkeodorieuM endar þannig sögu sfiia: ^^Eg hefi nú ritab 
þessa stuttu sögu um forfe%r vora so vel sem eg gat, 
Horbfœrib sé dfagrt og hefi eg hér farið me%, eigl 
t»ai sem eg hefi séb, heldr þab sem eg hefi heyrt 
þess vegna dslca eg, ai^ ef nokkurr lœtr svo lítið ab 
lesa þes.sa sogu og honum, ef til vill, mislíkar, ab eg 
hefi þannig 8kipa% efninu, it hann eigi bregii mér 
am lygi, því þa& sem eg ritaði hefi eg lært af ann- 
arra frásögn. Og viti hann fyrir víst, a% eg mundi 
keldr hafa vilja&, ab einhverr annarr yrbi til ab 
•^gja frá þessu en eg; en þar eb þab hefir eigl orbib 
kingab til, vildi eg heldr gera þab, en enginn yrbi 

') Ctp. I, p. 314: '*Anno ab incarnatlone domini millesimo quinquagesiroo 
secnndo regnavit Haraldus pulchre cpmatus, fíllus Hairdani Nigri. Uic 
primam expultt omnes regulos et solns obtinuit regnum totius Norvagis 
anois septuaglnta et derunctus est. Hunc numerum annorum Do- 
Bini, investigatum, prout dlligentissime potuimus, ab illis, 
qaos nos vuigato nomíne Islendiugos vocamus, In hoc loco 
posuimos: quos constat sine ulla dubitatíone præ omnibus 
aquilonaribus populis in hujusroodi semper et peritiores et 
cariosiores exstitisse. Sed quia valde diffícite est, in hisce ad lí- 
qaidom veritatem comprehendere , maxíme ubi nulla opitulatur 
scriptornm auctoritas, istum numerum nullo modo voluimus prsjo- 
dkare cerUori, reperiri valet'\ 

10 



14i UM FAGRSKINNU OG ÓLAFS SÖGU UELGA. 

til þess." ' — Af þessum or%um Theodoriks sést, a% hannliefir 
fengib frá íslendingum eklci einungis frásögnina um yi)bbur%ina 
sjálfa, heldr einnig alla nibrröbun þeirra i tfmanum, allt tímataU 
ift; a& hann hefir sjálfr a% eins lagt út á latínu þa^ sem Íslend-* 
ingar sögðu honum og, ef til vill, yalii þa%, sem honum þdtti 
sennllegast þar sem frásagnir Islendinga um sama yi&bur& yom 
mismunandi sín á milll (útúrdúrar þeir, sem Theodorik gerlr ttl 
ab sýna lærdöm sinn, og sem ekkert koma Noregs sögu yib, eru 
hans eigib yerk);oga% hann eigi þekkir nokkurn norskan sagna- 
ritara e%a nokkra norska sögubök. þetta seinasta tekr hann enn 
betr fram f 13. kap. þar sem hann talar um skfrn Ólafs konnngs 
helga. f>ar segir hann, ab sumir segi, abÓlafr helgi s^ skírbr í 
Noryegi; sumir, ab hann sé skfrbr f Rúbuborg á Frakklandi; 
sumir, ab hann sé skfrbr á Englandl. Sfban segir hann : ^^Hyort 
sem hann hefir yerib skfrbr í Ríibuborg eba á Eng- 
landi, þá er þó syo mlklb yíst, ab hann yar hnlginn 
á efra aldr, þá er hann krýndist pfslaryœttl, eptir 
þyí sem þeir segja, hyerjum helzt er trdanda f þess- 
konar hlutum. Og þab er eigl furba, þtf syona hafi 

farib, hyabóiaf snertir, í þyí landi, þar sem enginn 
sagnaritari hefir nokknrn tíma verift, þareb hinn 

sœli Hieronymus ritar hib sama um Constantlnus 
mikla, son Constantlusar og Helenu, ab sumir segl, 
ab hann hafi yerib skírbr í Blþyníu á selnustu elli- 
árum; sumlr, f Miklagarbi; sumir, í Róm af hinum 
sœla Sylyester páfa, og enn er þabdyfst, hyerrsann* 
ara hafi ritab''.* — 



>) c. 33, p. 311: t^Paaca bæc de antecessoribas nostris, rudi licet stilo, ot 
potui, perstrinxi, non visa sed aadila relraaans. Qaaproptcr, si quls 
dignatus faerit bæc legere, cui forte displicaerit, seriem rerum gestarum 
sic me ordinasse, qoÆSo, ne me mendacii arguat, quia alíena rela- 
tione didici, quod scripsi. Et scíot pro certo, roe ístaram reruiD 
relatorem alium potíus voluisse, quara me^ quod quia hactenus non con- 
tígit, me malui quara neminem. 

*) c. 13. p. 321: ^.Sed sive Rothomagí sive in Anglía baptizatus faerít, tunc 
constat eum faisse provectioris statls, quando martyrio coronatas est, 
quemadmodum ilii dicunt , quibus . maxime in hujosmodi credendam esu 
Nec mírum de Olavo hoc contigisse in illa terra, ubi nullas antl- 
quitatum unquam scriptor fuerit, cum idem scribat bcatas Híero- 



UM PAQRSKINNU 00 ÓLAFS SÖOU HELGA. 147 

M^ ortunum *H þTÍ landi, þar sem engínn sagna- 
ritarl hefir nokkurn tíma verib*', getr eigi verib melnt 
nokkart annab land, en Noregr. Svo mikib er þá víst, a% TAe- 
ðdorieuB hvorki hefir 8é% eba heyrt talab um nokkra norska sögu- 
btfk, og er þ<5 Ifklegt, þar hann æt1a%i sér a& rita Noregs sögu, 
ai hann hafi spurt sig fyrir og verib sér úti um ðll þau áhöld, 
sem fáanleg voru ( Noregi. Hann nefnir eigi heldr neinar nor- 
rœnar hœkr, nema 15g Ólafs konungs helga^ og Noregs 
konunga tal,' sem eigi hefír innihaldi& annað en konunga 
Bofnin og hve mðrg ár hverr þeirra sat ab rfki álfkt og hinar 
fomu konunga ra%lr Svía og Dana. þar a% auki sýnist hann a% 
hafa haft ritabar helgisðgur (legendœ) um Ólaf konung helga.' — 
þetta eru allar þær norrœnar bœkr, sem sé% verbr af verkl hans, 
að hann hafi þekt eða hagnýtt. — f>a& mun þvf vera <5hœtt a% 
ftillyrba, ab hér um bil 1180 hafi Nori5menn ekkl verib btínir eJb 
ríta nelnar bcekr, nema lög, og, ef til viU, helgisögur e&a andiigar 
rœlur. — Me% þvf Theodortcus vltnar til íslendinga einna, en 
þekkir engan norskan sagnarítara og enga norska sögub45k, og 
Titnar aldrei til munnlígrar frásagnar Nor&manna, þá liggr þa% í 
augum uppi, a% allt hvab hann segir um Noreg og Nor%rl5nd (aft 
þyf undanteknu, sem hann hefír teki% tir latfnskum b<$kum) er 
fslenzkt. |>a% er þvf einmitt vottr um fslenzkan en ekki norskan 
nppruna, þegar einhver saga er samhljðSa sögu Tkeodoriks. þess- 



nymus de CoDstaoUno magno, filio Constantii et Helene, qaod qnidam 
dlcaot, eum Bitbyni« baptizatum raisse in altima aenectute; alii Constan- 
tinopoli; qnidam Roms a beato Sylvestro Papa^ et adbac sub jadice lia 
est, qaið Terías scripserít". 

*) c. 16. p. 321: Leges patria lingva conscríbl rccit^ jaris et moderationis 
plenissímas, qa» hactenas a bonis omnibas tenentar et venerantar. 

*)c20. p. 330: Kanato et fillo ejas Sveinoni et Halconi nepoti ejas ad- 
scribantur anni qainqae in Catalogo regum Norvagiensiam. 

^ c20. p. 330: ,,Qao modo vero mox omnipotens deas meríta martyris 
soi Olavi declaraverit cœcis visam reddendo et malta commoda egrís 
mortallbas impendendo^ et qaallter episcopus Grimkel, qai rait filias rra- 
trís Sigvardl episcopi, qqem Olavas, filios Tryggva, secoro addoxerat de 
Áoglla, post annum et quinqoe dies beatum corpos e terra levaverít et 
in loco deceoter ornato reposoerit in Nidrosiensi metropoli, quo statim 
peracta pagna transvectam ruerat, quiá hec omnia a nonnuilis me- 
moriv tradita sont^ nos notis immorarí saperflauro duxlmus*'. 

10* 



148 UM FAORSKINNU OG ÓLAFS SÖGU HELGA. 

yegna getum yhr eigi shi, s!t þab 8& nein sðnnun fyrir norsknm 
uppruna hins á%rnefnda ^'Ágrips af Noregs konunga sög- 
um'', ab það er samkvæmt sögu Theodoriks, — Allir þeir yltnis- 
burbir um uppruna Norvegs sögu, sem fínnast í verki Tkeodorits^ 
mœla mðti þeirri ætlun Munchs, að Norbmenn hafi sjálfir ritab 
sögu þjölbar sinnar. Sama er ab segja nra þau vitni, sem finnast 
( btfkum Islendinga. þeir íslendingar, sem ritab hafa Norvegs 
s'ógur, vitna aldrei til nokkurs norsks sagnaritara eba nokkurrar 
norskrar sögubdkar ; þar á móti vitna þeir tii munnligra frásagna, 
og hinir yngri til hinna eldri, t. a. m. Oddr Snorrason og Snorrí 
Sturluson tíl Særaundar og Ara. 

A% Sæmundr fr<$bi ritabi Noregs sögu , er alkunnugt (Islend- 
ingabdk kap. 7; Fornra. s. X, 275— 276; 288— 89); en um áhöld 
hans vita menn eklvert. — Ari fróbi ritabi lílca Noregs sögu, eigi 
eptir norskum bólcuin, heidr sögusögn, sem gekk mann frá mannL 
Um hann segir Snorri Sturluson f formála Heimskringlu: ''Arl 
prestr hinn (t6Í\ þorgilsson, Gellissonar, ritabl 
fyrstr manna hi^r á landi at norrœnu máli frœbi bæhl 
forna ok nýja; ritabi hann mest ( upphafl sinnar 
bókar um íslands bygb ok lagasetning; síban frá lög- 
sögumönnum, hversu lengi hverr hafbi sagt; ok hafbl 
hann ára tal fyrst til þess er kristni kom á Island; 
en síban allt til sinna daga. Hann jtfk þar ok yib 
mörg önnurdœmi, bæbi konunga æfí í Noregi ok Ðan- 
m5rk ok svá á Englandi; ebr enn sttfrtíbindi, ergjörit 
höfbu hér á landi. Ok þykir mörgum vitrum m^nnum 
hans sðgn öll mcrkiiigust; hann var forvltri ok svá 
gamall, at hann var fœddr næsta vetr eptir faliHar- 

aids Sigurbarsonar. Hann ritaði, sem hann síálft: segir. 
æ& Noregg konnnga eptir sðgn Odds Kollssonar Hallssonar 
af Síðn; en Oddr nam at þorgeiri afráðskoll, þeim manni, er 
Yitr var ok syí gamall, at hann bj6 þá nndir Niðamesi, er 
Hákon jarl enn ríki var drepinn*'. 

Sá Islendingr sem næst á eptir Ara reit Noregs sögu var 
Eirílcr Oddsson. Hann reit bdk, sem hfet Hryggjarstykki, um 
Harald gilla og syni hans, Magnds blinda og Sígurb slembi og 
allt um dauba þeirra, eptir sögn Einars Pálssonar, Gubríbar Birgis 
ddttur, Halls þorgeirssonar, hirbmanns Inga konungs, Hákonar 
maga lends manns þcirra Haraldssona, Ketiis prdfasts (Álaborg og 



UM FAGRSKINNU 00 ÓLAFS SÖGU HELGA. 140 

fleirí manna, en stinit reit hann eptir gjálfs síns heyrn eia sýn. 
Snorrí tekr þab fram , ab hann hafi tjxntx rita% um Sigur& slembi, 
orustur hans ferbir og dauba. (Snorri: Saga afSigurbi, Inga og 
Eyst. c. 4.7. 10-12). Ab Eiríkr Oddsson haíi verib íslendingr, en 
eig! Norbroabr, s^st af orbum Snorra (á sama stab c.ll.): „Ei- 
ríkr var í þenna tíma löngum í Norcgi."— Allir þeir, er 
seinna hafa ritab um sama efni, hafa hagnýtt bdk Eirfks Oddssonar. 

Á seinni hluta tdlftu aldar reit Oddr Snorrason, mtinkr á 
þingeyrum, Ólafs sögu Tryggvasonar á latínu (Fornm. s. III, 172- 
173; X, 371). Af þessari sögu Odds eru nú til tvær útleggingar 
áífilenzku: önnur, sem prentub er f 10. bindi af Fommanna- 
8ognm og önnur sem finnst f hinu fslenzka handrita safni f Stokk- 
hóimi iAntiqvarisk Tidsskr. 1846—1848. bls. 100). 

Oddr tilgreinir sjálfr, hvaban hann hafbi sögu sfna: '^þessa 
sogu sagbi mér Ásgrímr ábdti Vestlibason, Bjarni 
prestr Bergþdrsson, Gellir f>orgil8son, HerdísDaba- 
dóttir, þorgerbr f>orsteinsd<5ttir, Ingubr Arnórs- 
döttir. þessir menn kcndu m5r svá sögu Olafs kon- 
ungs, sem nú er sögb. £k sýnda bðkina GitsuriHalls- 
syni ok rétta ek hana eptir hans rábi ok hafum vér 
þvf haldit síban(Fornm.8.X, 374)." — Af þeim m()nnum, sem sögbu 
Oddi söguna, þekkjum vðrAsgrfm ábtfta Vestlibason, sem d6 1161 
(Íslenzkir Annálar, bls. 66) og Bjarna prest Bergþdrsson, sem dtf 
H73 (ísienzkir Annálar, bl8.70). En fyrir utan þessar munnligu frá- 
sagnir hefir Oddr vibhaft verk Sæmundar og Ara. Hann vitnar 
til Ara um aldr Ólafs Tryggvasonar, þá er hann kom f Noreg 
(Fornm. 8. X, 275); til Sæmundar um þingib á Ðragseibí ("þessa 
þings gctr Sæmundr prestr hinn frdbi . . . Svá hefir Sæmundr 
fitab um Ólaf konung f sinni bdk", Fornm. s. X, 289) ; f kap. 69 
(Fornm. s. X, 361) er vitnab til sagnar Sverris konungs ^'at 
aldri hefbi hann heyrt dœmi til, at né einn konungr 
hafi stabit f lyptingu í þvflfkri atsökn, og gerbi sik 
syá aubkendan, at allir mætti sjá hann f orrostunni*'. 
^ }>etta er Ifkliga munnlTg en eigi skrifiig sögn Sverris. Af 
þessum stab verbr eigi sannab, ab Sverrir hafí ritab nokkub um 
Oiaf konung. — 

Gunnlaugr Leifsson , múnkr á þingeyrum , dáinn 1218 eba 
1219 (íslenzkir Annálar, bls. 94), hefír Ifka ritab á latfnu sögu 
Olafs konungs Tryggvasonar (Fornm.s. III, 163). Sú saga er nú 



IM UN FAeBSKINNU Oú ÓLAFS 8ÖQV HELQA. 

týnd, en hiiii hefir yeríb hagnýtt af þeim, er seinna hafa rttab 
sögu Ólafs Tryggyasonar, t. a. m. af höfundi þeirrar Olafs sðgn 
Tryggvasonar , sem prentu% er ( Fornmanna sögum, I — ^in.bÍDdi. 
Gnnnlaugr rita&i þat eina, er hann heyr%i af sannorbum mömium 
ok einkanliga samanlas hann þat, sem hann fann í bdkum Ara 
prests hins fröba (Fornm. s. HI, 163). Á ö&rum stab (Fornm. s. 
m, 173) er sagt, ai Gunnlaugr hafi lœrt söguna af hinum somu 
mönnum, sem Oddr Snorrason lœr%i sína sögu af, sýnt Gizarí 
Hallssyni bdkina, Gizurr hafi haft hana hjá sér f 2 ár ok lei%- 
ihtt hana, þar sem þurfa þdtti. £n hyergi er þess getii, a% 
Gunnlaugr hafi þekt eba yibhaft neina norska b<$k. 

Hérumbil 12 árnm eptir dauia Gunnlaugs er Snorri- byrjabr 
á og að Hkindum langt kominn meb ai samansetja sínar Noregs 
konnnga sögur. þetta sést af Sturlunga sögu V, 11, því þar 
segir SYO vii árib 1230: '^Nú tök at batna meb þeim Snorra 
ok Sturlu ok var Sturla opt ( Beykjaholti. Lagbi 
Sturla mikinn hug á, at láta rita sögubœkr eptlr btfk- 
um þeim, er Snorri setti saman*'. — palb er aubsM, á5 
Sturla gat eigi látib rita eptir sögubökum þeim, er Snorri setti 
saman, nema töluvert af þeim væri þá þegar búib. Snorri þekklr 
eigi norskar sögubœkr eba norska sagnaritara. Hann segir reyndar 
á einum sta% (Saga af Sigur&i, Inga ok Eyst. kap. 32) '^svá hef ir 
S verrir rita látiV*; en af þessum orium má ab eins rái^ þai, 
alb Sverrir hafi láti% rita eitthvai um Eystein konungl Haralds- 
son, f[>%urbr<$&ur sinn, en líkltgt er a% hann hafi látib einhvern 
Íslending gera þab, einsog hann valdi íslendinginn Earl áb<5ta 
Jönsson til at) rita sögu sjálfs sín. 

{>are% Noregs konunga sögur Snorra eru ritabar um 1230 
e&a fyrri, þá getr þab eigi komib til mála, ab hann hafi hagnýtt 
, Fagrskinnu. Hinsvegar getr höfundr Fagrskinnu , hva% tímann 
snertir, hafa hagnýtt verk Snorra, jafnvel þ<5 Fagrskinna eigi 
vœri yngri, en útgefendrnir halda (um og fyrir 1250). — Til afc 
geta dœmt um, hvernig Fagrskinna er orbin til, er þab naubsyn- 
ligt ab ákvarba, á hverjum tíma hdn*er sett saman. Hðr verba 
menn ab taka til greina aldr handritanna. 

Af Fagrskinnu hafa verib tii 2 skinnbœkr: önnur sem ná 
er meb öUu týnd; hana kalla dtgefendrnir A; eptir henni eru 
ritabar pappfrsbœkrnar 52 fol., 801. 4. og 303. 4 ( handrítasafni 
Árna Magnússonar (= AM); önnur, sem útgefendrnir kalla B; 



UM FAGR8KINNU OG ÓLAFS SÖGU HBLGA. 151 

eptír henni era ritafcar pappfrsbœlcrnar AM. 51. foi. og 802. 4. 
Af A, sem rituft hefir verib á 14. öid, Terbr eklcert álylcta% um 
aidr s^gunnar, en af Arnmœilingatali í B má a% minsta lEOBtÍ 
sjá aldr slcinnbtfkarínnar og, syo framarliga sem ArnmœMlnga- 
tftl er ekki yngra en airir hlutar sögunnar og afskrifarinn eigi 
kefir brejtt þvf, einnig aldr Fagrskinnu. — Útgefendr Fagrskinnu 
htímfœra aldr 8kinnb<$karinnar B, og, ab þvf er virbist, elnnig 
Fagrskínnu sjáifrar til tfmabilsins 1225—63, eba þtf heldr tii 
fjrri hluta 13. aldar, 1225 — 50. þetta rába þeir sumpart af or&unum 
"Margrét drottning, er Hakon konungr á'*, sumpart 
af réttritun og 8tafag)ör6 þess skinnblafts, sem til er af skinn- 
IxSkinni B^ — Af Arnmœdlingatali sjálfu má nákvœmar ákveia 
aldr skinnbdkarinnar, þvf Skúli Báriarson er þar nefndr hertogi, 
enhann í%kk hertoganafn 1237(Hákonar s. Hákonarsonar kap. 190); 
Kndtr Hákonarson galins er nefndr jarl, en hann fékk jarlsnafn 
vetrinn 1239—40 (Hák. 8. Hák..kap. 211). Hér vib bœtist, a% 
otbíb ^^á^\ sem útgefendrnir hafa bygt á œtlun sína um aldr 
skinnbdkarínnar, er, ab öllnm Ifkindum, rangt skrifab f afskript 
aUgeirs, þeirri er Fagrskinna er gefín úi eptir, þvf fyrir orbln 
*%ertoga varMargrét drottning, er Hákon konungr á'* 
befir veríb skilln eptir eyba bæbl f AM. 51 fol. og AM. 302. 4. 



') í rormálanaro bls. XIII fara þeir um það þessom ordum; <*Álle for- 
haandeoværende Papirsafskririer lade sig sáatedes benrtfre lil co af de 
10 Pergameotscodices, Torfæus*s Compendium eller deo cgeDtlíge Fagr- 
'sliioDa, soro vi i oærværeDdc Udgave lcalde A, og den andeo^ tíl hvil- 
ken del ruDdoe Membraorragraent hörer, og som vi her kalde B. Ðe 
orthographiske Egenheder i begge Classer ar Afskrírter vise, at baade 
A og B ere skre\ne ar Nordmænd, ikke af islændinger^ imidlertid er 
det tydellgt, at A roaaskee er et Aarhundrede yogre end B. Denne 
udmaBrker síg nerolig, hvad der af Facsiroilel ttlstrækkeligt kan sees, 
ved en meget antik Haand og rortrinUg Rctskrivningy saadao som 
roan kun rinder i Codices og Diplomer rra iste Halvdel ar 
I3de Aarhundrede. Endogsaa Accenlcr findes hist og her til- 
röiede over lange Vocaler og Diphthonger^ d og ð adskilles meget nöie. 
Deo verbale Reciprokrorm ender altid paa -sk C^om biosk i 4 Lloíe 
paa Iste S. ar Fragmentet), ikke paa <<st" eller z. Nedskrivningstlden 
betegnes ogsaa temraelig nöie ved disse Ord i AmroödlíngeUllet: 
„Margrét dröttniog, er flákon konoogr á": Bogeo er aitsaa 
akreven erter Koog Haakoos Girtermaal med Margrete Skuledatter^ og 
rðr Kongeos Wá UG8. 



162 UM FAGRSKINNU OG ÓLAFS SÖGU HELGA. 

í AM 302. 4. hefír þessi ey%a aldrigi verib fjllt, en í 51 fol. er skrif- 
ab íhana meb hendi Ariia Magniissonar : '*h. var M. drotning er H. 
konungr átti"* Vér efamst eigi um, alb „átti" sð hinn r^ttt lestrar-< 
máti, og má af honum sjá, a% 8kinnb<5kin B er eigi ritub fyrr 
en eptir dauba Hákonar konungs Hákonar' sonar 1263. — 

Meb því nd oss virbist eigi vera ástœba til sA halda, sJb 
Arumœblingatal sé sett seinna saman en Fagrskinna sjáif, og eigi 
heldr, fA orbunum: ^^hertogi'' og ^'jarl" sé smeygt inn e%a 
orbi% „á'* sé breytt í „átti" af ritaranum (þvf haldi menn þab, þá missa 
iíka orbin: ,,á því landi, þat, þangat" allt sitt gildi), þá er 
þab ætlan vor, ab hvorki skinnbökin B sð ritub né Fagrskinoa 
samin fyrr en eptir 1263. — Nú má nœrri geta, ab sá ma%r, 
sem fór a% rita Noregs s5gu svo seint á tímum, hafí eigi rítaft 
hana eptir munnligum frásögnum, heldr bdkum, þv( um þær 
mundir voru Islendingar bdnir ab semja -svo margar og ágætar 
Noregs sögur, og þá hafa líkliga margar sogur verib tii, sem nú 
eru týndar. Fagrskinna ber þab og meb sér, a% hdn er eigi 
annab en ágrip af eldri ritubum sögum, þó hdn vitni eigi til þeirra. 
Bls. 99, þar sem talab er um, ab Magnús góbi kom Rognvaldi 
Brusasyni til ríkis vestr í Orkneyjum, er þd vitnab til Orkneyinga 
sögu: „Um hans daga gerbisk missœtti millt Rögn- 
valds ok þorfínns föburbrdbur hans, sem getit er f 
jarla sögunui." Einmitt um hib sama segir Snorri (Magn. gtfb. 
s. kap. 37): ])essi urbu upphöf til deilu þeirra frænda 
ok er frá þv( löng saga. — Ab höfundr Fagrskinnu hafí 
hagnýtt annabhvort verk Snorra sjálfs eba sömu frumrit og hann, 
skulum vér seinna leitast vib ab sýna. — 

Ab Fagrskinna sé samin í Noregi vilja iltgefendrnir sanna 
af þeim orbatiltœkjum í kap. 61 bls. 49 og kap. 188 bls. 126, 
þar sem talab er um Island sem annab land en hiSfundarins, nefni- 
liga bls. 49: „frá þessarra manna orbum hafa menn 
minni haft á þvl landi" og bls. 126: "þá er þar var 
hallœri*' og bls. 127: "Haraldr konungr sendi þangat 
klukku". — því verbr eigi neitab, ab þegar fljdtt er litib á 
þessi orb, sýnast þau benda til þess, ab bdkin sh eigi samin á 
Islandi; en þd svo væri, þá leibir engan yeginn þar af, ab hdn 
sé samin í Norvegi; hdn gœti þá eins vel verib samin í Fær- 
eyjum eba Orkneyjum. í Fagrskinnu fínnst ekkert orb, sem bendír 
til, ab hún sð sett samau íNorvegi; en vii) menn vibhafa somu 



UM FAGRSKIMrNTJ 00 ÓLAFS SÖOtJ HELOA. IM 

«)^reri), sem ritgefendr Fagí^skinnn, þá má eanna, a% htbi s% eígi 
Mmansett f Norvegi, því bieu 3 er Norvegr lcallair '*þat iand'\ 
þar er sagt um Harald liárfagra: Hann var speicimabr milcili, 
forsjáll ok ágjarn, hérmeb styrkti hann hamingja ok 
fyrirætlan, at hann skyldi yera yfirmaftr NorÍ- 
manna rfkis ok af hans œtt hefir tignazk þat land 
liörtil ok svá man vera jafnan'*. Orí/ift "J>at'* stendr hör 
í öUam handritum sögnnnar. „þat land** getr hér eigi veri% 
a]ina& en Norvegr. Meif) sömu abferb mætti og sanna, a!b skinn- 
b<$kÍD AM 619. 4, scm Norftmenn eigna sér^, Ifkliga af því hún 
er ritub meb norskri rfettritun, sé eigi saroansett f Noregi, þvf 
ÍMir er talab* um Noreg sem .anna% land en höfundarins. Frásögnin 
om jartejknir Ólafs konungs helga hefst þar þannig á bls. 104: 
Noribarla liggr land þat f heims bygb þessi, er Nor- 
cgr heitir. {>at var bygt til skamrar stundar [myk- 
ilii ok margskonar tfsib^. Fylgdi f6Ik þat fjandans 
?illu ok trúlbu fáir á gu%8 miskunn,fyrir þvf at fjand- 
inn hafii kafba þá f útru mikilli ok undir sik lagt 

me% ofroetnabar rfki £n þá ré% fyrir Noregi 

hinn helgiOlafr konungr, hann var mykill gubs dýr- 
lingr, mildr at sannu ok miskunsamr, sannsýnn um 
aila Inti, þá er til gœzku horfbi. í Noregi var hann 
fœddr ok þaðan var hann æzkaíbr. — Hvalb nii áhrœrir 
orbin '^þat land, þangat, þaf f Fagrskinnu, þarsem talab er um 
Island, þá liggr þa% raunar beinast vib, alb fmynda sér, ab þan 
ú búin til af norskum afskrifara; en þd er engan veginn vfst, 
ai svo sé. t>au geta verib skrifub á íslandi og af Íslendingi, 
þvfvérþekkju mað minnsta kosti eina sögn, sem vér vitum um, 
ab htin er samin af íslendingi, og f henni er ta1a% um ísland eins 
og menn mundu tala um þab f dtiöndnm. t>a% er saga Gud- 
mimdar bisknps Árasonar. I Stokkhóims handritinu af Gu%- 
mnndar sögu, Nr. 5. fol. 1. kap. er Islandi lýst þannig: „Greindr 
Gubs þjdn (a: Gubmundr biskup Arason) var biskup á JyI 
landi, er bœkr kallaThiIe, enNor%mei\nnefnaísland. 
Má þat ok vel segjast eiginligt nafn þeirrar eyjar, 
þvf at þar er fss f ndg bæ&i lands ok lagar. A sjánum 

') i AthogasemdoQam við Ólafs sðgn helga bls. 122 cr rrásögnin um jar- 

teilcnír Ólafs konunga Ikðlluð «den norske Bomilie.*' 
*) fFft [þ«DDfg5 bér hefir rilarínD likiiga hlaopi9 yfir eitt hvað. 



154 UM FAORSKINNC OQ ÓLAFS SÖGU HSLGA. 

l^iíiíjti þeír hafísar, at me& sínum ofuœgiligum Texti 
talca þeir at fylla norbrliöfin; en yfir há fjöU land^- 
iins 8yá dbræbiligir [jölclar meb yfirvœttis h«% ok 
vídd, at þeim mun útrtiligt þiklcja, sem fjarri eru 
fœddir. Undan þeim fjalljöklum fellr meb atburi 
strOíir straumr mei frábœrum flaum ok fúlasta fnýk, 
8vá at þar af deyja fuglar í lopti, en menn á jörbu 
ebr kvikvendl. þau eru fjöllönnur þess landa, er 
orsérverpaœgiligum eldimebgrimmasta grjtftkasti, 
svá at þat brak ok bresti heyrir um allt landit svá 
vítt sem menn kalla fjdrtán tylftir um bergis at 
sigla réttleibi fyrir hvert nes. Kann þessi ógn at 
fylgja svá mikit myrkr forvibris, at um hásumar um 
mibdegi sér eigi handagrein. f>at fylgir þessum fá- 
dœmum, at í sjálfu hafinu, viku sjáfar subr undan 
landinu, hefir uppkomit af elds ganginum stórt fjall, 
en annat sökk nibr í stabiun. Keldur vellandi ok 
brennusteinu er þar i ntfg; sktfgr er þar engi, utan 
björk, ok þtf lítils vaxtar; korn vex ( fám stöbum 
sunnanlands ok eigi nema bygg, Fiskr vabdreginn 
ok búnyt er þar almennings matr. Ey þessi liggr svá 
norbarliga undir Zod iaco, at hennar nebri hluti hefir 
f sumumstöbum samhaldinn dag meb stflskini björtn 
mánab ebr meir í enda geminorum ok upphafi cancrL 
En um vetrar tíb, þá er stflin er í capricorno, er hon 
yfir þess lands emisperium lítib um fjórar stundir 
náttúrligs dags, þtftt hvárki meini fjoll nh ský. 
Landit er víbast bygt meb sjánum, en skerbist mest 
austan ok vestan. Tveir eru þar biskups stólar, sinn 
í hvárn hluta lands, eru þeir af þeim tíu, er undir 
lúta erkisttflinn í Nibartfsi, þar sem hvílir ágmtr 
gubsmabr, herra Olafr konungr Haraldsson. Sæti% 
norbanlands heitirHoIer. Fyrsti biskupHolensis var 
heilagr Jtfhannes, annarr KetiIIus, þrib) Bero, fjtfrbi 
Brando, fimti Gubmundr. Sybra sætib heitir Skái- 
holt, sat þar fyrstr Islavus, annarr Gizerus, þribl 
Magnds, fjtfrbi þorlakus primus, fimti Klængus, sétti 
heilagr {>orlákr, sjaundi Paulus, áttandi Magnús". 
Af þessari lýsing á Íslandi mætti draga þá ályktun ^ a% hof- 



UM FAORSKINNU OQ ÓLAFS 8Ö0U UBLOA. IM 

ttndr 85gannar vftri elgi íslendingr, ef hann lýstí 8ér eigi ijálfun 
lem bamfceddam og uppdldam á Íslandi. 

£n þa% gerir hann í sömu söga kap. 81: þorgerbr hét 
kona gðmnl, iKÖllub králca, hon var skaphörb mjök 
ok þd trdföst í <5%ra lagi. Uon haf&i verib (meb) 
berra Gui^mnndi bisknpi, þá er hann yar í Odda hjá 
Sæmnndi, ok sagbi marga góba hluti af hans fram-* 
feri ok háttum, sem sannir mundu allir yera. þá er 
hon yar fimtug at aldri ok þrim vetrum meir, tók 
hoB augna verk svá sterkan, at bæii hennar augu 
sakku meb sprungnum sealdrum, ok fdr or rágr ok 
holdfúi. Varb hon meb öllu steinblind ok stdb meb 
þfí um XXX ára* Hon hafbi hjá sér dagliga yatn 
Ga&mundar biskups ok bar þat upp i skoltana ok 
þtfttist linan af fá, er kalt yar. Me& hjartaligu ákalli 
ok áheitum bab hon til hins gdia Ouimundar sér 
miskunnar ok vægbar síns meinlœtis. Mnrgan tíOIA 

i4tti ekbröftirArnsgrímr henni þetta vatn ( mínnm 
barnd6BÍ, því at hon var meft feftr mínnm fimtán 

Tðtr Ok þar andaAÍSt hon. Sem hon hafbi Lxxx ára 
ok þrjú ár, fékk hon sýn sfna á Oubmundar dag ok 
yar skygn, syá at hon sá mann á hesti um hálffjdrb- 

nngs yeg. Prófafti þetta faftir minn ok margir aftrir 

4lgandi menn. En hon lim tyá yetr sí&an. 

í Heimskrínglu, Haralds s. harir., kap. 37 er sagt ura Halldtfr 
Sorrason: "fdr hann til íslands ok geyr%i þar (o: á ís- 
landi) bd í Hjariarholti^ — Orbib "þaf' er ekki í Frísbók 
(AM. 45 fol.) og eigi heldr í Eirspennli (AM. 47 fol.), en í Jöfra* 
skinna hefir þab yerib, þyf þa& stendr í pappírsbdkinni AM. 38 
fol. (bls. 542), sem ritu& er eptir Jöfraskinnu. þetta or% er 
merkiligt, hyort sem Snorri hefir ritai þab eia ekki. Hafi hann 
rital^ þalb, þá sést þaraf, a!b íslendingar ftfru eigi í nákyœman 
reiknÍÐg me% þesskonar orb ; hafi hann eigi níalb þab, sést þar af, 
ú þesskonar or% geta au&yeldliga komizt inn í textann, þd þan 
hafi ei opprunaliga stabi% þar. Oss er nœr að halda, a% Snorri 
hafi iita% þetta orb og hann hafi haldi& huganum syo fast yi% 
Noreg, a2) hann tala&i um Island einsog hann mundi hafa gert, ef 
hann hef%i verib í Noregi. — En þegar Íslendingar lysa Íslandi, 
sem öbru landi en sínu, mun þa& þd optar koma til af þyí, aA 



166 UM FAOKSKINNU 00 ÓLAFS SÖOU HELGA. 

)^eÍT báaat vib eia œtlast til a!b verk þeirra s^ lesi% í útlöndoni, 
og til þess hefír Arngrímr mdnkr œtlazt. A% Islendingar bjuggast vii, 
ab sögur þeírra yrbi lesnar í dtlöndum, má me%a1 annars sjá af 
formála Ólafs sögu helga (Fornm. s. IV, 5). þar segir sá íslendingr, 
sem rita% hefir söguna: ''Veit ek, at svá man þikkja, tt 
QtanlandS kemr Sjá frásögn, sem ek hafa mjðk «agt 
frá íslcnzkum mönnum; en þat berr til þess, at ís- 
Íenzkir menn, þeir er þessi tíbindi sá e%r heyrlbn, 
báru hingat til lands þessar frásagnir,okhafa menn 
síban at þeim uumit. En þ<$ rita ek flest eptlr þTÍ, 
sem ek finn f kvœbum skálda þeirra, er várn meb 
Olafi konnngi." — þannig er eigi dlíkligt, a& höfundr Fagr- 
skinnu hafí bdizt vib, ab hdn yrbi lesin í dtlöndum, einkiiDi í 
Norvegi, eba jafnvel a% hann hafí œtlai hana Norvegsmönniim. 
þetta sýnist og mega rá%a af því, a& hann hefír sleppt öllum þáttum 
um íslenzka menn og öllu því, er honum virtist Norvegi dvibkom- 
anda. Og einmitt vegna þess hann ætlabi hana Norvegi, mun 
hann hafa komizt þannig ab orbi nm Island. 

Vðr þykjumst nd hafa sýnt, a% þab sem dtgefendr Fa^r- 
skinnu hafa tiifœrt sem sönnun þess, ab hdn vœri samin í Nor- 
egi, engan veginn sannar þa& og ab ekkert er á mdti því, ab 
hdn s^ samin á Islandi. Vér œtlum nd ab tilfœra þab sem oss 
virbist benda til þess, ab hdn sé af íslenzkum rótum runnin. 
þarámebal teljum v^r fyrst og fremst þab, þegar vitnab er til 
frásagnar íslenzkra manna, einkum þar sem sagt er, ab þeir bafi 
sagt frá þeim eba þeim vibburbi dt á íslandi; því þab heí%i 
verib tilgangslaust fyrir norskan rithöfund ab tilgrcina, hverr sagt 
hafí frá því og því dt á Islandi , nema ef hans meining hefbi 
verib sd, ab þessir menn hefbi sagt frá þessum vibbnrbi dt á 
íslandi, þar hefbi frásogn þeirra verib fyrst fœrb í letr, og þaban 
hefbi hdn komib aptr til Norvegs. 

I Fagrskinnu er vitnab til frásagnar íslenzkra manna bls. 49 : 
"þessi var hin harbasta orrosta ok hin ágœtasta. 
þessir váru fslenzkir menn meb Hákoni jarli: Skdmr 
okI>drbr,er kaIIabrvarörvhönd,synirþorkel8aubga 
vestan af Mýrum í Dýrafirbi, ok Vigfdss Vfgagldms 
sunr, Tindr Hallkelssunr, hann orti drápu umHákon 
jarl, ok fþeirri drápu er mart sagt frá Jdmsvíkingum 
ok þeirra orrostu; frá þ^ssara manna orbum hafa 



UM FAGRSKINNU OG ÓLAFS SUGU HELGA. IðT 

menn minnihaft á því landi frá þeima tí%endutti, snin^ 
ir meb kv^e.&skap ok sumir meb frásögn annarri." 

Jðmsvfkinga saga kap. 42 (Fornm. s. XI, 129): Sá ma&r 
rar þar annarr'(3: fyrir utan Einar skálaglamm) íslenzkr, 
erliétVigfúss, 8onVígagldms;í>ril)i|>órí>r, er kallabr 
rar örvahönd; fjdrbi þorleifr, er kalla&r var skúma, 
hann rar son þorkels aulbga vestan or Ðýrafirbi or 
Alyi%ru, og í kap.49 (Fornm. s. XI, 1 58) : £n skjaldmeyjar 
Eínarr f<$r til ísiands ok druknabi á Breibafir&i, ok 
heitaþaraf því Skáleyjar, at þar rak skálirnar á 
land, þœr sem jarl gaf honum. £n f>6r&r örvhönd fóv 
heim í Dýrafjörb til þorkels fö&ur síns í Alviferu, 
ok ver&r hér svá sagt, at þeir I>orIeifr skiima ok 
þórbr örvönd hafi brœbr verit ok bj<J þdrbr í Alviiru 
eptir fö&ur sinn ok er mart manna frá honum komit 
í fjör%um vestr ok sögbu þeir £inarr glöggvast frá 
þessum tíbindum iSt til íslands". 

þegar Fagrskinna og Jómsvíkinga saga, sem er íslenzk, eru 
bomar saman á þessum stab,' sýnist þab liggja ( augum uppi, 
ai höfundr Fagrskínnu hafí haft fyrir sér (slenzka bók. Orbin 
"isynir fjorkels aubga vestan af Mýrum í Dýrafirbi" 
iýsa líka meiri kunnugleik en menn geta vonast eptir hjá norsk- 
om mannl. 

Bls. 117 er síkfrskotab til frásagnar þorgils Snorrasonar; til 
hans frásagnar vitnar og Snorri Sturluson (Har. harbr. s. kap. 24) 
og Haralds saga harbr. f Fornm. s. VI, 185. þessi }>orgll8 getr 
eigi veri% Norbmabr, því nafnib Snorri er íslenzkt, en eigi norskt. 
Vér vitum eigi til, ab nokkurr Norbmabr komi fyrir meb því 
nafni ab minsta kosti á þeim tímum. £n vér vitum, ab Íslend* 
ingrinn Snorri lögs^gumabr Hdnbogason, sem eptir Islenzkum 
Annálum (bls. 64. 70.) varb lögsögumabr 1156 og dö 1170, átti 
son, sem hét þorgils og var prestr. þessa þorgiis er getib ( 
Stnrlunga sögu 2.þ. 9. kap.bls.54; 3. þ. 37. og 41. kap. bls. 193 
og 198. £ptir Isl. Ann. d<$ {^orgils prestr Snorrason ár 1201. 
þeasi t>orgiIs mnn vera sá sami sem nefndr er í Fagrskinnu. 
Geri menn, ab þorgils Snorrason hafí verib sjötugr þegar hann áóy 
þá hefír hann getab verib í Norvegi 1150. Steigar-þórir d<5 1095, 
Gubormr sonr hans hefír dátb, á ab gizka, 1130, og Gubríbr ddttir 
Gnborms hér um billl60; þorgils Snorrasou Hilnbogasonar gat þá 



158 



UM FAGRSKINMJ Oö ÓLAFS SÖGU HELGA. 



mfkfó vel, hvað tímann snertir, tala& vi% hana í Norvegi 1150 
e%a nokkru seinna. AUt kemr hér byo vel heim, ab menn geta 
valla verli^ í efa tyQ, a!b sá þorgils Snorrason, sem sá moeur- 
bollann og mðttulinn og talabi vi% Gubrfói Guborms ddttur, ú 
|>orgil8 prestr Snorrason, Húnbogasonar. Hann hefír því sagt frá 
þessu, elba, ef til vill, ritab eitthvab um þab á íslandi, þegar hann 
kom heim, og er þá þessi frásögn fyrst skrásett áíslandi, annai- 
hvort af honura sjálfum, eba eptir hans sögn. Hér hðfum vér 
þvf, a% því er oss virðist, Ijdsan vott um íslenzkan upprona 
Fagrskinnu. 

Sem dœml þess, ab höfundr Fagrskinnu hafí haft fyrir sér 
annabhvort verk Snorra Sturlusonar sjálfs e%a sömu frumrlt sem 
Snorri, og þessvegná íslenzk, tilfœrum vér frásögnina um Harald 
harbrába, vin áttu hans og gjafír vi% íslendinga, 



Fagrsk. kap. 188, bls. 126—127, 

eptlr B : 
''Haraldr konungr var 
mabr ríkr, s^jtfrnsamr 
innanlands, ok þat var 
allra manna mál, at engi 
konungr hafi verit vitrari 
á Norbrlöndum. Hann var 
sterkr mabr ok vel vígr, 
framkvæmdhansverkavar 
svá sem lengi hefir verit 
frásagt,ok liggja þdnibri 
miklufleiri úsagbir hlutir 
hans afreksverka; kemr 
til þess dfrœM vár ok þat, 
at vér viljum eigi skrá- 
setjavitnislausahluti, þtf- 
at vér hafim heyrba, ok 
þykkir oss betra, at héb- 
an á frá sfe vi&aukit heldr 
en þetta sama þurfi or at 
taka; en saga frá Haraldi 
er mikil sett í kvæbi þau 
er dtlenzkir menn fœr&u 
hánum sjálfir. Var hann. 



Snórri (Har. s. harbr. kap. 36) : 
'^Haraldr konungr var 
ma%r ríkr ok stjtfrnsamr 
innanlands, spekingr mik- 
ill at viti, svá at þat er 
alþýbu mál, at engi hof%- 
ingi hafi sá verit áNorÍr- 
löndum, er jamn-djúpvitr 
hafi verit sem Haraldr 
e%a rábsnjallr. Hann var 
orrostumabr mikill okhinn 
vápndjarfasti; hann var 
sterkrokvápnfœrrhverj- 
um manni betr, svá sem 
fyrr er ritat, en þ<5 er 
miklu fleira dritat hans 
frœg^arverka;kemrtilþe8s 
ófrœbivárok þat annat, 
at vér viljum eigi setja á 
bœkr vitnislausar sögur; 
þdtt v^r hafim heyrt rœb^ 
ur, eba getit fleiri Inta^ 
þá þikkir oss héban í frá 
betra, at vib sé anklt en 
þetta sama þurfi or at 



UM FAGRSKINNU 00 ÖLAFS SÖOU HBLOA. 



li» 



fyrir þá Bök mikill þeirra 
rinr, ok hann hefir verit 
allra konunga Noregs 
hollastr Ti% íslendinga: 
þá er þar var hallœri, þá 
hjíli Haraldr konnngr 
fjtfrtiin skipum mjölleyfi 
til íslands, ok kvaif) á, at 
el[ki skippund skyldi 
dýrra en fyrir hnndra% 
Taimála; hann leyfbi ok 
utanfer% öllum fátœkum 
monnum þeim er sér fengi 
Tistir umhaf, ok þaban í frá 
nœr&isk mjök þat land til 
árferbar okhatnaiar. Har- 
aldr konungr sendi þang- 
atklukku til kirkju þeirr- 
ar,erhinn helgiÓlafr kon- 
ongr hafbi sendan viiinn 
til, ok sett er á þingvelli. 
I>TÍIÍk miuni hafa menn 
þar Haralds konungs, ok 
I margar aðrar stdrar gjaf- 
I ir, er hann yeitti þeim, 
er hann sdttu heim*\ 



taka. £r saga hans mlkil 
sett ík vœbiþau er íslenzk- 
ír menn fœrbuhonum sjálf- 
um eða sonum hans, var 
hann fyrir þá sök vinr 
þelrra mikill; hann var ok 
hinn mesti vin hingat til 
allra landsmanna; ok þá 
er tar mikit hallæri á ís- 
landi, þá leyfbí Haraldr 
konungr fjdrum skipum 
mjölleyfi til íslands, ok 
kvab á, at ekki skippund 
skyldi vera dýrra en fyri 
hundrat vabmála; hann 
leyfbi utanferb öllum fá- 
tœkum mönnum þeim er 
sör fengi vistir um haf, 
ok þabaji af nœrbist land 
þetta aptr til árferiar ok 
batnabar. Haraldr kon-* 
ungr sendi dt hingat 
klukku til kirkju þeirrar, 
er hinn helgi Ólafr kon- 
ungr sendi vibinn til, er 
sett var áþingvelli;þvíl(k 
minni hafa menn hingab 
til landsHaralds konungs, 
ok mörg önnur í stdrgjðf- 
um, er hann veitti mönn- 
um þeim, er hann sóttu 
heim". 

Haraldar saga harbrába, kap. 54, í Fornm. s. VI, 265—66 er 
næstum því orbr^tt samhljdba Snorra. Samkvœmnin milli Snorra 
ogFagrskinnu er hér svo mikil, a% eigi verbr efast um, ab beggja 
frásagnir sh af sömu rdtum runnar og efnib sýnir, ab þessi 
frasðgn er fslenzk, en eigi norsk. |>annig er Fagrskinna á mörg- 
nm stðbum nœstum þvf orbrétt samhljtfba Snorra. Vir viljum enn 



100 



UH FAGRSKINNU 0& ÓIiAFS SÖOU HELQA. 



a% eins tilfœra frásögnina um 
Stafnfurbubryggju. 

Fagrsk. kap. 204., bls. 137: 
'^Mánadaginn, síban er Ha- 
raldr konungr hafbi mat- 
assk at dögurbi,þa lét hann 
blása tillandgöngu^ok býr 
þáokskiptir libinu, hverir 
faraskylduebahverirept- 
ir vera; lœtr hann upp 
ganga or hverri sveittvá, 
þar sem einn var eptir. 
Nil býr Tostt jarl sik til 
uppgöngu með Haraldi 
konungiy ok sveit sína, 
en eptir váru tii skipa- 
gœzluOlafr konungssunr 
ok Eysteinn orri, sunr 
I)orberg8Árnasun.ar, erþá 
var ágœtastr ok í mestu 
yfirlæti konungsíns allra 
lendra manna; þá hafb{ 
Haraldr konungr heitit 
hánumMaríu, ddttursinni. 
En þann dag var vebr 
heitt afsðlu, oklög&u ept- 
ir brynjur, en géngu upp 
meb skjöldum ok sver&um, 
hjálmum ok spjtftum, en 
sumir höfbuboga, ok váru 
allir ímikilli kœti. Nd er 
þeir váru nœsta at komnir 
borginni, þá sá þeir ríba 
í möti sér li% mikit, ok sá 
þeir þar marga fagra hesta 
ok undir fagra skjöldu ok 
hvítar brynjur. Nd staddi 
konungr \ii sitt ok iét 
kalia tii sin Tosta jari, ok 



uppgöngu Haralds har%irá&a yA 

Snorri, Har. harbr. s. kap. 90: 
'^Mánadaginn, er Haraidr 
konungrSigurbarson hafbi 
matast at dagverftarmáli, 
þá Iðt hann blásatil iand'. 
göngu; býr sik þá herlnn, 
ok skiptir iibinu, hverir 
fara skulu,eba hverirept- 
ir skulu vera; hann lit 
upp gánga í hverri sveit 
tvá menn, þar er einn rar 
eptir. Tosti jarl bjd sik 
tii uppgöngu me% Haraldi 
konungi vib sína sveit; 
en eptir váru til skipa- 
gæzlu Ólafr konungsson, 
ok Páli ok Erlendr Orkn- 
eyinga jarlar, okEysteinn 
orri, son þorbergs Árna- 
sonar, er þá var ágœtastr 
ok kærstr konungi allra 
lendra mauna; þá hafbi 
Haraldr konungr heitit 
honura Maríu,ddttur ainiii. 
|>á var vebr forknnniiga 
gott ok heitt skin. Menn 
létu eptirbrynjur sínar, 
en gengu upp meb skjðld- 
umok hjálmumokkesjunif 
ok sverbum gyrbir, marg- 
ir höfbu ok skot ok boga 
ok váru allkátir. En er 
þeirsöttuínánd borginni, 
fdr í mdti þeim lib mikit, 
sá þeir jóreykinn, ok und- 
ir fagra skjöldu ok hvít-: 
ar brynjur. þá stöbvabi 



UM FAGRSKHmU OG ÓLAFS SÖGU HEtaA. 



1«1 



gpnr&i hyat li&i þat mundl 
Tera. Jarlinn Bvara&i oIe 
Uik þykkja meiri ván 
ifriiar, saglbi ok at vera 
munda nökkurir frœndr 
hansy eba þeir er leita 
Tilja me& yœg% ok vináttn 
tiliconangs ''ok bjtfba y%r 
fmöti transt ok trúnaV*: 
í>a mælti konnngr: *'Vér 
skuinm halda kyrru lilbi 
▼áru, fyrir því at oss 
foryitnar at vita hvat liði 
þetta sé. Nú sýndisk þeim 
i»etta liti þess at meira er 
nálægra kom, ok var allt 
at 8já sem á (smðl, er 
Tápnin glöbu". 



konungr Ii( sitt, Ht kalla 
til sín To sta jall ok spyrr, 
hvat þetta lib man vera. 
Jarl svarar, I&£t þikkja 
meiriván,at dfribr mundi 
vera, létokhittveramega, 
atþetta mundi vera nokk-* 
urir frœndr hans^ok leita 
til vœgbar ok vináttu, en 
fá í mdt af konungi traust 
ok trúnai. þá mœlti kon- 
ungr, at þeir mundu fyrst 
halda kyrru fyrir, ok for- 
vitnast um herinn; þeir 
gjörbu svá ok var liiit 
því meira, ernáligar ftfr, 
ok allt at sjá, sem á eina 
ísmöl sœi, er vápnin gld- 



abu^ 

Hér ber Fagrskinnu Ifka nœstum orirétt saraan vib Snorra. 
Hofundr hennar hefir a% eins, sem vandi hans er tll, stytt máli% 
dál/tii og breytt einstökum orbum eba orbatiltœkjum. Abal- 
mnnrinn er sá, ab Fagrskinna nefnir eigi Pál og Erlend Orkn- 
eyinga jarla mebal þeirra manna, er skyldu gæta skipanna. Höf- 
imdrinn e&a ritarinn hefir, ef til vill, dvart hlaupib yfir þá. — 
Skinnbðfcinni B hefir Ifkliga borib hér enn betr saman vii Snorra. 

Fleiri stabi mætti tilfœra, þar sem Fagrskinnu ber nærri 
orlrétt saman vib Snorra, en vðr hyggjum, ab þetta sé nðg til 
A gýna, a% höfundr Fagrskinnu hefir hagnýtt hin sömu fslenzku 
framrit, sem Snorri. 

Vér höfum getib þess hðr ab framan, ab íslendingrinn Eiríkr 
Oddsson reit fyrstr um Sigurb slembi, og ab allir, þeir er ritubu 
ieinna nm sama efni, hafa notab hans bök. Hér hefír hðfundr 
Fagrskinnu stytt málib meira, en á þeim st5bum, sem vör hðfum 
tilfœrt, en þó er aubsætt, ab hann hefír elnnig vlbhaft b<$k Eirfks. 
V^ viljum taka til dœmis frásögnina um orrustuna vib hdlminn 
grá eptir sögu Sigurbar slembis f Morskinskinnu , þvf þar hyggj- 
mn vér frásögn Eirfks Oddssonar vera minnst breytta. 

II 



lOS 



UM FAOBSKINNU Oa ÖlAFS SÖGU HELQA. 



Fagrskinna, kap. 258., bls. 171: 
''þar féll mikiU hluti li%8 
Sigurbar ok Magndss. í 
hölminnm félln meir en 
60 manna; þar var drep- 
inn Sigurir prestr sunr 
Bergþtfrs Mássunar, ok 
Klemetr sunr AraEinars- 
sunar. ívarr Kálfssunr 
komsk á skip Jöns Berg- 
þórssunar, er þá átti Ce- 
cilíu dtfttur GyrbarBárb- 
arsunar, okArnbjörnambi 
okíyarrdyntaStarasnnr'\ 



Pomm. s. Vn, 350: 
''Hér féll mikill hluti libs 
þeirra (a: Magnúsar blinda og 
Haralds gilla), þvíat ekki 
gekk undan, þat er nát 
vart. þeir drápu ( einum 
htflmi meirr en 60 manna. 
þá féllu 2 íslenzkir menn, 
Sigurir prestr, son Berg- 
þdrs Mássonar,annarr Cle- 
met, son Ara Einarssonar. 
Enívarr skratthanki, son 
Kálfs ens ranga, ersíban 
yar biskop f þrándheimi 
nor&r, hann hafbi áyalt 
fylgtMagndsi;hannkomsk 
á skipJdans k^ibu, bróftur 
síns. Jdan átti Cecilíu, 
dottur Gyrbar Bárbarson- 
ar, ok yar þar f libi. 3 kom- 
usk þeir á skip Jdans: 
annarr Arnbjörn ambi, er 
sfban átti ddtturþorsteins 
f Aubsholti;þriÍ^l yar íyarr 
dynta Starrason, brtfftir 
Helga Starrasonar, inn- 
þr^nskr at md&urkyni, inn 
yssnsti ma&r". 

Hér mœtti sýnast, sem höfundr Fagrskinnu hef%i fylgt ann- 
arri frásögn en Eirfks Oddssonar, þyf Eirfkr Oddsson segir, ab 
Íyarr Káifsson hafí komizt á skip Jdns kaftu, brÖAnr SÍHSp 
en Fagrskinna, a% hann hafí komizt á skip Jdns BergþÓtS- 
8011 ftr, en þessi mismunr er eflaust kominn af röngum lestri 
f þyf riti, sem höfundr Fagrskinnu hafbi fyrir sér. Hann hefir 

fyrir br66ar síns lesib bröftiir Signrðar, og af þyf Sigor%r 

prestr Bergþdrsson yar nefndr rétt á undan, þá hefir hakin ályktaS, 
9Íb Jdn yœri brd%ir Sigurftar Bergþdrssonar. 

Af þessu sést einnig, a?) Fagrskinna hefir eigi œtí% rétt fyrir 
sér. þannig hefír höfundr hennar eba þ<5 heldr hinn norski ritarí 



UM FAGRSKINNU OG ÖLAFS SÖGU HELGA. 16S 

I 

ifíití lesíb nanna nðfn rangt, t. a. ra. Fagrsk. bls. 24. og 25: 
þdrálfr Skdmssnnr fyrir : þdrálfr Skdlmssunr (sbr. Snorri, 
BáLgSb. 8. kap. 30; Fomm. 8.1,43; íslendinga s. 1843, I, 211).— 
Fagrsk. bls.49: Skúmr fyrir þorleifr skúma (sbr. Fornm. 
B. I, 177; XI, 158). — Fagrsk. bls. 108: Hugi fyrir Illugi 
(abr. Snor. Har. harb. s. 5.kap.; Fornm. s. VI, 133. 139; Snorra 
Edda I, 478; H, 493). — 

I Fagrskinnu hverfr SigurSr slembir dr sögunni, bto dmögu- 
lígt er sA sjá, hvar e&a hvernig hann hafí dái%. þetta kemr til 
af þyf, a% hofundr Fagrskinnu, sem var orbinn þreyttr á, ai 
draga saman og stytta frásögnina, hefir meb öllu h!aupi& yfír 
þann kafia, sem sagbi frá handtekning, píning og dauba Sigur%ar 
slembis (Sigur&ar s. slembis kap. 10 ( Fornm. s. VII, 351 — 54; 
Snor. Sig. Ing. Eyst. kap. 11—12; Inga s. Haraldss. kap. 12—13. 
í Fornm. s. VH, 224—28). 

þab, ai Fagrskinna hefír mart fleira en abrar Noregs kon- 
onga sögur, sannar engan veginn, að hdn sh samin ( Norvegi e%a 
afNorbmanni; þa% sýnir ab eins, ab höfundr hennar hafi haft 
nndir hondum og hagnýtt margar s5gur, sem nii eru týndar, og 
einmitt þessvegna er þab Ifkligra, ab hún sé samin á íslandi en 
( Norvegi, þv( þdtt afskriptir af Norvegs konunga sögum vœri 
kofflnar til Norvegs 1263 (Hákon konungr Hákonarson lét, sem 
knnnugt er, lesa fyrir sér Noregs konunga sögur, þá er 
liann lá banaleguna, Hák. s. Hák. kap. 329.), hefír þö, eins og 
Ton er, æiSb verib meiri nœgb af sögum á íslandi, þar sem þœr 
Toru samdar. 

pálb er kunnugt, a% íslendingar hafa skipt um nokkur af hin- 
nm fornti daga nöfnum; þannig segja menn nd: þribjudagr, 
miivikndagr, fimtudagr, föstudagr, fyrir: týsdagr, 
ibinsdagr, þdrs dagr, frjádagr, en Danir halda hinum 
fomn daga nöfnum. AÍ menn á Islandi lögiu nibr hin fornu 
daga nöfn kom af vandlœting hins fyrsta biskups á Hólum, Jdns 
Ögmundssonar (1107 — 1121). Saga hans segir um þessa vand- 
læting hans: hann fyrirbaub styrkliga alla hindrvitni, 
þá er fornir menn höfbu tekit af tunglkomum e&r 
ðirum dœgrum, ebr eigna daga vitrum mönnum heii^n- 
nm, 8vá sem at kalla týsdag, tfbinsdag e%r þörsdagy 
ok svá nm alla vikudaga, en baub at hafa þat daga- 

ir 



164 UM FAGRSKINNU OQ ÓLAFS SÖGU HELGA. 

tal, sem heilagir fe%r hafa sett í ritningum^ at kalla 
annan dag ytku ok þribja dag ok svá tit. 

Al menn hafa eigi meb öllu verib dhlý%nir þessu bobi Jóub 
ögmundssonar, sést af þyí, a% daganöfnin: þrib) dagr, mib- 
yikudagr, fimti dagr, föstudagr koma fyrir í elztu ís- 
lenzkum bðkum; þö eru fornu nöfnin eins opt YÍbhSít) og ^já 
sumum höfundum optar. I Inga sögu Bárbarsonar kap. 9. er 
þannig nefndr mánadagr, þrib) dagr, fimti dagr, frjá- 
dagr; f kap. 11: drottins dagr, annarr dagr viku, mi)b- 
yikudagr, fimti dagr, frjádagr, laugar dagr; kap. 12: 
annarr dagr yiku, þrií)Í dagr. Sverris saga kap. 86 : þriftja 
ntftt yiku, miiyikudagr, þdrsdagr; kap. 88: frjádagr; 
kap. 180: þribja dags myrginn. Snorri Sturluson hefír opt^ 
ast nœr hin eldri daga nöfn, t. a. m. Magn.8. Erl. kap. 6: óftins- 
dagr, frjádagr; kap.l2: týs dagr;kap.25: týsdagr; óbins- 
dagr; enHar.8.harbr.kap.88: mibyikudagr. — þab er nii aub- 
yitab, ab þó Jtfu biskup Ögmundsson innleiddi þessi nýju daganöfn 
áíslandi, þá gat þab eigi haft áhrif á Noryeg. — Nöfnin: þribl 
dagr, fimti dagr og föstudagr (= frjádagr) höfum vér 
eigi heldr getab fundib i neinni b<5k, sem samin er í Noryegi og 
af Norbmanni. Orbib mibyikudagr mun eigi koma fyrir i 
norskum bókum fyrr en á dögum Magndsar konungs lagabœtís; 
f norskum skjölum fínnum yér þab um 1300, og eptir þann 
tfma er þab haft jafnopt og óbinsdagr. Föstudagar em 
nefndir f norskum lagabókum, og táknar þab þar þá daga, sem 
fastab er á, án tiUits til, hyerir yikudagar þab eru. 

Vér höfum leitab f skjalasafni Norbmanna aptr ab 1400 (Z>ff- 
plomatanum Norvegicum^ Förste Samling. Christiania 1847 og 
Anden Samlinge förate Halvdel, Christiania 1851.) og era þar 
alstabar höfb nöfnin týsdagr, þdrsdagrog frjádagn Nöfnin 
þribi dagr, fimti dagr og föstudagr munu eigi heldr 
yera til f hinu núyeranda norska alþýbumáli. í Ivar Aaeena 
orbabdk getum yér eigi fundib þau eba neinar orbmyndir, sem 
syara til þeirra. Einungis mibyikudagr CMekedag^ M^kedag^ 
Mykedag") er nti haft, ef til yiU, jafnopt sem tfbinsdagr, í 
hinu norska alþýbumáli. — Oss yirbist þyf þab yera yottr um 
fslenzkan uppruna, ab orbib þrib) dagr er haft f Fagrskinnu 
bls. 181, og Iftr þar syo út, sem ritarinn hafí eigi skilib þab og 



UM FAGBSKINNU OG ÓLAFS SÖGU HELGA. 165 

aflagaSmálib, því "þriSja dags eptir um morg'aninn** fyrir 
'^ribja dags morguninn^' er naumast rétt mál. 

OriatiItœli:i& ^'dönslc tunga'' lcemr fyrlr á þremr 8t$%am f 
Fagrskinnu, nefniliga bls. 66., þar er Ólafr Tryggyason kallabr 
frœgastr h5f%ingi ^'á danska tungu'^ (eins og í Fornm. s. III, 
9—10, X, 364); bls. 93. er'sagt um Ejidt konung: ''engi ma&r 
hefir sá farit af danskri tungu Rdmavcg, er me% því- 
líkri tign fœri" (sbr. Fornm. s. XI, 201—202), og á bls. 135 
er sagt um þingamannalib : "þat hafbi valzk af mörgum 
londum ok þó mest af danskri tungu'*. }>etta tökum vér 
fram vegna þess, ab Norbmabr nokkurr hefír í ^^Samiinger til 
det nortke Folka Sprog og Historie^ II, 381— 508" - leitast vib 
ab sanna, ab orbatiltœkib '^dönsk tunga'* hafí aldrigi verib 
haft um Noreg eba Norbrlönd yfírhöfub af nokkrum norskum 
ríthöfnndi aptr ab 1380 eba þangab til Norvegr kom í samband 
Tib Danmörk. Norbmabr þessi tilfœrir hina tvo síbari stabi úr 
Fagrskinnu (bls. 93.ogl35.) og leggr dt á fyrra stabnum: „ingen 
dansk Mand har saaledes faret Veien til Rom eller 
faret den med saadan Bram og Herlighed^* og á seinni 
stabnum heldr hann, ab ''af danskri tungu" sé = dr Dan- 
morku. Fyrsta stabinn, sem vér tilfœrbum, nefnir hann ekki. A 
þeim sta& verbr eigi heldr sömu dtleggíngu komib vib, þvf mein- 
ing söguritarans gat eigi verib sú, ab Ólafr Tryggvason vœri 
frægstr af Dönum, heldr ab hann væri frœgstr allra þeirra 
manna, er töluba Norbrlanda sameiginligt mál, hina dönsku tungu. 
Annabhvort verbr þá þessi Norbmabr og þeir, sem era sömu 
meiningar og hann í þessu efni, ab játa, ab Fagrskinna sé ritub 
af Islendingi, eba aborbtœkib '^dönsk tunga*' sé einnig f norsk- 
am ritum haft um Noreg eba Norbrlönd yfírhöfub, en eigi um 
Danmdrk eina. 

Ef Fagrskinna væri ritub af Norbmanni , og eptir norskum 

fnimritum, þá mundu menn vonast eptir, ab f henni vœri talab 

um fjölda Nordmanna og jafnvel heilar norskar ættir, sem ekki 

era nefndar f ðbrum Noregs konunga sögum, sem ritabar eru af 

fslendingam; en þab er þd eigi svo. Jafnvel f Arnmœblingatali eru 

mjög fáir nienn nefndir, sem eigi þekkjast af öbrum sögum. Meb 

I því þab hefír aubsjáanllga verib tilgangr höfundarins, ab ganga 

j fram hjá öllu þvf, sem eigi kemr Norvegi vib, þá er eigi von, 

I ab hér finnist mikib um fslenzka menn, sem eigi er kunnugt af 



106 



UM FAGBSKINNU OG ÓLAFS SÖ6U HELGA. 



ö&ruin Norvegs konunga sögum, þ<$ fínnum vér hér ýmialigt nm 
Íslendínga^ sem eigi er talab um í 5Írum sögum t. a, m. bla. 58. 
er þtfrdi Sjárekssyni eignui vísan : '^Brunnu alvalds inni^ 
0. 8. fr., sem Snorri eigi veit (e%a getr eigi um) hver ort hefir 
(Bbr. Snor. Ól. helg. kap. 42; Fornm. s. IV, 94; Snor.Edd. I, 508); 
Fagrsk. bls. 106. og 117. er Bölverkr kallalir brdiir piábólÍB, 
þetta finnst eigi f ö&rum Noregs konunga sögum, en Skáldatal (í 
Uppsalabók af Snorra eddu), sem er (sienzkt, nefnir hann líka 
brdbur þjftólfs. 

Vér sjáum og, a!b hðfundr Fagrskinnu hefír þekkt vel íslenzk 
skáld og haft undir höndum dtrdligan Qölda af kvœbnm efta 
▼ísum þeirra, því a!b tiltölu mun valla vera skfrskotað til eins 
margra skálda eba kvæba í nokkurri sögubdk. 

Fagrskinna vitnar til kv^ba e%a vísna þessarra manna : 



L þorbjöm hornklofí. 

2. Eyvindr skáldaspillir. 

3. pi6h6\ÍT or Hvlni. 

4. ^6tÍt Sjáreksson. 

5. Glúmr Geirason. 

6. Einarr Skálaglamm. 

7. f>drir Kolbeinsson. 

8. þorleifr skiima. 

9. Vigfúss Vígaglúmsson. 

10. Eydlfr Dalbaskáld. 

11. Hallfre&r vandræðaskáld. 

12. Halldtfrr dkristni. 

13. Stefnir þorgilsson. 

14. Skdli þorsteinsson. 

15. Sighvatr þórbarson. 

16. Óttarr svarti. 

17. Hárekr or þjóttu. 

18. þdrarinn loftunga. 

19. Bjarni Gulibrárskáld. 

20. Ólafr konungr Haraldsson. 

21. Jökull Bárbarson. 



22. }>j<$Mlfr Arntfrsson. 

23. Arnðrr jarlaskáld. 

24. Bl)lverkr Arnórsson. 

25. HaraldrkonungrSigur&arsoÐ. 

26. niugi Bryndœlaskáld. 

27. Stdfr þ6r%arson. 

28. þdrarinn Skeggjason. 

29. Valgarbr af Velli. 

30. Oddr Eikinaskáld. 

31. Grani skáld. 

32. þorleikr fagri. 

33. Steinn Herdísarson eba HaU- 

arsteinn. 

34. Einarr RÖgnvaldsson , Mœra 

jarls (Torf-Einarr). 

35. þorkell |><5r)^ar8on skalla. 

36. f>orkell Hamarskáid. 

37. Magnds konungr berfœttí. 

38. Hallddrr skvaldri. 

39. Ivarr Ingimundarson. 

40. Einarr prestr Skdlason. 



Af þessum 40 skáldum eru 8 Norimenn : þorbjðrn homklofi, 
Eyvindr skáldaspillir, pj6b6Ur or Hvini, Hárekr or Þjóttu, Ólafr 
konungr Haraldsson, Haraldr konungr Siguriarson, Einarr Rogn- 



UM FAGBSKINNU OÚ ÓLÉIS SÖ6U HBLGA. ItH 

ra]d80on, Magníis koDQiigr berfœtti. Hinir munu alUr vera Ís- 
iendlogar. 

í Fagrskinnu eru tilfœrtar vfsur úr þessum kyœtum: 

1. kvæbi t'orbjarnar Hornklofa um Harald bárfagra, meh forn- 

yr&alagi (bls. 3— 6.). 

2. Glymdrápa f>orbjarnar hornklofa um Harald hárfagra, meb 

drdttkvæbum hættl, Fagrsk. bls. 9.; sbr. Snor. Har. hárf. s. 
kap. 9). 

3. Kræii f>orbjarnar homklofa um Hafrsíjariar orruetu (Fagrsk. 

bls. 8; sbr. Snor. Har. hárf. kap. 19. — Fagrsk. bls. 8. og 
Fornm. s. X, 190 eigna þjóMlfi kyæ{)ib). 

4. Elríksmál (bls. 16-17.). 

5. Drápa þdr^ar Sjárekssonar um þdrálf Skölmsson (Fagrsk. bls. 

25.; sbr. Fomra. s. I, 44. 46.). 

6. Erfidrápa þdriar Sjárekssonar um Olaf konung helga — Ro&a- 

drápa (Fagrsk. bls. 82.; sbr. Fornm. s. ni, 38.). 

7. Flokkr þtfriar Sjárekssonar um Klæng BriSsason (Fagrsk. Us. 

74.; sbr. Snor. Ól. helg. kap. 42.; Fornm. s. IV, 94.). 

8. Háleygjatal Eyyindar skáldaspiUis (bls. 7.). 

9. Hákonarmál EyWndar skáldasplllls (bls. 22.). 

10. Gráfeldardrápa Glúms Geirasonar (bls. 35.). 

11. Vellekla, er Einarr skálaglamm ortí um Hákon jarl (bl8.36-41.). 

12. Önnur drápa, sem Einarr skálaglamm orti (bls. 37.). 

13. Eíríks drápa, er pÓTÍT Kolbeinsson orti um Eirfk jarl Hákon- 

arson. (Fagrsk. bls. 48. 54. 68-69. ; sbr. Snor. Ól. Tr. kap. 40.). 

14. Bandadrápa, er Eyjdlfr Dal^káld ortl um Eirík jarl Hakonar- 

son. (Fagrsk. bls. 54.; sbr. Fagrsk. bls. 69.; Snor. Ól. Tr. 
kap. 20. 96-97.). 

15. Drápa Hallfrebar um herfarir Ólafs Tryggyasonar (Fagrsk. bls. 

55-56.; sbr. Fornm. s. H, 51.). 

16. Erfidrápa Hallfreíiar um Ólaf Tryggyason (Fagrsk. bls. 62-63. 

65-67.; sbr. Fornm. s. m, 24.). 

17. Drápa Halidtfrs dkristna um Eirfk jarl Hákonarson (Fagrsk. 

bla. 59. 64. 65. 68.; sbr. Snor. Ól. Tr. kap. 116.). 

18. Flokkr Skúla þorsteinssonar um Syoldar orrustu (bls. 63.). 

19. Nesjayfsur Sighyats (bls. 75-76.). 

20. Austrfararyfsur Sighyats (bls. 78.). 

21. Knútsdrápa Sighyats (bls. 81-82. 93.). 

22. Yestrfararyfsur Sighyats (bls. 84.). 



168 UM FAGR8KIKNU OG ÓLAF8 SÖGU im.QA. 

28. Bersöglisyfsur 'Sighyatfl (bls. 98.). 

24. Ólafsdrápa, er Óttarr svarti orti um Ólaf konung helga (l>U« 

71-79.). 

25. KnútBdrápa Óttars srarta (bls. 82.). 

26. Togdrápa þörarins loftungn um Kndt rfka (bls. 86.). 

27. Glœlognskviia {><$rarin8 um Svein Alfffuson (bls. 90.). 

28. Fiokkr Bjarna Gullbrárskálds um Kálf Árnason (bls. 87.89.94.). 

29. Haraldsdrápa þj<$b<$lf8, mel drdttkyœium hœttí (bls. 89. 108. 

109. 111. 121. 128. 130. 132-83.). 

30. Magnúsflokkr, sem f>j<$b<$lfr orti um Magnds konung gdia 

(bls. 101-104.). 

31. Drápa meb runhendum hœtti, sem þjdMlfr orti um Harald 

konung Sigur%arson (bls. 106.). 

32. Magnúsdrápa Arn<$r8 jarlaskálds me& dr<$ttkyœ(um hœtti (bls. 

95. 96. 99. 104. 105.). 

33. Erfídrápa Arntfrs um Harald konung Siguriarson (bU. 140*141.). 

34. Drápa Arn<$rs um þorfinn jarl (bls. 150.). 

35. Drápa Bölyerks um Harald konung Sigurbarson (bis. 106. 

117. 121.). 

36. Kyœ&i Illuga Bryndœlaskálds um Harald konung Sigur&arson 

(bl8. 108.). 

37. Stúfsdrápa um Harald konung Sigurbarson (bls. 110. 112. 

122. 124.). 

38. Drápa þ<$rarin8 Skeggjasonar um Harald konung Sigur&arson 

(bls. 111.). 

39. Drápa Valgarl^ar af Velli um Harald konung Sigur&araon (bla. 

111. 113. 114.). 

40. Kyæbi Odds Kikina-skálds umMagnús konung g<S%a (bls. 120.). 

41. Kyœbi Grana skálds um Harald konung Siguriarson (bla. 

121-22.). 

42. Flokkr þorleiks fagra um Syein Úlfsson (bls. 122-26.). 

43. Nizáryfsur Steins Herdfsarsonar (bls. 128-29.). 

44. Ólafsdrápa Steins Herdfsarsonar um Ólaf konung kyrra (bls. 

136. 148-49.). 

45. Valþj<$fsflokkr þorkels þ<$r!barsonar skalla (bls. 144.). 

46. Magnilsdrápa þorkels Hamarskálds um Magnds konung ber- 

fœtta (bls. 152-54.). 

47. Útfarardrápa Hallddrs skyaldra um utanlandsfer&ir Siguriar 

Jdrsalafara (bls. 161.). 



UM tkOBSKmrV oo ölafs söúv heloa. 14» 

48. ÐTáiMi Hallð<$rs skraldra Qm Harald glUa (bls. 166.). 

49. Sigurfcarbálkr ívars Ingixnandarsonar nm Sigurft slembi (bls. 

166. 169.). 

50. Togdrápa Einars Skúlaeonar um Harald giUa (bls. 166.). 

51. Drápa Einars SktSIasonar um Harald giUa, me( drtfttkvœftum 

hœtti (bls. 168.)^ 
Af þessum kvæium eru ð ort af Norftmönnum; hrerr Eirfksmál 
liafi ort Yita menn ekki. Öll hin kvœbin munu vera ort af Ís- 
léndingum. Um hðfunda fáeinna af þeim er þess raunar hvergi 
getit, hverrar þjtfbar þeir sð, t. a. m. Eyjtflfr Ðalbaskáld, Halldtfrr 
ftrístni, Bjarni Gullbrárskáld , Oddr Kikinaskáld, Grani, þorkell 
þtfrbarson skalla, Halldórr skvaldri; en þar menn eigi þekkja 
neitt norskt hir&skáld eptir daga Hákonar Jarls Sigurftarsonar, þá 
getr valla veri% efi á, a% þessi skáld 8% fsIenEk eins og 5nnur 
hiriskáld á Norbrlondum á 11. 12. og 13. öld. Héraf sjáum vér, 
hvflíkan íjölda af íslenzkum kvœbum höfundr Fagrskinnu hefir 
haft, og jafnvel þtf hann tilfœri eigi nema eitt eba tvS erindi dr 
snmum þeirra, hefir hann þtf a% Ifkindum haft meira af þeim, og, 
ef til vili, sura þeirra heil. þannig tilfœrir hann a% eins eina vfsu 
dr Bandadrápu bls. 54. ; en af bls. 69. sést , a( hann hefír haft 
haoa heila eba alb minnsta kosti meira af henni en nd er til, því 
þar sem hann segir efníb út henni getr hann um Svoldar orrustu 
og a% £ir(kr hafí itt orrustu á Skáni og tekib knörru fjtfra fyrir 
TggjustS^um af kaupmönnum, en um þa% er eigi talab í þeim 
TisQm, sem nd eru til af Bandadrápu. 

Sum af þesBum kvœ%um eru ort á Islandi, t. a. m. drápa 
þtfriar Sjárekssonar um þorálf Sktflmsson og a% Ifkindum einnig 
Robadrápa og flokkrinn um Klæng Brúsason, þvf þab er eigi víst, 
A þtfrbr SjáreksBon hafí nokkurn tfma komib til Noregs ; Gráfeld- 
ardrápa Glúms Geirasonar; Eirfksdrápa {^tfrftar Kolbeinssonar ; 
flokkr Skdla {>orsteinssonar um l^voldar orrustu; erfídrápa Arntfrs. 
nm Harald Signr%arson. Sum eru ort f Ðanmörku eba á Eng- 
laadi nm Danakonunga, t. a. m. Kntitsdrápa Óttars Bvarta og 
Togdrápa þtfrarins loftungu um Kndt. Hugsi menn sér nú, a% 



^) bls. 93 er vísubelmíogr úf Noregs konunga lali, 33. v. ranglega 
lekinn upp í teilann. ]þessi visuhelmingr fínnsl einungis í Á.M. 301. 
4 og stendr þar neðanmáls, og er eigi vísaÖ til med neinu merki, hvar 
baoB eigf ioo f textann; bonum beflr verid bœtt seiooa við^ Ifkliga Iðogu 
eplir ad skinobökiD var ritttð. 



llf UM FAGRSKINNU 00 ÓLAFS SÖaU HELQA. 

Fagrskinna sh samansett ( Noregi eptir norskri Bögasogn eba 
norskam ritum e%a hvorutreggja , án þess höfundrinn hafi þekkt 
ela vibhaft íslenzkar bœkr, þá yrbi öll þessi kvœbi a% hafa verii 
til, og þá Ifkliga geymzt og yibhaldizt f Noregi. þetta gœti vel 
átt B^r 8ta%, ef skáldin hefbi skrásett kvæii sfn; en þa% gerlu 
þau eigi ab minnsta kosti á 10. og 11. öld. Kvœiin gátu þvf ein- 
nngis geymzt á þann hátt, ab menn kunnu þau utanab og þaa 
gengi þannig mann frá manni. Nd er þab reyndar eigi dlfkllgt, 
a% hirbmenn konungs hafi lært drápur þœr er fœrbar voru kon- 
ungunum og menn geta hugsab sér, a& Norbmenn hafi lært af 
íslendingum kyœ%i, sem ort voru á Islandi, f Danmörku, á Eng- 
landi, Fœreyjum eba Orkneyjum; en sögurnar tata þd aldrlgi um 
kvæbafrdba Norimenn, og oss þyklr nýög dvist, hvort Norbmenn 
hafi nokkurn tfma haft fœri á ab lœra sum af þessnm kvæiam. 
Sum þeirra, t. a. m. kvæbin um Dana konunga og Orkneyja jarla, 
Yoru og þess eblis, ab Norbmenn varla gátu haft mikla fýst tíl 
ab nema þau. — Reyndar geta menn eigi dregib vissa ályktun 
af orbum Tkeodoriks: ^'hæc in suis antiquis carminibus per- 
celebrata recolunt^'; en me& or&inu '^suis" sýnist hann þd elgi 
alb eins tákna, ab íslendingar hafi ort kvœbín (og þa% getr hann 
eigi heldr sagt um þau kvœbi, sem Norbmenn ortu) heldr, alb þau 
uh eign þeirra einna; þab sé Islendingar einir, sem kunDÍ þau. 
Undarlegt vœri þab Ifka, ef Theodorik hefbi haft nokkur ritu% 
kvæbi, aHb hann hagnýtti þau eigi. þar sem kvæ%in voru hefói 
hann þd haft elztu og áreibanllgustu vitnisburi!)! um fornöldioa. 
Vér höfum þvf fyrir satt, ab hér um bil 1180, þegar Theodorik 
reit ágrip Noregs sögu, hafi hvorki verib til sðgubœkr né skráaett 
kvæ%i í Noregi. 

Ab íslendingar á 11. 12. og 13. öld eigi einungis voru so 
a% segja einir skáld, heldr, ab kalla má, einir kunnu kvæl&iny má 
ráia af sögunum, þvf þar sem talab er um kvæ%afrd%a menn, þá 
eru þab ætfb íslendingar og einkum fslenzk skáld. Til dœmls 
um kvæ&afr($%a Islendinga vlljum vér taka þormdi Kolbrdnar- 
skáld, sem kvað Ðjarkamál fyrir bardagann á Stiklastö%um on^ 
Stúf Bkáld , sem kva?) 30 flokka fyrir Haraldi konungi Siguriar- 
syni, og voru þd margir ókveðnir og eins margar drápur kunni 
hann (Fomm. s., Har. s. harlbr. kap. 110.); og Mána skáld, sem kvaX> 
tUfarardrtfpu Halldtfrs skvaldra um Sigur% konung Jdrsalafara 
fyrir Magndsi konungi Erlingssyni og hans mönnum. þetta 



UX FAORSKmmT 00 ÓI.AF8 SÖCTU HELQA. 17t 

kvæii hafa menn Magntisar konnngs elg! kunna%, þvf hefbl þab 
rerii þeim kunnngt, þá var þeim engin skemtan í ai heyra þa&. 
A% þab var þeim <$kunnugt sést og af orbum sögunnar: ''ok 
fékk þetta kvæfti g<í(ban rdm". f>a% er au%sœtt, a% á 
tfnndu 51d, þegar skáldskaprinn bltfmgabist hjá Norbmönnum sjálf- 
un, hafa margir menn í Noregi kunnab kvœbi, ab minnsta kosti 
ekildín sjálf ; en ( byrjun elleftu aldar hverfr skáldskaprinn frá 
NorbmSnnum, og frá þeim tíma munu 511 hlrbskáld í Noregi, Svfa^ 
riki og Danmörk hafa verib íslenzk. 

Á elleftu 5Id er, ab kalla má, enginn Norbmabr skáld, nema 
fláraldr konungr Sigurbarson. Hér um bil f sama hlutfalli sem 
Bkáldskaparlist Norbmanna minkabi sýnist og kvœbafrœbi þeirra 
a& hafa minkab. — f>ab mun þvf vera tfhætt ab álykta , ab þtf 
Norbmenn kunni ab hafa lært einstakar vfsur íslendinga, þ<$ hirb- 
menn konunganna kunni ab hafa lœrt þœr drápur, sem skáldin 
fœrbu konungunum, hafí menn þd jafntftt gleymt þessum kvœbum 
( Noregt; sum kvæbi íslendinga hafi þeir aldrigi lært og, ef til 
Till, aldrigi þekkt eba heyrt getib um; ab menn þvf aldrigi hafí 
kunnab f Noregi sumar af þeim vfsum, sem finnast f Fagrskinnu ; 
sb kvæbiD sé fyrst fœrb f letr á íslandi og ef menn hugsabi sér, 
ab Fagrskinna væri samansett f Noregi, yrbi höfundr hennar ab 
hafa fengib þau ritub frá íslandi. Hafi hann fengib þau ritub frá 
Íilandi, hlýtr hann ab hafa haft fyrlr sér fslenzkar sögur (sem 
▼ir og bér ab framan h5fum leitazt vib ab sýna), þvf fæst af 
kvæbnnum liafa nokkurn tfma verib fœrb f letr heil eba útaf fyrir 
Big, heldr hafa þeir, sem s5mdu s5gurnar, ab eins tekib upp f 
þær elnstakar vfsur á stangli eptir þvf sem þeir þurftu þeirra vib 
til ab fœra 85nnur á mál sitt. H5fundr Fagrskinnu hefir þvf án 
efa tekib flestallar vfsurnar dr þeim s5gum íslendinga, sem hann 
kafbi fyrir sðr. Hafí hann hagnýtt nokkrar vfsur, sem hann hafbl 
eigi ritabar fyrir s^r^ þab er ab segja, ritab þær eptir minni sfnu 
eba annarra, þá verba menn ab fmynda sér hann íslending og 
itaddan á íslandi. 

Af þvf, sem vér hér ab framan h5fum sagt, ætlum vér þab 
Tera Ijðst, ab Fagrskinna er eigi samansett fyrr en eptir 1263, 
A hdn, bæbi hvab hina tfbundnu rœbu og vfsurnar snertir, er 
ritnb eptir fslenzkum bdkum, ab þau r5k, sem Norbmenn hafa 
tíljab leiba ab hennar norska uppruna, 5Idungis ekkert sanna, 



172 UM FAOBSKmNU 06 ÓLAFS SÖGU HELOA. 

og a% ekkert er Ifkligra en ab htin bí Bamin á íslandi eins og a%rar 
Noregs konunga sögnr. 



( 



Vér gátnm þess áir, a&Norbmenn hafa gefibdt Ólafs sögii 
hins helga (Christiania 1849), sem a% œtlun útgefendanna er 
samin í Noregi. — Útgefendrnir hafa getib til, a% sagan muni 
vera samin milli 1160—1180. þetta rá2)a þeir af 119. kap. sög- 
unnar. þar er sagt frá tveimr mönnum Kolbeini og Hallddri, sem 
Olafr konungr lœknafti. þenna Ha11d<$r t<$ku Vindr og skára úr 
honum tunguna á sama degi sem Nikolás kardínáli kom ( Noreg, 
1152. I^essa menn sá Hallr mdnkr báda heila. Nú halda 
dtgefendr sögunnar, ab þar þessi saga ein skírskotar til Halls 
mdnks og þar sá, er samansetti söguna, eigi gat haft frásðgn- 
ina um þessa og tyœr airar jarteiknir frá sömu uppsprettu, sem 
hinar, þá rouni Hallr mdnkr sjálfr hafa sagt honum frá þeim og 
hðfundr sögunnar hafi þ?í hlotib ab lifa á seinnl hluta 12. aidar. 
f>ar nú enn fremr orbfœri og andi sögunnar bendi á þann tíma, 
þá sagnaritunin var í barnœsku sinni, œtla þeir söguna saman- 
setta á þeim tíma, sem vér nefndum ábr. — A% sá, sem samdi 
85guna, hafi heyrt Hall mdnk sjálfan segja frá þeim kraptayerkum, 
sem vér gátum um, verbr meb engu mdti leitt dt af orbum sög- 
nnnar. {>ab er eins Ifkligt, a% hann hafi haft fyrir sér ritafta 
frásögn Halls mdnks. Af efni sögunnar e%a þeim mðnnum og 
Tiðburbum, sem nefndir eru í henni, verbr ekkert rábib um aldr 
hennar, þar sagan hefír engar ættartölur og ekki er sagt frá 
neinum yibburbum eptir 1152, sem heimfœra megi til viss tfma. 
Í 111. kap. er talab um jarteikn, sem eigi gat vibborib fyrr en 
einhvern tíma eptir ab erkibiskups embœtti rar innleitt i Noregi, 
1152. I>ar er nefnliga sagt frá manni sem Olafr konungr gerbi 
jarteikn á og sem „sagbi erkibiskupi ok kdrsbrœbrum 
frá öndverbu, hversu farit hafbi*\ ViH menn þvf dœma 
um aldr sogunnar hafa menn einungis orbfœri hennar ab stybjast 
vib, og af því verbr engan veginn ályktab, ab hdn sfe gðmul, því 
beri menn frásögnina um jarteiknir Ólafs konungs í 104 — 126. 
kapitula sögunnar saman vib hina sömu frásðgn í skinnbdklnni 
AM.619. 4., bls. 107—125.,' þá er aubsœtt, ab bæbi hðfundr Ólafs- 
Sögu og sá er ritab hefir skinnbdkina AM. 619. 4., hafa auslb. af 
85mu uppsprettu; en í 619. 4. er frumritinu aubsjáanliga mikln 
betr fylgt en í Ólafs sögu helga. Höfundr Ólafssögu hefir v(ba 



UM FAOBSKINNU OQ ÓLAFS SÖOU HELQA. 



173 



breytt fornUgain oritœkjium og sett önnur nýjari í þeirra Btaft, 
sumstaiar iiefír hann meb öilu sleppt þeim, sumstabar eigi 8kili& 
þau og sett í stab þeirra önnur orb sem þýða allt annab, t. a. m. 



AM. 619. 4., bls. 112: 
Svá bar at einu sinni, at 
kooQDgrinn í Myklagarbi 
kJQggÍsk tilbardaga möti 
heiftnum konungi einum. 

AM. 619. 4.,bls. 114:Kona 
ein armskapaft var kropn- 
ab öll saman. 

AM. 619. 4., bls. 116: Nd 
liugleiddi ma%r einn af 
þeim er þar st<Sbu ok 8á,at 
hann telgdi á sunnudegi 
ok þor&i eigi at segja at 
heilagt yar, minnti hann 
lt?Íro (:= at hváru) á. mei 
orium. 

AM. 619.4., bls. 118: Vel 
hefir sámabr, er hann bíbr 
elgisHkt íllt þessa heims, 
sem hann þ<$ttisk þá belbit 
hafa. Syá aumlegt ok hörm- 
ulegt, sem um þá er alla, er 

slíks eru Tirkungir. 

AM.619. 4., bls. 120:í>eir 
hafbu á%r bart höfubit 
allt á hánum ok knokat^ 
til þess er hannvar daufr 

I aforbinn. 

> AM. 619. 4., bls. 121: 8tó% 

npp þegar-i irnm degi. 

AM. 619. 4., bls. 121: í 
kanpangi þeim er Ólafr 
hinnhelgi hvílirvar kuna 
sti er brottfalls s<$tt hafbi 



Ólafss.,kap.l05: Svá bar at 
einu sinni, at konungrinn 
í Miklagarbi bjösk í mtfti 
konungi einum hei&num. 

Óiafs 8., kap. lOS: Kona 

ein anmlega skapaft var 

kropnab öll saman. 

Ólafs 8. kap. 110: Nú kom 
manni einum í huger atói 
fyrir hánum ok þor%i eigi 
að segja hánum, at hei«< 
lagt var, minnti hann þé & 
meb orbum. 



Olafs. 8., kap. 113. bls. 82: 
Vel hefir sá mabr, er eigi 
b.íir slíkt íllt þessaheims, 
sem hann þ<$ttizt þá hafa 
beðit, svá aumlegt ok 
harmulegt, se.m um þá er 

aiia,er engi ervirkynd i. 

Ólafs 8., kap. 113. bls. 83: 
þeir hafbu ábr barit hans 
hafub okknnskat tll þess 
at hann var orbinn daufr 
af. 

Ólafs 8«, kap .113. bls. 83: 

st<;b upp þegar irdegis. 

Ólafs 8. kap. 116: í kaup- 
angi þeim er hinn helgi 
Ólafr konungr hvdir ( 
var kona sú er brottfalls 
') knoka er » danska orðiö knage, eins og sloka =s sluge, moka 
= Diage. 



174 



UM FAGRSKINNn 00 ÓLAFS BÖQV HFLGA. 



haft marga daga, ok gipt- 
iBk hon manni nngum, ok 
leyndi hon, meban hon 
mátti, þeirrar sdttar. Nú 
í hyílu ndtt nokkura, þá 
minntiskhennarsúilla át- 
kváma, ok vaknabi bdandi 
hennar yi% þann mykla 
aBXyptÍS er hon lá ok 
snorglabi, brauzk á bak 
aptr, ok Tissi ekki til sín. 
Vesall þdttisk hann sinn- 
ar dgœfUyOk harmabimjök 
yib syá bdtlaust áfally at 
hann mátti engan yeg á 
frá slítask. Leitar at?árO 
yib hana, hye opt sá bar- 
dagi komi at henni. 

AM. 619.4. bls. 122: Sí&an 
dx þeim syá mikill fjilg- 
leikr' eptir þá gu%8 gæfu, 
at á hyerjum jamlengdar 
degi þess helga manns 
messu aptans, er honliafbi 
heilsu tekit, þá yöktu þau 
ok fastai^u ok fálusk á 
hendi gubi me% almosu- 
gerðumok bœnum gdbum. 

Vér hyggjum a% þetta muni nœgja til a% sýna, a% frásðgnin 
um jarteiknir Óiafs konungs er eldri í AM. 619. 4. en í Ólafs 
sögu, og að mismunr þeirra er alb mestu í þyí fdlginn, a% nýrri 
or% eru í Óiafssögu sett f stab hinna fomu. Snm af hinum fomu 
orbum hefir höfundrinn eigi skilii, t. a. m. anzypt.ir og fjálg- 



sdtt bafii, okgiptizthon i 
ungum manni, ok leyndi 
hon hann þyí, meban hon 
mátti. En um ndtt nokk- 
ura í hyílu þá minntizt 
hennar sd hin illa at- 
kyáma, ok yakna&i bdandi 
hennar yii þá miklu 6gl| 
er hon lá þar ok snarflal^i, 
brauzt á. bak aptr ok yissl 
ekki til sín. Vesall þdtt- 
izt hann sinnar dgœfu ok 
harmabimjök yiisyá bdt- 
laust áfall, at hann mátti 
engan yeg frá henni skilj- 
azt, ok leitar eptir yii 
hana hyersu opt er sjá 
bardagi kom at henni. 

Ólafs s., kap. 116. bls. 85: 
Síban ydxþeim syámikill 
fagnaftr eptlr þá gnls 
gœfu, at á hyerjum jam- 
lengdar degi, o. s. fr. 



I) anzyptir = andsviptir eíns og ttykr =r= kviltr. 

*) ar því sem á eptir kemr má sjá, alT nálgleikr er liér nm bil saroa 

gadrœkni; þaftá, eftil vill, skylt við .«at fela (fal, rálam, rölgít)"; 

saman við þaft mtttti og bera If aingarorðin : gldðfjálgr, ínnfjálgr: 

fagnaS getr það ömtfguliga þftt. 



UM FÁORSKINm; 00 ÓLAFS SÖOU HELOA. 175 

leikrogábAamstðbum hefirhannsettor%,8emhara al^re merkinga 
ogeigi eiga yí%. — Or&tœkið at hváru hefir honum fundizt úr- 
elt og tfWbkunnanligt og því á fyrra 6ta{)num sett ^'þtf*' í stáb 
þess, en sleppt þyf á seinna stainum, en þab er þ<$ aWanaligt í 
Tfsum og finnst ifka opt f óbundinni rœbu jafnyel f bókum sem 
samdar eru á seinni hluta 13. og fyrri hluta 14. aldar, t.a.m. í 
Fagrskinnu f nidrlagi 21. kapitula "okmant þú ekki at hTÍri 
mei þrf mega eyba öllum sunum Haralds konungs" og 
ÍÁnia biskups sögu (sem ritub er eptir 1320) f niirlagi 39. kapi- 
tnla: ''ok var þ<$ at hTerÍO (— at hváru) eigi umskipt 
meb olln trdan, heldr þrotin. «»þab er aubsœtt, a% orbin: 
"bjuggisk, at hváru, yárkungr, knoka, á árum degi, 
anzyptir, fjálgleikr, o.s.fr., eigi hafa þ<$tt lirelt e&a <Sski|j-> 
anlig þegar frásögnin um jarteiknir Olafs konungs var fyrst fœ'rb 
( letr; en hdn getr eigi verib skrásett fyrr en eptir 1152, þar 
talab er um erkibiskup f Ni{)ar<$si f ni&rlagi 111. kapitula sðg- 
I unnar. þab hlýtr þvf ai> hafa libi% býsna langr tfmi þanga% til 
I þessi or!!) uriu úrelt, og þessvegna niun sagan vera samansett 
' mikiu seinna en dtgefendrnir halda. Beri menn hana saman Yið 
Olafs s. helga í Fornmanna sögum, sem f sinni ndverandi mynd 
mnn eigi yera eídri en frá seinni hluta 13. aldar, þá sést, a% 
milib -er fullt eins fornligt á Ólafs s. helga f Fornm. s. f>annig 
stendr f Fomm. s. V, 147: nd viliast hundarnir fa rsins; 
fAH. 619. 4., bls. 120: nd Yiltusk hundarnir farsins; f 
Ólafs s., kap. 113, blsr 83: nd Yillizt hundunum farit. þab 
mun þyf yera dhætt a& halda, ab þessi Ólafs saga sé eigi saman- 
sett fyrr en á seinni hluta 13. aldar. 

Útgefendr sögunnar hafa ieitazt ríb a% sanna, að htin Y»ri 
samansett f Noregi, með orbunum hérlenzkr f kap. 77. og ^^hér 
...í landinu" í kap. 78. — Orbib hérlenzkr hér og f "Ágrlpi 
af Noregskonungasögum*' kap. 24. og fFagrskinnu kap. 111. Yirb- 
ist 088 Yera öldungis hi% sama, sem innlenzkr. — Hyab orifb 
kér áhrœrir, þá yrbi menn a& Yera Yissir um, alb þab sé eigi 
misritai) eða ófrita%, ef menn Yildi byggja nokkub á þyf. þetta 
tol[um Yér fram, þyf Yér Yitum dœmi til, ab menn hafa dregið 
fiyktan af ofritubu orbi. þannig ályktabi Finnr Magnússon (Fornm. 
8. VXn, bls. XV) af ori&inu "hér" íSYOrris sögu kap. 49. (Fornm. 
8. Vm, 123), ab EirspenniII (AM. 47. fol.) Yæri ritaðr f Noregi, 
en seinna tdku menn eptir, ab '^h h r" Yar ofrita% og ritarinn hafði 



176 UM FA6R8KINNU OQ ÓLAFfl SÖQU HEaLOA. 

táknab meb púnkti nndir orbinu, a& þab ætti eigl a% leBast Ef 
nú ritarinn hefbi gleymt a% setja púnktinn undir '^hér*', þá 
mundn menn án efa hyggja, ab Eirspennill vœri ritabr e%a jafnvd 
Bamansettr f Noregi. Víst er þab, ab '^h&r'' á þessum stab í 
Ólafs sögu má missast, og ab þab geti verib rangt eba ofrita& er 
eigi ölíklegt, þegar ritylllur finnast annarstatuir í sögunni '. — 
En ef Tðr gerum nti rá% fyrir, a% or%ib eh eigi ofritab, þá er 
undirþyf komib, hvort orbin ''hðr í landinu'* eiga ab yera orb 
söguhöfundarins eba Ólafs konungs. Orbin standa þannig í aög- 
unni: "Olafr konungr sagbi nú konunginum f frá ok 
Ingigerbi drotning sifkonu sinni, hyersu mikil dhœg- 
indi er hann hafbi hér vib at skipta f landinu''. f>egar 
þess er gœtt, ab höfundr sögunnar blandar opt saman or&um 
sjálfs sfn og þeirra sem hann lœtr tala, þannig, ab nokkurr hluti 
greinarinnar stendr f beinni og nokkurr f dbeinni rœbu, þá er 
Ifkligra, ab orbin ''hér . . f landinu" s& orb Ólafs konungs. Til 
dœmis um þetta tökum vér kap. 75: ''segir nd konungrinn 
f frá, at þeim er afhent, er tekit hafa fé til hafubs 
míHS ok nfbask á konungi sfnum". þab er aubsœtt, ab BÍBS 
er orb konungsins en eigi söguhöfundarins. Menn ganga dr öll- 
um skugga um, ab orbib '^hér" er sagt af Ólafí konungi, þegar 
menn bera þab saman vib þab sem Snorrl, 01. helg. kap. 56. 
(Stockhólms útg. n, 65) lœtr íslendinga segja vib Ólaf konong 
helga: Olafr konungr spurbi eptir yendiliga, hvernog 
kristinddmr yœri haldinn á íslandl; þá þóttl honnm 
mikilla muna áyant at yel yœri; þyf at þeir sögbn 
konungi frá kristnihaldinu, at þar var lofat f I5gum 
atetahross, ok bera út b5rn, sem heibnirmenngerbu, 
ok enn fleiri lutir þeír er kristnispeil yar f. — 
Hér getr öldungis engínn eíi yerib á, ab þab sé þeir Islendingar, 
sem Snorri lætr tala, en eigi hann sjálfr, sem segi þar- — I>ab 
getr þvf eigi verib efi á, ab höfundr sögunnar œtlist til, ab Olafr 
konungr segi ^^h^r f landinu". þessi orb sanna þvf ekkert, 



>) bvernig mondi Tara, ef roenn vildi álykLta af því, sem sagan f 22. ktp. 
lætr Hálcon jarl Eiríkisson segja: <<ok em ek lítíll kominn bér & baras 
aldri'*. Undlr eins og menn lesa þessi ord, hljöts þeír aö sjá, ad þao 
era bjðguð, en menn ganga ór öllum skogga um það, þegar þaa em 
borin saman við þad, sero stendr í Snor. Öl. s. helg. kap. 28. og Fagrsk. 
kap. 89: <<em ek litt kominn a f barnsaldri". 



UM f AGRðKINNU OG ÓLAFS SÖGU HELGA. 177 

þrí i sama hátt lætr Flateyjarbtfk Nbrbmanninn Bjöm stallara 
tegja austr í Görbnm: ''Knútr konungr heflr sent 12 
nenn mel^ fegjdfum hÍBgat f Roreg.'' (Fomm. s. V, 189). 
Af því, ab Norbmabr, sem er staddr austr í Görinm, þ6 er látinn 
tala eihs og hann vœrl ( Noregi, sést, bve ónákvœmir foramenn 
vorn meft þesskonar ori og a% menn mega eigi leyfa sér ab 
álykta af þeim. 

A öiram 8t5%um í sðgunni, þar sem hðfundrinn talar ( nafni 
ijílfs 8(n um Noreg og Norðmenn, isegir hann aldrigi: hér ( 
landi, hér ( Noregi, hingat ( Noreg, vér Norbmenn, 
beldr: í landlnu, ( Noregi, ( Noreg, Norbmenn, lands* 
menn, landsftflkit, allt eins og íslendingar eru vanir ab tala 
om Noreg. Á öbrum stöbum sýnist hann hafa '^þar'' um Noreg, 
ta.m. ( 42. kap. bls. 29, þar sem talab er um, a% Hjaltl Skeggja- 
son kom frá íslandt til Noregs: '^fersk þeim yel at, koma 
or hafi, ok sigla subr eptir landi mllli kaupanga. 
Ólafr konungr yar "þar'* (o: ( landinu) þá ( t^rtfndheimi 
iiorbr. 

Á ö%rum stobum er y(%a haft í sðgunni ''þar'^ og ''þangat^', 
þar sem eigi sést, hrort þab bendir á Noreg allan e&a einhvera 
Tissan 8tab ( Noregi. 

Annars finnst oss þa% engan yeginn tfeMlligt e%a dmílgullgt, 
ai Íslendingar gætl sagt '*h é r*' um Noreg eða talab um Noreg 
eins og þeir vœrí staddir þar. {^ess ber ab gæta, ab íslendlngar 
mlba allt yi% Noreg og ab Noregr er sá mibpdnktr sem þelr œtfb 
ganga út frá." þessyegna segja þeir, "at koma tt = koma tll 
Íslands frá Noregl, yera iti á íslandi, fara ntan = f&ra 
frá íslandi til Noregs. Mundu þelr þá eigl geta sagt '^hðr'' um 
Noreg? 

Ab minnsta kosti yer&r aldrlgi neitt ályktab af ö%rum eins 
orbnm og ^'hérlenzkr" e%a ^'hér*\ höfbum um Noreg, annab 
en þa%, a% þa% bandrít sem þau standa ( geti ?eii6 afskrifaft 

iloregi. 

Hya% nd efnl sögunnar snertir, þá bendir þab á (slenzkan 
nppruna. — Vér yitum, ab íslendlngrinn , Styrmir prestr hinn 
fNRbi (i* 1245) hefir ritab sögu Ólafs konungs helga; þessa sögu 
hefir sá, er samansetti Ólafs sögu helga ( Flateyjarbók, þekkt og 
hagnýtty en þa% er elgi Ijöst, hye mtkit) af henni hann hefír teklb 



178 



UM FAGRSKINNU 06 ÖLAFS SÖQU HELQA. 



iipp í 8ína Ólafs sögu. Aptan rii Hákonar BÖgu HákoDarsanar 
í Flate7Jarb<$k stendr kafli tekinn úr Ólafg sögu Styrmis. {ia% af 
þessum kafla, sem eigi fínnst annarstabar, er prentab í Fornm. s. 
V, 226-242. l>egar þessi kafli er borinn saman ríb Ólafs 05ga 
hina skömmu^, þá er samkyœmnin svo mikil, ab eigi verlbr 
efazt um, a% bábir höfundar hafí ausib af sömu uppsprettu. — 
Flokkr sá í Ólafs sögu hinni skðmmu kap. 10, sem eignabr er 
Ólafí konungi, fínnst hvergi nema þar og í kaflanum, sem tekinn 
er dr Ólafs sðgu Styrmis (Fornm. s. V, 227-29), a% undantekn- 
um tveimr vísnm, sem fínnast ( 14. kapitula Knýtlinga sögu. 
þefesi flokkr er (eíns og dtgefendr sðgunnar segja á bls. 101) ei^ 
ortr af Ólafí konungi ; ab minnsta kosti er ekkert í flokknum, seni 
bendir til þess, ab Ólafr konungr hafí ort hann, og Knýtlinga saga, 
kap. 14, segir hann hafi yeri% ortr af libsmðnnum (o: Knúts kon- 
ungs). Hann er án efa ortr af einhverju íslenzku skáldi, sem yar 
meb Kndti konungi eba Eiríki jarli. Vera má ab Styrmir frdbi 
hafi fyrstr fœrt þenna flokk í letr. — Lýsingunni á Ólafí kon- 
ungi helga f 30. kap. Olafs sðgu hinnar skðmmu ber nœrri or&rétt 
saman yib lýsinguna á honum f sðgu Styrrais, til dœmis: 



Fornm. s. V, 240: 
'^Hisjafn yar orbrömr á 
um hans mál ok framferbi, 
meban hann lifbi íþessnm 
heimi, þyíat margir kðll- 
ubu hann ríklyndan ok 
rábgjarnan, harbrában ok 
heiptúbigan, fastan ok 
fégjarnan, <$lman og údœl- 
an, metnabarmann ok mik- 
illátan, ok þessa heims 
hðfbingja fyrir alls sakir. 
En þeir er gjðrr yissu, 
kðllubu hann linan ok Ht- 



Ólafs saga hin skamma kap. 80: 
''Misjamn var orbr<$mr um 
hans ráb, þá er hann yar 
( þema heimi. Margir kall- 
abu hann rfklyndan ok 
rábgjarnan, harbrában ok 
heiptugan, fastan ok fé- 
gjarnan, ölman ok <Sd«l- 
an, metnabarmann ok 
mikilátan, ok þessa heims 
hðfbingja fyrir alls sakar. 
£n þeir gjðrr yissn, kall- 
abu hann linan ok Ktilát- 
an, huggdban ok hœgan, 



') vér köllam hana þannig til aÖ aðgreina liana Trá Olars söga Styrmis, 
Ólars sðga í Fornroanna sögum og Olars söga í Flateyjarbök; hér að rraman 
hOfam vér eínangis kallað hana Öiafs sögu, því þar verðr eígi villsl 
& nafnina. 



Ull rAGRSKINNU OG ÓLAF8 8ÖQU HELGA. 



m 



ilUtan, hœgjan ok hug- 
Itöbaík, mildan ok mjdk- 
lyndan, yitran ok vin- 
gö%an, frœgjan ok fá- 
lyndan, tryggan ok trú- 
lyndan, forsjálan ok fast- 
orban, gjöflan ok'gdi- 
gjarnan, gtfftan ok glœp- 
Tsran, stjörnflaman ok 
stiltan yel, geyminn at 
gnbs lögum ok gtf&ra 
manna frelsi; ok hafa 
þeir rétt rœtt um hann, 
er syá hefir sýnzt, eem 
iid yer&a margar raunir á". 



mildan ok mjdklitan, 
yitran ok yingtfian, trygg- 
yan ok trúly ndan, forsjál- 
an ok fastorban, gjaflan 
ok göfgan, fr»gjan ok 
yellyndan, ríkjan ok ráb- 
yandan, g<$%an ok glœp- 
yaran, stjtfrnsaman ok yel 
Btiltan, yel geyminn at 
gubs lagum ok gtfðra 
manna; ok hafa þeir rétt 
œtlat, er syá hefir sýnzt, 
sem nú yer&a margar 
rannir á''. 



A% þessi lýsing á Ólafí konungi á báSum þessum stði^um sé 
tekin eptir sama frumríti, þar á getr enginn efi yeri!!). þar menn 
níi eigi þekkja nokkra í Noregi samansetta sögubtfk og þess er 
hvergi getib f btfkum íslendinga, a!b þeir hafi þekkt eba hagnýtt 
nokkra norska sögubtfk, er þab eðliligast, a& ímynda sðr, aí) þessi 
lýsÍDg aé fyrst skrásett á Íslandi, hyort sem Styrmir frtfbi eba 
einhyerr annarr ísiendíngr hefir gert þa%. 

A% frásögnin um Egil Hallsson og Ttf fa ( 53-55. kap. sög- 
imnar sh íslenzk, hafa útgefendmir játab , en til þess a% komast 
hjá elb yibrkenna, a% hðfundr sögunnar hafi yibhaft fslenzkar 
bœkr, láta þeir hann rita þessa frásðgn eptir sögusögn einshyers 
Ísiendings. 

þa% sem einkum sýnir, ab þessi frásögn hlýtr elb hafa mynd- 
ut á íslandi, er spá Ólafs konungs um Jtfn biskup ögmundarson 
(þar sem Ólafr konungr segir um þorgerii mtfiur Jtfns, ab hdn 
mani eigi gæfulaus yerða). Hin sama frásögn finnst f Flateyjarbtfk 
(Pomm. 8. y, 322.), en þar er greíniligar sagt frá: '^þetta spá- 
mfiliólafs konungs birtist syá, atþorgerðr Egilsdtfttir 
Tftr mtf&ir hins helgaJtfns biskups*'. Frá hfnu sama er sagt 
i sðgu Jtfns biskups Ögmundssonar á sama hátt sem f Flateyjar- 
btfk, einungis me% fleiri orl^um. þessi sögn um spádtfm Ólafs 
konungs fyrir helgi fslenzks biskups getr eigi hafa myndaztann- 



180 



UM PAGRSKINNU OG ÓLAFS SÖGU HELGA. 



arstaiar en áíslandi. Játi menn því, a% fráBÖgnin Bé fslenzk eba 
hafí myndazt á Islandi, þá er ok líkligast, ab hdn sé skrásett á 
Íslandi og höfundr Olafs sögu hafí ritab hana eptir íslenEkri bök. 

l*a!b sem sagt er um Óttar syarta kap. 60, bls. 45-46., og 
sem hvergi fínnet nema hér, er og al-íslenzkt. 

Frásögnin um þormói) Eolbrdnarskáld kap. 57-58 er sto lík 
frásögninni í þeirri Fdstbrœbra sögu, sem gefín er dt í Kaup- 
mannahöfn 1822, a% háÍiT höfundar hljdta ab hafa ausib af hiDni 
sömu uppsprettu. Báibar þessar frásagnír láta {>ormdi koma frá 
íslandi til Ðanmerkr og þaban til Noregs, þar sem allar abrar 
sögur láta hann koma beinlínis frá íslandi tii Noregs (sbr. Fdstbr. 
8. Eaupmannahöfn 1852, bls. 57 og 77.). Til samanburbar skrif- 
um vér hér upp nokkur orft dr bábum sögunum. 



Fdstbrœbrasaga (Eaupmannahöfn 

1822) kap. 24, bls. 115: 
"Prýbimabr mikill var 
þormtfbr Eolbrdnarskáld, 
ok vel at íþrdttum bdinn, 
skáld gott, roebalmabr á 
vöxt, allra manna snar- 
astr. Hann undi nœr engu 
eptir andlátþorgeirs fdst- 
brdbur síns, ok þat sama 
sumar, sem hann var veg- 
inn, fdr þormd&r utan 
vestr í Vabli, ok er ekki 
sagt frá ferbum þeirra 
fyrr en þeir komu fram 
í Danmðrk. f>á réb þar 
fyrir, Endtr enn rfki, ok 
var honum sagt frá þor- 
móbi, át hann vœri mikit 
afbragb annarra manna, 
bæbi sakir hreysti ok 
kappgirni ok svá skáld- 
8kapar,ok sendir konungr 
eptir honnm ok bab hann 



Ólafs saga hins helga kap. 57, 
bls. 43: 

'^þat segja ok menn, at 
þorgrímr (á ab vera: í>or- 
mdbr) Eolbrdnaskalld var 
staddr ÍDanmarku. Kndtr 
konungr spyrr til hans, 
ok gerir menn eptir háa- 
um. £r hánum sagt frá 
hánum, at hann sh roikit 
afbragb annarra manna 
um reysti sína ok kapp- 
girni ok svá um skáld- 
skap. Nd kœmr hann á 
konungs fund, kvebr hann 
vel. Hann fagnar hánum 
í mdti ok býbr hánum til 
sín, "firir því at þat ferr 
orb ífrá, at þd ert vel fall- 
inn í konungs hirb". Hann 
svarar: herra, segir hann, 
til þess em ek eigi fœrr, 



UM FAORSKINNU OG ÓLAF8 8Ö0V HELOA. 



181 



at setjask ( rdm hafiib- 
skálda þeirra sem hér 
hafa verit, firir þvf, at ek 
em ekki re^ndr at þyf, 
at yrkja um þvdfka höf%- 
ingja". 



líoma á slnB fund. þor- 
mólt bregst Bkjtftt vilb, ok 
ferr at hittá konung, ok 
geogr fyrir hann, ok kveíbr 
hann ágœtliga; en kon- 
QDgr fagnar yel þormö^i 
o][ býbr honum þegar tll 
sfn, ok ferr þat orb frá 
þér, segir konnngr, at þú 
Bir vel fallinn at yera f 
koDungB hirb ok þjtfna 
tignum mönnum. þormdir 
BTarar: þat er mér eigi 
fellt, herra, fyrir þyf, at 
ek er eigi tllfœrr at setj- 
ast f rtim hðfnftskálda 
slfkra, sem me& y%r hafa 
yerit, okerekekkireyndr 
at þyf, at yrkja um slfka 
hOfbingja, sem þér eruf\ 



Beri menn saman frásðgnina um I>orm<$b á bAum þeBsnm 
stðbum, þá BÍst, ab munrlnn er f þyf ftflginn, a% Ftfstbrœira saga 
er orbfleiri en Ólafs saga. Ðáiir höfundamir hafa þtf haft fyrir 
úr saroa frnmrit; hðfundr Ftfstbrœ!!)ra sögu hefír lengt þa% me& 
þyf ab skjtfta inn elnBtökum orbum eba greinum ; höfundr ÓlafB 
agu hefir, ef til yill, stytt þai dálftift. M er undlr þyi komii 
hvar þetta frumrit er upphafliga samib. |>ar þaí) elgi yer&r sann- 
•ft, elb Norbmenn haíi nokkurn tfma samib sögu sjálfra sfn, þá er 
þab enn tflfkllgra, a% þeir haíi sami!!) íslendinga sögur. þab er 
þtf enginn efi á, a% þetta frumrit hefir yerib fslenzkt. 

í kap. 50. og 83. er nefndr föstudagr (= frjádagr; á 
fyrra stalbnum hefír Snorri, Ól. s. helg. kap. 126., frjádagr (''þat 
Bagbi Sigurbr biskup hlnn fyrra frjádag"). 

Hya& jarteiknir Ólafs konungs áhrœrir, sem finnaBt f 103.-- 
135. kapitula sögunnar, þá yerbr engan yeginn sanna&, a& þœr 
sé upphafliga skrásettar f Noregi. Hib elsta handrlt, sem þessar 



m UM fAeRSKINNU OG ÖLAFS 8ÖQU HELGA. 

jartelkDir fiimast í, er Ifkliga skinnbtfkin AM. 619. 4. i»ea8i bök 
er rítu& meb hinnl svo köllubú norsku hendl og réttritun, en þar 
af lei&ir engan veginn , a!b þab sem í bókinni er sé uppbafliga 
samansett ÍNoregi. Eptirtektavert er þab í þessarl b6k, ble. IIG, 
þar sem sagt er frá, alb Ólafr konungr telgbi vðnd á drotlios 
degi austr i Gör%um, er maðr einn, sem þar stÓb og sá konung 
gjöra þetta, látinn segja: ^'morgon er annarr dagr TÍkl". 
Hér er hlýtt bobi Jdns biskups ögmnndssonar, a% kalla annan 
dag Yiku. — Snorrl, sem segir frá hinu sama f Olafs sögu 
helga kap. 201, lœtr skutilsyeininn segja: '^mánadagr er á 
morgon, herra". 

í Kapitula 119 er nefndr Hallr mtfnkr. Vér hyggjum, 
a% þa% sé sá sami Hallr múnkr, sem nefndr er ( Skálda- 
tali (í Uppsalabók af Snorra Eddu) sem skáld á d5gum Haralds 
gilla. Sami Hallr mtSnkr mun þal^ yera, sem Finnr biskup Jtfns- 
son talar um ( kirkjusögu sinni I, 218; en hann talar um hann 
á þann hátt, a% þaraf sýnlst mega rá%a, tA hann hafi Tita& eltt- 
hya% meira nm hann, en yér yitum nú^. Í ordum Finns sýnist 
þa% liggja, a% hann hafi eigl a% eins yeri& skáld, heldr einnig 
sagnamalbr. Sem skáld og frœ&lmann er dhœtt a& taka hann fyrír 
Íslending en eigl^ Nor&mann. Hyaft t(mann snertlr, getr þessl 
Hallr mdnkr yerib hinn sami sem Hallr Rafnsson, Úlfhðt^inssoDar 
lögsögomanns , Gunnarssonar lögsögumanns. Hjá honum voni 
þeir Gu&mnndr Arason og Ingimundr prestr f9%urbr<R)ir hanjs 
árln 1174—77. þá bjtf Hallr sem btfndi á Greiya{)arsiQ%iim 
(StnrL ni, 1., bls. 116.). f>ar á eptir hefir hann OTÍih múnki 
og 1184 sýnist hann hafa othib ábtfti á þyerá; hann á6 1190. 
Hef&i Hallr Rafnsson yerib fœddr 1110, gat hann yerib f Noregt 
annaihyort ab staialdri eba ai öbru hyoru 1130— 1152. Þannig 
gat hann yerii skáld Haralds gilla og séi bá2)a þá menn, sem 
Ólafssaga segir, a& Hallr múnkr hafi séb. Hann hefir þá Ifkllga 



>) <<Doctrine pariter et poéseos laude inelaruerunt Ingeroandas EiDarí, Pa« 
8lor Hjardarholtensis — [hann var reyndar á Reylgahólum'] — et Uallas 
moDachas , ut et Arildos ille , qui Valdemaro Magno Danias regi et 4b- 
salooi, Dani» archiepiscopo , ob historiararo et poéseos ut et ooeirocrí- 
tices psfitiamy iD delielis fuit*'. 



UM FAQBSKINNU 00 ÓLAFS SÖOU HELQA. 183 

sagt frá þeBfuin jarteikniiiii , efta ritab nm þ»r á íslandi, þegar 
hann kom hefm aptr. £n hvort sem Hallr múnkr er hinn sami 
Bem Hallr ábtfti Rafnsson eia eigi , þá sýnist þö byo miki% vfat, 
ú Hallr mtlnkr, sem nefndr er í Ólafs aögn helga, sé sá sami 
sem nefndr er ( Skáldatali og sem skáld íslendingr, og sé svo, 
þá er það sðnnun þess , a& sagan sé íslenzk. 

I Ólafs sögu em einungis tvœr yfsar sem eigi finnast f ö&rnm 
sðgnm, bá%ar ortar af íslendingum, nefniliga ein afNesjayfsum 
Sighyats, kap. 28., og yísa Óttars uro Knút konung, kap.60., en 
engar á%r ðþekktar yfsur eptir Norðmenn. 

Um þessar vísur er hi% sama a!b segja sem y^r hðfum sagt 
nm yfsurnar ( Fagrsktnnu, KÍ oss virbist þœr benda á (slenzkan 
nppruna sögunnar. — þar þab nú er Ijdst, a& þessi Ólafs saga helga 
er samansett eptir (slenzkum bdkum, og þar orlbin hérlenzkr 
og hér engan yeginn sanna, a!b hún sé safnin ( Noregi, þá er 
elgi nein ástœSba til a% halda, a% hdn sé samansett annarstaiar en 
á Íslandi. 

Vér þykjumst nú hafa sýnt, a& ástœ&ur Norbmanna fyrir þy(, 
A Ágrip, Fagrskinna og Ólafs saga hins helga sé samd- 
ar ( Noregi, öldungis ekkert sanna, og yhv þorum a% fullyr&a, 
aS Norimenn eiga alls engan þátt ( Noregs konunga sögum, alb 
fráteknu hinu latfnska ágripi Theodonka, sem þd er samii eptir 
>ögn íslendinga. — Vér höfum það fyrir satt, sem Tkeodorik segir, 
ú enginn sagnaritari {antiquitatum acriptof) hafí yerib tii ( 
Noregi fyrir hans daga (1180). Hef%i nokkur norsk sagnaritun 
Teriib til, heflbi hdn þy( orbi% ab myndazt eptir þann t(ma. .En 
þá yorn íslendingarnir, Sœmundr, Ari, Eiríkr Oddsson og, ef til 
TÍIl, Oddr mtSnkr, btSnlr Bh semja Noregs konunga sögur, og menn 
hafa þá án efa á íslandi haft ritaðar sögur af öllum Noregs kon- 
angum allt til þess tíma. Verk Sœmundar hefir n$ð til dau&a 
Magnúsar g6%a, 1047 (Noregs konungatal 40. y. Fornm. s. X, 
427). Ari hefir og ritab Noregs sögu allt til sinna daga. Eirfkr 
Oddsson hefír saraib sögu Sigur&ar slembis, eba, ef til yill, miklu 
neira af Noregs sögu, t. a. m. frá 1130 til 1160. — I>a% gat 
eigi yerift Nor&mönnum tfkunnugt, a% íslendingar höf%u samib 
Koregs konunga sögur, og þa)b hefír án efa eigi liiii langr t(mi 
þangab til afskrlptir af Noregs konunga sögum íslendinga fluttust 



1S4 UM FAGRSKOmU 00 ÓLAFS SÖQU HELGA. 

til Noregs. þessvegna mnndi enginn Norbma&r bafa TÍbltt (, A 
senya Noregs sðgu án þess a% Tiihafa bœkr Íslendinga; hann 
hefbi því a& minnsta líosti oi%i% a% ver&a Íslendingnm hHbr og 
rita eptir vericam þeirra. 

£n þetta hefír enginn Norimaðr nolclcurn tíma gert þeir 
bafa láti& sér nœgja, ab lesa Noregs itonunga sögur eins og þeir 
fengn þœr frá íslendingum. 



1» 



CM TÍMATAL í ÍSLENDÓVGA SÖGUN í FORNOLD, 



«ptir 

GiSbrand Tigfbsson. 



Eie befi skipt ritgj2)r& þegsari ( þrjá kai|& nœr fyrsti kaflinn 
yfir 60 vetr hina fyrstu af íslandsbyggíngu , frá því hi ÍngiSIfr 
fann bér land, og framundir alþíngissetnfngu. þessa öld kalla 
menn landnámaöld Islands, þvf á þessum 60 árum (870-930J yar& 
land allt alnumib, og albyggt a& mestu. Annar kaflinn nær yfir 50 
retoroa hina uœstu, frá 930-980, e&a svo sem svarar þvf, og 
leikr endír þessa tfmabils á árunum frá 980 til 1000. £n sföasti 
kaflinn tekr framálok sögualdarinnar, frá 980 eir 1000, og til 1030. 
Álandnámatíb var laglbr grundvöllrinn til go&orba og allrar stjdrnar- 
sogu landsins, og er allt þetta nábundib vi& ættirnar, sem t<5ka 
út búfestu f landinu , og tdku þar upp, sA kalla má, ný tfbul, í 
staS hinna, sem þeir höf%u látib fyrir ofríki einveldisins f Noregi 
og Vestreyjum, Skotlandi og írlandi. I>vf er dmissandi, alb gera 
sér sem bezta grein ab Verbr fyrir ættum þeim, sem til laaésins 
koma, hyernig þær dreifast um landi!), og leggja grundvðUinn til 
hérabsstjtfrnar landsins, ^g síban til allsherjarstjdrnar þess ; of; enn 
fremr er meb öllu tfmissandi, ab vita uppruna þeirra ábr þær 
komn til íslands, svo lángt fram, sem kostr er, svo sambandib 
milli íslands og Noregs verbi sem Ijdsast. Á þessu er nú mikill 
hsngr, og verbr aldrei a& fullu gagni sagt frá landnámum á Is- 
landi, fyr enn búib er aS> rita fornaldarsögu Norbrlanda, skilja 
ú fomaldarættir frá söguættunum, og sýna hvervetna samskeytin 
hvar fornaldarsögurnar enda, eA byrjar ab segja af þeim mönn- 
am, sem yerib hafa til á vissri öld, og ekki eru ab eins til f trti 
manna; en þab er einmitt litlu fyriríslandsbyggíng, svo sem um 
mi^ja nfundu öld (800-850), ab þessar tvær aldir mætast. I þessari 
ntgjorb, sem ab kalla má fæst eingaungu vib tfmatal, höfum vér ætfb 
forbast ab byggja neitt f þvf efni á þvf , ab telja^ aldr og æfi 
bndnámsmanna frá fornmönnum, svo sem Eatli hæng, Hálfí ko]|- 
fpgi, Haraldi hilditönn, Ragnari lobbrdk og sonum hans , þvf þab 
er tfbæfa ab vilja festa aldr þeirra vib nokkra öld eba áratölu ; 



I8t UM TÍMATAL t ÍSLENDÍNGA SÖGUM. 

þeir lií%a fyrir allar aldir, ef sto mœtti segja, og fyrir fraioaii 
allra mlnni; og hefbi einhrer tStlendr mabr komi% á Nor%rl5nd 
Bvo sem á þrlbju öld til a% mynda, þá teljum rér víst, a& menn 
hef%u þá g»ta% sagthonuro fra Haraldi hildit5nn e&a Hrðlfí kraka, 
engu BÍbVj en menn kunnu mörgum hundrub árum sí%ar, þegar 
sannar sögur byrja, og menn munu yfst hafa kunna% þessar sðgar 
alla þá stund, er Nor&r|Jhid hafa Yerib bygí); en allt þetta er 
enn drá%ln gáta, og Wbr rábnfngin sinna tíma , og Tonum þtf, hdn 
eigi ekki lángt í land; ynni hver sá mabr NorbrUnda sðgu tfmet- 
andi gagn, sem komið gæti öllu þessu í krfng. 

Vir höfum leitazt y'A a% sýna eitt á stöku stSbum, sem tlb 
nndanförnu hefír ekki verib teki% ndgu ört fram, og þa% er, hváb 
mjðgfslands byggfng er ribin Tift Vestreyjar, frland, England og 
Skotland. Hver sem Landnámu les má Terba forriba, hvab mikill 
grtii af landsins mestu landnámsmönnum kemr þaban, og ab næst- 
um allar bðfubœttir eru ab mægbum eba annari frændseml Tensl- 
abar Tib kontSnga og stdrmenni f Vestrlðndum, og þegar menn 
hugleiba, hTe rtftgrdib norrænt Jyóberni Tar orbib fyrir Testan haf 
í öndTerbaísIandsbyggfng, óg um mlbja nfundu öld, þegar fyrstix 
sðgur byrja, þá geta menn ekki gjört ab sér ab halda, ab sam- 
banálb og samgaungurnar milli Norbrlanda og Englands sé miklo 
eldri en menn hafa hugsab; og er enn ekki séb fyrir upptðkln 
t þessu efni; en komi stS öld, ab saga íslands Terbi lesin fyrír 
utan Norbrlönd, þá er þab mjög merkilegt hTab landnámasaga 
fslands upplýsir elztu sögu Englands. Saga Norbrlanda stendr 
Tfba fdtum undir, og á endanum rekr ab þTf, ab fornsaga Tor er 
ekki fornsaga Tor einna, heldur meiri hluta norburálfunnar, sem 
œt(b mun Terba ab Ifta f norbrib, til ab Tita rétt skyn á upptökum 
sfnnm. Hér er ntfg ab gefa þess, ab fullr helmfngr íslandsbygbar 
er kominn til landsins Testan um laf, en ekki rakleibis frá Noregi. 
Má Tera ab þessi biiferli forfebra Torra sé Crsðk þess, ab rit og 
sðgulist varb svo rækilega inngrdin fslendfngum. þetta kann þtf 
œtfb ab hafa haftnokkur áhrif á þjdbarandano, og gert hann Iff- 
legri og hTatlegri, þj($berninu breytti þab ekki f minnsta máta, sem 
er norrœnt I alla stabi; og ekki raskast heldr f neinu Tib þab 
samband Tort Tib Noreg. I>eir, sem komu til íslands Testan um 
haf, Toru jafn norrœnir og hinir, sem rakleibis komu af Hálogtf^ 
landi. Ólafr hvfti mun eflaust hafa átt dbul f Noregi , þtf hann ^ 
Tsajrl koniSngr í Dýflinnl, og þtf Helgi magri si fœddr fyrir Testan. 



UM TtMATAL Í ÍSLENDÍNGA SÖQUM. 18T 

haf, og hafi a% líkiiidiiin aldrei á æfi^siDni stígib f»ti í land ( 
Noregi, þá mnn hann þ6 hafa álitib þar œttjörb sfna. 

Landnáma-öld íslands, og einveldis-ár Haraldar hárfagra 
fltandast ðlddngi6 á endnm. Setnfng aiþfngis er bestr vottr þess, ab 
níl liafi Teri% lokiti byggfng landsins ; en þa% var þrem vetrum 
fyrir daaba hans, ab þessi allsherjarstjdm var stofnub f landinu ; 
goÍOTÍ iákn menn upp jafnðbum og laadib bygbist, og sama er 
at segja um héralbsþfngin. 

þai eru mjog fáar Islendfngasðgur , sem skrásettar em, a& 
einganngu hafi gerzt á iandnároatfó, og ekki nái lengra aptr, en a% 
980; í þenna svipinn minnumst vér ab eins f^orskfirbfnga sögu, 
efta Gnllþdris sðgu öbru nafni, og ef telja mætti sðguna af önundl 
ttifót, en hdn er allstabar áföst fraroan yíb Grettis sögu. 

En nd byrjabi hin mikla söguöld íslands. A hundra% ár- 
imnm næstu, eptir a% alþíngi var sett, hafa allar íslendfnga sögur, 
ai Icalla, gerzt, frá 930 til 1030, þ<5 svo, a% megini% lendir á 50 
síSnstu árunum (980 — 1030); þetta er bltfmðld íslands, og þegar 
menn nd líta f einu yfir allan Yorn sðgubálk, þá eru þab eindœmi 
IiTab sogurfkt hefir verib á íslandi f þá daga, sro strjálbygðu landi 
og fálfbnbu. En allr þorrinn af landsbdum yar þar af stdrum œtt- 
nm, og þvf var allt svo sögurfkt. 

Nd skulum vér nefna hektu íslendíngasðgur, sem gerzt hafa 
á miibilinn, og sem ekkl ná framyfir 990 f fremsta lagi, eba þar 
i borb vib; ver%r mönnum þá hœgra fyrira&sjá, hvemíg vi&bur6- 
íraír skiptast ni%r á þessa hundrab ára söguöld vora. 

Af stœrri sögum er þá Egils saga. Hdn byrjar meb fyrstu 
landnámum, og endar vi% dau&a Egils, hérumbil 990. 

Saga Harl^ar ogHdlmverja endar um sama leyti (985— 990); 
Hænsaþ<$ri88aga 965. Gfsla saga Stirssonar endar 978. 

Kdrmaks saga er mest næstn árin f kríngum 960; en nokkur 
kaili hennar um Hdlmgaungu-Bersa var% þð sfóar, um ofanverba 
daga Egils Skallagrfmssonar (hérnmbil 984). 

I>á kerar mesta saga norianlands : Vatnsdœla, sem hefst me% 
Isiands byggíng og endar svo sem 985, og a% öllu efni til er 
samhliia Egils sögu, nema bva% andlát f)orkels kröfiu var& sfóar, 
en f sögunni nemr þa)5 engu. 

þá kemr Víga-OIdms saga, sem nær frá 935 og til 990, e%a 
þar á bor% vi%; en andlát Glúms vari þd miklu sfðar, f kristni, 

18^ 



I8B UM TÍMATAL t tSLENBÍNOA SÖGUtf. 

en 511 þau ár eru au& í söguimi. Svarfdæla geriist og öll á þesBU 
tfmabíli, og sama er a!) segja um Reykdælu, eir 8$gu þeirraVe- 
mundar og Víga*Skdtu ; sd saga endar nálægt 990. 

Fyrir austan eru og til nokkrar gamlar sögur: Hrafnkels 
saga Freysgoba hérumbil 950. Saga þorsteins hvíta endar STOsem 
975, en tekr vii Ðrodd-Helga saga, og lýkst hún 989, e&a sama 
ár og bardaginn varð í BSivarsdal; tekr þá y'A ])roplaugarsoDa 
saga, en hdn fylgir nœsta tímabili. 

Af Subrlandi er Fidmanna saga, og gerftist hdn, a2) vorri 
hyggju, öll i heibm. 

Nd byrjar þá bldmöld s5gu vorrar, um daga þeirra Snorra 
go&a og Skapta 15gs5gumanns. Aldr þeirra má kalla ab tei) eptir. 
Snorri tók yí& bdi ab Helgafelli 979; en bá%ir önduiust þeir á 
sömu misserum, Snorri og Skapti, og er merkilegt ai sjá, hvernig 
allar sögur, þœr sem lengst ná aptr, enda vib dauba þeirra, og 
það sama árið; og má meb fullum rétti segja, a% me% þeim endar 
hin forna söguöld Íslands; en sjálfír koma þeir ríb vel flestar 
sögur, og finnast traubla meiri ágætismenn. Stöku þœttir í»- 
lenzkir uriu þd sfbar, en þeir eru yelflestir ribnir yi% Noregs 
kondnga sögur. £ina íslendínga sögu má þd nefna, sem a% nokkru 
leyti er ein ( sinni röb, en þab er Bandamanna saga, sem gerbist 
um öndverba mibja daga Haraldar Sigurbarsonar, hérumbil 1055; 
enda má heita, sem hdn iiggi fyrir utMi vora réttu söguöld. 

Á öndverbu þessu tímabili (980—990) hittist nd svo á, ak 
margir hinna gömlu f^llu frá, en nýir höfbíngjar komu til í vel- 
flestum hérubum á Islandi. Margt varb og til nýlundu, svo sem 
fundr Grænlands og byggíng þess, og kristnibobib. 

Vér skulum nd nefna helztu sögurnar frá dögum þeirra Skapta 
og Snorra: 

Eyrbyggja nær frá upphafi landnáma og dt f gegn til andláts 
Snorra goba (1030); en mjög lítib er sagt þar frá þeim 25 árum, 
sem Snorri var í Tdngu, en allt megin sögunnar eru 20 næstn 
vetrnir fyrir kristni (980—1000), og sagan hættir ab mestn vi& 
þab, er Snorri fdr frá Helgafelli. 

Af Laxdælu er sama ab segja: nœr hdn yfir söguöldina alla 
frá upphafí til enda, og endar meb dauba Snorra, sama ár og 
Eyrbyggja, en segír lengra frá um síbustu árin. pátiT ÐoUa er 
síban settr vib, og er hann ýugri, og nokkub ýktr. 



niff itMAT^L f ÍSLENDÍN6A SÖOUM. 189 

UeihirTÍga saga endar 1015, e%r þa% enmar 0em voru heiftar- 
ríg dœiad á þfngi ; sjálf nær sagan nokka& lengra fram. 

Gannlangs saga ormsttEngu endar 1010. 

Bjarnar saga Hitdedakappa lýkr 1025; þetta Bomar rar sœtst 
i vfgBmálib Bjarnar. 

Ftf8tbrœ%)ra saga endar 1030, me() Ifíláti þormtftar Kolbninar- 
skálds. 

Háyarbar saga ísfirbfngs gerblflt fyrsta yetma eptir kri8|ni, 
og endar þar sem Ftfstbrœbra saga hefst. 

Norbanlands er Grettls saga mest; sð þáttr önundar talinn 
Bieb, þá nœr hdn og yfir alla vora sðguöld. £n Grettir fózt 1031, 
▼etri BÍiar en Bkapti lögsogumabr. Spesar þáttr einn nœr lengra 
aptr. 

Vallna-Ljdts Baga er nœstn vetr eptir kristni, en Ljdsvetn- 
fngaBaga nokkru sfbar. Gubmundr hinn rfki andabiBt 1025, og vi& 
iiann er eagan kennd, en þd nær hdn aokkub lengra aptr, og f 
kmgBta lagi af öllum íslendfnga sögam, en ekki ver&r árít tilteki&, 
enda er sagan ðll sundrlaus. 

AustanlandB er Droplaugarsona saga eln frá þessu tfmabiliy 
eg endar hérumbil 1006. 

Sunnanlands er Njála mest. Hdn byrjar um mi&Ja tfundn Md, 
eift lltlu BAar, en endar 1015. 

Hér vib má nd bœta Grœnlendfnga-sögu Eirfks rauba, og þvf 
sem viðvíkr landnámum Grœnlands og Vfnlands, þd ekki geti 
ÍA meb fnllu talist meb íslendfnga sögum. 

Af öHum þesBuði Bögubálki er þá engin sd saga, sem taki aptr 
yfir 1030, og sýnlr þab ab þessi skipti eru Bönn, og meir en hugar- 
borir. peBsi öld, sem var ai IfS^a, var stdrvirkja og umbyltfnga 
51d, en f hönd fdr spektar og fribar tfroi, sem er jafn merkr fyrir 
H) þtf Bvo fátt sé f sögur fœrt á þvf bili. Landstjdm var öll 
fiillmyndui. þab er nd gaman a% sjá, hvemig allt er bvo stdr- 
karlalegt og hálf hamramt f fyrstu, f öndver%a byggfng landsinBy 
eo blfibkar og frf%kar, eptir sem aptr dregr, nœr lokum sögutfm- 
m, £n öll þessi 5ld er svo göfog og vegleg sýnum, al^ þd 
Bíiar yrl)i stdrtf^indi á íslandi, á 13. öld, þá er þa% allt me% 
ðrum Bvip, og ber á engan hátt þann fornaldarkeim , sem hin 
fyrri ðldin. 

t>etta er nd f fám orbum um þab, nœr sSgur hafi gerzt hér 
álandi; en annab mál .er þa%, nœr þær hafi verib ritaiar, og 



IM UH lÍMATAIi í ÍSLEra>ÍN6A 8Ö0UH« 

flkulam vér ðú geta þess. Vill og svo vel til, a% vér getjim ákvebit 
þab me% nœgri visau. Ari frd%i segir ( formálanum fyrir NorefB 
kontinga sögum sínum, a& 200 vetra (6t<$r) hafí libit frá því a& laDd 
varnumi&, og til þess menn tœki liér sðgur ab rita; enþabverir 
þá 8V0 sem 1 120 — 1 130 ; kemr þa% heim vib þab, eem segir, ai Ari 
fr<Sbi hafi fyrstr ritab hér & landi á norrœnu máli. En ab aptan 
má einskorba tfmann eptir sögn Sturltingu; þar segir (3. 17) A 
vib andlát Brands biskups (1201) hafí hér á landi verib lokib A 
skrifa íslendfnga sögur. I>ab er því á svosem 70—80 ára frestí, 
ab allar ísl^ndínga sögur eru skrásettar, ebr allr þorri þeirra, 
milli 1020 og 1200; um þau aldamötin var öllu lokib. M gets 
menn af þessu séb, hvab lánga stund sögurnar gengu í maima 
munnl, áir þær yrbi skrásettar, og eru rétt hundrab ár frá lok- 
um sögualdarinnar, og til þess menn fyrst byrjubu ab rita sðgnr 
(1030^1130), eba svo sem þrír mannsaldrar. £n rtetaat er a^ 
telja frá 1030 , því fyr en þá gátu ekki sögurnar verib fullgeiter 
í munni manna, ab sú ðld var úr garbi gengin, sem þœr h^Aa 
um. Þessi hundrab ára öid (1030—1130) er nú n^ög merkileg, 
því á henni færbu menn í sögur þab, sem gerzt hafbi ðldina næsta 
á undan, og skipubu öliu nlbr. þab má nœrri geta, ab menn 
hafa verib sðlgnir í ab heyra bæbi og segja sögur í þann tfma. 

Nú kemr þá ritðidin (1120—1200). Mönnum kann ab virb- 
ast 70 — 80 ár nokkub stuttr tími, ab rita svo margar sðgnr, og 
þtf er ekki svo. I>etta var aubgert þegar fyrst var kominn rek- 
spölrinn á; ab rita upp sögur eptir minni gekk reiprennandi, þar 
sem menn kunnu jafn vel. t>á var Uka mátnlega lángt frá Ubib, 
og minnib ekki enn farib ab förlast; en á 13. öld er varla vib 
öbru ab btlazt, en mðnnum hafí verib farib ab gleymast sumt hvab. 

Á þrettándu öld höldum vér og ab fáar nýjar sðgur hafi 
verlb skrifabar, hvorki af Islendíngum ebr Noregs kondngum, en 
mikib voru sögur aoknar og endrbœttar á þeirri 51d, einkum Nor- 
egs kondnga sögur, svo sem þegar Snorrl skeytti saman aðga 
Ara og Eiríks Oddssonar, og jdk ymsu vib sjálfr, og ber sd bdií 
aiban nafn Snorra ; en þd eru ailar Noregs kondnga sðgur runnar 
frá Ara. 

Sama er nd ab segja um Íslendínga sögur. Sturla fxSrbar- 
son og Styrmir frdbi og ymsir abrir handléku, og juku og endr- 
bættu, sem sjá má, ymsar íslend(nga sögur. Mebal annars er 
Sturlu getib i Grettís aögu og Eyrbyggju, og eru þd bibar riftabar 



UM TÍMATAL i ÍSLENDfNGA 8Ö0UM. 101 

iMnga fjrir hans dag, en hanD hefir sí&astr lagt á þat Bmil^- 
^H^^j og ðll þau handrit af þeim, sem vér nú h5fum, eru fírá honum. 
Styrmir fr6%i hefir handleilcib Har%ar sögn og margar abrar. Menn 
reria ab láta sér lynda, \>6 ekk\ yerM ákye%i% nál[Vœmar um 
aldr á B5gum innbyrtiis ; þab hafa þ<$ yeri% gerbar tilraunir til þess, 
8fo sem sumar sögur yœri frá tdlftu öld, en aptr a%rar frá þrett- 
áoda; en flest sem þa%) er bygt á, er ofr hœpib, sro sem um 
ættat5lar. f>ab er vitaskuld, ab þeir, sem fjrst ritu&u, gátu 
ekki tali% nema fram á sína daga, en nd yoru sðgumar sf&aa 
Bkrifaiar upp aptr og aptr; en þeir, sem handritin skrifu&u, og sjálfir 
fora sðgufróbir menn, juku yi& ættirnar fram á sinn dag opt og 
tðam. Í yelflestum sögum eru œttir taldar fram á Sturldnga Old, 
SYO sem í Njálu , og er þ<$ yfst , aS> sagan sjálf er miklu eldri. 
þab er annab, slÍ byggja á orbfœri, a% þab sé mi%r ( einni s5gu 
en annari; en líka eru yandhœfi á þyf; þd menn játi ab munr 
iLanni ai hafa yeri% á máll á 12. og 13. old, sem þ<$ mun hafa yeri% 
njðg lítib, og ekU ab neinu marki, þá yar «5gnmálib hi& sama, i 
BÍnam föstu skor%um; sagan gekk a% mestu orftrétt munn frá 
tnanni, me%an menn & annab borb kunnu hana. Ekki er heldr 
BTO hœgt a% fara eptir, þd sumar sögur séu dskipulega saglar, 
og geta þœr yeríb eins gamlar fyrlr þyf, og kemr melr af þy(, 
ai sögulistin var ekkl Jöfn nm allt land. Norban og austanlands 
era færri, og ab jafnaii lakari sögur en sunnan og yestan, og 
ekki af því, a% þeir færi sí&ar ai skrífa þasr, helðr af þyf, atb 
tMir yoru ekki jafn g<$)bir sögumenn, og þeim f<$r ekki jafn krfngt 
A segja og hinum. Ekki mega menn heldr láta þa% yilla sig^ 
þar sem yitna% er f a%rar söguri syo sem f Eyrbyggju er yitna% 
til Laxdœln; og er ekki fyrir þá skuld sagt, aiLaxdœla sé eldri 
Baga en Eyrbyggja. f>a% kemr ekkert þessu máli yi& nœr sagan 
Tar skrásett. Laxdæla hét Laxdæla laungu fyr en hdn yœrl 
Bkrifal , og me%an hdn enn ekki yar til nema á tdngu iManna. 
Saga getr þyf yel yeri% nefnd meb nafni, hyort sem hdn yar til 
Bkrífai, eir ekki; hdn yar til, ef menn kunnu hana, og meira 
gerbist ekki þörf; mega menn f þessu efnl ekki láta yiila sig 
IXSkagerlb yorra tíma. 

þab er nákomi% þessu máli, þegar talab er um, hyaba sögur 
hafi glatazt. I>a% er yfst, sA margar sögur hafa glatazt, en hitt 
er jafnyfst, ab mjög fáar hafa glatazt af þeim, sem skrifaiar hafa 
▼erl(; en skaiinn er samr og jafn fyrír þa%. Syo miklar og 



192 UM TÍMATAL í ÍSLENDtNeA SÖeUM. 

Qiargar, flem þœr sögur eru, sem vðr nú höfum, þá varb þó Q51di 
eptir, sem aldrei var skrifab upp, og týndist, þegar menn mundu 
elíki lengr. þetta sést bezt, þegar g£b er ab, hve djafnt þær sogur, 
sem vér höfum, koma niðr á hérubin ; út sumum héru&um eru engar 
sögur, en fáar dr öbrum. Af öUu Austrlandi eru ekki til nema 
fáeinir smáþœttir, af þv( enginn sagnameistari hefir komib upp 
þar, til alb safna því, er menn kunnu þar, sem annarstabar, og 
sem víst má ætla a% ekki hafí verib alllíUb. Úr þeim hérubnm, 
þar sem flestar sögur eru frá, og halda mœtti því ab allt mundi 
til tínt, eru þd nefndar sögu' m vér nd ekki kunnum, svo sem 
saga þórbar gellis í Breibafírði, líklega af því, ab hún hefir aidrei 
komiKt af tdngunni og á bdkina; og þá má nærri geta, ab eitt^ 
hvab muni vanta þaban, sem ekkert nd er til. p6 ber þess alb 
geta, ab flestar af þeim sögum, sem nefndar eru og ekki eru til, 
munu heldr hafa verib þættir en s($gur, og víst ekki á borb vii 
hinar miklu íslendínga sögur sumar, sem vér þekkjum. 

þetta mi nú veea ndg ab svo konmu um Islendínga sðgur 
fainar eldri ; svo köllum vér þær til abgreinfngar frá hinam ýngri, 
ebr sðgum um Sturldnga 51d. Um sama leyti og iokib var ab riU 
Íslendínga s5gur, hdfst Sturlúnga öld ; gerbust þá stdrtíbindi á landi 
hir, og varb margt til frásagnar; eru og ymsar sðgur frá 
þeim tíma; en ekki megum vðr blanda þeim saman vib hinar 
eldzl ; bera þessar nokkub annan keim, og eru svipabri sagnarítum 
nd á döguQr; eru þœr bygbar á bréfum og skilríkjum og sjtfn 
íifjálfs þess er ritabi, ebr sögn annara, sem þá lífbu, og sáu á 
tíbindi. Sturla þdrbarson ritabi mest þessar íslendínga sögur; og 
hann er höfundr ab mestu af£turldngu« þær deilast í ymsa 
þl^tti, svo sem af Rafiii Sveinbjarnarsyni og þorvaldi Vatnsfirb- 
Ing, Aroni Hjörieifssyni , Gubmundi dýra, f>orgilsi skarba, og 
ymsar abrar; og liggja 200 ár á milli þessara og hinna fyrri. 

Landnámu verbum vér þó ab nefna, fyrst vér höfum orbib 
ab sækja svo margt í þá bdk í ritgjörb þessari. f>ab ber vel 
vib, ab þd ekki sð til nema mjög fáar sðgur dr ymsum hérubum, 
og alls engar dr sumum, þá vitum ví^ þd allar hörbíngja ættlr á 
landinu frá landnámstíb og dt ( gegn, og getum á þann veg sfö 
{ hrAa ættum gekk ðll hérabsstjdrn , og fengib þannig allsherj- 
arsögu landsins. þetta allt fínnst nd í Landnámu. 

Nœr menn fyrst fdru ab skrifa ættvísi hér á landi, verbr ekki 
meb fullri vissu sagt, en líklegt er ab þab hafi veríb Iiib fyrsta 



UM TÍMATAL í teLBNDÍHOA SðOUM. IM 

rwkf þegar faxA yar ab rlta a)^r. Har^r bafa elgiylb Land- 
náma, a& ÖÐdyer&u, Ara frdba, en þai er ekki nema getgáta, og 
finnat enginn stafr fyrír því; en httt vltum vér, a!t þar sem í 
Bognm er tala% um œttir e%a landnám, þá er opt og einatt skýr'- 
Bkot^, a& 8T0 og ^Bvo sag&LArí"* AÍ hann hafi skrifat) œttvíd 
þykír ekki efamál, en óvíst áJb þab hafi náb krfngum allt land; 
og Bem nærri má geta, þá gat hann ekki talib œttirnar, nema 
fram á sinn dag. AustanlandB vitum vér ab landnám eru ritui 
eptir fyrirsögn Kolskeggs fr6%a. 

Hin elsta Landnámabtfk, sem vér nd h5fnm, er eptir Storlu 
þiSrbarson, og bans bðk mun frumrít til állra annara landnáma- 
iKtka, sem vér nu höfum. 

Aldret hefír neinn frœ&imabr verib lalandi jafn þarfr, sem 
Bturla, þar sem eptir hann einan liggr íslendfngasagan mikla og 
Landnáma, tvœr hinar bectu bsekr á fslenzka tiÍQgu. Landnáma 
er hin mesta prýii btfkmenta vorra, og engin eðgnbtfk er oss 
jafn dýrmœt, sðB hdn ; f sumri grein vœi^ meirí skabi fyrir sðgu 
Isndsins ab missi hennar einnar, en allra hinna. þessa kxtk hefir 
Storía ritab, og teljum v5r hann fróftastan mann f Sturldnga œtt. 

Nú eru miklo fleiri Landnámur en þessi. Styrmir frd&i 
(t 1345) ritabi Landnámabtfk, en hdn vék að Ifkindnm mest a!^ 
þeiA, sem kristnir voru og hér námu land. 

Haokr Iðgmalr vitalbi Landnámu um aidam<$tin (hérumbil MOO) ; 
Bd bdk er köllnb Hauksb<Sk, oger enn til, og sMit meb eigin- 
kandarriti höfnndarins. Hauksbök er ekki fromrit, heldr samsteypa 
af Storlu btfk og btfk Styrmis. Nd þegar menn gá að Hauksb^jk 
nákvæmar, og bera hana sama^ vib þau Landnámu handrit, sem 
vér hofum, þá sjáum vér, a& Styrmis hék er^töpuð, en Sturlu b<$k 
er Btí, sem prentoð er eptir sfiasta utgáfa Landnámu(184d); enda 
era þar, sem sjá má, allar œttir taldar til ((Storlu f Hvammi'*, e%r 
Guinýjar, mdbur þeirra Sturlusona ; en f Qauksbdk er jafnan tallb 
tii Hauks sjálfs, og þegar Sturla f Hvammi er þar nefndr, er 
hann kallair (|Hvamm*Sturla". 

Enn eru til ágrip Landnámu , sem rfkir menn hafa látib 
bda til handa sér, og baft sem handbdk; til a& mynda Melabdk, 
sem enn eru til brot af, en ekkert er merkilegt vib hana, nema 
A allar œtlir eru þar leiddar tíl Melamanna. 

Enn ern til ýngri Landnámu handrit, samsteypur af hlnum 
eldrí, þó mest sé tekib úr btfkum þeirra Sturiu og Hauks; er 



IM UM TÍMATAL í Í^LENDÍNGA SÖGUM. 

þd eitt og aDna% í þeim, 'éem hrergi finnst annarstaiar, og sýnir 
þab, a&þelr hafa haft bœkr, sem yht nti ekki höfnm^ 

Fyrst veríð er alb tala nm Landnámu, þá er skylt a6 nefna 
hér Islendíngabtfk Ara, sem þessu er náskyld* f>al) er lítil btfk; 
en hyert orb í henni er gullvœgt. Svo mjög vandabi Ari þeesa 
sfna btfk, a!b hann sýndi vinum sfnum, bisknpum bá%nm og Sae- 
mundi presti fróba, og endrbœtti og ieiirétti handrit sitt a% þeirra 
fyrirsögn, en lét þ6 btfkina standa meb sömu sniium; breytti stökn 
hlut, og }6k v1&, sem vi&bœti, tveimr sAnstn kapítulum, nm bisk- 
upa og kondnga œtt (11.— 12. kap.); en f lok 10. kapftnla stendr, 
sem í hinni: ^her lýcsc sjá bdk''. 

Enn er þá <$tala& um annálana fslenzku. 

Ekki getum vér heldr neitt sagt me% vissu, nœr fyrst var 
fari% ab rita annála á landi hér. Vér höidum þd, a% þa& liafi 
veri% seint, og ekki fyr en hœtt var a% rita sðgur, og á frá- 
leitt Ari, eðr hans tíiftar menn, neinn þátt í þvf. í engri af B5gum 
vorum mótar fyrir ana&lsformi; þa% Iftr svo dt, sem menn hafi 
ekki kunna% e%a þekkt þab sög^iform. Elcti annáli, sem nd er tíl, 
er kondngs annáll, og nær fram alb 1300, og höndin er frá sama 
tfma, og má vel vera, a% þetta sé frumrit, en engar s^nnur eru 
þd fyrir þwi. S(%ar voru margir annálar ritabir á 14. öld, me%al 
þeirra er Flateyjar annáii (frá 1S90), og fram yfir svarta dau&a 
héldu menn áfram a& rita annála, og laungn eptir ab menn vom 
hœttir a% rita-a&rar iðgur. Hvort nd ailir þessir annáiar em af 
einum toga spunnir, eba fleiri frumrit liggi þar til, þar um þoram 
vi^r ekkert alb segja alb svo komnu, enda stendr þa% og á engu 
í þvf efni sem hér er um a!b rætiu 

Hva% efni ví%vfkr, þ< eru annálarnir mj6g fáoriir um land- 
námatfó og söguðldina (870 — 1030); og af sögunum sjálfum vit- 
um vér betri deili á flestu en þar stendr, þd eitt og anna& 
kunni ab hrjdta meb, sem vér ekki vitum annarstabar a&. Menn 
ver&a Kka mei varúb alb trda öllu, sem stendr frá þeim tfma. 
£n þegar kemr fram yfír söguöldina, þá fara þeir a!b verfta bæM 
fjölorftari og miklu áreibanlegri ; og allan þann tíma, sem liggr á 



>) fiad er svosem til dæmís þar, sem scgir í einni, að Flöki Vilgerdarson, 
eðr Brafna-Flöki væri Glámsson. Nafn föður hans finosl í engri gamalli 
sOgubök, sem vér nú þekkjum; það lltr svo út, sem Ari tró^i hafi ekki 
sjálfr vitað hvers son hann var. 



UM TtMATAL t tSLENDÍNaA 8Ö0UM. IHft 

miUi, eg þáogab til Sturlúnga öld hefst, þá era þeir ab mjög 
milila gagni, þyf frá þeim tíma yitum vér fátt, nema þab sem í 
þeim Btendr og bisknpasögunum. £n eptir ab Sturltinga öld þrýtr, 
ÍLTeftr þó mest ab þeim. Frá íjtfrtándu ()ld vitum yér fátt annaft, 
eo þafty sem í þeim stendr, enda eru þeir þá bto íjölor&ir, ab 
þeir ver&a hálfgildíngs s^gur. 

I>á er enn aft telja sðgumar um icriBtnibob og bÍBÍcupa hir á 
landi. Fremst er saga f>oryalds hins yftrörla og EristniBaga. þesBar 
Bögar heyra tii hinni sftari sðguBkript, þó þœr sé bábar frá sögu- 
tfmanum; en ekki þekkjnm yér þó höfund þeirra me6 yissu. 

Í>á eru biskupa sögurnar: Hdngryaka, eba saga 5 hinna elztu 
biskupa; JiSns biskups saga hins helga ; saga þorláks biskups ; tyœr 
BÖgor af Guðmundi g<5%a, og saga Arna biskups, sem þó er miklu 
Teraldlegri en hinar, og má kalla íslands sögu ( lok 13. aldar. 
LaarentíuBsaga er enn; þab er sfóasta biskupssaga forn; hann 
Tarb blakup 1322. 

AUar þessar sðgur eru mj5g merkilegar. Afþeimgetum yðr 
htxt sél^ um skélastofnan og lœrdtfm á íslandi í fornðld. 

A% sí&ustu yiljnm yér enn nefna einn flokk af sögum, og 
þai eru þ«r, .sem yi% koma átrúna&l, um landyætti og annai þy^ 
iíkt. HeiU flokkr er nú til af þessum sögum. f>œr sögnr þeirra 
Báriar Snæfellsáss og Ármanns eru hér fremstar f flokki, og allar 
hinar standa, a% kalla má, í skjóli þeirra. p6 hafa slfkar sögnr 
Teríi mestar f krfngum Snœfellsjökul, og bcfír þar allajafna yeri% 
falU af tröllum og yættum allskonar. 

Tii þessa söguflokks heyra nú me%al annars Kjalnesfnga safa, 
og Vfglundar saga, sem yfst mui yera af fornum toga spunnin, þd 
aldrei hafí þeir lifa% á íslandi, sem sagan er af. £nn fremr saga 
þóriar hre^n ; syo mikilb yerbr sýnt, ab sá mair hefir aldrei lifab 
á íslandi, ab minnsta kosti aldrei á þann hátt, sem sagan segir, 
og þó er trdin á honnm syo rfk. Hann er nokkurskonar Völundr 
iBhinds, sem menn elgna 'óM gömul listasmfM. Sagan eins og hún 
Tar f ondyeriu, þyf nd er hdn mjög dr lagi fœrb og dfom, mun yera 
kjnjiA af Horbalandi, og hafa gengib f ætt Hörba-Kára, sem þdrbr 
Tar kominn af. Austanhmds má tllfæra sögu |>orsteins uxafðtar, 
einhyem bezta fornsðgu þátt Sd saga mun kynjub úr I>ránd- 
heimi, eins og ættin, sem sagan er yib ribin; enda eru Austíirbir 
mest bygbir dr þrándheimi. 

Enn fleiri mætti tilgreina, þyf sumum af þesBum þáttum er skotib 



Itlð UM TÍMATAL t ÍSLENDÍNOA 8ÖGUM. 

inn ( abrar sðgnr, 870 sem í Orettís sögn þaft sem segir af Hall- 
mnndi og nm þdrisdal, og margt slflít. 

p6 Ormr StóriSlfsson liafi verii til, þá er þ6 allt fomt, og 
miicln eldra eon íslands byggíng, sem' segir af Ásbirni prriAa, 
sem kyœ%i& sýnir. 

Krdkarefs sögu vœri og réttast a% teljá hhr til; ykjureinar 
er htfn varla; þa& var aldrei sibr fommanna a& bda til tilhœfn- 
lausar sögur. 

Vér hðfum að mestu snejtt' hjá þessnm s5gnm; þœr koma 
ekki þessu máli yii, en koma í gtfbar þarfir, þegar tala skal um 
itrdna& fornmanna. 



I. 

Island bygbist um ofanver&a nfondu öld, og fram á tfundu )Ud 
std& yfir byggfng þess. Meb íslands byggfng má f raun réttri 
segja, ab byr) s6nn saga á Nor&rlöndnm, og þá einkum f NoregL 
En af þyf nú ísland byg%ist nœrfellt af allri vestrströnd Noregs, 
frá Hálogalandi og suftr til Agba, og göfgustu ættirnar fidbu land, 
þá þekkjum yér nöfn á hersum og jörlum f þessum hiuta Noregs 
fram á byrjnn nfnndu aldar, svo ef allt er athugalb, þá hðfnm 
yér yitneskju af hyerju fylki f Noregi yestanlandsy og sðgu þesSf 
yel 50 ár áhr en Haraldr hinn hárfagri yarb einyaldskonlíngr. 
En dr þeim hérubum f Noregi , sem ekki ftfru menn úr til ís- 
lands, þá höfum yér mj5g litla spurn þaban, og sfst þab sem 
syo lángt nál fram. £r þyf anis«tt, abíslandi er þab ab þakkai 
ab ekki lá f þagnar gildi þetta, sem yér yitum af Noregi alb segja. 
Ættirnar, sem til íslands fðru, fluttu meb sér fomsögur þær, sem 
þeim yoru skyldastar, og öli þau deill, sem þeir ylssu á for- 
febram sfnnm; hefir þetta geymzt, en glatazt fornsSgnrnar dr 
hinum héru&unum ab mestu. Yér vitum nú ekki hráb þab er, 
sem betr sannar en þetta, hyernlg ðll sagnarit á norrfenu em 
sprotln frá Islendfngum. 

Hérub þau f Noregi, sem ísland er helzt byggt frá, ern: 
1) Hálogaland, á dreif um allt ísland, en þd mest á Rángáry511- 
um og upp um Borgarfjörb. 2) Úr þrándheimi byg^ust Aust- 
firblr; eru þaftan yelflestir hinir stærfttu landnámsmenn i Mtfla- 
þfngnm bábom; en tfyfba annarstabar á landl námu þrændr. 



UM TtMATAL t ÍSLBNDÍNGA 8ÖO0M. 191 

I»eir þorstelnn bvíti, og œtt Yxnaþtfris, Hrafnkeli Freyggofti, Brynj- 
ölfr gamli og brælr hanS) munu aliir hafa yerift úr f>rándheimi. 
3) Úr Raumfldal eru Vatnsdœlir; þar þeklKJum vér ættir fram til 
j5tna. 4) Af Mæri eru Sföumenn komnir. þá taka yib Gula- 
þíngslög; úr þeim bygiist yestrströnd íslande. 5) Úr Fjörft- 
nm og af Fjölum kom Skallagrímr og Ingtfifr. 6) Úr Sogni er 
Brei^fir&fngakyn, ættleggr Bjarnar bunu ; þal)an bygðist og Árnes- 
sýsla a!) neðanverlbn; þaban eru og Freysgyiiíngar f Skaptafells 
þíngi. 7) Af Hörbalandi komu ekki margir til Islands, sem getib sé; 
þtf komu hér til lands menn af ætt H5r&a-Kára, en fáír þtf, og 
eru ekki miklar ættír frá þelm á landi hðr. 8) £n af ög%um og 
Rogalandi kom hfngab mikib mannval: Geirmundr He^arskinn, 
Beyknesíngar, Önundr tréfdtr, ættmenn Öivis barnakarls, Öndotts 
kráku og Yxna-þðrís, og margir fleirí. 9) ÍJt Haddfngjadal kom 
Sel-þórir vestra, og fH^rir bræ&ríingr hans sy^ra. 103 Af þelamðrk 
era og nefndir stöku menn; en af Upplðndum og dr Vfkinni nœr- 
fellt engir. t>45 verlbr a& athuga, ab ekki komu allir þesslr rak- 
leibis frá Noregi. psA getr nú englnn komizt fyrir upptðk á, 
oær fyrst hófust samgaungur dr Noregi til Skotlands, írlands og 
Vestreyja, þ<$ allar Ifkur sé til, ab þab hafi verib mörgum hundr* 
ubam ára ábr en sögur heíjast, enda er ekki nema þriggja daga 
Biglfng þángab dr Noregi, svo þángab var svo skammt ab sælga, 
og þángab héldu vfkfngar mest; þd er af frskum sögum ab sjá, 
sem yfkfngaferbir Norbmanna hafí lagst nibr um stund, en byrjab 
aptr-ekki fullt hundrab árum ábr en Ísland bygbist. þá sökto 
oiiklir vfkfngaflokkar þar vestr f löndin, og námu þar lönd, bæ&i 
i írlandi og Skotlandi, en þö einkum f Subreyjum og Orkneyj- 
am; þessar eyjar má kalla ab sé norrænar frá upphafi. Mest 
bygbust Vestrlönd úr Sogni, af Rogalandl og Ögbum, og vfkfngar 
þaban héldust þar vib flokkum saman. BreibiQörbr allr og Eyja- 
Qörbr bygbist sfban vestan um haf, en ekki beint frá Noregi, 
einnig SkagaQörbr (Höfba-þtfrbr) og mikib af landnámi íngdlfs. 
þab má fuUyrba, ab helmfngr allrar Íslandsbygbar er þaban, og 
verba menn ab hafa þab fast f huga. þeir ættmenn Ketils flat- 
nefs og Hrapps, brtfbur hans, Geirmundr hel^jarskinn, Uifr sljálgi 
og Beyknesfngar, Önundr tréftftr, Belgi magri og Eyfírbfngari 
ftttmenn ÖIvis barnakarls, og margir fleiri, komu allir vestan um 
baf, h5fbn sunúr verib þar yfír 20 vetr útlægir dr Noregl, eba 
voru orbnír flendir f Vestreyjum. Allir þessir, sem. nú voru 



198 UM TÍMATAL f tSLENDÍKGA SÖOUM. 

taldir, voru út Sogni, eba af RogalaTidl eír Ögbum; má af l>vf Hfta, 
ab þaftan bafi menn mest farib f vestrvíkíng. En allir þesslr áttu, 
eins eptir sem ábr, ðftul f Noregi, svo ættunum sjálfum, og sam- 
bandi þeirra vib Noreg, baggar þetta ekk! f nokkurn máta. i 
Hafrsíjarbar orustu voru þa& mest þessir menn tir Vestreyjum, 
sem berskjöld bðfu mtfti Haraldi, og má af þelrri orustu rá^a, 
hve mikill styrkr þeirra var; og fyr en þeirvoru unnir, gat Har- 
aldr ekki slegib eign sioni á Iðnd á Rogalandi og Ögbum , e%a f 
Sogni, því þetta allt voru tfbalslönd þeirra Vestraannanna. 

þegar menn nd vilja athuga, f hvalba. rob hérubin hafi bygzt 
á íslandi, þá er það biklaust, ab vestan og sunnan var% landift 
fyrst numib. I Landnámu segir, sA Austfír&ir hafí fyrstfr otbib 
albygMr. Vér vlljum ekki neita þessu; og má vel vera þab si 
satt. £n viU menn leggja þab f orb þessl , sem h%r hafí ISndin 
orhib fyr numin, en f hinura fjðrMnguhura, þá fer þvf (jarri. þaí 
má ðllu fremr færa sönnur á, ab þessi fjtfrtdngr var sfbastnum- 
Inn allra. En allt eins fyrir þvf getr hann hafa orMb fyrst 
bygbr. þab er nú aldrei hægt a& tilgreina, nær landnámum var 
fullloki% f hverju hérabi ; en þab fdr ölddngis ekki saman, a& þau 
bérub yrbi fyrst albygft, sem fyrst voru numin. í öndverfta fs- 
landsbyggfngu komu tll landsins stdrmenni, sem helgubu sér hell 
hðrub, geysi miklar aubnir. En þá 1i%u optast 30 — 40 vetra, Sbr 
þelr fengi alskipa% ab byg% hérab sitt. Menn vita dæmin af íng- 
dffi, Eatli hæng og Skaliagrfmi. þessir komu allir tii landsins 
fýrir 880, og miklu fyr en abrir landnámsmenn. Vér höfum 85gur 
af, ab Skallagrfmr gaf lönd til bygbar á elliárum sfnum. íngdlfr 
þykir oss Ifkast ab varla hafí lifab þab, ab albygt yrbi landnám 
hans, þvf hann d45 miklu fyr en Skallagrfmr. Á RángárvöHum 
voru og stórar lendur, sem ekki bygbust fyr en eptir 900, þd 
voru þab helzt hðrubin upp til dala, sem menn sfbast reistu bæí f. 

Nœr hérub hafí ab mestu verib numin á landi hér, getum 
vér ekki ákvebib, svo meb vissu sé. Vér höfum þ<5 ekki sðgur 
af neinu landnámi til muna eptir svosem 920; og hðfnm vér fyrlr 
satt, ab þá hafí öll meginhérub verib numin um allt land, ebr 
menn höfbu helgab sér allt land ab kalla, og flest hérub vom 
þá orbin mjög bygb, og sum til fulls. Nd segir svo, ab á sextigt 
vetrnm yrbi landib albygt (870—930); en þab er svo ab skilja, 
ab löndín voru numin ábr, en állt fram á þann tfma voru 
h^rubin ab byggjast. Reyndar hðfum vSr sðgur af, ab lond upp 



UM itlffATAL í ÍSLENDÍNOA SÖOUM. IM 

tíl dala utfm fyrst namin um þetta leyti e6r jafnvel sftar. En 
yér hSfum Iflca sogur af mörgnm, sem ekk! komu til landBins 
fyr, en á ofanTer&um d5gnm Hákonar Abalstelnsftfstra, e%r nm 
daga Haraldar gráfeldar og jafnvel §fóar, og urðu þtf margir 
þessara kyngöfgir bér á landi. £n þessl dœmin eru þd fá bjá 
hÍDum, og hagga ekki þeim takmörkum, sem yér hyggjum a% setja 
megi: ab land var alnumi!!) 910 — 920; en albygt 930. 

£n þau hérubin, sem sftar vora numin, þá bar þar miklu örara 
ab, þá var og siglíng sem mest til landsins, og leib kunnug, hvar 
A landl sem balda skyldi. Albygbust þá bérub á fám vetrum, 
en fœstir námu þá svo sttfr 15nd, sem hinir fyrrí, e%a sumir 
komu meb svo mikla íjðlskyldu, a% þeir fengu jafnskjðtt fnll- 
skipaft á lönd sfn nœrfellt, svo sem Aui^r djúpaubga og Helgi 
magri. f>a% er auðvita%, ab þa& rar ekki fyr en laungu eptir 
landnám, a% bæir næbi fnllri t51u, og kemr þab ekki þessn máii 
Ti%. Nd þ<5 a!b Austfírbir vir&ist ab blasa vlb sklpgengdinnl af 
hafi, þá yar þtf ekki svo, a!b þar bœri menn fyrst f lands^bi. 
þjöMeibin lá sunnar, og það einkum fyrst, me%an hafíb varmönn- 
nm 45kunnugt og menn bðfbu geig af norðrinu, þar sem Dnmbs- 
haf og Tr5Ilabotnar tóku við. f>egar menn sigldu til íslands úv 
Noregi böfbu menn sublæga stefnu, og vanalegast yar, a& menn 
komu a& landí yi& Reykjanes og böfbn þar fyrstn sýn af landinu, 
og er þab bægt ab sjá, ab þá lá beinast yib ab sígla yestr um 
landib; og syo yar og, ab sunnan og yestan á landi urbu öllhérub 
fyr nuroin en norban og austan. þab er syo ab sjá, sem þeir 
einir hafi f fyrstu farib norbr um landib, sem komust f sjtfyolk 
og hafyiUur, sem segir um Önund tréfiSt og ymsa abra. Höfbu 
menn belg af norbrinu, og þótti dælla yib subráttina ab eiga. 
þyf segir syo af Helga magra, ab hann leitabi frétta yib þdr, 
hvar hann skyldi halda ab landi; þ<5r yfeabi bonum, sem 
nœrri má geta, á norbrib, en ófagnabr mikill þ<5tti skipyerjum 
hans þab, ab hœtta s&r þángab á baustdegi, og spurbi Hrdlfr 
fobur sinn, byort hann mundi hlýba í>ðr, ef hann yfsabi honum 
á Dumbsbaf. Eiga Eyfirbíngar J><5r þab ab þakka, ab fjörbrinn 
bygbist ab þvf sinni, enda yarb sd raunin, ab þar yar þðr beil- 
rábr, þyf 511 meginhérub yoru þá numin yestanlands og sunnan, 
en Helgi yar ekki smáþægr, og þurfti ab hafa mikib undiri Annab 
dæml má taka af íngimundi gamla, sem mestr yar landnámsmabr 
norbanlands, annar en Helgi magri; hann kom ab landi fBorgar^ 



ÐM TtMATAL i ÍSLENPfNaA SÖOUM. 

firbi; en af þyí þar Yoru öU lönd numin, hélt hana iandyeg 
þa%an og nor^r í land, en lcom eklci af hafí a% Norirlandi. 

þab sem i landnámn segir, a% ðíbast hafí bygzt milli Homa- 
Qarðar og Reylcjaness , þá er hér farl% eptir áiitum , af þFÍ þar 
yar iölcust landtalca, en elslsi yar þó syo i raun og yeru. fnA 
eru nefndir stölcu landnámsmenn ( L6ui býsna snemma, syo Bem 
þórbr skeggi, og Hrollaugr kom yfst tíi iandsins skðmmu eptir 
900; og má þa% ekki kalla ýkja seint. Rángáryellir yitum yér 
a% er annab elssta landnám á iandi. Árnes ]>fng yarb nokkub seint 
numib, mílli þjórsár og Ölfuaár, en snemma yar numib þa% sem 
Íng<$lfr bygbi , frá Ölfusá og út á Reykjanes. þetta skal nú allt 
betr sagt sföar. Hérubin í kríngum landib urbu numin hérambil 
í þessari röb: Gulibríngusýsla: 874. Rángáryeliir : 877. Borgar- 
Qörbr: 878. Breibafjörbr norban og sunnanyerbr: 884—896. Hdna- 
yatnssýsla (Ingimundr gamli) hérumbii 890. EyjaQörbr hérambil 
890. ísafjörbr og Strandir hérumbil 900. Skagaíjörbr: 900—910. 
Austfírbir hérumbil 890-920. 

Ura þab, hyer fyrstr fyndi ísland, eru deildar sagnir. Hanks- 
bók nefnir til þess Garbar Syafarsson ; en í Landnámu Sturla i$g- 
manns segir, ab þab yæri Naddoddr, og sagt enn fremr, ab ^syo 
sagbi Sœmúndr prestr enn fróbi" og er þab þyf eflaust réttara. 
Naddoddr yar líklega œttabr af Ögbum, og yar bTÓh'iT Yxna-þtfris, 
er síbar skal geta. Naddoddr átti ddttur Öiyis barnakarls af 
ögbum. Hann yar mesti yíkíngr, og stabfestist ( Fœreyjum, af 
þy( hann átti hyergi annarstabar frltt. Vér hðldum ab Sigmundr 
Brestisson sð kominn af honum. Hann yildi einhyemtfma yi^a 
Fœreyja úr Noregi, en yarb sæhafí til íslands. Hann kom ab 
Austfjörbum, þar sem Reybarfjall heitir. Hann sá ekki tfblnda, 
dyaldi skamma hr(b yib landib og kallabi Snœland. 

f>y( nœst er nefndr Garbar Svafarsson, sænskr ab ætt. Hann 
í6t ab tiivísan móbur slnnar framsýnnar ab leita Snælands. Abrír 
segja hann færi til Subreyja, ab heimta arf konn sinnar. Hann 
kom ab Horni hinu eystra, og sigldi norbr um landib, og yar ( 
Hðsayfk um yetr. Hann slgldi fyrstr umhyerfís landib, og fann 
ab þab yar eyland; kallabi hann þab Garbarshdima. 

Hinn þrib), sem kom til íslands, yar Hrafna-FIóki Glimssoo, 
ddttursonr Hörba-Eára. ÖIl sagan um hann er nigög forneskju- 
leg f þar sem talar um hrafna hans , og annab fleira, syo og föb- 
urnafn hans, sem fáir mennskir menn munu hafa borib. Fl<Ski yar 



VM TÍMATAL Í ÍSLENPfNGA SÖGUM. Ml 

hörtskr $lb lett. Hann ftfr af Hörðalandi a% leita Oarbarshólma, 
kom aiigtan al^ Horni og sigidi vestr um Reykjanes og Faxaflda, 
og Brei&af)ðr&, og tdk land vib Ðarðafltrönd og var þar um vetr. 
þeir gengu um vorib norbr á Qöll, og sáu Qörbfulian af liafígum; 
þrf nefndu þeir landíi iBÍand, en íjör^inn IsaQörð ; og sem alkunn- 
Dgt er, þá lastalbi FliSki landib, en þortflfr sngðr lofalbi þaft sem 
mest, Bag%i smjör drjúpa af liverju strái, en Herjöifr sagbi kost 
og l$0t á; þó varð svo alb lokuro, ab Flóki bar beinin á íslandi: 
hann nam laungu síbar land í Skagafirii, og er einn af l>eim fáu, 
sem þángab komu af œtt Hörba-Kára. Sonr þórtflfs Bngörs var 
Aubon rotinn, lángafi Gubmundar ríka. £r sem þtfriSIf hafi tfraft 
fyrír, a% œtt hans mundi bera gœfu á þessu hinu nýja iandi. póióih 
nr Færeyíngr. Uni hinn danski var sonr Gariars; hann ftfr 
og tii ísiands, og var Hrtfar Túngugoii sonr lians, og er þa&an 
mikil œtt í Skaptár-þíngi. 

Frá Naddoddi eru og œttir á Isiandi. Synir hans tveir, Már og 
Bröndólfr, námu land í Árnes-þíngi meft ]>eim m<$&urfrœndum sfnum, 
cttmonnum Ölvis bamakarls. þannig fdr svo, a& allir þeir, sem 
fondib höf%n ísland, komn á sftan sjálfir tíl landsins e&a þá synir 
þeirra, og eru œttir frá þeim velflestum, en ekki telja menn afmœli 
la&dðins frá komu neinna þessara þriggja, þd næst lœgi aft teya 
þaÍfráFldka, sem landinu gaf nafn fyrstr; og elgi vitum vér neitt 
meb vlssu a% ákveia, nœr þeir hafi komib til landslns. Vér munum 
ijá sAar, éJb íngtflfr lcom fyrst fil landsins 871 ; mætti þá ætla, ab ein 
8-10 ár væri þá libin frá þvf, ab Naddoddr fyrsi fann landlb. 
ÖIlo styttri tfmi hefir þab varla verib, því á frás^gninni er aub- 
Bett, ab nokkub leib á miili bverrar fararinnar. Vib aldr Nadd- 
oðds kemr þetta vel heim. Öxnap-þtfrlr bróbir hans liAi fram á 
daga Haraidar hárfagra, og námu sonasynir hans land á íslandi. 
Hjalti Skeggjason (fœddr 965) var fimti maír frá Naddoddi, en 
Hallr f Haukadal (fæddr 995) sjötti mabr. Teli menn þaban fram, 
STo ættiNaddoddr ab hafa fæ%zt hérumbil 830— 840; þvf ber vel 
saman vib þab, áb' hann var dðtturmair Ölvis barnakarls. Af 
ÖIvi er 8V0 mikll ætt, a% hægt er ai vita nær hann hafi iifab. Synir 
Naddodds, Már og Bröndtfifr, er sagt ab hafi komi% út snemma 
iBlandsbygtar. 

En. landnámsifebr landsins eru þelr kaliabir: íngtflfr og Lelfr; 
þeir voru bi%ir ættablr af þelamork. þeir bræ%r Bjömtflfr og 

14 



2M UM TfMATAI. í ÍSLENDÍN6A SÖGUM. 

Hrtfaldr vom ger&ir þaian fyrir víg, og fóru Testr áFjalir. Ingtflfr 
var Arnarson, Ðjömtflfssonar, en Leifr Hrtfbmarsson, HröaldsBOoar. 
Um þab bil er þeir f<58tbr»)^r íngölfr og Leifr voru í uppvextí, 
var Atli á Gaulum jarl í Sogni, en þeir synir jarls: Hersteinn, 
Hólmsteinn og Hásteinn, voru þá dngir og á aidr vib þá fdstbrsbr. 
Frá vibskiptum þeirra allra segir í Landnámu (1. 3) og í upp- 
hafi Flöaroannasögu, og urbu þau upptðk og upphaf Islands bygbar. 
Í fyrstu var vinátta meb þeim öllum. þesa er geti^, al) þeirgengn 
allir í I5g og herjubu eitt sumar í vestrvíkíng ; fór allt vel meb 
þeim^ en Atlasynir vorn ofstopamenn roiklir, og fengu þeir fist- 
bræbr brátt eUb kenna á því. þá var Ingtflfr tvítugr, en Leifr 
átján vetra, er þeir fóru í hernab; segir svo, aö þá hafí verib log, 
ab engir ýngri en tvítugir væri libtækir í víkíngalögum ; vildo 
þeir þv( gjöra Leif rœkan, en engar sönnur vitum vér á, ab slík 
Vóg hafi alroenn verib meb víkínguro ; hitt var miklu fremr, ab frá 
ttflfta ári og fram á átjánda vetr var þab, ab ríkísmanna synir 
fengu sklp og libskoat hjá februm sínum, til ab leita sér ijár og 
frama, og reiddi íiestum vel af ; svo voru menn brábgjðrvlr í þá 
daga. Svo er ( fornum sögum sagt um Hálf konúng, ab hann fdr 
tölf vetra á herskip ; saroa segir s(bar um Eir(k blóböx og Olaf 
hinn helga, og marga íleiri mætti enn tilgreina. Um Atlasonu er þai 
og mjög óHklegt, ab þeir þá svo snemma hafi verib á þrítugs aldrí, 
sem enn skal sýnt verba, er litib er til aldrs og dauba (obnr þeirra. 
en titkomu Hásteins til Ísiands , sem varb svo laungw sfbar. I 
FliSamanna sögu segir nd, ab þeir vœri tvö sumnr ( hernabi, en ( 
Landnámu: ab þab vœri eitt sumar. A þessu bili öndubust feir 
þeirra Leifs og íngtflfs. Hðldu þelr Atlasonnm veizlu, urba ol- 
mái þeirra heldr frek, kom til heitstreng(nga og lauk meb Qand- 
skap. Varb, sem opt kann verba, kona þeini ab r45gi : Helga fagra 
systir íngtflfs, er Hersteinn lagbi hug til, en Leifr unni henni áir, 
og hafbi Ingtflfr hugab honum þann kost. Frá ölmálum þeirra 
segir svo ( Fldamanna sögu : ^Helga bar öl a% veiziunni, hdn var 
allra kvenna vœnst og kurtetsust. Svo'er sagt, ab Hersteinn iifi 
opt til hennar bl(blega, og ab þes^ari veizlu streng^í hann þess 
heit, ab annabhvort skyldi hann Helgu eiga ebr enga kono ella. 
Kvabst hann nd fyrstr hafib hafa þenna leik, og áttu nd, íng- 
dlfrl segir hann. Ingdifr svarar: Hásteinn skal nu fyrst um mæla 
segir hann, þv(hann er vor vitrastr og vor foraaabr ab öilu. Bá<- 
steinn mœlti þ&: þess strengi eg heit, segirhann, þó ab mér f^ 



UM TÍMATAL í tSLENDÍNðA SÖODM. 

viBdi á rll mann, A eg skal eigf halla réttum dtfmi, ef mér er trdab 
tíl dygbar am. Hersteinn mœlti : eigt er þessi heitstrengíng þfn 
þeim mun skýrlegri, sem þd ert reiknabr yitrari en vér; e&r 
bvereu máttu gera ef þú átt vib vini þína um eir dvini. Uá- 
steinn svarar: þab ætla eg m^r sjálfum fyrír tA sjá. þess 
strengi eg heit, segir Ingölfr: aJb skipta vi& engan arf nema 
TÍb Leif. Eigi skiljum vér þetta, segir Hersteinn. Hásteino 
kvabst þetta giðrla kunna ab sjá: Leiíi vill hann gipta Helgu systur 
sína. Leifr strengdi |)ess heit, a!) vera elgi verrfe^rdngr. Hástelnn 
sTarar: eigl mun miki^ fyrir því, því a!b fabir þinn fdr fyrir iU- 
Tirlga sakir af þelamörk og híngað. Nd þrýtr veieluna''^ 

þeir skildust me^ fáleikum, og um vori&, er þeir skyldi f 
TÍkíng, sættu þeir bræbr Hersteinn og Hdlmsteinn Leifi, er hann 
skyldi fara í vfkíng; sldst f bardaga vi& Hfsargafl, f%ll Herstelnn, 
en Hölmsteinn flýbi. Nœsta vetr féll Hdlmsteínn, f atfor at) þelm 
fÓBtbræ&rum^ íngdlfí og Leifi. þá var Hásteinl selt sjálfdæmi; 
hann var vitr og réttdœmr; hélt hann vel heit sitt: lagíii dgiidan 
Heretein brd%ur sinn fyrir atf5r og tílræbi, en fyrir vfg Hdlm* 
BteÍDS, er hefna vildi brd&nr sfns, skyldu þeir frændr hafa fyrir- 
gjört öllum dibulum sfnum, og vera dtlægir innan þriggja vetra, 
eta dræpir að öbrum kosti. f>á fdru þeir aJb leita Islands, sem 
Fltfki og 6ar&ar höf^u fundib fyrir skemstu. þeir voru einn vetr 
anstan á landi; þá hurfu þeir aptr tilNoregs, en Leifr fdr þaban 
tíl íriands og berjabi þar ; hafbi hann áhr fengib systur Íngdlfs. 
Nsr þeir hafi fyrst farib ab leita Islands ver&r eigi meb fullri 
TÍBSu sagt. Ari frdbi segir svd: ^ísland bygbist fyrst dr Noregl 
á dogum Haraldar ens hárfagra, Hálfdanar sonar ens svarta, f 
þann tfb., a& ætlnn og töln Teits fdstra mfns, þess manns, er eg 
kunna spakastan, sonar ísleifs biskups, og þörkels f^burbrdbur 
míns Gellissonar, er lángt roundi fram, og þurfbar Snorraddttur 
golba, er bæbi var margspök og tfljdgfrdð, er Ivar Ragnarsson lob- 
brókar lét drepa Játmund enn helga Engla kondng, en þa% var 
deeelix yetrum eptir bur& Krists, ab því er ritib er f sögu hans. 
Ingdlfr hét ma%r norrænn, er sannlega er sagt aJb færi þaban til 
Íslands, þá er Haraldr hinn hárfagri var sextán vetra gamall, en 
íanna&sinn fám vetrum síbar" (Islend. b. kap. 1) ; ogenn fremr segir 
( Landnámu*handritum nokkrum nýjum, og mnn sögn Ara hafa 

*) Cpphaf Fldaroanna sögn hefir aldrel verið prentað ; hútum vér þvf tiirært 

þenoa kafla orðréttan eptir handritam sðgannar. 

14* 



M4 UM llMATAL t ÍSLENDÍNGÁ SÖOUM. 

vakab fyrir þeiin er \yáh vitalí: ^&t yar á sétta ári rflÚB Uar- 
alds kondngs hins hárfagra, er þelr íngdlfr ftfru a)b leita Is- 
lands, en sex vetrum sílbar fiSru þeir a^ byggja landib, þa^ Tar 
á þrettánda ári konúngddms Haralds hins hárfagra; þá liafii 
hann verii tvo vetr einvaldskonúngr að Noregi, síban Hafrs- 
fjar^ar-orusta var; þab var fjdrum vetrnm eptir fall JátmiindaT 
koniings á Englandi, hins helga^' (Landn. 1. 6). Nd kemr þa% gam- 
an, a% þab vœri á sétta ári rfkis Haralds, og sextánda aldrs árí 
hans, sem Ari segir, þvf tfu vetra tók hann konúngdóm, ab þvf er 
sðgur allar segja; hefbi þab eptir þvf átt ab vera sumarib 866. 
Nd má af sögum þeim, sem vér enn höfum, telja sér þetta sjálfr 
til, og mun sjást, áb oflángt er hér látli Ifba míili íslandsferba 
þeirra íngiJlfs ogLeifs; er hér þai hélzt til marks, ab mel fullrí 
vissu má sjá, a& synir Atla jarlslifbu ein Qðgurebafimm ár fram 
yfir þenna tfma, en af vfgi þeirra Hersteins og Hdlmsteins Uaozt 
einmitt hin fyrsta ferð íngðlfs og Leifs út til landsins, og sfl^ 
byggfng þess ; en hina sfbart útkomu þeirra hafa fræbimennlmir 
f fornöld ákvebið svo gaumgæfilega, ab þeim reikníngi skjátlar 
eigi hib minnsta, sem enn má sjá, ef athugab er. Vill hér sto 
vel til, sJb önnur saga er til samanburbar, og þab Egils saga, sem 
f ðllum greinum er svo gób, ab orb hennar verba meb engu máá 
rengd. þar getr um sonu Atla jarls frá Gaulum, og vibskipti 
þeirra vib ölvi hnúfn. Berblu-Eári, fabir þeirra Ölvls og Ey- 
vindar lamba, var vinr og föstbr<5bir Kvelddlfs. Kveldulfr kvong- 
abist f elli sinni og fékk Salbjargar, ddtturBerblu-Kára. þelr bjugga 
allir f Fjörbum, f grend vib þá Atlasonu. Ab bltfti einhveija á 
Oaulum sá Ölver Solveigu hina fögru, jarlsdöttnr, systur þeirra 
brœbra, Atlasona; sfban bab hann hennar, en jariinum þ^tti manDa 
munr, og vildi eigi gipta hana. Sfban orti Öiver mörg mansaungs- 
kvœbi um Solveigu, og svo mikib gerbi Ölver sér um faana, ab 
hann lét af herferbum, og voru þeir þá f herferbum eptlr einir: 
f>ordlfr Kvelddlfsson og £y vindr (Egilss. kap. 2). þá voru þeir f 
nppvexti jarlssynir; þeir voru mestu ofstopamenn og ddælir vfk- 
fngar; urbu þeir æfir og uppvœgir yfir þessum tiltektnm ÖIvis, of 
skömmu sfbar, sama haust er Haraldr hárfagri haíbi um sumaríi 
barlEt vib Aubbjörn konúng og Arnvib á Sunnmœri, en þab var, 
sem sjá má af kontingas<Sgunum, íjdrum vetrum fyrir HafrsQarbar- 
orustn, ebr 868, veittu þeir Atlasynir heimfðr at ölvi hnúfu, og 
vildu drepa hann. fieir höfbu lib svo mikib, áb ölver hafbl enga 



UM TÍMATAIi í ÍSLENDÍNGA SÖOITM. 

Tilstöiu, og komst ine& hlaupi undan. Hann gerbist sama haust 
hanðgenginn Haraldi, og skáld hans. Setjum vér nú svo, ab ht& 
næata sumar eptir abfl5rina rtí> ÖIyí haíi þeír allir farið i yfkfng 
fÓBtbræbr, þá verir fall Hersteins 870, en fall Htflmsteins 871, 
og mus þetta láta nimi. En um Atla jarl og Hásteln er þab a% 
segja, ab jarlinn f%U laungu sfbar, um 900; ftfr Hásteinn þá tilís- 
iaods, og hefir hann þá verib um fimtugt. }>eir bræftr aliir munn 
Tcra fæddlr um 850, en þeir Hersteinn og Htflmsteinn hafa fallib 
iigdg úngir. — þeir íngólfr og Leifr fdru nú í landa leit tilíslands, 
og Toru þar elnn yetr (872) ; en þai yar drNoregi a% Leifr hiH í hem- 
al> til írlands, og svo tii Noregs aptr, hafa þeir þessi mitseri a& 
Ifkindum hafet vib í Fjörðum, þvf Evelddlfr, og margir abrir þar, 
Tora Tinir þeirra. Hyggjnm vér, ab tyeir retr hafi genglb til þessa 
(873^874), þartil þeir fdru alfarnir ab byggja landib. Eemr þetta 
og einmitt í sama stað niðr og sögurnar greina, ab þetta hafl 
Teríb árii 874. Landnáma segir svo: ^Sumar þa&, er þeir íngdlfr 
föru 8kh byggja ísland, hafii Haraldr hárfagri veri% ttflf ár kon- 
ásgr ab Noregi^\ þá var liiib frá upphafí þessa heims sex þás- 
undir vetra, og LXXlil vetr, en frá holdgan drottíns dccc og LXXUII 
ár** (Landn. 1. 6). Hér er ab eins þab abgœtandí, ab rfkis ár Haralds 
era taiin frá 862, þd hitt sé algengara, ab telja frá 860. 

þab er enn eitt atvik f Eígiu, sem má færa til sönnunar um þai, 
kvenær byggfng landsins htffst: þdr<51fr Eveldúlfsson var drepinn 
877, ^a fimm árum eptir Hafrsrjarbar-orustu, sem allt veirtr a)& 
nriba vii f sögu Haraldar hárfagra. þetta sumar fór til Islands 
Ketill hængr, vegna dráps Hildirfóarsona. Nd seglr í Eiglu, aJb 
^þrem vetrum ált höfbu þeir íngdlfr og Lelfr faril) a% byggja 
Island, og var mönnum þá all-tfbrætt um þá fer%'' (Egllss. kap. 23). 
Kemr allt þetta f samá stab niðr. þrjá vetr var Íngdlfr á Islandi, 
ftr hann tœki sér bdstab f Reykjavfk: hinp fyrsta ab íngdlfs- 
hofba (875); þa& vor var drepinn Hjörleifr. Annan vetr varíng- 
Afr ab Hjörleifshön^a (876), en hinn þrlbja f Ölfusi. Um vorib 
eptir (877) fdr hann su%r yfir heiM og fann þar öndvegissúlur 
sínar. þetta ár er afmœii Reykjavíkr, og var bærinn reistr þA 
sumar. Af Eiglu er nd aA sjá, sem íngðlfr hafi þá samsumars 
brib utan til Noregs, þvf haustinu ábr en Skallagrfmr færi til 
klands er íngdlfs get1& : þar segir svo : ""þar voru komnir vinir 
þeirra og kunnfngjar: Ingdlfr Arnarson og förunautar hans, og 
tekit sér landkosti og bdstab á íslandi'* (Egilss. kap. 25); má vera 



206 UM TÍMATAL í fSLENDÍNGA SÖGUM. 

a% íngólfr hafi þenna retr, sem í hönd f<5r, veríft í Noregi, því 
þetta var um haust, og hefir hann þá farib til landsins aptr sama 
voriíi og þeir Skallagrímr; er eliki ólíklegt, a& þa^ hafi yettb a6 
tilvísan íngólfs hvar þelr komu aJb landi. 

Hafi íngólfr verii) tvítugr, sem segfr í Fldamanna sögu, er 
hann fðr í víkíng meft þeim Atlasonum (869), þá hefir hann farií) 
hálfþrítugr a& byggja landib. Hann kvongaíiist í Noregi, Ifklega 
sífeustu vetrna sem hann var þar, áSr hann fœri þaban alfarinn, og 
átti Hallveigu Fróbaddttur, systur Lopts hins gamla, en fSftur- 
Bystur Lopts Ormssonar landnámamanns. Nær Ingtflfr hafi andait 
verir þab nœst komizt, sem segir: ab þab var þorsteinn, sonr 
hans, sem þfngib setti á Kjalarnesi; má af því sjá, a% þfngii 
var sett eptir dauba íngtflfs. Nd er þa^ fyrsta mál, sem vér vltom 
a% fidtt hafí veril^ á Kjalarnesþfngi , vfgsmálib Ófeigs grettis, sem 
önundr tréf<5tr sdtti , og sem um er geti% f Grettlu. £n þab var 
sama sumariti og Olafr feilan fékk Áldfsar, og Au%r hin djdp- 
anbga andal^ist, og var þab, eptir sem nœst verbr lcomÍEty 906— 
908, eha, þau árin. Ná hyggjum vfer, ab Kjalarnesþfng hafi þá 
veri% nýstofnab. Hefír íngdlfr þá andazt um aldamðtin, og eigi 
or%ib mj5g gamall mair. þeir voru jafnaldrar hans Skallagrfmr 
og Ingímundr gamli, og Wfbu þeir bá&ir lángt fram yfir þeona 
tfma. þorsteinn Ingdlfsson mun hafa lifab fram á mibja tfundn 
öld, og orÍ)i& gamall ma%r. þorkels mána sonar hans er fyrst 
geti% vib deilur þeirra Kaldbeklfnga vii þá sonu Önundar tréfötar: 
}>or8tein og þorgeir, en það var nálægt 950, svo sem sjá má af 
aldri þeirra febga f^orgrfms og Asmundar hœrulángs; hefir þor- 
steinn þá verib andabr. þorkell máni andabist 985. 

Mestir þeirra, sem bygí)u f landnámi íngólfs, voru þeir frændr: 
Helgl bjólan og þeir brœbr Örlygr gamli og J>dr)&r skeggi; þeir 
komu allir vestan um haf. Helgi kom fyrstr þeirra til landsins, tuifbi 
hann ábr veriS í Subreyjum meí) Au&i systur sinni og jjorsteiiii 
syni hennar, en Ketill fabir hans var þá andaftr fyrir nokkrum 
árum, er hann brá bygb sinni og fór til íslands; en nœr þal) 
hafi verib, má til fulls sjá af Eyrbyggju. I^ar segir svo: al 
þegar Björn austrœni fðr titlœgr i5r Noregi til Sufereyja, þá var 
Ketill {iA\t hans andaðr, en hann fann þar fyrir Auði systur sfna 
og Helga brtfiur sinn, og bu^u þau honum kosti me)b sér (Eyrb. 
kap. 5). Björn var tvo vetr í eyjunum á&r hann færi tll Islands; 
en þa% var tdlf vetrnm sfðar en íngdlfr (886) ; þá var Helgi enn 



UM TÍMATAt Í ÍSLENDÍNaA SÖGCJM. M7 

tffarinn; komBjðrn fyrstr Binna kynsmanna til landsins. £n sto 
aem sex vetram sAar, er Aubr kom tíl íslands (hðrumbii 892), 
yar Helgi kominn þángab og haf%i tekib sér bitstab. Hefír 
bann þvf komii tll landsins einhverntfma á þessu eex ára bili 
(886 — 892). í Landi^n segir og, ab hann kœmi dr Suireyjum, 
og kom hann kristinn, sem flefltir hans kynBmenn. Helgi bjd ai 
Hofi á Kjatamesi; þar var hof mest á islandi. Öriygr Hrapps- 
son, bröburson Ketils flatnefs, kom síbar út af'irlandi. Örlygr 
kom fyrst ab Vestfjörbam og nam PatreksQörb; á andan honum hafbi 
örnnnaifi Amarij&rb, og þeir Anrau&feldr; má af þvf marka, a% 
Akoma örlygs var nokkuft seint. Skipverjar Örlygs bygbu Pai- 
reksQ^b margir; en hann f<$r sjálfr subr á land, eptir tilvfsan 
Patreks fdstra sfns, segir sagan; en Ifklega hefír hann þ<$ áSr 
haít spnm af, hvar ættmenn hans hSfbu tekib sér bústab á land- 
ioa. Hann var hinn fyrsta vetr með Helga, brœbrángi sfnum. 
Örlygr bj6 a& Esjnbergi, Valþjtffr gamll var sonr hans. Torfi 
YalbrandsBon, sonarsonr Valþjöfs, Wfbl i ofanverbri tfundu öld. 
Dm örlyg er þai merkilegt, ab mikiU lándvœtta átrúna&r hefir 
gengii f hans œtt. Vér getum þessa hér, því ella er þess mibr 
kostr. ]>a%an er sprottin Kjalnesínga saga, ágœt saga f sinni röb. 
Esja gamla var landvættr, og kom af írlandi eins og Örlygr, bafa 
þeir ættmenn trúslb á hana, og haldib htSn byggi í íjallinuy sem 
þelr nefndu eptir henni, og bæinn meb, sem Örlygr reisti btf á. 
Bafa þeir Ifklega trúab, ab þeir dœi inn f fjallii. Lfka trá h6í%u 
þórnesfngar á Helgafélli , Freysgyblfngar á Svfnafelii , Raubmel- 
ÍBgar á þórlsbjörgum, og miklu ví%ar um land má finna þessa dœmi. 
Nú vitum vér, a% ætt Örlygs, eíns og allra ættmanna Ðjarnar bunu, 
▼ar hersborin og óbalborin í Sogni. Á Balaströnd í Sogni eru ör- 
nefnl enn kend vib Esju, og íjallib svipab Esjnnni á íslandi ; nd er 
Kkiegt, ab biistabr þeirra lángfebga hafí verib f mibjum Sogni, og er 
þá enginn stabr betr tii falllnn, en Sýrströnd og Balaströnd, og löndin 
þar iim krfng. Hefir ná Örlygr gamll haft þaban söguna, 4>g gefib 
£sfu sinni land f Qalllnu hjá sér, eins og hdn áHí fyi*f Noregi hjá 
februm hans. A% Kjalnesfnga saga sé ein af þeim sögum, sem kalla 
má laudvætta sögur, mun hverjum Ijóst sem söguna les. Esja var 
HBrgabrúbr Kjalnesfnga, Ifkt og Bárbr var Áss Snæfellfnga. Um 
Báa, föstra £sju, og verr hans meb Ðofra jötni, er sama lé 
segja. Menn héldu, og þab var ab vonum, ab samgánga og sam- 
Iff vnri nnlK landvœlta f bálum Idndunum, íslandi og Nowégi. En 



CM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA SÖGUM. 

sagan er nli mjdg úr lagi fœrt og blandai yi% landnámBuienn, 
enda mun sagan slcrásett nokku& seint. Jökulsþáttr er áframbald 
sögunnar, og er án efa þab gamalt, ab Jökull vœri dtftturson Dofra, 
eínnig viireign hans vih föbur sinn og hrakníngar hans 6(ðan. Margt 
er íKjalnesínga sögu rángt um landnám á^jftlamesl, og er þtf sagan 
skráb þar í hérabi, sem .sjá má af því, hvab 511 ðrnefnl «tanda 
heima. Synir Helga bjtflu eru rángnefndir, svo og um hofbrennu 
Bda; þa% er allt tilhæfulaust. Líka yita menn, ab Örlygr bygbi 
beinn*á Esjul^ergi, en Esja bjtf aldrei nema í Qallinu. 

Sftastr allra þeirra mun þörbr skeggi, brtf&lr Örlygs, hafa tekib 
btfstaft. Hann kom fyrst ab landi fyrir austan, ( Ltfni, og bjtf þar 
10 — 15 yetr, en seldi sfban Úlfljtfti löndin og rébiat sjálfr eubr 
á Nes. Hann átti Vilborgu , dtfttur Ósvalds og Ulfrúnar hinoar 
tfbornu, dtfttur Játmundar konúngs á Englandi. Má af því muka 
ab hann hefír komib híngab kristínn. þtfrbr yar þá kominn á 
Snbrnes, er Eetllbjörn kom til Islands (hérnmbil 905). Helgu og 
þuríbl, dœtr þtfrbar, áttu þeir Ketilbj5rn og Eyríkr í Gobdðlum, 
en son átti bann engan, syo yér yitum. 



Eptír a% íngtflfr hafbi numib á Submesjum, fœrbist bygbio 
smátt og smátt nor&r á yib. Borgaríj5rbr bygbist þar nmt, en 
gyo BreibifjSrbr, þá Vestfírbir, og lítr syo dt, sem bygbin hafi svo 
fierKt koU af kolli yestr og norbr um landib, þyí enn yom tfnom- 
In hérub norbanlands er alnumin yar mestSU yestrsíba landsins. 
Fyrstu landnámsmenn allir, sem yðr þekkjum , settu bdstabi s(m 
snbr og yestr um landib. En um þab leiti ab alnumib yar ab 
yestan Breibifj5rbr, Borgarfj5rbr og flelri hérub, ftfru menn ab 
nema norbanlands , og eru m5rg r5k til þess , ab 511 bygb yarb 
sfbar norbanlands en yestan og sunnan. GnUbríngusýsIa er fyrsta 
landnám á landi hér, þá Rángáryellir, en síban Borgarljörbr, þ< 
BreibiQ5rbr, og syo koU af kolli; þtf yerbr samstundis bygb í 
ymsum hérubum síban. Skallagrímr naœ nserfellt allt þyerár- 
þíng. Ab Testas rébu lendur hans þfngamtftnm, en ab sunnan nAi 
þíngib ab Hvalfjarbar botni, en Skallagrímr nam eigi 15nd fullt 
syo lángt ( subr. Hyalfjörbr deildi þá og Qtfrbúngum. Miklu síbar, 
á ttflftu 5ld líklega, yarb breytíng á þy(, og deildi Hyítá Qtfrb- 
ángum, og svo hefír jaftian verib sfllin. Varb þá íjtfrbungasklptl 
( mibju þ(ngi, en eflaust munu þ6 þ(ngamtftin fornu bafa haldist. 

Meil.i íslandi eru þau Undnám: Ketils hœngs, ingtflfs, Skalla- 



UH TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA 8ÖGUM. 200 

fríma,^ Breíiíirbínga og Helga magra ehr Eyfirbínga. £ru þessi 
favort um 8ig nœrfellt heiit þ(ng, en öli tii samans era þau meir 
en þribjdngr allrar ísiandsbyg^ar a& mannafla og istyrlc, þd eigi sé 
þá þribjdngr alls iaiiclsmegins. 

Af Mýramönnum er mikll saga. KTeldúlfr var kynborinn 
iieriir í Fjðrbam ( Noregi. Úr fomeskja er œtt Kveiddifs talin 
íiá Hrafsifltamönnam, frá Katli hæng og Grfmi iobinkinna. Hrafn- 
itta œttin er einhver hin göfgasta af fornum œttum; eru af þeim 
iáDgfe&gam : Katli, Grfml ogÖrvar-Oddi, miklar sögur og fomkyielii, 
Toru þeir f abra œtt komnir af jðtnum eba Finnum, en af álfum 
(bÍDa; þvf fylgbi og þeirri ætt jafnan, a% f henni vora frfðastir menn 
•— þáb höffta þeir af álfam, — en þarhjá voru jafnan f œttinni menn 
kaaramir og alira manna Ijdtastir, — > ollu þyf jötnar. þaft fyigdi ham- 
rðmam mðiuiam sem segir um Kveiddlf, ab þegar kvelda tdk ger&ist 
haon styggr og drillr; hann var og kveldsvœfr. þaJb var trda f 
fomeskjtt, a% slfkir vœri eigi einhamir; voru þeir menn um daga en 
fargar á ntfttum, og kom trölls-ebli þeirra Jafnan fram er myrkva 
t<k. MikiU ramleiki fyigdi Hrafnlstn ætt: þeir höfðu hvervetna 
byr; við boga og skot eru þeir jafnan kenndir. Viireign Ketils 
hcngs vib Gusi jötun er aikunnug, þaban eru Gusisnautar örva 
írægaftar í sögum, og nöfn þeirra: hremsa, flaug og fffa, eru al- 
kennd f Ijtfftum. þd dugftu betr Jólfsnautar Örvar-Odds. 

Sftan Ketill vann orminn fylgbi hængs nafnið jafnan œttinni, 
og báni þab marglr, sama er ab segja um Lobínkinna nafnib. 
Hrafnhildr ogLopthœna (áifkonoheiti) eru nðfn, sem hvergi finnast 
Bema f Hrafnistu ætt. Ketill hængr er einhver hinn elzti f forn- 
aldar sðgum, og frá honum er skamt ötalib fram til jötna. Afí hans 
Tar öargr jötunn, en fabir bans hálftröil. Örvaroddr sonarsonr 
kans ]il%i 300 vetra, og þd var hann f elli sinni á BrávelH mdti 
Haraldi hllditönn, enda er Ingimundr gamli talinn sjötti mabr frá 
Katli hæng, og er þv( aubsfeb, ab ekki gat hann verib bræbrúngr ^ 
Kvelddlfs, er þab og vfst, a& enginn mabr bjó f firafnistu me% 
þvf nafni á dögum Haralds hárfagra. þab er ekki efandi, ab 
forfeir Kvelddlfs hafa a& lángfebgatali verib hersborair og Sba\~ 
bomir f Fjorbnm mann frá manni ; en nd þektu menn ekki næstu 
forfebr l^elddifs, og skeyttu þvf saman ættina á þessum stab vi% 
Hrafnistumenu, fornaldar œtiina, sem Kvelddlfr taldi œtt sína frá, 
þó vfst s^, a^ Kvelddlfr er sá efzti mabr ( þeirri œtt, sem vér 
hðfum sðgttr af. Hver sem gera vill Ketil gamla hæng a& menii^k- 



212 UM TÍMATAL í ÍSLENDÍN6A 8ÖGUM. 

(868—869) kom Ðer(1u-Kári og (Myer hiiáfa nokkru sfóar til kon- 
úngs norbr í þrándheim, og gerbust honum handgengnir. 

f>enna vetr brenndi Rögvaidr jarl inni Vemund kondng; fir 
Haraldr næsta sumar meb 8kipaii!)i subr í Fjðrbu og lagbi land 
undir sig (869). þá sendi hann menn á fiind Kveldúlfs, ab hoU 
honum á sinn fund. Nú tvískiptir sögimum: segir syo í sðga 
Haraldar (Ukr. kap. 18) a% Haraldr hafi úr þeBsari ferb farib ix 
Fjðrbum og.rakleibis suir meb landi og í Vík austr; þá herjabi 
hann um Gautiand og var á herflkipum allan þann vetr, sem Begtr 
í kvæbumHornklofa um konúng. þá voru fjtfrir vetr libnir sftan hanii 
fyrst kom norbr í land, og kemr þab saman vib þab, Bemannars má te^ja 
sér tíl um hernab hans. £n Egilssaga segir hér tvíllaust, ab þetta 
sama haust fór Haraldr norbr í þrándheim sem hann var vanr, og 
þab til merkiB, ab þetta sama haust kom þörólfr KveidálfBson til 
hans íþrándheimy og gerbist hans mabr og var meb honum þrjá 
vetr BÍban (870—872). þab er og ótrúlegt, ab kondngr skyidi 
áræba ab fara austr í land, þar sem Hörbar, Rygir og Egbir vom 
enn dBigrabir, en landib norbr um nýunnib og dtrdtt og herakátt, 
en vera heilan vetr austr í Vík og á Gautlandi; þurfti kondngs 
vib í þrándheimiy og þar sat hann og hvern vetr meban hann 
barbist til rfkis, en síban um mitt landib, eptir ab þab var komib 
í fullan frib. Nu má af Egíls sögu sjá, ab þdrdlfr var þrjá vetr 
þar norbr meb kondngi, ábr Hafrsfjarbar-orusta yrbi, og er þab 
vÍBty ab ekki fdr Haraldr f Vík austr á þeim vetrum. 

Tvo vetr voru þeir bábir samt meb kondngi þdrdlfr og B<rbr 
Brynjdlfsson. Bárbr fékk Sigrfbar á Sandnesi um sumarib eptir 
hinn fyrsta vetr er þeir voru meb kondngi (870); annaa vetrinn 
andabist Brynjdlfr, fabir Bárbar; fdr þá Bárbr til bds síns, og 
átti son meb konu sinni og gerbist brátt hðfbfngi mikill, en þdrdlfr 
var meb kondngi og hafbi af honum virbfngar; má œtla ab svo 
hafí libib hinn þribi vetr, síban þeir komu til kondngs. £n þd 
baub kondngr dt leibángri um vorib, og fdr subr á Bogaland og 
barbist þab sumar f Hafrsfirbi. í orustunni var Bárbr sœrbr til 
dlífis; hann gaf þdrdlfí vini síuum á deyjanda degi konn og bd, 
og fdl honum son sinn á hendr barndngan. þetta var um suni- 
arib 872. Síban hdfst rdgr og (jandskapr Hildiríba|fona dtaf 
arfinum Sigríbar á Sandnesi, konu Bjarnar. 

Hernab Haralds kondngs má í fám orbum nd ftreka svo: 
Árin fyrstu (860 — 865) iagbi hann Upplðnd og Vfkina nndir sig. 



Í7M TtMATAL í fdLENDÍN0A fiöQUM. ' tlS 

þrándbeim 865. Naamudal og Hálogaland 866. Raumsdal og 
Norbmœri 867. Sannmœri 868. Fjðrbn 869. þa&an frá eba ▼etri 
sAar er talib einveldi hans ; en alla þessa vetr á milli (865 — 869) 
sat hann f þrándheimi, (Egils s. lcap. 3—4; Hlcr. lcap. 7—13). 
pt var hann enn þrjá vetr um lcyrt í þrándheimi (869 — 872), og 
var á þeim árum enginn dfri%r hatinn gegn honuni. Hafbi hano 
þá lagt undir sig ðll Upplðnd , og ab vestan og norban land allt 
sair ab Sognsœ, en Sogn hafbi hann ábr erft eptir í&bur sinn. 

I þessari sðgu verbr ekki neitt óeblilegt um aldr Haralds. 
þab þykir nœgr aldr 15 ár; raargir fornmenn voru svo brá%- 
þroflka, ab þeir tdkust Btórrœði á hendr á þeim aldri. 

þab era miklir anmarkar á sögu Haralds hárfagra í Fagrskinnn ; 
þad hi% fyrsta, ab einkis er getib um hernab hans, eba í hvaba 
r5% ab hann lagbi hérubin undir sig. Ekki er heldr nefnd á nafn 
vestrferb hans, ebr austrferb í Vík austr. Vísur Hornklofa nm 
omstumar vib Stflskel (866—867) era taldar til Hafrsfjarbar or- 
Qstn. Frásðgnin ðll er og yíirburba tfsðguleg og vfba raung, sepi 
þab, Jb H^raldr strengdi fyrst heit i^ vinna Noreg eptir fall Athi 
jarls hins nogöva og Hákonar. Menn vita og, ab Hásteinu var einn á 
tífi sona Atla er hann f^ll, ]>6 segir þar: ab synir hans hafí fldib 
land eptir dauba jarls. Synir Haralds eru tfskipuiega taldir og 
SQmnm sleppt. {>ab er ðlddngis ðfugt, ab Eyrfkr blóbðx vœri f 
elata lagi sona Haralds. Eyrfkr var mjðg jafnaldri Arinbjarnar 
hersis, er f^II meb Haraldi gráfeld (969). Eyrfkr var barn ab 
áldri, fyrir innan ttflf ára, er þdrdlfr Skallagrfmsson fðr fyrst 
ntan (hérumbil 910). Eyrfkr bltfbðx mun þvf fœddr um 900, og 
er hann ýngstr sona Haralds, annar en Hákon (f. 919); þvf 
nran hann og hafa unnab honum mest. Hin elstu bðrn Haralds og 
Áflu, ddttur Hákonar jarls, eru fædd sum fyrir 870; Hákon var 
þvf ekki í '^ýngsta lagi^* sona hans, heldr lángýngstr. 

Sagan f Fagrskinnu um btfnorb Haraldar og Rðgnu Abilsddttnr 
er ofr bamaieg, enda segir ab bæbi vœri þá tdlf vetra. þab er 
vitaskuld, ab Haraldr hárfagri befír aldrei talab á þá lund, sem 
honum eru þar gerb orb upp. 

Hér er ðllu fylgt, sem Eigla segir um þetta, en henni ber f 
SUu saman vib kondngasðgnrnar, nema f tvennum greinum. 

Nú viU svo til, abElgla hefír ein rétt í hinu fyrra atribi, þd 
h<n hafi þar Noregs konánga sðgur og Landnámu mdti sér; hyggj- 
um vir því, ab hitt muni vera á sðmu lund. 



214 UM TtMATAL í ÍSLENÐfNaA SðOUM. 

Svo segir í kontfngasögunum og ví&a í Landnáínu, og enn 
fleiri sögum, ab þegar Haraldr kom fyrst í Fjörðu og ]ag%i landíft 
undír 8ig, um sumarið 869, a& hann setti Hákon jarl Grjdtgarbs- 
son til jarls yfír Fjörtu, og yrbi fall þeirra Atla jarls og Hákonar 
skömmu síbar, líklega me^an koniingr var austr í landi. £n 
Egtls saga segír, a& þab væri Hróaldr, jarl Aubbjarnar kondngs, 
semHaraldr það sumarvsetti yíir landib, og er þab rétt, en Hákon 
varb fyrst jarl í Fjör%um eptir daulba Hróalds. Fall þeirra jarla, 
Atla og Hákonar, vari5 einum þrjátígi vetrum sí%ar, sem bezt 
má sjá af aldri þeirra sona Hákonar, Sigurbar Hiabajaris (f 968] og 
Grjótgarbs (t 969) , svo og af Landnámu ; því margir eru nefndir, 
sem land flýbu fyrir ofstopa Hákonar og ofríkí, og stukku til Is- 
lands, og sumir þeirra eptir ab land var mjög bygt Menn vita 
og, ab Hrtfaldr jarl var mesti ástvinr kondngs, en þab var œtfb vandi 
Haralds, þegar hersar ebr jarlar, ebr önnur sttfrmenni gengu á 
hönd honum, ab láta þá halda virbíng sinni og fremr auka en 
rýra r(ki þeirra, varb og vinsÆÍia ríki hans meb þeim hætti, heldr 
en velja þar til utanhérabs-menn. Svo var um Rögnvald Mærajarl 
ogHákon jarl Grjdtgarbsson; og enn fleiri lendir roenn göfgír héldu 
ríki sínu eins eptir ab einvaldib var komib á. Vináttan meb þeim 
œttmönnum Hrdalds og Haraids hélzt lengi. f><!rir hersir Hrd- 
aldsson fdstrabi Eyrfk blóböx, er Haraidr unni mest sona sinna, 
en Arinbjörn, sonr póuB, var til daubadags vinr Eyríks og sona 
hans. 

Nú er þá eins líklegt ab Eigla hafí réttara þar, sem hún alls ekki 
getr hernabar Haralds austr ( Vík ; enda má af sögunni sjá, ab kon- 
ángr var hvern vetr norbr í landi, frá, því hann fyrst kom þángab 
(865), og þrjá vetr hina nœstn eptir HafrsQarbar-orustu, en þab 
eru full tíu ár (865-^875)« Á því bili er þab fjarri, ab herferb þessi 
hafí verib farin. En þetta sumar hib s(basta (875) var konúngr á 
yeielum á Hörbalandi, og er svo ab sjá, sem hann hafí um snmarib 
farib subr meb landi og austr, þvf næsta sumar ebr vor er bans 
getib í Vík austr, en hann fdr um haustib til Upplanda, og þaban noiAr 
í land og sat þar um vetrinn (877) hinn næsta fyrir víg þörölfs. 
Nú getr vel verib ab þetta sé öil sama ferbin, þd eigi sé þab vfst, 
þvf eptir þetta vita menn ekki neitt umHarald, sfban hana hafbi 
Iðgt allt land undir sig og fríbab hérubin. 

Um sumarib 878 ftfru þeir Skallagrfmr tll íslands, og skitst 
því BÚ saga frá Noregi um stund, en tekr vib aptr þrjátigi vetr- 



DM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNGA 8Ö6UH. 115 

001 ðftftr. þab vitQ menn þtf, ab Guthormr hertogi var þá ný* 
indair, því þá vora börn faans á leibinni norbr meb iandi á fund 
kontings, er þeir láu til byrjar fyrir landi Slíaliagrímr og Eveld** 
. íSirr. |>a& er svo ab sjá, sem Gutliormr hafí orbib eptir auBtr í 
Vfk, þegar Haraldr rébist norbr í land, til laudvamar i fjarvist 
hans; ab minnsta kostt er Guthornts hertoga bvergi getib í orust* 
om Haralds norban og vestanlands. Ðorn Guthorros hétu Sigurbr og 
Ragnar, en dœlr Aslaug og Ragnhildr. Möburætt Haralds er og 
talln frá Ragnari lobbrtfk, og sanna þessi ættarnöfn þá sögu tii fulls, 
þd sumir hafí viljab rengja hana. I Víkinni töldu konúngar œtt 
sfna frá Ragnarl, og þar er Ragnars og Hríngs nafnið mjög títt ( 
konúngar œttum. Kveldúlfr dráp þá brœbr, sonu Guthorms, og alla 
ikipshðfn; þetta var hib fyrsta skarb, er þeir fiœndr hjuggu ( 
«tt Haralds, en sfban var lánga œfí hatr milli ættmanna Haralds 
og Skallagríms. f>eir tdku vib óspiltum málum af februm sfnum 
Eyríkr blöbox og Egill, og meb engu minni heipt en febr þeirra, 
endist þelm Mýramönnum vel, þtf ofrausn mœtti þykja og gæfu 
num,''ab etja kappí vib konúngana. 

|>ab sem þá febga áró til Islandsfarar var dráp þdrdlfs. 
Fyrstu tvo vetrna eptir Hafrsfjarbar-orustu hafbi þdrrflfr af kon- 
dogi sýsla á Hálogalandi og fínnaferb (873—874) ; en þá t6k kon- 
tÍDgr af bonum sýsluna fyrír rdg Hildirfbarsona. Libu svo þrír 
vetr, ab |>ör61fr sat á vetrum f búl sfnu og hélt fuliri raasn. 
Sfiasta somarib er hann lifbi herjabi hann subr til Danmerkr og 
í Vfkina. þetta sumar og fram á haust var kon^ngr ( Vfkinni, 
en för landveg norbr f land um haustib (876). Vorlb nœsta eptlr 
(877) var pórólfr yeginn; var hann þá albúinn ab fara alfari tir 
landi, en honum ftfr sem öllum öbrum, ab hann bar eígi gæfu til 
A halda til jafns vib Harald. þetta sumar og vetr hinn næsta 
YOTU þeir Skallagrfmr enn fNoregi; en ekki gengu sættir saman 
meb þeim konúngi og honum; hngbu þelr til íslandsferbar, eptir 
rábom vina sinna, sem var íngdlfr Arnarson, er þá var nýkominil 
Qtan af Islándi og hafbi numib þar bústab. 

Nœata vor (878) fótu þeir tveim skipum tll íslands, og stýrbi 
Grfmr háleyaki öbru ; þeir fóru allir vestr um landib. Kvelddlfr and- 
abist f hafí, nœrri landi, og tdk Skallagrfmr sér bdstab þar sem kistu 
hans rak ab landi. Bann Tar hinn fyrsta vetr ( Knararnesi, en 
hib næsta sumar (879) bygbi hann bæinn ab Borg, og alla stond sfban 
var sá bœr höfubbdl Mýramanna. Landib sem næst lá vib bdstab 



210 UM TÍMATAL í tSLENDfNGA 8ÖGUM. 

hans út um Mýrarnar gaf hann sklpverjum sínum og frcndum, 
svosem Ýngvari mági sfnum, og mörgum ð&rum, er út komu meb 
honum. Grfmi háleyska gaf hann lönd fyrir sunnan fjör& miUi 
Andakflsár og Grímsár. Ovíst teljum vér, ab Hrömundr, brtfbir 
Gríms, hafí samsumars komi% út. I £gíl8 sögu er Grímr ab eloB 
nefndr, þyklr iíkast ab Hrtfmundr hafi fyrst komib BSaLTf honum 
gaf Skallagrímr }>verárhlfb. p6 hefir Hrdmundr án efa komib 
snemnia út, þvf Gunnlaugr ormstiinga, sonr hans, átti Vélaugn 
dóttur Örlygs á Esjubergi, landnámamanns ; þaban er ormsttfngu 
nafnl&, sem sfbar kemr fyrir f þeirri ætt. Skallagrfmr haf&i Dami% 
geyslmlkib land; og þ<5 þa% væri f ondverba landnám8tf&, má þö 
sjá, áb lángr tfmi leib ábr allr Borgarfjör&r væri albygbr;-og jafn- 
vel er svo ab sjá, sem sumir, þeir er þá fengu störar lendar, hafi 
ekki komib út fyr en á sfbustu árum Skallagrfms. Vér akulnm 
nefna nokkra, og tilgreina um leib hvab menn vita um ætt þeirra 
eba aldr, sem helst mœtti rába af um útkomu þeirra: 

Ólafr hjalti var hinn fyrsta vetr meb Skallagrfmi og bjd ab 
Varmalœk. þórarinn logsögumabr sonr hans lét af lögsogií' 970, 
og andabist ef til vill þab ár; hann átti systur þórbar gellls. 
Gldmr bróbir þtfrarins átti Hallgerbi lángbrók hérumbil 960. 

Ketili blundr kom út á þeim árum, er þdrdlfr Skallagrímssoa 
var utan fyrsta Binni (910— 923). Ðlund-KetiU, er brendr var, rar 
sonarsonr hans, Geir fabir hans kom vaxinn dt meb fobur sfnam. 
• Önundr breibskeggr nam tdnguna mtlli Hvftár og Reykja- 
dalsár; þaban er mikil ætt komin. Tdngu-Oddr, sonr hana, and- 
abist eptir 980. f>droddu, ddttur Önundar, átti Torfi Valbranda- 
son, er vfst lifbi fram undir kristni. Tángu-Oddr kemr sfban 
mjög vib sögur og skal þess sfbar getib. 

Björn gullberi nam Reykjadal hinn sybra. Grfmkeli goM, 
Bonr hans, andabist á öndverbum dögum Hákonar jarls (970 — 975). 

Arnbjörg á Arnbjargarlœk var mdbir Eldgrfms, er Rútr dr^. 
f>á var Rdtr á áttrœbis aldri er hann drap Eldgrfm (hérumbil 995|. 
Enn eru nokkrir af smærri landnámsmönnum ( BoTgarfiTrbl nefndir, 
er Bonasynir þeirra féllu ( Heibarvfgum (1014). Má þaraf rába 
nœr þeir námu land. 

Bersi goblaus nam Lángavatnsdal. Blængr, fabir hans, haAi 
ábr numib Hrdtaíjörb og komib snemma dt hfngab, þd sfbar en 
íngimnndr gamli kom þar norbr. Bersi var fabir Amgeirs karla, 



UM TÍMATAL f tSLENDÍNaA SÖGUH. M7 

iMiir BJarnar Hftdœlakappa. Amgeir lifii 1024, þegar Björn 
Tar yeginn. 

f)orfiir strángi, merkismabr þtfrtflfs, er Skallagrímr gaf Sœ- 
umi döttnr sína, var mö&arfaiir Bjarnar. Allir þessir, sem 
liir eru taldir, mnnu hafa tekii bústa&i eptir 900, en margir 
liaiign 8Í&ar, á efetu árum Skallagríms. Einn me& göfgustn 
mðnnam í landnámi Skallagríms yar Hrosskell, er nam HTÍtársfba ; 
liann var úr Fjðrlbum , og var margvenzla&r Skallagrfmi , mœgbr 
þ<ri hersi Hróaldssyni, Tini og ftfstbró&nr Skallagríms, og Ifk* 
lega Bjálfr af Hrafnietu kyni, þyf mdbir hans hét Lopthæna, og 
fflun þa% nafn varia finnast nema f þeirri ætt. Bragi hinn gamli 
yar lángafí Hrosskels. Bragi gamli hyggja menn yeri& hafi á 
Taldresi; þar yoru Bragnfngar, en ætt frá honum yar f Fjörb- 
nm. ÁBtrí&i slœkidreng, döttur hanB, átti Arinbjöm herBir í 
Fj5r(um (fa%ir HrdaldB); þórir hersir Hrdaldsson átti Arnþrú&i, 
dtftturdóttur Braga. Bragi mun hafa lifat) fram á mibja nfundu 
ðld, en dáib þá mjög gamall; af nibjum hans á íslandi yoru þeir 
bezt Bkáld: Tindr Halikelsson og Gunnlaugr ormstdnga. Hross- 
kell mun hafa komii kyongair dt hfngab, og Hallkeli sonr hans 
er A Ifkindum fæddr í Noregi. Hallkeli átti þuríbi dyllu, ddttur 
Gnnnlaugs ormstdngu, Hrdmundar sonar hins háleyska. Illugi syarti 
ogTindr skáld yoru synir þeirra. Tindr yar f JdmByfkfnga-orustu 
995, en fyrst er hans getib f Noregi á dögum Haralds gráfeldar. 
Dlhngi syarti, br<$bir hans, kemr meir yib sögur; hann deildi víb 
þorgrfm goba Ejallaksson- (980; Eyrb. kap. 17.) og þdtti sAan 
QieBti h9í%fngi. Hlugi lifibi fram yíir 1008; þab ár fðll Gunnlaugr 
ormBtúnga, sonr hans, en dáinn yar Illugi þegar Heibaryfg 
uAn C1014). IUuga er sfðast getib á Iffí árib 1010, e&a þa% ár 
sem Gnnnlaugs saga ormstdngu endar; hefir hann þyf andazt á 
áranum 1010 — 1014, og yerbr þetta ekki nánar tiltekib. Ýngst 
bftma Hallkels hefir Ifklega yerib Gríma, er þorgils Arason átti, 
þrf þorgils lif%i framundir daga Magndsar gdða. Eru þyf 911 
deili til , ab HrosBkell hafí komib út á ofanyerbum dögum Skalla- 
grfms. 

Um aldr Skallagrfms er þab ab segja, ab hann f^kk Beru Ýng- 
rarsddttur yetrinn 876, hinn næsta ábr en þeir þdrdlfr fundust sfb- 
asta sinni; þá segir, ab Skallagrfmr yœri hálfþrftugr; hefír hann 
þihaftsexeba sjð um tyftugt er hann fdr tilíslands; en hann er 

16 



218 UM TÍMATAL í ÍSLEIVDÍNOA SÖGUM. 

fœddr 850—851. f>ab má sjá, ab hann andatíst 934, Tetrl sftar 
en Haraldr hárfagri, var hann þá á nfrœbisaldri. þtfrir her8ir Hré- 
aldsson, Tinrhans ogjafnaldri, var andabr Bjö Tetram ábr (927). 
Um aldr barna Sicallagríms verbr elclci meb vissu til telcib. þör- 
dlfr hyggjum Tér hafi verib elztr; hann fdr fyrst utan á árunom 
908—910; má þar af rábaum aldr hans; en vissum 15-- 16 retr^ 
nm yar hann eldri en Egill. þau Egiil og Sœunn eru ýngst 
barna Sliallagrfms. póráÍB ddttir Sæunnar, en mdbir Bjamar Hit* 
dælakappa, liíbi framyfír 1024. Ýngri en Egill getr Sæunn þtf 
eigi yel hafa rerib, eptir aldri Beru mdbur sinnar. Egill hyggjam 
yér, og skal þesB sfbar getlb, si fæddr 904, en þá voru 28 ár sí&ao 
þau gíptust Bera og Skallagrímr, enda mun hdn þá hafa yeríl 
mj6g úng og líklega fyrir innan tvítugt, og hefir hún þd yerit 
hátt á fimtugB aldr, er hún átti þau Egil og Sænnni. 

Nœst fyrir utan landnám Skallagrfms fyrir sunnan Jökul tft 
yib Raubmelínga goborb, sem síbar yar kallab. Sú syeít bygbist dr 
Haddíngjadal, en þaban fóru fáir abrir til íslands; höfum yér 
fyrir þá skuld fáar sögur dr því hérabí. þeir yoru þrír hrtSbi 
Íngjaldssynir, Hrdaldssonar : þdrir, Grfmr og Ási hersir, allirhers- 
bomir menn úr Haddíngjadal. þdrtr nam land í Hreppnm ii> 
neBBýsIu, en af honum er elckert sttfrmenni komib; Grfmr Tail 
kynsælU; hann f<5r til íslands meb þdri son sinn dngan; þeir 
komu ab Grímsey í Steingrímsfirbi. Nd er mjðg forneslguleK 
frásagan um bygbarnám þeirra. Grímr drukknabi þar nyrbra, en 
Skálm, mer þeirra, gekk fyrir, og yísabi til landa Selþörí sym 
hans subr yfir heibar; þar sem hún lagblst nnbir klyíjum yar reifltr 
bærinn ab Raubamel. Selþtfrir er talinn landnámsmabr í Land- 
námú, en ekki Grímr, og mun þab réttara; sagan um Grím mon 
yera fornsaga dr Haddíngjadal , sem heimfærb er uppá Íslaod'. 
BíikiII átrúnabr hefir yerlb í þessari Haddíngja ætt; hugbust þeir 
mundu deyja í þtfrisbjörg. þorfinnr yar sonr Selþdrls; hann átti 
döttur Túngu-Odds; þau áttu marga sonu. Í Gunnlaugs sðgn 
ormstúngu segir, ab þeir synir hans sjö yæri í nppyexti og dkyæntir 



>) Yið Grfm era kendar úteyjar f hafi, sfosem Grímsey á SleiDgrfmsflrði of 
GdmseyryrirEyjaflrðl; elonig <Ijópmtd, STOsem Gríms-mið, erHetutrSI- 
kona vfsaði íngjaldi tll : <«þar mnn gaar glitta ef Grím^roið rílt hitla'N tM til 
Qaila era kend við Grím, svosem Grímsvðtn, og enn fleira. 



DM TtMATÁL í ÍSLSNDÍNGA SÖOUM. 210 

8mBaiMleitiog6iiDDlangr(6aniiI.B.kap.5); þettagetrþö ekki rel 
stabict, 8Í2t mel þá br«%r. þeir þorbrandssynir ( Álptafir&i yom 
í DppTexti um þa% leiti Snorri tök yíS) goborbi. þorsteinn í Hafrsey 
?ar þorgilsBon, {^orfinnssonar, en hann var kominn til mannTirt<- 
fiigar þá er Snorri tók af Kfi þorstein 6Í8lason, tengdafSbur hans 
(1006) ; þar af höfust deilur þeirra Rau&melínga og Snorra i þtfr- 
Dessþíogi (1007), og var þorsteinn í þeim málnm oddTitl Ranb- 
nelfDga, frœnda sinna. þeir Rauðmelíngar höf%u eitt fornt go&- 
orft af þremr í þdmessþíngi, og Selþdrir er tiUinn me& mQStn 
laDdÐámsmdnnum Testanlands. 

Fyrir utan landnám Rau%melfnga má enn nefna þá brœ&r: 
pQTmSb og þtfrb gndpu af Vors ( Noregi. þormdir mun hafa 
komib átnokku& seint; hann tdk upp goðorðog Tar nefndr ugo&i". 
Hofgaria-Refr var {)6tl\ ma&r frá þdrbi gniipU) og gekk ( þelrri 
^it go&or& mann frá manui. Helgi Hofgarba-gobi hafbi þar gO(b- 
ori á ofauTer&ri tfundu öld. Hann bar tylftarkTið á þóraessþfngi 
ini 980 (Eyrb. kap. 16). Hvergi ( kríngum alltland eru abrar 
eins tröllasðgur og ( kr(ngum Jökul; þar hefir og Terii mikll 
trú á landyœttum) liggr þab bæ&i ( landslagi , og l(ka ef til yíU 
í ettum þeim, sem byg%u þar, og sem yoru sumar ngög forn- 
eskjulegar, sTOsem Einar á Laugarbrekku. Ketill þistill hét afi 
hans, og haf%i nnmib þistil8fjör& fyrir norian; en þeir feigar 
^gmundr og Einar rébust ab nor%an, Laugarbrekku-Einar lifti 
iim mibja t(undn öld , þvi Hildigunn móbir hans yar sonardtfttir 
Uás Naddoddssonar, er land haf%i numib ( Árnessýslu* öll þessi 
Ktt yar tr$llankin, og kemr þy( ngög yib sðgu Bár&ar Snæfells-áss. 

Enn er af landnámsmönnum nefndr 6r(mkell, bröbir 6unn* 
bjamar, er skerin eru yib kend. þtfrarinn korni, er ngög yar ham* 
ramr, yar hans son. 

BreiiiQörbr byg&ist nokkru s(&ar en BorgarQörÍr, og mest* 
allr yestan um haf, af ættmönnum Eetils flatnefs, sem ábr haf%i 
fiott sig ÚT Noregi, e&r flúii land og teki& sér bústafti á Skotlandi, 
Írlandi og Su&reyjum. Allr œttleggr Bjarnar bunu, frá þeim son- 
am hans tyeim, Hrappl og Euifli flatnef, haftii safnazt þángab og 
nr orbinn þar innlendr, en sf&an fluttist allr sá frœndalý&r til 
Íslands, og eru þa&an komnar miklar œttir ( öllum fjdrðdngum 
hadsins. Allir þessir yoru kristnir, en ngög fáir landnámsmenn 

16» 



220 UM TfMATAL Í fSLENDÍNGA SÖGUH. 

komn krlstnir til landsins, er eigi voru af þessari ætt þriM 
ættliirinn, frá Helga, syní Bjarnar bunu, yar% eptlr f Noregi, og 
hélt þar upp hersisdœmi forfe&ra sinna, en sd yar% þtf rauniD, A 
Ifka bar þá a% sama brunni, sem hina frœndr þeirra, og komn 
þeir dt sfb landnámstn^ar, og námu land mest austanlands, en alHr 
komu þeir rakleibis frá Noregi, og heil^nir. Mestr er ættbálkriim 
frá Eatli flatnef og kynsœlastr, þ6 mikib mannyal sé f hiniim | 
bá%um, hann er og íjölmennastr, þyf þaian eru bjgb työ ein- 
hyer hin íjölbygiustu héruiálandi: Brei%iíjör%r og Eyjafj^rir, og 
yf%a annarstabar um land hafa dreifzt œttir þaban. öfgar emþTÍ 
ekki, þd sagt sé, a% nœrfellt allt st<5rmenni á landí sé komii af 
Birni bunu, þegar litib er til mœgba og yenzla um allt land, og 
þa% yar sem mest tryggbi landsfribinn f öndyerbu á Islandi, al 
œttirnar margkyfslubust syo um landlb, ab hyert hðrab, ab kaUa 
má, yar f einhyerj'u hyert öbru yandabundib. 

Ólafr hinn hyfti yar Ýnglfngr ab fdburœtt, og þar meb kom- 
inn af Ragnari lobbrdk. Hann yar einhyer hinn fyrsti af Nori- 
mönnum, sem rfki lagbi undir sig á íriandi. þeir brœbr þorgils 
og Frtfbi, sem yorar sögur kalla sonu Haraids hárfagra, en sem 
þ<5 lifbu fyrirHaralds minni, yoru hinir fyrstu, sem þar stofnaba 
rtki, syo ab sögur geti um. þab yar, sem af frskum annálam 
yerbr séb, um 840 ebr nokkru fyr. írar drápu þá, en þi kom 
Ólafr hyfti meb miklu skipaiibi og yibrétti aptr rfki Norbinanoa. 
þar segir syo, ab hann kæmi til Írlands 852 ; þab þykir yel lioma 
heim yib aldr nibj'a hans á íslandi. Hann yar kyœntf dr Sogai, 
og hafbi yfst þaban mikinn libstyrk : Aubr dj'dpaubga, döttir Ket- 
ils flatnefs, yar kona hans; hann yar ab líkindum giptr henni 
ábr hann færi yestr um haf, þyf þorsteinn raubr, sonr þeirra, 
getr yarla yerib fæddr síbar en 850, og þegar hann f^ll, en þa% 
yar sk^mmu fyrir 890, átti hann gj'afyaxta dœtr, en sjálfr hefir 
hann þá yerib skamt fyrir innan fertugt. Aubr djdpaubga hefir 
sjálfsagt yerib elzt barna Eetils flatnefs. þdrunn hyma, systir 
Aubar, áttiHelga magra, j'afnaidraþorsteins raubs, systursonar sfni. 
þdrunn hyrnahlýtr hafa yerib 25—30 yetrum ýngri en Aubr, cnda 
eru allar ættir frá henni f hib minnsta einum lib skemmrí en frá 
Aubi. Sama er ab segja um Jdrunni mannyitsbrekku, þribjo syst- 
urina. Eetill ffflski, sonr hennar, nam hér land og þab nokkub seint, 
en Aubr kom dt hfngab meb barnabSrn sfn. þeir bræbr Eetffl 



UM lÍMATAL Í tSUENDÍNGA SÖGUM. ttl 

og Helgl bjtfla yora á aldr ▼!& hinar yngri systr sfnar, þö 
mim Bjðm hafa yetvb þeirra bræ&ra ýngstr. 

Um Í8r Eetíls yestr iim haf eru nokku% tyfskiptar 8ögur; 
flestar segja þtf bto: a)b Haraldr hinn hárfagri Bendi Eetil vefltr 
ttm haf, til a% friia þar land fyrir yfkíngnm, sem lagzt hðfbu f 
eyjamar, þyf mjög var herskátt í Noregi af áhlaupum þeirra; 
Mgir BYOj a!b þetta Tœr! sfiar en Haraldr fór yestr um haf , en 
ná Yitum vér meb fuUri vIbsu, a% Haraldr ftfr ekki yestr um 
haf fyr en um 880. Svo lángt sem EgiU saga nœr, til dtfer%ar 
Skallagrfma (878), má sjá, aS> Haraldr var hvert sumar og vetr f 
landi, sem og lœtr al^ vonum, meian landil^ var <5trútt^ a% hann 
ekki fœri f utanrfkis leiiángra fyrstu yetrna fyrir e%a ^ptir Hafrs- 
QaTÍar-omstu, en ai Eetill hafi farii yestr eptir 880 getr heldr 
dikiverib; hann var þá or&inn ma%r íjðrgamall, og íjörum árum 
sftar hðfnm vér sðgur af al hann var andabr. Í Eyrbyggju er 
þesd saga réttust, og allt annab, sem landnároi viSvfkr, er 6yggj- 
iiidi f þeirri sðgu; þar getr ekki vestrferbar Haralds. Mun þá 
•iga ai aki^a sðguna svo, ab á ðndver&um árum sfnum, um 870, 
\6 heidr fyrir en eptir orustuna f Hafrsfírl^i, sendi Haraldr Eetil 
mtr, eba þab hefir heiti% svo, sem hann fœri f vináttu kondngs, 
þtf f þeli nibri byggi hítt, ab honum var sami^kostr bo&inn sem 
ðbrum, ab flýja land eia þola ofrfki ella. Nú var mikill ættbálkr 
tír Sogni flendr f Vestrlðndum, sem allir voru náskyldir Eatli 
flatnef, og sem rfki hðf%u á írlandi og vf%ar; sumir sátu yfir met- 
orl^Qm á Englandi, og voru jafnvel f mœgbum vib Englakondng, 
iTo sem {xSrbr skeggi, og enn fleiri nilbjar Bjarnar bunu, er allir 
Toru hersbornir og <S%albornir f Sogni. Nú hðfbu vfkfngar mest 
hsli hjá þessum mágum og frœndum Eetils fyrir vestan haf, sem 
nr Ólafr konúngr hvfti, sem fyrir vfst hafii laungu álr fengi% 
AqW dtfttur hans. Yil hirb Óiafs konrings hvfta f Dyflinni 
m mikill grúi Nor&manna, bæii af Ögftum og úr Sogni og vfbar, 
og þánga& leitui&u flestir, sem íjandskap áttu ab gjalda Haraldi 
hárfagra. Var Eetill þvf f alla staði bezt til fallinn ab bera 
friiar orb milli landanna. 

Hfer er f engu vikib frá þvf, sem segir f Eyrbyggju, nema hvali 
þsi kann a% vera uggvœnt, hvort Eetill hafí farib vestr mei her. 
Hitt er eililegra, a& Haraldr hafi kosib hann helztan til fararinnar 
▼egna frændastyrks hans og mœg%a vi& Nor&menn þar vestra* 



2» UM TfMATAL i íðLENDÍNGA 6Ö0ÐM. 

Enn fremr segir, a& KetíU fðr yestr meb koDa B&iaog bðm, 
þau iisem þar vom^^ þetta yirbist idta til þess, a£ Bjðm nr 
austr á Jamtalandi, en Aubr gipt Ólafí livfta. Ab j>6rann hjwi 
liafi 6gipt farib meb lionnm vestr, getr og þyí aft eins yeri%, aib þit 
hafi yerib eins snemma og Iiðr er til geti%. Helgí magri nam 
Eyjafjörb, iílilega sliömmu eptir 890, yar þá Hrólfr sonr ham 
meb bonum, kyœntr en þtf yíst tSngr a% aidri. íngunn dtfttir hm 
yar og gipt Hámundi, er þau komu hér til iands. Má því yera, 
ab Helgi magri hafi fengib þtfrunnar um þetta leiti (870), og lctr 
þab nœrri, þyí þtfrunn hyrna átti sfbasta bam sitt á íslandi. 

Ekki fðkk Eetill flatnefr neinu áorkab þar yestra; enda maÐ 
honum eigi hafa yerib IJtfft ab rekast f erindum Haralds kontbgs. 
Eigur hans og tfbul f Noregi yoru þ<5 nd f hers höndnm, enda 
gerbi kondngr þær allar upptœkar þegar hann frétti tiltektir þeirra 
frœnda þar yestra. þab yar og ab yoritim , þyf einmitt þessi áriJi 
höfum yðr sðgur af mðrgnm útlðgum konúngs, sem þá höfbu fribiand 
íyriryestan haf, semyarönundr tréftftr, þrándr mJ5gsiglandi,og<(tal 
margir abrir; yar ab yonum, þdHaraldr ab lokum legbi follan Qaod- 
skap á, þd œtla megi ab hann hafí lengi skirrst yib ab styggja sto 
ríka œtt. Skðmmu síbar ftfr Haraldr yestrferb sfna, og herjabi aUt 
í Subreyjar, stukku yfkfngar undan honum, og yarb þab til þesi, 
ab margir fluttu nd bygbir sfnar og leitubn undan tíl íslands. Bjðn 
kom um þetta leiti frá Jamtalandi, og rak bnrtu ármenn kondngs. 
Fyrir þab gerbi kondngr her ab honum, en hann komst naadi- 
lega undan ; og hafbi hann um yetrínn hœli hjá þtfrtflfi f Mostr. 
Fyrir þab gerbi kondngr BJðrn dtíægan, en þtfrólfi bobabt baon 
af Iðndum, þettayar ((tfu yetrum eptír ab þeir Ingólfr höAu farii 
ab byggja landib*' (Eyrb. kap. 3). þetta sumar {6r Björn yeatr f 
eyjar. þá yar andabr Ketíll, fabir hans, hann hefir ab ifkindam 
orbib áttræbr mabr, eptir aldri baraa hans ab riba. Aubr 4í^p- 
aubga yar þá f Subreyjum, og Helgi bjtfla, br^ir hennar, og þor- 
steinn raubr, sonr hennar. Heigi magri yar þá og f eyjunm, þrí 
syo segir, ab BJðrn fyndi þar usystr sfnar^*, og þab er Ifkaaob- 
yiUb, ab syo hefir yerib (Eyrb. 5). Alir þessi kafli f Eyrbyggja 
er mikils yirbi. Ab rengja syo sannorba sðgu mun fám koma til 
hugar. 

Nd má hfeban meb fullri yissu rekja ðll landnám f Breiba- 
firbi og Eyjafirbi, þtf menn ekki yití hyab iángt leib á mílli hyen 
eins; en yér teljum yfst, ab innan tfu yetra þaban (886—896) hafi 



UM TflIATAL Í ÍSUDIDtNQA 8Ö0UM. 

aOr þessi fr«ndbálkr yerift flattr til íslands* þetta keinr og einnlg 
rel Tib, er ákieba skal andlát þorsteins ranlbs* Menn geta séb, a& 
þorsteinn raubr var enn á lífí þegar Björn för til ÍsiandB (886), 
en gkömnia sf&ar man hann \>6 hafa andast. Af írskum annálum 
hi^a menn reyndar yiyai rába, þtf ekki sé þab sagt þar, ab þor- 
steinn bafi yerib veginn laungu ábr en hér segir, eba 875, en 
sem þ6 ekki getr stabist. Fulitiba böm gat hann ekki hafa átt 
þá, svo snemma; en nd vitum vér, a% Aubr gipti tvœr af dætram 
iuuis, ábr hún færi til íslands; yrbu eptir þvf ab hafa libib einir 
i5 vetr frá dauba f^orsteins og þar tll Aubr kom út, sem þó er 
fráleitt; þab er aubséb á 51iu, ab hdn var örskamma stund f Fær- 
eyjam ebr Orkneyjum, og ab hdn í6r til Íslands svo ab kalla jafn- 
stimdis eptir tfflát fH>rstein8, sonar sfns, þvf ekki var henni 
fritt þar eptir vfg hans, og varb hdn ab fara huldu höfbi, og 
isra á lann af Katanesi og dr eyjunum. Vfst er þab, ab allt 
bvab seglr um aldr Breibfirbfnga verbr þvf ab eins f lagl, ab f 
litla sem engu sé vikib frá þvf, sem sögur vorar greina f þessn 
eínl. Lfkast er, ab þab sé Ólafr hvfti, er dáib hefir þetta ár (875). 

Nú er ab geta f hvaba rðb hérab bygbust krfngum Breiba- 
Qorb: þdrdlfr mostrarskegg kom fyrstr þar ab landi (884); hann 
gaf firbinum nafn og örnefni vfbar. (iFjörbrlnn var þá bygbr Iftt 
Ar ekki", segir f Landnámn; enginn af hinam stœrri iandnáms- 
inðBnam var þá kominn þángab, og beztl vottrinn er sá, ab Qörbrinn 
iiaíbi enn ekki fengib nafn sitt, en þab hiaut ab vera hib fyrsta 
rerk þess, sem bygb nam, ab gefa firbinnm nafn. þdröifr nam 
þírsnes, setti þar ddmstab.mikinn og helgi, enda varb þar sfban 
þhg allra Vestfirbfnga 

þdrölfr mostrarskegg var dr Mostr, sem ábr er sagt Vér 
höfam fyrlr satt, ab þab sé hin sybrl Mostr, er hann var frá, sd 
lem áf5st er ab kalla vib Útstein, og líggr skamt fyrir norban Jabar, 
i B^knafirbi. Milli þdrtflfs og þeirra Jabarbyggja var aidavin- 
^tta, sem f Eyrbyggju segir. f>eir Jabarbyggjarnir voru af ætt 
Horba-Kára; Erlfngr Skjálgsson á Stfla á Jabrí var af þeirrí ætt. 
SQorri gobi naut þtfrdlfs mostrarskeggs, lángafa sfns, þegar hann 
fiSr Qtan, og ab faann var um vetrinn á Jabri kom af þvf, ab 
þu Yoru frændr bans, og fornar stöbvar forfebra hans. Hver 
▼eit, uema þdrdlfr hafí búib á Útsteini, en sfbar var þar konrings 
setr, og sat Haraldr hárfagri þar opt, en ekki hefir þab verib 
fyr en þtfrdlfr var úr landi. Má af þessu marka veldi þdrdlfs. 



224 UM TÍHATAL i ÍSLENÐÍNaA SÖGÐM. 

p6r6\fT kom nokkn% hniginD hínga% til lands; þö tif%i hann 
lengi Bíian. í elli sinni átti hann þorstein þorskabít, en þa& 
var 914; eru þvf líkindi til, ab hann hafi iifab fram nndir 
920. Hafí hann komib hálf-fímtugr til lands, og ýngri hefir luuu 
Tarla yerið, sem sjá má af aldri Hallsteins go%a, aonar hansi 
sem fulltföa kom dt me% föbur sínum, þá hefír hann orhib átt- 
ræ%r, og líklega lifaft alia þá, sem land námu í Breiiafírbi um 
sama leiti og hann. 

Einhver mestr maftr í landnámi I><$r61fs var Oeirr5&r á Eyri| 
fl$%urfa%ir þorbrands í Álptafirbi ; synir hans, þeir þorbrandssynir, 
eru alkendir. Geirrí%r, systir Geirröiar, kom sföar út, og pórSUr 
bægifótr, son hennar, fabir Arnkels go%a. Arnkeli yar yeginn 998, 
en þórtflfr yar dau&r einum fimm vetrum fyr. Enn eru nefndir: 
þorbergr, er nam Lángadal, og Vfgbjdbr Stelnsson mjðgsiglanda, 
er nam Sktfgarströnd. Synir þeirra, Áslákr og þorgeatr gamli, 
fabir Stéins Iðgmanns (t 1034), áttu sfna systurina hyor, dœtr þdrbar 
gellis. 

Út frá landnámi þdrdifs t<$k yi& iandnám Bjamar austræna; 
hann mun þyf hafa yerið syo nefndr, ab haun einn þeirra frænda 
hafbi bdlfestu eystra f Noregi. Björn yar tyo yetr í Su&reyjura, es 
festi þar eigi yndi ; hann fdr frá öllum frændum sfnum og kom tíl 
íslands tyeim yetrum sfbar en þdrölfr yinr hans (886), og meb honnm 
Hallsteinn, sonr þdrtflfs, er rébi til bygbar fyrir yestan fjdr%, þyí 
hann kunni sér eigi skap tii sA nema land f iandnámi fSbur sfns. 
Björn austræni bjtf f Bjarnarhöfn ; Björn mun hafa andazt snemraa, 
Kjallakr, son hans, yar látinn er orustan yar& á þdrsnesi (hér* 
umbil 932), en þorgrfmr gobi Ejallaksson yar þá kominn til 
mannyirbfngar. þorgrfmr yarb gamall mabr, og andabist 980, en 
þeir Vfga-Styrr og Vermundr hinn rajdi yoru hans synir.^ 

Vfst mun Björn austræni hafa yerib nokkub hniginn á efra 
aldr, er hann kom út hfngab, Ifkt og önnur systkin hans, þd hann 
hafí yerib ( ýngsta lagi þeirra. Verbr hér ab gœta þess, ab sonsr 



>) Svo segir víða, at þorgiimr goði œtti ]þörhildí, dótlur ]þdrdar gellís. 
Reyndar er bágt að iLonia tölu á allar dætr f»órdar, en þetta getr þö þri 
að eins verið satl, að bann hafl ált tvær með þvf nafni; þvf ]þdrhildi 
rjúpa, dótlur bans, átti Snorri, son Hðrða-þörðar. ]því man réitara það 
sem Eyrbyggja segir, «ð kona þorgrfms goða bafi veríð ddttir þor- 
kels mtlnakrs, en frændkona fÓT^w geUi9. 



UM TtMATAL í ÍSLENÐÍNGA SÖQUM. tÉ& 

sjBir bans yoru komnir tU manDTÍr%ÍDga þá er alþíngi var sett 
(ddO), og er þaft fágœtt, aft þá sé komii í þribja li& frá land- 
námBmanni. Má iiér ekki misskilja þaft, sem segir, ab hann vœri 
á fdstri meft Kjallaki gamla, austr á Jamtalandi ; liefir hann hlotift 
ab rera kyongaftr og búsettr þar eystra, og Kjallakr gamli sonr 
liass hlýti aft Tera fœddr þar eystra, hann sem var dáinn áftr en 
alþíngi rar sett. Merkilegt er, aft œttin á íslandi er kend yift 
Kjallak, en ekki vift Björn. 

HallBteinn gofti yerftr ekki sagt nœr dáift hafi; þorsteinn 
surtr, sonr hans, andaftist hérnmbil 960. 

Anftr hin ^jtipanftga kom síftast út híngaft; þorsteinn, son hennar, 
Tar, sem áftr er sagt, enn á lífi þá er Bjðrn fdr dr eyjunnm (886). 
þaft mætti vel gízka á, aft sex ár hafi liftift þaftan til útkomu Auftar, og má 
eigi ^llu skemmri tíma œtla til, en þaft þykir nœgja; Helgi bjóla fdr 
dt á þessnm misserum, og yar hann líklega farinn til íslands þegar 
þorsteinn f^ll. Auftr nam, sem kunnugt er, ðll Dala lönd, og bjd 
(Hyammi í Hyammssyeit. HyaftAuftr hafí lifaft lengi hér á landi 
mi helst ráfta af aldri Olafs feilans ; hann yar ýngstr barna þorsteins 
raufts, og ömálga barn þá er faftir hans dtf. En Auftr andaftist 
á brúftkaupsdegi hans ; á þyí mœtti ráfta, aft Auftr hafi lilaft hér 
eina 16—18 yetr, og þá andazt (908—910). þaft kemr og heim 
Tift aldr póxÍSLV gellis; hann er fyrst nefndr í sögum þegar yíg- 
in urftu á þtfmesþíngi (hérumbil 932), þy( hðldum yér yfst, aft 
danfta-ár Auftar muni yera rétt tiltekift; hún yar þá mjög ellímdft, 
og mun hún hafa yerift fullt áttræft aft aldri. Aidr þeirra allra 
mætti íkyefta syo: KetiU flatnefr fæddr 800—810; Auftr 830; þor- 
Bteinn rauftr 850. þetta er nög til aft sýna, aft allt fellr yel, og enn 
mstti telja fleira þessu til styrkfngar, þyí þessi ætt deilist syo yffta, 
og er syo alkunnug ; þaft eina má þ<5 tilgreina, aft sama yor sem Anftr 
reisti bú í Hyammi gipti hún þorgerfti, sonardöttur sfna, Dala-KoUi. 
Dala-KoUr mun hafa yerift ættaftr dr Haddíngjadal ; hann yar son 
Veftrar-Oríms, Ása sonar hersis. Sá Ási getr þtf eigi yerift sá sami 
og bróftir Gríms, föftur Selþöris. Höskuldr Dala-KoIIsson andaftist 
984 (Njálss. kap. 59), þyí er yarla hætt yift, aft dtkoma Auftar sé 
sett of snemma, þyí Hðskuldr yar meft eldri bðrnum Dala-Kolls. 
ðfibar mikln fœddi þorgerftr Rút. Sfftar en syosem 925 getr þ<5 Rútr 
ekki yerift fæddr, sðkum aldrs mdftnr sínnar; en þaft lætr og nærri, 
því á áttræftis aldri drap hann Eldgrím (hérumbU 995) ; hefir hann 
þi yerift Ktift eitt fyrir innan fertugt, er hann kom til Gunnbildar 



326 UH TflfATAL í tSLENDÍNOA ðÖ0UH. 

(963) ; en þessa skal alls betr getí& sfóar. i>orkötlu, dtfttnr KoHi, 
átti þorgeír Ljósvetnfngago^i ; þorgeir yar þrígiptr, en þessi 
hlýtr þd a% hafa rerib fyrsta kona hans, og nœr þ6 meb naum- 
indam saman. 

Ósk, ddttur I^orsteins raubs, ftkk Hallsteinn goW, og TatÍH>r- 
steinn surtr þeirra son ; hann fæddist upp me% þtfrdlfí, afa sínam. 

Synir þdrhildar þorsteins ddttur raubs yorn þeirÁIfr ( Dðl- 
um og {><$rölfr refr, er féll á þíngness þíngi (965). 

Milli landnáms Au%ar og^Geirmundar nam land Barna-KjaU- 
akr, frsndi þeirra Ejalleklínga í Bjamarhðfn, sonarsonr Ejallaks 
jarls á Jamtalandi, og þvf mjög kynsttfr mabr. Gjaflaugii, Mbur- 
systur hans, átti Björn austræni. þab eru allar líkur tll, ab haoD 
hafi komii út um sama leiti og Björn austrœni. Átta era nefhdir 
synir EJallaks; þá kðllum Tér Kjalleklínga; þeir yeittu frsndom 
sfnum fyrir sunnan íjðrb til allra mála. Af þeim frœndam hefir 
yerib mikil saga (Ejalleklínga saga), sem nú er glðtu&, um deilar 
Ljóttflfs og sona hans vib Ejallak og hans sonu. Ejállakr barbist y\l 
Gelrmund heljarskinn á ekrunum fyrir utan Elofnfng um laodamerkl; 
▼eitti Geirmundi betr; Bjðm austræni og Vestar á Eyri saettu þá. 

f>ab er svo ab sjá, sem eyjar áBreibafírbi hafí þá eigi verift 
meb svo mlklum bldma sem nd. Eyjar á Hvammsfírbi láu dbygbcr 
fram yfír ðll landnám, og hafa í ðndverbu legib undir bælna 
á landi, sem beitifðnd, og þvf mun þab, ab Landnáma nefnlr 
ekkl á nafn hver)r þœr bygbu; þ<5 vitum vér um tvœr þeiria, 
og var þa& laungu eptir landnám; þab var Eyrfkr ranbi sem 
þær bygbi; hann var fyrst ger fyrir víga sakir norban af Horn- 
strðndum óg ttfk bygb f Haukadal. f>aban f<5r hann enn; þá 
nam hann Yxney og Brokey; þetta var skðmmu fyrir Græn- 
landsferb hans, eða svosem 970 — 980; sjáum vér ab þá voro 
þessar eyjar enn tfbygbar. Vér vitum og , ab Gvendareyjar fengo 
fyrst nafn sitt þegar þorstelnn surtr druknabi (hérumbil 960), og 
sama er ab segja um hinar, ab ekki er hœgt ab segja hvab láogt 
leib um, ábr bæir væri teknir upp, en þ<(hðldum vér abþcrhafi 
mest bygzt ofan af Strðndinnl, en ekki sunnan yfir Qðrb. Vestr- 
eyjar á Breibafírbi eru meiri; enda er getlb um landnám í þeim, 
og Ifkast ab þær frá öndverbu hafi verib goboris partr fyrir sig' 

Vestrhelmfngr Breibaíjarbar, sá sem nú var <5numlnn, bygb- 
ist af ögbum og Rogalandi; sú strðndin var enn aleyba ab 



UM lÍHATÁL Í fSIJBNDÍNGA SÖOUM. 3X7 

mesto fráBjargtaangnm og inn í G^lsfjar&ar botn, og þar meb Sanrb»r 
og Skarbstrond ; ekki yar þ<S Ungt a& bfóa ábr hér yr&i og alb^rgt, 
og nœstnm allt þetta flæmi yar í einu lagi numift ab kalla; þab 
var Geirmundr heljarskinn og frœndr hans, sem helguiu sér 
mestðll lönd þesBa megin Qar&arine. Geirmundr og hans iib 
liyggjum Tér hafi komib Bfbastr til íjarlarins þeirra, eem nú hafa 
Terib taldir^ og lönd námu þar. 

i>eir bræbr Geirmnndr og Hámundr og Úlfr skjálgi, frœndi 
þdrra, roru einna göfgaetir allra þeirra, er hér til lands hafa 
komib; þ6 var Geirmundr höfub fyrir þeim öUum, og er hann 
talinn göfgastr alira landnámsmanna, og bar hann kontfngs nafn. 
Allir þeir frœndr áttu 6lu\ og ríki á Rogaiandi og Ögbum. Ab 
láDgfebga tali tðldn þeir ætt sína frá Hálfí konúngi, er mestr hefír 
rerib alira fomkontinga í Noregi, þ<( syo, ab Úlfr skjálgi yar 
kominn af Hjörleifi ennm kvennsama, fö&ur Hálfs. £n þar sem 
Geirmnndr er kallabr sonarsonr Hálfs, en Úlfr skjálgi talinn Q6rii 
mabr frá Hj5rleifi konúngi, þá skulnm vér sjá, ab þetta er mis- 
skiinfngr. Vér höfnm ab framan geti% um, hyernig þab er af handa- 
h6fi, hvar ebr hyemig menn skeyttu ættir sfnar yi% fornaidar- 
ftttímar, eptír þyf hyab þeir mundn lángt fram, sem sjaldan var 
lenpa en um tvo eia þrjá libi, og tekr þá y\1 forneslguættin, og 
ber jafnvel opt svo yi!), ab flestir libir eru taldir til landnáms- 
manna frá þeim sem sHbastir eru í foraeskju, en fæstir frá hin- 
um, sem lengst eru fram f fornöld. t>egar menn bera saman 
fomaldar-œttirnar, sjá menn, ab Ketill hængr er einnm limanns- 
Sldram fyr en Ragnar eba synir lians; skyldu menn þyf halda, 
ai fleirl li%ir væri látnir liggja miUi hans og landnáms manna en 
Ragnars, en þó er ekki svo; þar sem til Ragnars e&r sona hans 
era taldir fimm til sex liiir, þá er KetiU hœngr talinn afí Áns 
raubfeldar, en ömmubr6bur-son Skailagríms ; roá best á þessu sjá, 
hvab tæpt er ab byggja nokknb aldr Ketils eba Ragnarssona á 
fllfi[u, og icemr þab f illan bága yib fornu œttirnar sjálfar, eins og 
sjá má þœr f fornaldar-sögunum , og sem alLar standa í föstum 
skorbum. 

Hér er nú nm aldr Hálfs ab gera; menn hafa nú yiljab ákveba 
hann eptir aldri Geirmnndar ; þetta er öhæfa, þyf hyernig skyldi 
Hálfr yera afí Geirmundar, þar sem af fornu ættunum sjálfum 
ci hœgt ab sanna, ab hann yar lanngu fyrir Bráyalla-orustu ; 
þetta sést á aldri Vikars konúngs og Starkabar gamla. Starkabr 



2t8 UM itMATAL í ÍSLENDÍNaA SÖGUM. 

yar allt a% þyí jafnaldri Vikars , en Vikar yar aptr Bamtíba þeiiii 
feftguin: JösarogHjör, syni hans, en Hjör var afiH&lfs kondBga, 
en fabir Hjörleifs kTennBama, en Starka&r lifbi 300 vetra, sem 
Bögur segja og saman kemr vib ættirnar, þegar saman er boril. 
Hefir þyí Hálfr yerib einum JB mannBöldram fyrir Bráyalla-oroBta, 
en 9—10 mannsaldrar liggja milli hans og RagnarsBona. Má nú 
8já, a& Hálfr var hvorki afi eba lángafi Geirmundar, heldr liAi 
hann miklu lengra fram í forneskju, og t5Idu menn frá honQm 
œttir Bfnar á sama hátt og frá ðirum fornkonúngum. SonarsTnir 
Hálfs, en synir ^jörs kondngs, hétu Geirmundr og Hámundr, og 
Yoru kalla^ir heUarskinn; en þeir geta me% engu mtfti yeríbhlDÍr 
sSmu sem þeir, er land námu á Íslandi, en nöfnin hafa sVban gengii 
f œttinni, og má ætla ab þar hafi mðrg heljarskinn yerib; lá þai í 
ættinni, þyí md&ir þelrra tyíbura, sona Hj5rB konringB, yar austaD 
af Bjarmalandi, og ekki mennsk. Sagan um Braga, og yísa hans 
yfir þeim Byeinum, HjörBSOnum, getr þyí yarla yibkomi& þelm land- 
nimBmönnum, en mun yera mlklu eldrl, sem hdn og ber mrt 
sér. þab er og mikib efunarmál, hvort þeir hafa yerlb tyfburar 
Hámundr og Geirmundr; ab minnsta kostl lítr syo út, Bem Eir 
mundr sé miklu ýngri þeirra bræbra, hann, Bem yar ddttarma&r 
Helga magra, og kom út meÖ honum nýglptr (um 890 — 895). 
þab er þtf líklegt, a% hann hafi yerib ýngri en Helgi magrl, tengdi- 
fabir hans (fæddr um 850) , og mun Hámundr þyí yarla yera fæddr 
fyrír 860. þtfrir, Bonr hans, andaÖist eptlr 970, og allt ber hk 
ab sama brunni. þar á mdti segir um Geirmund, a% hann yftri 
hniginn, er hann kom út hfngab (nm 895), og er þyf líklegt, aft 
hann hafi yerib syo sem fimtugr ab minnsta kosti ; hefbl hann þá 
yerib fæddr syosem 846, eba verib nokkru eldrl en Skallagrfmr 
eba íngimundr gamli ; en Ifkast er þd, ab Geirmundr sé enn eldri, 
þyf yarla er þab satt, ab hann hafi yerib á lífi þá er EetOl gub 
kom yestr (eptir 934), þ^ syo segi f sögum. 

Ef yér nd sleppum þyf, sem seglr um Braga, og þyf aem 
hann kyab yfir þeim Hjörssonum, þá yitum yér ekkert um sfi 
eba uppvöxt þeirra Geírmundar og Hámundar, fyr en eptlr Hafrs- 
Qarbar-orustu, og er athugayert, ab þá yar Geirmundr fyrír yesUn 
haf er orustan varb, fráieitt sem útlagl og yarla sem yfkfngr; 
og fyrst hann kemr til sögunnar fyrir yestan haf, þá er yel Uk- 
legt ab hann hafi haft þar eignir og rfki, jafnframt þyf, sem hsDn 
yar kondngborlnn og tfbalborinn áögbnm; þyíþab Iftr syo dt, sem 



Ulf TÍMATAL f fSLENDfNGA SÖ60H. SS9 

611 sttfnneÐiil af ögftnm hafi haft rfki fyrir yefltan haf, ab minnBta 
kosti koma þeir fyrst til sögunnar þar allír, sem vir nti þekkj- 
am, Bvo sem œttmenn ölvis barnakarls, sem þar áttu böm og 
biiriy áÍT en Haraldr ber&ist f Hafrsfírbi; og hver yeit nema 
margir af þessum landnámsmönnum sé bornir og barnfœddir þar 
yestra, einkum af þeim Egbnm og Rýgjum, sem iönd námn á ís^ 
landi. Oss er nóg a% benda hðr til þessa, og vœri yert áh gefa 
þyf betri ganm, og mundi þab skjra mj5g landnáma sögu landsins. 

Alir þessi margkyísladi œttbálkr af ögbum leystist nti upp 
ab yestan, og allir nm sama leiti, sem sýnt yer%r; deildust þeir 
á íslandi í tvær syeitir: Ölyusíngar sunnan lands (íÁrness sýslu), 
en Greirmundr og Reyknesíngar, Steinólfr lági og Önundr tréfdtr 
iSgÍu undir nœrfellt alla VestíjÖrbu (Barbastrandar, ísaíjar&ar og 
mestan hluta Stranda sýslu) , og er allr sá hlnti íslands, aft kalla 
má| kynjabr af Ögium og Rogalandi. 

Nú er a% segja frá, nær Geirmundr muni hafa komit hér til 
landð. Af Landnámu er ab sjá, sem þab hafi verib þegar eptir 
Hafrsfjarbar-orustu; en hér er sem optar, að Landnámu og öbrum 
Bogum hættir ríb aft setja titferiir landnámsmanna of náih Hafrs- 
íjarbar-orustu ; þa& yar ekki fyr en 15 — 20 yetrum sí%ar, a& 
landib fór a% byggj'ast f algleymfngi. En h%r er nd um þœr 
ftttir ab tala, sem hfngab komu yestan um haf, þyf þaian byg6iflt 
Yestrland eingaungu ab kalla má. OUi þyf yestrferð Haralds 
og fall I>orsteins rau%8 (um 888); Björn austræni er sá fyrsti, 
8em land nam á íslandi þeirra er kæmi yestan um haf , en þab 
rar 14 yetrum eptir orustuna f Hafrsfirbi (886). Vér yitum fyrir 
TÍst, eptir Landnárou, ab Geirmundr kom út sfftar en hann; þyf 
8T0 segir f Landnámu, er Geirmundr kom til iandsins: ab hann 
lá við £ili%aey og haf%i spurn af landl : ^.þá spurbu þeir ab íj5r&r- 
inn yar bygbr hib sybra, en Iftt eðr ekki hib yestra" (Landn. 2. 
19). Fyrir sunnan fjörbinn h5f%u numi% land þeir þórtflfr og 
Bjðrn austræni, og sést af þessu, ab þá yoru þeir bábir komnir 
& £n fyrir yestan fjörbinn yar allt annað óbygt en það, sem 
HallBteinn goði haffti numið. Dalalönd, eir landnám Au%ar, hyggj- 
nm y%r og þá hafa yerid bygð ; bæbi liggr þab fyrir sunnan íjörd- 
inn, og flyo þykir þa% rá&a mega þegar litii er á landnám Geir- 
mondar, er hann sjálfr fékk syo Iftii land, og þa% sem tfbyggi- 
legast þtftti, um Strandir, en yar% ab seilast lángt til utanhéra&s 
▼estr og norftr um syeitir. En hef%i Dalaiönd öU yerib dnumin, 



VJá TÍMATAL í íðLSNBÍNOA SÖeUH. 

þá má vfst œtls, alb slíkr rfkismair, sem Geirmundr, mimdi hafa 
lagt þa& héra% undir sem betr yar ríb hans hœfi, en þessi úfr- 
rfima, sem hann f^kk. En af þvf nú öU iöndin yoru numin subr 
á bóginn, en Iftt sem ekki yestanfjarbar , þá iag&i hann oghanB 
ættallt l^nd þaft undir, oghöfiu þeir rfki um alla Vestíjörba; allr 
afli hans var norbanfjarðar, og var hann yfirmabr yfir nsrrelit 
ðiium þeim sveitum, þtf sjálfr hefbi hann lítib land. Allt haiis 
llb stftti þfng sér ; höidum vér ab þau sé upptök þorskaíjarbarþfDgs, 
sem haldib var f umdæmi og landareign Reyknesfnga. Bygbioi 
fyrir sunnan Qörbinn (Dala og Snæfeilsnes-sýslu) kaila menn Breibsr 
Qörb og þá œtt Breibfírbfnga œtt, er þar bjtf, en f þtfrsnesi var þfng 
þeirra. £n vestrstrbndina (Barbastrandarsýshi) telja menn f rann réttri 
ekki til Breibafjarbar, enda var þab hérab sér, ogiiafbiþfngoglðgsér. 
I þvf þfngi voru alla stund Reyknesfngar mestir, en Ifkast þykir 
oss ab Kiofnfngr hafí skipt þfngum, og hafí Skarbströnd og Saur^ 
bær, og allt þab, sem rfki Geirmundar og Reyknesfhga nábi yfir, 
stftt þfng til þorskaQarbar, eins og landnámin benda til. 

Nú skuium vér nefna þœr sveitir, sem bygbust af frændiiii 
Geirmundar. Inn frá Geirmundi nam Steintflfr lági, son Hrtflfs hersis 
af ögbum en systursonr Ölvis barnakarls, alian Saurbœ ab Gijöt- 
vallarmúla, fyrir ofan Holt; Steintflfr bjtf sjáifr f Fagradal ytn, 
en Sléttu-Birni, d<5tturmanni sfnum, gaf hann Stabarhólsdai f Sanr- 
bæ. Sonarsonr Sléttu-Bjamar var þorbjörn, er Hávarbr halti dn^ 
(h^rumbii 1002), og Víga-Sturla, er bæinn bygbi á Stabarhtfli, og 
lifbi iengi sfban ; frá honum er sttf rmenni f Saurbæ lengl frameptlr. 

Fyrír vestan Qörb nam Úlfr hinn skjálgi, náfrændi Gelrmnndar 
en dtfttur mabr Eyvindar austmanns. Hann nam Reykjanes 
alit; frá honum eru Reyknesfngar komnir, einhver hin kynsælasta 
ætt á ðUu landi; Reykhólar var absetustabr þeirra. þrándrmjí- 
beinn kom út meb Geirmundi; hann nam allar vestreyjar. GoU- 
þtfrir, er lönd nam inni f þorskafírbi, kom síbar út en þessir allir. 

Barbaströnd nam Geirleifr, brdburson Úlfs hins skjálga, hann 
var afí Gests Oddieifssonar. 

i>ab er svo ab sjá, sem allr íjðrbrinn hafí orbib albygbr á 
10—12 árum (886—896): þorólfr kom fyrst (884); þá Bjðm anst- 
ræni og Hallsteinn (886) ; svo Aubr djúpaubga (hðrumbii 892) og 
sfbast Geirmundr og Úlfr skjáigi (hérumbii 895) , og vom þ< 
engin lönd tii muna tfnumin eptir, nema ef vera skyldi inni f fjarbar- 
botninom. 



UM lÍMATAL t tSLENÐÍNQA SÖOUM. S81 

Norftr í A&alTfk, í laDdnáini Geirmnndar, hafti hann gefi& land 
örlygi, er átti systurdtfttur Úlfs skjálga. 

Ketili gufa, son örlygs, yarb eptlr fyrir yestan haf, og kom 
laango sftar útsunnanlands; en þá yar þaralit iand numii. Eetill fór 
yestr á Skar^strönd í landa ieitan, en á meban drápu þrœlar hans 
þörb á Lambastöbum á Mýrum. Nd yitum yér, sJb þtfrir á Lamba- 
tíSbvtm lifti 934, þab ár sem Skallagrímr andal^ist, og Egilssaga nefnir 
ekki brennu hans fyr en í síbustu utanför Egiis (943—45). Ná 
er mj5g tftnilegt, ob Geirmundr hafí lifaft Skaliagrím; en hítt mun 
þtf satt, ab Ýri dóttir hans giptíst á þeim árum Eatii gufu. Ýri 
itti Greirmundr meb annari konu sinni, sem þorkatla hét. Hlín 
yar Ófelgsdtfttir, þoróifssonar. Mjög er óiíklegt, ab hdn sé son- 
ardíttir þorólfs fasthalda landnámamanns, er flýbi dr Sogni fyrir 
ofríki Hákonar jarls og bjd ab Snœíjöllum. Hann mun hafa komib 
dt nm sama leiti og Geirmundr; en mikils tii gamall er Geirmundr 
til a% eiga fyrir tengdafobur son landnámamanns. Tíbast er ófeigs- 
nafnib á ögbum, einkum í œtt Ölyis barnakarls. þess mietti 
geta, ab Geirmundr hefti mœgzt f þá œtt, þar sem þeir yoru aliir 
laman fyrir yestan haf , og allar þessar œttir yenzlum bundnar. 

Um þa% leiti að lauk landnámum f Breiiafír&i, og nœstu yetr 

þar á eptir, hyggjum yðr a!b Vestfírbir hafí yerií) byglbir. Vér höfum 

yissar sögnr af ymsum þar um syeitir. þess er iit getib, a% 

Öriygr nam Patreksfjöri, og ílendust þar marglr af skipyerjum hans; 

þá bygbist og TáiknaQ5r)&r. Örlygr kom, dt einhyer síbastr sinna 

frænda, enda segir og, ab þab yœri síbar en örn nam land f 

Amarfírbi; þd yar Eyjaíjör&r bygbr þegar Örn kom dt. Eptir 

tíns yetrar dvöi rébist hann norbr, en seldi Áni rauðfeld lönd 

Bfo, sem yetri síbar kom út An raubfeldr yar af Hrafnistu-ætt; 

liaÐn er einhver hinn mesti landnámsmabr á Vestfjörbum; hann er 

aá eini af Hrafnistu-œtt, sem hfngab kom yestan um haf ; hann 

kom af írlandi, og kyœntist þar og fékk Grelabar, ddttur Bjart- 

mars jarls. þa& getr yel yerib, ab Án hafí komift dt f sama flot- 

aÐom sem Geirmundr; yfst er þab, ab hann kom dt eptir aft 

EyjaQðrbr yar bygbr (eptir 890). Hyort Án hefír haft eignir og 

Btabfestu á írlandi getum yér ekki fullyrt; Landnáma segir, ab 

hann hafí stokkið þángab fyrir ofrfki Haralds hins hárfagra. p6 getr 

hitt yel yerib, þar sem yér yitum hye mjðg Vestfírbir bygbust 

Testan um haf, og þángab komu yarla iandnámsmenn annarstabar 

ab. Vibskipti Ans yib öm, frœnda Geirmundar, mœiir meb þyf. 



232 CM Ttif ATÁL í tSLENDfNGA SÖGUM. 

ah hann hafi eitthya% veri6 í kunnleikum yi& þá œtt$ og emi 
fleira mœtti til fœra þessu til sönnunar. 

Ðyrafjör&r höldum vér ai fyrst hafi hjglr veríb. Sti œtt, sem 
f þeim fir&i bjd^ var rfkust á Vestíjör&um, enda voru tengdir nilfi 
þeirra og Eyfíriínga. PótIt Víkíngsson, er þar nam land, var af 
sumum kallaðr sonr Haralds hárfagra, en þab mun þ6 varla veia 
satt. pSLÍ er a% sjá, sem hann hafí komi% til íslands vestan um hai^ 
og hafí œtt hans verii) þar, og þab til sönnunar, alb hann átti eiBt 
af dœtrum Eyvindar austmanns, en systur Helga magra. þeir 
frœndr bjuggu f Alviiru, og voru kenndir vib hana; þeir voru sæld- 
armenn miklir. þorkell au&gi úr Alvi%ru var sonr þörbar, haim 
mun hafa verib forn gobor&sma%r þar vestra; til marks um r&i 
þeirra má telja þab, a% þeir tóku upp þfng sér, Hvalaeyrar þfng, 
og hafa þótzt ofsnjallir a& sœkja þfng Reyknesfnga f þorskafjSii. 
Á Hvalseyrar þfngi voru vfgssakir dœmdar þar vestr nm íjör&uis, 
og 9nnur lögskil innt. p6 er þess og getið, a& menn sótta í 
þorskafjörft um alla Vestíjör%u, og þab var raunar abal-hérai»- 
þfngi%. I>orkell hinn au&gi hefír OTÍAh gamall mabr ; hann WfíA fram- 
yfír 965, þegar Gfsli Stirsson var sekr gjör, og er þab lángr aldr, 
og vera systurson Helga hins magra. þorleifr skdma og ]p6At 
ðrvönd voru synir hans^; þeir voru f Jdmsvfkfnga-orustu 995. 
íngjaldssand , milli Önundarfjarbar og Dýrafjarbar, nam íngjaldr 
Brunason, lángafí Ljtfts hins spaka, er þeir Eðgurssyulr drápa 
(hérumbil 1002) og getið er f ísfírbfngasögu. Önundr Vfkfngsson, 
brdbir þtfrbar f Alvibru, nam Önundarfjörb ; þvf eru líkur til A 
hvortveggi íjöririnn hafí byggzt undir eins. 

{>a% mun verib hafa eptir landnám a6 þau komu af Hálogir 
landi þurfbr sundafyllir og Vðlu-Steinn son hennar. Vðlu-Steioii 
lifbi framyfír kristni, þvf sama haustib og Hávarir halti dnp 
þorbj5m á Laugabdli misti hann Ögmund son sinn, er hann W 
mest helstrfó eptir, og þeir Gestr ortu um Ögmundardrápu. 

Súgandafjörb nam Hallvarbr sdgandi, fdstbrdbir og íélagi Ön- 
undar tréftftar; hann kom nokkub snemma tSt. 

þd ntS Vestfírbír sé afskektir og þyki mibr byggilegir, þi 
getum vér séb ab víba bygbist land sfbar en þar, bœbi anBtaD 



') Svo segír FagrskiDna, að ]þörðr ðrvðnd vœri bröðir fiorleifs, en soor ^or- 
kels aaðga. LaDdnáma kallar baDo jþorvalds son IiIðs liTíta, brö^arson 
Þorkelsj roá vel vera það sé réttara. 



UM TfBf ATAL t ÍSLEKDtNQA SÖGUM. SSS 

of noTÍ^n, og þai mörg miklu betri hðru%; eu hér ihi þa% mestu, 
a^ framan af landnámum yar svo mikil absókn ab yeBtrstrðnd 
landsina, og B<5ttu menn þángab meban þar var auir blettr. Sama 
munum vér og Bjá um Strandir, þar sem þtf eru moBtar dbygiir 
á landi: abþa& var furbu snemma, og miklu (jt en menn skjldu 
bjggja eptir landgæðum, a% lönd bjgiust þar. 

IsaQor%r bygbist mest úr Sogni. Synir Vegeirs, gðfugs manns, 
orbu miBsáttir vi% Hákon jarl Grjótgarftsson, og ftfru fyrir þá skuld 
íir iandi. Vebjörn Sygnakappi var elztr þeirra og forysta fyrir 
bræ&rum sínum. Hann fór út með öll systkinl sín; voru þeir 
alls sex brœ&r: Vesteinn, Veðormr, Veroundr, Vegestr, Vebörn, 
ea Vedís systir. þetta var eptir a& Gcirmundr heljarskinn var 
kominn dt, og baf%i numib allar sínar aubnir og skipab til bda* 
þau brutn skipib fyrir vestan Horn, og gengu öll frá skipi f illvibri, 
ttodír hömrum, þar sem sH^an heitir Sygnakleif. Atli, þræll Geir- 
mandar, hélt þau öll um vetrinn; gaf Geírmundr honum frelsl 
fyrir þá rausn sína. Síðan nam Vebjörn lönd í ísafírM, hefír af 
bonum verið mikil saga, og var hann vígamal^r mikill. Grímólfí 
ÍUnabsdalgafVebjorn Vedísi, systur sína; síðan urbu þeir ósáttir, 
og vo Vebjörn Grímólf, mág sinn; fyrir þaft var Vebjörn veginn 
i íji^ridngsþíngi á þórsnesi. þessi saga hefír veri& ein meb íleiri 
lafírUnga sögum, sem ntS er glötub, og hafa menn nd engar sl)gur ( 
þeirri bygb, nema Hávarlbs sögu, þd mjög ár lagi fœr&a, og upp- 
bafFóstbrœ)!)ra si)gu, sem gjörist í ísafírbi. Á þessu roá nd sjá, að 
Vebjðrn hefir lifaft framyfir ab alþíngi var sett, því fjtfrbdngsþíng 
þór&ar gellis hyggjum vér ekki hafa verib fyr sett en 932, en 
▼íg Grímdlfs hefír verib sdtt á því þíngi sem íjdrbdngsmál, og ( 
Qörbángsddmi , þd vígsakar lœgl undir þorskafjarbar þíng. 

Af aldri Vebj'arnar hafa menn og viljab sanna um dau^a Há- 
konar jarls í Noregi, og er þab mei fullum rökum. þegar mi^að 
er Yib dtkomu Geirmundar, þá getr eigi verib ab Vebjörn 
bafi komib dt fyr, en næstu árin fyrir eir eptir 900; en þaS 
er au&vita%, ab fall Hákonar jarls hefir orbib skömmu síbar og 
ef til vill sama ár, því ekki hafí)i hann vald í Sogni fyr en undir 
«filok sín, og þab mjög skamma hríb, þvf Atli j'arl drd þegar her 
^ honum. Sama verbr og uppi ef litib er til aldrs Vesteíns, 
bró&ur Vebjarnar, er land nam í ÐýrafírM: hann átti dtfttur Ðjart- 
mars, sonar Áns raubfeldar landnámamanns, enda var Vesteinn láng- 

16 



2Í4 UM TÍMATAL í Í8LENÐÍNQA SÖQUH. 

ýngstr þeirra brælra; Vesteinn Vesteinsson rar þeirra son, flSstbrAir 
Gísla Sdrssonar, er þorgrímr drap 963, en Aubr icona GíBla yar 
dtfttir Vesteins eldra, en htSn var þá dng icona er Gfslí f%kk hennar. 
Ennmánefna nokkratil: Snæbjðrn, son Eyrindar austmannB, 
brdbir Heiga magra, bj<$ f Vatnsfírbi; sonarsonr hans yar Snæ- 
bj9rn galti, er Tdngu-Oddr fdstrafti, hann rar að yfgi Halibjáirnar, 
ddtturroanns Tdngu-Odds; þab var skðmmu á&r en Eyrfkr raabi 
fyndi Grænland. þeir ftfru allir a% ieita Gnnnbjarnarskerja hér- 
umbil 980. 

Kd var þá komi% iandnámum vestr a% Horni; en þar hafti 
Geirmundr numib iand beggjamegin Horns. p6 land væri kald- 
samt, þá voru mörg gœii af hafi, og voru menn þar ekki sAr f 
bændaröð, nema betr vœri, en vHba annarstaðar á landi. Ménn 
mega heldr eigi halda, a% þessir dtskikar landsins hafi verit 
geymdir þánga^ tíl ekki var f anna!!) hds ab venda; Ifti mQnn á land- 
nám krfngum landift, þá má fljdtt sjá, a% 511 þessi öræfí bygbust 
hvergi nærri svo ýlcja seint. 

Önundr tröfdtr var ættair af Rogalandi, sem Geirmundr ; f mÆ- 
urætt sfna varönundr upQÍenzkr, og varÓiafr helgi af s5mu ætt 
(Gubbjorg systir Önundar — Guibrandr kdla — Ásta — ólafr 
helgi). Hann barbist f Hafrsfírii mdti Haraldi, og misti þar fdSt 
sinn; undanfarna vetr hafii hann verib f vestrvfkfng. þrándr 
mjögsiglandi , og þeir ættmenn Ölvis barnakarls, sem allir vom 
kynjaMr af ögbum, voru f fSlagi meí) Önundi ; Ormr hinn auJgi 
er enn nefndr; þab er Ifkast tii hinn sami sem kalla%r er Ðarr- 
eyja skáld, og eru vfsur til fœr^ar eptirhann fSnorraEddu. Barr- 
eyjar eru f Vestreyjum; þar höfbu þeir allir atsetu á vetrum, og 
höf^u þar konur sfnar*. Af Landnámu mœtti vel leiða sér í 
grun, a% önundr kæmi dt þegar eptir Hafrsíjariar-orustu, og 
fer þd fjarri þvf; er hér Ijdsast dæmið, hve opt er stutt yfir 
sögu faril^, þvf sanna má, ab allt undir þrjátlgi vetra libu á milli, 
og hefír Önundr þá verib nokku% hniginn ab aldri er hann kom 
dt. Næstum allir fölagar hans týndust dr tölunni og h^ldu til 
Islands, en hann einn beið alla af stolcki, og kom síbastr. I>essa 
má telja af félögum og vinum önundar, sem til íslands fdru og 



') Aldís híD Barrcyska mun og vera borin og fóstrað þtr j ejjaoam og 
hafa þtdan nafn sitl. 



UM TÍMATAL f fSLENDÍNOA SÖGUM. 285 

btSstatl tdku hér og hvar um land: Blæingr nam HrdtaQ'ört ; T^r 
hðldam þ<$ a!b þa% hafi Terift eptir a^ íngimundr kom til lands 
(liirumbil 890), þvf hann gaf íirbinum nafn, og yar þá aleyta 
hÍTdlbiÍ allt nor&r þar. Sdgandi nam Sdgandafjöri. I>eir Ófeigr 
grettir, tengdafaibir önundar, og I>ormtf%r skaptí, þorbjörn laxa- 
karl og þeir ni^jar ÖIvis barnakarls, námu allir lönd f Árnes sýslu, 
enGeirmundr heljarskinn ogÚlfr skjálgi og þeír frœndr vestan til 
Ti% Brei%aíjor<^. Svo má enn telja Eyfirbínga og Brei%fír6fnga, 
þ?í alla þessa þekti önundr; um Auil segir svo, ad önundr hafi 
Teri% me% henni fyrir vestan haf, og var vinátta me% honum og 
frændum hennar. |>ab má geta nærri, a% mikil þurb var á 
oríin í Vestreyjum, er allr þessir mtígr var fluttr þaðan; þeir 
rora nd tveir einir eptir: Önundr og ^rándr mjögsiglandi. Nd 
indal^íst BjÖrn, faMr þrándar, og bar arf undir hann, og var%- 
reitti Önddttr kráka mdiurafí hans til handa honum ; ftfru þeir þá 
báiir til Noregs, eptir lát Bjarnar. þrándr tdk þegar vi% arfi 
sfnum og jafnharban til íslands sama sumar (hérumbil 897); 
en Önundr var sflban þrjá vetr ( Noregi. Haustib nœsta drap 
Grfmr hersir önd<5tt, tíl hefnda af þvf hann náVi eigi arfínum 
Bjarnar f kondngssjdí. þeir synir öndtftts, Asgrfmr og Ásmundr, 
Toru þá ab Ifkindum enn fyrir innan tvftugt, og f^kk m(5%ir þeirra 
skotib þeim undan. þeir bræbr gjörftu félag vi% Önund ; þeir drápu 
Grfm hersi um sumari& næsta eptir dráp Öndótts, en kdg- 
vHn Aubun geit, jarl kondngs. Næsta sumar fdru þeir Asmundr 
og önundr til íslands. Ásmund sleit frá skipi vib Eyjaíj^^ri, 
og var þá fjörl&rinn byg%r, og fékk Helgi magri honum land 
í Eræklfngahl(% ; en Önund rak til hafs, og kom hann norian a& 
Strondum. 

Nd hðfum v(^r getiS um dtkomn önundar, en eptir er, aft 
ákveba nær hann hafi komift hfngab til lands. þetta er nd eptir 
hætti au^velt, þar sem vér Sbr höfum talab um útkomu Gelr- 
mondar heljarskinns og þeirra Reyknesfnga. Vér höfum sagt, a& 
önundr var fdstbrdl^ir þeirra, og hélt einn flokk meb þeim fyrir 
Testanhaf; þvf var þai) hid sama sem hvorutveggju kndbi tilíslands- 
ferbar, ogmunrinn a% eins sá, a% Önundr hélzt við svo sem fimm 
vetr eptir a% Geirmundr og hans lið h9f%u fiutt til íslands bygft 
sfna, og kom hann sfiastr alls þessa ættbálks hfnga& til lands. 

Nd má f Grettis sogu nákyæmlega sjá, hvai) marga vetr ön- 

16* 



SM UM TÍMATAL í ÍSUBNDÍNGA SÖOUM. 

undr haftiBt vift vestra, eptír þa% hann skildist yi& GeinnaÐd og 
hans liba; þyí getr þab eliici slcaiclcab meir en eina ári, eiatyeim, 
þtf vér eetjum útlcomu Önundar áríb 900, efta syo sem fimm vetr- 
um 8Íbar en Geirmundar. Allt lýtr álb þessu: EyjaQörftr var 
bygbr er önundr icom þar a% landi, og Strandir ab mestu bygiar. 
Enn fremr sést þetta, ef mí%a% er vil) andlit Au%ar djúpau&ga. 
önundr hafbl ekki verib allfá vetr hér í landi, þegar Ófeigr grett- 
ir) tengdafabir bans, féll fyrir f)orbírni jarlakappa, og hann i6t 
subr um land ab reka vfgsakar á Kjalarnes þfngi ; á leibinni snbr 
gisti hann í Hvammi, og flutti fyrir hSnd Aubar b<5norb til handt 
Ólafí feilan. þetta sama haust andabist Aubr; en þab mun ekki 
stóru skeika þar sem vér hðfum sett danba-ár Unnar 908 — 910, 
þegar litib er á aldr þeirra febga: Ólafs feilans og þórbar gdlia. 
Frekari skil verba eigi á þessu gjörb eptir sögnm, enda gjörtst 
þess eigi þörf; en af þessu sést, og kann menn ab furba á þv(, 
ab Strandir voru ab mestu albygbar fyrir 900, og voru fá hérot 
á landi sem fyr bygbust. Eyrfkr snara hafbi numib frá íngöifs- 
firbi til Veibileysu; en þar norbr af þeir bræbr: Ingdlfr, tengda- 
fabir Eyrfks snöru,. Ófeigr og Eyvindr. þar norbr af var land- 
nám Skjalda-Bjarnar, og mun hann hafa verib meb elztu land- 
námsmönnum þar, því hann var lángafi þorbjarnar á Laugaböli. 
Fyrir innan hafbi numib Bjfírn, fabir Svans (f um 960) og Jif- 
unnar, er ^tti Höskuldr Dala-Kollsson. Víkurnar milli landa |jeirn 
Eyriks og Bjarnar voru einar tfnumdar, og tdk önundr þar bÆ- 
festu ab rábi Eyríks, en Eyríkr gaf honum ab auk af sínu landi. Sagbi 
Eyríkr, sem og mun verib hafa satt, ab þá mundi numln flest 
Ibnd í meginhérubum. Vér vitum, ab vestanlands voru þá 91 
hÍTÚh bygb, og norbanlands vac ab vísu bygbr Eyjafjðrbr og aU* 
landnám Ingimundar gamla. Hafí nokkrar sveitir þá verib tfnQffldtr 
norbanlands, þá hefír þab verib Skagafjörbr, því hann mun baft 
,8Íbast byggzt af öllu Norbrlandí, sem bezt verbr séb af ættDin 
þar í hérabi, og enn mun getib verba; en austan og snnnan á 
landi voru enn tfnumin l(5nd , en þab kemr ekki þessn roáli Tib, 
þv( hér er ekki talab um önnur hérub en þau, sem nœst lágn 
önundi. 

Vér þekkjum \^6 einn mann, sem bygb tdk á Strðndum lanngn 
eptir landnám, en þabvoru þelr febgar: þorvaldr, sonarsonar-sonr 
Txna-þóris, ogEyríkr raubi, sonr hans; þeir fdru af Jabri fyrír 
yfgasakir, óg reistu bd ab Draungum; þetta hefír veríb nm 950 



UM TÍMATAL f fSL£NÐÍN(^A SÖGUH. 237 

e(a STO. f>a% er merkilegt, alb Eyrfkr rauti, sem afóar fann 
Grsnland, var fyrra hlnt œfi sinnar á StrÖndum; hefír hann ifk- 
legaþar hafteitthvert vebr af Grœnlandsströnd, og ekki SYoalgjðrt 
farit iStf bláinn þegar hann fdr vestr f landaleit. f>eir febgar yoru 
miklir vígamenn. Fyrir víg voru þeir gjörbir dr Noregi; fyrir 
vfg varft Eyrfkr raubi ab flýja af Strðndum snbr f Ðali , og enn 
þaban fyrir vfg lit f eyjar, og fyrir vfg varb hann ab stðkkva 
þftban til Grsnlands (982), þrem vetrum sfbar fdr hann ab byggja 
hndib (985), þá var hann mabr hniginn, en Hfb! f fribi þab sem 
eptir var æfinnar og andabist mjQg skðmmu eptir kristni. 

Um œfi önundar hér á landi verbr ekki margt sagt, annab 
en þab Bem bdib er. Hann lifbl vfst eigi svo allfá vetr eptir ferb 
Bfna Bubr á iand, og andabist f hárri elR. þab er þvf Ifklegt ab 
hann hafi lifab framundir 920, eba 10 — 12 vetr sfban hann mœlti 
eptir Ófeig, mág sinn ; hann liggr heygbr þar f Tréftftshaugi. önundr 
var tvfkvongabr: fyrlr vestan haf átti hann Abu Ofeigsdottur, 
Of átti meb henni þáÓfeig gretti og þorgeir; þeir brœbr munu hafa 
fiebst vestr. Ása andablst hðr f iandi, þab var á ofanverbum dðg- 
mnönnndar; fikk hann þá f>6rdfsar I>orgrfmBddttur tSr Mibfirbi ; meb 
henni átti hann f)orgrfm hærukoll. Asmundr hærulángr var sonr 
þorgrfms; hann kemr sfbar mjiSg vib sðgur. Eptir dauba Önundar 
giptist I>ordfB norbr f Vfbldal, Aubunni Bkökli. Flestar sögur BOgJa 
8V0, ab Ásgeir æbilcollr væri þeirra son ; en Ifklegra er, ab þeir hafi 
verib albræbr : ÁBgefr æbikollr og þorgrfmr hærukollr (sbr. bls. 241). 

þeir bræbr þrfr: Ófeigr, þorgeir og þorgrfmr, bjuggu lengi 
eptir lát föbnr sfns á Strðndnm. Sfban komu upp vfg og Bundr-* 
lyndi med þeim bræbmm og Flosa f Árnesi, Byni Eyrfks snðru, er 
ripta vildi landagjSf Iðbur Bfns; fhW Ófeigr, en málin komu til 
þfogs. þorgrfmr rébist þá ab norban inn ttl Mibljarbar; þetta 
▼ar fyrir 950 (Grett. s. kap. 12—13); þorkell máni var sá sem 
nettum kom á, en lanngn var þab fyr en hann yrbi Iðgsögumabr. 

Sveitir þær, sem næst liggja NorbrTandl, deildust f'smá land- 
fiim; Steingrfmr nam Steingrfm8fj5rb, Kolli KolIaij6rb, og I>orbj9rn 
Iritra nam Bitni. Bann var iltmenni hlb mesta, og drap f skipreika 
Onblaug, brdbur GíIb skeibarnefs. Gils hefndí brdbnr sfns og drap 
BttTQ og allt hans Kb. Brúiáffiti allan nam, sem Bagt er, Bálkl 
BlttingBBon, filagi Önnndar, kyíi}slbr úr Vestreyjum. Son hans var 
BerBi gobiaufl, er nam Lángavatnedal og var afi Bjamar Hftdœla-^ 
^»pa. þar í firblniim nam og land ArndfB, d<(ttir Steindifs hlns lága. 



IJM TtMATAL í ÍSLEIfÐtNaA SÖ6UM. 

t>á var nú numib og albygt a& mefltii allt Vestrlandy og ^i- 
um vér, ab öllum landnámum var þar Ipkib um aldamötin 900, 
og má þab kalla snemma; en þó kom þab mest til, áJb óvPba á landi 
var land eins numii í samfellu sem þar. þegar talab er um Vestr- 
land, er belet lítib tíl þeirra tveggja þínganna: þdrness þíngs og 
}>orskaOar%ar þíngs, en þau b»bi urbu alnumin og ab mestu albygi 
í einum flota hvort fyrir sig. Hvergi ahzt betr, hve n^íög laod- 
námasaga Islands er ribin vii Vestrlönd: England og írland og 
Vestreyjar, en þegar litii) er á Vestrland. Tvö þíngin þari {xSrs- 
nes og þorskaíjarbar þfng, má kalla ab sé eingaungu numin vestan 
um haf, og þegar nd þartil kemr Eyjafjörbr og Árness þ(ng, og mikiU 
hluti Kjalamess þíngs, þá ajá menn, ab fímm þíng á iandi em 
mestmegnis numin þa&an, og í flestum hinum þíngunam má finiia 
nokkra vestan að, svo þab eru varla öfgar, ab nærfellt helmíngr lands 
8^ þaban bygir. Flestlr þeir, sem híngab komu þaban, hyggjum 
vér ab þar hafi haft eignir og bólfestu, en ekki verilb þar sem stai- 
festulausir víkíngar. þa% er fyrst, ab svo mikill íjöldi þeirra sat 
þar í m«g&um vii Englands og Irlands konúnga og öonur st<(r- 
menni, og má varla œtla ab víkíngar, sem aivífandi komu 
þar, mundi í einu vetfángi detta ofan í slíkar dýr&ir; og þab, 
áb Engla og Ira konúngar g$fu Norimönnum dœtr sfnar, sýnir 
berlega, ab þeim þtftti styrkr ab þeim mœgbum. þab er helzt f 
ætt Bjarnar bunu, ab þessar mœgbir finnast, þtf margir fleiri 
kœmist ( þá vegsemd; vér skulum nefna fáeina: þtfrbr 8k^|;gi, 
brdburson Ketils flatnefs, átti Vilborgu, d<$ttur Osvalds konúngs, eo 
þeirra ddttur áttl aptr Ketilbjörn hinn gamli ; mun því EetiIbJQrD, 
ef til vill, vera einn þeirra, er híngab komu vestan um haf. £N$ttar 
Ejarvals írakonúngs átti£yvindr austmabr; Höíba-þtfrbr átti ddtt- 
urddttur Ejarvals ; Grímólfr af ögbum átti Eörmlöbu, döttur Ejar* 
vals konúngs. AfGrfmdlfi eru Exfirbíngar komnir. Aubunn stoti, 
er nam Hraunsfjörb, sunnan Breibafjarbar , átti Mýrdnu, ddttor 
Maddabar Irakonúngs, og enn fleiri dæmi mœttí finna. þesa er og 
hér ab geta, ab ættir tíl landnámsmanna eru taldar í þribja lib fri 
írlands kondngum, og þab, sem menn sízt skyldu halda, til manDa, 
sem ab líkindum voru kynjabir norban af Hálogalandi, svo sem var 
Baugr, fdstbrdbir Ketíls hœngs. Lángafi Baugs er talinn Ejarvalr 
íra kontingr. Sá Ejarvalr hlýtr ab hafa lifab um 800, eba jafn- 
vel fyr, og er ekki hinn sami og tengdafabirEyvindar austmaiina*, 
því Baogr kom til ísUnds 877, og er anoar el£ti landnámsmabr 



PM TÍMATAXi í ÍaLENDÍNGA 8Ö0UM. 

á lavdi hir. Aabann Bkðkoll átti lángfeftga aíaa á Englandi^ Lfka 
^nm Yér, ab Kjallakr, jarl af írsku kyni og mei írsku nafnl, 
▼ar austr'á Jamtalandi um ^ndverba og miija níundu öld (um 
UO). i>egar nú allt þetta og margt annaft fleira kemr Baman, 
þlmun fljáBt, ab gamlar eru Bamgaungurnar miUi NoregB og VeBtr- 
ignda. H^ii bætist, ab írland kemr fyrir í fornaidar Btfgum yorum 
Qg fornkvæ&um. 

£f menn gæta a&, þá er þab ekki Ktill sœgr, ef menn til- 
greladu ndfn allra binna meíri landnimBmanna, sem bfngai komu 
reBtan um baf. Á Vestrlandi eru þaban nærfellt allir, bæbi smáir 
ogBtörir; en allr þesBi landnámBmanna báLkr deiliBt í tvær Bveitir: 
ttrSogni annar, en hinn af Öj^ftum hg Rogabmdi. Vér getum 
mA viBBU aagt, a& þab var á Bvoaem 10 vetra fresti ab öllum 
iBadnámam var lokib vestan um haf , og gjörbist þab á árunum 
890^900. Fyrst kom ætt Bjamar bunu, s4 sem úr Sogni var 
kjajttb, og þab gjörlbist á bvo sem fimm fyrstu árunum (890— 
895). Bj5rn auftræní kom raunar fjtfrum vetrum fyr, en þab var 
Itka ábr en ættmenn hanB yrlbl farfltftta þaban, því hann festi ekki 
yndi þar vestra, párhr skeggl ag Qelgi bj<5Ia kunna ab hafa komlb 
iTOBem 888, \>6 er þaS ekki víst, en Aubr djdpaubga kom síb^ 
Qst þeirra kyuBmanna (um 893), svo þetta lætr \>6 nærri. £n 
þega? jafn^bar^ á eptir kom hinn flotlnniiSeykneBfngar^ Geirmundr 
og hans \vb veBtanlands, ea Ölvusfngar Bunnaniaads. önundr 
var Bföas^r, og má sjá ab þetta hefir gjörst á árunum 895**900t 
Kptir þau aldamtftín munu ekkl hafa komib vestan um haf meon, 
ne&ia á Btángll einn og einn. þab er nau<!)synlegt ab gjöra sér 
ftkira grein á þessu, geta menn þá séi), bvab mikib var numii af 
iandlnu um aldamdtin, og sjáum vér, ab þab var æbimikib, nær- 
fBllt þrfr fjdrbdngar á ab gizka. 



Nd var þá laadnám komib sA NorblendfngaQdrldngi , enda 
aUptlr nú landndmum , og koma nýjar ættlr ; þ6 eru landnám f 
þesMim fjdrbdngi mikilb skild landnámum vestanlanðB: má fuH- 
yrba, ab belmfftgr Norbrlands sé byg^r veetan um haf, þar sem 
%jaQorbr allr er auminn þaban og bygbr ab mestu, ef Svarfai- 
ti4atr er frá skllinn. Í Skagafirbl ern og margir |>aban, svo sem 
Bnmundr sabreyski og Bárbr subreyfngr. Ævar gamil og Hðíta^ 
þ4rbr hygg)um vér og sé þaban. í Hdnavatns Hngi eru þd flest lönd 
i raUriMa iím Noregi. Vi^r «killnm*iitf t^)a heiatn landaim f rtíb. 



240 UM TÍMATAL í fSLEin)ÍNGA SðGUM. 

Fyrstir ern Bfi&firSíngar. í Mi%fíi%i tiam lanð Skiima-BSiSm, 
sonr Skdta%ar-Skeggja; sonr hans var Bfiðfjartar-Skeggi, semnijQg 
er frægr í sögum. Hv^a&an lir Noregi þessi «tt sé kynjab er 
hvergi sagt, og er bágt á þai a6 gizka. Skeggja nafnib kemr 
helzt fyrir f þrándheimi, en Iflía finnst þa% á ögbnm, en egtekar 
og þrœnzkar ættir eru opt mjög skylðar, svo sem ætt Txna-þjrfi, 
er deilist f tvœr kvfslir, er ðnnur f þrándheimi en ðnnar á Ögftuii. 
Líti menn ntS til, a& Skinna-Björn var svo mjðg f Anetrvegi, þá 
þykir oss Ifkast a% halda, ab ættin sé af ögftum, en frekari saan- 
anfr getum vhr ekki tilgrefnt þessa máls ab svo komna. 

Næstir Mi(fir%fngum eru Vfbdælir. Sð ætt tengir A ktJk 
má saman Vestfirfti og Norbrland, þvf hdn er svo náTenslu^ ætt ön* 
undar tr5fdtar, ab varla verbr skilii a%. Aa%unn sk^kall mun hali 
komi% fafngai vestan um haf, og taldi þar ætt sfna frá Ri^ 
ari loftbrtfk. Hann er sá eini landnámsmabr, er kondngar f 
Noregi eru komnir af. þdra mosháls, ddttir Aubunnar, var mtfbirÚtf* 
hildar, ðmmu Ólafs konúngs hins belga. Ólafr helgi lét ÚlfhiM 
ddttur sfna helta f hðfu^ib á henni, en stf Úlfhildr giptist sfban sotr 
f Saxland, hertoga þar, hélzt þar lengi vib Úlfhildar nafnib, og er 
hertoga ættin gamla f Saxlandi komin af Aubunni landnánismaiiiii, 
en þaban eru aptr flestar kontfnga œttir, sem nd eru f Noil^ráirumil. 

Ætt Aubunnar skðfcills er f Landnámu (8. 1 ogbls. S2ð) sleiift 
saman vib ætt Vfkfnga-Kára. Vfkfnga-Kári átti þrjá sonn : Sytft 
á Ofrustðbom, afa Olafs kondngs Trjggvasonar (Eyrfkr — Ait- 
rfbr — Ólafr), Böfcvar hersl á Vors, afa Glzarar hvíta (Bttvir 
— Álðf — GiEur), og Slgurb bjtfbaskaUa, afa Ástrlbar, mfímx 
Vfga-Gldms (Slgurfcr — Vlgfús herslr (66 um 962) — Ástrf^r - 
GltSmr) ; svona er ættin talín : (Hkr. , Ól. s. Tr. kap. S8 ; Fm. i. 
II. kap. 218; Vfgagldms s. kap. 3. 5) ~ Vflcfnga-Kári er kalhtr 
sonr Ögmundar akraspiltis, þdrissonar háieggs, Ánssonar bogsveigli, 
og þab mun dyggjandi ab þetta mun satt (Vfgagl. s. kap. 5; Ánii. 
kap. 7). í Landnámu þarámdti er Vfkfnga^Kári kallabr sonr Slgortar 
Eyrfkssonar, föburbrdbur Aubannar. þab er aubsM, ab þib er 
Eyrfks nafnib sem hér hefir glapib huga þess sem ritabi, og ef 
til vill hitt Ifka, ab Ólafr helgi var komlnn frá Anbonni, en vA þ< 
Ólaf Tryggvason, Gliur hvfta ebr Mosfellfnga, ebr VfgagliSm, befir 
Víbdæla ættin varla verib skyld , á þann hátt sem hér greinir ( 
Landnáma. þd lýtr margt ab þvf, ab venEhir og frændflemi hafi 
á elnkvern hátt verib meb Vfbdælam og œttmðnNm önoate 



UM TÍMATAL í ISLENDÍNGA SÖGOM. 241 

tréftfter, og seinna á íslandi renna þær ættir ðlddngis saman; líka 
getr retít ab Aubtinti sé á einfaTerD hátt kominn af Vflcfnga-Kára, 
en hrerÐig sd ætt er getum rht ekk! aagt, því missagnirnar em 
9T0 miklar. 

Nd er eptir ab geta þess, hyemig blandaft hefir yerA aaman 
«tt Auftannar og Önundar tr%f6tar, en þab kom til þess, ab þdrdís 
gfptist epttr dauba önundar Aubnnni. Nd komu af þvf tvfsagnir, hverir 
Tfiri synir önundar ^r nfímt\ manns hennar. Landnáma kallar á 
einom stab (2. 32) þá alla Qdra brælbr: I>orgeír, Ófeig, þorgrfm og 
Ásg^r «%ikoll, sonu önundar. En aptr á Sbrum stðftum eru þefr 
þorgrfmr og Ásgeir kaliabir synir Aubunnar (Laxd. kap. 40; Fms. 
D, n)y og allstabar, nema á þesram eina stab, er^Ásgeir kallabr 
Éonr Aubunnar, og þab f Landnámu sjálfri (3. 1). }>ab getr n< 
ekki verib efunarmál, abþorgrímr sh sonrönnndar; þar er Grettts 
sðgu bezt trdandi, og fyrir þá skuld byrjar sú saga meb þætil 
önondar tréfdtar, ab hann var lángafi Orettis. Lfka vitam vér, 
líb{>orgrfmr bjd norbr á Strðndum allan fyrra hlut œfl sinnar. 

Hitt getr verib meira efunarmál, hvers sonr Aubunn sé; og \>6 
þab sé fskyggilegt ab bera á mdti þvf, sem nærfelit allar s9gur 
Hiýií og Grettis saga meb, þá verbr ekki varib, ab þab eru mðrg 
tomerki á, ab Ásgeir geti verib sonr Aubunnar. Pyrst er 9íb 
nefna þab, ab allar sÍSgur segja ab Á4|eir ættl Jdrunni, dtfttnr 
Íiiglmunðar hins gamla. Ná dd, sem kunnugt er, Íngimundr gamli 
kérumbll 934, en þá bllndr og f)^i'gA<n<>ll) og fyrír víst á nfræbis 
aldrl; og þab er efamál, hvort nokknb af börnnm hans er fædt 
eptlr 900, en þá mj8g skffmmu, ef svo er. £n önnndr trbf^kr 
-andablst, sem ábr er sagt, 920 ebr mj^g skKmmu þar á undan, en 
sftan giptlat þordís Anbunnl ; gæti Asgeir eptfr þvf ekki verib fœddr 
fyrir MO, og ekki frumvaxta fyr en um 940, en þab er <5lfklegt, 
ab nokkur af dœtrum íngimundar haft þá verib á linga skelbl; 
nSfnin hærukollr og æblkollr gæti og bent til þess, ab þelr væri 
albræbr Ásgeir og þorgrfmr; Áðmundr, sonr þorgrfms, var og 
l^altabr hœrnlángr, og vlrbast þessi nöfn ættgeng. 

En hvab sem þeasu Ifbr, þá er vfst, ab fráÁsgeiri œbikoll er eltt^ 
kvab skakkt tallb, þvf þau Hrefna og Kálfr, og þorvaldr, afi Gizurar 
biskups (t 1118) eru öll talin börn þeirra Asgeirs og Jdrunnar, 
og sir þd hver mabr, ab Hrefna getr ekki verib dtftturdduir íngl- 
ttundar gamla, þvf hún er fœdd elnum 50 vetrum eptir dauba 
kans, og sana er ab segja uoi þá Kálf og þorvald. Ná vltum vér, 



244 TTM TÍMATAL í ÍSUSNDfNGA SÖGUIf. 

in. Hvort fðstri ín^imandar, en faUr þeirra Grfms og Hrdmnndar, 
liafi beitibþtfrfr, ebaíngjaldr, þoram vér yarla ab fuHyr^a. íngimandr 
l%t einn af eonam BÍnum hefta þðri, og er líklegt a% þab flé epttr 
fdstra hans. I>eir gjðrbuBt allir f<$fitbrœ{)r: Grímr og Hr<$mnndr 
f>dri88ynir og íngimandr, og uxu þeir upp aTlir samt. þegar þeir 
Mftn aldr til fdru þeir allir samt í yestrrflKfng ; þar r^lst tH 
filags mei þeim Sttmundr hmn subreyski ; gekk syo om fimm ár, A 
þeir herjabu hyert sumar. Aft hauBtllHns dtnta Bumars koni 
þeir tilNoregs, f þann mund ab Haraldr bjdst tll bardaga fHafrs* 
irbi. þar sleit fðlag þelrra og gekk ínglmundr f iib me% HaraUI, 
enda hafdi þá yfst fabir hans genglb á hðnd konungi, þyf fina 
yetrum ábr, Bama Bumarib og þeiringimundr ftfm fyrst f yfkfng, 
baí%i Haraldr lagt Raumsdal nndir sig og f%ll Nðkkyi Raamdcli 
kondngr f þelrrl orustu (867j ; má yel yera, ab I^orstelnn hafi þegár 
f ðndyerbu gjörst faanB mabr, og kondngr þyf yerib syo hollr þdm 
frændam, sem hann jafnan reyndist sfban. 

Nd má héraf marka aidr íngimundar. Hafí hann farib í yfkfei 
15—18 yetra, Bem optast yar tftt, og þaryib bœtast þelr fimra yetr 
aem hann yar f yfkfngo, þá hefir hann yerib Iftlb yfir tyft«gt er 
hann barbist f Hafrsfirbl ; mun hann þyf yera fœddr um 850, og yeri 
▼etri eba syo eldrl en Skallagrfmr, en jafngamall Haraldt, og kemi 
þab boEt heim yib allt þab, sem yér ylturo um atdr hans og BOiit 
hans; eldri hefir hann eigi mátt yera, þyf hann lifbi eflaast fraii 
yfir 930, ab alþfngi yar sett, en synir hans llfba fram á dagt 
Hákonar Jarls, framyfir 970. f>or8teinn, fabirínglmundar, andaMit 
skðmmu eptir 880, og yar þá gamall mabr, en hann yo Jðkil 
Btigamann 18 yetra, og mætti þab hafa yerib nálsgt 8d0, mctti 
flyo þar yib miba aldr Ketlte raums (hérumbil 800), en ekld 
þorum rht ab hfttta oss syo Jángt fram, enda gjörlBt þess engia 
þðrf. Um hin nœstu árin eptir HafrBQarbar-orustu ro< hafil 
tll hlibBJdnar Egilssðgu, yili þab yel til, þyf f Vatnfldæla nUM 
er frásðgnin nokkub dskipuleg allt fram ab íslandBferb Íngi* 
mundar, og ekki nákyœm, þd allir yibburbir sé sannir, en Egilfl- 
Baga er þeim mun yissari , og skeikar ekki f neinu. þab er af 
Yatnsdœiu ab sjá, sem Sœmundr binn subreyski hafí þegar eptir 
bardagann flúib til Islands, og segir syo, Bem þá yæri Biglíngin til 
Uindsins byrjub , þd yitum y^r ab landib yar |)á enn tfnumib, 
og lángar stundir libu BÍban, ábr menn færi almennt ab smkja 
þángab. Sænsundr mun bg fyrM hafa haldib á flfnar lomo stðbyar 



UM TÍtf ATAL t ÍSLENPÍNaA SÖ6UM. Mft 

(Sa&rejjaiD, og hafst þar víb am hrft; en þó hann kæmi fyr Ul 
lindsins en Ingimnndr, þá var þ<{ nógr tími til stefna, og er 
mA 51la övÍ8t nær Sæmundr ftfr til íslands. Af Egilssöga getam 
rér og berlega séb, hvernjg mörg ár era hér dregin saman f 
«tt, þar Bem talalb er um íngimand. í Vatnsdœlu segir, ab þa& 
Tsrí næsta vetrinn eptlr orastuna ( Hafrsfírðl aJb þeir leitaba 
fritta hjá Tðlvanni allir fdstbræbr, og næsta sumar (878) færi 
þelr til íslands Grímr og Urtfmandr. I sögunni seglr svo : ((íngi* 
Bundr fdr til f5%nr sfns eptir bardagann i Hafrsfirii. Hann var 
þsr um yetrinn — þeir íngjaldr efla þar seli eptir fornum 
^, til þess tHb leita eptir fortögum sínam — Grfmr sigldi dt 
Qm samarii og bábir þeir bræ&r^' (Vatnsd. kap. 10). þab 
er efalaast, ab sagan er hér ðll sðnn, en munrinn er sá, ab 
?ér Titnm meb tIssu ab þeir brœbr fóru fyrst til Islands fimm 
retnim eptir orastuna í Hafrsfirbi (eba 878), því Grfmr háleyski 
haf^l samflot meli Skallagríml tii landsins, en ðllum þessum 
íiniin Tetrum er ntS f Vatnsdælu stejpt saman f elnn. Ekkl 
tdjum vér heldr vfst, hvort Hrómundr hafí þá farib meb til 
ÍBlande, þar er Vatnsdæla ein tll frásagnar; hvorki Egilssaga 
oi Landnáma getr ^ess, en Grfm nefna þœr bábar. Ekkl er 
keldr Skallagrímr nefndr á nafn (Vatnsdælu, eia getib hvab Grfm 
háleyska dró til dtferbar. I Egílssögu segir svo: ^Grímr hét 
mabr, son þtfris Ketilssonar kjðifara, kynsttfr maðr og aubigr; 
hsnn vajr skipveri Kveldúlfs, hann haf^i verlb aldavinr þeirra 
febga (Kveldúlfs og Skallagrfms), og hafbi verib f fðrum bœbi meb 
þeim og þtfrólfí; hafbi hann og fengib reibi kondngs fyrir þá sðk. 
Hann tók til forrába skipib eptir ab Kveldúlfr var daubr" (Eg. s. 
kap. 27). þessu er ekki svo hœgt ab koma svo ðlddngis heim, 
hvab aldr Grfms hins háleyska snertir; hlyti hann ab vera miklu 
eldrí mabr, en f Vatnsdœlu er sagt, til ab geta veríb talinn 
aldavinr Kvelddlfs, og fer þab ekki saman vib hitt, ab vera fóst- 
bröbir og jafnaldri íngimundar, og þegar litib er til Landnámu, 
þá er ab sjá, sem þeir brœbr hafi orbib ab vera vel svo gamlir 
sem íngimundr. Orlygr gamli og Hrdmundr háleyski eru jafn- 
Miba, þvf Gunnlaugr orrostdnga sonr Hrdmundar átti Vélaugu 
Örtygsddttur. þd má ekki of fast halda sér vib orbin f Egils- 
sðgu, þvf sagan er, abKvelddlfr var aldavinr þeirra febga Grfms 
og fóbur hans, enda mun þar og hafa veríb frænd^iemi ab fQjrua 



246 UM TÍMATAL f fSLENDÍNGA SÖQUM. 

fari milll Hrafnistu-manna og niíja Ketils lcjðlfara, þvf Kctils 
nafni% man allt hib sama og Eetils hœngs nafni%. 

Ntí getum vér mibab frá títfór þeiíra bræSra (878), og B^b 
hvaí) lengi íngimundr var sfban í Noregi, ábr bann fœrí til is- 
lands, og munum vér sjá, s!b þaí) hafa víst verib cinir 10 — 12 
vetr, því fyrst libu nokkrir vetr álr fabir hans andabist, og sto 
cnn nokkrir vetr, áðr kontíngr f^kk íngimundi kvonfáng, og vA 
fyrst bar a% þvf, a% hann hugsabi til Islandsferbar. 

í sðgunni sjálfri segir, a& ínginiundr fdr' til foíur síns þai 
sumar, er þeir bræbr fóru til íslands; þá var hann farinn ab eld- 
ast, en hvaí marga vetr hann lifíii sfiian er ósagt; þa?) er vií 
hæfí sA hugsa sér sex vetr til þess, heíir f>orsteinn þá andazt 
884; þá voru tdlf vetr libnir frá Hafrsíjarbar-orustu, og alla 
þessa stund var íngimundr ókvæntr me% föbur sfirum, og enn 
sat hann um hrft) eHb btíum sfnum eptir lát föður sfns. Ntí var 
Haraldr kominn f fullan frib og kyrsetu, hafbi fri%a& land allt 
og skipab öllum málum. Minntist hann þá heita sinna, og f%kk 
til handa íngimundar þtíru, dtíttur \>6r\s jarls þegjanda. það 
kemr h^r í g<5(!)ar þarfir, sem hér hafa verið leidd ,rök a%, ai 
kvonfáng fngimundar varb laungu sftar en í fyrsta áliti sýndist 
eptir sögunni, og hlýtr þa% ntí fremr ab styrkja vora áætlun. þai 
er fjarri, sA þtírir jarl þegjandi hafi getab átt gjafvaxta dtíttur 
fyr en svosem 890, og verbr tæpt ei ab sftr. Svo segir í 
kontíngasðgunum , ab hinir skilbornu synir Rögnvalds jarls, en 
þtírir var einn þeirra, væri lángýngstir sona hans, en eptir þessu 
yrii hann þtí a% vera einhver meb elztu sonum hans. Hltt þætti 
088 þ<5 miklu Ifkara, a& þtírir jarl hefW þá sjálfr verib frum- 
vaxta, en sA hann ættl þá gj'afvaxta dtíttur, og þab þtí svona seint 
8% til tekib, og kemr þal!) heim vii þetta, ab Haraldr gipti þórt jarfí 
Ólöfu, ddttur sfna; mætti halda, sA þau væri á Ifku reki Ólöf og 
þtírir, en Olöf árbtít er ekki fyrstu konu barn Haralds, og mun hdn 
tæplega vera fædd laungu fyrir 880. £n nu segir bæt)i Landnáma og 
Vatnsdæla híb saraa. þab mun þvf efalaust, ab f>(5rir jarl þegjandi, 
tengdafabir íngimundar, hefir veriJ af Mæra j'arla ætt, en sonr Rogn- 
valds getr hann varla verið. Hitt getr vel verib, ai brdöir Rogn- 
valds hafi helti% þvf nafni, þvf vfst hefir þtíris þegjanda nafnii 
verii ættar nafn hjáMœrajÖrlum. Hitt verbr þ<5 vfst, abíngimundr 
kvonga&ist seint, og ekki laungu fyrir 890; hefír hann þá verít 
iim fertugt; verir vii þa& allt eililegt um aldr bama hans, og 



CM tImATAL f tSLENDÍNGA SÖOUM. Í41f 

Ufam rir fyrir satt, a% þau s^ 511 fædd tSti á íslandi, annars 
Ter%a þeír synir íngimundar sto ýkja gamlir, og allt óeMilegt 
nm segiT um aldr þeirra, og svo dætra hans, og höfum vér ah 
frainan getít Jdmnnar, sem giptist Ásgeiri œVikoll. 

Skömmu eptir brtibkaup sitt he6r nti íngimundr fari& til ís- 
lands. þá segir, a!b sem mest rært siglíng til landsins, og á þab 
▼cl vii þessi árin hin nœstu eptir 890, því þá voru á fám vetrnm 
nnmin mikil hðru% vfóa um land. Me( íngimundi f6r tit koiia 
hans, og af vinum hans og frændllfti er nefndr Jðrundr háls, 
br<Sðir Vigdfsar, en sonr þtfris jarls þegjanda, og Eyvindr sðrkvir, 
ftfstbrdMr íngiiuundar. þeir komu allir i Borgaríjörb fyrir sunnan 
land, og voru hinn fyrsta vetr á Hvanneyri meb Grfmi. Um 
TOríb fðr Íngimundr norbr í sveitir í landaleit, upp dr Norðrárdal, þá 
Tftr landib aley%a norbr þar, og gaf Ingimundr þar Öll örnefni. 
Hann var einn vetr'í Hrdtafírði, og gaf fírbfnum nafn, og fleiri 
heiti þar iim fjörbinn; er því aubsöí), a& þetta var fyr en Bálki 
nam þar land. Annan vetr var hann f yf%ldal, og gaf hann og 
dahiam nafn. Vorib hi% þribja snemma kom hann norbr til Vatns- 
dals; þegar hann fyrst kom í dalinn kendi Vigdís sér sdttar, og 
Si þdrdfsi á holti einu, sem sfban er víb hana kent; þórdfs hyggjum 
Tir hafí verib fyrsta barn íngiroundar, og mun þab hafa þdtt 
heillabobi, sem og varb raun á. þar fann og ínglmundr hlut 
8lnn; á þeim stab reisti hann hof sitt, er var hib mesta á landi, 
nœst Kjalarnesshofi ; hann nefndi bœinn ab Hofí, og var þar sfban 
hðfobbdl ættarinnar. Hann nam allan Vatnsdal, en menn hans 
tftu s^r bdlstabi þar f krfng; Eyvindr sorkvir nam BlÖndudal, 
en Jðrundr háls bj<5 ab Grund. 

Vér hðfum fyrir vfst, ab íngimundr hafí ekki farib til fslands 
fyrir 890; þegar vel er athugab lýtr allt ab þvf; en síbar miklu 
mi þab heldr varla hafa verib, þvf þegar hann kom norbr um 
Toru allar sveitir þar alaubar. Á leib sinni hitti hann engan 
lifandi roann. Hrtítaljörbr, Mibfjörbr og Vfbidalr var ðnuminn, og 
líklega allt norbr ab landnámi Sæmundar, en hans bygb heyrir til 
Skagafírbi. íngimundr hefír þvf fyrstr numib land f Húnavatns 
þfngi. £n þd nti hirub bygbist nokkub seint þar norbr, þá má 
þ< ekkí œtla ab þab hafí verib sfbar en h%r er sett. þab er 
ní svo mikils áríbandi ab vita vissu í þessu, þvf þá er markabr 
tfmi Öllum sfbari landnámum f þessu bygbarlagi. Hafí Íngimundr 
komib til landslns 890, og þab fer svo nœrrl sannl, sem hægt er 



94S UM tIMATAL Í ÍSLENPtKOA SÖGUM. 

ab komast, þá hefir hann komi% í Vatnsdal 893, og er þetta nm i 
leiti og Aubr nam Brei^aíjarbar-lönd elr Helgi EyjafjarftaT-loÐd. 

Um aldr barna Ingimundar er þab aJb segja, ab í sögumii 
segir nd: ab þorsteinn, sem þeirra var elztr, fœddist í þal) mund 
sem íngimundr ftfr tir Noregi. Um hina brœbrna er ekki getíb, 
þeir eru allir nefndir þá í sögunni og ( einu lagi, um leib og 
talab er um fœ^íng þorsteins, og ver&r ekki byggt á því, ab þdr 
8^ fyrir þaJb allir fæddir f Noregi, eba þab s^jafnvel hald þess, er 
BÖgnna ritaii. Jdrunn er og nefnd þar, en ekki þtfrdís, því sAar 
er sagt sérflagi frá atbur&um vi& fæbíng hennar. Nú þö sftar 
sé mikib á reiki um uppvöxt og œsku þorkels kröflu, aem sr^ar 
skal geti% verba, þá er þó víst, a^ þorsteinn Ingimundarson Urbi 
fram á daga Hákonar jarls, og sjáifsagt fram undir 975, ef ekki 
lengr, og er þd ekki getib um, ab hann yrbi svo ýkjagamall. A& 
setja útkomu Ingimundar síbar, en hhr er gjört, fyrir þessa skuld, 
er dgj^randi, og liggr hitt miklu nær, a% halda, ab öll bornio »h 
fædd á Isiandi. þab mælir og meb þessu, ab allir Toru þdr 
tfkvongabir Ingimundarsynir er fablr þeirra dd; munu þeir því þá 
enn hafa verib frumvaxta menn. þorsteinn átti föbursystur Vígi* 
Barba, enda voru þeir synir hans , Íngólfr og Gubbrandr , lítt á 
legg komnir og dngir er faðir þeirra dó. Biár, sonr Jðrondar 
báis, lifbi og lángt fram á daga Hákonar jarls. 

Af aldri þórdísar ætti menn helzt ab marka um dtkoron 
íngimundar; hana átti Hallormr, og var þorgrímr kornaárgobí 
þeirra son; en þorkell kraíla var sonr þorgrfms, eba sonarsoor 
þdrdfsar. Um aldr þorkels kröflu munum vðr síbar tala. Hafi 
hann fæbzt 950 (hann d<5 1013), þá má ætla, ab þorgrfmr, fabir 
hans, sh fæddr 925, og getr þá þórdfs mdbir hans vel verib fædd 
svosem 893. þetta er nú farib ab álitura , en sýnir þ<5, ab aldr 
þdrdísar kemr f enga bága vib þab, sem hér er sagt; en ekki 
byggjum vér þó neitt á þvf, heldr á þrœbinum f sögunni sjálfrl, 
sem ab framan er sýnt, og getr dtkoma Íngimundar ekki skakkab 
nema mjög fáum árum; svo vér þd látum leika á nokkrum ir- 
um, getum vér sett dtkomu hans 890—894. 

íngimundr varb blindr og fjörgamall, og lifbi alla sfna jafn- 
aldra. Sæmundr subreyski dd laungu fyr, en Geirmundr sonr 
hans var þá á Iffi. þab má ætla, ab íngímundr hafi ekki llfaft 
skemr en Skallagrfmr, og munu bábir hafa andazt skömmu eptir 



i 



Xm TÍIf ATAL Í fSLBNDÍNGA 8Ö0UM. 149 

A aiþ(bgi yar sett. Bro m\tíb Tita menn, áb íngimundr var dáinn 
á þelm tfma þegar taldir eru h9f%íngjar landsins eptir landnám 
0iteombll 940), og eru synir bans þá taldlr Vatnsdœla bðftfngjar. 
Gðfgastr landnámsmair þar nor^r í þfnginu, nœst íngimundi, 
Yir Ævarr gamli, er híngab kom úr vfkíngu. Hann var dtfttur- 
lOD HaraldB gnilskeggs, konúngs í Sogni; Haraldr dngi, annar 
ðAtursonr Haralds konúngs, sem vér þekkjum, fœddist fyrir 850, 
of var afi hans þá gamall; af þvf má marka um aldr Ærars, 
ú hann má te\ja met) elstu landnámBmðnnum, og helztu, yegna 
sttar Binnar. 

þees er <&r getii, a% Sœmundr hinn suftreyski hafi fyrstr 
komib f Skagaljör%, en sf})an er ab sjá, sem lángar stundlr hafi 
liiii ílf hhfBlbM yarb nuraib, og hðfum yir fulla ástœlu tii a& 
kalda, a% þa% hérab hafí sfbast byggst af 51Iu NorKrlandi. Allar 
cttir þatan benda elnum rómi til þess, þyf þegar Grettir kom 
þfDga& nor%r (1028), yoru sonasynir landnámsmanna þar uppi 
(iiéraii, og má þab kalla eindæmi syo seint, og getr þyf ab eins 
i TBríb, a% héraMft hafi byggzt mjög selnt, hyab sem nú hefir komib 
I tiiþess. 

Vér Bkulum nd fyrst geta þeirra, sem göfgastir eru í þessn 
þfDgi, og sem þrjd h5fu%*hofin héldu: Hof f Qjaltadal, Hof 
ÍGobdeinm, og Hof á Hðfl&astrðnd, en þeir bðtu: Eyaltdœlir, 
GoÍdaBllr og H5f&amenn; er þá fyrst aft tala um Hjaltdæli. 

Hjalti, Bon þdrbar skálps, fabir þeirra Hjaltasona, Iif%i fram á 
aúija daga Hákonar jarls, þyf erfi Hjaltasona eptir f&but sinn 
ðr nafntogab og talin hin mesta yelzla og stórmannlegasta á ís* 
hndi; en nœst henni gekk sd, er Ólafr pá erfii UÖskuld, f^&ur 
tÍDD; yar þaft skömmu sfbar, þyf af aldri Glúms Geirasonar 
ná Bjá, d!b þetta erfi yar haldii eptir 970, eba á dögum Hákonar 
jarit; þoryaldr Hjaltason yar f Fýrisyalla-orustu (hérumbil 985) ; 
þykir þyf, Bem þeir HJaltasynlr sé seint fœddir, og ekki getr þa% 
þyf yerib satt, alb þeir hafi yerlb hðfbfngjar f Skagafirbi h^rumbil 
940 (Ldn. 5. 15), þar sem fabir þetrra llfbi yfír 30 ár sfban, fram 
yfir 970. þegar Grettir kom í Ðrángey (1028) yorn þeir héra%8- 
Uftbfngjar: Hjalti og þorbj5rn aungull, synir þtfr%ar Hjaltasonar. 
Hjahi þtf rbarson bjd a& Hofi, og mun hann hafa yeri% fyrir þeim 



17 



SM UM TfMATAL í ÍSLBNDÍNaA SÖGUM. 

bra%rum. Ná er |>a% elndæmi) a% landiiáaismabr skyldí lifa sto len^ 
því á dðgúm Hákonar jarls . er sem optast koml^ fram í þritja 
e%r þá annan 11% frá landnámBmönnnm, hlýtr þvf hrorttye^gja A 
yera, ab Hjaltl haíi komib nokkiib dngr dt, og sto ab haon 
hafí mjög seínt komi&. Vér þorum meb engu möti ab setja át« 
komu hauB fyrir 920; enda má sjá^ ab hann er me& ýngri 
landnámsmönnum í Skagafirbi, má þyf vel vera ab hann hafi enR 
sfóar komii út, þegar litib or til hlnna, sem lönd námu þar, þrí 
Eyaltadalr rar numinn er Hjalti kom þar, og Skagaíjðrl^r þá víst 
n\j5g svo numinn og einkum bygbin nibr vib sjtfinn. 

Ætt Sléttu-Ðjarnar í Skagafírbi er einhver hin merkasta laod- 
nimsætt. Ab lángfebgatali var hann kominn af Uppsala-konángum; 
enn fremr er hann talinn Qtfrbi mabr frá Burlsleifi 6ar%akoniin|i 
(Burisleifr — Elín — Herfinnr — Gyósl — Sléttu-Björn). Sést á því, 
hvab gamalt er ríki Norbmanna í Garbarfki, ab taldir ern Qörirliblr 
upp frá landnámsmanni til konúngs f Görbum. Hefir þessi Burlsldfr 
ekki lifab sfbar en 800, eba á ofanverbri áttundu 51d. Enn frenr 
er Sléttu-Björn kominn af Jötnum: frá Dagstyggi Risakondngi. 
Sléttu-Björn kom f fyrsta lagi f SkagaQörb, og nam land milliGrjAár 
og Deildarár, þab var fyr en Rolbeinn kœrai út, sem þtf nam 
Hjaltadal fyr enn Hjaltl. Kolbeinn var af Vestfold, og var systor* 
sonr I>orsteins svarfabar, er nam Svarfabardal. £Ualti tók bygb 
ab rábl Kolbeins, og f hans landnámi, þd hans ætt yrbi á síbtn 
kynsœlust f dalnum. Sl&ttn-Björn gipti dóttur sfna ayni Hjaltay en 
sonr hans f^kk þorlaugar, dtfttur Höfba-þtfrbar; svona venslubofit 
allar œttir um fjörbinn. Á þessu sðst, ab Sléttu-Bj(Srn hefir þd komib 
út eptir 900, ab börn hans eru jafnaldra bSrnum þeinralQaita og 
Höfba-þórbar. 

þessu nœst er Höfba-þdrbr ; hann te\jum vér kynglirgastan f 
Skagafírbi, því hann taldi kyn slU frá Ragnari lobbrdk, sem vfl^ 
frœgastr er fornkonúnga. Menn hafa nú hér, sem endramær, 
viyab byggja aldr Ragnars og sona hans á þvf, hvab marg^r liblr 
eru taldir frá landnámsmönnum og fram til hans, og er þab ehia 
sQnnunin, sem menn hafa fyrir því nœr Ragnar hafí lifiA. Vir 
skulum nú nefna þær ættir, seni álslandi eru komnar fráRagnari 
lobbrók: fyrst teljum v5r Breibfírbíngakyn; ætt Ýnglfnga kemr og 
tvisvar saman vib ætt Ragnars lobbrtflcar , þvf íngjaldr Frtfbason, 
er var Ýnglfngr ab lángfebgatali, var sonr þdru, ddttur Slgurbar orms 
f auga, Ragnars sonar lobbrdkar; sonr íngjalds var Ólafr hvftí, 



UM TÍMATAL t ÍSLENDÍNOA SÖGUM. S51 

koodngr í Dýflinni, og er hann QóM ma%r frá Ragnari (Sig* 
urír — f>dra — íngjaidr — Ólafr hvíti). Ná höfum vér á^r getift, 
ai Ólafr hvíti kemr fyrst til sðgannar árib 852, er hann h<$f 
ú berjast til ríkis á írlandi. þai mœtti œtla, sA hann hafí þá 
verib um þrítugs aldr, og mun hann vera fœddr um 810; hefír 
bann þá orbib hálfsj5tugr, sé þab rétt tilgáta ab hann hafí falli& 875. 
Ná ef menn telja iengra fram , þá heí^i Ragnar Io%br6k átt al 
lifa um ondver4!)a áttundu öld (um 700), þar sem hann er taiinn 
iángafa fablrOlafs hvíta, og kollvarpar þetta meb öliu þeim reiknfngi, 
sb setja Brávalla-orustu um öndverl^a áttundu öld ; en a% libum sð 
hér skotib inní þykir ekki tilgetandi. Breiifírbíngakyn er tftal- 
sinnum raklb í yrosura sögum, og allir telja þetta á sömu iund, 
og sjálfr Ari telr œtt sína á þessa lund (ísl. b. kap. 12). Mikill 
sómi þtftti Breibfírbfngum þab, ab vera koranír af Ragnari, þvf 
sagbi Hallgerbr vib Gldm bdnda sinn, er hann k'vaddi hana til 
ab gefa nafn dtfttur þeirra, ab mærin skyldi heita þorgerbr 
ueptir föburmdbur minni, þvf abhún var komin frá Sigurbi fafnis- 
bana f foburœtt ab lángfebgatali^' (Njáls s. kap. 14). Eins sögbu 
þeir vib Eyjdlf Böiverksson, er þeir gintu hann inn f brennu- 
Btálib, ab enginn vœri honura meiri mabr á þíngi, og töldu þab til, 
ai hann ^^yat ættabr svo vel, sem alllr þeir, sem komnir eru frá 
Eagnari lobbrdk** (Njáls s. kap. 139). 

Í annab sinn. kemr saman ætt Ýnglfnga og Ragnars lobbrdk- 
ar, þar sem Haraldr hárfagri er talinn fímti mabr frá Ragnari 
(Sigurbr ormr f auga — Áslaug — Sigurbr hjðrtr — Ragnhiidr 
— Haraldr hárfagri). Haraldr hárfagri (fæddr 850) er þvf einum 
lib ýngri en Ólafr hvfti , og stendr þetta ])vf ölddngis heima vib 
Breibfírbfnga kyn. Ættarnöfnin, Áslaug og Ragnar, f œtt Har- 
alds hárfagra sýna bezt, ab hann taldi sjálfr kyn sitt frá Ragnari. 
Eptir bábum þessum œttum hefbi nd Ragnar átt ab lifa skömmu 
eptir 700; en ef v^r nú gœtum ab Yfbdæla-œtt á Islandi verbr 
iUt annab ofan á; Aubunn sköJtulI er talinn þribi mabr fráRagn- 
ari (Álöf — Björn — Aubunn). Aubnnn átti ekkju Öni>ndar trö- 
fdtar (eptir 920), þvf mun Aubunn ekki vera fæddr laungu fyrir 
B70, fttti Ragnar lobbrdk lángafí hans þvf ab bafa lifab um 800, 
ea þab er hundrab árum seinna, en þegar talib er eptir ætt Breib- 
firMnga ebr Haralds hins hárfagra; sjá menn á þessu, i& hér er 
Ukt ástatt og meb Hrafnistu-ætt, ebr um Hálf og Hálfsrekka, slb menn 

17* 



tftt ÐM TÍMATAL Í fSLBNÐtNOA SÖGUM. 

hafa talib misjarnt og af handahófi, þá er menn tengdu saman stfir 
BÍnar vil þá, sem llfa^ höfbu í forneslcju. Synir RagnarB Vífbu lángt 
fram f forneskju; jafnvel á landnámaöid íslands gat englnn sagt, 
hva!b margar aldir yorn libnar síban þeir Yoru nppl, sem sjá 
má af sðgunni um Ögmund danslca og trémanninn íSámsey; úmí 
i því, ab menn trdt^u þá, ab þeir sjnir Lolbrðluir hem lifab í 
forneskju. Ragnars synir herju&u, sem kunnugt er, um alla yer- 
öld; því töidu menn og svo rfba, um lönd ættir sfnar frá þeim, 
a% þeir höftu svo TÍfta komlb. í Sogni töldu menn œttlr til þeim 
frá Birnl á Haugi ; þa&an er þdrir knappr, er land nam i Skagafirii/ 

Nd er þá ai eins eptlr alb telja œtt Hðna-þdrftar. Landnáma 
(5. 10) telr p6tb í]ór%a mann fráRagnari; en Njála, Hauksbök 
og Hervarar saga (bla. 58) kalla Ásleik son Bjarnar járn8fba. 
Njála hyggjum vér a& hafi nöfnin réttust; hdn telr svo: Bjðm 
járnsfta — Hrdblaugr hrykr — Hróaidr — Bjöm byr&U8mj5r — 
Höfba-Þ<$r%r. þa& er aubvitab. alb vhr byggjum ekki aldr þdr&tr ^ 
á þesBu, en margt anna% má til færa, sem marka má aldr hans 
af: Hann átti þorgerbi, ddtturddttur Kjarvals Irakonúngs; eptir 
því jtbi hann jafnaldri Heiga hins magra (fæddr um 850), eem var 
ddttursonr Ejarvals. þetta verbr nd enn betr sðb, þegar gfl 
er aft bðmum þdrbar, og eru ættir taldar frá fleBtnm þeim 
í Landnámu; sést á því, a% hann er me& sAuBtu landnáms- 
mönnum, því börn hans giptust floBt barnabörntim annara land- 
námsroanna: Snorri, sonr hans, átti þdrhildi rjdpu, ddttnr 
þdrl!)ar gellis, og þdrarinn fflsenni, sonr þdr%ar gellÍB, áttí 
aptr Fri%ger%i, ddttur þdr^ar. Friigerbr bj<$ í Hvammi, og Skeggi 
Bon hennar var dngr, þegar Fri%rekr biskup kom þánga& (985). 
Eptir þessn eru þeir samhliia, þdr^r gellir og H5f%a-þdrbr; þ< 
er au^vitai, aJb Hof<^a-þ<5rbr sh miklu eldri. Barnabörn Sæmundar 
But^reyBka og börn þdrbar eru og á sama reki: þorgelr, Bonr 
þtfrbar, áttl Rjdpu ddttur ArnaldB Sœmundarsonar. Bár%r, annar 
Bonr þdrbar, átti þdrörau, ddttur Reginleifar Sœmundarddttur. 
þorlaugu þdrðarddttur átti Arnbjðrn Sléttu-Bjarnarson, þoBS er Ar 
var nefndr, og margt fleira má greina tll sðnnunar þvf, ab flest bðm 
hans vocu á þessu reki; en hann átti 19 bðrn, sem ^I komnst 
til fulls aldrs. Hallddr á Hofí þorgeirsson, sonarsonr hans, var 
höfbíngi í Skagafir&i þegar Grettir kom nor%r (1028). 

Yér höfum þvf fyrir satt, a& Hðffta-þdrftr hafi ekki komA 
hfngad til lands fyr en svosem 910, geta menn naumast farib 



UM TÍMATAL t tSLENBÍNGA 8ÖGUM. S5S 

•kakt þar semum sto mikla og margkvfslaba œtt er a& gjöra. Hvaian 
þtfrbr hafi komi% híngab til lands er hvergi sagt í sögum; vit 
h6fum þó fjrir aatt, slb hann hafi átt 8ta%fe8tu fyrir ve^tan 
liaf. TeUum vér fyrst þvf til sðnnunar mæglir hans, ab hann átti 
dtfttnrdtfttur Kjarvals kondngs, og var því niágr Eyvindar an8t- 
manns, og vfst er þai, .a% mjög venzlum bundinn var pótir vi& 
Breibfir&fnga: börn hans tv9 giptust bðmum þ<$rbar gelliSy og 
Tora Hðf%amenn og BreiðfírÍfngar jafnan svo tengdum bundnir, 
A varla verbr anna^ ætla%, en a^ kunnleikar hafi verid þar á milli 
&T en þeir frændr námu hér land. En ekki þorum vér ölddngis 
ai fultyr&a, hvort þótlt hefir sjálfr komí!b hfnga& vestan um haf. 
þal^ eitt mœtti tilfœra mdti þvf, a& hann kom svo seint dt, ab þá 
var lokíft landnámi frá Irlandi og Vestreyjuro, sem nœrfellt 811 
oria á árunum 890^900, þd vel geti verii, a% stöku landnámsmenn 
hafi sAar komift þal&an. Oss er ndg a& hafa leidt drög til, ab 
Höf%amenn eru návenzlabir œttum þeim, sem hfngai komu vestan 
um haf, og a& 511 Ifkindi eru til, ab H5f%a-þórbr hafi sjálfr ali% 
þar aldr sinn úm hrfb, og ef til vill verið þar flendr. 

Mestr ágætismabr f Skagafir%i var Eyrfkr f Go%dölum. í 
þeirri tdit hlj<$ta a% hafa veri% miklar sögur, og sd ætt er ein af 
þeim, sem mest helgi og átrdna%r fylg&i, og hafa þeir frændr 
Terib trdmenn miklir. Eyrfkr nefndi landnám sitt Go&dali, og 
helgaii goiunum landii. Hva%an dr Noregi þessi œtt sé, ver%r 
nd, þvf mi%r, ekki sagt; þess mætti til geta, a% hdn vœri dr Fjörb- 
nm eba austan út Haddfngjadal; mætti tSba, þa& af œttarnöfnun- 
om. Um Eyrfk er sama a& segja, sem um þá Hjalta og f><$r%, 
a& bann má telja mei seinni landnámsroönnum , ber mart til þess : 
hann átti f>urfl&i, dóttur f>6rðar skeggja; eptir aldri barna Eyrfks hlýtr 
hdn þd ab hafa veri& ýngri en Helga, systir hennar, er Ketil- 
bjorn átti. H<$lmgaungu-Starri, sonr Eyrfks, lif%i fram á lok tfundu 
aldar. Hafr hinn au&gi , sonarsonr Eyrfks, byg<^i Skagfírl!)fnga 
hd& á alþfngi sumarib eptir vfg Höskuldar Hvftanesgoba (1011). 

þegar Grettir kom norbr var Eyrfkr, son Hóimgaungu-Starra, á 
Iffi; Bjarni Broddhelgason (990—1015) átti Rannveigu, d<Jttur þor- 
geirs Eyrfkssonar. Allt ber ab sama brunni, ab hér verbr allt 
einum mannsaldri sí^ar en f ðbrnm hérubum, og þó kom Eyrfkr 
a% auftu héraM og byg&u margir f hans landnámi. 

Kráku-Hreilðar hét forn ma%r og harbvfgr, hann hét á }>dr 
tíl landtöku, og kvaist skyldu berjast til landa, ef Sbt væri numib, 



254 UM TÍMATAL í tSLENDÍNOA SÖGUM. 

þar sem hann bæri aJb landi. Hann kom ab landi Sæmundar 
8u%reyska, og vildi vega til landa, en Eyríkr í Goidölum lattl 
þess, kvab slfkt tffæru og drá6, meban mannfátt væri ( laodi. 
Hann gaf honum Tdnguna alla nibr frá Skálamýri , kvaft þdr hafa 
þar YÍsab honum tO landa og þar stafn á horft. Hreibar bjd ai 
Steinstöium; hann kaus ab deyja íMœlifelI; sonarsonar-sonr hans 
var Tdngn-Steinn, er þar bj<$ þegar Grettir kom norbr ; er þar einum 
lib fleira, enda mun Hreibar hafa komib nokkru eldri ÚL HaoD 
var sonarsonr Yxna-þóris, og skal þeirrar œttar síbar getib; hdn 
er merkileg í landnámum Islands. 

þab er enn einn mabr, sem skylt er abnefna, ogþab erFIdkiVil- 
gerbarson, sem fyrst hafbi fundib ísland, en síban á eldri árum sÍDum 
fluttist þángab og nam Fldkadal f Skagafírbi. Fldki var af œtt Hörba- 
Kára, sú ætt er einhver hin göfgasta af fomum ættnm í Noregi, 
og kemr vib íslands sögu ekki aUlftib, þd ekki festist hdn þar á landi. 

Ætt Hörba-Kára nær fram f forneskju, þarf þar ekki frekarí sðnn- < 
unar vib en ab hennar er getib f Hyndluljdbum, og nefndir Klyppr, 
KetiII og Kári; enn fremr eru nefndir Ölmdbs synir, og em allt 
þetta œttarnöfn í þessari ætt. Landnámsmenn á íslandi eru taldir 
hðr eins og vant er, f annan og þribja lib frá Hörba-Kára: Leifr 
fdstbrdbir íngdlfs, andabist 87ð, og var þá fyrir innan þrftngt; 
Horba-Kári er talinn lángafí hans (Hörba-Kári — Bífru-Kárí — 
Hrdbný — Leifr, Fldam. s. kap. 2). þeir Fldki og Úlfljdtr em 
þar á mdti taldir ddttursynir Hörba-Kára. ölmdbr hinn gamll og þor- 
leifr hinn spaki ern taldir synir hans, en ekki koma þeir vib landnára 
Islands. þegar nd aldr Hörba-Kára er mibabr vib íslands byggfng, 
þá er 8V0 ab sjá, sem hann hafí lifab um 800—850, en nd er 
ab sjá hvernig er, þegar til Noregs kemr. Kúmum 120 árum 
sfbar, en Leifr andabist á Islandi, kemr ætt Hörba-Kára til B5g- 
nnnar í Noregi, þegar Ólafr Tryggvason krístnabi H5rba1and (996); 
þar sátu þá ættmenn Hörba-Kára yfír öllum motorbum, sem veríb 
hafbi frá alda öbli, og er nii mjög merkllegt, ab taldir eru vlblfka 
margir libir þá frá Hörba-Kára, og íslendfngar hðfbu tallb fyrir 
meir en 100 árum til þeirra, sem þar námu land. H5rba-Kári er þar 
talinn lángafí Erlfngs Skjálgssonar (t 1028) ogÁsIáks fitjaskalla, baiia- 
manns Erlfngs og frænda hans. Afabrdbir Erlfngs Skjálgssonar bét 
Ölmdbr hinn gamli, og er þab sama nafnib, sem svo lengi hafbi gengib 
í ættinni. Á dögum Gunnbildarsona er og getib um ætt þessa, 
því þab voru frændr Hörba-Kára sem drápn Sigui^ kondng 



UM TfHATAL Í ÍSLENÐÍNaA SÖGUM. SM 

defa (966). þetta er nú gott og ]j<$8t dœmi þess, hvernig menn 
tengda fornar œttir rih sögn-œttir. Fyrst nd Norlmenn á ofan- 
rerbri tfuada öld töldn, ab kalla, eins og íslendíngar 100 árum fyr, 
þá te^am vér víst ab sama mandi vera, ef vér hefiftam sögar af 
HDr6am frá áttandn öld; því alla þá stund, sem Hör&aland hefír 
verib byggt, má vfst œtla, að þar hafi ávallt verib höfðfngjar af lett 
Hör%a-Kára. þdmesíngar , ættmenn þórólfs Mostrarskeggs , era 
nákomnir þessari œtt. 

Vér höfnm nú sé&, ab 100 árum eptir lok landnáma-aldar- 
ionar Uf&a enn sonasynir flestra helztu landnámsroanna í Skaga- 
firii, og inun þab eindœmi hvar sem leitab er annarstabar á landi, 
og þeÉlm vér fyrlr víst ab byggja á því, aJb héraiii hafí byggzt 
nijög seint, þtf ekki vituro vér nein önnur skýrteini fyrir, nær 
hirer nm sig hafi komib dt. Raunar geta roenn sagt, ai þ< Skalla^ 
grfmr sé einhver elzti landnámsmabr, þá Iif%i þ6 þorsteinn Egilsson 
^iáDgt fram yfir kristni (t 1015), enda mundum vér ekki þora 
ab byggja slfkt meb fullu á aldri eins manns, en þar sem miklar 
og margkvíslabar œttlr landnámsmanna koma allar í einn stað 
niir, þá þoram vér fyrir vfst ab fullyria, ab Skagafjörbr sé ekki 
DQminn fyr en svosem '910—920. 

Eyjafjörbr er mesta og göfgasta herab á Norbrlandl, og eptir 
þW bar sfban Qórbdngrinn allr nafn, og þar sátu jafnan síban mestu 
bofbfngjar á landi. EyjaQprbr er þab saroa fyrir Norbrland, sem 
Breibiíjörbr fyrir Vestrland. Helgi magri nam Eyjafjörb; hann 
var borinn og barnfœddr fyrir vestan haf, mg mun aldrei hafa siiglb 
fftti á land f Noregi ; a&tt hans var af Gautlandi : afi hans var Björn, 
lonr Hrdlfs frá Ára. Björn átti Hlff, ddttur Hrólfs íngjaldssonar, 
FrAasonar koniiugs; meb henni átti hann Eyvind austmann. 
Bjöm brendi inni Sigfast, mág Sölvars Gautakondngs , fyrir þab 
för hann dtlœgr og á Agbir, og var þar meb Grfmi hersi um 
i^etr; vildHGiÉnr myrba hann tll fjár, en Björn gat forbab sér og 
fir til Önddtts kráku f Hvfnfsfirbi, á Ögbum. Eptir andlát Hlffar 
iikk Björn Helgu, systur Öndétts, og var þrándr mjögsiglandi 
þeirra son. Eyvindr austroabr rébist f vfkfng^ gjörbist vinr og 
filagi Ólafs kondngs. Hann tdk stabfestu á írlandi, og fékk Raf-* 
örtu, ddttur Kjarvals Irakondngs, en systur Eorrolabar, er Grfm- 
öifr á Ögbum áttú Meb Raförtu átti Eyvindr firom börn: tvo 
aona, Helga magra og Snœbjörn , og þrjár dætr: þurfbi, Björgu og 



350 UM TfMATAL Í tSLENPÍNGA SÖ0UM. 

{»j<S!5hilcli; þnrfti gipti hann þorsteioi raob, enBjörgaog I>jAhildi 
áttu þeir Úlfr slijálgi og þtfrbr VftíngsBon. þrándr mjögslglandi onui 
hafa yeri^ á Iflía reki og börn Eyrindar, bröftar hans. þrindr mœgÍMst 
vi% Öiv.u8Ínga, og er Slcapti lögsögumabr Qtfrii mabr frá honnm. 

Um afdrif Eyvindar austmanns getum vér ekkert sagt mek 
Tissn, en \>a!b er au&vitab, ati hann hefír veríb látinn þegar Helgi 
Bonr hans fór meb allt sitt lib til blands, og ekkl erhann heldr 
neitt riiinn vii arfheimtuna eptir Björn fo%nr sinn, Bem og Istr 
ab vonum, þvf hann mun þá hafa verib látinn. þesB mættí geta, 
a& hann hefii fengib bana um sama leiti og írar drápn þor- 
stein raub. 

. Nú er áb tala um útkomn Helga magra. Af orl^am E j# ( y gg)o 
má rá%a, ab Helgi var enn í Suireyjum þá er Björn aaBtrœni fdr al 
byggja Breibaíjör& 886, því svo segir, a% hann fyndi þar í eyj- 
nnum systr sínar (AuM og þdrunni hyrnu); þetta lœtr og ai Ifb- 
indnm , því enn var þorsteinn raubr á lífi , og Ifklega Eyvindr { 
auBtma%r, og öU bú œtt sat þar þá enn meb makindam og hugii 
BÍTt til burtferiar. En skömmu sföar kom breytíng á hag þelrra; 
|>or8teinn rauðr var drepinn, og vii þab losnafti um vera þdrrt 
aUra. Hver fyrst hafi komii til íslands, Anbr eba Helgi hlnn magri, 
þesB er hvergi geti%, en drög má þó leiba áJb því, og a& skamt 
hafl þar líbVb á miUi þykir auisœtt, því hvomtveggja rak hi2> sama 
til íslandsferbar, og má víst meft fullum rétti segja, ab bsd^i Eyja- 
Qörbr og Dalalönd hafí byggzt á sdmu .mÍBserum. 

Yér höfum þ6 fyrír satt, a& Eyjaíjor%r mnni vera nnmiiui 
Bvotem tveim vetrum Iprr en Aubr nam Dalalönd, þvf bvo er ak 
Bjá, sem Auðrhafi hafzt vib í Orkneyjum tvo eia þrjá vetr eptir^ 
fall þorsteins rauðs, og beii hún alla abra af stokki frœndr sína 
þar, því bræbr hennar og allt annab frœndlib, sem vér til vitam, 
var komib til Islands þá er hdn kom, nema hafí Örlygr gamli koniA 
sftar. En þegar vér nd gáum ab, hvernig á Btdb fyrir vestan 
haf, þá BJáum vðr, ab ekki er nema um fáa vetr aX^ tefla, þá sem 
libnir voru frá falli þorsteins rfubs, þvf fyr htffust alls ekki ferðir 
vestan nm haf til Islands. Hafi ntS Aubr komib til Islands 899, 
en reist bd f Hvammi vorib eptir, 893 — og allt hnfgr ab þvf, aft 
þlA hafi verib á þeim misserum — þá lœtr nœrri, a% Helgi hafi svo- 
sem tveim vetrnm fyr nnmib hér land, eba a& hann hafi þá farlb 
raklelbis tll íslands, þar sem Aubr hélt fyrst til Orkneyja. Afsognnni 
um Björn anstræna höfum vðr nd séb, ab þan Helgi magri of 



mt TÍMATAX. f ÍSLCaYDfNðA SÖ6U1L tiíl 

fitfrann hyrna vorti í Vestreyjum mei þorsteini rmi og AuM in<t%or 
liaÐ8árift886, syo aufr^ital^ ec, a% eitt hlant yfirþau 61! a% gángaþá 
er þorBteins misti yift , og rflci Norbmanna fyrir veBtan haf ttkk 
þenna mikla hnekki. Aubr djdpautga mun hafa verib nœr hálf*- 
sj9tag, er htfn kom til Islands, en f>drunn hyma, systir hennar, 
áttí sítaeta ham 8itt samsumarfl og bún kom til íslands, en þetta 
luiggar ekki þvf, a% þœr systr hafi þ<$ komib til landsins á somu 
misserum, þyf þeirra Aniar og þdrunnar var svo mlkill aldrsmunr; 
bafi þdrnnn yerib tuttugu árnm ýngri en Auftr, þá hefir hdn 
Terii hálffimtug er hdn <$1 þorbjðrgu hólmasól (fœdd 9^5), og 
getr þat) yel sta&izt, enda hyggjum vér a% hdn sé ýngst barna 
Ketíli^'flatnefs. Nd voru hin elztu börn Helga roagra og |x5rannar 
gipt og frumyaxta, er þau komu hfngab til lands; en þd getr ekki 
Tsl verift, ab nei tt þeirra hafi verli lángt yfir tyftugt, ella yr&l 
ofmikill aldrsmunr þeirra systkina, þar þorbjörg var svo seint 

f borin; en þar sem Helgi magri átti þá vaxna sonu, þá sýnir þa%, a% 
hano mun þá hafa yeri& á fimtugsaldri, og mun hann tœplega vera 
feddr sftar en 845 ; en elztu börn hans ogþdrunnar hyggjum vér 8% 
fedd rdmt fyrir 870. Nd þegar vðr vitum umaldr Helgamagra, 
þá er hœgt a% telja s^r til um aldr Eyvindar austmanns, fol^ur 
bans, og lœtr þa% þá nœrri, a% hann sé fæddr um 820, og hafi 
bami farift vestr um haf, þegar hann hhfbi aldr til, um 840 ebr 

: næstu vetr þar á eptir, og gengib a6 eiga Raf[5rtu á þeim mits- 

I emm. Nd er þá a% halia lengra fr^m, og tiltaka aldr Ðjarnar 
M Ára, íobur Eyvindar, en þar eru mestar torfœmr á. Björn 
varb ævargamall mabr, þaft er vfst, eif harbla dtrdlegt værf þd 

^þaJ, sem Grettla og Landnáma telr til, ai þab væri þrem vetr- 
om fyr en önnndr tréfdtr fdr til íslands, aft Bjöm anda%ist; 
befU hann þá hlotift a% vera maftr yfir tfrætt. Nd veirtÐm vðr 
^ gœta þess, ab bæbi ^ndnáma og fleiri sögnr draga svo ýkja 
&Qög saman tfmann, er leib milli Hafrsíjarftar-orustu og dtkomu 
manna, og í^o er hér, en þd er hér svo Iftib, sem dtaf breg%r, 
og er raunar ekkert annai ofheemt en þab, sA þeir þrándr og 
ÖDimdr færi austr f Noreg tfl arfheimtu undir eins eptir lát 
Bjarnar; þa%eran%séi, alb þarhafa tíbih nokkrtr vetr f miUi, ekM 
allfáir, svo a% önddttr kráka var&veitti arfinn, og var hann f gd(- 
Qm bondum alla þá stund, á%r en kondngr gjörii tilkall til fjár- 
ins, og þá fyrst hafa þelr farii austr I>rándr og önundr, er þeim 
kom kvittr nm fyrirætlan kondngs, en yfg Önddtts kráku, mdbur- 



SS8 UM TtMATAL i ÍSUSNDlNOA 6ÖÚV1L 

br^ur þrándar, er yíst ai rwth þrem yetram fyr en Önnndr fát 
úi til íslands, eba syosem 897; hefir öndtfttr þá yeríb gamaU 
ma&r; þtf yoru þeir þá úngtr synir hans, Áagrímr og Ásmnndr, 
og komu þeir í Eyjafjörft (900—902) og bjglu i landnámi Helga 
magra, þángab til Asgrímr flutti suir á land, f Arnessýslo, Ul frsada 
Binna þar, ölyuaínga* öndtftt hét systir ÖWis barnakarlsy en mAír 
Steintflfs lága, og sýnir þab nafn Ijdslega, ab öndtfttr kráka og 
Ölyer hafa yeril^ skyldir, geta menn þá fyrst akili&, hya5 Ás- 
grfm Öndöttsson rak til ab rffa sig npp úr Eyjafirbl og snir á 
land, þángað sem ölyusfngar yoru. Ásgrfmr Eiliba-Grímsson, 
ástyinr Njáis, yar sonarsonr Asgrfms öndtfttssonar. 

Á þyf, sem nú er sagt um aldr Helga magra og foreldftf JiaDS, 
eru nú engir meinbugir, þd f litiu sem engu sð yikib frá þyf, sem 
sðgurnar segja, og þessi œtt sé syo margkyfslub; en eins yerbum yei 
ab geta, sem meb engu mtfti getr stabizt, og þab er, ab þorsteinn 6gmU 
sð sonarsonr Hrólfs f Gndpufelli, þyf hyernig skyldl Heigi magrí yera ^ 
lángafi manns, er yegib hafbi hirbmann Hákonar jarls Grjtftgarbs- 
sonar, sem féli nálœgt 900 ; þetta hlýtr ab fara milii mála, og dtrdlegt 
te\jum yér, ab slf]^rhamfngjumenn, sera Eyfírbfngar, hafiátt nelna 
tfgæfu f œtt sinni. |>ab eitt gæti yerib, ab þorsteinn hafi yerib 
sonarsonr Hrtflfs gamla frá Am. 

Nú er ab tala um œttir þœr, sem eru frá Helga magra f 
Eyjaíirbi. Hann átti alls átta börn: tyo sonu, Hrtflf og íngjald, 
en dætr sex: íngunni, Helgu, þtfru, þtfrhildi, Hlff og lH>r- 
björgu htflmastfl; kemr aldr þeirra barna yel heim yib þab, sem 
nú iiefir yerib sagt. Ingunn mun hafa yerib elst dætra hans; 
hana átti Hámundr heljarskinn. Hún kom gipt tft; Esphælfngar 
eru þaban komnir. pótir yar sonr Hámundar, hann yar aldrabr þá 
er Glúmr tók mannyirbfngu , og andabist um öndyerba hans daga 
blindr og öryasa (hérumbil 970), hefir Jiann ab Ifkindom fæbst 
um þab leiti er Helgi kom til landsins. I><$ru Helgadtfttur átti 
Gunnar Ulfljtftsson, og eru þaban komnlr DjdpdtMr. ingjaldr 
yar meb elztu börnum Helga;, hann andabist nm 940, og yar 
þá mabr gamall. Helga, er áftf Aubunn rotinn, son {^ordUs 
amjðrs, mun og hafii komib gipt dt hfngab. Aubunn yar Færeyfngr 
að kyni ; hefír Helga gipzt þar, en hdn yar lángamma Gubmnndar 
hins rfka^ þab kalla menn Möbruyellfnga. þorbjðrgu hdlmasdl átti 
Böbdlfr Grfmsson, sem enn skal sagt yerba; sonarsonr Bobdlfs yar 
p6f\t í Garbi (1015— 1030J, má af þyf marka hyab úng l>orbjdrg 



UM TÍMATAL í fSLENDÍNGA SÖ6UK. 

kefir yerib, eg er aldr hennar IjÖBastr TOttr þess, a% Helgi magrl 
hefir ekki komib fyr út, en nú er sagt. ^ 

Hrölfr Helgason bj<$ í Gndpafelll. Sjnlr hans voru þelr Haf- 
litl önri, er bœlnn hjgbi á Möbruvöllum og seldi Eyjólfí Valgerbar* 
syni, og Valþjófr, fo%urfabir þðris Helgasonar, er deildi vib Gub- 
miiDd ríka skömmu eptir kristni. f^essar eru nú höfubœttir frá 
Helga magra um £yjafjör&, og er þab undra raikil kynsltfb frá 
eiDum manni komin, enda bygii hann alit hérab 9itt mágum 
eg flonnm sínum. þab hefír án efa þ<5tt mannbdt ab mægjast 
í þá ætt, sem rába má af því, ab allir mágar Helga voru hin 
meBtu göfugmenni. 

Mlklar voru venzlar Eyfirbfnga vib Breibfírbfuga og Reyknes- 
íoga, og um alla VestOörbu. Úifr skjálgi átti Björgu, döttur Ey- 
vlndar austmanns. f>j<5bhildl, systur Bjargar, átti þtfrbr Vfk- 
ingsson. Hrólfr Helgason í Gndpufelli átti þ<$rörnu, ddttnr þrándar 
mj(Sbein8 í Flatey. Snæbjörn f Skutilfifirbi var brdbir Helga magra. 

Svarfabardalinn mætti kalla landnám sér, þó I>orsteinn svörf* 
úi bygbl í landl Helga. En Svarfdælir voru engum venzlum 
bundnlr vib þáEyfirbfnga innQarbar; höfbu þeir hofoggoborb sðr 
og eldu opt grátt silfr vib Eyfirbfnga, og má næstum álfta 
Svarfdæli svo sem utanhdrabs í Eyjafirbi. Svarfabardalr bygbist 
ÚT Naumudal. f>orsteinn svarfabr var Raubs sonr ruggu, f Naumu- 
dal á Hálogalandi. þaban er Raubs nafnib f ættlnni, svo hét ab 
auknefnl sonr þorsteins. JKaubr rugga mun hafa verib herslr, og 
af hamramri Háleygja-œtt. Hildr, ddttir þdris svartaþurs, hét 
kona hans; eimdl lengi af þvf, ab þeir voru stórfengleglr Svarf- 
dæfir. þorsteinn bjd ab Hofí; hefír hann þvf tekib upp goborb 
Qm dalinn. Sfban kom f dalinn Ijtftólfr gobi, Alreksson. þeir komu 
ii brœbr tvelr á Austfjörbum, Hrdbgelr hvfti og Alrekr, Hrapps- 
synir; namHrdbgeir þar land, en hvernig þab atvikablst, ab Ljdt- 
filfr fdr vestr f Svarfabardal, vita menn ekki. Ljótdlfr bjd ab Völlum. 
þá hiSfuBt eptfr dauba þorsteins svarfabar deilur og styrjaldlr meb 
Karlirauba,. synlhans, ogLjdtdlfí; þessa alls getr Svarfdœla. Svo 
lauk, ab Ljdtdlfr felldi Earl og varb einn rábandi alls dalsins. 
þetta var um mibja tíundu öld (950—960). ValIa-IJdtr, soa 
Ijötdlfs, er merkrf sögum; hann lifbi fram yfír kristni. f>ab var 
skömmu eptir kristni ab hann deildl vib Gubmund rfka, sem 
segir f sögu Valla-Ljdts. 



IM UM TtMATAL t ISLENDtNGA SÖGUM. 

Úr þfngeyjar þfngi er fátt eitt ab segja um landnánii þyf Tir 
höfum þaban bvo fáar sögur. þab er reyndar ekki nema ein 
saga til 6t þvf bygbarlagi, sem köllub er Reykdœla, en þeir vi%- 
burbir veria eptir landnám, og koma þvf ekki hér vii. Ef menn mega 
trúa þvf, sem sagt er um Náttfara, og hann er ekki fremr vofa en 
mabr, þá hefir hann hér fyrstr manna tekib sér bygb, medan engin 
gál var á landi annarstabar. þegar Garbar kom til Islands, og var 
um vetr f Húsavfk, og ftfr um vorit) frá landi, sleit bát frá hon- 
um f vebri, og þar á mabr, sem Náttfari hét, og þrœll og ambátt ; haon 
eignaði sér Reykjadal og merkti á vibi, en ekki var& honum 
haldsamt á landi, er seinni menn komu a%. I þessu þíngi em 
þijár höfubættir, sem taka verbr tii greina: LjiSsvetnfngar, Reyk- 
dœlir og Esfírbfngar; fom hof og goborb gengu f þessum ættum, 
en litlar sogur fara af Exfírbfngum', en þá þvf meiri af hinum 
ættunum tveimr. Miili Eyjafjarbar og þessa þfngs ero ekki 
miklar venslar. Hér eru nýjar œttir, ab mestu <$skyidar hinum, og 
byggfng hérabanna stendr f iitlu sambandi vib Eyjafjðrb. Seínna 
meir hnigu þeir miklu meir tii Skagfirbfnga, og eru morg dæmí 
forn og ný um mægbir og tengdir þar á milli. Hér er lands- 
bygbin nokkub á strjálfngi úr ymsum hérubum f Noregi, þtf helst 
af Hörbalandi , Ögbum og Rogaiandi ; þángab komu og ymsir af 
Hálogalandi, og hérabib skiptist f mörg landnám og smá, er þvf 
erfíbara ab ákveba um bygbartfmann en ella; þ6 þykir mega 
fullyrba, ab hfngab hafa komib fyr menn en á Eyjafjörb, enda 
var þab hérab numib allt f einu, og enginn mabr hafbi tekib þar 
bygb, ábr Helgi kom ]>ángab. Vér nefnum hér fyrstan Gndpa- 
Ðárb; hann hefir hiklaust komib út n\jög snemma landnámstíbar, 
og er hann Ifklega hinn fyrsti, sem hdr hefir numib lond, svo oii 
sé á gjðrandi. í Landnámu (3. 18; 4. 10) er Bárbr kallabr soor 
Heyjángrs-Bjarnar; þetta má fullyrba ab meb engu mótl getr 
átt ser stab, þab sést undir eins og þessi ættlibr er l)orinn saman 
vib abra fráBirni bunu, og bezt þegar líbunum er jafnab saman vi) 
þá, sem eru frá Ásbirni Heyjángrs-Bjamarsyni, sem Freysgyblfngar 
eru frá komnir. Gndpa-Bárbr hlýtr ab hafa komib út mjog snemma, 
og ennfremr þá verib hniginn og átt vaxna sonu; þetta er anb- 
sætt þegar menn telja ættir frá honum. þorgeir Ljdsvetnfngagobi 
var fjtfrbi mabr frá Bárbi (Sigmundr Bárbarson — þorsteinn — 
þtfrunn — þorgeir gobi). Nd hefir þorgeir eflanst verib á ^o- 
tugs aldri er kristni kom á ísland, enda mun hann hafa andast 



UM tImATAL f ÍSLBNDfHOA 8Ö0UM. S0I 

treim vetraiB sftar. Sftar en 986 — 940 getr hanH ekki verib 
feddr; œttl Bár^r þá aft hafa llfaft um mi&ja og ofanyerba nfnnda 
ðld (fæddr hemmbil 840). Bárl)r var og lángafi Vemnndar kögrs 
(iHyrsteinn Báriarson — þörir leirháls — Vemundr). Uðr er 
raanar einnm \Vb fœrra, þó Vemundr vœri nokkub jafnaldri t>or*» 
geirs goia, sem ^já má af Reykdœln. Ab ætt þorgeira goba ei 
rétt talin, þar á er varla efi. Njála telr ætt hans tvisvar (kBp. 
106 og 120) og á hvorumtveggja Btainum eine. ÍNjáln er og aft 
eins talK tíl Bárbar, og œttin talin frá «honam, en ekki getil hvers 
lon bann var, og er þab athngavert, því optast er bú saga vön 
ú rekja fram svo lángt sem verbr, og því fremr þegar mikil œtt 
tekr vib. Svo er gjört þegar talin er ætt Floea (kap. 96), a% ekki 
er hœtt þar vift Aabjörn Heyjángrs-Bjarnarson, heldr talib allt fram 
til Gr(m8, hersÍB ( Sogni. Beri menn ntí ætt Gntfpa-Bárbar saman 
Tit FreyggyMfnga-ætt, þá var þtfrir Freysgobi jafnaldri þorgeire 
goia, en sá er mnnrinn, að þtfrftr Freysgobi er sonargonr Asbjamar 
Heyjángrs-Bjarnaraonar, en þorgeir tveim liðum seinni, og getr 
met engn mdti svo miklu skakkab á jafnstuttum t(ma, og enn 
Terir ab athugai aJb i FreysgybKnga-ætt og Breibfirbfnga-kyni 
ern flestir liltir taldir frá Birni bunn, af öllum þeim œttum^ sem 
fiá honnm eru komnar á iBlandl, sem ekki eni fáar, en kemr þ6 
allt faeim, en þtf bvo, sA engu sé þar vi% bætt; þetta séat 
beit, ef vér tilgreinum ymsa menn af öUum kynkvíslum hinnm 
liebta frá þeim þremr sonnm Bjamar bnnu. Sknlum vér tiltaka 
memi) sem allir Mfbu þegar krístni kom á iBland, en voru þá 
gamlir. Tökum vér fyrst nibja Ketils flatnefs: þar var Eyjdlfr 
grái sjðtti mdJbr frá Birni bunu, en Vfga-GMmr fimti. Frá Hrappi, 
■yni Bjamar bunn, voru þeir Gizur hv(ti og Htflmgattngu-Starrl í 
6<r&a \íb, en Torfi ValbrandsBon ( fimta Vii frá Birni bunu. £n 
ef tali& er frá Helga, þá var f>órbr FreyBgobi hinn sjötti frá Birni 
bano; og bvo má telja marga fleiri, og kemr allt ( sama stai ni%r. 
En þorgeir Lj<S8vetn(ngagoii einn yr%i áttnndi mair fráBirni, og er 
þab tveimr liðum fleira en þar sem flest er, og helm(ngi fleira en 
þar Bem fœst er, sem er frá Hrappi, sem verib befir lángýngstr 
þeirra sonaBjamar bunu; og þegar allar þessar ættlr eru teknar, 
má œtla, a& Björn buna hafi lifab um 800 og nokknð fram á n(- 
nnda $ld>. 

') ^iö er eittbvið misbermt þir sem ^orkell kanoki, vinr ^orláks biskups 
(t 11^), er ekkí tilion nema flmli madr frá Gnápa-Bérði, eAr einom 



UM TtMATAL f ÍSLENDtHðA SðOUM. 

Sjnír Bárbar era ðíu nefndir, en frá tyeimr þelrra en 
megtar œttir komnar: Sigmundi og þorsteini. Sfóan flatti Bártr 
austr i Skaptafeils sýslu subr yfir fjöll, og nam þar FfjAs- 
hverfí allt og bj6 ai Gndpum , en af því hefir hlotíst misBognio, 
ab einmitt þar námu land synir Heyjángrs-Bjarnar fleiri en etnn, 
en Bá yar munurinn, ab þeir komu allir mjög seint tit híngab, 
og eptir ab landnámum var lokib aJb mestu annaratabar á landi, 
en Bárðr er meb elztu landnámsmönnum. þab sem enn dregr ou 
til ab halda, ab Gndpa-Birbr sé ekki af ætt Bjarnar bunu, er og 
þa%, bvab þœr œttir tvær eru dsviplfkar. Bárbr er bamramr og 
tröllaukinn, og kemr því mjög vVb sögu Báriar Snœfellsáaa, nafna 
síns; en í ætt Bjarnar bnnu finnast tæplega hamramir menn, 
og sízt í Freysgyblfnga-œtt. Gndpa-Bárðr þœttí oss vel Ifklegt 
a% sé kynjabr lengst norban af Hálogalandi , og þá er Ifkast om 
8V0 hamraman mann, ab hann hafí alla tfb heitib Gndpa-Bárbr, og 
eé Gndpar kendir vib hann; vib pórt gndpu er kendr Gndpodalr 
og Gnúpa fyrir sunnan Jökul, og er þessl aftferbin mlklu tíbari 
en hiu. Flestar ættir af Bárbi eru þar norbr. 

Næstan má nefna þdri son Grfms gráfeldarmdia af Rogalandl, er 
nam Lj^savatnsskarb, og Ifklega sfbar en Bárbr ; þorgeir Ljðsvetnfnga* 
gobi var sonarsonr hans. Landnám þelrra beggja, þöris ogBárbar,mno 
hafa verib upphaf til Ljdsvetnfngagoborbs, og Ljdsvetofnga verbr A 
teUakomnafrá hvoramtveggja, þegar ættir þeirra runnn samaii. 

Reykjadalr bygbist af Hörbalandi. þorsteinn höfbl er nefndr 
hersir á Hörbalandí ; hann andabist f Noregi , en synir hans tveir 
fdrn til íslands, Ketill hörbskl og Eyvindr; hann er tallim gefg- 
aatr landnámsmabr f öllu þessa þfngi; þetta heflr verlb seint 
landnámetíbar, og miklu sfbar en Bárbardalr bygbist ebr Ljösa- 
vatnshérab, þvf Áskell gobl var sonr Eyvindar, en ddttir Eyvlndar 
var Fjörleif, mdbír Vemnndar kögrs. Sonarsonr Ketils var Einar 
Konálsson, fdstri og jafnaldri Gubmundar rfka. Af Áskeli gobft 
er laung saga; hann er tallnn meb mestu höfbfngjum á landl nm 
940, og annarhvor þeirra febga hefir haldib fornt goborb þegar 
alþfngl var sett. Af Áskell segir og mikib f Reykdœlu; hano var 
veginn hérumbil 970, en sfban hélt Yfga-Skdta sonr hans upp 
mannvlrbfngu fðbur sfns fram á banadœgr. 



lið siAar en ^orgeir goði (f 1002). Hér lilfCr aA vera sleppi eioiRi) 
flmni lidum (Laodn. 4. 10). 



ÐM TÍMATAL Í tSL£NI>tll6A SÖGUM. 

þair Toni treir brdl^r: Grímdlfr af Ög%um og Álfr egbski. 
Synfr Grfmjlfs af Ög^am eru iFeir nefndír: Grímr og þorgrfmr. 
þorgrírar Grfmölfsson nam land f landnámi íngölfs, ásamt Álfi 
egftai^a, f5&arbrtf&ar sfnum; en sonr hans 'var £y vindr, (alblT þóx^ 
oUb go&a á IfiaUa f ÖItubí, fö&ur Sicaptay er þvf Skapti iögsðgu- 
mabr ijtfrbi ma&r frá þeím Grfmdifi gamia og Kjarvai Irakondngi. 
FráGrfmiGrfmöifMyni eru ExíirMngar komnir; þeir voru tveir synir 
IttDB, Bðbdlfr og Böl^móbr. Bðböifr nam Tjörnes (hérumbil 920); 
Skeggi Bonr Bðl^diffl nam Kelduhverfi; þórir f Garbi var Bonr hans 
(1015-1030). BöMifr átU lH>rbjörgtt hdtmafldl, ýngstu ddtturHelga 
nagra. þan vorn réttir þrfmennfngar BMólfr og þorbjörg bdlma^ 
Btfl, þvf Grímdlfr gamli, fabir þeirra Grfms og þorgrfms, átti Korm- 
W^y döttur Kjarvals írakonúngs, systur Rafbrtu, er var amma 
þorbjargar; þvf var a% vonum, ab Böbdifr leita&i mœgba tii £y- 
firiíngay frænda sinna; ifkiegt er a% þeir fe%gar, Grfmdifr og 
Grímr, hafi verib vib hirb Kjarvals f Dýflinni, eins og £yvindr 
anttmabr, ella mundi konúogr eigi hafa gefíð Grfmdlfí ddttur sfna, 
og stórftttabir hafa þeir vfBt verib , ab fá svo göfugt kvonfáng. 
fi?ort þeir brœlbr Böbdifr og Bö!)mdbr hafí komib vestan um haf 
rerir ekici sagt; Ifkast er, ab þeir hafí komib dt eptir 920, svo 
er A rába af aldri þetrra, og hafa þeir þá komíb af ögbnm. Af 
þeim briBbrani eru £xfírbfngar komnir, og var þdrir f Garbi sonar^ 
Bonr Böbdlfa meb fyrri konu hans. 

t>ab var um 950 ab FIobí f Arnesi á Ströndum deildi vib þá 
Grfmólf og Böbmdb gerpi, og gjðrbiBt af þvf £xfírbfnga saga. Sá 
BMm<Sbr gerpir höfum vér fyrir satt ab sé hinn saroi og sá, sem 
bmd nam, og hefir hann vel getab iifab fram á mibja tfundu öld; 
e& Grfmdifr þessi er allr annar en dötturmabr Kjarvals Irakondngs ; 
usst ei oss ab balda, ab hann sð sonr Böbölfs; þab Ifttr nœrri 
kfai aldr þeirra lángfebga ihrærir; væri þá Grfrodifr gamii láng* 
«fi hans. 



þá var landnám komib ab AuBtQi)rbam, og segir Landnáma svo, 
^ þar hafi fyrst orbib albygt á íslandi. Landnám austanlands hafa 
^ú ðli önnnir upptök en hin^ sem vér fyrir skemstu liöfum um talab, 
og lero Bvo nuög eru rtbin vib VestrlSnd. Á Austfjörbttm eru flest 
hndiiám raklelbis frá Noregi , og ef gáb er betr ab, þá er þránd- 
beimr þab hirab, sem flest stdrraenni þar f bygb eru ættub frá. Vir 
böldom ekki. ab Austfírbir bafí farib ab byggjast til muna, fyr 



»14 UM TtMiLTAL í fSLENDfNaA SÖGUM. 

en litlu fyrlr og um aldamtftiii 900; flestar œttír þar þykja benda 
til þesB, ef raktar era ; þó eru 8um landDám þar uokkuft eldriy og 
yarla ýDgri en frá 890, og má þrí til BanDS vegar færaat a5gii 
LaDdnámuað nokkru leyti; en hér er byo misBkipt, þrf aptr nrbu 
Bum landnim hér bto ýlga selnt, og miklu Bftar en annarata&ar 
á landinu. 

í Snnnudals þíngi eru þœr þrjár ættir meatar: Hofsveijar, 
KroBsvíkíngar og œttmenn Hrafnkels Freysgoia, og ( þesram 
þremr ættum gengu forn go%orb í þesBu þfngi. Hofsverjar voni 
komnir af Yxna-t>óri, og vorn œttafttr bœ%i af ögbum og af Hi- 
logalandi. Ætt Yxna-þdrls er n\jög merkileg í landnánMaðga 
landsins, og er því vel vert að geta hennar. þab er svo sagt, aft 
Yxnanþdrír væri af ög&um, og llfil hann fram um daga Hanldi 
hlns hárfagra; hann átti þijár eyjar og 80 yxna ( hverri, og var því 
Yxna-þtfrir kallabr. Eina eyna gaf hann Haraldl me% ðllum yxn- 
unum sem ( voru (Landn. bls. 328), og enn fleirl r5k má Itíla 
til þess ab hann hafi af ög&um verib. Naddoddr, brtfUr liaas, 
áttidóttur ölvlsbarnakarls af ögbum, ogþorvaldr, sonarBonar-aoar 
hansy fa&ir Eyrfks raulba, kom af Jabrl til íslanda. Um a%r« af 
þeim frændum er ekkl geti&, hva%an þeir kœmi, nema nm fior- 
stein hvfta, ab hann kom dr þrándheimi. þeir voru ^ótír vynir 
Yxna-þtfris: Raubdlfr, Stdrðlfr, Ófeigr lafskegg og Ósvaldr; rir 
nefnum tA eins Qdra, þv( Úlfr, lángafi Eyrfks rauba, hyggjam vét 
sh hinn sami, sem á 5&rum stab er kallabr Raubdlfr ; hefir Eyrflcr 
raul&i haft nafn sitt eptir lángafa sfnum, og hðfum vér fyrir satt 
alb þetta hafi verib œttarnafn. þab er merkilegt, ab sonr og sona- 
Bonr OsvaldB ber nafnlb hinn hv(tl, en opt víxlubust slík n5(B á 
( œttum, svo sem Olafr hvíti og þorstelnn rauM, son hans, og 
eins er ( þessari ætt, og heitir Raubdlfr og Eyr(kr raubl, ea 
aptr þorsteinn hv(ti og ölver hvitl. Marglr Úlfar hafa verib f 
þessarl ætt. Stdrtflfs nafnið er þd einkum athugavert, og finnst 
þa% nafn hvergt, nema hér og ( Hrafnistu œtt; er oss þv( nær 
a& halda, ai ætt þessi sé eitthvab nákomin Hrafnistumdnnnm. 
Milli Hálogalands og þrándheims, og Agba á hinn böginn, hefir 
frá alda öbli verib náib samband; allar fomsögur Idta ab því, og 
flestar hinar meiri ættir háleyskar ebr þrænzkar eru þvf deildar, 
svo ab 5nnur grein hennar finnst subr á Ögbum; svo er um þessa 
œtt, og svo er um þryms œttina og margar flelrl; þar af kemr 
þab, ab forneslgn-nSfn ( forns5gum Háleygja finnast Uka áögbum 



DM TfMATAL í tSLBNBÍKOA SÖGDM. M6 

»yoðem BOdntftr og m$rg ()Dnury og um ymsar œttir getum vðr 
•kki sagty hrort^þær sé af Hálogalandi eba Ögium, efta hfort* 
tveggja, þar sem ættarnðfnin finnast á bábum stðftum; er þetta 
kjnlegt í fyrstu, meban menn ekki vita sanna undirstö^u hTemig 
á þessn stendr. Enn er Osyalds nafni& í œtt Yxna-þtfris eptir- 
tektar vert; rér þekkjum engan Óayald annan en þenna, nema 
i Englandi , og er þa& ekki svo mjðg kynlegt, þar sem vér vit- 
m 8V0 ml5rg dœmin, a^ þeir £g%irnir böfbn, a% kalla má, ann- 
•n ftftinn fyrir vestan haf. 

Af fttt Yxna-I>öri8 komu til íslands : tveir brdbnrsynir hans^ 
eion Bonr, tveir sonarsynir, og tveir sonarsonarsynir, en annar 
[leirra kom mjðg seint landnámstfóar. Líka átti Naddoddr brdftir 
kane dóttnr ölvis bamakarls, og heBr hann því verib einum 
.maÐnsaldri ýngri en Ölver. — Erákn-Hrei&ar , sem land nam i 
Skagafirbi, var sonr Ófeigs lafskeggs. {>eir fdru báUr til íslands 
febgar, og var Ófeigr sá elni af sonum Yxna-þdris, sem land 
nsmi. — Eysteinn, sonr Raubdlfs, nam land í Eyjafir&i í fióbi 
Helga magfa. — þdroý er nefnd ddttir Stdrdlfs, og giptist hdn 
( Eyjafirfti. — i>orvaldr, fa*ir Eyrfks rauba, var Ósvaldsson 
BaoMlfssonar. f>eir fdru til íslands báðir febgar, I>orvaldr og 
Eytíkr, fyrir vfg; öllu fyr en svosem 940—950 getr þab ekkl 
kifa verib , því Eyrfkr raut)i var gamall nokkub er ' hann fdr til 
Grftnlands (985), og andabist ellihniginn og hramr um þab leiti 
er Grienland var kristna%. 

t>á er a% geta sfbasta brdbursins, sem kynsœlastr varb á Islandi, 
en þad var Ósvaldr, fabir ölvis hvíta. Ölver var lendr ma&r f 
Ahndðlum á Hálogalandi, en stökk þaban á Yrjar í þrándbeimi fyrir 
ofrfki Hákonar jarls; þar andabist hann, en {^orsteinn hvítl, sonr 
bans, fdr mjög dngr til ísiands, og kom f VopnaQörb (jeptir a% 
landnámum var lokib". Fjörbinn hðfbu áhr numib þeir Eyvindr 
Topni og SteinbjSrn kðrtr, brdiursonr hans, er reisti bæinn ab 
Bofi. )>or8teinn hvíti bjd fyrst nokkura vetr á Tdptavelli fyrir 
Qten 8(rekssta&i, álr hann kæmist alb Hofs landi, sem hann tdk 
( Bknld af Steinbimi kört. þegar nú ab er g&bj þá verbr mjög 
tept a% byggja mikii á aldri Yxna-þdris um dtkomu þorsteins 
hvfta. ]>orsteinn hvíti er talinn fjdrbi ma&r frá Yxna-IxSri, en 
Ofeigr lafskegg, er land nam f Skagafirbi, er talinn sonr Yxna-jþdris ; 

18 



VM TfMATAL Í tSLENPÍNaA SÖOUM. 

yar þö Skagaíjörbr seint naminn, og er ætft toitryggilegt 
þegar fram koma samhliba menn í fyrsta og ffirb^ li%, þW ?aiii 
er líkiegt ab svo niiklu geti skakkai, ef aiit fer meb felldu. þetr 
eru 'taldir þrímennfngar frá Yxna-JxSri: þorsteinn hvíti og þof- 
Taldr, fa&ir Eyríks rau&a, og þd verbr ekki betr sM, en þorsttína 
eé þeirra eldri. I>etta gefr grun um, a& Bagan um Yxna^þóri sé 
eitthva^ forneskjukend. þar sem í Yiftauka Landoámu a% Yxna- 
þtfri er eignut) yxna-gjöfín yi& Harald hárfagra, þá þarf þa& ekki 
a& hrinda því, abYxna-þdrir hafí lifab í fomeskju; Tér Titttm, A 
£g%ankondngar hétu Haraldar, og þar á mebai Haraldr egliaki 
eonr Vikars koniings, og mun því sú saga eflaust vera bÖdii, 
hvai sem hinu lAr. þegar . nú er rakin ættin frá þorgteiDi, 
þá mnn fara nœst sanni, alb hann luifi komib út um aldamtftii 
900, og Tarla mikin sfóar; en 60 vetr bjö hann ah Hofi; 
mun hann því hafa komizt á níræ&is-aldr, enda var& bann blindr 
og hrumr. Árin sem þorsteinn bjó ab Hofí mætti því te^a íd 
90Ó-960; þorsteinn baf&i ekki lengi bdib ab Hofi þá er hann krODg- 
aíbiBt þorgils hét einn af sonum hans, hann var veginn þrítogr 
a& aldri, og var Brodd-Helgi, sonr hans, þá þrévetr, m 19 vetn 
var hann er þorsteion afí hans andabist. þetta ver&a alls U 
vetr frá fæbíngu þorgils, og hefir hann því fæbst er fabir hsoi 
faaf%i bdib 15—16 vetr ilb Hofi, eba hérumbil 915. Brodd-Helgi 
væri eptir því fæddr nálægt 942. Nd segir Vopnfirbínga sagt 
frá deilnm þeirra Geitis ( Krossavík og Brodd-Helga; laok stís 
ab Geitir varb Brodd-Helga ab bana. Bjami Brodd-Helgason 
drap aptr Geiti ; þar af rísu nú deilur þeirra Bjama og þori^elfl 
Geitissonar. Bardaginn í Böbvarsdal, milli þeirra frænda, vait, 
sem annálar segja, 989, og er þab r&tt, sem séb verbr af sðgooi. 
Tveim vetrum fyr (987) segja annálar sA yrii vfg Geitis. £n 
þá er mishermt í þeira, ab víg Brodd-Helga jrbi 974, eir 13 vetmin 
þar á undan; af sögunni verftr ekki annai séi, en a& víg þeirra 
Geitis og Brodd-Heiga hafí oriib ab kalla á sömu misserum, seon of 
lætr a% líkindum, því Brodd-Helgi átti fuilvaxin böra, er hion 
var veginn. Nd ef menn telja fram frá orustunni í Böbvarsdii 
og vígi Geitis, þá hefír Brodd-Heigi verib veginn 986, og ictr 
þa% nærri ab haun hafí þá verib nálægt háiffimtugr, eptir aldri 
barna hans; nú styi)st hér hvab við annab, og skorbar hTSÍb 
annab; og fer þab f aila stabi nœrri lagi, ab setja útkomn þor- 



tJM TÍMATAL í fSLENDftfOA BÖGDM. 

steinfl hrlta sem vðr hðfiim gj^rt, og kemst þv( a6 elns rðttr 
rekspðlr á ættina frá honum, a!) líkt þessu aé talilb. 

önnur hðfudættin í Sunnudals-þín^i eru Kross vfkíngar ; um 
komu þeirra tii landsins eru minnstar sðgur, en síbar urðu þeir 
þj injög ágœtir um allt land. jþeir námægbust Hofsverjum, og þ<{ 
skildt þi mikib á. þeir Hofsverjar, Brodd^Helgi, Bjarni sonr hans 
9g enn lengra fram, voru har%vígir og ðdælir, en hinir spakir og 
Íiöglpdlr, sem var Geitir og þorkell, sonr hans, er mestr laga** 
mabr eiohver hefír verib á Íslandi. Illa var í frændsemi þeirra, 
og moa þess síbar getib. þeir Brodd-Helgi og Geitir eldu grátt 
tiifr alla æfí, og bibu hana af ; síban t<$ku synir þeirra vib af þeim, 
Bjami og þorkeíl, en lauk þd me% sœttum um aíiir og fribablst 
þi bérabib, sem Sbr var mjög agasamt. Vér skulum nd nefna upp- 
t6k Krossvíkínga hðr á hmdi. þeir voru brœ&r tveir, Lytíngr 
og þorsteinn torfí , er komu til landsins ; nam Lýtíngr Vopna- 
QarWströDd alla ena eystri, og bjó í Krossavfk. Hvaðan dr 
Noregi þeir komu bræbr er bvergi sagt me& berum orðum; í 
þrándbeimi hétu Geitishamrar , er þeir frændr hðf&u mikla trd 
á, og getr um í 6randkrossa þætti, enda var Geitis nafnib ætt- 
gongt f Krossvfkfnga ætt; höfum vér því fyrir satt, a& þeir hai 
ir þrindheimi átt kyn sitt ab rekja, og allar sögur, sem í þelrrí 
: fttt bafa gengii, benda tíl þess. Seint munu þeir bræ&r hafa 
i koofii út hfngað, þvf Gehir, sonr Lýtfngs, var mjög jafnaldrí 
I Brodd-Helga. þeir bjgbu hof f Krossavfk a% líkindum, og lag&- 
I iBt þar síban goborb til. 

Vér viljum hðr nefna einn landnimsmann, sem kynlega bregftr 
íyrlr, SkJSldtflf Vemundarson, brdbur Ber&lu-Kira, er nam Jökttla- 
M. í Egils sögn er ekki nefndr faiir' Berblu-Kira, og getum 
Tér þvf ekkert um þa& sagt, en Kiri var, sem kunnugt er, 
te&gdafa&ir Kveldálfs ; reyndar er ekki aftbk ab brdblr Kira hef^i 
( elli sinni getai komib til Islands, en þegar aldr barna hans 
er borinn saman vi& aldr annara þar um hérub, einkum Breib- 
dsli, sem böm hans tvö mægbust vib, þi verbr þ<5 ofani, ab 
H er Iftili vegr til slb þab getí veríb satt. Sfgrfl^i Skjölddlfs- 
döttur itti Öziir, sonr Brynjdlfs hins gamla, landnimamanns. özur 
áttí Brynjjifr meb seinni konu sinni, sem hann gekk ab eiga eptir 
A hann var kominn hfngab tíl lands. Geta þau özur og Sigrfir 
ekki hafa gipst fyr en svosem 930, og sést þab i aldri Spak- 

18» 



UM TÍtf ATAE. í ÍSLENÐfNOA SÖOUM. 

B€88a, 8onar þeírra, sem lifbi fraÐi uodir kristni, og mttUlSig- 
rfbr fyrir yíst vera tveim liðum ýngri en BerMu-Kárí, ef allt ættiat 
geta samþý^zt Næat ræri oss ab balda, ai Skjöldtflfr l^essi w 
af ætt Hrafns heimska, Valgar&ssonar, Vemandar sonar orMukárs, 
af því bér kemr Vemundar nafnib fyrir ; en Orblukárry sem fleirí 
munu hafa heitii í þeseari œtt, gat svo hæglega breytet í Berbla- 
Kára, sem var alkunnarí; bá%ar ættirnar voru úr þrándheimi, og 
þeita gat því fremr blandast samany sem miklar likur ern tii, A 
ætt Berbiu-Kára og Orblu-Kárs sé öil hin sama eba mjog skyM; 
er hér því fari& villt, með því vér höfum heldr engin skil fyrir 
ai!> Berblu-Kári hafí veri% Vemundarson, en Skjöldiilfs nafni& bán 
atoku menn á AustQöiium, en engan vitum vðr af œtt Beitln- 
Kára, er þa% nafn hafí borib. 

þriðja hðfutættin er frá Hrafnkeli Freysgoba; hvergt er 
sagt hvaban úr Noregi hann hefír komib hfngaft til lands , og er 
þ6 til heil saga af honum, en ekkier þess heldr þar geti&, n 
helst vildum vér geta til Hálogalands. Hrafnkeis saga kallar 
Hrafnkel Hallfrebarson , en Landnáma kallar hann Hrafnssom 
og eru bæ&i nöfn þessi háleysk. Hrafnkell var þá 15 yetra er 
hann kom híngab til lands me% fö&ur sínum, og var þái sA 
landnámstíiar. Lönd voru þá, sem nærri má geta, ðll nnmia, 
nema upp til íjalla, þab sem menn heldr köUuðu öbygftir. firaíb* 
kell nam Hrafnkelsdal, fram af Jðkulsdal, og gjörbist go&orismak. 
Saga Hrafnkels er um þíngdellur hans dtaf vfgi Einars. þtk 
varb a% vorri hyggju um 950, og laungu £tr en íjiSrddngsd^mir 
voru settir, og á síbar rVb ab geta þess. Helgi ÁabjamaraoB 
var sonarsonr Hrafnkels (990-*1006), mikill mabr og höAfngiegr. 
Saga Droplaugarsona er a% miklum hluta um hann. I>egar brennn- 
málib var (1012), þá var gobi þar Hrafnkell þdrisson, Hrafni^els- 
8onar Freysgoba, en þðrir sonr hans f uppvexti. þeír fræadr 
eru ekkert ríbnir vib deilur þeirra Brodd-Helga og Geitis, og 
koma því ekki vib sögur fyr en um og éptir 990. Ver*r þfí 
ey%a frá daul^a Hrafnkels og þángad til, og yer&r ekki sagt 
hvab leng! Hrafnkell hafí iifab. þd höldnm vér hann hafi varb 
lifab stdrt framyfir daga Gunnhildarsona; kemr Ifklega þaft td, 
a!b synir hans, Ásbjörn og þörír, voru litlir skðrdngar, ab þeirra 
getr ekki f Vopnfirl^fnga sögu. Hvab dtkomu Hrafnkels viivfkr, 
þá segir svo f sögu hans, að þab væri á dðgum Haraids hins 
hárfagra, og þab hyggjum vér satt vera. Fyrir 920 mun þab þó 



ÐM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNOA SÖGnM. 

• 
mla hafa verii, enda varia mikla sfóar. pA er Ifkt ákomib a% 
aMri me^ Krossvfkfngum og ættm5nnum Hrafnkels , a% sonasynir 
þeirra eru f bldma sfnnm á ofanver%rí tfundu 5ld, og öndverbri 
dlenu, Ifkt og vér höfum b^ ab framan f Skagafir%i. 

í Sulbr-Miiiaþfngi munu I5nd hafa verib dálitlu fyr nnmin 
eii f Norbr-Múlaþfngi , eia svo vir6i8t af ættum f þvf hérabi, 
en annað hafa menn hér ekki vib a% stybjafit, þar sem allar 
irekari sðgnr vanta. 'Njar^vfkfngar, Fljdtsdælir og BreiÍdælir, 
eni hér helztu ættlrnar, og af þeim komu síban þrfr samgoibarnir f 
(lessu þfngi. Njarftvfkfngar eru, ef til vill, *ágætasta œttin f þessu 
Mrabi; j6k þab og mikib virMng þeirra, ab þeir mœg^ust seinna 
Tii Sf&umenn, beztn menn á landi; þeir komu dr Yeradal í 
þrándhelmi. 

þeir voru tveir bræir, KetiII þrymr og Graut-Atli, synir 

þdris þi%randa, og námu þeir Fljdtsdal fyrstir, og fyr en Brynjdlfr 

pmli tæki þar foygi. Vér höldnm, ab þa% hafi varla verií) laungu 

eptir 890 ab þeir komu dt, og munu fáir airír vera eldri landnáms- 

nenn en þeir, f þessu hérabi. þeir komu tít dngir og tfkvæntir ; þvf 

ilbargetr þess, abKetilI þrymr fór utan og ffekk sér konu, oglenti austr 

tii Ronúngaliellu, og fór þaban landveg austr á Jamtaland. þar 

rar jarl VeJormr Vemundar son hins gamla. Ve&ormr var hersir rfkr 

i Upplondum, og stökk þaban fyrir Haraldi kondngi austr á Jamta- 

kmd og ruddi þar merkr til bygbar. þetta hefir Ifklega verið f 

\}A mund, að Haraldr barlbist til rfkis á Upplöndum (bérumbil 

I K5). þeir H<$lmfastr, sonr Vemundar, og Grfmr, systurson hans, 

herjubn f Subreyjar, og drápu þar Ásbjðm jarl skerjablesa, en 

tAn a% herfángi Arneiði, ddttur hans, og Ál5fu konu hans ; gekk 

Orfmr Blb eiga Álöfu, og fdr sfban til íslands, og nam Grfmsnes 

f Arnessýslu, og var hann meb fyrstu landnámsmönnum þar. 

En nii segir svo, a6 þa% var á hinum sðmu misserum ab Ketill 

l^ymr kom utan af íslandi, og fékk Arnei&ar, og að Grfmr fdr 

til Islands, og m& af þvf marka, slÍ þeir bræ%r Atli og Ketill hafi 

íncmroa komift til lands (Landn. 4. 2 og 5. 12). í Droplaugarsona- 

*5gu segir, ab VeSormr væri Rögnvaldsson Ketilssonar þryms* 

(l^ap. 1); þetta er rángt, ab kalla hann Rðgnvaldsson, og vitum vht 

>f Landnámu, ab hann var Vemundar son hins gamla. En hver 

liliim hafi verffe aptr faiir Vemundar gamla er hvergi sagt, nema 

') I sögwmí stendr ^jaums'^ en þad er aí tinberttm misgáníngi. 



tíé UM TÍMATAL í ÍSLBNÐÍNGA SÖGUM. 

ef taka skal til greioa þab^ sem hér er sagt, þykir oss mjBglft- 
legt, ab hann hafí heitib Eetill þrymr; ver&r þá ao&skilib, bf{ 
yinátta var 87o mikil meb þeim þibrandasonnm og Vebormi, ab 
þeir Yoru bátir af sömu þryms-œttinni. Vér yitum nd, ab Bjoiii 
buna átti Velaugu, systnr Vemundar gamla (hðmmbil 800). Eð 
KetiU flatnefr var elztr barna þeirra, sem yér þekkjum, og ei 
þab þá mtfburafa nafn hans, og mætti vel draga sðnnun af þesss. 
Nú hlýtr Vebormr ab hafa yerib mjög gamall, er þetta gjorbist, 
þar sem kona Bjarnar bunn yar föbursystir hans ; yerbr þab eitt 
meb öbru ástœba fyrir sfiemmri dtkomu þeirra bræbra, þibrandasoBS. 
Vemundr gamli hyggjum yér sjálfsagt hafí yerib herslr á UpplSndam, 
sem Vebormr sonr hans. þab er líkast tíl, ab Ketill vebr, benir 
af Hríngarfki, fabir Ýngvildar, konu Ketils flatnefs, hafí yerib tf 
sömu œtt. Sé þetta satt , þá er merkilegt , hyernig ætt Ketib 
þryms og Bjarnar bunu koma saman svona lángt fram. Eht tA 
bætist nd ætt Vebjarnar Sygnakappa, Vegestssonar , í Sofoi; 
allir þeir frændr yoru kendir yib ((ye*^ Vebjöm, Vebormr, VemoDdr, 
Vebörn, og enn fleiri ; nd mun allt þetta yera einn ættbáikr, cttlo 
af Hrfngarfki og Upplöndum, og hin dr Sogni, enda vitim 
y%r, ab á milli Sogns og Hrfngarfkis hefír frá aidaöbli yerib san- 
gánga, sem sjá má af Fribþjófs s5gu. 

Ketill gjðrbi sfban brdbkaup tíl Arneibar; frá þeim eru NjaiV 
yfkfngar komnir. þibrandi yar sonr þeirra Ketils og Arneito; 
hann yar gobi Njarbyfkfnga um mibja tfundu öld. þibrandl m«gbi0t 
yib Fljdtsdæli, og fékk Ýngyildar, Æyars ddttur fainn^ gamla, laod- 
námsroanns. I Droplaugarsona sögu er flest á reiki um land- 
námsættir: þar er Háyarr kallabr fabir Ýngyeldar; þab er af- 
bðkun dr Æyar. En Æyar yar þorgeirsson Vestarssonar, brAir 
þeirra Brynjdlfs gamla og Herjdlfs, en ekki Spak-Bessason, Bem 
í sögunni segir. þab getr yel yerib hann hafí átt son sem Spak- 
Bessi hét, þ^f nafnib gekk f ættinni; en sá Spak-Bessi, sem kemr 
yib sögur, fabir Hdlmsteins, er yeitti lib Flosa, lifbi á ofanyerbrí 
tfundu öld, og yar Æyar afabrdbir hans. Mdbir Ýngyeldar yar 
þjdbhildr, þorkels ddtttr fullspaks, er nam Njarbyfk. Eptir honum 
hét þorkell fuUspakr, sonr Ketils þryms ýngra, er Njáta nefnir. 
Frá þibranda eru miklar œttir komnar um alla AustQörbu ; bann 
batt mœgbir yib flest stdrmenni þar. Syálfi* ^tti hann ddttvr 
Æyars gamla, en dætr þibranda yoru þær Hallkatla, er Geitir 
í Krossayík áttí, og Jdreibr, er Sfbu-Hallr átti. þaban komft 



UM TÍHATAL Í ÍSLENDÍHGA SðQUM. Tll 

Jiftranda naíbift inn í báftar þ»r œttir, Krossvíkínga og Síbnmanna: 
þibrandi Geitisson, er KetiU þrymr hínn ýngrl f<$straii og Gunnar 
þilbrandabani vo (hérumbil 1004), og þibrandi Sfbn-Hallsson , er 
éísir YÓgn. ]>eir þorvaldr, fal)ir þeirra Droplaugarsona, og Ketili 
þrymr (t hérumbil 1004) roru þibrandasynir. þegar Flosi icom 
austr (1012) voru þeir hðra&sgo&ar synir Ketils, þorvaldr og 
þorÍLeli fullspakr. 

þá kemr ai segja af þeim brœbrum : Brynj<(ifí gamla, Ævarl 
gamla og Herjöifí; þeir þrír brœðr komu allir út sinn á hverja 
skipi. þeir vorn þorgefrssynir Vestarssonar göfogs manns, og 
Uklega hersbornir í Noregi, því slíka menn kðllubu menn c(göf- 
Hgft" og ,(ágæta". Ekki er sagt hvaban þeir kæmi dr Noregi, 
þö má morg drðg leilka til, a& þeir hafí komii úr þrándheimi« 
Bry^jölfs nafnii^ er þar tAast; og er Brynjölfr úlfaldi þö einkav 
meikr í sögum; enn fremr ern þeir bræbr svo mjög venzIaUr 
kiBiim þræn^u landnámsættum þar eystra: dðttur Ævars áttl 
þiirandii sonr Ketils þryras, en Fastnýju, ddttur Brynjdlfs, átti 
þorsteinn Skjl^Ididlfsson, og eru þetta hvorttveggja þrœnzkar œttir. 
þeir komu út nokkru sfóar en þeir þibrandasynir (hðrumbil 900)| 
ognamBrynjdlfrFIjdtsdal allan sA ofanver&u, Skriibudal og Vöilu, 
og er þai landnám eitthvab mest og víMendast á Austíjörium. 
Spak-BessiÖzurarsonBrynjiSlfs sonar hins gamla var Fljdtsdœla go&i 
990—1000, en Höimsteinn, sonr hans, hafði goborð þá er FIosi kom 
nstr (10121; má af því ráia um aldr þeirra fe&ga. Frá Herjólfí, 
biAar Brynjdlfs, eru Breibdælir e%r Heydælir komnir. Frá hon- 
om mun Hallbjörn sterki hafa verib kominn, er lilb veitti Flosa, 
og mun þa% hafa verib þríbja goba-ættin í Subr-Múlaþíngi. 

Una hinn danska, son Gar&ars, mætti enn nefna til landnáma hér. 
Haraldr sendi hann til landsins til ab leggja þab undir konúng, og 
akjldi hann gjörast jarl yfir (hérumbil 895); þá var hérabib farib ab 
byggjast Hann nam land í FIjdtBdalshérabi nokkru fyr en Brynj- 
dlfr gamli kæmi út. Hrdar, sonr Una, átti systur Gunnars á Hlíðar- 
snða, má af því marka aldr Una; enda mun Garbar hafa átt hann 
í elU sinni, en Uni hlýtr ab hafa lifað fram yfir 910, en þá var 
HwSar nýfœddr er Uni féll, 

£f v5r nú lítum í einu lagi yfir landnám í þessu hérabi, þá 
munum vér sjá, ab þab var æbi snemma, ab menn færi ab nemii 
b^r iand. Hér er bect ab hafa þab fyrír leibarvísi, ab rejcja 
ftttimar nibr, svo iángt sem verbr, fram undir kri«tni, og sjá 



2711 UM TÍMATAL í ÍSLKNÐÍNeA SðGUM. 

hvað margir libir þá eru komnir frá landnámsmönnam. þeui 
abferb er tfyggjandi, einlcam þar, sem margar ættir Ter&a sam- 
hli)!)a, og allt Itemr þd ni&r í einam 8ta&; manum v^r þá sjá, «t 
allr þorri af landnámsmðnÐum þar hefir komib hfngiA á árunaiB 
890, og svo 10—15 árin nœBtu. 

Ektir landnámsmenn í þíngum þessum ver%a þeir þorkell 
fullspakr, er Njar&vík nam fyrstr, því Ævar gamli átti dóttar 
bans, en þiirandl átti ddtturddttur hans; er hann því einum lii 
eldri en þeir báiir þibrandasynir og Brynjtflfr gamli og haas 
brœbr; enda mun þorkell fullspakr bæ&i hafa komib nokkuft gam- 
all út, og líka einna fyrstr, og varla síðar en 890. i>ví næat veria 
þeir «amhliba: þibrandasynir og Brynjólfr gamli og bræ&r hans, 
því f>i$rir Graut-Atlason átti dötturBrynjtflfs hins gamla; líka aést 
þa% á œttinni frá þeim þibrandasonum. Eetill þrymr var ▼íst 
sjötugr þá er kristni kom á ísland (fœddr um930), ogerþvíjHl^ 
randi, íalblr hans, fæddr skömmu eptir 900. Einar hét sonaraoar 
Graut-^Atla, og var hann jafnaldri þorgils, ró&ur Brodd-Helga, og 
mun hann vera fæddr um 920 ; er því a% sjá, sem Adi hafi verit 
nokkub eldri en KetiII þrymr, brdbir hans, en báftir monu ha£i 
komii út litlu fyrir 900. 

þorsteinn hvíti er aptr einnm lib ýngri en þessir, sem aá 
voru taldir, því þorgils, sonr hans, átti sonarddttur Graut-Atla, 
en þar verðr a% athuga, ab hann kom svo barnúngr tít, og mon 
títkoma hans því ekki ver&a sett öllu sAar en hinna, sem A 
framan er sýnt; því má enn vib bæta um aldr þorsteins hvíta: 
aib þau Ingibjörg kona hans og Ljtftðlfr goii í Svarfa&ardal voro 
bræ%rab5rn; hðfum vér því sett útkomu þorsteins hvfta um 900, 
sem þd mætti vera vetri fyr eba tveim, þvf hann bjd fyrst á Sí- 
reksstdbum nokkra vetr, ábr hann íiytti abHofi, en þa& hyggjaffi 
vér hafi varla verib laungu eptir 900, a% hann flatti þángab. 

£nn síbar komu tit þeir þorsteinn torfí og Lýtíngr, Ás^ 
bjamarsynir, og eru ættir frá þeim einum lib síbar en frá þor^ 
steini hvfta; þeir voru samtfba: Geitir Lýtíngsson og Brodd- 
Helgi, sonarsonr þorsteíns hvfta; einnig áttl Brodd-Helgi HSIId, 
dóttur Lýtíngs, en systur Geitis. þéir bræbr munu þvf tæplega 
hafa komib tSt laungu fyrír 920. Hrafnkeli Freysgobi er sam- 
hliba þeim bræbrum, nema ef svo kann ab vera, ab hann hafí enn 
sfbar komib dt, og hefír þab fráleitt verib fyr en eptir 920. 

£f vér nti skiptum landnámum f þessu hérabi f þrjá flokka, þá 



UM lÍMATAL í ÍSLENDÍNaA SðOUU. 17» 

lutfft áároDum 890—895 komii úi þeir þorkell fullspakr, Unl danski 
og ymsir abrir smfirri landnámBmenn ; því nœst þeir Brynjtflfr gamli 
og brœftr han^, og Njar&vfkíngar og þorsteinn hvíti, á árnnum 
895—900; þá ern því nœst ymtir a&rir, sem minna kvebr a%; 
en sftastir allra eru þeir Erossvíkíngar og Hrafnkell Freysgolbi (um 
920), og ern þetta 30 ár e%r meir, frá því béra&ib tdk fyrst ab 
Irfggjast og þar til landnámnm var ab mestu \ok\f>. t>egar Flosi 
kom austr (1011) voru nppi menn í fjdrba lib frá Brynjðlfí gamla, 
Katli þrym og þorsteini hvíta, og kerar þetta allt vel heim um 
menn sem hér námu land 890-- 900, og er þaSb viMíka og f Breiia- 
íirii og Eyjafirbi, þar sem land var numib um sama leiti. 

ISkaptafelU sýslu eru landnám ritubeptir fyrirsðgn Kolskeggs 
kins fróba. Kolskeggr var samtfba Sœmundi frðia. Hann var breib- 
debkr at œtt, sjðundi maðr frá Herjdlfí, brdlkur Brynjdlfs gamla. 
Bi^afþesBu, og svo af aldri Finns lögsögumanns (1143 — 1149), 
má Bií ráia um aldr Kolskeggs; þvf þeir voru systkinasynir : Hallr, 
ittir Finns, og Kolskeggr. þetta þfng var ekki svo ýkja seint 
DQmi&. Ymsa, sem til íslands héldu, bar hér ab landi , og flengd- 
nsk sumir þeirra. Vér þekkjum hðr landnámsmenn, sem vðr 
eptír álltnm verftum a% kalla einhverja me% þeim eldri, syosem 
þtfrb skeggja, er nam land f L<5ni, og eystri hluti sýslunnar er ab 
ijá sem fyrst hafí orbib numlnn, enda voru þar hafnir nær. þ<$r%r 
íkeggi bjtf hér tfu vetr ebr meira, ábt hann flutti subr og seldi 
I5nd sfn ÚIQjtfti. Svo er sagt, tlb þai væri 10—15 vetr a% hann 
bj<S þar, ábr hann flytti su%r á Nes; meir en 10 ár getr það þtf 
frileitt hafa veri&, þvf {><5rbr skeggi mun eflaust hafa komib 
hÍÐgab til lands um sama leiti, sem abrir frændr hans, eba um 
S90, þvf fýr htffnst alls ekki ferbir vestan um haf, og þab er nyög 
^legt ab þ<5rbr hafí farib ab vestan fyr en eptir fall þorsteins 
rauis, ]>á getr þab varla hafa verib sfbar en 890 ; þvf subr á Nes 
m þórhr skeggi fluttr þá er Ketilbjðrn kom til lands, en engar 
»itir ern þar eystra frá ]><$rbi, og má hann varla telja mei) þar- 
lendom mönnum, og verbr ab telja hann sunnlenzkan landnámsroann. 

Mæra-ættin er ágætust f þessu hérabl ab austanverbu, en 
þdr Freysgyblfngar a& sunnan. Yðr skulum f fám orbum geta 
hvorratveggja. Rögnvaldr var jarl á Norbmœri; en er Haraldr 
kom þángab' subr (867), þá gekk Rdgnvaldr þegar til handa honum 
og gjSrblst aldavlnr hans. þab er anbséb á sögnnum, ab Eystainn 



S74 UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA 8ÖQUM. 

glumra, (albir hans, hafi þá verib andabr, því hvergi kemr hann 
YÍb sögur, og verir þa& a% yera míBhermt, ab Skagl Skoptaflon 
hafí farið tii íslands í Eyjafjörb af missætti y'A hann (Ldn. ^ 
16), nema svo sé, ab þetta hafi verii fyrir daga Haralds hár- 
fagra, og hafí hann flúib vestr um haf og hafzt þar vib, þángaft 
til landib fór að byggjast; má koma því heim á þann hátt, og 
er þab þá vottr þess, sem og rœbr ab líkindum, a% Eysteinn ha£ 
og verift Mœrajarl (hérumbil 800 — 820), sem Rðgnvaldr soDr 
hans; en af Upplöndum var þd ættín kyi^ub. Ivar, fa&ir £y- 
steins, er nefndr Upplendíngajari , og hefír þá sonr haas meft 
roægbum komizt til ríkis á Mœri. Laungu sfóar voru jariar i 
Upplöndum með því nafni, svo sem fabír Hákonar Ivarssonar, 
og hefír haldizt þar annar œttleggrínn, en hinn á Mœri. 

Rögnvaldr átti Hildi, ddttur HriJlfs neQu; þrír yoru synir 
þeirra: þórir jarl þegjandi, ívar og Hrtflfr. FríUnsonii átti haui 
og þrjá: Einar, Halla% og Hrollaug, segir svo, ai þeir vserimlkla 
eldrí en hinir skírbornu synir hans; ívar ftll í Su&reyjnm, og 
hefír þab verii eptir 880, þvf ekki Í6t Haraldr fyr ve8trfer& sína. 
pBjb fer og milli mála, sem Vatnsdæla segir, ab ívar hafí falU& i 
Hafrsfírbi, og hafí Haraldr þá gefíb Rögnvaldi Orkneyjar í sonar- 
bœtr; því þá átti hann enn ekki rá& á þeim eyjum, nh neinQm 
löndum vestr þar. R5gnvaldr sendi Sigurb, brðbur slnn, til að 
stýra eyjunum; hann ré&st til f^lags vi% þorstein raub, og hefir 
Ifklega lifab þeirra lengr; en eiaust fer þa% milli mála f EiglB, 
þegar hdn nefnir hann sem jarl f eyjunum, þegar Bjðrn hSldr 
var útlœgr gjör út Noregi (906 ; Egils s. kap. 33), enda er hann 
atb eins nefndr þar f svip, og raskar þa% ekkert sögunni, og mi 
þab vel hafa verib Torf-Einar sem eptir hann kom f eyjarnar, 
og sem vér hðldum að lifab hafí framundir 920, ef ekki lengr, 
og verið þar jari frá 890—920. þegar Einar ftfr vestr var Hrtflfr 
enn heima meb föbur sfnum, og þeir HroIIaugr. Af Gaungu-Hrdlfi 
og dtferb hans hafa menn litla vitneskju f vornm sögum; en 
eptir þvf sem nœst verftr komizt, bæbi af vestrfer% Haralds og 
aldrí Sigurbar jarls, og vibskiptum hans vib þorstein raub, þi 
eru allar Ifkur tii þess, ab hann hafí ekki farib dr Noregi fyr 
en svosem 890. Nú hafbist hann lengi vib á Skotlandi og i 
Su{)reyjum, iir hann fœri tll Frakklands, og ittl bðra á SkoHaBdi, 
þvf Helgi Óttarsson, Bjamarsonar austraona, tdk á Skotlandi at faer- 
fingl NKbJðrgu, döttur Kaðlfnar Gaungu-HriSlfBddttar. Ósvffr hiiiD 



UM lÍMATAL í ÍSLENDfNGA SÖGUM. 27» 

spaki yar elxtr sona þetrra Nilbbjargar og Helga. Ósyffr andabist 
101 6y Bnemma árs, áttrœbr ab aldri, e%a meir. Hann kemr fyrst 
nl sögur þegar hann réðl draum þorsteins surts , litin fyrir 960, 
og er því fæddr hirumbil 980 — 935. Kablín, amma hans, dóttir 
Ganngu-HrinfB , gœti eptir því yerib fædd um 890, og hefír þá 
Hrólfr verið nýkominn veBtr þánga&; en Bfóan hefir hann hafzt 
t1& f YÍkfngu fjrir yestan haf ein 20 ár, átt hann hœfí Frakk- 
landsferi sína. {>etta kemr vel heim yib þa%, sem segir i frakk- 
neBkam annálum, sA Hrtflfr tœki kristni 912, og er þá Bjálfsagt 
ab bann hefir komtb til Norðmandís á hinum sömu miBserum, 
eiida er allt þa%, sem í þeim annálum segir af honum fyrir 
þann tíma, ekki anna& en hégömi. Af aldri Rábujarla er hi& 
aama ab rába: þegar Ólafr helgt kom í Norbmandí, árift 1013, réttum 
liundral^ yetruro sílbar en Hrtfifr haf%i náb þar ríki, þá yoru þeir 
Sdbnjarlar brœ&r: Ríkar^r og Ro&bert, fabir Vilhjálms Bastarbar. 
þeir yoru ( fjtfrða H& frá Oaungu-Hrdlfí : (Vill\já1ror — Rfkarbr 
— Ríkar&r — Roíbert). Eptir þyí yœri Villyálmr fœddr 912, 
ef 35 ár eru œtlub hyerjum; ber þyf ölddngis saman yi& þa%, 
sem yér yitum; þyf árib 927 iét HriSlfr syerja hollustu-eii Vil- 
bjáimi, syni sfnum, og er hann þá kailabr ^.frumyaxti^* (elbr fyrir 
ÍBDan tyftngt). £n um Gaungu-Hr<5lf sjálfan yitum yér fyrir yiBt, 
ab bann anda%ist 931, eðr tyeim yetrum fyr en Haraldr bárfagri. 

Rögnyald jarl brendu inni þeir synirHaralds hárfagra, Gub- 
rðir Ij^mi og Hálfdán háleggr , Snœfrf&arsynir. En nd yar Snœ- 
frf&r ein af seinni konumHaralds; hefír þab þyf yarla yeri% fyrir 
900, enda yár þá Rögnyaldr mjög gamall. 

þá yoru þeir fjdrir á Iffí synir hans: Einar, Hróifr, þ<5rir 
og Hrollaugr. Syo segir Einar f yfsu sinni; en Hallabr er álb 
8já sem þá hafí yerift andadr, hann yar og miunst yir%r þeirra 
bræbra. HroUaugr mun þá hafa yerii kominn ttl Islands. Eptir 
ai þeir yoru farnir lir landi : Hrdlfr og Einar, felldú þeir feigar 
ekki skap saman, og yar Hrollaugr um brfb mel Haraidi konungi 
og gj^rbist honum yingair, og fdr til Islands, at hans ráibi, raeb 
konu sfna og sonu. Hann kom ab f Leiruyog á Nesjum. Hefír 
þa% Ifklega retib fyr en þtfr&r skeggi kœmi þángab snit, en 
þö hefir a% Ifkindum ekki libib lángt f miili þess, ab þótlt skeggi 
fliittist subr, en Hrollaugr austr, og ]ftr næstum syo út, sem þeir 
hafí sklpt nra bdstaii. þab mun þyf yarla skeika miklu, ab setja 



276 UM TÍMATAL í ÍSLENÐÍNGA SÖGUM. 

titkoinu Hrollaugs um 900. özur, sonr HroUaugs, var möburfaiir 
Halls á Sðu. Hallr er f«ddr um 950, og lætr þai nœrri, at 
özur, afi hans, hafi fœ^zt um sama leitl og Hrollaugr kom út, 

Austanlands eru og mörg landnám af Vors í Noregt, þ< 
mest í Skaptafells-þíngi. Lobmundr hlnn gamli er nefndr; hann 
er hinn einasti af hamrömum mönnum af Vors, sem yér þekkj- 
um, hann kom aJb Austrlandl meb Bjðlfi, f<Sstbr<S&ur sfnum. Lot- 
mundr bjð sfóan á Sdlheimum. þdrir hinn háfí og Krumr komu af 
Vors og námu land f Subr-Múlaþfngi ; enn má nefna Ulf hlnn 
vorska, er Vorsar eru frá komnir f Skaptafells þfngi, en nafntog- 
aiastr og œttmestr mabr á Vors hefir þtf Bö&var hinn hvfti TeriÍ, 
og eru Sf&umenn komnir frá honum. I þelrri ætt hafa hiotib aA 
rera miklar fornsögur. þeir töldu ætt sfna frá Hrtfifi f Bergi, 
syni Svasa jötuns norðan af Dofrum. Ættin er svo : Hrtflfr tfr 
Bergl — Sölgi konúngr — Kaun kondngr — Svfna-B5bvar — 
f>6rir kondngr — Örn hyma konángr — An — }>orleifr hyala- 
sktífr — Bðbvar snœþryma — þorleifr miUdngr — Böbvar hvftl ; 
Böbvar var þvf ellefti mabr frá Svasa jötni. £n þab er nm þetta, 
eins og allar abrar sögur ab austan, ab þær eru llbnar undir 
lok, þvf sögumennina vantabl til ab rita þœr. En Síbumenn voni 
helgir menn f fomum sib, og má vfst ætla, ab þeir liafi vitab 
margt . um uppruna œttar sinnar. Miklar hamfngjur og sterkar 
fylgbu þessari œtt: þibrandi, er dfsir vdgu, var sonr Sfbu-Halls; 
og dfslr skildu ekki vlb þorstein brdbur hans fyr en á banadægri. 
þetta var nd eptir kristni ; en mlklum mun roáttkari munu þd 
þessar vættir hafa verib f heibni, og er eptirsjá mikll ab vita 
nd svo Iftlb af ðllu þessu. Böbvar nam Álptafjörb, og bjö ab 
Hofi og reistl þar hof mlklb. Sfban runnu þær saman f eitt, 
Mæra-ætt og Síbumenn, þvf þorsteinn Bðbvarsson átti þtfrdfsi ðc- 
urardóttur, Hrollaugssonar , og var Hallr á Sfbu þeírra son, en 
Hallr mægbist Njarbvfkfngum , og dr þvf voru Síbumenn rfkastir 
um allt Austrland og þd vfbar væri leitab. 

þab er ab sjá, sem Böbvar hafí komib síbar dt en HrollaQgr, 
þvf þorsteinn , sonr BÖbvars , áttii'sonardtfttur HroIIaugs , en ekki 
verba nd abrar Ifkur dregnar ab þvf, þd oss þyki Ifkast ab svona sé. 

þá er ab segja frá Freysgyblfngum. þeir ern komnir sf 
Birni bunu. Um hans ættmenn er svo miklb talib, ab hhr er ekkl 
þðrf ab geta nema hins helzta. Bjorn buna tetjum vðr eflaust at 
verlb hafi hersir f Sognl, og mun þab án efa rángt, ab f elnn 



UH TÍMATAL t ÍSLSNDtNOA 8Ö0UH. 277 

miir merka handriti af Víga-GhiinsBðga (kap. 1) er hann kalla&r 
herBÍr ( BaamBdal. Ve%rar-Grímr fa&ir hans yar hersir ( Sogni, 
og Eylangr, lángafi 6r(ms, er enn talínn hersir þar; bvo þa6 er 
ao^séi, ab œttin er þar (lend frá aldaöbli, og lengst fram ( forn- 
eakju, og svo var enn um alla daga Haralds hárfagra, aA hersar 
yom ( Sogni af þeirri œtt, þángai til synir Heyjángrs-Bjarnar 
{6m til tslands (hérumhil 930). 

Bjöni buna roun hafa lifab, sem sjá má af œtt hans, nokkub 
framyfir 800. Kona hans var, sem a& framan er getib, Velaug 
Ketils ddttir ve&rs, systirVemundar hins gamla. Synir þeirra em 
þr(r nefndir: Ketill flatnefr, Hrappr og Helgi. Ættir þeirraKetils 
og Hrapps föru úr landi vestr um haf, um öndverba daga Haralds 
liins hárfagra, ogttfkuþar allir kristni. FráKatli flatnef eru komnir 
Breibfir)b(ngar og Eyfirbfngar; Helgi bjdla fyrír sunnan, en fyrir 
aastan Ketill f^fiski (Kirkjabœ. Hrappr yarýngstr þeirrabrœira; 
frá honum eru komnir Valþjðfl(ngar syira (frá Örlygi garola), 
og Haukdœllr og MosfelKngar (frá f>tfr%i skeggja) , en Gobdælir 
nyr&ra. 

Helgi, þribi sonr Bjarnar bunu, varb einn eptir ( Noregi 
BinDa kynemanna, og rorn þelr lángfebgar enn hersar ( Sogni 
um hr(bj nærfelt um alla daga Haralds hárfagra. £n á þeim t(ma 
haíði fBxíb til Íslands g}$ryallr frændlýbr þessi, sem var fyrtr 
Tostan haf. Um síftlr bar og a% sama brunni fyrir hinum, enda 
rar nú or%in önnur öld ( Noregi, og kom þab mest nibr á hers- 
vm og störmennum landsins, og drð a!b þy(, ab flesta fýsti dr 
iþjáninni, þá sem dugr var ( og muna máttu betri œfina ( hinum 
forna sib. Hejjángrs-Björn er s(iastr nefndr hersir ( Sogni af 
þeirri ætt, og haf%i sú nafnbtft gengib þar ( þeirri ætt um mðrg 
hundral) ára, svo lángt, sem menn vita fremst a^ segja. Asbjöm, 
BonrHeyjángrs-Bjarnar, fýstist tilíslands og ftfr me& allt skuldalii 
sltt, brœbr, bðrn og konu; hann andabist ( hafi, en synir hans 
námu tngólfshöfbahverfi , og var hðfuðbdl þeirra ab Sandfelli; 
fyrirmalbr þeirra brœ&ra var Özur, falir f><$rbar Freysgo^a. þessi 
fttt er köHub FrejsgylbKngar. 

Mðnnum kynni ai þykja full orsðk til ab telja Björn bunn 
mtb fomeekjn-ættinni, sem jafnan llggr fyrir framan hverja ætt 
( norrænum ættum. Enginn er svo alkunnr ( fomum fræbum sem 
Bjðm buna, þv( næstum allt störmenni á íslandi er komib frá 
honum, og ábr en Island bygbist gengu ættir frá honum bæM 



278 UM TtMATAL t ÍSLENÐtNOA SÖOUM. 

í Noregi og sto um öll VeBtrlönd: Írland, England og Skotland, 
og allar Vestreyjar, og er enginn í Bögtim jafn-kTns^ll sem hann; 
en þaS) er annal), ab þegar kemr tTO eba þrjá libi fram yfír land- 
námstíS), þá má nœstum œtíb gánga ab þyf yfsu, a% þá er 
mabr kominn fram í forneskju; er því œtíb réttast, ab byggjs 
Bem minnst aldr landnámsmanna á því, hvernig talib er sb frainan, 
áðr þeir komu til lands, heldr á hinu, hvernig talib er hér á landi. 
Enn fremr er þab mjög athugavert, ab þær tvœr ættír: Ölfosfnga- 
kyn og œttmenn Bjarnar bunu, koma saman í forneskjn. VaUiar, 
Bonr Vikars kondngs, er liggr í VatnarBhaugi á Uörbalandi, nilægt 
Hákonarhellu, átti tvo sonu: Snjall og Hjaldr, er bábir liggja ( 
Brœbrahaugi áHallandi. Ölver barnakarl er nú talinn aoDaraonr 
Snjalls (Snjalir — Einar — Ölver), en Björn buna sonarsonr Hjaldrt 
(Hjaldr — Grímr hersir í Sogni — Björn buna), en bábir þeir 
Björn og Ölver eru því réttir íjórmenníogar frá Vikari. Nd þekkj- 
um yér engar fornar ættir jafnmiklar, er svo eigi eina soga 
bábar, sem þessar tvær: Ölvusínga, og œtt Bjarnar bunu; bábar 
voru fyrir vestan haf, og h'ófbn þar öll lönd undir, að kalla mi, 
og voru á marga lund venzlum og mægbum bundnar, og BÍbast 
leitabi Aubr djúpaubga í þá ætt kvonfángs Ólafí synl sídiiiii,' 
Bvona var frœndsemin rík. Nú þd ab œttin frá Birni bonu sé 
Bvo margkvíslub, þá má þtf öUu koma helm, enda hðfum fht 
fyrir satt, ab þeir þrír hafí verib brœbr: KetiU flatnefr, Hrappr 
og Helgi , og raskast þá ættin í engu. Frá Helga eicu fleatir 
libir, en þvínæst frá Katli, en fœstir frá Hrappi, sem ab framaa 
er sýnt. Helzt er torfæra á, ab koma heim ætt Heyjángrs-Bjamar, 
því libirnir eru þar svo margir, þtf má þab, og jafnar allt sig 
þegar lengra kemr fram. Asbjörn er svo lángt fram kominn frá 
Birni bunu, og þ<5 er þab raunar Özur, sonr hans, sem telJA 
má landnámsmann , því fabir hans andabist á leibinni, og ver^s 
libirnir svo margir, ab melr en g<$bu htffí þykir gegna, þegar 
borib er saman vib hinar greinírnar af sömu ættinnl. Aubr ^úp- 
aubga og systkln hennar, þórbr skeggi og Örlygr (fæddr um 840} 
voru öllsaman barnabörn Bjarnar bunu, en Özur er fimti ma&r 
frá Birni (Björn buna — Helgi — Helgi — Heyjángrs-Bjðrn — 
Asbjörn — Özur). £n þegar hinar œttimar ern taldar fram, 
þá jafnar allt sig, sé líka litib til, hve síbla þessir komu út. Ás- 
björn er jafnhliba Ólafí feilan, en Özur |>tfrbi gelli (fæddr am 
910); þ<$ hefír Özur hlotib ab vera töluvert eldri en {xSrbr gelUr, 



UM TÍMATAL í ÍSLENDfNGA ^ÖGUM. 219 

e& þá jafjdar það app, ab Olafr feilan var ýngatr barna þorsteins 
raois, 8T0 ?an er til að allt sé noklcru sf&ar f Ðreibfirblngalíyni. 
öciir mun lieldr naumast bafa komib til lands fyr en æii seint 
á laadnámfltft, nálægt 920 eba þar á borb vib, þyí ( Skaptefelk- 
sýsla sunnanTerbri ur%u lönd svo aeint numín« AJb Özur bafí komi& 
seint úi sést á því, a!b sonr bans var þörir Freysgobi, sem lií%i 
fraroyfir krlstní, og er Eyjiiifr grái, sonr fxSrbar gellis, ölddngis á 
reki vii bann, og l^ábir jafnbliia frá Birni bunu. Menn gœti nú 
hMíby ab tveir Helgar væri taldir fyrir einn ( œtt Heyjángrs- 
Qiamar, en vér ^áum a% þess gjörist eigl þl^rf, og a& þab í raun^i- 
ioni fer beist sem það er. Hitt mun og tí&ara, a& menn fellí 
<r libí, einkum þar sem febgar belta sama nafni, en bitt er mjög 
tjaldgæft, ab vib sé bætt. í ^ljálu (kap. 96), þar sem ætt Flosa 
er talin, er og fellt dr anniA Helga nafnib, of <$gán(ngi, sem opt 
ber vib. £n ( Landnámu er ættin svo opt rakín, og enn v(bar, 
og ætíb eins, og byggjum vér, ab þeir hafí r&ttast, sem flest bafa, 
en ekki binir, sem dr fella. í Njálu er og optar en einusinni 
fellt úr, og þab úr ætt Njáls sjálfs, sem þtf mátti vera konnugaat 
þeim er ritabi; en ( Landnámu er flest, sem ættum vib kemr, 
bezt og réttast sagt, þð á stöku atab kunni útaf ab bregba, en þá 
er aem optast svo, aS> abrar sögnr bafa sama gallann, svo menn 
verba ab rétta þab eptir álitum, en i^aldnar af þv(, ab ( ðbrum 
i9gmB sé sagt réttara, og þ<5 Landnáma sé margbrotin, og bægt 
aft iara viUt ( sKkum ættagrlia, þá er þ<$ varla nein saga jafn* 
ireibanlegy sem bún; ættiniar kunnu gömlu frœbimennimir svo 
ekki skeikabi, og ættvfsin var Igá oss grnndvöUr og kjarni aUritf 
Bagnafræbi. 

þab eina, sem fella verbr úr, er þab, sem segir um œtt 
Gndpa-Bárbar; enda raskar þab engu, þv( bann kom ekkl dt meb 
hlDum« og liggr þv( fremr ( augum uppi ab bonum er skotib inn 
í ftttina. 

Flosi, sonr f><5rbar Freysgoba, átti d<$ttur Halls á 8(bu. Nd 
er merkilegt ab sjá, bvernig allar œttir um Áustíjörbu voru venzi«- 
al^ar koU af koUI, sunnan frá FreysgybKngum og austr (Vopna- 
Q5rb, 8V0 alit var ein kyn&l<% ab kalla; bafa engir knnnab 
8?o vel, sem Au8tfírb(ngar, ab bindast tengdum og auka svo r(ki 
Bitt; fyrir þv( kvab og mikib ab þeim á alþ(ngi, ab alUr fylgd^ 
i»t ab, og létu bib sama yfír sig ginga. 

Vér vi^um enn ab lyktum telja af landnámsmönnum Ketll 



280 UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA SÖCFCIK. 

hinn fíflska, aon Jdnuinar mannyitsbrekku, dtfttur Eetíls flabiefe. 
Hann var einn af libi Ketils flatnefs, sem þángab komst amtr; 
hann var og kristinn. Sonarsonar-sonr hans var Snrtr. Njála 
kallar hann Ásbjarnarson, þorsteinssonar, Ketils sonar hins fíflska, 
og svo nefnir Plosi hann, er hann kaus hann f t<$lf roanna ddsi 
eptir vígib Höskuldar (1011; Njáls s. kap. 123). En Landnáma 
kallar hann þorsteinsson, Asbjarnarsonar, Ketilssonar (Ldn. 4. 11); 
látum vér ósagt, hvab hér er sannara. Ketill bjd í Kirkjabc, 
og reisti kirkju á bœ sfnum, f stab þess ai heibnír menn reitta 
hof. þal hefir ab Ifkindum verib hin fyrsta kirkja á landi béT) 
og hans œttmenn voru þeir einusta, sem stöbugt héldu kristai; 
á mibri tfundu öid hafa þeir einir verib kristnir á ollu lan£. 
Surtr var kristinn, þegar þángbrandr kom til íslands. þeir febgar 
allir voru hinir sibbeztu menn, og spakir og g<$bgjarnir. 

Um Austfirbi má segja, ab þar var subrænna fðlk, ef svd 
mœtti ab orbi komast, og blfbara, og gobhelgi meiri en annarstaiar 
á lapdi, svosem Njarbvfkfngar , Sfbumenn, Mærír, Freysgyblfngar 
og sfbast œttmenn Ketils fíflska; slfkir menn, sem Hallr á Sðn, 
mega heita helgir menn , og er ekki um alb tala , ab þetta hefir 
leffib f ættunum og jafnvel fylgt nafni; enda er nd merkilegt, 
ab hvergi á landi eru jafnmargir hvftir menn, sem á Aaatfjðrban, 
svo hétu þar tveir hlnlr mestu landnámsmenn : þorsteinn ogBlÍb- 
var, og er þab athugavert, hverntg þessi ættarnVfn lýsa œttannin 
betr en allt annab. Annarstabar á landi bregbr raunar Ifku fyrír, 
svosem um Gobdœli, Gest hinn spaka o. fi., en miklu strjálara; m 
þá eru þar og á hinn brfginn miklu stðrfenglegri menn, og sTO«ein 
meira risakyns, semMýramenn: Egill og Skallagrfmr; slfklr meBn 
finnast ekki á Austfjörbum, og er merkilegt ab sjá, hvernig slftt 
getr eins og legib f landi; flestir hamramir menn, sem.til landðiofl 
komu, voru af Hálogalandi, en þeir komu flestir anÐarstftbar aft 
landi; þrf finnast á Austfjörbum menn, sem eigi voru dnhamir, 
svo semKetill þrymr hinn ýngri, og liíbi hann þd fram yfir kristDÍ, 
þegar öll forneskja var heldr farin ai dofna, og má tfbætt etla, 
ab til forna hafí meir kvebib ab þessu f þryms-ættinni, sem o% 
vfst mun hafa veri& kynjub frá jötnum, sem nafnib sýnir. Eo 
mestr tröliskapr var f Lobmundi gamla, og hefir hann veríb elnna 
hamramastr þeirra, sem hér til lands háfa komlb. VibrelgnhaoB 
vib þrasa f Sktfgum er alkunn, og er þab kynlegt, ab svo troUa- 



UM TÍMATAL t ÍStENBÍNOA SðGUM. 381 

lefr nMbr skyldi koma af Vors , þyí þar var allr annar hérabs- 
bregr, enda bjö Loftmandr gamll titi á þulanesi, nokkab ár bygb. 

í Sángárþíngi er elztr og frægastr allra landnámsmanna KetiU 
kcngr. Hann nam aila Rángárvöllu, milii þjtfrsár og Markarfljdts, 
Qalls og Qðra milií; þab er eitthvert meb vAáttameBtu landnámum á 
9llu landi, en eftan byg&u margir sttfrætta^ir menn í hans landnáml. 
I^r má 8já, hvaft drœmt landi& bygbist framanaf; þvf þó KetiIÍ 
Tsrl annar fyrstr iandnámsmabr, þá leib þ<$ fram undir lok land- 
Bámstftar, ábr fallbygt væri í hans hérabl, því þeir, sem fyrstir 
komu ab landinu, helgu^u sér miklar aubnir, og þurftl lángan 
tfnaábr þœr yrbi albygbar. Ketili var, sem ábr er getib, dr Naumu* 
dal, og af Hrafnistuætt, en fldbl land vegna dráps Hildirfbar sona 
(877), vetri fyr en Skallagrímr kœmi útj þrem vetrum sfbar en 
Ingölfr fœri ab byggja landib, en sama sumarib og íngdlfr relsti 
lieinn f Reykjavfk. þeir hofbu samflot til íslands Ketili hængr 
og Baugr fdstbrtfbir hans. Ketili bjö hlnn fyrsta vetr (878) ab 
Hrafnstóptum, en reisti næsta sumar (879) bæinn abHofi, og reistl 
þar faof mikib. ^etta ár fæddist Hrafn, sonr hans, er fyrstr var 
ISgsögumabr á Íslandi 930—950. Hrafn er, ef til vill, hlnn fyrstl 
msbr, sem fœbzt hefir hér á landi, og ber þab merkliega saman, 
A liann skyldi og verba hlnn fyrsti lögsögumabr. 

y%r hðfum sKgur af þremr landnámsmí^nnum, ab konur þeirra 
{lo barn sama árib og þelr tdku sér bústab, en þab eru þeiríngi- 
iDQndr gamii, Belgi hinn magri og Ketill hængr, má nú af þessa 
fH aldr Hrafns, þvf hann lét af lögsðgu 950, og mun hafa and- 
ttt þab ár; hefir hann þá haft einn um sjötugt; en ekki er hann 
dstr sona Hængs, en Ifklega fremr meb ýngstu bðrnum hans. 
Vestar hefir hlotib ab vera miklu eldri, þvf Ófeigr grettir (f hér- 
•iDbil 908} áttl ddttur hans, og Stdrölfr ifka, ab Sllum Ifklndum, |)v( 
haim var afí Hámundar, föbur Gunnars á Hlfbarenda; enda segir: 
aÍHængr færi til íslands meb íngunni konu sfna og sonu þelrra; 
kaCa þvf elstu bHrn Ketils verib frumvaxta, er hann kom dt, og 
non Ketili sjálfr ekki vera fæddr síbar miklu en svosem 940, 
og komib dt hfngab nær fertugu ; hðr á landí hKfum v^r engar 
iSgar af bonum, hvab lengl hann hafi lifab. })ab er vitaskuld, 
ai hann var laaDga andabr áhr en málin risu upp f Fljötshlíb- 
ÍBBi (tim 9ao}. 

J9 



282 UM TtMATAL í fSLENDÍNOA SÖQUIC. 

Bangr, ftfstbT<$%ÍT Hængs, áttí kjn fyrir vestan haf, þvf sjilft 
var hann af (rskri œtt, og er Kjaryalr Irakondngr talinn láogai 
hans (Kjarvalr — Kjallakr — Raubr — Baagr). Ekki þorum 
yér a% segja, ab þeir hafi yerib brœlir f>or8teinn svaTfa&r og Baogr, 
en bábir voru þeir RaubBsynir og úv Naumudal, bvo eílaaBt era þeir 
náskyldir. Áskeil hnokan hyggjum vér hafi komib útmebBaugi; 
hann rar frændi Baugs, því Kjarvalr konlSngr er líka talinn láog- 
afi Áskels (Kjarvalr — Dufnjáii — Duf|)akr — ÁBkeli); s< 
Kjarvair hefir, sem á œttinni má sjá, lifab um 800. J6n biskBp 
helgi er f sjöunda iib kominn frá Áskeli; má þvf ætla, ab Áskell 
sé meb fyrrl landnámsmönnum. Baugr hefir vfst verið nokkoft 
ýngri en Ketill hængr, fdstbrdbir hans, þvf Gunnar, sonr BaugB, 
átti Hrafnhildi Stórtflfsdtfttur, sonardrfttur Ketils hængB, ogerþab 
ab sjá, sero synir Baugs hafi veríb frumvaxta, ebr þó á tíngu skeiM, 
þá er málin urbu f Hlíbinni. 

I landnámi Ketils bygbi Sighvatr hinn raubi ; hann kom miklt 
Bfbar út, þvf kona hans var Rannveig, dtfttir Eyvindar lamba og 
Sigrfbar á Sandnesi. Eyvindr fékk Sigrfbar vetri eptir dráp þör- 
ólfs (878) er þvf Rannveig ekki fædd fyrir 880,^ og lætr þá nærri 
eptir aldri hennar, ab Sighvatr bafi komib dt um 900. Nti ero 
tvfdeildar sagnir um ætt frá Sighvati rauba. Landnáma kaHar 
Sigmund son Sighvats, en sonu Sigmundar telr htín tvo: MM 
gfgju og Sigfds, föbur þráins og Sigfdssona, en dætr tvœr: f>or- 
gerbi, er átti Önundr bíldr. og Rannveigu, mdbur GuHnars i 
Hlfbarenda. í öllum þessum libum sleppir nd Njála Sigmundí; 
hdn nefnir þrjá sonu Sighvats hins rauba: Mörb gfgju, Sigfds 
fílbur þráins og Sigfdssona, og Laroba fbbur Sigmundar. Bann* 
veigu kallar hdn ((Sigfdsddttur, Sighvatssonar hins rauba, hann vsr 
veginn vib Sandhðlaferju" (kap. 19), en þab er varia annab en 
misgánfngr eba ritvilla, þvf ekki var Bannveig Bystír þrálns, eo 
systír Marbar gfgju var hdn; enda var þab Sigmundr, en ekki 
Sigfds, er veginn var vib Sandhólaferju. Nd ef vér gáum betr 
ab ættínni, þá mun brátt sjást, ab tvfsýnt er, ab þau Bystkfn hafi 
getab verib bðrn Rannveigar og Sigmundar SighvatBsonar. Mörftr 
gfgja andabist um 971, og var þá mabr gamall, sem Njála segir; 
vér hyggjum hann hafi verib um sextugt, og er hann þá fæddr 
um 910; en Rannveig kona Sighvats rauba fæddist eptír 880, og 
hvernig skyldi hdn þá vera amma Marbar; þetta hlýtr ab fart 
á milli mála; þd var þorgerbr, er Önundr bfldr áttí, enn eldri; 



ÐM lÍMATAL Í ÍSLENÐÍNOA SÖGUM. 283 

þaft Tar um 930 alb önundr bfldr, mabr hennar, var yeginn, og 
fám yetrnm sfóar vorn þeir frumvaxta synir hennar, og félclc £U 
Ufr aubgi dtfttnr Ketilbjamar ab Mosfelli. þorgerbr mun því vera 
fiedd litlu eptir900, og getr hún met) engu móti verilb sonar- 
ðtfltir Sighvats rauta. Sama er ab segja um Rannveigu, móbur 
Gannars á Hlíbarenda. Rannveig giptist saroa árib sem málunum 
kak í Flj6t8hlí%inni : afaldri Gunnars á Hlí%arenda (hann var fœddr 
ura 945) roá nú sjá, ab þetta hefir verib nálœgt 940 ab Rannveig 
giptist Hámundi, og mun hún vera fædd litlu fyrir 920; hefír 
liún þá verib vel sjötug ab aldri, er Gunnar var veginn, sonr 
hennar (990), og verbr hér hvb sama ofan á, ab meb engu mdti 
hefir hún verib sonardöttir Rannveigar Lambadðttur. Nú þykír oss 
fnllvíst, ab ekkert af þeim systkinum hafí verib barnSigroundar, nema 
svo sé ab Sigmundr hafí verib fyrri konu barn Sighvats hins rauba, óg 
meb því einu móti getr Slgroundr hafa verib fablr Marbar gígju og syst* 
kina hans. Vib aldr Sighvats rauba félli þab mœta vel, ab þau syst- 
kin haíi oll verib hans börn. SéRannveíg fœdd 882, sem nærri mun 
láta, þá fellr þab vel ab böm hennar hafi fœbzt á árunum 905 — 920, 
og mun þorgerbr vera elzt þeirra systkina, en Rannveíg ýngst 
og Slgfús, fabir þráins, en Mörbr gfgja í mibib. |>egar málunum 
lauk í F]tÍ<itBhlíbinni (um 9S5) var Mörbr frumvaxta; hann hdfst 
þi til hlnnar mestu mannvirbíngar. Hann er . talinn meb mestu 
hðfbfngjum sunnanlands 940, en Hrafn li>gsögumabr er ekki nefndr, 
enda var þab Mörbr, sem nm mibja þessa öld og fram á banadægr 
loákalla allsherjargobaRángœínga; olli því spakleiki hans og lög* 
Yizka. Lögin voru enn úng í landinu, meban hann var í broddi 
Iffs sfns ; má meb vissu œtla, ab hann hafí góban hlut átt í laga- 
setnfngu þessa lands; hann var mestr lagamabr á Islandi um sfna 
éaga; (^þóttu engir löglegir ddmar neroa hann vœri f." £n lengi 
•íban eimdi af þvf, ab Irigvitrastir menn voru á Rángárvöllum. 
Njáll má ætla ab Itig hafí numib ab Merbi ; en Njáll var sfban laga- 
Sldúngr Islands nœrfelt hálfa öld; hann kendi þóihalli lög. þegar 
l^iál leib, knnni Skapti bezt lög; hann var og dr næsta hérabi, 
og Bamþfngfsmabr þórhalla. Hefír sfban aldrei nelnn svo vel kunnab. 
Meb þeim, er allra síbast komu dt og bygbu ( landnáml Hœngs 
ft^ hontim látnum, má telja þá þorstein og þorgeir bræbr, sonar- 
tODtt Úlfs gildis á þelamöfk, rfks hersis, er Haraldr hárfagri lét 
drepa. {>etta var á ofanverbum dögum Hrafns Hængssonar. Ymsa 

19^ 



284 UM TÍMATAL í fSLENDbíOA SÖOUM. 

ftftra má tilgreina, er seint lcomu dt, þessa nefÐUni vér lielst, þrí 
af þelamörlv eru 8^0 fágœtar œttir á ísiandi. Geta verlbr hér enn 
einnar sögu af Rángárvöllum : þáttarins af Orroi Stördlfssynl ; þi& 
er gömnl saga en blandin mjög* þtfrálfr Slttfimsson segir lA 
væri frœndi hans; getr þab vel verib, því bálC^ar voru^œttirnar af 
Hálogalandi, þeirra SlsdlmB og Orms; en efi getr á verib hvort sve 
kemr saman œtt þeirra, sem ( þættinum segir. þdrálfr Sktf Imssoa 
er fæddr 942, því hann var 18 vetra í orustunni í Storb á Fitjam, 
hefir hann verib miklum mun ýngri en Ormr. £n ekkl miui 
efandi ab þelr átt hafí aflraunir meb sér, sem ágœttar voru um allt 
land, því svo segir ( Grettlu (kap« 58) : ^^aA þab var flestra manna 
ætlan, sA Grettir hafi sterkastr verib á landinu, síban þeir Ormr 
Stórólfsson og þórálfr Skólmsson lögbu nibr aflraunir". Hðr ver^r 
ab eins að gæta þess, ab Ormr var ömmubróbir Gunnars á HUb- 
arenda; því getr engin tilhœfa verib í því, sem segir ura ab 
hann hafi borib siglutrðb úv nafna sínum Orminum iánga, í augsýn 
Eyríks jarls, nema ef ðvo skyidi vera, ab forn saga vœri hér heiro- 
fœrb uppá Eyrík jarl, og er Ifkast ab eldri saga hafi verib til um 
trjáburb Orms, en þrjd fet gekk hann me% tréb, og er þab vottr 
þess, ab eitthvab fornt muni í sðgunni vera. Sagan um ÁBbj9ni 
prúba ogMenglöb er nijög ágæt, þab er forn saga, og mikiu eldri 
en íslands byggíng, sýna þab kvæbabrotin í þœttinum, sem vel* 
flest eru forneskjuleg og méb fuUum eddubrag. Hitt mun og satt, 
ab Ormr Sttfr<51fsson hafí verib ftfstbrdbir Ásbjarnar prdba, því sve 
segir Ásbjörn sjálfr í banaób .sínum. Orms og Sttfr^lfs nafnA 
er ættar nafn í Hrafnistukyni. Nd hafa líklega í þeirrí œtt gtAgíb 
fornsögur af Ormi Stórdlfssyni , líkt og af Katli hæng gamla og 
Grími og Ani, og |>dri hálegg og mörgum öbrum í þeirri «tt; eo 
þessi Ormr Stórólfsson bar sama nafnib, og var borinn í aðBHi 
ætt, en var sjálfr ramr ab afli og tröllaukinn ; f<$r þá, sem m5rg 
dæmi eru til í sögum, ab forneskju-sagan festist vib hann, og 
eigum yhr því ab þakka, ab hán hefir ekkl libib undir lok, ber 
jafnan citthvab satt til alls, og svo er hér; þab sem segir iim 
Orm, er hann bar heyib, og slátt hans, er mjðg merkilegt, of 
svjpab öbrum Hrafnístusögum , svo sem því, er segir um Ketil 
hœng gamla, og aflraunir hans vib fóbur sinn. Hafa margar sðgar 
verib í þessari ætt um tröilskap þeirra Hrafnistn manna, enda eimdi 
lengi af því í ættinni, ab þar voru menn rammarí en abrir. 

Fyrir austan Markarflj<5t milli og Eyjafjalla námust roiklnm 



UM TÍMATAL f ÍSLENDÍNOA SÖOUM. 386 

nnn sftar lönd en á Rángárvöllum. Agœtastr þar er Hrafn 
hlon heimski, sjottí mat)r talinn frá Uaraldi hilditönn (þrándr gamli 

— þdrdlfr voganef — Vemnndr or%Iukárr — Ævar — Valgarir 

— Hrafn heimski; Landn. 5. 1, NjáU s. kap. 25), hann kom dr 
þiándlieimi, hvort sem nú mákalla «tt bans ílenda þar elr eigi. 
uHann var hi% mesta göfugmenni'\ Jörundr gobi var sonr hans ; 
baDD er og talinn meb landnámsmönnum, og nam land fyrir vestan 
Fljit, og bjtf á Svertíngsstö^um ; f<$r hann eldi um land a!) fornum 
laodnáma sib, bygM hof og lag^i lönd til. Jörundr go^i er talinn 
meb mestu hönbíngjuni á landi eptir landnám. Hann átti þorlaugu, 
döttor Urafns Hængssouar. Mei því móú konist bann ab Hofslandi 
eptir dauba Hrafns (950) og a% goborii þeirra Hœngssona. Synir 
þeirra Jðrundar og þorlaugar Hrafnsdóttur voru þeir Úlfr örgoii 
og Valgarbr grái. Nú tvfdeildust œttirnar frá Jörundi go&a, Ðal- 
verja goborb, er kallai var 8Í%an fyrir austan Fljtft, ttfk Úlfr örgobl, 
Boor Jörundar. £n Valgarftr grái fékk Hofs land, og gobor& ]>tA er 
þar fylgM med, eptir föbnr sinn. þribja fornt goiorb á Ráng- 
inrðllam hafbi Mörbr gfgja. Hann áttí Unni eina dóttur barna; 
bennar f^kk Valgarbr (bérumbil 972) og komst svo nærfellt allt 
Báogárþíng í œtt Jörundar. Nú má af þessu vel sjá um aldr og 
átkoma Hrafns hins heimska; þab er þá aubs^b, ab hann er ekki 
meb elztu landnámsmönnum , því hann er einum lib síbar, en 
Ketlll hængr, en jafnliba Hrafni Hængssyni, þar sem hann átti 
döttar Hrafns. Nd fœddist Hrafn 879; nokkru eldri mabr mun 
þtf Hrafn heimski vera, og lætr nœrri ab haun hafi komib út um 
aldamótin 900, og sÍBi af því, ab æbi seint varb nnmib milli Eyja- 
Qalla og Markaríljóts. Ekki tjáir ab miba aldr Ketils vib ættlib- 
ioa frá Haraldi hilditönn. Sé Hrafn h^imski fæddr um 870, 
\éi œtti þrándr hinn gamli ab vera fæddr um mibja áttundu öld 
(Qm 740), en þab er nú ekki áborfs mál, ab Plaraldr hilditönn, 
rabir hans, lifbi laungu fyr í forneslgu; vill menn fara eptir ætt 
Hrafns, þá hefbi Haraidr hilditöun átt ab lifa fram á mibja átt- 
uodu öld, en \)ó hafa menn sett aldr hans og Brávallabardaga á 
Qodverba þessa öld (um 720) og kemr þab þ<5 í bága vib þá einu 
%tt, sem talin er frá Uaraldi. Hrafn heiroski mun hafa andazt fyrir 
930; Jörundr, sonr hans, er talinn meb höfbíngjum landsins um 940. 
Jðrundr var þá látinn er Njála hefst, um 969. Hrafn hinn heimski 
var afi Valgarbar grá (t 1009), en lángaíiRunóIfs ÍDal (fæddr um 
940); má af 91lu þessu allvel ætla á um aldr Hrafns hlns heimska. 



286 UM TÍMATAL í tSLENDÍNGA SÖGUM. 

Af |ieim, sem Und nároii fyrír austan Fljtft, skulum vðr A lykir 
um a^ eins nefna Asgerbi, ddttur Asks hins tfmálga. Haraldr hinn 
hárfagri hafbi \át\h drepaOfeig btfnda hennar, ágætan mann (hersi) í 
Raumsdal. Ásgerl^r ftfr til íslands meb þorgeir gollni, son sinn, og 
þórðlf, brðbur sinn. Sföan giptist Asgert^r annab sinn, hér á landi, og 
átti þorgeir hinn liörl^ska, er híngab kom dr {>rándheimi, og b}6 í 
Holti undir Eyjafjöllum. Holta-t>drir var þeirra son, þorgeir skorar- 
geir var hans sonr, en Njáll var son þorgeirs gollnis ; voru þelr brœbr- 
dngar. Njáll og þorgeir skorargeir, þó Njáll væri þeirra miklu eldrí. 
þvf fylgbi þorgeir skorargeir og svo vel Kára ah hefndinni eptir 
Njáls-brennu, ab hann var Njáli skyldastr. þeir febgar, HoUa-Þörlr 
og Skorargeir,^hafa án efa haft gobort) fyrir anstan Fljdt (Landn. 5. 
2). Merkilegt er þab, sA Njála kallar Ásgerbi mdbur Njáls, þar sem 
þd er vfst, ab hún var amma hans, og mtfbir Gollnis, en þörölf 
kallar hdn Oibur Gollnis (Njáia kap. 20). 

Enn má til greina af landnámsm^^nnum Ásgeir kneif, Óleifs son 
hlns hvíta, en dótturson þorsteins haugabrj<5ts , þvf frá Asgeiri eni 
komnir tveir biskupar á landi hér: Jdn biskup hinn helgi og þor- 
lákr biskup. Ásgeir er talinn lángafi Jóns biskups ögmundssonar 
(Ásgeir — þorkell — ögmundr — J<5n); sé hér engum \\h úr 
sleppt, þá hlýtr Asgeir ab hafa komíb mj5g seint dt, og eptlr 
landnám, því Jdn biskup er fæddr 1052 en andabist 1121. 

Sfbast af öllu Subrlandl varb numin Arnessýsla, miili þjdn- 
ár ab austan og ölfusár ab sunnan; en |)d sfbast ab nebanverbn, 
en fyrst Hrepparnir og upp um hérabib. þess skulum vér þTf fyrst 
geta, meb þvf líka ab þab er ein œtt mikil og ágœt, er þab héralb 
nam allt, og miklir menn eru síban komi>ir frá. Ölver barnakarl 
hét mabr ágætr f Noregi, hann var komlnn frá Vikari kondnKi 
(Vatnar — Snjallr — Einar — ölvor), en Vikar var fornkondngr 
á Ögbum , er þvf ekki umtalsmál ab Olver hefír verib hersborlnn 
þar, en kondngborinn þegar fram sdtti, sem vant er f fornum ættum. 
Ölver átti og systur, er Önddtt hét, en hana átti Hrdlfr hersir á 
ögbum, og var Steindlfr hinn lágí þeirra sonr, en Ástríbr ddttlr, 
er átti Ejallakr hinn gamli, sonr Bjarnar austræna. Ddttur ölvisáttí 
Naddoddr, brdbir Yxna-{>dri8, en hann var af Ögbum. Ölver var 
kallabr barnakarl; segir svo, ab þab kæmi af þvf, ab hann vildl 
eigi láta henda börn á spjötsoddum, sem vfkfnga sibr var þá tiL 
Nd er tvent til: ab Ölver sð kallabr svo sðkum íjölskyldu þeirrar 
sem af honum er komin, á Ifkan hátt og menn nefndu Baroa- 



VM TfMATAL í fSUðNDÍNGA SÖOUM. 387 

Kjallak, og ymsa aira, eia þá hitt, a% sagan utn Ölvi er eitt- 
hrab forDeskjakend, því aldri hefír þetta verib bíÍt víkínga nor- 
rænna, en þa& er einkennl f fornaldarsögum , ab þar segir f^á 
íheyr&um glæpum og fordœtuskap, sem aldrei finnast dœmi til 
í sönnnm aögum, og rar það trúa manna ab yflcíngar í forneskju 
hef%i hent börn á spjötsoddum; svo segir Fribþjtffr hinn frœkni nm 
sjálfan sig, a% hann hafí heitíb Herþjófr, er hann uhenti smábörnum"; 
en ab menn settu þetta f fornaldar sögurnar, er einmitt vottr þess, 
ab þab þdttt öheyrd grimd og tfdœmiy Ci^i ekki hins, ab slfkt hafí 
Ðokl[urntfma verib aldarháttr. ölver átti þrjá sonu: Steinólf) Einar 
og S(einm<$d, en dtfttur eina: Jórunnl. Ðœtr Steindlfs voru þœr 
UDa, er f>orbjorD laxakarl átti, og Salgerðr, er átti íngjaldr a% 
þverá, sonr Helga magra; synir Einars voru þeir Ófeigr grettir, 
fabir Ásu, er Önundr treftftr átti, Ólafr breibr, fadir {>orm<5%ar skapta, 
ogHrolleifr, afí Grfms lögsögumanns. £n sonr Steinm<$&ar var Kon- 
áll, fa^ir Aldfsar hinnar barreyskn. Jórunni Ölvisdóttur átti Nadd- 
oddr, bröZ^ir Yxna-þtfris. Ölfusfngakyn er nú ein af þeíra œttum, 
sem komin var vestr um haf dr Noregi, laungu á%r en Haraldr hár- 
fagri brytist til rfkis; þessi œtt hafbi nd dreifst um allar Vestr- 
eyjar, írland, Skotland og Færeyjar, og þab var einn af mágum 
þeirra, sem sagan segir s& fyndi Island fyrstr, svo þeir frœndr 
eru sannkallabir Vestmenn f 5llu tillítl. Vér höfum nœrfellt engar 
sögur af Ögbum sjáifum, þvf öll stdrmenni þaian hlttum vér fyrlr 
veBtan haf þegar fyrstu sögur byrja, og þab er fyrst fram f fornes^u 
aS) ættin rekr kyn sitt til Agia. öll sttfrmenni af Ögium voru ( 
Teczlum vib ölfusfnga, svo . sem Steindlfr lági, og allirhéldu þelr 
einnflokk: Geirmundr heljarskinn og hans lið, ogþeir; vér höfum 
drepib á, hve nákomnir þeir voru ættlid Bjarnar bunu; þab er 
8T0 1& sjá, sero um mibja nfundu öld hafí Vestreyjar verii) mestmegnls 
bygbar af þessum tveimr œttum. psA má og sjá þa% af ættar- 
B$fDum, ab f Fœreyjum voru ættir frá Ölfusfngum, svosem Slg- 
mvndr Brestisson, þvf nafniib Beinir fínnst hvergi nema f Ölfusfnga 
og Færeyfnga kyni. þeirra er enn fremr getift í Barreyjum^, og 
▼ft þœr eyjar er kend Aldís hin barreyska og Ormr barreyjaskáld, 
bæii af þessari ætt, en elnkum hafa þeir þtf setib f Orkneyjum 

') Barrey (Barri) hét lundr sá, þar sem þaa Gerðr og Freyr fundusl^ þetta 
er eitt dæmi þess, hvililir grái af örnernum i Vestreyjum að er af 
norrænu máli sprottinn, og sýnir það Ijdsast, að það var ekki fyrst á 
nfondu ðld^ að Norðmenn koma þángað vestr. 



288 UM TÍMATAL f ÍSLENÐÍNGA SÖOUM. 

og á Irlandi, því þar var jafnan mest alsókn af Nor&mönnum. Nd 
Yoru þeir og í mæpjbum bæbi y\t> íra- og Englakonúnga, og sátu 
yfir miklum metorbum og höf&u landvörn fyrir konúnga þar, en 
þa2)an fluttust þessar œttir á sí^an algjört til Islands, og tóku þar app 
nœrfellt helmfng allrar landsbygbar, ef meb er talinn allr sá sKfci, 
sem þœr drógu me^ sér, og er þaban aptr flest sttfrmennS á Islandl; 
mundi ella hafa gengið dræmt meb byggíng landsins. þess er 
ábr getib, hvenœr Ölfusíngar komu hfnga<b til lands, og viljum vér 
ab eins ífreka, aJb þab var um sama leiti, sem Aubr djdpau&ga 
og hennar œttlýbr kom, því hvoratveggja knubl hib sama til Ís- 
landsfarar: hnekkir ríkis Norbmanna fyrir vestan haf; þtf er a& 
sjá, sem Ölfusíngar og þeirra lib hafí komib dálitlu sAar, en þab 
gj6rbist ])6 allt hiklaust á árunum 890—900. 

Miklar torfærur eru á þegar talib er frá Ölv! barnakarli land- 
námsættir, og er vaila unnt ab koma þvf í lag, en jafnan, þegar 
svo ber undir, stendr tæpt, hvort sá heyri ekki fornKldinni til, sem 
um er verib ab ræba. Vér skulnm nefna helztu ættir ölfusfnga 
á íslandi fram undír kristni. Ölver er kallabr lángafi þormöbs 
skapta og Ásu Ófeigs ddttur grettis, er Önundr tréfdtr átti. þor- 
móbr skapti var afi þdrodds goba á Hjalla. þ<$roddr mun vera 
fœddr náiægt 920, hann kemr fyrst vib sögur nálægt 940; þör- 
vKr, dóttir þormdbar, mun þvf fædd um 890, og kemr þab allvel 
helm vib aldr þrándar mjKgsiglanda, a^a hennar. þormdbr skapti 
var lángafi Bjarna hins spaka. Bjarni hinn spakl mundí þtfrariDÐ 
Ragabrtfbur og síban sex lögsögumenn, mun hann því vera fœddrnm 
965, en þorsteinn gobi, fabír hans var sonrþórvear, ddttur þormdbsr; 
þab er þvf hægt ab hafa nœga vissu um aldr þormóbar skapta, og 
hyggjum vér hann fæddan um 860 ebr lithi sfbar, þar sem bann var 
dðtturmabrþrándarmjögsiglanda; eptir þessu hefbi þáölver, lángafi 
hans átt ab lifa um 800, og fram á nfundu öld, og öldungis eios 
fer , ef borib er saman vib aldr Æsu, sem verib hefír á aldr vi% 
þorm<5b, þvf Önundr fékk hennar fyrir vestan haf, laungu ibr 
en hann færi til íslands. Tveir sonasynir Ölvis föru til íslands: 
HroIIeifr og Ofeigr grettir, fabir Æsu, og tveir dtfttnrsynir: þelr 
bræbr Már og Bröndtflfr. Hjalti Skeggjason (fæddr um 965) var 
fjórbi mabr frá Mávi, en Hallr f Haukadal (fœddr 995) fimti niabr 
frá Brönddlfí; þab stendr heima, ab þeir bræbr væri fæddir uin 
850, enda komu þeir fyrstir sinna kynsmanna til landsins svo- 
sem 890; þvf getr ölver vel hafa verib afi þeirra, en sfbar eo 



UM lÍM ATAL f ÍSLENDfNGA SÖOUM. 

bér er Mgt má hasn ekki heldr hafa lifab, því þessir ættliiir, 
sem nd Tora raktir, em öyggjandi. £n nd er Steindlfr lági talinn 
sjstarsonr ölvÍB, en þa% er mjög yandséb hvort þab getr statiEt, 
þW Steindlfr mnn varla hafa Teri% svo gamall, er hann kom dt. 
ÁstrAi, systnr Steindlfs, átti Kjarlakr gamli, sonr BJamar auatrœna, 
liefir þvf Steindlfr fráleitt verlb meir en mibaldra mabr, er hann 
l[om tll Islands (om 895), en þeim man dtrtílegra er þab, a% Ejar- 
iakr, sem var eonr landnámamanns, skyldi eiga Byetardóttarölvis; 
befii þeirra mátt vera geysimikill aldrsmanr systkina, ölvis og 
öndtfttar, ab döttir hennar ekyldi gtptaet synl landnároamanns, en 
hann vera lángafi landnámsmanna, sem þ<5 komu dt am öndver&a 
IslandBbyggfng. þai er þvf ekki dfyrirsynju, þö vér h5fam fyrir 
satt abölver hafi lifab f forneekja; verbr þá anbekildara hvernlg 
þeb gat verib, a& slfkr grtíi gœti verib kominn af honam, einum 
numni, ekkl ab eine á ögbum, beldr og am öli Veetrlönd, og verbr 
•ttin ab þvf ekapi merkllegrl. 

öli þessi œtt kom ab ielandi eannanverba, og tdku þeir app 
Bsrfellt aila Árneesýela, og subrhlutann af laodnámi íngdlfe. 
þete er varla þðrf ab geta, f hvaba rob þeir komo til íelands, þvf 
«jög Bkamt leib á miili. Már og Brdnddlfr komu fyrstir, og náma 
Hranamannahrepp (um 890); þá t>orbjörn laxakarl, er nam þjdre- 
árdal og Gaulverjahrepp hib efra; þelr þormdbr skapti og Ófeigr 
itorou þvf n«Bt, bábir eamBumarB (um 895), en BÍbast þrándr nyög* 
liglandi, vetri eba tveim á undan önandi tréfdt. Síbar fluttÍBt subr 
Áfgrímr, Bon öndóttB kráku, Bem BJáifsagt var af þoBBari »tt, 
sem öndöttB nafnib Bynir, og flest Btdrmenni um Snbrland er 
komib frá þeim. ÖlfuBib mun bera nafn Bitt af þeBsari ætt; getr 
velverib, ab bvo hafi heitib hérabáögburo, þaban Bem þeir vordS 
og meb mœgbum dreifbiBt Ölfasfngakyn um allt land, Bvosem frá 
loitrlaki gamla og Ólafi feilan fyrir vestan, en fyrir norban þver- 
sfngar frá íngjaldi á þverá (Vfga-Gldmr) , en frá Önundi tréfdt 
Mibfirbfngar (GrettirÁflmundarson); en fyrir sunnan: Hallr fHauka- 
dal, Hjaitl Skeggjaeon; þeir lögBögumenn: Markds SkeggjaBon, 
Grfmr á MoBfelli og Skapti, og þeir biskuparnir Gizur og þorlákr 
hinn helgl, og enn dtal fleiri. 

') Nafnið er övanalega myndað (ölfé^, lílit og Valdres), man varla vera 
4 ÍslaiHti aonað örnefni, sem er eins myndað. Eyrflir ölhis (ðlfás?) hét 
maðr í Sérnadal (Sfrodal) A Ögðnm, Dilcgt Hvini (Landn. 3. 15$ sb. 
Mmch Lýs. Noregs bls. 129). 



I 

290 UM TÍMA.TAL í ÍSLENÐÍNeA SÖGUM. 

pá er næst ai segja frá landnámuin neban til f ÁrDessýslu, 
sem Hásteinn nam, sonrAtla jarls áGaulum: hann fdr lil IslaDds 
eptir ab þeir yoru fallnir, Atli jarl og Hákon Hla^ajarL AUar 
Noregs konúnga sögur segja einum rtfmi, ab þa^ yrbi um 870, 
ebr rétt á undan ornstunni í Hafrsfirbi ; það getr nú meb enga 
mi$ti yerið, þar sem synir Hákonar jarls \\(hn nœrfellt 100 árom 
sftar, ]>Sít er því Ifklegt ab fall þeirra jarlanna hafí úthib lauÐgo 
sföar,' með því líka ab getid er um svo marga landnámsmenn, sem 
Bil verir ab komu til íslands um 900, en þó fiý&o fyrir Hákoní 
jarli; þ6 er allt þetta efasamt, og er hvergi nærri greidt úr aHri 
flækju fyrir þai. Svo segír (*konunga sögunum, ab Haraldr fengi 
Æsu, dtfttur Hákonar jarls, um haustii 867; og enn fremr aegir 
svo, a% tveir synir Hákonar jarls: Grjdtgarbr og HroUaugr, félli 
í orostunni vib Btflskel 868; en hverníg getr þetta stabist, þar 
sem vér vitnm, ab árib 962, eba 96 árum sfbar, var brendr Sig- 
urbr Hlabi^arl, bróbir þeirra, en Grjtftgarbr árib 968, og œttu r^t 
100 ár ab hafa orbíb milii dauba þeirra bræbra, og mun þab ein- 
dœmi, hvar sem leltab er. Milli þeirra brœbra fxSrdlfs og Skallft- 
grfms urbu 57 ár (877—934), en vel 60 vetr mllli þeirra Egito 
og I>tfrdlfs (927—990) , en þab þykja Ifka öfgar, og þelr Egill og 
Skallagrfmr komust og á nfræbisaldr, en þd er mikib hér á muniui- 
um, og er hinu varla trúandi. Nú átti Atli jarl vaxin bom þegar 
vér fyrst höfum sðgur af (868—871); tveir af sonnm hans í%llo 
fyrir þeim Leifí, en Solveig hin fagra var þab, sem ölver hndfalagbí 
mestan hug á um 867 ; sé þab nú svo, ab orustan f Stafanesvogl hafi 
ekki orbib fyr en nálœgt 900, þá hafa þeir verib orbnir ærib gamlabir 
jarlarnir, og verbr ekki varib, ab þaber nokkub tortryggilegt, en 
mestir meinbugir eru þd á aldri Sigurbar jarls og þeirra bræbra 
hans. Vér látum nti dsagt um þetta, en hltt hofum vér fyrir 
satt, ab Hásteinn bafí komib hniginn hfngab til lands, og hafi hann 
varla komib dt fyr en um 900; þab segir og svo, ab þeir st5kkti 
honum burt: Haraldr kondngr og Sigurbr jarl; þö hefír Sigorbr 
jarl hlotib ab vera barndngr er þetta var; bann sem andabist 962, 
og varb þd ekki svo ýkja gamall, eptir sem af sögunum er ab rfia. 
Hásteinn mun ekki heldr hafa lifab nijög lengi hér á landi, en þd 
varb hann garaall mabr. Af dtkomu hans er grelnilega sagt f 
Fldamanna sögu: hann nam land milli Ölfusár og Baubár, en 
^Ttba. höfbu menn þá land numib'V má og ætla ab hann hafi helgab 
sér allt, þab sem þá var dnumib af hérabinu; er svo sagt, (,ab 



Utf TÍMATAL i ÍSLBNDÍNGA SÖOUM. 201 

öllimi þdtti mikíls vert nm Hástein, og var mönnum mikil öfdsn 
á koœa hans, og þdtti roikiU höfu&bur&r ab honnm sakir ættar 
haos'^; varb bann mlkilmenni og andaðist í elli (Flóam. 8. kap. 3). 
þab var og a& vonum, ab héra%i% lyptist npp vib komu hans: 
hann sjálfr spekfngr a% viti , en œttin einhver hin göfugasta, er 
til landsins hefir komib. Haraldr gullskeggr, kondngr í Sógni^ 
átti systur Atla jarls. Enda er svo ab kvebi%, ab lengi báru þeir 
Fl^menn hailt höfubib fyrir jarlsríkinu, varþeim ofrausn ab slfk- 
mn manni. Hásteinn mun hafa lifab fram undir 915, og skulum 
rér nd segja frá næstu afkomendum hans. Synlr hans vorn þeir 
Atli og Ölver; þeir skiptu meb sér löndum, en Ölver andabist 
ángr hér á landi, og tdk Atli þá allan arf; hann hafbi metnaft 
mikinn í hérabinu, og haf%i á sér jarlasib, sem fabir hans; en 
mjög Bvo skammlífr varb hann, og varb vopnbltlnn, og lá þab ( 
þeirri mtt, enda varb hdn skammæ hér á landi ; hann andabist af 
liram, sem Atli jar! afí hans. önundr bddr, er ábr er nefndr, 
kom ab honum sœrbnm til dlffis, og fjlgbi honum heim í Trabar- 
holt. Héraf má rába nœr líflát Atla bafi orbib. Önundr bfldr f%ll 
í sekt og var veginn nálægt 930 (sjá ab framan) ; hefir því vfg 
Atla orbib nokkru fyr (hérumbil 926). þdrbr dofni, sonr Atla, 
Yar nfu vetra er fabir hans lézt, hvatti hann son sinn til hefnda 
á deyjanda degi. En þá var þðrbr 15 vetra er hann drap föbur- 
hana sinn (um 932); síban kvongabist hann og átti elnn son barna, 
er þorgils hét. En er f>6rbr hafbi tvo um tvítugt, fdr hann utan 
aib heimta arf sinn, og spurbist aldrei sfban til hans, og týndist 
hann í hafi (939). I>á var f>orgi1s sonr hans tvœvetr (fæddr 937). 
Vetri síbar (940) koro dt þorgrímr orrabeinn þormöbsson; hann 
f%kk ekkju þdrbar þrem vetrum sfbar (943), og var Hœrfngr 
þeirra son. þá var Hœrfngr 17 vetra er þorgrfmr orrabeinn 
fabir hans var drepinn (um 965). Teitr Ketilbjarnarson sdtti 
▼ígsmálib, og er hans þar sfbast getib f sögum. Nd segir enn 
BTo, ab þorgils orrabeinsfóstri fœri tvftugr utan'; nokkru eldri 
hlýtr hann ab hafa verib, þvf Gunnhildr var þá f Noregi ; kemr 
þab og betr vib þab sem segir sfbar um aldr þorgils, og skal 
þess sfbar getib. Hafi hann farib utan hálfþrítugr^, sem líkast er, 
þi fer allt vel, og mun þab réttara. — Meb þórbi má segja ab 



^) Svo hafa llesl ðll handrll, en ckki ..15". 
") XX geir hæglega verið ritrilla úr XXV. 



292 UM TÍMATAL í tSLENDÍNOA SðOUM. 

þes8i ætt li6í undir lok. þorgils orrabeinsftfstri var þá k>am ak 
aldri, en stbask yar hann lengi í atanfer&uni. Var hérabA nd 
höf%fngja]au8t, og er ekki hægt ab segja, hverir þar hafi yerib 
héraftsrálbandi þá, nema hvab E1li%a*Grfmr kom sutr þángai nm 
þetta leiti, og er þa& þá ab Kkindum hann, sem mesta hérabs* 
8tj6rn befir tekib ab 8ér. Eptir 960 var Ásgrfmr sonr hans 
ágœtastr mabr f þvf héraði, og var lánga œfi sfban. 

Grfmr, systursonr Ve&orms jarls, bafbi fyrir laungu nami& 
Grfmsnesib ab nebanveriu, og ber þab nafn eptir honum ; en Bisk- 
upstdngurnar urí)u sfbast numdar ; þœr lágu milli landnáms Íngdlft, 
er var a% utan og sunnan, en a% austan lönd þeirra ættmanna Ölvis 
barnakarls. Lá þetta hérab nokknb afskekkt upp til dala. Svo er og 
alb athuga, ab þegar rakin eru landnám þar eystra, má sjá, a2> aveit- 
irnarbygbust fyrst ab austan og subrávib: Rángárvellir fyrat; þar 
næst austrbluti Arnessyslu ; en sfbast efri hlnti bennar, sá er nsBStr 
lá landnámi íngdlfs. Ketilbjðrn hinn gamll var hersir í Naumudal, af 
Háieygjakyni f mdburætt; hann er kallabr dóttnrson Hákonar Hlaba^ 
jarls, Grjötgarbssonar. Vér sknlum nd þegar tala nm aldr Ketil- 
bjarnar, og sýna ab þetta getr meb engu mdti stabiet, og ab Ketll- 
bjðrn er fœddr um 855 eba nærfelt á reki vib Harald hinn hár- 
fagra. þab er nú allt svo tvfsýnt um aldr Hákonar Grjdtgarbs- 
sonar Hlabajarlé, sem vér hðfum sýnt dæmi til fyrir Bkemstu, og 
kemr nærfelt allt, hvab vib hans aldr er mibab, f eina eba abra 
tvfbendu; þab er ndg, ab Ketilbjörn var af Háleygja kyni, en 
hvort hann var systursonr Hákonar jarls, eba þab var á annan 
hátt, erum vér ekki f færum um ab segja. £r hér, sem endrar- 
nær, ab jafnan þegar ber á milli meb ætt landnámsmanna, þegtr 
talib er aptr ab kristni og fram f forneskju, þá skulu menn ctíb 
láta hib sfbara rába, 8em nær manni er, þvf ætfb er tvfsýnt < 
hinu, þar sem forneskjn-ættin tekr vib, 8em jafnan liggr fyrír 
framan. Ketilbjörn átti dóttur þdrbar skeggja. Á Landnámu er 
svo ab sjá, sem hdn hafí gipzt honum f Noregi, og sést þab best 
á aldri barna Ketilbjarnar, ab svo verbr ab hafa verib; er þálfk- 
ast þab haíi verib ábr en þdrbr skeggi fdr til íslands. Yér bolduni, 
ab Kettlbjðrn hafí komib nokkub sfb dt til landsins. Rábum vér 
þab belzt af þvf, ab þórbr skeggi var þá kominn subr á Nes. 
Ketilbjörn átti skip er EUibi hét; draga Ellibaár og Ellibavatn 
nafn af þvf; segir nú svo, ab hann hafi verib hlnn fyrsta vetr 
i,meb þdrbi mági sfnum^', og vœri varla tekib svo tll orba ef kann 



UM TÍMATAL f tSLBNDÍNOA SðGUM. 

heAi \á fyrst fengift döttur haDs, og miuicli þess getlk. Men hann 
fyrst hafa ko8i)b sér landtoku þar, er mágr hans var fyrir. Fyrir 
anatan beifti yar þá enn tfnumib, og fœrbi Ketilbjttrn þángab bú 
sitt| og oam Grfmsnes alit a% ofan frá landnámi Grfms, Laugar^ 
dal og ÐiBkupstúngu, og bjtf ab MoBfelii. 

þan af börnum Ketilbjarnar, sem œttir eru frá, eru þessl: 
Teitr, sonr bans, og dætr: þorkatla, þorgerir og putfbT. f>or- 
katla giptiBt Eilffi aubga, syni önundar bflds. þab var hirumbil 
940, sem álr er geti%, sama ár og málin lukust f Fljótshifbinnl, 
mnn þorkatla þvf varU vera fœdd fyrir 910. þorgerbr var laóhÍT 
Geirs goba f Hifb. 6eir gobi var ab vígi Gunnars (990), en and- 
ÚT var hann þá er kristni kom á ísiand. þab Iftr svo dt, sem 
þftr þorkatla og þuríbr hafi verið ýngstar af börnum Ketilbjarnar, 
og mnnu þœr vera fœddar hér á landi. þurfbi, þribju dtfttir Ketil- 
bjarnar, átti Ix>rmtf%r nokkur; og lítr svo dt, sem Ketilbjörn hafi 
gipt hana f Noregi, ábr en hann kom til Islands, eba hdn orbib 
þar eptir. Sonr þormtfbar og þuríbar var þorgrfmr orrabeinn. 
Hann var lengi f vfkfngu, og fékk þar sár mikil; hann kom til 
Islands vetri síbar en þtfr2)r dofni Atlason hafði týnzt f hafi 
(bérnmbii 940), og hefir þá fráleitt verib mjög úngr; má af þvf 
riia um aldr Ketílbjaniar, afa hans. Teitr var og meb eldri börnum 
haos; sðst þab best af þvf, ab Elliba-Grfmr átti dtfttur hans Jtfr- 
QBÐi, og var Aflgrímr þeirra Bon. Asgrfmr öndtfttsson, fabirElliba- 
Gríms, var n^ög úngr er Öndtfttr fabir hans var veginn (um 897) 
og kom út í Eyjafirbi vetri eba tveim sfbar en önundr tréftftr, sem ab 
framan er á viiríb, þvf mun Eliiba-Grfmr sonr bans traubia vera 
fftddr fyrir 910; hafi Jtfrunn verib á aldr vib hann, og sttfrum 
ýngri getr hún ekki hafa verib sökum aldrs Asgrfms, sonar þeirra, 
þ< mnn Teitr fabir hennar vera fæddr riímt fyrir 890, en Teitr 
kemr síbast vib sögur skömmu eptir 960; hefír hann þvf komlxt 
i ittrœbis aldr. Nd er þá hœgt ab sjá, ab Ásgrfmr Elliba-Grfms- 
800 mun vera fœddr litiu fyrir 940, en hann lifbi fraro yfir Njáls^ 
brennn (1012), en var þá hniginn n^jög ab aidri. Gieur hvfti var 
miSburbrdbir hann, en þtf nokkrum vetrum ýngri en Ásgrfmr, 
ivo mikili aidrsmunr var þeirra systkina, QiKurar og Jtfrunnar; 
befir Teitr vfst verib á sextugs aldri (55 ára), er hann átti Gieur 
livita, og hyggjum vér ab hann sé fæddr um 945 ; Ginir hvfti kemr 
fyrst vib sðgur svosero 962 ; hefir hann þá vfst verib fyrir innan 
tvítogt og er vfst 30 ára aldrsmunr þeirra systkina, hans og 



294 UM TÍMATAL f fSLBKDtNGA ðÖOUM. 

Jórannar. Hallkell, brjftir Eetilbjarnar samnaœftrí, kom sftar ^ 
og Bkorabi á Grfm til landa og felldt bann. Hallbjðm ddtturmabr 
Túngu-Oddfi var sonarsonr hans, hann var veginn viÍHalIbjarncr- 
vörbur (hérumbíl 980); Otkell, er Gunnar drap, var og 8onar- 
sonr hans. Svo mun r^ttara, sem Njála segir (kap. 47) a% Otkell 
vœri Skarfsson, Hallkelssonar , en sem Landnáma segíV, ab hann 
væri sonr Hallkels. Getr þab ekki vel komib heim vib Mt þeina, 
því Gunnar drap Otkel 984, eba um sama leiti, sera Hallbjom 
var veginn, brœbriingr bans, kœmi þab því illa beim vib aldr Ketll- 
bjarnar, ab Otkell skyldi vera brdburson bans. 

Af þessu, sem nú er sagt um aldr Ketilbjarnar, má og marka 
um aldr þór&ar skeggja, tengdafö%ur hans. Vér hðfum nú sýnt, 
ab Helga ddttir hans hefir hlotib ab giptast Ketilbirni fyrlr 890; 
mun þdr%r skeggi því vera fœddr nálægt 840, enda var hanD 
bræbrúngr Aubar djúpaubgu. Heíir fx^rbr skeggi þvf verib Bmtogr 
er hann kom fyrst hfngab tíl lands (um 890). þuríbr dtfttir hans, 
BÚ sem Eyríkr f Gobdðlum átti, hlýtr a% vera miklu ýngri en kont 
Ketiibjarnar, systir hennar, og mun þdrbr hafa átt þuríbi á eldrí 
árum sfnum, hér á landi. Vér hðfum ekki ábr getib neins uia 
'aldr örlygs hins gaml^, brdbur þórbar skeggja, og skulum vér þvf 
gjðra það hér. Hann mun varla vera ýngri en þdrbr skeggi. 
þegar örlygr gamli kom út, en þab var um 895, þá var Valþjöfr 
Bonrbans fullvaxta, enda var örlygr gamli lángafi Torfa Vai- 
brandssonar (960—990). Velaugu, ddttur Örlygs gamla, átti Gonn- 
laugr orrostúnga, sonr Hrdmundar hins háleyska; en Hrdmondr 
mun fæddr um 845. Vér hðfum þvf fyrir satt, ab örlygr gamli hifi 
verib á sextugs aldri, er hann kom hfngab til lands, og munn þeir 
brœbr bábir, þdrbr og Örlygr, vera fæddir um 840. 

Ekki getum vér sagt nær Ketilbjðrn hafí dáið, þd mun hann 
hafa lifab fram undir alþfngi. Um œfilok hans segir svipab og 
um Egil. Hann var svo aubigr ab lausafi, ab hann baub sonom 
sfnum ab slá þvertré af silfri f hofíb, þa% er þeir iétu gjöra, 
en þeir vildu þab eigl. þá dk hann silfrib upp á (jallib á tveim 
yxnum, og Haki þræll hans og Ðdt ambátt hans, síban drap 
hann þao bæbi (Landn. 5. 12); er ab sjá, sem þá hafi verib komiB 
eiliglðp á hann, hyggjum vér hann hafí orbib mabr gamall. Nd 
hðfum v&r sýnt aldr barna hans og Helgu, og muna þau fædd 
á árunum 890—910: er Teitr elztr, en þorgerbr ýngst og þor- 
katla, BÚ er Eilffr aubgi, sonr Önundar bflds, átti; þd Ketilbjðni 



UM^rÍMATAL f tSLBNDÍNOA 8ÖO0M. 

hafi nd varla orbift fiiHt syo gamall Bem Eglll SkallagrfmssoD, þá 
mon þtf víst, a& hann hefir komizt á háfan aldr, bœbi var hann 
kallaðr Eetilbjörn gamli , Bem |)d getr hafa verib œttar-nafn , og 
sagan um þa!&, er hann sökti guUi Bínu, og nú gátnm vér, Býnir 
þetta.berlegast Nú höfnm vér fyrir yÍBt, ab Ketilbjðrn íiafi lifab 
DoklLUÍ fram yfír 930, og líklega andast um sama leiti og íngi- 
miindr gamli og Skallagrfmr; þab fer yarla mjög fjarri, abEetiI- 
bjðm hafi andazt áttrœftr, og hyggjum yér hann sé fœddr um 
855 eia nú^g Bk5mmu síbar ; hefír hann þá komib nœrfellt fímtugr 
hfhgab til lands, en lifað um 30 yetr hér á landi, og andaet um 
935. Enginn landnámBmair lifbi eins lengi á landi hér semþor- 
Bteinn hyíti, en þab yar yfír 60 yetra; Skallagrfmr þar næst, 
þeirra sem yör þekkjum; hann lifbi hér 56 yetr (878—934); þá 
ÍDgimundr gamli rdma 40 yetr, og þdrdlfr Mostrarskegg um 35 
ár; yér þekkjum enga slfka öldúnga f landnáma-sðgu Íslands, 
sem þessa fímm. 

£f yér nd Iftum yfir landnám f Sunnlendfnga fjdrbdngi, þá 
Bjáum yér a% þar yarb hérabii snemma byggt. Rángáryellir og 
Kjalarnesþfng mjög syo um sama leíti, en sfbast Ámesþfng þar á 
miUi. þab er hér sem á Vestrlandi, ab landnám eru hér geysi- 
m\i\l ribin yií) VeBtrlönd: írland og Vestreyjar og jafnvelEngland; 
þd er bér tyfskipt: á RángáryðUum er mest numib rakleiiis úr 
Noregi, þd Bangr og hans lett öll sé ættu& af írlandi ; en f hinnm 
treimr þfngunum hafa meir en tyeir þribjdngar komib yestan 
vm haf ; er þá fyrst allt ölfusfngakyn , og þar sem Ketllbjðrn 
gamll giptiBt ddttur þdr%ar skeggja ál^r %n hann kœmi til íslands, 
en þdrbr skeggi kom hfngab frá Englandi og hafbi hann yerib 
þar alla sfna æfí: þá er þd Ifklegt ab Ketilbjðrn bafí dyalib um 
Btund á Englandi ei>r einhverstabar þar vestra. Fyrir vestan 
Íngdlf tekr þá vii: Helgi bjdla, þdrbr skeggi og örlygr gamli, er 
tllir komu vestan um haf, en á Akranesi eru þeir bræbr Bresa- 
synir: þormdbr hinn gamli. og Ketill, fabir Jðrundar kristna, þeir 
komu af íriandi og Styrmir fróbi kallar þá frska, en þd vorn þelr 
komniraf Jðtun-Birni, og f forneskju ættabir dr Raumsdal, ogkemr 
þar saman œtt þeirra og íngimundar gamla, svo menn sjá á þessn 
bvernig skilja á þab, þegar menn eru kaliabir frskir ebr þvfum- 
Ifkt: abþab eniNorbmenn, sem eru bomir og barnfæddir á írlandí. 
þeir mnnu hafa komib út f fíöbt örlygs, og verib honum nákomnir; 
selnni kona Örlygs .var og ísgerbr, ddttir |K)rmdbar, og ávallt var 



UM TÍMATAL í ÍSLBNÐÍNGA BÖmOJá. 

gfóau mesta vinfenn:! og yenzlar me& Va1þj<!flfngam , «ttm5nnQa 
öclygSi og Borgfir^íngum , 8em komnír voru af þeim bræ%ram, 
því Tdngu-Oddr var ddttursonr þormóðar BreBasonar. 



þeBsi eru nd hin helztu landnám lcríngum land allt; þab rmn 
nú fróblegt, ef menn meb nokknrrí vlssu gæti getib nærri nm ftflks- 
tölu hér á landl um þab leiti ab landnámi var hér lokib, en l^ess 
er líú englnn kostr; en víst er þab, a& ftflk hefir verib œbi margt 
Landib var nú ab vísu ekki enn svo þétt sklpab ah bæjum, sem 
þab varb sfóan , en sumir af hinum mestu höfbfngjum landsins 
höfbu þá svo marga frjáisa karla á bæ sfnum, auk allrar annarar 
fjölskyldu, ab þab er á vih litla sveit nú á dögum; og eiU er 
einkar athugavert vib íslánds byggíng, en þab er, a& varla mim 
nokkub annab land fínnast, sem sé byggt af jafnmörgum höfbíngjnm, 
og jafnfáum múgamönnum ab samtali. þab eru fádæmi, þegar litii 
er yfir landnám, ab af nærfelt ðlium göfgum fornum œttum á 
Norbrlöndum, sem vér þekkjum, eru einn eba fleiri, sem leitubo 
hælls á Islandi, og þat) var ab vonura; höfbíngjarnir flábu áþján- 
ina, og þeir sem þeim voru handgengastlr, en almdginn, sem var 
fastari áfdtum, sat eptir; því má méb fullum rétti segja, abNoregr 
og Vestrlönd, þau sem Norbmenn bygbu ábr, settu mjög nibr vib 
íslands.byggíng; þab lítr svo dt sem f sumum hérubum hafi orbib 
nærfellt aleyba af göfgum mönnum; en fyrlr þessa skuld varb 
allt svo sögulegt öldina næstu hér á landi, og ættvfsin svo mikil, 
ab vér^getum meb fullum rétti sagt, ab á Íslandi einn eru fleiri 
og margkvfslabrl ættir, en á öUum Norbrldndum til samana, og þtf 
þekkjum vér svo mikib til Noregs; en þar eru fáar ættir, en miklar, 
svo sem Arnmæblfngar o. fl. Ættunum f Noregi á þeim tfma má 
Iflcja vib felldan sktfg, standa sttfrir runnar eptir hér og hvar, eo 
mikil rjóbr á milli. 

Yér skulum nd ab sfbnstu flokka landnám eptir tfmatali, 
eptir því, sem ab framan er sagt. Vér getum skipt landnámaold- 
inni f þrjá kafla, og litlb svo á hvab mikib var numib af landi 
vib enda hvers, eptir sem næst verbr komizt, og teljum vér fyrsta 
kaflann frá þvf ab íngdlfr fann hér land og þángab til landnini 
hdfust vestan um haf, en þab er 15—16 ára tfmabil, frá 874--890, 
eba tveim vetrum fyr, ef menn svo viUa. A þessu bili gekk nd nokkni 
dxæmt meb byggfngu landsins. Vér þeklgum íngdlf, Eetil hsnf 
og Skallagrfm, sem allir komu dt nærfellt á sömu miBserum, og 



ÐM TÍMATAL í ÍSL£NDÍNOA SÖGUM. 207 

sro þtfrölf Mostrarskegg f Breibafirbi, og Björn austrœna og Hall«- 
steín gola í lok þesBa tímabils (886). Vér þekkjum enga abra, 
sem vðr höfum vissar sögnr af, nema ef lielzt kynni ab vera 
eínhyerir í AustfjÖrl^um, en þó rarla ab rábi, og þa% þá gyo seint, 
ab þá mundi þó réttast, sA te\ja þa& meb gföara tímabilinu. ' ptA 
eru þyf 3þ(ng, sem numin yoru fyrir 890, og líti& eitt af Brei&a- 
firi^i, en þessi þfng yorn þd enn a& mestu dbygb. palb má þvf 
fráleitt kallast roeir en QörMngr iands, ab þá hafí verít) numinn, 
og tœplega þaft. £n ná hófst fyrst af algieymfngi Biglfng til 
laodsins, og þab nokkub úr annari átt en fyrr hafbi verib, og var 
þab ekki einveldi Uaralds eingaungu, sem kom þessu til leibar. 
Norbmenn höfbu miki% ríki yfír íruni og Skotum; nd höfum vér 
íljðsar sögur af, hvernig það gekk til, en þab er vfst, a% á þess- 
nm árum hinum næstn fyrir 890 tðkst írum og Skotum a% þraungva 
mjðgsvo ab Norbmönnum, og felldu kondng þeirra; þartil kom, ab 
Haraldr hafbi svipt þá dbulum afnuni f Noregi, þvf fáa fjandmenn 
áttl hann hariari en Norbmenn þá, er voru fyrir vestan haf, og höfftu 
þeir flestir barizt vib hann f Hafrsfirbi, enda hafbi nú Haraldr og 
byrjab a% ná fdtfestu f Vestreyjum, svo ab nd var ekki f annab hds 
A venda, en leita forlaga sinna á íslandi, og nd hefst þvf hi& 
annab tfmabil f landnáma sögu vorri, en þab varabi 10—12 ár, 
eptir sem nœst verbr komizt. Á þessum árum bygbist meir en 
keliufngr af öllu Íslandi, og höfum vér getib þess ab framan hve 
mikinn þátt ab Vestrlönd áttu f þvf, og mun varla úr Noregi 
sjilfum hafa komib til landsins meiri íjölskylda en þaban. þab 
erumþessi ársem f sögumseglr: ab «,þá vœri sem mest siglfng til 
landsins*'. tír Noregi raklelbis komu og ymsir þessi árin, svosem 
ÍQgímnndr gamll, og margir f Austfjörbum, en þab eru þd fáir abrir 
en þessir, sem vér höfum sögur af. Vib lok þessa tfmabils má 
nú reyndar svo segja, sem land vœri ab mestu alnumib; þab má 
rarla heita meir en svosem fimtdngr lands, sem þá var eptir 
tfntiinib, en þab var helzt f Skagafirbi, svo nokkub f Austfjörbum 
og um Austrland, og enn fremr f Árness sýslu nokkub Iftib eitt, 
og Bvo á stángli hér og hvar um land. Nd þegar lokib var land- 
nimnm vestan um haf (um 900), þá byrjast þribja tímabilib, og 
rtendr þab yfir nálœgt 20 ár (900—920), og var þab nd mjög drœmt, 
ai menn kæmi hfngab, eba og þab voru smœrri landnámsmenn en 
At, sem varla eru allir nefndir. Nd var þá lokib landnámum, en þó 

ao 



S08 UM TÍHATAL í ÍSLENDÍNGA SÖGUH. 

leib enn lángr tfmi , ab menn stfkta hínga% út Noregi , og tdkn 
8%r hér btísta&i deptir landnám*', og gekk þessu fram undír kristiii 
e%a TÍst fram á daga Hákonar jarls, og |)a% snmir mikilsháttar 
menn, svosem þorbjörn súrr (nm 955) ; Óttarr og Áraldi (um 965); 
þurf&r sundafyllir; þorvaldr og Eyrfkr raubi, sonr hans, og enn 
margir airir hér og hvar um land. 

þessi þrjú tfmabil mætti nefna: upphaf íslands byggfngar 
(874—890), iandnám vestan um haf (890—900) og lok íslands 
byggíngar (900—920). 



II. 

Nti Yoru og komin þfng f héruSum; slfk þfng voru í upp- 
haíi sett af yissum œttum, sem mestan styrk höf%u, en sftan gengo 
fleiri f þfng meh þeim. Yér höfum sagnir af svo fáum, en fráþrf 
má álykta til hinna. þrf er ver og mi&r, hvaft litlar sðgur menn 
hafa af þfngasetnfngu og lagasetnfngu f landinu. Fyrir framan 
og aptan eru nœgar sögur, en um þetta leiti rerbr ejia í s5gn 
landsins, og er þa% skar% vandfyllt. Vér höfum sögur af, a6 p6t6\fr 
Mostrarskegg reisti hof og setti þfng fyrir frændr sfna þdrsnes* 
ínga, en þa% yar& sf&an fjðritíngsþfng fyrir alla Yestfjörbu. Á 
Subrlandi setti þorsteinn íngtflfsson Kjalarnesþfng , tíl tUb skipa 
lögum og setja rétt í landnámi fT(%ur sfns, sem yar mjðg sttfrt. 
Nú má meb yissu œtla, aJb syona haíi yerib yf%ar um land. þorska- 
Qarbarþfng mun yerib hafa þfng Reyknesfnga, og Dýrfirbfngar hðAn 
þfng sér á Hyalseyri, Syo er og f Eyjaíir%i, a% þeir settmenn 
Helga magra munu innan skamms hafa sett Vablaþfng. þetta 
yar syo aubgjört, þyf þab yar algengr hugsunarháttr fonimanna, 
a% þar sem yar mannleg sambú& og íleiri yoru saman komnir en 
tyeir et)r þrfr, þar þurfti þfng og ddma. Enn sjást merki eptirdöm- 
hrfnga Nor&manna f Orkneyjum, og allsta&ar þar, sem þeir höAn 
tekið sðr bdlfestu a% staðaldri, enda yar öil stjdrn í þyí fólgin 
a% heyja dtfma. þfngin höldum yér þyf a% haíi yeri% fuUmyndn^ 
þegar menn fdru ab hugsa um al setja eitt þfng fyrir alU land. Menn 
kusu til þess Úlfljdt, af ætt Hörða-Kára, ab setja lögin, á þann hátt, 
sem slfk lög höf^u yerib f Noregi ; en allir lagafeftr norrænir yom 
í þeirri ætt. TII þessa munu yfst hafa gengib nokkur ár, er leiu 
þurfti jáyrbis höfftíngja um land allt; en fullgjört yar allt þetta 



UM TÍMATAL f fSLENDfNGA SÖGUM. 2110 

og alþíngi sett, og ISgsögumair kosinn ári& 930. þab var sex- 
tígi retrum eptir dráp Játmundar kondngs, ,^vetri eba tyeiro, ábr 
Haraldr hlnn hárfagri yrbi dau&r, a& tölu spakra manna" (Islend. b. 
kap.3). Játmundr var drepinn 870; þab var si&r ab telja frá |>vf 
ári; en Haraldr hinn hárfagri áó 933; skakkar þar einum yetri 
eir tyeim, en ekki haggar þab þyf ári, sem alþfng yar Bett, sem 
bæii má 8já ef talib er frá dauba Játmundar, og syo hafa menn 
Iðg85gumanna tal, og kemr þab f sama stab nibr. Skapti þtfr- 
oddsson yar sjötti lögsögumabr á landi, en hann d<5 réttum hundrab 
?etrnm eptir ab alþfngi yar sett, eba sama ár og Olafr helgi féll 
(Grettis s. kap. 78; Islend. b. kap. 8); en Snorri gobi andabist um 
Torib eptir. Lðgsögumanna talan er þessi: Hrafn Hængsson, 20 
ár (930—949); þtfrarinn Ragabrdbir, 20 ár (950^969); þorkell 
máni, 15 ár (970—984); þorgeir Ljtfsyetnfngagobi, 17 ár (985— 
1001); Grímr Syertfngsson 2 ár (1002— 1Q03); Skapti þtfroddsson 
37 ár (1004—1030). þetta eru alls 101 ár, þyf bœbi árin (930 
og 1030) eru mebtalin, og Skapti andabist ekki fyr en eptir þfng 
1030. Syo segir Ari, en honum sagbl Markús skáid Skeggjason, 
er sjálfr hafbi Ibgsögu 24 yetr (1084—1107); en Markúsi sagbi 
Skeggi fa&ir hans, en Skeggja sagbi aptr Bjarni hinn spaki, fabir 
hans, er sjálfr mundi fxSrarinn Ragabrdbur og sez abra sf&an, 
870 Hrafn einn yar fjrir hans minni (Islend. b. kap. 10); en þetta 
eni alU 6 lögsögumenn á réttum 100 árum ebr söguöldinni, sem hðr 
er um ab ræba (930—1030), en þrfr þeirra hinir fyrstu lenda á fyrri 
hlota þessarar aldar (930—984). þessa er nd syo nákyœmlega getib, 
þyf tfmatal er mest mibab framan af r'ii lögsögumanna æ^, og Ari 
Bkiptir sögu Binni f þœtti eptir lögsðgumanna tali. Nd þegar alþfngi yar 
sett, yar ákyebib, ab þrjd þfng skyldi yera f fjdrbiingi hyerjum, en 
þrfr gobar f hyerju þfngi. þetta hlaut ab yera syo, þyf þrjár tylptir 
skyldn sitja f hyerjum ddmi, en á þenna hátt urðu og 36 goiar. 
þÁ kom hér ekkl til álita, þd fleiri yœri höfðfngjar f einu hér- 
aii en ö&ru; þyf þar sem goborbin áttu sA yera undirstaia dóma 
^% lAga, þá yar þa% sjálfsagt, sA þa% skyldi yera þrennar tylptir, 
og tVbi í þessu efni forn siiyenja, syo engum gat komið til hugar 
A hafa þetta öbruyfsi. þetta sést Ijjsast á Norbrlandi ; þar urbn 
menn ekki ásáttir, og hSfÍu fjögr þfng; syo hefir yfst yeri% 
oxlM undan alþfngi; en syo a% þetta ekki skyldi hagga neinu, 
H Tar gripii til þess drrœbis, ai) gotar f Nor&rlandi fengu fjtfrðdngi 

20* 



3M UM TÍMATAL i ÍSLfiNDÍNaA SÖOUM. 

minni ddmnefnu en a%rir; þrí hér kasu ttflf gobar ekki neroa 9 
menn ( dóm, einsog 9 goðar í hverjum hinna fjdriúnganna. Allt þab 
sem þíngsköpum vibvíkr setr Ari saman á einn stað, þar sem hann 
segir frá fjdriungsddmum (96ð); en þab er vitaskuid, a& landinu var 
skipt í fjdr&iinga, og þíng og goftatala tiitekin þegar í öndverbo, 
er alþíngi var sett, því þetta var einmitt undirstaba alþíngis, og 
gat þab ekki orbib til, án þess úr þessu væri kljáb á undan ; enda 
mun þab heldr ekki vera meinfng Ara. Bezt er sagt frá þessu 
í þœtti þorsteins uxaftftar (kap. 1) og í Uauksb^Sk (Landn. 4. 7), 
og segir þar, ab þetta vœri gjðrt þegar ( öndveriu. Framan af var 
á alþfngi ekki nema einn dómr,. sem öli mái af landi uriu ab 
koma í, enda var enn svo, a& menn sdktu mál helzt í héraði, en 
alþíngi var mest til i5ggjafar. £n nú máttu ekki mái lúkast í 
hérabi, og var% þa% upphaf þess, a% fjórbdngsþíng voru sett. Vér 
hyggjum að þab hafí verib svo, ab einn fjtfrbdngsdómr var aettr, 
sá er komib gátu í mái dr öllum fjóriúnginum, og munu tölf menn 
hafa verið kosnir i hann úr hverju þíngi, þvíþrjár tylptir skyldo 
dœma. þessi ddmr var nú settr í eitt af þremr hérabsþfÐg- 
unum, og var þal) svo kallab fjórðdngsþfng, og varb þa% á þann 
hátt svosem allsherjarþíng fjdridngsins. £n aubvitab er ab þeir, 
sem göfgastir voru og mestír rfkismenn, settu döminn í sfon 
þíngi, og drdgu málin þannig undir sig, og var ddmrinn nefndr 
eptir þeim. Vér höfum sögur af fjdrbdngsþfngi þvf, sem þtfrbr 
gellir setti, og þab er af £yrbyggju vfst, ab þab var eptir ab 
alþfngi var sett, svosem þrem vetrum eba svo, og atendr þab 
aubsjáanlega f sambandi vib setnfngu alþfngis ; en Breibiíjðrbr var 
gSfgasta hérabib á Vestfjörbum; og var þvf vib ab búast ab íj4{rb- 
úngsddmrinn yrbi settr þar. Vér höldum nd, ab slfk íjdrbdngs- 
þfng hafí verib f sumum hinna fjdrbdnganna, svosem f £yjafirbi, 
og hafí þar verib Norblendfngaddmr, og ef til viU hefír einn veríb 
á Rángárvöllum; og þegar nd fjdrbdngaddmar voru settir árib 965, 
þá er þab varla annab, en ab þessir ddmar voru fluttir til alþfngis 
og settir þar nibr á elnn stab allir samt, og þá fyrst hyggjum vir 
ab fjdrbdngsþfngin f hérabi hafí gjörsamlega lagzt nibr. Nöfn íjdrb- 
dngaddmanna virbast ab benda til þessa; en þeir eru svo kallabir: 
Breibfirbíngaddmr , Eyfírbfngaddmr og Rángœfngaddmr , og er ab 
sjá, sem þeir hafí borib þessi nöfn ábr en þeir voru flnttir til 
alþfngis, og má þab kallast sðnnun fyrir þvf, ab íSdrbdngsdömar 
hafi verib hábir f þeim hérubum, sem þeir bera nafn af ; þd hafa 



UM TfMATAL t ÍSLBNDÍNGA fiÖGUM. Ml 

þessi þÍDg Bjaldan oM yfir allan í3<5rbdoglnn. BorgarQörftr mun 
aldrei hafa stftt fJ<$r&dDg8þfDgi& á þtfrsnesi; olli þab sundrdngo, 
og þvf yar mikib unni%, er allt þetta yar lagt í hendr alþíngis. 
Aptr hafa menn sðgor af, A af Ve8tíj6r&Dm sdtto meDn íjdrb- 
íingsþfng f þdrsoesi, svosem Vegeir Sygnalcappi. Á fjdridogs- 
þfogi og f Qdrbdngsddmi mun og hafa verib sdtt vfgsmálib þor- 
grfms gota. f^essi fjdrtdngsþfng hafa ölddngis verii eptir mynd 
fylkisþfnganna f Noregi. 

Helzta stofnunin á alþfngi var þd lögréttan, og höldum vér 
á þab hafi mest verib vegna lagasetnfngar a% menn settu alþfngi, 
þvf a% ekki mátti gefa lög f héroftom fyrir allt land, en ein lOg 
skyldo alilr hafa; en mál og ddma gáto menn flest sdtt f hérob- 
am e%a á fjörbdngsþfngom , og bar f þvf efni ekki svo brýna 
fiaiibsyn til alþfngis, sem f I5ggjöfinni. í lögréttu sáto fernar 
tylptir; koeo tdlf goiar f Norbrlandí eina tylpt, en hinir 9 sfna 
tylpt hrer f hinom fjdr&dngonum. Höfbu þvf Norblendfngar f raon- 
inBi fjdrbdagi minni Iðgréttoskipan en hinir, og kom þai af þvf, 
ab goiorb þeirra voru flelrí. Lögréttan bar nafn sittafþvf, a% hdn 
skÍpaJii ollum lögom f landinu, og er hdn allt annab en ddmarnir ; 
en f sögpnnm höfum vér miklu minni sögur af lögréttonni en ddm- 
unam, þvf þeir grfpa inn f atbnrbi og vfgaferli om allt land, en 
í Iðgríttonni gekk allt met spekt og í kyrþey. Laungo sftar getr 
þess, ab Njáll endrbœtti hana um leii og hann fðkk settan fimtarddm. 

þessar voru þœr ættir, sem hin fornn goðori héldust helst f ab 
ítaialdrí framanaf : f Ejalarness-þfngi : Reykvfkfngar og Kjalnesfngar 
(Egjnbergfngar); f þverárþfngi: Mýramenn og Borgfirifngar (Gils- 
bekkfngar og Reykhyltfngar) ; f þtfrnessþfngi : Raubmelfngar, þdrnes- 
fngar, og Breitfirðfngar (Dalamenn) ; f þorskaQarðarþfngi : Reyknes- 
íngar, DýrfirWngar og VatnsfirWngar; f Hdnaþfngi : Miífir&fngar, Vfí- 
dælir og Vatnsdælir; f Skagafírii: Gk)&dælir, Hjaltdælir ogHöfÍa- 
menn; f Eyjafirii: EyfírWngar (f>verœfngar, Mö&nivellfngar) og 
SYarfdællr; f þíngeyjarþíngi : Ljdsvetníngar , Reykdœlir og Ex- 
firMngar; f NorlÖrmtílaþíngi : Hofsverjar, Krossvfkíngar og Freys- 
golbar; f Bnbrmdlaþfngi : Njar%vfkfngar, Breiidœlir og Fljdtsdælir; 
í Skaptafellsþfngi : Sfiftumenn og Freysgyilfngar; f Rángárþfngi :. 
Dalverjar, Rángæíngar og Örgoftar; f Árnessþfngi: ölfusfngakyn, 
Mosfellfngar og Fldamenn. 

þessar eru heletu ættirnar, en þd ero dtaldir dtal abrír, sem 
mannaforrdð Mfjbu á einhvern hátt^ þd ekki kallabi þeir 8ig goba, 



3412 UM llHATAL í ÍSLENÐÍNaA SÖGOM. 

svo sem Njáll, en sem þd eru taldir meb mestu faöAfngjum og tftv 
mikinn þátt í landsstjtfrninni , en goðorbin gengu a& erf&um sem 
hver önnur eign, og margskiptust eptir sem á sttfi, og voru þyf 
engar skorður settar: ab svo margir tœki upp mannaforrái, ttm 
œtt e%a burbi höf&u til þess á einhvern hátt, en hvort sem þtír 
nd voru margir eba fáir, kom allt í sama stab niir, þvi samgoiar 
kusu aldrei nema þrjá menn f áóm en fjtfra f lögrðttu, hvort sem 
þeir voru margír eba fáir, og ur%u þeir sjálflr að koma sér 
saman um þab, e&a láta einn fara meb gobor&i% af sinni hendi. 
þar sem miklir höfifngjar voru, þá munu þeir hafa farib á þíngi 
meb öll þrjú, svo sera Gubmundr rfki, Snorri go%i og margír abrir, 
og einkum þar sem mestöU mannaforráð gengu f einni ætt f heiln 
þfngi, sem segja má umEyfírbfnga norbanlands, Ölfasfngakyn suniMii 
og Breibfírbínga vestanlands, og enda optar, þvf svo er, til a& mjnda, 
ab sjá, sem Hafr hinn spaki hafí einn verib á þfngi af hendi Sktg- 
firftfnga, þegar stftt var vfgsmálið Hoskuldar Hvftanesgoba. 

þetta tfmabil, sem nd er um ab rœftay höfnm v^r tekil^ þáDgat 
til Friirekr biekup kom hfnga% til lands. þa% er ekki dfjrrir^ 
syigu, ab Kristnisaga þá hefr upp nýtt höítfngjatal á íslandi, þW 
þai er merkilegt, ai frá alþfng4ssetníngn og þángab iil var ú 
mestu ein kynsldb uppi, en um þessi árín einmitt urbu miklar breyt- 
fngar. Hinir gömlu öndubust, en nýir töku vii, og gjðrðist mest 
um þa% á svosem tfu ára fresti. Yér skulam te\ja nokknr d»ini 
krfngam landib: þorkell máni andabist ebr lét af lög^sögu 984; 
Túngu-Oddr lifbi framundir 990. Um 980 flutti Egiil frá Borg 
subr a% Mosfelli. þorgrfmr gobi Kjallaksson andabist þetta ár 
(980; Eyrb. kap. 17). Vetri fyr (979) reisti Snorri gobi bd i 
Helgafelli 15 vetra gamall, og byrjar þar upphaf rfkis haos. 
}>dr&r gellir andabist á þessum misserum. Höskuldr Ðala^KollMOO 
andabist 995 (Njáls s. kap. 59). í Vatnsdal liftu íngimundarsynir 
framundir 975; en þorkell krafia hdfst til mannvirifngar finm 
vetrum sfiar. Hjaltasynir komu þessi árin til vir^fngar fSkagi- 
firii. Eyjúlfr Valgerbarson andaftist f þann tfma Fribrekr biskvp 
var hér á landi (um 984); en Vfga-GIdmr fdr fám vetrum sí&«r 
af þverár landi, og er þa& upphaf rfkis Gu&mundar rfka, og þdrra 
Möbruvellfnga. Áskell go&i var veginn nm 970, og litíu sðar 
mun þa% hafa verib a& f>orgeir Ljósv^tnfngagobi ttfk metoiíi. I 
AustQörium andaftist þorsteinn hvfti svosem 960; en Brodd-Helgi 
sonarsonr hans var veginn 986, en Geitir f Krossavfk árí sAar. 



UM TÍMATAIi í teL£NDÍNGA SÖOUM. M8 

pá tSkn þeir yii foiráii fiyami Brodd-Helgason og þorkell Geitis- 
80D, og héldu lengl BÍ&an. Hrafnkell go&i haf&i andazt nokkru 
fyr, en í þetta mund kom Helgi ÁBbjarnarson til forráfta, Bonar- 
Bonr hans. Margir þelr, sem nú Yorn taldir, yoru gamlir menn, 
8em haldib höftu gobor& mestalla ef ekki aila þá tíb sem li&in var 
frá þyí alþfngi rar sett og þángað tll nú ; en eptir komu PriðrekB 
bisknpfl má segja sA ný deiid ebr umferS) af BÖgu landsiuB taki 
tiL Vér fikulnm nú g^fa Btutt yfirlit yfir þenna tíma, frá þyf a& 
Biþíngi yar eett og nokkui framyfir 980. 

A Sa&rneBJum er þoBs a& framan getii, a& Ingdlfr andaðiBt 

snemma,. og tdk þá rih þorBteinn Bonr hans. Vér höfnm engar 

vlsBar sagnir, hverBU lengi þorBtelnn hafi lifab, þd má afsögum r£^a 

Ifknr tll nœr I>orkell mánl hafí tekib yi% forrá%i. þorkelB mána 

er fyrBt getib í Bögum, þar sem í GrettiB B<5gu getr um deilur þeirra 

Kaldbeklfnga, Fiosa dr ÁrneBi yii þá bræ&r sonn önundar tréfdtar, 

Ófeig grettl, þorgelr og þorgrfm hœrukoll. Ófeigr yar yeginn og 

komu mál tU alþfngiB. þeim Bonnm önundar yeittu þeir Mibíjarbar- 

Skeggi og þdroddr gobi, þyf œtt þeirra þdroddB kom Baman. Nd yar 

þorkell máni beiddr árBkurbar, er FloBi yildi ripta landagji)f föbur 

síoB Eyrfks f ÁrneBi, til aJb gjalda meb sektarfé Bitt þeim brœlbrum. í 

Bögunni eegir nd, ab þá hefbi þorkell máni lögBögu. þetta hlýtr ntf 

ab yera misgánfngr. þab er aubBéb, ai þetta yar ekki bvo mjög 

ianngu eptir dauba þeirra Önundar og EyrfkB Bnöru, febra þeirra 

Plosa og þorgrfmB. þetta séstnd bezt á aldri þorgrfmB hærukollB; 

hann rébiBt eptir þoBBÍ mál inn til Mibfjarbar og kyongabiBt þá fyrBt, 

og átti Bfban meb þelrrl konu Asmund hœruláng. Ásmundr and- 

a%i8t um Bumarib 1015 (Grett. s. kap. 42) og yar þá mjög gamall; 

fyrlr innan sjötugt mun bann yarla hafa yerib, og er hann þá 

fæddr nálœgt 945, og má þd yel yera ab hann hafi yerib enn eldrl. 

Hann hafbi og lengl yerlb f slglfngum og yar orbinn ekkjumabr 

í Noregi , er hann kom alfari til íslands , en þab yar á dögum 

Príireks biskupB hér á landi. Ðellur þelrra Kaidbeklfnga hafa 

þvf Tarla orbib sfbar en syosem 940, og lætr þab mikib nærri 

vib þráblnn f GrettlsBögu. Hér má enn geta þess, þd ekki gjörist þess 

þ5rf, ab Syanr á Syanshdli yar yibribinn þessl mál, en hann drukn- 

abi í þab mund ab Hallgerbr giptist Glúml, hérumbll 960 (Njáls 8. 

kap. 14). í annab slnn er þorkels mána getib er hann Bœtti þá Torfa 

og Grfmkel goba. þab yarb fám yetrum slbar en þetta, ebr 951. 

M segir þd , ab þorsteinn íngdlfsson lif%i þegar alþfngi yar sett 



W4 UM TÍMATAL í Í8LENDÍN0A SÖOUM. 

930, og landib hafti nœrfellt 60 yetr yeri% byggt (LMdn. 5. 15); 
hefir því f^orsteínn andazt á því bili (980— 940)t og Yora þá TÍst 
1i%nir nærfelt 40 vetr frá liti föiur hans; iók þá vib forrfiiþor- 
lcell naáni, en hann ilAi 8Í&an meir en hálfan fimta tug yetra, og 
andabiBt 984 elr lét af lögsögu þab ár; hefir hann þá hlotib A 
vera nlj5g gamall. Hann var eitthvert mesta vegmenni ( fomiim 
sib. það segir bvo um hann, ab hann léti bera Big á banadægri 
út í sdiargeÍBÍa, og fœli sig þeim á hendr, er sölina bai%i slcapai. 
þorlcell máni hefir nú haft spurn af ÍLristinni trd, því hann and- 
abiBt á þeim vetrum sem Friðrekr bislciip var út hér, og þa& verbr 
elclíi anna& séb, en ab þorlceli máni hafí haft iögsöga á alþ&gi 
sama suroarii) sem þeir biskup og þorvaldr boftubu kristni á al- 
þfngi frá lögbergi, en þá höf&u þeir biskup veri% tvo vetr ab 
Lækjam<$ti, en þrjá alls bér á landi ; befir því þetta verii á aiþíngi 
árib 984, ebr síbasta sumarib semf>orkelI haíbi lögsöga(Krí0tni a.kap. 
4), en þá brugbust menn iUa undir kristnibobib, og kvába nft mn 
{>orvald, því er varia líklegt, ab þorkell, sem þá hafti lögaSga, 
hafi verift heibninni mjðg frásndinn, og er þab þeim man dlíklegra, 
sem vér vitam, ab þeir lángfebgar voru mestu trdmenn í h^bnum 
sib. Orb Íngtflfs eru alkend,.þau er hann mœlti er hann frá líf- 
lát Leifs, ab svo fœri hverjum t^et eigi vildi bldta gob", en hitt 
er víst, ab hvergi nema um Austrland finnast jafn-sibgtfbir menn 
sem þorkell máni og forfebr hans, enda voru þeir ailsherjar-gobar: 
þeir skyldu helga alþíngi, og höfbu þeir Ifkt embœtti á hendi sem 
biskupar kristinna manna. Nd er því vfst, ab þorkeil máni haíbi 
afspum af kristinni trtí, en vér höfum enga vitneskju fyrír, ab 
hann né abrir höfbfngjar hafi þá tekib henni vinsamlega; mondi 
kristnibob þorvalds hafa gengib betr fram, ef slfkr mabr, seni 
allsherjar-gobi landsins var, hefbi veitt henni sitt md^mælí. 

Meb því nú landnám urbu svo snemma fyrir sunnan, þá veibr 
meb hina Ifkt og meb þá febga íngtflf og þorstein, ab flestir synic 
landnámsmanna eru dánir, en sonasynir þeirra á Iffl, þegar hér 
var komib sögunni, ab alþfngi var sett. þdrbr skeggi átti enga 
sona, sem vér vitum, svo frá honum verba ekki taldar ættirþar, 
en þær dætr hans tvær giptust f önnur hérub: önnnr norbr f Gobdali, 
en hina fékk Eetilbjörn gamli, og var þab ábr en hann kœnu hfngib 
til lands. Synir Helga bjtflu munu eflaust hafa búib ab Hofi, og 
svo aptr þeirra synir ; Stefnir þorgilsson, sem kunnugr er fkrístni- 
sögu landsins, var af þeirri ætt, og enn lengra aptr Jön biskop 



CM TfMATAL Í ÍSLENDÍNOA SÖGUM. 305 

Ögmundarson, og má segja, a6 nærfelltallir œttlibir ttl hinuagÖDilD 
bfskupa erii af Subrlandi. 

Vér verbum Mr ab nefna niann, sem á þessu tímabili komst til 
mikilla metorba í Kjalarnesþfngi, en þad \ar Grímr Svertfngsson alb 
Mosfeili. Uann var af Ölvis œtt, þvf afi hans var Hrolieifr, er 
nefndr er sonarsonr öivis barnakarls. Grfmr átti þdrdísi , djttur 
þtfrdlfsKveldúlfssonar; hdn er fœdd 925, og var tvœvetr, eða svo, 
er fabir hennar fiU á Englandi ; af þessu má marka aldr Grfms ; 
þ< mun hann hafa verib ýngri en þdrdfs, kona hans. þordfs Iif%i 
framyfir 990, sem sést á aldri Egils, en Grfmr mun hafa lifab lengr 
þeirra hjdna; hann hafi^i IðgsSgu eptir þorgeir árin 1002—1003; 
þá Iðt hann af lðgs5gu. Ari segir þab vœri vegna hæsi ; oss þykir 
Iftast a% hann hafí andazt á þeim misserum, ebr örskömmu sfóar, 
SD Skapti, frændl hans, tdk þá við. Grfmr mun þá og vfst hafa 
rerib nálœgt sjötagn, þvf hann mun varla vera fæddr laungu eptir 
9B0; er hann samliða þöroddi á Hjalla, þvf vér höfum fyrir satt, 
ab þeir hafi komtb út um sama leitl frændr: þormtftr skapti, afi 
þoroddSy og HroUeifr afi Grfms, nema hvab Hrolleifr hefir þá 
rfit verib eldri en f>ormdbr. 

Enn eru Valþjdflfngar, nibjar Örlygs gamla. Vér höfum getib 
þess, ab Örlygr muni hafa verib vel mibaldra, er hann kom út, 
ea Hj4$Ip bðt fyrri kona hans, og mun hann hafa fengib hennar á 
íriandi og var Valþjdfr gamli þeirra son, en hann kom fulltíba 
<t meb {8bnr sfnum, og er talinn iandnámsmabr, þvf hann nam 
Kjóslna. Valþjdfr hyggjum vér sé á aldr vib þá Hrdlf og íngjald, 
8onu Helga magra, og mun hann vera fœddr nálægt 870, og þab 
má vel vera ab hann hafí lifab fram yfir ab alþfngi var sett. Vé- 
laiig hit dóttlr örlygs, hana átti Gunnlaugr ormstdnga, hiin var 
liálfsystir Valþjófs og ddttir þeirraísgerbar ogÖrlygs; ísgerbi mun 
Örlygr hafa átt f elli sinni, en hdn var dtfttir þormóbs Bresasonar 
kui^námamanns á Akranesi ; Geirmundr var sonr þeirra, en albröbir 
VMaugar, hann mnn hafa bdlb ab Esjubergi þegar alþfngi var sett, 
en sfban hver af ðbrum hans ættmanna; þorleifr, ddttursonr Geir- 
mundar, bjó þar eptir hann, og eru Esjubergfngar frá honum 
komnir, má þvf sjá, ab þab hafa verib seinni konu bðrn Örlygs, 
sem stabnœmdust á Kjalarnesi, og sem héldu þar upp gob* 
orii. þorleifr bjtf þá ab Esjubergi er kristni kom hér á land; og 
hefir hann eí til viU kristnazt ab áeggjun Stefnis, frœnda sfns. 
Ættin frá Valþjdfi dreifbist upp um BorgarQörb. Valbrandr, sonr 



300 UM lÍMATAL t ÍSLENDÍNGA SÖ6UM. 

VaiþjiifB gamla, var fa&ir Torfa. Torfi bj<5 fyrst a% MöbruyöUam i 
Kjds, en síðar gjörðu þeir feigar félag vib Tdngu-Odd og fluttHBtupp 
( Ðorgarfjörb, og bj<$ Torfí sfban a&Breibab<5Ista% ÍReykjadal; þetu 
mun hafa gjörzt SYOsem 945, skdmmu eptir dauba Valþjöfs ; þegar 
Harbar-saga byrjar (um 950) þá var Torfi kominn upp í Borgai- 
(jörb, enda er og að sjá, sem Valbrandr, fabir hans, hafí þá yerit 
andaðr, þyf hann kemr ekki yi% þá 85gu, en Signý systir Torfa 
yar þá úng og gjafvaxta (Hanksbök 1. 11—14). 



þaft sem vér vitum um Borgarfjörb alb sunnanverftu á þesso 
tímabili, er mest eptir sögu Styrmis frdba; bœbi hefir Stynmr 
í Landnámu sinni sagt frekar en abrar Laudnámur um Valþjöll- 
ínga og Örlyg gamla, svo og um þá Bresasonu: f>orm<R) gamia 
og Ketil, og um Bryndœli ; en svo er einnig Harlkar saga og Hœnsa- 
þtfris saga, sem Styrmir vfst á einhvern þátt f. 

Vér viijum þá byrja mei Tdngu-Oddi, því ríki hans og fftt 
er svo nákomi% Valþjtfflfngum. Um mibja þessa öid og mestao 
sfiari hluta hennar (940—990) er Tdngu-Oddr rfkastr ma%r f Borgar- 
fir%i, nœst Egli og þeim Mýramönnum. þab kann ab vera nokknb 
snemmt tiltekib, að telja Odd með höfftfngjum landsins um 940, þö 
svo sh gjört f Landnámu (5. 15), en þab er nú þar gjört um svo 
marga a%ra, sem sfiar komu til mannvirbfngar, og er allt þai 
höfbfngjatal nokku% af handahdfi, en þd rétt, ef menn, sem og 
yera ber, láta leika á svosem 20 árnm ; og á þa% a% eins a& sýna 
hverir mestir voru hðf&fngjar hér á iandi um mibja tfundu 5i4. 
í sögum vorum eru til þrenn h()f<^fngjat51 á landi: fyrst þegar 
helztu landnámsmenn eru taldir; þvf næst þar sem taldir em 
höfðfngjar eptir landnám (um 940), „þá er landib haf%i 60 vetra 
bygt verib", og enn þá er Fribrekr biskup kom til iands (981); 
þetta eru þrenn höf&fngjatöl á rdmu 100 ára bili , en þetU á at 
skilja svo, a% hérme% er sagt hverir hðr voru mestir hSfftíngjar 
á landi um aldamdtin 900 (landnámsmenn) , og um miija og nm 
ofanverfta þessa öld, og eru þetta þrfr mannsaldrar á einni öld, sem 
og lætr mjög nœrri lagi. Um Túngu-Odd er þab nd áb segja, ai 
hann hefir verift mjög svo úngr hafí hann verift kominn tii ma&n- 
virifngar 940. Vér höfum vissar sögur af þyf, ab hann lifi^l fram 
undir 990, svo sem enn skal geti% verba. Nú er ai tala um ætt 
hans ht framan: Túngu-Oddr var sonr önnndar breibskeggs, laad- 



UM TtMATAL Í ÍSLBxNDÍNOA SÖGUM. 3(^7 

námsmanDs ; þ6 nd Önonðr knnni a& hafa komlb nokku% sAla dt, 
sem vér þd höldam ab vart hafí yeri% laungu eptir 900, þá vir%- 
i8t þ<$ þetta ab benda til, ab Tdngu-Oddr sé snemma fœddr ; aldr 
mStuT hans lýtr enn fremr sA hinu sama. f>œr eru nefndar ijtfrar 
dætr þormdbar Breaaaonar: Geirlaug, kona önundar brei&Bkegg8, 
möbir Odds ; ísgerbr, kona örly gs ; Sranlaug, kona Gríms hins há- 
leyska, og Kjölvör ; vér þekkjum ekki btfnda Eo^lvarar, en hinar þrjár 
systr voru allar giptar landnámsmönnum, og allt fyrir þelb var þtf 
Oddr yngri nokku% en Egill Skallagrímsson, enda jafnar sig, þegar 
vér gánm ab fleirum liium. Illugi svarti er einum li6 sfbar en Oddr, 
þvf þau ern systrabðm: Tdngn-Oddr ogþurfbr dylla, mdbirlllnga. 
þetta kemr Tel heím, því niogi lií%i yflr 15 vetr lengr en Oddr. 
örlygr gamli var lángafí Torfa ValbrandsBonar; nú segir svo í 
Landnámu , aft Torfí œtti fy^Sroddo, systor Túngu-Odds ; þetta getr 
nú tœplega veri& satt, þar sem örlygr, lángafi Tocfa, átti 
mAursystar þéroddo, enda mun þetta varla ^hafa stabii í bök 
Btyrmls, en ( Landnámu Sturln stendr þetta. Hér eru þœr 
réttari sögor Borgfírbínga: Hœnsa-þdris saga og saga Gunnlaugs 
ormstdngu, og segir þar, a% Torfí ætti f>uríii, dtfttur Tdngn-Odds, 
en þtfrodda vœri aptr mdbir Torfa (Gunnl. s. kap. 11), er því ( 
Landnámu farib fe&gavillt, og var þab Valbrandr, sem átti þdr- 
oddo, og kemr þa% mikib vel heim ; þv( þ<$ hdn sé einum lib fyr 
í ftttinni en Valbrandr, bdndi hennar, þá var Valþjtffr fyrri kono 
tMtm örlygs. Nd má tilfœra enn fleira um œtt Tdngu-Odds, en 
þsb lýtr ab hinu sama, og hyggjom vér a6 hann sé fœddr om 
920, en hannátti frumvazta sonu um 965, er brennumálii var6, en 
þtf voru þeir fyrir innan tvftugt; \>ó er Ifklegt alb putfbf, kona 
Torfa, hafí verib elst þelrra systkina. 

Vér komum þv( næst til manns, sem ngög er skyldr Tdngu- 
Oddi og Valþjdfi(ngnm, en þab er IUugi svarti Hallkelsson, Hross- 
kelssonar landnámsmanns. þab er v(st varla efí á, a& Styrmir 
frjii er kominn af Illuga, en hann hefír bezt ritab bœ%i landnám 
og sögur ( Borgarfirbi, og njtftom vér þess ( þv(, hvali þar eru svo 
vel raktar ættir og skilv(slega. Ætt Hluga svarta köllnm vér 
6il8bekk(ngakyn , og höf%u þeir gol^orft opp um Borgarfjðrbinn, 
og er þa% gömul og ágæt œtt. Nd voru þeir lángafar Illuga þeir 
Hrömondr háleyski og örlygr gamli, þv( Gunnlangr ormstdnga, 
Bonr Hrdmondar, átti Vélaogu, seinni kono barn Örlygs. Gonn- 
laogr ormstdnga hinn eldri, afí lUoga, mon hafa lifai om þa& leiti 



306 UM TÍMATAL í ÍSLBNDÍNOA SÖGUH. 

er alþíngi >ar sett, og lætr þá nœrri ab Ulugí svartl s^ fæddr am 
950; hann er einum lib sí&ar en Tiingu-Oddr, og hann andaftisl 
eptir 1014, heiir hann þá verib vel sjötugr; árlb 981 deildi hann 
YÍb Ejarlak gamla, og Gunnlaugr ormstdnga hinn ýngri, sonr hans, 
er fœddr 983, en Hermundr, brdbir Gunnlaugs, var þar á aldr Tit 
þab er enn til marks um aldr Illuga, ab Mibíjarbar-Skeggi var 
afí íngibjargar, konu hans, og mun þetta því rétt sett. Tindr 
skáld, br<$bir Illuga, mun hafa verið mjög úngr þegar hans er 
fyrst getlb í Noregi, um 965, og má hann varla vera mikla 
eldri en Illugi, því hann var i Jdmsvíkínga-orastu (995) og hann 
var í Hei&arv(gum (1014), og sumir segja svo ab hann fðlli þar, 
og kvœbi vísu í valnum (Heibarv. k. kap. 32). 

þar sem vér nú höfnm nefnt Gilsbekkínga, fráHrdmondi hinam 
háleyska, þá er og skylt ab nefna œttmenn Grfms hins háieyska, og 
fluttu þeir bú sín upp í fjörbinn og námu þar land. Úifr, sonr Gríras 
og Svaniaugar þormdbsdóttur, nam land milli Hvftár og Subr* 
jökla, gaf örnefni þar ög kallabi Geitland og Geitlandsjðkul og 
í Geitlandi, og draga þeir frsendr þaban nafn sitt og eru kaMablr 
Geitlendíngar; þess er tílgetanda, ab Grímr geitskdr, ftfstbrdbir 
IJiQjóts, sá er land kannabi og. stabinn valdi til alþfngis, hafi 
verib af þessari Geitlendfnga œtt, frá Grfmi hinum háleyska. þab 
er nú nokkub kynlegt, ab Úlfr skuli vera landnámsmabr, hann, seoi 
er dóttursonr þormdbar af Akranesi landnámaroanns , og jafnliba 
Tdngu*Oddi : þvf þeir voru systrtingar Oddr og Úlfr , og þó er 
Úlfr afi Hallddru, konu Gizurar hvfta, og aíi Hluga rauba, er bj< 
ab Hólmi (um 983) þáer Hörbr kom dr slglfngu, svo þab virblit 
vfst, ab Úlfr haii llfab um 900, og eins er þar, sero segir ab Hrtflfr 
ýngri, sonarsonr Úlfs, átti þurfbi, dtfttur Valþjdfs gamla, og vería 
þeir Úlfr og Örlygr gamli jafnliba eptir þvf. þab verbr ekki varib, 
ab nokknr tvfbenda er í þessu, ab sami mabr sé talinn f suronm ætt^ 
libum jafnlibaörlygí, en íöbrum jafnliba Ttíngu-Oddl, oggetrtœp- 
lega skeikab svomiklu; enda er og þab vfst, ab Tdngu-Oddr er mlkln 
sfbar en allir abrir libir, þeir sem taldir eru frá þormóbt gamla. 
þegar aiþfngi var sett hafa þeir eflaust verib nppi synir Úlfs: 
Hrdlfr hinn aubgi, tengdafabir Gizurar hvfta, og Hrdaldr; en nm 
ofanverba þessa öld, um þab leiti ab Fribrekr blskup vár hér á landl} 
voru nppi þeir sona-synir Hrtfalds: Kjarlakr á Lundi f Lnnda- 
Reykjadal og Kollr sonr hans, Sölvi f Geitlandi og Hlngi ranbi, 
er fyrat bjó a^Hrannsási, sfban áHofstöbum, en sAast á Innra- 



UM TÍMATAL t tSLENDÍNGA SÖGUM. 

H<liiii, en Hrtflfr Ýngtiy fa&ir þeirra bræ&ra, réftiflt restr á Skarft- 
8(röod og bjtf ab Ballará. Vér Bjámn þvf, ab þeir Geitlendfngar 
li5fbn mikib rfki fyrir sunnan Hvftá alla þessa öld. Vér yitum 
nú hvab þeir voru náBkyidir Tdngu-Oddi, enda héldu þeir upp 
liofi til helmfnga: Oddr og Geitlendfngar , á Ifkan hátt og aegir 
am þorstein þorskabft vestanlands, enda munu þeir hafa fylgst 
ú 5Hnm stórmálum. Nú sjáum vér, ab 8vo má ab orbi kveba, 
8em BorgarQörbr deildist f tvœr miklar sveitir á þessari öld , og 
era Mýramenn al) vestan, en Egill SkallagrfroBBon var um þesBar 
mnndir forysta þeirra, en ab sunnan og ofanverbu : Gilsbekkíngar, 
Geitlendíngar og Valþjöflfngar , og var Tdngn-Oddr höfub þeirra 
aliraum mibja þessa öld; þeir voru fremr dvinveittir Mýramönnum; 
þessa gætti þó eigi svo mjög meban Egill var á Borg ; en ab þetta 
Tsr svo sést bezt á þvi, ab allar þessar œttir, sem vér nefndum, 
voru margvenzla&ar , en milli Mýramanna og þeirra Borgfírbínga 
var Iftib eir ekki um mœgbir, og er þab œtfb IjiSsastr vottr um, 
4 rfgr hafí verib á miUi. þeirBlundarnir voru ab sönnu námœgblr 
Mýramönnum, enda voru þeir einir sfns liis fyrir sunnan Hvftá, og 
bygi þeirra var varla mjög vinsæl þelm Tiingu-Oddi, og hans li%i. 

Um mi%ja þessa öid og fram á sfiari hluta hennar (950 —970) 
▼oru og uppi í Borgarfír&i fyrir sunnan Hvftá þeir synir Ólelfs 
kjalta: Bagi, þdrarinn Ragabró%ir og Gldmr. þeir munn vfst hafa 
Ter!% gðfHgmenni, þar sem fx$rarinn var tekinn til lögsögumanns 
eptir Hrafn (950—970). Gldmr í%kk Hallgerbar, má af þvfmarka 
hvaiba mannl Gldmr var, a& Hallger%r hreif%i ekkl ofsa sfnum, 
og bar mikla ást til Gldms, þau voru saman eina 6 vetr og mun 
fail Gldms hafa orbib um 966 ; Raga er ekki getib, hann mun þd 
hafa verib ab manni, þar sem þdrarinn er kendr vib hann. 

þab eru tvœr sögur sem á þessu timabíli hafa gjörzt í sunn- 
anver^um Borgarfírii: Har%ar saga og sagan af Hœnsa-þdri. 
Harl^ar saga hefst með Grfmkeli go&a, syni Bjarnar gullbera land- 
námamanns. Grfmkell var þá ma&r gamall er sagan hefst (um 
9(0), og mnn þvf Grfmkell vfst vera fæddr um 900, þó'heldr fyr 
en síbar, þvf bann andabist 970, sem enn mun sýnt vertia, og 
mun þá fyrir vfst hafa veríb á áttræiis aldri. f>a% getr þvf met 
engu mdti veril^, a% Svarthöfbi, bróMr Grfmkels, hafí átt ]>urf&i, 
döttur Tdngu-Odds, þd svo segi f Landnámu, þvf Grfmkell er 
miklu eldri mair en Oddr. þetta mun fara svo á milli mála, tlb 
þ«r munu hafa verlð tværsystr Odds: þurfbr og þdrodda, og mun 



StO UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA SÖ0UM. 

sd þur(%r hafa yeri% gipt Svarthöf&ay en þiirf&i, döttur Odds, 
áttl Torfí ValbrandsBon. Mtfiir GrímkelB go%a var Ljötnnn Hrdlíf- 
d<$ttir, hersis úr þrándheimi, og Unnar, er köllufe er dtfttir Bér 
konar 6rj6tgar%S8onar. Nú var þrí Grímkell náflkyldr Ketiibirni 
gamla á Mosfelii. þetta er líklegt ab sé orsðk tii, ab Grímkeil 
haf%i go&orb austr f ölfusi, og svo mikinn styrk fyiT^ þ6 fablr hans 
vœri landnámsma&r í Borgarfirbi, og mun Teitr Ketilbjarnarson Tíst 
hafa yeitt Grfmkeli ab málura hans, þ<5 ekki sð þess getib f sSg- 
unni. þeA er hœtt yi<^, sA i sögunni sé og nokku% orbum aokii 
yaid Grímkels þar austr um syeitir, og yfiátta á go&orbi haas, 
þar sem yér yitum ab Ölfusfngakyn hafbl þar svo mlkið rfki. Gok- 
OTÍ Grfmkels mun hafa náb yfir þœr syeitir, sem nœst lágo 
Mosfelifngum. 

Styrmir frtfði, er kominn yar Ifkast tll af Gilsbekkfngakyni, hefir 
liti& yfír þessa sögu, og er þar yfsab til sagnar hans. Grímkeliátti 
Signýju, systur Torfa Valbrandssonar, Valþjdfssonar, örlygs sonai 
hins gamla. Hör&r var sonr þeirra. Atvik þau í œfi Hariar, sem miUb 
ver&r vift, eru þessl : þegar hann yar þrévetr braut hann meni% gdit 
fyrlr knjám móiur sinnar, og var þa%, sem Signý sagbi, hi& fyrstt 
stig hans til dhamfngju, en sfban ftfru mörg eptir. þá yar honvm 
komi& f föstr til Grfms, yinar Grfmkels, hafM hann yetri áðr átt 
son er Geir hét, yar þyf, sem sagan segir, H5r%r tyelm yetran 
eldri en Geir. Sama Bumari& fór Signý f orlof sitt til Torfa brótnr 
sfns og andabist þar af barnsfí>rum, og hét þorbjörg mœrin, er 
hdn fœddi. þorbjörg yar þyf þrem yetrum ýngri en Hörl^r, brAír 
hennar. Nœsta sumar^ eptir, er Hörðr var íjögra vetra, yoni 
deilur þeirra á þfngi Tprfa og Grfmkels, út af hraknfngnm 
þorbjargar og syfylr%fngu þeirrl, er Torfí hafði gjört Grfm- 
keli. þorkell máni yar gjör&armair í þyf máli, þtf var þab laoDgn 
&ÍT en hann tækl lögsögu. Nd verðr sagan tvfsaga, þar sen 
seglr a% Hör&r vœri fimtán vetra er hann fdr utan, en Geir sextán, 
þar sem þtf ábr er sagt alb Gelr var tveim árum ýngri en Horbr, 
hðr á þyf ab standa svo, ab Hör&r var 18 vetra; syo varb «& 
yera þegar Geir var 16 vetra. þab er og aubvitab, ab Hoiir 
yar eldri en 15 vetra, þvf þorbjörg systir hans, sem þd var þrem 
árum ýngri, var vazin ábr hann fœri utan, sem sjámá afsogunni. 
Nd þegar bdib er aJb kippa þessu f lag, kemr allt ágæta vel 
heim, þa% sem sfðar segir. Hörbr yar 15 vetr utan og íekk 
jarlsdóttur austr á Gautlandi. £n hir á landi var hann 3 vetr 



UM TÍMATAL f ÍSLENDÍNGA SÖGUM. Sll 

éJbf hann Alli ( sekt: einn yetr ab H6lmi en tvo á Breibabtflstai; 
þesM þrjá vetr má telja vetr fyrir vetr eptir frásögninni í sög- 
unni, gem hvergi er slitin ( sundr; en 36 ára var hann, er 
hann Kí\ í seict, en 39 ára er hann f^li, því í selct var hann alls 
ekkinema þrjávetr: einn íBotni, en tvo Í6eirh(51mi; þesBa sektar- 
retr hans alla má og telja eptir eögnnni. Styrmi prest hinn 
friSða má nú eflauBt hafa fyrlr þvf, sem segir um aldr Hariar, a& 
bann var 36 ára er hann féll f sekt og svo sJb hann vantabi einn 
á fertugan er hann féil , enda kemr nú talan heim, er talli er 
eptir, og ver%a 39 ár, ef a% eins eru taldir 18 vetr, áJbr hann fieri 
Ðtan (18 + 15 + 3 + 3 = 39); en taki menn að hann hafí 
faríft ntan fimtán vetra, þá hagga menn fyrst þvf, sem áhr var 
gagt um aldr þeira Geirs f sjálfri sögunni, og svo vantar þá þrjá 
Tetr uppá œfí hans, og yr%i hann þá að hafa verið 6 vetr hér á 
landi ábr hann f%ll f sekt, en þrábrlnn f sðgunni er Ijdslega 
mdti þvf. Nú er aJb ákveba þetta eptir áratali : Hör&r kom utan 
om daga Gunnhildar, en Gelr fdr aptr til Íslands eptir fjögra 
vetra burtuvist, og var Gunnhildr þá enn f Noregi. Nú voru 
Gannhlldarsynir f Noregi árin 960—969; utanfer% þeirra ftfst- 
brftbra hefir því a% ifkindum verib um mii)ja daga Gunnhildar- 
sona, eba svosem 965; má nú miða allt hitt þar vii: Hörir hefir 
þá fœbzt 947 , en Oeir 949 , en þorbjörg 950, og sama ár and- 
abist Signý. Vetri sftar nr6n deilnr þeirra Torfa og Grfmkels 
á alþfngi (951). Hördr för 18 vetra utan (965), og kom dt aptr 
eptir 15 vetr (980) en hann fðU f sekt árib 983. Varb þvf vfg þeirra 
Hölmverja áni 986, a% vetm<$ttum. Nú má og af sögunni enn 
fremr telja til um dauia Grfmkels. Geir kom út eptir íjtfra vetr 
(969) en vetri síiar ba% þorbjargar GrfmkelsdiSttur Indriii frá 
hdrlbastö&um í Skoradal, og fékk hennar, hefir þvf þorbjörg veri% 
trítng er hdn giptisf Indríia. þetta varð nú um sumari% 970, en 
skðmmn eptir boMb varl) Grfmkell brábkvaddr. p& var Hör%r 
Bonr hans utan, gekk þvf nú goborbft þegar úr œtt, og hefir þa% 
þá hiklaust veri% þdroddr golbi og þeir Ölfusfngar, sem nú juku 
rfki sitt. þa% hefir Ifklega veríb fyrst eptir dauba Grfmkels sA 
þöroddr var% mestr héraðshöfðfngi þar austr um sveitir, svosem 
þeir vorn á sf%an alia stund febgar, þdroddr og Skapti. 

þessar voru nd helztar ættir upp um Borgaríjorðinn, og kalla 
menn þessar œttir elnu nafni Borgfirifnga; en fyrir utan komu 
Mýramenn og eru þeir göfgaetir allra. þa% var 878 ab Skalla- 



312 UM TÍMATAL í ÍSUfiNDfNGA SÖGUM. 

grímr kom til Islandfl. Nd verbr þar þrjátlgí ára bil í sög- 
unni, þángab til hún tekr yið aptr, meb útkomu Bjamar hold< 
og utanferb póróUs, og uppyexti Egiis. Af Egii er svo laimg 
saga, ab þab mættu vera öfgar, gœti menn ekki vital^ um aldi 
hans me% fullri vissu, en sagan svo greinileg, ab hún segír fiá 
ár fyrir ár, svo ekki getr skjátlal^. Hér er og enn fremr mú 
Noregskondnga til samanburbar, því hvorartveggja sögurnar verðt 
samhli&a, og má ekki raska annari, svo ekki dragist hin mei. 
Yér vitum nú fjrst um £gil, sem enn skal sýnt verba, a& liaiiii 
fluttist frá Borg um 980, eba svo sem vetri eba tveim þar fyrir. 
p& f<5r bann ab Mosfelli, en þar lifbi hann mörg ár, varb blindr 
og örvasa, og komst á níræbis aldr. . Nú er af þessu aubvelt aí) 
rába nm aldr Egils, ab hann er fæddr skömmu eptir 900. Hér er 
enn annab tii saunindamerkis, en þab er aldr Arinbjarnar. AriiH 
björn hersir var jafnaldri Eyríks blöböxar, og ðlnst þeír bábir app 
saman. Hann er fæddr um 900, og fyr ekki, því hann fell aei 
Haráldi gráfeld, árib 969, og hefir þá líklega verib sjötogr, éia 
þd vart þab; en Arinbjörn var ,,nokkuru eldri en Egiil" (£g. s. 
kap. 41). Nd mœtti af þessu, sem nú er sýnt, se^a afmsli £gils 
svo sem 904, og nd eru enn mörg deili í sögunni, sem einmitt 
benda tii þessa árs, og skal nú drepib á þab ; en af því «fi Har- 
alds hins hárfagra og sona hans er svo náskyld þessari sðgU} A 
hafa verbr bábar í huganum ( senn, og hvoroga má frá annaii 
ski^a, þá er hér bezt ab minnast á þab, sem þar er helzt athogavert 
f>ab slitnar um sama leitib þrábrinn í þeim bábom: Egils 
sögu og sögu Haralds hins hárfagra, þar sem Skallagrímr fer tii 
Íslands. Ab framan vitum vér athafnir Haraids frá því hann fyrtt 
kom norbr í þrándheim 865, 15 vetra gamall, og svo aptrabdripi 
þórólfs, ár fyrir ár. Síban vitum v^r fátt til hans, nema hva^ 
rába roá, ab hann fdr herferb sfna austr f Vfk sfbar, og svo veitr- 
ferb BÍna til Subreyja og Orkneyja, og hefír þab verib á nœsts 
vetrum eptir ab £gils saga þrýtr, en út því er þab eina, sem greinir 
um Harald , þab, ab svo segir, ab þá vœri Haraldr fertogr ú 
aldri er synir hans voru vel á legg komnir, en fimtugr, er hsDB 
deildi rfki meb sonum sfnum og gaf þeim kondngsnöfn (Hkr. Har. 
s. Hárf. kap. 35 ; Fornm. s. I. kap. 2). Nd er þetta tortryggilegt, 
ab Haraldr miíhdi á bezta mannddmsskeibi skipta Noregsrfki, og 
vera sfban 30 vetra kondngr meb sonum sfnum. Hér á þvf ogg- 
iaost ab standa, ab hann hafbi þá verib firamtfu \etT einvaldskondogr 



UM TtMATAL f ÍSLEKDÍNðA SÖOUM. SIS 

íNoregi erhann greip tll þessa; þá yar hann or&ínn eUimötr, en 
ijDir hanB ofatopamenn og horfbi til vandrœba í iandinu. þetta 
tíMíBi því áríi 920; þá var og Eyrfiír bl<$Mz nýkominn tfr 
limaði, og gaf kondngr honum yfirsókn á Hðr&alandi^ en haiti 
hann meb sér, því hann unni honum moBt sona sinna, af því hann 
rar ýngatr, en konúngr sjálfr gamall. Sro segir Egils aaga (kap. 87) 
aft Eyríkr fengi yfirsiSkn um Hörbaland og Fjörbu , þar aem Har- 
alðr sjálfr sat optast. Mun þai réttara, en a^ hann hafi fengib 
Hilogaland, Msri og Raumsdal, sem konúngasögurnar segja. Ntf 
má bezt sjá aldr Eyríks, ef Mfb er hlibsjdn af Egils sögu. þegar 
þtfrtflfr Skallagrfmsson kom utan, um 910, var Eyrfkr enn barn 
aftaldri; en 12 vetra var hann, er Haraldr f%kk honum skip; 
hum heijabi fyrst Qtfra Tetr f Austrveg, en sfian a^ra íjdra f Vestr* 
vfkfng, og kom tvftugr aptr til Noregs. Hernabr Eyrfks hefir nú 
orbib á árunum 912—920, en þvf nœst skipti Haraldr löndum 
meft sonum sfnum og gaf Eyrfki kontfngs nafn. Vetri sf%ar e&a 
t?eim mun þab hafa veri%, ab Eyrfkr fdr Bjarmalands-ferl^ sfna 
(922) og fékk þarOunnhlldar. f>etta allt sést bezt af Egils sðgu, 
H pÓTÓUt yar me% Eyrfki f Bjarmalands-fer6 hans og f<{r ▼etrl 
Bitar til Íslacds, sem ráðib yerbr af orbum sögunnar, en þá kemr 
EgiU fyrst- fullgjlirt til sögunnar, og má telja ár fyrir ár, svo ab 
eogir skelkar af þrf, sem nti er sagt. Gunnhildr mun þá hafa 
▼eri& 14 Tetra, er Eyrfkr tök hana frá Finnum, er hún þvf fædd 
908. Árift 925 átti hfSn Rögnvald, elzta son sinn, er Egill drap 
inl 934, nfu eia tfu vetra gamlan, þvf nœst yar Gamli, en svo 
Hiraldr gráfeldr; hann fœddist f þab mund, er Haraldr lét af 
kontfngdómi (930) , enda kaliar Gltimr Geirason Harald (,barn- 
fcgan'* er faMr hans féll (941—42), en þá var hann ellefu eða 
tAf vetra, en úngan kallar hann Harald þá, er hann barbist vift £na 
VinQ (964); Gunnhildr mun hafa verib hálfsextug, er Rdtr kom 
Qttn 963; en árib 969, eptir fall Haralds, f<$r hún vestr um haf, 
og andabist skVmmu sf&ar. 

Tfn vetrna nœstu, eptir a% Haraldr haf%i skipt rfki sfnu, var 
mjög agasamt f Noregi. þeir brœbr, synir hans, bör&ust og drápn 
Iiver annan, og gat Haraldr ekki stöl^vab þenna (5fagnab. þegar 
bann nú var áttrœir ab aldri, Iag%i hann þvf ni%r konúngdðm, 930; 
eo anda%ist þrem vetrum sfðar (933) ^ vetri eba tvelm eptir a!b 

M Scmondr trW telr tiaon kooúng til banadægrs, 73 vetr, og kenir það 

21 



S14 UM TtMATAL i ÍSLfiKDÍNaA SÖGUM. 

alþíngl yar sett, segir Ari, en af kontfngatalinn í Noregl frá Har- 
aldi má þ6 sjá, ab þa& var þetta ár, enda kemr þab best helm 
vlbEgllfl sfígu. Fimm vetr var Eyrfkr blöböz kondngr: þrjá meban 
fa&ir lians lif&i (930*-933), en sAan elnn vetr, ábr Hákon kænú 
í land, en þab var um haustib 934; þá varHákon (^fimtán vetit" 
(Hák. 8. kap. 1.), en Haraldr var ,,nœr sjötugr", ebr 69 ára (Hir. 
hárf. 8. kap. 40), er hann átti Hákon (919j, og kemr allt þetto 
nAr á eama etab. Hákon ttfk konúngs nafn þegar nm haa8tA 
934, er hann kom í Noreg, svo segir Eigla og kondngasögnmir 
allar, nema Fagrskinna (bls. 18). En sfóaeta vetrinn (935) voni 
þelr báblr f iandl kondngar, Hákon og Eyrfkr, og er sá vetr, sem 
vonlegt er, talinn þeim b&bum til kondngdöme. Eyrfkr fdr íir 
landi sumarib 935. En Hákon var alle eex vetr og tuttngu koii- 
dngr (934—960). Svo segir nd f konúngatali eptir sðgu Sn- 
mundar frdba : ab Eyrfkr væri alls flmm vetr kondngr (v. 1 1). Eb 
mlsskilib hefír eá, sem kvœbib ortl, orfe Sœmundar, er hann segir 
8V0 f nœsta erlndi, sem þab vœrl ábr en Hákon kæmi vestan, 
þvf þab er f mdtsögn vib þab, eem á undan eegir, ab hann v«ri 
alU firam vetr ab landi; Á reiki erallt þab, eem Fagrskinna segir 
nm þetta: ab Hákon vœri nálegi^ 20 vetra, er hann kom f laná, 
(hann var 15 vetra); svo og þab, ab hann tœki eigl kondngsaalB 
þegar, er hann kom f land. þa^ er aubvita^, ab þab hlaut aft 
vera hans fyreta verk f landl, ab láta bœndr gefa eér koDÚDgi- 
nafn, 8vo gjörbl 80 vetrum sAarÓlafr helgi: hann kom umbaiut 
í Noreg (1014) og lét eama haust gefa sér kondngsnafn, og er 
sá hinn fyreti vetr tallnn til kondngddras þeirra beggja Hákensr 
og Ólafs. Á nsextánda rfkisárl sfnu*' (Fagrsk. bls. 18) boia&i 
Hákon kri8tni (950). Sama vor komu Eyrfkssynir fyrst f ÍADd* 
t annab sinn komu þeir f land á ututtugasta*' ári Hákonar(954), en 
sfbast, er hannhafbi 26 vetr verib kondngr(960), þá f%Il Hákos, en 
komtil rfkis Haraldr gráfeldr, og var hann 9 vetr kondngr (960— 
969). Nœr Hákon kondngr hafí farið herferbina subr til Danmerkr 
verbr af kondngasögunum ekki séb, nema hvab þab var nokkrBiB 



fyrír Bsrot. ^aB er rángmínní, þar sem Fagrskinnt segir (bls^ Il8j il 
þá er Haraldr Sigarðarson íék Itonúngdöm með Magnósi gdda (1046) 
v«rí frá andláti Haralds h&rfagra ,,handrað velra tdlfrcU og tveir vetr": - 
..tf rstt og tóir vetr" mandi sá er ritaðl hafa viljað sagt hafti, ogskakkir 
þá ekki nema einam vetrí. 



UM TÍMATAL f fSLENÐÍNOA 8Ö0DM. SI5 

yetnim fyr, en Eyrfkssynir komu fyrst í land (fyrir 950), á 
Egils 05ga má nú sjá, a!b þa( var á ellefta ári ríkis hans (945), 
lama Bumarib og Egill fdr sftast tit til íslands (Eg. s. kap. 79), 
og kemr þab prý^ilega heim vib aldr Gunnhildarsona og hernab 
þeirra í Noregi. Rángt er þab, sem Fagrskinna segir, ab þab væri 
á ((Seytjánda^' ári Hákonar, e%r Tetri síbar en hann h(5f kristni- 
lK>tib, og Onnnhildarsynir kœmi f land. í kræbi Guttorms sindra 
og ðllum góium sögum er þessi herferb Hákonar sett fyrst af 
5Ilu, og yar þetta hin fyrsta orusta hans, sti sem hann átti vift 
Tfkfnga Dana. f>á yoru og Gunnhildarsynir nýkomnir vestan úr 
eyjum til Noregs, er Hákon fdr su&r tii Ðanmerkr, og gjör%i hann 
þab til þess a% gjöra Ððnum geig, því Danakonúngr tdk bá&um 
hðndum Gnnnfaildi og sonum hennar, og sýndi sig fskyggiiegan 
.Ti% Norbmenn, og gjðr&u Danir þar tföum árásir, f Vfklna, setti 
þyf Hákon Tryggva konting þar til landTarnar. 

Nd er af þessum herna%i Gunnhildarsona auisœtt um dauða 
Eyrfks blðl&ðxar. í Egils sðgu segir, ab hann f^lli vetri e(r sto 
tXbtLT en Abalstelnn, og sama seglr í kondngasðgunum. Egill 
frítti lát beggja hib sama sumar, þeirra Abalsteins og Eyrfks, en 
Atalsteinn dó 940. Enskr annáll nokkur, ((Saxa-annáll", segir þar 
ámtfti, ab Eyrfkr hafí fyrst fallib 954, en allt er þar á reiki 
þab, sem af Eyrfki segir, svo sem þab, ab hann kœmi fyrst til 
Englands eptir dauba Abarsteins. Af hofuMausn Egils má fá 
betra skyn á þessu, og svo á Tfsum Egils, er hann orkti á Eng- 
landi á þessum árum. Árib 954 hðfbu Gunnhildarsynir tTfTOgis 
herjab f Noreg, og voru laungu komnir til Danmerkr; þab Tæri 
ogkynlegt, ab Eyrfkr skyldl aldrei Titja Noregs, ef hann hefbi lifab 
8V0 lengi, bann átti ab minnsta kosti meira undir sðr til þess en 
íynir hans, eba Danir, þTÍ hann hafbi styrk og raœgbir í Vestr- 
eyjum, og hefbi hann ab Ifkindum orbib TOgestr Noregi , ef hann 
hefbi lifab, þTf hann Tar bæbi grimmr og Tfkfngr hinn mesti. 
Oldmr, skáldHaralds gráfeldar, segir: abHaraldr Tæri ((barntingr'' 
er fabir hans fðll og hann kom fyrst á herskip, en þab gat hann 
ehki sagt um mann á hálfþrftugs aldri; þab Toru og fáir Norb- 
menn, sem byrjubu Tfkfng sfna sto gamlir. 

Nd er ab Tfkja til Egils sðgu. þess getr fyrst af Egli, er 
hann Tar þrðTetr ab Teizlunni hji Ýngvari afa sfnum, þá Tar 
þirtflfr enn dfarlnn utan; þeirra Tar mikill aldrsmunr bræbra, 

2r 



S16 UH TÍMATAL f ÍSLBNDÍNaA SÖOUM. 

því pÓTÓUt Tar þá vaxinn mabr er EgiU yar barn, og yar 
þtf eklci pÓTÓlfv elzta bam þeirra Beru og Skallagríms, en dll 
bðrn þeirra hin fyrstu öndubuat og gekk byo lengi, og Tar 
þtfrölfr elztr þeirra sem lifbu. Lfklega sama sumarib, sem EgiU 
yar þrévetr, kom út Björn höldr mel þtfru hlabhönd, systur þórís 
hersis, er hann hafbi hernumib frá þdri, bröbur hennar. Ásgerir, 
döttir þeirra Bjarnar og þóru, fœddiBt þegar fyrsta Bumarib, es 
sAan var Björn þrjá vetr ab Borg, áðr hann fœri utan. póÆt 
fdr meb honum utan og þöra hlabhönd, en mœrin var eptir þré- 
vetr ab föstri ab Borg. Nú var þördlfr lánga hrib utan; aldrÁs- 
gerbar telr hér eptir; þyí þegar þdrdlfr kom út aptr, var bann 
ekki nema einn vetr ab Borg , ábr hann fœri utan aptr meb is* 
gerbi, og átti hann hana saroa haust. Hafí Asgerbr gipzt 17 velrt, 
og sá aldr þykir ylb hœfí, þá hefir þiSröífr verib 13 vetr utan (3 + 
13 + 1 = 17). Sama er og ef farib er eptir Noregs kondngt 
sögum. Eyrfkr bldböx var bam ab aldri, er |><$r<$lfr kom otaa; 
en síban var Eyríkr í vfkíng 8 vetr, og alla þessa stund yar þör- 
tflfr í Noregi. Síban ttfk Eyrfkr kontingsnafn og Í6t tíl Bjarmi- 
lands, og var þdrólfr þar meb; síban var hann eina vetr* víb 
hirb þeirra Eyríks og Gunnhildar, og felldi Gunnhlldr góban þokka 
til þórölfs. Nd kom þtfrdlfr tii íslands 923, sem bezt sést, og þak 
meb fullri vissu, þegar er talib ár fyrir ár tíl þess þeir brebr 
komu til hirbar Abalsteins, og sama verbr ef mibab er Tib Eyrík 
h\6töx og Harald hinn hárfagra, sem ab framan er geiib. Haraldr 
skipti rfki meb sonum sínum sjötogr ab aldri (920), en Eyrfkr tót 
922 til Bjarmalands. Hefír þvf pótólft farib ntan910; hafí hain 
þá verib tvftugr, þá er hann fœddr 890, og er þeirra Egils U 
vetra aldrs munr, þvf Egiii var sex vetra er þdrdlfr f6t utan, of 
er þvf fœddr 904, en Ásgerbr 3 vetrum sfbar (907). Bera hefir 
þá verib á fímtugs aldri, er hdn átti Egil; hdn giptist Skiili- 
grfmi vetrinn 876, og höfbu þau Skallagrfmr verib saman 23 ir 
ábr Egill fœddist, enda hefír Bera rajög dng verib gefin Skalla- 
grfmi, og Egill var vist sfbasta þarn þeirra. þtfrdlfr var nd eiiw 
vetr ^ab Borg; en ab sumri föru þeir bábir utan bræbr, og Ab- 
gerbr, og giptist hdn ura haustib þórdlfí, 17 vetra gömul (924). 
Nd hefír þvf Egill verib rétt tvftugr, er hann fór fyrst utan, og 



I) Svo er i bezta haodrilam Egíls sðga: ..kcrleikar mikiir vora mcð þciB 
Þórólfi og Gunnhildi. Þ<^röirr var um vetriOD me3 Ejrflir (kap.S7}. 



OM TÍMATAL f ISLSNDtNGA SÖGUM. SH 

latr þab nttrri, ef litift er til ( hyaba gvaftilfarir hann icomBt og 
liáska þegar í Noregi, og mœtti hann eigi hafa veri& ýngri. Nú 
segfr þtf í eögnnni, ab EgiU vœri elcki nema 13 yetra, er hann 
ftfr atan. fab er nfS aa%8é&, aft þetta er oflftfll aldr, enda ver&r 
þá sagan sjálf tYÍBaga, því þtfriSlfr var enn í landi, er Egill var 
þriyetr, og enn nokkra. yetr aftan, og syo aliir þdr vetr, er bann 
rar í Noregi, og Áagerftr yar þtf þrem yetrum ýngri en Egill, og þó 
giptiBt hún p6tél\& þetta sama hanst, sem Egill för ntan. Egill 
Tar 7 yetra er hann yar al) leikum á Hyítáryöllum, en 12 yetra 
er fiAir hans hama%iet aft honnm, en þaban yissu menn ekkert 
af Egiif þángab til hann ftfr utan, en þa& var miklv meir 
en einum yetrí sfbar. Nd eegir þar á mtfti f sögnnnl, ab Egill 
Tsri 12 yetr ntan. Vér getum talib árin eptlr 85gunni sjálfri, og 
em þau ekki nema 5; en meinfngin mun eiga a& vera ad, alb 
baÐQ kom hálfþrftugr dt dr fyretn siglfng ainni, en árunnm er 
A elnB akakkt deilt nVbt, og er »tfb ajálfsagt, þegar svo ber 
Bndir, áb fylgja þrœbinum f BÖgnnni; þaft getr aldrei farib á milli 
Biála f gSbri sOgu, en hitt hœglega, þegar gizkab er á ára tðlu 
iTona f syip, og eru mörg dœmi þeas f Bðgum, aft þaft hefir yaldib 
missðgnum. 

Ntf fdr þá Egill utan iríb 924, og Bt6b hann þá á tyftugu, 
sama hauBt yar gildib f Atley og dráp Bárðar, og yar þslb hin 
fynta af ByaftllfÖrum Egils. Um 8umari& eptir (925) herjuftu þeir 
bræ&r f Anstryeg; þeir lendu Y'ib Danmörk. Haraldr 6orm88on 
Tar þá kontfngr, en Gormr dau&r^. þá yar Egill enn vetr me% 
þíri (926), og um Bumarib föru þeir brœ&r f herna&, og vom 
lángt fram á Bumar, en um haustii béldu þeir til Englands, á 
fmid Abalsteins kontfnga, sem þá haf%l nýtekift yi% rfki. f>etta 
keoir ðldtfngiB á réttan stab ni%r, þyf 926 varb Abalsteinn kon- 
^Ð^r, og þegar haft er tillit til þess, þá sést, a% ekki má telja 
ttruvfBÍ en hér er gjört. Tvo vetr var Egill meb Abalsteini (926— 
928); en Bumaríb þar á milli (927) varb hin mikla orusta, er f 
enikum annálum og kvœbum er köllub orruatan vib Brunanborg, 
en f sögunni er btfn kennd vib Vinu, bvo hét Bktfgr og heibi, og 
líklega á, nálœgt vfgyellinum. I annálum enskum er Iftib Bem 
ekkert sagt frá Abalsteini, standa árin aub, en til er gamalt 



*) ^ið er öyggjanda, að þetM er satl, og er þetta Tissasta og bezta vitn- 
eskjin, sem menn hafa om appbaf rikia Haralds Gorrossonar. 



S18 DM TÍMATAL f ÍSLBNÐfNOA SÖ0X5U. 

kyœbi um ornsta þesBa, er meÐn yissu elclci hyar þeir skyldi lieiiih 
fœra, en flestir setja hana 987 e%r 988, en þab er tiu eir ellefa 
árum sfóar en í Egils eögu stendr^. Tyœr slíkar fdlkorustur hefir d< 
AbaÍBteinn ekki átt, þab er au%yita&, enda getr siík oruBta ekki bafa 
stabi(5 987 , þyf þá var Eyríkr blóböx f Norftymbraiandi , og yHil 
a& fara BÖgur af þyf. þetta bar beldr ekki Byo brá&an ab, at 
bœfti Skotar, írar og Valir gjör%i her á hendr A6al8teini, og beiti 
þa% oilVb á dögum Hákonar AbalsteinBftfBtra, þá er yitaaknld, at 
hann mundi hafa yeitt fÓBtra sfnum li( meb Norbmannaher. M 
höfum yér hér BkýlauBa fráBÖgnina f EgiÍB sðgu , og þurfa úiá 
aft renna tyœr grfmur á neinn , sem ber skyn á gdbar Bðgnr, at 
taka þab fram yfír Bundrlausan annái ; þab yirbist og ab llggJA ^ 
augum uppi, d!b þessi mikla orusta yar f upphafi rfkis AbáÍBteioi, 
og þaban bar hann nafn sitt (^hinn sigrsœli". Til þess lýtr og ^ 
sem f annáium segir, ab f upphafi rfkis hans sáuBt á lopti yipr 
brandar, og táknnbu þeir þessi sttfrtíbindi, sem f hðnd fdru. EglH 
nefnir og f yfsum Bfnum nðfnin á öllnm forfngjum f ornstaiuii, 
syo bðndin yerba aft berast ab honuin sjálfum, ef tfsatt reyniit, 
og þeir, sem sðguna rltubu, kunnu drápu Egils um Abalfltein. 
Hyernig átti þeim ab skjóplast syo mjðg, er slfkt áttu yib ai 
stybjast? — Vér kunnum ekki nema eina yfsu tfr drápunni og tv6 
yfsuorb, stefib, og þab er þö nóg: þar stendr ab hann hafi fdldi 
þrjá kondnga: — ^fellr jðrb und nib EIIu**; c«Abal8teinn of ym" 
(sigr), og Btefib yair: (^Nd liggr hæBt und hraustum, hreinbraut Aitl- 
steini*\ Allt lýtr ab þyf, einsog f enska kyœbinu segir, ab þetta 
hafi yerib hin mesta orusta á Englandi, og sigrinn þyf ágætr. EgHl 
yar tyo yetr (926^928) meb Abalsteini yib mikinn yeg og ním^ 
og minnist hann f elli slnni hrumr og bllndr á þann sðma, lem 
Englakonúngr hafi sýnt sér. i>aban fdr nú EgiII til NoregB, of 
yar þar einn yetr; en sfban f<$r hann tíl íslands (929), og baftl 
hann þá yerib 5 yetr utan : fyrst tyo í Noregi, en síban abra ivo 
á Englandi, og nd enn einn f Noregi. Nd yar Egill ^00^^^^^ 
yetr'* abBorg, ábr hann færi utan af nýju; en þab yar-933, bbid* 
ár og Haraldr hinn hárfagri andabist, og nœsta sumar (934) deiMi 



>) ^etta kvædí er rornl og vígamanDlegty en þvf miðr efhislaast aft UWn 
mjðg fá mannantffb; þö er nefndr Ölafr konúngr t Dýflinni, er sagM 
kallar Ólaf rauða Skotakonúng; hann hefir verið, sem þá var titt, koo- 
ÚDgr hmhi á írlandi og Skotlandi , bann rottn eflaost hafa verid ef a^ 
Ólafs hvfta og Auðar dlJúpattðgO; og þvi Yogl/ogr að mU. 



VU TÍUATAL f fSUNDÍNOA SÖOTJH. Sl» 

haan yft BergGÐQnd tftaf arfi Bjamar hdlds; en þaS mál yar sto 
meft Teztí, áb þtfra hlabhönd andaMst skönmiti eptir ab þeir I>tfr- 
Afr og^jöm ftfrn ntan (hérnmbil 912); kyongabiet Bjðm aptr og 
Itti Onnnhildi roeb þeirri konn. En hennar fékk Bergönnndr. 
Gonnhlldr getr þvf ekki veri% fsdd fyr en 918—914, en Berg- 
Ottondr ronn hafa fengil^ hennar eyosem 930. Aldr Gnnnhlldar 
rerbr og aft taka til greina, þegar ákveba ekal nm fyretu ntan- 
fer( þtfrdlfe, kemr þab og ( engan bága ▼!& þa%, eem hér er lagt 
ú framan. önnndr mnn hafa fengib Onnnhlldar, ef tll vlll, sfb- 
uta vetrinn sem Egill var á íslandl eptír hina fyrgtn ntanferb 
sfna, eftr 932, og hefir Onnnhildr þá Terift nálœgt tvítugn, en 
Bergönundr tdk þá þegar nndir elg arfinn ÐJarnar hölde; mnn 
EgiII nndlreini hafa farib ntan er honnm kom þeeei frétt; en þ«r 
rem hálfeyetr : Ásgerbr og Onnnhildr, og Veis deilan af þvf. |>egar 
nd liti& er á allt þetta, þá er þab vfst: ab Egill fdr ntan 924, 
og þegar ntf aldr hane er mi%a6r vib aldr Arinbjarnar, sem var 
sokkm eldri, og evo vi% aldr Ásger&ar og Gunnhildar, sem nd 
Ttr getíb, 8V0 og yM utanferb þdrdlfe og aldr Eyríke bldböxar, 
þá ber alll a% sama brunnl um aldr Egils, enda lœtr þaS svo nær 
sanni, ab Egill hafi farlb tvftugr utan, en ttflf vetr Ii6u frá því 
ah Eglll var eftaet a& leiknm og þar til þtfrdlfr kom tíl íslands 
dr íSr sinni; en þetta er þa% eina, sem haggaft er f sögunni, ebr 
rfxla% á, þar sem í stab þeesa ern taldir t6\f vetr a% Egill hafl 
verit utan, en eagt ab hann fœri utan 13 ára, þö þab liggi f 
ngam nppi , a% þab er oflftíll aldr, elfkt sem dreif á daga Egils 
f Noregi og Bfftan á Englandi, enda kœmi þab allt f bága vib Nor- 
eg8 konúnga sögur, ef menn settí utanferb Egils fyr en 924, en 
ehina meet kœmi þa% f bága vib aldr Ounnhildar kondngamdftur, 
og AialBteine kondngs, og upphaf rfkis hans; vér höfum og hér 
fylgt þrœbinum f s5gunni sjálfri, sem og er beztr lei&arvfsir. I 
þessari utanferb sinni hinni sfiari var ntf Eglll ekki nema einn 
retr, og deildi um sumarib vib Bergönund á Oulaþfngi ; eptír þfng 
drap hann Bergönund og þá brœ&r, og Rögnvald, son þeirra Eyrfks 
og Gnnnhildar. þessa alls getr Egill f vfsum sfnum. þetta var 
om gamarib 934. þetta sumar fdr EgiII tll íslands; um haustit 
andabist Skallagrfmr 83 ára gamall. 

þribju utanferb sfna ftfr Egill tveim vetrum sfbar, þá komst 
hann á vald Eyrfki blóiöx á Englandi (936). Egill var f þetta 
skipti tvo vetr utan, einn á Englandl (937), en annan f Noregl 



UM TÍMJLTÁL l tSLBNDÍNOA ðOOUlf. 

(938). Egill yar nú enn heima, ((Syo a& þab sstti ▼etram eígí 
allfám^'i en för utan í sftasta og Qtfrba einni 943, eptir 5 Tetn 
vera á ÍBlandi*, þá haf%i hann nýlega spnrt lát Abalgteins (t940) 
og Eyrfks (t 941). Hann var þá tvo vetr f Noregi (943—945), 
og för á hinum sí&ara vetri Vermalandsferb sfna. I>á létti Egill 
af utanferium; hafbi hann íjórum sinnum veri& utan, en 10 vetr 
alla verib af landi hér, og niS var hann vel fertugr, er h«iui 
settist í kyrsetu og lét af utanferbum. Hann fékk ÁBger&ar, ek^a 
þörtflfs, ÍTÍÍ 929, en lengi áttu þan ekki barn, og er ab óá, 
sem þeim hafí fyrst otiíb barna aubib á árunum milli þribju og 
fjdriu utanferiar hans (938 — 943). þorgerir er sagt ab v«ri 
elzt, en hennar f%kk Ólafr pá, og var þab 6umari& 970, eptir sem 
nœst ver&r komizt af Lazdœlu ; hefir þorgerbr þá verib Ktii fyrii 
innan þrítugt, en hún lifti fram yfir 1005, a& Bolli var vegiim. 
þorsteinn var ýngstr barna Egils, og mun hann ekki vera fæddr 
fyr en eptir a% EgiII hafti láti% af dllum utanfer&um, eba nál«gt 
960 ; þ(5 heldr fyrir en eptir. Hann átti Jtffrf&i Gunnarsdöttar 
(h^mbil 970), en anda&ist 1015, og var þá Ifklega hátt i 4^ 
tugs aldri (Bjamar s. Hitd. kappa kap. 8, bls. 15)^ Beru Egiia- 
dtfttur átti özur, bróðir þdrodds gofta á Hjalla. þab er ab qá, 
sem minnst hafí kvebið ab þorsteini af sonum Egils, en hinir tveir 
dtfu iSngir, Gunnar tir s6tt, en Bö&var drukna&i. Eptir þá brshr 
orti EgiU Sonatorrek. palb kvœbi mun orkt svosem 975; var þW 
Egill sjotugr ab aldri, er hann orkti þetta kvæði, en þab var á 
liinum sAustu vetrum hans á Borg. £n þab sést best 4 aldri 
þorgerbar, því hdn var þá komin að ^jarðarhoiti og gipt Ólafi pá, 
og hafa menn því fulla vissu fyrir aldri þessa kvæiis , enda sðft 
á þv(, tA þá var Egill or&inn ellimdbr nokkui, þ6 var Ásgerir, 
kona hans, enn á lífí , en hdn mun þá hafa andazt Utlu sfiar, eo 
eptir lát hennar var þa& fyrst &1 Egill flutti frá Borg. þetta er 
því ein ástæba, sem y<$slega sýnir, a% EgiU bjd aJb Borg frsm 
undir 980. þab er ekki ab marka, þó þetta kvœ&i sé f sdgniuií 
sett fyr en Arinbjarnar drápa, þvf í öUum seinni hluta söguDDsr 
er ekki fylgt neinni fastri vibburbaröi. Arinbjarnar drápa viti 
menn er orkt 961 , e%a vetri síiar en Haraldr gráfeldr og Ario- 
björn komu f land. Kvœiib er hamfngju dsk og vinarsendfng til 
Arinbjarnar, sem nd haf%i aptr fengib landsvist. þa& er merki- 

*) ,.4Ddlát Skúli" steodr ( sfiganai, það á tö vert iDdlát ^rsteiDS, þvi 
Skúli lilöi frim á midja eliefto Öld. 



Xm TÍMATAL f tSUSNDÍNOA SðOUM. 8S1 

l0gt, ab EgiU ortí ekki erfidrápn um Arinbjörn, aem þtf yar% Topa- 
UtiDn, og ekki nema eina lausavfsu, er hann frétti lát hans. þab 
er eon ein BÖnnan fyrir, a% Egiil bjd a% Borg fram undir 980: 
ikjaldargjðf Einars skáiaglamB , en þann gkjöld haAi hann fengit 
ab bragarlaunum fyrir Velleklu sína, en þab kvæði má sjá að er 
orkt 976, ebr ári sfbar, og er hægt a% sjá þab á efni krœbisins^. 
Ággerbr andaftist nii um þetta leiti ; brá þá Egiil btii, og ftfr subr 
A Mosfelli (um 980). þá htffust deilur þeirra þorsteins og Stein- 
ars, og þíngdeilur Egils og Túngu-Odds (hérumbil 983). Fram- 
nndir 990 höldum vér eA Egill hafi sjálfsagt lifaft, ef ekki lengr, 
og mun hann hafa andazt nœr þ?í nfræir, og f sögunni segir, a6 
þaft Tæri á ofanyerftum^ dögnm Hákonar jarls, en þá yar EgiII 
orbÍDn bliDdr og öryasa; þab er yfst, alb hann d<$ ábr kristni kom 
hér á iand, e&a á árunum 990—995. 

Vér höfum aft framan talab um œttir upp f Borgarfir&i, en af 
þ?f nd sagan um BIund-KetiI þd er syo skyld Mýramðnnum, þá látum 
tér hana koma á eptir Egils sðgu. Frá brennu hans er ná bezt og 
greiniiegaat sagt f Hænsa-þtf ris sðgu. Nœr brenna Blund-Ketils hafi 
orbilb, er mjðg árftandi ab yita, þyf yib þab yoru f3<$r%dngsd<5mar 
lettir á alþíngi. Ari fr<$bi segir, ab þab hafí gjðrzt meban f><$rarinn 
Bagabr<Sbir haffti Iðgsðgu (íslend. b. kap. 5), og sfbar en þorsteinn 
sortr fann sumarauka. f>a& yoru þau tyð stdrtfbindi, er allt land 
tarbabi, sem gjðrlbust um daga þ<$rarins. þorsteinn fann nd sumar- 
anka skðmmu fyrír 960, sem sð% yer%r af aldri Ósyffrs hins spaka. 
A þyf yerbr nd þ6 sanna&, a% þab hafi yerib eptir 960 ab Blund- 
Ketiil yar brendr, eba á ofanyerbum dðgum þ<Srarins. Enn fremr má 
ieiia rðk af þyf, ab íj<5r%úngsd<5mar eru fyrst nefndir f sðgum árib 
969, er Rútr deildi yi% Mðrb út af mundinum Unnar, þyf þá segir 
m: ab Mðrftr lýsti málinu f (cfj<$rftúng8d<5m þann, sem sðkin 
itti f at koma" (Njáls s. kap. 8). Tyeim yetrum sfiar, er þeir 
ðeildu Gunnar ogRdtr (971) segir syoy ab Gunnar gekk a& ^(Breib- 
firbfngad<$mi, og bau& Ráti ab hlýba til eibspjalls sfns'' (kap. 
24). En þá munn og íj<5r2)úngsd<5mar hafa yeril^ nýstofnabir, og 

') I Egils 5ðga er bér af ögáli sleogt ioni visa, er Eioar orti rétt fyrir 
Jömsvíkfoga-orusta, laangu sídar eo þetta^ mega roeoD ekki láta það 
villa sig. 

*) f.öodverðam" steodr reyodar f öllam haodrltam, eo það er aaðvitað að 
liitt & að standa, enda er svo breytt f útg&ruoni. ^að sér hver maðr, 
aðEgiH Urði mJðgleDgi fram yflr 9T0, eðr ðodverða daga Hákooar Jarls« 



822 UM ifHATAL f ÍSIJENPfNOA SffemL 

BanDar þetta, a& þa6 varb meb engu móti sAar en á dðgnm þ<N 
arins^ sem Ari og segir; leíkr þvf ntf á árunnm milti 960^969. 
Talan, sem í mibi& er, er sennilegnst, eiíki svo af því, ab htfn 
fié mitt á milli hina beggja, heidr af hinu, aft í íslenzkum annfl- 
um Begir, aJb þeir f><$rbr gellir og Tdngn-Oddr hafi andazt i þesra 
ári; ntf mnn þab rángt; þeir iiAu bábir lángt fram yfir þann tfma. 
En þab á Uklega bvo ab heita, ab þetta sumar hafi þeir deilt á 
alþíngi dtaf brennnmálinu, þv£ hitt er mjög tvfsýnt, aft þeir h«fi 
andast bábir sama ár, og vér vitum jafnvel meb vissu, ab Tdogii- 
Oddr lifbi lengst þeirra , sem enn mun sýnt verba. I>ab má eDi 
draga Ifkur af aldri Jdfrfbar, er þorsteinn átti Egilsson. HanahaRÍi 
fyr átta þtfroddr Tdngu-Oddsson ; hdn giptlst þdroddi einum vetri 
eptir brennumálib á alþfngi (Hænsaþ. s. kap. 16), en skdmmu sfftii 
andabist þdroddr, og giptist hdn þá þorstelni, en þá var hdn efcki 
meir en 18 vetra, er hdn átti hann (GunnL s. kap. 1). Nd h5Id- 
nm vér, ab þorsteinn hafí fengib Jdfrfbar um 970, og rfiam 
þab bæbi af aldri hans og barna hans. þab má teUa víst, A 
þorstelnn kvongabist ábr en EglII fdr frá Borg, enda má þetto 
vel til vegar færast, sem segir hér um aldr Jdfrfbar, þö þab sé 
Iftill aldr ab giptast f annab sinn 18 vetra, enda var þab elgi 
meir en einn vetr eba tveir, sem fyrri mabr hennar liíbi, og hsfi 
sfban libib tveir vetr milH manna, má vel vera ab hdn hafi IS 
vetra gipst þorsteini. Hitt er vfst, ab aldr þeirra barna þorsteliii 
gýnir Ijdslega, ab hann kvongabist nálœgt 970 ; þetta sést nú boti 
af aldri Skdla þorsteinssonar, og svo af aldri Grfms, er var elstr 
Bona þeirra, og hét f höfubib á Skallagrfmi lángafa sfnum ; hann to 
80n Stelnars nokkrum vetrum eptir ab Egill var kominn frá Borg» 
ebr nálægt 984. Helga hin fagra er fœdd um 985, enda miin 
hdn hafa verib ýngst barna þorsteins. Hafi Jdfríbr 14 vetra gipst 
þdroddi, ebr 966, þá er hdn fœdd 952, eba á Ifku reki og þor- 
steinn, bdndi hennar, og hefir svo þorsteinn fenglb hennar árib 
970, ér hdn var 18 vetra. Nd ber þab merkilega saman, ab ekki 
verbr betr séb, en ab þetta sama sumar hafi þab verib, ab OI«fr 
pá gekk ab eiga þorgerbi Egilsddttur ; en hdn var elzta bam EgllSf 
en þorsteinn hib ýngsta. Af aldri Blund-Eetils má og enn drsgt 
Ifkur. Ketill blundr og Geir, sonr hans, er sagt ab kæml A 
meban þdrdifr Skallagrfmsson var utan f fyrsta sinni (910—923) 
(Egils 6. kap. 39). Nd er röttast ab setja dtkomu þeirra febga beldr 
fyr en seinna á þessi ár, svo sem 912; þeir vorn meb Skaihh 



UM TÍMATAL i ÍSLBNPÍNOA BÖQVU. 

grlmi k\m fyrsta yetr, og fikk Geir á þeim sama yetri þórannar 
8kal!agrím8dtfttur, en Biond-Ketiil yar eonr Oeirs, og œtti liann þyí 
ab vera fœddr nál»gt 914. psJb yerbr nú ekki þtf yarift, aðBlund- 
Ketiil er nokknb gamall mabr til a^ yera dtfttnrson Skallagríme; 
þftb mAtti og tilfæra eitt og annab nkSti þyf, en þa& þtf liib helxta, 
ai Egiis er alis ekki getii yib eptirmáiin nm brennu Blnnd- 
Ketilsy og er þab þ6 tflíklegt, eptir skapi Egils, a% hann mundi 
á^a slíkt af stokki, og láta Tdngu-Odd hafa sUkt ofrfki í frammi 
A tfsekju. þab er yíst a& betr fœri alit, ef menn setti syo, a& 
Bhind-Ketill yæri fyrri J^onu barn Geirs hins aubga, og yæri hann 
f«ddr í Noregi. Hafi þeir fe%gar KetiU blnndr og Geir komib tft 
meian þtfrtflfr yar utan, um 912 í fyrsta lagi, þá getr BIund-KetUl 
meb engo mtfti hafa yerid meir en fimmtugr, ebr þd tæplega þab, 
er hann brann; en yér höldum yfst, ab hann hafi miklo eldri 
mtir verit); er þá annabhvort, ab afi hans hafi fyr koroib dt, en 
( Eiglu segir, eba hann er ekki bam þtfrunnar Skallagrímsddttor. 
Hœnsa-þtfris saga nœr ntf ekki nema yfir þau misserin sem brennan 
varb, og nœsta árib á eptir, eba svo sem þvf svarar (964-^965). 

þab er merkilegt, ab Ara, svo vitran mann, gat misminnt svo, 
si þab vœri þorkeU BIund-Ketilsson , er inni brann. Af tftkomn 
þeirra Geirs og Ketils Monds er hægt ab sjá, ab þab getr ekki 
kaft stab eptir aldri þeirra febga, og þd er nefndr í Laxdælo 
(kap. 7} þorkell Blondketilsson, fabir Hersteins. Í ættinni voro ntf 
iTo margir Katlar, og allir voro keodir vib Blund, svo aobvelt var 
ab yfxla nðfnunum, en þö er þetta vottr þess, ab ættarmtft er á 
sögnum Ara frtfba og Lazdælo, enda er hvortveggja tfr Breibafirbi. 

Ntf var þá brenna Blund-Ketils 964, en vetrl sfbar vfgsókn- 
iriiar á þfngi, og fjiJrbtfngsdtfmar settir (965). Dtfmarnir héto svo : 
Breibfirbfngadómr, Eyfírbfngaddmr , Bángæfngadómr og Aostfirb- 
ÍDgadtfmr. Skyldo sakir koma f þann dtfm, er sá átti þfngfesti f, 
er mál var höfbab á hendr, en ekki var haft tillit til hvar hann 
hafbi btfstab. Hefbi til ab mynda Aostfírbfngr gjðrat þfngmabr 
Snorra, svo átti ab sækja mál hans f Breibfirbfngadtfm , enda var 
og rfkt á lagt, ab segja rétt tii þfngfesti sinnar. Hver gobi skyldi 
nefna mann f dtfm, en dtfmarnir voru Qórir, og var þvf ferfdld 
dtfmnefna, en f hverjom dtfmi sátu 36 menn, þrennar tylftir. 

Meb þyf Ttfngo-Oddr er svo mj5g vibribinn þetta brennumál, 
þá h'ófum vir látib bfba ab segja frá, hvar hann kemr vfbar vib 
•Ognr, en talib ab eins ætt hans ab framan; en hann varf frænd- 



SS4 UM TÍflf ATAL f ÍSIÆNDtMOA 8ÖOUM. 

seiiii og mœg&um yib allar ættir ( BorgarfirM, og var sjllfr UM 
Borgfirl^íoga alla sÍDa t(&. Vér hðfiim getib, hversu akammt a% er táil 
frá Oddi og upp til landoámsmanna, en nd slcnlum vér tilf»ra rtt 
til þess ab hann muni þtf hafa nfa& fram nndir 990. í annálnm segir 
nú 8V0, a% Tdngn-Oddr andaMst 964; í sðgn Hænsa-þtfrÍB er og 
sagt, ab hann bafi dáib skommu sfbar af elli og sorg eptir misn 
8ona sinna, því hvorugr þelrra kom út aptr sfban til landsiiifl. 
En vér getum me& vi88u sagt, ab hann iiAl lengi eptir þeftta; 
því hann kemr vfta vi& 8ögur 8Íbar. Deila han8 vib Egil Skalla^ 
gr(m880n varb ekki fyr, en Egili var kominn frá Borg, en M 
Borg fór hann ekki fyr en laungu eptir ab Blund-Ketils brenM 
varb. Eptir eem næ8t verbr komist af Eglle eögu varb þab sfo* 
8em 988, ab þelr deildu Egill og Oddr. Sama er og þar sem segir, 
ab þeir þorsteinn og Tdngu-Oddr deildi vib Grfmar á Grfmars- 
Btöbum (Egils 8. kap. 28); þvf f^orsteinn tdk ekki vib forræbi fjr 
en 980, og verbr þetta ab hafa verib enn sfbar, en deilur þeina 
EgilB og OddB. Enn er þab, sem segir um vfg Hallbjamar, er 
vo Hallgerbi dóttnr Tdngu-Odds. þegar eptir vfglb ftfr Snebjðm 
galti utan, ab leitaGonnbjamarBkerja. f>ettahefir nd rannar veribfTr, 
en Eyrfkr raubi fdr ab byggja Grænland (985), en þd mjffg Bkðmma, 
þv( sonasynir Einars stafhyltfngB eru nefndir roeb ( íQrinnl; eo 
vaxna sonasonu getr Einar ekki hafa átt fyr en 8V08em 980; 
Einar Bjálfr var sonarsonr landnámsmanns , og þremenn(ngr vA 
(>orkeI GeitiBson ( Vopnafirbi, enda var hann og ( málinu mM 
Egli meb Tdngu-Oddi (um 983); en þá var hann og mj5g gamiU 
mabr, og á aldr vib Egil, og lætr nærri, ab sonasynir hans hafi nm 
þab leitib verib frnmvaxta, og hefir v(g Hallbjarnar þv( ekkl orMi 
fyr en svosem 980. þorkell Geitisson, sem þd var samllba EiÐari, 
var miklu ýngri og var dkvongabr um þetta leiti. Oddr beBr 
Kklega Iifab fram undir 990. Vlb Harbar 8ögn kemr Tiiaga- 
Oddr ekki, og var þd Torfí Valbrandsson ddtturmabr hans; getr 
margt til þess borib. Helzt ætti hans ab vera getib, þar sem 
Torfi deilir vib Grfmkel (951); þar er hans þd ekki getib, og viti 
þd allir ab hann var á Iffí þá. Sfbar gætl hann helat komib vii 
söguna þrjá hina sfbustu vetr 983—986, er Hðrbr var í sekt, o% 
svo vib dráp þeirraHdlmverja, en heldr ekki þar er hans getib; 
hefir hann þvf varla stdrvægilega verib riMnn vib þau mál; þff 
þd Harbar saga sð ekki allsendis greinileg ( frásðgu sinni, þ< 
mundi þess þö getib. En ekki verbr dregib af þv( nm aldr Oddi, 



UM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNOA SöeUM. 

þ«r sem hans heldr ekki er getlft yfb fyrra hlut sögonnar; gjörir 
þetta heldr ekki neitt til, þarsem vér vitum, ab dráp og sekt 
EbSlmverja gj($rl^i8t á sömu misserum, eba þö n^ög Htlu síiar, en 
deilar þeirra Odda og Egils, sto Odds mætti vera getíi hefU 
luuin á annai borb yerift mjög vid þau mál riftinn. 

Fyrir utan landnám Skallagríms skipti nú þíngum, og koma 

því næst þeir Raukmelíngar (sbr. bls. 218) ; um aldr þeirra hafa menn 

Dá ekki annab a% styðjast vil^, en þa&, sem rekja má af ættum, 

og mægbum þeirra vib utanhérabamenn , og mun brátt sjást, ab 

Bokka& vandhæfi er á aJb koma öUu heim svo vel farí. f>ab er 

nti fyrst, þar sem segir, a% þorfínnr, sonr SelþdriB, œtti Jdfrífti, 

döttar Tdngu-Odds, því þab er þtf raunar svo, a% þegar gii 

er ab aldri þeirra Odde og þorfínuB, þá mun því varla verba 

komib Baman; þalft er nú reyndar mikib vandhæfí á um aldr 

TáDgn-Odds, sem vér hðfum getii, en þab þykir \>6 líkaBt, a% 

ÍMan geti ekki veri& négu gamall maðr til að vera tengdafabir 

þorfinnfl, og yr&i hann þá jafnhliba Sel-þdri landnámamanni. Sá 

Tdngu-Oddr, sem YÍb Egil deildi, getr nú ekki veríb eldri en 

920, þorfinnr hefir því hlotib ab vera eldri mabr en Oddr, og 

8Í8t þab IjtfsaBt þegar borib er Baman vib þórBneBÍnga og Álpt- 

íirbfnga. þorbrandr f Álptafirbi átti þuríbi, ddttur þorfinns, en 

Díí Torn þelr þorbrandsBýnir fdfltbræbr og jafnaldrar Snorra goba; 

og eru þeir þvffæddir um 960; nd má þá af þvf telja til um 

aUr m<5bur þeirra, og getr f>orfinnr varhi verib fæddr síbar en 

910, og þab lætr nœrri um Bon Sel-þtfriB. Hvab lengi nd þor- 

finnr faafí lifab verbr ekki af bbru rábib, en þvf, Bem Landnáma 

segir, ab hann gekk á hdlm vib Gublaug aubga, dóttnrBon Ejarlaka 

Uns gamla. Gublaugr er jafnliba Víga-Styr, og mun vera fæddr 

nflægt 940, og getr þvf þetta vel hafa gjörzt um 970, þab kemr 

og vel vib þab, ab þuríbr, d<(ttir Tdngu-OddB, en kona Torfa 

VaibrandBflonar, græddi þá, en hverBU lengi nú þorfinnr hafi lifab 

Biian, verbr ekki Bagt. Nd er þab eitt tih ab þurfbr hafi verib 

fjtri konn bam þorfínuB, og lángelzt barna hanfl, og hafí þor- 

finnr f elli Binni fengib Jtffrfbar, dtfttur TÚDgu-Odds, enda Begir 

í GannlaagSBðgn, ab synir þeirraþorfinnB og Jdfrfbar væri f upp- 

Texti, er krÍBtni kom á Island; en hvab Bem nd þeBsu Ifbr, þá 

er hitt vfst , ab Raubmelfngar hafa verib f mœgbum vib Túngu- 

Odd. þar er úr vöndu ab rába. þeir frœndr höfðu mikinn 

átrúnab á þtfr, og eru næstum allir kendir vib hann; nd má vel 



SS6 Utf TÍtf ATAL t ÍSLENDÍNGA SÖOXJlil. 

veira, alb fleiri en einn hafí bori& þorfinns nafn; en hvort tlH 
er sami mairinn, dótturma%r Tángu-Odds og afí þeírra fior- 
brandssona, þab látum yér tfsagt. f>eir voru alls 8J5 synir Set- 
þóvÍB, og eru fjtfrir þeirrakendir vibþtfr, vin þeirra; tveir þeirn 
brœbra, þoricell og þorgils, áttu bábir Unní, dtfttur Álfs í Dðlon. 
þtfrólfr refr, brö&ir Áifs, féll á þfngnesþfngi 965, en Álfr var 
lángafí þorgeirs Hávarssonar ; þyf verba þeir bræbr nokkub gtmlir 
tll ab vera dtfttursynir Túngu-Odds, og þvf fremr sem þorsteinnf 
sonr þorgils, var yaxinn um 1007, þyf þá deiidi hann yii Snorra 
goia. Mun þvfþorgils yarla yera fœddr laungu eptir 950. þdrir 
hét enn einn af sonum þorfínns, og má yel yera ab hann htfi 
heitib Sel-þ<$rir, sem afí hans, þyf Sels nafnib fylgir jafnan allri 
þessari œtt, en ekki eru œttir taldar frá fíeirum þeirra brel^rt. 
ÖU þessi œtt er nd mikil og rfk, og skáru þeir dr og skipiAii 
fíestum málum fyrir sunnan fjall, enda styrktu þá syo mj5g mftgMr 
yib Borgfírbínga, en lfti% koma þeir ylb sðgu þeirra Eyrfoyggja 
og þiSrnesfnga, og hafa þeir haldið sinn flokk. þal^ er illa farib, 
ab yér h5fum ekki fyllri sögur af þeim fr^endum, þyf ættín er 
einhyer hin fornasta, sem hfngad til lands hefír komíb. 

Fyrir utan Raubmelfnga tdku yii) þeir Hofgarba gobar, hver 
fram af öftrum: Helgi um 980, þá Björn sonr hans, og Gestr 
Bjarnarson um 1000, en sfbast Skáld-Refr Gestsson um 1030. 

Nd koma þá þær ætttr, sem bjuggu krfngum SnœfeHs-jðkol, of 
eru þœr einhyerjar hinar hamrömustu, sem fínnast hðr á landi. 
Orfmkell, sonr Úlfs kráku, en brdbir Gunnbjarnar, er skerln f Grcn- 
landshafí eru yid kend, hafM numi6 frá Beruyfk og dt um öndrer^- 
arnes. Í sðgum þekkjum yér ekki fleiri meb Grfmkels nafoi ei 
þenna og Grfmkel go%a, enda höfum yér fyrir satt, a!b ættir þeírra 
hafi komi% saman: bábir voru mœgblr Valþjdflfngum, þyfGrfmkell 
ÚlfsBon átti þorger&i Valþjtffsddttnr, en Grfmkell gobi átti Slgnijn 
Valbrandsddttur. þdrarinn korni yar sonr þeirra þorgeri^ar; hann 
mun hafa lifab um mltja þessa ðld; kona hans yar Jdrunn, áMtíf 
Einars f Stafaholtl, en ddttir hans yar Járngerftr, kona ulfi 
Uggasonar ; þ<$rarinn er sagt aft yœri mjög hamramr , og er sn 
sagt, ab haugr hans hafí yerib brotinn. þtfrarinn er nd nokknt 
dngr til þessa, þyf hann má yel hafa lifab framundir 980 ^ 



>) Haogrinn sem átti að vera kendr við þórarinD, hét Rornabaagr (Foroa- 
haogr?}; en Korní og Forni mon hvorttveggja ma Jðtons nafti, of oii 



VU TÍ3(ATAL í ÍSUENDÍNGA 8Ö0UM. MY 

Milli Berayíkr og HelliBhraanB bjaggn þelr fetgar : SigmuRdr, 
80or Ketlls þistils, og Laugarbrelclía-Elnar, sonr hans. MdUr 
Einars var Hildignnnr Beinisddttir, Mássonar, Naddoddssonar. þai 
liafa f fornöld farift miklar sögur af bardaga og vibreign þelrra 
Ðsfna, Langarbrekku-Einars og Lón-Elnars. þegar Ldn-£inar fdr 
til TÍgs, sá hann jötun sltja á Ldndraungum og Iðt rda fætr, 
og Bkelldi Baman bvo alb sædrif yarft af, og kvab yfsu; ekki 
sinnti Elnar þesBU, þ<5 Tar þetta felg&arbobi, og féll hann. Frá 
▼Ibrelgn þelrra nafna eeglr og f Bár&arBögu; en þa& er um þetta 
tem aftrar Bögur krfngum Jöl^ul, ab allt er bvo BtörBkorib, a% þaft 
er torvelt a^ Begja, hva& er tröll og hvab eru ménnskir menn. 
Hitt mun þtf yfst, ab þeBBi Laugarbrekku œtt hefír verii Bkyld 
Gnápa-Bárbi fyrir norban; þetta sést á ættar nöfnum, og ymsu 
ðiru. i>ab má yel œtla á um aldr þelrra Slgmundar og EinarB. 
Breiir brd&ir Elnars áttl Gnnnhlldi, dtfttur Ásláks dr Lángadal, 
enþormtfbr, Bonr þeirra, Attl Bystur Skáld-Rafns ; Einar sjálfr áttl 
Dnni, brddurddttur ÁBláks. Áslákr lifftl um mi&ja ðldina (hérumbll 
950) og Skáld-Rafn yar samtfba Ounnlaugi ormstdngu. Einar 
hefir þyf ekkl getaft lifab fyr en um 950, þar sem brtf&ursonr 
kftnB áttl systur Rafns. Finnbogi binn rammi Geirsson er kallabr 
fimmti mabr frá Breib, og er aubyitai, ab þab er allr annar Finn- 
bogi en hinn, áem sagan er af, en œttln er 911 hln sama, kynjub 
iir þfngeyjar þfngi. 

þelr Breibyfkfngar, synir Ásbrands fráKambi, yoru uppi um 
þetta leitl; vér yltum eigi hyers sonr Ásbrandr yar, en hann 
lifti framundir kristni og yarb gamall nýðg. Bjðrn Breibyfkfnga- 
kappi og Arnbjöm sterkl eru merkastir sona hans. þurfbr hðt 
dóttir Ásbrands; hana átti fyrst Eolli, sonarsonr Grfmkels land- 
Ðámamanns, en sfban átti þnrfbi þorbjörn digri. Nd yerbr þyf 
Asbrandr samliba sonum landnámamanns , enda hyggjam yér ab 
hann sé landnámamanns son sjálfr; enn betr má ákyeba um aldr 
hftns og barna hans, þyf synir þeirra þurfbar og þorbjarnar digra 
Torn þeir Gunnlaugr og Hallðteinn og Ketill kappi, er koma yib 
Máhlíbfngamál og yoru þá frumyaxta menn, á aldr yib þá f>or- 
brandssonu; þyf eru þeir einum lib fyr Breibyfkfngar, Björn og 
Arnbjorn, en þelr Eyrbyggjar, þorlákssynir, eia þeir Álptfirb- 



vel vera að haugbúino liafi aldrei Terið annaS eo iröll , en elgi mennsltr 
maer. 



398 UM TÍMATAL f hSLENDÍNðA SÖGUM. 

fngar, þó þeir sé allir gaintffia í hðrábi. p6 hyggjnm y^ ai 
Björn Brei&yílifngakappi sð fœddr eptír 950, og mun hann vera 
tblttvert ýngri en þurfbr, systir hans. þurfir verbr og A hafft 
y6ri& gömul, þyf þorger%i, dtfttur hennar, átti Önundr sjóni, þ< 
getr varla annab yerib , en ah hún sé sfóari kona önundar, þ?( 
yarla getr hún verib m<$bir Steinars, en þy£ Bf%r amma Etfrmaki. 
þa% yar um 984 ab Bjðrn lagii ferbir taínar til f>urfliar aft FrAá, 
en hún yar seinni kona f>orbjarnar digra; þtA yar þtf ekki fyr 
en þorbjörn mágr hans yar falHnn, að Eijörn lag%i ást á þarfti, 
en þorbjörn (hW í Mávahlfbar bardaga. þorbjörn var sonr Omis 
ens n^tfya, er land haf%i numib áJb Frtfbá. Vér höfum fyrir 
satt, a% þessi Ormr hafí yerib frá Gaulum, af somu ætt sem 
Ormr Fr<(&ason, er land nam fyrir austan og bj<5 f Oaiilyeijabæ, 
en md%urfadir hans yar þorbjörn gaulyerski, og mun allt sanii 
nafnib, og svo Fróba nafnib, sem Ormr mj<$yi kendi bæ sinn yi). 
Hallyeig, kona íngdlfs, yar og af þessari sömu ætt. 

þyf nœst eru nú Eyrbyggjar, sem sagan er yi& kend, of 
fara nd œttír meir a& dragast ab þdrnesfngum og KjalleklfDgam 
og yestr á b<$ginn. Vestar hafbi komib hfngab át meb þ<Sr6!f 
blöbruskalla, fobur sinn, afgamlan; þab mun hafa yerib nálftgt 
900. Ásgeir hét sonr Vestars. þeir yom syilari'þorgrfmr goli, 
fabir OuMaugs aubga, er fyr yar nefndr, og Ásgeir, og áttu síbs 
systurína hyor, dætr Kjarlaks hins gamla: hét Oerbr kona þormAtr, 
en Helga kona Ásgeirs. þorlákr yar sonr þeirra Ásgeirs, en 
synir hans yoru nd aptr þeir Steinþ<(r á Eyri og bræbr hani. 
M<!bir Steinþ<(rs var þurfbr, d<5ttír Aubunar stota landnAmamaiuii, 
yar þyf Maddabr írakonúngr lángafí Steinþ<(rs. Kjarlakr biim 
gamli yar og lángafí hans, enda mun Steínþ<$r hafa yerib nokkra 
ýngri en Snorri gobi, enda eru þær œttír, sem taldar eru fráSteÍBþ<frí, 
furbu seint; hann áttí d<Sttur þorgils Arasonar, sem þ<S lifbi fram 
yfir 1020, og yarla hefír yerib eldri mabr en Steinþ<(r sjflfr. 
Ounnlaugr, sonr Steinþ<(r8, áttí þurfbi hina spðkn, d<$ttnr Snorrt 
goba (fædd 1028). þab eru þ<$ ðfgar f Bandamannasðgu, a^ 
synir Steinþ<5rs á Eyri eru taldir meb frumyaxta mðnnum (nm 
1055), nema þvf ab eins ab hann hafí átt sonu á sjötugs aldri, eiJtf 
og Snorri gobi áttí dætr, en vér teljum þab þ<$ <$lfklegt. 

Nœst inn frá Eyrbyggjum yoru þeir Kjalleklfngar, og yora 
þeir skyldir Eyrbyggjum og fylgdust þeir ab málum; en ekln 
var þar jafngott yinfengi yib þ<Jrnesínga. Ejarlakr gamli anda^- 



OM TÍM ATAL t ÍBLBNDÍKaA SÖGmf. «P 

ifÉ nrf fyrir þmi tfma aft alþfiigi var seit, og kemr þrí ekki þessu 
■tfll ríb (bls. 224), en I^ergrfmr go&l, Boar liaDSi var alla þeesa 
itand nppl ; hann getr yarla verll^ fœddr laangtt eptir 900, og mun 
?era lltla eldri en þtfrir gelllr, sem Béet af dellam haas ylb 
þorstein þorBkabít (nra 983); þa& yar þab samar a& póthr glptl 
þorgHmi pjóbhilái^ fr«ndkonu BÍna, dtfttur þ<>rkelB melnakni, 
nábda BÍna, sem blílb man hafa á Akri, nœsta b« yift Hvamm. 
þ< nd þorgrfmr fengi þjAhlidar svona snemma, þá eru þtf hans 
lynir ýngri nokkru en þeir synir þtfrbar gellls ; en synlr þorgvfms 
iQsUakssoBar yoru þrír: Víga-Styrr, Brandr og Vermandr ngtfvi. 
Vcrmondr seglr Eyrbyggja a& ▼erí ýngstr þelrra br»ftra (Eyrb. 
ksp. 12). Ásdís, dtfttir Styrs, giptist Snorra um sumarib 988, euda 
▼ar hdn þá tfng og sjálfsagt fyrir innan tvftugt; en þd getr Styrr 
UiÁT hennar yarla verið fæddr ðUu sftar en 940, og hefir hann 
þá verib hálfsjðtngr, er hann var veginn (1005). Vermundr 
njtfvl mon ekki yera fœddr fyrir 950, og er alb eios ab g»ta 
þcss, ulb Brandr hlnn ðryi, sonr hans, var frumvaxta er Olafr 
Tryggvason kom til rfkis, en n^}$g dngr hefir Brandr þtf hlofib 
A yera og yfst ekki tvftogr, þyí hann Ilfi^i fram á daga Haralds 
Signrtarsonar, syo Vermundr getr yel yeri% fabir hans, og þarf 
ekki a& yera f«ddr fyr en svo sem 950— -955, enda yarb Ver- 
BQndr gamall, þyf hans er getib fram undir 1020, og hefir hann 
▼íst yerlb hátt á ^ðtugsaldr, er hann fann Grettl Ásmundarson 
(1017). þoss þarf ekki ab geta, abBrandr hinn ðryi yar ekki sonr 
þorfajargar digm, dtfttur Ólafs pá, þyf hún var síbarí kona VeD- 
mnndar. M^lr Brands yar Gubný, systir Aobar, kono þtfrarins 
ivarta Máhlíbfngs; fyrír þá skuld velttl Vermundr þtfrarni skáldi, 
n(gl sfnom, og þeir Arnkell bábir. þorgrfmr gobl Kjallakssoo 
andaiblst nii um sumarib 980, þai) sama og hann hafbi dellt yib 
Blsga syarta (Eyrb. kap. 12). Hann var þá blindr, enda hiýtr 
bttin ab hafa yerib þá nálægt áttrœbu, þyf 60 yetr hafbi hanp 
wib hðfftfngl þar f hðriAi syo ai yér hðfum sðgor af, og lá þa& 
{ fttt, ab marglr orbu þeir gamlir frœndr. þá flutti Vermondr ab 
Bjarnarhðfn, og bjó þar sí%an rdma 20 yetr, framyfir kristni, ábr 
bann flyttt yestr tll Ísafjarbar (om 1003), og er rángt þab sem 
teglr f Vfga-Styrs sðgu þyf yibyfkjandl , enda getr hans f Eyn- 
byggju f bardaganum f Álptáfírbl (997) og yftar, og er Eyrbyggja 
kbr lj<saslf vottrtnn. 



UM TfMATAL í tSLBNÐÍNOA SÖOOM. 

pB\T Yoru enn fleiri KjallelLlfngar: Óttarrhét brAirþorfrfM 
gofta Kjallakssonar y hann man hafa rerib eldrl þelrra brsbia 
VigfiÍB f ÐrápDhlf6, er Snoirl gofti lét drepa (982), Tar sonaraMf 
Óttars. Helgi hét enn sonr Óttars, hann átti Kablfna, dóttnr BjA* 
anB konúngs á írlandi og Kailfnar Gaanga-Hrtflfadtfttnr. Ósrífr 
apaki og Einarr skálaglam voru Bynir Helga. þar af sést beit, A 
Kjallakr hlnn gamli getr ekki ▼eríft fæddr gfftar en 870, eba þö heUr 
nokkrum yetrum fyr, a% hann er lángafi Ósyffrs spaka, en Óirííir 
mnn vera fæddr um 935 (bU. 275), þyi þaft mun ekki mega renot 
þa&, sem Ari segir, tA hann r&M draumlnn þorsteins sorts, ewk 
kemr Gestr Oddlelfsson jafnsnemma vib sögur (um 960), eo ))«ir 
▼ora þrfmennfngar (Tostr og Ósvffr, og öndubust bá&ir á um 
vetri (1016), á nfræMs aldri a% vfst má ætla. ÓsTffr var þ6 ekki 
Bvo úngr er hann fór a& eiga börn, þvf Gubrdn, sem þd var eiit 
barna hans, er ekki fædd fyr en um 975, og hefir Ósvffr þá yiá 
retíb fertugr. Ekkl vitum vér nær Ósvffr fluttl inn í Dali, €b 
aldrei getr hans vib nein mái þeirra Kjalleklínga, frænda hsBi, 
eba þtfrnesfnga. Einarr skálaglam, bróbir Ósvffrs, mun hafa Teiit 
ýngri en hann, og þa% ekki svo Iftib. Einarr mun hafa verib ob 
tvftttgs aldr er hann ftfr utan, en þab var eptir 970, og var HákoB 
þá orbinn jarl. þab hefir veríb nálægt 976 ab hann orktí VeUekÍB 
sfna, rétt á eptlr a% Hákon hafíbl hrundib af sér ánaub Ðana, of 
friba% Noreg. Herferbin 975 til Ðanavlrkis er hib sfbasU af ai^ 
rdESverkum Hákonar, sem kvæbib getr um. Ábr en Einarr fdfr QtBB 
kynntist hann á þfngi vib Egil Skaliagrfmsson ; þá var EglU dí- 
lægt sjötugu, en hlnn fyrir innan tvftugt; sagbl EgiII Einari M 
ferbnm sfnum , og enn er þess getib, ab þar kom tali þelrrat ak 
þelr tölubtt um skáldskap; fám vetrum sfbar, er Elnarr koBi ^ 
{8r Binni, færbi hann Egli ab gjQf sKjöld þann , er hann haítii 
þegfb af Hákoni fyrir Velleklu, og orti Egill þar nm Berodrápa. 
þetta er Egils sftast getib ab Borg, og or þab nálægt 978—980. 
Sfban hafa menn ekki sögur af Einari, nema ab hann laungu aíÍBr 
orti enn annab kvæbi um Hákon jarl. Einarr drukknabi þar bbib 
enn heitir Einarsbobl, fyrir norban Hrappsey á HvammsfiH^L þa^ 
er merkilegt, ab hann er og f sögum kallabr Slgaldmeyjar-Eliien* 
Einarr var lángafi Steins Herdfsarsonar frá HöU í Borgarfiiii 
(Haliari^Stelns), beato skálds (1060—1080). 

Vér slepp^m þtfrnesfngum ab sinni, en tökum fyrst þi, Mtt 
bjuggu innar af þeim. þau systkin Geirrfbr og GeÍrrQbr böAo 



UM TÍMATAL f ÍSLBNBÍNGA 8ÖGUM. SSl 

komíi híogaft af HÍIogalADdi. Oeirrftr kom sítar, og met) henni 
^Mi(t bœgifótr, sonr hennar. Oelrrftr var Bttfrfeng og göfiig lcona, 
og gengr nœet Aobl djdpauftgQ af konum Testanlands ; segir þaft af 
nmsn hennar, ab hdn lét skáia gjöra um þjdbbraut þTora, og la&abi 
gesti. þdrdlfr bœgifdtr, sonr hennar, lifti framundlr 990, enda var 
iMDn þá œyargamall, og mun hann fœddr Iltlu eptir 910, og er hann 
á jðfnu reki eg þorgrímr gobi Kjaliakseon. Nd má þá œtla á um 
ÚÍT Arnkele, sonar hans. Arnkell var töluvert eldri en Snorri 
goK. Nd var Amk^l Teginn um 998, mun hann því vera fæddr 
lálftgt 950, og mun hann hafa verib IftA á fimmtugs aldri er 
hann fóU, en svo gamall er líklegt hann hafi yeri&, af þyf, a& bœ&i 
ittí hann yaxna ddttur, og þdrarinn Máhlftfngr, systursonr Arnkels, 
Tar vaxinn og kyonga%r um 980, þegar Máhlí&fngamál hdfust. 
Afnkell átti enga sonn, og gekk þvf eptir hans dag allt rfki hans 
imdir Snorra go&a. Amkeil er talinn eitthvert mesta gðfugmenni 
iheibni, og þd hann œtti lllan (ðbur, þá var þd œtt hans hln 
%«ta8ta, en hamröm nuög, og bar fablr hans nokkub mikinn 
keim af þvf ; en hér var, sem f fleirum háleyskum œttum, ab 
■j6g var tyfeklpt, ab hér fundust beztir menn og verstir, þeirra 
er vir þekkjum f foroum slb. Oeirrfbr, systir Arnkels, var og 
kennd yib tréllskap, en engln slfk deill fundust meb Arnkeli, og 
m hann slbi^r sem þeir er bezt voru. Skáld finnast og f 
þessari ætt, sem þdrarinn Máhlfbfngr. 

þeir þorlNrandssynir f AlptafirM voru fdstbræbr og jafnaldrar 
Seorra goba; einn þeirra bræbra hét og Snorri, og mun hann 
hsfa fæftzt m^n Snorrl gobi var á fdstri meb þorbrandi fÁIpta- 
irii, og mun |>orbrandr hafa gefift syni sfnum nafn fdstra síns, 
H vér þekkjum engan fyr, er Snorrl hafi heltlb, en sfban dretfb- 
Ist þab nafn frá Snorra goba vfba um land, og ef til vill f Noreg« 
þorforandr lífbl fram undlr 990, en var þá gamall;.hann mun hafa 
Mzt um 920, en þd ekki fyr, þvf hann var ddtturmabr þorfinns á 
Baniamel; varla getr hann hafa verib fuUvaxinn er fjdi^dngsþfng 
Tar sett (932), þd Eyrbyggja teli hann þar meb. þorbrandr var 
niiarsonr Finngeirs, er dt hafbi komib meb Oelrrobi á Eyri, og 
m hann þvf ættabr af Hálogalandi. Nd segir svo f elnu handritl 
Laadiiámn, ab hann væri sonarsonr Úlfars kappa, sem og kom 
tit meb OeirH)bi, en þab mun rángt, þvf Landnáma seglr at Úlfarr 
▼»ri barnlaus, er þordlfr bægifdtr felldi hann á hdlmí. Allir 



SS2 DM TÍHATAL f fSLBNDÍNOA ðÖOUII. 

kalla og þorfinn fSbnr þorbraÐds, nema Landn. 2. 13, þtr 
er fabir hans kallabr Vébranðr. þeir þorbrandflsynir koma tðtt 
rih Grœnlandsbyggíng og fand Vínlands, og frá Snorra t>orbrttdf- 
syni er mikíl «tt komin. 

Inn frá Álptíirðíngom koroa nd Lángdælir. þar haftt ninik 
þorbergr dr Jáfir&i í Noregi; Áslákr sonr hans var döttamati 
þdrbar gellis, og má þar af marka dtkomn þorberga. Blngi Iiídi 
rammi rar sonr Ásláks, en d<$ttnrsonr þdrftar gellls. Frá honn 
era Lángdœlir komnir, en hann átti íjdra sonn og fimm dætr. Ðligi 
rammi hefir nd ▼erið ðldtingts jafntAa þeim Snorra gofta ogþar« 
brandásonam. þeir febgar Áslákr og Illagi yeitta þorgesti gaiDÍi 
á þtf mesþíngi mdti Eyrfki raaba (983), en þeir voni srilar Aslákr 
og þorgestr, ddtturmenn þdrbar gelils. 

Á innri hlata Skdgarstrandar bjaggu þeir þorgestlfngar. þoi^ 
gestr hinn gamli yar sonr Steins mjögsiglanda, sem híngab imi 
hafa komib af Hálogaiandi. þorgestr var og d<$ttarmabr póthu 
gellis; þó er ab sjá sem hann hafi verib á aldr rvb þdrb, þvfí 
Eyrbyggjn getr om þorgest vib deilur þeírra þdrnesfnga 9ðt; 
þetta er nú reyndar nokkab dlíklegt, þyf 50 áram sfbar er lisai 
getib f Eyrbyggja, er hann sdkti Eyrfk hinn rauba til sektsr i 
þdrnesþfngi, og enn er þab, ab Steinn iögsögumabr, sonr hans, tft 
lögsögu 1081, en þab er rétt 100 árum sfbar en fabir hans kenr 
fyrst vib sðgur; vér vitum ntf ekki hve gamall Steinn var, sr 
hann tdk lögsögu, en fyrir 970 getr hann þd tœplega verlb f«ddr, 
enda verbr ekki séb ab þorgestr hafi verib svo gamall , er hsns 
sókti Eyrfk ranba á þfngl , þvf ábr haí%i hann barist vib Eyrík, 
og fðlla þar tvelr synir þorgests og risa vfgsdknlr þar af. þegar 
Eyrfkr raubi kom tft aptr úr fyrstu Græniandsferb sinni 985, H 
var þorgestr enn á Iffi og barbist þá enn vib Eyrfk , ara vorii 
986 (I.andn. 2. 14). þvf mnn dhætt ab fullyrba, ab þið sé ekfci 
rétt ab þorgestr komi svo snemma til sög^nnar, og man Imbs 
tœplega hafa verib fæddr þá er íjdrbtfngsþfngib f þdrtnesi var sstt. 
Ekki getum vér sagt, hvort komib hefir saman ætt þorgestlísKi 
og Gests hins spaka, þd hyggjum vér ab svo hafi veríb. Gsiti 
nafnib er sjaldgæft nema f þessari ætt, eba þeim sem henni sn 
veníElabar; vér getum þessa, þvf svo er sem rába megi Iftnrtil, s) 
saga Krdka-Refs hafí gengib f ætt þorgestiihga, en Gestr Oáér 
lelfsson er talinn mdburbrdbir Refs. 

þessar voru þvf helztar ættlr fyrir vestan Jöknl: EyrbygS*ri 



0M lÍMATAL í Í8LHNPÍIi6A 8Ö6UM. ttS 

lyalkUáigar, þiSniesiogar, AmlDeU goM, Álptfirl&íngary Lángdœlir 

•g I>orge8tIfDgar. Flestar þessar «ttír, og syo hinar í kríngnm 

Snftíellsj^kul alU f kríng, Torn af Hálogalandi, nema Kjallekl* 

fagar og þtfrnesíngar ; þar aem þa% er ekki sagt meb bernm 

ertum, þá má rába þab af nðfnnm, ehn þá ymsu öbm. Nú er 

og merkilegt, alb hvergi á Islandi hefir veri)^ jafnmargt hamr«nt 

fAk á jaftilitln 8y»&i, eem hér, og hrergl á laodi elfk trd á þdr» 

•g gekk þaJb jafnt f l>Uum œttum f þdrneeþfngi , bvo þa% er me& 

fiillDm rétti d!b þfngil^ er kennt vi% l>dr. Hyergí á landi eru eins 

mðig nöfn kennd yi& jþdri sem hér; en þa& yar yottr þess, ab 

mean helguðu honum börn 8fn. Af sjö sonum þorfinns á Rauba- 

mel era íjdrir kenndir yi% þdr, og syo er trá þeirra á þ^ria- 

l^rgum, eem yar Helgafell þeirra. Synir þorláks á Eyri eru 

•Ulr ijdrir kenndir yib þdr, en þelr þorbrandssynir aliir sex, nema 

Snorri einn ; Bama er um konun5fn, en einkum þd þnrf&ar nafnib, 

lem kalla má ab hyer kona beri þar f þfngi. í flestu ber þetta 

hérai Ifkan ayip f sögum, og »tla má að yerib hafi fyr á Háloga- 

kmdt, og þiAan ab norban hyggjum yir ab runnin 8é trúln á Bárb. 

Yér hyerfum þá sfbast til þðrnesfnga, sem þd y«rba höfub 

allra f hérabi þeesu, syo yel 8em þab þd yar skipab höfbfngjum 

9g ágaeti8m5nnnm, syo ab yarla yar annab hðrab þab fremr. Eyr- 

kyggja fylgir og me8t þeirri »tt, þd hún beri nafn af öbrum, 

aem þd mibr eru yib hana ribnir, og segir hdn meet frá Snorra 

goba og lángfebgnm hans; en þar yib koma þá og Kjalleklíngar, 

Syrbyggjar, þorbrandssynir, en Arnkell gobl þd einkum og hane 

att, og deilist sagan f tyo kafla: yibreign Snorra yib Arnkel, 

ea flðan deilur Snorra yib Eyrbyggja (997—998), og þar af ber 

aagan nafn 8itt. þe88i saga er nd 8yo ágœt f alla stabi, og alit 

Imb tfmatal snertir er þar eyo faat, nema Bmámunir einlr, ab 

NA er aubyeit ab greiba dr fle8tu f henni. þab aem ab landnámum 

▼il^Tflcr er ab framan getib um. þdrdlfr Mostrarskegg yar nú ekki 

ftf 8ömu ætt Beín hinir Breibfirbfngar, en þd hann yœri einn 

^rttttig, þá yendabiat þó afban hans ætt á syo margar lundir, 

<ÁAum yib þá Hyammsyerja, ab þab má á efban telja þab allt einn 

^ynþátt í karllegg frá þdrdlfi hélzt jafnan hof og þfnghelgi; 

e& lil ab ikyeba aldr þeirra febga vetbum yér ab taka iángt 

ftam, og telja frá Snorra goba. Snotri gobi andabiat 1031, og 

kafti þi gj5 am sextugt; er hann þyf fæddr árib 964; nd yar 

Í*orgrímr fabir hana hálfþrftugr, er hann yar yeginn, fám vikum 



SS4 UM TÍMATAL t Í8LBNDÍNQA SöeUM. 

fyr en Snorri fœdðfst, og er þorgrímr fœddr $39; þorsteiiiB 
þorflkabítr var og hálfþrftugr l)á er hann dmkknabl, og Tar 
þa% um haastib eptir ab þorgrímr fæddist, sonr hans^Eyrb. kap. 11). 
þorsteinn þorskabítr fæddist þyí 914, og lifbn þeir febgar til 
samans rétta 50 vetr (914 — 964). þá var f>6r<51fr Hostrarskegg 
víst nærri áttræbis aldri, er hann átti )>or8tein; Unnr hét möbir þor- 
steins; hana átti þortflfr í eili sinni., en enginn Tett hvers dtfllír 
hiin var ; þtftt sumir kalii hdn sé dóttir þorsteins raubs, þá segir 
STO, ab (|Ari frtfbi telr hana meb engu m<$ti meb hans bðmom'* 
(Eyrb. kap. 7), og þab mnn rétt, því þab má yfst ætla, ab AiAr 
hafí gipt allar dætr þorsteins ranbs í lifanda iffi; en þá var hás 
öndub er þörtflfr fékk Unnar. Líklega hefir þó Unnar-nafbib \Mi 
menn á þessa getgátu, og má vfst ætia, ab htin hafi Teríb frænd- 
kona Aubar djtfpaubgu, þvf varla var ifklegri önnur ætt ab fwirtflfr 
mundi mægjast f. Um aldr og útkomu iHfrtflfs er getib bls. Sð4. 
þab er svo ab sjá, sem þ<$r<(Ifr hafi verib á aldr vib Bjðra ansl- 
rœna; menn skyldu á söguani halda, ab hann værí eldrí, en af 
ætt og aldri Kjallaks hins gamla þykfr aubsætt, ab Bj&ra auetrmi 
sé eigi fæddr eptir 840, þvf Ejallakr gamli mun fæddr nni 865, 
enda átti hann systnr Steintflfs hins lága, og eldri en svo getr þor- 
tflfr heldr ekki hafa veríb. En hvort p6r6\h andabist 920 ebs 
nokkru sfbar verbr ekki sagt, þvf ekki verbr meb vissn seb, hvort 
þorsteinn sonr hans var þá svo gamaU, ab hann þá þegar gætí 
tekib vib föburleifb sinni, þd er þab varla trdlegt, þvf páríUi 
var vfst nálægt hálfáttræbu er hann átti þorstein. 

Nú segir ekki af þorsteini fyr en deilan hdfst meb þeim 
Kjalleklfngum og þorsteini á {HSrnessþfngi. Vör höldum, ab þessi 
bardagi, og þab, ab fjdrbúngsþfng var sett, hafi ekki orbib fyr en 
nokkra eptir 930, ebr eptir ab alþfngi var sett, og drðgnm vir 
til þess ymsar Ifkur. Eyrbyggja segir, ab þeir væri þá sUir 
vaxnir og vibribnir þessi mál, þorbrandr f Álptafirbi og þorgestr 
gamli og ymsír abrir. þetta getr nd reyndar ekki stabist om 
hvorugan þeirra, heldr hafa þab verib febr þeirra, þeir þorfinor 
f Álptafirbi og Steinn mjögsiglandi , en ætfb verbr þó þetta vottr 
þess, ab sá, er söguna sagbi, hefír hugsab sér, ab ekki hafi þessi 
tfbíndi orbib svo ýkja snemraa, er hann lætr þessa menn ven 
þar vibribna; en þab er þtf helzt af aldrí þorgrfms goba ogþtfrbir 
gellis ab vðr drögum þetta; þab hefir enganveginn getab orbib fyrir 



JM TÍMATAL t toLENI)ÍK0A 8Ö0ÐM. 

M0| þTÍ |H>rgrCinr goSi, foríngi KjalLekUnga í |)688uin deihiin, 
anda&ÍBl áiih 980 ; er þar 50 ára bil, og því má yarla œtla ab þalft 
jrrii fyrir þann tfma a& alþfogi yar sett. £n yér hðfam annaft 
Titsara alcýrtelni. þtfrftr gellir er sagt aft þá yœri mestr hðfbfngi 
f Breilhafirbi, og bjd hann þá í Hyammi, er þetta yar. Ntí yom 
hennm send or%, svo a& hann g»ti komib sœttnm á; bœbi eptir aldri 
þdibar er þai Ifkast ab þetta hafi orMb heldr nokkrnm yetrum 
ribar, enda yer&r þetta enn Ijtfsast af aldri þoreteins þorskabfts, 
þy{ hann var kyongabr er þetta yar, og átti hann f>óru, systnr 
póíhat geliie. Nd yoru einmitt f>drbi gjörb orb, þyf menn treystn 
hennm bezt ab geta komib sættnm á; hann yar yinr hyorratyeggja, 
oáskyldr Kjalleklfngum, þyf þeir yoru þrfmennfngar: Ólafr feilan og 
þorgrfmr gobi, og magbr þorsteinl þorskabft. Ntf yar t>or8teinn 
f«ddr 914; má þyf ekki œtla, ab hann hafí yerib mjQg fyrir 
innaa tyftngt er þetta yar; þab mun þyf réttast ab ætla, ab þetta 
hafi orMb á árnnum 983—984, og hafi QtfrMngsþfng þá yerib sett. 
Bðm Ólafs ftílans höfom yér ábr getib um, ab engin þeirra mnndi 
f«dd fyr en 910, og kemr þab yel heim yib þetta. Nu yar þá 
þfai^tahnnn fluttr, en þorsteinn relsti bœlnn ab Helgafelli, og 
kefir þab verlb um 985; þyf er Helgafell ekki fullkomin land* 
námsjörb, en þar bjtf þorsteinn þá yetr, sem hann lifbi sfban, 
og yoru þab ekki nema syosem íjtfrir eba fimm yetr; en fabir 
kans þtfrdlfr hafbi bðb alla æfi ab Hofstöbum. í þtfrsnesi reisti 
ná þorsteinn og bæ, og gaf hann þorsteini surt, brdbursyni sfn- 
nm, og bjöþorstelnn surtr þar alla œfi síban. þorsteinn þorska- 
bítr gj5rbi8t nd mikiU höfbfngi, en þá drukknabi hann syiplega 25 
ira gamall. þetta yar um haust, en um sumarib hafbi fæbzt þorgrfmr 
Bonrhans, gaf hann þdr þann son sinn, og kyab hann yera skyldn 
kofgoba eptir 8inn dag. Börkr yar annar sonr þorsteins, og yar 
hann nokkrum yetrum eldri en þorgrfmr. Nú yar þá þorgrfmr 
ftrra mánaba, er fabtr hans áó (939). £n f æsku hans og þeirra 
bræbra hafbl þorsteinn surtr hofstjtfrn og goborb, og yoru þab 
bérnmbll 20 yetr ab syo (6t fram, og alla þessa stund b)tf hann f 
Þ^rsneai. £n er þeir uxu upp bræbr, þá ylldu þeir yera mest metnir, 
enþorsteinn surtr yildi ekki yib þá bægjast, og vlldi flytja bygb 
v(na inn á Hrappstabi f Laxárdal; en f blifærslunni drukknabi 
Ittnn, og kona haos og d<5ttlr; hdfust nd deilur dtaf arfi hans. 
Hú þö ab þorstelnn surtr yærl briSburson þorsteins þorskabftg, 
«n brsbrdngr þeirra þorgrfms goba og Barkar digra, þá yár þ6 



UM lÍMATAL í tSLENDÍNðA SÖeUK. 

þorstetnn surtr mtkla eldri en þorsteinn þorskabftr, og kom þdb 

af því, ab þeirra var svo geyslmikill aldrsmunr brs&ra, þoreteiiiB 

og Hallfiteins, þar sera Hallsteínn kom fulltföa tit 886, en hina 

er fœddr 914, svo þelrra var 40—50 ára munr. þorsteinn softr 

er líklega fœddr lieldr fyrir en eptir 890, og hefir hann verik 

nálœgt tyítugu er þorsteinn þorskabítr, fdburbrö&ir haae, fæddiet, 

og er líklegt aJb hann hafí haft forráb eptir andlát þtfrdlfs Moatr- 

arskeggja, meðan hinn var dngr og hafói ekki aldr til aft taka 

Yib goftorbi ; má af þyí marka, hyflfkt prdbmenni þorsteinn Burtr 

yar, ab hann s|[yldi ekki nota sér æsku frœnda sinna. Ntf má 

af þessu sjá, hversu geysimikill aldrsmunr tíbam getr yerib 

brœbrum. þorsteinn hefír verib sjötugr eba yel syo, 01 

drukknabi, enda segir í sílgum, ab hann yœri þá hni^nn. Fáa 

yetrum fyr en hann drukknabi hafti hann fundib sumarauka, eem 

hann er sAan ætí& kenndr víb. þab yar, srai Ari frtfbl seglr, á 

dl^gum þtfrarins Idgsögumanns , enda sist þab best, ab syo hiyti 

ab hafa yerib, á þy{, ab Osyffr hinn spaki réb drauminn. Ká 

má af þyí ætla, ab þorstelnn surtr hafí fundib sumaraaka an 

955; hefír Osyífr þá ekki getab yerib melr en tyítugr, eba mjig 

litib þar yfír; en nálœgt 960 drukknabi þorsteinn snrtr; bcM 

kemr þaS^ beit faeim vlb aldr þorgríms goba og Barkar digra, og 

syo vift Lazdælu, því þar er ab sjá, sem Ólafr pá hafí þá ein- 

mitt yerib ttflf vetra; en hann fæddist um 948* í Oísla sdgn 

Sdrssonar segir nd, ab þegar þeir Stfrssjnir og þorkell au^;! 

komu fyrst þángab subr, en þab yar, sem af sögunni má telja, 

959, þá bjd í þórsnesi þorstelnn þorskabftr, og baub hann þeím 

heim til sín annab yor (Gísla Sdrss. s. kap. 5.) Nd yitum yér, A 

þorstelnn þorskabftr yar þá iaungu andabr, og er hðr yiUit á 

þeim nðfnum, þorsteini surt og honum, enda bjd þorsteinn þorska- 

bftr á Helgafelli , en f þdrsnesi hét bœr þorsteins sarts, og t5k- 

um yér sönnun af þessu, ab þorsteinn surtr hafí Wfab fram á þetts 

ár (Laxd. kap. 17—18.) Nd rðbist þorgrfmr yestr f ÐýraíjM 

um sama leiti (960), en Qdrum yetrum sfbar yar hann yegiDB 

um haust ab Sœbdli, en skömmu sftar fœddist Snorri gobi. þetts 

yar árib 964. Nd eru hér til sannlnda bæbi Byrbyggja og wg^ 

CKsIa SÚTSsonar og enn fleiri sögur, og koma alllr sagnir f sana 

stab nibr, ab Snorri gobl sé einmitt fæddr þetta ár og ekkert 

aanab ; fslenzkir annálir segja og hib sama. Nú skulum yér taka 

hyeija fyrir slg, og leiba r^k ab þessu. pA er ahnæii, ab Snorri 



UM TÍMATAL t ÍSLENDfalOA SÖGDM. Wl 

g(M máMui eimim jreiii 6pti» fall ÓUfs kontÍÐgB helga, og f 
CMtfai segir A hami andabist nm Tor (kap. 78). En nm aldr 
haofl segir sto í Laxdœln (kap. 78): „Hann hafí>i þá 7 velf emi 
Bjounda tugar; þab rar einnm vetri eptir fall Ólafs kondngs hins 
helga. Sto sagl^i Ari prestr hlnn frílbV\ Nd haf%l Ari sagnir af 
þnrfti, ddttarSsorra; mátti henni yera toI knnnagt nm aldr fötnr 
ÚM. Sama segir f Eyrbyggjo^ ab hann hefti BJ5 nm sextugt, 
er Iiann d<5. Nd segir enn, alb hann Tœrl þá nœr hálifertugr, er 
krist&i kom á ísland. þetta er og s5gn Ara; kemr þab reyndar 
f enga mdtsðgn Tib þat, sem haft er eptir honum á hinnm staftn- 
m um aldr Snorra, þTÍ Ari taldi krlstni opt frá 999, og sto telr 
hann aldr Halls, fdstra síns. Nd Tar Snorri fæddr um haust, og 
er þTÍ þetta ölddngls rétt. Vht höfum þTÍ fyrir satt, a& f>orgrfmr 
liafl Terib TOginn 964 og Snorri fœbzt þhh ár, og skulum T%r sjá, 
ib me& þTÍ einu mdti kemst réttr rekspölr á allt þa% , sera sagt 
er um hatin. í Eyrbyggjn segir, ab Snorri Tar þá 13 Tetra 
sr hann fdr utan (977), en einn Tetr Tar hann f Noregi (978), 
ðg kom ab HelgafeOi éfb nm haust þetta sama ár, en ðndTerftan 
retr sama ár kom Eyjúlfr grái frá TÍgi Gfsia Sdrssonar. Nd íhW 
Gfoli f sekt TOtri sfiar en þorgrfmr Tar Teginn (965); og f sekt 
vir hann, sem f s&gu sjálfs hans segir, 13 Tetr, og þa% á hið 
fidrtanda ár, sem 1ei& frá þfngi og til Tetrnátta. Hann Tar þá 
▼eginn 978, og ber þTf ölddngis saman tí% Eyrbyggju. 

Nd reisti Snorri bd a& Helgafelli næsta Tor (979), þá Tar 
liann 15 TOtra gamall; má þá eptir Eyrbyggju telja þaðan þfngin 
liin næstu, og aptr alb Grœnlands byggfng, og Ter%r jafnan hi% 
Bama uppi. Á hinn fyrsta þfngi, er Snorri Tar gobi (980), deildu 
þeir þorgrfmr Ejallaksson og Iliugi STarti. })orgrímr goli and- 
aiist sfiar sama sumar (Eyrb. kap. 18.) Á næsta þfngi kljáðust 
Háhhftfngamál (981; Eyrb. kap. 18—22); þar deildu þeir Arnkell 
og Snorrí gofti. En á þri&ja þfngi (982) Tar sdktr til sektar Ey- 
Hkr ranU, og fdr utan sama sumar og fann Grænland f þeirri 
fei*. Nú Tar bann fyrst þrjá Tetr á Grœnlandi (982—985), en 
Biian einn Tetr á íslandi, ábr hann færi að byggja Grœnland (986). 
Eq nú segir Ari, ab „þa& Tor, er hann t<$k byggja landib, 14 Tetr- 



') ^ad siendr í síðasto kapitata sdgunnar í handriti, sem enn befir ekki 
verift prenUð eptir: ^^hann ondaðist úr sótt á hinum vii velri ens i.ix 
aldrs síns, það var einum vetri eptir fall Ötars konúdgs bíns helga.*' 



atS UM lÍMATAL í ÍSLBNÐÍIf&A SÖaUM. 

um e%a 15 fyr en krístni kæmi Ur á ísland, $Jb þTÍ er aá taUi 
fyrir t>orkeli Oellissyn! á Orænlandi, er sjálfr fylgbi Eyrfki liiii- 
nm raii%a út*^ (Íslend. b. kap. 6.) í Eyrbyggja segir hib samt í 
bestu handritum, ab þa&Tær! (|14 vetram fyr en kristQi vwtlSg- 
tekin á íslandi*', og af þeim treim yetrum, sem Arí lætr leika á, cr 
þa% sá rétti. Vér vitjum hér enn geta eins vibvíkjandi aldri Snona. 
þar sem Kristnisaga segir (kap. 1): a% þegar Fríirekr Mokif 
kæmi til landsins hafi Snorri veriti 18 vetra gamally og hefti tekð 
Yib biii a% Helgafeili. Nd segir, ab biekap kæmi út 981, skakkar 
þá einu árí, því 982 var Snorri fyrst 18 vetra, enda er iíUegt 
aft aldr hans sé talinn frá ye8trfer& Friftreks blakaps til Breiti- 
fjarbar, sem Tar& a& öllum Ifkindum ár! sftar, e&a 982. i>etta sant 
Tor(982), sem Eyríkr Tar titlœgr gjör, gipti Snorrí þarAl, d<ttv 
Barkar digra en hálfsystur sfna, þdroddl skattkaupaoda. Ed ijflfr 
kTonga&ist hann á nœsta snmri (988), og ftkk Ásdísar, döttv 
Víga^Styrs, þá Tar þTÍSnorri 19 TOtra, er hann kTonga2»ist (Eyib* 
kap. 28).^ ^ú slltnar sAan nokkub þrábrínn í Eyrbyggin, of 
byrjar ab segja frá deilom þeirra Snorra og Arnkels gota, og 
lank me% dauia Arnkels. þ(ngdeildlr þeirra byrjiAa fyrst í Itt- 
hlftíngamálinu (981); en sítan kom þdrdlfr bæglfdtr Snoria ( 
Qandskap yVö Arnkel son sinn ; þetta byrjafti STOsem 986, og ii 
sf%an meir og melr, en frásögnin er á þessum áram ekkl tTi 
greinileg, aS) talii retii ár fyrir ár. þó geta menn meb ncgn 
vissu Titai um fall Arnkels, þegar tall% er aptr frá bardagaoui 
f Álptafirbl 997 ; þTf þa% má telja fjóra Tetr frá Tígl Arnkels of 

*) Ar Eyrbyggju geta menn og ákveðið um Fyrísvalla-orustu. ^roddr 
skaltkaupandí kvongaðist og fékk ]þuríðar 98*^, en þá byrjaðí Bjðro 
Breiðvfkfngakappí að glepja ]þurfðí. Liðu svo nokkrir vetr, þar til Soorri 
fékk því ráðið, að Bjðrn skyldl fara utan. Sama suroaríð fæddist KJtrtfo, 
og kölluðu menn hann son ÐJaroar. KJartan var 15 vetrt, eðr 14 (svo 
seglr í bezta handriti) er Fröðár-nndr urðu (1000). HeHr þW oiaofcrf 
Bjarnar verið beldr 985 en 986. Bann réðist fyrst í Ufg með Jémtr 
vikfngum, og var f Jdmsborg» er StyrbJöm vann bana, og var siAao bmA 
Styrbimi og Jdmsvikíngum í Fyrisvalla orustu. Á þessu sést, að sá 
orusta hefir verið skömmu fyrir 990 (um 988). Ekki mega meno ItU 
það villa sig, þar sem segir, að i orustunni hafí Eyríkr Sviakonóngr 
hinn sigrssli heitizt Öðiii til sigrs innan 10 vetra. Sfikar sðgor eio 
algengar um fornkonúnga Svía |»ad er vfst að Eyrfkr lifði ekki 10 ár 
síðan. Sigríðr stdrráða var ekkja árið 99t. En á þeUn áram, 990- 
991, andaðist þd Eyrikr kooúngr. 



UM TfMATAt t ÍSLENDtNGA SÖOUM. 

aptr aft þeiin bardaga; hefir þrf vfg Amkela orbi( 998, litla ffrir 
j6l, þá vanta&l Snorra goba einn á þrftagan, en app frá þessa Bi6lb 
enginn honam til jafns; en alla þá stand, sem Arnkell lifti, átti 
Snorri erTÍtt og ▼!& ramman reip a% draga. Nú byija þá, eptir 
ffg Amkele, deilar þeirra Eyrbyggja og Álptflrftfnga. Á þfngl 
tptir vfg Amkels (994) var gjðrt nýmœli á alþfngi am Tfgsabila; 
skyida aldrel konar vera Tfgsaftilar, og ekki karlmenn ýngri en 
16 yetra. Á sama þfngi rar þorleifr kimbi gfðr utan S vetr fyrir 
rig þetta. fH>rleifr var þ<S ekki nema tro yetr utan (994 — 996); 
þ< yar hann sf&an einn vetr á íslandi (997) , en um haasti& sama 
(997) yarb bardagínn f Alptafir&l, og sama ár nokkru fyrír JA 
fnndrínn á Vlgrafir&i. Á þfngi am yorift eptir (998) yar s»zt á 
Sll þessl yfg, og sama sumarii gj(5r%i Snorrl atför aft Birni Brei&* 
yfkfngakappa. Hyort þa% nú yar þetta snmar eih hib nsBsta (999) 
A þeir fdm til Grænlands {>orbrands8ynir, getum yér ekki meft yissu 
lagt, þd þa% sé Ifkast aft þab hafi yerib n»sta sumar fyrir kristni, og 
iri e&a tyelm sfftar ftfr Snorri I^orbrandsson meb $>orfinni karlsefni 
ttl Vfnlands. f>egar á eptir, 8amari% sama sem kristni yar lög- 
tekin, nrba Fró&ár-undr (1000). Ab réit muni sett um orastuna 
f Álptafirði sést bæM af þyf, aft þetta gjðrbist rétt á undan Frdb* 
ár*ondram, efta þyf, ab kristni kœm! hðr á hind ; þab sést og af för 
M^ra þorbrandssona til Grœnlands og fundi Vfnlands. Enn m< 
lil f»ra aldr {xírodds, sonar Snorra goba; hann yar 12 yetra 
þegar orastan yarb f Álptafirbi. Nd fékk Snorri gobi Ásdfsar 
árii 983; sést^á þyf, aJb þessi fundr gat ekkl yerib fyr en 996, 
eptir aldrí jHtrodds, en þab sanna er, ab þóroddr fœddist 985, 
er þau hðfbu yerib tyo yetr saman Snorri og Ásdfs. þtfroddr 
Tar elztr allra sona Snorra, hann kemr sfban yib sögu Ólafs helga 
og yib Grettltí. £n eptir þa&, ab máium Eyrbyggja og Álptfirftfnga 
var k^klb, og Fróbár~nndr yora liftin, og sama sumarib og kristni 
kom, þá slitnar nú aptr þrábríiin f sögunni, enda er þá abalefni 
lieDnar úti , og þab sem seglr af Snorra hin næstu 30 ár sem 
kann llfbi, má ekki álfta meir en nibrlag sögnnnar. Nd lank og 
eptir þetta þeim aga og ófribi, sem syo lengi hafbi yerib f hérab- 
inii, þar til Styrr yar drepinn 1005; þá fiutti Snorri gobi næsta 
vor ab Túngu (1006); byrjubu þá dellnr hans yib Ðorgfírbfnga. 
En 25 ár bj6 hann ab Tdngu, og andabist, sem kunnugt er, 1031, 
▼etri sfbar en Ólafr helgi f^ll. 

AUar þessar ættir, sem nú hafa yerib taldar, eru ab mestu 



840 UM TtMATAL í tSLENDÍNOA aöOUM. 

fyrir Bannan Qörft, og Idta andir f»<Srno8Íiiga, en ( dllu þörnes- 
þíngi má segja a% bygiin Bé tvfdeild: þtfmeBfhgar fyrir Bannaa 
og utan HTammsQörb, en Breii^firi^togar e&r Ðatamenn f jrir inoaD 
Qöriinn; þó var me& þeim dlium saman mikii frændeemiy en þd 
eru þ($ einlcum Brei&fir%íngar , fXirneBfngar og KJalleklfngary sem 
mestum venzium eru bundnir. Breidfirbfngakyn er nú alit kooát 
frá Aubi dljdpaabgu og frændlibi hennar, og deilist sd «tt apto f 
margar BveiUr, svosem Laxdœli og HrammBTerja, og era margtf 
85gur sem gjörxt hafa í þeeeu héra&i, og Laxdæla, einhrer hin 
mesta af íslendfngasögttm, er hMan. í Brei&afirbi Yora og mestir 
fkœMmenn á landi, flest hirbskáld og fornekáld era og þaftan og 
dr Borgarfirbi. Ættvfsi og sagnarit hdfust fyrst þar og m f 
Ebtukdttla œtt. 

Brandr prfor hinn frtfbi hefir nd ritab Breibfirbfngalíyny og 
þab hyggjum vir undirrtft til landnáma sögu um yestrland. piái, 
lángafi Brands, átti Haliveiga, dtfttur Tinde HaUkelBsonar, TCibr 
þ?f Ari frtfbi og Brandr mjög samtfba, og munu þeir liafa TerA 
samtfba þdrir og lH>rkeii EyjdlfaBon, lángafi Ara; Tfst hðldum Tk, 
ab þeir hafi eitthTab Torib skyldir Brandr og Ari, þrf Brandr hít 
og föburbróbir Ara, og Brands nafnib er býsna tftt f Brelbfiri- 
fngakynl, en ekki Terbr þd meb neinni tIbbu Bagt, hTernig «tt 
þetrra kemr saman. f>ab er merkilegt, ab f ætt Brands keoir samu 
Breibfírbfnga og Borgfirbfnga kyn, en f bábum þessum ættam Tora 
Bögumenn miklir, enda eru og dr þesBum tTolmr þfngum fieatff 
hinar bestu sögur á landl her. 

Vib Bögu Laxdœla koma nd floBtar Bogur um BreibaQ&rb, og 
þö HTammBTorjar sé höfubættin, þá er þó engin sérBtök BBfi 
til af þeim, þvf saga fxSrbar gellis er nd töpub. f>ab er ekki 
ÓTfba vandhæfí á meb tfmatal f Laxdælu, þd mun flestu mega til 
TOgar koma ef toI er ab gáð, enda er sagan BJálf Tibburbarfk, 
og nœr yfir nœrfelt hálfa abra 51d, bto þrábrinn f Bögunni slitnar 
opt, Bom nærri má geta á bto laungu biii. þi^ er H5BkaMr 
Dala-Kollsson , sem á öllu þesBa tfmabili Tar liöíbfngi Laxdæla, 
og STO Rdtr brdbir hans, og er þTf næst ab rekja aldr þelrra. 
þorgerbi, dtfttur þorsteins rau&s, gipti Aubr Dala-KoUi aama flani- 
arlb og hdn reisti bd f Hvammi, en þab var 892, eba þar um bil, 
Bom ab framan er sýnt. Höskuldr Tar sonr þeirra. Vér TitoD 
um Höskuld, ab hann andabiBt 985, af þvf má þá Bjá, ab haoB 
mon ekki hafa fæbst á fyrstu árum eptir brdbkaup þeirra KoUs 



UX TÍHATAL t tBLBNDÍNOA SÖGmf. t41 

ofþorger&ar, og er Ifkasl ttl a& hann sð ekki fæddr lamiga fyrlT 
910, og er haÐn þá á rek ▼!% p6tb gelli. Eollr rsah ekki gam- 
all, og var Hösknldr ((á úngam aldri*' er fa&ir hans andabisft. 
M ijáom vér af aldrí Rdte, aft KoUr hefir andazt fyrir 9^0, því 
þorger&r ftfr utan epdr andlát hans, og giptist Herj<S1fí í Noregi; 
«1 Bdtr 0onr þeirra roá ekki yera a(!)ar fœddr en 923, sem 
bfátt íAal getib. Nd aegir ekki um etund af Hðskuldi annab, en 
ab hann hefir yerift í ntanfei^nm um 5ndyerba daga Hákonar 
AtalsteinsfÓBtra, og yar hann hirimiAr hans; en sfl^an lét hann af 
ntanferimn, og BettiBt ab bdi, og fékk Jöninnar, dtfttur Bjarnar f 
B$aroarfir&i, en syBtar Syans á Syanehðli. Kyonfáng HÖBkuldar 
kefir yeri% nokkrn fyrir 940, þaft má sjá af aldri barna hans. 
M yerinm yir af aidri ÓlafB pá, sem yar ýngetr sona HöBk- 
aldar, ab rekja þaA sem n»st kemr. Ólafr yar 17 yetra, er 
liann fdr ntan, en þiA var nm mibja daga Haralds gráfeldar, 
qrtir a& Rdtr yar kominn til íslands. Vér hðldum þab hafi 
Terii 965; er þá Óiafr fæddr 948. £n Óiaf átti Hðsknldr mei 
Melkorkn, sem hann hafbi keypt í Noregi yetri áir en Ólaft 
fftdðiBt. Í Noregi yar Höskuidr ekk! nema einn yetr, árib 947. 
En þetta yar nd tyeim yetmm eptir a% Egill yar kominn ti! ís- 
knds úr BÍ&UBtu fttr shini. Nd er þa% merkilegt, hya& yel hér 
ber saman. Ólafr hitti Hákon kondng f Vfk ausir; en af kon- 
fagasðgnnnm og Elglu yitam yðr, aJb einmitt þessi árin yarHákon 
sabr f landi til a% yerja land fyrir áráeum Dana. Vetrl eba tyetm 
fyr fdr hann herferb sfna til Ðanroerkr, og styrkir þetta þa%, 
Nm yér ábr höfnm sagt f þessu máli. pkh mun fara nyðg nærri, 
á Ólafr pá sé fæddr þetta ár, enda keror þaí) helm yi( þa6, 
sem Bðar segir. þá yar Ólafr 7 yetra, er Vigdfs á 6odda8tð6am 
foAabi manninum fyrir eptirsdkn IngjaldB Saubeyja-go<^a (955). 
Vigdfs yar sonarddttlr Ólafs féilans, helir hdn þyf þá yerift dng 
A Mfiy er hdn yar gefin f>drbi godda. Vigdfs sagb! skflít yVb 
}kSi%, en hann ifk þá til fdstrs Ólaf pá, 8j5 yetra gamlan. f>a% 
Bftsta, eem Bagt er frá, er drukknan þorsteins surts. Á sðgunni 
er ab sjá, sem þa% yæri f þa% mund, er Ólafr pá yar 12 yetra 
(MO), enda ber þyf ölddngis saman yíb þa%, sem af 'óItvl má 
rfta, þyf þai yar f sama mnnd Bem þeir hdfust til mannyirðfngar 
B5rkr ðigri og þorgrfmr, og yerlr þa% einmitt þessi árin, en ekki 
fyr, sem sjá má af aldri ÓsyffrB Bpaka. Nd fdr Ólafr ntan 965, 
ög var þá t1 vetm. Fyr hefif þal^ ekki veri&, þyf tyo yetma 



t44 UM TÍMATAIi i ÍSLBNDÍNðA 8Ö6UX. 

ttlla, aK Bdtr hafi fyrir nokkrutn Tetmin Teri% kominn út, cr 
þetta var, og man títkoma hans þyi Tarla hafa Tertb sAar en 940; 
en þab Tar ekkl fyr en nærfelit 20 Tetram sfbar a& Rátr f6r ntaii, 
Og hann bab Unnar, þTÍ þal) Tar um daga Haralds gráfeldar; er 
þTÍ nœrfellt 20'ára hiaup á fyrsta og ölbrum kapftttlanam íNjála; 
kann þa% a& Tir!ba8t kyniegt í fyrstu, en þab er af tímatali olia bei^ 
legt ab STO hefir Teri&i^ þTÍ þegar Rtftr fiSr utan, þá Tar Hallgeilr 
gípt Glúmi og fulitAa kona, og œtti allr sá kaflinn um kTon£ÍB| 
HaUgeriar a& koma þar inn eptir (milli kap. 1 og 2), og fyrir 
framan sögona um btfnorft Rúts. þá Tar Rdtr komion A Rál- 
stðium, er hann spáii fyrir Hallgeri)!, og hér er um getíi. •- 
Rdtr hefir Terib Tart tvítugr, er hann kom fyrst dr Noregi, 
og Tar þa& á öndTerðum dögum Hákonar Aftalsteinafdstra, of 
sjáifsagt sftar en Ounnhildr og Eyrfkr bltfiöx flýfti land , var þv( 
Rdtr meir en tuttugu Tetr á íslandi, ábr sögannl TÍkr austr i 
RtegárTðlln, og hann ba& Unnar Marbardðttur; þar af kemr þil, 
a& BTO er a& sjá, sem þeim ekki l>eri saman ^Qáln og Laidsin: 
segir Njála, ab núðg ástdUegt Tæri me% þeim ÍMrcbram, en Lai- 
dælu segist þar n^bg dlfkt frá. p6 hafa bábar satt tH síns mlk, 
eg skiptir aft eins þvf, a% Njála tekr vib, þar sem hln hfttHr. 
Framan af Tar n^ög fátt í frændsemi þeirra dtaf arfi Rdts, sea 
HSsknldr sat yfir , en sfian sættust þeir hellnm sáttam , og nmt 
ekki 8fga% þab sem Njála segir af Tinfengi þeirra brœbta sAib. 
Um Laxdœlu má reyndar segja, ai hdn hailar mdli á Rdt, og er 
anftsætt, uSb halda þar sannast þab sem Njála segir. Rdtr nr 
Titrastr þeitra brœ%ra og gdbgjaniastr , og leitatii Hðskaldr hsns 
ráfta lA í öllum máium, og mun hafa gjört svo fram á banads^) 
og á þfngi fyigdust þeir hvert sumar. Að Rdtr hafi og TerA 
hoUr Tinr og heilrá&r Óiafs pá lelbum TÍr ekki grun ab, of 
allt hTað í Laxdœlu segír þar á mdti, þá ber ab álfta, d^ þer fd 
sögnnni Tikib til hins Terra. Nd höfum Tér hdr tðhiTerta ▼iM> 
fyrir aldri Rdts. Vér sjáum af Laxdœlu, og svo af Njálu, ab lUtr 
kom dt um öndverba daga Hdkonar Abalsteinsfdstra. £n þsr if 
stet þó, ab hann hefir ekkl Terib sto mjðg dngr, er hann Tar mflt 
Gunnhildi, þetta er og an&TÍtab af ætt Rdts, ab hann gat ekki yeift 
frumTaxta mabr á dðgmn Haralds gráfeldar, þar sem mtfNr 
hans má kallast iandnámskona; hdn sem giptist Dala^Eoll sanft 
Tor og Aubr reisti bd ab BFammi , og kom þyf gfafraxta kfBfd 
tll lanés, og er anbséb ab l^rger&r hefir þd hfotlft $lb Tera hátt i 



UK TtMATAL f fSLBNDÍNaA SÖGUM. S4& 

fiiDtags aldri, þó Rátr sé ekkfi fæddr fjt en rdmt eptir 9ð0; 
þtirrn hnbhta Höekuldar og Rdte má œtla ab hafi verib sto* 
Bem 10 ára aldfamunr eba 15 í mesta máta. þab var ab mtU 
IB Torrí írib 963^ ab Rdtr baib Unnar, og fdr sama snmar otan* 
Haraldr gráfeidr var þá í Vík austr, en þar varb hann ekki 
iftandi fyr en þetta ár. Um vorib 963 drap hann þá Tryggya 
og GQbrðb, sem á&r höfbu rfki þar. Tvo vetr var Ráir utan 
(963—965), þá fékk hann Unnar, og voru þau þijá vetr saman 
(96^---968), en á næsta alþíngi þaban (969) deiidi Rdtr vib Mörb 
átaf mundi Unnar, og ber þessu saman vi& þa%, sem enn mun sagt 
verba, ef talib er frá vígi þráíns, og fellr saman hvern veg sem 
Mh er. Af orbum Njálu s^st, ab Gunnhiidr hafbi haft spurnlr 
flyr af ætt Rúts, en hafbi ekki séb hann fyr en þá. Konúngr 
þekkti þá engin delli á honum, og Gunnhildr segir svo : i,ab Rdtr 
sé vitr mabr sagbr og vel ab s^r". þetta reyndist hennl og 
orb ab 85nna. Laxdœla segir, ab Gunnhildr kvab hverjnm gánga 
til hyggjuleysi ebr öfund, er nokknrn tók tll jafns vib Rát. Ubi 
Gunnhildi má segja, ab hdn var bæbi bezt og grimmust Islend* 
íogom. Rdtr var fertugr, er þetta var og faann fdr ntan, en 
liflfSmtugr er hann skildlst frá Unni, og varb þeim engra barna 
aabib, sem aUkunnngt er. £n nd segir svo, ab hann ætti 16 sonu 
la 10 dætr, og œtti tvær konur abrar en Unnl. Hann reib á al- 
þÍBgi meb 14 sonu vaxna, og þdtti þab ágætt (Laxd. kap. 19; 
Landn. 2. 18); Landnáma nefnlr 15 sonu hans meb nafni, ogfimm 
4ctr. Nú er dhugsandi, ab hann hafi átt öU þessi börn eptir ab hanu 
ú\\á\8t frá Unm, og þegar vér nd vltum, ab hann hafbi verib á 
tslaadi meir en 30 vetr ábr hann fékk Unnar, þá er aubsætt, ab 
alna af þeim þremr konnm sínum hefir hann átt á því bili, en Unnr 
Marbarddttlr er í mibtb^ Á þenna hátt verba menn ab sætta 
þessar tvær sðgur Laxdæln og Njálu, enda er þá litlu haggab ( 
mok og vern af því, sem hvor þeirra segir. Á Njálu er reynd-. 
ar ekki ab sjá annab, en ab Rútr hafí verib dngr er hann bab 
Unnar, og hafi hún verib fyrsta kona hans ; en þab er abgætanda, 
«Í Njila er af Rángárvöllum, og slepplr öilu um Rdt ab framan, 
H getr ekkl þess ab hann var fæddr í Noregi, en þess getr Lax- 
tela, en nefnlr ekkl á nafn síbari utanferb hans, og nefnir ab 
ei&B bdnorb hans til Unnar. Svo menn hafi enn flelri sannanir 
fýrtr aldrl Rdts, þá viljum vér enn tílfæra þab, sem seglr um 

23 



Z4é UM TfMATAL i ÍSLBKDtNaA SÖeUM. 

Titskiptí lians vii Eldgrfm, því þar á er aabiM, ab R<lf var tSlii- 
yert eldri maftr, en ella mœttl þykja, enda kemr þetta og vel heioi 
yíb þaJby sem sagt hefir veríb am aldr hans, nema hvab þab miin 
nokkub öfgar, ab hann hafi þá veri& fullt áttrœdr. Vér getna 
nú raunar eigi ölddngis ttlteki^ &ríl, nær Rútr drap Eldgrfm, ei 
þab var á þeim vetrum, er Gubrdn Ósvífrsddttir var tfgipt í TdDgit, 
eptir dau&a þdrbar íngunnarsonar , nálægt því sem Kjartan fir 
ntan, eba svosem 995. Áttræir var Rútr þá reyndar ekki, en þ< 
á áttrælis aldri, enda er þá og iíklegt, a% hann hafi fyllt tuginni 
og lifab framundir eba jafnvel framyfir krlstni, og andast ttm 
vetrum a&eins fyr en Ólafr pá, briSburson hans (bls. 225.) j 

pÓTÍr gellir var þ<$ um allan þenna tíma mestr höAfngi í i 
Ddlum. Ólafr feilan, fa&ir hans, var ýngstr barna þorstelns raiid* \ 
og um tvftugs aldr er Au&r anda%Í8t, á brdbkaupsdegl hans (908), | 
þvf svo er ab sjá, sem hann hafi Yeri& yetrgamaU ebr mjög dngt j 
þá er faltiir hans anda&ist (hérumbil 888). Nd hefir þá f>drir gellir ! 
Og þau systkin hans fœizt um 910. þessu ber vel saman vib ' 
aldr barna Olafs , svo framt sem vér kunnum skil á. f>TJár erv | 
nefndar dœtr Olafs: þtfra, er þorsteinn þorskabítr átti, og sea ! 
giptist honum, sem Bhh verir af aldri fxorsteins, hérnmbll 980*932; ; 
Helga, er átti Gunnar Hlffarson; Jdfrfðr, ýngsta d<Sttlr Gnnnars, 
er fœdd um 952; má af þvf marka aldr Helgu. þdrdfsi, þríbjn 
ddttnr Ólafs, átti þórarinn Ragabrdiir, og roun hún á aldr vil^ 
hln bðrnin, e%a nokkru ýngri. þab var því ekkl f fyrsta sioni, 
ab þeir frœndr frá Varmalœk sækti mægbir til Breibfirbfnga, er 
Oldmr, brdbir þdrarins, beiddi Hallgerftar, og hefir Gldmr þtr 
fylgt dœmi brdður sfns; ella voru ekki miklar mægblr BreðMM- 
fnga vib Borgfirðfnga, enda þd þetta sé ekki elns dœmi. íngjaldr 
var enn sonr Ólafs feilans. Nd segir svo f Laxdœlu, ab Vlgdfi 
væri ddttír íngjalds, sd er skildi vi% þórb godda um 955, þ< 
er Ólafr pá var sjö vetra gamall. þetta þykir nú sem n^ 
getl verib , ab Ólafr væri afi Vigdfsar , enda má og vel vera, A 
hér sé réttara þab, sem Landnáma segir (2. 19): aft Vigdfs T«ri 
ddUir Ólafs, en systir íngjalds og pótisf gellls. p6tbT gellir vsr 
gðfgastr barna Ólafs. Enn er nefndr Grani, elnn af sonum Ólati 
feilans, en svo h5t og sonr Hrdlfs alb Gndpnfelli, enda eni H 
bæbi Breibfírbfngar og Eyfirbfngar komnir af SigurU Fafnlsbaai. 
Um dauba Ólafs feilans segir f Laxdæln, a5 bann hafi lifi> 
f Hvammi citil elli'', og er þetta enn fremr tiltekib, og sagt, at 



UM TfMATAL t tSLBNDfNOA 8ÖGUM. MT 

hann rar þá nýandabr, er ólafr pá fæddÍBt (948). I>etta kfiml 
nú allvel heim, og gœti þá vel heitib svo, a% hann byggi þar tll 
elli, þvf Olarr íeilan er, sem fyr er getib, fœddr skdmmu fyrir 
990, ogLaxdœla segir berum orbum, a% þab stœbiet mjög tvo á: 
andlát Ólafs feilans og fœbíng Ólafs pá. þetta er og vel Ifklegt, 
A 8V0 hafi til borib, a% Hðskuldr gaf ýngsta synl sfnum nafn 
hans. f>e8Bu er þtf tvennt tii fyrfrstobu: a% Landnáma (5. 15) 
BeFnir þdrb gelii meft höfifngjum landsins, er þa% hafbi 60 vetr 
verib byggt (930—935), og er þab þá hennar œtlan, al Óiafr 
firilan haíi þá verið andabr. Annaft er þa%, sem segir um deilu 
þeirra þorgrfms go%a og þdrnesfnga og fjtfribdngsþfng, sem þá 
var sett. Til þessara mála er ab eins getib þórbar gellls, en 
ekkí Oiafs fð&ur hans, og a% þdrbr geilir settl fjdrbúngsþfng og 
enginn annar, er ekki efunarmál. þab var svosem sumarib 932 
ab þetta var, og er þab hib fyrsta sinni ab þórbar geilis *er getib 
f Bðgum ; hefir hann þá verib hálfþrftugr, eba vart þab, þvf hann 
anin elztr af börnum Ólafs. Nú má þtf vel vera ab Ólafr feilan 
kafi lifab framyfir þenna tfma, en Mtib son sinn inna af hendl 
51i þfngskii, og lagt öll mannaforráb f hans hendr, og er ekkert 
m^t! þvf, ab þtfrbr hafi tekib upp fornt goborb á alþfngi, og sð 
bann þvf talinn meb 8t<$rmennum landsins á þessum tfma; Ólafr 
kemr hvergi vib sðgur, og mnn' hafa verib fáskiptinn og hógVftf 
en þórbr gellir þegar á tSnga aldr! forvitri, og lagamabr mesti og 
Hklandadr; má þvf vel ætla, ab hann hafí stabib f öilum stdr- 
málum f lifanda Iffi föbur sfns, enda kemr þdrbr vib sðgur mestan 
hltita aldar þessarar, og meir en flestir abrir, þvf hann var höfub 
og forysta allra Ðreibfirbfnga ; má þab vel vera ab þetta hafí ollab 
þvf; ab menn hugbu ab Ólafr feilan hefbi dáib fyr en var f raun 
rittri. Annabhvort er þá ab ætla, ab Olafr hafi andazt fyrir 930, 
og má þá kallast, sem hann hafí andast núög tingr, þar sem hann 
þá var Iftlb meir en fertugr; en þá er haggab þvf, sem Laxdæla 
legir, ab hann yrbi gamall mabr, og f þvf efni er varla líklegt, ab 
l>eirTÍ sögu mundi skjátla; aböbrum kosti er ab fylgja þvf sem Laz- 
Ma segir, og er þab oss næst skapi: ab hann hafi andazt f þab 
mnnd, er Ólafr pá fæddist (948); en þá hefir hann verib sextugr eba 
þ&r i borb vib. Bágt er ab segja hvab ((feilans*' nafnib þýbi, sem 
tini Bvo mðrg ðnnur ættamöfn; sonarsonr Oiafs hét fýlsennii 
og má vera ab þoBBi nðfn sé eitthvab skyld ; en hvort nafnib er 

23» 



94» ÐM TÍMATAL í Í8LEN0ÍNGA 3Ö0UM. 

dregift af œttarfylgju, eba hternig á ]>vf stendr, getam Y^r dú 
meb engu mdti sagt, nema hvab miiclar og rammar fylgjur jafntt 
fylgdn ætt þessari, og eru þess ntfg dæmi; yar mönnum tftt 
f þessari œtt alb icenna börn sín þar vib, svosem gelli, pá, og 
ýmsum 5brum heitum. 

þdr&r gellir var raikill höfbíngi og lcemr vfba vib fiðgiir. 
Himn var ættmargr, og dætr hans mægbust um alU land; mi 
vel segja, ab þtfrbr gellír leg&i grundvöllinn til þess mikii 
rflcia, sem Breibifjörbr á sfban harbi um allt land, svo ab varb 
hefír nein ætt orbíb voldugri á landi hðr en hans. Um tfnia- 
tal f sögu þdrbar gellis er eitt og annab athugandí, en þ6 er 
sums getib ab framan. f>au atribi í œfí þdrbar, sem vér vitam, 
eru þessi : hann var hálfþrftugr eba vart þab, er hann setti fjói^ 
ÚDgsþfng f þdrsnesi ; þá er hans enn getib, en Iftib eitt, eptir skilnA^ 
Vigdfsar, systur hans, og þ<$rbar godda á Goddastðbum (955); en 
hálfsextugr deildi hann vib Tángu-Odd , og settl íjdrbdngsddm á 
alþfngi (965). þetta tvennt, og einkum þd hib síbara, er einhver mestí 
atburbr f stjdrnarsögu landsins, og er þab eitt ndg til ab halda 
á lopti alla œfi nafni þess manns, sem setti þessi lög. Utanhér- 
abs hafa og farib miklar sögur af honum, og mætti þeim sem 
honum fylgdi. Ðorgfirbfngar sögbu, er hann deildi vib Tángs- 
Odd, ab ((mabr vœri kominn vestan dr Breibaíirbi, sem svara kanÐÍ 
Túngu-Oddi, og var hans hljdmr og rödd, sem grabdngr gelldí** 
(Hœnsa-þdris s. kap. 13); er aubsœtt af þvf, ab gellir (af: «,ab geHa**) 
er grabúngsheiti, en grabdngr var kynfylgja þdrbar og Ifklega enii 
fleiri manna f þeirri ætt, og fyrir þá skuld mun þdrbr hafa boríb 
þetta nafn. Ab þessi var trd manna: ab slfk væri kynfylgja 
Breibfírbfnga, má og sjá af sögunni um Harald kondng Gormsson, 
er hann sendi Finninn til íslands hamförum, og hann kom fyrir 
Brelbaíjörb, þá kom mdti honum grabdngr mikill, og db á sciiui 
dt, og tók ab gella dgurlega; fjöldi landvælta fylgdi boDom 
(Hkr. Ól. s. Tr. kap. 37). glfk vörn var yfír Breibafirbi om 
daga þdrbar gellis. Nú segir f annálum fslenskam, ab þdrbr 
andabist 965, sama ár sem Tdngu-Oddr. Um Odd höfam vér 
talab ab framan, en hvab þdrb snertir, þá er nokkub vandhæfi A 
fá vissu um andlát hans; þd höldum vér fortakslaust, ab hann hat 
lifab ekki allskamma hríb fram yfír þenna tfma. þab má nd reyndar 
segja, ab hann kemr lítib sem ekki vib sögur eptir Blund-Ketilfl 
brennu, og afLaxdœlu er ekki vel hægt ab rába um dauba hans; 



UM TÍMATAI. í fSLENDÍNOA SÖGUM. S40 

sagan sjálf er nokkub sandrlaus alla þessa stund, og talar meftt 
um Laxdæli, en vfkr mjög \ít\Í a% þeim Hvammsverjum. þ<$r&ar 
fellís er þar ekki getíb eptir máliii um f^ Vigdísar, er bdn 
flkildi Yih þdrb godda (um 9ð5); þö vitum vér af ö&rum 8ög- 
niH) áb þa% var fuUum 10 vetrum sAar alb þdrbr deildi vi& 
Táogu-Odd, en í sögunni er þess alls ekki getlb. f>ab er þ^ 
lagan um Harald Gormsson, sem helst raá halda sér til í þessu 
efni, og er af faenni sA sjá, sem póvhr haíi Ufaft fram undir 980. 
flaraldr Gormsson fdr til Noregs svosem 978, þrem vetrum, e%a 
t?o, eptir strfbíb y'A Ottó keisara; þá er aft sjá sem þdrðr gellir 
hafi reiib enná Iffi; þ<$ sagan sjálf umFinninn sé landvœtta saga, 
er þ<5 varla fullgild orsök fyrlr þá skuld a!b véfengja þab, ab pótbi 
bafi þá veríb á Ifíi, og þvf sAr, sem hinir hðf&fngjarnir f hinum 
Uutam landsins eru r^tt til nefndir: Eyjúlfr Valgerðarson (f 984), 
Brodd-Helgi (t 986), þ<$roddr gobi (t hérumbil 1002). Nd vill ])á 
og Bvo vel til, aJb hér má enn tilfæra aira sögu þessu máli til 
ftyrkíngar; en þab er Reykdœla. þar talar um mann, semþ^Sr&r 
g^lir haf^i sektan i þfngi, og sem nú leitabi hœlis hjá þorgeiri 
Ljdsvetnfngagoba, og sendl f>orgeir þann mann til höfuðs Vfga- 
Skútu (Vem. s. kap. 21). Á gánginum í sögunni er nú aubsib, 
a% þab var þá f hib minnsta komib ekki svo Iftib framyfír 970. 
iskell goM var laungu daubr, og margt íleira roá telja þvf til 
sðnnunar. þetta nægir til ab sýna, ab þab mun vera rángt, 
lem í annálum segir um dauba þ<Srbar; en hvort hann hefir lifab 
fuilt 8V0 lengi, sem rába mætti af sögunni um Finninn, þab þorum 
ih þ<$ ekkl ab fullyrba, helzt fyrir þá skuld, ab þá verbr svo 
mjórra muna vant, þar sem vér vitum meb vissu ab, árib 982 
var þ<Srbr andabr. þar höfum vér margar g<íbar sögur tll frá- 
sagnar. I Kristnisögu er Eyjdlfr gráí, sonr hans, talinn meb höíb- 
ÍQgjum á Vestrlandi, þá er Fribrekr biskup kom hfngab til lands 
981, og á þessum sömu misserum var þab, er Fribrekr biskup 
og þeir þorvaldr KobránssoT\ f(Jru vestr í Hvamrassveit, bj<5 þ<5r- 
arinn fýlsenni þá í Hvammi, sonr þ<5rbar, og var þ<5rbr gellir 
þá andabr. í Eyrbyggju getr heldr ekki þ<5rbar vib þfngdeilur 
|>er á þ<5rnesþfngi , sem urbu fyrstu ár Snorra goba, ebr árin 
980—982, og sfbasta árib (982) er sagt meb berum orbnm, ab 
synir þ<5rbar sækti Eyrík rauba til sektar þar á þfngi , hefir þvf 
þdrbr þá verib látinn (Eyrb. kap. 16—25). Mundi því leika á 



S50 UM TfMATAL Í ÍSLENDÍNGA 8ÖGUM. 

BYOfiem þremr áritni dauia-ár þtfrbar, og er þab nokknb tspt, 
en 8V0 mfkil þykir þd rába mega af Reykdœlu og Bögunni qib 
Finninn, sem þdrbr þ<5 hafí lifab framyfir 970, enda værí og bitt 
jafn-<$líkiegt, tA hugsa: aft hann, og bábir þeir Tdngu-Oddr, bii 
dáib ab vörmu 8pori eptir a% þeir höfbu deilt á þíngí, og er iík- 
ast a% hvorirtveggja hafi lifab 8Íban ekki alliitla hrfb. Nd hefir 
þdrbr gellir, er hann andabist, verib á sjötugs aldrí, en hafti 
verib hérabðstjdri um Breibafjörb nærfellt 40 vetra. t>a& er 
eptírtektar vert, ab Snorri gobi ttfk vib búi og mannaforráU iiib 
eama leiti og fxSrbr andabist, og tekr þar einn vib af öbrum, en 
þeir tveir hafa verib menn stjdrnvitrastir f Breibafírbi í fomnB 
s<5gum, og mestir höfbíngjar. Af pótli gelii hefír verlb sb^ 
en sem nú er týnd, þvf mibr. Hennar getr f Landnámu (3. H\ \ 
og talar þar um Krosshdla í Hvamms landi , sem Aubr faafbt trf | 
á; segir svo: ^þar hðfbu frændr hennar sfban miktnn átrdDati| 
hdlana; var þá gjör hörg, er bldt tdku til, trdbu þeir þvf ab þeir ! 
dæ! f hólana, og þar var þdrbr gellir leiddr f ábr hann tfín] 
mannvirbfng, sem segir f sögu hans". Svo mikla trd hoíh| 
menn á hérabsetjdrn hans, ab menn sðgbu ab forfebr hans fram-l 
libnir hefbi numib hann til sfn lifandi og lagt yfir hann haiD- 
fngju sfna, ábr hann tœki mannvirbfng f hérabi. 

Vér skulum nd ab lyktum geta nokknrra af börnum þtfrhr 
geilis. Hann átti 3 sonu, er nefndir eru: Eyjúif grá, þ^rtriim 
fytsenni og þorkel kugga. þtfrhlldr rjdpa var ddttir hans, er átti 
Snorri, sonr Höfba-þtfrbar, og enn fieiri dœtr áttí hann. þesn 
öil börn átti hann meb Hróbnýju, ddttur Mibfjarbar-Skeggja. 'HI 
dæmis um aldr þeírra barna þdrbar skulum vér taka Eyjdlf gri, 
sem vér höfum sannastar sSgur af. Hann var iángafi Ara frö^a, 
og Ari segir sjálfr svo f ísiendfngabtfk sinnl, at Eyjdlfr uvsrí 
skfrbr f eili sinni, þá er kristni kom á ísland*' (íslend. b. kap. \í)t 
má og vera ab hann sé meb elztu börnum þórbar, enda er haim 
varla fœddr laungu eptir 930. Eyjdlfr grái var 978 um vetr- 
nætr ab vfgi Gfsla Sdrssonar. þorkell Eyjdlfsson var sonr hans: 
hann hafbi einn vetr hins fimta tugar, er hann drukknabi (Laxd. 
kap. 76). þab var um páska 1026; er þorkell þvf fæddr 985, 
og er rángt, þab sem annálar segja, ab hann sé fæddr 979, er 
Laxdælu betr trdanda til þessa. Nokkub fram yfir kristnl hefir 
þ<5 Eyjdlfr grái lifab ; því um þau árin (h&rumbil í 002) var þaí, 
ab hann veitti Hávarbi ísfirbfng, og Steingrfmr sonr hans (Lande. 



DM TÍMATAL í tSLSNDÍNOA SðOUM. 8ft1 

2. 28). í HAvar&ar sðgu er þetta ránglega eigÐa^ Steind<$ri frá 
Eyrl. Eyjtflfr BölTerkBson, er Teginn var á alþfngi 1012, þegar 
brennaniáli& yar sAt, rar sonarsonr Ejjúlfs grá. Ekki eru abrir 
nefndir Bjtkiv Eyjtilfs, en þessir þrfr, en f^orkell einn er ágstr 
af þeim. Hann rar um sfna daga mestr höfbfngi vestanlands, 
annar en Snorri go%i. p6 nd Eyjdlfr grái flyttl þar vestr á 
tveltir ab Otrardal, þá roun þd varla efunarmál, a% hann mun 
bafa haft forráb f Breibafírbi eptir andlát f>dr%ar gellis, fö&ur sfns, 
sem þeir bræbr hans, fH>rkell kuggi og þdrarinn fýlsenni, en þdr- 
arinn hMt Hvamros landi, og mun þab hafa ollab flutnfngi Eyjdlfe 
vestr, a% ekki var héra^ib ndg fyrirþáalla; þd var þa% í lifanda 
IfS þdr^ar a% Eyjdlfr fluttl vestr. Eyjdlfr grál varft nd kynsœl- 
Mtr allra þeirra bræira. Um þdrarinn fýlsenní vitum vér fátt ab 
segja, og ekkl vitum vdr neitt nœr hann andabist, þd mun þa% 
hafa verift nokkuft snemma, og heldr ekki vitum vér hver eptir 
kann komst a% Hvammslandi. Sama er og a& segja um þriftja 
br<Sbarinn, }>orkel kugga, a& hann kemr alla ekki vi& sögur, en 
þorsteinn, sonr bans, er þeim mun kunnari, og er þa% a%einB af aldri 
þorsteins áb geta mœtti til um aldr fðl^ur hans, og var {>or8telnn 
á sama reki sem þorkell Eyjdlfsson, brœbrdngr hans. f>orsteiun 
Tar veginn haustii eptir ab þorkell drukknaibi um vorib (1026). 
þetta allt kemr nd vel heim vib aldr þdrlbar gellis, og mun þvf 
eigl þetta, sem sagt er, geta skakkab neinu, sem munar. þorkeli 
ÍLuggi höldum vér ab bdib hafi f Ljáskdgum, sem f^orsteinn sonr 
bans, og haft go%or& óg hof á bæ sfnum. í Ljáskdgum sést enn 
típt af miklu hofí, og mikib dý ehr sfki bjá, sem kœfð voru f 
kvikendi þau, er til bldts voru Mfb. 

þeir eru nd enn fleirl atkvæftamenn, sem uppi voruíDölum 
nni þessar mundir, en þeir Laxdælir og f>drbr gellir og hans 
synir, og má þar telja fremst f flókkl Álf f Ðölum og hans lib. 
Álfr f Dölum lifbl nm mibja þessa öld, þvf brdbir hans fðll 965. 
Alfr m afí f>orgiIs Höllusonar. 

Strandirnar (Fellstrðnd og Skariströnd) og Saurbær Ilggjanokku& 
Bvo á milli þfnga, og voru f ðndverða Íslandsbyggfng nokkuft frá- 
Blíilin Dölum, þd a% á sfl^an breytfng kæmi á þetta, og laungu sfftar 
físQ þar upp stdrmenni, sem hðf^u undir mikinn hluta lands *, þannig 
▼ar þorgils Oddason dr Saurbœ, og ætt Hvamm-Sturlu var meb- 
fram lcynjub þaftan. Vér höfum nd nóðgsvo litlar sögur dr þessum 
Bveitnm frá þessum tfma; þær sem til hafa veríb eru liftnar undir 



1 



86S UM TÍMATAL í ÍSLENpfNOA 80OUM. 



lok, 8T0 flem EjalleklÍÐga 6aga, og StraDðamenn og Saurb»ÍDgar 
koma Htib sein ekki y'A sögar Brei^fír^íaga, svo sem Laxd«la; 
fiýnir þaA hvab þær œttir, sem þar bjuggu, eins og voru ár 
bygb. £n ef vér hefbum sðgur af Rey knesíngam , sem vér þW 
mibr ekki höfum, þá mundum vér vita melra úr þessum BveituB, 
því öll aaga þeirra lýtr á þann bdginn. Ejalleklíngar eru þeir 
eínu, sem koma vib Eyrbyggju, því œtt þeirra var þar olL 
Barna-Ejallakr var nú einum lib síbar en Bjorn austrftni, eo 
samliba Kjallaki gamla ; eru því synir Barna-Kjallaks á líko reki 
vib þorgrfm go^a, og hafa þeir lifab fram á mibja þessa öld, ei 
Ejalleklínga saga gjörbist um þeirra dag, er synir þeirra vora 
vaxnir, vitum vér því delli á þeirri sögu. Kjallakr lifbi nokku) 
lángt fram, þab sjáum vér af Gull-t><Sris sögu : því l>egar Guli-þödr 
reib í erfib eptir Gils skeibarnef, og Steindlfr lági fdr subr yíir 
Qorb á hendr þeim þdrarnl krdk, og bardaginn varb, þá segir 
avo, ab Steindlfr gjðrbi orb Ejallaki vin sínum og sonum hans, o( 
voru þeir allir meb ab þeim vfgum; þar af er ab sjá, sem þeir 
brœbr muni ekki vera fæddir laungu eptir 900, því orusta þetsl 
getr varla hafa verib iaungu eptir 920, og mun þvf Barna^EjaU- 
akr hafa Ufab nokkru lengr en nafni hans fyrir sunnan íjðri. 
Vér teljum <Siíklegt, ab nokkurir af þeim brœbrum ^jallakssonQia 
hafí verib á lífi, þá er Illugi svarti stfkti fémálíb (980); Kjalleklínsa 
frá Felistrðnd er þar þd getlb, og Tinforiii, er varbveittí flb, og 
bélt því fyrir Illuga, er eflaust hinn sami og dóttursonr Bama- 
^allaks, sá er Landnáma nefnir, og var því von ab þeir fræodr 
veittist ab því máli. Tveim vetrum síbar er og getib Kjallekl- 
fnga, er Eyríkr raubi var sóktr til sektar á þdrnesþfngí, og veítto 
þeir Eyríki; er þá og ab sjá sem þeir bræbr hafí verlb daoMr, 
en uppi barnab^rn Kjallaks. Vib þessi mál var nú helzt ribino 
Eyjúifrdr Svíney', bróblr Tinforna. Eyjulfr var þab, sem leyndi 
Eyrfki f Dímunarvogl. þegar þetta gjörbist má ætla, ab deilQr 
þeirra Kjalleklínga vtb Ljótðifssonu hati fyrir laungu verib libBar 
af stokki. Lengra fram vitum v^r fátt af þeim frændum a^ 
segja, og eru ekki ættir frá þeim taldar lángt. fiess roá geU| 
ab þorgrímr þaungull Kjallaksson, er sagt er ab bdib hafi undír 
Felli, hefir verib andabr, ebr kominn þaban ab minnsta kosti, þá er 



■) Svíney lieilir ná Purliey; porlca (:=sgyUa) mun vers norrent orð, sbr. sicfn- 
pvLTk^j í Sogni og JÞráodheJroi er orðid eon ilgeogl (sbr. poreut)* 



UM TtMATAL f ISUNDÍNOA SÖGUM. 

Hallgertr giptist f fyrsta sinm, þyí liöndi hennar var þorvaldr 
ÓtTÍfrsaon, og \ii6 hann undir Felli (á Stabarfelll), og yei^r 
ekl(i aHb a& þeir febgar liafi verit ( yenilum eir frAndeemi rtb 
Kjalleklínga, nema ef Ó8yífrs*nafni& þtf skyldi benda til þese, 
þyí ekki þekkjum yér abra meb þy( nafni en þenna, og syo 
OiTÍfr iunn spaka, og má yera at þessir tyeir bafí yerib 
skyldir, Nú mœiii af þessn rába, ab deilur þeirra og IJtftdlfs* 
•ona hafi yerib um garb gengnar um 960, er þoryaldr f^kk Hall- 
gerl^ar, þyí þá bjtf þocgrímr þaungull enn undir Felli, er þ»r 
deilur hdfust, og reis deilan af meini þyí, er ddttir hans haí%i 
teklb og kennt yar Hrafsa Ljtfttflfgsjni, sem sagt er ab yæri 
risaættar ab mdberní (Landn. 2. 19). Sagan um allt þetta er 
ab sjá sem yerib hafí nokkuft kynleg og forneskjuleg ; ágrip sdg- 
imnar í Landnámu yer%r yarla skili&, þö má rába i þrá&inn i 
Mgunni, og hefír sá, er Landnámu reit, kunnab þessa sQgu, ebr 
kaft hana fyrir sér (bls. 226). 

En þd \ÍT nú yítum fátt af Sjallekiíngum, þá yitum yðr þd 
enn minna um Geirmnnd heljarskinn, og þessa minnst um hans 
sfkyæmi þar á Strðndinni. Um aldr Geirmundar höfum yér talab 
at framan (bls. 228), en ekki er hægt met neinni yissu aJb segja 
Qm dauba hans. Geirmundr yar tyíkyongabr, og yar fyrri kona 
lisns af fornri konúngborinni ætt austan af Gautlandi, og er hdn 
köllai Gauts ddttir Gautreks sonar hins örya, sem ab Kkindum er 
binn sami ogGautrekr konúngr, fabirHrdlfs kondngs, og kemr þessi 
forneskju-konúngsætt á þann hátt inn í landnámsættir íslenzkar. 
M eru ekki taldar ættir frá neinu af börnum Geirmundar, nema 
Ýri, en hdn giptist utanhéra&s, og eru þalban raiklar œttir; yér 
Titum, ab örn hét einn sonr Gelrmundar, og þykir líkast sem 
kann hafi báib ab Geirmundarstöium eptir fo&ur sinn og haldib 
app mannaforráii um Ströndina, þd engar sögqr höfum yér fyrir 
þvf, en þd ekki fari sögur þar af, má þd œtla ab þar hafí jafnan 
\Aíb stórmenni; ekki yitum yér heldr, nær menn fluttu bæinn 
upp undir skarðið^ 

Af Steindlfi höfum yér nokkru meiri sögur en af Geirmundi, 
kemr þab af þyf, ab hann kemr vib Gull-þdris sögu, og segir 



*) ^rsla sfna og vínnulýð er að sjá sem Geirmundr haO halt þar sem nú 
beitir á Haoheimum, vi5 tánfót k GeirmnndarstdAuin, þö nú eigni meon 
þaft Ólöfa hinni riku. 



•M UM TÍMATAL i ÍSLSNDÍNOA SÖGUM. 

þar greinilega frá falK hans, hyeniig þab barst lA. Steintflfr rar 
tðlavert ýngri en þeir Geirniandr heljarskinn og Úlfr sl^jálgi, [iTf 
Atii hinn raaii, 8onr Úifs, átti systar SteintflfB, og Öndtftt, dbn 
eyatnr Steinölfs, átti Kjallaiír gamli; má því ætia abStein6lfr hafi 
iíonii& dngr dt, þar sem tveir Bjnir iandnámsmanna áttn sína sjstiir 
hane hvor. Vér hyggjnm og sJb Steintflfr hafi lifab fram jfir 930, 
enda varb hann og noiíkab gamidl, sem rába má af 6ail-f>dri8 sogu, 
því þjdirekr, ddtturson hans, Siétta-Ðjarnarson, var þá vaxion, 
og er hans getib vib eptirmáiin. Úlfr skjiigi var þá og andatr, 
og Geirmnndr heijarskinn mnn þá og víst hafa verib iátinn; luuii 
getr hvergi f Gali-f>dris s5gu, hvorki vib vígsmál Steindifs ne 
þtfraríns krdks, og mnndi hann þtf vfst koma vib þessi mái, ef 
hann hefbl þá veríb á iffi. Vér þekkjam nd eigi œttir frá þein 
Helga og I>orsteini bdanda, sonnm Steindlfs, og Iftt er þdm 
getib, mnnn þeir elgi hafa verib jafnfngjar fðbur sfns, og ekki er 
ab sjá, sem rfki Steintflfs hafi genglb í œttlr þeirra, en frá þein 
dœtrum Steindlfs eru miklar ættir: Arndfs hin aubga var amms 
þorgerbar, erOddráttl, fabirHrafns hlymreksfara; sáOddrhjggj- 
um vér sé hinn sami og Oddr Breibfirbfngr, er drápuna orti al 
erfi Hjaltasona (nm 975), og mun hann hafa bdib f Saurbæ, éb^ 
þar f nánd, og svo Hrafn, sotir hans, á sfban. Hrafn lifbi nn 
þáb leitl ab krístni kom hér á land, og var merkr mabr; hano 
áttl ddttur þdrarins fýlsennis; eptir Hrafni er fyrst höfb sagan 
um hvarf Ara á Reykhdlum til Hvítramannalands. p6 er mest 
ætt frá þurfbi Steindlfsddttur, er SIMtu-Björn áttl, og er þaban 
komib Saurbæfngakyn. í þessari œtt h^lst goborb lángar aldir, 
en þeir Saurbæfngar voru jafnan f raægbum og vinsemd vib Reyk- 
nesfnga, og styrkti þab mjög ríki þeirra. Höfubbdl þeirra var á 
Stabarh<Sli; þann bæ reisti fyrstr Sturla þjdbreksson, Ifklega ekki 
laungu fyr en kristni væri lögtekin, og á Stabarhdli bjd þorgili 
Oddason laungu sfbar, á 12. öld; er ekki efamál ab hann rar 
af þessari œtt, og hafbi goborbib gengib ab erfbum f ættinni allt 
fram á hans dag. Nú f^kk þorgils og Reyknesfnga goborb, o% 
ÚT því var hann mesti höfbfngi hér á landi. Laungum áttu Sanr- 
bæfngar óvinveitt vib Hvammsverja, enda munu þelr og jafnan 
hafa sdkt þfng f þorskafjörb, og talib sig samþfngisgoba Reyknes- 
fnga, vína sinna og frænda. A þeim tfma, sem nd er nm A 
ræba, var uppi þjtfbrekr Sléttu-Bjarnarson og synir hans. þ^ 
er synir bans uxu upp þtftti honum þraunglendt ( Saurbæ og 



UM TtMATAL í ÍSLENÐÍNGA SÖOCM. SU 

r^i8t Testr meb nokkTa sonn sína. þesB má geta, a% þetta hafi 
veríð nm 950, þ<$ verbr þa& ekki siib raeb vissu ; gjör^ist f>jd%rekr 
eptir þai höfbfngi Ísfirifnga, og var sfban allan sinn dag, en eptir 
hann þorbjörn ab Laugabdli, sonr hans, þar til ísfirtíngar felldii 
bann, en litlu 8Í%ar kom vcstr Vermundr hinn mjtfvi. Sturla a% Stab- 
arhóli var nú mestr sona þjtfðreks, og sat hann nm kyrt í Saurbœ 
og hélt þar mannaforræbi ; hann lift^ lángt fram yfir kristni. Frá 
honum er Sturlu-nafnii komib í.Sturldnga ætt. 

þegar vestr yfir Íj5r%inn kemr, þá höfum vér litlu meiri 8ög- 
ur, og vitum vér fátt -þaSan , nema œttirnar einar, því sú elna 
sagauy sem hé&an er: Þorskfírbfnga saga eðr Guii-þtfris saga, 
gjortist mest fyr en alþfngi vœri sett, og heyrir landnámaöldinni 
til, en endir hennar vantar f öil handrit. þab roá nd kalla meetu 
furftu, ab ekkf skuli vera neinar sðgur til dr Reyknesínga-kyni, 
slfk œtt, sem þa& var, og má á þv( sjá, hve skjdtt skipti um á 
Ittlu svœdl , þar sem BreiÍ^iQ^rbr a% sunnanverbu er hi& sögurfk- 
a«ta hérab á landi hér; en mj5g koma Reyknesfngar vl6 abrar 
sögur, og dreifftiBt œtt þeirra um allt land, og er Reykneefngakyn 
jafnan tali% méb landsins höfu%œttum. 

Hallsteinn gobi hafbi nd gj5rt sig fráskila frændum sfnnm og 
nuini&{>orflkaQör%* ; synir Halisteins voru þeir þorsteinn surtr og 
þórarinn; þorsteinn eurtr sta&nœmdist ekki þar vestra, og |>dr- 
arlnn var veginn f deiluhi þeirra Halls á Hofstöðura og Gull-þöriB 
(GulUþtfris 8. kap. 5). Grfmkell er nefndr dskilgetinn sonr Hall- 
steíns, en þurfdr dóttir, en f.ætt hvers af börnum hans sveitar 
forráb gekk eptir hans dag, þai vítum vér eigi. Einum af sonum sfn- 
uQi er sagt Hallsteinn hafí bldtab þdr (Gfsla s. Sdrss. bls. 140), Um 
mAja tfundn ðld (um 950) höfdu þeir þjdstarssynir goðor^ um 
þorskafjörft, sem sjá má af sögu Hrafnkels Freysgoba, en hvergi er 
sagt ab þeir hafí verib f ætt elr mægbum vib Hallstein ; þetta hlýtr 
þö ab hafa verib svo, þvf ella mætti eigi skilja, hvernig þeir 
skyldi koniast þar ab svo miklu rfki, og þab á meban þorsteinn 
Burtr var á Iffi og þdrsnesfngar, náfrændr hans, f sem mestum 
uppgángi. Vér mundum helzt geta þess til, ab fabir þeirra hefbi átt 

*) AUir voru þetr frændr (iskimenn miklir, og er merkilegt hvernig öil 
þcssi ælt Pf kcnnd \\h fiski og veiðar: raðir |ióróirs Mostrarskeggja hét 
Örnúirr riskreki; f)öróirr nerndi son sinn þorskabít, og Hallsteínn 
kaUa5i laodnám silt "þorskafjörð; þctta er k sinn hátt svipað og Sels 
Darnid i Haddíngja œttinni. 



UM TÍMATAL í tSLENDÍNGA SÖOUM. 

þuribi Hallsteingddttur, og ha6 þannig þorskárlínga-goiorð gengA 
í arf til þeirra. þormdbr þjdstaráson bjd suftr á Álptanesi. pA er 
hœtt y\i að þab sé eitthvai skaklLt, a% þoroKtbr hafi átt þórdbi 
dtfttur þtfrdlfs Skallagrímssonar ; hafi svo verið, þá hefír haaii 
veríb fyrri mabr hennar, því gftar átti Grímr á Mosfelli fxSrdlsi, 
enda má þeirra og hafa verib mjög mikill aldrsmunr þormóbar og 
þtfrdfsar, því þormtfdr var þá vaxinn ma&r, er þordía fœddist 
(926). þormdbar getr fyrst, er hann helgabi örn í Vælagertí 
(eptir 980). 8v.08em 20 vetrum síbar getr þeirra þjtfstarBSona, er 
þeir veittu Sámi á þíngi mtfti Hrafnkeli Frejflgoda. 

Hallsteinn gobi kemr mjög vib Gull-þtfrís sðgn, og muB 
hann hafa lifað alla þá stund, sem bú fuiga nœr yfir, e%a nokkoly 
framyfir 930, en hvab lengi verbr nd meb engn mdti eagt. þab 
er aubvitaft, aJb þab er rángt sem ( Laxdælu segir, aJb þá hjg^ 
Hallflteinn ab Hallsteinsnesi, er þdrbr íngunnarson drukknabi (uoi 
992); hann hefir þá hlotib ab vera andabr fyrir einum 50 vetrnm, 
nema svo sé, ab annar hafí sfbar búib þar meb sama nafni, en 
hvergi er þesB getib, og á Bögunni er þab ab sjá, sem þetta sé 
einber miBgánfngr. 

. Frá Hallsteini goba urbu litiar œttir fyrir vestan íjSrby Bem 
vér til þekkjum, en Reyknesfngar urbu þeim mun kyn8»lli. Úlfr 
hinn akjálgi mun hafa komib nokkub hniginn dt hfngab; haon 
bjtf á HyrnfngsBtöbum ; ekki reieti hann hof á bœ sfnum, og segir 
f Bögunni ab hann vœri enginn bi<$tmabr, en Hallr reisti hof á 
Hofstðbum; Úlfr mun og hafa andazt einna fyrstr landnáms- 
manna. Hér er GuH-þ<$ris saga helst til frásagnar. Fabir 
Gull-þdri8 var Oddr skrauti, og er hann kallabr sonr Lf5bvis kon- 
úngs af Gautlandi, en þab mun þtf hafa verib lengra fram, og 
mun Ifklegt, ab hann frammi f forneskju hafí talib ætt sfna til 
Hlöbrs, sonar Heibreks hins vitra, ebr einhvers fornkonúngs af 
þessari ætt. Nú segir svo, ab þörir væri fæddr hér á landi, og A 
Oddr kvongabist fyrst eptir ab hann var kominn dt, en Landnáms 
segir abOddr kæmi nokkub sfb út, mebþdri son sinn vaxinn; þetts 
látum ver dsagt, hvort sannara er (sbr. bls. 230), en þab er þd vottr 
þess, ab sagan hefír eigi gjörzt ýkja snemma, og ekki laungu fyrir 
atþfngissetnfngu, þvf fyr gat þórir eigi verib vaxinn mabr. þörir 
fór utan meb sonum Halls goba á Hofstöbum, og fleirum obram 
tfngum mönnum þar úr hérabi, sem allir hðfbu gengib f fðst- 
bræbralag ; þeir sóktu gull f Valshelli. Nú htffust deilur h^ á 



UM lÍMATAL Í ÍSLBNDfNGA SÖOUM. tt7 

landi úi af ValshelliBgalli, eii þtfrir (6r út til HallBteiDB goba, og 
lu< meb hoÐuni. Sftan drap Hallr þdrarinn HalIsteinMon. Ulfr 
skjáigl yar þá á lífi og lcoro sœttam á. þetta má ætla ab hafi 
Terib um 920. I>á hófoBt eklci laanga sftar deilar þorslcfir&ínga 
Tib Stelnðlf lága, fyrst bardaginn, er þtfrarinn krökr féll í^ en 
Bflan lát SteínöIfB; haf%i hann fari& norlan yfír fjðrb til bús BÍna 
í SteintflfBdal^ en varb vebrfaetr; gjörbi Helmlaug vol?a orb Gull- 
{>4ri, og ftf r hann ab Steindlfí ; þar var% bardagi, og féUu menn af 
bToratveggjum 9 en meban á fundinum stát kom Atli hinn ráuM 
Dorian yfir heil^í og Bklldi þá; ftfr Steintflfr heim, og lá í Bárum og 
aodabiBt nm sibir af. {>etta hjggjum vér hafi verib eptir 93Ó, en þ^ 
litla; en þeBBi hinn fyrri bardagi, Bem þtfrarinn krdkr (ill (, varb 
þö fyrir 930, sem séBt af or&ura Bögunnar; þarBegir um vígBtfkn- 
imar: uekkl var þesBÍ aætt i BakBtfknir fœr&, því eJb þeBBl tíbindi 
uria fyr, en Úiqjtftr flutti lög til íslandB dt'' (kap. 15). Ná 
endar 6nlI-f>tfriB saga vib fall Steintflfs, og Begir i fám orftum 
frá málalyktum, a% 2 hundrub Bilfrs voru gjöri fyrir Steindlf, en 
þeir Bem a% fundinum voru Bkyldu fara utan, nema þtfrir, og 
sýDir það a!b þtfrir hefir verib héra^sríkr mabr; en eptir fund 
þenna segir um þtfri, a& hann ttfk afe ver&a illr viifángs og verl^a 
trylitr mjög, og mun sagan hafa endazt meb því, a& hann Iag&- 
ist á gull Bitt. þtf er enn lítib brot af ni&riagi sögunnar, sem 
segir frá bardaga þtfris vib þá Djdpfirtfnga: {>orgilB, son þor- 
bjarnar loka, og féll þorgils. þar segir svo: uÞ^^rir elti .... upp 
mh fírbinuna, til þess er fyrir þeim varb gil eitt, Bteyptist ... ofan ( 
einn fors, en þtfrir kastar eptir hoaum**, en hvort þtfrir hefir þá 
Bteypzt á eptir segir eigi, því hér vantar aptan vib, þtf má vel 
vera ab svo hafí verib, og hafi sagan endab meb þvf, ab hann 
kljtfp ( forsinn, og var% ab ormi á gullkistum sfnum, á sama hátt 
og segir am Bda digra. í sögunni Begir, ab Halldtfr Garpsdals- 
goii var þá uppi, er fnndr þeirra Steintflfs varb. þab er nokkab 
ólíklegt, þar sem hann var sonarsonr Gils skei&arnefs, en fabir 
þorvalds, er Gu&rún Ósvffrsdtfttir átti* 

Vér höfum þvf fyrir satt, ab Úlfr skjálgi hafí andazt ekki 
8V0 skðmmu fyrir 930, en nú eru nokkub tvídeildar sögur um 
sonu hans. Allar sögur, bæbi Landnáma og Gull-þtfris saga, 
nefnatvo sonn Úlfs: Atla hinn rauba og Jörund; en ntf hét og Jör- 
undr sonr Atlahins rau&a, oghefírþetta Yaldib tvímælum; Jörundr 
Ulfsson var þab, er átti þorbjörgu knararbrfngu ; svo segir á tveim 



8S8 UM TfMATAL í tSLENDfNOA SÖOUM. 

stMirni f LaAdnimu (2. 22. 2S), og þa% þar, sem tálift er Reyknes- 
(ngakyn, en þab er yarla annab en tfgát, þar 9em Landnáma á obram 
stab (2. 14) nefnir þenna Jörund son Atla hins rauba, þyf JyjdUilldr, 
dtfttir þeirra Jorundar og þorbjargar knarrarbrfngu giptist Eyrflíi 
raufta, og stendr þab ölddngís heima vib aldr Eyríks. ab hann ætti 
sonarddttur Úlfs skjálga, en Eyríkr er nokku% gamall tll a% geta átt 
sonarddttur Atla hins rauba. p6 verbr sA gœta þess, hvab allt er 
snemmt í Reyknesfngakyni , svo synir Úlfs skjálga verba samliba 
ðbrum landnámamönnum, svosem þab, at Atli raubi átti systur 8tein- 
tflfslága. Snorri, sonr J5rundar Atlasonar, átti dóttur Víga-Stnrln, 
og er þab vel einum lib síbar, sem og ber ab vera, og Oddkðtlo, 
systur Snorra, átti þorgils hinn ýngri úr Djdpafirbi, fjdrbt mabr frá 
Rðgnvaldi Mœrajarli. Afi þessa þorgils hét og Í>orgil8, og vib 
hann barbist Gull-þdrir síbast, svo allt þetta keror allvel hetm, 
hvab ættina snertir; hefir þá Jðrundr Atlason lifab um ofan- 
verba tíundu ðld, og gætí hann tæplega verib tengdafabir Ey- 
ríks rauba, en afi Leifs heppna. Frá Atla hinum rauba er komín 
Reykh'dla œtt. Hver á Reykhdlum bjd fyrstr þeirra lángfebga gtU 
nm vér eigi sagt. Úlfr skjálgi bjd þar ekki, og þab er Ifklegt ab 
Atli raubi hafi beldr ekki bdib þar, heldr á Mibhdsum, sem 
fabir hans, en Már, sonr Atla, er fyrstr nefndr ^^á Htflnm*', og má 
vel vera ab hann hafi fyrstr reist bœinn ab Reykjahdlum ; yrbi 
þab eptir þvf ekki fyr en nm mibja tfundu öld ab sá bœr var 
reistr, og er þab merkilegt, ab svo er um flest hofbfngjasetr vestr 
um sveitir, svosem Hjarbarholt, Helgafell, Skarb, Stabarhdl og 
Reykjahtfla, ab enginn þeirra bæja er landnámsjörb, en þab voru 
fyrst synir landnámsmanna, sem retstu þá, eba barnabörn þeirra. 
þd nií Már sé sonarsonr landnámamanns , þá mun hann þ6 varla 
hafa lifab sfbar en um 950, en Ari, sonr hans, sá er sæhafi varb 
til Hvftramannalands , mun hafa lifab um ofanverba ðldina. Nær 
Ari hafí horfíb verbr ekki sagt, en sjálfsagt var þab þd eptir 
ab Grænland var fundib, enda segir ab Ari væri þar skfrbr. 
þorgils Arason bj<$ ab Reykjahdlum, þá er kristni kom i Íaland, 
hann var fjdrbi mabr frá Úlfí skjálga og er þab einum lib fleira 
en f flestum ðbrnm landnámsættum. Sonr þorgils hét og Arl, og 
var hann alnafni Ara frdba, enda mun Ara nafnib vera komlb 
tír Reyknesfngakyni inn f Breibfírbfngakyn. Vér vitum nd fátt 
annab af Reyknesfngum, en ab rekja ættina, og er þd þetta 
bðfubœtt landsins; vér hðfum heldr engar sðgur af, sJb nokkuni 



OM TÍMATAL í ÍSLBNDÍNOA SOOUM. 

tfma hafí vefit tíX eaga af ReykMsíiigQni, og er þaS^ fcyn, aft ekfc! 
skyldi Hsa tipp aeg^menii í elfkri œtt. Allir þeir lángfel^gar 
Tero mlldir af fé; einknm er þrí viibrugMb, ah á Reyfchölam 
Ttr grifcastabr seknm mönnom öllum og hverjum þeim er vand! 
lá á höndnm, og rar ölliim til relbu matr og vetryist; yetryist 
Orettis á Btflum er allknnn. 

Næet fyrir utan þorsfcfirbínga e%a landnám Hallsteins goða 
koma Djúpfirbfngar : frá þorbirnl lofca, syni Bö&mdis úr Skut; 
þai^ yar forneskjumikil *ætt, lengst norian af Hálogalandi , eptir 
sem rá^a þykir mega. Frá Djúpfirbfngum er mikil œtt hir á 
landi. Sturlúngar eru a% lángfeigatali komnir frá f>orbirnl loka) 
og var Hyamm-Sturla áttundi mabr frá honum f beinan karllegg, 
DjdpfírUngar mœgðust innf mestu œttir á landi, svo sem vib af- 
komendr Mæri^arla, vib Saurbœínga og Snorrtinga, enda renna 
saman landsins göfgustu œttir f Sturlúnga ætt; en f forneskju er 
þessi œtt eígl sfir merfclleg, og mun hdn koma þar saman vift 
Hrafnistn-ætt, svo sem flestar œttir norban úr Noregi gjöra. Ðöb- 
mAr í Skut og Ððbmdbr f Bdlkardmi eru hvorttveggja forneskju- 
ii$fn, og munu þeir skyldir Böbmtfbi Framarssyni ; eiga Sturldngar 
ab lángfebgatali þángab kyn sitt ab rekja. Steinn mjögsiglandi 
yar sonnrsonr Ððbmöbs , en frá honum eru Sktfgstrendfngar og 
Hftdœlir. Af Djdpfirbfngum voru nd uppl á þessum tfma þeir 
frtgar: Kolll og |>orgils. Vibreign þorgils hins eldra, t>orbjarnar 
tonar loka, vib Gnll-f>dri hðfum vér nefnt. Jörundr hét son þor- 
gils KoUasonar, og áttl hann ddttur Odda Ýrarsonar; koma þar 
saman Djdpfirbfngar og Gufudœlir. 

Gufudælir eru komnir frá Katli gufu örlygssyni og Ýri 
Geirmundar ddttur heljarskinns, enda var og Ketlll náskyldr Reyk- 
nesfDgum og Geirmundi; einnig mætti af íoburnafni Ketils rába, 
sem hann og heí%i veríb f œtt vib örlyg gamla, enda komu bábir 
af Írlandi. Sagan um dtkomu Ketils er nokkub kynleg, einknm 
h?ab víl^a um land ab örnefni eru kennd vib hann: tvennir Gufu- 
skálar, Gufunes og Gufndalr, en vib þrœla hans eru kenndir dalir 
í Borgarfírbi og eyjar fyrir Mýrum; er þetta nokkub furban- 
legt um mann, sem ætti ab hafa komib dt eptlr landnámstfb, sem 
af Eiglu má sjá. I>ab er hætt vib , ab sagan um brennu þdrbar 
Lambasonar fari nokkub milli mála, og getr þab varla stabib ( 
neinu sambandi vib dtkomu Ketils ; hann hlýtr ab hafa komib fyr 
dt, þar aem sagt er, ab Geirmundr heyarskinn vœri þá enn á Iffi og 



UM TlMKTÁh t Í8LBNDtN0A HÖQJÍ9L 

Ketill fékk dtftlur hana gjafyaxta, enda er KetSU tallnn jafnliba 
Úlfi skjilga, og Yoru þeir Úifr Bystkinabörn ; mun og Ketill hafk 
komib nokkut hniginn lit, og ekki lifab lánga stund hðr á landl, 
því Bynir þeirra eru kenndir vth Ýri, möbur sfna, og er þab vottr 
þesSf al^ Ketill hafí dái& me&an þeir voru dngir. Frá Odda Ýrar- 
syni er kominn {^orglls Oddason, en dtfttur þtfrhalls Ýrarsonar ittl 
Börkr, sonrþormó&arþjtfstarssonar, og er þab vottr þess, abþjdstars- 
synir hafí þö verifc í venzlnm vib Reyknesfnga og þorskfirMnga. 

Næst fyrir utan Gufudœli voru Kolifirðíngar. Vér nefnnm þá 
þessvegna ab Kolli, er þar nam land, var Ætta&r úr Haddíngjadai, 
af Bömu iBtt og þeir Sel-þdrír og þdrir á Selforsi fyrir austan, og 
Dala-Kollr; því er ekki kyn, a& Kolla Hrtfaldssynl er ( sumum 
handritum af Landnámu blaudab saman vVb Ðala-KoU, frœnda 
hans. Ntf er þab og athugavert, aJb þab er rétt vil^ laudnám KoUa 
a& Sel-þdrir var um vetr, á Skálroamesi, en þab nes er nefnt 
eptír meri hans Skálm, er vísabi honum leii tll landa^ 

Frá Nesja-Ki^júk er enn mikiL œtt , og lá landnám hana milli 
landnáms Kolla og Barbastrandar nb utan. þeir œttmenn vom í 
mægbum vib Eyfírbínga og Dýrfírbínga. Rafn SveinbjamarBOtt 
var kominn frá Knjúk bœii í fobur- og mðburætt sfna. 

þorskafjarbarþíng deildist raunar í tvö hérabsþíng; þeir sem 
nú hafa verlb taldir og allar innsveitlr sökto höfubþíngib ( þorska- 
firbi, en Vestfirbir hafa œtíb verib álitnir sem hérab sér, og svo 
var, ab þeir h5fbu sér þíngstfkn á Hvalseyri, og hábu þar dtea 
og önnur lögskil; þó er þess og getib, alb þelr edktu (þorskafjSi^ 
en af afstöbunni má sjá, ab þab þ(ng var ( öndverbn handa Reyk- 
ne8(ngum og þeirra libi, en ekki svo fyrir Vestfírbfnga, en því 
olli r(ki og metorb Reyknesínga, ab sá þ(ngstabrinn þókú jafnan 
göfugri. Frá þv( er kemr ab Barbaströnd fara nú œttir ab hneig}- 
ast meir ab Dýrfírb^gum, en saga Gísla Súrssonar er b4 eina, 
sem vér höfum úr þv( þ(ngi, en hún gjðrbist um 960—980, og 
nær þv( yfir svosem tuttugu ára bil, sem enn skal verba getib. 
Vér þekkjum þv( allvel hvernig hér var skipab höfb(ngjum. Um 
þetta leiti var Gestr Oddleifsson mestr höfbíngi. Gestr var ni- 



') Kvígandanes og KTígandisQðrðr hét í landoámi Kolia; skyldí nú hafa 
verid saga um það, að Itvíga hafl vísaft honum til iaoda, á llkao héU 
ogSkálm (af: ..að skálroa") gjðrði við Sel-Þðri, frc»da haod f — M andi 
aigi og réltast að telja Skálmarnes og SkálmarQörð með landniroi Kollaf 



UM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNGA SÖOUM. Ml 

frændi KjallekUnga f Bjarnarhöfn og Reyknesínga, og enn fleiri 
ættir var hann í venzlQni vit. f>eir Gestr og Osvífr hinn spaki 
Toro þrímenníngar a& frœndsemi, þeir voru bábir mjög svo jafn- 
aidra, og bábir fdru f sömu gr5f, enda höfbu þeir veri& aldavinir 
alla æfí; þeir eru taldir meb mestu spekfngum þessa lands, og 
vora bábir forspáir, þd mun Gestr hafa verib þeirra spakari, og 
mun hann og Njáll hafa verib allra manna forspáastir á landi Íiér. 
Gestr sagbi fyrir frœndvíg þeirra Haukdœla og þorgrfms goba; 
þá mun hann vart hafa^ veril^ hátt á þrftugs aldri (ura 960). Nœr- 
felit 30 vetrum síbar réh hann draum Guðrúnar Osvífrsdtfttur, og 
6ag%i fyrir þa& sem sfbar kom fram vib þá Bolla og Ejartan 
(um 988); enn kemr Gestr vi& Eristnisögu og fíávar&ar sögu 
Isíirbfngs. Gestr spá&i þvf, er sfbar bar aJb^ um andlát þeirra 
Ósvffrs; hann spáii og um afdrif LJtfts hins spaka, vinar sfns 
(Landn. 2. 28), er þeir drápu Eögrssynir (um 1002), og iýtr 
allt ab þvf, ab varla muni nokknr einn mabr Itafa sagt fyrir 
jafnmarga dorl^na hluti, sem Gestr Oddieifsson. þegar taXsA er 
uni vitra menn, er Snorri gobi talinn vitrastr, þeirra er ekki 
voru forspáir; þeir eru jafnan fráskildir, og slfka menn köllu%u 
menn spaka; slfkir voru margir á Islandi framan af byggfnga 
landsins, meðan öll forneskja var enn f bldma sfnum, en hjabnaii 
á sAan. Gestr mun hafa oAfb meir en áttræl^r; hann andabist 
1016, og voru þá li&nir 56 vetr frá þvf, sA hann kemr fyrst vi* 
sögur. þorgils Hölluson var dóttursonr Gests, og var þeim frœnd- 
um þó dlfkt farib um vitrleik. þeir voru þá bábir nýanda&ir, 
Gestr og Osvffr, er Snorri goii ginnti þorgils og ré% honum 
sfiban bana, enda mundi slfkt ekki hafa vi% gengizt f lifanda Iffí 
þeirra. 

í Arnarfírbi og Dýrafír^i eru mestar œttir á Vestfjörbum, og 
koma, ef til vill, til jafns vib Reyknesfnga og abrar sttfrœttir á 
landi, en einkum er hér tvœr ættir um ab ræba: Alvibru œttin 
frá þdrbi Vfkfngssyni, mestu hamfngjumenn og aubmenn, þá kalla 
menn Dýrfírbfnga; en þar nœst Arnfírbfngar frá Ani raubfeld. 
fijartmarr, sonr Áns, mun hafa verib mikill höfbfngi, hann muli og 
hafa orbib gamall mabr; þab er svo ab sjá, sem hann hafi verib 
á lífi þá er þorbjörn stSrr kom til landsins, en þá hefir hann verib 
gamall mjög, þvf þau barnabörn hans, Aubr og Vesteinn, voru 
þá frumvaxta, enda er og Ifklegt, ab Án raubfeldr hafi komib 

34 



ð02 UM TÍMATAL í ÍStKNDÍNGA SÓGUM. 

nokku% hniglnn út og sé Bjartmarr fœddr ( Noregi, en andair yar 
Bjartmarr þá er Gfsli Sdrsson föll ( sekt. 

Af Dýrfirbíngum voru þeir ntS uppl aynir þ^Srbar Vfkíngs- 
sonar: þorkell aubgi í Alnbru og þorvaldr hvíti. i>orkel1 anbgi 
var á Iffí um mibja þessa ðld, og- er hann og þeir brœbr ðlddngis 
sati^tíba Bjartmari. Frá bábum þeim brœbrum er mikil œtt. 
þdrbar örvandar er helzt getib, og kalla sumir hann son þorkels 
aubga, en abrir son þorvalds hvfta, og verbr nú varla sagt meb 
vissu hvor af þeim brœbrum ab hafi verib fabir hans. f><5rbr 
ðrvðnd var f Jdmsvfkfnga-orustu (995) og þorleifr skdma brdbir 
hans; af vfsu þorleifs^ er ab sjá, sem fabir þeirra hafi þá enn 
verib á Iffi. þórbr ðrvðnd átti systur Ljdts hins spaka. 

Af st<$rmennum um Vestfjðrbu má eun nefna Eyjdlf grá f 
Otrardal; tveir uf sonum hans: Steingrfmr ogBðlverkr, munu hafa 
stabnœmzt þar vestra og haldib uppi mannaforrábi, en þorkell ftfr, 
sem kunnugt er, subr til BreibaQarbar á œttstðbvar sfnar. 

Um allar þessar œttir er nd getib f sðgu Gfsla Súrssonar; 
sd saga er einhver meb hinum ágœtustu íslendfngasðgum , og 
Gfsli sjálfr var eitthvert hib bezta og fornasta skáld, sem yeríb 
hefir á Islandi; draumavfsur hans, ef þœr eru rétt upp teknar, 
eru afbragb norrœns kvebskapar. Gfsli og þeir brœbr hans komu 
allir vaxnir út hfngab meb fðbur sinn gamlan. þab má ætla, ab 
Gfsli hafí verib ekki ýngri en hálfþrftugr, er hann kom híngab 
til lands. þar af má nd œtla um dtkomu þorbjarnar sdrs, fífbuT 
hans. Gfsli féll f sekt 965, en ab framan hðfum vér ár fyrir ár 
sðgur yfir 6—7 ára bil (958—965), og eptir aldri Gfsla og brœbra 
hans er varla Ifklegt, ab dtkoma þeirra hafi verib fyr en svo- 
sem 955, og hafi Gfsli verib 10 ár hér á iandi, ábr hann fftl! í 
sekt; hefir því Gfsli fallib f sekt hálffertugr, en vantab vetr 
eba tvo á fimtugan, er hann féll, þvf 13 vetr var hann í sekt; 
þetta hlýtr ab fara nær sanni, þvf varla er Ifklegt ab Gfsli 
hafi verib eldri en svo, er hann féll, enda segir f sðgunni ab 
þorbjörn súrr kæmi dt um ofanverba daga Hákonar Abalsteins- 



') t>að fnun réUara, að Fagrskinna eignar f^orleifí þessa vísn, en ekki 
Einari skálaglam, sem segír í Jómsvíkínga sögu. jþad lítr svo út, sem 
visa þessí sé úr flokkl, er þorleifr liefir orl am Jömsvíkinga-orustu 
og um :fngrí ár sín, á Lkan hátt og Skúli ^orsteínsson 6 Borg orti flokk 
um utanrerð sioa. 



UM TÍMATAL Í fSLBNDÍNGA SÖOUM. 

fihtra, eptir landnám, og roá þai heldr me6 engu mdti hafa verii 
fyr en hér er sett, ef litib er tíl aldrs þeirra bræ&ra allra saman. 
þá voru og oU lönd numin, er þeir lcomu dt, og er þab því 
rángt, Bero segir í sðgu Gísla hinni skemmri, þar sem stendr: ^^ai 
ðll lond Toru þá ónumin á hvorutveggi strönd" enda er rétt 
í Bömn andránni á undan getib um, hverir byggt hefbi bábu- 
megin íjarl^arins, og svo segir undir eins á eptir, a% þorbj5rn 
lceypti land á hínni sybri strönd, svo þetta er varla annab en 
ritviUa í handritunum. I seinni sögunni segir og á sama stab: 
((þá var byggt víbast á Vestfjörbum" og Landnáma kvebr enn 
ðrara ab orbi, og segir svo: ,(f>orbjöm súrr kom út ab albyggbu 
landi'* (2. 27), og mun tfhœtt ab fullyrba ab svo var, og var öllum 
landnámum lokib á Vestfjðrbum laungu fyr en þeir kœmi út. þor^ 
bjöm og þeir allir samt komu úr Sdrnadal í Noregi. Vér h5fum 
fyrir satt, ab hvervetna á Islandi og f Norcgi, þar scm örnefni eru 
kennd Ifkt þessu, hafi ( fyrndinni verib Freysbldt og átrdnabr á 
þau Freyju meiri en á öbrum stöbura, og dragi hérubin mebfram 
nafn af þvf (Saurar, Saurbœr, Sýrströnd, Sdrnadalr), en Sýr er 
eitt af nöfnum Freyju. þetta rœtist og f þesfl«ri Sýrdœia œtt, ab 
þeir höfbu bldt mikil. þar sem talab er um, ab þorgrfmr gobi 
værl svo ávarbr Frey, þá mun hann hafa tekib þau bldt upp 
eptir m^tnro sfnum, þvf hvergi er þess getib ab þðrnesíngar 
blótubu Frey, en þdrsvinir miklir voru þeir. Nd hyggjum vér 
og, ab þorbjöm sdrr hafi borib nafn sitt af þessu, og munu menn 
vfst f átthðgum hans f Noregi hafa trdab mjög á Frey. þab mun 
og hafa verib víbar um Vestfjörbu, en þd helzt f œtt þeirra Al- 
vibru-manna, og nafnib ((hinn aubgi" er mjðg tftt í þessari œtt, 
en aubr og fésœld fylgdi opt þeim ættum er Frey bldtubu. 
þab er og Ifklegt um ætt Vebjarnar Sygnakapga, ab Ifkr átrdnabr 
hafi verib f þeirrí ætt, og munu allir þeir frændr hafa verib 
hclgabir Prey. 

Vér skulum nd f fám orbum geta hins helzta f tfmatali vib- 
vfkjandi sögu Gfsla Stírssonar. þegar talib er aptr frá vígi þor- 
grfms goba, þá má rekja ár fyrir ár frá þvf ab þeir Haukdælir 
kynntust fyrst vib þdrnesfnga, en þab var um sumarib 958; næsta 
Bumar bab þorgrfmr þdrdfsar, systur Gísla (959), stdb þorgrímr 
þá rétt á tvftugu , er hann fi^kk þdrdfsar , og samsumars rébst 
kann þángab vestr. Næsta vor á þfngi (960) sdrust þeir allir f 

24' 



364 UM TÍMATAL f fSLBNDÍNOA 8ÖOUM. 

ftf6tbrœ&ralag; |»á rar þab, ab Gestr Oddleifsgon hinn Bpalíi spábi, 
ab á þrí&ja þíngi þal^an mimdu þcir eklci ailir jafnsáttir. þetta 
sama sumar eptir þíng, a!b áWhnn Bumri, fdru þeir allir utan, 
og voru tvo vetr í Noregi (960—962); ^.þá reb Haraldr gráfeldr 
fyrir Noregi'\ og er þai rétt, þó tœpt sé, því hann kom til 
ríkis þetta sama ár og þeir fdru utan. Ai vetrntfttum (963) 
var Vesteinn veginn og vetri sfóar í sama mund þorgrímr gobi 
(964), og var hann þá hálfþrítugr, en Snorri goðí, sonr hans, 
fæddist skömmii síbar. Nú er a!b segja frá sektar-árum Gísia: 
hér telr eptir aldr Snorra go%a, er hann reisti bú á Helga- 
felli, ef við er aukib tveim vetrum: þeim vetri sem lei^ milli 
dráps }>orgrím8 og sektar Gfsla, og svo hinum, sem Snorri 
var a% fielgafelli eptir dráp Gfsla. Eptír sögu Gísla er nú 
ekki efamál, ab hann var 13 vetr ( sekt; er sá tírai tvídeildr 
í sögnnni, fyrst hinir sex fyrstu vetr, sem engar sogur fara af, 
og hann leitabi libs hjá höfbíngjum, eba var í fylsnum sínum 
(965—971). £n þá koma hinir 7 draumavetr hans (971—978), 
og er því til styrkíngar vfsa Gísla, enda má telja þessa 7 vetr, ár 
fyrir ár. Hann var tvo draumvetrna hina fyrstu á Va%li, mei konu 
Grests Oddleifssonar (971—973); en tvo hina næstu f Hergilsey 
(973--975)^ A f^orskafjarbar þfngi næsta vor. var þorkell Sdrsson 
drepinn (976), og segir þá rMt á eptir: ccaisvo er sagti ab nii eru 
ekki eptir melr en tveir vetr, þess er draumkonan sagbi hann 
mundu lifa", og báða þessa vetr var hann f fyisnum sfnum. En 
sumarntftt hina sfbustu (978) var hann veginn, sama haustih ogSnorri 
kom lir siglfngu 14 ára gamall. Hinni sfbari sögu af Gfsla segist, 
sem von er, ðldúngis eins frá; en þar segir svo á einum s(a%: 4(frá 
þvf er gj5rst sagt, alb hann haíi manna lengst gengib ( sekt sinni, 
annar en Grettir Ásmundarson. 18 vetra segja flestir menn ab 
Gfsli hafi verib f' sekt sinni''. J>etta kemr hvergi vib, og á eflaust 
ab standa ,,Grettir" fyrir „Gfsli", því nöfnin hafa sama upphafs* 
staf, en margir iiafa ab fornu og nýjn leitab eptir um sektar ár 
Grettis. Vér höfum þvf þetta fyrir vfst, a% Gfsli hafi 13 vetr í 
sekt verib, og hefír þá og Snorri gobi hafízt til vir&fngar 15 vctra. 



^) |»að scgir, ad þegar hann fór þadan voru þrfr vclr líðnír frá því hann 
dreymdí siðast, cn það var somarlð roiiH þeirra tvcggja velra, sem 
hann var i Vaðli, en eldti á að skilja það svo, sem bann \a*rí 3 vclr 
I Hergilsejr. 



UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNOA SÖGUM. 805 

I ísatírbi urbu ekki laÐdnámsœttirnar lánggædar, og komust 
|)ar niest utanhéra%8menn til virSbínga. pAr er lielzt ab geta 
Piábreks Sléttu-^Ðjarnarsonar, er fór úr Saurbœ me% mikla fjöi- 
£rkylda vegna iandþrengsla þar. Hann og synir hans urbu nú 
mestu höf&fngjar um ísafjörb. {>eir þrír brœl^r, synir þjtfi- 
reks, réftust þángað restr: Knöttr, þorbjörn og þjdbrekr. Víga- 
Stnrla var fjórbi brtfbirinn, hann varð eptir í Saurbæ. Allt þab 
sem í Hávarbar sögu ísfiriíngs segir um hann, er dsatt, og svo um 
>íg hans. Vér vitum, ul Sturla bygdi fyrstr bæinn ai Stabar- 
b'dll, og bjó þar alla sfna tfb. Sturla var mesta göfugmenni, og 
rfkr go&orlbsmabr. Hann lifbi lángt fram yfír þann tfma, sem 
þorbjörn brtfiir hans var veginn. Vér hðfum sagnlr af Sturlu, 
er hann ftfr herferbina norbr f Bitru meb Snorra goba á hendr 
Ospaki. pa!b var nálægt 1010, eba ef til vill vetri fyr: þab var, 
sem f Eyrbyggju segir, fám vetrum eptir ab Snorri flutti ab Tdngu 
(1006; Eyrb. kap. 57). ÍKristnisögu er Asgeirr Knattarson talinu 
meb mestu höfbfngjum á íslandi þá er Fribrekr biskup kom til lands- 
ins (981). Um hann vitum vér ærib Iftib, nema hann mun hafa verib 
ísfirbfnga gobi, og hefir hann um stund verib höfub ættar sinnar 
þar vestra, en ekki er hann nefndr f Hávarbar sögu, og er Ifk- 
legt, ab bann hafi verib andabr, þá er I>orbjörn föburbrdbir hans 
var veginn, en þab var, sera nd skal sýnt verba, ekki fyr en 
rdmt eptir kristni ab þab gjörbist Saga þessi hefir f öndverbu 
verib mtkib falleg og er þab enn, þd frásögnin sé f mörgu bjög- 
ab orbxn ; einkum er sagan mjög dmerk um allt þab, sem vib kemr 
Ijdti spaka á Ingjaldssandi. I sögunni er hann kallabr brdbir 
þorbjarnar, og vill sagan jafnvel segja, sem flest illmenni um 
Isafjorb væri af hans kyni. £n Ljdtr var mesta prdbmenni, og 
aldavinr Gests Oddleifssonar, og þarf hann ekki b^trSL hrdss. Nd átti 
þorbjörn á Laugabdli Halldfsi, systur Ljdts hins spaka. í sðgunni er 
hdn köllub systir Gests Oddlelfssonar; hafa menn villzt á n6fn- 
ununi, þvf bábir þeir Gestr og Ljdtr h<5fbu sama vibrnefni. þvf 
mun nú allt, sem segir af Gesti f sögunni, 'eiga ab eignast Ljdti, 
þab er og vitaskuld, þvf þab var hann, sem var mágr t>orbjarnar, en 
ekki Gestr Oddleifsson. Ljdtr spaki var ddttursonr Grjdtgarbs jarls. 
þeir Grfmssynir kögrs (kögrsveinar) Sígurbr og þorkell, ((litlir menn og 
8máir^\ jarblýsnar — svo nefndi Ljdtr þá — drápu Ljdt hib sama vor, 
sem þorbjörn á Laugabdli hafbi verib drepinn haustinu ábr. Gestr 
V^ki var um haustib fyrir ab bobi hjá Ljdtl, og spábi þar fyrlr 



800 UM TÍMATAL Í tSLENDÍNGA SÖGUM. 

honum og syni hans og d^Sttursyni. palb var ab þesBU bo%i sem 
Gestr hóf Ögmundar-drápu. Nú má ákveba tfmann nœr þetta 
yari, og svo yíg þorbjarnar. þa% er aldr Úlfs stallara Ospaks- 
sonar, sem vér hér tökum sönnun af. Úlfr yar sonr Asdísar, 
systur Ljóts, og ólst upp meb mdburbrd&ur sínum Ljtfti, og spábi 
Gestr yel fyrir honum þetta haust, er nú yar getib. Nú vitum 
vér um aldr Úlfs stallara; hann yar meb Haraldi Sigurbarsynl, 
tryggyasti yinr hans íöllum hans herferbum í Austrlöndum (1033 — 
1046). Ulfr andabist sama yorib, sem Haraldr ftfr sfbustu ferb 
sfna til Englands (1066), en íjórum yetrum fyr yar hann þtf í 
Nizar-orustu (1062); fullt sjötugr mun hann þyí yarla hafa yeríb, 
er hann andabist. {)etta má enn betr ákyeba: fyrir 1002 hefir 
Úlfr yerib fœddr, þyí þab sumar yoru þeir gjðrbir tftlœgir Ósyffrs- 
synir fyrir yfg KJartans, ((Og kom enginn þeirra út sfban*' (Laxd. kap. 
51). Óspakr fabir Úlfs yar elztr þeirra bræbra, en enginn þeirra 
mun þtf hafa yerib frumyaxta fyr en syosem 996, þyf Gubrdn 
yar elzt þeirra systkina. Úlfr mun þyf helzt yera f«ddr næstn 
yetrna fyrir kristni. Verbr eptir þyf yfg Ljdts og þorbjarnar 
syosem 1002 — 1008, og er þab í kristni. þab er þyf sjálfsagt 
rángt, sem í Háyarbar sögu segir, ab yfg þeirra hafí gjörzt á dög- 
um Hákonar jarls. Rángt er og f sðgunni, ab Steinþdrr á Eyrí 
hafí haldib Háyarb eptir þessi yfg. Sá mabr getr ekkert komib 
þessari sögu yib, enda segir hhv Landnáma rMtara, ab þab hafi 
yerib Eyjúlfrgrái f Otrardal ogSteingrfmr sonr hans, sem yeittu 
þeim. Eyjdlfr grái yar þá mabr gamall, og andabist yfst skömmn 
sfbar, þyf haun yar skfrbr í elli sínni, ab sðgn Ara, og er aldr 
Eyjdlfs til fyrirstöbu ab setja þetta sfbar, en yér höfum h%r 
gjört. þar er og annab, sem eptirtektaryert er, og sem nd best 
má sjá, ab Fdstbrœbrasaga tekr ölddngis yib, þar sem Háyarbar 
saga þrýtr. Vermundr mjdfí kom vestr fám yetrum eptir yfgin, 
og settist þar f auban höfbfngjasessinn. Hefír Ifklega Snorri gobi 
átt hlut f þvf, og var sfban lánga æfí Isafjörbr f mœgbum og vin- 
fengi vib Breibfirbfnga, og enn fremr vib Vfbdœli, og naut Grettir 
þess hjá þorbjorgu digru, konu Vermundar. Margt er og fleira 
rángt f Hávarbar sögu, nöfn og slfkt, en hér gjörist engin þðrf ab 
geta þess ; svo er og mjög tvfrœb sagan um þá Dýrfírbínga slb- 
ast. Kaflinn f Landnámu, sem vér hér höfum farib eptir, er 2. 
38. Margar eru fallegar vfsur f Hávarbar sðgu. í Snorra Eddu 
er tilfærb yfsa eptir Hávarb, sem eflaust er frá fyrri ára vík- 



UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA SÖGUM. 867 

ÍÐgalífi hans, enda er í s^^gunni þess getib, aJb hann hafi yerib yík* 
íngr fyrri hlut œfí slnnar og þar fengib sár þau, er hann var 
baltr af. 

Í ísafirbi er ntl um fáa hðftfngja a!b tala á þessu tfmabili, 
aftra en þá, sem koma yift eögu Háyarl^ar og nú eru nefndir, þyí 
landnámBSttir í ísafirM nriu skammœar. Helzt yœri ab tala 
um Vebjörn sygnakappa og hans œttlib, en syo er a^ sjá, sem 
BÚ œtt hafi hjainai niir , þyf af öilnm þeim sjö börnum , þá ern 
ekki œttir taldar fram nema frá Vesteini einum; en hann stab- 
nœmdist f ÐýrafirM, og mæg%i8t yi& Bjartmar, og leika jafnyel 
tyfmœli á þyf, hyort hann hafi komið tit me6 hinum systkinunnm. 
I Gfflla 8ögu StirBsonar hinni sfiari (bU. 91) seglr, að hann kœmi 
út yetri sfbar en Bjartmarr, og a% hann kœmi út f Dýrafirii, en 
f Landnámu segir, a% hann kœmi roeb Vebirni brdiur sfnum, og 
tœkl land norbr á Ströndum; en þab er yfst, ab saga Vestelns 
og hans lettmanna kemr ðll yib Dýrafir%l, og er nokkub laus y|b 
hina frœndr hans, sem allir munu hafa stabnœmst í Ísafir%l, og 
hyab tímatal snertir, þá gæti leiki% efi á þyf, hyort Vesteinn hafi 
yerílb bri5%ir Vebjarnar, en ekki öUu heldr Krdiurson hans, ébt 
eitthya% þyflfkt, þar sem Vesteinn átti sonarddttur Áns raubfeldar, 
en ekkl þorum yér þ<$ aft fullyrba neitt f þyf efnl; aldr þeirra 
systklna: Aubar, konu Gfsla Sdrssonar, og Vesteins ýngra, yir&lst 
þó ab mœla meb þessu. 

þab er enn eltt meb ð&ru, sem gjörir Vestrland og Vestíjörbu 
merkilega f sögu íslands, og þab er fundr Grænlands og Vfnlands. 
Siglfng til þessara landa gj5r%i8t mest af Vestfjör&um, enda yoru 
þar mestir sjtffaramenn á Islandl og hafa jafnan yeri%. Frá Eyr- 
byggjum, Breibfir&fngum og Reyknesfngum eru flestir komnlr, sem 
ríbnir eru ylb landnám og byggfng á Grænlandi og Vfnlandi. Eyrfkr 
raubi yar mægbr Reyknesfngum. þorfínnr karlsefni yar f móbur- 
ætt kominn frá þórbl gelli, en f fðburœtt sfna yar hann Skagfírb- 
íngr. þeir f>orbrandssynir, úr Alptafirbi, eru alkenndir f sögnm 
um Grænlandsbyggfng og fund Vfnlands. Ara Márssonar, er sæ- 
hafi yarb til Hyftramannalands, er getib ab framan. 

Flestar sögur um Grænland og Vfnland munu yera frá Ara 
fróba, en hann hafbi flest f þvf efni eptir þorkeli Gellissyni, fbbur- 
brtfbur sínum, ((Cr lángt mundi frara^*, enda vítnar hann og til 
hans sagnar um Ara Mársson (Landn. 2. 22). Hvarf Ara til 
Hvftramannalands (subrhluta Norbramerfku) varb sfbar en £y- 



M8 UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNGA SÖ6UM. 

ríkr raubi fauii Grœnland, því ( Kristnisögu er Ari talinn met^ 
roestu höf&íngjum á Vestrlandi, þá er Fri&rekr biskup kom tii lands- 
ins, og mun þab rétt, því þorgils Arason, sonr lians, iifði fram á 
daga Magndsar gtfba, eba fram yfír fali Ólafs iielga. Úr Breiba- 
firbi var svo mikil siglíng tii Grœnlands, a& sumarib sama sem 
Eyríkr ftfr a& byggja iandib ftfru 25 skip tfr Breiiafírbi þángab, 
en þar af komust 14 ein tft. Nokkrum árum fyr höAu þelr 
Snœbjörn galti, og sonarsynir Einars tfr Stafahoiti, farift ab leita 
Gunnbjarnarskerja (hérumbil 980). £n sker þessi munu vera 
vi% austrdbygbir Grænlands. {>a% var á ofanverlbri landnámstfó, a& 
Gunnbjörn, afi þormdiar Kolbrtfnarskálds, hraktist þánga% vestr ab 
Grœnlands dbygbum og fann eybisker þessi ; Gunnbjörn var og Ís- 
fírbfngr. Síban gengu þar af mikiar sögur, og fdru margír ab ieita 
þeirra, en Eyríki rauba einum varb aubib ab fínna Grœnland sjáift. 
Vér œtlum, ab þab hafí verib þessi árin (986 —988) ab þorgils orra- 
beinsfdstri fór til Grænlands. Grœnknd varb síban ngog bi<$m- 
leg nýlenda og heilt biskupsdœmi; goborb og þíngaskipan höfbn 
þeir Grænlendíngar , rétt sem á Islandi. Mest er þd GrœnlaDds- 
byggíng frá Vestfírbíngum og Breibfírbíngum, og nœrfellt aliir, 
sem landsins leitubu ( öndverbu, voru þaban. 

í kríngum Horn og um Strandir sleppum vér ab geta um œttir 
frá landnámsmönnnm. Eyríkr raubi, sem þar er lángmerkastr, 
var ntf ^uttr subr til Breibaíjarbar , og þaban fdr hann Grœn- 
landsferb sfna; en þegar kemr norbr um Strandir, þá eru merkastir: 
Fiosi, son Eyríks snöru, og synir Önundar tréfdtar^ Um deilur 
þeirra Flosa og Kaldbeklfnga skal síbar getib. I Bjarnarfírbi, nœst 
fyrír innan Kaldbeklínga , bjd Svanr, mágr Höskuldar Ðala- 
KoIIssonar, fjölkunnigr mjög, Svanr kemr nokkub vib Njálu vib 
fyrstu giptfng Hallgerbar (um 960), cn fám vetrum síbar drukkn- 
abi hann. 

þar fyrir innan kemr þá Steingrimsfjörbr og Kollafjörbr. 
Ðábir hyggjum vér ab þeir hafí verib af Haddíngja œtt : Steingrímr 
í Trðllattfngu og Kolli á Feili, og rábum þab af sögunni um Grfm, 
sem látinn er koroa þar fyrst ab landi, sem varla mundi gjört, 
ef þab landnáni herbi eigí verib tfr Haddíngjadal. þdrir hét og 



') Öfcigr burlurólr héii og faMr Önundar ; skyldi þetla vcra ætlarnafa, ai^ 
kenna þá frændr við Tót, en það aptr hafa gefid tilerni tíl sögunuar um, ad 
ÖDUDdr hafí lulsi Töt sinn l Harrsfirdi? — |»aö er víst, aft Önundr stdd 
slðan f meirl störvirkjaro, en Ifklegt værí um einfættan mann. 



UH TÍMATAL Í ÍSLENDÍNOA SÖGUm! 3(MI 

BOiir SteÍDgríms, eins og sonr Gríingy og Kolli er nafn, seni n^ög 
er tftt f þesBari œtt. Frá Steingrfmi er mikil œtt. Oddr tndnkr 
var f beinan karllegg áttundí mabr frá honiim. 



I NorUendíngafjtfrMngi er fyrst a% tala um Miðfir!!^ínga. 
Umþettaleiti liöfum vér nú tvær Bögur þaban: Korraaks sögu og 
þérbar sögu hreðu; vér munum f fám orftum geta beggja. Svo 
er hér og Mibfjarbar-Skeggi ; af honum er engin saga sérflagi, 
en hann kemr vi% geysi-margar eögur. H^r liggr þá fyrir ab 
ákveba svo vandlega seni verbr aldr Skeggja, mest til þess, ab 
^tfst yerbi sambandib roilli hans og þtfrbar sögu hrebu. Vér hðfum 
ábr getib þess, ab Skeggi mundi ekki fœddr sfbarj en svosem 
890, og tökum vér einkum rök til þessa af aldri barna hans, ebr 
þtf helzt dœtra hans tveggja; þvf HrtfbnyjU) dóttur hans, átti 
þdrbr geliir, og meb henni átti I><$rbr alla sonu sfna, en vér 
höfum séb, ab synir þtfrbar voru gamiir, er kristni kom á Island, 
og börn hans eru fœdd á árunum 930 — 940. þorbjörgu, abra 
dóttar Skeggja, átti Ásbjbrn Harbarson. £n Hörbr var skipveri 
Aubar hinnar djdpanbgu, og verbr þetta fullt svo snemmt, sem 
hitt. Ingibjörgu, dtfttur þorbjargar, átti Illugi hinn svarti, svo 
Skeggi er lángafí Hermundar og Gunnlaugs ormstúngu, en afí Eyj- 
d|fg hins grá og þorkels kugga, og er þab þvf aubsœtt, ab hann 
hlýtr ab vera fœddr laungu nokkub fyrir aldamdtin (900), en ab 
aptan verbr ab gæta þess, ab vér vitum af áreibanlegum s()gum, 
ab Skeggi lifbi fram undir 960, en þá mun hann þtf hafa verib 
mabr vel sjötugr, en hvergi vitum vér heldr ab hann komi vib 
sögur eptir 960, nema f þ<$rbar sögu hrebu; en vib sögur þar 
ab framan kemr hann opt. í Landnámu er hann talinn^ meb raestu 
höíbfngjnm á landi þá er alþfngi var sett (930). Ekki laungu síbar 
veitti hann þorgrfmi hærukoll mdti Flosa f Árnesi (hérumbil 940) ; 
SleitU'-Helga gj5rbi hann og sekan um stuld á alþfngi, en á meban 
Skeggi var á þfngi veittu þeir Austmenn atför Hrtfmundi halta, 
og féll Hrdmundr. þetta mun hafa verib skömmu eptir 950, þvf 
varla mun þab annab en laus sðgn, ab Hásteinn, sonr Hrtfmundar, 
bafí sfban falllb á Orminum lánga (Landn. 2. 33 ; Fm. s. EL 142- 
151). í þætti Hrtfmundar segir, ab Skeggi byggi þá á Skeggja- 
stlSbum, er þetta var, en enga sönnun yitum vér á þvf; hann bjó 
alla stund áReykjum. þab er enn fremr sagt, abSkeggi ftfstrabi 
þorlelf jarlaskáld , segir avo f þœtti þorleifs. I Svarfdœlu getr 



S70 \JM TÍMATAL í ÍSLKNDÍNOA SÖGUM. 

þes8 ekki. £n þai getr fráleiU verib, ab Skeggl haíi verib á i(fi 
er þorleifr fdr utan, og Hákon var jarl í Noregi. Líklega er 
þetta sagt af því, ab Skeggi var forn og íjöikannugr, og skyldi 
þorleifr hafa lœrt ab honum þaii frœbi, enda verir hér a% gœta 
þesSy ab þáttr þorieifs jarlaskáids er nokkub forn og biandinn, 
og mibr áreiianlegr hvab tímatali vibvíkr, þv( svo iftr út, aem 
fornum sögum sé blandab vib sfóari vibburbi. £n þab er í sögara 
eitthvab hib sfóasta, sem vðr vitum til Skeggja þar nyrbra, er 
bann lébi Kormaki frœnda sfnum sverbib Skðfniing í h<$lmgaung- 
nnni vib Bersa, árib 958. 

Nú er ab geta sögu fxSrbar hrebu. f>ar segir svo, ab þtfrftr 
kœmi út eptir vig Sigurbar kondngs slefu; var þdrbr meb brœbr- 
um sínum að vfgi hans. Sigurbr slefa var veginn sumaríb SBb^ 
og annabhvort þab sumar éba þá hib nœsta hefir þdrbr átt a% 
koma til Islands, en þetta finnst oss meb engu mdti geta stabist 
vib aldr Skeggja, ab hann œtti þá barndngan son, en stœbi sjálfr 
í vígum og vœrí í fuilum broddi lífs sfns, og þab marga vetr sfban, 
sem segir f vibreign hans vib þdrb. Vér hðldum ntf reyndar, ab 
Skeggi hafi veríb á iffí 966, en þá hátt á áttrœbisaldrí. Eibr 
sonr hans roun þá og hafa verib vaxinn mabr, og ifkast er, ab 
Skeggi hafí um þab leiti flutt sig subr f Ðorgarfjörb til sonar sfns« 
En dtkoma þdrbar er svo fast bundin vib dráp Slgurbar slefa, 
ab allt hitt fellr, ef )>etta eina bilar. Vér vitum enn fremr af ðbr- 
um sðgum gílb deili um aldr Eibs: Haíþdra, kona Eibs, var systr- 
únga NJáls, og hefir þvf ab vonum verib á sama reki og hann, og 
hafi hdn nú verib á Ifku reki sem bdndi hennar, þá œtti Eibr ab 
vera á aldr vib Njái; enda kemr þab bezt heim vib annab, sem 
vér vitum um Eib. Vib Heibarvfg er getib Eibs; þar í^lla synir 
hans tveir: Illugi og Eysteinn; var þvf Eibr mjðg vibribinn vfgs- 
málin. Nd urbu Heibarvfg um haustib 1014. Næsta alþfngi, 1015, 
var eitthvert hib fjðlmennasta, og er þar sagt ab Eibr vœri gam- 
all, enda eru orb hans rojög ðiddngsleg þar á þfnginu; f sðgunni 
segir, ab (^þar stdb upp eínn mabr gamaii" (Heibarv. s. kap. 35). 
Enn fremr segir f Laxdœlu (kap. 57), og þdrbar sðgu hrebu (bls. 62), 
þar sem talab er umBjðrn, son Eibs, er Grfmr drap, ab Eibr var 
þá ((garolabr mjðg, og var ab þessu gjðrr enginn reki'\ Nœr vfg 
þetta varb vitum vér ekki gjðrla, nema þab er vfst, ab þab varb 
nokkrum vetrum fyrir Heibarvfg ; og verbr ekki á þessu betr séb, 
en ab Eibr hafi þá verib á áttræbis aldri, og orbinn hrumr ab 



UM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNGA SÖOUM. 87t 

burðum; vér hyggjam þv(, a%Ei%r muDÍ vfst elíki vera fœddr eptir 
940, og þegar Sigurbr slefa var drepinn og pórbr hre&a kom út, 
Uýtr hann víst ab hafa verib hátt á þrítugs aldri, en hitt er frá- 
leitt, a& hann sé fœddr eptir eia um 960, sem þd yrbi alb vera 
eptir f>öriar sögu. £n alit fyrir þetta er saga þessi merkileg 
f marga staði, þtf nd sé torvelt ai komast fyrir undirstöbu 
hennar. Vér höfum ábr getii þess, a% Skeggi muni hafa verii 
ættatr af ögbum (bls. 240), en ættmenn Hörba-Kára bjuggu á Ja%ri, 
og vfiar, og er þvf ekki ólfklegt, a% f forneskju hafí komilb saman 
sögur þeirra á einhvern hátt. MibfírWngar yoru lagamenn miklir, 
en Eiftr^ einkum, og er athugavert, a& mabr af ætt Hör&a-Kára 
skuli einmitt vera talinn fdstri hans, þvf öll lögspeki trdbu menn 
ab væri runnin frá þeirri ætt. Abrir segja, tA Bár&r Snæfells-ás 
föstra%i £ib og kenndi honum I5g (Gests s. kap. 1). 

Mi&fjar^ar-Skeggi kemr mjög vii forneskju-sögur; má til þess 
telja þab, ai hann hafí gengib f haug Hrtflfs kraka, og sökt 
þángab sverl þal^, er svo mikil álög fylgdu, og ágætast er f forn- 
um sögum, anna% en Tyrffngr. Skeggi kemr og mjög vi&Ðárl^r 
sðgu Snæfells-ás; Helga Báriardtfttir var lengst ab Reykjum, 
meb Skeggja, ((On ekki hafa þau barn átt sfn á milli, svo getib 
bV\ Me% þdrdfsi, ddttur Skeggja, er sagt a& Báríir Snæfells-ás 
hafi átt Gest, son sinn. t>a& Iftr vfst svo tft, sem um þtfrb hrebu 
hafi verift eldri saga, fomari en sd, er vér nd höfum, og mætti 
vel brotift bls. 59 íf. f dtgáfunni sfbustu vera niftrlag hennar; 
en sem sagan er nd, er fátt markvert vift hana. Vfsurnar munn 
varla vera gamlar; margt er og dsatt, sem hér er ekki þörf á 
aft greina, svo sem: aft f>drhalli nokkur byggi um þetta leiti f 
Miklabœ f Óslandshlfft; þar bjd- um þessar mundir Arndr Kerlfng- 
arnef. Eiftr Skeggjason flutti bd sitt saftr f BorgarQ5rft, og bjó þar 
alla æfí sfftan, f Ási; munu því hafa valdift mægftir hans vift Illuga 
svarta, og mnn Eiftr hafa tekift upp goftorft þar, en alla æfí var 
hann mikilmenni, og fom f skapi, sem faftir hans. Skeggi fdr 
f elli sinni suftr f As til Eifts, og andaftist þar, og er þar heygftr 
(Landn. 1. 21). 

Vér komum þá til Kormaks sögu. þaft var á dðgum Eyrfks 
bldftöxar (930—935), aft ðgmundr faftir hans kom dt f Miftfirfti, 



*) Nafoid sýnir það jarnvel ftess ma*Ui geU, að til hali verí) eldrt Eiðr 
rram i rorneskju, sem menn sögðu að fiérdr hreða htfhl röstrad. 



Vnt UM TÍMATAL f ÍSLENDÍNtíA SÖGUM. 

og bj<$ þá í íirbinutn MibQarbar-Skeggi. Ögmundr fékk hér á 
landi Döllu, ddttur Önuudar sjdna' dr Borgaríirbi, og var Kormakr 
þeirra son, er Eormakr þá fœddr svosem 937; hefir hann því 
verib nálægt tvítugu, er hann byrjabí mansaungva sína til Steln- 
gerbar. Nd má teija árln meb vissu. Sumarib 958 gekk Kor- 
makr á hdlm vib Hdlmgaungu-Bersa, sem sést af ))ví, ab á nœsta 
sumri fdr hann utan, en þab var hinn síbastl vetr, sá sem þá 
fdr í hönd, er Hákon AbalBteÍDsftfstri var ab landi. Um vetrinn 
var Kormakr meb Sigurbi jarli ab Hlöbum (959 — 960), og kvab 
uni hann drápu sfna á þessum vetri; heíir hann þá haft tvo um 
tvítugt, er hann kvab þab kvæbi. £n hib næsta sumar (960), 
meban Kbrmakr var í vfkíngu, komu Gunnhildarsynir ( land. þá 
var Kormakr vetr meb Haraldl gráfeld (961). þá ftfr hann nm 
sumarib herferb meb kondngi tll íriands (961), en næsta sumar 
til íslands, og var þar tvo vetr (962—964). Bábir vetrnir eru 
ekki nefndlr ab sönnu, en þab er á frásðgninní Ijdst, ab þab voru 
tveir vetr, sem þeir brœbr dvöldu á íslandi. þetta skírir nu 
sögu Gunnhlldarsona, og vitum vér af Kormaks sðgu ab þab var 
hib t.næsta vor", eba sumarib 965, ab Haraldr fdr sfna vfb- 
frægu Bjarmalandsferb (Korm. s. kap. 25). Elnum vetri sfbar 
éba. tveim er sagt ab Kormakr haii fengib banasár, f herferb á 
Skotlandi, og hali hann andazt þar (hérumbíl 967). þá hefír 
hann verib þrftugr, er hann lézt. þorgils brdbir hans lifbi lengst 
þeirra bræbra, og hélzt ætt þessi vib f Mibíirbi. þegar Grettír 
var f uppvexti, eru þar nefndlr bræbr: Kormakr og þorgils, er ab 
Ifkindum hafa verib synir þorgils eldra; er þvf ab sjá, sem þor- 
glls hafí kvongazt á Islandí eptir lát Kormaks, brdbur sfns. Um 
aidr Kormaks er nd þvf enginn vafí, né um neítt af þeim kafla 
sðgunnar, sem honum vibvfkr, þegar þab er frá skilib, sem segir 
um dauba hans á Skotlandi, þvf vib alian þann kafla er ab sjá, 
sem eldri sögum sé blandab hér saman vib; vib alla þá sögu er 
margt ab athuga, og mun þat sjást, ab þessi ætt hefír mjög verib 
ribin vib írland ok Skotland. í upphaíi Kormakssögu segir svo, 
ab elzti brdbir þeirra þorgils og Kormaks héti Frdbi, en hann and- 
abist úngr f Noregi, og kemr þvf eigi vib söguna síban (kap. 2). 
Frdba nafnib hefír hlotib ab vera mjög tftt f œttlnni, og kvebr svo 



^) Önundr $jóni, bO Kormaks, var \isl nolikru cldri en Kgill Skallagrinis- 
son, og liröi þó rramyfir 980. 



l?M TtMATAL í ÍSLBNDÍNGA SÖOUM. 378 

ramt aft, alb Steingerbr uefnir Kormak því nafni í eiuni af vfsum 
sínoDi, og kvebst mundu festa 8ig (^blindum Fr<52^a'\ ef hdn mœtti 
rál^a (kap. 6). Nd hétu FrdM og þorgils þeir brœbr, sem sagt er 
ab fyrstir Norbmanna hafí stofnab ríki á írlandi og Skotlandi; 
lettarnöfnin eru hin sömu, og munu þeir víst hafa yerið forfebr 
þeirra Kormaks og þorgils, og þa& var því að 8i& feira sinna, 
er þeir brætr herjubu tvívegis vestr um haf. þab er enn fremr 
mjðg athugavert, þar sem segir um þá brœðr, ab þeir hafi fyrstir 
reist virki þai er Skarbaborg heitir á Skotlandi (kap. 27), og er 
Ifklegt, a% þa% hafi verib eignað þeim brœðrura Frdba og þorgiisi 
gamla; YÍst er þab, ab Skarba nafnið fylgir þeasari œtt: Kormakr 
ávarpar f^orgils, brdbur sinn, tvívegis meb því nafni f vísum sín- 
um (Korm. s. bls. 170—172), og er ab sjá, sem þai hafi helzt 
fest aig vib þá ( œttinni, sem þorgilsar hétu. Á Sturldnga öld 
hh þorgils skarbi, og mun hann á einhvern hátt hafa verib kom- 
íon frá þeim brœbrum. Eigi viljum vér þd neita því, alb Kormakr 
kunni ab hafa faliib á Skotlandi í víkíngu, og um þorgils er sagt, 
að hann hafí lengi síban herja% fyrir vestan haf. A vísu Kor«- 
maks (bls. 248) mœtti rába, aS> Kormakr hafí fallib á írlandi, en 
sama er sagt um þá Frdða og þorgils, ab írar drápu þá í tryg&- 
nm. þa% er enn eitt, sem gjörir þá sögu nokkub grunsama, 
ai Kormakr hafí andazt svo snemma, en þab er: ab kaflinn um 
lýdnaband þeirra Bersa og Steinger&ar, og hdimgaungur Bersa, 
sem hlutust þar af, hefír hlotib ab hafa gjörzt svo laungu síbar, 
sem Ijdst er af sögunni, og verbr svosem 25 ára hlaup í sög- 
unni, um þab bil ab Kormakr fdr utan fyrsta sinni (959). Til 
ai skíra þetta enn betr, skulum vér gjöra grein fyrir aldri Bersa, 
eptir því sem nœst verbr komizt : því svo vel ber vib, ab vér get- 
um af öbrum sðgnm ákvet)i& þa% meb töluverbri vissu. Bersi var 
dtfttursonr Dala-Kolls og systursonr H^sknldar, en Veleifr gamli, 
fabir Bersa, var dtftturson Bálka, fdstbróbur Önundar tréfótar. Nd 
segir svo, ab Höskuldr gipti Grtfu, systur aína, Veleifí gamla^ í 
þa% sama mund, sem hann sjálfr gekk ab eiga Jtfrunni Bjamar- 
ddttur, en þaft var nálægt 935, e&r um öndverba daga Hákonar 
Abalsteinsfdstra , ab Höskuldr kvongaftist (Laxd. kap. 9). þetta 
má nú vera a& sé dálítið ofhermt, og hafí Gróa gipzt Veleifí 
nokkru fyr, þd mun fráleitt ab Bersi sé fœddr fyr en 925, og 
þaft þd svo, ab Grda sh meb elztu börnnm þeirra þorgerftar og Dala- 
Koiis, og fsedd um 900, og verbr a% athuga: aft Veleifr, fabir 



974 UM TÍMATAL í fSLENDÍNGA SÖGUM. 

BerBa, var d<$ttarsonr landnámsinanns, og enn fremr Toru þeir réttlr 
þrfmennfngar Bersi og Björn Hítdœlakappi (t 1024), en systklna- 
Bynir vorn þeir Ólafr pá og Bersi. p6 nú Bersi vœri nokkru 
eldri en þessir, sem samliba honum eru, þá má þab þð heldr 
ekki meira vera, en hér er sagt, og gæti þab heldr ekkl vel 
komizt heim vib aldr Gróu, mðður hans, og lengra fram má frá- 
leitt setja, en sA Bersi sé fœddr um sama leiti sem Rdtr, mdbur- 
brðbir hans. Nd heíir því Bersi verib nálægt þvf hálffertugr er 
hann barbist vib Kormak, um sumarib 958; þetta kemr og allvel 
heim vib þab, sem í sögunní segir sjálfri: hann var þá ekkja- 
mabr, hafbi hann átt Finnu hina íogru, en Asmundr, sonr þeirra, 
var þá barn ab aldri (Korm. s. kap. 7), en á milli þessa og hlnB, 
sem þá tekr vib, hlýtr ab liggja lángt bil. f>eim sem sögana 
les mun og íljtftt bregba í brdn, ab Bersi er allt í einu orbinn 
hrumr og gamall; Olafr pá er nefndr sem gobi og virbfngamabr, 
og Bersi tekr f fðstr Haldór son hans, 12 vetra gamlan, og allt 
þetta er sagt at hafí gjörzt á sömu misserum ok Uákon Abalsteins- 
fdstri andabist, og Gunnhildarsynir komu til rfkis, ebr samsumara 
og þeir bræbr ftfru utan; en Olafr kvongabist 970, og Höskoldr 
Ðala-Kollsson andabist 985, og Halldórr, sonr Ólafs pá, getr ekki . 
verib fæddr fyr en 972, þd hann vœri elztr barna hans (sjá bla. 
342). þab er nd aubséb, ab sagan sjálf er öll sönn; vfsur Bersa 
eru Ijdsastr vottr þess, en hér tvfdeilist sagan, og byrjar nýr 
kafLi, sem varb fullum 25 vetrum sfbar en vibskipti hans vi6 
Kormak, en sá er söguna ritabi hefír ekki athugab þetta, og 
slengt hvorutveggja saman. þab ber ab sama brunni, sem segir 
um Steinar, ab hann byggi þá undir Elliba er hann kemr fyrst 
vib þessa sögu, en vér vitum af Egiis sögu, ab þeir febgar ön- 
undr og Steínar bjuggu alla stund ab Áuabrekku á Mýrum, skammt 
frá Borg; þá jörb hafbl Skallagrfmr ge&b afa Steinars. En 
fyrst eptir ab Egill var farinn frá Borg, og þeir deildu á þíngl 
önundr sjdni og Tdngu-Oddr, vib þá febga Egil og þorsteln 
(984), þá var Steinar gjðrr dtlœgr og rœkr frá Ánabrekku, og kom 
hann þá fyrst ab Elliba (sjá Egils s. bls. 750). þetta hefír ekki 
verib fyr en 986, þvf svosem tveir vetr libu frá þfnglnu og 
þar til Steinarr yrbi algjðrlega hérabsrækr, og er merkiiegt, ab 
sömu árln ab kalla verba uppi, hvort sem talib er eptir aldri 
Ólafs pá og sonar hans, ebr aldri Steiuars, og er þetta Ijds sðnn- 
un fyrir þvf, ab allir þessir vibburbir hafí einmitt gjðrzt á þessom 



UM TÍMATAL f íðLENDÍNOA SÖGUM. 375 

áram (um 986). þetta má og sjá af hverri vfsu Bersa, að hann 
rar kominn á lcarla aldrinn og orbinn ellimó&r, er hann barðist 
vfb Steinar, og farast honum raunalega or%, er hann nú ftfr 
baliolca f fyrsta sinni f hdimganngum. I yfsum hans segir: ((gam- 
all em ek*' og krebst hafa haft betra yfgsgengi, er hann var 
P^n (ccþötta ek þá er œrri" o. s. frv.), og ab hann nú haíi vegi% 
á f}6jh& tug manna, en sé nú kominn af fótum fraro af elli; og 
8já allir a& þetta'gat ekki gjörzt ábr Kormakr færi fyrst utan. 

Vðr hikum þvf ekki a% fullyrba þa^, ab allt scm segir nm 
einvfgi þeirra Bersa og Steinars, og dráp þeirra sona þórarins 
raroma, hefír allt gjðrzt um 985 — 990. f>á var Bersi á sjötugs- 
aldri, og Ólafr pá höf%fngi f ÐSlumy en Halldðrr son hans f upp- 
vexti. I>a& eru kapftularnir 12 — 16 f sligunni, scm segja frá 
þessu ðlluy og sem eiga bA standa sf^astir alls ; en mest vandhœíi 
eru á ab gjöra skil fyrir, hvernig á þessu standi: hvortKormakr 
hefir lifal) miklu lengr en f sögunni segir, en verið lengi f Vestr- 
vfkfng, og svo byrja% á ný laungu sfiar, Ifkt og Hallfre&r, ástir 
sfnar vib Steingerbi. Lfklegt er og, ab jþorvaldr tinteinn hafi 
fengib Steinger&ar fyr en Bersi. Höfuiatríðin f æíi Kormaks eru 
nú þessi: hann er fæddr 937; barbist vib Bersa 958; ftfr utan 
959; fdr til írlands meb Haraldi gráfeld 961; var sfban 2 vetr 
á íslandi (962—964); ftfr til Bjarmalands 965; þá byrjar nýr 
kafii, og gj$r!)ist þa% allt eptir 985. 

í Mldfirlli er enn eptir a& nefna þá Bjargsmenn, forfebr Grettis 
Ásmundarsonar, en bú œtt er svo náskyld Vf^dælum, þar sem þeir 
voru bræbr: Ásgeir œbikollr og þorgrfmr hœrulángr, en hvorlr«- 
tveggja voru mægbir Vatnsdælum, svo flestar sttfrœttir f Húna- 
vatnsþfngi renna saman f eitt. Nd skulum vér tiltaka, eptir sem 
næst verbr komizt, um aldr þeirra febga: þorgrfms hærukolls og 
Asmundar hærulángs. I>orgrfmr flutti aJb nor&an inn til MiiQar&ar 
um 940, a& vér höldum, og skulum vér sjá, ab þab hefír eigi mátt 
vera ollu sfbar eptir aldri þeirra febga. þegar Asmundr var 
roskinn ab aldri rébst hann f kaupferbir, og sigldi til ýmissra 
landa, unz hann ab lokum stabnœmdist anstr f Vfk f Noregi; þar 
var mikib frændlib hans, og svo á Upplöndum, þvf þaban var Ön«- 
nndr triftftr, afí hans, ættabr. Asmundr fðkk sér þar konu og 
átti meb henni f^orstein drdmund ; en er þorsteinn var Iftt á legg 
kominn, andabist kona Asmundar, og undi Asmundr þá eigi lengr 
f Noregi, og fór til íslands aptr. t>ab sem nú verbr mi&ab vib, 



370 IJM TÍMATAL í ÍSLENDÍNOA SÖODM. 

er þab, ab í suganui segír, ab þaft yæri á þeim Fetrum, sJb Ás- 
mundr kœmi dt aptr, þá er Friðrelcr biskup var hér á landi og 1^6 
aS> Lækjamóti (kap. 13), og hefír því útkoraa Ásmundar verib syo- 
sem 984, og kemr þetta heim vi% þa&, sem á öftrum stal^ í sog- 
unni segir um aldr þorsteins drdmundar, ab hann hef%i þá sjö 
um sextugt, er Magnús konúngr andiUiist (1047), og er þa& hi% 
sama og iiann sé fœddr 980 (kap. 93—94); má af því sjá, ab f>or- 
steinn hefir verib mjðg úngr, er Ásmundr skildi hann eptir f Noregi. 
þá hefír f^orsteinn verit rdmlega fímtugr, er hann hefndi Grettis, 
brdbur síns, og Spes lag&i ást á hann, og má af því sjá, ab ekki má 
setja aldr j>orsteins hærra en sagan sjálf gjorir. þorgrímr hœru- 
kollr er nú sagt ab hafí andazt skömmu síbar en Ásmundr hafbi 
reist bii ab Bjargi, mun hann því hafa andazt um 990, og 
hefír hann þá hlotib ab vera nálœgt áttrœbu, því hann mun hafa 
verib nuög á reki vib Egil Skallagrímsson , og þessir tveir hafa 
cinna lengst lifab fram af sonum landnámsmanna. Ásmundr hæru* 
lángr varnd hrumr og gamall, er hann andabist (1015); en af því 
hann fæddist eptir ab fabir hans var fluttr inn til MibQarbar, þá 
þorum vér ekki ab se^a ab hann sé fæddr fyrir 940, hefir haDn 
þv( verib um fertugt er hann átti þorstein drtfmund, og má af 
því sjá, ab hann hefír lengi framanaf hafzt vib f siglíngum, en 
hálffímtugr hefír hann verib, er hann fékk Ásdísar, en rúmlega 
hálfsextugr, er hann átti Gretti (996), en andazt hálfáttrœbr. Af 
aldri Aadísar verbr nú og séb, ab þab getr meb engu mtfti hafa 
verib fyr en þetta, ab Asmnndr f^kk hennar. Illugi, yDgsti son 
hennar, er fœddr 1013, en þá voru svosem 28 ár libin frá þyí 
ab Ásmundr fékk hennar, og hefír hdn þá hlotib ab rera barn- 
dng , enda ræbr þab og ab líkindum, þar sem hdn var sonardtfttir 
Jökuls, sonar íngimundar gamla, og mun Asdfs varla yera fœdd 
lanngu fyrir 970, og átt Uluga nálægt því hálffímtug. Alls þessa 
rerbr vandlega ab gœta, er gjöra skal greín á síban fyrir aldri 
Grettis. Af þvf þeir febgar urbu svo gamlir, þá eru flestir libir 
hér síbar en í öbrum ættum. þeir voru þrímenníngar Grettir og 
þorsteinn Kuggason, og þtf er þorsteinn miklu eldri mabr. þeir 
Grettir og Eálfr Ásgeirsson voru ab þribja og íjdrba frá önundi 
tréftft, og þd var Kálfr æbimun eldri en Grettir, enda er og Grettir 
fjdrbi mabr frá íngimundi gamla. 

Víbdæiir blömgubust mjög á þessu tfmabili, og ollu þv( meb- 
fram mægbir þeirra vib Vatnsdœli. Ásgeir æbikollr hinn eldri, 



Utf TÍMATÁL i ÍSLBNPfMGA SÖGUM. STT 

tem yér hyggjuin ab veiib hafi sonr önaudar tréf<$tar, mun hafa 
iifai fram á mitja þessa öid. Ðœtr hans voru þœr þurí&r, er þor- 
kell icaggi átti, og þorbjörg belclcjarbtft; en Auiun hét sonr hans. 
Frá Ásgeiri œftiicoll hinum ýngra, syni Aubunar, eru œttir taldar, 
og nm hans daga og 9ona hans var Víbdœla œtt meb sem mest- 
am bltfma. Bðrn Asgeirs œbiicolls voru frumvaxta er krístni kom 
á ísland. Kiifr Ásgeirsson og Hrefna, systir hans, voru mjðg 
á reki YÍb Ejartan Ólafsson; hyggjum vér því, ab börn Ásgeirs 
sð fœdd um 980 ; af því mœtti telja til , a& Ásgeir sh fœddr am 
955, og kemr þab vel heim vi% þai, áb íngimundr gamli var 
iángafi hans. f>ab hefír valdilb missögnum, a& í ættartölum Vfbdœla 
er jafnan slengt saman bðrnum þeirra Ásgeiranna, og veria menn 
ab skiUa þab a% eptir ilitum, en þáb er þ^ allaubvelt; þa& er, til 
ab mynda, aubséb, ab þœr geta meb engu mtfti hafa verib systr: 
Hrefaa og þurtbr, m<$bir þorstelns Euggasonar, en hitt fer vel| 
ab þurfbr hafi veríb ömmusystir Hrefnu. f>eir lángfebgar bjuggu 
ab Ásgelrsá, og er goborb þeirra kent þar vib, og kallab Áverja 
go2k)rb. Um þab leiti ab krístni kom á ísland bjuggu þeir þar 
bræbr, Ásgelrssynir : þorvaidr og Kálfr, og þorvaldr bj^ þar 
enn, er ísleifr biskup bab Dðllu, dtfttur hans (um 1035). Aidf 
Dðlln (fœdd um 1010) kemr vel heim vlb aldr þeirra Asgeirs* 
sona, þtf mun I>orvaldr hafa veríb þeirra ýngstr. Um 1060 lýd 
Styrmii ab Ásgeirsá, og haf%l Áverjagoborb (Bandam. s. kap. 1). 

Eptír andlát íngimundar gamla tdku þeir vib hofí og manna- 
forræbi synlr hans: þorstelnn, Jðkuli og þörJr. Enn voru abrlr 
höfbfngjar f hðrablnu: Már, sonr Jorundar háls; voru þeir systkina 
synir: Már og synlr íngimundar. þorgrfmr kornsárgobi var systur- 
8on þelrra bræbsa. Enn mi tilnefna Hrómund balta, son Ey vindar 
sðrkvis. Allir þessir voru nú f uppgángi, og var framanaf gott 
meb þelm, sem frændsemi þeirra sdmdi. Eptir dauba ÍnglmundAr 
(hérumbll 935) er fyrst getib um hefnd þelrra bræ&ra á Hrol- 
leifi, fbburbana sfnum. þessu næst er getib um missœtti þelrra 
frænda, Más og íngimundarsona; sld f bardaga me& þeiro, veitti 
Hrómundr Sðrkvlsson Mávl, þvf hann átti dóttur Más. í bardag- 
annm fðll Hðgnl ínglmnndarson fyrir Hrdmundi. Fyrir þetta var 
Hrjmnndr g}or dtlœgr úr Vatnsdal og fluttist hann til Hrdtaíjar&ar, 
og er tJbf getib am vCg hans þar, Nær þessi vfg hafí orbii er 
•kki aubvelt ab 8eg}a meb vlssu; þd má sjá, ab þá var æbilángt 

25 



STS UM TÍMATAL f ÍSLENDÍNGA 8ÖOUM. 

libib M TÍgi ínginiundar gamla. Már Jönindarson &tú þá Taxna 
dóttur, þá sem gipt yar Hr<$mundi, og mun þtf Már eflanst hafa 
verib noklcru ýngri en þeir eynir íngimundar, því hann KAt 
fram undir 990. þorgrímr kornsárgobi var þá og fulltfta maftr. 
e&r ðlln heldr miialdra, því hann skildi þá frændr, og kom sætt- 
um á. Bardaginn á Deildarhjalla œtlum yðr þvf ekki hafa verib 
fyr en svosem 945. Vfg Hrdmundar halta mun hafa oriift avo- 
sem tfu vetrum síbar, ett 955, en þess er Álr geti%, og lætr 
þab nœrri vi% aldr Mibfjarbar-Skeggja (Vatnsd. kap. 29—30). 
Hrömundr halti mun hafa verlb mj5g á reki vfb þá Ingimundar- 
sonu, enda er sagt a% hann væri nokkub samall, er hann var 
veginn (Landn. 2. 33). 

Nú kemr þessu næst um vibreign þeirra bræ&ra vib Finnboga 
ramma. I>ab mun liafa orbib sfðar en þetta, sem nd var getib, 
þvf þab er sAar sagt frá þvf f sögunni. Lauk me% þvf, ab Finn- 
bogi var gjör héraisrækr úr Vfbidal og vestr á Strandir (Vatna- 
dæl. kap. 31—35). En þeir voru þá enn á mannddmsskeibi bræbr, 
synir íngimundar, er þeir delldu vib Finnboga. Ætlum vér því, 
ab þetta hafí orbib mjög skömmu sftar en bardaginn á Ðeildar- 
hjalla vib Má; og fyrir 960 ætlum vér vfst al) þetta hafi verib. 
Vib aldr Finnboga kemr þab og vel ; hann var sonarsonr £y vindar 
iandnámamanns. Lobinn aungull, fablrEyvlndar, flýbi afHálogalandí 
fyrir ofrfki Hákonar jarls (hðrumbil 890) , en hann áó i hafi. Vér 
skulum ekki fara hér mörgum orbum um sögu Finnboga; ab koma 
henni, hvab tfmatai snertir, saman vib Vatnsdælu, getr engum manni 
komib til hugar ab bera vib. Finnbogi er hér látinn fara utan 
18 vetra, og er sagt ab þá vœri Hákon jari f Noregi (eptir 970); 
sfban fdr hann til Grikklands, og enn iibu þd margir vetr, eptir 
dtkomu Finnboga, ábr deilur hans hðfust vib þá íngimundarsonu; 
en þær eru látnar vara lángt framyfir kristni, og þab framyfir 
daga Gubmundar rfka, og fram á daga Eyjdlfs halta, sonar hans 
(framundir 1030). Ab þessu þarf nd engum orbum ab eyba. Allt 
fyrir þetta mega menn þtf ekki fella alltof harban ddm á þeasa 
sögu. Ætt Finnboga var háleysk, og hamramir menn margir f 
henni, og trdmenn miklir, og þaban hyggjum vér meb vissu ab 
Finnbogi hafí borlb vlbrnefni sitt: c^hinn rammi". Lobinn aiingull, 
lángafí Finnboga, var frá Aungley á Hálogalandi ; þar trtfbu menn 
ab verib hefbi Sigarr konlfngr, er hengja lit Hagbarb, og sem 
svo ágætar fornsögur eru um. Nd var þvf ab vonum, þd œtt 



UM TfMATAL f fSLHNDÍNaA SÖOUM. 919 

nú, er hðftao var komin, þætti mj^g göfog, og mikill ramleikf 
mQndi fýlgja henni, og mun Finnbogi eiga því ab þakka, a% 
hann er orbinn svo ágœtr, og menn kunna enn sögur af honum. 
f»a& Bem sagan seglr af Urftarketti, og vi&reign hans vi% bjOm- 
inn á Eálogalandi, á allt syo vel vi6 háleyska tröllaukna œtt, og 
kemr þab fyrir ekki lA leita eptir frekari sanninduro fyrir þessn. 
Vít aldr Finnboga sjá menn sjáifir a& þa& getr ekki haft stab: 
ab hann baíi f æsku farii utan um daga Hákonar jarls og sftar 
laungu deilt vib íngimundarsonu , sem þá voru allir gamlabir og 
öndu&QSt um þetta leiti, 

Í Finnbogas&fi segir, ab þorgeir Ljtfsvetníngago&i væri 
m<$bnrbrtfbir Finnboga; þettaer ekki satt, en mjög líklegt er þtf, 
ab frændsemi hafi verib meb Gndpa-Bárði og Lo%ni aungli, og 
bCbar þœr ættir munu vera hálejskar. Fyrir vfg var Finn- 
bogi gj5r a% norftan dr Flateyjardal, landnámi afa s(ns, og íluttist 
hann þá vestr i VAidal ; var þetta um daga Eyjdlfs Valgerbarsonar 
(Finnb. s. kap. 22^26). þess mætti til geta, ab þetta hafi yetíi 
nálœgt 950. þá bjd Finnbogi um stund í Víbidal, ábr dsætt 
kæmi milli hans og Vatnsdæla, og var hann þá gj5r héraSsrækr 
á HdnaTatnsþíngi, og fluttist hannþá nor%r á Strandir; mun þetta 
hafa verfb nálægt 956 , en sAar ekkf , því tjökull var enn á mann- 
ddmsaldri, og bauft h<$]mgaungu Finnboga, og mun þ5 J5ku]|| ekki 
hafa fæbat laungu eptir 900, og varla neinn þeirra brætra. 

þetta, sem ná er sagt, má vel til stabar færa; en allr sAari 
hlut! Vatnsdælu er mj5g úr lagl fær&r, hvab tfmatal snertir, og 
er ab eins, ef aftrar s5gur eru teknar til samanburbar, a% sVb 
verbr hvar missmfftin liggja. þaft er einkum dau&l ínglniundarsona 
og uppv5xtr þorkels kr5flu, sem mest er dr lagi fært, en ^r 
skulum nú geta þess, hvernig oss sýnist áib þessu megi kippa ( 
lag aptr. Hér er helzt þab, sem ver%r ab taka til grekia, a% vðr 
hSfnm f Kristni-s5gu og Grettlu, og f Vatnsdælu sjálfri, ef a% er 
gát, drœk skil fyrtr þvf, ab þorkell krafla var orftinn Vatnsdæla 
goti þá er Fribrekr biskup kom h%r til lands (981), a% hann wr 
farinn al eldast er kristni var I5gtekin (1000) , og aS hann and- 
abist f elli á uppvaxtarárum Grettis (hðrumbil 1018). GreHla 
segir svo, ab I>orkeII krafla andabist á þeim árum, er Orettir va| 
vtan fyrsta sinni (1011 — 1014). I>eir voru aldavinir mestu: þor- 
kell og Ásmundr hæralángr, og sdtti þorkell opt heimbob til Bjargs, 

26* 



UM itMATAL l teLBNDtoOA HÖQVU. 

og SYO var flnmaríft þab er Grettir ftfr utan; seiglr ( eögiinni, A 
þorkell gjSr&let þá ((gamali ngög*' (Grettie s. kap. 16), og fik5mmu 
sAar (kap. 25) segir, ab ifþorkeli krafla andabiet á þeim miMer- 
um, er Grettir var eigi á íslandl"; eru hér 4 ir eln, sem leiki% 
getr á, árin 1011^1014, og setjum yér því djlh hann hafi andaxt 
1013. A&Grettia saga hafi hðr rétt fyrir sér, er varla efunarmál; 
þesfil saga er ab frásögn syo vöndub, ab fáar mjög standa henni 
jafnar, og er þa& elnkum hva% tímatali vibvíkr, og reyniet œtfl 
rétt, þegar hdn kemr saman vvb abrar sðgur. Hér er líka sj6d 
sögu ríkari. þab er svosem aubvitab, a% þorkeil mnndl koma ▼i& 
sdguna síbar, þar sem talar um víg Atla og mkt Grettís, og alla 
þi dhamíngju , sem á fám vetrum þyrmdl yiir þessa œtt. M^an 
þorkell var á iífí mundi slíkt ekki hafa baldiit uppi, þar sem hanii 
var meb mestu höfbfngjum landsins, en námœgbr þelm Bjargs- 
m5nnum, og tryggasti vinr þeirra. £n á sektarárum Grettis er 
þorkell aldrei nefndr , og gjðrbist þd o^ þörf ; maettí af því mei 
ftillrí vlssu áiykta, ab hann h«ftl þá ekki veríb á lífi, þd ekkl vcrí 
þab berum orbum sagt í sögunni. Enn fremr er ( Kristni-sögu 
þorkell krafla tab'nn meb höfbíngjum í Norbrlandl, er Fribrekr 
blskop var hér á landi (981—986), og varþorkell prinislgndr af 
blskupi (Kr. s. kap. 1-^2). Grettís saga segir hlb sama: þá er 
ÁsMi^r httrulángr kom úr förum, og tdk stabfestu á íslandi, þá 
bjtf þorkeli krafla & Márstöbum í Vatnsdal, ccþelr bjuggu þá aft 
L»kjamdti biskup og þorvaldr, er þetta var.^' þorkeli gaf As- 
mundi Asdísi Bárbarddttur , frændkonu sina; gjðrbist bann þá 
aldavinr Ásmundar (Grettís s. kap. 18). 

Fyrír J)essu, sem nú er sagt, hðfum vér þessar s5gur, sem 
n4 ^Q nefndar, og VatnsdiBlu sjálfa, sem bæbi getr um þorkel 
kröflu, er Frtbrekr biskup var á iandi hér, og þar ab auki talar á þá 
lelb, sem t^rkell væri farinn ab eldast þá er kristni var Iðgtekin i 
landi hér, og hann sjálfr tók skím; en ab 5bru leltí er enginn 
vegr ab felia vib þetta þab, sem Vatnsdæla segir um uppvðzt 
þofkeis og um dauba íngiraundarsona. Eptír sem tallb er í Vatns- 
dæli, lifbu Ínglmundarsynir fram nndir 990, sem rába má af 
alArl Halifrebar , en íngdlfr er sagt ab lifbl 12 vetr eptír iát þor- 
l^ns fdbur síns, en þegar íngólfr lést er þ6 sagt, ab þorkell 
krafla væri ekkl nema 12 vetra, og ættl hann eptír því lA 
hafa. fæbzt ngög skömmu fyrír 990, en þab kemr í bera mátr 
sögn vib hitt, ab sagan sjálf nefnir hann Vatnsdœlagoba um sama 



UM TtlUTAI. f ÍSIÍSN0ÍN6A 8ÖGUM. t81 

leUi; faanti hefbi og eptir þeflsn átt a& fœbMt i B^n miBS- 
erani og i>or8teiiiii íogimundarsoii anddbist, en ekki segist sðg- 
anni sjálfri þtf svo fri. . Ob6 virbiet því mjog tortryggilegr allr 
þessl k«fli nm uppyöxt I>orkels og nm dtburb hans, og syo hvernig 
hann konMt ab Viilpisdasla^goborbi. ]>orkell varb á sAan nokkurs** 
i(onar Vatnsdalar-goby og hefir enginn af VatnsdsBhim orftilb sto 
vinsœll sem hann; er því merkilegt, hvab margar sögur hafa 
myndast um uppvðxt hans, ok er ekki ólíklegt, ab eldri sögurúr 
þessari œtt kunni al^ hafa fest slg Tib hann; víst er þab, tA margt 
er forneskjukent, sem af honum segir, bœ%i krSflu-nafnib, sem 
vel má œtla a% fyr - hafí gengib f ættímii, og svo sagan um dtburk 
hans og síban vlbreign hans vib þorkel silfra. í Iðgum var rejndar 
frá fornu leyft ab bera út bCm, en f sögum eru þess njög fá 
dæmi, og efi mætti lelka á, hvort þessi fáu dæmi eru eigi abeins 
heimfœrb upp á sfbari tfma ; f forneskju trúbu raenn ab slfkt beíbí 
verib sibr, á Ifkan hátt og ab henda börn á spjdtsoddum, sera 
sagt er ab verlb hefbl slbr vfkfnga f íbrneskju, þ<S sfbar fínnist 
þess engiB dæml. I fornaldarsögum vorum og annara þjdba 
finnast mðrg dœmi um dtburb barna; en dr þvf sannar sögur byrja, 
mun þab alla stund hafa þ<Stt ódæmi. Kröfln nafnlb virbist þó 
einkum ab benda til ab eitthvab sé blindab vib fornari sögur. 
Úr þvf nú ab þess er enginn kostrSib mlbla milum f þesap •fnl, 
og feila saraan svo dlfkar sagnir, þá þykir oss réttast ab fella 
þetta alveg, og setja aldr þorkeis eingaungu eptir þvf, sem vér 
vitum meb vissu af Grettlu og Kristnl-sögu,«og ab nokkru leiti af 
Vatnsdœlu sjálfri, og er þá aubsœtt ab þorkell er mjög svo á aldr 
vib Ásmund hæruláng. Vér höfum ab framan (bls. 248) jetlab á, ab 
þorkell kynni ab vera fæddr um 950; þáb mun dhœtt ab fiya 
þetta fram um svosem 10 ár, euda kemr þab og l&etr vib aldr 
Wbuf hans. þdrdfs, amma þorkels, er sem vér vituq^ fædd nm 
892, og mætti þá ætla, ab hdn hefbi átt jþorgrfm kornsár*-goba 
um 915; llggr þá nœr ab þorkeli sé fœddr 940, og vér hyggj- 
um fráleitt, ab hann muni fæddr stdrum sfbar, þvf á ittraqiUs 
aldr mun hann hafa komist, enda þyklr mega rába llab af tMtem 
Vatnsdælu sjálfrar, ab hann hafí orbib mjög gamall mabr. ^ab^er 
sama ab segja um þab, sem Vatnsdæia segir um vfg Glæbis, þi^ 
■em segir ab Gubmundr rfki leitabi eptir iffí þorkels, og væri 
þerkell þá barn ab aldri, en vér vitum fyrlr vfst, ab Gubmundr rfki 
«T toluvert ýngrl en þorkell, enda lifbi hann og þeirra lengr; 



am UM TtMATAL í tSLBMDfNGA 8Ö0UM. 

Oii%mQÐdr komst og ekki til mannvirbínfar fyr en eptir 985, og 
▼ib þa& fellr þess! saga, þyí þá var þorkell laiinga faHt(%a ina&r. 
f>a& er naabsynlegt aJb hafa fyrst gjört gr^n fjrír æfi f>or- 
kels kröfln átr en vér snúam áb daa&a íngimandarsona , því 
á þyf era ekki minn! misfeilor en á liina, a|^ a%it þalb best á 
aamanbarblnam vit eðga Hallfrel^ar, þtf bábam verbi sama viUan 
á, ab þœr láta þá Íngimnndarflonu llfa miklu lengr en gábu 
höfi gegnir/ þeir fr«ndr Óttar og Ávaldi koma át um daga 
Gannhildarflona , og vlli menn fylgja söganni nákvœmt, þá Míbu 
þelr ekki verift allfá vetr í Noregi er þelr koma lit fr«ndr; þa% 
er fráleltt aft þaft hafi veríb fyr en árí% 966^ þvf þrjá vetr eta 
Qöra vorn þeir í vestrvíkíng, frá því ab Gunnhildarsynir kooiu 
í land og þartil þeir drápu Sokka vfkfng, en Sokki hafii sjQ e&r 
átta vetrum álr brent innl þorvald skiUanda, foi^ur Óttars; en 
þaft var á 4,ofanver<bam dögam Hákonar Abalsteinflftfstra** (Hallfr* 
B. kap. 1). Óttar fftkk, þegar er hann kom tft, ABdíear, ddttur 
Ólafs aft Haukagill, en dötturdittur Ævars hlns gamla, landnáois- 
manns , en Avaldi fékk Hildar, dðttur Hermundar, sonar £y vindar 
aörkvls; vér getum þessa, því í Hallfrebar sogu er Ulldr talin 
dtfttir Eyvindar 8örkvi8,«en Eyvlndr anda&i8t ( hárri elli um 985, 
og gœti því mei engu ak<$ti atabist a% Ávaldi, sem svo síb kon 
<t| mifi dtfttur hanfl, endakalI&rLandnámaHildi Hermundar dtfttur, 
og er þa% aulft^áanlega réttara. Hrtfmundr haltl Börkvisson átti 
og vaxna sonu laungu fyr en þetta, efta um 950. Ná er þa% aldr 
þeirra systkina Yalgcyr&ar og HallfreW, og Eolfínnu Ávaldadött- 
ur, sem telr eptir, og mun ekkert þeirra hafa ftbizt fyrír 967, 
og er iíkyt ab þau sð jafnaldra: Hallfreftr og Kolfinna. Svo 
8|glr, aft Hallfreftr væri þá tvítugr er hann lagbl hug á Kol- 
finnu; en þXft var n](j9g um sama leltl a%íngtflfr fagri byrja&i aJb 
legg)a á8*,á Valgerbi Óttarsd<$ttur. þetta hefír þvf frálelu gjðrit 
fyrlr 985, og þaft þvf alb eins, a% Hallfreðr hafí þá verib vart 
tvftugr; en nd seglr, ab Ingimundarsynir vaM*! þá enn á Iffi, og 
ekkl eldrl en svo, a% Jökull beitti þá enn ofsa 8fnum, líkt og 
fyrniin, er' þelr deiidu vib Flnnboga ramma. Vér hdfum ai 
framaa leldt rök a& þvf, a& Ingimundarsynir hljóta alUr aft haik 
verib daubir er þetta var, en þorkell krafla var þá orbinn Vatns*- 
d»la gobi. Sagan um allt þetta er f Hallfrebar sögu svo vel sögb, 
og byggb í Bvo tfrœkum vitnum, ab hana mi ekki f minnsta 
máta vilengja, og liggr ekkl annab fyrir, en ab astla, ab hir aé 



UM TÍMATAL i ÍSLBNDÍNOA SÖOUM. SSS 

þeini TÍzhA þorsteini íngimundarsyni og þorlíeli lcröfln. þetta 
yerbr enn Iflclegra þar yit, ab Jðlcoil BártarBon, sonarsonr Jölculfl 
eldra, var þá fruBiTaxta er þetta yar, en Jölcull hafbi í ölln slcap- 
lyiidi afa sfns og fyigU þaft nafni, en þorlcell krafla var manna 
iflcastr þorsteini íagimundarflyni om liógvœrb og spalclyndiy og 
lá þab í œttinnl, a& á þann liátt var tvfskipt nm skap þeirra 
frttnda. þaft voru þvf þeim roun melri ástœftnr til, ab menn 
nefndi í sðgonni þá þorstein og Jökol, f stab þorkels og JðkolSi 
þvf vér höfum fyrir satt ab þab hafí veri% þorkell krafla, sem 
niáli& stfkti á hendr Ófttari, og mon varla vera kostr ab leysa úr 
þessn á annan hátt. Ekki mega menn furta sig á aldri þeirra 
íngtflfB og GuftbrandB, hve dngir þeir vom, og vera þtf synir þor- 
Bteins, og ab þeir ern á reki vib barnabðm Jðkuls ; þab kemr af þv(, 
tb þorstelnn ÍngimondarBon mun hafa kvongazt mjðg gamall, enda 
var og kona hans fobnrByBtir Vfga^Barba, og hafa þeir brœbr bábir 
verib mjég dnglr,.er fabir þeirra andabist. þab mnn óhœtt ab 
ntla, ab Íngimundarsynir hafl vertt enn á Kfi þá er þeir Ottar og 
Ávaldi komu dt, og vér œtlom vfst ab þeir hafí lifab fVam undlr 
976, en jafnsnart eptir andlát þeirra mun þorkell krafla liafa 
orbib formabr Vatnsdæla, þ6 ekki flytti hann þá þegar ab líofB 
landi; kemr þab f engan bága vib aldr þeirra Íngtflfs og Gnb* 
brandB, og má vel vera ab þeir hafi lifab eina 12 vetr eptlr lát 
(bbur 8Ín8, og eptir al|]ri Valgerbar þykir sem vfst megl rába, 
ab vfg ÍngölfB hafi ekki orbib fyr en Bvosem 988, enda kemr þab 
vel heim vib þab, sem vér vitum af Bðgnm, ab einmitt þesBi árin 
var n^ðgsvo agasamt af Btigamðnnum og illvirkjum á Qöllunom 
opp af Borgarfirbi. Hdlmverjar vom drepnir árib 986, og stendr 
þab eflauBt f einhverjn Bambandi vlb þetta, er íngólfr var ab vfgi 
HelliBroanna og fikk þar sár þau, er hann lelddi til bana. þab fdr 
(Jarri ab VatnBdælir vœri aldauba, er Íngtflfr léit; þá vorn opgi 
þeir febgar Birbr JðkulBSon og Jðkull Bon hans, og ymBÍr abrír 
af þeirri ætt, og bvo allr mtfgalýbr Vatnsdœla, bsebi Vfbdælir og 
BjargBmenn, og gjðrir þab enn tortryggilegri sðgnna um þorkel 
Bllfra» þvf þab varhvergi hætt vib, þó þorkels krðflu hefbi miBSt 
vib, ab þeir hinlr Vatnsdælir roundi láta goborbib gánga dr greip* 
om Bðr f 8V0 tfmildar hendr, sem þorkell Bilfrl var, og þab án 
allrar heimildar, meb rángsleitni einni og yfirgángl. 

Vér hikum þvf ekki vib ab telja rfki þorkels krðfln frá svoBem 
975, og hefir hann þvf f nærfellt 40 ár verib Vatnadælagobl, 



tM VM TfMATAL f ÍSUENDtNOA SÖGUM. 

en alla þá stund er þeir Mfbu synir þortteina Íngiaiundar- 
aonar, mon hann hafa yeri& forygta fyrlr þeim. Vér vitnm ekki 
mikib om afkvœmi þorkels kröfln, og eptlr hans dag koma Vatns- 
d«lir Iftib YÍb B'&gVLT. Arntfr hét sonr hans, og mnn hann hafa 
haft forráb eptir dag föbnr síttB; þ<$ var JökullÐárbarson, mtfbnr* 
bröbir Grettis, meet yirbr af Vatnsdalnm um ðndverba 11. ðld. 
pá man Jðkull hafa verlb hátt á sjOtugBaldri, er Ólafr hinn helgf 
lét drepa hann (1028). H^ga, kona Markdsar á Melum, yar í 
nfonda Ub komin frá þorkeli krðflu. 

Vér yl\jum ab loknm tala fátt eiU um aldr Hallfrebar. Allt 
þab, Bem af honom segir, kemr m»ta yel yib þab sem ab framaa 
er sagt. þegar lokib yar málum hans vib Kolfinnu, fdr hanB 
utan (um 988) , og hafbist nú nokkra vetr ylb f kaupferbum, eptir 
ab fabir hans hafbi flutt 8ig Bvbr, og kom aldiei ab landi fyrir 
norban á þyf bili. Hann kom á þesBum yetrnm til Hákonar jarla, 
og orktl kyœbi um hann, sem enn ern brot til af. þab hefir yerib 
nálttgt átta yetr ab Hallfrebr htfir hafst yib f Biglfngom, <br hann 
kom yib Agbanes Bumarib 996, hib Bama Bem þeir Ejartan og abrir 
íslendfngar; hefir Hallfr^r þá yerib hátt á þrftugs aldri, er hann 
kom til ÓlafB konúngB. Vetrinn hinn næBta yar hann meb Ólafi 
kontfngi (997), og orktl um hauBtib (996) kyœbi Bitt hib fyrsto 
um kontfng. Tyo yetr hina nœBtu yar hann auBtr á Gaotlaodi 
og kyongabiBt þar (997—999), og átti meb þeirri konu Hallfreb, 
Bon Binn. þá var hann enn einn yetr meb Olafi kontfngi (1000), 
en ftfr um Bumarib tft til íalandB, hib Bama og Syoldar-onista 
▼arb. Á nœBta þfngi (1001) deildl hann yib Grfa, en ftfr utan þab 
Bumar, og kyab um hauBtib erfidrápu Bfna um Olaf kontfng. Næata 
Bumar (1002) kom hann tft til iBlandB og lendi f Leiroyogum og 
deildi yib Skáld-Rafn (Gunnl. b. kap. 10, sbr.Hallfr. b.); árib 1005 
flutti hann Gunnlaug ormsttfngu til ÍBlandB, en ftfr utan næsta Bumar 
(1006) og Gnnnlaugr meb honum. Sfóan BOgir ekki annab af honiim 
en ab hann hafi andazt f hafi, fertugr, og hefbi hann átt eptlr þyf ab 
andaBt um 1008, en af aldri Hallfrébar ýngra yerbr shhj ab andlát 
Hallfrebar yandrœbaskálds hefir orbib Bfbar nokkru, þyf sonr hans yar 
þá á Bkipi meb honum eem frnmyaxta mabr, og er þyf ifklegt, ab 
Hallfrebr hafi llfab fram undlr daga Óiafs helga, og andast um 
1014, og yerib þá yel hálffimtugr. 

Vér hðfum ntf rakib tfmatal f þesBum þremr hðfobættum f 
Htfnayatnflþfngi ; enþar yoru, aem hyeryetna annarBtabar, enn fleiri 



UM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNGA 8ÖGUM. M6 

nttir, 8em vel yorn í höfUngja rtíb komnar, og teljnm vér fyrst 

mttflieiin Ævars gamla, en hann rar í forneskja kondngborinn, 

og koDiÍÐn af Haraldi konúngl gullBkegg í Sognl, og er því eigi 

kyn þó hann yrftl kynsæll hér á landi, má œtla að þeir láng- 

tíbgiut hafi haft fomt go&orb og mlktö rfki, og gengib nœst Vatna- 

dœlnm og Víbdœlam , og til jafns vift þá f mörga , enda styrkta 

þá og mœgiir r\l Skagðrbfnga. |>ee8i œtt komet og síiar tll 

binna mesta metorta norbanlands, þvf Haíllbl Márðson var i beln- 

an karllegg f}6ri\ mslbT frá Ævari. Liðlrnir era ýkja fáir, þvf 

Hafllbi andabist lldO, sem f fslensknm annálum seglr; man hann 

og þá hafa verib nýllg gamall ma%r, vel á íttrieMs aldri, því 

Ifárs, fobnr hans, er geti% nærfellt handrab árnm fyr, þvf haan var 

sveitarhöftfhgi f Il&i Værfngfa f Miklagaribi f þab mnnd ab Haraldr 

fiigarbarson kom þángab (am 1083). Htfnröir, fablr Bfárs, lifbi og 

am þab Mti abFrlbrekr biskap kom hér á land (Fms. m, bls. 30. 169), 

en þeir ▼oru þrfr brœbr : Skarphéilnn, Úlfhéblnn og Húnröbr, synir 

Vefreybar Ævarssonar, og Oannhlldar, dtfttur Eyrfks f Gobdölum. 

Vfg þeirra Skarphéblns og Úlfhébins má œtla ab hafí orbib liUu 

fyrir krlstni. þorkell krafla er vibribinn þqu mál, en Vefreybr 

mun þá hafa verib andabr; hlýtr hann þd ab hafi lifab fram- 

ondlr daga Hákonar Hlabi^arls, ef ekki lengr, en þtf verbr ab g»ta 

þess, ab hann er sjálfr talinn meb landnámsmönntm (Landn. d. 6). 

{>6rarinn spakl Lángdælagobi , sem nefndr er f Bandamanna 

sögB, var fi6xh\ mabr frá Holta, er numib hafbi Língadal ab neb«- 

anverbn tll mtfts vib Ævar. í ætt þeirra beggja, Ævars og Holta, 

mun þab hafa verib ab Lángdæla^goborb gekk, og mun þab goborb 

hafa verlb undirstaban til rfkis Hafllba Márssonar. Aldr þórarlns 

spaka kemr mæta vel heim vib Bandamanna sðgu, þvf þtfrdfsl, systur 

txSrarlns, áttl Halidór, son Snorra goba, en Halldtfr mun háfá 

kvongact um 1050, er hann var nýkominn ntan úr Idndnm, en þab 

var fám vetmm sfbar ab Bandamanna saga gj^bist, og er ab 

sjá, sero þórarinn hafi þá verib mibaldra mabr. þab Iftr svo tit, 

sem fieiri f Lángdæla ætt hafi heitlb þtfrarlnn spaki. þtfrarlnn 

spaki, fóstrfabir Barba, er Ifkast ab hafi verib afabrdbir hins, en 

sonarsonr Holta landnámamanns, og lætr þiA mjög nærri, hvab aldr 

þdrarlns áhrærir, þvf hann var gamall mabr þá er Helbarvfga saga 

g)6rbist(1014), en ab hvortveggja sé saml mabrinn, er ekki tak- 

«ndi f m<l, þvf þtfrarlnn, ftfstrí Barba, var eldrí mabr irlb 1014, 

«n þtfrarinn hinn var 40 vetram sfbar, en þab gengst tftt vib, ab 



386 ÐM TtMÁTAL Í ÍSLBNDÍNGA SÖeUM. 

nafn og yfbrnefni ftrekMl í ættam, og Tibniefnln, evo eem }>an 
koma fyrir f sögnm yorum, eru aJb álfta sem œttamöfh, me& þeim 
hœtti, ab mðrg ættarn^fn eru tíium f sömu œtt, og yfxlast þau á 
af handahtffi, ok koma fram f öftrum eAr þri&Ja hverjom IM, þegar 
meet er, Ifkt og ormstdngu e&r œbikolle nafnib f Gibbekkfnga og 
Vfidælakyni. 

þesBar eru helztu ættir f HdnavatnBþfngi, og má þaib hérak 
hdta sögurfkast f Nor&rlandi , og melr ef til jafns vib EyjaQörb, 
þvf þœr þrjár sögur: af Kormakl, Gretti og Vatnedælum, eru meb 
höfutbsögum landsins, og Vfga-Gldms saga er sd eina saga dr 
Eyjafír&ly er ab gæbum komlst til jafns yíí nokkra af þeasnm. 
SkagaQörbr hefir f þessu falll orti& nuðg afskípta; þaft er þaft 
dna þfng á öUu landi, sem engin saga efta soguþáttr er skrá- 
settr f, alla þá stund ab söguöld vor stdb yfir, nema ef kalla skal 
skagfirskan þáttínn af þorvaldl vAfðrla, sem og vel má gjöra, 
þvf þorvaldr var þaban ættabr; má vel vera, ab tll þessa koml 
þab, a% þetta hérab hafi verlft spakara en ðnnur, og hdglCfi melra 
og fri&r, enda voru þar landnámsmenn flestir mestu vegmeaDi og 
háttprdftlr. Oobdællr voni manna beitir og manna spakastír, en 
^{altasynir eru ágætír fyrlr skraut sitt og stdrmennsku; i>egar 
þeir fdru tll þfngs héldu menn ab þar færí Æslr sjálfir, svo glsBsí* 
leg var fðr þelrra, og erfi þeirra eptír foftur sinn er hln atdr- 
mannlegasta velzla, sem haldiu hefir veri% hér á landi bæbl slb 
fornu og nýju, enda er hdn ágætt f öUum sðgum, og hennar 
jafnan getíb þá er minnit er á Hjaltasonu. AUt lýtr ab þvf, ab 
fi vfgaferli hafí gjðrxt f Skagafirbl alla sðguoldina dt, og er 
þab mjðg fágætt, enda sklptí á sfban f tvo heimana, þvf á Starl- 
dngaðld var ekki meira daldarhérab á íslandi en Skagaijörbr; ea 
alla þá stund, sem fornu landnámsættírnar hðldust þar, mun eami 
hérabsbragr hafa haldlb sér, og melri landshelgi verib hðr og fribr 
en vfbast á landl annarstabar; en fyrir þessa sömu skuld msn 
hér vera svo snautt um sðgur, og er fátt annab ab haida sér tíl en 
Landnáma, og hvemig ættír eru raktar þar frá þeim er land nimu. 
I þessu hérabi eru allar ættír svo seint, ab landnámsmenn eru U|qii 
hér samtíba sonnm þelrra og barnabðrnnm f öbrum hérubum, þvf 
þar sem landnámsmenn flestir f öbrum hérubum ðndnbnst fyrlr 
930, er alþfngi var sett, og þelr sem lengst Ufbu n\jðg skðmmu 
sfbar, \>á er ab sjá, sem þeir hafi llfab hér velflestir fram á 
mibja ðldina, og snmir fram á hana ofanveiba, svosem fi[jaltí. 



UM TtMATAL í teliBNDÍMGA 8ÖO0M. 889 

og er þalb nattmatt Bieft felldu, hvab seint þab verbr. Eptir þvf 
sem nd verta best r51c aft leidd^ þá hefir andlát Qjalta ekki oAíb 
fyrir 970» þd þab komi ng5g kynlega fyrir. Vér rábnm þetta af 
ymsn, og h5fnm vér drepii á þab a% framan (bU. 249). paJb er 
^fsagt, ab þab er nokknrt vandh^fi á ab ákveba meb vissn aldr 
Gláms Geiraflonar, en af Reykdœln þykir þö mega rá&a, sem þab 
hafí varla verib lanngn fyrir 960 ab þeir feftgar vorn gjörbir ab 
Dorban, en Glúmr var þá flnttr vestr f Geiradal, er erfi Hjalt** 
sona var haldib, sem sjá má af sðgnnni nm Odd Breibfirbfng; 
og enn fremr vitum vér af sögnm Noregs kondnga, ab Gldmr var 
f Noregi mesUUla daga Haralds gráfeldar; þtf má sjá af vfsnm 
GMms, ab hann var hér á landi árib 969, er Haraldr OW, og 
hefir þá verib bdsettr vestra og kvongabr, en Glúmr var meb 
Haraldi í BjarmaUnds-feH^ hans (965). þdrbr íngnnnarson, sonr 
GMmBf fékk Gubrúnar Ósvffrsddttnr um 992, en þar sem hann 
ec kendr víb mdbur sfna, þá er ab ejá sem Gldmr hafí andast 
skömmu eptir 970, meban þtfrbr var enn á dngum aldrí, og væri 
ekki sagan nm Geira f Reykdœlu, mœtti vel œtla Glám miklu eldra 
mann, enda er og sagt hann hafi kvebib nm Eyrfk bldböx, og 
yrbi hann eptir því at vera fœddr fyrir 920, en vér höldum varla 
•b þab goti stabízt Vér höfura þvf fyrir satt, ab Gidmr hafi ekki 
fintBt ve^tr laungn fyrir960, en vetrna nœstu á eptir var Gldmr utan, 
og lýtr þetta ab þvf, ab Hjalti hafi andast nm 970, og ef til 
vili sfbar, þvf h^r verbr og ab taka þab til greina, ab synir Qjalta- 
sona vorn uppi er Grettir kom norbr. þessu er þd þab til fyrir- 
stobu, ab Landnima telr Hjaltasonn meb höf%fng]um eptír landnám, 
en þdk getr þö ekki stabist, þar sem vér vitum ab synir þeirra 
voru nppi nærfellt 100 vetrum síbar. Enn segir, ab þorvaldr 
I^altason vœri f Fyrisvalla-orustu, en sagan um þá ornstu er 
svo forneakjukend, aib vel mætti draga grnn < þab, ef ekki væri 
tilfærbar tvær vfsnr þorvalds, er hi^n orti eptír ornstnna. p6 
hlýtr lH>rvaIdr ab hafa verib þá af œskn skeibi. þorlaug, systir 
þeirra, hlýtr ab hafa verib lángelzt þeirra systkina, þvf sonrSIéttu- 
Bjamar átti hana. Eitt er enn, sem virbist ab koma í mítsögn 
vib ab Hjaltasynir hafi lifab svo seint: þar sem getr um deilu 
þeirra vib Oddleif stof, son Fldka Vilgerbarsonar. Oddleifr virbist 
ab vera lángt of gamall tíl þess, enda er sagan um Flóka nokkub 
tortryggileg; hann þykir fjarska gamall tíl ab hafa átt systur 
H5fba-t>dr)^<u't o? M "^^^^^ ^ ^^^^ nœrfellt heil öld, sem liggr 



W8 UM TÍMATAIi Í fSLBNÐÍNGA SOQUM. 

miUi hans og E[)altaflona, og getr þetta þyf $Jb eiiifl stafciit, lA 
þesai Fltfki sé allr annar, en sá er fyrstr fann Íslané (Landn. 8. 1 1). 

þaib verbr elcki annab séi, en eJb Eyrfkr í Gobdölum hafi og 
lifab fram á mibja þessa öld. Landnáma (5. 15) telr Gotdasli ísaint 
Syaltasonum me% mestu höfbfngjom eptir Iwsdnám; þab lítr sto 
át, sem hdn líti tii Bona Eyrfks, þvf fyr er ekki Ifklegt sb Goð- 
dœlar-nafnib mundi feetast vib œttina, en Eyrfkr var andaftr, ao 
hér er þá farit) jafÐvillt, sem me% Eljaltasonu i sama stiA, þvf 
Kristni-saga telr þá sonu* Eyrfks melb höí%fng)um norbanlanda þá 
er Fribrekr biskup kom hdr til lands (981), melr en 40 Tetnun 
sfbar en hitt höfbfngjatalib er, en þetta þykir elgi hvorttveggja geU 
stabiat, og er þab þá Landnáma, eem rángt hefir úl sfns máhi. 
t>eir voru Qdrir synir Eyrfks: Htf Imgaungn-Starri , þorkell, pot* 
geir og Hröaldr; synir þeirra voru uppi um ðndverba ellefhi öld. 
í Gobdœla-œtt var mikil gobhelgl, og miklar sögur má geta nœrri 
ab fylgt hafi ættinnl, en þvf mibr þekkjum vér ekkl mikib til 
þess. f>ab hefír verib einhver slfk saga, sem Skarphébinn getr f 
brigslum sfnnm vib Hafr hinn aubga, er hann nefnir þau StebjakoU 
og Eydfsi járnsöxu, er numlb hafi brott Svaalaugu systur haBS, 
og mun sagan Ifk þvf, sem segir um Svfnafellsás f Freyegyblfngasstt 

Frá Hðfba-þtfrbi er libatalan nokkub misjðfn. Amör kerK 
fngamef , sonarsonr hans, lifbl þá er Fribrekr blskup kom hér tti 
lands, en Hallddr á Hofí, annar af sonarsonum H9fba*f>drbar, liAi 
nœrfellt 50 vetrum sfbar, þá er Grettr kom norbr; en þorfinnr karis- 
efni, sem þd var ýngri malÖT en Ualldtfr, var þribi mabr frá Hðlba* 
t>tfrbi. þetta getr og verib, þvf Wm hans voru svo mðrg, og 
rœbr ab Ifkindum ab þeirra hafí verib ekki Iftill aldrsmunr. Hðfba- 
menn dreifbust meb mægbum um allt land ab kalla, og er f fám 
œttum slfk íjölekylda, sem f þessarl. 

Auk þessara, sem nú eru taldlr, þá má nefna Spak^Bðbvar, 
son öndtftts landnámamanna; hann mun hafa lifab um mibja þessa 
ðld, og þorvarbr f Ási, sonr hans, er talinn meb hðfbfngjnm 
norbanlands f Eristni-sðgu ; hann byggbi á bæ sfnum hlna fyrstii 
kirkju, er byggb var hér á landi eptir ab kristnibob var hafib, 
árib 984. 

Vestan til f Skagafirbl bjuggu þeír Hlfbverjar, frá Sœmandi 



') Í KristDl-sðgu er misritað: t(Og þeir Starri bróðir** rjrrir: ,,og þeir 
Sterri brvðr'" = þeir StJirri og brcðr hens. 



ÐM TÍMATAL i ÍSUNDfNOA 8ÖGUIÍ. Mi 

Bii&rejska, og Skftúngar, niikil ætt og Qölmenii; þeir eru syo 

nefhdir eptir Skífta binum gamla, er þeir töldu ætt sína frá f 

forneakjo. SkAúngar dellast í tvœr sreitir: frá þeim frœndum 

Eytfíi örn og þorkeli yfngni. Frá Eylfíi er mest œtt; aynir hans 

H{%n am mibja þessa öld og fram á hana ofanyo'l^a. þelr Toru 

allfr bræ&rtfngar : Giibmundr, faftir Vfga-Barla, þorvaldr tinteimiy er 

átti Steingerbi, og |>orvaldr Kobrán^son, og þykir oss þiA yera stonun 

fyrir þyf, a% gjaforb þeirra Steingerbar og Tinteins hafi orhib nokkrtt 

sft^ar en segir f Kormaks 85gn, og þ< þorvaldr tínteinn yœri Iftil- 

mepni, þá var þ6 ætt hans hin besta. Mestöll þessi mtt er ab gjá 

0em flQtzt hafi veetr f Hdnayatns þfng, og má meftfram hafa tábíh 

þyf þab, er þoreteinn íngimundarson mægbiet inn f hana. F}6A\ 

vuAi frá þorkeli yfngnl yar Styrmir, ((faUr Halls", er yar einn 

af þeim bandamðnnum; má sjá, lA þeir lángfeigar hafa komiet 

a( Vfbdaela ebr Áyerja go&orii, þyf Styrmir er sagt f Banda- 

manna s^gu a% byggi a% Ásgeirsá. þoryaldr Asgeirsson hjó 

þar um 10^5; hefir þyf þoryaldr yerib anda&r þá, er Banda* 

manna Baga hefst. þab þykir anbsœtt á mðrgu^ ab þetta si 

allr sami imS^f, sá Styrmir, er Landnáma nefnir (S. 6), og sA 

8cm getr um f Bandamanna sögu ; HaUr er nefndr sonr beggja 

(Bandam. s. bls. 29), enda er Halls nafriil) gengt f þessari sBtt, 

þyf eyo hét og brdbir Vfga-Barba, en sfban lcoma fram f ættinni 

ba^ Hallr og Hallbera optar en einu sinni, og er f Landnámu 

sakin ætt fiá Styrmi og ttl Melamanna, og hefír syo lengi haldist 

þesði ætt þar f hérabi. Vib tfmann kemr þab og yel heim, ab Q^bi 

nia&r frá landnámamanni skyldi lifia um mibja eliefta 91d og eiga 

þá yaxinn son. þab Iftr enda syo dt, sem Ofeigr karl á Reykjum 

f UibArbi hafi og yerib lángt fram f ætt yib Styrmi, og hafi hann 

yerib af hinni sömu Skfðdnga ætt, þyf Skfbi er nefndr fabir hans, 

þö ekki yæri gott f frændsemi meb þeim Styrmi. 

Úr Syarfaiardal höfum yér ekki allUtlar sögur. Syarfdæla 
segir frá byggfngu dalsins, síbar tekr yiib þáttr þorleifs jarla- 
skálds, en allra sfbast er saga Valla-Ljöts. £n hyab tyeimr hln- 
nm fyrattt yibyfkr, þá eru þær syo blandnar og ýktar, alb nú er 
vandhæi a& lesa sundr rétt frá raungu. Vér yerbum ab gæta 
þess, i^ Syarfabardalr byggbist dr Naumudal f Noregi, en þab er 
tioUaleg byggb <^ stdrskorin, og f Naumudai yoru einna ramm- 
tttar forneskjuættir, sem yér þekkjum, og náskyldar Hrafnistu- 
mönnum; má sjá þeasa töluyerbar menjar f s5gum þeim, sem 



Wt UM lÍHATAL t fSLBNDÍNOA flAOCIL 

en sfóan vakti Hikon mann npp,. og laglki sá þorleif tíl bana tnet 
gpjtfti. Til þessa lýtr þab, sem Svarfdslu segrát frá nm fffibíng t>or- 
leifg, ab kr<{klykill kom vii sveininn svo áb dreyrbi úr, og er sagt ai 
íngveldr fagrkinn systir bans bafi þá m»lt: usjá ben markarspjdti 
spor'* (Svarfd. kap. 11), og á þetta án efa a% vera fyrirbobi ub 
daubdaga bans á síban, að bann mundi vera lagbr geiri til bana. 
þegar vér nú vitum að þessi œtt var úr Naumudal, í náfid vtt 
þá Háleygja^jarla , þá iiggr nœst a& balda, ab sá Hákon jarl, 
er þorleifr kva& nfí) ura, bafi lifab miklu fyr, og er Ifkast 
ab þab sð Hákon jarl Grjdtgarbflson , sem þar er litib tll; en 
þetta gat bvo aubveldlega farib milli máia, því sá f>orlelfr, Mm 
lofkv«bin ortl um þá Svein kondng og Hákon jarl , mnn efiauBt 
bafa verib œttabr úx Svarfabardal , og af binni sðmu œtt, og 
bendir Sveinn kondngr til þeas í vfsn sinni. Vfst mun þó erfi- 
drápa Hallbjarnar bala vera ort bér á iandi, og sést af benni, ab 
menn svo snemma töldu |>orleif ((baugbda*' og ,(fornmaiin'', og 
bafa menn sýnt baug bajis norbr af lögbergi á alþfngi. 

þab má þvf svo ab orbi kveba, ab f Svarfabardal byqa ekki 
saanar sögur ab mun fyr en meb Valla-Ljtfti , nema þ^ Utib 
sem f Landnámu stendr, og er þd ab 8já, sem þab Bh jafavel 
nokkub blandab; en nðfiiiÐ vita menn þd: ab þorateinn avðrfnbt 
nam dalbn)) og ab Karl binn raubi bit sonr bane. 

Inn f Eyjafírbi bjuggu, sem kuuingt er, œttmenn Helga 
magra, og kvfslubust þar f margar greinir, og lant ailr EyjaQorbr 
þeim frœndum, nema.Svarfabardalr einn. MöbruvelUngar og {>ver»- 
fngar eru tveir binir 8tœr»tu ættbogar frá Helga binum magra. Af 
þverasfngnm höfum vér eina sögu nm þetta leiti, en þab er Vfga- 
Olúms saga, en af MöbruveUfngura enga; þd er Eyjdlfír Valgerb- 
arson taUnn meb mestu bGfbfngjUm á landi er alþfngi var sett, 
og kemr bann allvtba vib sögur. I ondverbu bjd Aubnn rotlnn, afi 
Eyjúlfs, f Sanrbœ, en Hafiibi, er var einn af sonum Hrdlfs f Gndpa- 
feUi, bygbi fyrstr bœinn ab Möbruvðlium og bjd þar til eUi, ett 
seldi sfban f bendr Eyjdlfi frænda sfnum. Eptir aldri Haflibi 
befir þvf ekki Eyjdlfr komiit ab Möbruvalla landi fyr en svosem 
950, en f Saurbæ bjd bann þángi^ til, og þar bjd eptir bann 
Einar, sonr lians, þángab tíl bann komst ab þverár laadi, er hann 
tdk af Gldmi. Aldr Eyjúlfs getum vér ekki nákvæmt ákvebib. 
V%r vitum ekkl meb vissu , bvort Aubun rotinn f^k Helgu bðr á 
landi, ebr fyr en Helgl magri kæmi út, og værl Helga meb eldrí 



UM TÍMATAL t fSIÆNDÍNOA SÖOUM. SM 

dœtrum Ihans; þtf hyggjum vhr a% svo sé, því Eyjdlfr mnn hafa 
orbib nokkn% gamall mtAf, þarell^ svo segir, a% hann byggi á Jdr- 
unnaratöbum lánga œfí ábr hann flytti ai Mötruvöllura. þa% roun 
varla fara íjarri ab setja, a% Einar fabir Eyjúlfs sð fæddr um 
890, og vœri þá Eyjdlfr fæddr nm 915, og heAi hann eptír þvf 
ortib sjötugr mair, eia þar nálægt, og lœtr þá nærri ab hann tæki 
mannvirbíngu skðmmu eptir a!b alþfngi var sett, þð varla yrbl 
liann fyr en sfbar yfirbátr allrar ættar sinnar um íjöriinn; bar 
margt til þess, a& þab gjörbist auiveft: íngjaldr ab þverá, ölddngr 
mesti og rfkmenni, andabist nm þab leiti (um 940), en Eyjdlfr, 
sonr hans, lifbi fá vetr sfban, og var þá sd grein hðfublaus, á 
medan Gldmr var f œsku, og hann mun ekki hafa komizt til fullr- 
ar virbfngar f^r en svosem 970, og var þab nokkub á ofanverb- 
nm dögum Eyjdlfs. Um dauba Eyjdlfs vitum vér gjörla. Hann 
lifbi þegar Fribrekr biskup kom hér til lands. Kristnlsaga telr 
hann meb mestu hSfbfngjum á landi þá (Er. s. kap. 1) , og þab 
segir f mörgum sögum, ab biskup primsigndi hann (Kristni s. k. 1;- 
Valla-L. 8. kap. 3). þessu er og til styrkfngar þar sem segir, ab 
Eyjdlfr var á Iffí er Haraldr Gormsson sendi Finnlnn til íslands. 
þegar hann kom utan ab Eyjafirbi, kom á mdti honum fugl svo 
mikill, ((ab vængirnir tóku dt yflr íjSllin beggja vegna, og í]öldi 
annara fugla bæbi stdrir og smálr — þá var Eyjdlfr Valgerbar-* 
aqn f Eyjafirbi" (Hkr. Ólafs Tr. s. kap. 38). i>etta var kynfylgja 
Eyfirbfnga. þessu til enn frekari styrkfngar má tilgreina, ab 
þegar Íslendfngar ortu nfbib um Harald, en þab var á sömu miss- 
ernm og sagan segir ab Finnrlnn hafi farib tll íslands, þá er til- 
fftrb ein vfsa eptir Eyjdlf, er hann kvab þá er hann sá hdskarl 
8inn selja ðxi sfna fyrir feld grán, en Haralds var von til landslns 
(Jómsv. 8. kap. 13). þetta gjörbist, sem fyr er sagt, 978—980, 
og höfnm vér hér vissa s'ógu fyrír ab Eyjdlfr var þá á Iffi. En 
Fribrekr biskup kom til íslands 981. Nd segir f Valla-Ljdts sögu 
(kap. 3), ab Eyjdlfr drukknabi skðmmu sfbar f Gndpufellsá; hefir 
hann þá andazt um 985; þykir þab og vel koma vib Vfgá-Gldms 
sðga, ab Eyjdlfr hafi andazt um sama leiti, ebr heldr nokkru fyr 
en Hrfsateigsfundr var. Um aldr þeirra sona Eyjdlfs getum vér 
komizt þab næst, ab Gubmundr rfki andabist 1025, ðndvert ár, 
en Einar lifbi þeirra lengst. Eyjdlfr Valgerbarson mun ekki hafa 
▼erib svo mjög dngr, er þeir bræbr voru fæddir. Aldr Giibmundat 



M4 UM TÍMATAL t ÍSLENÐÍNGA SÖGUM. 

rfka má bezt marka af aldri Halldtfrs, 0onar bans, sem var einn 
af þeim íslendíngum, sem yar í Noregi sumarib 996, og sem Ólafr 
konúngr t<{k i gislíng. Halldtfr mun þ<$ þá bafa vefib mjög úngr, 
og fyrir innan tvítugt, eia á aldr YÍb Ejartan, og mun hann ekl^i 
fœddr fyr en svosem 978, og beíir bann þá farii 18 vetra utan, 
sem opt var tftt. Hann mun og vera elztr barna Gu%mundar rfka, 
og mun Gu&mundr bafa átt bann dngr. Sfóar en 955 getr þtf 
Qutmundr rfki ekki verið fœddr, og eiga vaxinn son 996, eo 
fyr byggjum vér þd ekki ab bann sð fœddr og bvorugr þeirri 
Einars, enda eru þeir f flesta liii íj<{r!)u menn frá landnáms- 
mönnum, og ekki er þess beldr geti2), ab Gubmundr rfki yr&i svo 
geyeigamall mabr. þeir bafa þvf verib vel þrftngir brœbr, er þeir 
htffu deilur sfnar vib V/ga-GIdm. Af aldri Jtfrunnar, ddttur Ein- 
ars, má og nokku& marka: bdn mun bafa verib elzt barna hans; 
mei VÍ88U vitum vér ekki , nær bdn giptÍBt þorkeli Geitissyhi ; í 
Vopnfírifngasögu er audséi, a& þab er sett ofsneroma, þvf þar segir, 
ji6 þa% bafi verib fyrir bardagann fBöðvarsdal (989); en þa% getr 
me% engu móti stabízt vi& aldr Eínars, áJb hann ætti þá vaxna 
ddttur; en missögnin kemr af þvf, ab f þeirri sögu er Gubmundi 
rfka blandab saman við deilur þeirra Geitis og Ðrodd-Helga, og 
muttum vér sfftar sýna ah það er rángt, og er fari& fe^gavílit, 
þvf vi% deilur sona þeirra var hann ribinn : þeirra Bjarna og þor- 
kels í Krossavfk; þd er þab vfst, a% þal^ var fyrir vfg Helga 
Ásbjarnarsonar (1005) ab þorkell fékk Jdrunnar, og mœtti œtla ab 
þa% bef%i verib svosem þrem vetrum fyr, el^a 1002; beíti Einar þá 
verib fimmtugr, og kemr þa% f Ifkan stað nibr og aldr Hallddrs. f>etta 
lætr þvf nærri á allar lundir, og f sögum vitum vér ekkert er 
þvf geti veri& til bnekkfngar, sJb þeir brœ&r Gubmundr og Einar 
þveræfngr bafi verii svo á aldr komnir, sem hér er sagt. 

Nd komum vér þá til Vfga-Glumssögu. íngjaldr var einhver 
göfgastr barna Helga bins magra; bann mun og vera einna 
elztr barna Helga, og á aldr vib Hrdlf f Gndpufelli, og mun hann 
hafa komið kvongabr dt. Hann átti Salgerbi, sonarddttur ölvift 
barnakarls ; getr varla annab verii, en þa% haíi gjörzt fyrir vestan 
haf. þegar nd er míbalb við Vfga-GIdmssögu , verl)r bii sama 
nppi á baugi. Sagan befst um öndveria daga Hákonar kondngs 
Aialsteins-fdstra. Svo segir f sjálfri sð^gunni, a& þá væri hann 
kondngr er Eyjdlfr kom utan; f fyrsta tilliti kann al^ virðast, 
sem þetta muni rángt f sögunni, og sé þab fyr a% sagan byrjar; 



UM TfM ATAL í tSLBNDÍNGA SÖOUM. 

þtf sknlam yér sjá, a& varla er syo. J>á rar íngjaldr ,(aldrabr 
iujög'S er sagan heÍBt, og andaðiBt á þeim vetrum, sem Eyjdlfr 
Bonr lians var utan. Vér höfum ábr leidt líknr ai um aldr Helga 
magra, og mun þa& vÍBt, ab clztu börn hans muni ekki eldri en 
frá 870, og kemr þai því vel heim við þetta, ab hann hafí andaat 
Bjötogr um ondverða daga Hákonar konúngB, fyr má þaði ekkl vel 
hafa verib, og þab því 8Í%r, sem vér hér höfum víbb orb sög- 
unnar fyrir obb, en heldr ekki má œtla þab BÍiar en um önd- 
ver&a daga Hákonar, þvf þá þokast allt of nær kristni. Nú er 
aubvelt a% telja fram eptir Bögnnni: Eyjúlfr fdr utan hérumbil 
985, og var utan 4 vetr eba 5 (935 — 940), og á þeBSu bili and- 
abist Ingjaldr. Eyjdlfr lifbi sftan Bkamma hrfö; Gldrar var ýngBtr 
af þeim sonum hans; mun hann þvf vera fœddr nálægt 945. 
Hann fdr 15 vetra utan; nœBta Bumar drap hann Sigmund, og 
reisti þá bd ab þverá. Að eptlrmáli á næsta þíngi 962 veittn 
honum þeir frœndr hans: Teltr á Mosfelli KetilbjarnarBon ogGiaor 
hvfti, Bonr hans, og ÁBgrfmr EHiba-GrímBson , vinr og venzU^ 
mabr Eyfírbfnga, þvf ábr haf%i Helgi magri gefíb land ÁBgrfml 
önddttBByni, föbur EIIi&a-Grfms. Nd má taka mark af þesBu : Áb- 
grfmr var Bystursonr Glzurar hvfta, en þö nokkrum árum eldri 
en hann, og á aldr vii Njál, og mun hann vera fœddr um 985. 
En Gizur er frtfleitt eldri en ab hann sé fæddr 940. Nd er þetta 
hib fyrBta Binni ab þeir koma vib sö^r Gizur og ÁBgrfmr, og má 
þetta vera vottr þess, einkum hvab aldr Gizurar hvfta snertir, ab 
OMmr hefir ekkt komib ab þverárlandi fyr en hér greinir. þesBQ 
er enn fremr til styrkfngar þab, sem segir um abrar landnámB- 
ættir þar f fíriinum, um þab leiti ab Gldmr hófst til mannvirb- 
fngar, svosem aldr þdris á EBpihdli Hámundarsonar. þórir mnn 
fæddr f þab mund, er Helgi magri kom hfngab dt, og íngnnn, 
ddttir hlmB, meb honum, sem þá var gipt Hámundi. Nd segir 
Bvo, ab þdrir væri þá blindr og örvasa, er Gldmr hafbi nokkra 
^etr bdib ab þverá, og fyrst byrjubu skráveifur þeirra Esphæl- 
ínga og þveræfnga; œtlum vér ab þá hafí þdrir verib nœr átt- 
ræbu (890—970). Nd er ab gæta hins, hve lengi Gldmr muni 
hafa bdib ab þverá. Hér er margt vib ab stybjast: aldr bama 
Gldms, og ýmisBa annarra. Vör ætlum þab varla ýkt, ab Iftib 
Bkorti á 80 vetra, ab Gldmr hafi bdib þar, fram ab Hrfsateiga- 
bardaga, en i^iálÍBagt vel 80 vetra ab hann bjd þar alls. Hdr er 

36' 



tOG UM TÍMATAL í tSLENDÍNGA SÖaUM. • 

þá fyrst a& miba yi& aldr þeirra fdstbrœftra, ArDgríms og Steinölfa. 
Feftr þeirra kvongu&ust ab ráti Glúms, og tnel a%Btob og fylgi 
hans, og hafbi hann þá yerib nolclcra yetr a& þyerá, og yar 
líominn til fullrar mannvirMngar. Telr þá eptir aldr þeirra föst- 
brœ%ra: Arngrímr var tveim yetnim eldri en Steintflfr; en bábir 
urtu þeir þ<{ fulltíba menn, og yari Arngrímr lcvongair. En yetri 
eptir yfg Steintflfs yarð Hrísateigsfundr. Nú ef menn leggja saman 
aldr Arngrfms (rttm 20 ár) og'yetr þá, sem Glúmr haf%i búi% ab 
þyerá, ábr en fa%ir Arngrfms líyonga&ist, og enn þenna eina yetr 
eptir dráp Steintflfs, þá geta þab eklci orbib öllu fœrri en 30 vetr. 
Af aldri þeirra bama Gidms er hib sama ab rába. þorlangn 
dtfttur sfna gipti Gldmr norbr í Reykjadal Vfga-Skútu. þetta gjðrb- 
ist um daga EyjdlfsTálgerbarsonar, þyf hann yar yibríbinn þessi 
mál. Nú skildi þorlaug yib Skdtu bónda sinn, og htffust þaJban 
deilur meb þeim Glúmi, og gjörbist allt þetta fyrir Hrfsateigsfuud. 
pílb mun þd hafa verib á efstu árum Eyjdlfs, ab Gldmr gípti 
þorlaugu norbr þángab, þyf Már sonr Gldms er sagt ab þá veri 
18 yetra. Nd er Ifklegt ab Már sé elztr sona Gldms, og mœttí 
hann yel hafa fæbzt hérumbil 965, hefbi þá þetta gj5rst ná- 
lægt 983, en sfban bjó þd Glúmr marga vetr ab þverá, þvf fyrst 
yarb skilnabr þeirraSkdtu og þorgerbar; þd munu þau hafa bdib 
mjög skamma hrfb saman; en sfban hdfust deilur þeirra Gldms, 
og gjSrbist allt þetta þd meban Gldmr var á þverá, og fyrir 
Hrfsateigefund (Reykdœla kap. 24). Af Vigfdsi Vfga-Gldmssynl 
er sama ab segja: Hann hafbist fyrst yib f fðrum, og var far- 
mabr mikiIL Sfban byrjabi missættí hans vibÐárb, ogyfgBárbar; 
stdb i þyf 3 yetr, þá féll sekt á Vigfds, og libu svosex vetr 
enn, ab hann var á laun meb föbur sfnum, ábr Hrfsateigsfundr 
yarb. þd nd Vigfds hafi nuðg dngr lagzt f utanfarir, þá hlýtr 
hann þd ab hafa verlb hálfþrftugr, þá er Hrfsateigsfundr varb, 
þegar bætt er vib þessum 9 yetrum, sem nd er getib, og þab 
þyf ab eins, ab hann hafí verib vart tvftugr, er hann drap Bárb 
og féll f sekt. þab sem f annálum segir af Gldmi kemr ekki 
yel heim vib þetta. þab eru tvö atribi dr œfi Gldms, sem þar er 
getib : þess er hann drap Sigraund, og svo þess, er Hrfsateigsfundr 
yarb. Hrfsateigsfundr er þar sagt ab hafi orbib árib 983, en 
yfg Sigmundar 944. þab má nd reyndar sjá, ab hér er haft 
tiUit til þess, sem segir af Gldmi, ab hann værl 20 ár mestr 
hðfbfngi f Eyjafirbl, en abra 20 svo, ab englr komust meir en 



UM TfMATAL í ÍSUSNDÍNaA SÖGUM. 307 

til jafnB v!b hann, og hefir sá sem annálaDa ritafti skUit þetta 
BYOj sem Qltfmr hafi 40 vetr biii% ai þverá, og tali% frá Hrfsa- 
teigsfundi, því sfban hnignaU hagr hans; þai mun. því a% eins 
vera sfiara árstalib (983), sem vert er gefa ganm, og má vera, 
ab gá sem ritabi hafi vitab eitthva& því til sönnunar, sem vér nú 
elíki vitnm; en eptir sem vðr ntf getum bezt 8é%, þá er margt 
sem mœlir meb þvf, ab sú orusta hafí otiih ef&ar. Vðr hðfum getib 
þesB, sem leiba mætti af aldri þeirra barna Gidms, og veru Glúms 
a& þverá, þegar miiab er vib utanfer% Eyjtflfs f5l)ur hans; en 
þab, sem oss helzt þykir a% megi taka mark á, er aldr Eyjdlfs 
Valger&arsonar, sem vér vitum slb Wíbi fram undir 985; en þab 
er aubséft, aft hann var andabr er þessi tfðindi hófuBt, þvf ella 
mundi hans eflaust getib, og sagan segir Ifka sjálf, ab Hallbera, 
kona hans, var þá komin a% Hanakambi og frá MöðruvöHum. 
þegar nú litib er til aUs þessa, œtlum vér varla ab Hrfsateigs- 
bardagi hafi orbib dlln fyrir 990. Gidmr mun og vart hafa verib 
Bvo ýkja gamall, er hann fdr frá þverá, og vart verib meir en 
hálfsextugr, þvf þab var laungu sfbar, ab hann barbist á Vabla- 
þfngi. í sögunni segir, ab hann byggi einn vetr ab MöbruvöUum 
f Hörgárdal eptir ab hann för frá þverá, en sn^an tvo vetr f 
Myrkárdal, og segir svo, ab hann kvæbi, þá er hann (ór þaban og ab 
þverbrekku f Öxnadal, vfsu sfna, þar sem hann segist vera sextigi 
vetra^ ; er þá annabhvort, ab vfsan er ort nokkru sfbar, eba þá 
hitt, ab Gldmr er fœddr rdmlega fyrir 940, og ab sagan hefst um 
930, ebr nokkru fyrir daga Hákonar Abalsteinsföstra, og verbr ekki 
varib, a% aldr Gldms verbr nokkub eblilegri vib þab, en ekki haggar 
þetta á neinn hátt tfmanum fyrir Hrfsateigsfundi. f>ab má enn 
finna eina sönnun fyrir því, ab Gldmr hafi seint flutzt frá þyerá, 
en þiA er aldr þorvalds tasalda. Hann var 18 vetra f Hrfsa- 
teigsbardaga, en sfbar er hans getib, er hann fdr utan, og Ólafr 
kondngr sendi hann til Ðárbar, ab boba honum kristni, en þab 
m árib 998 (Fomm. s. II. kap. 200); er aubséb á vfsu Bárbar, 
ab þorvaldr hefir þá veríb dnglegr sýnum^, þö var hann þá kvong- 
abr, og hefir þab gjörzt á þeim vetrum, sem libu milli þessa og 



') Svo verdr aft skiljs vfsoDa, þö orðin i sfiara hlota hennar aéa nolikttd 

afbökuð. 
^) Bárðr kaUar þorvald ..skozkao skálpgrana" (taðskegglfng f ) , og kvaftst 

haCi hagsaft, aA hann maodi einn rftða Tið sllkao, sem hann var. 



308 UM TÍMATAL f fSLKNDÍNGA SÖGUM. 

Hrfsateígsfundar. Enn er Gldms gttít f þœttinum af ögmundi dytit; 
hann fór utan 994; þá er sagt alb Gldmr byggi ab þverbrelcku; 
enn var ögmundr tvo vetr á Islandi, og fdr aptr utan 996, og 
þá gjöriist saga hans og Guunars helmfngs. þetta þarf þd elcki 
ab taka 5rara en svo, aft Gldmr haíi á þeim misserum fari<b frá 
þverá, eba yerii nýkominn þaban. f>egar vér nd enn fremr hyggj- 
um ab aldri Gldms, þá yevhr og varla gjörlegt aft setja aldr hans 
öllu sfiar. I sðgunni kemr Gldoir einura mannsaldri fyr fram 
en þeir Gubmundr rfki og Einar þverœfngr, enda eru þeir jafn- 
li%a hann og Eyjdlfr, og eru þeir Gldmr réttir þrfmennfngar , þvf 
má ekki œtla, a% þeirra hafí verilb svo geysimikiU aldrsmunr, 
og mun Gldmr hafa haft allt ab 20 vetr yfír þá bræ&r, sonu 
Eyjdlfs; enda komst Gldmr til mannvirl^fngar nærfellt um sama 
leiti og hinír fæddust. Einar þverœfngr bjd f Saurbæ ábr en hann 
kœmist á þverárland ; þd mnn rángt, þar scm sagt er, ab Hlenni 
hinn gamli byggi f Saurbœ, er Fribrekr blskup kom til íslands, þvf þá 
hyggjum vér vfst, a% Gldmr hafí enn bdib á þverá ; Krlstnisaga telr 
hann og meb höfbfngjum norbanlands árib 981 , en getr ekki um 
bdstab hans. Enn er þab sem segir um aldr Gldms, ab hann yrbí 
orvasa og blindr, og dæi þrem vetrum eptir ab krístni var lög- 
tekin hér á landi, og væri hann þá biskupabr af Eol biskupi ; en 
vðr vitum meb vissu, ab enginn dtlendr biskup var hér á landi 
STO litlu eptir kristni ; þvf Arifróbi telr upp alla dtlenda biskupa 
hér á landi ^^1 sögn Teits", og telr þá f sömu röb og þeir voni 
hér á landi. Fribrek fyrstan, hann var einn h^r f heibni; þá 
Bjarnharb hinn bdkvfsa 5 ár; eu Eol þarnæst ,,fá ár*'. Bjarnharbr 
vítum vér ab var hér á landi um öndverba daga ÓlafB helga (hér- 
umbil 1015—1020), en Kolr var sfbar, og hann var vetr meb 
Halli f Haukadal. þetta er bezti leibarvfsir, þvf Hallr reisti þrf- 
tugr bd f Hankadal eptir sögu Ara sjálfs, eba sumarib 1025. Nn 
hefir þvf Eolr biskup komib hfngab litln fyrir 1030, og verbr ekki 
varib, ab þab er nokkub kynlegt, ab Gldmr skyldi þá vera á iffi, 
en sagan segir svo, og þorum vér þvf ekki ölddngis ab fortaka 
þab, en sé þab satt, þá hefír Gldmr orbib nfræbr uiabr, og þab, 
sem kynlegast þykir, ab hann Iiefír eptir þessu lifab Gubmund rfka, 
gem andabist 1025, og er sd saga nokkub tortryggileg ; en víst 
er þab, ab Gldmr hefír orbib gamall mabr; «(aldr bölnar mjog 
skaldi'*, segir hann sjálfr f einni vfsu sinni; efri hlnti œfi hans 
var og mj^g erfibr, og getr hann þess f sömn vfsu, alb hann 



UM TÍHATAL Í ÍSLENDfNGA SÖGUM. S09 

bar hagiD<$t mikinn yfir þvf, bX> geta eigi hefnt Grfms eyrarleggs: 
aillt er á jðrb of orbiV, og lcyetðt hann þá hafa Ufa& sltt hib 
fegrsta: Jítít er mest hii meira, mitt Iff'. 

Ef vér ntf mættum tiltal^a höfuiatri{)in f œfi Gldms nokkut 
af handa htffi, án þess a% rfgbinda sig ofmjðg ril orb sðgunnar, 
þá mœtti setja fœ&fng hans litln fyrir 940, en hann hafi reist 
hú a% {>yerá litln fyrir 960; Hrfsateigsfundr yel 80 yetram sfb- 
ar 988--990; flutt sig frá þyerá 992—994, en andazt 1010- 
1015, því oss þykir ekki Ifklegt, ab hann hafi lifab ðllu lengr. 
þeir 40 vetr, sem sagt er hatin hafí yerib hðf&fngi mestr f Eyja- 
firbi, mætt! tetja frá 960—1000; 20 hina fyrstu yar bann mestr 
hðfbfngi, 960—980, en alla þá stund lifbi Eyjdlfr Valger&arson ; 
sAan hdfust upp þeir synir hans, og þá byrjar annarr kaflinn f œfi 
Gldms, sem ekki er fullt syo yeglegr sem hinn, en þ<$ syo, at hann 
hélt aila þessa stund rfki sfnu, og vih lok þess tfmabils (l^tlu fyrir 
1000) hyggjnm yér hann hafi kyebift yfsu sfna, er yér gátum, og hafi 
hann þá yeri% sextugr a% aldri. þa% er einstakt, hya& fáir li&ir 
eru frá Gldmi og ab Sturldngum, þyí Már, sonr Vfga-Gldms, er 
ekki nema lángafi Hyamm-Sturlu, og gengr þetta nœst œtt Hafifta 
Márssonar, en hér koma þd nærfellt 50 ár á hyern li&. 

Vér komum þ< a% lokunnm til Reykdælu; en þab er eina 
sagan sem yér hðfum dr þfngeyjarþfngi , og er hdn mest um þá 
Reykdæli, en Ifti% eitt kemr hdn Ljósyetnfngum yib; sðgunniyfkr 
og mjðg til Eyjafjarbar. þessi saga gjðr&ist mestðll um daga 
Eyjdlfs Valgeriarsonar. Mjðg er nd toryelt ab ákyetba me% yissu 
hyab eina f henni; sagan er dskipulega sðgft, og or&fœri ekki 
hi^ bessta, og þa& er raunar ab eins eptir ættum a& talit yertr 
tll, nær sagan hafi gjðrzt, en f ðllnm fyrri hluta sögunnar, fram 
ab yfgi Askels goba, yoru uppi synir og sonasynir landnámsmanna, 
^n bamabðrn þeirra f œsku, syosem segir um ddttur Vemundar 
kðgrs, er Hánefr baub fdstr, og er af þessu ab ráia, a% allr sá 
bluti sögunnar hafí gjðrzt syosem 960—970; tfu ira bil þykir 
nægilegt. Askell gobi yar sjdlfr sonr landnámamanns , enda yar 
hann hniginn er sagan hefst, en þeir systursynir hans, sez a& 
tðlu, þeir Fjðrleifarsynlr, yoru þá uppá sitt hi& bezta; Háls Fjðr- 
ieifarson átti Helgu Granaddttur, en Grani yar sonr Hrdlfs f Gndpu- 
felli, og þeir sjö brœbr; má og af þyf marka um sðgu þessa, aib 
hdn gjörbist um ofanyer&a daga þeirra brœbra. þdrir lebrhálSi 
höndi Pjðrleifar, er sagt ab hafi yerib f orustunni f Storb á Fltjum 



UM TÍMATAL í ÍSLENDÍN6A 8ÖGUM. 

(960). paJb er líklegt, ab hann hafi þá yeiíb nokkub hniginn; 
mun hann og hafa verib utanlands mestan hlut œfí ainnar, þW 
hvergi kemr hann yii) söguna um sonu hans, og eru þeir jafnan 
kendír vib mi!bur sína, en hans er hvergi getib. Kouáll, brœir- 
dngr Áskels go&a, en systurmabr Eyjúlfs Valgerbarsonar, var og 
þá uppi, en í síbari hlut sögunnar lifbi Einar, sonr hans, er WfíA 
samtíba Gubmundl ríka. Steingrímr ab Eroppi í Eyjafírbi var 
sonarsonr landnámamanns , og mun hann því hafa verib jafnaldri 
Vemundar og þeirra bræbra hans. Hafsteinn, sem (kap. 14) nefndr 
er sonr þengils mjögsiglanda , og sagt er ab bdib hafí ab Höfba, 
hyggjum vér hafí verib sonr Ásólfs í Höfba, þengllssouar, brtfbur 
Hallstelns, er vísuna kvab («,Drúpir Hðfbi*') er hann sigldl í land 
og frá lát þengils, föbur síns, því ekki getr Hallsteínn sjálfr hafa 
lifab svo seint (Landn. 3. 17). 

Sagan af Reykdælum hefst meb því ab segja frá dellum þeirra 
Fjörleifarsona vib Eystein Mánason ; endar sd saga nokkub kyn- 
lega, þar sem segir ab Eysteinn brendi sig og bæ slnn meb hjdum 
og öllu gánganda fé (kap. 3). þá byrjar ab segja frá Hánef, er 
Vemundr kögr skaut skjóli yfír; vib þab höfust deilur þeirra 
Eyfírbínga og Reykdœla, því Steingrímr á Kroppi var ab vígi 
Hánefs; er síban laung saga um fjandskap þeirra Vemundar og 
Steingríms, og jdkst enn meir, eptir ab Vemundr hafbl látib Ijdsta 
Steingrím á hestaþíngi; en meb þeim Eyjdlfí Valgerbarsyni og 
Áskeli goba var jafnan mesta vinátta og mægbir, síban Konill 
fékk systur Eyjúlfs, og sættust þelr á öll þessl mál. Deilur þessar 
eru ab því leiti merkilegar, ab þab mega kallast þíngadeilur 
milli Reykdæla og Eyfirbínga, og var þab veglyndi þeirra höfb- 
íngjanna ab þakka, ab eigi varb meiri eldr dr. Steingrímr var 
þ(5 vegmenni í flestu, en Vemundr kögr einhver meb versta 
mönnum, og hlautzt af honum allt illt, og flestir þelr Fjörieifar- 
synir er ab sjá sem verib hafí mjög tflíkir mtfburfrændum sínuni, 
sem flestir voru meb beztu mönnum, svo sem Askell og Konáil, 
og Einar, sonr hans. þessum málum lauk meb vígi þeirra Stein- 
gríms og Askels goba (kap. 5 — 16). Vör œtlum ab víg Askels 
hafí orbib svosem 970, en síban byrjar sagan af Víga-Skutu, 
syni hans. þab er enu eitt, sem víg Áskels verbr mibab vib, og 
er þab víg Hrdars Túngugoba, þvi þdrir, son Ketils flatnefsS sem 

>) ^drir er ýmist kallaðr llatnefr eðr sunr Keiils flatnefs. "þad er audvitaft, 
að sá Ketill er allr anDar en Ketili gamli flatoefr. ^etta sýoir pó, «4 



UM TÍMATAL Í ÍSLENDÍNOA SÖGUM. 401 

v6 ÁBkel, vaxh BÍ&ar sekr af vfgi Hrtfars, og BÍsi þvf ab þa!5 yar 
Ðokkru fyr. Vfg Hrtfars mun og víst hafa orbib launga nokkui 
eptir 970, því Hámundr, sonr hans,^ var þá vaxinn til hefnda. Vér 
þorum ekki aibyggja neltt ásðgunni um þáOeira og sonu hans; 
bdn stendr í nokkuð lausu sambandi vib tímatalii í s5gunni; þö 
segir, a& þa& jtbi eptir vfg Áskelg go%a, og ab þorkell Geirason 
vœri á aldr vib Ófeig í Skörbum, en ólfklegt er þö a% þetta geti 
veriðsatt, ogabþab hafí gjörst eptir 970, þvf þá hyggjum vér vfst 
ai Geiri hafi hlotib a% vera kominn vestr. Um aldr Skútu vitum 
vér þaft, a& hann mun liafa lifa% fram undir 990, og rábum þab 
beUt af þvf, ab hann átti döttur Vfga-Glúms. Deílur þeirra Glúms 
og Skútu munu hafa orbib nœstu vetrna eptir 980, þvf Eyjdlfr 
Valgerbarson var þá enn á Iffí, er þœr deilur höfust, en allt 
gjörbist þetta þtf fyrir Hrfsateigsbardaga, enda lifbi Skdta heldr 
ekki allfá vetr sfban. Hann átti n^ög óvinveitt vib hSfbfngja hér 
á landi , bœbi Vfga-Gldm og þorgeir Ljdsvetnfnga goba, og þór- 
odd á Hjalla f ölfusi; þeir þdroddr og þorgeir sendu opt menn 
til höfubs honum ; má af þvf marka hvaba mikilmenni Skdta 
var, ab hann skyldi lengi standast íjandskap slíkra manna. þab 
varb þtf loks, ab rábum þdrodds á Hjalla, ab þeir þörissynir vögu 
Skdtn f jarbhdsi sfnu dvaran og meb svikum (um 990). þd hðlst 
Beykdœla goborb enn f þessari œtt þegar brennnmálib varb (1012) 
voru þeir uppi: Kolr, sonr Vfga-Skdtu, og þeir bróbursynir Skdtu : 
Eyvindr og Áskell þorkelssynir , Áskelssonar goba: Áskell mun 
þd hafa verib fyrir þeim bræbrum, og farib meb goborbib á þfng- 
inu. Eyjdlfr Bölverksson réb Flosa ab segjast f þfng meb Áskatli, 
Bvo hinum skyldi skjátlast ab láta málib koma f réttan dóm. 

Mesta forneskjuœtt f þessu þfngi er œtt þtfris snepils, er 
kominn var af Hrafnistumönnum, og dt kom hfngab tii lands meb 
Hjálmun-Gauti. Hann nam fyrst Köldukinn, en sfban Fnjtfskadai. 
Um þab leiti ab alþfng var sett munu þeir hafa verib uppi synir 
hans: Ormr töskubakr og þorkell svarti, tengdafabir þorgeirs 
Ljösvetnfngagoba; af þeim brœbrum hyggjum vér ab þorkell hafí 
verib merkastr, og bldtmabr mikill mnn hann hafa verib. Athuga- 
vert er þab, ab fabir hans kaliabi bœ sinn f Lundi, og hafbi þar 
blöt mikil, en sonr hans nefndi bœ sinn f Hleibrargarbi, og minnir 

oarnið hefir gengíð í sttinni , enda segir að f»drir þessi væri í »tt vi6 
Ejflrðíoga; œtlum vér helzt að hann hafi verið kominn frá Katli ffflska 
I SkaptárþfDgi. 



4M UM TtMATAL í ÍSLENÐÍNGA SÖOUM. 

þetta um Daninörk, því byo hétu tveir hinir helgustu hofstiAiT þar 
f forneskju, og má það þd í fyrstu virbast kynlegt, ab háleyskar 
ættír skyidi gefa dönsk örnefni, og efna til bldtstaba, á sðmu lei% 
sem þar; en þetta er ekki einsdœmi, a( Hálogalandi og Dan- 
mörku lendir yföa saman í fomBögum. Hlenni hinn gamli var sonr 
Orms töskubaks; hann er mjög nafnkendr yi% Kristnisögu vora. 
Hans getr fyrst, er Fribrekr biskup kom h%r tillands; er þar sagt 
ab hann yæri einn af þeim fáu, sem kristni t6k ab or%um bisk- 
ups, og síiar, er kristni var lögtekin á alþfngi, og kristnir menn 
vildu heitast gubi til sigrgjafar, tveir tfr hyerjum íjórbdngi, þá 
er Hlenni tilnefndr annar út NorMendfngaQtfrbdngi. Rœttist hér, 
sem endrarnœr, ab þeir, sem mestir yoru trdmenn f hinura foma 
8i&, tdku bezt yib kristnibobinu. Hlenni hinn gamli mun og hafa 
yerib einn af þeim, sem bezt hafa yerib sibabir á landl hér, líkt 
og Hallr á Sfí\p. i Ljdsvetnfngasðgu er hann og kallabr hlnn 
spaki, og kemr hann yib þá sðgu, eptir yfg þorkels háks (eptlr 
1012), er þá sagt ab hann yœri blindr og gamall; máafþyf marka 
aldr Hlenna, hvab lángt fram hann mnni hafa lifab; hann hafbi 
fdstrab Kobrán, son Gubmundar rfka, en rángt mun þab sem f 
Ljtfsyetnfngasögu er ab sjá, ab Hlenni hafi lifab fram yfir daga 
Gnbmundar. Hlenni kemr og yib Vfga-Gltimssögu , en þab var 
laungu fyr en þetta, ebr um sama leiti og Fribrekr biskup yar 
hér á landi; er hans getib yib vfg Bárbar, er Vigftfs vo; þal^an 
yarb hann fjandmabr Oldms, og yar hann einn af þeim sez, sem 
ínn gekk f hofib f Djdpadal, er Gldmr yann eibinn; mœttl af þyf 
œtla, ab þab sh ekkl allsendis satt, ab hann hafí teklb kristni af 
Fribreki blskupi, þyf þab mun hafa yerib fyr en þetta. Rángt er 
þab, ab Hlenni er kallabr sonr örndlfs (fyrir Orros) töskubaks f Vfga- 
Gldmssögu, og er hann allr sami mabr, sem Hlenni hinn spakl, sem 
sfbar kemr ylb sögu Gubmundar rfka, og nd yar getib. Hlenni 
hyggjum vér ekki s^ fœddr síbar en 940, og hann mun hafallfab 
fram undir 1020 og orbib áttræbr mabr, en ekkl þekkjum vér 
ættir frá honum.; þd er þorsteinn, sonr hans, nefndr á alþfngl 
1012 f bardaganum á alþfngi, en frá þorkeli svarta er mlkil œtt, 
og rennr hdn saman vib Ljdsvetnfnga. 

Af ætt Gndpa-Bárbar voru uppi um þetta leitl: Arndr í 
Reykjahlfb, og var hann fjdrbi mabr frá Bárbi f beinan karllegg; 
Arndr var mœgbr vib Eyfirbfnga; hann kemr vib &ndverba Ljds- 
vetnfnga8(>gu. þdrir lebrbáls, fabir þeirra Fjörleifarsona, var 



UM TÍMATAL í ÍSLENDÍNeA SÖGUM. 40S 

soDargonr Báriar ; kemr þar Baman sbtt hans og Reykdœla. þor- 
geir LjtfsyetDfngagobi var og í möborœtt sÍDa komiDn af Bár%!. 
}>orgeir er ágœtastr allra f þessu þfngi, af þelm sem yér höfum 
Bðgur af, OD f honum runnu saman beztu landnámsœttir þar f 
hirslbi, þorgeir kemr vih flestar sögur norðanlands, og svo yfb 
Krístnisðgu. þai má þylga furia, en svo er þ<5 sS> sjá, sem þoiu 
geir hafi ekki verift jafnrfkr heima f hirabi, sem œtla mœtti ; olli 
þvf þa^, ab hann var hógvœr f skapi og meiri spekfngr en umsvifa- 
mabr, en synir hans margir og ofstopafullir, og harla tflfkir föiur 
sfnuro, svosem þorkell hákr. í Ljósvetnfngasögu er laong saga 
af þvf, alb þeir sóttu mál á mdti fö&ur sfnum, og gengn þeir fram 
me% mestu frekju, og kom jafnvel til vfga. Gobmundr rfki fjlgii 
þá sem jafnan þorgeiri, þvf þeir voru alla stund mestu vinir, og 
var alla þá stund, sem f>orgeir lifbi, gói vinátta milli Eyjafjarftar 
og þeirra Reykdæla og Ljtfs vetnfnga , svosem verii) haf%i fyrrum 
nm daga þeirra Eyjdlfs Valger&arsonar og Askels goba, en sfban 
snerist f beran íjandskap um daga þorkels háks, og lauk svo, ab 
Go&mundr drap hann, og hófust þá enn a% nýju deilur meb Ljds- 
vetnfngum og Eyfírl^fngum eptir dag Gubmundar, dt af vfgi f>or- 
kels, og varb bardagi mikiU meb þeim Eyjúlfí halta, og féll þar 
Koftrán, bróbir Eyjdlfs. þessa alls getr Ljósvetnfnga saga; en 
þetta gjörftist eptir 1030. þorgeir LjdsvetnfngagoM t<5k lögsögu 
985, og hMt 17 ár; hann er sá fyrsti af Norblendfngum, sem 
tekinn var til lögsagnar, en hinir allir, er tögsögu hðfðu fram- 
undir 1030, voru dr Sunnlendfngafjtfrbungi , nema ef telja skal 
þórarinn Ragabróbur Vestfírbfng; má af þvf ætla hvflfkt vegmenni 
þorgeir var, sA raenn tdku hann f stab þorkels mána, og kusn 
menn jafnan til lögsagnar þá sem spakastir þ<5ttu og sibbeztir, 
og litu meir á þab, en vald þeirra ebr rfkidœmi. þorgeir hafbi 
sfbast lögsögu 1001, og hyggjum vér alb hann hafí andazt þa% ár. 
Á þfngi sumarib Iiib næsta á undan haf%i hann gjört þab, sem 
jafnan mun halda nafni hans á lopt: a& menn ttfku kristni a% hans 
rábi. þá mnn þorgeir vfst hafa verib nálægt sjötugu, og mun 
bann vera nokkub á reki vii Njál. Mælir þa& mjög fram me% 
þessu, ab ein af konum þorgeirs var ddttir Dala-Eolls og systir 
Höskttldar, og getr hdn fráleitt veril fœdd eptir 920, en Ifkast 
ai hdn hafí verib fyrsta kona hans, þó Landnáma nefni til þess 
Gubrfbi, döttur þorkels svarta, og hafi Hösknldr verib þeirra son, 
og mun þalk nafn hafa komi!) úr Dalamanna ætt inn f Ljdsvetnfnga 



u I 



UM TÍMATAL f fSLEPíDÍNGA SÖGUM. 

kyn. Hðskuldr er þtf nefndr einn af landnámsmönnum þar nyrtrt, 
en hann mun vera œttábr lir Haddíngjadal, sem Kollr, því Hrdaldr 
er nefndr Bonr hans. Allir voru og þá yaxnir synír þorgeirs, er 
hann létfit. þorkeH hákr, ,,kappi mikilP', hyghi LjtfsvetníngabA 
8umarii5 1011, er Skarphéilnn nfddi hann. Vér ætlnm ab rig 
þorkels hafi or%i% mjög skömmu síbar, og skal þess sftar getíh. 
ExfírMngar höf&u hi% þribja fornt go%orb f f^fngeyjarþfngi: 
af þeim viUum vér helzt nefna Arnstein, er nefndr er í IJös- 
yetnfnga-sðgu (kap. 4). Hrdi , sonr hans , bygbi Exfírbfngabdb á 
alþfngi 1012, og þeir bræbr Blæingr og Lýtfngr, og veittu þeir 
Flosa f brennumálinu , en mestar œttir eru þar þ6 frá Bðbtflfí af 
Ögburo, dtftturmanni Helga magra. þörir f Garbi, sonarsonr hans, 
yar meb mestu höfbfngjum norbanlands um öndyerba elleftu ölð. 
Hann yar lengi f förum, og var hann af þvf farmabr kallabr, 
er sagt hann hafí tekit skfrn af Ólafí kontingi Tryggyasyni, og 
má af þyf sjá, ab hann hefir þá enn eigi yerib seztr ab heima. 
Hann lifbi fram yfir 1031, sem rába má af dauba Grettís; þ<( 
mun hann þá hafa yerib mjög hniginn mabr, enda yoru synir 
hans yaxnir laungu fyr. þörir yar og f þribja lib frá Helga 
magra, þar sem abrir jafnaldrar hans, sem Gubmundr rfki, yoni 
einum lib sfbar. 



Af Austfjörbnm höfum yér ekki syo alllitlar sögur um höfbfngja 
þá, sem uppi yoru þar uro þetta leiti, og syo frani yfir krlstni; 
þyf þtf fáar sögur sé af Austfjörbum sjálfum, þá koma stdrmenni 
þar mjög yib abrar sögur; en þab sem mest gj5rir tll f þessn 
efnl er þab, ab f Njálu höfum yér fuUkomib höfbfngjatal af Austr- 
landi (kap. 135), er Flosi fdr austr f libsbón 1012, um ofanyerban 
yetr; syo eru og söguþœttlr af flestum hinum fornu goborbsætt- 
um þar, nema af þeim Fljötsdœlum og Breibdælum, frá þeim 
Bryiutilfí gamla og bræbrum hans. 

Um Hofsyerja höfum yér nokkub getib ab framan (bls. 266). 
Til styrkfngar þyf, sero þar er sagt um aldr Brodd-Helga, yiUBin 
yér enn tilfœra þab , ab 'f sögum er berlega sagt ab Brodd-Helgi 
yar höfbfngi f Vopnafírbi, þegar Haraldr sendl Finninn til Islands 
(hérumbil 980), og er þab eflanst rétt, einsog um alla hina, sem 
á sama stab eru nefndir. í Kristnisogu er reyndar Bjami, sonr 
hans, talinn meb h5fbfngjum á landi, er Fribrekr bisknp kom til 



UM TÍMATAL í fSLENDÍNOA SÖGUM. 406 

landslns (981), en þab er vfóar, sem þtlb höAfngjatal er nokkQ& 
á reiki, enda er hðr syo mjtfrra muna vant. Brodd-Helgi hyggj- 
um vér víst hafi fallib 986, vetri fyr en Oeitir. þetta vírdist og 
enn fremr ab styrkjast af Vopnfiriíngasðgu , þö svo illa vlli til 
a& einmitt kaflinn frá vfgi Brodd-Helga til vfgs Geitis er svo mábr 
í handritinu af sögunni a% þab verðr eigi lesift, en þa% hefir þtf 
aldrei verib nema svosem ein blabsf&a, og er ab sjá sem hvab hafi 
rekib anna%. VopnfírMngasaga hljöiar um deilur þeirra GeitiB 
og Brodd-Helga; sú saga hyggjum vðr a% byri hérumbii 980, og 
nœr yfir nœrfellt tfu vetr, þvf bardaginn f Böbvarsdal, sem einna 
síbast segir frá, gjöriist 989. Á þessum árnm hinum nœstu á 
undan voru roiklar þfngsöknir, og mjög agasamt af íjandskap 
þelrra frœnda Krossvfkfnga og Hofsverja (980 — 987). Nd er f 
Yopnfirbfngasögu sagt, ai Gubmundr rfki á MöbruvöIIum hafí verib 
vibriblnn þœr deilur, og hafí hann veitt Geiti, og vorib ábr en 
Brodd-Heigi var veginn færi Geitir norbr á fnnd Gubmundar. 
þetta má meb mestu naumindum fella vib aldr Gu&mundar rfka; 
því mun eflaust hitt rðttara, ab hér sð víxlab þvf, sem sfbar varb 
meb þeim |>orkeIi Geitissyni og Bjarna Brodd-Heigasynl, þvf þeir 
ittust og vlb mál á þfngi, og veitti Gubmundr þorkeli, og verbr 
ekki varlb, ab Ifklegt er ab ðll sð sama sagan, sd sem segir frá í 
Ljdsvetníngasðgu (kap. 12) um orb Gubmundar rfka til Bjarna 
Brodd-Helgasonari og þab sem talab er um dellur þelrra á alþfngi 
Gubmundar og þorkels; bar Gubmundr skarban hlut og brfgslabl 
Bjami honum um ummœll sfn ábr fyr, er enn var tfsœttl meb þelm 
þorkeli og Bjarna, og leitabi Bjarni libs hjá Gubmundi, en hann 
svarabi honum dvirbulega^ Nú er nyðg svipnb þessu frásðgnln 
f Vopnfirbfngasðgu, nema hvab hðr er nefndr Brodd-Helgi f stab 
Bjarna sonar hans (sjá Vopnf. s. kap. 10); er þvf eflaust mishermt, 
ab Gubmundr rfki hafí nokkub verib vibribinn mál þeirra Geltls 
og Brodd-Helga, og kemr hann fyrst vib sðgu þeirra Bjama og 
þorkels ; þab sðst og, ef borin er saman Ljósvetnfngasaga vlb Vopn- 

*) .,^á mælti BJarni: svo sýnist mér Guðmundr, sem þú hafír þarft báðar 
hendr við ^orltel frænda minn , pg haíi þó ekki af vcitt um, og man 
eg enn það, Guðmundr! er eg bað þig að þú slcyldir sætta okkr ^or- 
kel og svaraðir ödrengilega, er þú sagdir hann ekki vera mundu roeira, 
«n annarar handar mann gílds manns, og kvað hann hafa háfþina eina 
i hendi $ en ek em nú miDni höfdfngl en þú , og sýnist mér, sem hann 
mani ekki þar leogi genglð hafa skaptamaniDii" (LJdsv. s. kap. U) 



4M UM TÍMATAL f tSLBNDÍNGA SÖGUM. 

fir&fngasögu, alb þa& er mibr réU a!b Jtfrunn, ddttir Einars þveræ- 
íngs, hafí þá veri% gipt þorkeli Geitissyni, er bardaginn Yar% f 
Bö%var8dal, þa^ hlýtr ai hafa verí% BÍðar, þvf hítt gæti ekki stab- 
ist vib aldr Einars, a& hann œtti gjafvaxta ddttur svo snemnia, 
því þab er varia Ifklegt, að hann hafi þá verib kominn sjálfr lángt 
yfir þrftngt; en þa& er satt, sem bábar sögurnar herraa, ab Jtfr- 
unni tökst fyrstri ab koma sœtt og gdbri frændsemi á meb þeiin 
frœnduro, þvf ábr höfbu veríb vfg og ófribr án afláts, en þab er 
rángt, ab þa% hafí orbib skðmmu eptir orustuna f Bðbvarsdal, enda 
er öli sagan um þetta f nibrlagi Vopnfírbfngasögu mjög óhðfbfngleg, 
um búskort þorkels og matgjafír Bjarna; þvf hvortveggja, sem 
hlut áttn ab máli, var göfugmenni og drenglyndr, og þar sem 
8V0 mikib var á orbib, má ætla ab meira mundi vib þurfa, ef um 
heilt skyldi gróa. Vér vitum og af öbrum sQgum, og helst Ljds- 
vetnfnga-sögn , ab þeir áttu lánga stund sfban f þfngsóknum, og 
þá var þab ab Gubmundr rfki hlutabist um mál þeirra; og þab, 
ab Jtfrunn varb til ab Bœtta þá, sýnir: ab þetta v&rb laungu sfbar. 
En þab gjörbÍBt meb rábum Ófeigs f Skðrbum á þessu sama þfngi, 
er Gubmundr deildi vlb þorkel Geitisson dtaf Vöbu-Ðrandi, ab 
málum lyktabi svo, þ<5 ab óvilja Gubmundar, ab þorkell f%kk Jtfr- 
unnar. þetta hefír orbib ab vera einum tfu vetrum eptir bardagann 
f Bðbvarsdal. Vér vitum abeins, ab þab gjðrblst fyrir vfg Helga 
Ásbjarnarsonar, 1005; þá hðfum vér vissar sðgur af, ab Jdmnn 
var gipt þorkeli, og fðkk þorkell meb henni roanna-forráb í Eyja- 
firbi, þvf svo er sagt, ab hann væri þá farlnn norbr f Eyjafjðrt 
ab sætta Mþfngmenn sfna", er Grfmr vo Helga Ásbjamarson f hefnd 
eptlr Helga brdbur sinn, og um þetta leiti mun þab hafa veríb, 
ab J<$runn f&kk komib hellum sáttum á f hérabinu, og getr aldrel 
um deilur þar, en jtfkst fribr og samlyndi, og sýndu Austfirbfngar 
sig lánga hrfb í þvf öbrnm fremr á landl hér. þorkell Geitisson 
var einhver meb mestu lagamðnnum á sinni tíb, og f brennumál- 
inu sá eini af Austfirbfngum , sem haldlb gœti upp Iðgsvðrum 
mdti Rángæfngum ; er þess og getlb, ab þorkell kendi log frá sér 
mörgum austr þar, svosem Helga Ðroplaugarsyni. 

Uppi f Fljótsdal hðfbu flestir höfbfngjarnir tekib s&r bölfestu, 
og þar bjd mebal annarra Sðrli, brdbir Bjaraa, en tengdasonr 
Gubmundar rfka. Sörli bjd á Valþjófstab, og mun hann þ< 
haft hafa Hofsgoborb meb Bjarna bröbur sfnura. Vðr œtiumy a( 
þeir faafí verib á Ifku reki Bjarni Brodd-Helgason og þorkeil 



UM TtMATAL f ÍSLBNDfNOA SÖOUM. 407 

Geitisson dr Erossavíic; en ekkl yer%r þö aldr þeirra ákvei-* 
inn nema eptir álitum y eptir aldri fe%ra þeirra. Vftr iiðfnm 
geti% til, a& Ðrodd-Helgi mundi vera fœddr lltlo eptir 940, en 
synir hans kvongnbust eptir 990; mœttl því œtla, ab Bjarni 
vœri fæddr um 965, en Sörli hyggjam vér sé miklu ýngri, og 
mun hann varla hafa verib fulltíba mabr er faMr hans á6, er 
hans heldr ekki getíb vift eptirmálin, og heldr ekki vi% bardagann 
í Bö&varsdal, enda mun bann hafa verib dngr, er hann bab þtfr- 
dísar á Möðruvöllum, eba svo er aS sjá af Ljtfsvetnfngasögu , og 
mnn hann því líkast vera fæddr um 980. Ekki vitum vér neitt 
hvab lengi þeir hafa lifaft, þvf eptir 1012, að Flosi för þángab 
aastr, og Anstfirbfngar veittn ab brennumálinu, þá höfum vér 
engar sðgur þaban, nema hvab ættirnar eru raktar fram, fyr en 
,l(ir fram undir mibja öldina, og dregr aptr ab Bandamannasdgu, 
en þá voru uppi synir þessara. 

í nánd vib S^rla bjuggu sumir af afkomendum Hrafnkels 
Freysgoba. Í þeirri œtt er ab sjá, sem menn hafi orbib skamm- 
Iffari en f öbrum ættum þar eystra, þvf \>6 Hrafnkell væri meb 
BÍbustu landnámsm^nnum , og væri þá dngr, þá voru þd menn í 
þribja lib frá honum uppi um aldamtftin (1000). þab er merki- 
legt, abr Hrafnkell gamli er kallabr ..raumr" f Njálu (kap. 135). Hafi 
Hrafnkell verib kynjabr af Hálogalandl , sem vér ætlum vfst , þá 
er ekki annab Ifklegra en ab ættin s^ sú sama sem mdburætl 
Hallfrebar vandræbaskálds ; því þab mun þd réttast, sem sagan 
segir, ab fabir Hrafnkels hafí heitlb Hallfrebr, en ekki Hrafn ; þar 
f hérubam er og kallab Hallfrebargata og Hallfrebarstabir. 

Um sðgu Hrafnkels er ab framan getib þess, sem markverb- 
ast þyklr. Hdn gjörist á fám vetrum, svosem 6 — 7 frá vfgi Einars, 
sem Sámr* sdtti á hendr Hrafnkeli. Vér ætlum ab þetta hafí verlb 
um eba fyrir 950, og rábum þab helzt af aldri þeirra sona Hrafnkels: 
þóris og Ásbjarnar; á sfbustu árum sðgunnar var þdrlr vazinn, 



*) Hér er eptirtektavert það sem segir um þá ]þorl(el |»jóstarsson og 
Kyvínd, bróöar Sáros á Leilcskáliim , að þeir vora með Miklagarðs kon- 
úngi fyr en þetta. Er þetta hið lángfyrsta sioni, að vér höfum sagnir 
af nokkram sera þar haíi gengíd á mála. Svo gamlir eru Vœríngjar, 
þvf þatta var fjrrir 950, a5 þeir Eyvtndr og ^orkell voru i Míklagarði. 
Sfðan er nsstr nefndr í sðgum Gris Scmlngsson (hérumbil 970—980). 
Kolskeggr (bérambil 992), og Bolli Bollason (hérombil 1026— lOdO). 
^að er þvi ekki satt, að Bollí hafl veríð fyrstr i Mfklagarðl. 



408 UM TÍMATAL í ÍSLRNDÍN6A SÖGUM. 

8¥0 ai fa%ír hans settl hann á Hrafnkelsstabi , en Asbjom var 
mel föbur sfnum, því hann var ýngri (Hrafnk. s., bls. 29); en Helgl 
var 8onr Ásbjarnar, og var hann fulltíða niabr laungu Ar en 
Droplaugarsona saga byrjar, og mun hann varla vera fœddr sftar 
miklu en 950. Má af þessu rá%a, ab Ásbjðrn hefir eigi verib