(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "KUR'AN----PRIJEVOD NA PREKO 40 JEZIKA"

Translation of the Meanings of 

THE NOBLE QURAN 

in the Somalia Language 




QURAANKA 
KARIIMKA 

Iyo Tarjamada 

Macnihiisa Ee Afka 

Soomaaliga 



Waxaa Ku Sharaf Mutay Amarka Daabacidda 
Jaamacan Sharafta Badan Iyo Tarjamada Macnihiisa 
Adeegaha Labada Xaram Ee Sharafka Badan Boqor 

Fahad Ina Cabdulcaziiz Reer Sucuud Boqorka 
Boqortooyada Sucuudi Caraabiya 



^j-j ojLiJLilj o^dJ ^j-»^J> <>>r Lp LojJIj 4-^tr^ ^*=A>-* fO^' **^' V^^r 1 ^t-^J' ^ 4JJI Jaij> 

0LUJ1 ^.-0-rff olf-^-^Ji dUb jt^-f-lj iL-j^^i oUJJL A^U.* j~~j£j Jux^jj ^^oJL^^Ji <^JL>f 

iLoJLoJL cJl>^JI cJlx^a^JI L^Ljai JL^3 viJULJl {jfJujJz^S jj-^pJl >A» «_«j>«_<J L*j—»j_<Jl t_>IJUbjlj 

. o^JLoJl 

^ i^SLJl I5Lc^ ^!^)ll JU3I ik.»^ i-l*J» l±\*\ lj^\ I^juJL <JL,yJl ofc»wi^Jl ls\M 
oUdJl ^Jl f-?^J' OlfrjiJl iS^J ^r»Ju i-<o^ i--«!^)ll JljJJl J> ^j "a,-J t *U1p v-AJaJLL-*l 

oUJce} o^-_~JjJJ p-^5 {j£$ Jai> JLoo _5 «Jj^3 j*Sl&*J3 2 ls*** 
<jl UJL*L~o ^-A^-rf^jl A$— >^$l ^^v^-l^j lj^*-^»J (©^>-l <j^i-«j-oJl LoJl ) tP**-* ~>*V wLoJ 1} 

< j-^»^>Jl f^="* *^pUXaj ^»1 (jj^'j i_JL»^a3l ijJJl Jl a^Iju* Loj>^jj cJL>j^Jt <_&>wa~oJl tJUb >JLaj 
< j>» Af>«J 1$^*j>I^aj >U>j oJUP JLojx>» ij-ck>^» ^j-iJl l^Lo^^o >\i ir^'j *-^' A4aJL>- /j-Ju^-iJl 

: pJbjLx~>( *tH^' ^JLa^s^JI c-LoJLp 

(t^l^Jl ^*-Jl^) L^>JJt j^j^tj \j^*£- «JL»P JLoJ>*-» ^_oJ>o« ?c-jjl 

. aJLo^ Xa&A j*S> 7*-^* lyoS*-^\ JL«P Tt^-iJl OU il Ja*_> JLt ^.JbcJtj iL-jl^jJl AJU>>t^oJlj >li jjj 

.ij^-^j lojJJ ^ «^Jl^>? TtLajj «^»!^-»l C^-Joj ^jLol <J^aj ^jjl ^A-^aJlj <JJL^Jl ^ 

Lo^JajJl JUf?lJLoJl _3l AnA> 0' <>^- c ^*^ ^^^ CoJL Lx^» oLo^>j^Jl (JU pl*3 cJu^dJl «wA>«^2^Jl 




_— a 






Waxaa ammaan oo dhan iska leh allahii barbaariyay caalamka ee yidhi " Quraankan 
wuxuu ku hanuuniyaa tan ugu toosnaasho badan, wuxuuna ugu bishaareeyaa mu'miniinta 
wanaagga fala inay leeyihiin abaalmarin weeyn " . 

Naxariis iyo nabadgalyo rasuulkii alle korkiisa ha ahaato ee gaarsiiyay dadka kitaabka 
rabbigii ee yidhi " waxaa idiinku kheeyr badan kii Quraanka barta dadkana bara ", wuxuuna 
dadka ugu yeedhay inay akhriyaan isagoo yidhi " akhriya Quraanka maxaayeelay wuxuu iman 
maalinta qiyaame isagoo u shafeecaya dadkiisa ". Intaa Kaddib: 

Iyadoo la fulinayo amarrada adeegaha labada xaram ee sharafta badan anna faafiyaha kitaabka 
alle ee sharafka badan boqor Fahad ina cabdulcaziz, allaha xifdiyee, ee la xidhiidha daneeynta 
kitaabka alle ee kariimka ah, meeleeyn iyo daabacaadba iyo in loo hoowlgalo fududeeynta 
faafintiisa si uu u wada gaaro gacmaha muslimiinta, iyo in lagu tarjumo laguna fasiro 
micnihiisa afafka kale, islamarkaa iyadoo tusaalooyinkaa yihiin yoolasha ugu sarreeya ee u 
jeexan wadajirka adeegaha labada xaram ee sharafta leh boqor Fahad ee daabacaadda jaamaca 
sharafka badan ee ku yaal madiina Al-Munawarah. 

Iyadoo ku saleeysan iskaashiga ka dhexeeya xogheeynta guud ee wadajirka adeegaha 
labada xaram ee sharafta leh boqor fahad ee daabacaaddda jaamaca sharafka leh fadhigiisuna 
yahay Madina Al-Munawarah iyo xogheeynta guud ee Raabidada caalamka islaamka 
fadhigeeduna yahay Maka Al-Mukarramah sidii looga soo uruurin lahaa waddamada muslimka 
culimada tafsiirka si ay ugu tarjumaan uguna fasiraan macnaha Quraanka kariimka afafka kale 
taasoo ay keeneeyso baahida loo qabo in lagu jilciyo tafaasiirtaa iyo macnahaas dhammaan 
afafka ay ku hadlaan muslimiinta si aanay ugu koobmin in ay ku cibaadeeystaan akhrintiisa 
kali ah iyagoon fahmayn macnihiisa. 

Iyadoo la rumeeynayo hadalka alle ee ah ( °J^[ Oj~*j^l Lo^S 1 ) iyo dareen ah 
waajibnimada ka qeeybqaadashada islaamnimo waxaan ku farax sannahay in aan soo gudbinno 
jaamacan sharafta leh iyo tarjamada macnihiisa ee ah afka somaliga oo uu amray daabiciddiisa 
adeegaha labada xaram ee sharafta badan, Allaha xifdiyee, uuna tarjamay sheekh Maxamud 
Maxamed Cabdi; dibna u eegeen culumada kala ah : 

1- Sheekh Nuraddiin Cali As-Salafi - guddomiye - 

2- Sheekh Shariif Cabdi Nuur Xassan - xubin - 

3- Sheekh Cabduraxman Yusuf Adam - xubin - 

4- Sheekh Maxamud Maxamed Cabdi - (Qoraaga) xubin iyo xogheeynta - 
Waxaa ugu dambeeyntii dib u eegay baroofooyinka, aayadaha qaarna faallo yar ka 

bixiyay sheekh cabduraxman sh. cumar Axmed diinle. 

Waxaa ogolaatay tarjamadan raabidada caalamka islaamka, waxaana ammaan oo dhan 
leh allihii na waafajiyay dhammeeystirka hoowshan una gudbinno muslimiinta ku hadasha afka 
soomaliga ee jooga gudaha soomaaliya iyo dibaddeedaba annagoo quuddarreeynayno in ay ka 
qaataan Nuur iyo hanuun kaas oo xoojiyo iimaankooda, islaamnimadoodana adkeeya, kuna 
hagaajiyo xaalkooda adduun iyo aakhiraba. Raabidada goorta ay soo gudbineeyso dadaalkan 
iyadoo la kaashatay Wadajirka Adeegaha labada xaram ee sharafka leh boqor Fahad ee 
daabacaadda Jamaca sharafka leh waxay ogeeysiineeysaa in tarjamooyinka heer kasta oo ay ka 
gaaraan diqqada aanay gaadhi karin halkuu gaarsiinaya naska quraanka ee aan lala imaan karin 
isagoo kale. Saa darteed waxay ka rajeeyneeysaa qofkastoo akhriya tarjamadan in uu ka soo 
jeediyo wixii talooyin iyo milicsiin ah si looga faa'ideeysto dabcooyinka soo socda hadduu alle 
idmo. 

Allaa ku toosiya dadka jidka toosan. 



•^allj tU^ *1 J**** A) ^-AzSM «JUP ^JLp Jpt <jjjl JJ JLo^Jl 

>l^53l ajI^^^Ij 4JT i J^j *t^p *JJ' c/^*^ *>-©>>*>• (js-^l *l>-o iJ^ ^^— J*j 

a3jA5j *I)l oj*j j£Jj ' o^* j*^j ^p-J J^jJl IJUb <jf f-*L^J 4 P<^' 
^» cJLo^p L» ~J»j l£* *aj»o >^> 4JJ1 julpI^>o J J***}' '^* oj£± <j' "^ 

. a-> |»^juU,» <j1 JUl ^~~P i-Oj*Jl ijJJl ^^.jJLp v r .oi«/i3 /ojjlj t i-JL»^aJl 

*^>^oJl IJUb ^y c«£j{£» A5 ^^L^l JUJI ^y oUUl ^. l^i^ jf -T 

IJUb ^^JLo^ JL^T ^yjJLajx XlijzSj <w»Lw»!ll oJLA . JUJL>Jl *il JL>Jj>Jl Jjl> 

ISLJ Jli> Loj^j l '^ < aljuJlj j^aJi ^?wXaJi ^^JUJl JJl ^ IjloJu.^ 

^•LJt ^j^t? pJj LJlt^vaJt ijJJU j^JGj p->j£3\ O^jiil jJIm ^j5o 
L*jjjJl AjJDl i»JL»c3 f-^*~> IwXib Lb /v^Jj : Ll » ^ v ^^L-j^jJI ajJJI j^oJLjCo 

«»>j£)i 0'y*J' ^y^* oj^^j^j ojj~~*-2 ij*l£ ixyJ^y^i frLoJLJl **J^f 

.lati'.oll «JUb ^y £kJ$S >JJ r^o ^y v^t — J'j v/..kll jS^I vdAJjJ jl^ 

? JU^txJl <j TyUl L*JL>^ ^y >^>Jl JJL> 
O'^aJ* i^^°* ^.»Jl> «J oi JJjJG C0I5 <w»b5Jl «w>^JL*i 3| O^JaS I3lj 



_3 LoJL>> viX^>|^L^ 4jI* ^UaJL^^eJl i,^^.-» t^L>tz^' >JLP <J^>*-> *■*} 
(TH) <J>>> 1$JJL> UJL^f vl^> iilixJl (O) J^> Ji* jU^l^yaxj 
0*iUJl ^"f J> ( Z ) <-V>- Ua^f *1-V UJL^f ^jjl ^l^l (3) ^>>-j 

*il i-JU^aJl ijJJL *->^£ll o^y^' ^'^^ JL>lJL» ^^ l$-*A> <s?i J^ J**^ 
p^ejZ cJjl> L t Li^> p~>j£J\ {j\ji}\ ^jl»^» Lol>^o .^.Ju <-Jal£\ Jj 

.^^Jl oTyUl^JG 

.^la3 1^j>j JxxJU jJLo JL5 villi *^j ijoLdJl i-JL^^aJl 
j^TJ* Tj~* ^^^°* ^°^V^J ^2-*Vj*^ ^W *' ^V* ^-^J- * 5 *^ ,p <S?l$-* i/!} 

^^Lo ^^^ c^-^ ^ f^£Jl <J^ c ^U^c>L villi J^ 4 ijUl jt Oj^Jl 

l^ ^JLi <jt 1 t -v-^oJl (j^/*^ jiliu* <V» V^^ l*^ 3 IjJUtaS /^>«JJ ij*Ul 

^j ljJv£^ UlJL> J3 Lot *^»j 4 VbjJL* {j>\£ lil v^^oCo V^l^^Mj 4 1^3 3j£ L» 

<j? JL> *i villi i£ iu> 4 0^^*^* ^ L^-L>^ ^ Ol^L^^y^oS' J^>- ^^->j-oJl 
Jylxlj <jf (^^^^P* S-*l>-^' ^?*^' iJ!>^' cPi f'J^ 2 ^ ^^ *^s^ 4 0ljiub *Ji3 

UaJL>-j ^t?b^ 4 LoJLjG aj JUcLt»*2l J^23j 4 ^cSl^j o-^J>Jl 4JDI v--»b^ L^23j 
it Jl^> 1 Leu» 4J LojJIj Lo^-Ajl a-oJLhJ C'LoIj Lx-JL»Gj I^jJGj ««-'^J 

l^Jj 4 luXs- ^woJL^-oJLJj Ll>jJ|^1j LJ ^a«j 0' ^fj J^ ^' <J^o • *-—*-? ^ 
(j—^J 1 t>» ^-^ -^.a.:^.^ ^* J^Jj 4 J^Jl »J^ cH*-M C5 3 -^ ^*? ^ 4>* 

U>\ i • ,U1 \ \/V ^lo Ul» JLa>o ^3 JSj 



Hordhac 



Mahad Eebaa iska leh ee ah kan ku soo Dejiyey Nabigiisa Kitaabka Quraanka 
ah ee Toosan, Naxariis iyo Nabad galyana ha ahaato Rasuulka Muxamed ah korkii- 
sa iyo Ehelkiisii iyo Asaxaabtiisii iyo inta Wanaaga ku raacda tan iyo Qiyaamada. 

INTAASKADIB: 

Waxaan ku Mahadin Eebaheenna Sarreeye ee ii suuro galiyey inaan ka Qayb 
qaato Qoridda Macnaha Quraanka Sharfta leh. Sida dhabta ahna Camalkani ma 
fududa, hasayeeshee kaalmaha Eebe iyo Awooddiisa yey arrimuhu ku Jilcaan, saas 
darteed yaan u Gudogalay Arrintan. Sababaha igu Xambaaray inaan Qorana 
waxaa ka mida : 

1 . Inuu iinoqdo Camalkani kayd Eebe Agtiisa, Maalintay Naf kasta heli waxay 
Carnal fashay oo khayra oo Muuqda. 

2. Inaan ka qayb qaato u Adeegidda Kitaabka Eebe ee Quraanka Kariimka ah, iyo 
u caddaynta Macnihiisa Dadka garan Luuqada Soomaaliga ah, ee ay ku adagta- 
hay Luuqada Carabiga ah illeen waxay u Dhawdahay in Eebe ku Anfacee. 

3. Wax badan oo Luuqadaha ka mida waxay ka Qayb Qaateen Caalamka Islaamka 
Arrintan si faa'iidadu u badato, Laakiin waxay ka Muuqataa Baahi iyo Banaani 
xagga Luuqada Soomaaliga ah. 

4. Waxaa Dhacday in lagu Turjumay Kutubo badan oon Islaam ahayn Luuqada 
Soomaaliga ah, Luguna qaybiyo Muslimiinta, gaar ahaan Qoxootiga, markaas 
waxaa lagama maarmaan noqotay in lagu Dhaqaaqo Arrintaas,illeenbir waxaa 
uun Jilcisa Bire. 

Sababahaas iyo kuwo kale yaa igu xambaaray Billaabidda Camalkan,Annagoo 
ka kaalo warsan Eebaha sare ee kara inuu na Toosiyo, nana Xoojiyo. Waxaa laga 
yaabaa in Dad iswarsado maxaa loogu fasiri Macnaha Quraan Luuqada Soomaali- 
ga ah oon loo dayn Dadku ha barteen Luuqada Carabiga ahe, waa Fiicantahay, 
miyeyse isdiidi in Quraanka Macnihiisana Luuqada Soomaaliga ah lagu Fasiro, isla 
markaas Dadku barto kana Faa'iidaysto Luuqada Carabiga ah, sow ma ahayn 
Culimadii hore ee Soomaalida ahaa kuwii Dadka ugu fasiri jiray uguna Caddayn 
jiray Macnaha Quraan-tan iyo hadda-si af ah Quruumo badan,Xalqada Masaajid- 
ka iyo Meelo kalaba, taasoo reebtay Raad Fiican, sababna u noqotay sugnaanta 
Gomadda Islaamku Gobalkan Geeska. 

Waxna uma dhexeeyo ku Caddaynta Quraanka odhaah ama Qoraal,inkastoon 
Rumaysanahay Waajibnimada Barashada Luuqada Quraanka « Carabiga » sidoo 
kale ku barashada Macnaha Quraanka wayn si kasto oo khayra oo wanaagsan, ma 
waxaa roon in layska fadhiisto oo wax uun la sugo carnal la'aan, mise in Dadaal 



lagu dhiibo u adeegidda Quraanka Sharafta leh.? haddaan eegno habka Kitaabka 
waxaad ogtahay inaan Kitaabka Quraanka ah Dhammaantiis lagu fasirin hadda ka 
hor - intaan ogahay - Luuqada Soomaaliga ah, iyadoo Luuqaduna ku jirto waqti 
korid. Arrinta Labaad waxaa jira Xuruuf Qaarkeed aan laga helayn Luuqada 
Soomaaliga ah sida: « <^>» waxaana baddelkeeda qaatay Xarafka«TH» iyo Xarafka 
« J )) oon beddelkeeda qaatay Xarafka «Z» sida badan, kuwo kalana waa laga 
yaabaa. 

Waxaana ku qorray Naska Quraanka Luuqada Carabiga ah iyadooy Aayad 
walba wadato Raqamkeedii taasoo ka yeeli Ruuxu inuu u Akhriyo sida Kitaab 
Jaamac ah, waxaana ka soo horjeeda Macnihii Quraanka oo Luuqada Soomaaliga 
ah, hasayeeshee Raqamku Aayadaha Dhammaadkooda yuu iman, Macnahana 
Billowga. 

Kuma Dhibin Naftayda inaan u Turjumo Quraanka si Xarfi ah, waxaanse isku 
dayey inaan u Caddeeyo Macnihiisa si Kooban, waana kala duwanyihiin Labada 
Arrimood sidaan Citiqaadin, illeen tan dambe waa uun fasiraad kaliyee. 

Arrinta kale ma doonin Lahjad gaara oo Soomaali ah, waxaanse ku dadaalay 
Soomaaliga Guud, haddana laga yaabo in Dadka Qaarkii wax u Muuqdo.Tarjamo 
kasta waxaan u dambeeysiiyay Sharax kooban oo kulmin Macnaha Aayadaha 
isku xidhan, mararka qaarkoodna waxaannu soo Aroorinaa Xadiithka Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ama hadal Asaxaabi, ama hadal 
mid ka mida Culimadii Islaamka ee la Yaqiinay, ama ku baraarujin xukun ama 
Xigmad,ama Caddayn Sababta Suuraddu ku soo Degtay,ama Aayaddu,waxaa soo 
Dhanna waa si kooban, illeen hadal ma Dhammaado inta Dadku ka dhammaan. 
Ujeedadeenuna waa in la fahmo Dhinac ka mida Macnaha Quraanka Cad, mase 
aha in wax walba la sheego, hadalka badanna waxbuu dhibaa markuu xadda ka 
baxo. inkastoon isku daynay inaan soo dhawayno Macnaha Quraanka Dadaalna 
aan ku Dhiibnay intaan karro oo u noqonnay Kutubo badan Muddo Shan Sano 
dhexdeeda oon ku Shuqloonayn Arrintan, lana Noolayn Quraanka, haddana waxaa 
dhici kara gaf, waxaanse ka baryeynaa Eebaha Gargaara ee kara ee Naxariista ee 
Saamaxaadda badan innu naga dhaafo wixii naga dhaca oo Simbiriirixo ah, naguna 
Arzuqo Niyad Fiican iyo Carnal Wanaagsan, oo la Aqbalo Eebe waa dhawe 
Ducada Ajiibee. 

Fadliga Kitaabka ILaahay ee Quraanka ah ee Wayn, iyo Fadliga isku Shuqlintii- 
sa: Barasho, Ogaansho, Xifdid, Akhrin, Barid, Fasiraad, Raaciddiisa iyo ku Carnal 
falkiisu waa Arrin aan ciddii baran ka qarsoonayn . waxaana wax kaga lshaarray 
Qoraalkanaga lagu Magacaabo«Culuunta Furqaan». 

Ugu dambayn waxaan ILaaheenna wayn ee Naxariista ka baryey- 
naa Dambi Dhaaf Anaga iyo Waalidiintanno, Muslimiinta oo Dhan iyo cid kasta oo 
Gacan Khayr ka gaysata Kitaabka iyo Cid kasta oo ka Faa'iidaysata Kitaabkan oo 
Mu'miniinta ka mida. Eebe isaga Gargaare Fiican ehe. 

Waxay Dhammaatay Qoriddii Kitaabkan : 
7/1 1/Sanadkii 1405 H. 

Muqdisho, 12/2/1405 H. 

Maxamuud Maxamed Cabdi. 



Suurat Al-Faatixah 



Juz* 1 



^m\v& 




1 . Magaca Eebe yaan ku billaabaynaa 
ee Naxariis guud iyo mid gaaraba 
Naxariista. 

2. Mahad Eebaa iska leh ee barbaa- 
riyaha Caalamka ah (Koonka). 

3. Ee naxariis guud iyo mid gaaraba 
naxariista. 

4. Ee hanta maalinta abaalmarinta 
(Qiyaamada). 



5. adiga unbaan ku caabudaynaa, adi- 
ga unbaana kaa kaalmo waydiisanay- 
naa (Eebow). 

6. ee nagu hanuuni jidka toosan 
(Xaqa). 

7. Jidka kuwii aad unicmaysay eedan 
u cadhoonin dhuminna. 



Suuradani waa suurad wayn, Kitaabka Ilaahayna ka billowdo. wax walbana in lagu billaabo ay fiicanta- 
hay. Salaadana in lagu akhriyo ay waajibtahay. 

kulmisatayna Ammaanta Eebe, Mahadiisa, Qiyaamada, Cibaadada Eebe iyo kaalmo waydiisigiisa iyo 
Inuu ku toosiyo Jidka toosan ee xaqa ah, Jidkaasoo ah kay qaadeen Dadkii Fiic fiicnaa ee Eebe unic- 
meeyey oo ahaa Nabiyadii, Rumeeyayaashii, Shuhadadii iyo kuwii suubanaaba ee ka leexday Wadada 
kuwii loo cadhooday ee yuhuudda ahaa iyo kuwii dhumay ee Nasaarada ahaa. 

waxaana lagu magacaabaa Suuradan magacyo Badan oy ka midtahay Hooyada Quraanka Nabiguna 
(Naxariis iyo Nabadgelyo Eebe Korkiisa hayeelee). 
Wuxuu yidhi: Amarkastoon lagu bilaabin Bisinka waa Naaqus. 
Sidoo kale wuxuu yidhi : Salaadu uma jirto Ruuxaan akhriyin Faataxada. 
Waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. 

Fadligeedana halkan kuma soo koobi karnowaxaase fiican in la fahmo waxay kulmisatay laguna dhaqmo, 
Eebana dhab loo caabudo dhabna looga kaalmo waydiisto, had iyo jeerna la digtoonaado hanuun iyo 
toosnaanna Eebe la warsado iyo inuu kaa duwo jidka xun ey qaadeen xaqdiidayaashu iyo gaalada 
dhamaanteed. 

Rasuulkuna wuxuu yidhi : Dhugbadane waa ruuxa naftiisa xisaabiya una camlfala Geeri dabadeed. 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). 
Waxaa wariyey Imaam Axmed iyo kuwo kale. Al-Faatixah (1-7). 



Suurat Al-Baqarah 



Juz* 1 



m\$& 




Magaca Eebe yaan ku billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo mid gaaraba 
Naxariista. 

1 . Aad baa Macnaheeda looga hadlay, 
waxaana la sheegay inay magaca suu- 
radda tahay, ama ay ku tusin Mucjisad- 
da Quraanka, Eebe unbaa ogna waa la 
dhahaa. 

2. Kitaabkaas (Quraanka) shaki 
kuma jiro Hanuunbaana ugu sugan 
kuwa dhawrsada. 



3. ee ah kuwa rumeeya waxaan la ar- 
kayn (ee xaq ah) oogana Salaadda, 
waxaan ku arzaaqnayna wax ka bixiya. 

4. ee ah kuwa rumeeya waxa lagugu 
dajiyey Nabiyow, iyo wixii la dajiyey 
horay, Aakhirana yaqiinin. 

5. kuwaasi hanuun Eebe yey ku suga- 
nyihiin, kuwaasina waa uun kuwa 
liibaanay. 



Suuraddan waa Suuradda u dheer Quraanka'waxayna kulmisatay waxyaalo badan oo ah: Xukumo, 
Qisooyin, iyo Wanaagyo badan, waxayna ku bilaabatay xaqnimada Quraanka iyo siduu hanuun ugu yahay 
kuwa xumaanta ka dhawrsada, ee rumeeya xaqayna arkayn sida Eebeheen, Malaa'igta, Qiyaamada, 
Jannada iyo Naarta iyo wax kastoo xaq ah, Eebena ka yaaba hadday cid la joogaan iyo baddii kaleba, 
Salaadana ooga, Sakada iyo sadaqadana bixiya, Quraanka iyo Kutubtii horana rumeeya'Kuwaasina waa 
kuwa hanuunay ee liibaanay. Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha Yeelee wuxuu yidhi: 
Haka yeelina Guryihiinna Qubuuro, illeen Gurigii lagu akhriyo Suuradda Baqarah ma galo shaydaane. 
Waxaa wariyey Imaam Muslim iyo Axmed iyo kuwo kale. Xasan Basri wuxuu yidhi : Dhawrsade waa kan 
iska ilaaliya waxa laga reebay, Gutana waxa lagu faralyeelay. Al-Baqarah (1-5). 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 



WM& 



6. kuwii Gaaloobay waxaa isugumid 
ah udigtayaa iyo umaadan diginaa 
mana rumeeyaan (xaqa). 

7. Eebaa daabacay Quluubtooda iyo 
Maqalkooda. aragoodana wuxuu yee- 
ley Dabool waxaana u sugnaaday Ca- 
daab weyn. 

8. Dadka waxaa ka mid ah kuwo dhi- 
hi waxaan rumeynay Eebe iyo maalintii 
dambaysay (Qiyaamada) haddana aan 
Mu'miniin ahyn. 

9. waxay khiyaameyn Eebe iyo kuwa 
(Xaqa) rumeeyey mase khiyaamay- 
nayaan waxaan naftooda ahayn mase 
kasayaan. 

10. Quluubtay ka bukaan markaasaa 
Eebe u siyaadiyay Cuduro waxayna 
mudan Cadaab daran Beentoodii 
Darteed. 

1 1 . marka lagu dhoho ha fasaadinina 
dhulka waxay dhahaan annagu waxaan 
uun nahay Hagaajiyayaal. 

12. iyaga unbaa fasaadiyayaal ah hasa 
yeeshee ma kasayaan. 



Sj^c&^ji^^^fi] 



Suuraddu waxay xagga hore kaga hadashay Mu'miniinta iyo xaqay ku suganyihiin, haddana waxay ka 
hadashay Gaalada iyo sida loo daboolay Qalbigooda, Maqalkooda iyo Indhahoodaba iyo in xumaan u 
sugnaatay. Mar saddexaadna waxay ka hadashay Munaafiqiinta iyo warkooda beenta ah iyo siday 
isugudayayeen inay Eebe iyo Mu'miniinta khayaameeyaan, iyadoy dhabtu tahay inay naftooda 
khiyaamayn'Qalbigana ka bukaan una sii kordhi, marka xumaanta laga reebana ey sheegtaan inay wax 
wanaajin, dhab ahaanna iyaga unbaa xumaan wadayaal ah mase oga. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabad- 
galyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Waxaa lay faray inaan la dagaalamo Dadka intay ka 
dhahaan Eebe mooyee ilaah kale ma jiro, hadday dhahaanna way iga ilaaliyeen dhiiggooda iyo Xoolahoo- 
daba waxaan xaqeeda ahayn Xisaabtooduna Eebaa leh«waynaaye». 
Waxaa wariyay Labadii Sheekh (Bukhaari iyo Muslim). Al-Baqarah (6-12). 



13. marka lagu dhaho rumeeya sida 
Dadku u rumeeyey waxay dhihi ma- 
waxaannu u rumayn sida sufahada 
(Caqli gaabka), waxaase sufaha ah iya- 
ga uun laakiin ma oga. 

14. markay la kulmaan kuwa ru- 
meeyey (Xaqa) waxay dhihi waan ru- 






tjil^ijf 



ii\ji^\;^ii\^\;iyii\^J\^j 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



WM& 



rnaynay, markay la kaliyoobaan shay- 
daamadoodana waxay dhahaan anna- 
gu waan idinla Jirraa, ee waxaan ahayn 
uun kuwa ku jees jeesa (Mu'miniinta) 

15. Eebaa ka abaal marin Jees jeeska, 
wuxuuna u siyaadin kibirkooda iyo 
Baadidooda, iyagoo ku dhexwareeri. 

1 6. kuwaase waxay ku gateen baadida 
hanuunka, mana ribxin (faa'iidin) ga- 
nacsigoodu mana hanuunsana. 

17. waxay la mid yihiin mid huriyey 
Dab, markuu iftiimiyay gaararkooda- 
na yaa Eebe la tagay Nuurkoodii uga- 
gana tagay Mugdi ayan wax arkayn. 



& 0£^&$ife&l&\\$» 






llj is,x$ L^iL^]\ \jjlL\^ jfiuijl 



Xumaanlow iyo Munaafiq marka la waaniyo oo wanaaga la faro wuxuu ku jawaabaa xumaan iyo madax 
adayg isagoo dhihi ma waxaan wax u rumayn siday Mu'miniinta caqliga yar wax u rumeeyeen, dhabtuse 
waa in isagu caqli gaabyahay, Shayaadiinta ay wax isku qastaanna wax u tarayn ee xumaan uun u 
siyaadi'waana kuwo wanaaga nacay oo baadi doortay'kuna khasaaray ganacsigii'nuurkii iyo Iftiinkiina 
ka fogaada oo mugdi, iyo qas ku dhex dabaalan. Ibnu Cabaas iyo Mujaahid waxay sheegeen in shaydaa- 
madoodu yihiin Galada hogaamisa ee Yuhuud iyo Mushrikiin ah. AI-Baqarah (13-17). 



18. waa Dhaga la'aan, Hadala'aan, 
aragla'aan, xaqana uma soo noqdaan. 

19. wuxuu la midyahay xaalkoodu si- 
dii Roob Samada ka soo degay oo 
Mugdiyo onkod iyo Hillaac leh, oy yee- 
layaan Farahooda Dhagahooda han- 
qadhka (Danabka) xaggiisa geeri ka 
digtooni darteed, Eebana waa koobay 
Gaalo. 

20. wuxuu u dhawyahay hillaacu 
(xaqu) inuu dafo aragooda, markastoos 
u Ifo way ku socdaan, markuu ku mug- 
diyoobana way istaagaan, hadduu Eebe 
doonana wuxuu la tagaa Maqalkooda 
iyo Aragooda Eebana wax walba waa 
karaa (oos doono). 

21. Dadow caabuda Eebihiinna idin 
abuuray idinka iyo kuwii idinka ho- 
rreeyey, waxaadna mudataan inaad 
dhowrsataan 



(gj O^ipJ t- Jaw* 4»\j OJ3 \j j^ 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



mfc& 



22. Eebaha Dhulka idiin ka yeelay 
Gogol, Samadana dhismo, idiinkana- 
soo dajiyey Samada Biyo, kuna soo 
bixiyey Midho si laydiinku arzuqo ee 
hayeelina Eebe kuwa la mid ah idiinkoo 
og- 






Eebe wuxuu sheegay in gaaladu xaqa ka Maqal, aragiyo afla'dahay oy lamid yihiin cid roob hanqadh iyo 
hillaac badan ku da'ayo waqti mugdi ah oo cabsi iyo argagax ku sugan, taasina waxay tusaale u tahay 
siday u wareersan tahay Gaaladu oy xaqa uga sii jccddo, waxaase ku haboon Dadka inay caabudaan 
Eebaha u nicmeeyey'wax walbana abuuray. Imaamyadii waawaynaa sida Shaafici'Abuu xaniifa iyo 
Axmed Binu Xambal si cad bay uga hadleen Aayaddan iyo siday kuu tusin Jiridda Eebe iyo awoodiisa 
marar la weeydiiyay xaalkaas. Al-Baqarah (18-22). 



23. haddaad shakisantihiin waxaan 
ku dejinay addoonkanaga (Nabiga) 
keena Suurad la mid ah, una yeedha 
markhaatiyadiin (kaalmeeyayaashiin- 
na) ee Eebe ka soo hadhay haddaad 
runlowtihiin. 

24. haddaydaan falin mana falaysaa- 
ne ka dhawrsada Naar lagu shido Dad- 
ka iyo Dhagaxa, loona darbay gaalada. 

25. ugu bishaaree kuwa rumeeyey 
(xaqa) Carnal fiicanna falay inay mu- 
dan Janooyin ay socoto dhexdeeda Wa- 
biyaalkii, markastoo laga arzaaqo xag- 
geeda midho waxay dhahaan kani waa 
kii horay naloogu arzuqay, waxaa la 
siiyey isagoo isu eg (araga) waxayna 
dhexdeeda ku leeyihiin Haween (Janno) 
oo nadiif ah, dhexdeedana way ku 
waari. 






Kitaabka Quraanka ah waa Kitaab wayn oo wanaagu ku dhanyahay, Xugun, amar, reebid, Akhlaaq, 
Qisas, Tusaale iyo wax kastoo loobaahanyahay. saas darteed yaa Eebe ku cajis galiyey Gaalada inay 
layimaadaan wax la mid ah Quraanka, cidday rabaanna la kaashadeen, marhaddayse ka noogeen oyna 
waligoodna keeni kann haka dhawrsadeen Naftooda Naar daran, oo Gaal loo darbay Mu'miniinta 
xaqa rumeeyey ee wanaagga fashayna waxay mudan Jannooyin wanaag ku dhanyahay oo wanaageeda 
iyo Midhaheedu isu egyihiin xagga aragga. 

Ibnu Mascuud waxaa laga wanycy inuu yidhi: Haddaad Maqashaan Eebe oo ku leh Quraanka kuwa 
xaqa rumeeyow aad u dhagaysta waa khayr uu fan ama shar uu reebi. Al-Baqarah (23-25). 



26. Eebe kama xishoodo (reebtoonaa- 
do) inuu tusaale u yeelo kaneeco iyo 



li'i^ ^^o^^J^N^o^ 



Suurat Al-Baqarah 



Juz 4 1 



mm 



waxkasareeyaba, kuwa (xaqa) ni- 
meeyeyse waxay ogyihiin inuu xaqya- 
hay (Quraanku) kana yimid xagga Ee- 
bahood kuwa gaaloobayse waxay dhihi 
muxuu Eebe ula jeedaatusaalahan, 
wuxuu ku dhumin Eebe in badan 
wuxuuna ku hanuunin in badan 
waxaan faasiqiiin ahayna kuma 
dhumiyo. 

27. ee ah kuwa buriya ballanka Eebe 
intay adkeeyeen ka dib, oo gooya 
wuxuu faray Eebe in la xidhiidhiyo oo 
fasaadiya Dhulka kuwaasu waa kuwa 
khasaaray. 

28. seed uga gaaloobaysaan Eebe idin- 
koo ahaa waxaan noolayn, markaas 
Eebe idin nooleeyey haddana idin dili 
haddana idin soo noolayn ka dibna 

xaggiisa laydiin celin. 



\££L 











- < •" f 5f»^^ * £ ' ' .\ f 

^AaT-^JUo O- 4JAI X^Oy^^t it? ' 

Markay Gaaladii dheheen maxaa looga jeedaa Caarada iyo daqsiga lagu sheegay Quraanka yaa Eebe soo 
dajiyey aayaddan'Eebana xaqa cadayntiisa waxba uma daayo Mu'minkase wax walboo xaqa wuu 
rumeeyaa waxaasc ku dhumi faasiqiinta ballankana buriya'gooyana wixii Eebe faray in la xidhiidhiyo 
dhulkana fasaadin, waana kuwa khasaaray'mana ha boon a in laga gaaloobo Eebaha wax dila waxna 
nooleeya xaggiisana loo noqon. Ibnu Cabaas wuxuu yidhi: Wixii khasaara ah oo Eebe ku sheego waxaan 
islaamka ahayn waagaalnimo, wixii Khasaara ah oos kusheego Dadka Islaamkana waa dambi. Al- 
Baqarah (26-28). 



29. Eebe waa kan idiin abuuray waxa 
dhulka ku sugan dhamaan, markaas 
Samada ahaysiiyey kana dhigay Todo- 
bo Samo, Eebe wax walbana waa 
ogyahay. 

30. xus markuu ku yidhi Eebahaa Ma- 
laa'igta waxaan yeeli Dhulka cid u had- 
ha, oyna dheheen ma waxaad yeeli 
dhexdeeda cid fasaadisa oo kudaadisa 
dhiig annagoo ku nasahayna mahadaa- 
da darteed oo ku wayneynayna mar- 
kaasuu yidhi anigu waxaan ogahay 
waxaydaan ogayn. 

31. Eebe wuxuu baray Nabi Aadam 
magacyada dhammaan, markaasuu u 
bandhigay Eebe malaa'igtakuna yidhi* 



d£* f\ll»\ C±j^\ JUs4X^3LJ\ 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



WM& 



iiga warama magacyada kuwaas had- 
daad runlowtihiin. 

32. waxayna dheheen nasahnidaada 
Eebow, cilmi malihin waxaad na barto 
mooyee waxaad tahay adigu wax oge 
falsan. 

33. wuxuuna yidhi Eebe Aadamow 
uga warran magacyadooda, markuu 
magacyadooda uga warramay yuu yid- 
hi Eebe miyaanan idiin ku dhihin anigu 
waxaan ogahay waxa ku maqan Sa- 
mooyinka iyo dhulka, iyo inaan ogahay 
waxaad muujinaysaan iyo waxaad 
qarsanaysaan. 






Jtb\ ilk frS**\ c+4^ {>%.& 



Dhulka waxa ku sugan Eebe wuxuu u abuuray dadka, waana inay ku mahdiyaan sifiicanna ugu dulnoo- 
laadaan dhulka'Eebe waa kan imtixaamay Malaa'igta una sheegay inuu dhulka yeeli cid dagta oo khaliif 
ka noqota, markay la yaabeen oo sheegeen inay ka yaabi inay dhulka fasahaadiyaan yaa Eebe Nabi 
Aadam abuuray oo faray inuu sheego wax Malaa'igtu garanweyday oo magacyo ah, taasna waxay ku 
tusin in Eebe uun wax walba ogyahay wax qarsoon, wax muuqda iyo wax lamuujiyaba. 
Al-Baqarah (29-33). 



34. xus markaan ku nidhi Malaa'igay 
u sujuuda Aadam, markaasay sujuu- 
deen Ibliis mooye, wuu diiday wuuna 
iskibriyay, wuxuuna ka midnoqday 
gaalada. 

35. waxaana nidhi Aadamow dag adi- 
ga iyo Haweenaydaadu janada, kana 
cuna xageeda (cunno) shifo oo waasac 
ah meeshaad doontaan hana u dhawaa- 
nina geedan oo markaas aad kamid no- 
qotaan daalimiinta. 

36. Waxaana ka fogeeyey xaggooda 
Jannada shaydaan wuxuuna ka bixiyey 
waxay ku sugnaayeen, waxaana ku nid- 
hi ka hoobta Jannada, qaarkiinna qaar- 
ka kale col uu u yahay, waxaana dhulka 
idiinku sugnaaday meel aad ku nagaa- 
taan iyo raaxo tan iyo waqti. 

37. waxuuna kala kulmay Aadam 
xagga Eebe kalimooyin, wuuna ka too- 
bad aqbalay Eebana waa toobad aqbal- 
badane waana naxariiste. 









Suurat Al-Baqarah 



Juz' I 



WM& 



Aayadahan waxay ka warrami sida Eebe u sharrifay Nabi Aadam iyo caruurtiisa, Malaa'igtana u faray 
inay u sujuudaan'hase yeeshee Ibliisbaa diiday'isna kibriyey, gaaloobayna, Nabi Aadamna wuxuu ku 
noolaa jannada isaga iyo haweenaydiisii intuu Ibliis ka waswaasiyo geediina cunaan, markaas Eebe ka 
saaray jannada, isagooy ku noolaan dhulka iyagoo col isu ah. Eebe waa ka toobad aqbalay Aadam 
markuu u toobadkeenay. taasina waxay muujin xumaanta Ibliis iyo inay waajib tahay in xumaanloo dhan 
laga digtoonaado, lagana fogaado isaga iyo xumaantiisa. Al-Baqarah (34-37). 






I LB 



38. waxaan ku nidhi ka hoobta xag- 
geeda dhamaantiin, hadduu idiinka yi- 
maaddo xaggayga hanuun ruuxii raaca 
hanuunka cabsi korkiisa ma ahaato iyo 
murug midna. 

39. kuwa gaaloobayse oo beeniyey 
aayaadkanaga, kuwaasu waa ehelu 
naar dhexdeedana way ku waari. 

40. Bini Israa'iilow xusa nicmadayda 
aan idiinku nicmeeyey, oofiyana bal- 
lankaygii aan oofiyo ballankiina, aniga 
uun igacabsada. 

41. rumeeyana waxaan dejiyey isagoo 
rumayn waxaad haysataan, hana noqo- 
nina mid ka gaaloobay quraanka kii 
ugu horreeyay, hana ku gadanina 
aayaadkayga qiimo yar (aduunka) ani- 
ga uun iga dhawrsada. 

42. hana ku khaldina xaqa baadilka, 
ood qarisaan xaqa idinkoo og. 

43. ooga salaada, bixiyana sakada, 
lana rukuuca kuwa rukuuca (tukada). 



aayadahan waxay sheegi in dadka markuu u yimaaddo hanuun iyo Nabiyo ruuxii raaca uusan cabsi iyo 
murug midna arkayn, ciddii ka gaalowdana oo beenisa aayaadka Eebe uu kuwaari naarta. Aayadaha 
kalena waxay ka qisoon reer biniiisraa'iil iyo siduu ballan adag uga qaaday una nicmeeyey ayna waajib 
tahay inay ka cabsadaan, iyo inay rumeeyaan xaqa Eebe soo dajiyey'ayna noqonin quraanka kuwa ugu 
horreeya ee ka gaaloobo, xaqana ayna ku gadanin wax yar'xaqa iyo baadilkana ayan isku khal- 
din'xaqoyna qarinin iyagoo og. salaadda iyo sakadana gutaan'lana tukadaan mu'miniinta tukan. Rasuul- 
kuna wuxuu yidhi : (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Ruuxii cilmi in dar Eebe loo barto 
ahayd u barta uun adduunyo kuhelo ma uriyo uduga janada. waxaa wariyey Abudaauud. Al-Baqarah 
(38-43). 






44. ma waxaad faraysaan dadka wa- 
naaga ood halmaansantihiin naftiina 



j£jUu\ Oy^Jjb\>^\^\oj l/ *\z\ ^ 



10 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 



i£3IIS~ 



idinkoo akhrin Kitaabka miyeydaan 
wax ka sayn. 

45. kaalmaysta samirka iyo salaadda 
wayna ku wayn tahay salaaddu (ku 
culustahay) kuwa khushuuca mooyee. 

46. kuwa citiqaadsan inay la kulmi 
Eebahood xagiisana loo celin. 

47. Bini'israa'iilow xusa nicmadeydii 
aan idiinku nicmeeyey, iyo inaan idinka 
fadilay caalamkii (markaas). 

48. kana dhawrsada maalin aan naf 
abaalmarinayn naf (kale) qiyaamada 
aan lagana aqbalayn shafeeco lagana 
qaadayn (ogalayn) furasho loona 
gargaarayn. 

49. xusa markaan idinka korinay fir- 
coon iyo colkiisii ee idin dhadhansiin 
jiray cadaab daran, ayna gawrici jireen 
wiilashiina ayna dayn jireen gabdhihii- 
na, taasina waxaa ku sugan imtixaam 
wayn oo Eebihiin. 

50. xusa markaan idiin dhanballay 
badda oon idin korinay oona maans- 
haynay fircoon iyo colkiisii idinkoo 
eegaya. 













Aayadda hore wuxuu Eebe ku cadeeyay ehelu Kitaabka laasoo uu u sheegay inayan haboonayn inay 
dadka wanaaga faraan naftoodana halmaansanyihiiii iyagoo Kitaabka tawreed akhrin, mux wax kasina 
uma haboona, markaasuu Eebe faray addoomadiisa inay kaalmaystaan samir iyo salaad'u mana fududa 
salaaddu mu'miniinta mooyee, hadda rumaysan inay Eebe lakulmi una noqon. waana in laga dhawrsadaa 
dhibka maalinta qiyaame ee cidna cid kale wax u tarayn wax furasha anna aan laga aqbalayn'markaasaa 
Eebe u sheegay Bini israa'iil wuxuu ugu nicmeeyey iyo siduu uga nabadgaliyey fircoon iyo colkiisii. 
DHabarani wuxuu yidhi: in caalimka dadka khayrka fara oonse ku carnal falayn wuxuu la mid yahay 
si ra ad isgubi. Al-Baqarah (44-50). 



51. xusa markaan u yaboohnay 
(Nabi) muuse afartan habeen, markaas 
aad yeelateen dibi (aad caabudeen) ga- 
daashiis idinkoo daalimiin ah. 

52. markaas aan idin saamaxnay ar- 
rintaas ka dib si aad u mahdisaan. 



«> »"Z*** *': 






IO» 



II 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



mm 



53. xusa markaan siinay (Nabi) muusc 
kitaab iyo kala bixiye (xaqa iyo baadil- 
ka) si aad u hanuuntaan. 

54. xusa markuu (Nabi) muuse ku yid- 
hi qoonkiisa qoonkayow waxaad dul- 
mideen naftiina yeelashadiinii dibiga 
(caabudo) ee u toobadkeena Eebihiinna 
dilana naftiina, saasaa idinku khayr ba- 
dan Eebihiin agtiis, markaasuu idinka 
toobad aqbalay maxaa yeelay Eebe 
waa toobad aqbal badane naxariista. 

55. xusa markaad dhahdeen muusow 
kuma rumaynayno intaan ka aragno 
Eebe si cadaan ah, markaasay idin qa- 
batay qaylo iyo naar idinkoo eegi. 

56. markaasaan idin soo bixinay geeri- 
diinii ka dib si aad u mahadisaan. 



wuxuu eebe ku sheegay halkan nimcooyin badan oo uu ku manaystay, sida yaboohii tawreed iyo siisma- 
dii, saamaxaadii, too baad aqbal id. hase yeeshee waxay caabudeen dibi naftoodiina way dulmiyccn, 
waxayna sheegeen inayan xaqa rumeyneyn intay uga arkaan Eebe si cadaan ah, hase yeeshee waxaa lagu 
riday qaylo waana la soo bixiyey intey dhinteen, taasina waxay ku tusin madax adeyga Banii'israa'iil iyo 
abaal kadarkooda 

Qusheeyri wuxuu yiri: Ruuxii Kusamra qadar eebe wuxuu eebe ugu cawadaa saaxiibo wanaagsan. Al- 
Baqarah (51-56). 






57. waxaan idinku hadhaynay Da- 
ruur, waxaan idinku soo dajinay ma- 
caan iyo hilib (shimbireed) waxaana 
idinku nidhi wax ka cuna wanaaggaan 
idiinku arzaaqnay, mana ayan na dul- 
min, laakiin waxay ahaayeen naftooda 
uun kuwa dulmiya. 

58. Xusa markaan nidhi gala magaa- 
ladan oo kacuna xaggeeda Mecjaad 
doontaan barwaaqa ah. kana gala irrid- 
da idinkoo sujuudsan dhahana (Ee- 
bow) hoobi (danbi) aan idiin dhaafno 
gafafkiinee. waxaan u siyaadinayna sa- 
mafalayaasha (wanaag). 

59. markaasay ku badaleen kuwii 
dulmi falay hadalkii loo yidhi mid aan 



jl-»jL^J ^i^ Jv>**> *^ 



12 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



10XS& 



ahayn, markaasaan kaga soodajinay 
kuwii dulmiga falay Cadaab samada 
faasiqnimadoodii ay falayeen darteed. 

60. Xusa markuu (Nabi) Muuse u 
roobdoonay qoomkiisa markaasaan ku 
nidhi ku garaac ushaada Dhagaxa, 
waxaana ka dilaacay xaggeeda Labo 
iyo toban ilood, wuuna ogaaday ruux- 
kasto (Koox kasta) meeshay ka cabbi- 
lahayd, waxaan ku nidhi ka cuna oo ka 
cabba rizqiga Eebe Dhulkana fasaad ha 
ku xumeynina. 







SIdoo kale wuxuu Eebe ku manaystay Binii Israa'iil Nicmooyin kale sida hadhayn, macaan, Hilib xalaal 
ah iyo Rizqiga Eebe ee kale, wayse dulmifaleen ooy diideen wixii la faray'kuna badaleen wanaagii xumaan, 
markaasaa Eebe ciqaabay xumaantooda darteed (Nabi) Muusana waa kii u roobdoonay Eebana u 
dilaaciyey Ho Labiyo Toban ah si ay uga cabaan, wuxuuna faray inayan fasaadinin Dhulka, wuxuuna 
Nabigu (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) sheegay in looyidhi Bani Isra'iil ka gala 
Albaabka oo dhaha dambi hoobin waxayse galeen iyagoo gurguuran oo dhihi: Xabbad ku jirta tin. 
bukhaari yaa ka wariyey Abuuhureere. Al-Baqarah (57-60). 



61 . Xusa markaad dhahdeen Muusow 
kuma samrayno cunno kaliya ee noo 
bari Eebaha ha noo soo bixiyo waxa 
dhulku soo dhaliyo, oo ah Bagal, Xi- 
nidh, Toon, cadas iyo Basal, wuxuuna 
ku yidhi mawaxaad ku bedalanaysaan 
wax xun kii khayrka badnaa, u (hoob- 
ta) daga masar waxaad helaysaan 
waxaad warsateen, waxaana laguqada- 
ray dulli iyo miskiinimo, waxayna la- 
noqdeen cadho Eebe, arrintaasna 
waxaa ugu wacan inay yihiin kuwo ka 
Gaalooba aayaadka Eebe, dilayeenna 
Nabiyada xaqlaaan, taasina waa caasi- 
nimadooda darteed iyo xadgudub- 
koodii. 






*\ <t'y">>* 









62. kuwii rumeeyey iyo kuwii Yu- 
huudda ah iyo Nasaarada iyo saab'iiin- 
ta cidii rumeysa Eebe iyo Maalintii 
dambe oo carnal suubanna falay waxay 
ku leeyihiin Eebe agtiisa ajir, cabsina 
korkooda ma noqoto mana tiiraan- 
yoodaan. 






13 



Suurat Al-Baqarah 



Juz* 1 



KSHS85 



waxaa ka mid ah madax adayga iyo xumaan jacaylka Bani israa'iil inay (Nabi) Muuse u sheegeen inayan 
ku samrayn cunno kaliya ee la siiyo toon, basal, bagal, iyo wax la mid ah, markaasaa Eebe ku canaantay 
arrintaasTarayna inay Masar aadaan waxay codsadeenna la siiyo dulli iyo miskiinimana waa lagu 
qaddaray, cadho Eebena way la noqdeen, gaalnimadooda, dilidda Nabiyada xaq darro, caasinimadaa iyo 
xad gudubkooda, dartiis, Ruuxiise xaqa rumeeya oo Eebe, Rasuulkiisa iyo Malla'igta qiyaame, carnal 
fiicanna fala,ama Muslin ha ahaado ama yuhuud islaantay, ama nasaara islaantay, ama saabi'iin islaamtay 
ee ajrina way heli cabsi iyo murug midna ma arkaan, mar haday xaqa si dhab ah u raaceen waxaana la 
sheegay inay aayaddu ku soo degtay markuu salmaan Alfaarisi wax warsaday Nabiga (Naxariis iyo 
nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). Al-Baqarah (61-62). 



63. Xusa markaan idinka qaadnay 
ballan (adag) oo korkiina yeelay (Buur- 
ta) Dhuur oon idinku nidhi ku qaata 
waxaan idinsiinay niyad adag, xusuus- 
tana waxa ku sugan, si aad u dhawr- 
sataan. 

64. markaasaad jeedsateen intaas ka 
dib, hadduusan jirin fadliga Eebe ee 
korkiina iyo naxariistiisa waxaad 
ahaan lahaydeen kuwa Khasaaray. 






65. dhab ahaanbaad u ogtihiin kuwii 
xadgudbay Sabtida, oo idinka mid ah 
markaasaan ku nidhi noqda daanyeer 
la fageeyo (oo dullaysan). 






66. waxaana kayeelay ciqaabtaas 
waanada waxa ka horeeya iyo wax ka 
danbeeyaba, iyo waano kuwa 
dhowrsada. 

67. xusa markuu ku (yidhi) (Nabi) 
Muuse Qoomkiisa Eebe wuxuu idin fari 
inaad gawracdaan sac, waxayna dhe- 
heen miyaad nagu jees jeesi, wuxuuna 
yidhi waxaan ka magangali Eebe inaan 
ka mid noqdo Jaahiliinta. 



1^\ ' -'/it '\' "" 



Eebe wuxuu ka qaaday Banii Asraa'iil ballan adag'wuxuu korkooda yeelay Buurta Dhuur :uuna faray 
inay ku gudoomaan Kitaabka Eebe siiyey niyad adag ooyna ku waantoobaan waxa ku sugan, wayse 
jeedsadeen intaas ka dib'waxayna noqdeen kuwa khasaara haddaan Eebe Naxariisan, maalinta Sabtida 
ah oo la faray inay Qadariyaana way xadgudbeen, markaasaa Eebe ku yidhi noqda daanyeer dulaysan, si 
loogu waano qaato, looguna dhawrsado. Markalaa Eebe Imtixaanay markuu (Nabi) Muuse faray inay 
gawracaaan Sac, taasoo Eebe amray waxayse dhaheen sidoodii xumayd waad nagu ciyaari, Nabi Muuse 
wuxuu yidhi waxaan ka magangalay Eebe inaan ka mid noqdo Jaahiliinta Dadka ku 
dheeldheesha,xaalkuna wuxuu ku saabsanaa si loosoo saaro nin oy iska dileen oon lana ogayn ciddii 
dishay. Al-Baqarah (63-67). 



14 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 



W®& 



68. waxayna dhaheen noobari Eeba- 
haa ha noo caddeeyo waxay tahaye, 
wuxuuna yidhi Eebe wuxuu leeyahay 
waa sac oon duq ahayn yarayna, oo u 
dhaxaysa taas (labadaas) ee fala waxa 
laydin fari. 

69. waxay dhaheen noobari Eebahaa 
ha noo caddeeyo Midabkeeda, wuxuu- 
na yidhi Eebe wuxuu leeyahay waa sac 
Boora ah, booranimadeed daranta- 
hay, oo ka farxin (cajabin) kuwa eegi. 

70. waxay dhaheen noo bari Eebahaa 
ha noo caddeeyo waxay tahay, maxaa 
yeelay waxaa is kaga kaana shabbah- 
day (isu ekaatay) Lo'dee, hadduu Eebe 
doonana waan toosaynaa. 

71 . wuxuu yidhi Eebe wuxuu leeyahay 
waa sac aan laylanayn oon qodayn 
dhulka, oon waraabinayna Beerta, 
wayna ka nabadgashantahay (ceeb) mi- 
dab kalana ma leh, waxay dheheen had- 
daad la timid dhabta, markaasay gaw- 
raceen Sicii, waxayna udhawaadeen 
inayna falin. 












Aayadahan waxay ka warrami Banii Israa'iil iyo madax adaygooda iyo siday isugu dhibeen Sicii gawraca 
la yidhi, ay warsadeen da'deeda, Midabkeeda. Tilmaanleedaba. taasina waxay ku tusin ciddii wax isku 
adkeeya isagoo fudud in lagu dhibi siduu yidhi Ibnu Cabaas : Hadday qaadan lahaayeen Saca ugu yar way 
ku filaan lahayd, laakiin way isku adkeeyeen, markaasaa lagu adkeeyey. Al-Baqarah (68-71). 



72. xusa markaad disheen naf ood 
isku khilaafteen Eebana wuu soo bixin 
(muujin) Waxaad qarineyseen. 

73. waxaan ku nidhi ku garaaca kan la 
dilay Saca qaarkiis, saasuuna u noo- 
leeyaa Eebe wixii dhintay, idiinna tusin 
aayaadkiisa si aad wax u kastaan. 

74. markaasay ingagtay Quluubtiinu 
intaas ka dib, waxayna la mid tahay 
Dhagax, ama waa ka darantahay ingee- 
ga, Dhagaxyada waxaa ka mid ah ku- 
way ka burqadaan wabiyaal, waxaana 
ka mid ah kuwo dildillaaca oo ka soo 












Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



baxaan Biyo, waxaana ka mid ah kuvvo 
hooban cabsida Eebe darteed Eebana 
ma halmaansana waxaad carnal 
falaysaan. 






Saan horay u soo sheegnay waxay iska dilcen Bani Israa'iil Ruux, markaasaa la faray inay gawracaan Sac 
si loobaadho ciddii wax dishay, hasayeeshee ay isku khilaafeen iskuna dhibcen, Eebana wuu muujiycy 
waxay qarinayeen, waxaana Eebe faray in wax ka mida Saca lagu garaaco maydkii la dilay si uu u 
noolaado* Eebana waa karaa inuu nooleeyo wixii dhintay sida Ruuxaas la dilay ee la soo nooleeyay, 
waxaase ingagtay quluubtoodii Sida dhagaxa. ama ka daran, illeen dhagaxa waxaa ka mid ah mid 
wabiyaal ka dilaacaan iyo mid la dillaaca oo biyo ka yimaadaan iyo mid la hoobta cabsi Eebe, wax 
walbana Eebe waa ogyahay mana halmaamo. in dhagax Eebe ka cabsadana la yaab malch, maxaayeeley 
tasarufka Adduunka Eebaa iska leh, waxna ma daaliyo, (Nabigana Naxariis iyo nabadglyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) wuxuu yidhi : Waxaan garan Dhagax ku yiil Maka oo i salaami jiray intaan lay bixinin. 
Waxaa wariyey IMaam Muslim. Al-Baqarah (72-74). 



75. ma waxaad damcaysaan 
Mu'miniintaay inay rumeeyaan yu- 
huudda xaqa oy (idinraacaan) iyagoo 
koox ka mid ahi ay maqlayaan hadalka 
Eebe (Towreed) haddana ay xarrifaan 
(leexiyaan) intay kaseen kadib, iyagoo 
og (inay gafsanyihiin). 

76. markay la kulmaan kuvvii ru- 
meeyey (xaqana) waxay dhahaan waan 
rumaynay, markuu qaarkood qaarka 
kale la kaliyoobana waxay dhahaan 
ma waxaad uga sheekaynaysaan (u qi- 
reeysaan) Mu'miniinta, waxa Eebe 
idiinfaray (oo xaqnimada Nabiga- 
Muxamed ah) si ay idiinkula doodaan 
Eebe agtiisa miyaydaan waxkasayn. 

77. miyayna ogayn in Eebe ogyahay 
waxay qarsan iyo waxay muujin. 

78. waxaa ka mid ah Ehelu Kitaabka 
kuwo aan wax qorayn waxna akh- 
riyeyn, oon aqooninna Kitaab (Tow- 
reed) hasa yeeshee rumayn yididiilo, 
waxaan malo ahayna kuma socdaan. 

79. halaag wuxuu u sugnaaday kuwa 
ku qoraya Kitaabka (Towreed) Gac- 
mahooda hadana dhihi kani wuxuu ka 
yimid xagga Eebe si ay qiimo yar ugu 
gataan. halaag baana ugu sugnaaday 
waxay qori Gacmahoodu, halaag baa- 
na ugu suganaaday waxay kasban. 



f K " " sf * . < , ^ ^ 4 £^ 




16 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



WM& 



Markuu Eebe soo sheegay madax adayga Yuhuudda iyo siday u fulinwaayeen amarka Eebe, iyo muran- 
badnidooda iyo xaqdiidnimodooda wuxuu raaciyay ceebahooda iyo Dambiyadooda badan, sida rumeyn 
la'aanta xaqa, leexinta macnaha Kitaabka, qarinta xaqnimada Nabiga'Jaahilnimada qaarkood, yididiilo 
been ah ku noolida badalaada Kitaabka iyo ka ganacsiga xaqa iyo xumaanno kale oo badan, Eebase wuu 
ogyahay wuuna arkaa wuuna ka abaalmarin, waxaana u sugnaaday jab iyo Halaag. Ibnu Cabaas wuxuu 
yidhi: Yuhuuddu markay Mu'miniinta la kulmaan waxay dhihi jireen waa Nabi idinku gaar ah, markay 
isla kali yoobaana waxay dhihi sowkaad qirsanaydeen ma aha. Al-Baqarah (75-79). 



80. waxay dhaheen yuhuud nama taa- 
banayso naaru waxaan ayaamo tirsan 
ahayn, waxaad dhahdaa ma ballan 
baad ka qaadateen Eebe agtiisa oosan 
idinkaga baxayn Eebe ballankiisa. mise 
waxaad ku sheegaysaan waxaydaan 
ogayn. 

81. saas ma aha ee ruuxii kasbada xu- 
maan oo uu koobo gafkiisu ciddaasi 
waa asaxaabta naarta, wayna ku waari 
dhexdeeda. 






M OjJ^l^ 



82. kuwa rumeeyey (xaqse) oo carnal 
wanaagsan sameeya kuwaasi waa 
asaxaabta Jannada wayna kuwaari 
dhexdeeda. 

83. xusa markaan ka qaadnay Banii 
Israa'iil ballan inaydaan caabudin Eebe 
mooyee, iyo inay u sama falaan labada 
Waalid iyo qaraabada, agoonta masaa- 
kiinta iyo inay u dhahaan wanaag, sa- 
laaddana oogaan bixiyaana sakada, 
markaasaad jeesateen in yar oo idinka 
mid ah mooyee, idinkoo jeedsan. 



^j^i^t^i^^ 






Eebe wuxuu buriyay sheegashadi Yuhuudda ee ah inaan Naaru taabanayn muddo yaroo tirsan mooyee 
oo ah ayaamahay caabudeen Dibiga, wuuse ku beeniyey Eebe una cadeeyey inayan wax ballan ah Eebe ka 
qaadin ee ay ku hadli wax been ah ooyana u cilmi lahayn, cidiise xumaan kasbata dambigeeduna koobo 
waxay noqon Naarta Ehelkeeda, kuna waari 'Mu'miniinta xaqa rumeeyeyse wanaagana fala waxay gali 
kuna waari Jannada, wuxuuna Eebe cadeeyey ahmiyadda Eebe kaliya oo la caabudo, iyo in loo sama falo, 
waalidka, Qaraabada, agoonta, Masaakiinta, hadal wanaagsan oo loodhaho dadka, iyo salaadda iyo 
Sakada oo la guto, hase yeeshee gaalo wayka jeedsatay. Cabdullaahi IbnuMascuud waxaa laga wariyay 
inuu yidhi : Rasuulka Eebow camalkee u fiican ? wuxuuna yidhi : Salaada oo waqtigeeda la guto, maxaa ku 
xiga? Labada Waalid oo loo samo falo, hadana maxaa ku xiga? wuxuu yidhi: Jidka Eebe oo lagu jahaado, 
waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. Al-Baqarah (80-83). 



17 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



WM& 



84. xusa markaan idinka qaadnay bal- 
lan (adag) inaydaan iska daadin Dhiig 
(inaydaan isdilin) aydaan qaarkiin 
(qaarka kale) Guryihiinna, ka bixinin 
markaasaad aqoonsateen arrintaas 
idinkoo marag furi. 

85. hadana waxaad ahaateen kuwo 
dili Naftooda, oo ka erya kooxo idinka 
mid ah Guryahooda, idinkoo isugu 
kaalmayn korkoodu dambi iyo colni- 
mo, haddii la qafaashana waad fura- 
naysaan, iyadooy dhabtu tahay inay 
xaaraan idinka tahay bixintoodu, 
Miyaad rumaynaysaan Kitaabtka 
qaarkiis, kana gaaloobaysaan qaar, 
ruuxii saas fala oo idinka mid ah abaal- 
kiisu ma aha dulli adduun iyo maalinta 
qiyaame oo loo celin cadaab daran 
mooyee, Eebana ma halmaamayo 
waxaad falaysaan. 

86. kuwaasina waa kuwa ku gatay no- 
losha adduunyo (ee dhaw) aakhiro, la- 
gamane fududeeyo xaggooda cadaabka 
loomana gargaaro. 



3 ClJir^Y&lj s-^JoJ tft-^ c-a-A^S^ 



Aayadahan wuxuu Eebe ku sheegay xaalkii Yuhuudda Joogtay waqtigii Nabiga (Naxiriis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) iyo wixii ballan laga qaaday inayna islaynin, haseyeeshee ay khilaafeen isna 
laayeen isna bixiyeen, haddii qaar la qafaashana oy furan jireen, taasina waa Kitaabka qaarkiis oo la 
rumeeyay qaarna laga gaaloobay, ciddii saas fashana waa kuwa adduunyada ku gatay aakhiro, cadaab 
daranna way mudan'qiyaamada'aayaduhuna waxay canaanan ruux kasta oon xaqa suu yahay ugu 
dhaqmin,ama Yuhuud ha ahaato ama cid kale. Al-Baqarah (84-86). 



87. dhab ahaan yaan u siinnay (Nabi) 
Muuse Kitaabka, waxaana raacinnay 
gadaashiis Rasuullo, waxaana siinnay 
(Nabi) Ciise Ibnu maryama Mucjizaad 
cad cad, waxaana ku xoojinay ruux 
daahir ah (Jibriil) markastoose idiinla 
yimaaddo rasuul waxaan naftiinu je- 
clayn (xaqa) ma iskibrisaan, koox waad 
beenisaan, kooxna waa dishaan. 

88. waxayna dheheen yuhuud quluub- 
tanadu waxay ku sugantahay dabool, 
saas ma aha ee waa la nacladay gaalni- 






Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



i*3IIS~ 



madooda darteed wax yar bay 
rumeeyn. 

89. markuu uga yimid Yuhuud Ki- 
taab xagga Eebe isagoo rumeyn waxa 
agtooda ah (Tawreed) horayna u 
ahaayeen kuwa ku gargaarsada kuwii 
gaaloobay, markuu yimid waxay gara- 
nayeen way ka gaaloobeen Nabiga, na- 
clad korkooda ha ahaato, gaaladee. 






h?^ 



> \j^l\z a%-a *LsJ 



^ ^jj£S\ jc 4IJ\ aUJs 



Yuhuudu hadal qallocan iyo xumaan ma waydo'halkanna markii xaqu u yimid Quraanka iyo Nabiga yey 
shccgteen inay qalbiga ka daboolanyihiin, markaasuu Eebe nacladaymaxaa yeelay wax yar bay rumeyn, 
wayna yaqiiniyeen Nabiga iyagoo ku dhihi jiray gaalada kale waxaa la soo bixin Nabi intaan la safaimo 
naloo gargaari'wax lala yaabana ma aha in Eebe soo diro Nabi siduu Nabiyo badanba u bixiyey. Xudayfe 
waxaa laga vviriycy : Quluubtu waa afar, waxaana ka mid ah Qalbi daboolan oo loo cadhooday waana 
qalbiga gaalka, Waxaa wariyey Bukhaari. Al-Baqarah (87-89). 



90. waxaa u xun waxay ku gataan 
Naftooda inay ka gaaloobeen xaqa 
Eebe soo dajiyey xasad dartiis, ku soo 
dajinta Eebe fadligiisa ciduu doono, oo 
adoomadiisa ka mid ah, waxayna la 
noqdeen Cadho Cadho kale lagu kord- 
hiyey, gaalana waxaa u sugnaaday ca- 
daab wax dulleeya. 

91. marka lagu yidhaah Yuhuudda 
rumeeya waxa Eebe soo dajiyey waxay 
dhahaan waxaannu rumeeyn waxa na- 
lagu soo dejiyey, wayna ka gaaloobaan 
waxa ka dambeeyey, isagoo xaq ah oo 
rumeyn waxa agtooda ah, waxaad 
dhahdaa maxaad ugu disheen nabiyada 
Eebe horay haddaad Mu'miniin tihiin. 



\yyL^=Kj <i)\ p ^ ...ail ^<j \%/±J^\ L»-..A> 



92. dhab ahaan yuu idiin la yimid 
(Nabi) Muuse mucjisooyin, markaa- 
saad yeelateen Dibi (ilaah) isaga kadib 
idinkoo daalimiin ah. 






>% 



Ganacsi waxaa u xun xaqoo la naco oo xumaan la raaco, isagoo xasad iyo dulmi ku madax taa^i sida 
Yuhuudii Nabiga diiday, kuwaasoo marka la faro inay Quraanka iyo Nabiga raacaan sheegi inay rumayn 
Tawreed wixii ka dambeeyeyna ay ka gaalobi'inkastoos xaq yahay u rumeynna Tawreed, waase beentood 
Yuhuudumaxaa yeelay waxay laynjireen Nabiyadii hore T Dibina way caabudeen iyagoo daalimiin ah. 
Abul Caaliya wuxuu yidhi : Cadhada hore waxay ku dhacday markav beeniyeen Nabi Ciise iyo Kitaabkii 
Injiil, tan kalana mark ay beeniyeen Nabi Muxamcd (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
iyo Quraanka. Al-Baqarah (90-92). 



19 



Suurat Al-Baqarah 



Juz 4 1 



I038& 



93. xusa markaan idinka qaadnay bal- 
lan, korkiinana yeelay (Buurta Dhuur) 
oon idinku nidhi ku qaata waxaan idin 
siinay xoog (niyadadag) maqlana 
(xaqa) waxayna dheheen waan maqa- 
lay waana caasinay, waxaana laga wa- 
raabiyey quluubtooda (jacaylkii) Dibi- 
ga (ay caabudeen) gaalnimadooda dar- 
teed, waxaad dhahdaa waxaa xumaan 
badan wuxuu idinfarayo iimaankiinnu 
haddaad muuminiin tihiin. 

94. waxaad dhahdaa hadday daarta 
aakhiro idinka uun idiinsugnaatay 
Dadka kale ka sokow jeclaada geeri 
haddaad run sheegaysaan. 

95. mana jeclaanayaan (Geerida) wa- 
ligood, waxay hormarsadeen Gacma- 
hoodu darteed Eebana waa ogyahay 
daalimiinta. 

96. dhab ahaan waxaad ugu ogaan 
Yuhuudda inay ugu dadaal badanyi- 
hiin nolosha, kuwa Gaalada ah qaar- 
kood wuxuu jecelyahay in la cimrisiiyo 
kun Sano, cimrigaasna kama fogeeyo 
cadaab Eebana waa arkaa waxay carnal 
fali. 






4&xj~ »JV^ L>*-^ r^^ c -* t *' ^IJ* 

oJ13l i y L»i3 <jAjJ l oj j o^i^4^ 



Yuhuud waligeed way Madax adkeyd, sidii horay u soo martayna waxaa korkooda la yeelay Buurta 
Dhuur si ay u qaataan xaqa iyo Kitaabkii Tawreed, wayse caasiyeen oo jeclaadeen dibi caabudidiis, 
waxaasina Iimaan ma aha. waxayna arnntaas ku dareen inay sheegan inay jannadu iyaga u sugnaatay, 
hadday taasi run tahayna waxay jeclaan lahaayeen geeri. mase jecla wax ka naf jecella ma jinx kun Sano 
mux jirana wax ugama tarto Cadaab, arnntaas Yuhuudda lagu sheegay cidaan ka leexanba waxba isma 
dhaamaan, adduunyo layska dabaridana wax ma tarto. Al-Baqarah (93-96). 



97. waxaad dhahdaa ruuxii Col u ah 
(Malaku) Jibriil (waa Colka Eebe) 
maxaayeelay wuxuu ku dajiyey Qalbi- 
gaaga Idin Eebe dartiis, isagoo rumeyn 
Quraanka wixii ka horeeyey waana Ha- 
nuunka iyo Bishaarada Mu'miniinta. 

98. ruuxii col Eebe ah, Malaa'igtiisa, 
Rasuuladiisa, Jibriil iyo Miikaa'iil Ee- 
bana Colbuu u yahay Gaalada. 



(p £j&Jy& y *iSy* 3 *& JUbj -b Jo 



20 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



S*3tSS~ 



99. dhab ahaan yaan kuugu dajinay 
Aayaad Cad cad kamana gaaloobo 
Faasiq cid aan ahayn. 

100. markastooy ballantamaana Yu- 
huuddu waxaa tuura (buriya) ballanka 
koox ka mid ah, saas ma ahee Yuhuud- 
da badankood waxba ma rumeeyn. 

101. markuu uga yimid Rasuulku xag- 
ga Eebe isagoo rumayn waxa agtooda 
ahna (Tawreed) waxay ka tuuraan 
koox ka mid ah kuwii Kitaabka la 
siiyey (culimada Yuhuudda) Kitaabka 
Eebe Dhabarkooda Gadaashiisa,wa- 
xayna la mid yihiin iyagoon garanayn. 



<i? x ot <yj -^ (%4^ ^i3x^ 

~*/S "5 -» / ^ ^ Syr 9 "} 4 



Aayadahani waxay soo dageen markay Yuhuuddu sheegteen in Malaku JIbriil Col u yahay, taasina 
waxay ku tusin Madaxadeygooda iyo xaqdiidnimadooda intay kala colloobaan Malaga waxyiga ku soo 
dajiya Nabiyada, ma waxse lala collobaa Malag idanka Eebe ku soo gaadhsiiya xaqa, Eebana wuu la 
Colloobi cidii laColloowda Malaa'igtiisa,beeniyana Quraanka lagu soo dajiyey Nabiga Muxamed ah, 
Yuhuuddana waxaa caadadooda ka mid ah inay buriyaan ballanada, beeniyaana wixii sugi xaqnimada 
Nabiga Muxamed ah (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) xataa Kitaabkooda Tawreedba 
ha ahaadee. Ai-Baqarah (97- 101). 



1 02. waxay raaceen Gaaladii Yuhuud- 
du waxay Shayaadiintu Akhriyeysay 
waqtigii xukunkii Nabi Suleymaan, ma 
Gaaloobin Nabi Suleymaan, laakiin 
Shayaadiinta yaa Gaalowday, waxayna 
baraan Dadka Sixirka, iyo wixii lagu 
soo dajiyey labadii Malag ee Baabiljoo- 
gay ahaana Haaruut iyo Maaruut, 
mana baraan cidna intay uga dhahaan 
waxaan uun nahay Fidnee ha Gaaloo- 
bin, waxayna ka bartaan xagooda wax 
kalageeya Ninka iyo Haweenaydiisa, 
kumana dhibaan ruuxna idinka Eebe 
Ia'aantiis, waxayna bartaan Dadkaasu 
wax dhiba oon anfacayn, dhab ahaan 
yey u ogaadeen Yuhuuddu ruuxii sixir 
barta inuusan Aakhiro nasiib ku la- 
hayn, waxaana baasleh Sixirkay Naf- 
tooda ku gateen hadday wax ogyihiin. 

103. hadday kuwa (Sixirkabaran) ru- 
meeyaan xaqa oy dhawrsadaan wanaag 
kuabaalmarinta Eebe yaa u Khayr 
roon hadday ogyihiin. 






21 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



4**1 



mm 



Yuhuudu waxay raaceen oo ku dhaqmeen Sixir intay ka jeedsadeen xaqa, iyo Kitaabadii Eebe. Nabi 
Suleymaan xaqa kama leexan, hasayeeshee waxaa Gaaloobay Shayaadiintii Dadka sixirka barijiray, Sixir 
iyo xumaan ciddii ku dhaqanta nasiib kuma laha aakhiro, waxaana Dadka u khayr roon Cabsi Eebe iyo 
rumeyntiisa, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Ruuxii u taga 
Kaahin wax sheegaha ama Sixirre u rumeeya wuxuu sheegi, wuxuu ka gaaloobay wixii lagu soo dajiyey, 
Nabiga Muxamad ah waxaa wariyey Nasaai. Al-Baqarah (102-103). 



1 04. kuwa xaqa rumeeyow ha dhihina 
na ilaali ee dhaha na sug maqlana, Gaa- 
lana waxaa u sugnaaday cadaab daran. 



105. ma jecla kuwii Gaaloobay oo 
ehelu Kitaabka ahaa (Yuhuud iyo Na- 
saara) iyo Gaaladii Carbeed in laydin- 
ku soo dajiyo khayr xagga Eebe ka yi- 
mid, Eebana wuxuu ku kaliyeelaa 
Naxariistiisa ruuxuu doono, Eebana 
fadligiisu (Khayrkiisu) waa waynya- 
hay. 

106. waxaan tirro oo aayad ah ama 
aan dib u dhigno waxaan keenaynaa 
mid ka khayrbadan ama la mid ah, 
miyaadan ogayn in Eebe wax kastoos 
(doono) uu karo. 

107. miyaadan ogayn in Eebe leeya- 
hay xukunka Samaawaadka iyo Dhul- 
ka, idinmanasugnaanin Eebe ka sokow 
sokeeye iyo gargaare midna. 

108. mise waxaad dooneeysaan inaad 
wax warsataan Rasuulkkiinna sidii loo 
warsaday (Nabi) Muuse mar hore 
ruuxii ku bedasha Gaalnimo Iimaan 
wuxuu ka dhumay Jidka toosan. 






E3 jLi£&p 






Fp J, : L. » J \ *■ \^yii jJb JLAS 



Diinta Islaamku ma ogola in laysku shabbaho Gaalada, ama xagga hadalka, ama Camalka, dhaqanka iyo 
wax kastoo keeni shakhsiyadda Muslimka, Eebana fadligiisu waa badanyahay'cidduu doono yuuna u 
naxariistaa, wixii xukun ah oo Eebe tirana ama dib u dhigo, wuxuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee)ku soo dajinjiray mid ka khayrbadan ama lamid ah, wax lala yaabana ma aha 
maxaa yeelay Eebaa abuuray Dadka isagaana og dantooda'wax walbana awooddiisay ku jirtaa, warsi iyo 
Su'aal aan qiimo lahaynna waa baadinimo iyo xaq ka leexasho, oo la mid ah tay Yuhuudu warsatay 
(Nabi) Muuse, Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Eebe wuxuu 
idinka reebay Muran, Xoolo hallayn iyo warsi badan oo macno daro, waxaa wariyey Saxiixayn. Al- 
Baqarah (104-108). 



22 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



mm 



109. waxay jecelyihiin in badan oo 
ehelu Kitaab ah (Yuhuud iyo Nasaara) 
inay idiin celiyaan iimaankiina ka dib 
Gaalo, Xasad naftooda ka yimid dar- 
tiis, intuu xaqu u caddaaday ka dib, ee 
iska cafiya iskana saamaxa inta Eebe ka 
keeni amarkiisa (la dagaallankooda 
ama islaamkooda) Eebana waxkastuu 
doono wuu karaa. 

110. Salaaddana ooga sakadana 
bixiya waxaad u hormarsataan Naftii- 
na oo khayr ah waxaad ka helaysaan 
Eebe agtiisa, Eebana waxaad camalfa- 
laysaan waa arkaa. 

111. waxay dhaheen ma galo Jannado 
ruuxaan Yuhuud ahayn ama Nasaaro, 
taasina waa yididiilo (been ah) waxaad 
dhahdaa keena xujadiina haddaad run 
sheegeysaan. 



112. Ruuxiise u hogaamiya Wajigiisa 
Eebe isagoo sama fala ah, wuxuu ku 
leeyahay Ajrigiisa Eebe agtiisa, mana 
cabsadaan mana walbahaaraan. 

113. Yuhuud waxay tidhi Nasaaro 
waxba ma aha, Nasaarana waxay tidhi 
Yuhuudu wax ma aha, iyagoo akhrin 
Kitaabka (Tawreed iyo Injiilba) saasay 
dhahaan kuwaan wax ogaynna 
« Gaaladii Carbeed », hadalkoodoo 
kale, Eebana wuu kala xukumin dhex- 
dooda Maalinta Qiyaame waxay isku 
diidanaayeen. 







Gaalo waxay jecelyihiin inMuslimiintu Gaaloobaan 00 xaqa ka leexdaan 'Xasad iyo Xumaan darteed, 
waase in xaqa lagu sugnaado warkoodana aan la maqlin,waxay kaloo sheegeen Yuhuud iyo Nasaaraba in 
mid walba iyadu xaqa ku taagantahay ee tan kale ayna waxba ahayn, Janno galideed iyo hanunkuna ma 
aha sheegasho ee waa toosni iyo carnal fiican 00 la falo, taas darteed yuu Eebe ku ballanqaaday inuu kala 
bixin Dadka Maalinta Qiyaame waxay isku diidanaayeen, waxaana sugnaatay in Nabigu yidhi : (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Cidii carnal fasha waxaan Camalkanaga ahayn waa wax la tuuri 
(la aqbalayn). Al-Baqarah (109-1 13). 



114. cidna kama dulmi badna mux 
reebay (diiday) in masaajidda Eebe 



W-^A *4o^ *i l -W^* f**J+* c&"0*J 



23 



Suurat Al-Baqarah 



Juz* 1 



dhexdiisa lagu xuso Magaciisa, una ca- 
rnal fala say u kharaabi lahayd (Masaa- 
jiddu ) kuwaas (Gaalada ah) Xaq uma 
leh inay galaan Masaajidda iyagoo cab- 
san mooyee, Adduunka waxay ku mu- 
dan dulli Aakhirana Cadaab Wayn. 

115. Qorax ka soo bax iyo u Dhacba 
Eebaa iska leh, meel kastood u jeedsa- 
taanna waa Jaho Eebe (markaad Qibla- 
da garanweydaan) Eebana waa waasac 
(Naxariistiisu) wax walbana og. 

1 16. waxay dhaheen Gaaladii wuxuu 
yeeshay Eebo Ilmo, waana ka nasaha- 
nyahay, saas ma aha ee waxaa u su- 
gnaaday Eebe waxa ku jira Samada iyo 
Dhulka, dhamaanna Eebay u hogaan- 
samaan. 

117. isagaa abuuray Samooyinka iyo 
Dhulka, markuu doono arrinna wuxuu 
uun dhahaa ahaw wuuna ahaadaa. 

118. waxay dhaheen kuwii aan wax 
ogayn (Gaaladii) muxuu Eebe noola 
hadli waayey ama noogu imaan way- 
day aayad, saasoo kaley dhaheen 
kuwii ka horreeyey hadalkooda oo 
kale , waxaa is Shabbahday ( isu 
ekaatay) quluubtooda dhab ahaan 
yaan aayadaha ugu caddaynay ciddii 
wax yaqiinin. 















Cid kaDulmi badan ma jiro mux reebay in la nooleeyo Masaajidda Eebe'laguna xuso Magaciisa'inuu 
kharaabana doona'cidda saasyeesha waa in la cabsi galiyo, dulli baana u sugnaaday Adduun iyo 
Aakhiraba, Adduunkana Eebaa iska leh'meelkastood ujeedsato, ama Sunada ama ciddii wareerta, 
Eebana waa ka nasahanyahay Caruur, wuxuu iska leeyahay waxa ku sugan Cirka iyo Dhulka, wax 
walbana Eebuu u hogaansamaa'wuxuu doonana wuu ahaadaa, Gaaladuna waxay had iyo jeer warsadaan 
waxyaalo waawayn 'iyagoo hadalku isku midyahay'waxaana ugu wacan inayan wax yaqiinsanayn, Zayd 
wuxuu yidhi : Cidna uma haboona inuu baytka Dadka ka Celiyo. Al-Baqarah (114-118). 



119. anagaa ku dirray Nabiyow adoo 
xaq wata oo Bishaarayn Digana, lagu 
warsanna maayo ehelka (Naarta) 
Jaxiimo. 

120. Kaama raalli noqdaan Yuhuud 
iyo Nasaara intaad ka raacdo Diintoo- 



rf^tt '\\ ' ' '"f *' \' - v'f x 



24 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



W&& 



da, waxaad dhahdaa hanuunka Eebaa 
hanuun ah, haddaad raacdo hawadoo- 
da intuu kuu yimid cilmi ka dib, kama 
heshid xagga Eebe sokeeye iyo Gargaa- 
re (midna). 

121. kuwaan siinnay Kitaabka waxay 
u raacaan raacid Xaq ah (u akhriyaan) 
kuwaasina waxay rumeyn Quraanka, 
ciddii ka Gaalowdana Quraankase 
(ama Nabiga) waa cidda Khasaartay 
uun. 

122. Banii Israa'iilow xusa Nicmaday- 
dii aan idiinku Nicmeeyey iyo inaan 
idiinka fadilay adduunka (Waqtigiinii). 

123. ka dhawrsada maalintayna Naf- 
na naf kale ka abaalmarinaynin waxba, 
Furashana aan laga aqbalayn, Shafee- 
cana ayan anfacayn oona loo 
gargaarayn. 









@OjJi- 



Nabiga Muxamed ah (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebaa diray, waajibkiisana wuu 
gutay'ehelu Naarkana wax laga weeydiinmaayo, tan kale Yuhuud iyo Nasaara iyo Gaalaba kaama raali 
noqdaan in taad ka raacdid waxay rabaan, Hanuun iyo wanaagna waa midka Eebe, ciddii warkooda raacdana 
wax Eebe ka soo haray oo u gargaari ma jiro, Dadkase Kitaabka rumaysan waxay si fiican u raacaan 
Kitaabkaas wayna rumeeyaan, ciddiise ka Gaalowda waa mid khasaartay. Quraankana wax badan yuu Eebe 
ku sheegay inuu u Nicmeeyey Bani Israa'iil markay Xaqa ku toosnaayeen, markayse xumaan sameeyeen 
waxaylakulmiciqaabdaran,CabdullaahiBinuMascuudwuxuusheegayinkuwaQuraankauraacasiXaqahay 
yihiin kuwa wuxuu banneeyay raaca, wuxuu reebana kajooga, una akhriya sida Eebe u soo dajiyey. 
Al-Baqarah (119-123). 



124. xusuusta marka Eebe ku imtixaa- 
may Nabi Ibraahim kalimooyin (ereyo) 
uuna dhameeyey, kuna yidhi waxaan 
kaaga yeeli Dadka Imaam, wuxuuna 
yidhi (Ibraahiim) Caruurtaydana 
(kayeel) (Eebe) wuxuu yidhi ballankay- 
gaa (fiican) ma gaadho daalimiinta. 

125. xusuuso markaan ka yeeley 
baydka (Kacbada) meel Dadku ku kul- 
mo, iyo Nabadgalyo kana yeesha Ma- 
qaamka Ibraahim meel lagu tukado, 
waxaan u waxyoonay Nabi Ibraahim 
iyo Ismaaciil inay u daahiriyaan bayd- 
kayaga kuwa dhawaafi, kuwa ku nagi, 
iyo kuwa Rukuuci ee sujuudi. 






25 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



xdfMtxfi^. 






126. xusuuso markuu yidhi (Nabi) 
Ibraahim Eebow kayeel Magaaladan 
(Maka) aamin kuna Arzaaq Dadkeeda 
Midho kooda rumeeya Eebe iyo Maa- 
linta dambe (Qiyaamada) (Eebe) 
wuxuu yidhi iyo kan gaaloobaba waan 
u raaxayn in yar markaas waanu galin 
Cadaabka Naarta meel la ahaadana 
iyadaa u xun. 

127. xusuuso markuu kor yeelay Nabi 
Ibraahim Tiirarka Kacbada iyo Nabi 
Ismaaciil iyagoo leh Eebow naga aqbal 
adaa waxna maqla waxna oge, 

128. Eebow naga yeel kuwa kuu 
hogaansama,Faracanagana ka yeel 
Umad kuu hogaansanta,nana tusi ca- 
malkannaga (Xajka) nagana toobad 
aqbal adaa toobad aqbalbadane,Wa- 
naagbadanane ahe. 

Nabi Ibraahim Eebaa imtixaamay'wuuna ku guulaystay [mtixaamkii'wuxuu Eebe ka dhigay Imaam, 
isaga iyi Wiilkiisii Nabi Ismaaciil yaana dhisay Kacbada'Eebana way baryeen wuuna ka aqbalay baryadii 
reer Makaadna Eebe u baryeen inta xaqa raacda in Eebe lrzaaqo'Eebana wuu arzaaqi cidkasta'Gaaladana 
Aakharuu ka'aarsan, waxayna ku tusin Aa yaduhu Waynida iyo Sharaf ta kacbada iyo Magaalada Makaadee 
barakeysan. Al-Baqarah (124-128). 









129. Eebow u soo bixi Rasuul ka mid 
ah oo u akhriya aayaadkaaga barana 
Kitaabka (Quraanka) iyo xigmada (su- 
nada Nabiga) oo nadiifiya adigaa ad- 
kaade, Falsame ahe. 

130. yaa naca diinta Nabi Ibraahim 
ruux xumeeyey naftiisa mooyee, waana 
doorannay Nabi Ibraahim, adduunya- 
da,aakhirana wuxuu ka midnoqon 
kuwa suusuuban. 

131. xusuuso markuu Eebe ku yidhi 
hogaansan oo uu yidhi waan u hogaan- 
samay Eebaha Caalamka, 

132. wuxuu u dardaarmay arintaas 
(Nabi) Ibraahim Caruurtiisa, Nabi 
Yacquubna wuu u dardaarmay, 
wuxuuna yidhi Caruurtaydiiyey Eebe 
wuxuu idiindoortay Diinta ee ha dhi- 
manina idinkoon Muslim ahayn. 



A*>sJL-\ j <_^11xJ \ jt 4«i}«>j ^rd * 
Lj JO \ (J 4L1 Jib v>' Jul) j*4,. t . a \ 
J^\0jL33& 

E3 tij!tXL*^\j 



26 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



A^v 



waynida Xaramka iyo Kacbada iyo waxa kusoo arooray waxay ku qoran tahay Kutubaha Dheer dheer, 
tan kale waxay aayaduhu caddeeyeen in Nabi Ibraahim eebe warsaday inuu maka ka yeelo Magaalo 
aamin ah, oo Dadkeeda la arzuqo, waxaa kale oos warsaday Eebe in camalkooda la aqbalo isaga iyo 
Wiilkiisa Nabi Ismaaciil Muslimna laga yeelo iyo Caruurtooda, Camalkooda fiicanna la tusiyo, Nabi 
Dadka ka mid ahna loo soo bixiyo (Nabiga Muxamed ah naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
si uu u baro xaqa'ugana leexiyo Xumaanta, saas darteed Diinta Islaamka ah oo Diintii Nabi Ibraahim iyo 
Nabiyadii kale ma naco ruuxaan doqon aan wax garanayn ahayn mooyee, laguna dhaqmo laguna dhinto, 
Nabiguna wuxuu yidhi : Maka Eebaa xarrimay ee Dad ma xarrimin, cidna uma banaana inuu Dhiig ku 
daadiyo, ama geedaheeda guro, waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. 

waxaa kale oo Nabigu yidhi : Anaa ugu dambeeya Nabiyada Eebe agtiisa isagoo Nabi Aadamna Dhooba- 
da ku dhex jiro, waxaana ahay baryadii Nabi Ibraahim iyo Bishaaradii Nabi Ciise, Hooyadayna wayarag- 
tay saasayna ahaayeen Nabiyada Hooyooyinkood, Waxaa wariyey Imaam Axmed. Waxaase haboon in 
wanaagoodii la raaco. Al-Baqarah (129-132). 



133. miyaad joogteen (Yuhuuday) 
marka Geeridu u timid (Nabi) Yac- 
quub markuu ku yidhi Caruurtiisa 
maxaad caabudaysaan Gadaashay, 
ayna dheheen waxaan caabudaynaa 
Eebahaaga iyo Eebaha Aabayowgaa 
Ibraahim, Ismaaciil iyo Isxaaq Eebe ka- 
liya, isagaana u hogaansamaynaa. 

1 34. taasina waa ummad taktay> wa- 
xayna Mudatay waxay kasbatay,idin- 
kuna waxaad mudanaysaan waxaad 
kasbateen, laydina warsan maayo wa- 
xay Camalfalayeen. 

135. waxay ku dhaheen Gaaladii 
Muslimiinta ama Yuhuud noqda ama 
Nasaara aad hanuunteene, waxaad 
dhahdaa mayee milladda (Diinta Nabi) 
Ibrahim yaan raacaynaa ee Xaqa u iis- 
hay, kamana mid ahayn Gaalada, 

136. waxaad dhahdaan waxaan ru- 
maynay Eebe iyo waxa naloo soo da- 
jiyey iyo waxa lagu soo dajiyay Ibraa- 
him, Ismaaciil, Isxaaq, Yacquub. iyo 
Caruurtoodii iyo wixii la siiyay (Nabi) 
Muuse iyo (Nabi) Ciise iyo wixii laga 
siiyey Nabiyadii (Kale) xagga Eebo- 
hood kala gaynamayno dhexdooda, 
waxaana u hogaansamaynaa Eebe. 

137. hadday u rumeeyaan saad u ru- 
mayseen way hanuuneen, hadday jeed- 
sadeenna waxay ku suganyihiin khilaaf, 
waxaana idinka kaafin Eebe isagaa wax 
maqla waxna oge. 









21 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 1 



Eebe wuxuu halkan ka qisoon Nabi Yacquub iyo Caruurtiisii iyo wuxuu u dardaarmay markuu dhima- 
nayey iyo inay haysteen Milladdii awoowyadood (Nabi )Ibraahim,Ismaaciil iyo Isxaaq,hase ahaatee waxay 
Yuhuud iyo Nasaara sheegeen in hanuunkooda la raaco waa wax kama jiraan ee Diinta xaqa ah waa 
Diinta Nabi Ibraahim ee Diinta Islaamka ah, Muslimiintuna waxay rumeysanyihiin Eebe, Quraanka wixii 
lagu soo dajiyay Nabi Ibraahim Ismaaciil, Isxaaq, Yacquub iyo Caruurtoodii iyo Wixii Nabi Muuse iyo 
Nabi Ciise lagu soo dejiyay mana kala qaybiyaan xaqa'hadayse Gaaladu u rumeeyaan sida Muslimiinta 
waa hagaag, haddii kale waa inaan Xaqa ku toosnaano Eebaa ina kaafinaayee. Al-Baqarah (133-137). 



1 38. ku sugnaada Diinta Eebe, yaa ka 
fiican Diinta Eebe (ma jiro) isagaana 
caabudaynaa. 






139. waxaad dhahdaa Nabiyow ma 
waxaad igula doodaysaan Eebe isagoo 
Eebahanno iyo Eebihiinna ah, anaguna 
Camalkanagu noo sugnaaday idinkuna 
Camalkiina, isagaana u kali yeelaynaa 
Diinta. 






140. mise waxaad dhahaysaan Nabi 
Ibraahim, Ismaciil, Isxaaq, Yacquud 
iyo Caruurtii waxay ahaayeen Yuhuud 
ama Nasaara, waxaad dhahdaa ma 
idinkaa wax og Mise Eebe yaa ka dulmi 
badan ruux qariya marag agtiisa Eebe 
ku yeeshay, Eebana ma halmaamo 
waxaad falaysaan. 



141. taasi waa umad tagtay, waxayna 
mudan waxay kasbatay idinkuna 
waxaad mudanaysaan waxaad kasba- 
teen, laydin warsannamaayo waxay 
camalfalayeen 






Ma aha xaalku sida Yuhuud iyo Nasaarada oo ah in la dhaho waxaa la sibqin Ilmo, waxaase khayr iyo 

Wanaagba ah Diinta Islaamka ee ah Diinta Hanuunka iyo Toosnida, mana aha in dood xaq darro iyo 

Qallooc ah la doodo, 

Nabi Ibraahim iyo Ismaaciil, Isxaaq, Yacquub iyo Caruurtuna ma ahayn Yuhuud iyo Nasaara midna, 

maxaayeeley cidna Eebe wax kama oga'mana halmaamo waxa la carnal fali, umad horeysay oo xaqa ku 

toosnayd in wax laga sheegana ma aha, maxaa yeeley cid walba waxay mudan waxay kasbatay wanaag 

iyo Xumaanba. 

Qataade waxaa laga wariyey inuu Yidhi: Yuhuud iyo Nasaaraba waxay sibqiyaan (wax mariyaan) 

Caruurtooda, Sibqinta Eebana waa Diinta Islaamka wax ka fiican oo ka nadiifsanna ma jiro waana 

Diinta NabiNuux iyo Nabiyadii ka dambeeyey. Al-Baqarah (138-141). 



28 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 mm 



mm 



142. waxay dhihi kuwii xumaa ee 
Dadka (Gaalada) ka mid ahaa maxaa 
ka jeediyey Muslimiinta Qiblay Qaabi- 
lijireen (Baytul Maqdis) waxaad dhah- 
daa Nabiyow Qorrax ka soobax iyo u 
Dhacba Eebaa iska leh, wuxuuna ku 
hanuunin Ciduu doono Jidka toosan. 

143. saasaan idinka dhignay umad 
caadil (khayr ah) si aad marag ugu no- 
qotaan Dadka, Rasuulkuna idiinku 
noqdo markhaati, mana aa naan yeelin 
Qibladii aad qaabilijirtay inay kala 
muuqato ruuxa Rasuulka raaca iyo kan 
dib u noqon (Gaaloobi) mooyee waana 
arrin kuweyn Dadka marka laga reebo 
kuwa Eebe hanuuniyey, Eebana ma 
dhumiyo Iimaankiinna (Salaadiina) Ee- 
bana waa u Naxariisbadanyahay Dad- 
ka. 

1 44. dhab ahaan yaan ugu jeednay ga- 
gadoonka Wajigaaga ee Samada, 
waxaana kuu jeedinaynaa Qiblad aad 
ka raali noqon, ee u jeedi Wajigaaga 
xagga Masjidka Xurmeysan, meelkas- 
tood joogtana u jeediya Wajigiinna xa- 
giisa, kuwa Kitaabka la siiyeyna waa 
ogyihiin in jeedintaas xaq Eebe tahay, 
Eebana ma halmaansana waxay Carnal 
fali. 






J&iZ~^\jJaZ> — tXfr*-j J j3 \^\. ^r»y ^)J*3 



Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo korkiisa Eebe ha yeelee) wuxuu Qaabilijiray intii muddo ah markuu 
Tukan xagga Quddus, markii Eebe faray inuu Kacbada u jeedsado yaa kuwii xumaa Dicaayad iyo war 
fureen,iyagoo is warsan waxa Nabiga jeediyey 'Eebaase Xukunka leh, umadda Muslimka ahna ka dhigay 
marag caadil ah, siduu Nabiga uga yeelay maragga umadda, arrinta u jeedinta Qibladana uma fududa 
ruuxaan Mu'min ahayn Eebana hanuuniyey, Qibladii horay u Tukadayna Eebe ma halleeeyo Camalkee- 
da, Eebana wuxuu daalacanayey ogaana jacaylka Nabiga in Kacbada loo jeediyo, inay arrintaasu 
xaqtahayna waxaa ogayd ciddii xaqa rabta. 

Ibnu Cumar waxaa laga wariyey inuu yidhi : Dadkoo ku tukan quba Salaad Subax yuu ruux u yimid kuna 
yidhi Rasuulkii xalaa lagu soo dajiyey Quraan inuu Kacbada Qaabilo Shaambayna u jeedeen. waxaa 
wariyey Bukhaari iyo Muslim. Al-Baqarah (142-144). 



145. hadaad ula timaado kuwa ehelu 
Kitaabka ah aayad kasta ma raacayaan 
Qibladaada adiguna ma raacaysid Qi- 
bladooda, qaarkoodna ma aha kan raa- 
ca Qiblada qaarka kale, hadaad raacdo 



U <oC J$^ S-^$-^ \A^ u^M C*x3\ <Jpj 



29 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 imm 



mm 



waxay jecelyihiin Gaaladu, inta cilmi 
kuu yimid (waxyiga Eebe), waxaad ka 
mid noqon daalimiinta. 

146. kuwaan siinay Kitaabka waxay u 
yaqaanaan Nabiga (iyo xaquu la yimid) 
siday u yaqaanaan Caruurtooda,koox 
kamid ahna waxay qarin xaqa 
iyagoo og. 

147. Xaqu wuxuu ka yimid xagga Ee- 
bahaa ee ha ka mid noqonin kuwa 
shakiya. 

148. cidwalba waxay leedaahay joho 
ay dhawrto (raacdana) ee u oratama 
Wanaaga, meelkastood ahaataanna 
Eebe wuu idin keeni (oo idin kulmin) 
dhammaantiin, Eebana wax walba wuu 
karaa (haduu doono), 



»>" Z'\\' ^{"i ~->~"\< <*,'*?> T»t 

j*t&$ 



Cidaan Xaqa Eebe rabin lama qancin karo waxkastoo loo keeno'sida xaq diidayaasha' ruuxa Mu'minka 
ahana waa inuusan ku kadsoomin Xumaantooda kana digtoonaadaa inuu Jidkooda raaco, Eebana 
markuu ku adkeeyey Nabiga xaalkaas waxay digniin u tahay ummadiisa, Gaaladuna way garan Xaqa iyo 
wanaagga iyo runnimada Nabiga, hase yeeshe waxay u diidi Xasad iyo Xumaan jacayl, maxaa yeeley Xaq 
cad wax la shakiyo ma aha, cidwalbase waxbay aaminsan tahay kuna socotaa, waase in Khayrka iyo 
wanaagga loo deg dego, Eebana Dadka wuu kulmin Qiyaamada si uu u kala bixiyo. waxaa laga wariyey in 
Cumar ku yidhi Cabdullaahi Binu Salaam : Ma garan Nabiga Muxamed ah sidaad u garan Ilmahaaga 
markaasuu yidhi Haa wax ka badan'aminkiiyaa ka soo dajin Cirka kuna soo dajin aminka Dhulka waana 
aqoonsaday'Ilmahaygase ma ogi waxay fashay Hooyadiis. Al-Baqarah (145-148). 



149. meelkastood u baxdo ujeedi Wa- 
jigaaga xagga Masjidka Xurmaysan, 
Xaqu xagga Eebahaa buu ka ahaaday 
Eebana Ma Mooga Waxaad 
Falaysaan. 

150. meelkastood u baxdana jeedi 
Wajigaada xaggisa Masjidka Xurmay- 
san, meelkastood joogtaanna u jeediya 
Wajiyadiinna xagiisa, si ayna xujo ugu 
ahaan Dadka Korkiinna, kuwa Daali- 
miinta ah mooyee (ee gardarada ku soc- 
da) hana ka cabsanina ee aniga iga cab- 
sada, waxaana idiin taamyeeli (dha- 
mayn) Nicmadayda si aad u 
hanuuntaan. 

151. « waan idiin Nicmeynay » sidaan 
idinku dirnay dhexdiina Rasuul idinka 



*£=zL*y>-j \yy jLsSu <1^>-J ^l/^\ 



30 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 2 



ffi$d$& 



mid ah oo idinku akhriya Aayaadkana- 
ga, oo idin daahiriya, oo idin bara Ki- 
taabka (Quraanka) iyo Sunada Nabiga, 
idinna bara waxaydaan aqoonin. 

152. ee I xusa aan idin Xusee (ajir idin 
siiyee) iguna mahadiya hana iga 
Gaaloobina. 






Waa amar Saddexaad ooEebeDadka Muslimiinta ah faray inay qaabilaan Masjidka Kacbada ee Xur- 

meysan, waxaana loo soo celceliyey waynida arrinta, waxaana lala hadlay Ciddii Kacbada u jeedda, iyo 

kii Maka jooga iyo kan Adduunka kale jooga, waana amar Waajib ah, Ciddii ka murantana ayan wax 

xujo ah lahayn, hase yeeshee Xaq diidayaashu way iska murmi Xujo la'aan'waase in Eebe uun laga cabsado 

isagaa Rasuulka inoo soo diray si uu inoo toosiyo'Xaqana inoo baro'Xumaantana inooga leexiyo'Xusida 

Eebe iyo Mahadiisuna waa in la badiyo, Eebana wuxuu yidhi : Hadaad kali igu Xusto waan ku xusi si kali ah, 

hadaad i xusto adoo Dad la joogana waxaan kugu xusi kulan ka Khayrbadan kiinna. 

Nabigana wuxuu yidhi : Ruuxii Eebe u nicmeeyo Eebe wuxuu jecelyahay inay Nicmada raadkeedu ka 

muuqdaanKhalqigiisa. 

waxaa wariyey Imaam Axmed. Al-Baqarah (149-152). 



153. kuwa (Xaqa) rumeeyow kaal- 
maysta Samir iyo Salaad, Eebe wuxuu 
la jiraa kuwa Samree. 

1 54. hana ku dhihina kuwa lagu Dilo 
Jidka Eebe (Jahaadka) waa Dhinteen, 
saas ma aha ee waa noolyihiin, mase 
kaseysaan. 

155. waxaan idin ku Imtixaanaynaa 
wax Cabsi ah iyo Gaajo, iyo Nusqaa- 
min Xoolaha iyo Nafta iyo midhaha, ee 
u Bishaaree kuwa Samra. 

156. kuwaas markuu dhib ku dhoco 
yidhaahda Eebaa na leh isagaana u 
noqonaynaa. 

157. kuwaas waxaa korkooda ahaan 
Deeq Eebe iyo Naxariistiisa, waana 
kuwa hanuunsan. 

158. Safo iyo Marwo waxay ka midyi- 
hiin Calaamooyinka (Wayneynta) Eebe 
ee ruuxii u Xajiya Baydka ama Cum- 
raysta wax ma saarra hadduu ku Wa- 
reego Dhexdooda, ruuxa wax dheeraad 
ah la yimaadana Eebe wuu ku mahdin 
wuuna ogyahay. 



jju^ \jjljA \» ijL^-lt \JS Yc o^Jji t^ti 



" U -4X\C)\ 



> ^ ,> ^ . >. >' 



y byUfj^ci jj&o^Jyj^J 



•^JL 



^J 



:u\ 






fr w — 



^foy^j 






r > \'J<\'>, 



31 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



m*m 



Samirka iyo Salaaduba way u kaalmeeyaan Dadka, waana in lagu dadaalo, tan kale Dadkii Jidka Eebe ee 
Jahaadka ah lagu dilay ma aha Dad dhintay'waxayse ku noolyihiin Wanaag iyo Nolol aynaan kasayn, 
Adduunkuna waa Guri Imtixaan oy ku heli Cabsi, Gaajo, Xoolaha iyo Nafta iyo Midhaha oo nusqaama, 
waxaase loo bishaareeyey kuwa adkaysta ogna inay adoomo eebe yihiin una noqon? waxayna mudan 
Naxariis iyo Wanaag, waana kuwa toosan. Safo iyo Marwo in la dawaafana waa Waajib cidii Xajinaysa 
ama Cumraysan, waxaa loo yidhi ruuxii dawaafa wax ma saarra waa in loo maleeyey inay tahay arrin soo 
jirtay, Xadiithna waxaa ku sugnaaday : Waxaa la yaab leh xaalka Mu'minka hadduu Khayr helo wuu ku 
mahdiyaa Khayrbayna u noqotaa, hadduu dhib ku dhacana wuu Samraa waxayna u noqotaa Khayri. 
Al-Baqarah (153-158). 



1 59. Kuwa qariya waxaan soo dajinay 
oo aayaad ah iyo hanuun intaan dadka 
ugu caddaynay Kitaabka kuwaas 
Waxaa nacladi Eebe iyo Kuwa wax 
Nacalada (malaaigta iyo Mu'miniinta). 

160. Marka laga reebo kuwa toobad 
keena oo Wanaaga fala oo Xaqa 
caddeeya, kuwaas waan ka toobad 
aqbali,waxaana ahay toobad aqbal ba- 
dane Naxariis badan. 

161. Kuwii Gaaloobay oo ku dhintay 
gaalnimo Kuwaas waxaa korkooda ah 
nacaladda Eebe iyo Malaa'igta iyo 
Dadka dhammaan. 

162. Waxayna Kuwaari dhexdeeda 
(naarta iyo nacaladda) lagamana fudu- 
deeyo xagooda cadaabka Loomana 
sugo. 

163. Eebihiin waa Eebe kaliya isaga 
mooyee Eebe kalana majiro, Waana 
naxariis guud iyo mid gaarba 
naxariiste. 

164. Cirka abuurkiisa iyo dhulka iyo 
kala duwanaanta Habeenka iyo maa- 
linka iyo doonta La socota badda wax 
anfaca dadka iyo waxa Eebe ka soo Da- 
jiyay samada oo Biyo ah kuna noo- 
leeyay Dhulka intuu dhintay ka dib, 
kuna fidiyay Dhulka Daabad kasta iyo 
gadgadoonka dabaysha iyo Daruuraha 
loo sahlay Samada iyo Dhulka dhexdii- 
sa waxaa ugu sugan calaamo kuwa wax 
kasi. 






)Jja^ 



> ^»tM?^*^ 






32 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 msm 



fiSJBSS 



Xaqa oo la Qariyo waxay keentaa ciqaab Eebe iyo nacalad, Illeen lslaamku waa in wanaaga la 
is faro'xumaantana la is ka reebo, ciddii saas yeesha oo Xaqa cadaysa oo wanaag fasha Eebe wuu ka 
toobad aqbalaa, Gaalnimo lagu Dhinto yayna ciqaab ku dhan tahay, Dadkana waxaa ugu filan calaa- 
maad abuurka cirka, Dhulka, Habeenka, Dharaarta, Maraakiibta Bada socota, roobka, iyo Daruuraha 
xawaarayn cirka iyo Dhulka Dhexdooda, Abuudaa>uud wuxuu wariyay in Nabigu (naxariis iyo nabadga- 
lyo eebe korkiisa ha yeelee) yidhi : Ruuxii cilmi la Warsado oo Qariya Waxaa lagu xakamayn qiyaamada 
xakama naar ah. Al-Baqarah (159-164). 



165. Dadka waxaa ka mid ah cid ka 
yeelan Eebe ka sokow wax lala caabudo 
una jecelyihiin say u jecelyihiin 
Eebe,kuwa rumeeyey xaqa yaa ka da- 
ran jeceelkooda Eebe, hadday arkaan 
kuwa dulmiga falay Cadaabka ( Aakha- 
ro) waxay ogaan lahaan lahaayeen in 
xoog dhamaantiis u sugnaaday Eebe, 
Eebana cadaabkiisu daranyahay. 

166. markay iska bariyeelaan kuwii la 
raacay kuwii raacay, oy arkeen Ca- 
daabka kalana go'day xidhiidhkoodii. 

167. waxayna dhaheen kuwii raacay 
haddii nala celiyo waan iska bariyeeli 
lahayn xaggooda say iska kaanna ba- 
riyeeleen, saasuuna Eebe u tusiyaa ca- 
malkooda 

168. Dadoow cuna waxa Dhulka ku 
sugan kiisa xalaasha fiican ah hana raa- 
cinaWadooyinka Sheydaanka illeen 
Cadaw cad buu idiinyahaye, 

169. wuxuuna idin fari uun xumaan 
iyo Macsiyo iyo inaad ku sheegtaan 
Eebe waxaydaan ogayn. 



<^^l^-jlji Vp LJ ^J\ 9 ^ \yu5\ <jOlt j^l> 

$J&$&<ti& 



Eebaa jacayl xaq ah mudan'mana haboona in Sida Eebe wax kale loo jeclaado, Qiyaamadana way iska 
bariyeeli Madaxdii iyo kuway ku hogaaminayeen Xumaanta, xidhiidh koodiina wuu go'i, Calaacal iyo 
qoomamana wax matarayso iyo yaa i celiya aan iska bariyeelee say isaga kaanno bariyeeleen, Dadkuna 
waa inay xalaasha cunaan' waxa Shaydaanku farina ayan raacin illeen waa cadaw Xumaan farayee, waxaa 
sugnaatay in Sacad Bini Waqaas ku yidhi Nabiga (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
Eebe ii bari inuu Ducadayda aqbalo?markaasuu ku yidhiCunadaadu Xalaal ha noqoto Ducaadaada waa 
la aqbaliye. Al-Baqarah (165-169). 



1 70. marka lagu dhaho Gaalada raaca 
wuxuu soo dajiyey Eebe, waxay dhihi 



^JiijBa^t^f^jijsij 



33 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



saas ma aha ee waxaanu raaci waxaan 
ka helley Aabayowganno (oo caabudi) 
oo haday yihiin Aabayowgood kuwaan 
wax kasayn Hanuunsanayna (miyey 
raaci), 

171. waxay la midyihiin kuwii Gaa- 
loobay mid u dhawaaqay (Heesi) 
waxaan wax maqlayn,kasayna Qaylada 
iyo Dhawaaqa mooyee, wax ma maq- 
laan mana hadlaan waxna ma arkaan, 
waxna ma kasaan. 

172. kuwa Xaqa rumeeyow wax ka 
Cuna wanaagaan idinku arzuqnay, 
kuna mahdiya Eebe hadaad tihiin kuwo 
isaga Caabudi. 

173. wuxuu uun idinka reebay Bakhti- 
ga, Dhiigga, Hilibka Doofaarka iyo 
wixii Eebbe Magiciisa waxaan ahayn 
lagu gawraco ruuxiise dhibaatooda 
(baahan) oon xadgudbin dulmina galin 
korkiisa dambi masaara (inuu) wax ka 
cuno Eebena waa dambi dhaafbadane 
Naxariisbadan. 






M^Sjjili 






Xaqa in la raaco yaa habboon ee ma aha in aabbe iyo Cidkale midna xumaan lagu raaco, oo lala mid 
noqdo Xoolo loo Heesi oo kale oo Xaqdiiid la noqdo, Eebana waxbuu reebay in la cuno?waxna wuu 
xalaaleeyey^ee waa in la cuno xalaasha laguna mahadiyo Eebe, lagana fogaado Bakhtiga, Doofaarka, 
Dhiigga iyo waxaan Magaca Eebe kaliya lagu gawricin, dhibaato iyo Baahise waa meesheeda Ciddaan 
xad gudbin, Xadiithna waxaa ku sugnaaday Eebe waa wanaagsane'waxaan Wanaag ahayna ma aqbalo 
wuxuuna faray Mu'miniinta wuxuufaray Rasuuladii... Al-Baqarah (170-173). 



174. kuwa qariya waxa Eebe soo da- 
jiyey oo Kitaabka ah (Quraanka) kuna 
gata lacag yar kuwaasi kuma cunayaan 
(ma galinayaan) Calooshooda waxaan 
Naar ahayn, lamana hadlo Eebe Maa- 
linta Qiyaame mana daahiriyo wa- 
xayna Mudan Cadaab daran. 

1 75. kuwaasi waa kuwa ku gatay baa- 
dida Hanuun, Cadaabna dambidhaafid 
maxaa uga adkaysi badan Naarta. 



<^< 



fp ^J^Uc^j 

csi^i %&s& \jXL\ U&&4& 



34 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 mm 



WfcSch 



176. arrintaas waxaa ugu wacan in 
Eebe u soo dejiyey kitaabka xaqa ah 
kuwii iskudiiday kitaabkana waxay ku 
suganyihiin khilaaf Fog. 

177. Samo falku ma aha inaad wajiga 
u jeedisaan Qorax ka soo bax iyo Qorax 
u dhac laakiin sama fale waa ruuxii ru- 
meeya Eebe, Qiyaame Malaa'igta. Ki- 
taabka (kutubta Alle), Nabiyada, oo 
siiya Xoolaha isagoo jecel Qaraabada, 
Agoonta, Masaakiinta, Masaafirka, 
kuwa baryootama, Fakin qoor, oogana 
Salaadda, bixiyana Zakada, oofiyana 
ballankooda, markay ballamaan, Sam- 
ra (adkaystana) Waqtiga saboolnima- 
da,. Jirrada iyo Dagaalka, kuwaasina 
waa kuwa ku runsheegay Iimaankooda 
waana kuwa dhawrsada. 






Xaqoo la qariyo ama si xun loo sheego waa arrin daran oo Eebe ugu goodiyey Ciddii fasha Ciqaab daran 
iyo Cadaab, maxaa yeelay Xaqii bay ku gateen adduunyo, hanuunkii iyo Dambidhaafkiina Baadi iyo 
Cadaab, marse hadday Khilaaf iyo Xaq diid ku suganyihiin ha u darbadeen Cadaab hadday u adkeysan, 
Sama falkuna ma aha istustus iyo Wajigoo la jeediyo, waase in xaqa dhammaantiis la rumeeyo, Dadkana 
loo Naxariisto'Cibaadadana la badiyo'Dhibka iyo Jahaadka iyo Jiradana loo adkeysto iyadoo lagu 
dadaali sidii laysaga fududayn lahaa, kuwaa saas fala waa kuwa Xumaanta ka Dhawrsaday. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Sadaqo waxaa u fiican 
inaad bixiso adoo fayow oo ku adag bixinta, yididiilana Hodontinimo, Waxaa wariyey Xaakiim. 
Al-Baqarah (174-177). 



1 78. kuwa xaqa rumeeyo w waxaa lay- 
dinku waaJibiyey Qisaasta Dadka la 
dilo,xurta xurbaa loo qisaasan, Ad- 
doonkana addoon, Haweeneydana Ha- 
weeney, ruuxiise looga caflyey Walaal- 
kis (xaggiisa) wax waxaa saaran inuu si 
fiican u raaco isna Si fiican Loogu 
gudo, taasina waa fudayd xagga Eebe 
iyo naxariis, ruuxiise xadgudba intaas 
ka dib wuxuu mudan Cadaab daran. 

1 79. waxaa idinku sugan Qisaasta no- 
lol Dadka wax garadka ahow waxaad- 
na mudantihiin inaad dhawrsataan. 

180. waxaa laydinku waajibiyey mar- 
kaad Dhimanaysaan hadaad ka tagay- 






\i » A '» 



v^^4^i^^jp^j 



*-tC*>> 






35 



Suurat Al-Baqarah 



juz 4 2 mm 



saan Xoolo dardaaranka Waalidaynka 
iyo Qaraabada si wanaagsan, Xaq bay- 
na ku tahay kuwa dhawrsada. 

181. ruuxiise badala dardaaranka in- 
tuu maqlay ka dib dambigu wuxuu saa- 
ranyahay uun kuwa wax badala, Eeba- 
na waa maqle og. 

182. ruuxii uga cabsada dardaaran ii- 
lasho ama dambi oo hagaajiya dhexdo- 
da,korkiisa danbi masaara,Eebana waa 
dambi dhaafbadane naxariis badan. 



jM J^ J^ Aiil oV» **JjJ J^t 



Eebe wuxuu soo dajiyay sharci wanaag badan si loogu dhaqmo. hasa yeeshee dadku iskumid ma aha'qaar 
waxay kudhaqmi sharcigaas'qaarna in xoog iyo toosin la toosiyo mooyee ma hagaagaan saas darteed 
ciddii cid kale sigardara ah u disha waa in iyana la diila si nabad iyonolol looh elo.hadii layska cafiyo si 
heshiiis ah waa in si fiican laysu xaqmariyaa waa naxariis Eebe. tan kale waa in ruuxu geeri ka hor 
xuquuqda ku cadeeyaa dardaaran. si caddaalad markhaatiguna ka run sheegaa'waxna badalin wixii gaf 
ahna saxaa isgoon xumaan iyo danbi galin. Al-Baqarah (178-182). 



183. kuwa xaqa rumeeyow waxaa 
Laydinku wajibiyay Soonka sidii loogu 
waajibiyey kuwii idinka horreeyey si 
aad u dhawrsataan. 



184. waa Maalmo tirsan ee ruuxii 
idinka mid ah oo buka ama Safar ah 
waxaa korkiisa ah ayaamo kale (soon- 
kood) kuwa uu dhibina waxay bixin 
«quudin» Miskiin, ruuxii badsada 
(Khayrkana) saasaa u fiican, inaad 
Soontaan yaana idiin khayrbadan had- 
daad tihiin kuwo wax og. 



185. waa bisha Soon ee la soo dajiyey 
dhexdiisa Quraanka, isagoo hanuun 
Dadka u ah, iyo caddayn hanuun iyo 
kala bixin (xaqa iyo baadhilka) ee 
ruuxii jooga (nagi) ha Soomo, ruuxiise 
buka ama Safar ah waxaa saaran maal- 
mo kale, wuxuu idinla dooni Eebe fu- 
dayd ee idin lama doonayo culays, waa- 
na inaad dhamaystirtaan tirada way- 
neysaanna Eebe wuxuu idinku hanuu- 






OjAXj 






36 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 &®m 



i<^ 



niyey, waxaadna u dhawdihiin, mudan- 
tihiin, inaad mahadisaan Eebe. 






Tiirarka waaweyn ee Islaamka waxaa ka mid ah Soonka oo Eebe waajibiyey siduu umadihii hore ugu 
waajibiyey si xumaanta looga dhawrsado'waana Maalmo tirsan oo Soddomeeye ama wax kayar ah, ciddii 
kartana waa ku waajib oo qaangadh ah oo Cudur iyo Safar midna hayn, Soonku waa Bishii Quraanka oo 
hanuun iyo caddayno ah la soo dajiyay. Eebana dhib inalama doonayo ee fudayd buu inala rabaa iyo 
inaan dhamayno soonka, Eebana waynayno, kuna mahdino hanuunkiisa. 

Rasuulku wuxuu yidhi: (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ruuxii u sooma (Bisha) soon 
rumeyn Eebe iyo ajri kasab waxaa loo dhaafaa wuxuu hor marsaday oo dambi ah. tan kale wuxuu ku 
tusin soonku sinnaan iyo cadaalad iyo in laysu naxariisto. Al-Baqarah (183-185). 



186. hadday ku warsadaan Nabiyow 
addoomadu xagayga anigu waan dha- 
wahay waana ajiibaa (aqbalaa) barya- 
da markay i baryaan, ee ha i maqleen 
iyaguna nana i rumeeyeen si ay u 
hanuunaan 






187. waxaa laydiin banneeyey inaad 
Habeenka Soonka is aragtaan Haween- 
ka, maxaayeelay dhar (asturaad bay) 
idiinyihiin, idinkuna dhar (asturaad- 
baad) u tihiin, Eebana wuxuu ogaaday 
inaad Khayaamayseen Naftiinna. wuu- 
na idinka toobad aqbalay idina cafiyey 
ee hadda u tega Haweenkiina kana 
doona waxa Eebe idiinku Qoray, Cuna 
oo Cabbana intuu ka muuqdo liilanka 
cadi (waagu) kan madow Aroortii, 
dhammeeyana Soonka tan iyo Habeen- 
ka hana u tagina Haweenka idinkoo ku 
nagi Masaajidda taasina waa xuduudda 
(Soohdinta) Eebe ee haw dhawaanina, 
saasuuna ugu Caddayn Eebe aayaad- 
kiisa Dadka si ay u dhawrsadaan, 



188. hana ku Cunina Xoolihiinna 
dhexdiinna si baadhil (Xaq darri ah) 
idinkoo u dhiibi (Laaluush) Xukaamta 
si aad ugu cuntaan qayb ka mid ah 
Xoolaha Dadka dambi idinkoo og. 



E *"r 









37 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



w$s& 



Eebeheen waa inoo dhawyahay wuuna maqli ducada iyo baryada addoomadiisa Mu'miniinta ah, wuuna 
aqbalaa, ee waa in iyaguna Eebehood adeecaan si dhab ahna u caabudaan, isagana baryaan, Nabiguna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Eebe waa ka xishoodaa in addoon 
fidiyey Gacmihiisa isagoo baryi inuu hoojiyo, Tan kale Soonka Habeenkii ma reebna inay is arkaan Laba 
is qabta, Maalintiise way reebantahay Bisha Soon inay is hunguriyeeyaan, waxaa kaloo la reebay inay is 
arkaan iyagoo Masaajidda ku nagi, waxaasi waa xudduda Eebe waana inaan loo dhawaan'wayna u 
cadahay Dadka lana dhowrsado. 

Xoolaha Dadka kalana waa inaan xaq darro iyo Madaxda oo lala kaashado lagu Cunin, waana reebanta- 
hay in lagu cuno Laaluush, Khayaamo, Been iyo Wadda kasta oo Xaaraan ah iyadoo la ogyahay. 
Nabigaa yidhi (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Macnahaas. Al-Baqarah (186-188). 



189. waxay ku warsan Nabiyow Bisha 
ee waxaad dhahdaa waqtigay (mudday) 
ugu tahay Dadka iyo Xajka, mana aha 
Samo falku inaad ugaga timaadaan 
Guryaha xagga dhabarka ee sama fal 
waa ruuxii dhawrsada, ugagana imaad- 
da Guryaha Albaabada, kana dhawrsa- 
da Eebe waxaad u dhawdihiin inaad 
Liibaantaane. 

1 90. kula dagaalama Jidka Eebe kuwa 
idinla dagaalama, hana xadgudbina 
Eebe ma jeclee kuwa xadgudbee. 






191. ku dila meejaad ka heshaanba, 
kana bixiya meejey idin ka bixiyeen, 
Gaalnimaa ka daran Dilka, ha kula da- 
gaalamina Masaajidka Xurmaysan ag- 
tiisa intay idinkula dagaalamaan Dhex- 
diisa, haddayse idinkula dagaalaan la 
dagaalama, saasaa abaalka Gaalada 
ahe. 

192. haddayse reebtoomaan Eebe waa 
dhaafidbadane naxariis badan. 

193. la dagaalama intaan la helin 
Gaalnimo, oo Diintu u ahaan Eebe, 
hadday reebtoomaan lalama Collayta- 
mo cidaan xadgudbayn. 



j^l^^Aiij jS \ j*jjA H^\j fyrj^ 

^*&, ^ 's* 9 * "■" ' '^^> >*Z*' ^f ' 



62$ p^jj^&\i^\jfc>\$* 






Bishu waa calaamaadka Eebe lagu aqoonsado, Soonku iyo Khayr badan'samo falla ma aha in guryaha 
dhabarka looga yimaado sidii Jaahilintii,ee sama fal waa dhawrsanaan'ee uga imaadda Guryaha 
Albaabadooda'Eebana ka dhawrsada si aad u liibaantaan, kulana dirira Jidka Eebe kuwa idinkula dirira, 
hana xadgudbina Eebe ma jecla kuwa xadgudba, lana dirira meejaad ka heshaanba, Cadowga Gaalada, 
kana bixiya meeshay idinka bixiyeen, Gaalnimadaa ka daran Dilkee'hana kula dagaalamina Masaajidka 



38 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 mim 



i0k& 



Xurmeysan agtiisa intay idinkala dagaalamaan dhexdiisa, haddayse idinkula dagaalamaan la 
dagaalama'saasaana abaalka Gaaiada ahe, haddayse joogsadaan Eebe waadambi dhaafbadane Naxariis 
badan, dagaalama intaan gaalnimo iyo Xumaan laga helin Dhulka'Diintuna Eebe u ahaato, hadday 
joogsadaan waxaan daalim ahayn lalama collaytamo, ruuxii u dagaalama in kalimada Eebe (Islaamku) 
sareeyo unbaa Jidka Eebe ku toosan. 
waa Xadiith Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). Al-Baqarah (189-193). 



194. Bisha Xurmaysan (dagaalkeeda) 
waxaa laga horgayn bisha Xurmaysan, 
waxyaalaha xurmaysanna Qisaasbaa 
ah, ee ciddii idinku xadgudubta ku xad- 
gudba «ku abaal mariya» intuu idinku 
xadgudbay wax la eg, Eebana ka 
dhawrsada, ogaadana in Eebe la jiro 
kuwa dhawrsada. 

195. ku nafaqeeya (ku bixiya wax) Jid- 
ka Eebe, hana ku tuurina Gacmihiina 
halaag (waxbixin la'aan) wanaagna 
fala, Eebe wuxuu jecelyahay kuwa wa- 
naagga fala. 

196. dhamaystirana Xajka iyo Cum- 
rada, haddii laydin sharana waxaa idin 
saaran wixii fududaada oo hadya ah 
(inaad gawracdaan) hana xiirina ma- 
daxiina intay ka gaadhi hadyada mee- 
jeeda, ruuxii idinka mid ah oo buko 
ama dhib madaxa kaga yaallo, waxaa 
saaran Fidyo (Furasho) Soon ah, ama 
Sadaqo, ama gawrac, markaad aamin 
noqotaan ruuxii cumro iyo Xajku ku 
raaxaysta (kulmiya) waxaa saaran wixii 
Fududaada oo hadya ah (gawrac), 
ruxaanse helin ku Soon Saddex maal- 
mood Xajka iyo todoba markuu ku 
noqdo gurigiisii, taasina waa toban 
buuxda, waase ruuxaan deganayn Ma- 
saajidka la xurmeeyey (Maka) ka 
dhawrsada Eebe ogaadana in Eebe ya- 
hay kay darantahay Ciqaabtiisu. 









Dagaalka xaq darro waqti walba waa reebanyahay Bisha xurmada lehna waa ka sii daranyahay' hadday 
Gaaladu inalala dagaalamaan waa inaan iska celinaa, ciddii Muslimka ku xadgudubtana waa in la 
abaalmariyo, iyagoon lagu dacatiyeyn Eebana laga dhawrsan, lana ogaan in Eebe la jiro kuwa dhawrsa- 
da, waana in wax la bixiyo oon bakhaylnimo laysku halaagin, Xajka iyo Cumradana si fiican loo 
guto'haddiise laguu diido intaad xarmatay waxaad gawrici Xoolo madaxana lama xiiro inta hadiyado 
meejeeda ka gaadhi'ruuxiise madaxa boogu dhibi wuu xiiri, oo Fidyana samayn, ruuxiise raaxeeysta 
Cumrada iyo Xajka dhexdooda waxaa laga rabaa wixii u fududaada oo hadya ah'hadduusan karinna 
Soon Toban bari ah, saddex Xajka dhexdiisa'Todobana markuu noqdo waana ruuxaan Maka daganayn, 
waana in Eebe laga dhawrsado'Ciqaabtiisu waa darantahaye, sharidda la sheegina waa sidii Nabiga iyo 
Asaxaabtiisa lagu sameeyey Sanadkii Lixaad ee Xudeybiyo. Al-Baqarah (194-196). 

39 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



m\ J m 



197. Xajku waa Bilo la yaqaan, ee 
ruuxii gudagala bilahaas Xajka, 
isutagid,fisqi iyo muran ma jiro Xajka 
dhexdiisa, waxaad fashaan oo khayr ah 
wuu ogaan Eebe, ee sahay qaata, sahay 
tan u khayrbadanna waa dhawrsasha- 
da, ee iga dhawrsada kuwa caqliga 
lahow. 



198. korkiina wax dhib ah ma aha 
haddaad dalabtaan fadliga Eebihiin 
(ganacsi) ee markaad ka soo gadoon- 
taan Carrafo ku xusa Eebe mashcaru- 
lxaraam agtiisa, una xusa siduu idiin 
hanuuniyey, waxaadna ahaydeen xaqa 
hortiis kuwa dhunsan. 



199. markaas ka gadooma meesha 
Dadka ka gaddoomi dambidhaafna 
waydiista Eebe, ilaahay waa dambi 
dhaafe naxariistee. 







&< 



V" ^ 







Bilaha Xajka waa Soonfur sidataal iyo Tobanka Arafo (Dulxija) ciddii xarmata Xajna waa ka reebanta- 
hay inay xaaskiisa is arkaan (Isutagid), sidoo kale waa reebanyihin xumaan iyo dambi iyo fisqi, inkastooy 
xumaantu reebantahay had iyo jeer haddana way ka sii darantahay waqtiga Xajka, murankuna waa 
reebanyahay Xajka, waana in la sahay qaato iyadoo la ogyahay in cabsida Eebe sahay ugu fiicantahay, 
ceebna ma aha in ganacsi xalaal ah lagu sameeyo Xajka, waana Eebe in aad loo xusaa kibirka iyo 
islawaynidana layska jiro, waxaana sugnaatay: Ruuxii xajiya oon tagid iyo fisqi la imaan wuxuu noqdaa 
isagoo dambi ka ah siday Hooyadii ku dhashay. waxaa wariyey Muslim iyo Bukhaari. 
Al-Baqarah (197- 199). 



200. markaad gudataan camalkiina 
xusa Eebe saad u xustaan Aabayowgiin 
ama si ka daran u xusa, Dadka waxaa 
ka mid ah kuwo dhihi Eebow na sii ad- 
duunka wanaag, aan kuna lahayn Aak- 
hiro qayb. 



201 . waxaana ka mid ah Dadka kuwo 
dhihi Eebow na sii adduunka wanaag, 
aakhirana nasii wanaag,nagana dhee- 
ree Cadaabka Naarta. 






40 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 msm 



wm& 



202. kuwaasi waxay mudan qayb 
waxay kasbadeen, Eebana waa deg deg- 
taa xisaabtiisu. 

203. xusa Eebe maalmo la yaqaano 
«Iidda carafo dabadeed», ciddiise dag 
dagta laba maalmood dhexdood ma 
saarra dambi korkiisa, ruuxii dib mara- 
na ma saarra dambi korkiisa ciddii 
dhawrsata, ka dhawrsada Eebcogaa- 
dana in xaggiisa laydiin soo kulmin. 









Xusidda Eebe yaa wax walba ka horeeysa kana wanaagsan, waana in Eebe wanaaga aakhiro iyo adduun- 
ba la waydiistaa een adduun uun lagu gaabsan, illeen Eebaa wax walba xisaabiyee waana in Eebe aad loo 
xuso ayaamaha ciiddda Arrafo ka dambeeya. waxaa sugnaatay inuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) ku ducaysan jiray Eebow na sii Adduunka wanaag aakhirana wanaag nagana 
dhawr cadaabka Naarta. Al-Baqarah (200-203). 



204. Dadka waxaa ka mid ah mid ku 
yaab galin hadalkiisu noloshan ad- 
duun, maragna gashayEebe waxa qal- 
bigiisa ku sugan, isagoo dood badan. 



205. markuu jeedsadana, socda dhul- 
ka fasaad darteed iyo inuu halligo bee- 
raha iyo faracaba, Eebana ma jecla 
fasaadka. 

206. marka loo dhoho ka dhawrso Ee- 
bana waxa qabata isla weyni dambi 
dartiis, waxaa ku filan jahannamo 
iyadaana u xun gogol. 






207. dadkana waxaa ka mid ah mid ku 
gadi naftiisa dalab raali ahaanshaha 
Eebe, Eebana waa u naxariistaha 
addoomada. 



'T^-m^v; 



\~jC~>\ 4^,,,'a') ^StjJ^ «>• o?Q \dj?J 



HadaLmacaan iyo uur xun oo is khilaafsan waa calaamadaha dadka xun Ee fasaad iyo xuuman la socda 
Dhulka. saas oo kale doodda,muran badnida iyo xaqa iska kibrinta. waase in lagu dadaalo raali ahaans- 
haha Eebe. 

Saciid waxaa laga wariyaay: Kutubta qaarkeed waxaa ku sugan addoomada waaxaa kamid ah kuwa 
carrabkoodu kama caan yahay malab. qalbigooduna ka khadhaadhyahay dacar. waxayxidheen maryo 
suuf ka jilicsan. kuna gatay aduunka Diinta. Eebana wuxuu yidhi waynideeydaan ku dhaartee waaxan ku 
diri fidmo wareerisa markasuu yidhi : Maxamad Binu kacab Waxaa laga heli Quraanka. markaasuu Siciid 
yidhi; xagee. wuxuuna akhriyay: Dadka waxaa kamid ah... Al-Baqarah (204-207). 



41 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



xf^-Uxfl^. 



208. kuwa xaqa rumeeyow u gala Is- 
laamka dhammaan (kuna carnal fala) 
hana raacina Waddooyinka Shaydaan- 
ka, wuxuu idiin yahay col Cade. 



209. haddaad simbiriiraxataan intuu 
idiin yimid xujooyin ogaada in Eebe ya- 
hay adkaade falsan. 

2 1 0. miyey sugi inuu Eebe u yimaaddo 
ciqaabtiisa Hoos Daruura ah mooyee, 
iyo Malaa'igtu lana xukumo amarka, 
xagga Eebaana loo celin umuuraha. 



211. waydii Banii Israa'iil imisaan sii- 
nay Aayad Cad, ciddii badasha Nicma- 
da Eebe intay u timid, Eebe Ciqaabtiisu 
waa ku darantahay. 

212. waxaa loo qurxiyey kuwa Gaa- 
loobay Nolosha dhaw ee adduun, 
waxayna ku jees jeesaan kuwa ru- 
meeyey xaqa, kuwa dhawrsada iyagaa- 
na ka sarrayn Maalinta Qiyaame, Ee- 
bana wuu Arzaaqaa cidduu doono Xi- 
saab la'aan. 






>£ 



"M>1'\<?A« 






Waa in Dadku wadagalo Diinta, kuna dhaqmo dhammaanteed, Wadiiqadaha Shaydaankana laga 
leexdo, haddii la gafana Eebe waa awoodle, waana kan Qiyaamada kala bixin Dadka, xaalkuna u noqon, 
Banii Israa'iil waa ogyihiin inta xujo u timid, Ciddiise diida Nicmada Eebe oo badasha kuna jees jeesta 
Xaqa iyo Dadkiisa Eebe wuu Ciqaabi'wuxuuna sara marin Xaq rumeeyaha. Al-Baqarah (208-212). 



213. dadku wuxuu ahaa ummad ka- 
li y a, wuxuuna Eebe u bixiyey Nabiyo u 
bishaareeya una diga, wuxuuna la soo 
dajiyey Kitaab Xaq ah, si ay ugu xuku- 
maan Dadka dhexdiisa waxay isku khi- 
laafaan, iskumana khilaafin dhexdiisa 
kuwii la siiyey mooyee intay u yimaa- 
daan xujooyin, Xasad dhexdooda ah 
dartiis, wuxuuna ku hanuuniyey Eebe 
waxay isku khilaafeen oo Xaq ah idan- 
kiisa kuwii rumeeyey, Eebana waa ku 






42 



Suurat Al-Baqarah 



juz^ 2 mm 



hanuuniyaa Cidduu doono Jidkiisa 
toosan. 

214. ma waxaad u maleyseen inaad 
galaysaan Jannada isagoon idiin imaa- 
nin wixii u yimid kuwii tegay ee hore oo 
kale, waxaa taabtay Baahi iyo Cudur, 
waana la gilgilay intuu ka dhaho Ra- 
suulku iyo kuwa rumeeyey lana jira, 
waa goorma gargaarka Eebe, gargaar- 
ka Eebana waa dhawyahay. 






Dadku Xaquu ku kulansanaa intay iska Khilaafaan Xasad dartiis, wuxuuse Eebe Hanuuniyey kuwa Xaqa 
rumeeyey'Jannada Ciyaar laguma helo iyo Imtixaan la'aan. waxaa sugnaatay in Nabigu yidhi (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebaan ku dhaartee wuu taamyeeli Ilaahay Diintan inta ruuxu ka 
tago Sanca oo aado Xadramuut, isagoon ka yaabayn Eebe mooyee iyo Waraabaha Adhigiisa, waxaase 
tihiin Qoom deg dagi. Al-Baqarah (213-214). 



215. waxay ku warsan maxay 
bixiyaan, waxaad dhahdaa waxaad 
bixisaan oo khayr ah waxaa mudan La- 
bada waalid, qaraabada, Agoonta, Ma- 
saakiinta iyo Socdaha Waxaad fashaa- 
na oo khayr ah Eebe waa ogyahay. 



216. waxaa laydinku waajibiyey Da- 
gaal idinkoo neceb, waxaa laga yaabaa 
inaad nacdaan wax, isagoo khayr idiin 
ah, waxaana laga yaabaa inaad jeclaa- 
taan wax isagoo shar idiin ah, Eebaa 
wax og idinkuse ma ogidin. 









Waa in wax la sadaqaysto waxna la baxsadaa Dadkana loo naxariisto gaarahaan labada Waalid, qaraa- 
bada, agoonta, Masaakiinta iyo Dadka musaafurka ah, Diinta Islaamkuna waa Diin naxariis iyo xidhiid- 
hin, waana inay saas gartaan Muslimiintu kuna dhaqmaan, tan kale waxaa lagu waajib yeelay Muslimiin- 
ta inay Jidka Eebe ku dagaallamaan, maxaayeeley waxaa loo baahanyahay Caddaalad, Nabadgalyo, 
Sinaan iyo Barwaaqo kuwada noolaansho intaasna waxaa laga helaa Diinta Islaamka sida ka muuqatay 
socodka Taariikhda, saas darteed ciddii ka hortimaada socodkaas waa in laga leexiyo, tanse la dhaho 
Jahaadku ma isdaafacbaa mise waa weerer waa ruuxaan garanin Macnaha Jahaad, Jahaadkuna waa ka 
guda waynyahay Dagaal, oo waxaaba jira Jahaad aan Dagaal ahayn, waana arrin Cadawga islaamku 
keeneen, Muslimiintuna qaarkeed si niyad sami ah ugu kala Jabeen iyagoo fili inay Diinta daafici 
jahaadkuse waa ka waasacsanyahay Difaac iyo Weerer, halkanna kuma faah faahin karro. 
Al-Baqarah (215-216). 



217. waxay ku warsan Dagaalka Bis- 
ha xurmaysan (Rajab iyo wax la mid 






43 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 mm 



m$& 



ah) waxaad dhahdaa dagaalku dhexdii- 
sa waa waynyahay, ka celinta Jidka 
Eebe iyo ka Gaalowgiisa iyo Masaajid- 
ka xurmeysan iyo ka bixinta ehelkiisa 
yaase kaga wayn Eebe agtiisa, Gaa- 
laynta Dadka yaana ka wayn Dilka, 
kama tagaan gaaladu inay idinla da- 
gaalamaan intay idinka celiyaan Diin- 
tiinna hadday karaan,ruuxii ka ridooba 
Diintiisa oo dhinta isagoo Gaal ah ku- 
waasi waa kuwa buray camalkoodu ad- 
duun iyo aakhiraba kuwaasina waa 
Naarta Ehelkeeda,wayna kuwaari 
dhexdeeda. 

218. kuwa rumeeyey Xaqa iyo kuwii 
Hijrooday ee ku jahaaday Jidka Eebe 
kuwaasi waxay rajayn naxariista Eebe, 
Eebana waa dambidhaafe naxariista. 









Diinta Islaamku ma aha Diin dagaal iyo Dhiigdaadis, hase yeeshee ma aha Diin dulli iyo xadgudub iyo 
gardarro qaadan iyo in lagu soo duulo xeradeeda, illeen waa dullowday ummad loogu soo duulay 
Gurigeedee, tan kale Gaalnimada yaa ka weyn bilaha Xurmada leh oo la dagaalamo, Gaalana ma dayso 
Muslim intay ka gaalayso hadday karaan, waana cid khasaartay oo ehelu Naar ah cid Gaalnimo ku 
dhimatay (Eebaa laga magangalaye) waxaase khayr iyo naxariis rajayn kuwa Xaqa rumeeya ee xumaanta 
ka fogaada Jidka Eebana ku Jahaada. Al-Baqarah (217-218). 



219. waxay ku waydiin Khamrada iyo 
Qamaarka waxaad dhahdaa waxaa ku 
sugan dhexdooda Dambi weyn, iyo wax 
Nacfi ah dambigooda yaana ka weyn 
nacfigooda, waxayna kuwaydiin maxay 
bixiyaan, waxaad dhahdaa (bixiya) 
saa'idka, saasuuna Eebe idinku cad- 
dayn aayadihiisa waxaadna mudanti- 
hiin inaad fikirtaan. 






220. adduun iyo aakhiraba (inaad ka 
fikirtaan) waxayna ku waydiin agoon- 
ta, waxaad dhahdaa wanaajintooda 
yaa khayrbadan, haddaad dheehdaana 
waa Walaalihiin, Eebana waa ogyahay 
cidda wax fasaadin iyo kan hagaajin, 
haduu doono Eebana wuu idin dhibi 
lahaa,Eebana waa adkaade falsan. 



j^>^^fofffe^V^uiSij 



44 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 2 



W 



itfiWiVA 



Khamradu waa wax xun siduu garan ruuxii Caqli leh, maxaayeelay waxay ka qaaddaa ruuxa garaadka oo 
Dadku kaga duwanyahay Xoolaha, Diinta Islaamkuna waa reebtay Cabbideeda inkastoo tartiib tartiib 
loo xaraamyeeley, sidoo kale waxaa xaaraan ah Qamaarka oo ah Cunid Xaq daro ee Xoolo Dad kale 
taasina kuma banaana Diinta Islaamka waana in la fikiraa oo wax la gartaa, lana sadaqaysto gaar ahaan 
dheeraadka'laguna dadaalo dhaqaalaynta Agoonta haddaad dheehdanna dhib kuma jiro'isagoo Eebe 
kala ogyahay kan wax hagaajin iyo kan fasaadin. Al-Baqarah (219-220). 



221. ha guursanina Haweenka mush- 
rikaadka ah, intay ka rumeeyaan, ad- 
doon rumaysan xaqa yaa ka khayr roon 
mid mushrikad ah (Eebe la wadaajisay 
cibaada) haba idin yaabgaliso, hana u 
guurinina ragga mushrikiinta ah intay 
ka rumeyn, addoon rumeeyey xaqa yaa 
ka khayr badan mid mushrik ah haba 
idin yaab galiyee, kuwaasu waxay idiin 
ku yeedhi Naarta, Eebana wuxuu idiin 
ku yeedhi Janno iyo Dambidhaaf idin- 
kiisa, wuxuuna u caddayn aayaadkiisa 
Dadka si ay u xusuustaan. 

222. waxay ku waydiin Caadada (Ha- 
weenka) dheh waa dhib (wasakh) ee ka 
fogaada meeja Caadada, hana u dha- 
waanina intay ka daahir noqon, mar- 
kay daahir noqdaan uga taga meejuu 
idinfaray Eebe, Ilaahaynna wuxuu jece- 
lyahay kuwa toobadda badan, wuxuuna 
jecelyahay kuwa isdaahiriya. 

223. Haweenkiinnu beerbay idiinyi- 
hiin ee ugutaga beertiinna saad doon- 
taan «oo bannaan»,una hormarsada 
naftiinna «wanaag» Eebana ka 
dhawrsada,ogaadana inaad la kulmay- 
saan Eebe una bishaaree Muminiinta. 






' ''lit t * S \* & i sfc"'\ 
\jA&\j 4b\ \jl>\j )w*)f lyJaj 



Gaaladaan Kitaab lahayn waxaa xaaraan ah in lays guursado'Gaaloodhanna waa ka reebantahay Hawee- 
nay Muslim ah, Haweenkana waa inaan loo tagin waqtiga Caadada'illeen waa xaaraane, waxaase xalaal 
ah Meeja Eebe xalaaleeyey markay daahir noqdaan. haweenkuna waa beer oo kale. Waana in looga tago 
meeja Eebe banneeyey. wanaag iyo khayrna la hormarsado lana ogaado in Eebe lala kulmi'lagana 
dhawrsada'loona bishaareeyo Mu'Miniinta. Al-Baqarah (221-223). 



224. ha uga yeelina Eebe kabdhood 
dhaartiinna adinkoon samo falayn oo 



&*£& 



&&\\£%'& 



45 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 &mm 



dhawrsanayn, oo hagaajineyn Dadka 
dhexdiisa, Eebena waa maqle wax og. 

225. idiin ma qabanayo Eebe dhaar 
qasad la'aaneed, wuxuuse idiin qaban 
waxay kasbatay quluubtiinnu,Eebana 
waa dambi dhaafe dul badan. 

226. kuwa ka dhaarta Haweenkooda 
(tan iyo muddo) waxaa la sugi afar bi- 
lood,hadday ka noqdaanna Eebe waa 
dambi dhaafe naxariista. 

227. hadday goostaan furidna Eebe 
waa maqle oge ah. 

228. Haweenka la furayna waxay sugi 
naftoodu saddex daahir, mana u ba- 
naana inay qariyaan waxa Eebe ku 
abuuray Makaankooda hadday yihiin 
kuwo rumeeyey Eebe iyo Maalinta 
dambe.Ragoodaana ku xaq badan soo 
celintooda arrintaas (cidadaas dhexdee- 
da) hadday doonaan wanaag, Haween- 
kuna waxay leeyihiin wax la mid ah 
waxa korkooda ah si fiican, Raggase 
waxaa ugu sugnaa korkooda Darajo 
(Dheeraad) Eebana waa adkaade 
falsan. 






2-gy>ws 






j^t fc^'f .' >* t' 



Ma haboona in Eebe si fudud loogu dhaarto had iyo jeer iyo inaan wanaag la falin, dhaartiise Carrabku 
xado Eebe uma qabto, waxaase laysu qaban tan la niyoodo, kuwa ku dhaarta inay taabanayn Haween- 
kooda waxaa la sugi afar bilood : Hadday oofiyaan waa wanaag, haddii kale waa inuu furo, Haweenka la 
furana waxay tirsan seddex daahirnimo iyagoon qarinayn waxa uurkooda ku jira wayna isku xaqleeyihiin 
labada dhinac inkastoo tan raggu badantahay. Al-Baqarah (224-228). 



229. furiddu waa labo jeer, intaas ka 
dib ama waa haysasho fiican, ama sii 
dayn fiican, mana bannaana inaad ka 
qaadataan waxaad siiseen wax, inay ka 
cabsadaan inayan oogin xuduudda 
Eebe Mooyee, haddaad ka cabsataan 
inayan oogin xuduudda Eebe wax dhib 
ah ma saarro korkooda waxay isku fura- 
to, taasi waa xuduudda Eebe ee ha tal- 
laabina ruxii tallaaba xuduudda Eebe 
kuwaasi waa daalimiinta. 






46 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 2 



SSIU85 



230. hadduu furo uma banaana kadib 
intay ka guursato Nin kale, hadduu 
(kaasi) furana dhib ma saarra hadday is 
Ceshadaan (Isguursadaan) hadday u 
malayn inay oogixuduudda Eebe, taasi 
waa xuduudda Eebe wuxuuna u cadd- 
ayn ciddii wax og. 






Guurka waxaa looga danleeyahay in lagu dhiso Guri fiican oo ka abuurmo Qoys wanaagsan, Islaamkuna 
ma jecla in la dumiyo Gurigaas, saas darteed yuu furitaanku u noqday wax Eebe u cadhoodo, hayeeshee 
hadduu noqdo lagaMa maarmaan waa in si quruxsan laysu furaa, Xoolo xaq darrana la kala cunin, 
waxaana roon inuusan israacinin Dalaaqaha, waxaa laga yaabaa in wax dib ka soo cusboonaadee, inay 
Haweenaydu Xoolo ku gadato Dalaaqdana waa banaantahay, mar hadday Dalaaqdoo dhan ku kala 
tagaanna ma banaana inay isa soo ceshadaan haddaan nin kale guursan oosan furin, kaasoon maxlal 
ahayn. 

Anas Binu Maalig waxaa laga wariyey inuu yidhi : Ninbaa yimid Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wuxuuna yidhi Rasuulka Eebow wuxuu sheegay Eebe furidda laba jeer ee aaway tii 
Seddexaad wuxuuna yidhi: Haysasho fiican ama siidayn fiican. Al-Baqarah (229-230). 



231. haddaad furtaan Haweenka oy 
gaadhaan mudadooda u haysta si fiican 
ama u siidaaya si fiican, hana u haysa- 
nina inaad dhibtaan si aad u xadgudub- 
taan, ruuxii fala sidaas wuxuu dulmiyey 
naftiisa, ee ha ka yeelina aayaadka 
Eebe jees jees, xusuustana Nicmada 
Eebe ee korkiina, iyo wuxuu ku dejiyey 
korkiina oo Kitaab iyo xigmad ah 
(Sunnada) wuu idinku wacdoon Eebe 
Quraanka, ee ka dhawrsada Eebe, 
ogaadana in Eebe wax kasta ogyahay. 

232. haddaad furtaan Haweenka oo 
ay gaadhaan mudadooda ha u diidina 
inay guursadaan nimankooda hadday 
raalli isu noqdaan si fiican, arrintaasu 
waa mid la idinku waanin ciddii idinka 
mid ah oo rumayn Eebe iyo Maalinta 
dambe, saasaana idiin waanaagsan oo 
idiin nadiifsan, Eebana waa ogyahay 
idinkuna ma ogidin. 



r 7>*4f»: 






Xaq ma aha mana habboona in Haweenka la dhibo,waa in si fiican laysu qabaa ama sifiican loo kala tago. 
mase banaana in loo xajisto si loo dhibo^saasina waa dacati iyo gardarro iyo ku ciyaarid aayadaha 
Eebe 5 waana inaan la halmaamin Nicmada Eebe oo ah Quraanka iyo Sunada Nabiga 'waana in xumaanta 
laga dhawrsado'mar hadday laba mux is furaana ma habboona in la cidhiidhyo Haweeneyda loona diido 
inay guursato Ninkay isku raalli noqdaan, waxaana arrintaas loo sheegi ciddii xaqa rumeysay, Eebe iyo 
Qiyaamada. Al-Baqarah (231-232). 



47 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 wzm 



m\%& 



233. Waalidaadka (Hooyooyinku) 
waxay nuujin Caruurtooda Labo Sano 
oo dhamaystiran Cidii doonta inay taa- 
myeesho nuugidda, kan wax loo dha- 
layna waxaa saaran Cunadooda iyo 
arradbaxooda si fiican lagumo dhibo 
naf waxayna awoodin laguma dhibo 
Hooyo llmaheeda dartiis (lamana dhi- 
bo) aabo ilmihiisa dartiis, kan wax 
dhaxlaya waxaa saaran taasoo kale, 
hadday doonaan gudhin iyagoo raali 
ah iyo wadatashi dhib ma saarra kor- 
kooda, haddaad doontaan inaad ka 
nuujin dalabtaan Caruurtiina (Hawee- 
nay Kale) dhib korkiinna ma saarra 
haddaad udhiibtaan waxaad bixinay- 
saan si fiican, ka dhawrsada Eebe, 
ogaadana in waxaad camalfalaysaan 
Eebe arko. 






Nuujinta Ilmaha waa arrin muhiim ah oo loo baahanyahay inay Hooyadu fasho hadduusen jirin wax 
garowsha ah, aabahana waxaa saaran masruufka iyo arrad baxa Hooyada, iyadoo Eebe cidna ku masha- 
qaynin wuxuusan karin, markastooy isku ogolaadaan in la gudhiyana waxba kuma jabna haddaan 
Hooyo, aabe iyo ILmaha midna lagu dhibayn, hadday cid kale nuujiso dhib ma leh haddii si fiican 
xuquuqda laysu siiyo, iyadoo Eebe laga dhawrsan'lana ogyahay in Eebe arko waxa la fali. Nabiguna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wax ma xaaraanyeesho nuugidaan labo Sano dhex- 
deed ahayn. Al-Baqarah (233). 



234. kuwa la oofsado (Dhinto) oo 
idinka mid ah oo ka taga Haween 
waxay sugi (Ciddo) naftoodu afar bi- 
lood iyo toban bari, markay gaadhaan 
mudadoodana wax dhib ah idinkama 
saarra waxay ku falaan naftooda si fii- 
can, Eebana waxaad falaysaan waa 
ogyahay. 

235. dhib (dambi) korkiinna ma aha 
waxaad sarbeebtaan oo hadal Haween 
ah (doonid) ama aad ku qarisaan 
naftiina,Eebe waa ogyahay inaad shee- 
gaysaan Haweenkaas, laakiin hawgu 
yaboohina qarsoodi inaad dhahaysaan 
hadal fiican mooyee, ha goynin (ha u 
qasdina) xidhidda guurka intuu ka 
gaadho Kitaabku « ciddu » Waqtigooda 
ogaadana in Eebe ogyahay waxa naftii- 



' m >'\'\'\'*\'l" >'>$-"A* -t 



48 



Suurat Al-Baqarah 



juz* 2 &mm 



w§&& 



na ku sugan ee ka digtoonaada, ogaa- 
dana in Eebe dambi dhaafe dulsan 
yahay. 

236. dhib ma saarro korkiinaa had- 
daad Haweenka furtaan idinkoon taa- 
ban ama u qadarin meher, ugu deeqa 
kii hodona qaddarkiisa kan cidhiid- 
hyanna qaddarkiisa, waa raaxayn wa- 
naag ah oo xaq ku ah kuwa dhawrsada. 






Waxaa Eebe jideeyey in Haweenka laga dhinto sugaan muddo ah afar Bilood iyo Toban Bari'markay 
muddadaas dhameystaana waxba korkooda ma aha hadday Guursadaan si wanaagsan, mudadaas ay 
cidadda ku jirtonna ma haboona in guur loo caddeeyo si dul mar ah mooye, mana aha in guurkooda la 
goosto intay muddadu ka dhamaan, tan kale haddii la furo Haweenay aan la taaban meherna loo sheegin 
wax meher ah ma waajibayo'wuxuuse bixin mutco gacan maris uun iyo awwodiis, waana arrin xaq ah, 
waxaana sugnaaday : inayna banaanayn inay Haweeney xaqa rumeysan isubasaasiso qof saddex Maal- 
mood wax kabadan, Ninkeeda oy afar bilood iyo Toban bari u tirsan mooyee. Al-Baqarah (234-236). 



237. haddaad furtaan Haweennka 
taabasho ka hor idinkoo wax (Meher 
ah) u qaddaray waxay mudan kala 
badhka waxaad qaddarteen, inay ca- 
fiyaan mooyee ama uu cafiyo midka 
gacantiisu xidhidda nikaaxu ku jiro, 
(waa ninka ama waliga) haddaad 
iska cafisaan yaa u dhowse dhawrsa- 
shada, hana halmaamina fadliga 
(dheeraadka) dhexdiina ah, Eebana 
waxaad camalfalaysaan wuu arkaa. 

238. xifdiya (ilaaliya) Salaadaha iyo 
Salaadda dhexe (sharafta badan) (Ca- 
sarka) una istaaga dar Eebe idinkoo 
adeeci, (khushuuci). 

239. haddaad cabsataan Tukada idin- 
koo lug ah ama saaran gaadiid, mar- 
kaad aamin noqotaan xusa Eebe siduu 
idiin baray waxaydaan aqoonin, (caadi 
u tukada). 






fa$'\}j&^$&\& [fe£ 









Haddii la furo Haweeney aan la taabanin Meherna loo sheegay waxay mudan meherka nuskiis. inay 
cafido ama ninku cafiyo intakale ama Waligeedu cafiyo mooyee. inaan wanaaga la halmaamin yaana 
khayrku ku jiraa. ileen Eebe waa waxwalba arkee. tan kale waa in Eebe lagu Xidhnaado. Saladdana la 
ilaaliyo gaarahaan saladda Casar. Eebana si dhab ah loo adeeco. haaddii cabsi iyo dagaal jirana waaxaa- 
loo tukan sidii fududaata. marka la aamin noqdana waaxaa loo tukan sicaadi ah. waxaa sugnaatay in = 



49 



Suurat Al-Baqarah 



j UZ ' 2 (mm 



wtim 



= Nabigu (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa hayeelee) yidhi: Maalintii (godka) waxay naga shuqliyeen 
salaaddii dhexe (sharafta lahayd) casarka,Eebe ha ka buuxiyo quluubtooda iyo guryohooda Naar. 
wuxuuna tukaday Maqribka iyo cishaha dhexdooda. Waxaa wariyay Bukhaari iyo Muslin iyo kuwakale. 
Al-Baqarah (237-239). 



240. kuwa la oofsado (dhinto) idinka 
mid ah kana taga Haween dardaaranka 
Haweenkoodu waa u raaxayn tan iyo 
Sano iyagoon la bixinayn, haddayse 
baxaan dhib (Dambi) ma saarra kor- 
kiinna waxay ku falaan naftooda oo 
wanaag ah, Eebana waa adkaade 
falsan. 






24 1 . kuwa la furo waxaa u sugnaaday 
gacan maris (Mataac) si fiican, waxay- 
na ku tahay Xaq kuwa dhawrsada. 

242. saasuuna Eebe idiinku caddayn 
aayaadkiisa inaad kastaan darteed. 

243. ka warran (warkoodu ma ku soo 
gaadhay) kuwii ka baxay guryahooda 
iyagoo kuman ah digtooni geeri dar- 
teed, markaas ku yidhi Eebe dhinta, 
soona nooleeyey, Eebana waa saaxibul 
fadli (dheeraad) Dadka korkiisa, Dad- 
ka badankiisuse kuma mahdiyaan. 






244. ku dirira Jidka Eebe, ogaadana in 
Eebe maqli oo ogyahay. 



Zj?4&\ y \jj£\j ^\,y^M <4 i>i^j 



245. waa kuma kan amaah fiican gas- 
han Eebe, oo uu u laban laabo, Laban 
laab badan, Eebana wuu ku cidhiid- 
hiyaa Rizqiga oo u waasiciyaa (Cidduu 
doono) xaggiisaana loo celiyaa Dadka. 






Haweenka laga dhinto waa in loo naxariisto, gurigana laga bixinin'tan iyo sano, intaas ka dibna siday 
rabaan oo wanaag ah hadday falaan xumaan ma leh, sidookale tan la furo waa in la gacan mariyo'illeen 
way barakaceene. Geeri laga cararana wax ma tarto'Eebana wax walba waa awoodaa, ee waa in jidka 
Eebe lagu Jahaadaa Sadaqo iyo wanaagna la hormarsadaa si Eebe Laab laab iyo wanaag inoogu abaal 
mariyo'illeen Eebaa wax u quudiya cid walba siduu doonee, waxayna ku tusin isu naxariisashada iyo Eebe 
ku xidhnaanta Wanaageeda. Al-Baqarah (240-245). 



50 



Suurat Al-Baqarah 



juz' 2 mm 



246. ka warran (warkoodu ma ku soo 
gaadhay) Madaxdii Bani Israa'iil Muu- 
se ka dib markay ku dheheen Nabigoo- 
dii Noo soo bixi Malig (xaakim) oon ku 
dagaallanno Jidka Eebe, wuxuuna yid- 
hi armaad mudantihiin haddii laydinku 
faralyeelo Dagaalka inaydaan dagaal- 
lamin, waxayna dhaheen maxaanaan 
ugu dagaalamayn Jidka Eebe isagoo 
nalaga bixiyey guryahannagii iyo Ca- 
ruurtannadii (Wiilashannadii) markii 
lagu faralyeelay korkooda Dagaalkii 
wey jeedsadeen, in yar oo kamid ah 
mooyee, Eebana waa ogyahay 
daalimiinta. 

247. wuxuuna ku yidhi Nabigoodii 
Eebe wuxuu idiinku bixiyey Dhaaluut 
Malig (Xaakim), waxayna dheheen sidee 
ugu ahaan xukun korkannaga annago 
ka mudan Xukunka aan lana siinin 
Xoolo Waasac ah (Badan) wuxuuna 
yidhi (Nabigii) Eebe wuu u doortay 
Korkiinna wuxuuna u siyaadiyey Waa- 
sacnimo Cilmi iyo Jidh (Xoog) Eebana 
wuxuu siiyaa Xukunkiisa Cidduu 
doono, Eebana waa Deeqbadane og. 









Waxay Caddayn aayadda hore lagama maarmaanimada in si isku duuban loo dagaallamo iyo hogaan 
toosan oo isku mid ah'waana waajib marka lagu dulmiyo oo guryahaaga iyo Caruurtaada lagaa Eryo, 
mana banaana Cabsidu markaasoo kale'Tan kale ciddii toosan oo Cilmina leh Caafimaadna qabta yaa 
mudan inay wax hogaamiso ee shardi ma aha inuu Xoolo badanyahay siday maleeyeen Dadka qaarkiis, 
Xaalkuse waa akhlaaq iyo Eebe u dhawaansho. Al-Baqarah (246-247). 



248. Nabigoodii wuxuu ku yidhi ca- 
laamadda Xukunkiisu waa inay u ti- 
maado taabuud (sanduuq) oy ku jirto 
xasiloonida Eebihiin iyo wax ka soo 
hadhay waxay ka tageen ehelkii Muuse 
iyo ehelkii Haaruun oo Mala'igtu xam- 
baari arrintaasna calaamaa idiinku su- 
gan haddaad tihiin Mu'miniin. 

249. markuu la baxay Dhaaluut As- 
kartii wuxuu yidhi Eebe wuxuu idinku 
imtixaami Wabi ee ciddii ka cabta iga- 






!£ **Tf *.1 



&\^£j l J £ iL^->J \ &J U» J^-^ ^* 



51 



Suurat Al-Baqarah 



juz< 2 mm 



WM& 



mid ma aha, ruuxaan wax ka dhadha- 
minna waa iga mid mux ku qaata ga- 
canta qaadasho mooyee, waxayna ka 
cabbeen xaggiisa wax yar mooyee mar- 
kuu tallaabay isaga colkii rumeeyay la 
jiray, waxay dhaheen awood uma lihin 
Maanta Jaaluud iyo colkiisa, waxayna 
dhaheen kuwii yaqiinsanaa inay la kul- 
mi Eebbe badanaa intay koox yari ka 
adkaatay koox badan idinka Eebe, ilaa- 
hayna wuxuu la jiraa kuwa Samra. 



**.\ ^ *As ^ -Ifli- ^ t >' 






>4^3 



Aayadahan iyo kuwii ka horreeyeyba waxay ka warrami xaalkii Banii [sraa'iil Muuse kadib, iyo Qisadii 
Dhaaluut oo hogaaminayey iyo Jaaluud oo Col Gaalo ahaa watay, waxaana Calaamadda wanaaggiisa ka 
mid ahaa in Eebe u soo celiyey Sanduuq Malaa'igo xambaarsantahay oy ku sugantahay wax ka soo 
hadhay Muuse iyo Haaruun, wuxuuna Dhaaluut u caddeeyey Colka in Biyo lagu intixaami ciddii cabtana 
ayna ka mid ahayn, kan Cabbina ka midyahay, intii badnaydna cabtay oo khilaaftay amarkii'waxayna ku 
calaacaleen inayn awood u lahayn Jaaluud iyo colkiisa'kuwiise xaqa rumeeyey waxay dheheen imisaa cid 
yari mid badan ka adkaaday idanka Eebe. Al-Baqarah (248-249). 



250. markay u soo muuqdeen Jaaluud 
iyo Colkiisii waxay dhaheen 
Mu'miniintii Eebbow ku shub korkan- 
naga Samir, sugna Gomadahanaga 
noogana gargaar Qoomka Gaalada ah. 






251. markaasay (Mu'miniintii) ja- 
biyeen Gaaladii idinka Eebcwuuna di- 
lay Daawuud Jaaluud,wuxuuna siiyey 
Eebe Daawuud Xukun iyo xigmo (Na- 
binimo iyo Cilmi) wuxuuna baray 
wuxuu doono, hadayan jirin ku reebid- 
da eebe dadka qaarkood qaarka (kale) 
waxaa fasaadi lahaa dhulka hasayees- 
heeEebe waa fadli u saaxiib «u deeqe» 
caalamka. 






252. taasi waa aayaadka Eebe waana 
kugu akhriyaynaa si xaq ah. adiguna 
Waxaad kamidtahay kuwa la soo diray 
«Rasuulada»; 






52 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



I^ISS~ 



253. kuwaasu waa Rasuuladi Waana 
ka fadilnaa qaarkood qarka (kale) 
waxaa ka mid ah kuwo la hadlay 
Eebe^wuuna koryeelay qaarkood dara- 
jooyin. waxaana siinay Ciise Binu Ma- 
ryama xujooyin, Waxaana ku xoojinay 
ruuxdii dahirka ahayd Malaku Jibriil. 
haduu Ebe doono ismalaayeen kuwii 
ka dambeeyay intay u timid xujooyin 
kadib. laakiin way is khilaafeen waxaa 
ka Midah mid rumeeyay (xaqa) waxana 
kamidah mid ka gaaloobay. haduu Ebe 
doonana isma laayeen. laakiin Eebe 
wuxuu falaa wuxuu doono. 

Waxay ku tusin aayaddu sugnaanshaha Mu'miniinta iyo sida Eebe ugu gargaaray, Nabi Daa'wuudna u 
sharrifay una dilay Jaaluud, xigmada Eebana waxaa ka mid ah in qaarkood qaar lagu celiyo, Rasuulada 
Eebana qaarbaa qaar ka fadilan, sida Nabiga Muxamed a iyo Nabi Muuse iyo Nabi Ciise. Al-Baqarah 
(250-253). 









254. kuwa (xaqa) rumeeyow nafa- 
qeeya (bixiya) waxaan idinku arzuqnay 
qaarkood ka hor Imaatin maalin 
(Qiyaamada) oon gadasho jirin iyo 
saaxiibtinimo iyo shafeeco (midna) 
Gaaladuna iyaga unbaa daalimiin ah. 

255. Eebe Ilaahaan isaga ahayn ma 
jiro, waana Eebaha Nool, Khalqigana 
maamula, Ma qabato Lulmo iyo hurdo 
(midna) wuxuuna iska leeyahay waxa 
Samooyinka ku sugan iyo Dhulka, waa 
kuma kan ka shafeeci agtiisa (Eebe) 
idankiisa mooyee, wuxuu ogyahay 
(Eebe) waxa Dadka hortooda ah iyo 
waxa ka dambeeya mana koobaan wax 
Cilmigiisa ah, wuxuu Eebe doono 
mooyee, wuuna u waasacnoqday kursi- 
giisu Samaawaadka iyo Dhulka, mana 
Cusleeyo ilaalinteedu, Eebana waa sar- 
reeye wayn. 

Aayadda hore waxay sugi inay habboontahay in wax wanaagsan la hormarsado Qiyaame ka 
hor'maxaayeelay waa Maalinaan Ganacsi iyo Saaxiibtinimo iyo Shafeeco midna jirin Cid Eebe shafeeco u 
idmo mooyee, Gaalana iyaga unbaa daalimiin ah, tan kale Aayadda dambe waxaa la dhahaa aayatulkursi 
waxayna ka mid tahay aayadaha Quraanka u weyn, waxaana fadligeeda ku soo arooray Xadiithyo 
badan 'waxaana ka mid ah. In Nabigu warsaday Ubayi Binu Kacab aayaddee u weyn Quraanka oo uu 
yidhi: Eebe iyo Rasuulkiisaa og markuu ku Cel celiyeyna uu yidhi: Aayatul kursi, markaas Nabigu 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) yidhi ha kuu shifoobo Cilmigu abaa Mundirow. 
Waxaa wariyey Imaam Axmed. 

Waxayna kulansatay aayaddu Toban arrimood oo Muhiim ah oos garan Ciddii aad u fiirisa oo fahmida. 
Al-Baqarah (254-255). 






53 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



mm 



256. Igraah (Qasab) ma aha Diinta 
galideedu, Hanuunku (Iimaanku) waa 
ka cadaaday (soocanyahay) Baadida 
(Gaalnimada) ruuxiise diida Dhaaquut 
(shayaadiinta iyo xuma fare wixii ah) 
oo rumeeya Eebe wuxuu qabsaday xad- 
hig (guntay) sugan oo adag (Islaamka) 
oon go'ayn, Eebana waa maqle og. 

257. Eeba waa u gargaaraha kuwa ru- 
meeyey xaqa, wuxuuna ka bixiyaa 
mugdiga (Gaalnimada) una bixiyaa 
Nuurka (iimaanka),kuwa Gaaloobay- 
na gargaarahoodu waa Dhaaquut (Xu- 
maan fare) wuxuuna ka bixiyaa Nuur- 
ka una bixiyaa Mugdiga (Gaalnimada) 
kuwaasina waa ehelka Naarta wayna 
ku waari dhexdeeda. 

258. ka warran (warkiisu ma ku soo- 
gaadhay) kii kula murmay Nabi Ibraa- 
him Eebihiis, (waa Namruud) in Eebe 
siiyey xukun markuu Nabi Ibraahim 
yidhi Eebehay waa Nooleeye Dile, mar- 
kaa yidhi (Gaalkii) amba waan noo- 
leeyaa oon dilaa, markaas Nabi Ibraa- 
him yidhi Eebe wuxuu ka keeni Qorax- 
da Bari ee ka keen Galbeed, markaasaa 
la wareeriyey (oo aamusay) kii gaaloo- 
bay, Eebana ma hanuuniyo Qoom daa- 
limiin ah. 









s> fi." 






Cidna xoog iyo Qasab Diinta Qalbigiisa laguma galiyo illeen Xaqu waa Cadyahaye, ruuxiise raaca Diinta 
Islaamka ee Xaqa ah wuxuu qabsaday Xadhig adag oon go'ayn'Eebana waa gargaaraha Mu'miniinta 
hanuuniyana, Shaydaanna waa gargaaraha Gaalada, sida Namruudkii la dooday Nabi Ibraahim markuu 
kibray oo isla weynaaday sheegtayna awood markii dambase Ceeboobay oo Wareerey oo Hadli waayey, 
saasina waa Caadada Gaalada iyo Xumaan farayaasha, wax nooleys iyo Dilse ma aha wuxuu sheegtay oo 
ah inuu labo nin MiDna Gawraco midna siidaayo, Ciddii awood ku faanta wax ha ka badasho Xukunka 
Eebe iyo Khalqigiisa, Mana jirto. Al-Baqarah (256-258). 



259. ka warran kii maray magaalo iya- 
doo la duntay darbigeedii (oo cidla ah) 
markaas yidhi sidee Eebe u nooleyn mi- 
dan dhimasho (kharaab) kadib mar- 
kaasaa Eebe dilay Boqol Sano (qadar- 
keed) markaasuu soo bixiyey wuxuuna 
ku yidhi imisaad nagaatay adigoo 
mayd ah, uuna yidhi waxaan nagaaday 






54 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



w$&& 



maalin ama maalin qaarkeed, uu kuna 
yidhi (Eebe) waxaad nagaatay Boqol 
sano : ee day Cuntadaada iyo Cabidaa- 
da, oon doorsoomin, day Dameerkaa- 
ga waxaan kaaga yeeleynaa calaamo 
Dadka, day Lafaha sidaan u sooko- 
ryeeeleyno (u nooleyn) una huwinayno 
Hilib markuu u cadaaday xaalku 
wuxuu yidhi waxaan ogahay in Eebe 
wax walba karo. 









Waxaa la wariyey in Nin la dhihi jirey Cuzayr uu maray Magaalada Baytul Maqdis oo la kharribay, 
markaas yidhi sidee Eebe u noolayn Kharaab kadib, markaas Eebe dilay soona nooleeyey mudo kadib, 
tusayna Qudrada Eebe iyo siduu wax u nooleeyo, Awooda Eebana ma aha wax la shakiyo ama lafogeysto, 
Cidda Xaqa rumeysana waxaa looga baahanyahay u hogaansanka Eebe kor iyo Hoosba illeen waa wax 
walba karee. Al-Baqarah (259). 



260. Xusuuso markuu yidhi Nabi 
Ibraahim Eebow i tusi sidaad u nooley- 
so waxa dhinta uuna yidhi miyaadan 
rumeynin (Xaqa) oo uu yidhi waan ru- 
meeyey laakiin (waxaan doonay) inuu 
xasilo qalbigaygu markaas (Eebe) yidhi 
qaad afar shimbirood una iil xagaaga 
(JarJar) kadibna yeel Buur kasta qayb 
ka mid ah, markaas u yeedh waykuu 
imaan iyagoo ordi, ogoowna in Eebe 
adkaade Falsan yahay, 

26 1 . kuwa ku bixiya Xoolahooda Jid- 
ka Eebe waxay la midyihiin Xabbad 
(Masago ah) oo bixisay Todobo Sa- 
buul, Sabuul kastana bixiyey Boqol 
xabbo Eebe waa u Laab laabaa (Ajirka) 
Cidduu doono Eebana waa Deeq 
badane og. 






Nabi Ibraahim wuu rumeysnaa awooda Eebe'wuxuuse u warsaday xaalkaas in limaanku u sii kordho, 
mase aha shaki siduu Nabiguba yidhi (Naxriis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) anagaa ka mudan 
Shaki (Nabi) Ibraahim markuu yidhi Eebow i tus saad wax u nooleyso. Bukhaari iyo Muslim, 
tan kale cidda wax wanaagsan hor marsata Eebe wuu u laab laabi ajirka sida xabbad Masago ah oo 
dhulka lagu riday oo soobixisa Sabuullo badan, waxaana Xadiith ku sugnaaday Ciddii ku baxsata nafaqo 
dheeraad ah Jidka Eebe waxaa loo laablaabi ilaa todobo boqol oo jeer. Ibnu Cabaasna wuxuu yidhi : 
Jahaadka iyo Xajku waxay dirhamka u laablaabaan ilaa Todobo Boqol oo jeer. Al-Baqarah (260-261). 



262. kuwa ku bixiya Xoolahoooda 
Jidka Eebe markaasna raacinin waxay 






55 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



w$& 



bixiyeen Manno iyo dhib waxay ku mu- 
dan ajrigooda Eebahood agtiisa, Cabsi- 
na korkooda ma ahaato, mana 
murugoon. 

263. hadal wanaagsan iyo dhaafid 
(Saamaxaad) yaa ka khayr badan Sada- 
qo uu raaco dhib, Eebana waa hodan 
dulbadan 

264. kuwa xaqa remeeyow ha ku buri- 
nina sadaqadiina Manno iyo dhib sida 
kan u bixiya xoolihiisa istuska Dadka, 
aan rumeynin Eebe iyo Maalinta aakhi- 
ro, wuxuuna la mid yahay sida Sallax 
korkiisa Carro tahay oo roob badan he- 
ley oo ka tagtay isagoo sibibiq ah (mad- 
han) ma karaan kuwaasu wax ka mid 
ah waxay kasbadeen (ajri kamahelaan) 
Eebana ma hanuuniyo Qoom gaalo ah. 



^jj^pjtj^ p4><S*\ *j\J^ \yuu\l* 






> ' '". >\ .y >'l y\" » ."> <" >'? y 



Wax bixinta iyo sadaqadu waa waxyaalaha waaweyn ee Diinta Islaamku Fartay, hasa yeeshee waa inaan 
sheeg sheeg iyo ku maneysi la raacinin, Sadaqaduna mar haday tahay dar Eebe oo istustus iyo dhib 
loo bixinin abaalkeedu waa Cabsi iyo Murugla'aan, haddaadan waxbixineynina waxaa wanaagsan hadal 
fiican'istustusna cidhibtiisu waa wax la'aan, Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
Wuxuu yidhi : Ma galo Jannada Caaqa (caasiga Waalidka) iyo ka wax ku manaysta (Dadka) iyo Khamri 
sameeye, iyo beeniyaha Qaddarka (Eebe) Waxaa wariyey Imaam Axmed. Al-Baqarah (262-264). 



265. kuwa ku bixiya Xoolahooda 
doonidda raalli ahaanshaha Eebe iyo 
yaqiinsi naftooda (Khayrka) waxay la 
midyihiin Beer ku taal meelsare oo he- 
ley Roob badan, oo markaas keentay 
Cunadeedii Laban laab hadduusan 
Roob - badan helinna uu helo Roob 
yar (Shuux) Eebana waxaad Camalfa- 
laysaan wuu arkaa. 

266. ma jecelyahay midkiin inay u 
ahaato Beer Timir iyo Canabyo ah oy 
dareeri dhexdeeda Wabiyaal oos ku 
leeyahay dhexdeeda wax kastoo Midho 
ah ayna hayso Da'weyni uuna leeyahay 
Caruur tabaryar oo markaas beertii 
Asiibto (ku dhacdo) Dabayl daran oo 
dab wadata ooGubatay Beertii Saasuu 
Eebe idiinku cadeeyaa aayaadkiisa si ad 
u fikirtaan. 












56 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



i^lliSS 



Dar Eebe oo wax loobixiyo waxay labanlaabtaa Camalka ajrigiisa, istus tuska iyo niyo xumiduna waxay 
gubtaa Camalka sida beerta aayaddu tilmaantay iyo siduu ugu baahanyahay Ninkii lahaa, waxaana 
sugnaatay in Macnaha aayaadan Cumar warsaday Asaxaabtii oy dhaheen Eebaa og, oos cadhooday 
yidhina dhaha ma naqaan ama waan naqaanaa'markaas Ibnu Cabbaas yidhi: Waa ruux carnal fiican 
falay oo Shaydaan duufsaday. Waxaa wariyey Bukhaari. Al-Baqarah (265-266). 



267. kuwa xaqa rumeeyow wax ka 
bixiya ka wanaagsan waxaad kasba- 
teen, iyo waxaan idinka soo bixinay 
Dhulka, hana u qasdina kan xun inaad 
wax kabixisaan, oo idinkuba aydaan 
qaadateen, inaad indho laabtaan 
mooyee, ogaadana in Eebe yahay Ho- 
dan la mahdiyo, 






% 9'* S > . > >* ' 









268. Shaydaanku wuxuu idiin yaboo- 
hi Faqri, wuxuuna idin fari xumaan, 
Eebana wuxuu idiinyaboohi dambi 
dhaaf iyo Fadli, Eebana waa waasac 
(Deeqdiisu) waxna og. 

269. wuxuu siiyaa xigmo cidduu doo- 
no, ruuxii la siiyo xigmona waxaa la 
siiyey khayr Badan, wax waantoobo 
oon kuwa Caqliga leh ahayna majiro. 



Aayaddan waxay fari in xoolaha xalaasha ee fiican wax laga bixiyo, oon ka xun loo soocin bixin iyo 
Shaydaanku ku cabsigalin Dadka Baahi iyo Faqri, Eebana u yaboohi dambi dhaaf iyo dheeraad, cidduu 
doonana uu siin caqli iyo xikmad uu wanaagga ku raaco, waana khayr iyo sharaf wayn, Rasuulkuna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Eebe wuxuu idiin qaybiyey Akhlaaqda 
siduu idiin ku qaybiyey Arzaaqda, Eebana wuu siiyaa adduun ruuxuu jecelyahay iyo miduusan jecleynba, 
mase siiyo Diinka miduusan jecleyn, ruuxuu siiyo Diin wuu jeclaaday... intuu ka dhaho, Ruuxii ka bixiya 
xaaraam, ama sadaqeeya lama aqbalo, haduu ka tagana wuxuu ku noqon Shay Naareed. 
Waxaa wariyey Imaam Axmed. Al-Baqarah (267-269). 







JbU'i 



270. waxaad bixisaan oo nafaqo ah 
(sadaqo) amaad ku nadartaan oo nadar 
ah Eebe waa ogyahay, daalimiinna gar- 
gaare uma sugnaanin. 



271. haddaad muujisaan Sadaqaadka 
waa fiicantahay, haddaadse qarisaan 
ood siisaan fuqarada yaa idiin khayr 
badan, wuuna asturi Eebe xumaantiina 
(Dambiga) Eebana waxaad falaysaan 
wuu ogyahay. 



>< 









57 



Suurat Al-Baqarah 



Juz A 3 



272. korkaaga ma saarra hanuunin- 
toodu, Eebaase hanuuniya cidduu doo- 
no, waxaad bixinaysaan oo khayr ah 
naftiinaa iska leh, umana bixisaan doo- 
nid Waji Eebe mooyee, waxaad bixi- 
saan oo khayr ahna waa laydiin oofin, 
idinkoon laydin dulmiyeyn. 






$Z&$py^ 



i\ 



Wixii Sadaqa ah oo la bixin ama wixii lagu nadro iyo carnal walba Eebe waa ogyahay, muujinta Sadaqa 
iyo Qarinteeduba waa banaantahay, waxaase khayr badan Qarinteeda, hanuunkana Eebaa 
haysta'Nabigana waxaan gaadhsiis ahaayn ma saarro wixii dar Eebe loobixiyaana Eebe wuu ka abaalma- 
rin, «waxaana Todobada la hadhayn ka mid ah Ciddii sadaqo qarsoon bixisa». 
Waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. Al-Baqarah (270-272). 



273. (waxaa muta Sadaqadaas) fuqa- 
rada lagu koobay Jidka Eebe (Jahaad- 
ka) oon karin inay dhulka ku safraan, 
wuxuna u malayn kaan ogayn Hodan 
dhawrsanaanta, waxaadse ku garan 
Calaamadooda, umana waydiiyaan 
Dadka ku celcelin waxaad bixisaan oo 
khayr ah Eebe waa ogyahay (oo ka 
jasayn). 



274. kuwa bixiya Xoolahooda Ha- 
been iyo Dharaarba qarsoodi iyo muu- 
qaalba waxay ku mudan ajirkooda Ee- 
bahood agtiis, Cabsina korkooda ma 
ahaato iyo murug midna. 



^J^^jJ^&^'Ptj 



Wax bixintu waa lagama maarmaan, Waajib ahaatayaa iyo siin kale ahaatayaaba, adaygeeda iyo ahmiya- 
deeda darteed ayuu Quraanku wax badan soo celceliyey, Nabiguna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wax badan u faray uguna hanuuniyey, taasina waxay ku tusin in Diinta Islaamku tahay 
Diin xidhidhin iyo taakulayn, sida Fuqarada aan Shaqaynayn, ee jidka eebe. Ku Jahaadi, cidna wax 
warsanin loona malaynayn Fuqaro, oyse ka muuqato dhibaato, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : ruuxii is dhawra Eebaa dhawra, ruuxii is hodanyeelana Eebaa 
hodmiya, ruuxii wax waydiista isagoo hanta wax la eg Shan Wiqiyadoodna wuxuu u waydiiyey Dadka Cel 
celin. Waxaa sheegay Imaan Axmed. Al-Baqarah (273-274). 



275. kuwa Cuna Ribada kama istaa- 
gaan (Qubuurahooda) siduu u istaago 
mid la dhici Shaydaan taabashadiis 
mooyee, waxaana ugu wacan arrintaas 
inay dhaheen Beecu (Gadashadu) waa 






58 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



ffi$SS& 



sida Ribada, Wuu baneeyey Eebe Beeca 
(Gadashada) wuxuuna xarrimay Riba- 
da, ruuxuu u yimaado waano Eebihiis 
oo reebtooma wuxuu mudan wixii ho- 
reeyey, amarkiisana waxaa (loo band- 
higi) Eebcruuxiise ku noqda (Ribada) 
kuwaasu waa asaxaabta (ehelka) Naar- 
ta wayna ku waari dhexdeeda. 

276. wuxuu tiraa Eebe Ribada wuxuu- 
na badiyaa (barakeeyaa) Sadaqooyin- 
ka, Eebana ma jecla Gaalnimo badane 
Dambi badan Dhammaantiis. 



&%y* Arts* 3 Ik/ ' p^-J fc-J * *b \ 



Diinta islaamku waa Diin fari Xalaal Cunka, Shaqada Fiican iyo istaakulaynta, mana ogola xaaraan 
Cunka, iskhayaamidda iyo Dulmiga, Ribaduna waa Xoolaha Dadkoo xaq darro iyo dulsaar lagu Cuno, 
waxaana lagu Ciqaabi Dhidhicid sida ruux waalan Qiyaamada, Cadaab iyo barako darro, illeen Eebe kala 
gadashaduu baneeyaa, Ribadana wuu xarimaa, mana aha siday Gaaladu sheegeen in Beeca iyo Ribadu 
isku midyihiin. Rasuulkuna (Naxariiis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Waxaan u i 
mid Habeenkii la dheelmay Qaar Calooshoodu tahay sida Guryo oo Abeesana dhexsocoto, waxaana 
dhahay waayo kuwaasi Jibriilow wuxuu yidhi: Kuwaasi waa kuwa Cuna ribada. 
Waxaa wariyey Imaam Axmed. 

Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi : Kuwa Cuna Ribada waxaa la soo bixiyaa Qiyaamada iyagoo Waalan oo 
Neefaysan. Al-Baqarah (275-276). 



277. kuwa rumeeyey xaqa, oo Camal- 
fiican falay, oo Oogay Salaadda, oo 
Bixiyey sakada waxay ka mudan ajir- 
kooda Eebahood agtiisa, wax cabsi ah 
iyo murugana korkooda ma ahaato. 



278. kuwa xaqa rumeeyow ka dhawr- 
sada Eebe kana taga waxa hadhay oo 
Ribo ah haddaad Mu'mintihiin. 

279. haddaydaan falin (sidaas) ogaa- 
da Dagaal Eebe iyo Rasuulkiisa, had- 
daad Toobad keentaanna waxaad lee- 
dihiin Raasamaalkii Xoolihiina, wax 
dulminmaysaan idinna laydin ma 
dulmayo. 

280. haddii la helo isagoo caydh ah 
(kan wax laguleeyahay) ha la sugo intay 
uga fududaato, haddaad sadaqaysa- 
taan (ka saamaxdaan) yaa idiin khayr 
badan haddaad ogtihiin. 






f^ 






j£S£o\*m£ 




59 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



w$& 



281. kana dhawrsada Maalinta lay- 
diin soo celin Eebe, kadibna qof walba 
loo oofin waxay kasbatay, lamana 
dulmiyo. 






Ciddii xaqa rumeysa oo camalfiican la timaada, Salaad'Zako iyo Wanaaga kalaba wuu ka helaa abaalkii- 
sa fiican Eebe agtiisa, isagoon Cabsi iyo murugo arkayn Ribadana saan horay u soo sheegnay waa carnal 
xun iyo kasab xaaraan ah'mudanna in laga dheeraado, ciddii fashana ha u darbado dagaalka Eebe iyo 
Rasuulkiisa, maxaadse u malayn cid Eebe iyo Rasuulkiisu la dagaalameen. 

Ibnu Cabaas wuxuu sheegay in kan cuna Ribada lagu dhihi Qiyaamada: u qaado hubkaaga Dagaal. Eebe 
Ribaduna waa irrido badantahay, waana masalooyinka aad u adag oy waajibtahay dadaal iyo ka fogaan- 
ta shakiga, waana in loo naxariisto cidda Daynta qabta ee faqiirka ah'intuu ka helana la sugo ama laga 
saamaxo. iyadoo loo darban Qiyaamada illeen Eebaa loo noqone cid kastana ka abaalmarin wuxuu 
kasbaday isagoon ladulmiyeyn. Al-Baqarah (277-281). 



282. kuwa xaqa rumeeyow haddaad 
wax kala Daynsataan tan iyo muddo 
magacaaban qora hana idiin kala qoro 
dhexdiina qof si Cadaalad ah, yuuna 
diidin Qore inuu u qoro siduu wax u 
baray Eebe, ha qoro hana u yeedhiyo 
kan xaqa lagu leeyahay, hana ka 
dhawrsado Eebe, yuuna wax ka nuq- 
saaminin hadduu yahay kan xaqa lagu 
leeyahay safiih ama tabaryare ama uu- 
san karin inuu yeedhiyo ha u yeedhiyo 
Waligiisu si Caddaalad ah, maragana 
ka yeela Laba marag oo Rag ah, had- 
daan laba Nin la helinna Nin iyo Laba 
haweenood ka raalli tihiin marag ahaan 
(laga yaabo) inay midi halmaanto oo 
tankale Xusuusiso, yeyna diidin mara- 
gu haddii loo yeedho, hana ka daalina 
inaad qortaan wax yar iyo wax waynba 
tan iyo mudadiisa, saasaa ku cadaalad- 
badan Eebe agtiisa una sugan maragga 
una dhaw inaan la shakiyin, inay tahay 
Tijaara (Ganacsi) joogta aad maamu- 
laysaan dhexdiina oo korkiina dhib 
(Dambi) ma aha inaydaan qorin, Ma- 
rag u yeela haddaad wax kala Gada- 
naysaan, yaana la dhibin Qore iyo Ma- 
rag midna, haddaad fashaan waa faa- 
siqnimadiina, ka dhawrsada Eebe 






60 



Suurat Al-Baqarah 



Juz' 3 



WSS& 



waxbuu idin bariye, Eebana wax kasta 
waa ogyahay. 







Aayadan waa aayad wayn, waxayna faraysaa in laqoro wixii lakala daynsan, Maragna loo yeelo, si 
caddaalad loo gaadho wax shaki ahna u dhicin'waxay kaloo fan in Maragga'Qoraha iyo kan Daynta 
qaadanba Dhabta iyo Caddaalada ku dadaalaan, wax dhib ahna aan laysu gaysan, haddii cidda Daynta 
qabta wax yeedhinwaayo yari ama Safiihnimo ama tabaryari awgeed waxaa Tawallin Waligiisa, waxaa 
sugnaatay in Nabigu galay Magaalada Madiino iyagoo isu hor marin wuxuuna yidhi : Ciddii salaf 
hormarin samaysa ha ku hor mariso beegid la yaqaan iyo miisaan layaqaan tan iyo muddo la yaqaan. 
Waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. Al-Baqarah (282). 



283. haddaad safartihiin oydaan helin 
Qore rahan la qibloodo (ha badasho 
qoridda) haduu qaarkiin aamino qaar 
ha siiyo kii la aaminay amaanadiisa 
hana ka dhawrsado Eebihiisa 
barbaariyey,hana qarinina marag- 
ga,ruuxii qariyana wuu dambaabi 
Qalbigiisu'Eebena waxaad camal- 
fashaan waa ogyahay. 

284. Eebaa iska leh waxa Samooyinka 
iyo Dhulka ku sugan, hadaad muuji- 
saan waxa naftiina ku sugan ama qari- 
saan wuu idin ka xisaabin Eebe, wuuna 
u dhaafi cidduu doono ama Cadaabi 
Ciduu doono, Eebena wax kasta (oo uu 
doono) wuu karaa. 



j^ f < "L\^ 'S >- 1' 



Haddiii safar la yahay oon la helayn qore waxaa la kala qaadan Rahan «Cudhaadh», hadii lays aaminana 
ha siiyo kii la aaminay cidii aamintay Xaqeeda'Eebana haka yaabo, Maragana yaan la qarinin'illeen Ciddii 
qarisa wuu dambaabiye 'Eebana waa ogyahay waxaad camalfalaysaan. Samooyinka iyo Dhulka waxa ku 
suganna Eebaa iska leh, wax kastood fashaanna ama muuji ama qari ee mar walba Eebe wuu ku xisaabin 
Dadka 'Cidduu doonana wuu u dhaafi tuu doonana wuu cadaabi 'illeen wax kasta wuu karaayee, Rasuul- 
kuna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Eebe Wuxuu yidhi hadduu doono 
addoonkaygu xumaan waxba ha uqorina intuu ka falo, hadduu falana mid u qora, hadduu wanaag doono 
ka dibna falin u qora Wanaag, hadduu falana u qora Toban Wanaag (Waa saxiix). 
markay aayadan soo dagtayna Asaxaabtii Nabiga aad bay u cabsadeen hasayee shee Eebaa sheegay inaan 
Cidna lagu mashaqayn waxayan karin'taasina waxay ku tusin Cadaaladda iyo naxariista Eebe'kaliya 
waxaa uun loo baahanyahay toosnaan iyo samo fal iyo Eebeku xidhnaan. Al-Baqarah (283-284). 



285. wuu rumeeyey Rasuulku wixii 
looga soo dajiyey Xaga Eebihiis, 
Mu'miniintuna (way rumeeyeen) dha- 
maana waxay rumeeyeen Eebe, Ma- 
laa'igtiisa kutubtiisa iyo Rasuuladiisa, 






61 



Suurat Al-Baqarah 



Juz 4 3 



W$& 



mana kala geynayno mid ka mid ah Ra- 
suuladiisa dhexdooda, waxayna dha- 
heen waan maqalay oon adeecnay, 
dhaafiddaada Eebahanow, xaggaa- 
gaana loo ahaan. 

286. kuma mashaqeeyo Eebe naf 
waxay awoodo mooyee, waxay mudan 
waxay kasbatay (oo wanaag ah) waxaa- 
na korkeeda ah waxay isu kasbatay (oo 
xumaano) Eebow ha noo qabanin had- 
daan halmaanno ama gafno, Eebow ha 
nagu xambaarin Culays saad ugu xam- 
baartay kuwii naga horeeyey, Eebow 
hanagu xambaarin (dhibin) waxaanaan 
awood u lahayn, na cafina oo noodhaaf 
noona naxariiso, adaa gargaarahanaga 
ahe, nooga gargaar qaarka gaalada ah. 






Waxay ku tusin aayadda hore in xaqa aad u yeedhi aad dhab u rumeysid Sida Eebe u sheegay in Rasuulku 

iyo Mu'miniintuba rumeeyeen Quraanka iyo xaqa Eebe soo dajiyey, tan kale waajibnimada rumeynta 

Eebe, Malaa'igtiisa Kutubtiisa iyo Rasuuladiisa, oon la kala qaybinin, Xaqana la maqloo la adeeco, 

waxayna caddaysay arkaanta Iimaanka badideed, aayadda kale waxay cadayn inaan Eebe ku dhibin 

addoonkiisa wuxuusan awoodin wax kastaba ha ahaadee'nafwalbana ay mudan waxay 

kasbato'halmaansho iyo gafna Eebe uga naxariistay Dadka, Culayskii umadihii hore saarnaana laga 

fududeeyey, waxayna ku dhammaatay Suuradu Warsi EebeCafi, Dambidhaaf, naxariis iyo ka guulaysi 

Gaalada. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : ruuxii akhriya laba aaya- 

dood ee Suuradda Baqara u dambeeya Habeen way ku fiillaan. Waxaa wariye Bukhaari. 

Waxaa kaloo Nabigu yidhi: Waxaa laygu soo diray Diin toosanoo Fudud. Al-Baqarah (285-286). 



ti». . g A-.uim.-., -plj- ji, T 




Suurat Aali-Cimraan 



■",■■' z 




$m&m> 




«um i- i imuw i>¥ sw«» ■ '1 




MagacaEebe yaan ku billaabaynaaee 
Naxariisguud iyo Mid Gaaraba Naxa- 
riista. 

1. (Waxay ku tusin Mucjisada Qu- 
raanka). 

2. Eebe Ilaah kale majiro isaga 
mooyee, ee Nool, ee Maamula khal- 
qiga. 



l0^» 



^p^P^VST 



62 



Suural Aali-Cimraan 



Juz' 3 



OT1J& 



3. Wuxuu kugu Dejiyey (Nabiyow) 
Kitaabka (Quraanka) si Xaq ah, isagoo 
u Rumeyn wixii ka Horeeyey, wuxuuna 
soo Dejiyey Eebe Tawreed iyo Injiil 
(waqti). 

4. Hore iyagoo Hanuun u ah Dadka, 
wuxuuna soo Dejiyey (Eebe) Furqaan 
(Quraanka) kuwa ka Gaaloobay 
Aayaadka Eebe waxay Mudan Cadaab 
Daran, Eebana waa Adkaade Aarsada. 

5. Eebana kagama Qarsoona Korkiisa 
waxba Dhulka iyo Samada midna. 

6. Waana Eebaha idinku Sawira(A- 
buura) Riximyada (Ilmo galeenka) si- 
duu Doono, Eebe mooyee Ilaah kale 
ma jiro waana Adkaade Falsan. 



9 ssy*s y f * ^ ^ •> y »-* S s s*** S* '' '^" 
» .'>?{'» < »'.' •>' ?' sf 






Ch rf^f^Jc^VTci^^^vif ^ 






Waxay soo degeen Aayadahan mar Wafdi ka yimid Xagga Najraan Sanadkii Sagaalaad ee Hijrada, 
waxayna sugi Kalinimada Eebe, Noloshiisa, Awoodiisa, Xaqnimada Quraanka, inuu u rumeyn Kutubtii 
hore wixii Xaq ah, iyo inuu Hanuun u yahay Dadka, Xaqa iyo Baadilkana uu kala bixin, Ciddii Xaqa 
diidana uu Ciqaabi Eebe wax kaga qarsoonna uusan jirin cir iyo dhul midna. Siduu doonana uu Dadka 
ugu Abuuro uurka hooyo, Nawaas Binu Samcaan waxaa laga wariyey inuu yidhi : Rasuulkii Eebe 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Waxaa la keeni Quraanka Maalinta 
Qiyaame iyo Ehelkiisii ku Carnal fali jiray, Isagooy nor socoto Suuratu Baqara iyo Aal Cimraan. Aali- 
Cimraan (1-6). 



7. Eebe waa kan kugu soo dejiyey Ki- 
taabka, waxaana ka mid ah Aayado su- 
gan (Macnahoodu Cadyahay) oo ah 
Hooyada Quraanka (Asalkiisa) iyo 
kuwa kale oo isu eg, kuwa Qalbigoodu 
leexasho ku jirto waxay, Raacraacaan 
kan is shabaha (isu eg) doonid Fidmo 
(Xumaan) iyo doonid Ta'wiil (Leexin 
Fasir) darteed, wax og Fasirka (kaasna) 
Ma jiro Eebe iyo kuwa ku Xididaystay 
Cilmiga mooyee, waxayna dhihi waan 
rumeynay kaas, dhammaana wuxuu ka 
ahaaday Eebeheen agtiisa, mana waan- 
toobo kuwa caqliga leh mooyee. 

8. Eebow ha iilin QuJuubtannada in- 
taad hanuunisay ka dib, nagana sii ag- 
taada Naxariis, adiga unbaa bixinbada- 
ne ehe. 



s ■» \-» ^ •-*>* s' S' K ' ' > *'. % *' ■» \t • 

* y & 

^Vtijji^i^tii; 



' X* '< * yy "-ss * y*y " >* * * s s^y. 

dAijJ ^U uJbjbL Jut iUu> \^y» py * Uj 



M £\*J>\cS\^\JlJ» 



63 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$m)m 



9. Eebow adaa u kulmin Dadka Maa- 
lin darteed (Qiyaamada) oon shaki 
lahayn, Eebana ma baajiyo Ballanka. 






Eebaa Quraanka soo dejiyey, isagoo midna macnihiisu Cadyahay, midna is shaboho «caddayn» oo u 
baahan garashadiisu Cilmi dheeraad ah, mana haboona in Quraanka loo leexiyo si aan habooneyn Xaqna 
ahayn, si loo Fidmeeyo loona dhumiyo Dadka, waase in dhamaan la rumeeyo Quraanka, Eebana la 
weydiisto ku sugnaanta Xaqa iyo inuusan leexinin Quluubta, illeen isagaa wax bixiyee, Dadkana kulmiya 
Qiyaamada, yaboohana baajineyn. Rasuulka (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe koriciisa ha yeelee) wuxuu 
yidhi : Haddaad aragtaan kuwo ku murmi Quraanka waa kuwa Eebe Magacaabayee ka digtoonaada 
(Imaan Axmed) wax badan wuxuu ku ducaysan jiray Nabigu: Eebaha gadiya Quluubtow ku sug Qalbi- 
geyga Diintaada... 
Waxaa wariyey Ibnu Marda weyhi. Aali-Cimraan (7-9). 



10. kuwa Gaaloobay ugama taraan 
Xoolahoodu iyo Carimrtoodu Eebe xa- 
giisa waxba, kuwaasina iyaga umbaa 
ah Shidaalka Naarta. 

1 1 . Waa sidii caadadii Fircoon iyo 
Ehelkiisii iyo kuwii ka horreeyey, 
waxay beeniyeen Aayaadkanagii, mar- 
kaasuu Qabtay Eebe Dambigooda dar- 
tiis, Eebana waa darantahay Ciqaab- 
tiisu. 

12. Waxaad u dhahdaa kuwii Gaaloo- 
bay waa laydinka adkaan, waxaana 
laydiin soo kulmin Jahannamo iyadaa- 
na u xun Gogol. 

1 3. Waxaa idiinku sugan Aayad Labo 
Kooxood oo kulmay (Dagaalamay) 
Kooxu Waxay ku Dagaalami Jidka 
Eebe tan kalana waa Gaal, waxayna ku 
arkaan Mu'miniinta laba Jibaarkood 
Xagga aragtida Isha, Eebana waa ku 
ayidaa (Xoojiyaa) Gargaarkiisa Cid- 
duu doono arrintaasna waanaa ugu su- 
gan Ciddii Arag leh (wax gar an). 






?+>Xrt */>£==* &-^»J & l ^-$-^ ^ I 

1t y^M 



Xoolo iyo Caruur iyo wax kale toona wax ugama taraan Eebe agtiisa Cidii ku Madaxadayga Gaaladana 
waxay lamid tahay tii Fircoon iyo Qoomkiisii iyo kuwii ka horeeyey ee Eebe si daran u qabtay, Cidii Xoog 
isbidda iyadoo gaal ah waxaa uun u dambeyn Jab iyo Halaag iyo Galidda Jahannamo, Ciddii waana 
qaadanna ha fiiriso Dagaalkii Badar iyo in Eebe u gargaaray Mu'miniintii Xaqa ku dagaalamaysay. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Yaa istaagay Habeen Maka wuxuuna 
yidhi: "Eebow ma gaadhsiiyey" Sedex jeer Markaasuu Cumar Yidhi: Haa waadna dadaashayood 
isdhibtay ood naseexaysay, ee Samir, Markaasuu yidhi : Nabigu Waxaa sarrayn limaanka ilaa Gaalnima- 
du ku noqoto Waddankeedii, waxayna la dhunban Rag Badda Islaamka. Aali-Cimraan (10-13). 



64 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



OTU& 



14. Waxaa loo qurxiyey Dadka Ja- 
caylka waxa Naftu doonto oo ah Ha- 
ween, Wiilal iyo wax badan oo laban 
laaban oo Dahab iyo qalin ah, iyo Far- 
do laylyan oo darban, iyo Ancaamta 
(Xoolahanool) iyo Beeraha, arrintaas- 
na waa raaxada Nolosha Aduun, Eebe 
agtiisaana noqosho wanaagsan leh. 

15. Maydiin ka warramaa wax ka 
khayroon kiinaas, kuwa dhawrsada 
waxaa ugu sugnaaday Eebahood agtii- 
sa Jannooyin ay dareeri dhexdeeda Wa- 
biyaal iyagoo ku waari dhexdeeda iyo 
Haween la Daahiriyey iyo raalli 
ahaansho Eebe, Eebana waa arkaa 
Addoomada. 

16. ee ah kuwa dhihi Eebow anagu 
waan rumeynay ee noo dhaaf Dam- 
biyadanada nagana dhawr Cadaabka 
Naarta. 

17. Ee ah kuwa Samra ee Runloowga 
ah, ee Adeeca Eebe, ee wax bixiya, ee 
dambi dhaaf warsada Aroortii. 






Dabeecadda Dadka waxaa ka mid ah inuu Jeclaado Nolosha Adduunka iyo waxa laysku qurxiyo oo 
Xoolo, Ehel iyo Lacagba ah, Eebe agtiisaase Wanaag, Janooyin, Ehel Nadiif ah iyo Rilaha Eebe jiraan, 
waxaana mudan arrimahaas kuwa Eebe Dambi dhaafka warsada ee ka magangala Naarta, ee ku sifoba 
Samir, Runsheeg, Daacad, Wax bixin iyo toobad keen. Ibraahim Binu Xaadhib wuxuu ka wariyey 
Aabihiis inuu yidhi : Waxaan maqlay Ruux Aroortii ku leh dhinaca Masjidka : Eebow waad i amartay 
waana ku adeecay, Waqtiguna waa Aroor ee ii dhaaf (Dambiga) Markaasaan dayay illeen waa Ibnu 
Mascuud Eebe ha ka raali noqdee. Aali-Cimraan (14-17). 



18. Eebe wuxuu Qirayaa inaan Eebe 
mooyee Ilaah kale jirin, Malaa'igtuna 
(way qiri) iyo kuwa Cilmiga leh, Maa- 
mulana Cadaalad, Eebe kale ma jiro 
isaga mooyee waana adkaade Falsan. 

19. Diintuna (Xaqa ah) Eebe agtiisa 
waa Islaamka, ismana khilaafin kuwii 
la siiyey Kitaabka intuu u yimid Cilmi 
mooyee, Xasad (Dulmi) dhexdooda ah 
dartiis, ruuxii ka Gaalooba Aayaadka 
Eebe Ilaahay waa deg deg badantahay 
Xisaabitiisu (wuu Ciqaabi). 









65 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz* 3 



*Si& 



20. Hadday kula Xujaytamaan (Mur- 
maan) waxaad dhahdaa waxaan u Ho- 
gaamiyey Wajigayga Eebe (Ani) iyo 
inta i raacday, waxaad ku dhahdaa 
kuwa la siiyey Kitaabka (Ehelu Kitaab- 
ka) iyo Umiyiinta (Wax aqoon) ma 
Hogaansamaysaan (Hogaansama) 
hadday hogaansamaanna way Hanuu- 
neen, Hadday Jeedsadaanna waxaa 
uun ku saaran - Gaadhsiin, Eebana 
waa arkaa addoomada. 



&v^&^\<& 



Kalinimada Eebe iyo Xaqnimadiisa waxaa qiray Eebe, Malaa'igta, kuwa Cilmiga leh, Diinta Dhabta ah 
ee Xaqa ahna waa Diinta Islaamka, waxa ka soo hadhay waa wax kama jiraan, Gaaladuna waxay Xaqa u 
diideen Kibir iyo Xasad, Eebaana ku ciqaabi, Muran iyo doodna looma baahna ee waa in Eebe loo 
hogaansamo, Dadkoo dhannaa waa inay Islaamaan'Cidii diidana xil kama saarra Nabiga, wuxuuna yidhi : 
Nabigu (Naxariis iyo NabadgaJyo Eebe Korkiisa ha yeele) Nabiyada waxaa loo bixiyey Qoomkooda 
anigase waxaa la iibixiyey Dadka Dhamaantiis. Waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. 
Waxayna ku tusin Aayadu in Eebe Rasuulka u diray Dadkoo Dhan, oo ciddaan rumeynin Dhuntay 
tahayna Ehelka Naarta. Aali-Cimraan (18-20). 



21. Kuwa ka Gaaloobi Aayaadka 
Eebe oo u Dila Nabiyada Xaq darro oo 
Dila kuwa fara Caddaaladda oo Dadka 
ka mid ah ugu Bishaaree Cadaab 
Daran. 



22. Kuwaasi waa kuwuu buray 
(Hoobtay) Camalkoodu Adduun iyo 
Aakhiraba mana u sugnaan wax u 
gargaara. 

23. Ma aragtay (ka waran) kuwii la 
siiyey Qayb ka mid ah Kitaabka oo loo- 
gu yeedhi Kitaabka Eebe inuu kala xu- 
kumo dhexdooda markaas ay jeedsan 
Koox ka mid ah iyagoo diidan (Xaqa). 

24. Waxaana ugu wacan inay dheheen 
ma na tabaato Naaru Maalmomooyee, 
waxaa ku dhagray Diintooda waxay 
been abuuran jireen. 



25. Ee say ahaan markaanu u kulmino 
Maalin aan shaki lahayn, loona oofiyo 



■ M? ^ \i -" *-' '< ' s'\\ 







Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$iMm 



(dhameeyo) Naf kastaa waxay kasba- 
tay iyagoon la dulmayn. 



j>^JLlflj*J|>Aj« r ^ t .u ^-p U^^juJ^ ^--^ 



JCuwii Gaaloobay ee diiday Aayaadka Eebe oo layn jiray Nabiyada iyo kuwa Xaqa Fara Dadka, si Xaq 
darro ahna u wax yeelleeyey, waxay mudan Cadaab daran, Camalkooduna wuu buri Aduun iyo Aakhira- 
ba, wax u gargaarana ma helaan, Abuu Cubayda Binul Jarraax waxaa laga wariyey inuu yidhi : Waxaan 
idhi: rasuulka Eebow yaa Dadka ugu Cadaab daran Maalinta Qiyaamo wuxuuna yidhi Nabigu: Ruux 
Dilay Nabi ama ruux fari wanaag reebina Xumaanta... 
Waxaa wariyey Ibnu Abii Xaatim iyo ibnu Jariir. 

Yuhuud iyo Nasaara waxaa la kala siiyey Tawreed iyo Injiil, waxaana loogu yeedhay inay rumeeyaan 
Kitaabka Quraanka ah ee Xaqa ah, iskuna Xukumaan, weyse diideen iyagoo qaarkood sheegay inaan la 
cadaabayn wax Maalmo ah oo tirsan mooyee, taasina waxaa ugu wacan Dhagar iyo Been abuurashada ay 
ku samayn Diinta, waxaase la abaal marin Qiyaamada oon Cidna la dulmiyeyn. Aali-Cimraan (21-25). 



26. Waxaad dhahdaa Eebow adaa 
hanta Xukunka waxaad siisaa Xukun- 
ka Ciddaad doonto waxaad ka siibtaa 
« Wareejisaa» Xukunka Ciddaad doon- 
to waxaadna cisaysaa Ciddaad doonto 
waxaadna Dulaysaa Ciddaad doonto 
adaana Hanta Khayrka, adaana wax 
kasta kara. 






27. Waxaadna dhexgalisaa Habeenka 
Maalinta , dhexgelisaa Maalinta 
Habeenka, kana soo bixisaa wax 
Nool wax dhimaad ah kana soo 
bixisaa wax dhimaad ah wax Nool, 
waadna Arzaaqdaa Ciddaad doonto 
Xisaab la'aan. 



>->•'.' *?'*&' '''W* '*-' ."ft/ <'\\ 
lJLlhj tj^ \o* ^^ &?*-> "r^r s ^t<J^ 



28. Yeyna ka yeelan Mu'miniintu 
Gaalada Sokeeye Mu'miniinta ka So- 
kow ruuxii fala saas waxba Eebe kama 
mudna, inaad dhawrsasho xaggooda ka 
dhawrsataan mooyee, wuxuuna idiinka 
digi Eebe Naftiisa, xaga Eebaana loo 
ahaan. 






Eebaa awoodda iska leh, Cidduu doonana wuxuu u dhiibaa Xukunka, tuu doonana wuu ka wareejiyaa, 
waxna isagaa sharrifa waxna duleeya, wax kastana awoodiisay ku hoos jiraan, Nusqaaminta Habeenka 
iyo Maalinta, ka soo saaridda wax Nool wax dhimaad ah, iyo wax dhimaad ah wax Nool, wax Arzuqida- 
nna isagaa hanta, tan kale ma habboona mana bannaana in Mu'miniintu Gaalada ka sokeeye yeeshaan 
iyagoo ka leexan Mu'miniinta'Cidii saas fashana Eebe xidhiidh kama dhexeeyo, marka laga reebo duruuf 
iyo waqti gaar ah oo Mu'miniintu Gaalada sharkooda ka dhawrsan, waana in Eebe laga digtoonaado 
illeen xaggiisaa loo ahaane. Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: Dhawrsashadu ma aha Carnal ee waa uun 
Carrab, (ka dhawrsashada Gaalada). Aali-Cimraan (26-28). 



67 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz 4 3 



^i^fclli^ 



29. Waxaad dhahdaa haddaad Qari- 
saan waxa Laabtiinna ku sugan amaad 
muujisaan waa ogaan Eebe, wuxuuna 
ogaan waxa Samooyinka ku sugan iyo 
Dhulka, Eebana wax kasta uu (doono) 
wuu karaa. 

30. (Xusuuso) Maalinta ay heli Naf- 
kastaa waxay Carnal fashay oo Khayr 
ah oo la soo xaadiriyey (la keenay) 
waxay Carnal Fashay oo Xumaan ahna 
waxay jeclaan in la yeelo iyada iyo isaga 
dhexdooda muddo dheer, wuxuuna 
idiinka digi Eebe Naftiisa (Ciqaabtiisa) 
Eebana waa u Naxariistaha Addooma- 
diisa. 

31. Waxaad dhahdaa haddaad tihiin 
ku wo jecel Eebe i raaca haydin jeclaado 
Eebee hana idiin dhaafo dambigiinee, 
Eebana waa dambi dhaafe Naxariista. 

32. Waxaad dhahdaa adeeca Eebe iyo 
Rasuulkiisa, haddaad jeedsataan Eebe 
ma jecla Gaalada. 



*• *lff '*\" - 'S«\ - \' >'k 9 " 



rz\» 



'* \>s ?k'*X 



i>-V^ wA^(V C*U^U ^y-U) A£==3 J^fc» > •> 

>? f> *> ^ TO* f > ^ >:'>'*' ' 



^i^3i44^ 



Waxba kama qarsoona Eebe, ama laab ha lagu qariyo ama ha la muujiyo, ama Cir iyo Dhul ha ku 
sugnaadee, waana awoodle ka abaal marin naf kasta waxay Carnal fashay Khayr iyo Sharba, waana 
Naxariis badane ka digi Ciqaabtiisa, faray in ciddii jecel Eebe ay raacdo Nabiga si Eebe u jeclaado uguna 
dambi dhaafo uguna Naxariisto, waana waajib in Eebe iyo Rasuulkiisa la addeeco, ciddii ka jeedsatana 
waa Gaaloowday Eebana ma jecla Gaalo. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
Wuxuu yidhi : Cidda fasha waxaan Amarkannaga ahayn waa lagu Celin (Diidi). Xasanul Basri Wuxuu 
Yidhi: Eebe Naxariistiisa waxaa ka mid ah inuu isaga Digo Dadka. Aali-Cimraan (29-32). 



33. Eebe wuxuu ka doortay Aadan, 
Nuux, Ehelkii Ibraahim iyo Ehelkii 
Cimraan Caalamka. 

34. Waana Farac Qaarkood Qaar ka 
yimid Eebana waa Maqle oge ah. 

35. Xusuuso markay tidhi Haweenay- 
dii Cimraan Eebow waxaan kuugu Na- 
dray waxaa uurkayga ku jira inuu Xor 
kuu ahaado (Cibaadadaada) ee iga aq- 
bal adiga umbaa wax Maqleoge ehe. 

36. Markay dhashay Gabadh waxay 
tidhi Eebow waxaan dhalay 



-s >.' 






ftp jJ&&? wK^jf»oy*&**±l* 
jidfa\j&\ \^o£>j<iUl>j cJUl^t^jLUi 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz* 3 



£Mfc)Ji& 



Dhaddig, Eebana waa ogyahay waxay 
dhashay Labna la mid ma aha 
Dhaddig, waxaana ku magacaabay Ma- 
ryam waxaana kaa magan galin iyada 
iyo Faraceeda Shaydaanka la dhaga- 
xyeeyey (la dheereeyey). 



s^\- 






Eebe Sareeye wuxuu Abuuray Doortay Aadam Nafna galiyey, Malaa'igtana faray inay u sujuudo, 
barayna Magaca wax kasta, Dajiyeyna Janada, kana soo dejiyey Xigmad darteed, Nuuxna ka dhigay 
Rasuulkii ugu horreeyey Doortayna isaga iyo Ehelkii Nabi Ibraahim iyo Ehelkii Cimraan. 
Aayadaha kale waxay sheegi Maryam Hooyadeed iyo siday ugu Nadartay in waxa Uurkeeda ku jira 
hadduu Lab noqdo ka shaqeeyo Kaniisadda, markuu noqday Gabadhna ay ka magangalisay Eebe 
Shaydaanka iyada iyo waxay dhasho, Rasuulkuna wuxuu yidhi: (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) Cid kastoo la dhalo Shaydaanbaa taabta Ciise Ibnu Maryam mooyee, markaasuu Akhriyey 
Nabigu Aayadda (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). Aali-Cimraan (33-36). 



37. Wuxuuna ka aqbalay Eebe aqbal 
fiican, wuuna koriyey korin fiican (Xa- 
naano) waxaana kafaala qaaday (Dha- 
qaaleeyey) Zakariye, markastoos ugu 
galana Mixraabka (Qolka) wuxuu ka 
helaa agteeda Rizqi, wuxuuna dhahaa 
xaggee kaaga yimid Maryamow kan, 
waxayna dhahdaa wuxuu ka yimid 
Eebe agtiisa, Eebana wuu u Arzuqaa 
Cidduu doono Xisaab la'aan. 

38. Halkaasuu baryey Zakariye Eebi- 
hiis, yidhina Eebow iga sii agtaada Fa- 
rac wanaagsan adaa Maqla (ajiiba) 
Ducadee. 

39. Waxaana u dhawaaqday Ma- 
laa'igtii isagoo taagan oo ku Tukan 
Mixraabka Eebe wuxuu kuugu Bishaa- 
rayn Yaxye isagoo rumeyn Kalimada 
Eebe (Ciise) Sayidna ah Dhawrsoonna, 
Nabina ah, ka mid ah kuwa wanaag- 
san. 

40. Wuxuu yidhi Eebow sidee iigu 
ahaan Wiil Anooy isoo gaadhay Duq- 
nimo, Haweeneydeyduna Madhalays- 
tahay, wuxuu yidhi saasuu ku falaa 
Eebe wuxuu doono. 

41 . Wuxuu yidhi Eebow ii yeel Calaa- 
mo wuxuuna yidhi Calaamaddu waa 
inaadan la hadlin Dadka Saddex Maal- 



l^o>-GLi l^U3'j <>-**" <J>H*? ^-frfj ^ ^ Q-** 

A*, 

<-»\/*J \ J(J-v»J p^LSjAj aSs^U \ <Cb\ji 
£p iliiL.jJ-iu'ittl 



69 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



tffij& 



mood ishaaro Mooyee, Xusna Eebahaa 
wax badan, una Tasbiixso Galabtii iyo 
A roortiiba. 



\j£-ufl^iigzs 



Waxay caddayn Aayaduhu sida Eebe Maryam u dhaqaaleeyey una Arzaaqay, Nabi Zakariyana u xanaa- 
neeyey, markuu wax layaab leh ku arkeyna baryay Eebe inuu Ilmo siiyo looguna Bishaareeyey Yaxye, 
inkastoos wayn yahay Haweeneyduna ayan dhalin, hasa yeeshee Eebe wuxuu doono wuu karaa, waxaana 
la faray inuusan Saddex Maalmood Dadka la hadlin ee Cibaadaysto, taasoo Calaamo u ah Aqbal iyo 
siinta Wiilka. Aali-Cimraan (37-41 ). 



42. (Xusuuso) markay tidhi 
Malaa'igtu Maryamoy Eebe waa ku 
doortay waana ku daahir yeelay 
wuxuuna kaa doortay Haweenka 
Caalamka. 

43. Maryamooy adeec (u khushuuc) 
Eebahaa sujuudna Rukuucna (la tuko) 
kuwa rukuuca (Tukada). 



44. Taasi waa warka waxa Maqan 
oonnu kuu waxyoon mana aadan la 
joogin markey tuurayeen Qalimadooda 
koodii kafaala qaadi Maryam, mana 
aadan la joogin markey murmayeen. 

45. (Xusuuso) markey tidhi Malaa'ig- 
tu Maryamooy Eebe wuxuu kuugu 
Bishaarayn Kalimo Xaggiisa ah (Wiil) 
Magaciisu yahay Masiix Ciise Ibnu 
Maryam isagoo Sharaf leh Adduun iyo 
Aakhiraba kana mid ah kuwa la soo 
dhaweeyey. 









46. Kulana hadli Dadka Dharabta iyo 
isagoo (Gadhmadoobe) nin wayn ah 
kana mid ah kuwa Suuban. 



^c^^Sl^J 



Aayaduhu waxay ka warrami waxay Malaa'igtu kula hadashay Maryam iyadoo Fulin amarka Eebe, iyo 
sida Eebe u doortay una dhahiray, una faray inay cibaadada badiso, saasuuna Eebe ugaga warramay 
inkastoosan joogin Nabiga goobtaas, waxaa kalooy ka warrami sida Eebe ugu Bishaareeyey Nabi Ciise 
oo ah mid sharaf leh Aakhiro iyo Adduunba, Eebana dhaweeyey, isagoo Dadka kula hadlay Yaraan iyo 
Wayniba Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Waxaa u khayr 
badan Haweenka Caalamka Afar: Maryama Bintu Cimraan, Aasiya Haweeneydii Fircoon, KHadiija 
Bintu KHuweylid iyo Faadumo Binti Rasuulka Eebe. Waxaa wariyey Ibnu Marda Weyhi. Aali-Cimraan 
(42-46). 



70 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$m]m 



47. Waxay tidhi (Maryam) Eebow si- 
dee Ilmo iigu ahaan isagoon i taaban 
Dad (Nin) wuxuu yidhi (Eebe) saasuu 
Eebe wax u abuuraa wuxuu doono, 
markuu xukmin amarna wuxuu uun u 
dhahaa ahow wuuna ahaadaa. 

48. Wuxuuna (Eebe) bari Ciise Ki- 
taabka, Xigmad, Towreed iyo Injiil. 

49. Waa Rasuulka Banii Israa'iil, (isa- 
goo) u dhihi waxaan idiin la imid 
Aayad xaga Eebihiin ka ahaatay, 
waxaana idiinka abuuri dhoobada 
shimbira oo kale, oon afuufi ooy noqon 
shimbir Idamka Eebe, waxaana bog- 
siiyaa indhala'aan kudhashe Baraslaha, 
waxaana nooleeyaa Maydka Idamka 
Eebe,waxaana idiin ka warrami waxaad 
Cunaysaan iyo waxaad ku kaydsa- 
naysaan Guryihiinna, taasina waxay 
idiin tahay Calaamad haddaad rumey- 
naysaan (Xaqa). 

50. Waxaana rumeyn wixii iga ho- 
rreeyey oo Tawreed ah, waxaan idiin 
bannayn wixii laydinka reebay Qaar- 
kiis, waxaana idiin la imid Calaamad 
xagga Eebihiin ka ahaatay, ee ka 
dhawrsada Eebe, ina adeeca. 

51 . Ilaah waa Eebahay iyo Eebihiin ee 
Caabuda, taasaana ah Jidka toosane. 



9 \' ^ ' *\\i' " t> Iff > A' *\ 



»K *< • -s 



*rJ 



E3 jJ£~~A^r*\£* 



Aayadahan waxay ka warami Maryam iyo Wiil-keedii Ciise iyo sida Eebe u siiyey iyadoon Dad taaban, 
una baray Kutubta ugana yeelay Rasuul Banii'israa'iil, Idamka Eebana wax ku bogsiin jiray, kuna 
Nooleyn jiray, kagana warami jiray waxay Cuni iyo Waxay kaydsan, dhammaan waxaasina waa wax 
Eebe Idamkiisa ku ahaaday, ee Ciise waa uun addoon Eebe, tan kale wuxuu raacay Xaqii ka horeeyey 
wuxuuna u baneeyey wax yaalihii laga reebay qaarkood, wuxuuna u sheegay eebihiis iyo Eebahoodba in 
Ilaahay yahay, oyna waajib tahay in Eebaha Xaqa ah la Caabudo, saasaana ah Jidka Eebe ah ee toosan. 
Aali-Cimraan (47-51 ). 



52. Markuu ka kasay Ciise Xaggooda 
Gaalnimo yuu yidhi yaa iigu gargaari 
Eebe, waxayna dhaheen Xawaariyiintii 
(gargaarayaashii) anagaa ah gargaara- 
ha Eebe (Diintiisa) waxaan rumeynay 






71 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



OT11& 



Eebe ee marag ka noqo inaan Musli- 
miin nahay. 

53. Eebow waan rumeynay waxaad 
soo dejisay waxaana raacnay Rasuulka 
ee nagu qor (nagadhig) la jirka mark- 
haatiyada, (Umadda Nabi Muxamad). 

54. Way dhakreen, Eebana wuu ka 
abaalmariyey Eebaana u wanaagsan 
wax abaal mariya. 

55. Xusuuso markuu ku yidhi Eebe 
Ciisow waan ku oofsan waana ku ko- 
ryeeli, waana kaa daahirin kuwii gaa- 
loobay, waxaana yeeli kuwa raaca 
(xaqa dhabta ah raaca) korka kuwa 
Gaaloobay tan iyo Qiyaamada, mar- 
kaasna xaggaygaa laydiin soo celin 
waana idin kala Xukumi dhexdiina 
waxaad isku khilaafsanaydeen. 






>"■ f'.Z>*\"s 






Markuu diray Eebe Nabi Ciise waxay kala hor yimaadeen Yuhuud iyo wixii Raacay Gaalnimo, waxaase 
raacay gargaarayaashii (Xawaariyiintii) oo xaqa raacay Muslimiinna noqday Eebana warsaday inuu 
marag ka yeelo mar hadday rumeeyeen xaqa raaceenna Rasuulka, kuwii kale dhagar bay faleen'Eebaana 
ka abaalmariyey, Ciisana oofsaday daahirna ka yeelay, kuwa Muslimka ah ee xaqa dhabta ah raacana ka 
yeeli korka kuwa gaalooba tan iyo Qiyaamada, markay u noqdanna kala xukmin. xaalka Nabi Ciisena 
waa in loo rumeeyo sida Eebe uga waramay iyo Rasuulku, waana addoon Eebe oon mudan in awood ama 
Ilaahnimo lagu sheego, taasina waa doqonnimo iyo Jaahilnimo daran, maxaa ka flican in la dhaho waa 
addoon Eebe doortay oo Nabi ah, mana dhaafsiisna Nabinimo iyo Rasuulnimo. Wakaas xaqu. Aali- 
Cimraan (52-55). 



56. Kuwa Gaaloobase waxaan Ca- 
daabi, cadaab daran Adduun iyo Aak- 
hiraba, mana helaan gargaare. 

57. kuwa (Xaqa)rumeeyeyse oo carnal 
fiican falay wuxuu u oofin (dhammayn 
Eebe) ajirkooda, Eebana ma jecla 
daalimiinta. 

58. kaasaan ku akhriyeynaa korkaaga 
oo aayaad ah iyo xus (Quraan) xigmo 
leh. 

59. Tusaalaha Ciise Eebe agtiisa waa 
sida (Nabi) aadam,Eebaa ka Abuuray 
Carro markaasuu u yidhi ahow wuuna 
ahaan. 






72 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$M& 



60. Xaqu Eebahaa buu ka ahaaday ee 
ha noqonin kuwa shakiya. 

61. ee ruuxii kugula dooda intuu kuu 
yimid Cilmi ka dib waxaad dhahdaa 
kaalaya aan u yeedhno Caruurtannada 
iyo Caruurtiinna iyo Haweenkannaga 
iyo Haweenkiinna iyo Naftannada iyo 
Naftiinna markaas aan baryootanno 
oon lacanadda Eebe kor yeello Beenaa- 
layaasha. 






Waxaa ka mid ah usluubka Quraanka inuu isla sheego had iyo jeer kuwa wanaagsan iyo abaalkooda iyo 
kuwa xun iyo waxay muteen, tan kale abuurka (Nabi) Ciise wuxuu u egyahay kii Nabi Aadam xagga 
Aabbo la'aanta, iyo in Eebe siduu doono wax u abuuro wax la shakiyana ma ahayn, waxaana jidaysan in 
ciddii Xaqa ku doodda intuu cadaaday lala habaartamo, Aayaduhuna waxay soo dageen mar wafdi 
Gaalada Nasaarada ah ka yimid xagga Najraan ayna ku murmeen xaalka Nabi Ciise, waxayna ka 
Codsadeen inay Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ay la habaartamaan, maxaa 
yeelay way sii khasaari lahaayeen. Aali-Cimraan (56-61). 



62. Kaas (Quraanka) unbaa Qisooyin 
Xaq ah, Eebe mooyee Ilaah (kalana) 
ma jiro, Eebana waa adkaade falsan. 

63. Hadday jeedsadaan Gaaladuna 
Eebe waa ogyahay kuwa wax 
fasahaadiya. 

64. Waxaad dhahdaa Nabiyow Ehelu 
Kitaabow u kaalaya kalimo (odhaah) 
aan u simanahay aniga iyo adinkaba oo 
ah inaynaan caabudin Eebe mooyee, 
(wax kale) oynaan lana wadaajin wax- 
ba kana yeelan qaarkeen qaar Ee- 
bayaal, Hadday jeedsadaanna waxaad 
dhahdaa marag noqda inaan Muslimiin 
nahay. 

65. Ehelu Kitaabow maxaad ugu mur- 
maysaan (Nabi) Ibraahim,Tawreed iyo 
Injiilba lama soo dejin gadaashiisa 
mooyee, meydaan wax kasayn. 






f**&Q>£&\Zc ^y^=J\ Jits 



z*&u$ls^ifj^}fi^jfcj 



Quraanka unbaa Qisooyin Xaq ah ku suganyihiin, Eebe mooyee Ilaah kalana ma jiro, waana adkaade 
falsan, ciddii Xaqa ka jeedsatana Eebe waa ogyahay iyo fasaadiyaasha, Xaqana cidna gaar uma laha ee 
waa loo simanyahay, sidoo kale Cibaadada Eebe iyo inaan qaar qaarka kale ka Eebe yeelanin kuna raacin 
qalooc, Ciddii Xaqa ka jeedsatana ha ogaato inaan anagu Mu'miniin-nahay, Yuhuud iyo Nasaarana ma 
aha inay ku murmaan in Nabi Ibraahim ka mid ahaa, illeen Tawreed iyo Injiilba waxaa la soo dajiyey 
gadaashiiye, Bukhaari waxaa ku sugnaaday in Abuusufyaan u galay Qaysarkii Ruum, markaas warsaday 
Qaysar Nabiga tilmaantiisa, Nasabkiisa, wuxuu u yeedhi iyo Runtiisa markuu u wada sheegayna uu yidhi 
waa sidaas Nabiyada tilmaantoodu. Aali-Cimraan (62-65). 



73 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$M» 



66. Kuwanow (Yuhuud iyo Nasaaro) 
waxaad ku muranteen waxaad wax ka 
ogtihiin ee maxaad ugu murmeysaan 
waxaydaan Cilmi u lahayn, Eebaa og 
idinkuse wax ma ogidiin. 

67. Ma aha (Nabi) Ibraahim Yuhuud 
iyo Nasaara (midna) waase toosane 
Muslim ah kana mid ma aha Mushri- 
kiinta (Gaalada). 

68. Waxaa Dadka ugu mudan (Nabi) 
Ibraahim kuwii raacay iyo Nabigan 
(Muxamad ah) iyo kuwa (Xaqa ru- 
meeyey) Eebana waa Waliga (Gargaa- 
re) Mu'miniinta. 

69. Waxay jeclaatay koox ka mid ah 
Ehelu Kitaabka inay idin baa- 
diyeeyaan, mana baadiyeeyaan waxaan 
Naftooda ahayrumana kasayaan. 

70. Ehelu Kitaabow maxaad uga 
Gaaloobaysaan Aayaadka Eebe idin- 
koo marag ah (og xaqnimadeeda). 

71. Ehelu Kitaabow maxaad ugu 
Khaldaysaan Xaqa baadil (Xumaan) 
oo u qarineysaan xaqa idinkoo og. 






Yuhuud iyo Nasaara iyo Gaalada kalaba ma daayaan muran iyo dood, waxay ku murmaan waxayan 
waxba ka ogayn, sida xaalka Nabi Ibraahim, Nabi Ibraahimna ma ahayn Yuhuud iyo Nasaara midna, 
wuxuuse ahaa Muslim toosan, oon Gaalada wax ka dhexeeynin, waxaana ugu dhaw Dadka intii raacday 
iyo Nabiga Muxamad ah iyo Mu'miniinta, Eebana waa gargaaraha Mu'miniinta, waxayna dooni Ehelu 
Kutaabku (Yuhuud iyo Nasaara)qaarkood inay idin dhumiyaan, Naftooda unbayse dhumin mase oga, 
hadday ka Gaaloobaan Aayaadka Eebe ama Xaqa iyo Xumaanta isku khaldaan ama Xaqa qariyaan 
iyaga unbay dhibi, 

Cabdullaahi Binu Mascuud waxaa laga wariyey in Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) yidhi Nabi kasta wuxuu leeyahay Sokeeye Nabiyada ka mid ah Sokeeyahayguna waa aabbahay, 
jeclaha Eebe, Nabi Ibraahim korkiisa nabadgalyo ha ahaatee. Aali-Cimraan (66-71). 



72. Waxay dhaheen koox ka mid ah 
Ehelu Kitaabka rumeeya waxa lagu soo 
dajiyey kuwa (Xaqa) rumeeyey (Qu- 
raanka) Maalinta horteeda kana gaa- 
looba maalinta gadaasheeda waxay u 
dhawyihiin Mu'miniintu inay noqdaa- 
ne (Gaaloobaan). 









74 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$m]m 



73. Hana aaminina (rumeynina) 
ruuxaan Diintiinna raacin, waxaad 
dhahdaa Hanuun waa hanuunka Eebe, 
in la siiyo cid wax la mid ah waxa laydin 
siiyey ama idinkula doodaan Eebihiin 
agtiisa, waxaad dhahdaa Fadligu ga- 
canta Eebe yuu ku suganyahay wuxuu- 
na siiyaa Cidduu doono, Eebana waa 
waasac (deeq badane) og. 

74. Wuxuuna ku gaaryeelaa Naxariis- 
tiisa cidduu doono, Eebaana iska leh 
Fadliga Wayn. 



AJjl U J^J^BjHO'^v£JUb 

^y?$^cs*j$ m 



^}j&\ jV^yj&cs***. 



\jj&\ 



Gaaladu had iyo jeer waa colka Muslimiinta, halkanna waxaad ku arkeysaan Akhlaaq xumadooda iyo 
khayaamadooda, iyagoo is faray inay isu muujiyaan niska hore Muslimiin, niska dambana muujiyaan 
Gaalnimo, si ay Muslimiinta ugu beeraan shaki iyo walaac, una dhahaan kuwii Cilmiga lahaa ee ru- 
meeyey niskii hore waa kuwaa ka baxeen niskii dambana, waxay kalooy is fareen inayna aaminin ruuxaan 
iyaga raacin Xasad iyo Xumaan darteed, Eebaase iska leh fadliga iyo wanaaga siinna cidduu doono, 
Naxariistiisana ku khaasyeeli cidduu doono oo Mu'miniinta ah, illeen waa deeq badanee, taasina waxay 
inooga digi Gaalada iyo dhagartooda iyo niyad xumaantooda iyo in laga foojignaado. Aali-Cimraan (72- 
74). 



75. Ehelu Kitaabka waxaa ka mid ah 
Ruux Haddaad ku Aaminto Xoolo ba- 
dan ku siin (Nasaarada Qaarkeed) 
waxaana ka mid ah mid haddaad ku 
Aaminto Diinaar aan ku siinaynin, 
inaad kor taagnaato mooyee (waa Yu- 
huudda iyo wixii la mid ah) waxaana 
ugu wacan Arrintaas inay dhaheen na- 
guma laha Umiyiintu Jid, waxayna ku 
dhihi Eebe Been iyagoo og. 






76. Saas ma aha ee ruuxii oofiya Bal- 
lankiisa oo Dhawrsada Eebe waa Jece- 
lyahay Dhawrsadayaasha. 



','4' '4'* 



'&\ <jte $J>\> <■*£+* & jf o* & 






77. Kuwa ku Gata Ballankii Eebe iyo 
Dhaartoodii Lacag (Qiimo) yar kuwaa- 
su Nasiib kuma laha Aakhiro, lamana 
hadlo Eebe (si Naxariis ah) mana dayo 
Xaggooda Maalinta Qiyaame, mana 






75 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



$mm 



Daahiriyo, waxayna mudan Cadaab 
daran. 






Ehelu Kitaabkii Yuhuud iyo Nasaara waxaa ka mid ahaa kuwo Haddaad waxbadan ku Aaminto kuu soo 
Celiya sida kuwii Islaamay ama Nasaarada Qaarkeed, waxaase ka mid ah kuwo aan hal diinnaar Had- 
daad ku Aaminto aan ku siineyn inaad kor joogto mooyee sida Yuhuudda oo dhihi Xaq naguma leh 
Muslimiintu Beenna Eebe ku sheega iyagoo wax og, waxaase Eebe jecelyahay kuwaOofiya Ballanka oo 
dhawrsada, Ciddiise ku gadata Ballanka Eebe iyo Dhaartiisa Xoolo waa Midaan Nasiib ku lahayn 
Aakhiro oon Naxariis Eebana helayn Qiyaamada Cadaab daranna u sugnaaday. 
Rasuulkuna wuxuu yidhi : (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Ruuxii ku Goosta Xoolo 
Ruux Muslim ah Xaq darro dhaar wuxuu la kulmaa Eebe isagoo u Cadhaysan. (Imaam Axmed) taasina 
waxay ku tusin in layska dhawro Xaqa Dadka oon Xaq darro lagu Cunin, Haddii kale ha sugo Halaag iyo 
Ciqaab. Aali-Cimraan (75-77). 



78. Waxaa ka mid ah (Yuhuudda) 
Kox ku Leexisa Carraabkooda Kitaab- 
ka (Quraanka) si aad ugu malaysaan 
Kitaabka, kana mid ma aha Kitaabka 
waxayna odhan Isagu wuxuu ka ahaa- 
day Eebe agtiisa kamana ahaanin Eebe 
agtiisa. waxayna ku dhihi Eebe Been 
iyagoo og. 






79. Kuma haboona Dad in Eebe siiyo 
Kitaab, Xukun iyo Nabinimo markaas 
ku dhaha Dadka Addoomo ii noqda 
Eebe ka sokow, hasayeeshee noqdo 
Culimo (Dabeeco fiican) Kitaabkaad 
baraysaan dartiis iyo waxaad 
baranaysaan. 



L^Sl^^yy, u^L-xtf j>ajji-J »>>3tj 



80. Idinmana farayo Eebe inaad ka 
yeelataan Malaa'igta iyo Nabiyada Ee- 
bayaal, ma wuxuu idin fari Gaalnimo 
intaad Muslim noqoteen ka dib. 






Yuhuud waxaa Caadadeeda ka mid ah Xaq diido iyo Hadal Leexin, waxaana ka mid ah kuwo badala 
Hadalka Eebe oo Waji kale u yeela si ay Dadkaan wax aqoonin ugu khaldaan, iyagoo dhihi wuxuu ka soo 
dagay xagga Eebe, kamana imaan xagga Eebe ee waa been ay ogyihin. Diinta Islaamkuna ma ogola in 
Cid'aan Eebe ahayn la caabudo ama Addoon loo noqdo aad Caabudid, waase in la noqdaa Culimo toosan 
marba haddaad Kitaabka Akhriyeysaan ama baranaysaan, Eebana ma faraayo in laga yeesho Malaa'igta 
iyo Nabiyada Ilaahyo, Eebana Gaalnimo ma faraayo Cidna, waxayna soo degtay Aayaduhu mar Gaalo 
Yuhuud iyo Nasaara ah ku dhaheen Nabiga ma waxaad noogu yeedhi inaan ku Caabudno sidii Ciise loo 
Caabuday, oo Nabigu yidhi: Eebaan ka magangalay inaan Caabudo wax ka soo hadhay, Daxaagna 
wuxuu yidhi : Waxaa Xaq ku ah ruuxii Quraan baran inuu Faqiih ahaado. Aali-Cimraan (78-80). 



76 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz 4 3 



$mm 



81. (Xusuuso) markuu ka qaaday 
Eebe Ballan adag Nabiyada waxaan 
idinsiiyo oo Kitaab iyo Xigmo ah mar- 
kaas idiin yimaado Rasuul rumeyn 
waxaad haysataan waa inaad rumey- 
saan una gargaartaan, kuna yidhi 
(Eebe) Ma qirteen oo ma qaadeen Ar- 
rintaas Ballankeyga ah oo dheheen 
waan qirnay (ogolaanay) markaas ku 
yidhi Marag ka noqda Anna la jirkiina 
yaan ka mid noqon kuwa marag kici. 






82. Ruuxiise jeedsada intaas ka dib 
kuwaasi waa kuwo Faasiqiin ah. 



83. Ma Diinta Eebe waxaan ahayn yey 
rabaan isagoo u hogaansamay waxa 
Samaawaadka iyo Dhulka ku sugan 
ogolaan iyo ikraahba Xaggiisaana loo 
Celin (Dadka). 



^<X£$s<fr> j^o Jj3 <>i 









84. Waxaad dhahdaa waxaan rumay- 
nay Eebe iyo waxa nalagu soo dajiyey 
iyo waxa lagu soo dajiyey (Nabi) Ibraa- 
him, Ismaaciil, Isxaaq, Yacquub, Fara- 
cyadii, wixii la siiyey Muuse, Ciise iyo 
Nabiyadii Xagga Eebahood kala bixin 
mayno dhexdooda Anaguna Eebaan u 
hogaansameynaa. 






85. Ruxii doona Diin aan Islaamka 
ahayn laga aqbali maayo, Aakhirana 
wuxuu noqon kuwa khasaaray. 



> * <'Z* 






Waxay Aayaduhu Cadayn in Eebe Ballan adag ka qaaday Nabiyada inay Isrumeeyaan isuna gargaaraan, 
Siduu Ballan uga qaaday in hadday haleelaan Nabiga Muxamed ah u rumeeyaan uguna gargaaraan, ayna 
aqbaleen Ciddii ka leexatana ay Xumaan, Xaqna ma aha in waxaan Diinta Islaamka ahayn la doono, 
illee Eebaa wax kastaa u hogaansamaye waana in la rumeeyo Nabiyada Eebe dhamaantood lana kala 
saarin, Diinaan Islaamka ahayn Ruuxii doonana wax lagama aqbalo wuuna khasaari Aakhiro, Rasuul- 
kuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Ruuxii Carnal fala waxaan 
haysanno waxaan ahayn waa lagu Celin. Waa Saxiix. Aali-Cimraan (81-85). 



77 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 3 



OTII& 



86. Sidee u Hanuunin Eebe Qoom 
Gaaloobay rumayn ka dib, oo qiray in 
Rasuulku Xaq yahay una Yimaadeen 
Xujooyin, Eebana ma hanuuniyo 
Qoom Daalimiin ah. 






87. Kuwaas abaalkoodu waa Lacnad 
Eeboo korkooda ah iyo Malaa'igta iyo 
Dadka Dhammaantiis. 

88. Wayna ku waari (Ciqaatbtooda) 
dhexdeeda lagamana fududeeyo Ca- 
daabka lamana Sugo. 









89. Kuwa Toobad keena intaas ka dib 
mooyee oo wanaajiya Eebana waa 
dambi dhaafe Naxariista. 



4*\ij \£L3j <%* x^ \$U&$1 



90. FCuwa Gaalooba rumayn ka 
dib,markaas kororsada Gaalnimo laga- 
ma aqbalo Toobadooda kuwaasina 
waa kuwa Dhumay. 






<>5^ 



bjvStift&gf 






91. Kuwii Gaaloobay oo dhintay iya- 
goo Gaalo ah lagama aqbalo mid ka 
mid ah Dhulka Muggii oo Dahab ah 
hadduu isku furto, kuwaasina waxaa u 
sugnaaday Cadaab daran wax u gar- 
gaarana ma leh. 






JcLrf&i 



Eebaan ka Magangallay Dhumid Hanuun ka Dib. waxay soo dageen Aayaduhu mar Nin reer Madiina 
ahaa Islaamay haddana Gaalnimo u noqday haddana Qoomameeyay oo Cidduu warsaday inuu Toobad- 
leeyahay iyo in kale, wuxuuna mudan ruuxii lslaanimo ka dib Laabta Ciqaab daran oo uu ku waari, 
Cidiise Toobadkeenta wuu ka aqbali Eebe una dhaafi Dambiga'Cidiise ku sii Madax adaygta Gaalnimada 
oo sii korarsata Toobad lagama Aqbalo wayna Baadiyoobeen, Cidii Saas ku dhimatana lagama aqbalo 
Dhulka Mugiis oo Dahab ah hadduu isku furto, wuxuuna mudan Cadaab daran, wax u gargaarina ma 
jiro. 

Waxaa sugnaaday in mid Ehelu Naarka ah loo dhihi Qiyaamada ka warran haddaad leedahay waxa 
Dhulka ku sugan maysku furan lahayd markaasuu dhihi : Haa, markaasuu Eebe dhihi wax ka fudud yaan 
kaa doonay oo ballan kaaga qaaday Duudkii Nabi Aadam waa inaadan ii Shariig yeelin (Ila Caabudin 
wax kale) waadna diiday Gaalnimo mooyee, (Basaar). Aali-Cimran (86-91). 



78 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz* 4 



OT1I& 



92. Ma gaadhaan sama fal intaad wax 
ka bixisaan waxaad jeceshihiin, waxaad 
bixisaana Eebe waa ogyahay. 

93. Cuntada dhamaanteed xalaal bay 
u aha yd Banii-israa'iil wuxuu ka reebay 
Israa'iil Naftiisa mooyee, soo degidii 
Tawreed ka hor waxaad dhahdaa keena 
Tawreed oo Akhriya haddaad runlow 
tihiin. 

94. Ruuxii ku been abuurta Eebe kor- 
kiisa intaas ka dib kuwaasu waa uun 
Daalimiin. 

95. Waxaad dhahdaa Runbuu shee- 
gay Eebe, ee raaca Milladda Ibraahiim 
(Jidkiisii) isagoo toosan, kamana mid 
ahayn Mushrikiinta. 



>*- * 



» > > i"i~'» \>- 






Aayaddu waxay Caddayn inaan Wanaagga dhabta ah la gaadhayn inta laga bixiyo waxa la jecelyahay 
Qaarkiis, markay Aayaddu soo degtay yaa Abuu Dhalxa Beertiisii Sadaqaystay, markaasaa Nabigu faray 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu Qaraabadiisa ku Sadaqaysto, markaasuu u 
qaybiyey. Tan kale waxay ahayd Yuhuud tahayna Xaq diidayaal Warsi iyo Xujo badan'waxayna Nabiga 
Warsadeen wixii ka Reebanaa Israa'iil oo Cunno ahaa, wuxuuna Eebe u sheegay in Cunadu Xalaal u 
ahayd wuxuu isagu is ka reebay mooyee, Tawreed ka hor, ee ha akhriyeen Tawreed hadday run sheegi, 
Ciddiise Been abuurta waa Daalimad, Eebana Run buu sheegay ee halla raaco Wadadii Nabi Ibraahim oo 
ah Diinta Islaamka ah, Gaalana wax isuma ahayn Nabi Ibraahim. 

Ibnu Cabaas wuxuu yidhi : Israa'iil « waa Yacquub»'wuxuuna ku Nadray Hadduu Eebe Caafiyo Inuusan 
Cunin Xubnaha Qaarkood isaga iyo Caruurtiisu. Aali-Cimraan (92-95). 



96. Gurigaugu horreevey ee loo soo 
dejiyey Dadka waa kan Maka (Kacba- 
da) waana barakaysanyahay waana 
Hanuunka Caalamka. 

97. Waxaa ku sugan Aayaad Cad Cad 
Maqqaamu Ibraahiimna (waa ku yaal) 
Ruuxii galana wuxuu ahaan Aamin, 
Eebana wuxuu ku leeyahay Dadka Xaj- 
ka Baydka Ruuxii kara Wadada, 
Ruuxii Gaaloobana Eebe waa ka 
kaaftoonyahay Caalamka. 

98. Waxaad dhahdaa Ehelu Kitaabow 
maxaad uga Gaaloobaysaan Aayaadka 
Eebe, isagoo Eebana Marag u yahay 
waxaad Carnal falaysaan. 

99. Ehelu Kitabow maxaad uga Celi- 
naysaan Dadka Eebe Ruuxii Rumeyn 



t . a. 

*St 6 uJiS^ j ^Lu- aJ \ 

^(o4\%Sj^2 ^<j&\ jits J3 



79 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$m&& 



idinkoo la dooni (Xaqa) Qallooc idin- 
koo marag ah Eebana ma halmaansana 
waxaad Falaysaan. 






Eebe wuxuu sheegi in Guriga ugu horeeyey in Eebe lagu Caabudo uu yahay Kacbada'Eebana waa 
sharifay Baydkaas iyo Masaajidka barakaysan ee Maka, waxaana ku sugan Aayado waa weyn oo ka mid 
yahay Maqaamu Ibraahiim, Ciddii Gashana waa Aamin, Eebana Dadka wuxuu ku waajibiyey Ciddii 
karta inay u Xajiyaan Baydkaas, Ciddii iska diida isagoo karana Eebe waa ka kaaftoonyahay Gaalo. 
Abuudar waxaa laga wariyey inuu yidhi: Waxaan idhi: Rasuulka Allow Masaajidkee u horeeyey? 
markaasuu yidhi Masaajidka Xurmaysan (ee Maka) waxaan idhi yaa ku xiga? waxuu yidhi Masaajidka 
Aqsa (ee Qudsi) waxaan idhi imisaa u dhaxaysay? wuxuu yidhi Afartan, waxaan idhi yaa ku xigay? 
wuxuuna yidhi Meejii Salaadi kugu haleeshaba ku tuko dhamaan waa Masaajide (Imaama Axmed) 
Yuhuud iyo Nasaarana Xaqay ka gaaloobi iyagoo arka, kana leexin Dadka, ayna Ceebayni oo Qalloocin, 
waana wax la yaab leh inay saasu Caado u tahay. Maantadan aan joogno waxay Muslimiinta iyo Diinta 
Islaamka ku hayaan wax la helmaami karo ma aha. Aali-Cimraan (96-99). 






d£&($J$l 



100. Kuwa (Xaqa) rumeeyow Had- 
daad Adeecdaan (Maqashaan) Koox 
ka mid ah kuwa la Siiyey Kitaabka (yu- 
huud iyo Nasaara) waxay idiin Celin 
Iimaankiinna ka dib Gaalnimo. 

101. Seed u Gaaloobaysaan idinkoo 
laydinku kor Akhrin Aayaadka Eebe 
Dhexdiinnana Joogo Rasuulkiisii, 
ruuxii Cuskada Eebe (oo ka dhawrsa- 
da) waxaa lagu hanuuniyey Jidka 
Toosan. 

102. Kuwa (Xaqa) rumeeyow ka 
dhawrsada Eebe dhawrsashadiisa Xaqa 
ah, hana dhimanina idinkoon Muslim 
ahayn. 

103. Qabsada Xadhigga Eebe (Is- 
laamka) dhamaantiin hana kala tagina, 
xusana Nicmada Eebe ee korkiinna ah, 
markaad Col ahaydeen oos isu Dumay 
Quluubtiinna ood Noqoteen Nicmada 
Eebe darteed Walaalo, idinkoo ahaa 
Qar God Naar ah, oos idinka koriyey 
Xaggeeda, saasuu idiinku Cadayn 
Eebe Aayaadkiisii si aad u Hanuun- 
taan. 

Eebe wuxuu sheegay in hadday Mu'miniintu maqlaan warka Gaalada ay Xasdi Jidka Xaqa ahna ka 
leexin, maxaa yeelay Gaaladu waa Colka Mu'miniinta waxayna ku dadaali say u Gaalayn lahaayeen, 
mana haboona in la Gaaloobo iyadoo Xaqa la haysto oo Cad yahay, tan kale waa in Eebe la Cuskadaa, 
Cibaado dhab ahna la Caabudaa, Muslinimana lagu dhintaa, lana Qabsado dhammaan Xadhigga Eebe 
oon lana kala tagin. lana Xusuusnaado side Eebe isagu soo Dumay Qalbiga Muslimiinta iyagoo Col 
ahaan Jiray, ku Dhicid Naareedna u dhawaa kana koriyey, una Cadeeyay Aayaadka Eebe si ay u 
Hanuunaan. Waxaa Sugnaatay: Dhawrsashada Eebe waa in la Adeecoon la Caasiyin, laguna Mahdiyaa 
lagana Gaaloobin lana Xusoo la Halmaamin (Xaakim)Tilmaanta Quraankuna waxaa ka mid ah : Inuu 
yahay Xadhigii Eebe ee Adkaa iyo Jidkiisii Toosnaa, waxaase loo baahanyahay Walaalnimo, Isku 
duubnaan, Xaq raacid, Gaalo ka digtoonaan iyo Toosnaan. Aali-Cimraan (100-103). 






80 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



<3M& 



104. Ha laydinka helo Umad u yeedha 
Khayrka oo fari Wanaagga oo ka reeb- 
ta waxa la Naco (Xumaanta) kuwaasi- 
na waa uun kuwa Liibaanay. 

105. Hana noqonina kuwa kala tegay 
oo kale ee iskhilaafay intay u yimaa- 
deen Xujooyin ka dib kuwaasina waa 
kuwa Cadaab weyn u Sugnaaday. 

106. Maalintay Caddaan (Nuuri) Wa- 
jiyaal oyna Madoobaan (Doorsoomi) 
Wajiyaal, kuway Madoobaato Wajiya- 
doodu (Waxaa lagu dhihi) miyaad 
Gaaloowdeen Rumeyntiinii ka dib, 
Dhadhamiya Cadaabka Gaalnimadii- 
nii darteed. 

107. Kuwuu Caddaado (Nuuro) Waji- 
goodu Naxariista Eebe Dhexdeeday ku 
waarayaan. 

108. Taasi waa Aayaadkii Eebe oon 
ugu Akhriyeynaa korkaaga si Xaq ah, 
Eebana ma aha mid la doona Dulmi 
Caalamka. 

109. Eebe waxaa u sugnaaday waxa 
Samaawaadka iyo Dhulka ku Sugan, 
Xaggiisaana loo Celiyaa Umuuraha. 






VOJ 









Ummadan Muslimka ah wuxuu Eebe faray Inay Khayrka u yeedhaan, Wanaaggana Faraan Xumaanta 
reebaan, si ay u Liibaanaan, oyna ka figaadaan kala tag iyo iskhilaaf, iyagoo Xaq u yimid, si ayna ula mid 
noqonin Gaalada Cadaab daran Mutay Maalinta Qiyaamana Wajiyada Mu'miniintuna way 
Dhalaali'kuwa Gaaladuna way Doorsoomi oo Madoobaan, Mu'miniintuna Janay ku waari, Gaaladuna 
Naarbay Dhadhamin, Aayaadka Eebana waa Xaq sugan, isagaana iska leh Xukunka Samooyinka iyo 
Dhulka, Umuuraha oo dhanna Xaggiisaa loo Celin, Fadli badan yaana ku soo arooray Khayrkoo lays 
faro iyo Xumaanta oo layska reebo, waana Tiirka Diinta Islaamka'laguna Sharifay Ummadan Muxam- 
diyada ah. 

Rasuulkuna wuxuu yidhi : (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Ruuxii arkaa Xumaan ha 
ku dooriyo Gacanta, hadduusan karin Carrabka, hadduusan karin Qalbiga, waana Iimaanka u tabar yar 
(Muslim) mar kale wuxuu yidhi : Eebaan ku dhaartee Wanaagaad faraysaan oo Xumantaanad reebay- 
saan ama wuxuu Eebe u dhawyahay inuu idinku diro Ciqaab agtiisa ah, ood Baridaan oosan idin Ajiibin. 
(Axmed iyo Kuwa kale). Taasina waxay ku tusin Ahmiyadda umuurtaas iyo in Ummadii ka tagtaa ay 
mudan Ciqaab Halaag. Aali-Cimraan (104-109). 



110. Waxaad tihiin Ummadda u 
Khayroon ee loo soo bixiyey Dadka, 
waxaad fartaan Wanaagga waxaadna 
ka reebtaan Xumaanta waxaadna ru- 






81 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



ni& 



meysaan Eebe, hadday rumeeyaan Ehe- 
lu Kitaabku (Xaqa) Saasaa u khayr- 
roonaanlahayd, waxaa ka mid ah 
Mu'miniin, badankoodna waa 
Faasiqiin. 

111. Idin wax yeellayn tnahayaan wax 
dhibah tnooyee, hadday idin la dagaal- 
lamaana waxay idiin jeedin Dabada 
(way carari) loona Gargaari Maayo. 

1 12. Waxaana lagu qadaray Korkoo- 
da Dulli meel kastooy joogaanba, Xad- 
hig Eebe iyo Xadhig Dad mooyee, 
waxayna la noqdaan Cadho Eebe, 
waxaana lagu qadaray Miskiinimo, 
waxaana ugu wacan inay ka gaaloo- 
baan Aayaadka Eebe Dilayaanna Na- 
biyada Xaq daro, waxaana ugu wacan 
Caasinimadooda iyo Xadgudubkooda. 






Eebe wuxuu sheegay in Ummadda Muxamadiyada ah u Khayrbadan tahay Umadaha, maxaa yeelay 
Wanaaggay Faraan'Xumaantana way reebaan, Eebana way rumeeyaan. Rasuulkuna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Anagaa ugu dambeyna Dadka uguna horayn Qiyaa- 
mada, uguna hor gali Jannada, in kastoo horteen la siiyey Kitaab inagana ka dib layna siiyey, waxaana 
Eebe nagu hanuuniyey waxay isku Khilaafeen oo Xaq ah, Maantana way isku Khilaafeen, Dadkuna 
innagay ina raacaan, Barri Yuhuudbaa leh, Bari dambana Nasaara. (waxaa wariyey Abuu Yaclaa). 
Xumaanta Yuhuud iyo sida loo duleeyeyna wax badan yuu Quraanku ka waramay, hadday Muslimiin 
dhab ah la dagaalamaanna way Jabi ooy Carari, Dullibaana lagu Qadaray iyo Cadho Eebe, Illeen Aayaad- 
ka Eebe yey beeniyeene oo Ambiyaday Xaq darro ku Dili jireen oo waxay la imaanayeen Xumaan iyo 
Xad gudub. Haddaanse aragno inay Gaaladu Ayaamahan isugu tageen Muslimiinta Dhulkii Islaamkana 
qabsadeen Dadkiina laayeen taas waxaa sababay Muslimiinta oon Jahaad dhab ah Jahaadin, si xaq ahna 
u raacin Amarka Eebe, markayse si dhab ah Eebe u Adeecaan Xadhigga Eebana wada qabsadaan shaki 
ma laha inay Adkaan'Xaqoodana soo Ceshan'Caalamkuna Khayr ku hogaamin sida Eebe Ballan 
qaaday. Aali-Cimraan (1 10-1 12). 



113. Isku mid ma aha, Ehelu Kitaab- 
ka waxaa ka mid ah Ummad u Taagan 
(Xaqa) oo Akhrida Aayaadka Eebe 
Saacadaha Habeenka iyagoo Sujuud- 
san, (waa Cabdullaahi Binu Salaamo 
iyo Saaxiibadiis). 

114. Rumeynna Eebe iyo Maalinta 
Dambe farana Wanaagga kana reeba 
waxa la naco (Xun) una dag dagi Wa- 
naagga, kuwaasi waxay ka mid yihiin 
kuwa suuban. 

115. Waxay Falaan oo Khayr ah laga- 



'»A 






82 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$mm 



ma qariyo (Dayaco), Eebana waa ogya- 
hay kuwa dhawrsada. 

116. Kuwa Gaaloobay kama kaafido 
Xoolahoodu iyo Caruurtoodu Eebe 
Xaggiisa waxba, kuwaasuna waa Ehel- 
ka Naarta wayna ku Dhex waari. 



117. Waxay Bixiyaan Noloshan Ad- 
duunna waxay la mid tahay Dabayl Qa- 
bow (daran) oo ku dhacday Beer Qoom 
dulmiyey Naftooda ooy Halaagtay, ma 
dulmiyin Eebe iyagaase Naftooda 
Dulmiyey. 



*A\'A*>ys ;> li^^x^ -Iff i 
&£ 4$ J* ~Jb Jlijfflj 



Oj^Q^Qt^lilijIj 



Marka Quraanku Ehelu Kitaabka wax kasheegi wuxuu u jeedaa kuwa Xaqa ka leexday, hase yeeshee 
kuwa rumeeyey Xaqa sida Asaxaabigii Cabdullaahi Binu Salaam iyo Saaxiibadiisii kale, kuwaasoo Eebe 
ku tilmaamay Aayadahan Camalkoodii iyo waxa Eebe ku abaal marin oo Wanaag ah, kuwa Xaqa ka 
Gaaloobayse waxba uma taraan Xoolo iyo Caruuru, waxayna mudan Naar, Waxay Adduunka ku 
bixiyeenna waxuu la mid yahay Beer Dabayl darani Halaagtay, Eebana Cidna ma Dulmiyo ee Dadku 
iyagaa Naftooda Dulmiya, Camalka Fiican ee layska abaal marin waxaa u shardi ah Eebe rumeyn iyo 
Xaq raacid, iyo Toosnaan, hadii kale waxay noqon wax kama jiraan iyo Lugooyo. 
Aali-Cimraan (113-1 17). 



118. Kuwa (Xaqa) rumeeyow ha ka 
yeelanina Saaxiib (Hoose) wax idinka 
soo hadhay, kuma gabood falaan Fa- 
saadintiinna waxayna Jecelyihiin dhib- 
kiinna, waxay ka muuqataa Cadhadu 
Afkooda, waxay qarsan Laabahoodu 
yaa ka weyn, waan idiin Caddaynay 
Aayaadka haddaad wax kasaysaan. 

1 19. Idinkani waad Jeceshihiin Iyagu- 
na idinma jecla, waxaadna rumeysaan 
Kitaabka dhammaantiis, hadday idin 
la kulmaanna waxay dhahaan waannu 
rumeynay Hadday kaliyoobaanna 
waxay idiin Qaaniinaan Xubnaha (Fa- 
raha) Cadho darteed, waxaad dhahdaa 
ku dhinta Cadhadiinna, Eebana waa 
ogyahay waxa Laabta ku sugan. 

1 20. hadday idin taabato Wanaag way 
Xumeysaa hadday idinku dhacdo Xu- 
maanna way ku Farxaan, haddaad Sa- 
mirtaan ood Dhawrsataan idinkama 






E3 L)^JL*>Jr£ d\ 



oj^yj pX3>£ *jpr>rf £lj\ pSiUA 

jjp jj X^\Ci\ jSt&4X\ oif^Ckljo 



83 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz 4 4 



$mm 



dhibayso Dhagartoodu waxba, Eebana 
waxay Carnal fali wuu Koobay. 



V 9< *> ff* > t> 






Eebe Sareeye wuxuu uga digi Mu'miniinta inay Gaalada ka yeeshaan Saaxiib gaar ahaaneed ooy Sirtooda 
ku Qarsadaan, taasi ma haboona oo Gaalo layskuma halleeyo, illeen waa Col Xumaan kula jecel, 
mararna ka sheega Afkooda, inkastoo waxa Laabta kaga jiraa ka weynyahay, Arrintaasna waa Xaal Eebe 
ogaysiiyey Mu'miniinta hadday wax fahmi ooy waana Qaadan, 

Ma aha inaan jeclaanno iyagoo ina Neceb, oon rumeynay Xaqa dhammaan iyaguna ka Gaaloobeen, oyna 
Khayaani Mu'miniinta ooy Wanaag u muujin markay isla joogaan, markay kali noqdaanna Cadho Faraha 
inoola Qaniini, ha ku Dhinteen Cadho, Wanaageenay ka nixi oo Xumaanteenay ku Farxi, Haddaanse 
adkeysanno oon Toosnaanno Dhagartoodu waxba inama yeesho, illeen Eebaa koobay waxay Qarsan 
ama Camalfali oo Xumaan ah. Waxaa la sheegay in Cumar Binu Khadhaab lagu yidhi : Waxaa jooga Wiil 
Gaal ah oo wax Qora ee maad Qoraa ka dhigatid markaasuu yidhi : Ma waxaan ka dhigan Saaxiib Hoose 
(Bidhaano) waxaa ku dhacay Muslimiinta oo Dulli iyo kala tag ah waa markay Gaalo Saaxiib moodeen, 
iyaguna Colloobeen oy Qaybsameen, waase in laga baxo arrintaas. Aali-Cimraan (1 18-120). 



121. (Xusuuso) markaad ka Kallah- 
day (tagtay) Ehelkaaga adoo u yeeli 
Mu'miniinta Goob Dagaal Eebana waa 
Maqle og. 

122. Markay Hamiday «Doontay» 
Labo Kooxood oo idinka mid ah inay 
Fashilaan (Cabsadaan) Eebana Wali- 
gooda (Gargaarahooda) ahaa ee Eebe 
uun ha tala saarteen Mu'miniintu. 

123. Dhab ahaan buu idiin ku Gar- 
gaaray Eebe (Maalintii) Badar idinkoo 
dulaysan «Tabar yar», ee ka Dhawrsa- 
da Eebe waxaadna mudantihiin inaad 
ku Mahdisaan. 

124. Markaad ku lahayd Mu'miniinta 
Miyuusan idiinku Fillayn inuu idinku 
Xoojiyo Eebihiin Saddex Kun oo 
Malaa'ig ah oo soo Degi. 

125. Waa na kaafiyaan ee haddaad 
Samirtaan (Adkeysataan) ood dhawr- 
sataan (waydinku fillaan) waxayna 
idiinku imaan deg daggooda, kaasna 
waa Xoojin Eebihiin Shan Kun oo 
Malaa'ig ah oo Calaamaysan. 

126. Uma yeelin Eebe (Arrintaas) Bis- 
haaradiinna mooyee iyo inay ku Xasis- 
ho Quluubtiinnu isaga, Gargaar aan 
Eebe agtiisa ahayna ma jiro ee ah 
Adkaade Falsan. 






, M*'»i i*>\ 









ISJ c£-*.>"** 






84 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz 4 4 



0$5fli& 



127. Si uu u Gooyo (Halaago) qayb ka 
mid ah kuwa Gaaloobay ama Walba- 
haariyo oy Noqdaan iyagoo Khasaa- 
ray. 






■ xp- 



Aayadahan wuxuu Eebe kaga warami Dagaalladii Uxud iyo Badar oo Tan hore ahayd Bishii Soonfur 
Sanadkii Saddexaad ee Hijrada Uxudna waa Buur weyn oo Magaalada Madiina Xagga Waqooyiga ka 
xigta, Muslimiintana dhibaa ku gaadhay markay Khilaafeen Amarkii Nabiga Qaarkood oo ka 
tageen halkay ilaalinayeen, markaas laga soo galay halkaa ilaa Nabiga laga dhaawacay Dad badan oo 
Asaxaabtii anna ku Shihiideen, taasina waxay ku tusin Xumaanta is khilaafka iyo amarka Fiican Diidma- 
diisa waana waxay u Waajibtay in laga digtoonaado. Tan kale waa Dagaalkii Badar ee weynaa ee Eebe u 
gargaaray Muslimiinta Xoojiyeyna iyagoo Tabar iyo Tiraba yaraa, hase yeeshee Eebaa Nasrigiisa iyo 
Malaa'ig ugu gargaaray, Taasina waxay ku tusin in Eebe u gargaari Muslimiinta markay dhab ahaan 
Eebe u Adeecaan Sharcigiisana ku dhaqmaan, Day sida loo jabiyey Gaaladii Qureesheed ee Kibirka u soo 
duushay si ay Xaqa u baabi'iyaan una waxyeeleeyaan Muslimiinta. 

Badar waa magaalo u dhaw Madiino Dagaalkuna wuxuu ahaa Maalin Jamce ah Todobiyo Tobanka 
Bisha Soon, Sanadkii Labaad ee Hijrada, Muslimiintu waxay ahaayeen saddex boqol iyo dhawr iyo toban 
gaaladuna ilaa kun. Aali-Cimraan (121-127). 



128. Waxba Amarka kuma lihid Na- 
biyow ama wuu ka Toobad aqbali Eebe 
ama wuu Cadaabi Gaalada, illeen waa 
Daalimiine. 

1 29. Eebaa iska leh waxa Samooyinka 
ku sugan iyo waxa Dhulka ku sugan, 
wuxuu u dhaafaa (Dambiga) Ciduu 
doono, wuxuuna Cadaabaa Ciduu doo- 
no, Eebana waa Dambi dhaafe 
Naxariista. 

130. Kuwa (Xaqa) rumeeyow ha u 
Cunina Ribada Laablaab, kana 
Dhawrsada Eebe waxaad Mudantihiin 
inaad Liibaantaane. 

131. Kana dhawrsada Naarta loo 
Darbay Gaalada. 

132. Adeecana Eebe iyo Rasuulka 
waxaad u dhawdihiin in laydiin 
Naxariistee. 

133. Una deg daga Dambi dhaafka 
Eebihiin iyo Janno Ballaadhkeedu ya- 
hay Samaawaadka iyo Dhulka oo loo 
darbay kuwa dhawrsada. 

1 34. Ee ah kuwa wax bixiya Waqtiga 
Ladnaanta iyo Dhibkaba, ee Damiya 
Cadhada ee iska Cafiya Dadka, Eebana 
waa Jecelyahay Samafalayaasha. 






tin* '3 Vi/3 ' <4 Oj*-*ri CM \ 



85 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$imm 



135. Kuwa markay falaan Xumaan 
ama Dulmiyaan Naftooda Xusa Eebe, 
Warsadana Dambi dhaafld dambigoo- 
da, wax dambi dhaafana ma jiro Eebe 
mooyee, oon daa'imin (Xumaantay) fa- 
leen iyagoona og. 



1 36. Kuwaas Abaalkoodu waa Dambi 
dhaafka Eebahood iyo Jannooyin ay 
Dureeri dhexdeeda Wabiyaal iyagoo ku 
waari dhexdeeda, waxaa Wanaagsan 
Abaalka kuwa Carnal Falay. 






Gaaladu waxay ka Jabiyeen Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Maalintii Uxud 
Dhoosha wayna Dakhreen markaasaa Dhiiggu Dareeray markaasuu yidhi say u Liibaani Qoom ku falay 
Nabigooda waxaas isagoo Xaqa u yeedhi, markaasay soo dagtay Waxba kuma lihid Amarka, Eebaa ku 
shaqa leh oo ama ka Toobad aqbali ama Cadaabi kolley waa daalimiine, illeen isagaa Xukunka Caalam- 
ka iska lehe, taasina waxay ku tusin in Jahaad iyo Carnal Waajibtahay Arrinta dhabteedase Eebe ku 
shaqaleeyahay, wuxuu rabana fali Cidduu rabana u gargaari. Ribaduna waa xaaraan Reeban ama 
ha yaraato ama ha badnaatee, saan soo sheegnay, waana in Naar laga dhawrsadaa Eebe iyo Rasuulkiisana 
la Adeeco loona dagdago Dambi dhaaf iyo Janno wayn oo loo darbay kuwa dhawrsaday, ee wax bixiya 
had walba, ee Cadha Damiya, Cafiyana Dadka, Wanaagana Sameeya, Eebana Xusa markay Dambaa- 
baan, Dambi dhaafna Eebe warsada, illeeh waxaan Eebe ahayn Dambi ma dhaafee, oon Xumaanta 
Daa'min, waxaana lagu abaal marin DambiDhaaf iyo Jannooyin ay ku Waari loona darbay kuwa 
Camalka Fiican. Saas darteed waa in wanaagga lagudadaalo Xumaantana laga fogaado. Aali-Cimraan 
(128-136). 



1 37. Waxaa dhab ahaan u tagay Hor- 
tood Sunno (Waddo) ee Socda Dhulka 
oo eega siday noqotay Cidhibtii 
Beeniyayaashii. 

138. Kaasi waa Caddayn Dadka waa- 
na Hanuun iyo Waanada kuwa 
dhawrsada. 

139. Ha tabar yaraanina hana Muru- 
goonina idinkaa Sareyn haddaad Tihiin 
Mu'miniine. 

140. Hadduu idin taabtay Dhib 
(Dhaawac) Dhabahaan buii u taabtay 
Qoomkana Dhib la mid ah, waana Saas 
Adduunyadu waxaanuu ku kalawaree- 
jinaa Dadka Dhexdiisa iyo in Eebe 
Muujiyo kuwa rumeeyey kana yeesho 
Xaggiinna Marag, Eebana ma jecla 
Daalimiinta. 









Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



«li& 



141. Iyo inuu Imtixaamo kuwa ru- 
meeyey Tirtirana Gaalada. 

142. Ma waxaad u Maleyseen inaad 
Galayssaan Jannada isagoon Muujinin 
Eebe kuwa Jahaaday oo idinka mid ah 
oosan Muujinin kuwa Samra. 

143. Dhab ahaan waxaad u ahaydeen 
kuwa jecel Geerida ka hor la kulankee- 
da, waadna aragteen Geeridii idinkoo 
Fiirin. 






Eebe wuxuu u sheegay Mu'miniinta Dagaalkii Uxud ka dib inuu Imtixaankan oo kale u horreeyey 
Umadihii hore, Quraankuna Hanuun iyo Waano yahay, in la Cabsado oo la tabaryaraado ama La 
walbahaarana ayna haboonayn, maxaayeelay waxaa Guusha ku dambeyn Mu'miniinta dhabta ah, hadduu 
Dil iyo Dhaawac idin Taabtayna iyagaba wuu Taabtay waana sidaas Sunnada Eebe inay marba Ruux ku 
dhacdo Masiibadu, waana Imtixaan, mana suurowdo in Janno la galo Imtixaan la'aan, Mana aha in 
Jahaadka iyo ku Shihiidkiisa la Jeclaado marka Gaalada lala kulmana la Cabsado. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi: Ha jeclaanina la kulanka 
Colka, ee Warsada Eebe Caafimaad, markaad la kulantaanna Adkaysta oo Ogaada in Jannadu tahay 
Hooska Seefaha Hoostiisa (Saxiix). Aali-Cimraan (137-143). 



144. «Nabi» Muxamadna ma aha 
waxaan Rasuul ahayn, waxaa Tagey 
hortiis Rasuullo, ee hadduu Dhinto 
ama La dilo ma waxaad u gaddoomay- 
saan Cidhibtiinii (Dib), Ruuxii U ga- 
dooma Cidhibtiisii (Gaalooba) kama 
Dhibo Eebe waxba, wuuna Abaal ma- 
rin kuwa ku Shukriya. 

145. Nafna ma aha tii Dhimata Idan- 
ka Eebe la'aantiis waa Kitaab Muddey- 
san, Ruuxii Doona Abaalka Adduunyo 
waxbaan ka siineynaa, ruuxii doona 
Abaalka Aakhirana Waxbaan Ka Sii- 
naa, Waxaana Abaal marin kuwa 
Shukriya. 

146. Imisa Nabi la Dilay ooy la Jireen 
culimo Dagaallami oo Badan, oyna 
Cabsanin wax ku Dhacay Jidka Eebe 
Dartiis,Tabarna yareynin, Dulloobin- 
na, Eebana waa Jecelyahay kuwa 
Samra. 

147. Mana aha Hadalkoodu waxaan 
ahayn Eebow nooDhaaf Dambiganna- 



lyjt^Uj <ul J-JU" c| (*tr *** *-*> l^-^J 



87 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$mym 



ga iyo Xadgudubkanaga Amarkanaga, 
Sugna Gomadahanaga noogana Gar- 
gaar Qoomka Gaalada ah. 

148. Markaasuu Siiyey Eebe Abaalka 
Adduunyo iyo Wanaagga Abaalka 
Aakhiro, Eebana wuxuu Jecelyahay 
Samafalayaasha. 



- x . <\\ ft' *>' Cz\\ ^ {"*.& \»<\f< 



Maalintii Uxud markuu Dhibgaadhay Miislimiinta yaa Iagu Dhawaaqay in la Dilay Nabigii (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) waxaana jirtay in La dhaawacay, markaasay Naxeen oo Walbahaa- 
reen Muslimiintii markaasay soo Dagtay Aayaddu. Cidwalbana way Dhiman waxaase Hadhi Eebe, 
Nabiyadii horana waa kuwii Dhintay, waxaase loo baahanyahay Adkaysi iyo Samir iyo Doonid Abaal- 
marinta Eebe ee wanaagsan, ee ma banaana in la shakiyo ama la Walbahaaro oo la Tabaryareeyo. 
Aayaddana waxaa Akhriyey Abuubakar Maalintii Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) Geeriyooday, markuu u yimid Cumaroo Dadka la Hadli, oo leh Car waa Ruuxii Sheega in Nabigii 
Dhintay, markaasuu Abuubakar K hud bad Akhriyey Isagoo leh Ruuxii «Nabi» Muxamed Caabu- 
dayayoow Muxamed wuu Dhintay, Ruuxii Eebe Caabudayeyna Eebe waa Noolyahay mana Dhimanayo. 
Taasina waxay ku tusin Fadliga Abuubakar iyo Xaq ku Sugnaantiisa, Saasaana looga Baahanyahay 
Mu'minka inuu Xaqa ku Sugnaado Had iyo Jeer iyo Si Walba. Aali-Cimraan (144-148). 



149. Kuwa Xaqa Rumeeyow haddaad 
Addeecdaan (Maqashaan) Kuwa Gaa- 
loobay waxay idiin Celin Cidhibtiina, 
markaasaad Noqonaysaan idinkoo 
khasaaray. 

150. Eebaase Gargaarihiinna ah, isa- 
gaana ugu Khayrroon Gargaare. 

151. Waxaan ku Tuuraynaa Quluubta 
kuwa Gaaloobay Argagax la Wadaa- 
jintooda Eebe waxaan loo soo Dejinin 
Xujo Darteed, Hoygooduna waa Naar, 
Iyadaana U xun Xerada Daalimiinta. 



152. Dhab ahaan yuu idiinku Ru- 
meeyey Eebe Yaboohiisii markaad ku 
Dhamayneyseen (Ku dilayseen) Idam- 
kiisa, intaad ka Cabsataan ood ku Mu- 
rantaan Amarka ood Caasidaan intuu 
idin Tusiyey waxaad Jeceshihiin ka 
Dib, waxaa idinka Mid ah Ruux Dooni 
Adduunyo, waxaana idinka mid ah 
Ruux dooni Aakhiro, markaas idinka 
Hlay Xagooda si uu idiin Imtixaano, 



^k ' ' •• > i - "> $^ s A 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$iMm 



dhab ahaanna wuu idiin Cafiyey, Eebe- 
na wuu ku Fadli leeyahay Mu'miniinta. 

153. Markaad koreyseen aydaan Mi- 
licsanayn Cidna, Rasuulkuna idiinka 
Yeedhi Gadaashiina oo idinku dhacay 
Murug la jirto Murug (kale) si aydaan 
ugu Walbahaarin wixii idin ka tagay 
iyo wixii idinku Dhacay, Eebana waa 
ogyahay waxaad Falaysaan. 









Qisada Dagaalkii Uxud aadbay Aayaduhu uga Warameen, waxayna si Fiican u Tilmaameen Xaalkii 
Muslimiinta iyo say u Xanuunsadeen markay Koox ka mid ah oo Ilaalinaysay Colka Khilaaftay Amarkii 
Rasuulka, lagana Cararay Rasuulkii isagoo ugu Yeedhi inay soo Joogsadaan. Tan kale War Gaal waa 
inaan la maqlin oon la Adeecin illeen waa Khasaare. Waxaa Sugnaatay in Rasuulku (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ku yidhi: Cabdullaahi Binu Jubayr iyo Kooxdiisii: Halkan haka 
tagina, xataa haddaad Aragtaan Anagoo nala Jabiyey ha noo kaalmeynina, Markey Muslimiintu 
Reeyeen yaa Kooxdii ka tagtay Halkeedii Ninkii Madaxda u ahaa iyo wax yar mooyee, markaasay 
Gaaladii Soo hareereeyeen Muslimiintii. Taasina waxay ku tusin Wanaagga isku Duubnida Muslimiinta 
iyo Xumaanta iskhilaafka. Ruuxii doona inuu si Fiican u siyaad sado Arrintan ha Akhriyo Kutubta 
Siirada iyo Tafsiirada wax badan buu ka heliye. Aali-Cimraan ( 149-153). 



154. Markaas uu ku soo Dejiyey Kor- 
kiinna Murug ka dib Aaminnimo Dar- 
teed Lulmo daboolaysa Koox idinka 
mid ah, Kooxna waxaa Walaacisay 
Naftooda waxayna u Malayn Eebe 
Male Jaahiliyeed waxayna Dhihi ma 
waxbaan ku leenahay Amarka, waxaad 
dhahdaa Amarka Dhamaantiis Eebaa 
iska leh, waxayna ku Qarin Naftooda 
waxayna kuu muujinayn iyagoo dhihi 
haddaan Amarka wax ku leenahay Na- 
laguma Dileen Halkan, waxaad Dhah- 
daa haddaad tihiin Guryihiinna way u 
soo bixilahaayeen kuwa loo Qoray 
Geerida halkay Seexan (Lagu Dili), 
(saasna wuxuu u Falay Eebe) inuu Im- 
tixaano Eebe waxa Laabtiinna ku Su- 
gan iyo inuu kala Shaandheeyo waxa 
Quluubtiinna ku Sugan, Eebana waa 
Ogyahay waxa Laabta Ku Sugan. 

155. Kuwii Jeedsaday oo idinka mid 
ah Maalintay Kulmeen Labadii Col 
waxaa uun Simbiriirixiyey Shaydaan 
waxay kasbadeen Sababtiisa Qaarkood 






Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



mm 



$&mm 



wuuna iska Cafiyey Eebe Xagooda Ee- 
bena waa Dambi Dhaafe dulbadan. 



t>< 



M^^j^^^oiri^^^-^J 



Eebe wuu ku manaysan Addoomadiisa wuxuu ku soo dajiyey Mu'miniinta Uxud oo Lulmo ah Murug ka 
Dib, sidoo kale Xasilooni Taasina waxay ku tusin Sugnaan iyo Ku kalsoonida Eebe, Ibnu Mascuud 
waxaa laga wariyey: Lulmadu Dagaalka waxay ka timid Eebe, Salaaddana Shaydaan. (Waxaa Sheegay 
Ibnu Abii Xaatim). 

Munafiqiintuse waxay la Joogeen Qas iyo Calaacal iyo ma Amaraa Gacanta noogu Jira, Xaalka Eebaa 
iska leh Dhammaantiis. Cidii Dagaalka ku Dhimatana Kolley way u soo bixilahaayeen Halkay ku 
Dhinteen, Hase yeeshee wuxuu Eebe Saas u falay Imtixaan Dartiis, iyo inay Cadaadaan kuwa Simbiriirix- 
day oo Shaydaan Waswaasiyey. Saas darteed waa Eebe in lagu kalsoonaado, wax fiicanna laga malaysto, 
Walaacin iyo Murugeyn Mu'miniintana layska jiraa illeen isagaa wax walba awoodee. Muslimiintii Hore 
Qaarkood waxay Dhihi jireen ; Wanaagga Abaalkiisu waa in Wanaag lagu waafajiyo, Xumaanta Abaal- 
keeduna waa in Xumaan kale lagu Dhoco. Runtii Qisada Uxud waa Imtixaan Cad. Aali-Cimraan (154- 
155). 



1 56. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ha No- 
qonina sida kuwa Gaaloobay oo ku 
yidhi Walaalahood markay ku Safraan 
Dhulka ama Duulaan hadday Agtana- 
da Joogaan ma dhinteen Lamana Di- 
leen si uu uga yeelo Arrintaas Qooma- 
mo Quluubtooda, Eebana waa Noo- 
leeye iyo Dile, Eebana waxaad Carnal 
Falaysaan wuu arkaa. 

157. Haddii laydinku Dilo Jidka Eebe 
amaad Dhimataan Dambi Dhaaf Eebe 
iyo Naxariistiisa yaa idiinka Khayrba- 
dan waxay Kulmin. 

158. Haddaad Dhimataan ama laydin 
Dilo Xagga Eebe umbaa laydiin Celin. 

159. Naxariista Eebe Darteed yaad 
ugu Jilicday haddaadse tahay Mid In- 
gagan oo Qalbi Adag way kaakala tagi 
lahaayeen Gaararkaada, ee iska Cafi 
una Dambi Dhaaf warso kalana Tasho 
Amarka, markaas haddaad wax goosa- 
tana talo saaro Eebe (Ku Dhaqaaq), 
Eebe wuxuu Jecelyahay kuwa Tala 
Saartee. 



£$5$ '££$* £%UC tx4ft$ 



1 60. Hadduu idin Gargaaro Eebe wax 
idinka Adkaan ma jiro Hadduu idin 
Hoojiyana waa Kuma kan idiin Gar- 






90 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz 4 4 



3M& 



gaari Gadaashiis, Eebe uun ha Tala 
Saarteen Mu'miniintu. 



\Oy± 



Y^y^&yQ 



Rasuulka Muxamed ah (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Eebe ugu Deeqay 
Dabeeco Fiican Saas darteed yey Mu'miniintu ugu soo kulmeen, Hadduuse Kakanyahay way ka Agcarari 
lahaayeen, saasuuna Eebe u faray inuu iska Cafiyo wixii Dhib ah ee kaga yimaada Mu'miniinta, Una 
Dambi dhaaf Warsado, Lana Tashado, Marka arrin la goostana lagu Talaabsado isagoo la talo Saaran 
Eebe, Gargaarna Eebaa iska leh, hadduu Muslimiinta u gargaaro wax ka adkaan ma jiro, haddii kalena 
yaa Eebe ka soo hadhay oo Gargaara ah. Mu'miniintuna waa inayna noqonin sida Gaalada oo Ciddii 
meel ku soo Dhimata ama Jahaad ku Shahiidda ku Dhihin hadday nala joogi lahaayeen mayna Dhinteen, 
Taasina waa Qoomamo la yeelay Quluubtooda, Eebaase waxna Nooleeya waxna Dila, Si kastood u 
d hi ma tan a Eebaa lagu Hor keeni, waxaase ka Khayroon waxa la kulmin oo Aduunya ah in lagu Shahiido 
Jidka Eebe si Dambi Dhaaf iyo Naxariis Eebe loo helo. Aali-Cimraan (156-160). 



161. Kama suurowdo Nabi inuu wax 
Khayaamo, Ruuxii wax Khayaama 
wuu la Imaan wuxuu Khayaamay 
Maalinta Qiyaame, markaas waxaa loo 
Oofin (Dhamayn) Nafkasta waxay 
Kasbatay Lagamana dulmiyo. 

162. Ruux Raacay Raalli ahaanshaha 
Eebe ma la mid Baa Ruux la noqday 
Cadho Eebe Hoygiisuna yahay Jahan- 
namo iyadaana U xun meel loo Noqdo. 

163. Iyagu waa Darajaad Eebe agtiisa, 
Eebana waa Arkaa waxay Fali. 

164. Dhab ahaanbuu ugu Manaystay 
Eebe Mu'miniinta markuu ka Bixiyey 
Dhexdooda Rasuul Naftooda ka mid 
ah kuna Akhriyi Korkooda Aayaadkii- 
sa Daahirinna Barina Kitaabka (Qu- 
raanka) iyo Xigmada (Sunada Nabiga) 
waxayna ahaayeen Horay Baadi Cad. 









^>> 'li'l s\i" > '\" 






*& >' • • <^"*t^ !>\X "S&X*" "Ct 



Khayaamada iyo Dhagartu waa ka Reebantahay Ruuxa Muslimka ah ama ha ahaato waxa Gaalada 
Laga helo ama waxa kale, Khayaamadana wuu keeni Qiyaamada Saaxiibkeed isagoo Xambaarsan, 
Cidwalbana waxay la kulmi Qiyaamada waxay kasbatay Dulmina ma jiro. Ruux raacay Xaqa Eebe la mid 
ma aha mid Cadho Alle ku dhacday oo Gali Naar, Dadkuna waa Darajaad oo iskuma Qasna Eebana waa 
Arkaa, Mu'miniintuna wuxuu Eebe ku manaystay Soo Bixinta Rasuulka Muxamed ah (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) iyagoo Yaqaanay Runtiisa, Aaminimadiisa iyo Wanaagiisaba, kuna 
Akhriyi Quraanka, iyo Sunada Nabiga iyagoo Horay Baadi u ahaa. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadga- 
lyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi Waxaan Garan Midkiino lmaan Qiyaamada isagoo Xambaar- 
san Riti Qayhyi markaa uu Dhihi : Muxamedow Muxamedow, oon dhihi waxba kaagamo Hanto Eebe 
waan ku gaadhsiiyey (waa dheeryahay...) 

Waxaan a soo arroray wax badan oo ka DigiXumaanta khiyaamada iyo CuniddaXaq darro ee Xoola 
kale, haddaadse iska Khayaanto Ciddaad Aragto, ood iska Cunto waxaad la kulanto, oodan waxba u 
Aabayeelin Taasi ma Islaambaa, Muslinimaduna waa Toosnaan, Eebe ka yaabid, Xaq raacid, Xalaal 
Cunid, Wanaag u yeedhid, Xumaan ka Reebid iyo ku dhaqan Dhab ah Diinta Islaamka. Aali-Cimraan 
(161-164). 



91 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$m)m 



165. Hadday idin Asiibtay (idinku 
Dhacday) Dhibaato waxaad Asiibteen 
Laba Jibaarkeed (Badar) waxaad dhah- 
deen xaggee Nooga yimid (Dhibku) 
waxaad dhahdaa Agta Naftiinna, Ee- 
bana wax kasta wuu karaa. 

166. Waxa idinku dhacay Maalintay 
kulmeen Labadii Kooxood waa idam- 
ka Eebe iyo inuu Muujiyo Mu'mi- 
niinta. 

167. Iyo inuu Muujiyo kuwa Munaa- 
faqoobay, oo loo yidhi Kaalaya ku Di- 
rira Jidka Eebe ama Difaaca, waxayna 
dheheen Haddaan ognahay Dagaal 
waan idin raaci lahayn, iyagu Gaalni- 
maday Maalintaas uga Dhawyihiin Ru- 
meyn, waxay ka odhan Afkooda 
waxaan ahayn Quluubtooda, Eebana 
waa ogyahay waxay Qarin. 

168. waa kuwa ku yidhi Walaalahood 
(Munaafiqiintu) iyagoo iska fadhiistay 
Hadday na Adeecaan lama Dileen, 
waxaad dhahdaa ka Dhawra Naftiinna 
Geeri Haddaad Run sheegaysaan. 






1^ > 






Hadday Muslimiintu Qaadanwaayeen Dhibkii Maalintii Uxud iyaba waxay Dileen ama Qabteen Maalin- 
tii Badar La bo Jibaadh, Xaalkuna wuxuu ku dhacay ldam Eebe iyo ogaanshihiis iyo inay kala Muuqdaan 
Mu'miniinta dhabta ah iyo Munaafiqiinta, waxaana dhacday in Munaafiqiintii iska soo noqotay Isagoos 
Hogaamin Munaafaqii Cabdullaahi Binu Ubayi Binu Salool iyagoo sheegey inayna Muuqan waxay u 
Dagaalamaan, Muslimiintuna ku lahayd war kaalaya Dirira ama Badiya Muuqaalka, Saasay ku Tageen 
iyagoo shccgi inaan la laayeen kuwii Jahaadka lagu Dilay Haddii Warkooda la maqlo. Ha ka Celiyeen 
Naftooda Geerida hadday Run sheegi, taasina waa Caadada Munaafiqiinta Calaacala. Aali-Cimraan 
(165-168). 



169. Hana u Malaynina kuwa Lagu 
Dilay Jidka Eebe kuwa dhintay, Saas 
ma aha waxay ku Noolyihiin Eebahood 
Agtiisa Laguna Arzaaqi. 

1 70. Iyagoo ku Faraxsan wuxuu siiyey 
Eebe oo Fadligiisa ah, kuna Bishaaray- 
san kuwaan wali Haleelin ee Gadaas- 
hooda ah inuusan Korkooda Cabsi iyo 
Murugo midna « ahayn ». 






a - -^ ~v<^ * 



^^%^&j*j>y\ 



92 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$3M 



171. Waxayna ku Bishaaraystaan 
Nicmo Eebe iyo Fadli iyo inaan Eebe 
Dayacayn ajriga Mu'miniinta. 

172. Ee ah kuwa Ajiibay (Maqlay) 
Eebe iyo Rasuulka ka Dib intuu Asii- 
bay Dhaawac kuwa Wanaag Falay oo 
ka mid ah oo dhawrsaday waxaa u su- 
gnaaday Ajir wayn. 

173. Ee ah kuwuu yidhi Dadku (Gaa- 
ladu) Dadkii baa idiin kulmay ee ka 
Cabsada oo u Siyaadiyey Rumeyn, oy 
dhaheen Kaafiyahanagu waa Ilaahay 
Isagaana u Fiican Wakiil. 

174. Oo Noqday Nicmo Eebe iyo 
Fadli oyna Taaban Xumaan Raacayna 
Raalli ahaanshaha Eebe, Ilaahayna 
waa Fadli wayn lahaade. 

175. Kaasi waa Shaydaan wuxuuna 
idinku Cabsi Galin Awliyadiisa (Saaxii- 
badiis) ee ha Cabsanina, ee iga Cabsada 
Haddaad Mu'miniin tihiin. 









Ciddii Shahiid lagu Dilo wuxuu ku Noolyahay Eebe Agtiisa isagoo Farxi oo Bishaaraysan Jecelna in 
Saaxiibadiisu Soo Shihiidaan, Bishaaro, Nicmo iyo Ajir yaana u sugnaaday, waana kuwa Eebe iyo 
Rasuulka Adeeca inta Dhib ku Dhacay ka Dib, una Adkeystay Markii loo kulmay Eebana Cuskaday, 
lana Noqday Wanaag iyo Rille Eebe oon kana Cabsanin Warka Shaydaanka ee Eebe ka Cabsaday. 
Fadliga Shahiidnimada iyo Jihaadka waxaa ku soo Arooray waxbadan waxaa ka mid ah: Inay Arwaax- 
doodu ku Jirto shimbiro Daaqi Jannada oo u Dheelmada Tiriigyo Carshiga ku Xidhan. Ibnu Cabaas 
wuxuu yidhi : Waxaa na Kaafiya Eebe Isagaa u Fiican Wakiil, waxaa Yidhi Nabi Ibraahim markii Dabka 
lagu Tuuray iyo Nabi Muxamed markii lagu Yidhi Dadkiibaa idiin kulmay. 

Waxaa Fadliga Jahadka iyo Wanaagiisa rumeeya Kuwa Jidka Eebe ee Xaqa ah ku Jahaada. Aali- 
Cimraan (169- 1 75). 



176. Yeyna ku murug galin kuwa u 
Deg degi Gaalnimada iyagu kama Dhi- 
baan Eebe waxba, wuxuu Dooni Eebe 
inuusan ugu yeelin Nasiib Aakhiree 
waxayna Mudan Cadaab Weyn. 



177. Kuwa ku Gatay Gaalnimo Ii- 
maanka kama Dhibayaan Eebe waxba 
waxayna Mudan Cadaab Daran. 






93 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$imm 



1 78. Yeyna u Malaynin kuwa Gaaloo- 
bay inuu Sugidoodu Khayr u tahay, 
waxaannu u Sugi uun inay Siyaadsa- 
daan Dambi, waxayna mudan Cadaab 
Dulleeya. 

179. Ma aha Eebe kii kaga Taga 
Mu'miniinta Sidaad tihiin intuu ka kala 
Sooco ka Xun iyo kan Fiican, mana 
aha Eebe kii idin Daaliciya (Tusiya) 
waxa Maqan, hase yeeshee wuxuu ka 
dooran Rasuulkiisa Ciddduu Doono ee 
Rumeeya Eebe iyo Rasuulkiisa, Had- 
daad Rumeysaan Xaqa oo Dhawrsa- 
taan waxaad Mudanaysaan Ajir Weyn. 

1 80. Yeyna u malaynin kuwa ku Bak- 
hayli wuxuu Siiyey Eebe oo Fadli ah 
inay Khayr u Tahay, Sharbayse u Ta- 
hay waxaana Luqunta loo Galin waxay 
ku Bakhaylayeen Maalinta Qiyaa- 
me,Eebaana iska leh Dhaxalka Samaa- 
waadka iyo Dhulka, Eebana waxaad 
Camal Falaysaan waa Ogyahay. 



j^^X^l^hj 



> ' Is*' '-si'*' f -? '\' 

^\» < ' A'"£\' tfi'* £S\' "<\\ 



Cid Gaaloowday waxba hauMurgin'waxba Eebe kama Dhibtee, AakhiranaNasiib kuma leh, illeen Gaa- 
lnimay Iimaanka ka doorteene, Sugidduna Khayr u ma aha ee waa Dambi Badsasho.Adduunkuna waa 
Imtixaan si Loo kala Sooco kan Xun iyo. kan Fiican, wax og waxa maqanna ma Jiro. Eebe Mooyee 
wuxuu u doortay Rasuuladiisa Ciddu doonay'waase in Xaqa la Rumeeyo lana Dhawrsado, kubakhayl 
Xaqana Khayr ma aha ee waa Khasaare, Qiyaamana wuxuu imaan isagoo Luqunta ku wada wuxuu ku 
Bakhaylay, Eebana u Hadhi waxa Cirka iyo Dhulka ku Sugan waxa la Falina og ee ha loo darbado. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe kor kiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Addoonkaan gudan 
Zakada Xoolihiisa waxaa laga Dhigaa Masbaraleh oo Raaci oo ka Carari oo raaci isagoo dhihi Waxaan 
ahay Kansigaagii Markaasuu Aayaddan Akhriyey Cabdullaahi. Waxaa wariyey Imaam Axmed iyo 
Kuwo kale. 
Xaqoo la Sheegi waayana way Noqotaa. Aali-Cimraan (176-180). 



181 . Dhab ahaan yuu u Maqlay Eebe 
Hadalka Kuwii Yidhi Eebe waa Faqiir 
Anaguna waxaan nahay Hodan (waa 
Yuhuud ha halaagmeene) waan Qoray- 
naa waxay dhihi iyo Diliddooda Na- 
biyada ee Xaq daro waxaan u dhahay- 
naa dhadhamiya Cadaabka Gubas- 
hada. 

182. Taasina waa waxay hormarsatay 
Gacmahoodu Eebana ma aha Dul- 
miyaha Addoomada. 






94 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz* 4 



®Mj& 



183. Waa kuwa Yidhi Eebe wuxuu na- 
gula Ballantamay Inaanaan Rumeyn 
Rasuul intuu Nooga keeno Qurbaan 
(Sadaqo) oy Cunto Naar, waxaad 
dhahdaa waxay idiinla yimaadeen Ra- 
suullo hortay Xujooyin iyo waxaad 
sheegteen ee Maxaad u Disheen had- 
daad run sheegaysaaan. 

184. Hadday ku Beeniyaan waxaa 
dhab ahaan loo Beeniyey Rasuullo kaa 
Horreeyey oo la yimid Xujooyin iyo 
Kutub iyo Kitaab Cad. 






Yuhuud iyo wixii la mid ah (Eebe ha Duleeyo,) waa Af Xunyihiin had iyo Jeer intay kaga Sheegaan Eebe 
inuu Faqiir yahay iyaguna Hodanyihiin markay Maqleen Aayadaha Sadaqada ku Boorrin waase laga 
Abaal marin Hadalkaas, oo la cadaabi waxay Hor marsadeen Darteed'waana Beentood in lagula Balla- 
may inaanay Rumeynin Rasuul intay Sadaqadiisu Naaru ka Cunto, Imisaay Rasuullo Dileen Xujooyinna 
Beeniyeen. Ibnu Cabaas wuxuu yidhi Markay Soo dagtay: 

Yaa Eebe Amaah Fiican Amaahiya (Wax Sadaqaysta) yey Yuhuudu tidhi Muxamadow wuu Baahday 
Eebahaa intuu ka warsado Addoomada Amaah, markaasay soo Degtay Jawaab ahaan Aayadda (waa 
Maqlay Eebe kuwii Hadalkaa yidhi Eebe waa Faqiir Anaguna Waxaanu Nahay Hodan). Eebaa Hodan 
ah wax walbana isagaa Awooda Dad k una waa u Baahanyihiin, waxa la Bixiya Dadkay wax u tartaa ee 
Ilaahay uma Baahna, ee waa in la digtoonaado Wadada Gaalada waxna dar Eebe loo Baxsado si Dadka 
Baahan loo Kaalmeeyo. Aali-Cimraan (181-184). 



185. Nafkasta waxay Dhadhamin 
Geeri, waxaa uun laydiin Oofin Ajri- 
giinna Maalinta Qiyaame, Ruuxiise 
laga iilo Naarta oo la galiyo Janada 
wuu Liibaanay, Nolosha Adduuna ma 
aha waxaan Raaxo kado ahayn. 



186. Waan idinku Imtixaamaynaa 
Xoolihiinna iyo Naftiinna waxaadna 
ka Maqlaysaan kuwa la siiyey Kitaab- 
ka oo idinka horeeyey iyo Mushrikiinta 
(Gaaladii Carbeed) dhib Badan had- 
daadse Samirtaan ood dhawrsataan 
Arrintaasu waa Umuuraha loo Qasdo. 



1 87. (Xusuuso) markuu Qaaday Eebe 
Ballanka kuwii la siiyey Kitaabka inaad 
u Cadaysaan (Xaqa) Dadka Oydaan 
Qarinin waxayse ka Tuureen Dhabar- 
kooda Gadaashiis waxayna ku gateen 
Lacag Yar waxaa Xun waxay Gadan. 









95 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



Gvmm 



188. Haw Maleyn kuwa ku Farxa 
waxay la yimaadaan oo Jecel in lagu 
Mahdiyo waxayna Falin Haw malayn 
inay ka Nabadgali Cadaabka waxaana 
u Sugnaaday Cadaab Daran. 

1 89. Eebaa iska leh Xukunka Samaa- 
waadka iyo Dhulka, Eebaana wax kas- 
ta kara. 



"&"\'>~ \' & • -Iff" .. ' ^ < rf > if> - ' 



r* - 



mj^tiS^ 



Naf walba way Dhiman waana la Abaalmarin Qiyaamada, Liibaan waa Janno la galo iyo Naar laga 
nabadgalo Xoolo iyo Naftana waa laysku Imtixaami, Gaaladana had iyo jeer Dhibaa laga 
maqlaa waxayse u baahantahay Adkaysi iyo Dhawrsasho. Tankale waa Waajib in Xaqa loo Cadeeyo 
Dadka oon laga Qarinin, Cidiise Xaqa Tuurta oo wax kale oon Qiima lahayn ku badalata Jecelna in 
waxay Sameeyaan iyo waxayna Sameeyninba lagu Amaano kuwaasu ma aha kuwo Liibaani oo Naar ka 
Kori illeen Eebaa Xukunka iska leh wax walbana karee, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Eebaan ku Dhaartaye Adduunku ma aha marka Aakhiro loo Eego 
midkiin oo Farta Badda GaUyey oo ka soo Celiyey mooyee. Tan kale waa in Dadka wax loo Sheego 
lagana Qarinin. 

Nabiguna wuxuu Yidhi : Ruuxii Cilmi la Warsado oo Qariya waxaa lagu Xakamayn Qiyaamada Xakama 
Naar ah. Aali-Cimraan (185-189). 



190. Abuuridda Samaawaadka iyo 
Dhulka iyo is Khilaafidda Habeenka 
iyo Maalinta Calaamooyin yaa ugu Su- 
gan kuwa Caqliga leh. 

191. Ee ah kuwa ku Xusa Eebe Taagni 
iyo Fadhi iyo Jiifba,ooku fikira Abuu- 
ridda Samaawaadka iyo Dhulka (iya- 
goo dhihi) Eebow Umaadan Abuurin 
kan (Khalqiga) Baadil (Ciyaar) waad 
Nasahantahay Ee naga kori Cadaabka 
Naarta. 

192. Eebow adigu ruuxaad Galiso 
Naarta Dhab ahaan baad u Dulaysay 
Daalimiintana uma Sugnaanin Gar- 
gaarayaal. 

193. Eebow Anagu waxaan Maqallay 
Yeedhe u yeedhi Iimaanka oo dhihi Ru- 
meeya Eebihiin waana Rumeynay, Ee- 
bahanow noo dhaaf Dambiyadanada 
Asturna Xumaantanada naguna Dil la 
Jirka kuwa Baarriga ah (fiican). 

1 94. Eebahanow na sii waxaad noogu 
YaboohdayRasuuladaada hananaDul- 



>> <ss K S >Z' K S '.*?\' >i?\" \\\ 

• •\ff / « "*tf -\< \< >^ <'" 

A* 

\j>y*C»j>-\ JUL3 jU \ Jf^Je Cj* <2b UJjj 
j£$± i / »1m // | / ^ / - / i / .i / « ^,^^»f <, y 






Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$}Mm 



leyn Maalinta Qiyaame, Adigu ma Baa- 
jisid Ballane. 



fp jCLlf c&i- V iifi], i^ l 



Eegidda Cirka iyo Dhulka, Habeenka iyo Maalinta waxaa ugu Sugan Muminiinta Caqliga leh Calaamad- 
da Awoodda Eebe iyo Jiridiisa, kuwaas had iyo Jeer Eebe Xusa ogna inaan Eebe Ciyaar u Abuurin 
Adduunka, kana Magangala Eebe Naarta, mar hadday Xaqa Rumeeyeen iyo inaan Eebe Dulleyn Maa- 
lintaas. Cirka iyo Dhulka, iyo Khalqiga kalaba waa in la eego laguna waano Qaato, Dibna wax looga 
Fikiraa, Xadiith Dheer waxaa ku Sugnaaday in Bilaal u yimid Nabigoo ooyi markaas uu yidhi maxaa kaa 
oohin, Nabiguna yidhi : Magacaa Be'maxaan la Ooyi waayi waxaaba laygu soo dajiyey Xalay Aayaddan 
(Abduuridda Samooyinka, Dhulka iyo is Khilaafidda Habeenka iyo Maalinta Calaamad baa ugu Sugan 
kuwa Caqliga leh) wuxuuna yidhi waxaa Halaagsamay Ciddii Akhrida oo Fikirin. Waxaa wariyey Ibnu 
Marda Weyhi. 

Xasan Basrina wuxuu yidhi : Fikirku waa Muraayadda ku tusin Wanaagaada iyo Xumaantaada. Saas 
darteed waa in Had iyo Jeer la Fikiraa lana Xisaabtamaa, Eebana lagu Xidhnaado Wanaag Adduun iyo 
Aakhirana lagu dadaalaa. Aali-Cimraan (190-194). 



195. Wuxuu ku Ajiibay Eebahood 
Anagu Ma dayacno Carnal Mid Carnal 
Falay oo Idinka mid ah Lab iyo Dhadig, 
Qaarkiin Qaarbuu ka ahaaday kuwa 
Hijrooday ee laga Bixiyey Guryahooda 

00 lagu Dhibay Jidkayga oo Dagaala- 
may oo la Dilay waannu Asturi Xu- 
maanahooda waxaana Galin Jan- 
nooyin ay Dureeri Dhexdeeda Wa- 
biyaal waana Abaal marin Eebe Xagii- 
sa ah, Eebe agtiisaana Abaalmarin Wa- 
naagsan tahay. 

1 96. Yeyna ku Dhagrin ku Gadoonka 
kuwa Gaaloobay ee Dhulka (Ad- 
duunka). 

197. Waa Raaxo Yar kadib Hoygoo- 
du waa Jahannamo, iyadaana u xun 
Gogol. 

1 98. Hase Yeeshee kuwa ka Dhawrsa- 
da Eebahood waxay mudan Jannooyin 
ay dureeri Dhexdeeda Wabiyaal iyagoo 
ku waari Dhexdeeda, waa marti Qaad 
Xagga Eebe ka ahaaday, waxa Eebe ag- 
tiisa ah yaana u Khayr roon kuwa 
Baarriga ah (Wanaagsan). 

1 99. Ehelu Kitaabka waxaa ka mid ah 
mid Rumeyn Eebe iyo waxa laydiin soo 
dejiyey iyo wixii loo soo Dejiyey iyagoo 
u Khushuuci Eebe kumana Gataan 






-' & 1 



y\jiJ^ t >I^,«JCj5^\j^\ju^^C|y 



^ ^LX\^^j^jd f 4J&3 S&£*y 









97 



Suurat Aali-Cimraan 



Juz' 4 



$mm 



aayaadka Eebe Qiimo Yar, kuwaas 
waxaa u Sugnaaday Ajirgooda Eeba- 
hood Agtiis, Eebana waa Deg degtaa 
Xisaabtiisu. 

200. Kuwa (Xaqa) rumeeyow Samra 
oo Samirtama kuna Nagaada Dhaw- 
ridda (Xuduudda Islaaxa) kana 
Dhawrsada Eebe waxaad Mudantihiin 
inaad Liibaantaane. 






A£*J\ 



feV- 1 



4ji\ 






Eebe ma dayaco Carnal Ruux Lab iyo Dhadigba kuwa dar Eebe u hijrooda ee Guryahooda laga Bixiyey 
ee lagu dhibo Jidka Eebe oo Dagaalama oo la Dilo Eebe wuxuu ku Abaalmarin Dambi Dhaaf iyo Janno. 
Mana aha in lagu Dhagramo Gagadoonka Gaalada iyo Shaqadooda Adduunyo kanay Sameeyeen oo 
meelheblay Gaadheen iyo waxaasay soo Saareen. illeen waa wax yar oo Naaru uga Dambayso. Kan Eebe 
ka Dhawrsadaase Khayrbaa u Yaal Eebe Agtiisa, Eheluu Kitaabkana waxaa ka mid ah kuwo Xaqa 
Rumeeyey Eebaana Abaal marin, tan kale waa in la adkaysto lana Jahaado Islaamkana la ilaaliyo si loo 
Liibaano, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Kunagaadi Jidka 
Eebe Maalin yaa ka Khayr badan Adduunka, iyo waxa ku Sugan korkiisa. (Bukhaari) taasina waxay 
ku tusin Fadliga jahaadka Jidka Eebe iyo Daaficidda Xuduudda Islaamka iyo Adkeysiga Arrintaas yey 
Liibaantu tahay Sidaas. Markalana Rasuulku (N.N.E.K. hayeelee) wuxuu yidhi: Laba Indhood ma 
Taabato Naari il u ooyday Cabsi Eebe iyo il bariday iyadoo Ilaalin Jidka Eebe. (Tirmadi). Wanakaas 
sharafta Jahaad, Muslimiintuna waxaa Xoog, Sharaf iyo Cisi ugu Dambeysay markay ka tageen Jahaad- 
ka iyo Difaaca Xuduudda Islaamka. Aali-Cimraan (195-200). 





MM\&n\A** l i ■', ki U.' -'»,<■': IH'^ 






"^j 




Suurat An-Nisaa' 




H { X$>^?\Y&siJ k 


j 


P5^ 








J^ 



Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa Ee 
Naxariis Guud iyo mid Gaaraba 
Naxariista. 

1. Dadow ka Dhawrsada Eebihiina 
Idinka Abuuray Nafkaliya (Aadam) 
kana Abuuray xaggeeda Haweenaydee- 
da (Xaawo) kana Abuuray Xagooda 
Rag Badan iyo Haweenba, ka Dhawr- 
sada Eebihiinna aad wax isku Warsa- 
taan iyo Qaraabada, Eebana wuxuu u 
Yahay Korkiinna Ilaaliye. 

2. Siiya Agoonta xoolahooda hana ku 
Badalina Xumaan Wanaag, hana Cuni- 
na xoolahooda La jirka Xoolihiinna, 
Taasina waa Dambi weyn. 






Suurat An-Nisaa' 



Juz' 4 



mxm 



3. Haddaad ka Cabsataan inaydaan 
ku Cadaalad Falin Agoonta Guursada 
wixii idiin Wanaagsan oo Haween ah, 
Labo, Saddex iyo Afar, Haddaad ka 
Cabsataan inaydaan Caddaalad Falin 
Mid kaliya (Guursada) ama waxay Ha- 
natay Gacmihiinnu Saasaa u Dhaw 
inaydaan Jawrfaline. 

4. Siiya Haweenka Meherkooda isa- 
goo Waajib ah hadday idiinka Raali 
noqoto wax ka mid ah Naftoodu Cuna 
idinkoo Shifaysan oo Kadban. 



~? *£ * - 









Suuraddu waa Suurad Weyn oo Daryeeli Xaqa Haweenka iyo Agoonta iyo kuwa kale waxayna Fan in 
Eebe laga Dhawrsado illeen waa kan Naf kaliya Dadka ka Abuuraye, Taasoo ah Nabi Aadam. waxaa 
kaloo Beenaalayaashu ka Sheegi Abuurka Dadka waa waxaan Jinn, sidoo kale waxay fartay Dhawridda 
Xaqa Qaraabada, Agoonta, Guurka oo lagu Caddaalad Falo haddaan la karayna mid kaliya la Guursa- 
do, iyo in Haweenka la Siiyo Meherkooda waxay ka Raalli Noqdaan mooyee, Diinta Islaamkuna wax 
badan bay ka Digtay Dhibka Agoonta Iyo Haweenka, waxaa Sugnaaday U caabud Eebe sidii Adoo 
Arka, Haddaadan Arkin Isagaa ku Arkee. 

Saas darteed waa in la Dhawraa Xuquuqda Dadka Gaar ahaan Agoonta oon la Cunin Xoolahooda 
Loona Wanaag Falo, iyo Haweenka oo la Siiyo Xaqooda iyo Maherkooda lana Dulmiyin. An-Nisaa' (1- 
4). 



5. Ha Siinina Sufahada (Maamuli ka- 
rin) Xoolahooda ah kuwo idiinka yee- 
lay Eebe Ilaaliye ka Quudiya kana Ar- 
radbixiya una Dhaha Hadal Fiican. 

6. Imtixaamana Agoonta markay 
Gaadhaan Guur Haddaad ku Aragtaan 
(Ogaataan) Rashiidnimo (Wanaag) 
siiya iyaga Xoolahooda hana u Cunina 
Xad gudub iyo ka degdagis intayna 
Weynaan, Ruuxii Hodan ah ha dhawr- 
sado Ruuxii Faqiir ahna ha ka Cuno si 
Wanaagsan, markaad u Dhiibtaan 
Xoolahooda Marag u yeela Korkiisa, 
waana ku Filanyahay Eebe Xisaabiye. 



7. Ragga waxaa u Sugnaaday Qayb ka 
mid ah waxay ka tageen Laba Waalid 
iyo Qaraabadu Haweenkana waxaa u 
Sugnaaday Qayb ka mid ah waxay ka 
Tageen Laba Waalid iyo Qaraabadu 






Suurat An-Nisaa' 



Juz' 4 



IV&MtfA 



kiisa Yar iyo kiisa Badanba waa Qad- 
dar la Waajibiyey. 



©&j£^; 



3gfe.fe 



Dadka Muslimka ah waa Mid kaliya, waana inay is dhaqaaleeyaan, Ciddii Xoolo leh oon is Maamuli 
karin waa in Gacanta loogu hayaa, laguna Dhaqaaleeyaa, lana Imtixaamo markay qaangaadhaan 
hadday Maamuli karaanna loo Dhiibo, oon loona Cunin Xadgudub iyo ka Deg degid weynaansho, 
Ruuxii Hodan ah ha Dhawrsado, kii Faqiir ahna ha ka Cuno si Dhawrid ah, marka Xoolaha la Siinna 
Marag ha loo yeelo Isagoo Eebe Xisaabiye ku Filanyahay. Rag iyo Haween mid kastaa Qaybuu ku 
leeyahay waxay ka Tagaan Waalidkood, ama Qaraabadii Yaraa iyo Badnaaba, waa Qader Xukuman. 
Waxaa Sugnaatay in Nin u Yimid Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuuna ku 
Yidhi : Waxaan hayaa Agoon Xoola leh Anna Xoolo ma lihi ee wax ma ka Cunaa, wuxuuna ku Yidhi : Ka 
Cun si fiican oon Xad Gudub ahayn. Taasina waxay ku tusin Dhawridda Xuquuqda Dadka Tabarta Yar, 
iyo Ilaalinta Arrimahooda, iyo inaan lagu Xad Gudbin. An-Nisaa' (5-7). 



8. Hadday Joogaan Qaybta Qaraabo, 
Agoon iyo Masaakiin (aan dhaxlayn) 
wax ka Siiya una dhaha Hadal 
Wanaagsan. 

9. Hana ka Cabsadeen kuwa Hadday 
kaga Tagaan Gadaashooda Caruur Ta- 
bar Yar una Cabsan lahaa hana ka 
Dhawrsadeen Eebe hana Dheheen Ha- 
dal Toosan. 

10. Kuwa u Cunaya Xoolaha Agoon- 
ta Dulmi (Xaq darro) waxay uun ku 
Cunayaan Calooshooda Naar waxayna 
Gali Saciiro. 



1 1 . Wuxuu idiin Dardaarmi Eebe Ca- 
ruurtiinna kan Lab la mid Qaybta Labo 
Dhadig, Hadday Yihiin Haween ka 
Sarreeya Labo waxay Mudan Labo 
Dalool wuxuu ka Tagay, hadday tahay 
mid waxay Mudan Nus, Labada Waa- 
lidna mid kastoo ka mid ah wuxuu Mu- 
dan Sudus (Lix meelood meel) Hadduu 
ka Dhintay (Ilmahoodu) Caruur, had- 
duu Caruur lahayn oy Dhaxlayaan La- 
bada Waalid Hooyadu waxay Mudan 
Saddex Meelood Meel, Hadduu Walaa- 
lo leeyahay Hooyadu waxay Mudan 
Sudus Dardaaranka iyo Daynta ka 
Dib, Aabayaalkiina iyo Wiilashana ma 



'((W " 9> -\V\ AA-' 9 -\\' < ' \<\' 



100 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 4 W& 



i\tt\\ite. 



&£4tt\6)4»V 




Ogidin Kooda idinku Dhaw Nacfi, waa 
Faralyeel «Qaddaraad» Eebe, Ilaahay- 
na waa Oge Falsan. 

Aayadda Hore waxay Fan in hadday Qaybta Joogaan Dad aan Dhaxalka lahayn oo Qaraab, Agoon iyo 
Masaakiin ah wax laga siiyo, Tan kalana in la Dhaqaaleeyo Caruurta Tabar yar sidaad u Jeceshahay in 
haddaad ka tagto iyagoo kale loo Dhaqaaleeyo, iyo inaan la Cunin Xoolaha Agoonta Cidii Cuntana 
waxay Cuni Naar, Aayadda dambana waxay Caddaysay Dhaxalka waxayna ka midtahay Saddexda 
Aayadoo ee Suuraddan ku Sugan ee ka Warramay Dhaxalka, Barashada Dhaxalkana waxaa ku soo 
arroray isku Boorrin, Sida : Cilmigu waa Saddex waxa ka soo Hadhay waa Siyaado : Aayad Sugan, Sunno 
Taagan, ama Fariido Caadil ah. waxaa kaloo Sugnaaday : Barta Faraa'isha Barana Dadka waa Cilmiga 
Nuskiiye, Waana la halmaami, waana waxa ugu Horreeya ee laga Siibi Umaddayda- 
Saasaana loo Caddeeyey'oo loo Muujiyey. An-Nisaa' (8-1 1). 

* Saddex meelood laba meel oo ah xoolihii marks saddex loo qeeybiyay labadiisa 



12. Waxaa idiin Sugnaaday Nus 
waxay ka Tagaan Haweenkiinnu had- 
dayna Ilmo lahayn, haddayse la- 
haayeen Ilmo waxaad leedihiin Rubuc 
(Afar meelood meel) waxay ka tagaan 
Dardaaran ay dardaarmeen iyo Dayn 
ka Dib, Haweenkuna waxay Mudan 
Rubuc waxaad ka Tagteen Hadday- 
daan Ilmo lahayn, haddaad Ilmo leedi- 
hiin waxay mudan thumun (Siddeed 
Meelood meel) waxaad ka tagtaan, dar- 
daaran aad dardaarmaysaan iyo Dayn 
ka Dib, hadduu yahay Ninku mid la 
Dhaxli Waalid iyo Ilmo la 'aan ama Ha- 
weenaydu isagoo leh Walaal ama Wa- 
laashiis mid kasta wuxuu Mudan Sudus 
(Hadday la hooya yihiin) hadday yihiin 
wax ka badan intaas waxay wadaagi 
thuluth (Saddexmeelood meel) Dardaa- 
ran la dardaarmo iyo Dayn ka Dib, isa- 
goon Dardaaranka Cidna lagu Dhi- 
bayn, waana Dardaaran Eebe, Ilaahay- 
na waa Oge Dulsan. 



J£A»c-iJjl jj 7 4lj i\j^\j\ 5ViJL^=> 



Aayaddanna waa Aayadda kale ee Caddaysay Dhaxalka, iyo in Cid walba la Siin waxay Mudatay marka 
laga bixiyo Dardaaranka iyo Daynta, waana Arrin Eebe adkeeyey Caddeeyeyna, Rasuulkana (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi Eebe wuxuu siiyay Ruux kastaba Xaqiisa ee u 
dardaaran mid wax dhaxli ma Jiro. (Waa saxiix). waxaa kaloo sugnaatay Dardaaranka oo laysku Dhibo 
waa Dambiyada Waaweyn. Saas darteed waa in Cid walba la siiyo wixii Eebe u Sugay, Dardaaran iyo 
kala Jeclaysina inaan lagu dhibin Ruux Xaqiis, Illeen Eebaa Saas faraye, waana in la maqla amarkiisa si 
loo liibaano Aakhiro iyo Adduunba. An-Nisaa' (12). 



m 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 4 



i\tt\\i<£ 



13. Taasi waa Xuduud Eebe, Ruuxii 
Adeeca Eebe iyo Rasuulkiisa wuxuu 
Galin Jannooyin ay Dareeri Dhexdeeda 
Wabiyaal iyagoo ku Waari Dhexdeeda, 
Taasina waa Liibaan weyn. 



14. Ruuxiise Caasiya Eebe iyo Ra- 
suulkiisa oo Tallaaba Xuduudiisa 
wuxuu Galin Naar isagoo ku Waari 
Dhexdeeda, wuxuuna Mudan Cadaab 
wax Dulleeya. 

1 5. Kuwa la imaan Xumaan (Zino) oo 
Haweenkiinna ka mid ah, Marag uga 
Dhiga Afar idinka mid ah, hadday ku 
marag Kacaan ku Haya Guryaha intay 
ka Disho Geeridu ama u yeelo Eebe 
Waddo. 



16. Labadii la Timaadda Xumaanta 
(Zinada) oo idinka mid ah Dhiba Had- 
dayse Toobadkeenaan ooy Wanaagsa- 
naadaan ka Jeedsada Xagooda, Eebana 
waa Toobad aqbale Naxariista. 



^ oi^- 4U>-Jo >*3y*JJ 



Aayadaha la soo Sheegay waxay Caddeeyeen Qaddar iyo Qaybta Ruux kasta iyo in Eebe Ruuxba Qayb 
siiyay, u Dhawaanshaha Ruuxa Dhintay iyo Dhibaatadiisa wuxuuna Faray inaan la Tallaabin Xuduu- 
daas Eebe oon Cidna loo Badinin midna loo Yareynin, waase in loo daayo Xukunka Eebe iyo Qaybintii- 
sa, Ciddii Saas Fulisana Abaalkeedu waa Janno, tii ka leexatana waxay Mudan Ciqaab daran iyo Cadaab 
wax Dulleeya. Tan kale Islaamku markuu Bilaawday Hadday Haweenaydu Xumaan Zino ku Kacdo 
marag baa loo yeeli Jiray gurigana way iska Joogi Jirtay intay ka Dhimato ama Sharci Caddeeyo Xaal- 
keeda, Labada Kala Zinaysatana waxaa lagu Ciqaabi jiray Dhib aan Saas u Weynayn, Hase yeeshee 
waxaa ku Soodagay Arrintaas Xukun ah in Ciddii ku Kacda Xaalkaas isagoo horay wax u Guursaday 
isna Arkeen lagu Ciqaabi Dhagax lagu Dilo, Kuwaan hadda ka Hor Guursaninna Boqol Ulood lagu 
Dhufto, Saasuu Rasuulku (Naxariis iyo Nabadgalye Eebe korkiisa ha yeelee) yidhi: Iga Qaata Labada 
Bikaarada ah waa Boqol Ulood, Labada wax Guursatayna waa Boqol Ulood iyo Dhagax lagu dilo. 
(Muslim) An-Nisaa' (13-16). 



17. Toobadda (Aqbalkeeda) waxay 
Eebe uga ahaatay kuwa Fala Xumaha 

iyagoo Jaahil ah markaas Toobad kee- 
na Waqti dhaw Kuwaas wuu ka Too- 
bad aqbalaa Eebe korkooda, Eebana 
waa Oge Falsan. 



\U^\L&%\^&^&&\ 



102 



Suurat An-Nisaa' 



Juz* 4 



18. Uma aha Toobaddu ku Fala Xu- 
maha intuu uga Yimaaddo Midkood 
Geeridu markaas dhaha Anigu waxaan 
Toobad keeni hadda, iyo Kuwa Dhi- 
man Iyagoo Gaala ah, Kuwaas waxaan 
u Darabnay Cadaab Daran. 



19. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow idiinma 
Banaana inaad u Dhaxashaan Haween- 
ka Xoog iyo inaad dhibtaan si aad ula 
tagtaan (Qaadataan) Qaar waxaad Sii- 
seen inay la Yimaadaan Xumaan Cad 
Mooyee, kulana Noolaada si Fiican, 
haddaad Kahataan waxaa Suurowda 
inaad Kahataan wax uu Yeelo Eebe 
dhexdiisa Khayr Badan. 



\'*£ -i < ' .y \~A K <, > » ~z\s{' 



20. Haddaad Doontaan inaad ku 
Baddashaan Haweenay mid kale idin- 
koo Siiyey Meher (Badan) ha ka Qaa- 
danina Xaggiisa waxba, Ma waxaad 
Qaadanaysaan Been iyo Dambi Cad. 

21. Seed uga Qaadanaysaan idinkoo 
Qaarkiin Qaar Arkay, ood kana Qaad- 
deen Ballan Adag. 







22. Ha Guursanina waxay Guursa- 
deen Aabayaashiin wixii hor maray 
mooyee, waa Xumaan iyo wax loo cad- 
hoodo Waddana Iyadaa U xun. 






Dadku wuu Dambaabi waase inuu Toobadkeeno Suginna inta Geerida uga imaan Nabiguna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Eebe wuu Aqbalaa Toobadda Addonkiisa intaan 
Sakaraadku u Imaan. 

Mujaahidna Wuxuu yidhi : Cid kastoo Eebe Caasiday waa Jaahil Intay ka tagto. Aayadaha kale waxay 
Caddayn inaan la Dulmiyin Haweenka, lana Dhibin Xoolahoodana laga Xoogin, waxaa kale oo Reebban 
in la Guursado Haweenaydii Aabahaa, Arrimahaasuna waa Reebbanyihiin, waana Dambi Weyn. An- 
Nisaa' (17-22). 



103 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 4 



mwm 



23. Waxaa laydinka Reebay Hooyoo- 
yinkiin (inaad Guursataan) iyo Gab- 
dhihiinna, Walaalihiin, Eedooyinkiin, 
Habaryarihiin, Gabdhaha Walaalkaa, 
Gabdhaha walaashaa, Hooyooyinka 
idin Nuujiyey Walaalaha Nuugmada 
Hooyooyinka Haweenkiinna, Gabd- 
haad Dhaqaalaysaan, ee Haweenkiinna 
aad is aragteen Dhaleen, Haddaydaan 
is arkin wax dhib ah (Danbi) ma saara 
korkiinna, Haweenka Wiilashiinna 
Dhabta ah, iyo inaad kulmisaan Labo 
Walaalo ah wixii horay maray mooyee, 
Eebana waa u Dhaafe Naxariista. 



24. (Waxaa Kaloo idinka reeban) Ha- 
weenka la Qabo, waxay Hantaan Gac- 
mihiinnu mooyee Kitaabka Eebaa kor- 
kiinna ah, waxaa laydiin banneeyey 
waxa ka Soohadhay kuwaas inaad ku 
dalabtaan Xoolahiinna idinkoo dhawr- 
soon oon Xumaan (Zino) Falin, 
waxaad ku intifaacdaan Xaggooda 
Siiya Meherkooda waa Qadaraad Eebe, 
Dhib (Dambi) korkiinna ma Saarra 
waxaad isaga raalli Noqoteen Qadarri- 
da ka Dib, Eebana waa Oge Falsan. 







o\j 



j£%\s 4\**< '\>'*i ^ \<"\' 



CJT**% 










Aayaddani waxay Caddayn waxa ka Reeban ninka Inuu Guursado oo Haween ah, Ibnu Cabaas wuxuu 
yidhi : Waxay ku XarriMantay Todobo Nasab, Todobana Xigid. Sidoo kale Cidda wax Nuujisa iyo tan 
kula Nuugta. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Waxaa ku 
Reeban Nuugmada waxa ku reeban Nasabka, waase inay ahaato Shan Nuugmo. Sidoo kale waxaa 
Reeban Haweenay la Qabo, Eebana waa Oge Falsan oo waxa Fiican ku Toosin Dadka. An-Nisaa' (23- 
24). 



25. Ruuxaan Karin oo idinka mid ah 
Awood uu ku Guursado Haweenka 
Dhawrsoon ee rumeysan (Xaqa) ha 
Guursado waxay hanatay Gacmihiin- 






104 



Suurat An-Nisaa' 



Juz* 5 



nu oo ah Gabdhaha Rumeysan 
(Xaqa) Eebana waa ogyahay limaan- 
kiinna, Qaarkiin Qaarbuu ka ahaaday, 
kuna guursada idamka Ehelkooda u 
Siiyana Ujuurada (Meherkooda) si Fii- 
can, iyagoo Dhawrsoon oo Xumaan 
(Zino) ka Dheer, Saaxiibana yeelanayn, 
Haddii lagu dhawro (Guur) ooy Xu- 
maan la Yimaadaan korkooda waxaa 
ah Nus waxa ah kuwa Xorta ah oo Ci- 
qaab ah, Arrintaas waa Ruuxii ka Cab- 
sada Zino, oo idinka mid ah, Haddaad- 
se Samirtaan yaa idiin khayr roon, Ee- 
bana waa Dambi Dhaafe Naxariista. 



26. Wuxuu Dooni Eebe inuu idiin 
Caddeeyo Idinkuna Hanuuniyo Wada- 
dii kuwii idinka Horreeyey oo idinka 
Toobad aqbalo Eebana waa Oge 
Falsan. 

27. Eebe wuxuu dooni inuu idinka 
Toobad aqbalo waxayse dooni kuwii 
Raacay waxa Naftoodu Jeceshahay 
inaad iilataan iilasho wayn. 



28. Wuxuu dooni Eebe inuu idinka 
Fudeydiyo, waxaase La Abuuray Dad- 
ka isagoo tabar Yar. 



1 >s >\ ^ > t^'-z ,*f r, 

G3 \Ju-*.v? 



Waa in Guurku ahaadaa mid laga Fiirsado, oo la guursadaa Haweenka Xorta ah ee Dhawrsoon, haddii 
Tabar loo waayana la guursado kuwa Dhawrsoon ood hanataan haddaad Xumaan ka yaabtaan, iyagoo 
la warsan Ehelkooda, Xumaan hadday falaanna waxaa la Ciqaabi Nus Ciqaabta kuwa Xorta ah. 
Tan kale Eebe Wanaag iyo Hanuun yuu inala Rabaa iyo Fudayd, kuwa Xumaanta iyo waxay Naftoodu 
Jeceshahay Raacayse waxay idinla Dooni inaad si Weyn u Dhuntaan. Wax badan baa ku soo arooray 
Tabaryarida Dadka. Xagga Cibaadada iyo Xagga Dooniddaba. An-Nisaa' (25-28). 



29. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ha 
Cunina Xoolihiinna dhexdiinna (Si 
Baadil ah) (Xaaraam ah) inay Ganacsi 
Raalli aad tihiin tahay mooyee, hana 






\/j> 




105 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



ttWWA 



Dilina Naftiinna, Eebe wuxuu idiinya- 
hay Naxariistee. 

30. Cidii u Fasha Arrintaas Colnimo 
iyo Dulmi Waxaannu galin Doonnaa 
Naar, Arrintaasna Eebe waa u 
Fududahay. 

31. Haddaad ka Dheeraataan Dam- 
biyada waa weyn waxaan idinka Ree- 
beynno waxaannu ka asturi Xaggiinna 
Xumaantiinna waxaana idin Galin 
Meel Fiican (Sharaf leh). 

32. Ha tamaniyina wuxuu kaga Fadi- 
lay Eebe Qaarkiin Qaar, Ragga waxaa 
u Sugnaaday Qayb waxay kasbadeen, 
Haweenkana waxaa u Sugnaaday qayb 
waxay kasbadeen, Waydiista Eebe Fad- 
ligiisa, Eebana waxkasta waa Ogyahay. 









4)1 \ \£±+mj (jCJ&\&K r *X r gij <\*JxUj 

63 H_Jtc- 



33. Cid kasta waxaan u Yeellay Kuwo 
dhaxla waxay ka tageen Labada waalid 
iyo Qaraabadu iyo kuwaad Guntateen 
Dhaar (Isdhaarsateen) siiya Qaybtoo- 
da, (oo Gargaar ah), Eebana wax kasta 
waa u Marag. 



K '\1<x^ JZi*?-**' <~>\< 









69 v 



^ 



Aayaddaha Hore waxay Caddayn Xaaraanimada Xoolaha Dadka oo Xaq darro lagu Cuno Ganacsiga 
Xalaasha ah ee lagu Heshiiyase waa Banaanyahay, Is dilkuna waareebban yahay illen Muslimiintu waa 
Naf kaliyee, Cidii Saas fashana waxaa lagu Ciqaabi Naar, haddii Dambiyada Waa Weyn laga dhawrsada- 
na Eebe wuu Dhaafi Xumaanta kale Jannana wuu galin, Xasadka iyo Niyad Xumiduna waa la reebay, cid 
walbase waxaa u banaan Shaqo iyo Kasab xalaala iyo inuu Eebe wax warsado, Cid walbana Mudan 
waxay Waalidku iyo Qaraabadu ka tagaan, iyadoo wax laga siin Cidaad is Xidhiidhisaan, Dambiyada 
waaWeyna waxaa ka mid ah: Gaalnimo, Dil Xaq darro, ee Muslim, ka cararka Jahaadka, Caasiga 
Waalidka Zino ku sheegga Haweeney Dhawrsoon, Barashada Sixirka, Cunidda Ribada iyo Cunidda 
Xoolaha Agoonta. Zinada, Dhaarta Beenta ah, iyo Kuwo kale. Ibnu Cabaas wuxuu yidhi: Dambiyada 
waa Weyn Todoba waxay uga Dhawyihiin Todobaatan. An-Nisaa' (29-33). 



34. Raggaa u taagan (Maamulka) Ha- 
weenka, ka Fadilida Eebe Qaarkood 
Qaar iyo ku nafaqaynta Xoolahooda 
darteed, (Haweenka) Wanaagsan 
wayAdeecaan Ilaaliyaanna Maqnaas- 



stj^i^^(j;^jiyjc>\ 






f^J^ly£i^ S ^-i'id£* i .&' 



106 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



ho ilaalinta Eebe Darteed, kuwaadse ka 
Cabsataan Caasinimadooda waaniya, 
kagana Fogaada Jiifka Edbiyana, had- 
day idin Adeecaanna ha u dalbina Kor- 
kooda jid (inaad dhibtaan), Eebana 
waa Sare Wayn. 



35. Haddaad ka Cabsataan Iskhilaaf- 
ka Dhexdooda u bixiya Xaq soore 
Ehelkiisa ah iyo Xaq soore Ehelkeeda 
ah, hadday doonaan Wanaajinna Eebe 
wuu iswaafajin Dhexdooda, Eebana 
waa Oge Xeeldheer. 

36. Caabuda Eebe nana la Wadaajini- 
na waxba, Labada Waalidna u Wanaag 
fala, iyo Qaraabada, Agoonta, Masaa- 
kiinta, Dariska dhaw, DariskaDurug- 
san, Saaxiibka Dhinaca, Socotada iyo 
waxay hanatay Gacmihiinnu, Eebana 
ma Jecla Cidda Kibirka badan ee Faan- 
ka badan. 



'>^>> S > 'C 



f*<'\. *'K' 



\/'\'\ \t > >> -is ^ > A. < 



';tsy*r^ 









&>^r 



njy 






Ragga iyo Haweenka Eebaa isu abuuray mid walbana si u abuuray, una yeelay Shaqooyin lagu kala 
haboonyahay sida uurka, Nuujinta iyo wixii la mid ah, saas darteed mar haddii meel lagu wada noolyahay 
waa in Ninku ilaaliyaa Qoyska oo nafaqeeyaa, oo Hogaamiye u noqdaa, Haweeneyda Fiicanna waa tan 
Suuban ee Dhawrsoon, hadday Gaftana waa la Waanin, haddii laga Noogana waa laga fogaan Jiifka, 
lana edbin, hadday toosnaato wax Jid ah laguma leh, hadduu KMaafyimaadana waxaa loo bixin Qaraa- 
bada labada Dhinac, oo is waafajin Eebana waa in la Caabudo waxna lala wadaajin, loona Samo falo 
Waalidka, Qaraabada Agoonta, Masaakiinta, Dariska dhaw, Dariska Durugsan, Saaxiibka Dhabta ah 
Socotoda, iyo waxa Gacmahooda ku hoos jira. Kibir iyo Faanna Eebe ma jecla. Rasuulkuna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi: Waxaa ku wareega Ehelka Muxamed Haween ka 
Sheegan Ragooda, Ragaasina ma aha kuwo Fiican (Abuu Daawuud..) balday Aayadahan sida Islaamka 
ugu dadaaii Wanaagga, Heshiiska, Naxariista, iyo isdhaqaalaynta iyo is taakulaynta. Saaxiibka U Fiican 
waa kan u Fiican Saaxiibkii, (Imaam axmed) Taasina waxay dharbaaxo ku tahay kuwa islaamka iyo 
Haweenkiisa wax ka sheega een wax kasayn. An-Nisaa' (34-36). 



37. Oo ah kuwa Bakhayla Farana 

Dadka Bakhaylnimo qarinna wuxuu 
Siiyey Eebe oo Fadli ah, waxaana u da- 
rabnay Gaalada cadaab wax dulleeya. 

38. Iyo kuwa u bixiya Xoolahooda is- 
tuska Dadka oon rumeyn Eebe iyo 






107 



Suurat An-Nisaa' 



Juz* 5 



Maalinta Dambe, ruuxii shaydaan u 
noqdo Saaxiib wuu Xumaaday 
Saaxiibkiis. 

39. Maxaa korkooda ah hadday Ru- 
meeyaan Eebe iyo Maalinta Dambe oy 
Bixiyaan Qayb wuxuu ku Arzuqay 
Eebe, Ilaahayna waa Ogyahay iyaga. 

40. Eebe ma Dulmiyo wax la eg Darro 
(waxyar) hadday Wanaagtahayna wuu 
laab laabaa wuuna ka siin Agtiisa Ajir 
Weyn. 

41 . ee Say ahaan Markaan ka keenno 
Umad kasta marag oon kuu keenno 
adigana (Nabiga) kuwaas korkooda 
Marag. 

42. Maalintaas waxay Jeclaan kuwii 
Gaaloobay oo Caasiyey Rasuulka in 
lala Simo (Liqo) Dhulka kamana Qa- 
riyaan Eebe Hadal. 






Bakhaylnimadu waa Ceeb waana la Caayey, waxaabase ka sii daran inaad fartid Dadka Bakhaylnimo, 
waana inaad Xaqa wax ku bixin weydo, ama Qariso wax Wanaag ah ee Eebe ku siiyey ama wax u Bixiso 
istustus aadan dar Eebe u bixinin, kuwaas Shaydaan baa ka Saaxiibyecshay, Cidduu la Saaxiibana way 
Khasaartay, waase in la rumeeyo Eebe iyo Qiyaamada waxna la baxsado, illeen Eebe Dadka kama 
dulmiyo wax yarnee, hadday Wanaagtahayna wuu u Laab laabi oo siin Ajir weyn, Xaalkuse sees noqon 
marka Umad walba Marag loo keeno, Nabigana Marag loogu keeno Umaddiisa Maalintaas gaalada 
Rasuulka Caasiday waxay Jeclaan in Dhulku la go'o, Cid wax ka qarin Eebana ma jirto. Waxaa sugnaa- 
day marka Eebe u Nicmeeyo Addoon wuxuu Jecelyahay inay ka muuqato Raadkeedu. Cabdullaahi Binu 
Mascuud wuxuu Yidhi: Rasuulkaa i yidhi: (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeele) Igu Akhri 
Quraanka markaasaan idhi ma waxaan kugu akhriyaa Adoo lagugu soo dajiyey? markaasuu yidhi: 
Waxaan Jeclahay inaan Cid kale ka maqlo, markaasaan ku akhriyey Suuratu Nisaa intaan ka gaadho: 
Say ahaan markaan uga keenno Ummad kasta Marag.. markaasuu yidhi: waa ku filantahay isagoy 
Indhihiisu Ilmayn. (Bukhaari). An-Nisaa' (37-42). 



43 . ku wa (Xaqa) Rumeeyo w haw dha- 
waanina Salaadda idinkoo sakhraan- 
san intaad ka garataan waxaad dhahay- 
saan iyo idinkoo Junub ah inaad Jid 
gudbaysaan mooyee intaad ka maydha- 
taan, haddaad tihiin kuwa Buka ama 
Safar ah ama ka yimid Ruux idin ka 
mid ah kortag, ama Taabataan hawee- 
neey aadanna helayn Biyo ku Gaga- 
baysta Cairo Wanaagsan, kuna ma- 
saxa (Mariya) Wajiyadiinna iyo Gac- 






m 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



mihiinna, Eebana waa Cafiye Dambi 
dhaafa. 

44. Ka warran kuwa la siiyey Qayb 
Kitaabka ah (Tawreed) oo Gadan Baa- 
di doonina inaad ka Dhuntaan Jidka. 



45. Eebaa Og Colkiinna, waxaana ku 
filan Eebe, wuxuuna ugu filanyahay 
Eebe Gargaare. 

46. Kuwii Yuhuudoobay waxay ka 
Leexin Kalimooyinka Meelahooda 
waxayna dhihi waan Maqalay oon 
Caasinay, Maqla ha maqlinee, waxay- 
na (dhihi) na ilaali iilid Carrabkooda 
iyo Durid Diinta (Islaamka) darteed, 
hadday dhahaan waan maqalay waana 
Adeecnay ee maqal na dayna saasaa u 
khayroonaan lahayd una toosnaanla- 
hayd, laakiin waxaa lacnaday Eebe 
Gaalnimadooda Darteed mana Ru- 
meeyaan wax yar mooyee. 



***-<-?*-'-#& 



Qp\j,_yii\yiiOE 



^^«L^!yJi|tJ0j3f 



v<* 



|p JmJlU \ \^Ua> O » OJ A»y> j l&Jab I OJtA^Li 



^^j^t^^tili 



'% 



VJ&> 



4lil 






Ruuxaan kasayn wuxuu ku Hadli ma bannaana inuu Salaadda galo, sidii kuwii Tukanaayey iyagoo wax 
maskaxda dooriyey Cabba, tan kale Eebe ma Cidhiidhyin Muslimka, oo cidda Junubta, ama Jirran, ama 
Safar ah, ama Kortaga, ama Haween Taabata oon Biyo helin wuu gagabaysan, Taasoo ah inuu Carrada 
Wajiga iyo Gacmaha mariyo, Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi 
Dhulka Masjidbaa nalooga dhigay Carradiisana Daahir. 

Aayadaha kale waxay ka wan-ami Yuhuud iyo Xumaantooda iyo Say Xaqa uga leexdeen, una leexiyeen, 
haddallo Xun iyo Dhibna ay ugu hadlaan, Taasina waa waxa Eebe ku Nacladay uguna Cadhooday, 
waana Caado ay iska leeyihiin oy iska dhaxleen xaq Diidka iyo Xumaan Jecaylka. An-Nisaa' (43-46). 



47. Kuwa la siiyey Kitaabkow Ru- 
meeya waxaan soo dajinay isagoo ru- 
meyn waxaad haysataan ka hor tirid 
wajiyaal oon u Celino gadaasheeda 
ama Nacladno sidaan u Nacladnay 
Asaxaabtii (Kuwii) Sabtida (Yuhuud- 
da) amarka Eebana waa kan lafalo. 



48. Eebe ma dhaafo in lala wadaajiyo 
wuxuuse ka dhaafaa waxaa wixii ka soo 
hadhay Cidduu doono, Ruuxii la wa- 
daajiyo Eebe wuxuu beenabuurtay 
Dambi Weyn. 






109 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



49. Ka warrama kuwa daahirin 
(amaani) Naftooda, Eebaa Daahiriya 
Cidduu doono lagamana Dulmiyo 
waxa ku dhaggan Jeex Laf Timireed 
(Wax yar). 

50. Day siday ugu Been Abuuran 
Eebe isagaa ugu filan Dambi Cad. 



5 1 . Ka warran kuwa la siiyey qayb Ki- 
taabka ah oo rumeyn Sixir iyo Shay- 
daan, una dhihi kuwa Gaaloobay ku- 
waasaa ka hanuunsan (Toosan) Kuwa 
Rumeeyey Jidkooda. 



52. Kuwaas waa kuwuu Nacladay 
Eebe, Cid Eebe Nacladayna uma hes- 
hid Gargaare. 









" Wi 



&j*&\j<^^^&^£j^ J~£^ \o* 






&$A*a>>A 



Waxaase loogu yeedhi Gaalada Ehelu Kitaabka ah inay rumeeyaan Quraanka Rumeeyey Kutubtii hore 
intaan Eebe Doorinin, ama Nacladin siduu u Nacladay kuwii Sabtida dambaabay eeYuhuudeed. 
Eebana waa ka dhaafaa Dadka waxaan Gaalnimo ahayn, Gaalnimose waa Dambi weyn, mana aha inay is 
amaanaan, Eebaa og Cidda ammaan mudane, Been abuurasho, Xumaan iyo Shaydaan la rumeeyo, iyo 
Sheegasho ka Toosnaanta Muslimiinta waxay Sabab u tahay Naclad, wax u gargaarana ma helaan. 
Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Dulmigu waa Saddex, 
midkood ma dhaafo Eebe, midna wuu Dhaafaa, midna kama tago, kuusan dhaafayn waa Gaalnimada, 
kuu dhaafi waa Dambiga kale, kuusan ka tagayna waa is dulminta Dadka qaarkood qaar ilaa isaga Abaal 
mariyo. Waxaa wariyey (Bukhaari iyo Muslim). An-Nisaa' (47-52). 



53. Mise waxay leeyihiin Qayb Xu- 
kunka oo markaas ayan siinayn Dadka 
Laf Timir Duleelkeed (wax buuxiya). 

54. Mise waxay ku Xasdi Dadka waxa 
Eebe Siiyey oo Fadli ah, waxaan Siinay 
Ehelkii Ibraahiim Kitaabka iyo Xig- 
mad, waxaana siinay Xukun Wayn. 

55. Waxaase ka mid noqday mid Ru- 
meeya (Xaqa) waxaana ka mid ah mid 
ka Jeediya Xaqa, waxaa ugu Filan Ja- 
hannamo Gubid. 

56. Kuwii ka Gaaloobay Aayaadka- 
naga waxaanu Galin Naarta, mar kas- 






110 



Suurat An-Nisaa' 



Juz* 5 



asatM 



toos gubto Haragoodu waxaan ku ba- 
dalnaa harko kale si ay u Dhadha- 
miyaan Cadaabka, Eebana waa Ad- 
kaade Falsan. 

57. Kuwa Rumeeyey (Xaqa) oo falay 
Carnal Fiican waxaan galinaynaa Jan- 
nooyin ay Dareeri Dhexdeeda Wa- 
biyaal, oyna ku waari Dhexdeeda Wali- 
good, waxayna ku mudan Haween la 
Daahiriyey waxaana Galinaynaa Hoos 
Fiican. 






Aayaduhu waxay Caddayn Xasadka Yuhuud iyo inayna u ogolayn Muslimiinta Wanaag iyo Khayr siddii 
iyagoo Awoodda wax ku leh, Eebe Cidduu Doono yuu siiyaa Kitaab iyo Xigmad iyo Xukun, Ciddii Xaqa 
rumeysa iyo tii ka Jeedsatana waa uun laga abaalmarin, kuwa Gaaloobana oo Beeniya Aayaadka Eebe 
waxay Gali Naar Gubi Jidhkooda markastoy gubatana lagu badali mid kale si ay u dhadhamiyaan 
Cadaabka, kuwa Xaqa Rumeeyeyna oo Carnal fiican fala waxay Gali Janno oy ku waari oo wanaagsan. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi: Jannada waxaa ku yaal 
Geed uu Socon Hooskeeda mid saaran Gaadiid Boqol Sano oosan Goynayn. (waa Saxiix). An-Nisaa' (53- 



58. Eebe wuxuu idin Fan inaad u Gu- 
daan (siisaan) Amaanada Ehelkeeda, 
(Ciddeeda) haddaad kala Xukumay- 
saan Dadkana inaad ku kala Xukun- 
taan Caddaalad, Eebe waxaa Wanaag- 
san wuu idinku waanin Eebana waa 
Maqle Arka. 

59. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow Adeeca 
Eebe oo Adeeca Rasuulka iyo kuwa 
Amarka leh, oo idinka mid ah, haddaad 
ku Dooddaan Arrin u Celiya Eebe iyo 
Rasuulka haddaad tihiin kuwo Ru- 
meeyey Eebe iyo Maalinta Dambe 
(Qiyaamada) saasaana khayr roon oo 
Wanaag badan Xagga Abaalmarinta. 

60. Ka warran kuwa Sheegan inay ru- 
meeyeen waxa lagugu soo dejiyey iyo 
waxa lagu Dejiyey kuwii kaa horreeyay 
oo ku Xukuntami Shaydaan, iyagoo la 
faray inay diidaan, wuxuuna dooni 
Shaydaanku inuu Baadiyeeyo Baadi 
Fog. 



'■ Z'i >.'> 1 2". 









\'»*< 






11t 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



61. Marka lagu dhaho u kaalaya 
wuxuu Soo Dejiyey Eebe iyo xagga Ra- 
suulka waxaad Arkaysaa Munaaflqiin- 
ta oo kaa Jeedsan jeedsasho. 






Amaanadoo la dhawro loona Celiyo Cideeda iyo Caddaaladda Dadka lagu Maamulo laguna kala 
Xukumo waa waxyaalaha waawayn oy Diinta Islaamku fan Sidoo kale Eeboo la adeeco iyo Rasuulka iyo 
kuwa Xaqa wax ku hogaamin oo Culimada iyo Xaakimka Muslimiinta ah, wixii Dood ahna loo celiyo 
Eebe iyo Rasuulkiisa saasaana Wanaagbadan, kuwa Munaafiqiinta ah oo dooni inay Shaydaan iyo wax 
leexsan isku xukumaan oo ka baxsan Quraanka iyo Islaamka kuwaas Shaydaan baa Dhumiyey, marka 
Quraanka iyo Rasuulka loogu yeedhana way Jeedsadaan. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Adeeciddu waa uun waxa fiican. markalana wuxuu yidhi: Layskuma 
Adeeco Xumaan. Taasoo ah in khayrka laysku maqlo, waxa Xunse laysku raacin. An-Nisaa' (58-61). 



62. Say noqon markay ku Dhacdo 
Musiibo (dhibaato) waxay hor marsa- 
deen Gacmahoodu Darteed, markaas 
ay kuu yimaadaan iyagoo ku dhaaran 
Eebe inaanaan doonin waxaan Wanaag 
iyo Tawfiiq ahayn. 

63. Kuwaasu waa kuwa Ogyahay 
Eebe waxa Quluubtooda ku Sugan ee 
ka Jeedso Xaggooda waanina waxaad- 
na u dhahdaa Naftooda Hadal xeel 
dheer. 

64. Umaanaan dirin Rasuul in la 
Adeeco mooyee Idanka Eebe, hadday 
markay Dulmiyaan Naftooda ay kuu 
yimaadaan oy Dambi dhaaf waydiis- 
taan Eebe una Dambi dhaaf waydiiyo 
Rasuulku waxay Eebe (ogaan) dambi 
dhaafe Naxariista. 

65. Eebahaa baan ku dhaartaye ma 
rumeeyaan intay kugu Xukuntamaan 
waxa dhex mara oyna ka helin Naftoo- 
da dhib, waxaad Xukuntay ooy ho- 
gaansamaan hogaansi. 












Waxaa ka mid ahayd Caadada Munaafiqiinta inay dhib iyo Xumaan ula Joogaan Nabiga iyo 
Mu'miniinta, markay Musiibo ku dhacdana ay Nabiga u yimaadaan iyagoo ku dhaaran Eebe inayan 
waxaan Wanaag ahayn rabin, Eebena waa Ogyahay waxa Quluubtooda ku Sugan ee waa in la waaniyo oo 
laga Jeedsado. 

Nabiyadana waxaa loo diray in lagu Adeeco idanka Eebe, Hadaadse Toobad keentaan oo Xaqa u 
noqotaan Eebe waa u Dhaafi lahaa, Xaqana ma rumeeyaan intay uga hogaansamaan Xukunka Rasuulka 
wax dhib ahna ayna ka helin. Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : 
Eebaan ku Dhaartaye Midkiin ma Rumeeyo intuu ka raaco waxaan la imid. An-Nisaa" (62-65). 



112 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



mi?A 



66. Haddaan ku Faral yeello korkoo- 
da Dila Naftiinna ama ka baxa Guryi- 
hiinna ma Faleen wax yar oo ka mid ah 
mooyee, hadday Falaan waxa lagu 
waanin yaa u Khayr roon kuna daran 
(adag) sugnaan (Rumeyn). 

67. Markaasaan ka siin lahayn Agta- 
nada Ajir wayn. 

68. waxaana ku hanuunin lahayn Jid 
Toosan. 

69. Ciddii Adeeca Eebe iyo Rasuulka 
kuwaasu waxay ahaan lajirka kuwuu u 
nicmeeyey Eebe, oo Nabiyada, Ru- 
meeyayaasha, Shuhadada iyo kuwa 
Suubban waxaana u fiican rafiiq 
kuwaas. 

70. Arrintaasuna waa Fadliga Eebe 
waxaana ku Filan Eebe Ogaansho. 



Wuxuu ka Warrami Eebe in haddii Dadka Badankiis la faro inay Falaan waxay sameyn oo Xumaan ah 

ma ayan yeeleen, wax yar mooyee, waxaase fiican inay maqlaan waxa lagu waanin, markaasuu Eebe siin 

lahaa Ajir wayn, Toosinna lahaa Ciddii Eebe Adeecda iyo Rasuulka wuxuu Jannada la gali kuwa Eebe U 

nicmeeyey oo ah Nabiyada, Rumeeyayaasha, Shuhadada iyo kuwa Suuban, waana Wehelka u fiican, 

arrintaasuna waa Fadliga Eebe isagaana ku filan Ogaade. 

Rabiico Binu Kacab waxaa laga wariyey inuu Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 

ku yidhi : wax warso, markaasuu yidhi waxaan rabaa inaan kugula Rafiiqo Jannada, markaasuu yidhi 

waxaas waxaan ahayna'wuxuuna yidhi waa intaas, markaasuu yidhi (iigu kaalmee Naftaada Badinta 

Sujuudda. Waxaa wariyey (Muslim). 

Taasina waxay ku tusin inay lagama maarmaan tahay in la Carnal Falo, laguna Dadaalo Khayrka iyo 

Wanaagga si loo Haleelo kuwa Fiican. An-Nisaa' (66-70). 






71. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow Qaata 
Digtoonidiinna Duulana idinkoo Koox 
Koox ah, ama Duula Dhamaan. 

72. Waxaa idinka mid ah (Munaafi- 
qiin) Cabsiin (Dib marin) hadday idin- 
ku dhacdo Musiibo (dhibaato) wuxuu 
dhahaa waxaa ii Nicmeeyey Eebe kor- 
kayga haddaanan la joogin. 

73. Hadduu idin soo gaadho (Hes- 
haan) Fadli Eebe (Khayr) wuxuu dhihi 
sidii isagoo ayna ahayn dhexdiinna Je- 









113 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



fi§2!l^ 



ceyl Shallaaytee maxaan ula Joogi 
waayay, oon Liibaano Liibaan wayne. 






74. Ha kula Dagaallameen Jidka Eebe 
kuwa ku Gatay Nolasha Dhaw Aakhi- 
ro (doorta Adduun) Ruuxii ku dagaala- 
ma Jidka Eebe oo la Dilo ama Adkaada 
waxaan Siinaynaa Ajir wayn. 






Jahaadku iyo meeJ marinta Xaqa iyo Difaaca Diinta iyo Dalka Islaamka waa Waajib Sugan, iyadoo laga 
wada qayb qaadan, waxaase Jira kuwo Munaafiqiin ah oo Dadka cabsi galin, marka dhib dhacana 
yidhaahda Eebaan i raacinin, marka Guul la helana yidhaahda maxaan ula joogi waayay. 
Waxayna ku tusin Aayaddu Wanaagga Eebe u darbay Cidda lagu Dilo Jahaadka ama Adkaata, taasoo 
ku tusin inaan laga adkaanayn Muslimiinta markay kulmistaan iimaan dhab ah, isku Duubni iyo u 
Darbasho, hase yeeshee markay Xaqa ka leexdaan oo kala tagaan sida muuqata ayaamahan waxaa ku 
Dhiirran Cadawgooda oo ka Adkaan, waase inay is gaadhaan intayGoori Goortahay. An-Nisaa'(71-74). 



75. Maxaad leedihiin ood ugu Dagaa- 
lami waydeen Jidka Eebe, iyagoo kuwa 
la Daciifsan (Tabarta yaraa) oo rag iyo 
Haween iyo Caruurba ay leeyihiin Ee- 
bow naga Bixi Magaaladan Daalimiin- 
ta ah Ehelkeedu noogana yeel agtaada 
Wali iyo gargaare. 






76. kuwa (Xaqa) rumeeyey waxay ku 
Dagaallami Jidka Eebe, kuwa Gaaloo- 
bayna waxay ku Dagaallami Jidka 
Shaydaanka, ee la dagaallama So- 
keeyaha Shaydaanku dhagarta Shay- 
daanku waa tabar yaryahaye. 






11. Ka warran kuwa loo yidhi Reeba 
Gacmihiinna (Billoowgii Islaamka) 
Oogana Salaadda, Bixiyana Zakada 
markii lagu Faral yeelay Dagaalkana 
waxaa soo baxay Koox ka mid ah oo 
uga Cabsan Dadka Cabsida Eebe oo 
kale ama ka daran Cabsi, waxayna dha- 
heen Eebow maxaad noogu Faral yees- 
hay Dagaalka, maxaad Dib noogu dhi- 
gi wayday Tan iyo Muddo dhaw, 






114 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



waxaad dhahdaa Raaxada Adduunyo 
waa yartahay, Aakhiraana u khayroon 
Ciddii Dhawrsan Laydinkama dulmiyo 
Fatiil oo kale (wax yar). 






Aayaduhu waxay ku Boorrin Muslimiinta inay Jahaadaan oo Dagaallamaan mar hadday Muslimiin Rag, 
Haween iyo Carruurba leh oo tabar yar jiraan lana Dullayn, Dagaalkuna waa mid Xaq ah oo Dar Eebe ah 
iyo mid Xaq darro oo Jid Shaydaan ah, waana in lala Dagaalamo Gargaaraha Shaydaanka, waana tabar 
yar yahay, mana aha in lagu Dagdago Dagaalka ee waa in Cibaadada la Badiyo lana Adkaysto 
Jahaadka Cabsida Dhabta ahna laga Cabsadaa Eebe, lana ogaado inay nolosha Adduun tahay wax yar 
oo Tagi. 

Xasan Basri wuxuu yidhi: Eebe ha u Naxariisto Addoon kula Noolaaday Adduunyada Qadarkeeda, 
Adduunyana ma aha Bilowgeed iyo Dhammaadkeed waxaan ahayn Ruux Seexday oo ku arkay Hurdada 
wuxuu Jecelyahay soona Baraarugay. An-Nisaa' (75-77). 



78. Meejaad ahaataanba wuu idin ha- 
leeli Mawdku (Geeridu) aad ahaateen- 
ba Daaro Dheerdheer oo la adkeeyey, 
hadday taabato wanaag waxay dha- 
haan tani waxay ka timid Xaga Eebe, 
hadday ku dhacdo Xumaanna waxay 
dhahaan tani waxay ka timid Agtaada 
(Nabiga) waxaad dhahdaa Dhammaan 
waxay ka ahaadeen Eebe Agtiisa, 
maxaa u sugnaaday Qoomkaas uma 
dhawa inay Fahmaan Hadale. 



km j J&$j£>^S\ SSj Jb \jy<» uIji 



> ,*, 



-^Ot^±* ] Jj*i *^^(v$t^O}jd Jill: 



79. Wixii ku soo gaadha oo Wanaaga 
waxay ka ahaadeen Eebe, wixii kugu 
dhaca oo Xumaan ahna waxay ka 
ahaatay Naftaada,waana kuu Diray 
Dadka adoo Rasuul ah, wuuna ku Fila- 
nyahay Eebe Marag. 



G3u 



80. Ruuxii adeeca Rasuulka wuxuu 
Dhab u Adeecay Eebe, Ruuxii Jeedsa- 
dana kuugu maanaan dirin Ilaaliye. 






81. Waxay dhihi (Munaafiqiintu) 
Daacad (baan nahay) markay ka ta- 
gaan Agtaadana waxay maamulaan 
(Habeenkii) Koox ka mid ah waxay lee- 
dahay waxaan ahayn, Eebana wuu 
Qori waxay Maamuli (miri) ee Ka jeed- 






115 



Suurat An-Nisaa' 



juz c 5 om 



i\tt\\i<& 



so Xaggooda talana saaro Eebe, 
waxaana ku filan Wakiil Eebe. 






Meel kastoo la joogo waa la dhiman si kasta ha laysu ILaaliyo ama Guryo adag ha la galee, wax kastana 
waxay ku hoos jiraan Awoodda Eebe ee ma aha in Gaaladu Xumaanta iyo Musiibada u tiiriyaan Nabiga, 
waxaase jirta in Dadka laga Abaal mariyo waxay kasbadeen khayr iyo Sharba. 

Rasuulkana wuxuu Eebe u diray Dadka, Eebaase Wakiil ilaaliye ah ugu Filan Dadka. Ruuxii Adeeca oo 
Raaca Rasuulka wuxuu adeecay Eebe, Ruuxii Jeedsadase waxba Nabiga kama saarra, waana Munaafaq- 
nimo in la muujisto Xaqrumayn, markii la fogaadana la diido Xaqa oo wax kale la falo, Eebaase arka 
kuwaas oo Abaal marin. An-Nisaa' (78-81). 



82. Miyeyna Fiirfiirinayn Quraanka, 
hadduu ka yimid Eebe Agtiisa Meelaan 
ahayn waxay ka heli lahaayeen dhexdii- 
sa is khilaaf badan. 

83. markuu u yimaaddo amar Nabad- 
galya ah ama Cabsi way Faafiyaan 
hadday u Celiyaan Xagga Rasuulka 
ama kuwa cilmiga Leh oo ka mid ah 
waxaa ogaan lahaa kuwa la soo baxa 
(Dhabta) oo ka mid ah, hadduusan jirin 
Fadliga Eebee korkiinna iyo Naxariis- 
tiisa waad raaci lahaydeen Shaydaan 
wax yar mooyee. 

84. Ee ku Dagaallan Jidka Eebe lama 
mashaqayn Naftaada mooyee, kuna 
boorri Mu'miniinta (Dagaalka) wuxuu 
u dhawyahay Eebe inuu idinka reebo 
dhibka kuwa Gaaloobay, Eebaana da- 
ran dhib daranna Xanuujin. 






85. Ruuxii Shafeeca shafeeco Wa- 
naagsan waxaa u ahaada Qayb ka mid 
ah, Ruuxiise Shaafeeca Shafeeco Xun 
waxaa u ahaan Dambi ka mid ah, Ee- 
baana wax kasta ILaaliya. 






Wuxuu farayaa Eebe in Quraanka si Fiican loo Fiiriyo, lana kaso Macnihiisa, illeen Xagga Eebuu ka 
ahaadaye, wax is burin ahna kuma jirto sida hadalada kale, markay arrin muhiim ah soo daristana waxaa 
Eebe faray in loo celiyo Rasuulka iyo kuwa u cilmileh, Shaydaanna laga Digtoonaado, Jidka Eebana lagu 
Jahaado, Cidwalbana waxay la kulmi Shafeecadeeda abaalkeedii Samaan iyo Xumaanba. Rasuulkuna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Waxaa uun halaagay ummadihii idin ka 
horreeyay isku Khilaafkii Kitaabkoodii. Markalana wuxuu yidhi : Waxaa ugu filan Ruux Been inuu ka 
sheekeeyo wuxuu Maqlay oo Dhan. An-Nisaa' (82-85). 



116 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



wm 



86. Haddii laydin Salaamo Salaan ku 
Salaama mid ka Fiican ama ku celiya 
(mid la mid ah) Eebana waa wax kasta 
Xisaabiye (Kaafiye). 






87. Eebe ILaah (kale) ma jiro isaga 
mooyee wuuna idiin soo kulmin Maa- 
linta Qiyaame, shaki ma leh, yaa ka run 
badan Eebe Hadal (ma jiro). 

88. Maxaad leedihiin (Mu'miniinta) 
ood Munaafiqiinta laba Kooxood ugu 
Noqoteen (in la laayo iyo in kale) Eebe 
wuu Halaagay (oo celiyey) waxay kas- 
badeen dartiis, ma waxaad doonaysaan 
inaad Hanuunisaan Cidduu dhumiyey 
Eebe, Ruuxuu dhumiyo Eebana uma 
heshid Waddo (Hanuun). 

89. Waxay jecelyihiin (Munaafiqiintu) 
inaad Gaaloowdaan siday u Gaaloo- 
been ood isku mid noqotaan, ha ka yee- 
lanina Xaggooda Sokeeye intay uga hij- 
roodaan Jidka Eebe, haddayse Jeedsa- 
daan qabta oo ku dila Meejaad ka hes- 
haanba, hana ka yeelanina Xaggooda 
Sokeeye iyo Gargaare (Midna). 

90. Kuwa Gaadhi Qoom dhexdiinna 
iyo dhexdooda ballan (heshiis) yahay 
mooyee, ama idiin yimid iyadow Cid- 
hiidhyantahay Laabtoodu inay idinla 
Dagaallamaan ama la dagaallamaan 
Qoomkooda, hadduu doono Eebe wuu 
idinku diri lahaa wayna idin la dagaal- 
lami lahaayeen haddayse idinka dhee- 
raadaan oyan idin la Dagaallamin oy 
idiin soo hormariyaanNabadgalyo idiin 
ma yeelin Eebe korkooda Jid (Xaq 
kuma lihidiin Dagaal). 






A* G 



- jkJb^L^s »j pAj Jo^3 \yy o te 



^s^^^LLJ ii I *li_pj f^-«y yii) 3^ 



Salaantu waa Calaamadda Muslimiinta, Ruuxii ku Salaamana waa inaad u Celisaa mid ka Fiican ama la 
mid ah. Qiyaamana waa la kulmi, Eebana waa run badane, mana aha in Gaalada lala kala safto ama laysku 
Khilaafo Xaalkooda, iyaguba waxay jecelyihiin in Muslimiintu Gaalowdo siday iyagu u Gaaloobeen, 
hana ka yeelanina Sokeeye iyo Gargaare midna, kuwiise la nool kuwo aad ballan leedihiin ama idinla 
dagaallamin Nabad galiya, Ciddii idin Nabad galisa Nabad galiya, tii idinla Col ahna la dagaallama, 
waana taas Caddaaladda iyo Wanaagga Islaamku Dagaallan ma Jecla. An-Nisaa' (86-90). 



1t7 



Suurat An-Nisaa' 



Juz 4 5 



mx$& 



91. Waxaad helaysaan kuwa kale oo 
dooni inay idin nabadgaliyaan, oo na- 
badgaliyaan Qoomkooda (daahirka) 
markastoo loo celiyo Gaalnimana waa 
lagu dedejiyaa dhexdiisa, haddayna 
idinka dheeraan ooyan idin siinin Na- 
badgalyo ooyan idinka reebin Gacma- 
hooda qabta oo ku Dila meejaad ka 
heshaanba, kuwaasna waxaan idiinka 
yeellay Xujo Cad. 



*■*> »r.l > */ »> \> z-i' ~> >. >. < 



92. uma habboona (banaana) Ruux 
Mu'min ah inuu Dilo Mu'min si gaf ah 
mooyee, Ruuxii u Dila Mu'min Gaf 
waxaa saaran Xorayn qoor Mu'min, 
iyo Mag la siiyo Ehelkiisii, inay Sada- 
qaystaan moyee, hadduu ka midyahay 
Qoom aad Coltihiin isna Mu'min ya- 
hay waxaa Saaran Xorayn Qoor 
Mu'min, hadduu ka midyahay Qoom 
ballan idin dhexyaal waxaa saaran Mag 
la siiyo Ehelkiisii iyo Xorayn Qoor 
Mu'min ah, hadduusan helin (Qoorna) 
wuxuu Soomi Laba Bilood oo Israac 
raacsan, waana Toobad Eebe, Eebana 
waa Oge Falsan. 



93. Ruuxii u Dila Mu'min si Kas ah, 
Abaalkiisu waa Jahannamo oos ku 
Waari dhexdeeda, wuuna u Cadhoon 
Eebe wuuna Lacnadi wuxuu u darbi 
Cadaab wayn. 



^i y y S. y & 



>iy < » ' * >^^/»A. y*y *< 

is± & y 

- X z£ - '~ ' > *~' I * TJll *X"f y^t 

,^ »•£ ^.^ < , y A /< 

>~i ^ <X> & ^i'" */*' " \'X> 




E3 LJ^C X>\ JL&3J J^\j,4^Jj 



Waxaa jirta Munaafiqiin ku Gabban Islaamka Jecelse Gaalnimada kuwaas haddayna Nabadgalinin 
Muslimiinta waa in layska celiyo. 

Aayadaha kale waxay ka warrami inayan Banaanayn in Naf Mu'min loo Dilo Xaq darro, Ciddiise si gaf 
ah u disha waxaa saaran Xorayn Qoor iyo Mag la siiyo Ehelkiisa, haddii la waayana Soon laba Bilood oo is 
raac raacsan, waa Toobad Fiican, Ciddiise u kas u disha si Xaq darro ah Ruux Mu'min ah Abaalkiisu waa 
Jahannamoos ku waaro, Cadho iyo Lacnad Eebe iyo Cadaab wayn, maxaa yeelay ma fududa Nafta 
muslimku ee waa Qaali mana banaana in lagu xad gudbo. Waxaa sugnaatay Adduunkoo taga (Rogma- 
da) yaa ka sahlan Eebe agtiisa Dil ruux Muslim ah, mar kalana wuxuu yidhi Nabigu (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) hadday u kulmaan waxa Samaawaadka iyo Dhulka ku Sugan inay 
Dilaan Muslim wuxuu Eebe ku tuuri lahaa Naarta, taasina waxay ku tusin sida Islaamku u dhawray 
Xuquuqda Dadka iyo Noloshiisa, iyo qaalinimada iyo Sharafta Muslimka mar hadduu ka wayn yahay 
Adduunka oo dhan iyo waxa ku Sugan. An-Nisaa' (91-93). 



118 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



94. Kuwa xaqa Rumeeyow markaad u 
Safartaan Jidka Eebe wax caddaysta 
(Hubsada) hana dhihina Ruux Salaan 
idiin soo gudbiyey ma tihid Mu'min 
idinkoo dooni Dhalanteedka Nolosha 
dhaw, Eebe agtiisa yey tahay qanii- 
mooyin Badan, saasaad ahaydeen ho- 
ray waxaana idinku Mannaystay Eebe 
korkiinna, ee caddaysta (Hubsada), Ee- 
bana waxaad Carnal falaysaan waa 
Ogyahay. 






jjlZ\l i &fr&\dJ$& 



95. Ma Sinna kuwa Fadhiya ee 
Mu'miniinta ah oon kuwa dhibban 
ahayn iyo kuwa kula Jahaadi Jidka 
Eebe Xoolahooda iyo Naftooda, wuu 
ka Fadilay Eebe kuwa ku Jahaaday 
Xoolahooda iyo Naftooda kuwa fad- 
hiya Darajo, dhammaanna wuxuu u 
Yaboohay Wanaag, wuuna kaga fadi- 
lay Eebe kuwa Jahaaday kuwa Fadhiya 
Ajir wayn. 

96. Waa Darajooyin Xaggiisa ah iyo 
Dambidhaaf iyo Naxariis, Eebana waa 
Dambi Dhaafe Naxariiista. 






<£rJ 



Aayadahanna waxay caddayn inaan lagu dag dagin Dilka Dadka hadday Islaanimo muujiyaan iyadoo la 
dooni in Xaqooda la bannaysto, illeen Cid walba marbay dhunsanayd Eebaana hanuuniyee, iyo inayna 
ekeyn Mu'miniinta cudur la'aan ka fadhiista Jahaadka iyo kuwa ku Jahaada Xoolahooda iyo Naftooda 
Jidka Eebe, wuxuu Eebe ka fadilay kuwa ku Jahaada Jidka Eebe kuwa ka Fadhiista, in kasta oo Mu'min 
dhamaantiis Eebe Wanaag u darbay, hadana wuxuu Eebe siin kuwa Jidkiisa ku Jahaada Darajooyin 
waawayn, Dambi dhaaf iyo Naxariis. waxayna ku tusin Aayaduhu in wax la hubsado een lagu dag dagin 
ciddaan la hubin Gaalnimadiisa, iyo in Jidka Eebe ku Jahaadkiisu leeyahay Fadli iyo Ajir wayn. Rasuul- 
kuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Janada waxaa ah Boqol Darajo oo 
Eebe u darbay kuwa ku jahaada Jidkiisa, Labadii Darajana waxaa u dhaxaysa sida Cirka iyo Dhulka, 
wakaas fadliga Jahaadka, waa Cisiga iyo Sharafta Mu'miniinta iyagoon Cidna Dulmiyeyn, markayse ka 
tageen Jahaadka waa kuwaas Dulloobay ee la Addoonsaday ee la Qaybsaday iyagoo Dhulkoodii laga 
Xoogay lagana saaray. An-Nisaa' (94-96). 



97. Kuway Oofsato Malaa'igtu iya- 
goo Dulmiyey Naftooda waxay ku 
Dhahaan maxaad ahaydeen waxayna 
dhahaan kuwo lagu Daciifsaday (tabar 
yar) Dhulka, waxayna dhahaan 
(Malaa'igtii) miyeyna ahayn Dhulka 






119 



Suurat An-Nisaa' 



Juz* 5 



llSSIIi^ 



Eebe Waasac ood ku Hijrootaan dhex- 
deeda, kuwaas Hooygoodu waa Jahan- 
namo wayna u Xuntahay Aaye. 

98. Kuwa la Daciifsado oo Rag, Ha- 
ween iyo Caruur oon tabar lahayn kuna 
Toosi karin Jidka mooyee. 

99. Kuwaas wuxuu u dhawyahay 
Eebe inuu iska Cafiyo Xaggooda, Ee- 
bana waa Saamaxe Dhaafa (Dambiga). 

100. Ruuxii ku Hijrooda Jidka Eebe 
wuxuu ka heli Dhulka Magangal badan 
iyo Waasacnimo, Ruuxii ka Baxa Guri- 
giisa isagoo u Hijroon Xagga Eebe iyo 
Rasuulkiisa markaas uu haleelo Mawd- 
ku (Geeridu) wuxuu ku sugnaaday Aj- 
rigiisu Eebe (Fadli dartiis) Eebana waa 
(Dambi) Dhaafe Naxariista. 



Eli 












m\ 



s>.< 



\jy£. 



^ ^ ' ' E 

'{"til* l^> -"f m> *^ "£'"{*< 



Diintalslaamku ma ogola inay ku dullaysato Gaalo adooMuslim ah, maxaayeelay waa laga fogaan karaa 
si loogu darbado Jahaadkooda siday faleen Muslimiintii hore, hase yeeshee Dadka tabarta yar ee ah Rag, 
Haween iyo Caruurba dhib ma saara hadday ku dhexnoolaadaan Eebana wuxuu u dhawyahay inuu iska 
Saamaxo, Ruuxiise dar Eebe u Hijrooda wuxuu ka heli Dhulka Khayr iyo Waasacnimo, Ciddii ka baxda 
Gurigeeda iyadoo u hijroon dar Eebe iyo Rasuulka oo dhinta kuwaas Eebaa Ajir iyo Wanaag ku Abaal 
marin. Taasina waxay ku tusin inay Waajib tahay in la Wanaajiyo Niyada, siduu Nabigu (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) uu yidhi: Camalku waa uun Niyo Cid walbana waxay Mudan 
waxay Niyooto.. Tan kale waa inaan Muslim qaadanin Dullaynta Gaalada, uuna Dulliga Gaalada ka 
baxo si kasta oo Suurowda oo Hijro iyo ka Durkid ah, isagoo la Jahaadi. An-Nisaa' (97-100). 



101. Haddaad ku Safartaan Dhulka 
ma aha korkiinna Dhib (Dambi) inaad 
Gaabisaan Salaadda Haddaad ka Cab- 
sataan inay idin Fidmeeyan (Dhibaan) 
kuwa Gaaloobay, Gaaladuna waxay 
idiin yihiin Col Cad. 

102. Markaad tahay dhexdooda Mus- 
limiinta ood u oogto Salaadda ha is- 
taagto Koox ka mid ah Agtaada hana 
Qaateen Hubkooda, markay Sujuu- 
daan ha ahaadeen Gadaashiinna, hana 
timaado Koox kale oon Tukanin hana 
Tukadeen la jirkaaga hana Qaateen 
Digtoonidooda iyo Hubkooda, waxay 
Jecelyihiin kuwa Gaaloobay inaad hal- 
maantaan Hubkiinna iyo Alaabtiinna 
oo markaas ay idin soo Weeraraan mar 



\~>'&'' ?\\*t<> *'^>T m ySy<\'\' 



££& ' 



120 



Suurat An-Nisaa' 



Juz 4 5 



kaliya (Idinku kadiyaan) Korkiinna ma 
aha Dhib hadduu idin hayo dhib Roob 
ah ama aad tihiin kuwa buka inaad da- 
jisaanHubka Qaatana Digtoonidiinna, 
Eebana wuxuu u darbay Gaalada Ca- 
daab wax Dulleeya. 






v lr<^ x A\-><'- 



h-^J c 



:\\ 






Mi*?*,* 



\L^^\^^JiSi&lA^\o^J- 



Aayadda hore waxay ka warrami inay Banaantahay Gaabinta Salaadda marka socotada la yahay, taasoo 
ah in Duhurka, Casarka iyo Cishaha Labo Labo laga Tukado, waana Naxariis Eebe iyo Fududayn. 
Aayadda kale waxay ka warrami Salaadda waqtiga Dagaalka iyo sida loo Tukan, oo ah Qoonna Tukan 
Qoonna ILaalin Colka iyagoo Hubka haysta. Taasina waxay ku tusin waynida Salaadda iyo Jameecaad- 
ka iyo inaan laga tagayn, tan kale waxay ku tusin Ahmiyadda Jahaadka iyo Darbashada. 
Arrinta Salaadda Dagaalka iyo Cabsida waxay ku faah faahsan tahay Kutubaha, waxaase muhiim ah in 
la ogaado Waynideeda iyo Waajibnimadeeda. An-Nisaa' (101-102). 



103. Markaad gudataan Salaadda 
Xusa Eebe Taagni, Fadhi iyo Dhinicii- 
naba (Jiif) markaad xasishaanna (Aa- 
min noqotaan) Ooga Salaadda (Dha- 
meeya) Salaaddu waxay ku tahay 
Mu'miniinta Xukun Waqtiyeysan 
(Mudaysan). 

104. Haka Daciifina (Jilcina) Doonid- 
da Qoomka (Gaalada) haddaad tihiin 
kuwa Xanuunsan iyaguba way xanuun- 
san sidaad u xanuunsanaysaan, 
waxaadna ka rajaynaysaan Eebe 
waxayna ka rajaynayn, Eebana waa 
Oge falsan. 

105. Anagaa kugu soo Dajinay Ki- 
taabka si Xaq ah inaad ku kala Xukun- 
to Dadka dhexdiisa wuxuu ku tusiyo 
Eebe, hana u noqonin Khaa'in u doode. 

106. Dambi dhaaf warso Eebe, ILaa- 
hay waa Dambi Dhaafe Naxariista. 

107. Ha ka Doodin kuwa Khayaa- 
mayn Naftooda, Eebana ma Jecla 
FChayaamo badane Dambi badan. 

108. Waxay iska qarin Dadka iskama- 
na Qariyaan Eebe isagoo la jooga mar- 
kay Maamuli wuxuusan raalli ka ahayn 
oo hadal ah, Eebana waxay Carnal fali 
wuu Koobay. 






ItSiis'C-" 1 













c .~v. 






121 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



109. Idinku kuwaasow waad ka doo- 
deen Xaggooda Nolosha Adduunyo, 
yaase ka doodi Xaggooda Maalinta 
Qiyaame ama u noqon Wakiil. 






Aayadahanna waxay caddayn in Eebe la Xuso Saiaadda Dabadeed iyo si kastoo la yahay, markaan 
Dagaal lajooginna Saiaadda la dhamaystiro, tan kale waa inaan Jahaadka laga Cabsanin illeen haddaynu 
Xanuunsan Gaaladuba way Xanuunsane waxaynnu Eebana ka rajayn Janno iyo Liibaan ayna iyagu 
rajaynayn. Quraankana waxaa loo soo dajiyey in laysku Xukumo, Xumaantana waa inaan Garab la siin, 
Eebana Dambi dhaaf la warsado oon lagana doodin Xagga kuwa Khaa'imiinta ah, ee Dadka iska Qarin, 
Eebana aan iska ilaalinayn markay wax qarsan, Cid Qiyaame wax u tarina ma jirto. An-Nisaa' (103-109). 



110. Ruuxii fala Xumaan ama Dul- 
miya Naftiisa (Dambaaba) markaas 
dambi dhaaf warsada Eebe wuxuu ka 
heli (ogaana) isagoo Dambi dhaafa ah 
Naxariistana. 

111. Ruuxii kasbada danbi wuxuu 
uun u kasbaday Naftiisa (Dhibkeeda) 
Eebana waa oge Falsan. 

1 12. Ruuxii kasbada Gaf ama Dambi 
markaas ku gana Dambiga (ku sheega) 
mid barii ah wuxuu Xambaartay Been 
abuurasho iyo Dambi Cad. 

113. Hadduusan jirin fadliga Eebee 
korkaaga iyo Naxariistiisa waxay 
Hammin lahayd Koox (dooni lahayd) 
oo ka mid ah inay ku dhumiyaan mana 
dhumiyaan Naftooda mooyee mana 
kaa dhibaan waxba, wuxuuna kugu soo 
dajiyey Eebe Kitaabka iyo Xigmadda 
wuxuuna ku baray waxaadan aqoon 
Fadliga Eebana korkaaga waa ku 
waynyahay. 

1 14. Khayr ma leh wax badan oo Fa- 
qooda ah, oon ahayn mid fara Sadaqo 
ama Wanaag ama Hagaajin Dadka 
dhexdooda, Ruuxii fala Saas doonid 
raalli ahaanshaha Eebe waxaanu siin 
Ajir wayn. 



CjX^v* *LjCjI >JJlh> <>-«uu ^ j 



122 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



1 1 5. Ruuxii Khilaafa Rasuulka ka dib 
intuu u cadaaday Hanuunku oo Raaca 
Jidka Mu'miniinta midaan ahayn 
waxaa uga wali yeeleynaa wuxuu yees- 
hay waxaana galinaynaa Jahannamo 
iyadaana u Xun meel loo ahaado. 



Vv Y*' lAX i ^'-^'V' 



Ibnu Cabaas wuxuu yidhi: Wuxuu uga warramay Eebe Addoomadiisa Cafigiisa, Dulqaadkiisa, Deeqdii- 
sa, Naxariistiisa Waasaca ah iyo Dambi dhaafkiisa, Ruuxii Dambaaba ha yaraado ama ha waynaado oo 
dambi dhaaf warsada Eebe, wuxuu heli Eebe oo Dambi dhaafi oo Naxariisan, haba ka waynaato Samaa- 
waadka iyo Dhulka iyo Buuraha. Tan kale Gaaladu waxay uun baadiyeyn naftooda. Eebana wuxuu 
siiyey Nabiga Kitaab iyo Xigmo wuxuuna baray wuxuuna aqoonin. Eebaana Fadli wayn siiyay. 
Faqaan Wanaag ahayna ma fiicna, ciddii ka leexata Jidka Nabiga iyo Mu'miniintana wuxuu galin Naar 
daran. An-Nisaa' (110-1 15). 



1 1 6. Eebe ma dhaafo in lala Wadaa- 
jiyo (Cidkale Cibaadada) wuuse ka 
dhaafa wixii waxaas ka soo hadhay 
Cidduu doono, Ruuxii la wadaajiya 
Eebe wuxuu dhumay dhumid wayn. 

117. ma Caabudayaan Eebe ka sokow 
waxaan dhadig ahayn, mana Caabu- 
dayaan waxaan Shaydaan madax adag 
ahayn, 

118. Ha Lacnado Eebe shaydaan 
wuxuu yidhi waxaan ku yeelan Addo- 
mada Qayb Sugan. 

119. waan baadiyeyn waan yididiilo 
(Xun) galin waana fari (Xumaanta) 
waxayna jeex jeexi Dhagaha Xoolaha 
waana fari (Xumaanta) waxayna doo- 
rin abuurka Eebe ruuxii ka yeesha 
shaydaan Wali Eebe ka sokow dhab 
ahaan buu u Khasaaray Khasaare Cad. 



120. wuu u yaboohi oo yididiila galin 
mana yabooho shaydaan waxaan dha- 
gar ahayn. 

121. kuwaasna hooygoodu waa Ja- 
hannamo kamana helaan xaggeeda ii- 
lasho (iyo fakasho). 






123 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



122. kuwa rumeeyey xaqa oo fala ca- 
rnal fiican waxaannu galin Jannooyin 
oy socoto dhexdeeda Wabiyaal oyna ku 
waari dhexdeeda waligeed, waana ya- 
booha Eebe oo sugan, yaa ka run ba- 
dan Eebe hadal (cidna). 



^\\^\^^U$v 3 






Eebe wuu ka dhaafaa waxaan gaalnimo ahayn Cidduu doono, gaalana waxay Caabudaan Sanamyo iyo 
shaydaan Eebe lacnaday oo ballan qaaday inuu qayb ku yeeshaa Dadka, kuna dhaartay inuu dhumiyaa 
oo Xumaan faraa intay ka dooriyaan Abuurka Eebe, ciddii shaydaan wali ka yeelatana wuxuu khasaaray 
khasaare wayn. wuxuu yaboohina waa dhagar iyo naar, ciddiise xaqa raacda oo carnal fiican fasha wuxuu 
gali janno uu ku waari, Eebana waa runle, Nabiguna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
wuxuu yidhi: 

Hadal waxaa u runbadan hadalka Eebe, hanuunna waxaa u fiican hanuunka Muxamed, waxaana u xun 
umuuraha waxaa la soo darriyey waana Bidco baadi ah. An-Nisaa' (1 16-122). 



123. Ma aha (xaalku) yididiiladiinna 
iyo yididiilada ehelu Kitaabka midna, 
ciddii fasha xumaan waa laga Abaal 
marin mana helayo Eebe ka sokow wali 
iyo gargaare (midna). 






124. ruuxii fala wanaag lab ah ama 
dhadig isagoo rumeysan (xaqa) kuwaa- 
su waxay gali Janada lagamana dul- 
miyo duleel (laftimireed). 



125. yaa ka diin fiican ruux u jeediyey 
wajigiisa Eebe isagoo sama fali oo raa- 
ca diinta (Nabi) Ibraahim, wuxuuna ka 
yeeshay Eebe Ibraahiim khaliil (mid u 
gaar ah). 

126. Eebe waxaa u sugnaaday waxa 
ku sugan Samooyinka iyo Dhulka, Ee- 
bana waa wax walba koobe. 






127. waxay ku warsan Haweenka, 
waxaad dhahdaa Eebaa idiin fidyoon 
(sheegi) Xaalkooda iyo waxa lagu akh- 
riyi korkiinna Kitaabka Haweenka 
Agoonta ah ee ah kuwaydaan siinayn 






124 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



waxa loo qadaray oo doonaysaan inaad 
guursataan iyo kuwa tabarta yar ee ca- 
ruurta ah, iyo inaad u maamushaan 
Agoonta cadaalad, waxaad fashaan oo 
kheeyr ahna Eebe waa ogyahay. 









Waxaa jirtay inay Isufaaneen Muslimiin iyo Gaalo, markaas Eebe soo dajiyey Aayaddan mana aha cidna 
waxay iyadu doonto ee Xumaan iyo Wanaagba waa layska abaal marin, Rag iyo Haweenna waxba 
lagama Nusqaamiyo wanaagay falaan. Wax ka fiicanna ma jiro cid raacday waddadii Nabi Ibraahim oo 
ah Diinta Islaamka. Aayadda dambana waxay ka warrami sida loola dhaqmi Haweenka Agoonta ah ee 
dhaqaalaynaysaan iyo kuwa tabarta yar ee caruurta ah iyo in agoonta caddaalad lagu dhaqo, illeen Eebaa 
wax walba oge. Markay soo dagtay Aayadda hore yey naxeen Asaxaabtii oy dheheen waxba uma reebin 
Ummadan, markaasuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) yidhi: Way soo 
dagtaye bishaaraysta oo dhex dhexaysta.. An-Nisaa' (123-127). 



128. hadday Haweeney ka cabsato 
Ninkeeda xaggiisa fogaansho ama jeed- 
sasho dhib ma saara korkooda hadday 
heshiiyaan heshiis, heshiiskaana khayr 
ah, waxaana lagu soo kulmiyey nafta 
bakhaylnimo, haddaad se Wanaag fas- 
haan ood dhawrsataan Eebe waxaad 
Carnal falaysaan waa ogyahay. 

129. ma kartaan inaad sintaan Ha- 
weenkiinna dhexdooda aadba dadaas- 
heene ee ha ka iilanina iilasho dhan, oo 
ka tagtaan sida mid xidhan (dayacan), 
haddaad wanaajisaan ood dhawrsataan 
Eebe waa dambi dhaafe Naxariista. 

130. hadday kala tagaan wuu kaa- 
fiyaa Eebe mid kasta waasacni- 
madiisa, Eebana waa waasac (Fadli- 
giisu) waana falsame. 

131. Eebaa iska leh waxa Samaawaad- 
ka ku sugan iyo dhulka, waxaana u 
dardaaranay kuwii la siiyey Kitaabka 
ee idinka horeeyey iyo idinkaba ka 
dhawrsada Eebe, haddaadse gaaloow- 
daan Eebe waxaa u sugnaaday waxa ku 
sugan Samaawaadka iyo dhulka, Ee- 
bana waa hodan Amaanan. 



*'sH. 



.^«- ja y^=> 4^\qJo is^&oi j 



*'<'& .* Tf 






125 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



1 32. Eebaa iska leh waxa ku sugan Sa- 
maawaadka iyo DHulka waana ku fila- 
nyahay Eebe Wakiil. 

133. hadduu doono wuu idin tagsiin 
(dhamayn) Dadow lana imaan kuwo 
kale waana karaa Eebe Taas. 

134. Ruuxii dooni abaal Adduunyo 
Eebe agtiisa yuu jiraa Abaalka Adduu- 
nyo iyo Aakhiraba Eebana waa Maqle 
Arka. 






Hadday Haweenaydu ka kasto ninkeeda Fogaansho ama Jeedsasho waa inay heshiiyaan XuMaantana 
Layska jiraa, tan kale in caddaaladda lagu dadaalo ciddii Laba Haweena Qabta, haddii lakala tagana 
Eebaa deeqi cid walba, Rasuulkuna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: 
Ciddii laba haweena qaba oo u iisha midood wuxuu yimaadaa Maalinta Qiyaame isagoo dhinac leexsan. 
Tan kale Eebaa Xukunka iska leh, wuxuuna faray Dadka dhamaan Alia ka yaabid, illeen hadduu doono 
wuu dhamayn karaa Dadkee, Aakhiro iyo Adduunba Eebaa iska leh, waana in si quruxsan Eebe looga 
Doono. An-Nisaa' (128-134). 



135. kuwa (Xaqa) rumeeyow noqda 
kuwo u istaaaga Caddaalad oo ah ma- 
rag Eebe, naftiinnaba ha ahaato ama 
Waalidkiin ama qaraabo, hadday ho- 
dan yihiin ama faqiir Eebaa u mud- 
naansho badan ee ha ka raacina hawa- 
da inaad Caddaalo fashaan, haddaadse 
iilataan ama jeedsataan Eebe waxaad 
carnal falaysaan waa ogyahay. 






1 36. kuwa (Xaqa) rumeeyow rumeeya 
Eebe (si dhabah) iyo Rasuulkiisa iyo 
Kitaabka uu ku dejiyey Rasuulkiisa iyo 
Kitaabkuu u dejiyey horay, ruuxiise ka 
gaalooba Eebe, malaa'igtiisa, kutubtii- 
sa, rasuuladiisa iyo maalinta dambe 
(Qiyaamada) wuu dhumay dhumid fog. 



137. kuwa rumeeyey ee gaaloobay ee 
hadana rumeeyey ee gaaloobay mar- 
kaas sii badsaday Gaalnimo ma aha 
Eebe mid u dhaafi iyaga, kumana ha- 
nuuniyo Jidka (Toosan). 






W£±4* 



126 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



&M<A 



1 38. ugu bishaaree munaafiqiinta inay 
mudan Cadaab daran. 

1 39. waana kuwa ka yeesha Gaalada 
sokeeye Mu'miniinta ka sokow, ma 
waxay ka dooni Agtooda sharaf, sha- 
rafna Eebaa iska leh dhammaanteed. 

140. wuxuuna idiin ku soo dejiyey 
korkiinna Kitaabka dhexdiisa haddaad 
maqashaan Aayaadka Eebe oo laga 
gaaloobi ama lagu jees jeesi ha fadhiisa- 
nina agtooda intay ka dhumbadaan ha- 
dal kale, waxaad noqonaysaan iyaga oo 
kale, Eebana wuxuu ku kulmin Munaa- 
fiqiinta iyo Gaalada Jahannamo dham- 
maan. 






Waa in caddaaladda lagu dadaalaa Naftaada, Waalidkaa iyo Qaraabadaadaba ha ahaatee, illeen Eebaa 
ku mudnaan badane, waana inaan hawada la raacin waana in si dhab ah loo rumeeyo Eebe, Rasuulkiisa, 
Kitaabka Quraanka ah iyo kutubtii horaba, ciddii ka gaalowda Eebe, malaa'igta, Rasuulada iyo maalinta 
dambe waa cid dhuntay. kuwase mama gaalooba mama wax rumeyn Waa kuwo dhumay, munaafiqiinta- 
na waxay gali naar daran, waana kuwa gaalada sokeeye ka dhigan, kuna jees jeesa quraanka iyo xaqa, 
abaalkooduna waa naar. An-Nisaa' (135-140). 



141 . oo ah kuwa idin la suga (dhibaa- 
to) hadduu gargaar xagga Eebe idiinka 
ahaado waxay dhihi miyaanaan idinla 
jirin, hadduu gaalada u sugnaado na- 
siibna waxay dhahaan miyaanaan idin 
adkeynin oonaan idinka reeebin 
Mu'miniinta, Eebaa xukumi dhexdoo- 
da maalinta Qiyaame, mana ugu yee- 
layo Eebe gaalada mu'miniinta kor- 
kooda waddo. 

142. munaafiqiintu waxay dhagri 
Eebe (isku dayi) isna wuu dhagri (oo 
abaal Marin) markay u istaagaan Sa- 
laaddana way istaagaan iyagoo wah- 
san, oo is tusi Dadka Mana xusaan 
Eebe wax yar mooyee. 

143. waxayna ku noqnoqon (wareeri) 
arrintaas dhexdeeda kuwaasina lama ji- 
raan kuwaana lama jiraan, cidduu dhu- 
miyey Eebe uma heshid Waddo (cid 
hanuunin). 



X<V <ivf^ Xl-V liXf "\%< '"" <*<i 



xn 



Suurat An-Nisaa' 



Juz' 5 



aasir&a. 



144. kuwa (Xaqa) rumeeyow ha ka 
yeelanina Gaalada sokeeye Mu'mi- 
niinta ka sokow, Ma waxaad doonay- 
saan inaad isugu yeeshaan Eebe kor- 
kiinna xujo cad (inuu idin ciqaabo). 

1 45 . munaafiqiintu waxay ku sugnaan 
dabaqa hoose ee Naarta umanaheshid 
gargaare. 

146. kuwa toobadkeena ee wanaajiya 
camalka, oo isku dhawra Eebe, oo u 
kali yeela Diintooda (Cibaadadooda) 
Eebe kuwaasi waxay la jiri mu'mi- 
niinta, wuuna siin doonaa Eebe Mu'mi- 
niinta Ajir wayn. 

1 47 . muxuu ku fali Eebe cadaabkiinna 
haddaad mahdisaan ood rumeysaan, 
Eebana waa mahdiye Waana Oge. 






Munaafiqiintu waa kuwa Muslimiinta La suga balaayo, hadday guul helaanna yidhaahda waan idin la 
jiray, hadday Gaaladu wax gaadhaanna dhaha anagaa idin guulaynay, kuwaase Eebaa kala xukumi iyaga 
iyo Mu'miniinta, Eebana uguma yeelo Jid iyo Xujo Mu'miniinta korkeeda, munaafiqiintu waa kuwa 
Salaaddu ku culustahay Dadkana is tus tusiya, oon meella haysan. 

Tan kale waa inaan gaalo sokeeye ga dhigan Mu'miniinta intii la gudbo si aan ciqaab Eebe u imaan, 
munaafiq abaalkiisna waa dabaqa hoose ee Naarta, ciddiise Toobad keenta oo xaqa raacda Eebana dhab 
ahaan u caabuda waxba Eebe cadaabkeeda iyo Ciqaabteeda ku falimaayo, wuuna ku mahdin. 
Waxaana sugnaatay (Camalka Eebe u kali yeel wax yarbaa kugu fillaane) waxayna ku tusin naxariista 
Eebe iyo inuusan rabin Ciqaabta Addoomadiisa hadday toosnaadaan. An-Nisaa' (141-147). 



148. Ma Jecla Eebe in lala Qayliyo 
Xumaan oo Hadal ah Ruux la Dul- 
miyey Mooyee, Eebana waa Maqle Og. 

149. Haddaad Muujisaan Khayr ama 
Qarisaan ama Cafldaan Xumaan Eeba- 
na waa Dhaafe kara. 

150. Kuwa ka Gaalooba Eebe iyo Ra- 
suulkiisa oo dooni inay kala (Bixiyaan) 
Eebe iyo Rasuulkiisa oo odhan 
waxaannu Rumayn Qaar waana Diidi 
Qaar oo dooni inay ka yeeshaan Arrin- 
taa dhexdeeda Waddo. 






^^r^JJ *>* \> oijJ&Z \*^jffi ol 















128 



Suurat An-Nisaa' 



juz' 6 &m\m 



wm? 



151. Kuwaasi iyaga umbaa Gaalo 
dhab ah, waxaana u darbannay Gaala- 
da Cadaab wax Dulleeya. 

152. Kuwa rumeeyey Eebe iyo Ra- 
suulkiisa oon kala bixinin Cid ka mid 
ah kuwaas wuu Siindoonaa (Eebe) Ajir- 
kooda, Eebana waa Dhaafe Naxariista. 



153. Waxay ku warsan Ehelu Kitaab- 
ku Inaad kaga soo Dejiso Kitaab Xag- 
ga Samada, Dhabahaan yey u warsa- 
deen (Nabi) Muuse wax ka wayn kaas 
waxayna dheheen noo tusi Eebe si Cad 
waxaana qabatay qaylo (daran) Dulmi- 
gooda dartiis, waxayna yeesheen Dibi 
intay u Timid Xujooyin, waana ka Ca- 
finay Arrintaas, waxaana siinay Nabi 
muuse Xujo Cad. 









Ma habboona in Xumaan iyo Hadal dhib ah lala Qaylyo, Ciddiise la dulmiyo waxaa u banaan inuu 
aarsado. Ibnu Cabaas wuxuu yidhi : Ma jecla Eebe in ruuxna ruux Habaaro Haddaan la dulmiyin. Eebana 
wax walba waa ogyahay, Ciddii kala saarta Eebe iyo Rasuuladiisa kuwaasu waa Gaalo dhab ah Gaalana 
waxaa loo darbay Cadaab daran, Mu'miniintuse waxay mudan Janno illeen ma kala saarin Xaqee. 
Tan kale ma haboona sidii Yuhuuddii Nabiga si madax adayg ah wax u warsan jiray illeen Caaday u 
tahaye waxayna warsadeen Nabi Muuse wax ka wayn, waana in laga fogaado Jidkooda. An-Nisaa' (148- 
153). 



154. Waxaan koryeellay (Buurta) 
Dhuur Ballankoodii dartiis waxaana 
ku nidhi ka gala Irridda idinkoo Su- 
juudsan, waxaana ku nidhi ha ku xad- 
gudbina Sabtida waxaana ka qaadnay 
Ballan adag. 

155. (Waan Lacnadnay) Burintooda 
Ballankooda iyo ka Gaalowgooda 
Aayaadka Eebe iyo u Dilidda Nabiya- 
da Xaqdarro iyo Hadalkooda Quluub- 
tanadu way daboolantahay, saas ma 
aha ee waxaa Daabacay (daboolay) 
Eebe Gaalnimadooda darteed mana ru- 
meeyaan wax yar mooyee. 

156. iyo Gaalnimadooda darteed iyo 
Hadalkooda Maryama oy ku Been 
abuurteen si wayn. 



ESS U^l^^u -x^j 



129 



Suurat An-Nisaa' 



juz< 6 mm& 



iis&iiis^ 



157. iyo Hadalkoodii ahaa anagaa 
Dillay Masiix Ciise Ibnu Maryam Ra- 
suulkii Eebe ahaa mayna Dilin mana 
Wadhin laakiin waa loo Shabahay, 
(ekeysiiyey), kuwii isku Khilaafay Ciise 
waxay kaga suganyihiin Shaki, wax Cil- 
mi anna uma leh oon ahayn Raacid 
Male umana dilin dhab. 

158. Saas ma aha ee waxaa u koryee- 
lay Xaggiisa Eebe, ilaahayna waa Ad- 
kaade Falsan. 

159. Ehelu Kitaab kasta wuu rumeyn 
Ciise Geeridiisa ka hor, Maalinta 
Qiyaamana wuxuu ku noqon korkooda 
Markhaati. 












Waxaa kor kooda layeelay Buurta Dhuur waxaana la faray inay Hogaansamaan oo Sujuudaan lagana 
reebay inay Xad gudbaan, hase yeeshee markay Buriyeen Ballankii, oy ka Gaaloobeen Aayaadka Eebe oy 
laayeen Nabiyadii ooy Sheegeen inay Quluubtoodu Daboolantahay iyo Xumaantay ku Sheegeen Ma- 
ryam iyo inay Dileen Nabi Ciise iyagoon Dilin Eebaase u«Moodsiiyey» shabahay Korna yeelay waxyaa- 
lahaas iyo wax la mid ah yaa Eebe u Ciqaabay una Lacnaday, una Dulleeyey illeen Xaqay diideene. 
Qisada Nabi Ciise iyo Hooyadiina waa in loo Rumeeyo sida ku Cad Quraanka oo ah inuu yahay Addoon 
Eebe oo Nabi ah ee san wax Cibaada ah Mudan, waana doqonnimo in wax Eebe ka soo hadhay la 
Caabudo. An-Nisaa' (154-159). 



160. Dulmi kuwii Yuhuudoobay dar- 
tiis yaan uga Reebnay korkooda Wa- 
naaga loo xalaaleeyey iyo ka Celintoo- 
da Jidka Eebe wax badan. 

161. Iyo Qaadashadooda Ribada iya- 
goo laga Reebay Xaggeeda iyo ku 
Cunidda Xoolaha Dadka si Baadil ah, 
waxaana u darbanay Gaalada ka mid 
ah Cadaab Daran. 



C53 u_J\Uj^ 



162. Laakiin kuwa ku xeeldheer Cil- 
miga oo ka mid ah iyo Mu'miniintu 
waxay rumeyn waxa lagugu Dejiyay, 
iyo wixii la Dejiyey hortaa, iyo kuwa 
Oogo Salaadda ee Bixiya Zakada ee ru- 
meeya Eebe iyo Maalintii Dambe ku- 
waas waxaan siinaynaa Ajir wayn. 



G 
< \'> ^\\ ^ **>\\''-\\'4\\'' -*\\' 



130 



Suurat An-Nisaa' 



juz' 6 &smB 



%mm 



163. Annagaa kuu waxyoonnay si- 
daan ugu waxyoonay (Nabi) Nuux iyo 
Nabiyadii ka dambeeyey waxaana u 
waxyoonay Nabi Ibraahim, Ismaaciil, 
Isxaaq, Yacquub (Awlaad) Faracii, Cii- 
se, Ayuub, Yuunus, Haaruun, Sulay- 
maan, waxaana siinay Daawuudna 
Zabuur. 

164. iyo Rasuullo aan kaaga Qisoo- 
nay horay iyo Rasuullo aanaan kaaga 
qisoon, wuuna la Hadlay Eebe Nabi 
Muuse Hadal. 



165. Waa Rasuullo Bishaarayn oo 
Digi si ayan Dadka Xujo ugu yeelan 
Eebe ka dib Rasuullada, Eebana waa 
Adkaade Falsan. 









Dulmigii Yuhuudda yaa looga Xarrimay waxyaalo u Xalaal ahaa iyo JidkaXaqa ahooy ka leexiyaan 
Dadka,, iyo Cunidda Xaq darro ee Xoolaha Dadka. 

Kuwa Cilmiga leh ee Xaqa rumeeya oo ka mida iyo kuwa Rumeeya Xaqa oo Salaadda iyo Zakada Guta 
waxay Mudan Ajriwayn. Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu ka mid 
yahay Nabiyada Eebe u waxyooday Eebana wuxuu u waxyooday Nabiyo Badan Qaar uu ka Qisooday 
iyo Qaar kalaba, waxaase Waajib ah in Guud ahaan loo rumeeyo inta la Sheegayna Gaar ahaan Xaqana 
la raaco. An-Nisaa' (160-165). 



166. Laakiin Eebaa Marag Furi 
wuxuu kugu Dejiyey wuxuuna ku De- 
jiyey Cilmigiisa, Malaa'igtuna way Ma- 
rag furi, Eebana ku Filan Marag. 



167. Kuwa Gaaloobay oo ka Leexiya 
Jidka Eebe waay Dhumeen Dhumid 
Fog. 

168. kuwa Gaaloobay ee Dulmi falay 
ma aha Eebe kii u Dambi dhaafa ama 
ku Hanuuniya Jid. 

1 69. Jidka Jahannamo mooyee iyagoo 
ku waari Waligood, Arrintaasna waa u 
Fududahay Eebe. 






131 



Suurat An-Nisaa' 



juz< 6 &m& 



%<\KW£ 



170. Dadow wuxuu idiinla Yimid Ra- 
suulku Xaq Xagga Eebe ee Rumeeya 
(Xaqa) saasaa idiin khayr roon, had- 
daad Gaalowdaanna Eebe waxaa u Su- 
gnaaday waxa ku sugan Samaawaadka 
iyo Dhulka Eebana waa oge falsan. 



171. Ehelu Kitaabkoow ha ku Xad- 
gudbina Diintiinna hana ku Dhihina 
Eebe waxaan Xaq ahayn, Masiix Ciise 
Ibnu Maryam waa uun Rasuulkii Eebe 
iyo Kalimadiisii uu ku Tuuray Marya- 
ma iyo Ruux Xaggiisa ah ee rumeeya 
Eebe iyo Rasuuladiisa, hana dhihina 
Saddex (ILaah) reebtooma, saasaa idiin 
Khayr Roon, Eebe waa uun ILaah Ka- 
liya, waa ka Nasahanyahay in ILmo u 
sugnaado, waxaa u sugnaaday waxa 
Samaawaadka iyo DHulka ku sugan, 
Eebaana ku filan Wakiil. 






» o % *' S" y 9 <» ' * "» ^ 



*-f?> SO 9 ** >"'*' ' U -X''{\ 



Eebaa wax walba Og, Cid Dhuntayna way Khasaartay waxayna la kulmi Ciqaab. Rasuulkuna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu la yimid Xaq Cad. Mana haboona in nabi Ciise iyo 
Diinta lagu Xadgudbo, Ciisena waa Addoon Eebe, ILaahay waa Kali Saddex ILaahna ma Jirto oo waa 
uun Eebe Kaliya, Wehel iyo Caruurna uma baahna. An-Nisaa' (166-171). 



172. Iskama kibriyo Masiix inuu 
ahaado Addoon Eebe, Malaa'igta la 
dhaweeyeyna (iskama kibriso) ruuxii 
iska kibriya Cibaadadiisa oo isway- 
neeya wuu u soo kulmin Xaggiisa 
Dhammaan. 



173. Kuwa rumeeyey Xaqa oo Carnal 
fiican fala wuxuu u Oofin Ajrigooda 
wuxuuna u kordhin Fadligiisa, kuwa 
iska wayneeya oo iskibriya wuxuu Ca- 
daabi Cadaab Daran mana helayaan 
Eebe ka sokow Wali iyo Gargaare 
(midna). 






*? '< * >> " 9 >s*\ 9 '.'>i 

.4^*2 ija p*JSfj f*jj>-\ fi&** 



132 



Suurat An-Nisaa' 



juz< 6 mmm 



174. Dadow waxaa idiin yimid Xujo 
Xagga Eebe ah waxaanan idiin soo De- 
jinay Nuur Cad. 

1 75. Kuwa rumeeyase Eebe oo Qabsa- 
day (isku dhawray) Eebe (iyo Quraan- 
ka) wuxuu Galin Naxariis xaggiisa ah 
iyo Fadli wuxuuna ku Hanuunin Xag- 
giisa Jid Toosan. 

176. Wax bay ku warsan, waxaad 
dhahdaa Eebaa idiin Fidyoon Kalaala- 
da, hadduu dhinto Ruux aan ILmo la- 
hayn oo leh Walaashiis waxay Mudan 
Nus wuxuu ka tagay isaguna wuu 
Dhaxli hadduusan ILmo u sugnaanin, 
hadday Labo yihiina waxay Mudan 
Labo Dalool wuxuu ka tagay, hadday 
yihiin Walaal Rag iyo Haween ah kan 
Lab waxaa u sugnaaday Labo Dhadig 
Qaybtood, wuxuu idiin caddayn Eebe 
(Xaqa) inaydaan Dhumin Eebana wax 
kasta waa Ogyahay. 






4/-*.* 



|p lixJ 5>j3Q£Ci>\S 






. **> 9> /" : 



*-/'/ S '*■% * /f *SS->* "Syr '&'%' 



Ciddii iska kibrisa ama iska waynaysa Cibaadada Eebe wuxuu la kulmi Eebe wuuna Abaal marin, Nabi 
Ciise iyo Malaa'igta Eebana iskama kibriyaan. Mana haboona in Cidna iska waynayso Cibaadada Eebe. 
Suuradduna waxay ku Dhamaatay waxay ku Bilaabatay oo ah Dhaxalka si aan loo Dhumin Xaqana 
looga leexan ee loo Raaco Qaybta Eebe iyo Sharcigiisa Caadilka ah. An-Nisaa' (172-176). 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa Ee 
Naxariis Guud iyo mid Gaaraba 
Naxariista. 

1 . Kuwa (Xaqa) Rumeeyoow Oofiya 
Ballanka, waxaa Laydiin Baneeyey 
Xoolaha Nicmoolayda waxa laydinku 
Akhrin Korkiinna Mooyee idinkoon 
banaysanayn Ugaadhsiga idinkoo xar- 
man Eebana wuxuu Xukumaa wuxuu 
Doono. 






\typa 






133 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 ts&mm 



*mm 



2. Kuwa (xaqa) Rumeeyow ha Banay- 

sanina Calaamooyinka Eebe (waxa ree- 

ban) iyo Bisha Xurmaysan iyo Hadya- 

da iyo Midda loo Luqun Xidhay (Ha- 

dyada Baydka) iyo kuwa u Qasdi Bayd- 

ka Xurmaysan, iyagoo Dooni Fadliga 

Eebahood iyo Raali ahaanshihiisa, 

Markaad Xalaalowdaanna (Dhamay- 

saan Xajka iyo Cumrada) Ugaadhsada 

(hadaad Doontaan) yeyna Idin ku 

Xambaarin Cadhada Qoom idinka Ce- 

liyey Masaajidka Xurmaysan inaad 

Xad gudubtaan, Isugu kaalmeeya Sa- 

maha iyo Dhawrsiga hana Isugu Kaal- 

maynina Dambi iyo Colnimo, kana 

Dhawrsada Eebe, Ilaahay way daranta- "*" > 

hay Ciqaabtiisu, 

Suuraddan waxaa la Dhahaa Suuratul Maa'ida, waxayna Kulmisatay Xukumo badan, Aayadahanna 
wuxuu Eebe Fari Dadka inay Oofiyaan Ballamada wuxuuna u Caddeeyey in loo Banneeyey Cunnada 
Xoolaha marka laga Reebo waxa lagu Akhriyey iyo Ugaadhsiga iyagoo Xarman, Wuxuuna ku Booriyey 
inayna ku Xad gudbin kuna Dacatiyin, Calaamadda Eebe iyo waynaantiisa, iyo Bisha Xurmaysan, iyo 
Hadyada la Calaameeyey iyo kuwa ku Socda Guriga Xurmaysan, iyagoo Dooni Khayrka Eebe iyo Raalli 
ahaanshihiisa, markay Xalaaloobaanna way Ugaadhsan karaan, mana Haboona in Caddaaladda sina 
looga Tago, waase in khayrka laysugu Kaalmeeyo oon Xumaanta laysugu kaalmaynin, Illeen waxaa 
daran Ciqaabta Eebe. 

Caa'isha waxay Tidhi : Suuraddan waa wixii u Dagid Dambeeyey ee waxay Banaysana Cuna waxay 
Reebtana Daaya. iyo Waxay kala gataan ama ku Heshiiyaan. Al-Maa'idah (1-2). 



< ^"„*» *'Z>'s^- ' 9 it's "* *<* S' 'h'SK <' 



3. Waxaa laydinka Xarrimay Bakhti- 
ga iyo dhiigga iyo Hilibka Doofaarka 
iyo wixii lagu Xuso (Lagu Gawraco) 
waxaan magaca Eebe ahayn, iyo tii la 
Ceejiyo, iyo la Ganac gooyo, iyo tan 
meel ku dhacda, iyo Tii la Hardiyo, iyo 
Midduu Cunay bahal, waxaad Gawrac- 
daan mooyee (waxaa kaloo reeban) 
wixii lagu gawraco Sanam, iyo inaad ku 
Nasiib doontaan Faal, kaasi waa Fisqi, 
maantayna ka quusteen kuwii Gaaloo- 
bay Diintiinna, Ee ha ka Cabsanina ee 
iga Cabsada, Maantaan idiin kaamilay 
(Dhameeyey) Diintiinna waxaana idiin 
Taamyeelay Korkiinna Nicmadayda 
waxaana idiinka Raalli noqday Islaam- 
ka Diin ahaan, Ciddii loo Dhibaateeyo 
Baahi inay cunaan wixii laga xaaraa- 
meeyey oon Falayn Dambi Eebe waa 
dambi dhaafe Naxariista. 



*> Z' *» f/ > 'J -» y y y / y s y 2^ 






\&i 






134 



Suurat AJ-Maa'idah 



juz' 6 &m)m 



%M$& 



4. waxay ku warsan maxaa loo Xalaa- 
leeyey waxaad dhahdaa waxaa laydiin 
xallilay Wanaagga (Xalaasha) iyo 
waxaad wax barteen oo wax Dhaawaca 
idinkoo ku ugaadhsan, ood baraysaan 
wuxuu idin baray Eebe ee ka cuna 
waxay idiin qabtaan ku Xusana Maga- 
ca Eebe kana Dhawrsada Eebe, ILaa- 
hay waa deg degtaa Xisaabtiisuye. 



"c^\^l^\yf^<^ &fek 




p\jp^y^j^\^\j^^\^ 






waxa wax Dhiboo dhan Eebe wuu Reebay, Sida Bakhtiga, Dhiigga, Hilibka Doofaarka iyo wixii Magaca 
Eebe waxaan ahayn lagu Gawracay, waxaa si Gaar ah loo Sheegay inay Reebantahay tan la Ceejiyo, tan 
la ganac gooyo, tan Meel ka dhacda, Tan hardida ku Dhimata, tan bahal Cuno oon la Gawricin. waxaa 
kaloo Reeban waxa Sanamyada loo Gawraco iyo waxyaalo la Taagay, iyo wax lagu sameeyo Faal, 
waxaasuna waa Faasiqnimo, Maalintaas yeyna ka quusteen Gaaladu Diinta Islaamka, mana mudna in 
laga Cabsado ee waa in Eebe uun laga Cabsado, Eebana wuu Taam yeelay Diinta Islaamka ah iyo 
Nicmadiisa, wuxuuna inooga raalli noqday Diinta Islaamka waxa ka soo hadhayna waa wax kama jiraan, 
Ciddiise Baahata oon Xadgudbin Eebe waa u dhaafe Naxariista. Al-Maa'idah (3-4). 



5. Maanta waxaa Laydiin Xalaa- 
leeyey Wanaagga Cunada kuwa la 
siiyey Kitaabna Xalaalbuu idiin yahay, 
Cunadiinuna xalaalbay u tahay, iyo 
kuwa Dhawrsoon ooMu'minaadka ah 
(Guurkooda) iyo kuwa Dhawrsoon oo 
ka Mid ah kuwa la siiyey Kitaabka oo 
idinkahorreeyey haddaad siisaan ujuu- 
radooda (Meherkooda) iyagoo Dhawr- 
son oon Xumaan (Zino) Samaynayn 
Yeelanaynna Saaxiibbo (Xun) Ciddii 
ka Gaalowda limaanka wuu Hoobtay 
Camalkiisu wuxuuna ka mid noqon 
aakhiro kuwa Khasaaray. 

6. Kuwa (xaqa) Rumeeyow Haddaad 
u Kacdaan Salaadda Dhaqa Wajiya- 
diinna, iyo Gacmihiinna Tan iyo Jiqil- 
ka (Xusulka) Masaxana Madaxiinna 
(Dhaqana) Lugihiina Tan iyo anqa- 
wyada haddaad Janaabo qabtaan is- 
daahiriya, Haddaad Buktaan ama Sa- 
fartihiin ama ka timaadaan Kortag 
ama Istaabataan haween oydaan he- 
layn Biyo ku Gagabaysta dhul daahir 
kuna Masaxa Wajigiinna iyo Gacmi- 
hiinna, idin lama doonayo Eebe inuu 
idin yeelo korkiinna Dhib wuxuuse 



\s&M&j££&\p&i$\ 








^fi^ot ffci-^ &Jyju» &j\ 1&>^ 



135 



Suurat Al-Maa'idah 



juz' 6 ts&m& 



*mm 



dooni inuu idin Daahiriyo idiin dham- 
meeyo Nicmadiisa korkiinna inaad 
Shugridaan Darteed. 







Halkan wuxuu Eebe ku sheegay in loo Banneeyey Mu'miniinta Cunnada Xalaasha ah, iyo Cunnada kuwa 
Kitaabka leh, iyo Haweenka Dhawrsoon oo Mu k miniinta ah, iyo kuwa Kitaabka leh ee naga horeeyey 
marka la siiyo maherkooda ee dhawrsoon, Ciddiise xaqa iyo Iimaanka ka Gaalowda waa mid buray 
Camalkiisu oo khasaaray. 

Sayid Cumar waxaa laga Sheegay : waxaan doonay inaanan u ogolaan Ruux Xumaan (Zino) Sameeyey 
inuu Guursado haweenay Dhawrsoon. aayadda kale waxay ka warrami Waysada iyo in la dhaqi Wajiga, 
Gacmaha tan iyo Jiqillada, madaxana la masixi, Lugahana la dhaqi tan iyo Anqawyada, Janaabadana 
laga maydhan, ciddii Jiran ama Safar ah ama Kortag ka timid ama haween Taabta oon Biya helinna inuu 
Carrada ku. Gagabaysan oo marin Wajiga iyo Gacmaha, waana Fududayn Eebe iyo inuu idiin Muujiyo 
Nicmadiisa iyo inaan ku mahdinno. Al-Maa'idah (5-6). 



7. Xusuusta Nicmada Eebe iyo Bal- 
lankiisa uu idin kula Ballamay mar- 
kaad Dhahdeen waan maqalay waana 
adeecnay kana Dhawrsada Eebe ILleen 
ILaahay waa Ogyahay waxa Laabta ku 
Sugane. 

8. Kuwa (xaqa) Rumeeyow Noqda 
kuwa Istaaga (u Darban) dar Eebe oo 
ku marag kaca Caddaalad yeyna idinku 
Xambaarin Cadhada qoom inaydaan 
Caddaalad falin, Caddaalad fala iyadaa 
u dhaw Dhawrsashada (Eebe) kana 
Dhawrsada ILaahay, Eebe waa Ogya- 
hay waxaad falaysaane. 

9. Wuxuu u Yaboohay Eebe kuwa 
Rumeeyey (Xaqa) oo falay Carnal Fii- 
can inuu u sugnaaday Dambi dhaaf iyo 
Ajir wayn. 

10. Kuwa Gaaloobay oo Beeniyey 
Aayaadkannaga kuwaasu waa 
Asaxaabta (Ehelka) Jaxiimo. 

1 1 . Kuwa (xaqa) Rumeeyow Xusuus- 
ta Nicmada Eebe korkiinna markay 
Hamiyeen «dooneen» qoom inay idin- 
ku Fidiyaan (Xumaan) Gacmahooda 
oo (Eebe) idinka reebay Gacmohooda 



n / H\ text's ^* '\U'*~\j' 

^==^4^>o 2 j .h ... a) b «.\ JL^wq 
'*\\ --ft "T * - K.1 T f x * - * \" i 

* ^ ^ *•** A ^^-* » s » ' •?■* *1* »■ S » 



136 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 (umm 



mm 



Xaggiina kana Dhawrsada Eebe, Ilaa- 
hayna ha tala Saarteen Mu'miniintu. 



Jy~ty£ \ JpjLlld 4&\ J^J 3 



Aayadahan wuxuu Eebe fari Dadka Mu'miniinta ah inay Xusuustaan Nicmadiisa oo ah inuu u soo 
Dejiyey Sharcigan toosan, una soo Diray Rasuul, iyo Ballankii uu ka qaaday inay xaqa u gargaaraan oyna 
Aqbaleen, iyo inay Eebaha wax walba og ka Dhawrsadaan, waxaa kale oo uu faray inay Caddaaladda ku 
Dadaalaan Xaataa Dadkay Colka Yihiin Saasaana u Dhaw Xaqa iyo Wanaagga, markaasuu Eebe 
Caddeeyey abaalka kuwa wanaagga fala iyo kuwa Gaaloobay, iyo in Eebe ka Dhawray Cadaw isku dayey 
inay Xumaan ku falaan, oyna Mudanyihiin inay Eebe tala saartaan, waxaa Sugnaatay inay Muslimiintii 
la Ballantemeen Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Si kastoo Yihiinba inay xaqa 
u Gargaaraan. Eebana waa kan kadhawray Nabiga Cadowgii isku Dayey inuu wax yeelleeyo Yuhuud iyo 
Kuwa kalaba. Al-Maa'idah (7-11). 



12. Dhab ahaanbuu u qaaday Eebe 
Ballanka Banii'Israa'iil, waxaana ka 
Bixinay Xaggooda Labo iyo toban Ma- 
dax ah, wuxuuna Yidhi Eebe anagu 
waan idin la jiraa Haddaad Oogtaan 
Salaadda oo Bixisaan Zakada ood Ru- 
maysaan Rasuuladayda, ood una Gar- 
gaartaan oo amaah gashataan Eebe 
amaah (Sadaqo) Fiican waxaan ka As- 
turi Xaggiinna Xumaanta waxaana idin 
galin Jannooyin ay Dureeri Dhexdeeda 
Wabiyaal Ruuxii Gaalooba intaas ka 
Dib oo idin Ka mid ah wuxuu ka Dhu- 
may Jidka Toosan. 



13. Burintooda Ballankooda (Yu- 
huud) yaan u Lacnadnay kana Yeellay 
Quluubtooda mid Ingagan, iyagoo ka 
leexin Kalimada meejeeda waxayna 
halmaameen qayb ka mid wixii lagu 
waaniyey kamana waydid Xaggooda 
inaad ku aragtid Khayaamo wax yar 
mooyee ee iska Cafi iskana Saamax 
Eebe wuxuu Jecelyahay samo Falayaa- 
shee. 



c-^ 4JL1 1 1 7tA-v^ ' J p-^- C-AX^ V3 



^.I^uj J^ JUL3 (*-== 



Halkanna wuxuu Eebe ka Qisoon Banii Israa'iil iyo in Eebe ka Soo Saaray Labo iyo Toban Madax ah 
kuna Yidhi waan idinla Jiraa haddaad Oogtaan Salaadda, oo Bixisaan Zakada, ood Rumaysaan Rasuu- 
ladayda, ood U gargaartaan ood wanaag Eebe Amaahsataan, uuna Asturi Xumaantooda uuna galin 
Jannooyin ay Dureeri Dhexdeeda Wabiyaal, Ciddiise ka dib Gaalowda wuxuu ka Dhumay Jidka Toosan. 
waase la Lacnaday Qalbi ingeegooda iyo ka Leexinta hadalka meelihiisa, waxayna halmaameen wax 
badan oo lagu waaniyey, Khayaamana lagama waayo Badankooda, ee iska Dhaaf hana ku dhibin 
naftaada Eebe wuxuu Jecelyahay Samafaleyaashee. 

waana taas Dabeecadda Yuhuud iyo wixii la mid ah, Waxaase waajib ah in laga Digtoonaadaa layskuna 
dayo in la toosiyo. Al-Maa'idah (12-13). 



137 



Suurat Al-Maa'idah 



juz- 6 &mm 



imm 



14. Kuwa Yidhi waxaan nahay Na- 
saara waxaan ka qaadnay Ballankooda 
waxayna halmaameen qayb wixii lagu 
Waaniyey, markaasaan ku sii daynay 
Dhexdooda Colnimo iyo Cadho Tan 
iyo Maalinta Qiyaame, wuuna uga war- 
rami Eebe waxay Samaynayeen. 



15. Ehelu Kitaabow waxaa idiin Yi- 
mid Rasuulkannaga oo idiin Caddayn 
wax badan ood ahaydeen kuwo ka qa- 
riya Kitaabka (Tawreed) wuxuuna 
idinka Cafiyi wax badan, waxaana 
idiinka Yimid Xagga Eebe Nuur iyo 
Kitaab Cad. 



16. Uuna ku Hanuuniyo Eebe Ruuxii 
Raaca Raalli ahaanshihiisa Jidka Na- 
badgalyada kana bixin Mugdiyada 
Xagga Nuurka Idinkiisa kuna hanuu- 
nin jidka Toosan. 



17. Waxaa Gaaloobay kuwa yidhi 
Eebe waa uun Masiixi Ibnu maryama, 
yaa uga Hanan Eebe waxba hadduu 
doono inuu Halaago Masiixi Ibnu Ma- 
ryama iyo Hooyadiis iyo waxa Dhulka 
ku sugan Dhammaan, Eebaa iska leh 
Xukunka Samooyinka iyo Dhulka, iyo 
waxa u Dhaxeeya, wuxuuna abuuraa 
wuxuu Doono Eebana wax kasta wuu 
karaa. 






Vt ^ 














&jk£i£$sC\^g;£ljf3$3 






Kuwa sheegta inay Nasaara yihiin wuxuu Eebe ka qaaday ballan inay Rumeeyaan una Gargaaraan 

Nabiga Muxamad ah (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wayse Halmaameen oo iska 

diideen arrintaas, markaasaa Eebe Dhexdhigay Col iyo Cadho Tan iyo Qiyaame, Eebana wuu uga 

warrami oo ka abaal marin waxay falayeen. 

Ehelu Kitaabkow waxaa idiin yimid Rasuulka Eebe oo idiin Caddayn wax Badan ood qarinaysaan, 

idinka cafin wax badan, xagga Eebana waxaa idiinka Yimid Nuur iyo quraan Cad kuna Hanuuniyo Eebe 

Jidka Nabadgalyo Ciddii Raacda Raalli ahaanshihiisa, iyo Jidka Nuurka ah ee Toosan. 

Waxaa Dhab u Gaaloobay kuwa Yidhi Eebe waa Ciise Ibnu Maryama, Yaase Eebe ka Celin Hadduu 

Halaago Ciise iyo Hooyadiis iyo waxa Dhulka ku sugan Dhammaan Xukunka Samooyinka iyo Dhulka 

iyo waxa Udhaxeeyana Eebaa Iska leh wuxuu Doono Yuu abuuraa, wax walbana wuu karaa, Eebana 

waa kali Awoodleh. Al-Maa'idah (14-17). 



138 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 mmm 



*mm 



18. Waxay Dheheen Yuhuud iyo Na- 
saaraba anagu waxaan nahay Caruur 
Eebe iyo kuwuu Jecelyahay waxaad 
Dhahdaa Muxuu idiinku Cadaabaa 
dambigiinna saas ma aha ee waxaad Ti- 
hiin Dadka Eebe Abuuray, wuu u 
Dhaafi Cidduu Doono wuuna Cadaabi 
Cidduu Doono, Eebana waxaa u su- 
gnaaday Xukunka Samooyinka, iyo 
Dhulka iyo waxa u Dhexeeya Xaggii- 
saana loo ahaan. 

19. Ehelu Kitaabow waxaa idiin Yi- 
mid Rasuulkanagii isagoo Idiin Cad- 
dayn Muddo (kadib) rasuulada inay- 
daan dhihin nooma Imaan Bishaareeye 
iyo Dige, Eebana wax kasta wuu karaa. 



20. (Xusuuso) Markuu ku Yidhi 
(Nabi) Muuse Qoomkiisa, Qoom- 
kayow Xusuusta Nicmada Eebe ee kor- 
kiinna markuu yeelay Dhexdiinna Na- 
biyo idinkana yeelay Xukaam idin- 
siiyeyna waxaan la siin Cid Caalamka 
ah, (Waqtigiinnii). 

21. Qoomkayow gala Dhulka la Daa- 
hiriyey oo idiinyaboohay Eebe hana u 
noqonina Gadaashiinna oo gadoon- 
taan idinkoo Khasaaray. 



. •Iff" . " 'S\i *u* * '*T1^ 



Yuhuud iyo Nasaara iyo Gaaladaba waxay ku hadlaan Haddallo Xun, Siday halkan ku sheegeen inay 
yihiin Caruurtii Eebe, iyo kuwo uu Jecelyahay, Taasise waa Been ee waa Dad ka mid ah khalqiga uu 
abuuray, wuuna Cadaabi Eebana wuu ka diigtoonyahey Khalqiga, waxaana u sugnaaday Cirka iyo 
Dhulka iyo waxa u dhaxeeya Xaggiisaana loo ahaan. 

Waxaana idiin soo diray Rasuulkanaga Muddo Rasuulada Ka dib, Saydaan u Dhihin nooma imaan 
Bishaareeye iyo Dige, wuuse idiin yimid, Nabi Muusena wuu waaniyey Banii [sraa'iil wuxuuna Xusuu- 
siyey Nicmada Eebe iyo Nabiyada uu u soo diray kana yeelay Xukaam waqtigoodii, wuxuuna faray inay 
Galaan Dhulka daahirka ah Qudsi. waxaana wax laga xishooda ah Magaaladaas Barakaysan ay Gaalada 
Yahuuddu ay Xoog ku qabsadeen. Dhulka Eebaa leh, waxaana xaq u leh inuu ku noolaado Muslim 
Mu'min ah, waana inay ku soo noqoto Qudsi Gacanta Muslimiinta. Al-Maa'idah (18-21). 



22. Waxay dheheen Muusow waxaa 
(Dhulka) Dhexdiisa ah qoom daran 
mana galayno intay ka baxaan xaggee- 
da hadday ka baxaanna waanu gali. 



c)^lyJ^^^o)^y^)y>^ 



1>jL>-^IS 



139 



Suurat AJ-Maa'idah 



juz' 6 mmm 



*mm 



23. waxay Dheheen Labo Nin oo ka 
mid ah kuwa ka Cabsada (Eebe) una 
Nicmeeyey Eebe uga gala albaabka 
Markaad gashaan idinkaa Adkaane, 
Eebana tala saarta haddaad Mu'miniin 
tihiin. 



24. Waxay dheheen Muusow anagu 
ma galaynno Waligeed intay joogaan ee 
taga adiga iyo Eebaha oo la dagaalama 
anagu halkanaan Fadhiyeynaaye. 

25. Wuxuu yidhi (Nabi) Muuse Ee- 
bow ma hanto Nafta yda iyo Walaalkay 
Mooyee ee nakala Bixi (Xukun) Dhex- 
dannada iyo Qoomka Faasiqiinta ah 
(Xun). 

26. (Eebe) Wuxuu Yidhi iyadu 
« Dhulka » waa ka Xaaraan korkooda 
Afartan Sano oy ku Wareeri Dhulka ee 
haw Murugoon qoomka Faasiqiinta 
ah. 












©>^ji*^ 






A^^t cA^J W?^ *+j-^- W*^ J ^ 



j>'yA \&o*& ^» ofJ^ ^cj>^3>fcH 



Mana habboona in Fulayadii Diiday Inay Galaan Qudsi waqtigii Nabi Muuse iyo kuwa ka Liita ay Xoog 
ku qabsadeen Magaaladaas. 

Waxaase lagaga Kicin karaa in Dhab ahaan xaqa loo Rumeeyo Jidka Eebana Dhab loogu Jahaado, 
Muslimiintuna isku mid noqdaan, lyagoo ku Toosan Sharciga Eebe ee Wanaagsan, haddii kale waxaa ku 
Dhici Muslimiinta wareerkii ku Dhacay Banii Israa'iil, waana looga Adkaan Dhulka waxayna noqon 
kuwo ka baxay Daacada iyo Sharciga Eebe, wax loo murugoodana noqon maayaan, Sidii Eebe u Sheegay 
Nabi Muuse, waana in laga leexdo Wadada Yuhuud. AJ-Maa'idah (22-26). 



27. Ku Akhri Korkooda warka Laba- 
dii Wiil ee Ilmo Nabi aadam ahayd si 
dhab ah, markay Dhaweeyeen (Sada- 
qaysteen) Sadaqo oo laga Aqbalay 
Midkood lagana aqbalin kii kale, oo uu 
Yidhi waan ku Dili uu Yidhi (Kii kale) 
wuxuu uun Eebe ka aqbalaa kuwa 
Dhawrsada. 






28. Haddaad u soo Fidiso Xaggayga 
Gacantaada inaad i disho anigu kugu 
Fidinmaayo gacanta inaan ku dilo 
Anugu waxaan ka Cabsan Ilaahay ee 
ah Eebaha Caalamka. 



j^\^y^\^C\^0^1 \ sd[ 



140 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 mmm 



mm 



29. Waxaana Dooni inaad la Noqoto 
Dambigayga iyo kaagaba ood noqoto 
Naarta Ehelkeeda Taasina waa Abaal- 
ka Daalimiinta. 

30. Markaasay u qurxisay Naftiisii 
Dilka Walaalkiis Wuuna Dilay wuxuu- 
na Noqday kuwa IChasaaray . 

31. Wuxuuna Eebe u Bixiyey (Muu- 
jiyey) Tuke Faadhi Dhulka inuu Tusiyo 
siduu u Asturo Maydka Walaalkiis, 
wuxuuna Yidhi Shalaytee miyaan ka 
Cajisay inaan noqdo Sida Tukahan oon 
Asturo Maydka Walaalkay wuxuuna 
ahaaday mid Qoomamooda. 






Aayadahani waxay ka warami wixii dhex maray Labadii Wiil ee Nabi Aadam oo ahaa Mid Fiican iyo Mid 
Xun, kaasoo xasad iyo Gardarro u Dilay Walaalkiis in Eebe ka Aqbalay Sadaqadii, wuxuuna u sheegay 
inuusan isagu Rabin inuu Dilo Naf xaq darro, maxaayeelay Ciddii saas fasha waa mid daalim ah oo gali 
Naarta, markuu dilay Walaalkiisna wuu Khasaaray wuxuu falana wuu Garanwaayey intuu ka arko Tuke 
Qodi Dhulka, Markaasuu ku dayday si uu u Asturo una qariyo maydka walaalkiis isagoo qoomamayn, 
Kaasuna waa Xasad iyo Shaydaan Taladii iyo Dilkii Xaq darro ee u Horreeyey. waxaana Sugnaatay inuu 
Naf kasta oo XaqDarrro loo Dilo uu qayb ku Yeelan Wiilkaas. ILLeen Isagaa Jideeyey Dilkee. Saas 
Darteed waa in laga Fogaado Dil Xaq Darro ILLeen Abaalkiisu waa Naare. Al-Maa'idah (27-31). 



32. Saas Darteed yaan ugu Jidaynay 
Banii-Israa'iil Cidii Disha Naf aan (Di- 
lin) Naf ama Fasaadin Dhulka waxay 
la mid tahay inuu Dilay Dadka Dham- 
maan, Ciddii Noolaysa Nafna (Korisa) 
Waxay la mid Tahay Isagoo Nooleeyey 
Dadkoo Dhan, Waxay ula Timid Ra- 
suuladanadii Xujooyin Markaas in Ba- 
dan oo ka mida Intaas ka dib Dhulkay 
ku Xadgudbeen. 



33. Abaalka kuwa la Dagaalama Eebe 
iyo Rasuulkiisa oo la Socda Dhulka 
Fasaad waa in la Dilo ama la Wadho, 
ama loo gooyo Gacmahooda iyo Luga- 
hooda Isdhaaf, ama laga Fogeeyo 
Dhulka, arrintoodaasna waa inay Mu- 
danyihiin Dulli Adduun iyo Aakhiro 
oo Cadaab Wayna. 






141 



Suurat Al-Maa'idah 



juz 4 6 &mm 



*mm 



34. Kuwa Toobad keena qabasho ka 
hor mooyee Ogaadana in Eebe Dambi 
Dhaafo oo Naxariisto. 

35. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ka 
Dhawrsada Eebe una Doona Xaggiisa 
Dhawaansho kuna Jahaada Jidkiisa 
waxaad u Dhawdihiin inaad 
Liibaantaane. 






Eebe ma Jecla Xumaanta iyo Fasaadka ee wuxuu Jecelyahay Wanaagga iyo Khayrka, saasuuna u 
Dhawray Nafta Dadka oo Ciddii u Disha Naf xaq Darro waxay la Mid tahay mid Dadkoo Dhan Dishay, 
Tii Noolaysa oo korisana waxay la mid tahay mid Dadkoo Dhan Noolaysay, Saasaana loo Ciqaabi Ciddii 
Diinta Eebe iyo Nabiga la Dagaalanta, oo Dhulka Fasaadisa, Waana in la Laayo ama Gacnaha iyo 
Lugaha is Dhaaf loo gooyo, ama la Wadho, ama Dhulka laga Eryo lyagoo Dulloobay Aakhiro iyo 
Adduunba, Ciddiise intaan la Qabanin Toobadkeenta Eebe wuu u Dhaafi. Tan kale waa in ILaahay loogu 
Dhawaado Carnal Fiican iyo Wanaag, Sida Salaadda, Zakada, Soonka, Xajka, Jahaadka, Sadaqada, 
Wax barashada iyo Baridda. 

Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi: Wasiiladu Waa Dhawaansho, Qataadana wuxuu Yidhi: Ugu Dhawaada 
Eebe Daacadiisa iyo Wuxuu Jecelyahay. 

Waxaana Xadiith ku Sugnaaday inay tahay Darajo Jannada Dhexdeeda ah oo ka Siiyo Cid Eebe Jecelya- 
hay Sida Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). Al-Maa'idah (32-35). 



36. Kuwa Gaaloobay hadduu u ahaa- 
do waxa Dhulka ku Sugan oo Dhan iyo 
wax la mid ah inay iskaga Furtaan Ca- 
daabka Maalinta Qiyaame lagama Aq- 
baleen waxayna Mudan Cadaab 
Daran.. 

37. Waxay Dooni inay ka soo Baxaan 
Naarta kamana Baxaan Xaggeeda 
waxayna mudan Cadaab Joogta ah. 

38. Tuugga iyo Tuugadda Gooya 
Gacmahooda Abaalmarin waxay kas- 
badeen Darteed waana Xanuujin Eebe 
ILaahayna waa adkaade Falsan. 

39. Ciddiise Toobad keenta Dulmigii- 
sa ka Dib oo Fiicnaada ILaahay wuu 
ka Toobad Aqbali, Eebana waa Dambi 
Dhaafe naxariista. 

40. Miyaadan Ogayn in Eebe u su- 
gnaaday Xukunka Samooyinka iyo 
Dhulka uuna Cadaabi Cidduu Doono, 



J Xi'Jkj J^t Sf& £££*<££ 

^ ? <»>< jit****' > >s 



142 



Suurat Al-Maa'idah 



juz 4 6 mmm 



m&m 



waana u dambi dhaafi Ciduu la doono 
ILaahayna wax kasta wuu karaa. 






Cadaabka Aakharo iyo Ciqaabteeda wax kasta oo Adduunka Jooga iyo wax la mid ahba waa layskaga 
Furanlahaa, lamase aqbalo, Gaalana lagama Bixiyo Naarta, waxayna Mudan Cadaab Joogta ah. Aaya- 
daha kale waxay ka wan-ami farina in Tuugga la Gooyo Gacanta Rag iyo Haweenba, maxaayeelay waa 
Arrin Xun oo Diinta, Caqliga, iyo Abuuridda Fiicanba Diidi, sidee Ruux Caqli leh u Gali Guryo Dad 
ama u Jabsan, ama Xoolahooda u Kaxaysan si qarsoodi ah Isagoon ka Yaabayn Eebe, Dhawrayna 
Akhlaaqda, ILaalinayna Xaqa Walaalkiisa ku Dhibtamay xasilinta Xoolahaa, Kaas Abaalkiisu waa in 
laga Fogeeyo Gacanta Xun oo Bukta, kuwase Doqomada ah een wax kasayn ee wax ka sheegi Ciqaabta 
Tuugga, may u Naxariistaan Miskiinka la Xaday Dhididkiisii intay u Naxariisan Tuug, Mise Iyagaa 
Tuuga ah, Maxaase laga Faa'iiday Markii laga Tagay Arrintaas Sow cid Walba kuma Seexato Cabsi 
kumana soo Toosto Cabsi, Imisaase Tuugo dhacda Habeen iyo Dharaar, dadna lagu Dilaa, ood maqas- 
haa Dhibaato aan laga Sheekaysan karin, Ma saasaa Roon mise in la qabto Tuugga Gacantiisa oo 
la Edbiyo, oo Dadka iyo Xoolohiisu Nabadgalyo ku Noolaadaan, Gaaladuse ma Eebay uga Naxariis 
badan yihiin Khalqigiisa, ha Abuurteen Iyagu Tuugo ayna gooynayn, oo haw Sameeyeen Cir iyo Dhul iyo 
Wadan ay Dagaan, hana ka Bexeen Wadanka iyo Dhulka Eebe, ILLeen Tuugo iyo Tuug ma Rabee. 
Rasuulkuna (Naxarriis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Eebe ha Lacnado Tuug 
wuxuu Xadaa Ukun oo la Goyn Gacantiisa oos Xadi Xadhig oo la Goyn, Taasina waxay ku Tusin Naf 
Xumida Tuuga iyo kan Daba Joogaba, Naxariisina ma aha in Ruux Buka lagu sii Daayo Dadka ee waxaa 
Naxariis ah in la Daweeyo Khayrkana la Tusiyo Wanaagana lagu Hanuuniyo Shaqana loo yeelo Hadday 
Baahi Jirto, waxaannu Rumaysanahay Eebaha Falka San iyo Xukunkiisa Caadilka ah, ee ha u soo 
Noqdeen kuwaas Qalbiga ka Buka ee Tuugada Ayidi. Al-Maa'idah (36-40). 



41 . Rasuulow Yeyna ku Walbahaarin 
kuwa ku Dag dagi Gaalnimada oo ah 
kuwa ku Yidhi Afkooda waan Rumay- 
nay ooyna Rumayn Quluubtoodu, iyo 
kuwa Yuhuudoobay waxay maqli ogyi- 
hiin fieenta waxayna maqli Ogyihiin 
qoom kale oon kuu Imaanin waxayna 
ka leexiyaan Kahmooyinka Meelahee- 
da (Dhabta) waxayna Odhan haddii 
laydinsiiyo kan (Leexsan) qaata had- 
daanse laydin siinin ka Digtoonaada, 
Ruxuu Doono Eebe Ibtilayntiisa wax- 
ba ugama hanatid Eebe waxba, kuwaa- 
sina waa kuwaan Eebe la Doonin inuu 
Daahiriyo quluubtooda, waxayna Mu- 
dan adduunka Dulli Aakharana waxay 
mudan Cadaab wayn. 



42. Waxay Maqli Ogyihiin Beenta 
waxayna Cunid Badanyihiin Xaaraan- 
ta, hadday kuu Yimaaddaana kala Xu- 



y^L&A ^JJ^-> ^as^cIsa ii o_^j <>• J 

fT*-J*(^$ pr^ j3^- » -3 JXZ? O^ 



143 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 mmm 



*mm 



kun Dhexdooda ama ka Jeedsohad- 
daad kajeedsatana Wax kaama dhi- 
baan haddaad kala xukuntana Caddaa- 
lad kukala xukun Eebe wuxuu jecelya- 
hay caadiliintee. 

43. Siday kuugu Xukuntami Iyadoo 
agtooda yahay Tawreed oo Xukunkii 
Eebe ku Yaal markaasna ay ka Jeedsan 
intaas ka Dib Kuwaasi ma aha 
Mu'Muniin. 






Aayadahanu waxay ku soo Degeen kuwa ku Dagdaga Gaalnimada oo ka Baxa Daacadda Eebe iyo 
Rasuulkiisa, oo ka Hormariya Hawadooda iyo Ra'yigooda Shareecadda Eebe, waana Munaafiqiinta 
Colka Eebe ah, waxaa kale oo lyana Colka Eebe ah, kuwa Yuhuudda ah ee Beenta maqla Dhexdoodana 
wax isu Sheega, Xaqana Leexiya, Siday u Leexiyeen, ee Qalloocana isfara inay Haystaan, wax kalana ayan 
maqlin, waana kuwa Eebe Ibtileeyey, wax xagga Eebe wax uga Tarina ma Jiraan, Dulli iyo Cadaabayna 
Mudan Aakharo iyo Adduunba, Been maqalkana waxay ku Darsadeen Cunidda Xaaraanta iyo Boolida, 
wuxuuna u Khiyaar galiyey inuu iskaga Jeedsado hadday u Yimaaddaan ama Caddaalad ku kala Xuku- 
mo, Xaqa oo la Qariyo, Beentoo la Faafiyo oo la maqlo iyo Xaaraanta oo la Cuno waa Caadada 
Yuhuudda iyo inta Raacda ama la Mid noqda Gaar ahaan waxay ku soo degeen Xaalka Zinada iyo 
Magdhawga Dilka, oy ka Been sheegeen, waxaase Waajiba in laga Leexdo Jidkooda. 
Al-Maa'idah (41-43). 



44. Anagaa soo Dejinay Tawreed oo 
Dhexdeeda ku suganyahay Hanuun iyo 
Nuur, oyna ku xukumayeen Nabiyadii 
u Hogaansamay Eebe kuwii Yuhuudo- 
obay, waxaana Xukumi Jiray madaxdii 
iyo Culimadii wixii laga Doonay inay 
ILaaliyaan oo Kitaabka Eebe ah, 
waxay ku ahaayeen Markhaati ee ha ka 
Cabsanina Dadka ee iga Cabsada ani, 
hana ku Gadanina Aayaadkayga La- 
cag (Qiimo) Yar, Ciddaan Xukumin 
wuxuu soo Dejiyey Eebe kuwaasi waa 
Gaalo uun. 



\lJCSij, g^\l lPO* \yL^> 



45. Waxaan ku Faralyeelay korkooda 
in Nafta (Loo qisaaso) Nafta, ishana 
Isha, Sankana Sanka, Dhagtana Dhag- 
ta, ILigana ILiga, Nabaradana waa 
laysu Qisaasi, Ciddii iska Sadaqaysata 
(Saamaxda) waxay u Noqon Kafaaro 
(Dambi Dhaaf) Cidaanse Xukumin 






144 



Suurat Al-Maa'idah 



juz- 6 mmm 



%mm 



wuxuu soo Dejiyey Eebe kuwaasi waa 
Daalimiin uun. 






Tawreed wuxuu ahaa Kitaab Eebe oo Xaq ah oos Nabi Muuse ku soo Dejiyey, ka Dibse Yuhuuddu 
Leexisay waxaana ku Yiil hanuun iyo Nuur, waxaana Xukumi Jiray Nabiyadii Eebe u Hogaansamay iyo 
Culimadii iyo Madaxdii wax kasaysay, waxaana la faray inay Dhawraan Maragna ka ahaadaan, oyna ku 
Gadanin Aayaadka Eebe wax Nacfi ah, Ciddaan Xukumin waxa Eebe soo Dejiyeyna waa mid 
Gaaloobay. 

Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi: Ciddii Diida waxa Eebe soo Dejiyey wuu Gaaloobay. Aayadda kalana 
waxay ka warrami Qisaasta iyo in Cid walba laga Gudan waxay gaysato, ama Naf ama Xubin, Taasina 
waxay ku Tusin Caddaaladda Islaamka iyo in Sharciga Eebe u Simanyahay Dadku, Ciddii iyadu iska 
Cafida Xaqbay u Leedahay Ajirna way ka Heli, Ciddaan saas Xukuminna waa mid Daalimiin ah. 
Aayadduna waa arrin Guud oo Cid walba Ku Rumoobi, waxayna Caddayn in Dadka Rag iyo Haween 
lagu Qisaasi, waxaana Sugnaaday in Ragga Haweenka loo Qisaasi. waana taa Caddaaladda Islaamka 
Ciddii ku Dhaqmi. Al-Maa'idah (44-45). 



46. Waxaana Raacsiinay Raadkoodii 
ciise Ibnu Maryama Isagoo Rumayn, 
wixii Hortiisa ahaa oo Tawreeda, 
waxaana Siinay Injiil oo Hanuun iyo 
Nuur ku Suganyahay, una Rumayn 
wixii ka Horeeyey oo Tawreeda Ha- 
nuun iyo Waanana u ah kuwa 
Dhawrsada. 



G3 Ou^Jft aJaf^j 



47. Ha Xukumeen Ehelka Injiil 
wuxuu ku soo Dejiyey Eebe Dhexdiisa, 
Cidaan Xukumin wuxuu Soo Dejiyey 
Eebe waa Mid Faasiq ah uun. 






^i^a.»^.q.U^Jb 



48. Waxaana kugu Soo Dejiyey Ki- 
taabka Xaqa Isagoo Rumayn wixii ka 
Horeeyey oo Kitaab ah, Isagoo Marag 
iyo ILaaliye u ah, ee Ku kala Xukun 
Dhexdooda wuxuu Soo Dejiyey Eebe 
hana ka Raacin Hawadooda waxa kuu 
Yimid oo Xaq ah, Dhammaan waxaan 
u Yeellay Shareeco iyo Waddo, hadduu 
Doono Eebana wuxuu idinka Yeeli 
Umad kaliya, Laakiin wuu idinku Im- 
tixaami wuxuu idin Siiyey ee u Tartama 






3 '* 






145 



Suurat Al-Maa'idah 



juz' 6 (s&mm 



$$s&%& 



Khayrka, Xagga Eebe yey Noqoshadii- 
nu tahay Dhammaan wuxuuna idiinka 
Warrami waxaad isku Diidanaydeen. 







Waxaa ka Dambeeyey Tawreed Nabi Ciise oo Injiil lagu soo Dejiyey isagoo Hanuun ah u Rumaynna 

Tawreed, waxaana la faray Injiil Ehelkeedii inay Xukumaan waxa Eebe soo Dejiyey ILLeen Ciddaan 

Xukumin waxa Eebe soo Dejiyey waa uun Faasiqe. 

Markaasaa Quraanka Sharafta leh Eebe ku soo Dejiyey Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa 

ha yeelee) Isagoo Marag iyo Ilaaliye u ah Kutubtii hore, waana in lagu Dhaqmo, oon hawada laga 

Dooranin, Umad Kasta wimxuu Eebe u Yeelay Sharci iyo Waddo, hadduu Doonana wuxuu ka Yeeli 

lahaa umad Qudha, Laakiin inuu ku Imtixaamo wuxuu Siiyey, waana in Wanaagga loo Tartamo ILLeen 

Eebaa loo Noqone. 

Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu Yidhi: Annagu haddaan nahay 

Nabiyada waxaan nahay Walaalo Diintanaduna waa Mid. Al-Maa'idah (46-48). 



49. Ku kala Xukun Dhexdooda 
wuxuu soo Dejiyey Eebe, hana Raacin 
Hawadooda, kana Digtoonow inay kaa 
Fidmeeyaan waxa Eebe kugu soo De- 
jiyey qaarkiis, hadday Jeedsadaanna 
Ogow in Eebe la Doonayo inuu ku Assi- 
ibo (Ciqaabo) Dambigooda Qaarkiis, 
wax badan oo Dadka ka mid anna waa 
Faasiqiin. 

50. Ma Xukunka Jaahilayad yey doo- 
nayaan, yaa uga Fiican Eebe Xukun- 
kiisa qoomka wax Yaqiinsan (Rumay- 
san). 









wuxuu Eebe Faray Nabiga Umaddiisuna waa la mide inuu ku kala Xukumo Dadka Quraanka Eebe soo 
Dejiyey, uusanna Raacin waxay Gaaladu Jeceshahay, kana Digtoonaado inay ka LeexiyaanXaqa, 
hadday Xaqa ka Jeedsanna waxaa u Sabab ah Dambigooda oo Eebe u qabtay Dadka wax badan oo ka mid 
ahna waa Faasiqiin, mana haboona in Xukun Jaahili ah laga Doorto Xukunka iyo Sharciga Eebe ee 
Wanaagsan. 

Ibnu Kathiir wuxuu Yidhi : Eebe wuxuu ku diidi oo Canaanan kuwa ka Leexda Xukunka Eebe ee 
Kulmiyey khayr oo Dhan, kana Reeba Xumaan oo Dhan, oo uga leexday wax ka soo Hadhay oo ra'yi iyo 
Hawo iyo Nadaamyo ay Sameeyeen Dad iyagoon Daliil Shareecada Eebe ka haysan, Ciddii saas fasha 
waa in lala Dagaallamo intuu uga noqdo Xukunka Eebe iyo Rasuulkiisa, uusanna Xukumin wax ka soo 
Hadhay wax yar iyo wax wayn midna. 

Xasan Basrina wuxuu Yidhi : Ciddii Xukunta Xukunka Eebe waxaan ahayn, waa Xukun Jaahili ah. waa 
na kaas Sharciga Eebe iyo Diintiisii waxaana Dhab ah Ciddii ku Dhaqantana inay Heli Nabadgalyo, 
Caddaalad, Barwaaqo iyo Wanaag, Tii ka leexatana ay la Kulmi Halaag, qas, caddaalad darro, Khilaaf, 
Nabadgalyo La'aan iyo Dhib oo Dhan, Sida Muuqata, waxaase lala Hadli Ciddii Caqli leh. 
Al-Maa'idah (49-50). 



5 1 . Kuwa Xaqa Rumeeyow ha ka yee- 
lanina Yuhuud iyo Nasaara Sokeeye, 






146 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 &m\m 



mm& 



Qaarkood waa Sokeeyaha Qaarka 
(Kale) Ciddii ka Sokeeya Yeelata oo 
idinka Mid ah wuxuue ka midyahay 
Iyaga, Eebe ma Hanuuniyo Qoomka 
Daalimiinta ah. 

52. Waxaad Arkaysaan kuwa Qalbiga 
ka Buka (Munaafiqiinta) oo u Degdagi 
Dhexdooda, iyagoo Dhihi waxaannu 
ka Cabsan inay nagu dhacdo Dhibaato 
(Socota) waxay u Dhawdahay in Eebe 
keeno Fatxi (Gargaar) Xagiisa ah oo 
Markaas ay ahaadaan kuwo waxay u 
Qarsanayeen Naftooda (oo Gaal jacayl 
ah) Qoomameeya. 






> 1 s* 






53. Waxay Odhan kuwii Rumeeyey 
(Xaqa) ma kuwaasaa Kuwii ku Dhaar- 
tay Eebe Dhaar Adag inay idinla Ji- 
raan, waxaa Hoobtay Camalkoodii 
waxayna ahaadeen kuwo Khasaaray. 



-?<> "it-,}ss ' ?' \ I" 



*i \>\j+~Js>\ <jul \ £$$* \\yS I i {£& lj_yu J 



filn^-^ 



Wuxuu Eebe Sarreeye ka Reebayaa kuwa xaqa Rumeeyey inay Sokeeye ka Yeeshaan Yuhuud iyo 
Nasaara ee ah Col Islaamka iyo Dadkiisa, ILLeen qaarkood qaarka kale Sokeeyuu u Yahaye, Ciddii 
Xadhiidh Sokeeye la Yeelatana Iyaguu ka mid yahay, Eebana ma Hanuuniyo qoom daalimiina, waxaana 
jira in kuwa Munaafiqiinta ah ee qalbiga ka Buka u Degdagaan Xidhiidhintooda iyagoo Sheegi inay ka 
Cabsan in Dhib ku Dhaco, waxayse u Dhawdahay in Gargaarka Eebe Yimaado oo Markaas qooma- 
meeyaan Xumaantay Qarsanayeen, waxayna odhan kuwa Xaqa Rumeeyey ma Kuwaasaa kuwii Dhaarta 
Adag Eebe ku Dhaartay inay idinla Jiraan, Camalkoodu wuu buray wayna Khasaareen. 
Aayaduhuna waxay Wareemi kuwaan Noolaan karin Xidhiidh Gaalo La'aanteed, waana Doqonimo 
inaad Colkaa Saaxiib ka Dhigato, Yaase wax Maqashiin Dadka dhumay. Al-Maa'idah (51-53). 



54. Kuwa Xaqa Rumeeyow Ruuxii ka 
Ridooba Diintiisa oo idinka mid ah, 
wuxuu Eebe keeni qoom uu Jecelyahay 
iyana Jecel una naxariista Mu'miniinta 
kuna Daran Gaalada, kuna Jahaadi 
Jidka Eebe oon ka Cabsanayn Canaan- 
ta Canaante, Taasina waa Fadliga Eebe 
wuxuuna Siiyaa Cidduu Doono, Eeba- 
na waa Deeq Badane Og. 






55. Waligiinnu waa uun Eebe iyo Ra- 
suulkiisa iyo kuwa Rumeeyey (Xaqa) ee 
Ooga Salaadda oo Bixiya Zakada oo 
Rukuuca. 






147 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 &&m& 



mm 



56. Ciddii ka Waliyeelata Eebe iyo 
Rasuulkiisa iyo Kuwa Rumeeyey Xaqa 
Xisbiga ILaahay Umbaa Adkaan. 






ILaahay wuxuu Inoo Sheegi Ciddii ka Jeedsata Gargaarka Diintiisa iyo Fulinta Sharcigiisa inuu Eebe ku 
Badali mid ka Khayr roon, kana Xoog Badan kana Toosan, oo ku Jahaadi Jidka Eebe, kana Cabsanayn 
Dagaalid, ILLeen Eebaa Fadligiisu waasac yahaye, Mu'miniintana Eebaa u Wali ah, iyo Rasuulkiisa iyo 
Kuwa Xaqa Rumeeyey, ee Tukada, Zakadana Bixiya, Ciddii ka Wali Yeelata ILaahay Rasuulkiisa iyo 
Kuwa Xaqa Rumeeyeyna wuu Guulaysan, ILeen Xisbiga Eebe Umbaa adkaadee, Aayaduhuna waxay 
Ishaari in Ciddii Gaalawda Eebe ka Kaaftoomi, kuna Badali mid ka Fiican, Tan kale waa inaan Xaqa 
looga leexan loogana Aamusin Dagaalidda. 

Imaam Axmed Waxaa laga Wariyey : in Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Yidhi : 
Yuuna ka Reebin Midkiin Cabsida Dadka Eebe Korkiisa Inuu Xaqa Sheego, ILeen ma soo Dhaweeyo 
Ajal, Mana Fogeeyo Risqi in Xaqa la sheego, ama loo Sheegi mid Wayn. Al-Maa'idah (54-56). 



57. Kuwa xaqa Reemeyow ha ka Yee- 
lanina kuwa ka Yeeshay Diinta Jees 
Jees iyo Ciyaar oo ah kuwa Ehelu Ki- 
taabka ah Idinkana Horeeyey iyo Gaa- 
lada sokeeye, kana Dhawrasada Eebe 
haddaad Tihiin Mu'miniin. 

58. Markaad ugu Dhawaaqdaan Sa- 
laaddana waxay ka Yeeshaan Jees Jees 
iyo Ciyaar, waxaana Arrintaas ugu 
Wacan inay Yihiin Qoomaan 
waxkasayn. 

59. Waxaad Dhahdaa Ehelu Kitaa- 
bow Miyaad Noogu Cadhoonaysaan 
inaan Rumaynay Eebe iyo waxa naloo 
soo Dejiyey iyo wixii la Dajiyey horay 
Mooyee, Badankiinnu waa Faasiqiin. 

60. Waxaad Dhahdaa maydinka war- 
ramaa waxa ka Sharbadan Arrintaas 
abaal Marinta Eebe Agtiisa waa mid 
Eebe Nacladay una Cadhooday kana 
Yeelay Daanyeerro, Doofaarro iyo 
Shaydaan Caabude, Kuwaasay Shar 
badantahay Meejoodu kana Dhumid 
Badan Jidka Toosan. 












Wax badan Yuu Quraanku ka Digay Sokeeye ka Yeelashada Gaalada ka Yeelan Diinta Eebe Jees Jees iyo 
Ciyaar, ama ha ahaado Ehelu Kitaab ama Gaala Kalee, Sidoo kale waxay ku Jees Jeesaan Aadaanka 
Salaadda [Leen waa kuwo aan wax kasayne, waxay Muslimiinta ku Nici oon xaqay Rumeeyeen ahaynna 
ma jiro, waxaana U Xun wax la arko Cid Eebe Lacnaday, oo u Cadhooday, oo ka Yeelay Daanyeer, 
Doofaar iyo Sheydaan Caabud, waxaana jirta arrin Dhab ah oo quraanku ku Cel-celiyo oo ah in Gaalo 
tahay Colka Eebe, Nabiga, Diinta [slaamka ah, Muslimiinta iyo Xaqa Toosanba, waana in laga Digtoo- 
naado lagana Feejignaado. Al-Maa'idah (57-60). 



148 



Suurat Al-Maa'idah 



juz 4 6 mmiB 



*mm 



61. Hadday idiin Yimaaddaan waxay 
Dhahaan waan Rumaynay (Xaqa) iya- 
goo la soo Galay Gaalnimo,lana 
Baxay, Eebana waa Ogyahay waxay 
Qarin, 

62. Waxaad Arkaysaa wax Badan oo 
ka mid ah oo u degdegi dambiga iyo 
Colnimada iyo cunidda Xaaraanta, 
waxaa Xumaan badan waxay Fali. 

63. May ka Reebaan Ikhyaartu iyo 
culimadu hadalkooda dambiga ah iyo 
Cunidda Xaaraanta, waxaa Xumaan 
badan waxay Samayn. 



64. Waxay Tidhi Yuhuuddu Gacanta 
Eebe waa Laabantahay, ha lallaabo 
Gacmahoodu hana La naclado hadal- 
kay Dheheen Dartiis, saas ma aha ee 
waxay ku Fidsanyihiin Khayrka (Deeq 
badane) wuxuuna u Nafaqeeyaa Siduu 
Doono, wuxuuna u Kordhin wax ba- 
dan oo iyaga ka mid ah waxa lagaaga 
soo Dejiyey Eebahaa Xad Gudub iyo 
Gaalnimo, waxaana ku Dhex tuuray 
Col iyo Cadho tan iyo Qiyaame, mar 
kastooy huriyaan dab Dagaalna waxaa 
bakhtiiya Eebe, waxayna la Socdaan 
Dhulka Fasaad, ILaahayna ma Jecla 
kuwa wax Fasaadiya. 






n^o^*^ 3 ^ 






Munaafiqiintu meelay Joogaanba kama tagaan Gaalnimo iyo Xumaan, Eebana waa Ogyahay waxay 
qarin, waxaadna ku aragtaa inay u deg degi dambiga, Colnimada iyo Xaaraan Cunka, wax Xunbayna 
Falaan, Culimadaan ka reebin waxaasna waxay Sameeyeen wax Xumaan badan. 
Yuhuudna Lacnadi ha ku Dhacdee waxay Af-Xumeeyeen Ilaaheen Sarreeye, kuna Sheegeen Bakhayl- 
nimo, Iyagaase Bakhayllo ah lana Lacnaday ee Eebe waa Deeqsi Siduu Rabo wax u Bixiya, waxayna ka 
qaadi Xaqa Xad Gudub, Gaalnimo, Col Dhexdooda ah, Cadho Tan iyo Qiyaamada, Dabkay Huriyaan- 
na Eebaa Bakhtiin, Dhulkana way Fasaadiyaan Eebana ma jecla kuwa wax Fasaadiya. Al-Maa'idah (61- 
64). 



65. Hadday Ehelu Kitaabku Ru- 
meeyaan xaqa oy Dhawrsadaan 
waxaan ka Asturi lahayn Xagooda Xu- 
maantooda waxaana Galinlahayn Jan- 
nada Naciimo. 






149 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 6&m& 



%mm 



66. Hadday ku Carnal falaan Taw- 
reed, Injiil, iyo waxa looga soo Dejiyey 
Xagga Eebahoodna waxay ka Cuni la- 
haayeen Korkooda iyo Hoostooda, 
« barwaaqo » waxaa ka mid ah Umad 
Dhex dhexaysa wax badan oo ka mid 
ahna waxaa Xun Waxay Fali. 

67. Rasuulow Gaadhsii waxa lagaaga 
soo Dejiyey Eebahaa (Dadka) Had- 
daadan Falin Maadan Gaadhsiin Ri- 
saaladiisa «Fariintiisa», Eebaana kaa 
Uaalin Dadka, Eebana ma hanuuniyo 
qoom Gaala ah. 



{Hi ojC+~mXa "X+» 



Kutubta Eebe soo Dejiyey waa Xaq Haddaan la Leexin, saas Darteed hadday ku Carnal fali Lahaayeen 
Ehelu Kitaabku waxaa la Dhaafi lahaa Dambigooda, waana la Jannayni lahaa, waxayna Heli Lahaayeen 
Barwaaqo, waxaase laga helaa Cid Dhex dhexaysa, wax badan baase Xumaan Fala, Eebana wuxuu Faray 
Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu Gaadhsiiyo dadka waxa Eebe ku soo 
Dejiyey, Hadduusan Saas falinna wax Ma Gaadhsiin, Dadkana Eebaa Ka Dhawri mana Hanuuniyo 
Gaalada. 

Caa'isha waxay Tidhi : Hadduu Nabigu Qarin waxa loo wax-yooday wuxuu qarin lahaa Aayaddan. 
Nabiguna Maalinta Xajkii waynaa wuxuu Warsaday Asaxaabta inuu Gaadhsiiyey Xaqa iyo in Kale 
waxayna sheegeen inuu Gaadhsiiyey, Markaasuu Farta Cirka u Taagay oo Yidhi oo ku Soo Cel Celiyey 
oo Yidhi Eebow sow ma Gaadhsiin. Al-Maa'idah (65-67). 



68. Waxaad Dhahdaa Ehelu Kitaa- 
bow waxba ma Tihidiin intaad ka Oog- 
taan Tawreed, Injiil iyo waxa Laydiin- 
ka soo Dejiyey Xagga Eebihiin (Qu- 
raanka) wuxuuna u Kordhin wax ba- 
dan oo ka mid ah waxa Xagga Eebahaa 
lagaaga soo Dejiyey Xad Gudub iyo 
Gaalnimo ee haw murugoon qoomka 
gaalada ah. 

69. Kuwa Xaqa Rumeeyey iyo kuwa 
Yuhuudoobay iyo Saabi'iinta iyo Na- 
saara Ciddii Rumeysa Eebe, Maalinta 
Dambe (Qiyaamada) oo fala carnal fii- 
can cabsi korkooda ma ahaato iyo Wal- 
bahaar (Midna). 

70. Waxaan Qaadnay Ballanka 
Banii'israa'iil waxaana u Diray Xag- 
gooda Rasuullo, Markastoos ula Yi- 
maaddo Rasuul waxaan Naftoodu Je- 
clayn Koox way Beeniyaan Kooxna 
way Dilaan. 






150 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 6 ts&m& 



mm? 



71. Waxayna u Maleeyeen inaan Fid- 
mo Jirin, wayna Indho Beeleen oo Dha- 
go Beeleen, Markaasuu Eebe ka Too- 
bad Aqbalay, markaasay Indho Bee- 
leen oo Dhago Beeleen wax badan oo 
ka mid ah Eebana waa Arkaa waxay 
Fali. 









Ehelu Kitaab waxba ma aha intay kaga Socdaan waxay Tawreed, lnjiil iyo Quraanka fari, wax badan oo 
ka mid ahna way Xad-gudbaan oo Gaaloobaan markay quraanka Maqlaan, Ciddii Eebe Rumeysa iyo 
Qiyaame oo CamaJ Fiican fasha oo Waafaqsan Shareecada Islaamka Cabsi iyo Murug midna ma Hayso, 
reer Banii lsraa'iil wuxuu Eebe Ballan kaga qaaday inay xaqa Rumeeyaan,wayse Buriyeen oy Rasuullada 
qaar Beeniyaan qaarna Dilaan, iyagoon Dhib u Arkayn, Waase kuwo Indho iyo Dhaga la', waana arkaa 
Eebe waxay fali Aayaduhuna waxay Caddayn in Dadku Qiimo ku leeyahay Raacidda iyo Ku Dhaqanka 
xaqa, haddii kale waxba ma aha, wax qiima ahna ma laha. Al-Maa'idah (68-71). 



72. waxaa Gaaloobay kuwa Yidhi 
Eebe waa Masiixi Ibnu Maryama, 
Wuxuuna Yidhi Masiix (Ciise) Banii 
Israa'iilow Caabuda Eebe ee ah Eeba- 
hay iyo Eebihiin, Ruuxii u Shariig Yee- 
la Eebe (La wadaajiya) wuxuu Eebe ka 
Xarrimay Jannada wuxuuna ku hoyan 
Naarta Daalimna ma helo Gargaare. 












73. Waxaa Gaaloobay kuwii Yidhi 
ILaahay waa Saddex Midkood, ILaah 
kaliya Mooyee ILaah kalana ma jiro, 
hadayna ka Joogin waxay Sheegina 
waxaa Taaban kuwa Gaaloobay oo ka 
mid ah Cadaab Daran. 



74. Miyeyna u Toobad keenayn Eebe 
oyna Dambi Dhaaf warsanayn, Eebaa- 
na Dambi Dhaafe Naxariista ah. 






75. Masiix (Ciise) Ibnu maryama ma 
aha waxaan Rasuul ahayn, waxaana ta- 
gay norths rasuuladii, hooyadiisna 
waxay ahayd rumayso, waxayna cuni 









151 



Suurat Al-Maa'idah 



juz' 6 &mm 



&mm 



jireen Cunnada, day Saannu ugu Cad- 
dayn Aayaadka Markaas day Sida loo 
iilo. 



<,&$3s&U^12 



Aayadahanu waxay Caddayn Siday Nasaaro u Gaaloowday, oo ah inay Nabi Ciise ILaah ku Sheegeen, 
oy Dheheen waa ILaah Saddaxaad, Isagooy Dhabtu tahay inuu ILaah kaliya yahay wax la Wadaaga 
Ilaahnimada Jirin, Ciddii wax laWadaajisana Janno ka Dheertahay, Naarna uu Gali, Nabi Ciisana yahay 
Addoon Eebe oo Rasuul ah Sidii Rasuuladii Hore, Hooyadiina Runlay Tahay ooyna ahaayeen kuwo 
wax Cuna, Balse day sida xaqa loogu Caddeeyey iyo Siday U dhumi. Saas darteed yey Doqonimo tahay in 
Eebe la Diido ama ILaah kale la Sheego, Wanaag, Sharaf, iyo Jannona waxaa Mudan Muslimka Toosan 
Siduu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) u Yidhi : Ma galo Jannada Ruuxaan 
Muslim ahayn. Al-Maa'idah (72-75). 



76. Waxaad Dhahdaa ma waxaad 
Caabudaysaan Eebe ka Sokow waxaan 
Hananin Dhib iyo Dheef (midna) Eeba- 
na Yahay Maqle Oge ah. 

77. Waxaad Dhahdaa Ehelu Kitaa- 
bow ha ku Xadgudbina Diintiinna si 
aan Xaq ahayn, hana Raacina hawada 
qoom Dhumay mar hore Dhumiyeyn- 
na wax badan kana Dhumay Jidka 
Toosan. 

78. Waa lagu Lacnaday Kuwii Gaa- 
loobay oo Banii Israa'iil ah Carrabka 
Daa'wuudd iyo Ciise Ibnu Maryama 
Arrintaasna waxaa ugu Wacan Caasi- 
nimadooda ahaayeenna kuwo 
Xadgudba. 






79. Waxayna ahaayeen kuwaan iska 
Reebayn Xumaan ay Falayaan, waxaa 
Xun waxay Falayeen. 



Aj*^£\^^y\y\£==* 




80. Waxaad Arkaysaan wax badan oo 
ka mid ah oo ka Sokeeye Dhigan kuwo 
Gaaloobay waxaa Xun waxay u 
Hormarsatay Naftoodu oo ah in Eebe u 
cadhooday, Cadaabkana ay ku Waari. 






152 



Suurat Al-Maa'idah 



juz' 7 mm 



mim 



81. Hadday Yihiin kuwo Rumeyn 
Eebe iyo Nabiga iyo waxa lagu soo De- 
jiyey mayna Yeesheen Sokeeye Gaalo 
laakiin wax badan oo ka mid ah waa 
Faasiqiin. 






Eebaa Cibaado Muta Awoodna leh, mana habboona in wax kale la Caabudo, Tan kale waa inaan lagu 

Xad-gudbin Diinta si aan Xaq ahayn oo Cidna la Siin xaqa Eebe siday Gaaladu Faleen, Kuwaasoo lagu 

Lacnaday Carrabkii Nabi Daawuud iyo Ciise Ibnu Maryama, ILLeen Xumaanta iskama Reebi jirine, 

waxaana jira kuwo Gaalada Sokeeye ka Dhigan, waase kuwo Eebe u Cadhooday oo ku waari Naarta, 

ILLeen hadday Eebe iyo Nabiga Dhab u Rumeeyaan kamayna Yeesheen Sokeeye, Laakiin wax badan oo 

ka mid ah waa Faasiqiin. 

Rasuulkuna (naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: Fara Wanaagga oo Reeba 

Xumaanta ka hor intaydaan intaad [Laahay baridaan uusan idin Ajiibin. 

Taasina waxay Muujin in wanaagga la faro Dadka Xumaantana laga Reebo, Jidka Gaaladana laga 

Fogaado. Al-Maa'idah (76-81). 



82. Waxaad Ogaan kuwa Dadka u 
Daran Colnimada kuwa Rumeeyey 
(Xaqa) (Muslimiinta) Yuhuud iyo 
Mushrikiinta (Diin laawayaasha) 
waxaad Ogaan kuwa ugu soo Dhaw Ja- 
cayl kuwa Rumeeyey Xaqa (muslimiin- 
ta) inay yihiin kuwa dhihi waxaan na- 
hay Nasaaro, Illeen waxaa ka mid ah 
qaysas iyo Raahibiin Ismana Kibri- 
yaan. 

83. Markay maqlaan waxaa lagu soo 
Dejiyey Rasuulkana waxaad arkaysaa 
indhahoodoo Ilmo ka Daadan waxay 
aqoonsadeen oo xaqa ah iyagoo dhihi 
Eebow waan Rumeynay ee nagu dhig 
(Yeel) kuwa marag furi (Xaqa qiri). 

84. Maxaanaan u rumeynaynin Eebe 
iyo waxa noo yimid oo xaq ah oonaan u 
Damcaynin inuu na galiyo (naga yeelo) 
Ilaahanno qoomka Suuban la 
Jirkooda. 



85. wuuna ku Abaal marin Eebe 
waxay Dhaheen Jannooyin oy Socoto 
Dhexdeeda Wabiyaal iyagoo ku Waari 
Dhexdeeda, Taasina waa Abaal marin- 
ta Samafalayaasha. 







"*-^jl5l^AJj 









153 



Suurat Al-Maa'idah 



juz' 7 mm 



*mm 



86. kuwa Gaaloobay oo Beeniyey 
Aayaadkanaga Kuwaasu Waa Jaxiimo 
Ehelkeeda. 



^jtt$%$i^s!>^yf> 



Ibnu Cabaas wuxuu Yidhi waxay ku soo Degtey Aayadahan Najaashi iyo Saaxiibadiis, Markuu Jacfar ku 
Akhriyey Quraanka, waxaase Muuqata had iyo Jeer Colnimada iyo Nacbaanta Yuhuud iyo diinlaawey- 
aashu u qabaan Xaqa iyo Diinta Islaamka. iyo Muslimiinta, hase Yeeshee hadday Nasaaradu ugu 
Dhaqmi Injiil si Dhab ah oo sugan waa inay Noqdaan Sida Aayaduhu Sheegeen oo ka Dhawraan Colka 
iyo waxyeellada Muslimiinta iyo Diinta Islaamka , Haddii Kale kuma Dhaqmaan Injiil ee waa 
Yuhuud ama Mulxidiin Diin-Laawayaal ah , kuwaasna waxaa Xaqa u Diiday Xasad , Isla wayni, 
Xumaan Jecayl iyo Inay Xoriyad u Helaan si ay uga Dharjiyaan Naftooda wax Kastoo Xumaana oy 
Doonaan. 

Waxaana Sugnaatay Hadduu la kaliyoobo Yuhuudi Ruux Muslim ah wuxuu Doonaa inuu Dilo. Taasina 
way Muuqataa had iyo Jeer, Waase in laysku Duubnaado lagana Digtoonaado, lagana Hortago. Al- 
Maa'idah (82-86). 



87. Kuwa xaqa Rumeeyow ha Xarri- 
mina Wanaagga (Xalaasha) Eebe Idiin 
Banneeyey hana Xadgudbina, Eebe ma 
Jecla kuwa Xad gudbee. 

88. Waxna ka Cuna Wuxuu Idinku 
Arzaaqay Eebe isagoo Xalaal Fiican ah 
kana Dhawrsada Eebe ee ah kaad 
Rumeysantihiin. 

89. Eebe Idiin ma Qabto Dhaar 
DanLa'aaneed (Laqwi) Laakiin wuxuu 
idiin qaban Dhaartaad u Qasaddaan, 
Kafaaradeeduna waa Quudin To ban 
Miskiin (oo siisaan) kan u dhexeeya 
waxaad ku Quudisaan Ehelkiinna ama 
Arrad Bixintooda ama Xorayn qoor, 
Ciddaan Helinna waxay Soomi Saddex 
Maalmood, Taasaana ah Kafaarada 
Dhaartiinna Markaad Dhaarataan, ee 
dhawra dhaartiinna Saasuuna idiinku 
Caddayn Eebe Aayadkiisa, waxaadna 
Mudantihiin inaad ku Mahdisaan. 












Ma Bannaana wax Eebe Baneeyey in la Xarrimo,ama lagu Xad-Gudbo, ILLeen Eebe ma Jecla kuwaas 

Xad-Gudbee, waana in Xalaasha Fiican la Cuno. 

Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi : Waxay soo Degtay Mar Koox Asaxaabtii ah ay Damceen in Nolosha 

Adduunka Dhan ka Maraan, markaasuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) 

Yidhi. Markii Loo Sheegay: Anigu Waan Soomi (Sunnaha) oon Marna Afuri, Marna waan Tukan 

(Sunnaha) mama waan Seexan, Haweenkana waan Guursan ee Ciddii Sunadayd (Wadadayda) qaadata- 

na waa iga mid, Ciddaan qaadaninna iga Mid ma aha. (Ibnu Abii Xaatim). 

Aayadda Kalana waxay ka Warrami inaan Eebe inoo qabanayn Dhaarta Carrabku xado ee midda loo 

qasdo umbaa laysu qaban, waxaana lagu kafaara Gutaa Haddaan la Falinin Toban Miskiin quudintood 

ama arrad Bixintood ama Xorayn Qoor, waase in la Dhawraa Dhaarta Eebana wax walba wuu Caddayn 

inaad ku Mahdisaan. Al-Maa'idah (87-89). 



154 



Suurat Al-Maa'idah 



Juz' 7 



*mm 



90. Kuwa Xaqa Rumeeyow Khamra- 
da, qamaarka, Sanamyada «Taagan», 
iyo Faalku waa uun Xuman (Wasakh) 
oo Carnal Shaydaana ee ka Fogaada 
inaad Liibaantaan. 

91. Wuxuu uun Dooni Shaydaanku 
inuu Idinku Dhextuuro Colnimo iyo is- 
nac Khamrada iyo Qamaarka idinkana 
Celiyo Xusidda Eebe iyo salaadda ee 
ma ka Joogaysaan (ka Jooga). 

92. Adeeca Eebe Adeecana Rasuulka 
Digtoonaadana, Haddaadse Jeedsa- 
taan Ogaada waxaa uun Rasuulkanaga 
Saaran Gaadhsiin Cadi. 

93. Dhib (Dambi) ma Saarra kuwa 
Xaqa Rumeeyey oo Carnal Fiican Fa- 
lay waxay Quuteen hadday Dhawrsa- 
daan oy Xaqa Dhab u Rumeeyaan Ca- 
rnal Fiicanna Falaan, oy Xumaanta ka 
Dhawrsadaan oy Xaqa Rumeeyaan, 
Haddana Dhawrsadaan samana fa- 
laan, Eebana wuxuu Jecelyahay Samo 
Falayaasha. 



*ty: "&>" "*\<""ti' *\' 9 '\i' 






Khamrada iyo Qamaarka, iyo wax u Gawricidda iyo Xuska Sanamyada LaTaagay iyo Faalkuba waa 
waxyaalo xun oo Carnal Shaydaana, oo Khayrka kaa Celin, Colnimo iyo Cadhana Been waana waaJib 
inuu Ruuxa Muslimka ah ka Fogaado Isagoo Eebe iyo Rasuulkiisa Adeeci, Ciddii Xaqa ka Jeedsatana 
waxba Rasuulka kama Saara oon Gaadhsiin Cad ahayn, Dadkiise falay wax ka mid ah waxaas Intaan la 
Xarrimin Dambi ma Saarra hadday Dhab Xaqa u Rumeeyaan ka dib oo Dhawrsadaan Carnal fiicanna 
Falaan, ILLeen Eebaa Jecel sidaase, Xumaanta Khamrada, Qamaarka iyo waxa la midka ah wax qarsoon 
ma aha, waana Aakharo, Adduun, Caafimaad, Xoolo, Caqli iyo Sharaf waa, Inta Caqliga leh oo Dhanna 
waxay ku Kulmeen Xumaanta iyo waxyeelada Khamrada, waxaana ka warramay Xaaraannimadeeda iyo 
waxyeeladeedaa Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Waxaana Kamida Wax 
kastoo wax Waaliya waa Khamro waana Xaaraan. iyo Eebe ha Lacnado Khamrada, Kan Cabba, Kan 
Waraabiya, Kan Gada, Kan Gata, KanXambaara, Kan loo Xambaaro, Kan Miira, Kan loo Miiro iyo 
Kan Cuna Lacagteeda. Waxaa Wariyey (Imaam Axmed). 

Bal day Xaalkeeda iyo Xumideeda, wataas Aragtida Islaamka ee Khamrada. wuxuuna Eebe Baneeyey 
waxyaalo Macaan oo Fiican oo la Cabbo, Maxayse ka heleen kuwa Baneeyey, waa uun Waalli, Cudur, 
Dil, Nabad-galyo Darro iyo Xumaan oo Dhan. ILLeen Khamro waa Hooyada Xumaantee, Maxaa ka 
fiican Islaamka iyo Wuxuu Fari Waana WaaJib in la Raaco. Al-Maa'idah (90-93). 



94. Kuwa Xaqa Rumeeyow wuxuu 
idinku Imtixaami Eebe wax Ugaadha ka 
mid ah (Waqtiga Xajka) oo Gaad- 
hayaan Gacmihiinnu iyo waramihiinnu 
in Eebe Muujiyo Cidda ka cabsata isa- 
goo kali ah, Ciddiise xad gudubta in- 
taas ka dib wuxuu Mudan Cadaab 
daran. 






155 



Suurat Al-Maa'idah 



juz^ 7 mm 



*mm 



95. Kuwa Xaqa Rumeeyow ha Dilina 
Ugaadha idinkoo Xarman, Ciddiise 
Disha oo idinka mid ah si kas ah waxaa 
Saaran wuxuu Dilay wax la mid ah oo 
Xoolo ah oy Xukumi labo Caadil ah oo 
idinka mid ah isagoo ah Hadiyad 
Gaadhi Kacbada, ama Kafaaro gud 
Quudin Masaakiin ama wax u Dhigma 
oo Soon ah inuu Dhadhamiyo Ciqaab- 
ta amarkiisa, wuu idinka Saamaxay 
Eebe wixii horreeyey Ciddiise ku Noqo- 
ta wuu ka aarsan Eebe, Ilaahayna waa 
Adkaade Aarsada. 



Xa ll^ Jtt'i J JLfiji J&±^ >\-*Je> *j££j\ 



Aayaduhu waxay ka warrami in waqtiga la xarmado xajka ama Cumrada ay Reebantahay in Ugaadha la 
Laayo, waxaana jirtay inuu Eebe ku Imtixaamay Muslimiintii Arrintaas si loo kala Caddaado Cidii saas 
Fashana way Xad-gudubtay, waxaana saaran inuu gudo Ugaadhuu Dilay wax la mid ah oo Xoolo ah, 
waxaana qiimayn Labo Caadil ah oo Muslimiinta ka mid ah, waxaana la geeyn Xaramka Makaad Sadaqo 
ahaan, haddii kale wuxuu quudin Masaakiin Qiimihiisa ama wuu Soomi si uu u Dhadhamiyo Ciqaabta 
Gafkiisa, intaan layska reebin wixii Dhacay waa ka Saamaxay Eebe, Cidii ku Noqotana wuu ka aarsan. 
Muqaatil Binu Xayaan wuxuu Yidhi : Waxay soo Degeen Cumradii Xudaybiyo, Taasina waxay ku Tusin 
inay Waajibtahay inuu Gawraco Waqtiga Ixraamka. Al-Maa'idah (94-95). 



96. Waxaa Laydiin Baneeyey 
Ugaadhsiga Badda iyo Cunnadeeda 
idinkoo ku intifaaci iyo Socdaalba, 
(Idinkoo Xarman) waxaana Laydinka 
Reebay ka Ugaadhsiga Barriga intaad 
Xarmantihiin, ka Dhawrsada Eebaha 
Xaggiisa Laydiin soo Kulmin. 






97. Wuxuu ka Yeelay ILaahay Kac- 
bada Bayd (Guriga) Xurmada Leh, 
Dhawridda dadka iyo Bilaha Xurmada 
leh iyo Hadyada iyo Tan la Calaa- 
meeyey (Hadyada Darteed) waana 
inaad Ogaataan in Eebe Ogyahay waxa 
ku Sugan Samooyinka iyo Dhulka iyo 
in Eebe wax kasta Ogyahay. 

98. Ogaada in Eebe Ciqaabtiisu Da- 
rantahay Eebana yahay Dambi Dhaafe 
Naxariista. 






156 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 7 mm 



mim 



99. Ma Saarra Rasuulka waxaan 
Gaadhsiin ahayn, Eebana waa Ogyahy 
waxaad Muujinaysaan iyo waxaad 
Qarinaysaan. 






I Qi yT t S oUj 



Aayadahanna waxay ka warrami in ILaahay u Banneeyey Muxrimka Xajka iyo Cumrada inuu Cuno waxa 
Badda laga soo Saaro, waxaase laga reebay ka Ugaadhsiga Barriga intay Xarmanyihiin waana inay ka 
Dhawrsadaan Eebaha Xaggiisa laysu soo Kulmin, Kacbadana wuxuu ILaahay ka Yeelay Guri Sharaf leh 
oo Xurma leh, Dadkana Maslaxo, iyo Nabadgalyo ugu Sugantahay, Sidoo kale Bilaha Xurmaysan iyo 
Had-yadda Xaramka loo wado, Arrintaasna waxaa ugu wacan in ILaahay Ogyahay waxa Samooyinka 
iyo Dhulka ku Sugan, iyo wax kastaba, waana in la Ogaado in Eebe Ciqaab daranyahay, Naxariistana, 
Rasuulkana waxaan Gaadhsiinta Xaqa ahayn ma Saarra, Eebana wuu Ogyahay waxa la Muujin iyo waxa 
la qarsanba, 

Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Isagoo Badda ka Warrami 
waa Daahir Biyaheedu waana Xalaal Waxeeda Dhinta, (Imaam Axmed). 

Waana waxyaalaha Eebe Dadka ugu Nicmeeyey, kuna Tusin Awoodda Eebe iyo Naxariistiisa oy Waajib- 
na tahay in si Fiican oo Xaq iyo Caddaalad ah loogu Intifaaco laguna Aqoonsado Eebe iyo Deeqdiisa. Al- 
Maa'idah (96-99). 



1 00. Waxaad Dhahdaa (Nabiyow) ma 
eka wax Xun iyo Wax Fiican Aadba la 
yaabtid Badnida kan Xune, kana 
dhawrsada Eebe Dadka Caqliga lahow 
inaad Liibaantaan. 

101. Kuwa Xaqa Rumeeyow ha War- 
sanina waxyaalo Haddii Laydiin Muu- 
jiyo idin Murug Galin, Haddaana War- 
sataan marka Quraanka la soo Dejin 
waa Laydiin Muujin, wuuna idinka Ca- 
fiyey Eebe Xaggeeda ILaahayna waa 
Dambi Dhaafe Dulbadan 






102. Waxaa warsaday Qoom idinka 
Horreeyey Markaasay Noqdeen Kuwo 
ka Gaalooba (Markii loo Muujiyey). 



■fVi'l 



f\j^> ^=lLa^a py L$J U- A3 



Aayadahan waxay Caddayn inaan Xumaan iyo Wanaag Sinayn, si kasto how Badnaato Xumaantuye, 
waana inay Dhawrsadaan Dadka Caqliga leh ee wax Garadka ah, Waxaana Xadiith ku Sugnaatay : Wax 
Yar ood Gudato Shugrigiisa yaa kaaga Fiican wax badan oodan karin, 

Taasina waxay ku tusin in waxa wanaagsani fiicanyahay wuxuu yahayba, waxa Xumina Qiimo daranya- 
hay si kasto how batee ama wuxuu dooni ha Noqdee, waxaa kale oo aayadaha dambe ka warrami inaan la 
badinin Warsiga Macna la'aaneed iyo Ujeeddo Xumo Illeen Diintu waa Caddahaye, wixiise kaa Qarsoo- 
ma waa inaad si Xushmad leh u Warsataa Ciddii Garan,waxaynaSoo Degeen Aayaduhu mar Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) uu Khudbad Akhrinayey oo yidhi : Haddaad Ogtihiin 
waxaan Ogahay wax badanbaad ooyi lahaydeen, Wax yarna waad Qosli Lahaydeen Markaasay 
Asaxaabtii wajiga Dabooleen, lyagoo ooyi, Markaasuu Nin warsaday Aabahay waa Kuma, Markaasay 
soo Degeen Aayaduhu, ILLeen Yuhuud iyo Nasaaro iyo Gaaladii kalaba waxay Warsan Jireen Warsi 
Xun iyo Madax adayg wayna ka Gaaloobi jireen Wax warso Laakiin Si Maamuusa iyo wax loo baaha- 
nyahay oo Macquula oo wax Tari. Al-Maa'idah (100-102). 



157 



Suurat Al-Maa'idah 



juz* 7 mm 



mim 



103. Ma Yeelin Eebe Xoolo Caana- 
hooda Sanamyada loo Bixiyo (Baxiira) 
iyo Xoolo Sanamyada loo siidaayo 
(Saa'ibo) iyo Xoolo Dhadig oo Sana- 
myada lagu sadaqaysto (Wasiilo) iyo 
Riti Sanamyada loo Daayo (Xaam) 
Laakiin kuwii Gaaloobay waxay ku 
Been abuuraan Eebe Been, Badan- 
koodna wax ma Kasayaan. 

1 04. Marka loo Yidhaahdo u Kaalaya 
waxa Eebe soo Dejiyey iyo Xagga Ra- 
suulkana waxay dhahaan waxaa nagu 
Filan waxaan ka Hellay Aabayaal- 
kanno, oo Hadday Aabbayaalkood 
ayna wax Ogayn HanuunsanaynnaXMa 
raacayaan). 

105. Kuwa Xaqa Rumeeyow waxaa 
idin Saaran Naftiinna Idinma Dhibo 
Ciddii Dhunta Haddaad Hanuun- 
santaan, Xagga Eebe Umbaana Noqos- 
hadiinnu tahay Dhammaan wuxuuna 
Idinka Warrami Waxaad Carnal 
falayseen. 









© oj jc^j 



L^f&i^ ^J \j^t -U*t \>\J&>o* 



Jaahiliintii waxay ahaayeen kuwo aan Eebe si Fiican ugu Xidhnayn, Jaahil oo dhan Caadadiisu waa Saas, 
Xoolahoodana waxay u Bixin jireen waxaan Dar Eebe ahayn, sida Sanamyada iyo waxa la midka ah, 
Caanaha yey u Bixin Jireen Neefkana way u siidayn Jireen Sanamyada, Hadday Dhadig isku Xijisiisana 
ama Ritigu wax badan Rimiyo waxay u siidayn jireen SanamYada, waana Been Abuurasho aan Xujo 
lahayn, Marka Quraanka iyo Rasuulka loogu Yeedhana waxay Raacaan waxay Aabbayaalkood oon wax 
ogayn hanuunsanaynna ka heleen,Taasina waa Ceeb weyn,Tan Kale Markaad toosnaato xaqana si Dhab 
ah Dadka u Fartid Cidii Diida oo Dhunta waxba kaama Saarra, mana aha Ujeedada Aayaduhu inaan 
Xaqa la Farin ee Naftaada Kaliya uun Xil kaa Saaranyahay, ma aha saas waa inaad Wanaag si Fiican u 
farto, Xumaantana si Fiican uga Reebto ka dib Xil kuma Saarra, Waxaa jirta in Dadka qaarkood si 
qalada u Fahmeen Aayaddan, oy Dhaheen ani Naftayda umbaa i saaran ee maxaa Dad kale Hadduu 
Dhumi Iga Galay, ma jiro Cid kaligeed uun Toosnaan karta Dadkuna Dhunsanyahay, ILLeen Dadku 
waa Xubin kaliya oo kale, waxaana Khaladkaas ka waaniyey Dadka Sayid Abuu bakar oo Yidhi : 
Waxaad ku Fasirtaan Aayadda si aan sideedii ahayn, Wanaagga fara Xumaantana Reeba, Siduu Nabigu 
Yidhi: (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee). Al-Maa'idah (103-105). 



106. Kuwa Xaqa Rumeeyow Marag- 
ga Dhexdiinna ah markii mid idinka 
mid ah Geeridu u Timaaddo uu Dar- 
daarmi Waa Labo Caadil oo idinka 
mid ah, ama Labo Kale oon idinka mid 
ahayn, markaad Socdaal Tihiin oo 
Geeri idin Hesho, idinkoo ku Reebi Sa- 
laad Dabadeed iyagoo ku Dhaaran 



\'*< > "5\ m '\\*' - ^ ^r .-\h 



158 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 7 mm 



>mm 



Eebe Haddaad Shakidaan inaanan ku 
Gadanayn Qiimo yar Qaraababa ha 
ahaadee qarinna mayno maragga Eebe 
Markaas aan noqonno kuwa Dam- 
baabay. 

107. Haddii la Ogaado inay Muteen 
Dambi waxaa Meejooda Joogsan (oo la 
Dhaarin) Labo kale oo ah kuwa ugu 
Mudnaan Badan Dhaxalkiisa, wayna 
ku Dhaaran Eebe inuu Maragoodu ka 
Xaqsanyahay Maragooda, mana 
xadgudbaynno markaas aan Noqonno 
Daalimiin. 

108. Saasaana u Dhaw inay Maragga 
ula Yimaadaan Sidiisa Fiican ama ay 
ka Cabsadaan in la Diido Dhaartooda 
intay Dhaartaan ka dib, ee ka Dhawr- 
sada Eebe Maqlana Eebana ma hanuu- 
niyo qoom Faasiqiina. 



~r 



^Jj\ol^^oU-j^5_>LiyiJuo < >^ 






^^t ^ - ".t^'Ch *'*?i%'i'\ > ' * i' 



Aayadahani waxay ka warrami in Hadduu Ruux Socdaala Geeri u Timaaddo uu ku Dardaarmi Labo 
Caadil oo Muslim ah hortood haddii la Waayana labo kale, lyagoo la Dhaarin Salaado dabadood inay 
Run Sheegi ooyan wax Khayaamayn, oyna qarinayn xaqa, Haddii la Shakiyana waxaa Badeli oo Dhaa- 
ran inay Xaqaas Muteen Labo ka mid ah kuwa ugu Dhaw kii Dhintay, waxayna ku Dhaaran in Iyagu ka 
runbadanyihiin, Saasaana u Toosan in Maragga ay u Gutaan iyadoo Saxiix ah si aan hadda ka Dib loo 
Celin Maragooda, Waana Eebe in laga yaabo, Xaqana la Maqlo, ILLeen ILaahay ma Hanuuniyo qoom 
Faasiqiin ah, Taasina waxay ku Tusin siduu Islaamku ugu Dadaali Dhawridda Xuquuqda Dadka, una 
qadarin Dadka Diinta haysta, una fari Caddaalad, Eebe ka Yaabid, Sharaf Dhawrid iyo Wanaag ku 
Dadaalid. Al-Maa'idah (106-108). 



109. (Ka warran) Maalintuu Kulmin 
Eebe Rasuulada kuna dhihi Maxaa lay- 
diinku Jawaabay oy Dhihi ma Ogin 
adiga unbaa Ogaal Badan waxa maqan. 

110. (Xusuuso) Markuu Eebe dhihi 
Ciise Binu Maryamow Xusuuso Nic- 
madaydii korkaaga ahayd iyo hooya- 
daaba markaan kugu Xoojinay Ruuxii 
Daahirka ahaa (Jibriil) ood kula Had- 
laysay Dadka sariir-ilmood iyo adoo 
meel dhaxaada, iyo Markaan ku Baray 
Kitaabka iyo Xigmadda, iyo Tawreed, 
Injiil, iyo Markaad ka Yeelaysay 
Dhoobada Sidii Shimbir Idankayga 






159 



Suurat Al-Maa'idah 



Juz* 7 



*mm 



ood Afuufaysay oy Noqonaysay Shim- 
bir Idankayga, ood Bogsiinaysay ind- 
hoole Ku dhashe iyo Baras laha Idan- 
kayga, ood soo Bixinaysay Maydka 
Idankayga, Markaan kaa kaafiyey Ba- 
nii Israa'iil markaad ula timid Xu- 
jooyin, oy Dheheen kuwii Gaaloobay 
oo ka mida kani waxaan Sixir ahayn ma 
aha. 

111. Markaan u Waxyooday (ku- 
ILhaameeyey) Saaxiibadii Rumeeya 
aniga iyo Rasuulkayga oy dhaheen 
waan Rumaynay ee marag ka Noqo 
inaan Muslimiin nahay. 



» ^ *« * $"< > v- 






Aayadahan waxay ka warrami Mucjisooyinkii Eebe Siiyey Nabi Ciise, Sida lagu soo Sheegay Suuradda 
AaJ-Cimraan, waxaas oo Mucjiso ahna waxay ku Tusin Awoodda Eebe, iyo inuu isaga uun Khayrku ka 
Yimaaddo, wayna Waajibtahay in si Dhab ah loo Caabudo loona Raaco Sharcigiisa. 
Nabi Ciisana waa Addoon Eebe oo la mid ah Nabiyada kale iyo Dadka, waana Doqonimo iyo Waalli in la 
siiyo Awood uusan Mudan ama lagu sheego ILaahnimo Sida Nasaaradu Citiqaadiso'sidee Ruux Caqli 
leh u Caabudi wax Eebaha wax walba abuuray ka soo hadhay, waa layaab, Eebe nama Dhumiyo. 
Aayadda Hore iyadu waxay ka warrami inuu Eebe Qiyaamada warsan Rasuulada isagoo og waxay ugu 
Jawaabeen qoomkoodii'iyaguna Xaalkoo Dhan waxay u Celiyeen Eebe Khatarnimada Qiyaamada iyo 
Dhibaatada Taalla, Taasina waxay ku Tusin inay Wajibtahay Dhab u Caabudidda iyo ku Xidhnaanta 
Eebe iyo Raacidda Rasuulada. Al-Maa'idah (109-1 1 1). 



1 12. (Xusuuso) Markay Dheheen Xa- 
waariyiintii Ciise Ibnu Maryamow Ma 
karaa Eebahaa inuu nooga soo Dejiyo 
Xeedho (Cunno) Samada wuxuuna yid- 
hi ka Dhawrsada Eebe Haddaad 
Mu'miniintihiin. 






113. Oyna Dheheen waxaannu dooni 
inaan wax ka Cunno oy Xasisho Qu- 
luubtanadu oon Ogaanno inaad Run 
noo sheegi oonu Noqonno Kuwa ka 
Marag kaca. 






WJLt. 



l O* 



1 14. Uuna Yidhi Ciise Binu Maryama 
Ilaahayow Eebahanow Nooga soo 
Deji Xeedho Samada u Noqota Ciid 
kaanaga hore iyo Kaanaga Dambe iyo 
Aayad Xaggaaga ka ahaatay nana Ar- 
zaaq adaa arzaaqe u Khayr roone. 



o JbU b^ jy\ u-j^U \ ^-J\ iS M J b 



t " - 4\V-~ ' \'\-*"\' 






160 



Suurat Al-Maa'idah 



juz< 7 mm 



imm 



115. Wuxuuna Yidhi Eebe waan ku 
soo Dejin Korkiinna ee Ciddii ka Gaa- 
lowda ka dib oo idin ka mid ah waxaan 
Cadaabi Cadaab Aanan Cadaabayn 
Ruux Caalamka ka mid ah. 






Aayadahan waxay ka warrami Maa'iddada lagu Magacaabay Suuradda, waxayna ka mid tahay Mucji- 
sooyinka Eebe Nabi Ciise ku Manaystay, Taasoo ah inay warsadeen in Eebe Samada Cunno uga soo 
Dejiyo, markuu Nabi Ciise ka waaniyeyna waxay Sheegeen inay dooni inay wax ka Cunaan, Qalbigoodu- 
na Xasilo, Ogaadaanna Runta Nabi Ciise, Maragna ay ka Noqdaan, Markuu Nabi Ciise Baryey Eebe 
inuu u soo Dejiyo, si ay Ciid ugu ahaato mid hore iyo mid Dambaba, iyo Calaamadba, Eebana wuxuu u 
Yaboohay inuu soo Dejin, Ciddiise ka Gaaloowda wuxuu u Cadaabi Cadaab aan Cid kale la Cadaabin, 
Warsashada saasoo kale ahna waa laga Fiicanyahay, Ruuxu waa inuu Rumeeyo awoodda Eebe, wixii 
Anficina uu warsado, isagoon Madax adayg iyo Xumaan uga qasdin, Dhabtuna waa in Eebe wax walba 
ahaysiiyey, fali wuxuu Doono, Nabiyadana ay Run Sheegi, oyna Waajibtahay in Dhab loo Rumeeyo 
Dhammaan lana Raaco Xaqay u Yeedhi, si loo Liibaano. Al-Maa'idah (1 12-1 15). 



116. (Xusuuso) Markuu Yidhi Eebe, 
Ciise Binu Maryamow Ma adaa ku 
Yidhi Dadka ka Yeesha ani iyo Hooya- 
day I laahyo Eebe ka sokow, uuna Yid- 
hi waad Nasahantahay Iguma Haboo- 
na inaan Dhaho Waxaanan Xaq u la- 
hayn, Haddaan idhina waad ogtahay, 
waxaadna Ogtahay waxa Naftayda ku 
sugan Anuguse kuma Ogi Adiga unbaa 
ah kan waxa Maqan Og. 

117. Kuma Dhihin waxaad i fartay 
waxaan ahayn, oo ah Caabuda Eeba- 
hay iyo Eebihiin waxaana ku ahay ma- 
rag intaan ku Noolahay Dhexdooda 
markaad i oofsatana adaa ILaaliye u ah 
adi Umbaana wax walba Marag u ah. 

1 1 8. Haddaad Cadaabto waa uun ad- 
doomadaadii, Haddaad u Dhaaftana 
adi umbaa Adkaade falsan ah. 



^Jlal U Jy 1 (1)1 ^i dy^jU &1&JL* J \5 

^^JlXJL* p^JUjJS.: )f > JLQ3 ^COflOS Ol<3»eJ 
\ '* *'''*' -V" ' »" '" 

/^ic-^lwjiJJ \ oil OJo ^£±f Lis 



Aayadahani waa Gooddi ILaahay u Jeediyey Nasaarada Caabuday Nabi Ciise iyo Hooyadiis, lsagoo Eebe 
ku Yidhi Nabi Ciise Ma adaa u Yidhi Dadka ILaah ka Yeesha aniga iyo Hooyaday Eebe ka sokow, 
Ilaahayna wuu Ogyahay inuusan Nabi Ciise Farin Xaalkaas ee waa Cabsi galin Kuwii Caabuday, Nabi 
Ciisana wuxuu ku Jawaabay in Eebe ka Nasahanyahay waxaas, Xaqna uma Iihi inaan Sheegto waxaanan 
Mudan, Haddaan idhi iyo Haddii kalaba waad Ogtahay, waxaad ogtahay Naftayda waxa ku Sugan 
umase ogi anugu, Adiga unbaa wax walba oo Maqan og, Waxaan Eebe caabuda ahayn ma farin, Intaan 
Dhex-joogay anaa u Marag ah haddaad I Oofsatana Adaa ILaalin oo wax walba ka Marag ah, haddaad 
Cadaabtana waa Addoomadaadii, Haddaad u Dhaaftana Adigaa Adkaade Falsan ah, 
Waana Kaas hadalkii Nabi Ciise, oo ah in Cibaadada Eebe Kaliya uu Farayey, Wax in la Caabudo 
Mudan oon Eebe ahayna ma Jiro, lsagoo Xaq u Ieh Cibaado iyo Waynaynba. Al-Maa'idah (116-118). 



161 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m&m 



1 19. Wuxuu Yidhi Eebe Kani (Maan- 
ta) waa Maalinta ay Anfici kuwa Runta 
Sheega Runtoodu, waxaana u Sugnaa- 
day Jannooyin oy Socoto Dhexdeeda 
Wabiyaal iyagoo ku Waari Dhexdeeda 
Waligood waxaana ka Raalli Noqday 
Eebe Iyana way ka Raalli Noqdeen, 
Taasina waa Liibaanta wayn. 

120. Eebaa Iska leh Xukunka Sa- 
mooyinka iyo Dhulka iyo waxa ku 
Dhex sugan Eebana wax kasta (uu 
Doono) wuu Karaa. 



I43 X^i&S^aiS*fC^ {£ UCa 4^ j\d 






Eebana wuxuu Sheegay in Qiyaamada ay Anfici Runta Ciddii Runle ahayd, oy Jannana Gali iyadoo ku 
Waari Eebaana ka Raalli Noqon Iyana way ka Raalli Noqon, Taasina waa Liibaan wayn, Xukunka 
Samooyinka iyo Dhulka iyo waxa ku Dhex-jirana Eebaa Iska leh wax walbana wuu Karaa, wax walbana 
Awooddiisay ku Jiraan, waxaana Run Sheegay Nabi Ciise iyo Inta la mid ah ee Cibaadada Eebe u qirtay, 
waxaana Been Sheegay Nasaarada iyo waxa la mid ah ee Caabudi wax Eebe ka Soo Hadhay. Al-Maa'idah 
(119-120). 




Magaca Eebe Yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo Mid Gaaraba 
Naxariista, 



i)\'}a$&\ 



-£- 



1. Mahad Eebaa iska leh ahna kan 
Abuuray Samooyinka iyo Dhulka, 
Yeelayna Mugdiyada iyo Nuurka, 
Kuwa Gaaloobayse Eebahood yey wax 
la simi (la Caabudi) 






2. Eebe waa kan idinka Abuuray 
Dhoobo Markaas Xukumay Ajal 
(Muddo) Ajal Magacaaban Yaana Ag- 
tiisa ah, idinkuse Gaalooy waad 
Shakisantihiin. 



x >"i.)*s 









162 



Suurat Al-Ancaam 



juz< 7 mm 



\$& 



3. Eebe waa ILaaha Samooyinka 
waxa ku Sugan iyo waxa Dhulka ku Su- 
gan wuxuuna Ogyahay Qarsoodigiinna 
iyo Muujiskiinna, wuxuuna Ogyahay, 
waxaad kasbanaysaan. 






Eebeheen wuxuu ku Billaabay Suuraddan Ammaantiisa iyo Siduu u Abuurey Cirka iyo Dhulka, iyo 
Mugdiga iyo Nuurka, dadkana ka ahaysiiyey Dhoobo«Aaabahood Aadan», Muddana u Yeelay mana 
Habboona in wax lala Caabudo, ama la Shakiyo, waana ILaaha Xaqa ah ee Cirka waxa ku Sugan iyo 
ILaaha Xaqa ah ee Dhulka waxa ku Sugan, Ogna Qarsoodiga Dadka iyo Muujiskooda iyo waxay 
kasbanba, 

Waxayna Aayaduhu Adkayn ILaahnimada Eebe iyo Awooddiisa iyo Xaqnimadiisa Mudanyahay Ma- 
had, Cibaado iyo Raacidda Sharcigiisa. Al-Ancaam (1-3). 



4. Aayaddii u Timaadda oo Aayadaha 
Eebahaa ka mid ah way ka Jeedsadaan. 

5. Waxayna Dhab u Beeniyeen Xaqii 
Markuu u yimid Waxaase u Imaan 
Doona (Cidhibta) warkay ku Jees 
jeesayeen. 

6. Miyeyna Arkayn intaan Halaagnay 
Hortood (wax badan) oo Qarniyo ah, 
oon ku Makaninay (siinay) Dhulka 
waxaanaan idin Makanin (Siinin) 
waxaan uga soo deeynay Samada 
(Roob) Darar ah, Waxaana ka Yeelay 
Wabiyada kuwo Socda Dhexdooda 
waanse Halaagnay Dambigooda Dar- 
tiis waxaana Ahaysiinay Gadaashood 
Qarni kale. 



Ijly Irt^ljOj-^^A «.U-LJ ^>0 Mj> JO JLA3 



Aayadahani waxay ka warrami Madax Adayga Gaalada oo Mar kastoo u Timaaddo Mucjisad Beeniya 
oo Xaqa ka Jeedsada, Waxayse la Kulmi Doonaan Ciqaabta Madax adaygoodaas, Maxaa yeelay Hor- 
tood wax badanbaa la Halaagay kuwo ka Xoog badan oo loo Barwaaqeeyey, Kuwa kalana lagu Badda- 
lay, Taasina waxay ku Tusin inaan Cidna isku hallayn Awood, ILLeen wax kastaba Eebaa ka Awood 
badane, oo ka Yeelay Dad wax Isbidayey Sheeko iyo Meel Madhan, iyo Raad Cidla ah. Al-Ancaam (4-6). 



7. Haddaan kugu soo Dejino Na- 
biyow Kitaab Qoran oo ay kuTaabtaan 
Gacmahooda waxay odhan kuwii Gaa- 
loobay kani waxaan Sixir Cad aan 
ahayn ma aha. 









163 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m 



8. Waxayna Dhihi maa lagu so Dejiyo 
Malag, Haddaan soo Dejinno Malagna 
waxaa la Dhamaynlahaa Amarka (Ha- 
laagga) lamana Sugeen. 

9. Haddaan ka Yeello Malagna 
waxaan ka Yeeli lahayn Nin, Markaa- 
saan Iskaga Dari lahaydeen Xaalka si- 
day isaga Dari Jireen. 

10. Waxaa Dhab ahaan loogu Jeesjee- 
say Rasuullo kaa Horreeyey Waxaana 
kuwii Jees jeesay ku dhacay (Ciqaabti) 
waxay ku Jees jeeseen. 

1 1 . Waxaad Dhahdaa ku Socda Dhul- 
ka oo Eega Siday Noqotay Cidhibtii 
Beeniyeyaasha Xaqa. 



^3 &&($&&&3jtt$ ij isj 



C3 Jv 



Aayadahan wuxuu Eebe kaga warrami Madax adayga Gaalada iyo in si Kastoo Xaqa loo Tuso ay Diidi 
kana Jeedsan, waxayna Dooni in Malag lagu soo Dejiyo, haddii lagu soo Dejiyana waxaa loo Yeeli lahaa 
Suuro Dad Inay Arkaan, markaasay Haddana Diidi lahaayeen, waxaana Shaqadooda ka mid ah Jees jees 
iyo Isla Weyni, waxayse Noqotaa Cidhibta Jees-Jeesaha Ciqaab iyo Halaag ee Dhulka mar si aad u 
Ogaato waxa ku Dhacay Gaaladaas Xaqa Beeniyey waxaase Habboon Rumaynta Xaqa iyo Raaciddiisa 
iyo ka Fogaanta Xumaanta iyo Xaqdiidka iyo Isla Waynida. Al-Ancaam (7- 1 1 ). 



12. Waxaad Dhahdaa yaa leh waxa ku 
Sugan Samooyinka iyo Dhulka, Dheh 
Eebe, wuxuuna Isasaaray Naxariis, 
wuxuuna idin kulmin Maalinta Qiyaa- 
me Shakina ma leh, kuwa Khasaariyey 
Naftoodase ma Rumaynayaan. 



13. Eebe waxaa u Sugnaaday waxa 
Xasila Habeenkii iyo Maalintiiba waa- 
na Maqle Oge ah. 

14. Waxaad Dhahdaa ma wax Eebe 
ka soo Hadhay yaan ka yeelan wali (la 
Caabudo) Eebaana ah kan Abuuray 
Samooyinka iyo Dhulka Isagaana wax 
Quudiya Lamase quudiyo, waxaad 
Dhahdaa waxaa lay Faray inaan Noq- 
do kan ugu Horreeya Cid Islaanta (Ho- 
gaansanta Ummaddan) oonan ka 
Midnoqoninna Mushrikiinta. 









J°fi \j c*y!2J \J» Is U j X£ Uul^l Js 

^ £ 1*1 * -1 m r *"t*VK> t v "*" 



164 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m 



15. Waxaad dhahdaa anigu waxaan 
ka Cabsan Haddaan Caasiyo Eebahay 
Cadaab Maalin wayn. 

16. Ciddii laga Iilo Cadaabka Maalin- 
taas wuu u Naxariistay Eebe Taasina 
waa Liibaanta Cad. 






' Ji »s * s *> 






ILaaheen wuxuu Nooga warrami inuu Leeyahay Xukunka Cirka iyo Dhulka iyo waxa U Dhaxeeya iyo in 
Naxariistiisu badantahay, Siduu Xadiith Qudsi ah ku Yidhi : Naxariistaydaa ka Badan Cadhadayda, 
Isagaana Dadka u Soo Kulmin Qiyaamaha Shaki la'aan, Ciddii Khasaarisay Nafteedase marumayso, 
waxa Xasila Habeenka iyo Dharaarta iyo waxa dhaq-dhaqaaqana Eebaa iska leh, Waana maqle Oge ah, 
wax Xaq Lagu Caabudo oon Isaga ahayna ma jiro, waana Quudiye aan la Quudinin, waana in Loo 
Hogaansamo, Gaaladana Laga Fogaado ILLeen Cadaab Maalin wayn yaa Jirta Ciddii laga ILaaliyana 
uu Liibaanaye. Al-Ancaam (12-16). 



17. Hadduu ku Taabsiiyo Eebe Dhib 
wax Faydi ma jiro Isaga mooyee Had- 
duu ku Taabsiiyo Khayrna Isagaa wax 
Walba kara. 






18. Waana ka Adkaadaha Addooma- 
diisa Korkooda waana Falsame Xeel 
Dheer. 






19. Waxaad Dhahdaa yaa ugu Wayn 
Marag waxaad Dhahdaa Eebaa Ma- 
ragga Dhexdeena ah, waxaana lay 
waxyooday Quraankan inaan idiinku 
Digo Idinka iyo cidduu Gaadho, Idin- 
ku ma waxaad Marag Furaysaan Inay 
Eebe la Jiraan ILaahyo kale, waxaad 
Dhahdaa ma Marag Furayo (Saas) 
Waxaad Dhahdaa Eebe waa uun ILaah 
kaliya Anuguna waxaan ka Bari ahay 
waxaad la Wadaajinaysaan. 



.** > *'"*?> 






20. Kuwaan Siinnay Kitaabka Waxay 
u Yaqaannaan Nabiga (Xaqnimadiisa) 
Siday u Yaqaanaan Caruurtooda kuwa 
Khasaariyey Naftoodana ma Ru- 
meeyaan (Xaqa). 






165 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m 



15. Waxaad dhahdaa anigu waxaan 
ka Cabsan Haddaan Caasiyo Eebahay 
Cadaab Maalin wayn. 

1 6. Ciddii laga Iilo Cadaabka Maalin- 
taas wuu u Naxariistay Eebe Taasina 
waa Liibaanta Cad. 






fajZ 



> >*s ■* s *> 



fpuipu^ 



ILaaheen wuxuu Nooga warrami inuu Leeyahay Xukunka Cirka iyo Dhulka iyo waxa U Dhaxeeya iyo in 
Naxariistiisu badantahay, Siduu Xadiith Qudsi ah ku Yidhi: Naxariistaydaa ka Badan Cadhadayda, 
Isagaana Dadka u Soo Kulmin Qiyaamaha Shaki la'aan, Ciddii Khasaarisay Nafteedase marumayso, 
waxa Xasila Habeenka iyo Dharaarta iyo waxa dhaq-dhaqaaqana Eebaa iska leh, Waana maqle Oge ah, 
wax Xaq Lagu Caabudo oon Isaga ahayna ma jiro, waana Quudiye aan la Quudinin, waana in Loo 
Hogaansamo, Gaaladana Laga Fogaado ILLeen Cadaab Maalin wayn yaa Jirta Ciddii laga ILaaliyana 
uu Liibaanaye. Al-Ancaam (12-16). 



17. Hadduu ku Taabsiiyo Eebe Dhib 
wax Faydi ma jiro Isaga mooyee Had- 
duu ku Taabsiiyo Khayrna Isagaa wax 
Walba kara. 






18. Waana ka Adkaadaha Addooma- 
diisa Korkooda waana Falsame Xeel 
Dheer. 






19. Waxaad Dhahdaa yaa ugu Wayn 
Marag waxaad Dhahdaa Eebaa Ma- 
ragga Dhexdeena ah, waxaana lay 
waxyooday Quraankan inaan idiinku 
Digo Idinka iyo cidduu Gaadho, Idin- 
ku ma waxaad Marag Furaysaan Inay 
Eebe la Jiraan ILaahyo kale, waxaad 
Dhahdaa ma Marag Furayo (Saas) 
Waxaad Dhahdaa Eebe waa uun ILaah 
kaliya Anuguna waxaan ka Bari ahay 
waxaad la Wadaajinaysaan. 






20. Kuwaan Siinnay Kitaabka Waxay 
u Yaqaannaan Nabiga (Xaqnimadiisa) 
Siday u Yaqaanaan Caruurtooda kuwa 
Khasaariyey Naftoodana ma Ru- 
meeyaan (Xaqa). 






165 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



ti$8& 



21. Wax ka Dulmi Badanna ma jirto 
cid ku Abuuray Eebe Been ama bee- 
niyey Aayaadkiisa mana Liibaanto 
Daalimiintu. 






Eebaa Hanta Nacfi iyo dhibba Isagaana wax kasta kara, Awooddana leh, maragna isagaa u wayn, 
Quraankuna waa Digniinta Caalamka, Eebe Mooyee ILaah kalana ma jiro, Ehelu Kitaabkana Yuhuud 
iyo Nasaare weeye way Yaqaannaan Xaqnimada Quraanka iyo Nabiga Siday Carruurtooda u Yaqaa- 
naan, kuwa Naftooda Khasaariyayse wax ma Rumeeyaan, Cid ka Dulmi badanna ma jirto Ruux ku Been 
Abuurtay Eebe ama Beeniyey Aayaadkiisa, Daalimna ma Liibaano, waxaa Sugnaatay Xadiith ah : Wax 
ka Gaadhsiiya Eebe, Ruuxii Gaadhsiiyey Aayad Kitaabka Eebe ah wuu Gaadhsiiyey Amarkii Eebe. Al- 
Ancaam (17-21). 



22. Ka Warran Maalintaan Kulmi- 
neyno (Dadka) Dhammaan Markaas 
aan ku Dhahayno Kuwii la Wadaajiyey 
Aaway kuwaad la Wadaajiseen (Eebe 
Cibaadada) aadna ahaydeen kuwo 
Sheegan (Inay wax tari). 

23. Markaas Xujadoodii ma ahayn 
inay Dhahaan Eebaan ku Dhaarannaye 
Maanaan ahayn Mushrikiin (Wax la 
wadaajiya). 

24. Bal day say ugu beensheegeen 
Naftooda ugana Dhumay waxay Been 
Abuuranjireen. 

25. Waxaa ka mida kuwo ku Dhagay- 
san waxaana yeellay Quluubtooda Da- 
bool inay kasaan (Quraanka) Dhaga- 
hoodana waxaan Yeellay Culays, Had- 
day Arkaan Aayaad kasta ma Rumay- 
nayaan, Markay kuu Yimaaddaanna 
way kula Murmaan iyagoo dhihi kuwii 
Gaaloobay kani (Quraanku) ma aha 
waxaan warkii Kuwii Hore ahayn. 

26. Waxayna ka Reebi Dadka ru- 
maynta Nabiga iyaguna way ka Fo- 
gaan mana halaagayaan waxaan Naf- 
tooda ahayn, mase Oga. 









' }*S ' 9S*S 9 J.S 






Qiyaamada wuu soo Kulmin Eebe Gaalada iyo waxay Caabudayeen, wayna Inkiraan, waase beenin 
Naftoodu, Waxaa ka mid ahaa Gaaladii kuwo Dhagaysan Akhriska Quraanka lagan yeelay quluubtooda 
Dabool, Dhagahoodana Culays, Aayad kastooy Arkaanna ma Rumeeyaan, Markay Nabiga (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ay U yimaaddaanna way la Murmaan iyagoo ku Sheegi Quraan- 
ka wararkii Hore, Dadkana way ka reebi Quraanka inay Rumeeyaan iyaguna way ka Fogaan, waxaan 
Naftooda ahaynna ma halaagaan, mase Kasayaan. Al-Ancaam (22-26). 



Suurat Al-Ancaam 



juz' 7 mm 



\m 



27. Haddaad aragto Marka la Joojin 
Gaalada Naarta Korkeeda oy Dhihi 
Shallaytee Maa nala Celiyo oo aanaan 
Beenin Aayaadka Eebahanno oo No- 
qonno Kuwa Rumeeyey (waxaad arki 
lahayd arrin Wayn). 

28. Waxaase U Muuqday waxay Qari- 
nayeen horay haddii la Celiyana waxay 
ku Noqon lahaayeen wixii laga Reebay 
waana Beenaalayaal. 

29. Waxay dhihi wax kale ma jiro ee 
waannu ku Noolaan Adduunyada Na- 
lamana soo Bixinaayo. 

30. Haddaad Aragto Marka la hor 
Joojiyo Eebahood oo ku Dhaho 
Miyuuna kan Xaq ahayn, oy Dhahaan 
waa Xaq Eebaan ku Dhaaranaye oo uu 
ku dhaho Dhadhamiya Cadaabka 
Gaalnimadiinna Darteed (Waxaad arki 
arrin wayn). 






|Ojyix3rtijSl^ 



Eebe wuxuu ka Warrami Xaalka Gaalada markay Joogaan Qiyaamada, Taasoo ah inay Calaacali oy 
Dooni in Dib loo Celiyo si ay u Rumeeyaan, waxaase Dhab ah Haddii la Celiyana inay Beenin 
lahaayeen waana Beenaalayaal, waxayna Sheegan inay iska Noolaan lana soo Bixinaynin, waase la 
Guulguuli Qiyaamada wuxuuna ku Dhammaan Xaalku in lagu Dhoho Dhadhamiya Cadaabka Gaalni- 
madiinna Darteed. 

Maalinta Qiyaame yeyna Kale Caddaan Xaqa iyo Xumaantu waana Tay wax walba kala Soocmi, Labo 
Waddana la kala Qaadi Janno iyo Naar. Al-Ancaam (27-30). 



31. Waxaa Dhab u Khasaaray Kuwa 
Beeniyey la Kulanka Eebe markay ugu 
Timaaddo Saacadda (Qiyaame) si kada 
ahna waxay Dhahaan Shallaytadanno 
waxaan ku Gabood fallay Dhexdeeda, 
waxayna ku Xambaari Dambigooda 
Dhabarkooda waxaana Xumaanbadan 
waxay Xambaari. 






32. Nolosha Adduunyana ma aha 
waxaan Ciyaar iyo Madadaalo ahayn 
Guriga Aakharaana u Khayr roon 
kuwa Dhawrsan ee Miyeyydaan wax 
kasayn. 



ffiT&^&Mg&v, 



~"ii>i„ 



»" \%%\ 



167 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



iiS& 



33. Waxaan Ognahay inuu ku Walba- 
haarin waxay Sheegi Dhab ahaan kuu- 
ma Beeninayaan Laakiin Daalimiintu 
Aayaadka Eebe yey Diidi. 






ra Ojji^^ 



Eebeheen wuxuu Noo Sheegi Khasaaraha kuwa Beeniya Saacadda Qiyaame intay uga Timaaddo Kado, 

oo Shalleeytoodaan waxay Faleen ee Xumaa iyagoo Xambaarsan Dambigoodii, waxaa Sugnaaday in 

Camalka Xun uu Suuro Xun iyo Suudh Xun ugu lmaan Saaxiibkiis, uuna Dhabarka ka fuuli oo Qiyaa- 

mada tagi Isagoo Xambaarsan. 

Tan kale nolosha Adduun waa Ciyaar ee Guriga Aakharo yaa u Khayr roon kuwa Xumaanta ka 

Dhawrsada. 

waxaana jirtay in warka Gaaladu walbahaar Galin jirtay Rasuulka (Naxariis iyo NabadgaJyo Eebe 

korkiisa ha yeelee) hase yeeshee Dhab ahaan uma Beenayn Isaga ee waxay diidayeen uun Aayaadka Eebe 

iyo Xaqa waxaa jirtay inuu Abu Jahal la Kulmay Nabiga Maalin uuna Gacan qaaday markaas lagu Yidhi 

war ma kaas Leexday yaad gacanqaadi, markaas uu Yidhi : Eebaan ku Dhaartaye waxaan ogahay inuu 

Nabi Yahay, Laakiin Goormaan Cabdi Manaaf u noqonnay Daba gal. 

waxaana jirtay inay Abuu Jahal iyo Abuu Sufyaan iyo Akhnas u kala Dhuumanjireen Dhagaysiga 

Quraanka. Saasaana u Aragtaa say u Khayaamayeen Dadka kale, oo ugu Sheegi jireen Beenta. AJ- 

Ancaam (31-33). 



34. Waxaa Dhab loo Beeniyey Ra- 
suullo kaa Horreeyey waana ku Sam- 
reen wixii lagu Beeniyey waana la Dhi- 
bay intuu uga Yimaaddo Gargaar- 
kannagu wax bedeli Hadalka Eebana ma 
jiro, waxaana ku soo Gaadhay Warkii 
Rasuuladii. 






35. Hadday kugu Waynaatay (Cus- 
laatay) Jeedsigoodu haddaad karto 
inaad god ka Yeelato Dhulka ama Sal- 
laan Samada ood Aayad u keentid (Sa- 
mee) Hadduu Doono Eebana wuxuu 
ku kulmin lahaa hanuunka ee ha ka 
mid noqonin Jaahiliinta. 






© yk&\c£& 



36. Waxaa uun Ajiibi Ogolaan Xaqa 
kuwa Maqli, kuwa Dhintayse waxaa 
soo Bixin Eebe Xaggiisaana loo Celin. 






37. Waxay Dhaheen maxaa loogu soo 
Dejin waayey « Mucjisad » Aayad Xag- 
ga Eebihiis, waxaad Dhahdaa Eebe 



j^.\5 3oj Ji^jo^y^^^J^jJ ty*J 



168 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m 



waa karaa inuu soo 
Badankoodse ma Oga. 



Dejiyo Aayad 



»>'£ 



dy^ii p*)£ss»\ C&J idU J>iO^ 



Aayadahan sida Aayado kale oo ku Badan Quraanka waa Samirsiin Nabiga iyo Calool adkaysiin, 
Wuxuuna Eebe u Yaboohay Gargaar, Saas darteed waa inuu Nabigu iska Fududeeyo Xaalkooda, ILLeen 
Dhulka Intuu Godad ka Jeexdo ama Cirka Sallaan ugu koro uma keeni karo Aayade, Awooddana Eebaa 
iska leh Hadduu Doonana wuxuu Dadka ku Kulmin Hanuunka ee ha ka mid Noqonin Kuwaan wax 
Ogayn Yuu Eebe ku Yidhi, Xaqana waxaa maqla kuwa Qalbigoodu Noolyahay, Gaalo Qalbiga ka 
Dhimatayse wax ma maqlaan, waxaase loo soo Kulmin Qiyaamaha, Waxayna Codsanjireen in Aayad loo 
soo Dejiyo, Eebana wuu Karaa soo Dejinteeda Badankoodse wax ma oga. 

Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi: Wuxuu Jeclaa Nabigu in Dadka Dhammaan Xaqa Rumeeyaan, Eebaase u 
warramay inuu Rumeyn uun Ruuxuu Eebe Doono oo Toosiyo. Al-Ancaam (34-37). 



38. Wax ku Socda Dhulka ama Shim- 
bir ku Duuli Garbihiisa oo Dhan waa 
umado Idinla mid ah, waxba kagama 
aanan tagin Kitaabka, waxaana loo soo 
Kulmin Dadka Xagga Eebahood. 






39. Kuwa Beeniyey Aayadkanaga 
waa DhagaLa'yihiin oo Af la'yihiin 
Mugdibayna ku Suganyihiin, cidduu 
Doono wuu Dhumiyaa Eebe Tuu Doo- 
nana wuxuu Yeelaa Jid Toosan. 

40. Waxaad Dhahdaa Bal ka warrama 
hadduu idiin Yimaaddo Cadaabka 
Eebe ama idiinTimaadda Saacaddu 
(Qiyaame) wax Eebe kasoo hadhay 
Miyaad Baryeysaan haddaad Runshee- 
gaysaan. 









41. Isaga Unbaana Baryeysaan oo 
Faydi waxaad ka baryeysaan hadduu 
Doono waadna Halmaamaysaan wa- 
xaad la Wadaajinaysaan. 









Abuurka Eebe waa Badanyahay, Kitaabkiisana wax kasta oo wax Anfaca wuu ku Sheegay, Cid walbana 
waa la horkeeni Eebe, waxaana Sugnaaday in la Soo Kulmin Xayawaanka oo loo Qisaasi midda Geeska 
leh tii Seenyada ahayd oy Hardiday, Gaalada Xaqa Diidanna waa wax Dhago la'oo Af la'oo Mugdi ku jira, 
Cidduu Doonana Eebe wuu Hanuunin, tuu Doonana wuu Dhumin. Marka Gaalada Cadaaabka Eebe u 
Yimaaddo ama Qiyaamadu waxaan Isaga ahayn ma Baryaan, isaga unbaana Fayda Dhibka Hadduu 
Doono, waana la Halmaami waxa ka soo hadhay oo Adduunka lagu Caabudi Jiray waxna laga dayi Jiray, 
Saasayna Waajib u tahay in Eebe uun la Caabudo, Sharcigiisana la Raaco oo lagu Dhaqmo si Dhab ah, 
ILLeen isagaa Jidkii Liibaanta iyo Guusha ahe, waxa ka soo Hadhayna waa Khasaare. Al-ancaam (38- 
41). 



169 



Suurat Al-Ancaam 



juz' 7 mm 



m 



42. Waxaan u Dirray (Rasuul) Um- 
mado idinka Horreeyey waxaana ku 
qabanay Dhibaato iyo Cudur intay Ba- 
ryaan (Eebe). 

43. Maa Markuu u Yimaaddo Dhib- 
ku ay baryaan (Eebe) Waxaase ingag- 
tay Quluubtoodii wuxuuna u Qurxiyey 
Shaydaan waxay Falayeen. 



44. Markay Halmaameen (Ka Jeedsa- 
deen) wixii lagu Waaniyey Yaan u Fur- 
ray Korkooda irridaha wax Kasta 
Markay ku Farxaan waxaa la Siiyey 
yaan ku qabannaa kado, Markaasay 
ahaadaan kuwo Quusta. 

45. Waxaana la Gooyey Cidhibta 
Qoomkii Dulmiga Falay Mahadna Ee- 
baa iska leh ah Eebaha Caalamka. 



\j \£=a& O^kLiJ \j*^ S^JJ ft?** 






ILaahay Ummado Badan oo hore yuu Nabiyo u Diray, kuna qaban jiray Dhibaato iyo Cudur, si ay Eebe 
u Xusuustaan, waxaase Ingagay Qalbigoodii oo Shaydaan baa wax u Qurxiyey, markay Xaqii ka Jeedsa- 
deenna waxaa loo Furay wax kasta (oo Shuqliya) markay ku Farxaanna waxa la Siiyey waxaan ku 
qabannaa Kado Markaasay quustaan, waxaana la Cidhibtiray Gaaladii Mahadna Eebaa iska leh, waxaa- 
na Habboon in marka Eebe wax ku siiyo aad ku Aqoonsatid oo ku Mahadisid ee ma habboona inaad ku 
Kibirtid ood la Boodboodid. 

Xasan AJ-Basri wuxuu Yidhi : Ciddii Eebe u Waasiciyo Rizqiga oon Ogaan in la Magri, oo la SaSabi waa 
Midaan wax Garad, ahayn. 

Qataadana wuxuu Yidhi: Waxaa la Halaagaa Dadka Markay Kibraan oy Shuqliso Nicmadu oy ku 
Sirmaan Eebe iyo Nicmadiisa waxaana Saas Noqda Cid Xaqa ka Leexatay. Al-Ancaam (42-45). 



46. Waxaad Dhahdaa Bal Warrama 
Hadduu Eebe qabto Maqalkiinna iyo 
Araggiinna oo Daboolo Quluubtiinna 
waa ILaahee ka soo Hadhay Eebe ee 
idiin keeni, Day Sidan u Cel-Celinno 
Aayaadka Markaa say u Jeedsan. 

47. Waxaad Dhahdaa Bal Warrama 
hadduu Idiinku Yimaaddo Cadaabka 
Eebe Kado ama Caddaan miyaa la Ha- 
laagaa waxaan Qoomka Daalimiinta 
Ahayn. 

48. Rasuulada waxaan u Dirraa inay 
Bishaareeyaan oo Digaan, Ciddii Ru- 
maysa Xaqa oo Wanaajiya (Camalka) 
Cabsi iyo Murug midna ma Saarro. 






170 



Suurat Al-Ancaam 



Juz* 7 



»m 



49. Kuwa Beeniyey Aayaadkanaga 
waxaa Taaban Cadaab Faasiq Nima- 
dooda Darteed. 









Hadduu Eebe ka Qaado Ruuxa Nicmada, Maqalka ama Aragga ama Qalbiga Daboolo Cidaan Eebe 
ahayn oo u Keeni karta ma jirto Eebana Xaquu soo Cel-Celiyaa si Loogu Waano Qaato, Gaaladuse way 
ka Jeedsan Xaqa, wax Cadaabka Eebe Celin Karana ma jiro ama Kado ha ku Yimaaddo ama si Cadaana- 
ba, Daalimiinta Umbaana la Halaagi, Rasuuladuna waa Bishaareeyayaal Diga, Ciddii Xaqa Rumaysa oo 
Camalka Wanaajisana Cabsi iyo Murug midna ma Aragto, kuwa Beeniya Aayaadka Eebana waxaa 
Taaban Cadaab Faasiq nimadooda Darteed, Ujeeddaduna waxaa Weeye in Eebe Cid la Wadaagta 
Awoodda ayna jirin, Xaqana uu Caddeeyey, Nabiyana Diray, Xaq Beeniyana uu Halaagi. Al-Ancaam 
(46-49). 



50. Waxaad Dhahdaa Ma Dhahayo 
waxaa Agtayda ah Khasnadaha Eebe, 
waxa Maqanna ma Ogi, mana Dha- 
hayo waxaan ahay Malag, waxaan uun 
Raaci wixii lay waxyoodo waxaad 
dhahdaa ma egyihiin Indhoole iyo Arke 
Miyeydaan Fikirayn. 






&'*r 



51. Ugu dig Quraanka kuwa ka Cab- 
san in loo soo kulmiyo Eebahood iya- 
goon lahayn Sokaydiis Qaraabo iyo 
Shafeece Midna inay Dhawrsadaan 
Darteed. 



52. Hana Eryin kuwa Baryi Eebahood 
aroor iyo Galabba iyagoo dooni Waji- 
giisa waxba kaama saarra Xisaabtooda 
iyana Xisaabtaada Waxba kama Saar- 
ra ood eridid ood ka mid noqotid 
daalimiinta. 










Wuxuu Eebe faray Nabiga inuu u Sheego Dadka inuusan Hananin Khasnadda Eebe, waxa maqanna 
Ogayn, Malagna ahayn, ee uu Raaci uun Xaqa loo Waxyooday, mana Sinna Indhoole iyo wax arke, 
Waana in Wax, la fiiriyo si Xaqa loo Rumeeyo, Quraanka yuuna Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) ugu Digi Jiray dadka ka Cabsan in Eebe loo soo kulmiyo iyagoon Helayn Gargaare iyo 
Shafeece ka soo Hadhay inay Dhawrsadaan, wuxuuna Eebe ka Reebay Nabiga inuu Eryo kuwa Eebe 
Caabudi had iyo Jeer iyagoo Dooni Wajigiisa, ILLeen Xisaabtooda Ma saarra Korkiisee, Xisaabtiisana 
ma Saarra korkoodee, Hadduu Fogeeyana uu Noqon mid Xaqa ka Leexday, Nabiguna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) waa ka Fogyahay inuu Fogeeyo kuwa xaqa Rumeeyey ee waxaa lagu 
Quusin Gaalada Doonaysa inay isku Dayaan inay kala fogeeyaan Nabiga iyo Mu'miniinta, Aayaduna 
waxay soo Degtay Mar Nabiga ay la Joogeen Suhayl, Bilaal iyo Camaar oo Gaaladii Qureesheed ku 
Dhaheen Nabiga ma kuwanaa Eebe naga Doortay, iska Eri aan ku Raacnee. Al-Ancaam (50-52). 



171 



Suurat Al-Ancaam 



juz' 7 mm 



(m 



53. Saasaaan isugu Imtixaanay (Dad- 
ka) Qaarkood Qaarka kale inay Dha- 
haan ma kuwanaa Eebe ku Manaystay 
(Islaamka) Dhexdannada, Miyuusan 
Eebe ahayn kan og kuwa ku Mahdiya. 

54. Markay kuu Yimaadaan kuwa 
Rumeeyey Aayaadkanaga waxaad 
Dhahdaa Nabadgalyo Korkiinna ha 
ahaato, wuxuu Eebe Isasaaray Naxa- 
riis, oo ah Ciddii idinka mid ah oo Fas- 
ha Xumaan isagoo ka Jaahil ah oo Too- 
bad keena oo wanaajiya Eebaa u Dhaa- 
fi una Naxariisan. 

55. Saasaanu u Kala Bixinaa Aayaad- 
ka si ay u Caddaato Jidka Dambii- 
layaasha. 



\ yjQ jj?\'\ W***) l^3>— i^-*> ^~"=>J 



Adduunku waa Guri Imtixaan, Dadkana waa laysku Imtixaanay, siday Gaaladii Qureesheed u Xaqiri 
Jireen, ma kuwanaa Eebe naga Doortay oo Hanuuniyey, Eebaase og Cidda ku Mahdisa, wuxuuna Eebe 
Faray Nabiga in Hadday u Yimaadaan kuwa Xaqa Rumeeyey uu Salaamo, Soona Dhaweeyo, wuxuuna u 
Yaboohay Ciddii Gafta isagoon Ogayn oo Hadddana Toobad keenta Wanaagana Fasha in Eebe u 
Naxariisan una Dambi Dhaafi, Eebana Xaqa wuu qeexay si ay u Cadaato Jidka Dambiilayaashu, 
Gaalada iyo Kuwaan wax kasayn had iyo Jeer waxay Qiimo Dheeraada Siiyaan Xoolaha, Madaxtinima- 
da iyo Caruurta, iyagoo qiyaasi in Cidda wax haysata ay Mudantahay Hanuunka, Taasina waa Fikrad 
Xun oo Khalda, Cidda Xoolaha Haysata kama sareeyso kan Saboolka ah, waxaase lagu kala Sareeyaa 
Akhlaaqda, Wanaag falka, Eebe ka Yaabidda iyo Raacidda Xaqa. Al-Ancaam (53-55). 



56. Waxaad Dhahdaa waxaa layga 
Reebay inaan Caabudo waxaad 
Caabudaysaan oo Eebe ka soo Had- 
hay, waxaad Dhahdaa Raaci maayo 
hawadiinna oon Dhumo markaas No- 
qoninna kuwaan Hanuunsanayn. 

57. Waxaad Dhahdaa waxaan ku Su- 
gnahay Xujo Eebahay waadna Beeni- 
seen Xaqaas, agtayda ma aha waxaad 
Dadajisanaysaan, Xukunkana Eebaa 
iska leh, Xaquuna Xukumi, waana kuu 
Xukunkiisu Khayr Leeyahay. 

58. Waxaad Dhahdaa hadduu Yahay 
agtayda waxaad Dedejisanaysaan (Ci- 
qabta) waxaa la kala Xukumi lahaa 
Dhexdeenna Eebana waa Ogyahay 
Daalimiinta. 



< ^$fe, s '** f st' "* s ** J- >' 'i "* 



172 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



m 



59. Eebe Agtiisa waxaa ah Furaha 
waxa maqan wax og oon isaga ahayna 
ma jiro, wuxuuna Ogyahay waxa Barri- 
ga iyo Badda ku Sugan, wixii Caleena 
oo Dhacdana wuu Ogyahay, Xabbad 
Masaga ah oo Mugdiga Dhulka ku Su- 
gan iyo wixii Qoyan ama Ingagan 
waxay ku Suganyihiin Kitaab Cad. 






Eebaa Mudan Cibaadada, Gaalada Hawadeeda Ciddii Raacdana way Dhumi, Nabiguna wuxuu ku 
Suganyahay Xujo Cad oo Eebe,; Gaaladuna way Beeniyeen Xaqii, Nabigana waxaa Saaran Gaadhsiin, 
Eebaana Xaqa Kala Xukuma, Ciqaabna waxaa hanta Eebe, Isagaana og Daalimiinta, Isagaana og waxa 
ku Maqan,, Barri iyo Badba. Al-Ancaam (56-59). 



60. Eebe waa kan idin Oofsada Ha- 
beenkii ogna waxaad Fashaan Maalin- 
tii Markaasna idin soo Bixiya in la Xu- 
kumo Ajal Magacaaban Xaggiisaana 
laydiin Cehn, markaasuu idiinka war- 
rami waxaad Falaysaan. 



6 1 . Eebe waa kan ka Sarreeya Addoo- 
madiisa, wuxuuna idiin soo Diraa 
ILaaliye markuu u Yimaaddo Midkiin 
Mawdku waxaa Oofsata «Disha» 
Malaa'igtanada mana Gabood Falaan. 

62. Markaasaa loo Celin Dadka Xag- 
ga Sayidkooda Xaqa ah isagaana leh 
Xukunka Dedejiyana Xisaabta. 






Eebe waa kan Dadka Oofsada Habeenkii Markay Hurdaan, ogna waxay Fab" Maalintii, Muddo Maga- 
caabanna Sameeyey, Xagiisaana loo Noqon, ugana warrami waxay Faleen, waana kan wax walba u 
Khushuuco oo ka Sarreeya, Malaa'ig Nafta Qaadana u soo Dira Dadka oon Gabood Falayn, Dadkuna 
Xaggiisa u Noqon, Sayid Xaq ahna ah, Xukunkana iska leh, Xisaabtiisuna Degdegayso. 
waxaa Sugnaatay in Mark a la Dhiman Malaa'igtu u Bishaarayn Nafta Fiican, Canaananna midda Xun, 
Saas Darteed waa in loo Darbado, Eebana la warsado xaq ku Sugnaan iyo Wanaag. Al-Ancaam (60-62). 



63. Waxaad Dhahdaa Yaa idinka ko- 
riya Mugdiga Barriga iyo Badda ood u 
Baridaan Isdullayn iyo Qarsoodi, Idin- 
koo dhihi Hadduu naga koriyo Tan 
waxaan ka mid Noqonaynaa kuwa 
Mahadiya. 






173 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



A *^m 



64. Waxaad Dhahdaa Eebaa idinka 
Koriya Taas iyo Shiddo Kasta, Mar- 
kaasaad u Shariigyeeshaan. 

65. Waxaad Dhahdaa Eebe waa kan 
kara inuu idinku soo Daayo Cadaab 
Korkiinna ama Lugihiinna Hoostooda 
ama idin qaso (idinka yeelo) Kooxo uu 
Dhadhansiiyo Qaarkood qaarka kale 
Dhibkiisa, bal day Sidaan ugu Cadday- 
naynno Aayaadka inay Kasaan. 



*{<•*' *\'\<' r^i' "" 1 f'> l-H^ 1- 



©^^^ciifi 



Eebaa Dadka ka Koriya Mugdiga Barriga iyo Baddaba, oyna Baryaan Dadku inuu ka Koriyo Dhibka, 
Isagaana ka Koriya Dadka Shiddo oo Dhan, haddana ay u Shariigyeeli, karana inuu Cadaab Korka ama 
Hoosta kaga soo Daayo, ama Kooxo is Laaya ka Yeelo, Xaqana Caddeeya si wax loo Fahmo, Rasuul- 
kuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu Yidhi: Waxaan warsaday Eebahay 
Saddex: Waxaan warsaday inuusan Umaddayda ku Halaagin Maanshayn, wuuna i siiyey, waxaana 
Warsaday inuusan Umaddayda ku Halaagin Abaar, wuuna i siiyey, waxaana Warsaday inuusan Dhex- 
dooda Yeelin Dagaal wuuna Ii diiday. Waxaa wariyey Muslim. Al-Ancaam (63-65). 



66. Waxaa Beeniyey (Quraanka) 
Qoomkaagii Isagoo Xaq ah, waxaad 
Dhahdaa kama ahi Korkiinna Wakiil 
(ILaaliye). 

67. War kasta Meel uu ku Sugnaado 
yuu leeyahay Waadna Ogaandoontaan. 

68. Markaad Aragtaan kuwa dhum- 
ban Aayaadkanaga, isaga Jeedso intay 
ka Dhumbadaan Sheeko kale, haddduu 
ku Halmaansiiyo Shaydaanna ha Fad- 
hiyin Xusuusta ka Dib Daalimiinta 
Agtooda. 

69. Kuwa Dhawrsoonna Xisaabtooda 
waxba kaama Saarra Laakiin waa 
Waano inay Dhawrsadaan. 



»}9S » A£\\'\' ' ' > *" fa' \'\' ' 






*>*.'< ' 9 



>yt*ijQA tej^ 9 ) o^==dj 



Quraanka waxaa Beeniyey Gaaladii Makaad isagoo Xaq ah, Nabiguse ILaaliye Qasbi ma ahayn, 
ILLeen wax kastaba waqtibuu Leeyahay la Ogaandoone, waa in Marka lala Kulmo Cid wax ka Sheegi 
Quraanka iyo Xaqa aan lala fadhiisan intay iska Dayso Xaalkaas, hadduu Shaydaan ku Halmaansiiyana 
waa inaan lala sii Fadhiyin Daalimiinta, Ciddii Dhuntana Xil Kaama Saarra Cidda Dhawrsoon, Waxaa- 
se laga Rabaa waano iyo wax u Sheegid uun. 

Aayaduhuna waxay Caddayn in xaqu Muuqdo, Ciddii diida oo Ceebeyn xaqana aan lala Fadhiisan ee 
laga Fogaado, wax Dhib ahna Kaama Saarra Ciddii Diidda Xaqa, Haddaad Dhawrsato ood Eebe ka 
Yaabtid. Al-Ancaam (66-69). 



174 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



ul» 



70. Iskaga tag Kuwa ka Yeeshay Diin- 
tooda Ciyaar iyo Madaddaalo kuna 
Kadsoomay Nolosha Dhaw Xusuusina 
intaan laga Abaalmarinin (Loo Xabi- 
sin) Nafl waxay kasbatay Iyadoon La- 
hayn Eebe ka sokow Wali «Sokeeye» 
iyo Shafeece midna, Hadday isku Fura- 
to Furasho oo Dhanna lagama Qaado, 
Kuwaasu waa kuwa loo Dhiibay (Ha- 
laag) waxay kasbadeen Dartiis, waxay- 
na Mudan Cabbid Kulul iyo Cadaab 
daran, Gaalnimadooda Darteed. 



> „ y 9 "'^[y f>T<<^~> 't 



71. Waxaad Dhahdaa ma waxaan 
Caabudaynaa Eebe ka sokow waxaan 
na Anfacayn nana Dhibayn oo Dib na- 
loo Celin (Gaalnimo) inta Eebe Hanuu- 
niyey ka Dib, Sida kan ay ku Wareeri- 
say (Dhumisay) Shayaadiintu Dhulka 
Isagoo Saaxiibbo ugu Yeedhi Hanuun- 
ka Teh oo ku Leh noo Kaalay, waxaad 
Dhahdaa Hanuunka Eebe unbaa Ha- 
nuun ah, waxaana Nala Faray inaan u 
Hogaansanno Eebaha Caalamka. 



\'} }s ' s s > y y y y -"> % » % *"*. *^ 

>\' S»y ♦Vf'T * * t y ** .* }~y»y *■* 



Ciddii Xaqa ka Jeedsata oo Diintiisa ka Yeesha Ciyaar oo Adduunyada Khaladdo waa in layskaga Tago, 
oon lagu Waqti Seegin, mar haddii loo Caddeeyey Xaqa iyo in Naf walba loo Xidhi Camalkeeda iyadoon 
Sokeeye iyo Shafeece helayn, wax kastooy kasbatay, wax is furasha ahna aan laga aqbalayn, waana kuwa 
loo Ciqaabi Camalkoodii Xumaa Dartiis, Mudanna Cabbid Kulul iyo Cadaab daran, Gaalnimadoodii 
Xumaa Dartiis, Saas darteed waa in Eebe Kaliya la Caabudo, lagana Leexdo Waddada Shaydaanka 
Dadka Baadiyeeya, oo Hanuunka ka Leexiya. Al-Ancaam (70-71). 



72. Oogana Salaadda kana Dhawrsa- 
da Eebe waa kan Xaggiisa laydiin soo 
Kulmine. 



4^i \t£ jfiy>J *3*->\j »^U2a) \ \y*~y^) Jj 






73. Waana kan Eebe u Abuuray Sa- 
mooyinka iyo Dhulka Xaq Maalinta uu 
Dhihi Ahow wuu ahaan (waxaasu) Ha- 
dalkiisu waa Xaq, wuxuuna Leeyahay 
Xukunka Maalinta la Afuufi Suurka, 






175 



Suurat Al-Ancaam 



Juz* 7 



v$& 



^{~&&&lk&Z 



waana Ogyahay wax Maqan (la ar- 
kayn) iyo waxa Joogaba, waana Falsa- 
me Xeel Dheer. 

Waxaa la faray inay Hogaansamaan Oogaanna Salaadda, kana Dhawrsadaan Eebe, ILLeen isagaa 
Xaggiisa loo Kulmine, Eebana waa kan Samooyinka iyo Dhulka Xaq u Abuuray, Wuxuu Amraana Isla 
markaasba ahaan, Hadalkiisuna Xaq Yahay, Xukunkana Iska leeyahay Maalinta Suurka Qiyaame la 
Afuufi, Ogyahayna wax kasta, Falna Sanyahay Ogaanshihiisuna Xeel Dheeryahay. Saas darteed waa in 
loo Darbadaa Maalintaas wayn ee lays Abaal marin, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Israafiil wuxuu Afka Saaray Suurka Wajigiisana wuu Leexiyey Isagoo 
Sugi marka la Fan inuu Afuufo. Waxaa Wariyey (Imaamo Muslim). Al-Ancaam (72-73). 



74. Ka Warran markuu ku Yidhi 
(Nabi) Ibraahim Aabihiis Aazara ma 
waxaad ka Yeelan Sanamyo ILaahyo, 
waxaan kugu Arkaa adiga iyo Qoom- 
kaagaba Baadi Cad. 

75. Saasaan u Tusinnay Ibraahim Xu- 
kunka Samooyinka iyo Dhulka inuu ka 
Mid Noqdo kuwa Yaqiiniya (Xaqa). 

76. Markuu ku Madoobaaday Ha- 
beenku wuxuu Arkay Xiddig Wuxuuna 
Yidhi kani ma Eebahaybaa, markuu 
Dhacay wuxuu Yidhi ma Jecli kuwa 
Dhaca. 

77. Markuu Arkay Dayaxa oo soo 
Muuqda wuxuu yidhi kani ma Eeba- 
haybaa markuu Dhacay wuxuu Yidhi 
Hadduusan I hanuunin Eebahay 
waxaan ka mid Noqon kuwa Dhuma. 

78. Markuu Arkay Qorraxda oo soo 
Muuqata wuxuu Yidhi kani ma Eeba- 
haybaa kanaa wayne, Markay Dhac- 
day wuxuu Yidhi Qoomkayow Bari 
baan ka ahay waxaad la wadaajinay- 
saan (Eebe). 

79. Anugu waxaan u Jeediyey Waji- 
gayga Eebaha Abuuray Samooyinka 
iyo Dhulka anoo Toosan oon ka mid 
ahayn Gaalada. 

Nabi Ibraahim wuxuu u Digay Aabihiis iyo Qoomkiisiiba, wuxuuna ka Reebay inay Caabudaan Sana- 
myo, ILLeen Eebaa Nabi Ibraahim Tusiyey Aayaadkiisa inuu ka mid Noqdo kuwa xaqa Yaqiinsan, 
Wuxuuna Qoomkiisii u Sheegay in Xiddigaha, Dayaxa iyo Qorraxdaba ayan Mudnayn in la Caabudo, ee 
Caabuddidda Xaqa ah Eebe kali ah Mudanyahay, wuxuuna u Caddeeyey Qoomkaas inuu Ban ka yahay 
waxay Caabudi oo Eebe ka soo Hadhay, uuna u Jeedsaday Xagga Eebaha Xaqa ah, ee Abuuray Cirka iyo 
Dhulka, Taasina waxay ina Tusin ku Sugnaanta Xaqa iyo in Qaraabanimadu tahay Islaamnimda iyo 
Diinta, waxa ka soo hadhay uusan wax ahayn, 

Nabi Ibraahimna wuxuu uga Dan lahaa Xiddigaha, Dayaxa iyo Qorraxda inuu tusiyo Gaalada in waxay 
Caabudi uusan wax ka jirin, maxaa yeelay waa wax Doorsoomi oo Dhici oo soo Bixi, mase ahayn Nabi 
Ibraahim mid wax Shakiyey. Al-Ancaam (74-79). 






176 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



>m 



80. Way Ladoodeen Nabi Ibraahim 
Qoomkiisii, Wuxuuna yidhi ma 
waxaad igula Doodaysaan Eebe, Isa- 
goo I hanuuniyey, oonan ka Cabsa- 
nayn waxaad la Wadaajinaysaan, in 
Eebahay wax doono Mooyee, Eebahay 
waa u Waasac (Awoodleeyahay) wax 
kasto Ogaansho, miyeydaan Xusuusa- 
nayn (wax). 

8 1 . Sideen uga Cabsan waxaad la Wa- 
daajiseen, idinkuna aydaan ka Cabsa- 
nayn inaad la Wadaajiseen Eebe 
wuxuusan u soo Dejinin Xujo, ee Laba- 
da Kooxood (Muslimka iyo Gaalada) 
koodee mudan Nabdagalyo Haddaad 
wax Ogtihiin. 

82. Kuwa Xaqa Rumeeyey oon ku 
Dheehin Iimaankooda Dulmi (Gaali- 
mo) kuwaasaa Nabadgalyo u Sugnaa- 
tay Hanuunsanna. 

83. Taasina waa Xujadanadii aan u 
siinnay Ibrahiim Qoomkiisa waxaan 
koryeelaa Darajaadka Ciddaan 
Doonno Eebahaana waa Falsame 
Oge ah. 






llu*^ 







^^3^JL*> 



><'1*- *r <-" ^ ',y-X' (""list' >< > '£.' 



Aayadahan wuxuu Eebe ku Sheegay inay ku Doodeen Nabi Ibraahim iyo Qoomkiisii Xaalka Eebe, una 
Caddeeyey in Eebe Hanuuniyey uuna ka Cabsanayn waxay la Wadaajiyeen Eebe, ILaahayna ogyahay 
wax walba, wuxuuna ku Yidhi Sideen uga Cabsan waxaad la wadaajiseen Eebe Idinkuna aydaan ka 
Cabsanayn inaad Eebe la wadaajiseen wuxuusan Xujo idiinku soo Dejinin, Yaase Mudan Nabadgalyo 
Labadeenna Qolo haddaad wax Garanaysaan, waxaa Mudan Nabadgalyo oo Hanuunsan kuwa Ru- 
meeyey Xaqa oon ku Dheehin Iimaankooda Gaalnimo, Waana Taas Xujaduu Eebe siiyey Nabi Ibraahim, 
wuxuuna koryeelan Darajaadka Cidduu doono waana Falsame oge ah, Taasina waxay Tusin in Cidda 
Xaqa ku Socota mudan yahay Nabadgalyo iyo Hanuun iyo inuusan ka Cabsan waxay ku Cabsi Galin. Al- 
Ancaam (80-83). 



84. Waxaan siinay Isxaaq iyo Yac- 
quub Dhammaana waan Hanuuninay, 
Nabi Nuuxna waan Hanuuninay waqti 
Hore, waxaana ka mid ah Faraciisii 
Nabi Daawuud, Sulaymaan, Ayuub, 
Yuusuf, Muuse iyo Haaruun, Saasaana 
ku Abaal marinaa Samofalayaasha. 

85. Iyo Zakariye, Yaxye, Ciise, 
ILYaas, Dhammaana waxay ahaayeen 
kuwo Suubban, 






*>,H 



j\p£jl J i>%S £fc 3 \iyj3 



177 



Suurat Al-Ancaam 



juz' 7 mm 



m> 



86. Iyo Ismaaciil, Alyasac, Yuunus, 
iyo Luudh, Dhammaana waxaan ka 
Fadilnay Caalamka. 

87. Iyo Aabayaalkood iyo Faracoodii 
iyo Walaalahood waana Dooranay 
waana ku Hanuuninay Jidka Toosan. 

88. Kaasi waa Hanuunkii Eebe 
wuxuuna ku Hanuuniyaa Cidduu Doo- 
no oo ka mid ah Addoomadiisa hadday 
wax la wadaajiyaan Eebana waxaa ka 
Buri waxay Fali Jireen. 

89. Kuwaasu waa kuwaan siinay Ki- 
taabka, Xukunka iyo Nabinimada, 
Hadday ka Gaaloobaanna Kuwaasu 
«Gaalada Makaad» waxaan u 
wakaalanay Qoom aan kaGaaloobayn, 
(Muslimiinta). 

90. Kuwaas (Nabiyada) weeye kuwa 
Eebe hanuuniyey ee Hanuunkooda ku 
dayo, waxaadna Dhahdaa Idima war- 
sanaayo Ujuuro, ee waa uun waanada 
caalamka. 









Halkan wuxuu Eebe ku Sheegi Nicmaduu siiyey Nabiyada Gaar ahaan inuu siiyey Nabi Ibraahim ILmo 
Isagoo wayn, Jidka Toosanna ku Hanuuniyey Dhammaan Nabiyada Doortayna Eebe, Eebana uga 
Digay inay ka Leexdaan Jidka Toosan Haddii kale waxaa Buri Camalkoodii, waxaana Eebe siiyey 
Kutubo Xukun iyo Nabinimo. Hadday Gaaladu Xaqa Diidaanna wuxuu Eebe Leeyahay Dadaan mama 
ka Gaaloobaynin, Wana kuwaa Nabiyaduu Eebe Hanuuniyey ee ha lagu daydo marba hadduu Eebe 
Faray Arrintaas, wax Ujooro ahna Nabigu kama Warsanayo Xaqo Gaadhsiintiisa, ee wa uun waanada 
Caalamka. Al-Ancaam (84-90). 



91. Mayna Waynaynin Eebe 
Waynaantiisa Xaqa ah, Markay Dhe- 
heen Kuma soo Dejin Eebe Dad waxba, 
waxaad Dhahdaa yaa soo Dejiyey Ki- 
taabkii uu la yimid Nabi Muuse Isagoo 
iftiin Hanuunna u ah Dadka ood Yee- 
layseen warqado aad Muujisaan, ood- 
na qarisaan wax Badan, waxaana lay- 
din Baray waxaydaan Aqoonin idinka 
iyo Aabayaalkiin, waxaad Dhahdaa 
Eebaa (soo Dejiyey) markaas isaga teg 
Dhumbashadooda iyagoo Ciyaari. 






178 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



\%& 



92. Kanna waa Kitaab aan soo Deji- 
nay oo Barakaysan, oo Rumayn wixii 
ka Horreeyey iyo inaad ugu Digtid 
Maka iyo Dhinacyadeeda, kuwa Ru- 
mayn Aakhiro waxay Rumeyn Quraan- 
ka Salaaddana way ILaalin. 






Aayaddaan hore wuxuu Eebe ku Sheegi inayan Gaaladu Qaddarinin Eebe Mudnaantiisa, markay Dhe- 
heen wax Kitaab ah Eebe kuma soo Dejinin Cidna, waxaase La waydiiyey yaa soo Dejiyey Tawreeddii 
Nabi Muuse, oy Yuhuuddu Qiraysay oy Qaarna Muujinayeen Qaarna Qarinayeen, lana baray, waxayna 
Aqoon iyaga iyo Aabayaalkood, Kuwaas waa in warkooda layska Dhaafo ha Dabbaasheen Xumaane, 
Kitaabka Quraanka ahna waa Kitaab Barakaysan, oo Rumayn Xaqii ka horreeyey si loogu digo Dadka, 
kuwa Rumeeyey Aakhirana way Rumeen Quraankooda, Salaaddana way ILaalin. 
Nabigana waxaa loo diray Dadkoo Dhan, Quraankuna waa Digniinta Caalamka oo Dhan. Siduu Nabigu 
yidhi (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) waxaa la ii soo Bixiyey Dadka Dhammaantiis. 
Taasina waxay ku Waajibin Dadkoo dhan inay Rumeeyaan oo Raacaan kuna Dhaqmaan Quraanka iyo 
Sunada Nabiga. Al-Ancaam (91-92). 



93. Yaa ka Dambi Badan Cid ku Been 
Abuuratay Eebe ama Yidhi waa Lay 
Waxyooday Isagoon loo Waxyoonin 
Waxba, iyo Ciddii Dhahda waxaan soo 
Dejin waxa Eebe soo Dejiyey oo kale, 
Haddaad Aragto markay Daalimiintu 
Sakaraadka Geerida ku Suganyihiin 
Malaa'igtuna ku Dhihi Iyagoo ku Taa- 
gi Gacmaha Bixiya Naftiinna, Maanta 
waxaa laydinku Abaal marin Cadaab 
Dulli ah, waxaad ku Dhahayseen Eebe 
Xaqdarro ood Ahaydeen kuwo Iska 
Wayneeya Aayaadkiisa (Waxaad arki 
lahayd wax Wayn). 

94. Waxaad Noogu Timaaddeen Kali 
Kali Sidaan idiinku Abuuray Markii 
hore waxaadna kaga Timaaddeen 
waxaan idinku Nicmaynay Gadaas- 
hiinna mana ku Aragno Agtiinna 
Shafeecayaalkiinnii, aad Sheegayseen 
inay Shuruko Yihiin, waxaana Go'ay 
Xidhiidhkiinnii waxaana Dhumay 
waxaad Sheeganeyseen. 










'' '&*&<>•<' Sip's "Z / >> * "<£' 



Cid ka Dulmi Badan ma jirto Ruux ku Been Abuurtay Eebe ama Sheegatay in loo waxyooday Isagoon 
waxba loo waxyoonin, ama Sheegatay inuu soo Dejin waxa Eebe soo Dejiyey oo kale, waxayse Dhabta 
Ogaan marka Sakaraadka Geeridu u Timaaddo, oo Malaa'igtu Garaacdo Iyadoo Canaanan, Cadaabna 
ugu Bishaarayn Xaq darraday ku Hadli jireen iyo Isla waynidoodii Darteed, Cid Kastoo is Qaad qaadda- 
na waxay uun Eebe u Imaan iyadoo Kali ah, sidii markii hore lagu Abuuray, wax Xoolo ahna ayan 
Wadanin, wax u Shafeecana uusan Jirin, uuna Go 'ay Xidhiidhkii iyaga iyo waxay Caabudi Jireen Eebe ka 
Sokow. Al-Ancaam (93-94). 



179 



Suurat Al-Ancaam 



juz' 7 mm 



^nm 



95. Eebaa Jeexa Xabbadda Midhaha 
ah, iyo Timirta, wuxuuna ka soo 
Bixiyaa wax Nool wax dhimaad ah, 
kana soo Bixiyaa wax Dhimaad ah wax 
Nool, Kaasi waa Eebe ee Xaggee lay- 
diinka Iili (Xaqa). 

96. Eebe waa kan Abuuray Iftiinka 
kana Yeelay Habeenka Xasil, Qorrax- 
da iyo Dayaxana Xisaab, Taasina waa 
Maamulka Eebe Adkaada ee og. 

97. Eebe waa kan idiin Yeelay Xiddi- 
go inaad kuToostaan Mugdiga Barriga 
iyo Badda, waxaan u Caddaynay 
Aayaadka Ciddii Garan. 









po>>JL-> 



fiw 



Eebaa wax Walba Ahaysiiyey, Awooddiisaana wax Walba ku Jiraan, Midhaha soo Bixintooda, Abuurid- 

da waxa Nool, Iftiinka, waxaasoo Dhan waxay ku Jiraan Awooddiisa, Habeenkana wuxuu Eebe ka 

Yeelay Xasil, Qorraxda iyo Dayaxana Xisaab. 

Waxaa Ibnu Abii Xaatim Wariyey in Suhayl ay ku Canaanatay Haweenaydiisu soo Jeedid Badani 

Habeenkii, uuna markaas ku Yidhi : Eebe Habeenka Xasilooni yuu ka Yeelay marka Suhayl laga Reebo, 

oo marka Janno la Sheega Bato Jacaylkiisu, marka Naar la sheegana ay Duusho Hurdadiisu. Al-Ancaam 

(95-97). 



98. Eebe waa kan Idinka Abuuray 
Naf kaliya (Nabi Aadam) Jdiinna Yee- 
lay Sugnaansho iyo Hoyosho, waan u 
Caddaynay Aayaadka Ciddii wax kasi. 



99. Eebe waa kan ka soo Dejiya Sa- 
mada Biyo kuna soo Bixinno Doog Ca- 
gaaran oon ka soo Saarro Midho kala 
Koreeya, Timirtana Fiiddeeda waxaa 
ah Laamo Dhow, Beerana (waan ku so 
Bixinaa) oo ah Cinab, Zaytuun, Rum- 
maan (qaar) Isu eg, iyo Qaar aan Isu 
Ekayn, Daya Midhihiisa markuu Mid- 
ho Dhalo iyo Bisaylkiisa Taasina Ca- 
laamaa ugu Sugan Ciddii wax Rumayn. 



100. Waxay u Yeeleen Gaaladu Eebe 
Shurako Jinni ah Isagoo Abuuray 
waxay ku Sheegeen (Been) Eebe Wiilal 






180 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 7 



'M 



iyo Gabdho Iyagoon wax Ogayn, waa 
ka Nasahanyahay Eebe waana ka Sar- 
reeyaa waxay ku Sheegi. 






Eebe waa kan ka Abuuray Dadka Aadam, kuna sugay Uurka Hooyo, iyo Jidhka Ragga, kuna sugay 
Adduunka una Celin Aakhiro, Aayaadkana u Caddeeyey Ciddii wax kasi, Cirkana Roob ka Keenay kuna 
soo Bixiya Khayraad badan oo Lagu Nacfiyo, oo Ciddii Xaqa Rumayn ay ku waano qaadato, Eebahaas 
yey Gaaladu u Yeeleen kuwo la Wadaaga Cibaadada oo Jinni ah, Isagoo Abuuray, waxayna ku Sheegeen 
Carruur lyagoo Jaahiliin ka ah, Eebana waa ka Dheeryahay waxay ku sheegi, waxaana halkan ka 
Muuqda Waynida Awoodda Eebe, Naxariistiisa, Caqli Xumada Gaalada iyo xaq Diidnimadooda. Al- 
Ancaam (98-100). 



101. Eebe waa Kan Abuuray Sa- 
mooyinka iyo Dhulka sideese Ilmo ugu 
ahaan Isagoon Haweenay lahayn wax 
walbana Abuuray wax kastana Og. 



102. Kaasi waa Eebihiin isaga mooyee 
ILaah kale ma jiro wax kastana isagaa 
Abuuray ee Caabuda wax walbana isa- 
gaa u Wakiil ah (ILaaliya). 

103. Ma haleesho Aragti Isagaase Ha- 
leela Aragtida (Wuu arkaa Eebe lamase 
Arko adduunka) Waana wax Oge 
Xeeldheer. 

104. Waxaa idiin Yimid (I din soo 
Gaadhay) Xujooyin Eebihiin ka yimid 
Ciddii Aragta (ku Hanuunta) Naftiisa 
umbuu wax u taray Ciddii ka Indho 
Beeshana Naftiisuu Dhibay, anna ma 
ihi mid idin ILaalin. 

105. Saasaannu u gagadinnaa (Cad- 
daynaa) Aayaadka inay Dhahaan waad 
Akhrisatay iyo Inaan u Caddayno Cid- 
dii wax Garan. 



ff^\ ^ >'\" 9 -\ > 'S y \' 



Eebaa wax walba ahaysiiyey, Cir, Dhul iyo wax kastaba, umana Baahna Carruur iyo Haweeney Illeen 
isagaa wax walba Abuuraye, wax kastana Oge, Tilmaantaas waxaa Mudan Eebe Isaga Mooyee ILaah 
kalana ma jiro, ee ha la Caabudo, waana ILaaliyaha wax kasta, lamana Arko Adduunka Illeen lama 
Awoodee, Isaguse wuu Arkaa waana wax walba Oge, 

Dadkana waxaa Xagga Eebe ka soo Gaadhay Xaq Ciddii ku waano Qaadata waa Isaga, Tii ka Indho 
Beeshana waa Iyada, Nabiguna ILaaliye uma aha, waana loo Caddeeyey Xaqa, waxaase Jira kuwo ku 
Sheegi Nabiga inuu Akhristay Quraanka waase kuwa aan wax Ogayn. Al-Ancaam (101-105). 



181 



Suurat Al-Ancaam 



Juz* 7 



^8S& 



106. Raac Nabiyow waxa lagaaga 
Waxyooday Xagga Eebehaa ILaahay 
mooyee Eebe kalana ma jiro kana Jeed- 
so Mushrikiinta. 



&lti&dJgcy>&fej\Z $ 



Cf-Jo^J 



107. Hadduu doono Eebe mayna la 
Wadaajiyeen kaagamana aanaan Yee- 
lin Ilaaliye Wakiilna kama tihid. 



E3 J~^(*-f^C^£jUaiA>- 



108. Ha Caayina waxay Caabudi oo 
Eebe ka soo Hadhay oo Markaas iyana 
Caayaan Eebe Colnimo iyo Cilmi 
la'aan, Saasaan ugu Qurxinay ummad 
kasto Camalkeeda Xagga Eebe Um- 
bayna Noqoshadoodu tahay wuxuuna 
uga Warrami waxay Fali Jireen. 









Eebe wuxuu u Dardaarmay Rasuulkiisa inuu Raaco waxa Eebe u Waxyooday, Illeen Eebe Mooyee 
ILaah kale ma Jiree, iyo inuu Isaga Jeedsado Gaalada, wax walbana Awoodda Eebe unbuu ku jiraa, 
Nabiguna ILaaliyaha Dadka ma aha. 

Tan kale waa inaan la Caayin waxay Caabudi oo Markaas iyana Eebe u Caayin Colnimo iyo Jaahilnimo, 
Illeen Ummad kastaa waxaa loo Qurxiyey Camalkoodee waxaana loo Celin Xagga Eebahood wuxuuuna 
uga warrami waxay Carnal falayeen, waxaa jirtay Gaaladii Qureesh oy Abiidhaalib u Tageen oo ku 
Dhaheen ha naloo Daayo ILaahyadanada, Anaguna aan u daynno ILaahiisa, Haddii kale waxaan 
Caayaynaa ILaahay Markaasay soo Degtay Aayaddu, Taasina waxay ku Tusin in si Miyir iyo cay la'aan 
Eebe loogu Yeedho Dadka 'ee Canaan, Cay iyo Hadal Adag- wax tarayn. Al-Ancaam (106-108). 



109. Waxay ku Dhaarteen Gaaladii 
Dhaar Adag, Hadday soo Gaadho 
Aayadi inay Rumaynayaan, waxaad 
Dhahdaa Aayaadku waxay Jiraan Eebe 
Agtiisa, Miyeyse Ogyihiin Hadday 
Aayaddu soo Gaadho inayna Ru- 
maynayn. 



E3 O^X*^ 20*Ub{Lg->l 



1 10. Waxaannu Gaddin Quluubtooda 
iyo Araggooda Sidayna u rumayn, 
Markii horaba waxaana ku Daynaynaa 
Iyagoo ku Wareersan Xadgudub- 
kooda. 






182 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



m 



111. Haddaan ku soo Dejinno 
Malaa'ig oo Dadkii Dhintay la Hadlo 
oon wax kasta Hortooda ku soo Kul- 
minno, mayna rumeeyeen in Eebe doo- 
no mooyee, Hase Yeeshee Badankood 
waa Jaahiliin. 






Gaaladu wanaagga kuma Toosaan, waxayna ku Deg degaan Dhaarta Eebe, waxaana Jirtay in Gaaladii 

Makaad ku Dhaaranjireen in Haddii Eebe Mucjisad soo Dejiyo ay Rumayn, Eebaase Awooddaas leh, 

Hadday soo Gaadhana ma Rumaynayaan, Markay Xaqa diideen Yuuna Eebe sii iilay Qalbigooda iyo 

Aragooda, si ay Xumaanta ugu Dhexwareeraan Xaataa Haddii Malaa'ig lagu soo Dejiyo, Dadkii Dhin- 

tayna la Hadlo, wax walbana la horkeeno ma Rumaynayaan Xaqa in Eebe Doono Mooyee, Badankoo- 

duna waa Jaahiliin. 

Taasina waxay ku Tusin Xaqiiqada Gaalada iyo Siday uga soo Hor Jeedaan Wanaagga, 

Ibnu Cab baas wuxuu Yidhi : Markay Gaaladu diideen waxa Eebe soo Dejiyey Qalbigoodu kuma sugnaa- 

nin waxba, wax walbana Waydiideen. Al-Ancaam (109-1 1 1). 



1 12. Saasaan ugu Yeellay Nabi Kasta 
Col Shaydaan Insi iyo Jinniba leh, oo 
Qaarkood qaarka kale u Waxyoon 
(Sheegi) Hadal la Dhoob-Dhoobay 
Dhumin Darteed, Hadduu Eebe Doo- 
nana mayna Faleen ee Iskaga Tag iyaga 
iyo waxay Been-Abuuran. 

1 1 3. Iyo in ay Maqasho Quluubta Ku- 
waan Rumayn Aakhiro, iyo Inay ka 
Raalli Noqdaan, iyo inay Kasbadaan 
waxay Guranayeen. 

114. Ma Diinta Eebe waxaan ahayn 
yaan u Dooni Xaakim Isagoo idiin soo 
Dejiyey Kitaabka oo la Caddeeyey ku- 
waan Siinay Kitaabka waxay Ogyihiin 
in Quraanka laga soo Dejiyey Xagga 
Eebahaa ee ha Noqonin kuwa Shakiya. 

115. Waxay ku Taam Noqotay Kali- 
mooyinka Eebahaa run iyo Caddaalad 
wax Badali Kalimooyinka Eebana ma 
jiro, Eebana waa Maqle og. 

Nabi kasta wuxuu lahaa Col Insi iyo Jinniiba leh, oo wax Isu sheega, Wuxuuna Eebe Faray Nabiga inuu 
Warka Gaalada Iskaga Fogaado, Illeen waxay Maqashaa Quluubta Kuwaan Rumayn Xaqa waxa Xune, 
Eebe waxaan Ahayn ma Mudna in xaakin laga Yeesho, Illeen isagaa soo Dejiyey Kitaabka Quraanka ah 
oo Cad, Yuhuud iyo Nasaarana waa Ogyihiin in Xagga Eebahaa looga soo Dejiyey si Xaqa in la Shakiya- 
na ma Habboona, Sharciga Eebana waa Dhanyahay isagoo Run iyo Caddaalad ah, wax Badali karana 
ma jiro, Eebana waa Maqle Og. 

Saas Darteed waa in Xaqa lagu Toosnaado Shaydaanna laga Digtoonaado Insi iyo Jinba. Waxaa Sugnaa- 
day in Abuukar Warsaday Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) In Dadku Shay- 
daanno leeyahay oo uu Ku Yidhi: Haa. Al-Ancaam (1 12-1 15). 



^jUjft h$fa£ ±$l&£& 
dun ^* ---* *\'\* ~-'\' >»<?\ '-'-38\ 






\^\yx\%:*^& 



183 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



«3» 



116. Haddaad Maqashid waxa Dhul- 
ka ku Sugan Badankooda waxay kaa 
Dhumin Jidka Eebe, mana Raacayaan 
waxaan Malo ahayn waana Beenaa- 
layaal. 

117. Eebahaa yaa og Cidda ka Dhumi 
Jidkiisa, Isagaana og Cidda 
Hanuunsan. 

118. Ee Cuna waxa Magaca Eebe lagu 
Xusay Haddaad Aayaadkiisa 
Rumaynaysaan. 

119. Maxaad la Cuni waydeen waxa 
Magaca Eebe lagu Xusi, Isagoo laydiin 
Caddeeyey waxa Laydinka Reebay 
inaad Dhibbantihiin Mooyee, wax Ba- 
dan waxay ku Dhumin (Dadka) Hawa- 
dooda Cilmi darro, Eebahaana waa 
Ogyahay kuwa Xad-gudba. 



'\\ * --Iff -• x '*^ 1-f£.\' 
-*^£*i ->-H l>* \ '^^?? la? o\j $Jl 



Dadka Badankiisu waxay Dhumiyaan Dadka, waxaan malo iyo Been ahayna ma Raacaan, Eebana waa 

ogyahay Cidda Dhuntay iyo Tan Hanuunsan. 

Tan kale wuxuu Eebe u Banneeyey Dadka Rumeeyey inay Cunaan waxa Magaca Eebe lagu Xusay, 

Illeen Eebaa Caddeeyey waxa la Reebay Haddaan Dhibaato Jirin, Dadka Badankiisuna waxbay 

Dhumiyaan Cilmi Darro, Eebana Isagaa og Cidda Hanuunsan. 

Aayaduhuna waxay Muujin in laga Digtoonaado Xumaan Farayaasha, Xalaashana la Cunno. Xaaraan- 

tana laga Dheeraado. Al-Ancaam (1 16- 1 19). 



120. Ka Taga Dambiga Muuqda iyo 
Kan Qarsoonba, kuwa Kasbada Dam- 
bigana waxaa laga Abaal marin waxay 
Kasbanayeen. 

121. Ha cunina waxaan lagu Xusin 
Magaca Eebe, illeen waa Xumaane, 
Shaydaamaduna waxbay u Sheegaan 
Saaxiibkooda inay idinla murmaan, 
Haddaad Maqashaanna waxaad No- 
qonaysaan Gaalo. 



J^^si? dli^A^ ^^4-^ * Oi J J-li) 



122. Cid mayd ahayd oon noolaynay 
oon u Yeellay Nuur uu ku Dhex socdo 



\' * *\\'V" > £"~'\ : \< "'&'-*{ 



184 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



'ft* 



Dadka ma lamidbaa mid Mugdi ku Su- 
gan oo ka baxayn, Saasaana loogu Qu- 
rxiyey Gaalada waxay Falayeen. 



'*£>< ..#*-* 






Aayadda hore wuxuu Eebe ku faray in Dambiga Dhammaantiis laga Tago, Mid Muuqda iyo mid 

Qarsoonba, Ciddii Dambi kasbatana waa laga Abaal marin wuxuu kasbaday, Dambina waa waxa 

laabtaada kiciya ood Necebtahay in Dadku kugu arko, Siduu Nabigu Yidhi (Naxariis iyo Nabadgalyo 

Eebe Korkiisa ha yeelee). 

Aayadda kalana waxay Reebi in la Cuno waxaan Magaca Eebe lagu Xusin marka la Gawrici, uuna yahay 

Jidka Fiican oo laga Baxo, Illeen Shaydaanka yaa wax u Sheega Saaxiibadiis si ay ugula murmaan 

Muslimiinta, Ciddii warkaas maqaShana oo Raacda waa mid Gaalowday. 

Yuhuudbaa Nabiga ku Tidhi : — ma waxaan Cunaynaa waxaan Dillay Oynaan Cunayn waxa Eebe Dilay, 

Markaasay soo degtay Aayaddu, 

Tan kale waa Tusaale Eebe u Yeelay Cidda Hanuunsan iyo Cidda Dhunsan oo Shabaha Mayd iyo Noole, 

Illeen midina Nuurbuu ku Socdaa midina Mugdi buu ku Suganyahay uusan ka baxayn, Gaalana waxaa 

loo Qurxiyey waxa Xun oy Falayaan, Aayaduhuna waxay Muujin in Xumaanta laga Tago, Xalaashana la 

Cuno, Shaydaankana laga Digtoonaado, Jidka Fiicanna la Qaado. Al-Ancaam (120-122). 



123. Saasaan ugu Yeellay Magaalo 
kasto Dambiilayaal waawayn, inay wax 
ku Dhagraan Dhexdeeda, waxaan Naf- 
tooda ahayna ma Dhagrayaan mase 
oge. 

124. Markay soo Gaadho aayad 
waxay Dhahaan Rumayn maynno inta 
nalooga keeno wixii la siiyey Rasuula- 
dii Eebe, Ilaahay baana og Meejuu Yee- 
li Rasuulnimada, waxaana ku Dhici ku- 
wii Dambaabay Dulli Eebe Agtiisa ah 
iyo Cadaab Daran waxay Dhagrayeen 
Darteed. 

125. Cidduu Eebe Hanuuniyo wuxuu 
u Waasiciyaa Laabtiisa Islaamka, Cid- 
duu Doono inuu Dhumiyana wuxuu ka 
Yeelaa Laabtiisa Cidhiidhi «Dhib» ah 
sidii Isagoo Kori Samada saasuuna u 
Yeelay Eebe Xumaanta korka Kuwaan 
Rumaynin Xaqa. 







^te^i^4^ 



Meel kasta waxaa Jooga Dad Xun oo Fasaad ka Shaqeeya, Dhagarna Maleega, Xaqana Beeniya lyagoo 
Codsan in la Tusiyo Mucjisooyin la mida Kuwii Hore, Awoodda iyo Tasarufkase Eebaa iska leh, 
waxaana ku Dhici Dambiilayaasha Dulli iyo Cadaab Daran Dhagartooda Darteed, Eebana Isagaa og 
Cidduu Dooran iyo Cidduu u waxyoon. Cidduu Eebe hanuun la doono Laabtiisuu u Waasiciyaa Xaqa, 
Ciddii Kalana Laabteeduu Cidhiidhi ka Yeelaa Sidii Ruux Samada u Koraya, Xumaanna waxay ku 
dhantahay Kuwaan Rumaynin Xaqa, 

Nabigana (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) waxaa la warsaday Laabta la Waasiciyey, 
wuxuuna Yidhi: Waa Nuur Eebe ku Tuuro Qalbiga Ruuxa, markaasay Dheheen maxaa lagu garan? 
Markaasuu Yidhi: Aakhiro oo loo Darbado, Adduunyadoon lagu Khaldamin, iyo Darbasho geeri ka 
Hor. Al-Ancaam (123-125). 



185 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



m 



126. Wakaas Jidkii Eebahaa oo Too- 
san Aayaadkana waxaan u Caddaynay 
Ciddii wax Xusuusan. 

127. Waxayna Mudanyihiin Guri Na- 
badgalyo oo Eebahood Agtiisa ah Isa- 
gaana Gargaarahooda ah waxay Ca- 
rnal falayeen Dartiis. 

128. Xusuuso Maalintuu Eebe Kul- 
min Dhammaantood (kuna dhihi) Ku- 
lanka Jinniyow waad badsateen (Baa- 
diyeynta) Insiga waxayna Dhehaan 
Saaxiibadood oo Insiga ah Eebahan- 
now Qaarkanno qaarbuu ku shaqays- 
tay waxaana Gaadhnay Ajashaad (Mu- 
dadaad) noo Samaysay, wuxuuna ku 
yidhi Naarbaa Hoyaadkiina ah idinkoo 
ku Waari Dhexdeeda wuxuu Eebe doo- 
no Mooyee, Eebahaana waa Falsame 
Oge ah. 

129. Saasaana ugu Dirraa Daalimiin- 
ta Qaarkood Qaarka kale waxay 
Kasbanayeen Darteed. 



CZii \ UUa3 JL3U {jlL** (ii>j is^l J^bj 

^i&£jlfc\tetf\^ 



\^j^\j^dj^;&j 



K9o 



j1j>isuj 



Markuu Eebe Sheegay Jidka Kuwa Dhumay yuu Raaciyey Jidka Toosan ee Xaqa ah, waana u Cadyahay 
Ciddii Waantoobi, waxaana kuwaas u sugnaaday Guri Nabadgalyo oo Jannada ah, Illeen Xumaan iyo 
Balaayoo Dhan yey ka nabadgashaye, Eebaana Gargaare u ah Camalkooda Dartiis. Markaasuu Eebe 
Sheegay soo Kulmin Insi iyo Jinniba oy Markaas Sheegi in Midkood kan kale ku Intifaacay intay ka 
Gaadhaan Muddaduu Eebe u Qabtay, Taasoo ah in Insigu magan gali jiray Jinniga, wuxuuse Eebe ku 
Xukumay Naaray ku Waari, wuxuu Eebe Doono Mooyee, waxaana Caadi ah in Daalimiinta Qaarkood 
qaar lagu Diro oo taladiisa uu Gacanta ku dhigo, Taasina waxay ku Tusin in Gaaladu Sokeeye isuyihiin, 
Siduu Yidhi Qataade: Mu'minku waa Sokeeyaha Mu'minka Meelkastooy Joogan, Gaaladuna waa 
Sokeeyaha Gaalka Meel kastooy Joogaan. Al-Ancaam ( 1 26- 1 29). 



130. Jinni iyo Insiyow Miyuuna idiin 
Imaanin Rasuuloo Idinka mid ah oo 
idiinka Warrama Aayaadkayga idiin- 
kana Diga la kulanka Maalintan 
waxayna Dheheen waan ku Marag fur- 
ray Naftanada waxaana Dhagartay 
Nolosha Dhaw, waxayna ku Marag fu- 
reen Naftooda inay gaalo ahaayeen. 

131. Arrintaasna waa Inaan Eebahaa 
halaagin Magaalo Dulmi Dartiis iya- 
doo Dadkeedu halmaansanyihiin (aan 
loo digin). 









Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



tissm 



1 32. Cid kasta Darajooyin yey Leeda- 
hay oo waxay Carnal fashay ah Eeba- 
haana ma ah mid halmaansan waxay 
Carnal Faleen. 

133. Eebahaana waa Hodan Naxriis 
badan, Hadduu Doono wuu idin 
Baabi'in idinkuna Bedali Gadaashiin 
Ciduu Doono siduu idiinka Abuuray 
Faracii Qoom kale. 

134. Waxa laydiin Yaboohi wuu 
Imaan Eebana Ma daalisaan. 



135. Waxaad Dhahdaa Qoomkayow 
ku Carnal Fala Sidiinaas, anna waan 
Carnal faliye, waxaadna Ogaan doon- 
taan Cidday Cidhib Dambe u ahaatee 
mana Liibaano Daalime. 






^: 



^ts^^ifc^ccSi 




^^^^^^Ijllil^ji 






>*< --r ^»^< 






Aayadahana wuxuuEebe ku Sheegey in Qiyaamada la Warsan Gaalada Insi iyo Jinniba inuu u Yimid 
Rasuul u Diga iyo in kale, waxay isku marag fureen inay u Timid, waxaase Khayaantay Adduunyadii, 
waxayna isku marag Fureen inay Gaalo ahaayeen, Eebana ma Halaago Dad uusan u soo Dirin Hanuu- 
niye, Cid walbana waxay mudan Darajo waxay kasbatay, Eebana ma halmaamo waxay Fali Dadku. 
Eebana waa Hodan Naxariista, Cidduu doonana wuu Halaagi oo mid kale ku Badali, wax Eebbe Daalin- 
na ma jiro, Cid walbana ha Fasho waxay Rabto, Daalimna ma Liibaano. Al-Ancaam (130-135). 



1 36. Waxay uga yeeleen Eebe wuxuu 
Abuuray oo Beero iyo Xoola ah qayb, 
waxayna Dheheen kan Eebaa iska leh 
Sheegashadooda kanna waxaa iska leh 
Shurukadanada (Sanamyada) waxa Sa- 
namyadu ma Gaadho Eebe, waxa Ee- 
bana wuxuu Gaadhaa Sanamyadooda 
waxaa Xun waxay Xukumeen. 



\ ^L*t(>* ^ A\>^£5 




^OlJ^^f^J^/4 



^lX^j&k<^&==>&j 



1 37. Saasayna ugu Qurxiyeen in Ba- 
dan oo Gaalada ah Dilidda Caruurtoo- 
da Shurukadoodu, (Shayaadiintu) inay 
Halaagaan kana Khaldaan Diintooda, 
hadduu Eebe Doonana mayna Faleen 



\y-*J}j> jvJb^jrjJ pJbJl^— i^ 




187 



Suurat AJ-Ancaam 



Juz' 8 



m? 



ee Isaga Tag iyaga iyo waxay Been 
Abuuran. 



138. Waxay Dheheen Tan waa Nic- 
mooleey iyo Beer Reeban oosan ka 
Quudanayn Cidaan Doonno Mooyee, 
Sheegashadooda, iyo Nicmoolay la 
Xarrimay Dhabarkeeda (In la rarto) 
iyo Nicmoolay aan Magaca Eebe lagu 
Xusayn, ku Been abuurasho Darteed 
wuxuu ka Abaal marin Eebe waxay 
Been Abuuranayeen. 









Aayadahanna waa Canaan iyo Guulid Gaaladii Qaybisay Xoolaha iyo Beeraha oo Qaarna Eebe ku Sheegay 
Qaarna Sanamyada, hadduu waxa Sanamku ku Darmado Kan kalana ay soo Celinayaan, Hadduu kay 
Eebe ku Sheegeen ku Darmadana Daayaan, waana Xaal Guud ahaan u Xun, waxaa kalooy Sanamyadu u 
Qurxiyeen Gaalada Dilidda Caruurtooda, Iyagoo Xoolana qaar ka reebay inuusan Hilibkooda Cunayn 
cidayna Doonin, Qaarna ay siidaayeen, qaarna aan lagu Gowracayn Magaca Eebe, waxaasuna waa wax 
Eebe ka Abaal marin oo Beena, ku Tusinna Caqli Xumada Gaalada iyo Garasha darridooda. 
*1-Ancaam(136-138). 



139. Waxay Dheheen Gaaladii waxa 
ku Jira Uurka Nicmoolaydan waxay 
Gaar u tahay Raggannaga waxayna ka 
Reebantahay Haweenkannaga, hadday 
Bakhti tahayna way wadaagi wuxuu ka 
Abaal marin Eebe Tilmaantooda, Illeen 
waa Falsame Oge. 

140. Waxaa Dhab u Khasaaray kuwa 
Dilay Caruurtooda Caqli Xumo Dar- 
teed iyo Cilmi la'aan oo Reebay wixii 
Eebe ku Arzuqay Been abuurasho Eebe 
Darteed way Dhumeen mana 
Hanuunsana. 

141. Eebe waa kan soo Bixiyey Beero 
la Dhisay iyo Kuwaan Dhisnayn, iyo 
Timir, iyo Tallad kala Duwanyahay 
Cunidiisu, iyo Saytuun, iyo Rumaan 
isu eg iyo qaaraan isu ekeyn, ka Cuna 
Midhihiisa (Sakada) Maalinta la goyn, 
hana Xad Gudbina Eebe ma Jecla 
kuwa Xadgudbee. 



9 ■*-?? p:TT= ^>- ><*^|>4A**J n-^jy^ 



(X^tKw 



^j£=~* 






~J*J±>*JL>- 






188 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



^Hm 



142. Nicmoolayda waxaa ka mida 
mid la Rarto, iyo mid kuwa yar yara, ka 
Cuna waxa Eebe idinku Arzaaqay hana 
raacina Tallaabooyinka Shaydaanka 
Illeen waa Colkiinna oo Cade. 









Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi : Caanaha waxay u Diidi Jireen Gabdhaha waxayna Siin jireen Wiilasha, 
hadduu Neefka dhaddiga ah Lab Dhalo way Gawrici Jireen, waxayna Siin Jireen Ragga, Hadduu Dhadig 
Yahayna way Dayn Jireen, hadduu Bakhti yahayna way Wadaagi Jireen, Markaasuu Eebe ka Reebay 
Arrintaas, waxaa kale oo uu Yidhi : Haddaad Dooni Inaad Ogaato Jaahilnimadii Carab Akhri waxa ka 
Sarreeya boqol iyo Soddan Suuradda Ancaam. 

Aayadaha kalana wuxuu Eebe ku Sheegay Nicmooyinka iyo Khayraadka Dhulka ka soo Baxa, wuxuuna 
faray in laga Bixiyo Xaqiisa, oon laguna Xad gudbin, Xoolahan waxaa ka mid ah kuwo la Rarto iyo kuwo 
yar yar, waana in Nicmada Eebe si Fiican loo Cunaa oon lana raacin Waddooyinka Shaydaanka [lleen 
waa Colka Dadkee, mana haboona in Nicmada Eebe lagu Kibro ama lagu Xadgudbo. AJ-Ancaam (139- 
142). 



143. Waa Siddeed Nooc Labo Ido ah 
iyo Labo Riyo ah (Lab iyo Dhidig) ma 
Labada Lab yuu Reebay Eebe Mise La- 
bada Dhadig mise waxa Uurka kuwa 
Dhadig ku Jira, noo Warrama cilmi 
haddaad Run Sheegay saan. 






144. Geelana Labo ka mida Lo'dana 
labo dheh ma labada Lab yuu Eebe ree- 
bay mise kuwa Dhadig mise waxa Uur- 
ka kuwa Dhadig ku Jira, mise Marag- 
baad ka ahaydeen markuu idin Faray 
Eebe Sidaas, Yaase ka Dulmi badan 
Cid ku Abuuratay Eebe, inuu Dhumiyo 
Dadka Cilmi Darro, Eebana ma ha- 
nuuniyo Qoom Daalimiina. 



145. Waxaad Dhahdaa kama helayo 
waxa laywaxyooday wax ka Reeban 
Cidda Cuni oon ahayn, Bakhti, Dhiig 
Butaaci, Hilib Doofaar, Illeen waa Ni- 
jaase iyo wax Xun oo lagu Gawracay 
Magaca Eebe waxaan ahayn, Ruuxii 
Baahda Dulmi iyo xadgudub la'aan, 



6U jl^^fj gLl^jJa^T o+*<-2*4iAj£& 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



m 



Eebahaa wuu u Dambi Dhaafi una 
Naxariisan. (hadduu baahidaa u Cuno) 






ayadaha hore waxay Caddayn Jaahilnimadii Carbeed Islaamka ka hor, Markay Xaaraan Yeeleen Xoolaha 
Qaarkood, waxaasi waa Beentooda ay dooni inay Dadka ku Dhumiyaan, Eebana ma toosiyo Daalimiin- 
ta, waxaana jiray nin la Dhihi Jiray Camar Binu Luxyi oo Dadka u Horseeday waxyaalahaas, Dhabtuna 
waa in Xaaraantu tahay Bakhtiga, Dhiig Butaaci, Hilibka Doofaarka, Illeen waa nijaase, iyo wax Xun 
oo lagu Gowracay Waxaan Magaca Eebe ahayn, waxay Diintu u Reebtay waxaasna waa Xigmad wayn, 
oo Qaaraa Muuqdo Qaarna Qarsoonyahay, wax yaalo kalana waa Jiraan. Al-Ancaam (143- 145). 



146. Kuwa Yuhuudda ah waxaan ka 
reebnay wax kastoo Ciddi leh, Lo'da 
iyo Adhigana waxaan ka reebnay Ba- 
ruurtooda, waxay Dhabarka ku qaa- 
daan (Baruurta Dhabarka) mooyee, 
ama Uur ku jirta, ama wixii ku Dhee- 
han Laf, saasaana ku Abaal marinay 
Dulmigooda Dartiis, Runbaana Shee- 
gaynaa. 

147. Hadday ku Beeniyaan waxaad 
dhahdaa Eebihiin waa Naxariis badane 
lagamana Celiyo Ciqaabtiisa qoomka 
Dambiilayaasha ah. 




rt?*^ 






*'% " >' 



Yuhuud way Kibirtay, Markaasaa Eebe ku Ciqaabay inuu ka Xarrimay Hilibka waxa Ciddida leh, sida 
Geela, Gorayada iyo wixii la mida, sidoo kale waxaa laga Xarrimay Baruurta Lo'da iyo Adhiga, waxa 
Dhabarka kaga Yaalla, ama Uur ku jirta ku Sugan ama Laf ku Dheehan Mooyee. 
Saasaana loo Ciqaabaa Ciddii Kibirta, Eebana waa Runle, Haddday Yuhuud iyo Gaaladuna Beeniyaan 
Nabiga, Eebe waa Naxariis badane Ciddii Toobad keenta, Ciqaabtiisana wax ka Celin Dambiilayaasha 
ma jiro, Yuhuudduna wataas Khayaamada iyo Xumaanta la Joogtay, 

Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: Eebe ha Naclado Yuhuud 
wuxuu ka Reebay Baruurta, markaasay Gadeen oo Cuneen lacagtii (Wixii laga Reebay Lacagtiisa). Al- 
Ancaam (146-147). 



148. Waxay Odhan kuwii Gaaloobay 
Hadduu Eebe Doono maanaan Gaa- 
lowneen Anaga iyo Aabayowganno, 
waxna maanaan Xarimneen saasayna u 
Beeniyeen kuwii ka horreeyey intay ka 
Dhadhamiyaan Ciqaabtanada, waxaad 
dhahdaa Agtiinna Cilmi mayahay aad 
noo soo Bixisaan (Muujisaan) waxaan 
malo ahayn ma Raacaysaan waxaadna 
uun tihiin Beenaalayaal, 









190 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



m 



149. Waxaad Dhahdaa Eebaa iska leh 
Xujada Wayn, hadduu doonana wuu 
idin Hanuunin Dhammaan. 



150. Waxaad Dhahdaa keena 
Markhaatigiinna idiin Marag Furi in 
Eebe Reebay kan (aad Reebteen) had- 
day Marag Furaan ha marag furina la 
Jirkooda, hana raacina hawada kuwa 
Beeniyey aayaadkanaga, kuwaan Ru- 
maynin Aakhiro Iyaguna Eebahood 
waxbay la simaan. 






M(ju^r 



"A 



' *' > ' - ' • <5i ' * 1*<1 ^ "si' 



Aayadahan waxay caddayn Muran iyo waxyaalo ay u Xujaysan waxa Xun oy Fali, iyagoo Sheegi in Eebe 
arko oo Raalli ka yahay, waana Xujooyin ay Sheegsheegi oon Qiimo lahayn, waana male iyo Been raac, 
Eebaase iska leh Xujada iyo Xigmada Dhabta ah Cidduu Doonana Hanuunin, wax Marag ah oy u 
hayaan Xaalkaasna ma jiro, waana in laga Digtoonaado hawada kuwa Beeniyey Aayaadka 
Eebe,Kuwaan Aakhiro Rumaynna waxay Eebe la simi waxyaalo kale, cidna Xaq uma leh inay sheegato in 
Xumaantiisa Eebe ka raalli yahay, Maxaayeelay Eebe Caqlibuu siiyey, jidkana wuu u Caddeeyey, saas 
darteed waa in Wanaagga la Raaco Xumaantana laga Leexdo oon sababo loo daydayan, ma jirto sabab 
loo Cuskan Arrintaas, ee waa uun Xumaan iyo Shaydaan. Al-Ancaam ( 1 48- 1 50). 



151. Waxaad Dhahdaa Kaalaya aan 
idiin Akhriyo waxa Eebe idinka ree- 
baye, waa inaydaan wax la Wadaajin, 
Labada waalidna waa inaad u samo 
Fashaan (oydaan Caasiyin) oydaan 
laynna Caruurtiinna Saboolnimo (Baa- 
hi) Anagaa idinka iyo lyagaba Arzaaqi, 
hana u Dhawaanina Xumaanta teeda 
muuqata iyo Teeda Qarsoonba, hana 
dilina Naftii Eebe Reebay in Xaq darro 
lagu Dilo, saasuuna Eebe idin fari inaad 
wax kastaan. 



152. hana u Dhawaanina Xoolaha 
Agoonta si Fiican mooyee intay ka 
Gaadhaan Xoogooda, Dhammays- 
tirana Miisidda iyo Miisaanka, si Cad- 
daalada, laguma kalifo Nafi waxayna 
karin haddaad hadlaysaanna Caddaa- 
lad fala, Qaraababa ha ahaadee, oo- 
fiyana Ballanka Eebe, Sidaasaana Eebe 
idin faray inaad waantoowdaan. 



"*> 



\ >' Z'- <i^> . < K ' 9 K~ *>".>?> 



is* 



191 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



m 



153. Kaasina waa Jidkayga toosan ee 
Raaca, hana Raacina Wadiiqaha oo 
idin la kala Tago (Idinka leexiyo Jidka 
Eebe) Saasaana Eebe idin faray inaad 
Dhawrsataan. 



?> %Kx' -t ~> 



^\L£j£J*^\%>$j 



/*S< ***** \A fT < x -frV 



Ibnu Mascuud wuxuu yidhi : Ciddii Dooni inuu arko dardaarankii Rasuulkii Eebe (Naxariis iyo Nabad- 
galyo Eebe korkiisa ha yeelee) ee korkiisa shabadiisu ku taallay ha Akhriyo Aayadahan. 
Ibnu Cabbaasna Wuxuu yidhi : Suuradda Ancaam waxaa ku sugan Aayado Sugan oo Quraanka hooy u 
ah, wuxuuna, Akhriyey Aayadahan. waxayna ka Digi Aayaduhu Gaalnimo, Waalidka oo la Xumeeyo, 
Caruurtoo Baahi darteed la Laayo, Xumaanta oo loo Dhawaado wax Muuqda iyo wax qarsoon, Naf Xaq 
darra loo dilo, Xoolaha Agoonta oo loogu Dhawaado Xumaan Isagoon Qaangaadhin, Miisidda iyo 
Miisaanka oo la Nusqaamiyo, Caddaalad Xumo, Ballanka Eebe oon la Oofin, Jidka Shaydaanka oo la 
Raaco. waana Aayado la Yaab leh oo Kulmiyey Dardaaran wayn kana Digtay Xumaan Badan, Jidka 
Eebe ee Toosanna waa Jidka Xaqa ah ee Quraanku fari, Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) Wuu Tusiyey Taasoo Caddayn in Jidka Xaqa ah mid kaliya yahay, Waddooyin badan 
oo Shaydaan ugu Yeedhina Jiraan, oy Waajibtahay in laga Digtoonaado. Al-Ancaam (151-153). 



154. Waxaana Siinnay Nabi Muuse 
Kitaabkii (Towreed) Annagoo Dham- 
maystiri waxa wanaagsan, wax walba- 
na Caddayn, Isagoo hanuun iyo Naxa- 
riis ah, inay la kulanka Eebahood 
Rumeeyaan. 






155. Kanna (Quraanku) waa Kitaab 
aan soo Dejinnay oo Barakaysan, ee 
Raaca Dhawrsadana in laydiin Naxa- 
riisto. 



\yu\j oyi~j Is -£jy-*+ *^ j ' V^-t ' -^J 



156. Oydaan Dhihin waxaa uun Ki- 
taab lagu soo Dejiyey Labadii qolo ee 
naga horreeyey,anaguna manaqaanno 
Cilmigoodii. 






157. Ama aydaan dhihin haddii Nala- 
gu soo Dejiyo Kitaab waxaan ahaan la- 
hayn kuwo ka hanuunsan iyaga, waxaa 
idiinka yimid Xujo (Cad) xagga Eebi- 
hiin, iyo Hanuun, iyo Naxariis, cid ka 
dulmi badanna ma jirto mid beenisay 
Aayaadka Eebe oo ka Jeedsatay, 






192 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



$& 



waxaannu ku Abaal marin kuwa ka 
Jeedsada aayaadkanaga Cadaab Xun 
Jeedsigooda dartiis. 






Halkan Eebe wuxuu ku Sheegay Ammaanta Towreed iyo Kitaabka Quraanka ah ee Barakaysan, oy 
waajibtahay in la Raaco, lana Dhawrsado si Naxariista Eebe loo Muto, Aayadaha kalana waxay Cad- 
dayn in Quraanka la soo Dejiyey si aan loo Calaacalin, oon loo Dhihin Kuwii naga Horreeyey waxaa la 
siiyey Kitaab anagana wax ma naqaanno, ama ayna u Dhihin haddii Kitaab nalagu soo Dejiyo anagaa ka 
hanuunsanaan lahayn , markaasuu Eebe u Sheegay in Xujo iyo Hanuun Eebe u Yimid iyo Naxariis cid 
ka Dulmi badanna uusan jirin Ruux beeniyey Aayaadka Eebe oo ka Jeedsaday, waxaana lagu abaal 
marin Kuwaas Cadaab Xun, Jeedsigooda dartiis. Aayaduhuna waxay caddayn inaan Cidna Xujo u 
Haysan Beeninta Xaqa Illeen Kitaab Xaq ah oo wax walba Caddeeyey yaa Eebe u soo Dejiyeye, kaasoo 
Mudan in la Raaco oo lagu Dhaqmo, Looguna Yeedho Wanaagiisa. Al-Ancaam (154-157). 



158. Ma waxay Sugayaan inay Eebe 
iyo Malaa'igta la Kulmaan ama u Yi- 
maaddaan Aayadaha Eebahaa Qaar- 
kood Maalintay u Imaan Aayadaha 
Eebahaa qaarkood wax uma tarto Naf 
rumayn iyadoon horay u Rumayn ama 
aan ku Kasban iimankeeda Khayr, 
waxaad Dhahdaa suga Anaguna waa- 
nu Sugaynaa. 

159. Kuwa ku kala tagay Diintooda 
oo noqday Kooxo, ka mid ma tahid, 
Amarkoodana Eebe umbaa iska leh 
markaasuu uga warrami waxay 
Falayeen. 






LW» 



*£.. 









160. Ciddii la Timaadda Wanaag 
wuxuu mudan Toban la mid ah Ciddii 
la Timaadda Xumaanna waxaa laga 
abaal mariyaa mid la mid ah lamana 
Dulmiyo. 



''^x'A'K&X'^^ 



t s> ><\~>S%"*'v' 



[-?/•• ^A Nil A +i " 11. 



p op^pij^^teyg* &p\ 



Halkan wuxuu Eebe ugu Goodiyi Gaalada Xaqa Beenisay Maalintay la Kulmaan Eebe iyo 
Malaa'igtiisana wax Rumayna oo laga aqbali ma jirto, Haddaan horay xaqa loo Rumeyn, ama Khayr 
horay loo kasban, ha sugeen Gaaladu Muslimiintuna way sugiye, Kuwa ku kala tagay Diintana Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Waxba kama Dhexeeyo, Amarkoodana Eebaa iska 
leh, Aayaduna waxay ka Digi KU kala Tagga diinta iyo Iskhilaafka mar hadduu Xaqu Cadyahay mid 
kaliyana yahay, waana ka Nabiga lagu Khatimay Nabiyadii horana haysteen. 

Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Haddaan Nabiyada nahay 
Diintanadu waa mid kaliye, kala Tag, Iskhilaaf, iyo Kooxo Kooxana ma Oggola Diinta Islaamku, Eebe 
waa Kali Dadkuna wa Addoomadiisa Xaquna waa mid markaas maxaa loo kala Tegi. 
Tan kale Ciddii Wanaag fasha waa loo Toban Laabi, Xumaantuna waa hal kaliya, cid la Dulminna ma 
jirto, Taasina waa Naxariista Eebe iyo Fadligiisa uu u Naxariisan Addoomadiisa Illeen waa Naxariistee. 
Al-Ancaam (158-160). 



193 



Suurat Al-Ancaam 



Juz' 8 



$& 



161. Waxaad Dhahdaa wuxuu Igu 
Hanuuniyey Eebahay Jid Toosan Diin 
Sugan oo Diintii (Nabi) Ibraahim isa- 
goo toosan oon gaalada ka mid ahayn. 






162. Waxaad Dhahdaa Salaaddayda, 
waxaan Gawrici, Noloshayda iyo Gee- 
ridaydaba Eebaa iska leh Eebaha 
Caalamka ah. 

163. Wax la Wadaagana ma jiro, Saa- 
saana lay faray Anigaana ugu horreeya 
Muslimiinta (Ummaddan). 

164. Waxaad Dhahdaa ma wax ilaah 
ka soo hadhay yaan Eebe ka dooni 
(Dhigan) Isagoo ILaahay wax walba 
Eebe u ah, naf kastana waxay kasbato 
waa uun Korkeeda, Nafna Dambi naf 
kale ma Qaaddo, Xagga Eebihiin um- 
baana laydiin Celin, wuxuuna idiinka 
warrami waxaad isku Diidanaydeen. 

165. Eebana waa kan idinka Yeelay 
kuwo Dhulka u Hadhay, Qaarkiinna 
qaar ka sara mariyey Darajooyin, inuu 
idinku Imtixaamo wuxuu idin siiyay, 
Eebana waa Deg degtaa Ciqaabtiisu 
waana Dambi Dhaafe Naxariista. 









(?§} cj^ j^^i^l^iL jS^^ 









Halkanna wuxuu Eebe faray Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu Sheego Inuu 
ku Toosanyahay Diin Fiican oon Qallooc lahayn, oo ah Diintii Nabi Ibraahimkii Toosnaa, iyo 
Salaadda Camalka iyo Gawraca, Noloshooda iyo Geeridoodaba Eebe iska leeyahay ee wax lawadaa- 
gaa uusan Jirin, Nabiguna waa Imaamka Ummaddan iyo Mu'miniinta oo dhan, waxaan Eebe ahaynna 
Eebe lagama Dhigto Illeen isagaa wax walba Eebe u ahe. Naf walbana waxay kasbatay iyadaa ka 
masuula, Nafna Naf kale Dambigeeda ma Qaaddo, Dhammaanna Eebaa loo Noqon, Caddaynna wixii 
laysku Diidanaa, waana kan inaga yeelay kuwa Camira Dhulka oo ku Noolaada, kalana Duway Dadka 
oo ka yeelay mid Cilmi leh, Mid Jaahil ah, mid Xoola leh, mid saboola, Mid Eebe ka Yaabi, mid kale iyo 
wax la mida, Imtixaan Dartiis. Eebana waa Deg degtaa Ciqaabtiisu waana Dambi Dhaafe Naxariista, 
Suuradduna waxay ku dhammaatay Cabsi galin iyo Rajo galin oo ah sida quraanka ku badan, si aan laysu 
Illoobin, ama looga Quusanin Naxariista Eebe. Al-Ancaam (161-165). 




194 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



m 



Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guild iyo mid Gaaraba 
Naxariista. 

1. (Waxay ku Tusin Mucjisada 
Quraanka). 

2. Kani waa Kitaab aannu kuu soo 
Dejinnay ee yeyna Laabtaada Dhibi 
(Cidhiidh) ahaan inaad ugu Digto, 
waana Waanada Mu'miniinta. 

3. Raaca waxa Laydiinka soo Dejiyey 
Xagga Eebe, hana Raacina wax ka soo 
hadhay oo Awliyo ah (Gargaara ah) ya- 
raana intaad Waantoobaysaan. 

4. Badanaa Intaan Magaalo Halaa- 
gnay oo u Timid Ciqaabtanadii iyadoo 
Jiifta (Habeen) ama Qayluushan 
(Maalin). 

5. Baryadoodu (Qayladooduna) mar- 
kuu u Yimid halaagganagu ma ahayn 
waxaan ahayn inay Dhahaan annagaa 
daalimiin ahayn. 

6. Waana Warsanaynaa kuwii loo Di- 
ray (Ummadihii waxay ku Jawaabeen) 
waana warsanaynaa kuwii la Diray 
(Rasuulladii inay Gaadhsiiyeen). 

7. Waana uga Warramaynaa Ogaans- 
ho mana aanaan ka Maqnayn. 



*>» 






IS1*IL*» t li 1 U*s L^SsJii 1 3JS^ ja Sj 



0^j$jfir*$ 



^^[t^jj^^l^^ 



Kitaabka Quraanka ah waa Kitaab Xaq ah oo Nabiga lagu soo Dejiyey, mana aha inuu Cidhiidhi ku galo 
Gaadhsiintiisa, waana Waanada Mu'miniinta, waana in la Raaco Quraankan Eebe soo Dejiyey, mana 
aha in la Raaco Xukun Eebe Xukunkiisa ka soo hadhay, wax waano qaadanna waa yar yahay. 
Imisaa la halaagay Magaalo Goor Habeena ama Maalin, Markaasna ku Qaylyeen inay Daalimiin 
ahaayeen, Eebana wuu warsan Umadaha waxay ugu Jawaabeen Nabiyada, Rasuulladana waxaa la 
warsan inay Gaadhsiiyeen Xaqii, Eebana wax walba waa Ogyahay wax ka Qarsoonna ma jiro Illeen Eebe 
inagama maqnee, Rasuulkana (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: Dham- 
maantiin waxaad tihiin ILaaliye Dhammaantiinna waa laydin warsan. Al-Acraaf (1-7). 



8. Miisaanku waa Xaq Maalintaas 
(Qiyaamada) Cidday Cuslaato Mii- 
saankiisa (Fiican) Kuwaasu waa uun 
kuwa Liibaanay. 






195 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



fiS& 



9. Cidduu Fududaado Miisaankiisu- 
na kuwaasuna waa kuwa Khasaariyey 
Naftooda Dulmigay ku Falayeen 
Aayaadkanaga Dartiis. 

10. Waxaan idin Makaninay Dhulka 
waxaana idiinka Yeellay Meel lagu 
Noolaado, waxaase yar Intaad Shukri- 
yeysaan. 

11. Waan idin Abuurray (Nabi Aa- 
dan) waana idin Suuraynay, markaa- 
saan ku nidhi Malaa'igta u Sujuuda 
(Nabi) Aadam (Salaan) wayna Sujuu- 
deen, Ibliise ma ahayn kuwa Sujuuda. 

12. Wuxuu Yidhi (Eebe) maxaa kaa 
reebay inaad Sujuuddo markaan ku fa- 
ray, wuxuu Yidhi anaa ka Khayr roon, 
waxaad iga Abuurtay Dab isagana 
waxaad ka Abuurtay Dhoobo. 









Eebe waa Caadil, wuxuuna oogi Qiyaamada Miisaan Xaq ah, Ciddii khayrkeedu badnaadana waa 
Liibaantay, tii Khayrkeedu Yaraadana way Khasaartay Isagaana Dulmi falay, markaasuu Eebe Xusuu- 
siyey Addoomadiisa siduu ugu Nicmeeyey, Dhulkana ugu Sugay una Makaniyey, wayse Shukri yaryihiin, 
markaasuu hadana Xusuusiyey siduu u Sharifay Aabahood Nabi Aadam, Malaa'igtana u faray inay 
Qaddariso, wayna Yeeleen oo Faleen wuxuu Eebe faray, Ibliise isagu wuu Diiday inuu wayneeyo Nabi 
Aadam, wuuna Xasday wuxuuna Sheegay inuu isagu ka Fiicanyahay, Illeen Dabbaa laga Abuuray, Nabi 
Aadamna Dhoobee, waana Qiyaas beena oo Xun. 

Cid kastoo Nasab, Dhalasho, iyo Asal si Xun ugu Faanta oo Xaqa ku Diidana Ibliisbaa Bare iyo 
Hogaamiye u ah, Dadkuna waxay ku kala Fiicanyihiin Eebe ka Yaabid, Wanaagga, Sharafta iyo Ak- 
hlaaqda Fiican ee wax tarka ah Mase aha waxaan ahay Hebel. Al-Acraaf (8-12). 



13. Wuxuu Yidhi (Eebe) ka Daga 
Xaggeeda (Jannada) Xaq uma lehid 
inaad isku Dhex Kibriside, Bax waxaad 
ka mid tahay kuwa Dullaysane. 

14. Wuxuu Yidhi ii sug tan iyo Maa- 
linta la soo Bixin. 

15. Wuxuu Yidhi (Eebe) waxaad ka 
mid tahay kuwa la sugi. 






16. Wuxuu Yidhi Ibaadiyeyntaada 
Darteed waxaan u Fadhiisan Jidkaaga 
Toosan (waan Dhumin). 



^c^I^fiii^ ^(SlaV^^ilii jis 



196 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



>.iiS£ 



17. Waxaana kaga iman hortooda, 
Gadaashooda, Midigta iyo Bidixda 
mana helaysid badankooda oo 
Shugriyi. 

18. Wuxuu Yidhi Eebe ka bax Xag- 
geeda adoo Caayan oo la Dheereeyey, 
Ciddii ku raacdana waxaa laga Buuxin 
Jahannamo Dhammaantiin. 






tU H?^&c& 






Eebe wuxuu Amray Ibliis inuu ka Baxo Jannada Eebe agteedajlleen kuma Habboona Eebe agtiisa isku 
Kibrine, wuxuuna faray inuu baxo Isagoo Dullaysan, wuxuuse Eebe Warsaday in la Sugo tan iyo 
Qiyaamada, wuxuuna u Ballanqaaday in la Sugi tan iyo Maalintaas, wuxuuna ku Dhaartay Ibliis inuu 
Dhumiyo Dadka kana Leexiyo Jidka Toosan, Dhan walbana uga imaan, una qurxin adduunka, wuxuuna 
Eebe ugu Jawaabay Bax Adoo Ceeb leh oo Caayan lana Fogeeyey, Jahannamana laydinka Buuxin adiga 
iyo inta ku Raacdaba. 

Ibliisna saasuu Col ugu yahay Dadka ayna Waajibtahay in laga Digtoonaado. Rasuulkuna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Shaydaan wuxuu u Fadhiistay Dadka Jidka wuxuu- 
na ka Reebay Islaamidda. Hijrada, iyo Jahaadka wayna Khilaafeen oo Faleen Khayrkii Ciddii saas 
Yeesha oo si kasta u Dhimata Jannaday Gali. Waxaana wariyey Imaamu Axmed. Al-Acraaf (13-18). 



19. Nabi Aadamow Dega Adiga iyo 
Haweenaydaadu Jannada, kana Cuna 
Meejaad Doontaan, hana u Dhawaani- 
na Geedkan, ood Noqotaan Daalimiin. 

20. Waxaana Waswaasiyey Shaydaan, 
inuu ka Muujiyo Xagooda wixii laga 
Asturay oo Cawradooda ah, wuxuuna 
Yidhi wuxuu idinka Reebay Eebe 
Geedkan inaydaan Noqonin Malaa'ig, 
ama aydaan Waarin. 

21. Wuxuuna ugu Dhaartay inaan 
idiin ahay Naseex. 

22. Wuuna soo Dejiyey Dhagar Dar- 
teed, markay Dhadhamiyeen Geedka 
waxaa u Muuqday Xumaantooda 
waxayna ahaayeen kuwo isku Dhadha- 
jiya Caleenta Jannada waxaana u 
Yeedhay Eebahood Miyaanan idinka 
reebin Geedan, oonan Idinku odhan 
Shaydaanku wuxuu idiin yahay Col 
Cad. 



<lsjjjUl2l ^ Jul) t>Ja l .t.l 1 UjL ^py 

Lii Cj Jo Vjicill Si S tUs jj^jo L^J Ja 



197 



Suurat Al-Acraaf 



juz' 8 mm 



w$& 



23. Waxayna Dheheen Eebow 
waxaan Dulminay Naftanada Haddaa- 
dan noo Dambi Dhaafin oodan noo 
Naxariisanna waxaan ahaanaynaa 
kuwo Khasaaray. 



-JJ 






ILaaheen wuxuu ina Xusuusin siduu ugu Nicmeeyey Aadam iyo Xaawo Janadana u Dejiyey una ban- 
neeyey inay Nicmadeeda Cunaan marka laga Reebo hal Geed, waxaase Xasday Shaydaan, Wuuna 
Khayaamay isagoo u Dhaartay inuu Nasteex u Yahay, markay Geedkii wax ka Cuneenna Darajadii ka 
Dhacday, Cawradiina Muuqatay, Eebana Xusuusiyey inuu Shaydaan uga Digay una Caddeeyey inuu Col 
idiin yahay, markaasay Calaacaleen oo Qirteen Gafkoodii Eebana Naxariis warsadeen, Taasina waxay ku 
Tusin Tabar yarida Dadka iyo Khaldami ogiddiisa, iyo wax badso Jacaylka inkastoo loo Nicmeeyo, iyo 
Colnimada Ibliis iyo Khayaamadiisa, iyo in laga Digtoonaado Cid kasta oo Nasteex iska Dhigi haba 
Dhaartee, Illeen Cid kastoo Dhaaratay Run ma sheegaysee, iyo in Dambigu Ceebta Muujin, Kuna 
Khashifi, waase in Eebe la Magan galo, laguna Xidhnaado. Al-Acraaf (19-23). 



24. Wuxuu Yidhi Eebe ka dega Qaar- 
kiin Qaarbuu Col u yahaye, waxaana 
Dhulka idiinku Sugan Nagaadi iyo 
Raaxo tan iyo Muddo. 




25. Wuxuuna Yidhi Eebe Dhexdii- 
saad ku Noolaanaysaan Dhexdiisaana 
ku Dhimanaysaan Xaggiisaana laydin- 
ka soo Bixin. 






26. Banii Aadamow waxaan idiiin soo 
Dejinay Dhar Astura Xumaantiinna 
(Cawrada) iyo Labbis (Xarago) Dhar- 
ka Dhawrsashada yaase Khayr roon, 
Kaasina waa Aayaadka Eebe inay 
Dadku wax Xusuustaan. 






27. Banii Aadamow Yuusan idin Fid- 
nayn Shaydaan siduu uga soo Bixiyey 
Labadiinii Waalid Jannada, isagoo ka 
siibi Dharkoodii inuu Tusiyo Xumaan- 
tooda (Cawrada) wuu idin Arkaa isaga 
iyo Colkiisu idinkuse ma aragtaan, 



""'k??'*- K'^U^s **' 9 '*?\"\' " 



Suurat Al-Acraaf 



Juz 4 8 



*8M& 



waxaana uga Yeelay Shaydaanka So- 
keeya kuwaan Rumeynin Xaqa. 






Wuxuu faray Eebe inay ka Baxaan Jannada iyagoo qaarkood qaar Col u Yahay, Iyagoo Dhulka ku 
Nagaan tan iyo Muddo, oy kuna Noolaan Dhexdiisa kuna Dhiman lagana soo Bixin, markaasuu Eebe 
uga warramay Dadka wuxuu ugu Nicmeeyey oo Dhar ay isku Asturaana iyo mid Xarrago, waxaase ka 
Khayr roon Dhawrsoonida si ay u Xusuustaan, wuxuuna uga Digay inuu Fidmeeyo Shaydaanku siduu 
Waalidkood Aadam iyo Xaawa uga saaray Janada, isagoo ka Siibay Dharkoodii, waxaana jira inuu 
Shaydaanku u Jeedo Dadka iyaguse ayan arkayn, Shaydaankuna wuxuu Saaxiib la yahay kuwaan Ru- 
maynin Xaqa. Waxayna Aayaduhu Caddayn siduu Shaydaan Dadka Col ugu yahay, iyo inay ka Digtoo- 
naadaan, iyo inay Xusuustaan sida Eebe u Arrad Bixiyey uguna soo Dejiyey Dhar ay isku Asturaan, 
Waxaase Muuqda in Dadka qaarkiis Jecelyahay isqaawinta, sida kuwa Dharka Gaabsaday iyo kuwa 
Xidhay Dharka Khafiifka ah ee aan wax asturayn, Taasoo ku tusin inta Diiday Shukriga Nicmada Eebe. 
Al-Acraaf (24-27). 



28. Markay Falaan Xumaanna waxay 
Dhahaan waxaan ka Hellay Aabayaal- 
kanno Eebaana na faray iyada, waxaad 
Dhahdaa Eebe ma faro Xumaan ma 
waxaad ku Dhahaysaan Eebe waxay- 
daan Ogayne. 






29. Waxaad Dhahdaa wuxuu faraa 
Eebe Cadaaladda iyo inaad u Jeedisaan 
Wajigiinna (Xagiisa) Masaajidkasta 
Agtiisa, baryana idinkoo u kaliyeeli 
Diinta siduu idinku Billaabay Yaad ku 
soo Noqonaysaan. 



Jut pCiy^ !>*-^'J .k u . j) \*%>i/^ J® 



30. Koox wuu Hanuuniyey, Kooxna 
waxaa ku sugnaaday korkooda Baadi, 
maxaayelay waxay ka Yeesheen 
Shayaadiinta Awliyo, waxayna u Ma- 
layn inay hanuunsanyihiin. 






Waxaana wax lala yaaba ah in Markay Gaaladu Xumaan falaan Sheegaan inay Aabayaalkood ka soo 
gaadheen, Eebana faray Sidaas, Eebase ma faro Xumaan, mana haboona in Eebe lagu been abuurto. 
Eebese wuxuu Faraa Cadaaladda, Salaad Dar Eebe ah, waxaana jirta inuu Eebe Dadka u soo Celin siduu 
ku Billaabay, Eebe wuxuu hanuuniyaa qaar, qaarna way dhumaan, Maxaa yeelay Shaydaan yey Sokeeye 
ka Yeesheen Eebe ka sokow iyagoo isu Malayn inay Hanuunsanyihiin, mana habboona in Cidna Xu- 
maanta lagu Raaco ama Aabbo ha ahaado ama Cid kale ha ahaatee, 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuuu Yidhi : Dadow waxaa laydiin 
soo Kulmin Eebe Idinkoo Kaba la', Qaawan, oon Gudnayn, Eebaa Yidhi : Saan ku Billownay yaan ku so 
Celinaynaa (Bukhaari iyo Muslim). Al-Acraaf (28-30). 



199 



Suurat Al-Acraaf 



Juz* 8 



0#5$$& 



3 1 . Banii Aadamow qaata Quruxdiin- 
na (Dharka) Masaajid kasta agtiisa, 
Cuna oo Cabbana hana xad gudbina 
Illeen Eebe ma Jecla kuwa xadgudubee. 

32. Waxaadna Dhahdaa yaa Reebay 
Quruxdii Eebe u soo Bixiyey 
Addoomadiisa, iyo Wanaagga Rizqiga 
ah, waxaad Dhahdaa waxaa iska leh 
kuwa Rumeeyey Nolosha Adduunyo 
Dhexdeeda, Gaarna u tahay Maalinta 
Qiyaame, saasaana ugu Caddaynay 
Aayaadkanaga Ciddii wax Og. 

33. Waxaad dhahdaa wuxuu uun Xar- 
rimay Eebahay waxa Xun kan Muuqda 
iyo ka Qarsoonba, iyo Dambiga, iyo 
Xad Gudub Xaq darro iyo inaad la wa- 
daajisaan Eebe wuxuusan Xujo u soo 
Dejinin, iyo inaad ku Sheegtaan Eebe 
waxaydaan Ogayn « Xaqnimadiisa ». 






Waa in Cawrada la Asturo Marka la Cibaadaysan iyo mar walba, waxna la Cuno lana Cabbo Isagoon la 
Xadgudbayn, Illeen Eebe ma Jecla kuwa Xadgudbee, cid Xarrimi kartana ma jirto Quruxda iyo Wanaaga 
Risqiga ah ee Eebe u soo Saaray Dadka, Wanaaga way mudantahay Mu'miniinta Adduunka, Gaarbayna 
u tahay Qiyaamada Saasuuna Eebe ugu Caddeeyey aayaadkiisa Ciddii wax kasi, Eebe wuxuu Xarrimaa 
Xumaanta mid Muuqata iyo mid qarsoonba iyo Dambiga, iyo Dulmiga Xaq Darro iyo in Eebe lala 
wadaajiyo waxaan Xujo lahayn iyo in Lagu sheego Eebe waxaan loo Cilmi lahayn. Aayaduhuna waxay 
ku Tusin in Wanaagana la falo Xumaantana laga Fogaado. Al-Acraaf (31-33). 



34. Ummadkasta waxaa u sugnaaday 
Ajal (Muddo) markay Timaaddo Ajas- 
huna kama dibmaraan Saacad kamana 
hor maraan. 






35. Banii Aadamow hadday idiin yi- 
maadaan Rasuullo idinka mida oo 
idiinka warrama Aayaadkayga Ciddii- 
se Dhawrsata oo Wanaag Fasha, Cabsi 
ma Saarra mana Walbahaaraan. 






U] 



.r^t^ 



, ^ J> »-" "l ". \ *\' 'J** ss^i s ~J^ss 

5p OJI^MJ 



36. Kuwa Beeniyey Aayaadkanaga oo 
iska Kibriya Xaggeeda kuwaasi waa 
Naarta Ehelkeeda wayna ku Waari. 



Sj S^i p*j\3\d^3 



200 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



m 



37. Yaa ka Dulmi Badan Cid ku 
Abuuratay Eebe Been ama Beenisa 
Aayaadkiisa, kuwaasu waxay Heli 
qaybtoodii loo qoray, markay u Ti- 
maaddo Malaa'igtanada (Mawdka) oo 
Dili waxay ku Dhahaan Aaway waxaad 
Caabudayseen Eebe ka Sokow waxay 
Dhahaan way naga Dhumeen, waxay- 
na ku marag Fureen Naftooda inay 
ahaayeen Gaalo. 






Eebe wuxuu u Yeelay Ummad kasta waqti ayna kana dib Dhacayn kana hor marayn, wuxuuna uga digay 
Khilaafidda Rasuuladiisa, Taasoo ah in Ciddii Dhawrsata oo wanaag fasha ayan Cabsi iyo Murug midna 
arkayn, Ciddiise Beenisa Aayaadka Eebe oo iskibrisana ay Naar gali kuna Waari, cid ka Dulmi badanna 
ma jirto Ruux ku Been abuurtay Eebe ama Beeniyey Aayaadkiisa, wuxuuna la Kulmi Camalkiisii iyo 
wixii loo yaboohay, markay Dhimanna Malaa'igtaa Canaanata oo warsata waxay Caabudi jireen oo 
Eebe ka soo hadhay, waxayna qirtaan Gaalnimadii iyagoo waxay Caabudayeen ka Maqnaaday, Taasna 
waxay Dadka uga digi inay wax Eebe ka soo hadhay wax ka Dayaan. Al-Acraaf (34-37). 



38. Wuxuu Yidhi Eebe la gala Naarta 
Umado hortiin Tegay oo Jinni iyo Insi- 
ba leh, markastooy Umadu Gasho 
waxay Lacnadaa Walaasheed (Saaxiib- 
keed) markay isku haleelaan 
Dhammaantood Dhexdeedana waxay 
ku Dhahdaa Tan dambe wax (Raacda) 
Tan hore la (Raaco) Eebow kuwanaa 
na Dhumiyey ee u Laablaab Cadaab, 
Eebe wuxuu Odhan mid kasta waa loo 
Laablaabi mase Ogidin. 



ftp j£Lo$ JnJj cJuL^ J^J J \5 j& \j* 



39. Waxay ku Odhan Tan hore Tan 
Dambi wax Dheeraada naguma lihidin 
ee Dhadhamiya Cadaabka waxaad 
kasbanayseen Darteed. 



i \1> s->\ JuJ \ \jj J3 J^a3 Ja 



40. Kuwa Beeniyey Aayadkanaga oo 
iska Kibriyey looma Furo Iridaha Sa- 
mada mana Galaan Janada intuu ka 
Galo Riti Irbad Dulkeed Saasaana ku 
abaal marinaa Dambiilayaasha, 






^3 i >4_ 7 >tji 



201 



Suurat Al-Acraaf 



Juz 4 8 



mm 



m 






41. Waxay ku Mudan Jahannamo 
Gogol korkoodana waxaa ahaan Da- 
bool, Saasaana ku Abaal marinnaa 
Daalimiinta. 

Eebe wuxuu ku Odhan Gaalada Maalinta Qiyaame la gala Naarta Umado idinka horreeyey oo Jinni iyo 
Insiba leh, markay Naarta Galaanna inay Isnacladaan, Iyagoo Sheegi inay Dhumiyeen kuwaasu oyna 
warsan Eebe inuu u Laab Laabo Cadaabka, Dhammaantoodse waa loo Laab Laabi Cadaabka, Kan wax 
Dhumiyey iyo Kan La Dhumiyeyba mase, Oga, Calaacal iyo Qaylana wax uma tarto, kuwa Beeniyey 
Aayaadka Eebe oo iska Kibriyeyna Cirka looma Furo Janana ma Galaan inta Riti ka galo Irbad Dul- 
keed, waana Abaalka Dambiilayaasha, Jahannamaana Hoos iyo Korba ka jiri Taasoo ah Abaalka 
Daalimiinta. waxaana ku soo arooray Nafta Fiican iyo Tan Xun Xadiith Dheer oo Sheegi in Tan Fiican 
loo Furi Samada lana soo Dhaweyn, Tan Xunna laga Xidhi Samada iyadoo Suudh Xun leh. Eebaana ka 
Magan gallay Xumaan. Al-Acraaf (38-41). 



42. Kuwa Rumeeyey Xaqa oo Falay 
Carnal Fiican, kuma Mashaqaynno 
Naf waxayna Karin, Kuwaasu waa Ja- 
nada Ehelkeeda wayna ku Dhex waari. 



43. Waxaana ka Siibnaa waxa ku Jira 
Laabtooda oo Xasada, waxaana Da- 
reeri Hoostooda Wabiyadii, waxayna 
Dhahaan Mahad waxaa Mudan Eeba- 
ha Nagu Hanuuniyey Kan (Wanaagga) 
Maanaan hanuuneen haddaan Eebe na 
hanuunin, waxay la Timid Rasuuladii 
Eebaheen Xaq, waxaana loogu Dha- 
waaqay Tiinani waa Jannadii Laydin 
Dhaxalsiiyey Camalkiinna Dartiis. 



<^> ' > ' \' -"ft 






>>•— yj' 



Markuu Eebe Sheegay Kuwii Xumaa wuxuu Raaciyey kuwii Liibaanay, waana kuwa Xaqa Rumeeyey ee 
Carnal Fiican falay, kuwaasoo ku Waari Jannada, oo Wanaag ku Dhanyahay, isagoo laga Daahiriyey 
Xumaan iyo Xasadba, kuna Mahadin Eebahooda Hanuuniyey, Illeen Cidaan Eebe Hanuunin ma 
toosee, waxayna qiri in Rasuuladii Eebe Xaq la Yimaadeen, waxaana loogu Dhawaaqi inay Galaan 
Jannada iyagoo ku Dhaxli Camalkoodii Fiicnaa Dartiis. 

Waxaa Xadiith ku Sugnaaday in markay Mu'miniintu ka Nabadgalaan Naarta lagu Joojin Meel u 
Dhaxaysa Jannada iyo Naarta, markaasaa laysu Qisaasi waxay isku Dulmiyeen Adduunkii, markii la 
Daahiriyo yaa loo Idmi inay Galaan Jannada. Wuxuuna Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) Ku Dhaartay in mid kasta ka Garan Ogyahay Gurigiisa Janada in ka badan kii Addunka. 
Waxaa Wariyey (Bukhaari). Al-Acraaf (42-43). 



44. Waxay u Dhawaaqaan Ehelu Jan- 
nuhu Ehelu Naarka waan hellay wixii 
Eebe Noo Yaboohay si Dhab ah ee 






202 



Suurat Al-Acraaf 



Juz 4 8 



m? 



idinku ma Hesheen wuxuu idiin yaboo- 
hay Eebe si Dhab ah, waxayna Dha- 
haan haa waxaana ka dhawaaqa Dhex- 
dooda mid Dhawaaqa Lacnadda Eebe 
ha ku Dhacdo Daalimiinta. 

45. Ah kuwa ka Celiya Dadka Jidka 
Eebe lana Doona Qallooca, Iyagoo 
Aakhiro ka Gaaloobay. 

46. Dhexdoodana waxaa ahaan Xi- 
jaab Acraafkana (Meel sare) waxaa 
ahaan Dad ku Garan Cid Kasta Calaa- 
maddooda, waxayna u Dhawaaqaan 
Ehelu Jannaha iyagoo ku leh Nabadga- 
lyo Korkiina ha ahaato, mayna galin 
Jannada wayse damci. 

47. Markii loo Jeediyo Wajigooda 
Xagga Ehelu Naarka waxay dhahaaan 
Eebow ha na yeelin la Jirka Daali- 
miinta. 



JgJ Oyi* h>rt *j\*y*--b}J 



Ehelu Jannuhu wuxuu la hadli Ehelu Naarka iyagoo warsanaya inay Heleen wixii Eebe ugu Goodiyey ee 
Ciqaab ahaa, iyaguna way heleen wixii Wanaagahaa Ee Eebe u Yaboohay, Waxayna ugu Jawaabeen 
inay Heleen, markaasaa Dhexdooda lagu Dhawaaqay Lacnadu ha ku Dhacdo Daalimiinta Dadka ka 
leexiya Jidka Eebe oo Qallooca la rabta, Aakharana ka Gaalobay, waxaana u Dhaxeeya Xijaab, Acraaf- 
kana waxaa ah Dad ku garan Cid kasta Calaamaddeeda, waxayna ugu Dhawaaqaan Ehelu Jannaha 
Nabadgalyo korkiinna ha ahaato waana Dad aan wali galin Jannada Doonahayase, haddii loo Jeediyo 
Xagga Ehelu Naarkana waxay dhahaan Eebahanow ha na yeelin la jirka Daalimiinta. 
Aayaduhuna waxay Caddayn sida loo kala Bixi Maalinta Aakharo, Cid walbana ay u heli wuxuu Eebe 
ugu Yaboohay una Carnal falay, wax isku qasanna uusan u jirin, Eebana waa Kariim Caadila Awoodna 
badan (Eebaana Kariima). Al-Acraaf (44-47). 



48. Waxay u Dhawaaqayaan Dadka 
Acraafku Dad ay ku garan Calaama- 
ddooda,waxayna ku Odhan waxba 
idiinma tarin badnaantiinii (Kulan- 
kiinnii) iyo Waxaad isku Kibrinayseen. 

49. Ma kuwanaa kuwaad ku Dhaara- 
teen inaan Eebe Gaadhsiinayn (Sii- 
nayn) Naxariis (Waxaana lagu Odhan) 
Gala Janada idinkoon Cabsi iyo Wal- 
bahaar midna Arkayn. 









s< 



l&^jy* 



50. Waxay u Dhawaaqi Ehelu Naarku 
Ehelu Jannaha (Iyagoo dhihi) Noogu 



\^\Z\0:\c^^0^j^,% 



203 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



$&$& 



soo Deeqa Biyaha ama waxa Eebe idin- 
ku Arzaaqay, waxayna Dhahaan Eebe 
wuu ka Xarrimay Labadaas Gaalada. 



51. Ee ah kuwa ka Yeeshay Diintooda 
Madadalo iyo Ciyaar, oyna Dhagartay 
Nolosha Adduunyo, Maanta wuu ku 
Dayn Naarta siday u Halmaameen la 
Kulanka Maalintan, iyo Diidadooda 
Aayaadkanaga Dartiis. 






<S S"< e 






Waxayna u Dhawaaqaan Dadka Acraafku Dad ay ku Garan Calaamaddooda oy kuna Dhihi waxba 
idiinma tarin waxaad kulminayseen iyo Waxaad kasbanayseen waana kuwaas kuwaad ku Dhaaranayseen 
inuusan Eebe Siinayn Naxariis, waxaana lagu Odhan Gala Janada idinkoon Cabsi iyo Murugo midna 
Arkayn, waana Dadkii Rumeeyey Xaqa, waxaase Dhawaaqay Ehelu Naarkii (Eebaan ka magan galaye) 
iyagoo ku Dhihi Ehelu Jannaha Biyaha wax naga siiya oo noogu Deeqa, iyo waxa Eebe idinku Arzaaqay 
waxayna dhahaan Eebaa ka Xarrimay Gaalada ka Yeeshay Diintooda Madadaalo iyo Ciyaar, oyna 
Dhagartay Nolosha adduunyo, Maalinta Qiyaamana waxaa lagu Dhex dayn Naarta siday u Halmaa- 
meen la Kulanka Maalintaas, Aayaadkana u Diideen. Al-Acraaf (48-51). 



52. Dhab ahaan baannu ugula Nimid 
Kitaab Aannu Caddaynay Annagoo ku 
Cilmi leh, Isagoo Hanuun iyo Naxariis 
u ah Ciddii Rumayn. 

53. Miyey Sugi waxaan ahayn wuxuu 
Sheegi Quraanku, Maalintuu Yimaad- 
do wuxuu Sheegi Quraanku waxay Od- 
han kuwii Horay u Halmaamay (Kuna 
Carnal falin) waxay la Timid Rasuula- 
dii Eebe Xaq, ee majiraa Shufaco ha 
noo Shafeeceene, ama ma nala Celin 
inaan Fallo waxaan ahayn waxaan fali 
jirray, waxay Khasaariyeen Naftooda 
waxaana ka Dhumay waxay been 
abuuran jireen. 

54. Eebihiin waa kan ku Abuuray Sa- 
mooyinka iyo Dhulka Lix Maalmood 
kuna istawooday Carshiga, wuxuuna 
ku Daboolaa Habeenka Maalinta wuu- 
na doonaa Habeenku si Deg dega Qor- 
raxda, Dayaxa iyo Xidigahana waxaa 
loo Sakhiray Amarka Eebe, Eebaana 
Abuuridda iyo Amarkaba iska leh, 



s> * \'>'\<.-: 's' >'\ *c*^ 

iS JUk>P/k> 4l±^a3 <^1£sj (+4r^>- -UJj 






204 



Suurat AI-Acraaf 



Juz* 8 



ii& 



waxaana waynaaday «oo Khayrbatay » 
Eebaha barbaariya Caalamka. 



!^\L?fi\£X;%% 



Eebe wuxuu soo Dejiyey Kitaabka Quraanka ah oo Cad, Wanaagna ku Dhanyahay, Gaalase waxay 
Xaqiiqada Dhabta ah ogaan markuu u Yimaaddo Wuxuu sheegi oo Xaq ah, waxaana Khasaari Ciddii 
iska Nacday oon ku Carnal falin oo iska halmaantay, waxayna ku Calaacali inay Rasuuladii Eebe Xaq ula 
yimaadeen, Yaase u Shafeeci ama u Celin Addunkii si ay Carnal fiican u falaan,. Aayadda kale waxay ka 
wan-ami Awoodda Eebe iyo Siduu u Abuuray Cirka, Dhulka, Qorraxda, Dayaxa, iyo Xidigahaba, uguna 
Sugnaaday Abuuridda iyo amarkuba, waana Eebana wayn ee Khayrka badan Caalamkana Eebe u ah. 
Aayaddana kama Muuqdo wax Eebe Khalqigiisa ku dhaweeya, Jidka Xaqa ah ee Toosanna waa in la 
raaco Jidkii hore ee Suubanaa. 

Wuxuu Yidhi Nucaym Binu Xamaad Sheekhii Bukhaari : Ciddii Eebe u ekaysiisa Dadka wuu Gaaloobay, 
Ciddii Diidda wax Eebe Isku Tilmaamayna wuu Gaaloobay, wuxuu Eebe isku Sheegay ama Rasuulkiisu 
ku Tilmaamay u ekaysiin ma leh, waana in Eebe Xumaan laga Dheereeyo Wanaagna lagu Tilmaamo. Al- 
Acraaf (52-54). 



55. U barya Eebihiin si Khashuuc ah 
iyo Qarsoodi Illen Eebe ma jecla kuwa 
Xad gudbee. 

56. Hana fasaadinina Dhulka inta la 
Wanaajiyey ka dib, Baryana Eebe Cab- 
si iyo Doonidba Naxariista Eebana 
waxay u Dhawdahay kuwa Samaha 
Fala. 

57. Eebe waa kan u dira Dabaysha 
Bishaaro Naxariistiisa (Roobka) hortii- 
sa markay Xambaarto Daruur Culusna 
waxaan u Kaxaynaa Dhul Dhintay 
(Abaar) waxaana ku Dejinaa (Shub- 
naa) Biyaha, waxaana ku soo Bixinaa 
Midho Kasta, saasaana u soo Bixinaa 
wixii Dhintay inaad Xusuusataan. 

58. Dhulka Fiican wuxuu ku soo 
baxaa Doogiisu idinka Eebe, midka 
Xunna waxaan Dhib ahayn kuma soo 
baxo, saasaan ugu Caddaynaa Aayaad- 
ka Ciddii ku Shukrin Eebe. 






•>»> s> s* % '* K •> 






\^l 






Eebe waa in loo Baryaa si Habboon, Dhulka waa in wanaag lagu joogaa oon la fasaadin inta Eebe 
wanaajiyey ka dib, Eebe waa in lagu Xidhnaado Illeen Naxariistiisu waxay u Dhawdahay sama fa- 
layaashee, Wuxuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ku yidhi: Asaxaabta: 
Dadyahow u dhimriya Naftiinna idinku uma Dhawaaqaysaan Eebe Dhaga la' ama Maqane, Eebahaad 
baryeysaan waa Maqle Dhaw. 

Aayadaha kale waxay ka wairami sida Eebe ugu Nicmeeyey Addoomadiisa Roobna ugu keeno, uguna 
Nooleeyo Dhul Dhintay, uguna soo Bixiyo Doog iyo Barwaaqo si ay Calaamo ugu Noqoto Awoodda 
Eebe iyo inuu soo Nooleeyn karo wixii Dhintay, Dadkuna waxay la mid Yihiin Dhulka oo midna 
Khayrbaa ka imaan oo Xaquu Raaci sida Dhul Roob wax ka soo saaray, midna waa Xaqdiide sida Dhul 
Xun oon wax soo Dhalinayn, Taasina Dadkaa loo Caddayn inay wax gartaan. Al-Acraaf (55-58). 



205 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



t£& 



59. Waxaan u Dirray Nabi Nuux 
Qoomkiisii, wuxuuna ku Yidhi Qoom- 
kayow Caabuda Eebe idiinma sugna 
Eebe ka soo hadhaye, anugu waxaan 
idiinka Cabsan Cadaab Maalin Wayn. 

60. Waxay Dheheen Madaxdii Qoom- 
kiisa ka mid ahayd waxaan kugu Ara- 
gnaa Baadi Cad. 

61. Wuxuuna yidhi Qoomkayow Baa- 
di kuma Sugni waxaanse ahay Rasuul 
Eebaha Caalamka. 

62. Waxaana idiin Gaadhsiin Farriin- 
ta Eebahay waana idiin Naseexayn, 
waxaana ka Ogahay Xagga Eebe 
waxaydaan Ogayn. 

63. Ma waxaad la Yaabteen inuu u 
Yimaaddo Nin idinka mida Xuska Ee- 
bihiin si uu idiinku digo iyo inaad 
dhawrsataan laydiinna Naxariisto. 

64. Wayse Beeniyeen waxaana ku ko- 
rinay Nuux iyo intii la jirtay Doontii 
waxaana Maanshaynay kuwii Beeniyey 
Aayaadkanaga, Illeen waxay ahaayeen 
Qoom indhala, (Xaqa arkayn). 



*>".' i^Z J>y. £*-?' 1»>*"1 

Qp Oy*-j >JUJj \yCJl [j ^jxJp^A 



Quraanku wax badan yuu ka warramay Nabi Nuux iyo Nabiyada kalaba, siday Xaqa u Gaadhsiiyeen 

Dadkii iyo siday u Beeniyeen, Iyagoo Nabiyadu Nasteex u ah Qoomkoodii, iyaguna ka Madax adaygi, 

waxaase loo Baahanyahay in lagu Waano qaato, Xaqana la raaco, Maxayse Noqotay Cidhibtii Qoomkii 

Nabi Nuux in la halaago oo Biyo iyo Duufaan lagu Maansheeyo, Nabi Nuux iyo Intii raacdayna ay 

Nabad galaan oo u Hadhaan Dhulkii Iyagoo Doon koray. 

Maxamed Binu Isxaaq wuxuu Yidhi : Nabi Nuux wuxuu la kulmay cid la kulantay ma jirto Nabi la Dilay 

mooyee. 

Ibnu Cabbaasna wuxuu yidhi : Qoomkii Nabi Nuux waa qoomkii ugu horreeyey ee Caabuda Sanam. 

Ujeeddadu waa in Xaqa la Raaco, Xumaantana laga leexdo si loo Liibaano. AJ-Acraaf (59-64). 



65. Waxaan u Dirray Caadna Walaal- 
kood (Nabi) Huud wuxuuna yidhi 
Qoomkayow Caabuda Eebe idiinma 
sugna Eebe ka soo hadhay, Miyeydaan 
Dhawrsanayn. 

66. Waxay Dheheen Madaxdii Gaa- 
lowday oo Qoomkiisa ka mid ah, Ana- 
gu waxaan kugu aragnaa Safaaho (Xu- 
maan) waxaana kuu malaynaynaa 
Beenaalayaasha. 



'M \/J^\*y£S IS \lyb >U Jfrjl 3 ^ 



206 



Suurat Al-Acraaf 



Juz 4 8 



m 



Sidoo kale wuxuu Eebe u diray Caad Nabi Huud, waana Caadkii hore, wuxuuna ku Waaniyey inay Eebe 
kaliya uun Caabudaan, Dhawrsadaanna Illeen Eebe kale ma lehe, Madaxdiise way Gaaloobeen oo 
Diideen Xaqii oo Xumaan iyo Caqli yari ku sheegeen Nabigii, wuxuuse u Sheegay inuusan Caqli Xu- 
mayn, ee uu Yahay Rasuul Eebaha Caalamka, Gaadhsiinna Farriinta Eebe Yahayna Nasteex Aamina, 
oyna habboonayn inay la yaabaan in waxyi lagu soo Dejiyo Nin ka mid ah inuu u Digo, wuxuuna 
Xusuusiyey in Eebe ka Yeelay kuwo ka soo hadhay kana dambeeya Qoomkii Nabi Nuux, Xoogna Eebe u 
Yeelay, oyna Waajibna ku tahay inay Xusuustaan Nicmooyinka Eebe, inay Liibaanaan. Taasina waxay 
ku Tusin inay xaqa iyo Xumaantu Dagaalamaan had iyo jeer, Wanaaguna Hadho Xumaantuna 
Tirtiranto. 
Taasoo Muujin in Xaqa lagu sugnaado, Xumaantana laga Leexdo. Al-Acraaf (65-69). 



67. Wuxuuna yidhi Qoomkayow Sa- 
faaho (Xumaan) imahayso waxaanse 
ahay Rasuul Eebaha Caalamka. 

68. Waxaana idin gaadhsiin Farrinta 
Eebahay waxaana idiin ahay Nasteex 
Aamina. 

69. Ma waxaad la Yaabteen inuu u 
Yimaaddo Xuska Eebihiin Nin idinka 
mid ah inuu idiin Digo, Xusuusta Mar- 
kuu idinka yeelay Eebe kuwa u Hadhay 
(Dhulka) Qoomkii Nabi Nuux ka dib, 
idiinna kordhiyey Xoog, ee Xusuusta 
Nicmada Eebe, waxaad u Dhawdihiin 
inaad Liibaantaane. 



70. Waxay Dheheen ma waxaad noola 
timid inaan Caabudno Eebe Kaliya, 
oon ka Tagno Waxay Caabudayeen 
Aabayaalkanno, noo keen waxaad 
noogu Goodiyeysay Haddaad runle 
tahay. 






7 1 . wuxuu yidhi waxaa idinkaga Dha- 
caya Xagga Eebe Cadaab iyo Cadho 
ma waxaad igula Murmaysaan Maga- 
cyo ood Magacoowdeen idinka iyo 
Aabayaalkiin oon Eebe u soo Dejinin 
Xujo, Suga anna waan idinla Sugiye. 



72. Markaasaan Korinay isaga iyo In- 
tii la jirtay Naxariistanada Darteed, 









207 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



\$& 



waxaana Goynay Cidhibta kuwa Bee- 
niyey Aayaadkanaga, mana ayan Ru- 
mayn (Xaqa). 



jyb l^jljl4\i^J^==>0;jJ^lS 



Nabi Huud iyo Nabiyada kalaba waxay la Yimaadeen in Eebe kaliya la Caabudo, haseyeeshee way la 
Yaabeen Gaaladii Caad, waxayna diideen inay ka tagaan waxay Aabayaalkood Caabudi Jireen, waxaase 
ku Dhacay Ciqaab iyo Cadho Eebe, Illeen Cilmi la'aan yey ku Murmeen Eebe iyo Xaqiiye, waxaana la 
Cidhibtiray intii Beenisay Xaqa ee Gaalada ahayd, Sidii lagu halaagayna waxaa Caddeeyey Aayado kale 
oo badan, oo Tilmaami sidii loo halaagay markay kibreen oo Xaqii Beeniyeen, Taasuna waa u Digid 
Ciddii marta waddadoodii, oo Xaqa ka Madax adaygta, Cid Xoog iyo Tabar ku Faani kartana ma jirto 
Illeen Dad waa Miskiin Tabar yare. Al-Acraaf (70i 72). 



73. Waxaan u Dirray Thamuudna 
Walaalkood Nabi Saalax, wuxuuna 
yidhi Qoomkayow Caabuda Eebe wax 
ka soo hadhay Eebe idiinma sugnee, 
waxaa idiinka timid Xagga Eebe Xujo 
(Cad) Tanna waa Hashii Eebe, waxay- 
na idiin tahay Calaamo, ee iska Daaya 
ha ka Cunto Dhulka Eebe hana ku taa- 
banina Xumaan oo markaas idin qabto 
Cadaab Daran. 

74. Xusuusta markuu idinka yeelay 
(Eebe) kuwo Baddalay Caad kadib idin 
Dajiyeyna Dhulka idinkoo ka Yeelay 
Dooxyaheeda Daaro, ood kana qora- 
naysaan Buuraheeda Guryo Xusuus- 
ta Nicmooyinka hana Fasaadinina 
Dhulka. 

75. Waxayna ku dheheen Madaxdii 
Iskibrisay oo Qoomkiisa ka mida kuwii 
Tabarta yaraa oo Rumeeyey ma 
waxaad Ogtihiin in Saalax laga soo di- 
ray Xagga Eebe, waxayna dheheen An- 
nagu waxa lagu diray waan rumaynay. 

76. Waxayna dheheen kuwii iski- 
briyey annagu waxaad Rumeeyseen 
waan ka Gaaloownay. 



^l^fr-XjoO^ *LiL^£s-L«>- '^jJ^^'^J 






1% 



>' •> 1 » 



£^ »i»<,' 






.i^jH'itUUli 






Reer Thamuud waxay ahaayeen qoom Caraba oo loo soo Diray Nabi Saalax, Wuxuuna Faray inay Eebe 
kaliya Caabudaan una sheegay in Hasha loo soo diray ay Calaamo u tahay, oyna nabadgaliyaan, Xusuus- 
taanna Nicmooyinkii Eebe, Dhulkana ayan Fasaadin, waxaase iskibriyey sidii Caadada ahayd kuwii 
Madaxda ahaa, iyagoo warsan warsi Xun in (Nabi) Saalax laga soo diray, waxayna Caddeeyeen inay 
diideen waxa lagu soo diray Nabi Saalax, Mu'miniintiise waxay Caddeeyeen inay Xaqa Rumeeyeen, Saas 
darteed waa inaan Cidna ismoodin inay iyadu Xaqa ka sarrayso ama Awood leedahay, Illeen Xaqaa 
Mudan in la raacee. Al-Acraaf (73-76). 



208 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 8 



^ii& 



77. Waxayna Dileen Hashii waxayna 
ka Madaxadaygeen amarkii Eebahood, 
waxayna dheheen Saalaxow noo keen 
waxaad noogu Goodiyeeyso haddaad 
tahay mid la soo Diray. 

78. Waxaana qabtay Gariirkii waxay- 
na ahaadeen kuwo, Guryahoodii ku 
Dhintay. 

79. Wuxuuna ka Jeedsaday «Nabi 
Saalax» xaggooda wuxuuna yidhi waan 
idin Gaadhsiiyey Fariintii Eebahay 
waana idiin Naseexeeyey Mase Jeclidiin 
Nasteexa. 






jjjt oil ^jAli J Uj pf^ ci>** 



S^Gy^i^X^ 



Waxay Caddayn Aayaduhu inay Dileen Hashii, inkastoo la Sheegay in Nin kaliya Dilay Haddana waxay 
Aayaddu Sheegtay in Dhammaan wax ka Dileen Illeen Raallibay ka ahaayeen Dilkeedee, waxayna ku 
Dambeeyeen in Dhul gariir lagu halaagay, oy Guryahoodi ku Bakhtiyeen, Nabi Saalaxna wuxuu Sheegay 
inuu ku Dadaalay siday Xaqa u Rumayn lahaayeen uguna Naseexeeyey mase Jeclayn kuwa Naseexeeya. 
Taasina waxay Caddayn in Ciddii Xaqa iyo Naseexada Diida ay la Kulmi Ciqaab iyo Halaag, waxaa kale 
oo ay ku Tusin inay Waajibtahay in Jidka Toosan la Raaco, Xumaantana laga Leexdo. Al-Acraaf (77-79). 



80. Xusuuso Nabi Luudh Markuu ku 
yidhi Qoomkiisii Ma waxaad la imaa- 
naysaan Xumaanta uusan idiinka hor- 
marin Ruux Caalamka ka mid ah. 






8 1 . Idinku waxaad u Tagaysaan Rag- 
ga Hunguriyeeyn Darteed Haweenka 
ka sokow, waxaadse tihiin qoom Xad 
Gudbay. 






82. Waxayna ahayd Jawaabtii qoom- 
kiisa, ka Bixiya Luudh iyo inta Rumay- 
say Magaaladiinna waaba Dad isdaahi- 
rinaye. 






83. Waana Korinay Luudh iyo Ehel- 
kiisa Haweenaydiisii mooyee oo ka mid 
noqotay kuwa halaag ku hadhay. 






209 



Suurat AJ-Acraaf 



Juz' 8 



ul5£ 



84. Waxaana ku soo Daadinay Roob 
(Naareed) bal day siday Noqotay Cid- 
hibtii Dambiilayaasha. 






Qoomkii Nabi Luudhna waxay ahaayeen kuwa Akhlaaq Xun, oo Haweenka ka Leexda oo Ragga aada, 

Markuu ka Waaniyeyna waxay isfareen in Luudh iyo inta Rumaysay laga Bixiyo Magaalada, iyagoo ku 

Caayey inay Yihiin kuwo Nadiifa,Eebaase Halaagay,Nabadna Galiyey Nabi Luudh iyo intii Rumaysay. 

waxaadna halkaas ku aragtaan in marka Akhlaaqdu Xumaato ay Dadka iskaga darman Wanaagga iyo 

Xumaantu. 

Goormayse Nadaafaddu Ceeb noqotay, waana wax la yaab leh in Wanaag laysku Caayo. 

Qataadana wuxuu Yidhi: Way Caayeen Ceeb la'aan. Al-Acraaf (80-84). 



85. Madyanna waxaan u Diray Wa- 
laalkood Nabi Shucayb wuxuuna yidhi 
Qoomkayow Caabuda Eebe idiinma 
sugna Eebe ka soo hadhaye, waxaa 
idiinka Timid Xagga Eebe Xujee 
Dhammaystirana Miisidda iyo Mii- 
saanka, hana ka Nusqaaminina Dadka 
waxooda, hana Fasaadinina Dhulka 
wanaajin kadib, saasaa idiin khayr 
roon haddaad Mu'miniin tihiin. 



86. Hana Fadhiisanina Jid kasta idin- 
koo Goodin oo ka Celin Dadka Jidka 
Eebe Ciddii Rumaysa idinkoo Qallooc la 
dooni, xusuustana markaad yareydeen 
oo Eebe idin badiyey, dayana siday No- 
qotay Cidhibtii Fasaadiyaasha. 



87. Haddayse Koox idinka mida Ru- 
maysay waxa laygu soo Diray Kooxna 
ayna Rumeynin Samra (Suga) inta 
Eebe ka kala Xugmin Dhexdeenna Isa- 
gaa Xaakim Khayr Roon ah. 










'A > >. 







l^Ja>|5 L£=sajS<s yjij*^ 



urq <_>>. 



' JL-Jii) \ XJsls- Clj &CXff 






Waxaa lagu Sheegay Madyan inay ahaayd Meel u Dhaw Magaalada Macaan ee Urdun, wuxuuna ka 
waaniyey Nabi Shucayb inayna Nusqaaminin Miisidda iyo Miisaanidda, Dadkana Khayaamin, Dhulka- 
na ayan Fasaadin Wanaajin kadib, Jidkana ayan Fadhiisan iyagoo Xaqa Dadka ka Celin iyagoo Qallooc 
la raba, iyagoo laga rabo inay Xusuustaan sida Eebe u Badiyey iyagoo yaraa, haddayse Kooxu rumaysay 
Xaqa midna Beenisay ha la sugo inta Eebe ka kala Xukumo illeen isagaa Xaakim khayr Roon ah. 
Waxayna aayaduhu ku Tusin Xumaan falka Qoomkaas, maxayse ka heleen oon ahayn waxa aayaduhu 
Sheegi doonaan oo Ciqaab darana. Al-Acraaf (85-87). 



210 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



oM& 



88. Waxay dheheen Madaxdii Iskibri- 
say oo Qoomkiisii ah waxaannu kaa 
Bixin Shucaybow adiga iyo kuwa ku 
Rumeeyey Magaaladanada ama 
waxaad ku soo Noqon Diintanada, 
wuxuuna yidhi oo haddaan Necebna- 
hayna. 

89. Waxaan ku Been abuuranay Eebe 
hadaan ku noqonno Diintiinna inta 
Eebe naga Koriyey ka dib, Nagumana 
habboona inaan ku Noqonno in Eebe 
Doono Mooyee, Uleen Eebaa Cilmigii- 
su waasac yahaye, waxaana talo Saa- 
rannay Eebe, Eebow Nagu kala Xukun 
Dhexdanada Xaq adaa Xaakim Khayr 
Roon ahe. 






Aayadahan waxay ka warrami waxay la qaabileen Nabi Shuceyb iyo inta la jirtay oo Mu'miniinta ah, 
oyna ugu Gooddiyeen inay ka Eryi Magaaladooda haddayna ku soo Laaban Diinta,ku Noqoshada 
Diintoodana waxay ula Jeedaan Dadkii ka baxay ee Raacay Nabi Shucayb iyo Xaqa Illeen Nabi 
Shucayb marna diintooda ma haysane, ugu Dambayntii way Diideen Mu'miniintii Warkii Gaalada mar 
Hadduu Eebe ka koriyey, waxayna talo saarteen Eebahood kana baryeen inuu si Xaq ah ku kala Xukumo 
iyaga iyo Gaalada Xaqa Diiday, Taasina waxay ku Tusin inay Waajibtahay in Xaqa lagu sugnaado 
laguna Dhaganaado, Eebana la talo saarto isagaa Xaakim Caadil ahe oo cid walba Marin waxay Mudan- 
tahaye. Al-Acraaf (88-89). 



90. Waxayna Dheheen Madaxdii 
Gaalowday oo Qoomkiisii ka mida 
haddaad Raacdaan Shucayb waad 
Khasaarteen. 



G3 ^jj^^^y^l^^ 



91. Waxaase qabtay Gariir waxayna 
ahaayeen kuwo Guryahoodii ku Dhin- 
tay (Iyagoo lagdan). 






92. Kuwii Beeniyey Shucayb waxaad 
Mooddaa inayna ku Nagaanin Magaala- 
daas Dhexdeeda, kuwii Beeniyey Shu- 
caybna iyaga umbaa Khasaaray. 






93. Markaasuu isaga Jeedsaday oo 
yidhi Qoomkayow waan idin Gaadh- 
siiyey Fariintii Eebahay waana idiin 






211 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



lj& 



Naseexeeyey ee sideen ugu walbahaari 
Qoom Gaala ah. 



*1*494*& 



Eebe wuxuu ka Warrami Gaalnimadooda iyo Madax adaygooda iyo waxay Dhexdabaalan oo Baadinimo 
ah, iyagoo isaga Digay Raacidda nabi Shucayb oo ay Khasaare ku Sheegeen, waxaase qabatay Gariir 
waxayna ku Dhinteen Guryahoodii waxaadna moodaa inayna Xaq Diidayaashu ku Nagaanin Halkaan, 
Khasaarana iyaga umbuu ku Dhacay, Nabi Shucaybna wuu Isaga Jeedsaday Isagoo Sheegay inuu 
Gaadhsiiyey Fariintii Eebe una Naseexeeyey uusanna u Murgaynin, Wax loo calaacalana ma aha Cid intii 
Xaqa si Cad loo Gaadhsiiyey looguna Sharaxay Haddana Diidda, Dulmi, Madax adayg, Xaq diiddo iyo 
Dhibid Dadka Toosan iyo Xaqaba. Al-Acraaf (90-93). 



94. Magaalo Kasta oon Nabi u dirraba 
waxaan ku Qabanay Ehelkeeda Cudur- 
ro iyo Dhibaato inay Khushuucaan (oo 
Baryaan Eebe). 

95. Markaasaan u Baddallaa meejii 
Xumaan (Dhibka) Wanaag (Khayr) in- 
tay ka Bataan oy Dhahaan waxaa taab- 
tay Aabayaalkaanno Dhibaato iyo Fa- 
rax, Markaasaan ku Qabannaa kado 
Iyagoon Ogayn. 

96. Hadday Dadka Magaalooyinku 
Rumeeyaan (Xaqa) oo Dhawrsadaan 
waxaan ku Furi lahayn korkooda (Sii 
dayn lahayn) Barakada Samada iyo 
Dhulka, wayse Beeniyeen (Xaqii) Waa- 
na qabanay waxay kasbanayeen 
Dartiis. 

97. Miyey ka aamin Noqdeen Dadka 
Magaaladu inuu u Yimaaddo Dhibka- 
naga Habeenkii iyagoo Hurda. 

98. Miyeyse ka aamin yihiin Dadka 
Magaaladu inuu u Yimaaddo Dhibka- 
nagu Barqinkii iyagoo Ciyaari. 

99. Ma waxay ka aamin Noqdeen 
Dhibka Eebe, cid khasaartay yaa ka aa- 
min Noqota Ciqaabta iyo Dhibka 
Eebe. 



^\^=LA J*(S3Att\j ^ =^A \j~a\J\ 



Adduunku waa Guri Imtixaam, Dadkana waxaa lagu Imtixaamaa Dhib iyo Khayrba inay Xusuustaan 
Eebe, haddii kale wuxuu ku qaban Eebe kado iyagoon Ogayn, Hadduu Dadku toosnaado oo Xaqa Raaco 
wuxuu Eebe ugu Deeqi lahaa Khayr iyo Barwaaqo, waxayse Beeniyeen Xaqii waxaana lagu ciqaabay 
Dambigooda Dartiis, mana haboona in laga aamin noqdo Ciqaabta Eebe Illeen waxaa suurawda in 
Ciqaabta Eebe u Timaaddo Habeen ay Hurdaan ama Maalin ay Ciyaari, Illeen cid Khasaartay umbaa 
ka Aamin Noqota oon Xil iska saarin ka Dhawrsashada Ciqaabta Eebe. 

Waxaana Xadiith ah: Mu'minka Xaalkiisu waa Khayr, hadday Dhib ku dhacdo wuu samraa Khayrna 
wuu u Noqdaa, Hadduu Wanaag helana wuu Mahdiyaa oo Khayr u Noqdaa. Waana in saas loo Gartaa 
Xaalka Eebana lagu Tiirsanaadaa. Al-Acraaf (94-99). 



212 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



H*S& 



100. Miyeyna u Caddaanin kuwa 
Dhaxlaya Dhulka Ehelkiisa (Halaagii- 
sa) ka dib haddaan doono Waan qaban 
lahayn Dambigooda Dartiis, oon Da- 
booli lahayn Quluubtooda oyna wax 
Maqlin. 

101. Taasi waa Magaalooyinkii 
waxaana kaaga qisoonaynaa warkoo- 
dii, waxayna ula timid Rasuuladii Xu- 
jooyin mana ayan Rumayn Beenintoo- 
da darteed horay, saasuuna u Daaba- 
caa Eebe quluubta Gaalada. 



102. Kamaanaan helin badankooda 
Ballan, waxaanse ka hellay badankood 
iyagoo Faasiqiina. 



J^yjo pf\v i <* \ iLijj) o ' Lgijbl 

•'-'\A' 7> f ? • -i 's 1 1< % 'Kit ",r 



Eebe wuxuu halaagaa Ciddii Isla Waynaata oo Xaqa Beenisa, waxaase Habboon in Ciddii Dhaxasha ay 
Waajibtahay inuu Toosnaado oo Hanuunsanaado si ayna ugu Dhicin Ciqaabta Eebe, sidii Qoomkii Nabi 
Nuux, Nabi Huud, Nabi Saalax, Nabi Luudh, iyo Nabi Shucayb, oo Dhammaantood Nabiyadu ula 
Yimaaddeen Xujooyin Cad, Badankooduna Xaqiibay Diideen, waxayna Muteen in la Daabaco Quluub- 
tooda Fasiqiiinna noqdaan, Taasina waxay Caddayn in Xaqa la Raaco, lana digtoonaado, lana 
Toosnaado. Al-Acraaf (100-102). 



103. Markaasaan la Bixinay Nabi 
Muuse Aayaadkanaga Xagga Fircoon 
iyo Qoomkiisii wayna Dulmiyeen (Dii- 
deen) ee day Siday Noqotay Cidhibtii 
Mufsidiinta. 

104. Wuxuuna Yidhi (Nabi) Muuse 
Fircoonow Anagu Rasuul Eebaha Caa- 
lamkaan ahay. 

105. Waxaana Dhab ah inaan Eebe ka 
Sheegayn waxaan Xaq ahayn, waxaana 
idiin la imid Xujo Eebihiin ee u daa Ba- 
nii Israa'iil la Jirkayga. 






*< *»\ >' -if 




filial 



106. Wuxuuna yidhi (Fircoon) had- 
daad la Timid Aayad keen haddaad 
Run Sheegi. 

107. Markaasuu Tuuray Ushiisii mar- 
kaasay soo Baxday iyadoo Mas Cad ah. 






213 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



\m 



1 08 . Wuxuuna Siibay Gacantiisii mar- 
kaasay soo Baxday iyadoo u Cad Dad- 
ka Eegi. 






Nabi Muuse wuxuu Eebe u diray Fircoon iyo Qoomkiisii isagoo Aayado wata, wayse Beeniyeen oo 
diideen, wuxuuna u sheegay Fircoon inuu Rasuul Eebe yahay Dhabna waxaan Xaq ahayn uusan Shee- 
gayn, Xujana uu la yimid uuna warsaday inuu u Daayo Banii Israa'iil, wuxuuse Codsaday Fircoon sidii 
Caadada u ahayd inuu Xujo Keeno hadduu Run Sheegi, wuxuuse u Muujiyey Ushii oo Mas Noqotay iyo 
Gacantiisa oo Cad Cudur la'aan. 
Qisaduna saasay ku socotaa inta laga halaago Fircoon iyo Colkiisii Xumaa. Al-Acraaf (103-108). 



109. Waxay dheheen Madaxdii qoom- 
kii Fircoon ka mida kani waa sixirroow 

aad u yaqaanna. 

110. wuxuuna Dooni inuu idinka 
Bixiyo Dhulkiinna ee Maxaad Faray- 
saan. 

111. waxayna Dheheen dib u Dhig 
(Xaalkiisa) iyo Walaalkiis una dir Ma- 
gaalooyinka kuwo soo kulmiya. 

1 12. oo kuu Keena Sixir badane kasta 
aadna u yaqaanna. 

113. Waxayna u Yimaaddeen Sixir- 
layaashii Fircoon waxayna Dheheen 
Ujuuro maleenahay haddaan annagu 
Adkaanno. 

1 14. Wuxuuna yidhi haa, waxaadna 
noqonaysaan kuwa la soo Dhaweeyo. 

115. Waxayna dheheen Muusow ama 
Tuur ama aan tuurro. 



116. Wuxuuna yidhi Tuura, markay 
Tuureenna waxay Sixreen Indhaha 
Dadka wayna Cabsi galiyeen waxayna 
la yimaadeen Sixir wayn. 






S-fr'x& 



^i < < --*rt" \»*f*\' ~".\{- 



@ii^iii)\^ 






Saasaad u aragtaa markuu Dambiile Fircoon Xaqii Beeniyey inuu Madaxdii Ka ag dhawaydna ay ku 
raaceen Beenintii iyagoo ku sheegi Nabi Muuse inuu Dooni inuu Dadka Dhulka ka Bixiyo Taasoo ay 
rabeen inay Dadka Khaldaan, waxayna Dadkii ku Dheheen wax na fara idinkaa idinka amar qaadanay- 
naaye, waxayna u soo Jeediyeen in la sugo Muuse iyo Walaalkii,Dadka la soo kulmiyo Cid kastoo Sixir 
Taqaanna Timaaddo, wayna u Yimaaddeen Fircoon Iyagoo warsan Ujuuro hadday Adkaadaan, wuxuu- 
na ugu yaboohay Ujuuro iyo waliba u Dhawaansho, waxayna Tuureen wax ay Indhaha Dadka ku Sixreen 
kuna Cabsi galiyeen oo wayn. Taasina waxay ku Tusin Xaalkii Fircoon iyo Colkiisii ee Xumaa 
Khaldanaana. Al-Acraaf ( 1 09- 1 1 6). 



214 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



u*8£ 



117. Waxaana u Waxyoonay (Nabi) 
Muuse Tuur Ushaada, waxayna soo 
Baxday inay Cunto waxay Dhoob- 
dhoobeen. 

118. Waxaana Sugnaaday Xaqii 
waxaana Buray waxay Falayeen. 

1 1 9. Waxaana lagaga Adkaaday Gaa- 
ladii halkaas, waxayna noqdeen iyagoo 
Dullaysan. 

120. Waxaana loo riday Sixirlayaashii 
Sujuud. 

121. Waxayna Dheheen waxaan Ru- 
meynay Eebaha Caalamka. 

122. Eebaha Muuse iyo Haaruun. 

123. Wuxuuna yidhi Fircoon Miyaad 
rumeyseen Muuse, Idan ka hor, Arrin- 
tani waa Dhagar aad ku Dhagarteen 
Magaalada si aad uga Bixisaan Xaggee- 
da Dadkeeda, waad ogaan doontaan. 

124. Waxaan u gooyn Gacmihiinna 
iyo Lugahiinna isdhaaf waana idin 
Wadhi Dhamaantiin. 

125. Waxayna Dheheen Xagga Eeba- 
hanaa u Noqonaynaa. 

1 26. Waxaad nagu nacayso oon ahayn 
inaan Rumaynay Aayaadka Eebahan- 
no ma jiro, markay noo Timid, Eebow 
samir naga Buuxi na dilna anagoo 
Muslimiina. 






© Oj^Jt>y*«l>J 







poj^iijjiGrQt 






Waxaa Sugnaaday Xaqii Xumaantiina waa Burtay, Gaaladiina waa laga Adkaaday iyagoo Dullaysan, 
Sixirlayaashiina way Rumeeyeen Xaqii, wuxuuse ku Guul guulay Fircoon Arrintaas, wuxuuna sheegay 
inay rumeeyeen Xaqa Isagoon u idmin, wuxuuna ugu goodiyey inuu Ciqaabi oo Gooyn Gacmaha iyo 
Lugaha, Wadhina, wayse Calool adaygeen Eebana warsadeen Samir iyo Adkaysi Illeen waxaan Xaqa 
Rumayntiisa ahayn Fircoon kuma Nicine, Kuna oofsado Eebe iyagoo Muslimiina. 
Waana kaas Xaqa Xumaan Waligeed, waana kaas Fircoon iyo Isla waynidiisii, waana kaas Xaq oo lagu 
sugnaado iyo Rumayn aayaadkiisa Dhaba. Al-Acraaf (117-126). 



127. Waxay Dheheen Madaxdii oo 
Qoonkii Fircoona ma ku Dayn Muuse 
iyo Qoomkiisa inay Fasaadiyaan Dhul- 
ka inuu ku daayo adiyo Cibaadadaada 






215 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



\m 



(iyo ILaahyadaada). wuxuuna yidhi 
waxaannu Dili Wiilashooda waxaannu 
dayn Gabdhahooda anagaana ka sar- 
rayna oo Dullayn. 

128. Muusana wuxuu ku yidhi Qoom- 
kiisa Kaalmaysta Eebe, samrana Dhul- 
ka Eebaa iska leh wuxuuna dhaxalsiin 
Cidduu doono oo addoomadiisa ka 
mida, Cidhibta (Fiicanna) waxaa iska 
leh kuwa Dhawrsada. 

129. Waxayna ku dhaheen waa nala 
Dhibay ka hor Imaatinkaaga iyo ka dib 
Imaatinkaaga, wuxuuna (Nabi Muuse) 
ku Yidhi waxay u Dhawdahay in Eebi- 
hiin halaago Cadawgiinna oo Dhulka 
idinku reebo si uu u Eego waxaad 
Fashaan. 



,/,//.; "?'.*>-' ^*^ 






Madaxdii Xumayd ee Fircoon ka ag Dhawayd waxay Fircoon u Jeediyeen arrin ah ma waxaad dayn 
Muuse iyo Qoomkiisa inay Fasaadiyaan Dhulka adna ay kuu Daayaan ILaahyadaada, waxaana la 
sheegay in Fircoon lahaa ILaahyo uu qarsoodi ku Caabudi jiray, wuxuuse ugu Jawaabay waxay rabeen 
oo ah inuu Layn Wiilasha oo Dayn Gabdhaha inuu ku Shaqaysto ee u rooni ma aha, wuxuuna ku faanay 
inuu Muuse iyo Qoomkiisa ka Adagyahay kana sarreeyo, waana faan Jaahil aan wax garanayn. 
Nabi Muuse isagu wuxuu u Jeedsaday Xagga Eebe wuxuuna faray Qoomkiisa inay Kaalmaystaan Eebe 
Samraanna Ogaadaanna in Dhulka Eebe Leeyahay una reebi Cidduu doono oo Addoomadiisa ka 
mida Cidhibta Fiicanna ay yeelan kuwa dhawrsada, waxaase Calaacalay Qoomkiisii oo sheegay in mar 
kasta la Dhibay, wuxuuna ku Calool adkaysiiyey inay u dhawdahay in Eebe Halaago Cadowgooda oo 
Dhulka iyaga u reebo Imtixaan dartiis iyo inuu Eego waxay falaan, wana taas Xaqa iyo Xumaan iyo 
Mu'min iyo Gaal Xaalkiisu. Al-Acraaf (127-129). 



130. Waxaan ku qabanay Fircoon 
Ehelkiisii Abaar iyo Nusqaan Midhaha 
inay wax Xusuustaan. 

131. Hadduu Wanaag u Yimaaddo 
waxay Dhahaan anaa leh tan (Mudan), 
hadday Dhibaato ku Dhacdana waxay 
sharaystaan Muuse iyo inta la jirta, 
Baaskoodu wuxu uun jiraa Eebe Agtii- 
sa, badankooduse ma Oga. 



132. Waxayna dheheen wax kasta oo 
aayad ah ood noola timaaddo inaad 
nagu Sixirto anagu kuma rumaynayno. 






216 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



ifi$& 



133. Markaasaan ku Dirray Daad, 
Ayax, injir iyo : Rah iyo Dhiig aayaad 
Cad iyagoo ah, wayna iskibriyeen 
waxayna ahaayeen Qoom Dambii- 
layaal ah. 

134. Markuu ku Dhacay korkooda 
Cadaabku waxay dheheen Muusow 
noo Bari Eebahaa wuxuu kugula Balla- 
may, haddaad naga fayddo Cadaabka 
waannu ku Rumayn, waxaana la diri (u 
dayn) la jirkaaga Banii Israa'iil. 



135. Markaan ka faydnay Cadaabkii 
tan iyo Muddo ay Gaadhayaan yey 
ahaadeen kuwo Buriya (Ballankii). 

Eebe wuxuu ku qabtay Fircoon iyo Qoomkiisii Abaar iyo Beerihii oo ka Nusqaamay Bal inay Waantoo- 
baan, waxaase dhacday in marka Wanaag u yimaadana ay Sheegtaan inay Mudanyihiin, haddii Xumaani 
Taabatana ay Baasaystaan Nabi Muuse iyo inta la jirta, mase oga in Dhibaatadu uga imaan Xagga Eebe, 
markaasay caddeeyeen warkii oo u Sheegeen Nabi Muuse iyo Dadkii Rumeeyey wax kasta oo calaamada 
oo loo keeno inayna Rumaynayn, Markaasaa Eebe ku sii daayey Daad, Cayayaan, Rah, Ayax iyo Dhiig 
oo ah Calaamooyin Cad cad, wayse iska kibriyeen, waxayna noqdeen Dambiilayaal, Markuu dhibku ku 
Dhacayna waxay u Sheegeen Nabi Muuse in Haddii Dhibka laga faydo ay Rumayn Xaqa, wayse Bee- 
niyeen Ballankii, 

Taasina waxay ku Tusin Awoodda Eebe iyo siduu wax u Ciqaabo, iyo Xumaanta Gaalada iyo Madax 
adaygooda, waxaase haboon in Xaqa la Raaco. AJ-Acraaf (130-135). 



JliiiJ 'jjSj c&Ji\ ^12L> 



136. Waan ka aarsannay Gaaladii 
waxaana ku Maanshaynay Badda II- 
leen waxay beeniyeen Aayaadkanaga, 
wayna Halmaameen. 

137. Waxaana Dhaxalsiinnay Qoom- 
kii ahaa kuwa lagu Dullaysto Bariga 
Dhulka iyo Galbeedkiis (Masar iyo 
Shaam) een barakaynay Dhexdiisa, 
wayna u Dhammaatay Kalimada 
(Yaboohii) Eebahaa ee wanagsanaa 
Banuu Israa'iil samirkoodii Dartiis. 
waxaana Baabi'inay wuxuu Samay- 
nayey Fircoon iyo Qoomkiisii iyo 
waxay Dhisayeeen. 

138. Waxaana Tallaabinay Banuu 
Israa'iil baddii waxayna u Yimaadeen 
Qoom ku Nagi Sanamyadoodii mar- 
kaasay dheheen Muusow Nooyeel 



° >- £>" yA * ^i* . - ^'i.' 9 .'y » ** \""" if 



217 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



(i$& 



ILaah siday iyaba Ilaahyo u yeesheen 
wuxuuna ku Yidhi idinku waxaad tihiin 
Qoom Jaahiliina. 

139. Kuwaas waa lagu Halaagi waxay 
ku suganyihiin waana Baadhil waxay 
fali. 



fy^iJis fy\vA&\tfj$&S 



grA| Ojl^ 



\j s u JLiy A^pjfc lijC^ <>X£a uj, 
E5 <ij^I-*> 



Eebe wuxuu ka warrami in markay Gaaladu Madax adaygeen Xaqii uu Halaagay, Baddana ku Maans- 
heeyey, Fircoon iyo Qoomkiisiina saasay ku halaagsameen, waxaana dhulkii ku soo hadhay Dadkii la 
Dullaysan jiray, waxayna Dhaxleen Dhulkii Barakaysnaa, waxaana la halaagay Fircoon iyo Qoomkiisii 
iyo waxay Dhisayeen, waxaase Dhacay in kuwii Jaahiliinta ahaa ee Banuu lsraa'iil ay warsadeen Nabi 
Muuse inuu iLaahyo u Yeelo sida kuwa ay arkeen oo Caabudayey Sanamyo, una Sheegay inay Jaahilii- 
nyihiin, waxay kuwaasu falina Khasaare iyo Baadhil yahay, waxaa sugnaatay in dad u Yimaadeen 
Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Kuna Dhaheen noo Samee Geed sida Gaaladu 
u Leedahay Geed ay hubkana ku Xoqdaan, Markaasuu Yidhi Eebaa wayn waa waxay ku dhaheen Banii 
lsraa'iil Nabi Muuse Ilaah noo yeel siday Ilaah u leeyihiin, waxaad qaadaysaan Jidkii kuwii hore, Taasina 
waxay Muujin in Xaqa layskaga daydo ee aan Xumaan iyo Dambi layska raacin layskagana dayanin. Al- 
Acraaf (136-139). 



140. Wuxuu yidhi ma wax Eebe ka 
soo hadhay yaan Ilaahnimo idiinka 
doonaa isagoo Caalamkan (Jooga) 
idinka Fadilay. 

141. Xusuusta markaan idinka Kori- 
nay Fircoon Dadkiisii iyagoo idin 
dhadhansiiyey Cadaab Xun, oo lay- 
nayey Wiilashiinna daynayeyna Gabd- 
hihiinna, Arrintaasna waxaa ku Sugan 
Ibtilo Eebihiin Xaggiisa ka ahaatay oo 
wayn. 

142. waxaan u yaboohnay Nabi Muu- 
se Soddan habeen waxaana ku dha- 
maystirray Toban, wuxuuna ku dham- 
maaday Ballankii Eebihiis Afartan Ha- 
been, wuxuuna ku yidhi Nabi Muuse 
Walaalkiis Haaruun iiga dambee 
Qoomkayga Wanaajina hana raacin 
Jidka Mufsidiinta. 



C 



Wuxuu Xusuusiyey Nabi Muuse Qoomkii Nicmooyinka Eebe iyo siduu Fircoon uga koriyey isagoo 
Wiilashana laynayey, Gabdhahana daynayey si uu u Dullaysto, Markaasaa Eebe u Yaboohay Nabi 
Muuse Kitaabkii Tawreed, siiyeyna Muddo Afartan Habeena si Eebe la hadalkiisa ugu darbado, waxaa- 
na Intaas la sii Joogay Dadkii Walaalkiis Nabi Haaruun oo uu u dardaarmay inuu Wanaajiyo Dadka 
Xumaanna ku Raacin. 

Taasina waxay ku Tusin in Khayrka laysku baraarujiyo, Illeen Haaruunba Nabi buu ahaaye. Al-Acraaf 
(140-142). 



218 



Suurat Al-Acraaf 



Juz 4 9 



fc^lM 



143. Markuu u Yimid Nabi Muuse 
Ballankanagii oo la hadlay Eebihiis 
wuxuu yidhi Eebow i tus aan ku arkee, 
wuxuuna yidhi Eebe ima arkaysid ee 
day Buurta Hadday Meejeeda ku su- 
gnaato markaasaad i arki, markuu 
Eebe u Daahiray Buurtii wuxuu ka yee- 
lay Burbur waxaana dhacay Nabi 
Muuse suuxdin Darteed, markuu 
miyirsadayna wuxuu Yidhi (Eebow 
adaa) Nasahan waan kuu Too bad kee- 
nay waxaan ahay Mu'miniinta kan ugu 
horreeya (Waqtigan) inaan Adduunka 
lagugu (arkayn). 

144. Wuxuu Yidhi Eebe Muusow 
waxaan kaa doortay Dadka (Saban- 
kan) Diriddayda iyo lahadalkayga Dar- 
tiis ee qaado waxaan ku siiyey ahowna 
kuwa Mahdiya. 

145. Waxaan ugu qorray alwaaxda 
wax kastoo wacdi iyo Caddayna, ee ku 
qaado Niyadadag farna Qoomkaaga 
inay qaataan, ha qaataan Teeda Fiica- 
ne Waxaan idin tusin Guryihii 
Faasiqiinta. 



*.S' <"< *'.& '*-- *1 \< \""\\ 'u 



d^Ai li J^3 *^£ J£J ^L- yg aij *JaJ>y> 

Nabi Muuse markuu ku Yimid Muddadii 00 Eebe la hadlay yuu ka Baryey inuu Arko, Eebese sarreeye 
wuxuu u sheegay inuusan arkayn, markuu Buurtii u Daahiriyeyna ay Burburtay, Nabi Muusana Suuxay 
markuu miyirsadayna uu wayneeyey Eebe 00 Nasahay, markaas Eebe Xusuusiyey siduu u Doortay uuna 
faray inuu qabsado waxa loo waxyooday ee waanada iyo Caddaynta ah, qoomkiisana faro inay aad u 
qabsadaan, wuxuuna Tusay Guryihii kuwii Faasiqiinta ahaa ee la Halaagay. 

Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: Dadku way Suuxi Qiyaamada 
anaana u soo hor miyirsan markaasaan Arkaa Nabi Muuse 00 Carshiga haysta, marka ma ogi inuu 
hortay soo Miyirsaday iyo inuu ka mid yahay kuwa Eebe ka soo Reebay, Taasina waxay ku Tusin 
Sharafta Nabigeenna iyo Nabi Muusaba, iyadoo Nabiyaduba, Sharaf wada leeyihiin. 
Al-Acraaf(143-145). 



146. Waxaan ka Iilaa Aayaadkayga 
kuwa isku Kibriya Dhulka Xaq darro, 
hadday arkaan Aayaad kasta ma Ru- 
meeyaan hadday arkaan Jidka Ha- 
nuunka kama Yeeshaan Waddo, had- 
day Arkaan Waddada Baadidana 
waxay ka yeeshaan Jid, waxaana ugu 
Wacan inay Beeniyeen Aayaadkanaga 
oy ahaayeen kuwo Halmaamay. 






»>. 



%it^^i^.i%ijiir^i 



219 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



effl&fi& 



147. Kuwa Beeniyeen Aayaadkanaga 
iyo la Kulankanaga Aakhiro waxaa 
Buray Camalyaalkooda Miyaase laga 
abaal mariyaa waxay Carnal falayeen 
Mooyee. 

148. Waxay ka Yeesheen qoomkii 
Nabi Muuse Gadaashiis Jawhartoodii 
Dibi Cod leh, miyeyna arkaynin inuu- 
san lahadlaynin kuna Toosinaynin Jid, 
way Yeesheen iyagoo Daalimiin ah. 

149. Markii Gacmahooda lagu Riday 
(Nidaamoodeen) oy arkeen inay Dhu- 
meen waxay Dhaheen Hadduusan noo 
Naxariisan Eebahanno oosan noo 
Dambi Dhaafin waxaan Noqonaynaa 
kuwo Khasaara. 



iitfe^l 




dj JU^-1 X-il* (np^t: * J 



Xaqa waxaa laga Leexin kuwa iskibriya oon Xaqa Rumayn, hadday Xumaan arkaanna Raaci, Illeen 
waxay Beeniyeen oo Halmaameen Aayaadka Eebe, kuwa Beeniya Aayaadka Eebe iyo la FCulankiisana 
waxaa Buri Camalkooda. Sufyaan Binu Cuyeyna wuxuu Yidhi : Waxaa laga siibay Fahminta Quraanka 
markaasaa laga Leexiyey. 

Aayadaha kale waxay ka warrami in Qoomkii Nabi Muuse intuu ka Maqnaa ka yeesheen Dibi waxay 
Caabudaan, waana Doqonnimo Illeen wax ma taree, markay arkeen inay Khasaareenna waxay Sheegeen 
haddaan Eebe u Dhaafin una Naxariisan inay Dhab u Khasaareen. Al-Acraaf (146-149). 



150. Markuu ku soo Noqday Nabi 
Muse qoomkiisii isagoo Cadhaysan oo 
Walbahaarsan wuxuu yidhi waxaa Xun 
Waxaad iiga dambeyseen Gadaashay, 
ma waxaad Dadajisateen Amarkii Ee- 
bihiin wuxuuna Tuuray Alwaaxdii 
wuxuuna Qabtay Madaxa Walaalkiis 
Isagoo Xaggiisa u Jiidi, wuxuuna Yidhi 
Ina Hooyoow qoomku way i tabarya- 
raysteen waxayna u dhawaadeen inay i 
Dilaan ee ha igaga farxin Colka hana 
iga yeelin la Jirka Qoomka Daali- 
miinta ah. 






151. Wuxuuna yidhi Nabi Muuse Ee- 
bow u Dambi Dhaaf ani iyo Walaalkay 
nana gali Naxariistaada adaa Naxariis 
badane ahe. 






220 



Suurat AJ-Acraaf 



Juz' 9 



®&l$& 



152. Kuwa Yeeshay Dibi waxaa 
Gaadhi Cadho Eebahood iyo Dulli No- 
losha adduunyo saasaana ku Abaal 
marinaa Been abuurtayaasha. 



153. Kuwa Falay Xumaan Markaas 
Toobad keenay intaas ka dib oo Ru- 
meeyey Xaqa Eebahaa intaas ka dib 
waa Dambi Dhaafe Naxariista. 












Markuu Nabi Muuse ku soo Noqday Qoomkiisii isagoo Cadhaysan oo ka Walbahaarsan waxay faleen 

wuxuu ku yidhi Waxaa Xun waxaad iiga Dambeyseen, ma waxaad Dedejisateen Amarkii Eebe, wuxuuna 

Cadho la Tuuray Alwaaxii, wuxuuna Madaxa qabtay Walaalkiis Haaruun oo uu ku Dhaafay Gadaashii 

wuuna Jiiday, 

Markaasuu Calaacalay oo ku Yidhi ina Hooyo Madaxa hay qabanin, qoomkii way i Liideen ina Dili 

Gaadheen ee Colka ha igaga Farxin, Daalimiintana haygala mid Dhigin, Markuu ogaaday inuu walaalkii 

Dambi la'aan yahay yuu u Dambi Dhaaf warsaday Naftiisa iyo Walaalkiis. 

Waana Abaalka Been abuurayaasha, Ciddiise Xumaan Fasha oo Toobad keenta oo Xaqa Rumaysa Eebe 

wuu u Dambi Dhaafi. 

Abuu Qilaabo wuxuu Yidhi: Waxaa Dulli Mudan Been Abuurte oo Dhan. Al-Acraaf (150-153). 



154. Markay Cadhadu ka Xasishay 
Nabi Muuse wuxuu Qaatay Alwaaxdii 
waxaana ku qorraa hanuun iyo Naxa- 
riis u ah kuwa Eebahood ka Cabsan. 



155. Wuxuu ka Doortay Nabi Muuse 
Qoomkiisa Toddobaatan Nin Ballan- 
kanaga Dartiis, markay qabatay Ga- 
riirku wuxuu Yidhi Eebow haddaad 
Doonto waad halaagi lahayd horay iya- 
ga iyo Anigaba, ma waxaad noo halaa- 
gi waxay faleen Sufaho naga mida, waa 
Imtixaankaaga Ciddaad doontana 
waad Dhumisaa kaad dontana waad 
hanuunisaa adaa Wali noo ah ee noo 
Dambi Dhaaf noona Naxariiso adaa 
Dambi Dhaafe Khayr roon ahe. 



•> ' fat'*" s* S ' <* . ' 

YAW ,- IvV^ -^ > '"- ' > 'u'i' 



156. Noona qor adduunyadan Wa- 
naag iyo Aakhiraba waannu kuu noqo- 
naye, wuxuu Yidhi Cadaabkaygu 
wuxuu ku dhici Ciddaan Doono, Naxa- 
riistayduna waxay u Waasac Noqotay 
wax kasta, waxaana u qori kuwa 



-Cji\»jci jLk 



>'j^ 



^4^H^^^L^^ii>^^ 



221 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



IM 



Dhawrsada oo Bixiya Zakada 
Kuwa Aayaadkaygana Rumeeya. 



lyo 






►Lli 






Markay Cadhadii ka Ba'day Nabi Muuse wuxuu qaatay Looxdii oo hanuun iyo Naxariis ku qorantahay, 
kuna waantoobi Ciddii Cabsan, wuxuuna Doortay Toddobaatan Qoomkiisii ka mida inay Eebe u 
Toobadkeenaan, markuu Gariirkii qabtayna wuxuu ku calaacalay in hadduu Eebe doono uu halaagi 
lahaa mar hore, Haddase ma waxaa naloo Halaagi wax kuwo Xun oo Naga mida faleen, Eebow waa 
Imtixaamkaagii, Ciddaad Doontana waad Dhumisaa taad Doontana waad hanuunisaa, adaana wali noo 
ah, ee noo Dambi Dhaaf noona Naxariiso, adaa Dabmi Dhaafe Khayr roon ahe, noona qor adduun iyo 
Akharaba Wanaag, waan kuu Toobad keenaye, wuxuuna u sheegay Eebe inuu Cadaabkiisu ku Dhici 
Cidduu Doono, naxariistiisuna wax kasta u Waasac tahay, Khayrna mudan kuwa Dhawrsada oo Bixiya 
Zakada, Rumeeyana Aayaadka Eebe. 

Taasina waxay ku Tusin Waasac Nimada Naxariista Eebe iyo in lagu Dadaalo sidii loo Heli lahaa. Al- 
Acraaf (154-156). 



157. ee ah kuwa Raaca Rasuulka Na- 
biga ah ee Umiga ah ee ah kay ka he- 
leyeen Isagoo ku qoran agtooda Taw- 
reed iyo Injiil Farana wanaagga kana 
reeba Xumaanta una Baneeya Wanaag- 
ga (Xalaasha) kana Xarrima Xumaanta 
(Xaaraanta) kana dejiya Culayskii iyo 
Xadhkihii korkooda ahaa, kuwa Ru- 
meeyey Nabigaas oo Qaddariyey oo u 
Gargaaray oo Raacay Nuurka lagu soo 
Dejiyey kuwaasu waa uun kuwa 
Liibaanay. 



1 58. Waxaad Dhahdaa Dadow anugu 
waxaan ahay Rasuulkii Eebe ee Xag- 
giinna Dhammaan, waana Eebaha iska 
leh Xukunka Samooyinka iyo Dhulka, 
ILaahay mooyee Eebe kalana ma jiro 
isagaa wax nooleeya, waxna Dila ee 
Rumeeya Eebe iyo Rasuulkiisa Nabiga 
ah ee Umiga ah ee Rumeeyey Eebe iyo 
Malaa'igtiisa Raacana inaad hanuun- 
taan. 



1 -1 .n'-Vf '"if"' >^<"> >r '' 












Aayadahani waxay Tilmaami Nabiga Muxameda (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) oo 
ah inuu wanaagga faro Xumaantana ka reebo, Xalaashana u Banneeyo Xaaraantana ka reebo, Dhibka 
iyo Culayskana ka fududeeyo, oy Naxariista Eebena Mudan Ciddii raacda, oo Rumaysa, qaddarisa, 
U gargaarta, oo Raacda Quraanka Nuurka ah, inay Liibaanto, waana Rasuul Eebe u soo diray Dadkoo 
Dhan, oy Waajibtahay in la Raaco si loo hanuuno. 

wana taas Tilmaanta Nabiga, waxa Dadka laga dooni inay falaan oo Xaq ah Ciddaan Indho la'ayn. Al- 
Acraaf (157-158). 



222 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



L^ 



159. Waxaa ka mida Qoomkii Nabi 
Muuse Umad ku Hanuunsanayd Xaqa 
kuna Caddaalad falaysay. 

1 60. Waxaana u kala gaynay Laba iyo 
Toban Farac oo Ummadood, waxaa- 
na u Waxyoonay Nabi Muuse markay 
Waraab warsadeen Qoomkiisii inuu ku 
garaaco Ushiisa Dhagaxa waxaana ka 
soo burqatay laba iyo toban ilood cid 
kastana waxay Ogaatay Meejey ka 
Cabbi lahayd, waxaana ku hadhaynay 
Daruuro, waxaana ku soo Dejinay 
Manni (Macaan) iyo Cunno, waxaana 
ku nidhi ka Cuna wanaagaan idinku 
Arzuqay, mana ay an na dulmiyin 
waxayse Dulmiyeen Naftooda. 

161. Markii lagu yidhi dega Magaala- 
daa kana Cuna Meejaad doontaan 
Dhehana Eebow noo Dambi dhaaf, 
kana gala Albaabka idinkoo Sujuudsan 
aan idiin Dhaafno Dambigiinee una 
siyaadinno samafalayaashee. 

162. Waxayse ku badaleen kuwii dul- 
mi falay oo ka mida hadal ka duwan kii 
loo yidhi (Fala) waxaana ku Dirray Ca- 
daab Samada kaga Yimid dulmigoodii 
Dartiis. 



o-u\ S^=> fe Ju L_^ l^is* bJul 
c -fc --~t < •£"»• • *Vv^> '\'\\ 



>?r> 



<^S* 1 J^>-j p-f& (&>% ^ J-i 



Eebeheen wuxuu inoo Sheegay inuu qoomkii Nabi Muuse ka mid ahaayeen Dadka Xaqa raacay 00 ku 
socday, kana yeelay Banii Israa'iil qaybo Midba meel ka cabto, Eebana ugu Nicmeeyey Nicmooyin 
Badan sidaan soo sheegnay horay ayse Dulmi faleen, wanaagiina Xumaan ku badaleen, Taasina waa 
Caadadooda Xun ee Xaqa ka leexsan. waxaase lagu abaal mariyey Ciqaab daran, ay Waajibtahay in laga 
Digtoonaado isagoo kale. Al-Acraaf ( 1 59- 1 62). 



163. Warso (Yuhuud) Magaaladii 
Badda ku Dhawayd (Dadkeedii) mar- 
kay Xadgudbayeen Sabtida, 00 
Kalluunkoodu u Imanayey Maalinta 
Sabtida ah isagoo Muuqda, Maalin- 
taan Sabti ahaynna uma Timaaddo, 
saasaana ugu Imtixaanaa Faasiqni- 
madooda Darteed. 







223 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



\%& 



164. Ka Warran markay Tidhi Umad 
ka tnida maxaad u Wacdiyeysaan qoom 
Eebe halaagi ama u Cadaabi si daran, 
waxayna dhaheen waa Eebe u Cudur 
daarasho, iyo inay Dhawrsadaan inay u 
Dhawyihiin. 

165. Markay Halmaameen wixii lagu 
waaniyey waxaan korinay kuwii Xu- 
maanta Reebayey waxaana ku qabanay 
kuwii Dulmiga falay Cadaab Xun 
Faasiqnimadooda Darteed. 

166. Markay ku Madax adaygeen 
wixii laga reebay yaan ku nidhi Noqda 
Daanyeer Dullaysan. 






Wuxuu Eebe halkan kaga warramay Yuhuuddii deganayd magaalo Badda ku Dhawayd oo lagu sheegay 
Magaceeda Aayla, Markii Dadkeedii Xadgudbeen oo Kalluunka laga reebay Maalinta Sabtida ah ay 
Ugaadhsadeen Markuu u soo Muuqdo Sabtida, Maalmaha kalana ka qarsoomo Imtixaan dartiis, 
waxayna u qaybsameen Saddex qeybood : Koox Ugaadhsatay, mid ka Reebtay Xumaanta, iyo mid iska 
Aamustay, Kuna yidhi Kooxdii wax Reebaysay maxaad u Waaninaysaan Dad Eebe Halaagi ama Cadaa- 
bi, markaas ugu Jawaabeen inaan Waajib gudanno yaannu u Fali, ama ay Dhawrsadaan, markiise ay 
halmaameen waanadii yaa waxaa la koriyey kuwii Xumaanta Reebayey, waxaana Cadaab lagu qabtay 
kuwii Xumaanta falay, Laguna yidhi Daanyeer Dullaysan noqda, Taasi waxay ku tusin Waajibnimada 
Xumaan Reebka iyo Samo farka, waxaana la sheegay in Yuhuuddu Dabi jireen Kalluunka Maalinta 
Sabtida ah, markuu ku dhacana ay la baxaan Maalinta Dambe, Taasina waxay ku tusin Khayaamada iyo 
Xumaanta Yuhuud. 

Tan kale waxaa laga aamusay kuwii aamusay, waxaana lays warsaday in la halaagay iyo in la Nabadga- 
liyey, Labadana waa la Sheegay. Al-Acraaf (163-166). 



167. Xusuusta markuu Eebe Ogey- 
siiyey inuu u soo Bixiyaa Yuhuud tan 
iyo Qiyaamaha cid Dhadhansiisa Ca- 
daab Xun, Eebahaana Ciqaabtiisu way 
Deg degtaa, waana Dambi Dhaafe 
Naxariista. 

168. Waxaana ku kala gaynay Dhulka 
iyagoo Umada ah, kuwo suuban iyo 
kuwo kalaba waxaana ku imtixaannay 
wanaag iyo Dhibba inay Noqdaan. 






169. Waxaana Baddelay kuwo Xun 
oo Dhaxlay Kitaabkii qaadanina Muu- 
qa Adduunyadan Dhaw, iyagoo Dhihi 






224 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



[*$& 



waa naloo dhaafi hadduu u Yimaaddo 
muuqaal la midana way qaataan, 
miyaan laga qaadin Ballankii Kitaabka 
inayan Eebe waxaan Xaq ahayn ku 
sheegin oyna Akhriyin waxa Dhaxdiisa 
ah, Daarta Aakhiro yaana u Khayr 
roon kuwa dhawrsada ee miyeeydan 
wax kasayn. 

170. Kuwa Qabsada Kitaabka oo 
Ooga Salaadda annagu ma dayacno aj- 
riga kuwa wax Suubiya (Samo fala). 



SC'K 9 "' * '\' ' *•' ' 9> ''\\* **Y *V* * " 



Wuxuu Eebe u yaboohay Yuhuud in loo soo Bixiyo Tan iyo qiyaamada Dad Dhadhansiiya Ciqaab daran, 
Eebana isagaa wax Ciqaaba, Naxariistana, waxaana lagu kala saydhay Adduunka iyagoo kuwo Roon iyo 
kuwo Xunba lahaa, waana la Imtixaamay Bal inay waantoobaan, waxaase ka dambeeyey kuwaas kuwo 
Adduunyada ka doortay Aakhiro inkastoo Ballan laga qaaday waxaan Run iyo xaq ahayn inayna Eebe 
ku sheegin, oy Kitaabkana Bartaan, Illeen daarta Aakhiro Yaa u Khayroon Ciddii Dhawrsan oo wax 
kasiye, Ciddiise Qabsata Kitaabka Xaqa ah iyo Xaqa dhabta ah oo Salaadda Oogta Eebe ma Dayaco 
Ajriga Sama falaha. waxayna ku tusin Wanaag ku Dadaalka. Al-Acraaf (167-170). 



171. (Ka warran) markaan ku koryee- 
lay Buurtii, sidii isagoo hadhayn, una 
maleeyeen inuu ku Dhici, kuna nidhi ku 
qaata waxaan idin siinay Niyad Adag, 
kuna waana qaata waxa ku sugan si aad 
u dhawrsataan. 






172. (Xusuuso) markuu Eebahaa ka 
qabtay Dadka Dhabarkooda Fara- 
coodii uuna marag uga Yeelay Naftoo- 
da, kuna Yidhi Miyaanaan Eebihiin 
ahayn, oy dhaheenna inaad Eebahanno 
tahay yaan Marag Kacnay, inaydaan 
dhihin Maalinta Qiyaame annagu 
Waan halmaansanayn kan. 






173. Ama aydaan Dhihin waxaa wax 
la wadaajiyey (Eebe) Aabbayaalkanagii 
mar hore annaguna waxaan nahay fa- 
rac ka Dambeeyey ee miyaad noo ha- 
laagi waxay faleen Xumo falayaal. 









225 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



m%& 



174. Saasaanu u Caddaynaa Aayaad- 
ka iyo inay u Noqdaan Xaqa. 



$ 3y^X^^ &&$& 



Eebe wuxuu ku Amray Banii Israa'iil inay Niyad adag ku qaataan Kitaabkii Tawreed, wuxuuna korkoo- 

da yeelay Buur hadhaysay, haddayna Aqbalina lagu dabooli, Waxaa Kale oo la faray inay ku Socdaan 

Tawreed si ay u Dhawrsadaan. Aayadaha kalana waxay ka warrami in Eebe Banii Aadamka Naftooda 

Marag uga yeelay, warsadayna inuu Eebahood yahay iyo in kale, oyna marag kaceen Ilaahnimada Eebe, 

si ayna u Dhihin Maalinta qiyaame waxaan halmaansanayn oo Jaahil ka ahayn Arrintan, ama ayan u 

Dhihin waxaa Eebe la wadaajiyey Aabbayaalkanno annaguse waxaan nahay Farac Dambeeyey ee ma 

waxaa naloo halaagi waxay Dad Xun faleen, Saasuuna Eebe ugu Caddeeyey Aayaadka inay Xaqa u 

Noqdaan. 

Taasina waxay Muujin inaan Dadka Cudur Daar u hadhin iyo waxay ku Calaacalaan. Waxaana la 

wariyey in Eebe kulmiyey Arwaaxda Dadka Ballanna ka qaaday inay Rumeeyaan Xaqa, Eebana u 

Hogaansamaan. 

waxaana habboon Eebe ka yaabid, Toosnaan iyo Wanaag Jacayl. Al-Acraaf (1 71- 1 74). 



175. Ku Akhri korkooda kii warkiisii 
aan Siinay Aayaadkanaga oo ka Siib- 
tay Shaydaanna uu Raacay (Isaga) 
Noqdayna kuwa Baadida ah. 

176. Haddaan Doonno waannu ko- 
ryeeli lahayn, hasayeeshee wuxuu u iis- 
hay Dhulka (Adduunyo Jacayl) wuxuu- 
na Raacay Hawadiisa, wuxuuna la mid 
yahay Eey haddaad Erido wuu lalmin 
Carrabka, haddaad Deysana wuu lal- 
min, saasna waa Masalka Qoomka 
Beeniyey Aayaadkanaga ee uga warran 
Qisooyin inay Waantoomaan. 



177. Waxaa Tusaale u Xun Qoomkii 
Beeniyey Aayaadkanaga, Naftoodana 
waxay ahaayeen kuwo Dulmiya. 

178. Ciddii Eebe hanuuniya umbaa 
hanuuni, Cidduu Dhumiyana waa uun 
kuwa Khasaaray. 















Saydooni ha ahaatee waxay ka Warrami Aayadahani Cid Cilmi la baray oo addunyo ka doortay, xaqana 
ka Leexday, noqdayna Baadi, oyna ku habboonayd inuu ku hanuuno, wuxuuse Jeclaaday Adduunyada, 
wuxuuna Raacay Hawadiisa Xun, wuxuuna la mid Yahay Eey had iyo Jeer Carrabka lalmin, waana 
sidaas Ciddii Beenisa Xaqa iyo Aayaadka Eebe, ayna habbontahay in Dadka looga warramo inay 
waantoomaan, Tusaale iyo Dadna iyagaa u xun, Illeen waxay Beeniyeen Aayaadka Eebe, waxayna 
Dulmiyeen Naftooda, Ciddii Eebe hanuuniyo yaa hanuuni, Tuu Dhumiyana wuu Dhumi, taasina waxay 
ku tusin Xumaanta Cid Eebe Cilmi baray oon ku Socon, Xaqana raacin, Adduunyana u Xishay, Cidday 
Dooni ha noqotee, ama Banii Israa'iil ama Carabtii ama Cid kasta, Eebana wuxuu uun, Dadka ka Dooni 
Wanaag, Xaq raac, iyo Toosnaan Dhab ah. Al-Acraaf (1 75-1 78). 



226 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



m 



179. Waxaan u Abuuray Jahannamo 
wax badan oo Jinni iyo Insiba leh, 
waxayna Leeyihiin Quluub ayna wax 
ku Kasayn, waxayna Leeyihiin Indho 
ayna wax ku Arkayn, waxayna Leeyi- 
hiin Dhago ayna wax ku Maqlayn, Ku- 
waasina waa Xoolo oo kale, waana ka 
sii Dhunsanyihiin, kuwaasina waa uun 
kuwa Halmaansan. 

1 80. Eebe waxaa u Sugnaaday Maga- 
cyo Wanaag badan, ee ku Barya, Iska- 
gana taga kuwa leexin Magacyadiisa, 
waxaannu ka abaal marin waxay Ca- 
rnal falayeen. 

181. Waxaa ka mida waxaan A buuray 
Ummad ku Hanuunsan Xaqa, Kuna 
socon. 









E3 vT^j Jjjtf 



Eebe isagaa Abuuray Jahannamo (Eebaan ka magan galaye) wuxuuna u Ballanqaaday inuu Jinni iyo lnsi 
ka Buuxiyaa, Maxaayeelay wax ma kasayaan, Xubnaha Eebe siiyey ee ah: Qalbiga, Indho iyo Dhago 
toona kuma lntifaacayaan, waana Xoolo oo kale iyo ka sii damn, waana kuwo halmaamay Xaqa, Tan 
kale Ilaaheenna wayn wuxuu leeyahay Magacyo Wanaag badan oyna habboontahay in lagu baryo, 
lagana fogaado kuwa Leexin Magaca Eebe oo ka yeeli wuxuusan Raalli ka ahayn, oo ah Beenin, Leexin, si 
Xun u fasirid iyo wax kastoo wax u Dhimi, waana la abaal marin kuwaas. 

waxaase jirtay Dad hanuunsan oo Xaqa ku socda, Siduu Rasuulku Yidhi : (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) Lama waayo Koox Ummaddayda ah oo Xaqa ku Taagan oo muuqda wax dhibi 
karana uusan jirin inta Qiyaamadu ka Timaaddo. Waxaa wariyey Bukhaari. Al-Acraaf ( 1 79- 1 8 1 ). 



182. Kuwa Beeniyey Aayaadkanaga 
waxaannu ka qaban meel ayna Ogayn. 



183. Waana Sugi Kaydkaygu 
« Awooddayduna» waa darantahay. 

184. Miyeyna Fikirin inaan Saaxiib- 
kooda (Nabiga) Waalli hayn, waxaan 
dige Cad ahayna uuna ahayn. 

185. Miyeyna Dayin Xukunka Sa- 
mooyinka iyo Dhulka, iyo waxa Eebe 
abuuray oo wax ah, iyo inay Mudanta- 
hay inay Dhawdahay Ajashoodu, 
Hadalkayse Quraanka ka dib Rumayn. 






227 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



W,\'£& 



186. Cidduu Dhumiyo Eebe wax Ha- 
nuunin ma leh. wuxuuna kaga tegi Xad 
gudubkooda iyagoo ku Wareersan. 

187. Waxay ku Warsan Saacadda 
(Qiyaame) markay Sugnaan, waxaad 
Dhahdaa Ogaanshaheedu waa Eeba- 
hay Agtiisa, waqtigeeda wax Muujin 
kara oon Eebe ahayn ma jiro, waxay ku 
Cuslaatay Samooyinka iyo Dhulka, 
waxaan kado ahaynna idiinkuma Ti- 
maaddo, waxay ku warsan Saacadda 
sidii adoo og, waxaad dhahdaa 
Ogaanshaheedu waa uun Eebe Agtiisa 
Dadka Badankiisase ma oga (Xaal- 
kaas). 









A " *" ' 

a s 'sYs s '*,*''"' \ ^ y'^ All' 



^dy&y 



Xaq beeniye Eebaa siduu doono u Ciqaabi, in Xoolo iyo Nolol lagu lmtixaamana waa Dhici kartaa, 
Eebana wuu sugi markuuse qabto Ciqaabtiisu way Darantahay, waana inay gaaladu Fikirto inaan 
Nabigu Waallayn. ee dige Cad uun yahay, hase eegeen Mulkiga iyo Xukunka Eebe Samooyinka iyo 
Dhulka, waxa Eebe abuuray, waxaana laga yaabaa inay Ajashoodu dhawdahay, maxayse rumayn 
Quraanka ka dib. Cidduu Eebe Dhumiyo wax hanuunin ma leh, waxayna ku wareeri Xumaanta. Saacad- 
da Qiyaamana Cidaan Eebe ahayn ma oga wayna ku Cuslaatay Cirka iyo Dhulka, waxayna ku imaan 
kado, hase la rumeeyo, oo loo darbado. Xadiithna waxaa ku sugnaaday in qiyaamadu Dhici iyadoo Dad 
wax kala gadan, ama cidi Maali Xoolaheeda, ama Dhoobay Darkiisa oo Malaasi, ama Cunaddii kor u 
qaaday (Eebe ha naga Fududeeyo Dhibkeeda isagaa Awood leh). Al-Acraaf (182-187). 



188. Waxaad Dhahdaa uma hanto 
Naftayda Nacfi iyo Dhib midna, 
wuxuu Eebe doono mooyee, haddaan 
ahay mid og waxa maqan waxaan bad- 
san lahaa Khayrka imana taabteen Xu- 
maani, anigu waxaan uun ahay u dige 
una Bishaareeye Qoomkii Rumayn 
(Xaqa). 



•^ > ,*-- * 



' •*£-*- * n? " *"tt>fi - fry 



189. Eebe waa kan idinka abuuray 
Naf kaliya, kana yeelay Xaggeeda 
Haweenaydiisii inuu Weheshado mar- 
kay Kulmeenna waxay qaadday uur 
Fudud Saasayna ahayd Markay 
Cuslaatayna waxay Baryeen Eebahood 
haddaad Na siiso (Ilmo) Suubban 
waxaan noqonaynaa kuwa Shugriya. 













228 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



m 



190. Markuu siiyey mid Suubban 
waxay u Yeeleen wax la wadaaga 
wuxuu Eebe siiyey, Eebaa ka sarreeya 
waxay la Wadaajiyeen. 



U-3 *b^«£» *u *^jc^UJIv?U-^o\X Hid 



iiijjxJL4ji; 



Awoodda Eebaa iska leh, cid Nacfi iyo Dhib hananna ma jirto, Illeen Eebaa Faray Nabigiisa (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu dadka u Caddeeyo Xaalkaas, hadduu Ogyahay waxa 
Maqanna wuxuu badsanlahaa Khayrka Dhibna uusan taabteen, waana uun u Dige U bishaareeye, Ciddii 
Xaqa Rumayn. Eebana Dadka wuxuu ka Abuuray Naf kaliya Aadam kana ahaysiiyey Haweenaydiisii si 
ay isugu xasilaan isuna Weheshadaan, markay kulmeenna ay Uuraysatay ayna Eebe warsadeen inuu 
Ilmo Suuban Siiyo, markaasay Dadku Eebe wax la wadaajiyaan Arrimihiisa, intay ku mahdin la- 
haayeen, Eebana waa ka sarreeyaa wax lala Wadaajiyo. 

Waxaana la sheegay in kuwo Eebe wax la wadaajiyey ay ahaayeen Dad kale oon ahayn Aadam iyo 
Xaawo. Al-Acraaf (188-190). 



191. Ma waxay la wadaajin waxaan 
wax Abuuran iyagana la Abuuro. 

192. Oon Karaynna gargaar naftoo- 
dana aan u gargaarayn. 

193. Haddaad ugu Yeedho Hanuun- 
kana idima raacaan waana isku mid 
haddaad u Yeedhaan iyo haddaad ka 
Aamustaanba. 

194. Kuwaad caabudaysan (U 
yeedheysaan) Eebe ka Sokow waa Ad- 
doomo idinkoo kala ah, bal u Yeedha 
oo haydin Yeeleen (Aq baleen) haddaad 
Run sheegaysaan. 

195. Ma waxay Leeyihiin lugo ay ku 
Socdaan, mise waxay Leeyihiin Gacmo 
ay wax ku qabtaan mise waxay Leeyi- 
hiin indho ay wax ku arkaan, mise 
waxay leeyihiin Dhago ay wax ku Maq- 
laan, waxaad Dhahdaa u Yeedha 
Shurakadiinna ina Dhagra hana i 
sugina. 

196. Waligaygu waa Ilaaha soo De- 
jiyey Kitaabka isagaana u Gargaara 
kuwa Suuban. 









Siday Eebe ula Caabudi waxaan wax Abuurayn oo la Abuuri iyaga, karaynna inay u Gargaaraan ama 
Naftooda u Gargaarayn, haddaad wax toosin ugu Yeedhana kuma raacaan waana isku mid haddaad u 
yeedhaan ama ka Aamustaan, waana Addoomo idinkoo kale ah, mana ajiibaan hadday u Yeedhaan, 
Lugo ma leeyihiin ay ku Socdaan, ama Gacmo ay wax ku Qabtaan, ama Indho ay wax ku Arkaan, ama 
Dhago ay wax ku Maqlaan, ha soo Kulmiyaan Shurakadooda hana Dhagreen waxna yeyna sugin, 
Gargaaraha Nabiga ee kuwa Suubban Dhaqaaleeya waa Eebaha soo Dejiyey Kitaabka Quraanka ah, 
mana habboona, mana Bannaana in la Caabudo waxaan Eebe ahayn, waxna laga rajeeyo, Illeen Eebe 
umbaa Awoodd Buuxda lehe. Al-Acraaf (191-196). 



229 



Suurat Al-Acraaf 



Juz' 9 



m%y!t%& 



197. Waxaad Caabudaysaan Eebe ka 
Sokow ma karaan Gargaarkiinna 
Naftoodana uma Gargaarayaan. 

198. Hadday ugu Yeedhaan Hanuun- 
kana ma Maqlaan waxaadna aragtaa 
iyagoo ku soo Eegi oon waxba Arkayn. 

199. Qaado waxa Fudud Farna 
Wanaagga kana Jeedso Jaahiliinta. 

200. Hadduu ku Waswaasiyo Shay- 
daan waswaasiye ka Magangal Eebe 
isagaa Maqle oge ahe. 

201. Kuwa Dhawrsaday hadduu 
Taabto Shar Shaydaan way Xusuus- 
taan (Waantoomaan) wayna Arkaan 
Xaqa (Toosnaadaan). 

202. Walaalaha Shaydaankuse waxay 
ku Kaalmeeyan Baadida kamana 
Daalaan. 












Waxa Eebe ka soo hadhay oo la Caabudo waa waxaan waxba karayn, Gargaari karinna, Naftoodana u 
Gargaari karin, kumana maqlaan, kumana Arkaan. Wuxuuna Eebe Fari Dabeecada wanaagga iyo 
Wanaagga oo la faro, Jaahiliintana laga Jeedsadaa, hadduu Shaydaan Waswaasiyo Ruuxana waa inuu 
Eebe ka magan galaa Illeen Eebaa waxna maqla waxna Oge. Maxaayeelay waxaa ka mida Xaalka kuwa 
Dhawrsada in marka Shaydaan Xumaan ku Taabto ay Xusuustaan Eebe Waantoomaanna, Kuwa 
Gaaloobayse waxaa sii Dhumiya Shaydaan Illeen Walaalay ka yeesheene. Aayadahanna waxay fari 
Dadka Wanaag, Ugana Digi Xumaanta, lagana Digtoonaado Shaydaanka, Gaalada, Jaahiliinta. 
Waxaana Xadiith ah : Xidhiidhi Ciddii ku goysa, Siina Ciddii kuu diida, kana Jeedso Ciddii ku Dulmida. 
Saas darteed waa in Eebe uun la Caabudo, Wanaagna laga rajeeyo, Shaydaan iyo Colkiisna laga 
Digtoonaado. Al-Acraaf (197-202). 



203. Haddaydaan ula Imaanin Aayad 
waxay Dhahaan Maxaad u soo dooran 
wayday, waxaad dhahdaa waxaan uun 
Raaci wixii layga waxyooday Xagga 
Eebahay Kaasina waa Xujooyin Xagga 
Eebihiin ka ahaatay iyo Hanuunka iyo 
Naxariista Ciddii Rumayn (Xaqa). 

204. Markii la Akhriyo Quraanka 
Dhagaysta una Dhag raariciyana in 
laydiin Naxariisto. 



tjp oyv f^i*J [y^>h 



230 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



^^m 



205. U Xus Eebahaa Naftaada Khus- 
huuc (Baryo) iyo Cabsi, iyo Qaylo 
la'aan hadaLAroor iyo Galabba, hana 
Noqon kuwa Halmaama (Xuska Eebe). 



206. Kuwa Eebe agtiisa ah iskama Ki- 
briyaan Cibaadadiisa wayna u Tasbiix- 
sadaan (Nasahaan) Isagayna u Sujuu- 
daan. 






^jLc^qj^ 



iJjjJCJ^UpfJjlo^ 






Gaaladu waxay warsadeen Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Inuu la yimaaddo 
Mucjisooyin Jeebkiisa ah, wuxuuse Raacaa wixii Eebe u waxyooday oo xaq ah, waxna lagu kala garto, 
Hanuun iyo Naxariisna u ah Ciddii Xaqa Rumayn, Xaquna waa u Cad yahay Ciddii raaci, oo markuu 
maqlo Quraankoo la Akhrin maqlo una Dhagraariciya, si loogu naxariisto. Waana in Eebe si Hoos iyo 
Khushuuca loo Xuso oon qaylo lahayn waqti kasta iyo Subax iyo Galabba, lana halmaamin. Malaa'igta 
Eebe Ag joogtana Iskama wayneeyaan Cibaadadiisa, wayna nasahaan oo u Tasbiixsadaan wayna u 
Sujuudaan. 

Saas darteed waa in Xaqa la Raaco, Quraankana la Akhriyo, Eebe loo Xuso Hoos Subax iyo Galabba, 
lana halmaamin, Illeen Malaa'igtaa Caabudi, isna kibrinayn, una sujuudiye. Nabiguna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Dadow u Dhimriya Naftiinna Illeen uma yeedhay- 
saan mid Dhaga la' ama Maqane, ILaahaad u yeedhaysaan waa Wax Maqle,Dhawe, idiinkana Dhaw 
Cunaha Gaadiidkiinna. 
Waxayna ahayd mar Dadku kor u Qaadeen Ducada. Al-Acraaf (203-206). 




mM& 




^ 



-A 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo mid gaarabaNaxa- 
riista. 

1 . Waxay ku warsan Dadku (Xukun- 
ka) Qaniimada, waxaad dhahdaa Qani- 
mada waxaa iska leh Eebe iyo Rasuul- 
ka ee ka Dhawrsada Eebe Wanaajiyana 
Xaalka Dhexdiinna ah Eebana Adeeca 
iyo Rasuulkiisa haddaad kuwo Ru- 
tneeyey tihiin. 

2. Mu'miniinta dhabta ah waa uun 
kuwa marka Eebe la Xuso ay Cabsato 
Quluubtoodu, marka lagu Akhriyo 
korkooda Aayaadka Eebana ay Iimaan 
u kordhiso, Eebahood uun tala saarta, 



>*'*^ 






231 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



d)JS&[fj& 



3. Ee ah kuwa ooga Salaadda waxaan- 
nu ku Arzaaqnayna wax ka Bixiya. 



4. Kuwaasaana ah Mu'miniinta Xaqa 
ah, waxayna Mudan Jannooyin Eeba- 
hood agtiisa ah, iyo Dambi Dhaaf iyo 
Rizqi Sharaf leh. 






6 jjj «>-£**-> >*y 



Dagaalkii waynaa ee Badar ee Dhexmaray Muslimiinta iyo Gaaladii yey ku soo Degtay Aayaddu, markay 
qaar Muslimiintii ka mida ku Hadleen Qaniimadii, waxaana Tawallin Eebe oo loo Iili Xaqa iyo 
Rasuulka (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) oo ku Bixin una qaybin Xaqa, Mase 
habboona in lagu Murmo, waase in Muslimiintu Eebe ka Dhawrsadaan, hagaajiyaanna Xaalka Dhex- 
dooda ah, oyna Adeecaan Eebe iyo Rasuulkiisa hadday Mu'miniin dhaba yhiin. 

Aayadaha kale waxay Tilmaami Mu'miniinta Dhabta ah, Wanaagga kuwa kulansaday, Marka Eebe la 
Xuso qalbigoodaa Argagaxa oo Cabsada, Marka Quraanka lagu Akhriyana Iimaan u kordho, Eebe uun 
tala saarta, Salaadda Ooga, Waxna Bixiya, Kuwaasaana ah Mu'miniinta xaqa ah ee Dhabta ah,Mudanna 
Darajooyin Eebe Agtiisa, Dambi Dhaaf iyo Rizqi Sharaf leh. Al-Anfaal (1-4). 



5. Siduu Kaaga Bixiyey Eebahaa Gu- 
rigaaga si Xaq ah (Jahaad) Koox 
Mu'miniinta ka mida way Nacayeen. 






6. Waxayna kugula Murmi Xaqa in- 
tuu u Cadaaday sidii iyagoo loo wado 
Geeri iyagoo Eegi. 

7. Xusuuso markuu idiin Yaboohay 
Eebe Labadii Kooxood midkood (Col- 
kii iyo Safarkii) idiin Sugnaatay idin- 
koo Jecel in Midda Tabarta Yar idiin 
ahaato, Eebana wuxuu dooni inuu 
Xaqa ku sugo Kalimadiisa, Gooyana 
Cidhibta Gaalada. 

8. Si uu Xaqa u sugo, una Buriyo 
Baadhilka (Xumaanta) haba Naceen 
Dambiilayaashuye. 



03 sj^>j^>t*j\ 



Aayadahanna waxay ka Warrami Dagaalkii Waynaa ee Badar iyo in Dad ka mida Muslimiintii ay 
Nacayeen in loo Baxo Dagaalka, Eebese wuxuu u Yaboohay Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) Labada Kooxood middood oo ah Safarkuu Abuusufyaan Hogaaminayey ee Shaam ka 
yimid iyo Colkii waynaa ee Gaaladii Makaad, Inkastooy Mu'miniintu Jeclayd inay la Kulmaan Safarka, 
Eebaha Xigmadda lehse wuxuu Doonay inuu Xaqa Sugo, Xumaanta iyo Baadhilkana Buriyo oo Jabiyo, 
Gaaladana Gumaado, Saasaana Dhacday Maalintaas oo Gaaladii Kibirsanayd ee Badnaa waxaa Jabiyey 
Mu'miniin yar, Gargaarka Eebana waa Mudantahay Ciddii Xaqa si Dhaba u Raacda ee Diinta Eebe ku 
Toosta. Al-Anfaal (5-8). 



232 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



S1S&1&& 



9. Xusuusta markaad ka Gargaar 
warsanayseen Eebe oo uu idinku Ajii- 
bay waxaan idinku Xoojin Kun 
Malaa'igta ka mida oo Israacraacsan. 

10. Wuxuu Eebe u Yeelay Bishaaro 
iyo inuu Xasilo Qalbigiinnu, Gargaarra 
waxaan Eebe Agtiisa ahayn ma aha, 
Eebana waa Adkaade Fal San. 

11. Xusuustana markuu idinku Da- 
boolay Hurdo aaminnimo Darteed 
idinkagana soo Dejiyey Samada Biyo 
inuu idinku Daahiriyo idinkagana Teg- 
siiyo Waswaaska Shaydaanka iyo inuu 
ku Adkeeyo Quluubtiinna kuna Sugo 
Gommadihiinna . 

12. Markuu u waxyoon Eebahaa 
Malaa'igta anaa idinla jira ee suga 
kuwa Xaqa Rumeeyey (Xoojiya) 
waxaan ku Tuuri Quluubta kuwa Gaa- 
loobay Argagax ee ka Garaaca Luqun- 
ta korkeeda kana Garaaca Xubnaha 
far aha. 

13. Maxaayeelay waxay Khilaafeen 
Eebe iyo Rasuulkiisa, Ciddii Khilaafta 
Eebe iyo Rasuulkiisana Eebe waa u Ci- 
qaab daranyahay. 

14. ee Arrintaas Dhadhamiya, Gaala- 
na waxaa u Sugnaaday Cadaabka 
Naarta. 



^^,* ojlkJj <£Li^J ]^t &XUJ 



Dagaalkii Badar wuxuu ahaa Arrin aad u wayn, Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) markuu dayey Asaxaabta oo SaddexBoqol iyo Dhawra iyo Gaaladii oo Kun ah yuu Qaabilay 
Qiblada Beryeyna Eebe isagoo Dhihi: Ilaahoow ii Fuli Yaboohaagii Ilaahoow haddaad halaagto 
Kooxdan lslaamka ah Lagugu Caabudi maayo Dhulka Waligeed, Intuu Go'ii garbaha ka Dhaco oo 
Sayid Abuubakar ka Dhaho kugu Filan, wuxuuna Eebe ku xoojiyey Malaa'ig si loogu Bishaareeyoo 
Mu'miniinta, Quluubtoodana loo Xasiliyo, Gargaarna Eebaa haysta, waxaana qabatay Muslimiinta 
Hurdo inayan Cabsan, Roob Daahiriyana wuu u soo Daayey Niyada u Adkeeyey, Lugahana u sugay, 
wuxuuna Eebe faray Malaa'igta inay Sugaan Mu'miinta Illeen Eebaa la jiree, kuna tuuri Niyadda 
Gaalada Argagax, iyo inay ka Garaacaan Madaxa iyo Faraha Illeen waxay Khilaafeen Eebe iyo Rasuul- 
kiisii, Ciddii Khilaaftana waxay mudan Ciqaab Daran, Gaalana waxaa u sugnaaday Cadaabka Naarta, 
Saasuuna Eebe ugu Gargaaraa Mu'miniinta Dhabta ah. Al-Anfaal (9-14). 



15. Kuwa Xaqa Rumeeyow hadaad la 
Kulantaan Kuwa Gaaloobay idinkoo 
isusoo Dhawaan ha u jeedinina dabada 
(ha cararina). 






233 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



\i& 



16. Ruuxii u Jeediya Maalintaas Da- 
badiisa (Carara) isagoo u Xeelaysanayn 
Dagaal ama u Dumayn Koox wuxuu la 
Noqdaa Cadho Eebe Hooygiisuna waa 
Jahannamo iyadaana u Xun meel loo 
ahaado. 

17. Idinku maydaan ku layn Gaalada 
(Xooggiinna) Eebaase laayey, mana 
Aadan Ganayn markaad ganaysay Ee- 
baase Ganay (ku Hagaajiyey) inuu u 
Nicmeeyo Mu'miniita Nicmo Wanaag- 
san, Eebana waa Maqle Og. 

18. Arrintaasna waxaa ugu wacan in 
Eebe uu Tabaryarayn Dhagarta 
Gaalada. 






<" »> ->> rc 










Aayaduhu waxay Caddayn inay ka Reeboontahay Mu'miinta markay Cadowgooda Gaalada ah Dagaal 
kula Kumlaan inay Cararaan oo Dhabarka u Jeediyaan, Ciddii Carartana waxay Mudan Cadho Eebe 
waxayna u Dheelman Naarta Jahannamo ee u xun meel loo ahaado, 

Marka laga reebo u Xeelaysi Dagaal ama ku Biirid iyo Dumid Koox kale oo Taageerta. Rasuulkuna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu ka midyeelay ka Cararka Jahaadka Toddoba- 
da Dadka Halaagta Naartana Galisa. Wuxuuna Eebe ku Mannadaystay Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) Gargaarkii iyo Guushii waynayd ee Badar iyo in Eebe si Dhaba ugu hagaajiyey 
uguna Toosiyey Tuuryadii Gaalada intay ka Jabaan oo laga Laayo, Eileen awoodda Eebaa lehe, 
Mu'miniintana wuxuu ugu Nicmeeyey Nicmo Wanaagsan, wuxuuna saas u falay inuu Jilciyo oo Tirtiro 
Dhagarta Gaalada, Colka Islaamka ah, Taasina waxay ku Tusin in Jahaadku Waajib adag yahay, Ciddii 
Muslima oo ka tagtana ay Mudan Dulli, Addoonsi iyo Tabar yari, Markiise Eebe lagu Xidhnaado, 
Diintana lagu Toosnaado Xaqana lagu Jahaado waxaa la heli Guul, Sharaf, Cisi, Dambi dhaaf iyo 
Jannadii Eebe ee Wanaagsanayd. Al-Anfaal (15-18). 



19. Haddaad kala Xukumid Dalab- 
teen Gaalooy waxaa idiin Yimid Gar- 
gaarkii (Nabiga) inaadse Reebtoontaan 
yaa idiin Khayr roon, haddaad ku no- 
qotaan Xumaantana waxaannu ku No- 
qon Gargaarka (Nabiga) waxna idiin- 
ma tarayso Kooxdiinnu haba badna- 
deene Eebana wuxuu la Jiraa Mu'mi- 
niinta. 

20. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow Adeeca 
Eebe iyo Rasuulkiisa hana ka Jeed- 
sanina idinkoo Maqli. 

2 1 . Hana Noqonina kuwii Yidhi Ma- 
qallay iyagoon wax Maqlayn. 









234 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



tSS^ 



22. Dhul Socod waxaa ugu Shar ba- 
dan (Uxun) Eebe agtiisa ma Maqle 
(Xaqa) ma hadle oon kasayn 
(Wanaagga). 

23. hadduu ku Ogyahay Eebe Khayr 
wuu maqashiin lahaa (Garansiin lahaa) 
hadduuse Maqashiiyo way Jeedsanla- 
haayeen (Kibirdartiis) iyagoo is dadbi. 

24. Kuwa Xaqa Rumeeyow Maqla 
Eebe iyo Rasuulka Markuu idiinku 
Yeedho wax idin nooleeya (XAQA) 
Ogaadana in Eebe (Karo) inuu kala 
Dhexmaro Ruuxa iyo Qalbigiisa, oo 
Xaggiisa laydiin soo Kulmin. 



^i^Uile^i 






y*op 



ra dj^y^y^\ 



fs% s^ * ~* > '\\'A 



Gaaladii Carbeed waxay Eebe warsan jiren isla wayni Darteed in Eebe Halaago Ciddii Xumaan wadda 
iyaga iyo Mu'miniinta, waxaana u yimid waxay warsanayeen Maalintii Badar, waana la halaagay, inay 
Xumaanta ka joogaan yaana u Khayrroon, Hadday ku Noqdaanna Eebe wuxuu u Gargaari Mu'miniinta 
Dhabta ah, waxaana laga rabaa Mu'miniinta inay si run ah u Adeecaan Eebe iyo Rasuulkiisa, Xaqana 
raacaan, oyna la mid Noqon kuwa Dhaha waan maqalay iyagoon Maqlin, waxaana ugu Liita Eebe 
Agtiisa waxa Dhulka ku socda cid Xaqa ka Dhaga la', oo ka Afla', oon Garaynaynoo markii xaqa loo 
sheego ka Jeedsata, Dadka Mu'miniinta ahse waa inay Maqlaan oo yeelaan Eebe iyo Rasuulkiisa Markuu 
wax nooleeya oo Diinta islaamka ah iyo xaqa ugu Yeedho, Illeen waa Nolole, waxa ka soo hadhayna 
waa Geeriye, Arrintana Eebaa haysta oo Toosin Cidduu doono oo Wanaagga ku Dadaasha, Xagiisaana 
laysu Kulmin. Saas darteed Ciddii Nolol, Wanaag, Sharaf iyo Khayr rabta ha Raacdo Quraanka iyo 
Xaqa. Al-Anfaal (19-24). 



25. Ka Dhawrsada Fidmo oon ugu 
Dhacayn kuwii Dulmiga falay Gaar 
ahaan oo idinka mida, Ogaadana in 
Eebe Ciqaabtiisu Darantahay. 

26. Xusuustana markaad ahaydeen 
kuwo yar oo lagu Tabar darraysto Dhul- 
ka (Makaad) idinkoo ka Cabsan in 
Dadku idin dafo oo markaas uu idin 
Dhaweeyey (Dumay) idinkuna Xoo- 
jiyey Gargaarkiisa, idinkuna Arzaaqay 
Wanaag (Xalaal) inaad ku Mahdisaan. 

27. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ha 
Khayaamina Eebe iyo Rasuulka iyo 
Ammaanadiinna idinkoo Og. 

28. Ogaadana in Xoolihiinnu iyo 
Caruurtiinnu Fidno uun yihiin oo Eebe 
Agtiisa Ajir wayn yahay. 



• -Iff - '*' *' "l*i r *M '\\~ >J > *v 



235 



Suurat Al-Anfaal 



Juz 4 9 



ii^« 



29. Kuwa (XAQA) Rumeeyow had- 
daad ka Dhawrsataan Eebe wuxuu 
idiin yeeli Faraj (iyo Nabadgalyo) 
wuxuuna Asturi Xumaantiinna 
«Dambigiinna», Wuuna idiin Dhaafi 
Eebana waa Fadli Wayne. 






Xumaanta haddaan layska reebin kuma kaliyeysato Adduunka Ciddii Fashay kaliya, ee way wada heli 
Ciddii ku Dhaw oon Xumaanta Reebin Sida Xadiithyo Badan ku sugnaaday, waana arrin ay waajibtahay 
in si dhaba loo garto looguna carnal falo. Tan kale waxay ahaayeen Muslimiintii Makaad kuwo tabar yar 
oo Cabsada Eebaase Xoojiyey oo Madiino Dejiyey una Gargaaray, oo Rizqi Fiican ku Arzaaqay, waana 
wax la Xusuusto oon la halmaami Karin tan kale waa inaan la Khayaamin Eebe, Diinta, Nabiga, 
Ammaanada iyo Xaqa isagoo la ogyahay, lana garto in Xoolaha iyo Caruurtu Fidmo iyo Imtixaan yihiin 
ee Wanaag iyo Ajir Eebe Agtiisa yaallo, Ciddii si Fiican u Dhawrsatana Eebe wuxuu u Furi Faraj, Wuuna 
Asturi, una Dambi Dhaafi Illeen Fadligiisaa Waasac ahe, isagaana Awoodda lehe. Al-Anfaal (25-29). 



30. Xusuuso (Nabiyow) markay ku 
dhakrayeen Kuwii Gaaloobay inay ku 
Xidhaan, ama ku Dilaan ama ku 
Bixiyaan, way ku Dhakrayeen Eebaase 
ka abaal marin isagaana Abaal mariye 
Khayr roona ah. 

31. Marka lagu Akhriyo Aayaad- 
kanaga waxay Dhahaan waan maqal- 
lay haddaan doonana waan Dhahay- 
naa kanoo kale (Quraanka) kanu 
waxaan warkii kuwii hore ahayn ma 
aha. 

32. Xusuuso markay Dheheen Eebow 
hadduu kanu Xaqa Agtaada ah yahay 
Nagaga soo daadi Dhagaxyo (Naara) 
Samada, ama noo keen Cadaab daran. 

33. Eebase ma aha kii Cadaaba Adoo 
Dhexjooga, mana aha mid Cadaaba 
iyagoo Dambi dhaaf warsan. 






Gaaladii Qureesheed Dhagarbay u sameeyeen Nabigii (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
Waxayna ku Shireen Daaru Nadwa markay wax badan hadleenna waxaa Arrin soo Jeediyey Abuu Jahal 
wuxuuna soo Jeediyey in Meel kasta Wiil Xoog leh laga keeno markaas Seefo loo Dhiibo Nabigana hal 
mar kuwada Dhuftaan si qaraabadiisu Mag u qaadato Illeen lama Colloobi karaan Dadkoo dhane, 
waxayna isku waafaqeen Ra'yigaas, Eebaase Ogaysiiyey Nabigiisa Arrintiina Gacantooda ka Bixiyey oo 
Nabadgaliyey Nabigii, waana kii baxay ee Godka galay isaga iyo Sayid Abuu Bakar, ka dibna Madiina 
aadeen. Waxayna ahaayeen Gaaladaasu kuwa marka lagu Akhriyo Quraanka Yidhaahda Maqallay, 
haddaan doonno waan dhihi lahayn isagoo kale, waana warkii dadkii hore, waxayna Codsadeen in Eebe 
Cadaab Cirka kaga soo daayo Hadduu Quraanku Xaq yahay, Taasina waa Duqonnimo wax Eebe la 
waydiistana ma aha, ee waxaa Habboon in la Dhaho Eebow nagu hanuuni Xaqa, Eebase ma Cadaabo 
Nabigoo Dhex Jooga ama iyagoo Dambi Dhaaf warsan, Illeen way dhawaafi jireene. 
Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi : Waxaa Jiray Labo Ammaan, Nabigii iyo Dambi Dhaaf warsasho, waxaase 
tegey Nabigii waxaana hadhay Dambi dhaaf Doonidii. Al-Anfaal (30-33). 



236 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 9 



mM& 



34. Muxuusanse Eebe u Cadaabayn 
iyagoo ka Celin Dadka Masjidka Xur- 
mada leh, mana aha Ehelkiisa, Ehelkii- 
su waxaan kuwa dhawrsada ahayn ma 
aha, Badan koodse ma Oga. 



35. Salaaddooda Kacbada agteeda 
ahna ma aha waxaan Foodhi iyo Sa- 
cabbo Tumid ahayn, ee Dhadhamiya 
Cadaabka Gaalnimadiinna Darteed. 

36. Kuwii Gaaloobay waxay ku Bixin 
Xoolahooda inay ka Celiyaan Dadka 
Jidka Eebe way Bixin doonaan waxay- 
na ku noqon Qoomamo markaasaa 
laga Adkaan, kuwa Gaaloobayna Xaga 
Jahannamaa Loo kulmin. 

37. in Eebe kala Bixiyo Xumaanta iyo 
Wanaagga, Yeelana Xumaanta Qaar- 
keed tan Kale Korkeeda uuna Kulmin 
Dhammaan uuna Yeeli Jahannamo ku- 
waasuna waa uun kuwa Khasaaray. 













Gaaladu way Mutaan Ciqaabta iyo Cadaabkaba, Illeen waxay dadka ka Celiyaan Masaajidka Xurmay- 
san, oo ayna Mudnayn inay Daris la Noqdaan waxaase Mudan inuu Gacanta ku hayo Muslimiinta. 
Gaaladuna Dhab ahaan ugama yaabaan Eebe, Cibaadadooduse waa Foodhi, Buuq iyo Sacabbo Tun, 
Abaalkooduna waa Cadaab Gaalnimadooda Dartiis, waxay Gaaladu Bixin oo Xoola ah inay Jidka Eebe 
ka Leexiyaan, way Bixin waxayse ku Noqon Khasaare waana laga Adkaan, Naarta Jahannamana waa 
lagu Kulmin, si Eebe u kala saaro Xumaanta iyo Wanaagga, Xumaanta wuu KulmiyaaDhammaanna 
yeela Naarta Jahannamo waana kuwa Khasaaray. 

Ibnu lsxaaq wuxuu sheegay in Cabdullaahi Binu Rabiica, Cigrama AbuuJahal iyo Safwaan Binu Umaya 
u Tageen Abii Sufyaan Dagaalkii Badar ee lagu Laayey Qaraabadoodii inay Ogolaadaan Safarkii Abuu 
Sufyaan Hoggaaminayey ee Dagaalku ku Billowday Xoolihiisa in lagu Bixiyo la Dagaallanka Nabiga iyo 
Muslimiinta, markaasaa waxaa soo Degtay Aayadahan. 
Badarbay ku soo Degeenna waa la Yidhi, waxaase Dhaba in Gaalo Khasaari. Al-Anfaal (34-37). 



38. Ku Dheh kuwii Gaaloobay had- 
day ka Reebtoomaan (Gaalnimada) 
waxaa loo Dhaafi wixii hor maray, had- 
dayse Daa'imaan (Gaalnimada) waxaa 
tagtay«horraysay»jidkii kuwii hore. 

39. la Dagaallama Gaalada intaan 
Gaalnimo iyo «Xumaan» laga helin 



" *a* JLA3 \) syo <JIJ cjiJU* -*3 U 






237 



Suurat Al-Anfaal 



juz< 10 tmm 



ffl£&tlM 



una ahaato Diintu Dhammaan Eebe, 
hadday Reebtoomaan Eebe waxay Fali 
wuu Arkayaa. 

40. Hadday Jeedsadaanna ogaada in 
Eebe yahay Gargaarihiinna isagaana u 
Fiican Gargaare. 

41. Ogaadana waxaad Qanimaysa- 
taan in Eebe Shan Meelood Meel 
Leeyahay, iyo Rasuulku, iyo Qaraaba- 
da, iyo Agoonta, iyo Masaakiinta, iyo 
Socdaalka, haddaad tihiin kuwo Ru- 
meeyey Eebe iyo waxaan ku Dejinnay 
Addoonkanaga Maalintii kala Bixinta, 
Maalintay kulmeen Labadii Col (Ba- 
dar) Eebana wax kasta (oo uu Doono) 
wuu karaa. 






Eebe waa Naxariiste wuxuuna u Dhaafaa wixii hore Ciddii Gaalnimada ka soo Noqota 00 Xumaanta ka 
Toobadkeenta, sida ku Sugnaatay Xadiith : Islaamku wuu Tiraa wixii ka horreeyey, Toobadduna way 
Tirtaa wixii ka horreeyey, Ciddii Xumaan ku Noqota way Caddahay Waddadii kuwii hore. Waana in 
Gaalada lala Dagaallamo intaan Xumaan laga helin'Diintuna Dhammaan Eebe u ahaato, ciddii Xu- 
maanta ka Joogtana Eebe wuu arkaa, Ciddii Jeedsatana Eebaa uga gargaari Mu'miniinta, Kaalmeeye iyo 
Gargaarana Eebaa u Fiican. Wixii Gaalada laga helo waqtiga Dagaalkana Shan Meelood Meel waxaa loo 
iili Jidka Eebe iyo Rasuulkiisa, qaraabada Nabiga 00 Sako la siinayn, Agoonta, Masaakiinta, iyo 
Socdaalka, haddii Dhab loo Rumeeyey Eebe iyo Quraanka, waana Xoolo Xalaala 00 lagu Xoojin 
Islaamka iyo Xaqa, laguna Wiiqi Gaalada. Al-Anfaal (38-41). 



42. Xusuusta markaad ahaydeen Dhi- 
nicii u Dhawaa (Badar) Gaaladuna 
ahayd Dhinicii ka Fogaa (Badar) Safar- 
kiina idinka Hooseeyey hadaad isu ya- 
boohdaan (Ballanna) waad isku Khi- 
laafi lahaydeen Ballanka, Eebaase Fa- 
lay inuu Xukumo Amar uu Fali in Cid- 
dii Halaagsamina si Cad u Halaagsan- 
to, Ciddii Noolaanna si Cad u Noolaa- 
to, Eebana waa Maqle Og. 



43. Markuu idinku Tusiyey Eebe 
Gaalada Hurdada iyagoo yar, haddu 
ku Tusiyo Iyagoo Badanna waad Fas- 
hili lahaydeen ood ku Murmi lahay- 
deen Amarka, Eebaase Nabadgaliyey, 
Illeen wuu Ogyahay waxa Laabta ku 
Sugane. 










, jL^,ii\jy^aii^Jj^\ 






238 



Suurat Al-Anfaal 



juz' 10 tmy^ 



w$& 



44. lyo markuu idin Tusiyey markaad 
Kulanteen iyagoo ku Yar indhihiinna, 
idinkuna yareeyey Indhahooda in Eebe 
Xukumo Amar uu Fali, Xagga Eebaa- 
na loo Celin Umuuraha. 






Muslimiintu waxay Degeen Daanta Badar ee Xigta Xagga Madiino, Gaaladuna Xagga Maka Jahadeeda, 
Safarkiina Maray Xagga Badda Eebana Kulmiyey si Ciddii Halaagsami iyo tan Noolaanba Xaalku u 
Caddaado, Wuxuuna Eebe isu Muujiyey Labada Kooxood iyadoo midba la yartahay midda kale, in Eebe 
sugo Guusha lslaamka, Saasayna u Kulmeen Labadaas Col, oo midna Xaqa iyo Islaamka Matalayo iyo 
mid Gaalnimo iyo lsla wayni, Wuxuuna Ibnu Jariir Sheegay in Abuu Sufyaan u Ciddiray Gaaladii 
Qureesheed kuna yidhi : Noqda waa nabadgalaye,waxaase Diiday Abuu Jahal oo sheegay inayna Noqo- 
nayn intay ka Tagaan Ceelka Badar, Saddex Maalmoodna ku Nagaadaan oo Cunno ku Cunaan, Geelna 
ku qashaan, Khamrana ku Cabbaan Gabdhuhuna Durbaan u Garaacaan oo Carabtuna Maqasho, 
Qaddariyaanna, Nabiguna wuxuu Yidhi : Maka waxay idinku soo Tuurtay Beerkeedii, waana kaas Xaq 
iyo Xumaan. Al-Anfaal (42-44). 



45. Kuwa Xaqa Rumeeyow haddaad 
la Kulantaan Koox (Cadow ah) Su- 
gnaada Xusana Eebe wax Badan inaad 
Liibaantaan. 

46. Adeecana Eebe iyo Rasuulkiisa 
hana Murmina ood Fashishaan uu ta- 
gana Xooggiinnu Samra Eebe wuxuu la 
jiraa kuwa Samree (Adkaysta). 



47. Hana ka mid Noqonina kuwii ka 
baxay Guryahooda Kibir iyo istuska 
Dadka Darttiis kana Celinaya (Dadka) 
Jidka Eebe,Eebana waa Koobay waxay 
Carnal Fali. 

48. Markuu u Qurxiyey Shaydaanku 
Camalkooda kuna Yidhi wax idinka 
Adkaan oo Dada ma jiro Maanta, anna 
kaalmeeyaan idiin ahay, markay isar- 
keen Labadii Kooxoodna wuxuu u gur- 
tay Cidhibtiisa, wuxuuna yidhi anugu 
Bari baan idinka ahay, waxaana arkaa 
waxaydaan Arkin waxaana ka Cabsan 
Eebe Ilaahayna waa Ciqaab darane. 



4 , *} 9 S*"\s7, \' 



//Is ■ a « ~ s ^ *' * J" ^^/ s / 



49. Markay dhahayeen Munaafi- 
qiintu iyo kuwa Cudurku Qalbiga kaga 






239 



Suurat Al-Anfaal 



Juz' 10 



\i& 



jiro, waxaa Dhagray Kuwaas Diin- 
tooda, Ciddii Eebe tala saarata Ilaahay 
waa Adkaade Falsan. 






li 



Waa in la sugnaado marka Colka lala Kulmo oon la Cararin, Eebana la Xuso, lana Adeeco Eebe iyo 
Rasuulkiisa, lana Murmin si aan loo fashilin loona Tabar yaraan, waana in la adkaysto Illeen Eebe 
wuxuu la Jiraa Cidda Adkaysatee, lana Mid noqonin sidii Gaaladii reer makaad ee Kibirka iyo is 
Tustuska Dadka iyo Xaqa ka Leexintiisa u soo Baxday, Shaydaanna u Qurxiyey Camalkooda una 
Sheegay inaan laga Adkaanayn una Gargaari, Markay labadii Col Kulmeenna Dib u Gurtay, Sheegayna 
inuu Arko waxayna Arag, Sheegayna inuu Eebe Ka yaabi isagoo Been sheegi, Munaafiqiinta iyo Kuwa 
Qalbiga ka Bukana ku Sheegi Mu'miniinta in Diintoodu Khaladay Beenna u Sheegtay, Ciddiise Eebe tala 
Saarata Isagaa Adkaada ah Falsan, waxaana muuqda in la adkaysto Eebana lagu Xidhnaado, Kibir, 
[stus, iyo Shaydaanna laga Fogaado. Al-Anfaal (45-49). 



50. Haddaad Aragto Markay Oofsan 
(Nafta ka qaadi) Malaa'igtu kuwii 
Gaaloobay oy ka Garaaci Wajiya- 
dooda iyo Gadaashooda iyagoo ku 
Dhihi Dhadhamiya Cadaabka Gubid- 
da (waxaad arki lahayd Arrin wayn). 

5 1 . Arrintaasuna waa waxay hormar- 
satay Gacmihiinnu darteed Eebana ma 
Dulmiyo Addoomada. 

52. Waa Caadadii Fircoon Qomkiisii 
iyo kuwii ka horreeyey ee ka Gaaloo- 
bay Aayaadkii Eebe 00 Eebe Qabtay 
Dambigooda Dartiis, Eebana waa 
Xoog badane Ciqaab daran. 

53. Arrintaasna waa inaan Eebe doo- 
rinin Nicmo uu ugu Nicmeeyey Qoom 
intay ka Dooriyaan waxa Naftooda ah, 
Eebana waa Maqle Og. 

54. Waa Caadadii Fircoon Qoomkiisii 
iyo kuwii ka Horreeyey, waxay ka Gaa- 
loobeen Aayaadkii Eebahood markaa- 
suu Halaagay Dambigooda Dartiis 
waxayna Dhammaan ahaayeen Daali- 
miin. 

Geeridu waa wax wayn, Saas darteed yuu Eebe u sheegay Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalo Eebe korkiisa 
ha yeelee) in hadduu arko Gaalada 00 Malaa'igtu Nafta ka Qaadi kana Garaaci Wajiga iyo Gadaasha 
kuna Dhihi Dhadhamiya Cadaabka Gubidda inuu Arki lahaa Arrin wayn, waana hormarsadeen Gacma- 
hoodu Illeen Eebe ma Dulmiyo Addoomadee, waxayna la midyihiin Fircoon iyo Dadkiisii iyo kuwii ka 
horreeyey ee ka Gaaloobay Aayaadka Eebe 00 Eebe qabtay Dambigoodii dartiis, Eebana Waa Xoog 
badane Ciqaabtiisuna darantahay, waxaana ugu wacan inaan Eebe Dad ka Doorinin Nicmo uu ugu 
Nicmeeyey intay Naftooda ka Dooriyaan, Dambina falaan, Illeen Eebe waa Maqle Oge, Sidaasna 
waxaa falay Fircoon iyo Dadkiisii iyo kuwii ka horreeyey 00 Beeniyey Aayadkii Eebe markaasna Eebe 
Halaagay Dambigooda Dartiis, Fircoon iyo Colkiisiina wuu Maansheeyey illeen Daalimiinbay 
ahaayeene. Al-Anfaal (50-54). 



p*j±>*\j p+AfrJ ^>Js>*> 

tf£\»S? ^^f^V' ^.Irf^i^ 









240 



Suurat Al-Anfaal 



juz< 10 imu 



mMm 



55. Dhul Socde waxaa ugu Shar ba- 
dan Eebe Agtiisa kuwa Gaaloobay oon 
Rumeynin. 

56. ee ah Kuwaad la Ballantay mar- 
kaas Buriya Ballankooda mar kasta, 
oon Dhawrsanayn. 

57. Haddaad ku Liibaanto (Adkaato) 
Dagaalka ku Eri (xanuuji) kuwa ka 
Dambeeya inay Xusuustaan. 

58. Haddaad ka Cabsato Qoom 
Khayaanadii u Tuur (Ogaysii) Ballan- 
kii si siman, Illeen Eebe ma Jecla 
Khaa'imiinta. 

59. Yeyna u malayn kuwii Gaaloobay 
inay Carari (Karaan) iyagu ma Daa- 
liyaan (Eebe). 

60. Ugu Darbada waxaad kartaan oo 
Xooga, iyo Darbidda Fardaha inaad 
ku Cabsi galisaan Colka Eebe iyo Col- 
kiina (Gaalada) iyo kuwa kale oo ka 
soo hadhay (Munaafiqiinta) ma ogidin 
Eebaase Og, waxaad ku Bixisaan Jidka 
Eebana waa laydiin oofin (Dhammayn) 
idinkoon laydin Dulmiyeyn. 



I^S \jy^^ Uii Joe vl>\j j! \y^ h\ 



> l\ 



m j±-?ffi i^y t&\i>\ 4 j* & 



Aayadahanna wuxuu Eebe ku sheegay in waxa Dhulka ku socda ugu Liito Gaalada Beenisay Xaqa, een 
waliba Rumaynayn, oo Buriya Ballanka Nabiga markasta oon Dhawrsanaynna, Eebaana Faray Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalo Eebe korkiisa ha yeelee) in Cidduu ka helo kuwaas Dagaalka uu Xanuunjiyo si 
kuwa ka Dambeeya u Cabsadaan, una Xusuustaan, Hadduu Khayaamadooda ka Yaabana uu ogaysiiyo 
inuu Ballankoodii u Celiyey Aaminaynna mar kale, Illeen Eebe ma Jecla Khaa'imiintee, Yeyna u 
malayn Gaaladu inay Eebe ka Carari Karaan Wuxuuna Eebe faray Muslimiinta inay u Darbadaan 
Dagaalka Gaalada una hub samaystaan, iyagoo ku Cabsi galin Colka Eebe iyo Muslimiinta Gaalada ah, 
kuwa la ogyahay iyo kuwa Eebe uun Ogyahay, Jidka Eebana wax lagu Bixiyo, si Eebe ugu oofiyo 
Wanaagga oon loona Dulmiyin. Waxaana ku soo Arooray Wanaagga Dagaal Barashada iyo Hubka 
Xadiithyo badan sida : Fardaha Fuuliddooda waxaa lagu Xidhay Khayr tan iyo Qiyaamada, iyo Gana oo 
kora Ganiddaana ka Khayr roon Koridda. Taasina waxay muujin inay Waajibtahay in loo Darbado 
Jahaadka iyo daaficidda Diinta, Xoolaha, Dhulka iyo Sharafta, markay ka tageen Muslimiintuna 
Amarkii Eebe yey Dulloobeen, Gaalana u Talisay, Jahaad umbaana ka Saarikara. Al-Anfaal (55-60). 



6 1 . Hadday u Iishaan Gaaladu Nabad 
u Iilo adna talana Saaro Eebe, Illeen 
isagaa uun Maqla ognee. 



lj£^43* 






241 



Suurat Al-Anfaal 



juz< 10 (x&gm 



fiE&l$& 



62. Hadday Doonaan inay ku Dha- 
graan waxaa Kaafiyahaaga ah Eebaha 
kugu Xoojiya Gargaarkiisa iyo Mu'mi- 
niinta. 

63. Isuna soo Dumay Quluubtooda, 
haddaad Bixiso waxa Dhulka ku Sugan 
oo Dhan Maadan isu Dun teen Quluub- 
tooda, Eebaase isu Dumay Dhexdooda 
Illeen isagaa Adkaade falsan ehe. 

64. Nabiyow waxaa kugu Filan Eebe 
Adi iyo inta ku Raacday ee Mu'mi- 
niinta ah. 

65. Nabiyow ku boorri mu'miniinta 
Dagaalka hadday idinka Mid yihiin La- 
baatan Samra (Adkaysta) Waxay ka 
adkaan Labo Boqol, Hadday idinka 
Mid yihiin Boqol waxay ka Adkaan 
Kiin ah kuwa Gaaloobay Illeen waa 
Qoomaan wax kasayne. 



Gp dj^sty^ vJ^^n** sJd&wy* 







Diinta [slaamku waa Diin Nabad galyo, Isjaceyl, Iskaalmayn, Saas darteed yuu Eebe faray Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha Yeelee) In hadday Gaaladu u Leexdaan oo Doonaan Nabad 
iyo Dagaalla'aan Nabiguna u Leexdo Eebana Talo saarto kana Digtoonaado, Illeen Eebaa wax Maqla 
waxna Oge, hadday doonaan inay Khayaamaan oo DhagraanNabigana waxaa ku Filan Eebaha ku 
Xoojiyey Gargaarkiisa iyo Mu'miniinta, Isuna Dumay Quluubta Mu'miniinta, Illeen waxa Dhulka ku 
sugan oo Dhan haddii la Bixiyo cidina isuma Dumi karto Quluubtoode, Eebaase isu Dumay, Illeen isagaa 
Adkaada oo Falsame,Kaafiyana Nabiga iyo Mu'miniintee,Tan kale waa in Mu'miniintu Dagaallamaan 
Xaqana difaacaan haba ka badnaadeen Gaaladuyee, Illeen Muslimiinta waxaa laga rabaa Adkaysi, 
Rumayn Xaqa, iyo Jahaad Dhab ah, Gaalana way Jabi oo Halaagsami hadday la Dagaallamaan Musli- 
miintii Dhaba oo Geerida Ogol Eebana ku Xidhan Dhabna u Rumeysan. Al-Anfaal (61-65). 



66. Hadda wuu idinka Fududeeyey 
Eebe wuxuuna ogyahay inaad tabar 
Yartihiin hadday idinka Mid yihiin Bo- 
qol Samra (Adkaysta) waxay ka Ad- 
kaan Labo Boqol, Hadday idinka Mid 
yihiin Kunna waxay ka Adkaan Labo 
Kun Idanka Eebe, ILaahayna wuxuu la 
Jiraa kuwa samra. 

67. Kuma habboona Nabi inay u 
ahaato kuwo la qafaashay intuu kaga 
Jilciyo Dhulka Dhexdiisa (Gaalada) 
waxaad Doonaysaan Muuqa Addu- 
nyada Eebana wuxuu dooni Aakhiro 
Eebana waa Adkaade Falsan. 



vj^b \yk*± \jCy0 AjU «, < ^ = ^5 < y^Oy 



242 



Suurat Al-Anfaal 



juz< 10 mu 



^nm 



68. Hadduusan Jirin Kitaab Eebe oo 
horreeyey waxaa idin taaban lahaa 
waxaad qaadateen Darteed Cadaab 
wayn. 

69. ee Cuna waxaad Qanimaysataan 
oo Xalaal Fiicana kana dhawrsada 
Eebe Illeen Ilaahay waa Dhaafe Naxa- 
riistee. 






^ » <,» >■' ''\ ^f \ 



Ibnu Cabbaas waxaa laga wariyey in markay soo Degtay Aayadda Caddayn in Labaatan Muslimiina la 
Dagaallamaan Labo Boqol ooGaala ah ay ku Cuslaatay Muslimiintii markaas Eebe soo DejiyeyAayada- 
han ka Fududayn oo ah in Boqolku la Dagaalamaan Labo Boqol, Kunkuna Labo Kun la dagaalamo, 
Markay samraan oo adkaystaan Eebaa u gargaari, saasuuna Xaalku ku Sugnaaday, Sina uma banaana in 
markaas la cararo ama la Cabsado, markii Maalintii Badar Qaar la Laayey Gaaladii Qaarna la Qafaashay 
yuu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) la Tashaday Asaxaabta sidii la yeeli lahaa 
Dadkaas markaasuu Sayid Abuubakar Yidhi aan Daynno oon la layn, Sayid Cumarna Yidhi ha la laayo, 
Markii la raacay soo Jeedintii Sayid Abuubakarna waxaa soo degtay Aayadahan oo Canaan ah, iyo inay 
habboontahay in Eebe la Adeeco Adduunna loo Xilan, saasna uu ku Xalaaleeyey Qaniimada laga helo 
Gaalada waxaana Muslimiinta ku Waajiba Jahaad, Adkaysi iyo Eebe Adeecid. Al-Anfaal (66-69). 



70. Nabiyow ku Dheh kuwa la Qa- 
faashay ee Gacmihiinna ku jira hadduu 
ku Ogyahay Eebe Quluubtiina Khayr 
wuxuu idin siin mid ka Khayrroon wixii 
laydinka Qaaday wuuna idiin Dhaafi, 
Eebana waa Dhaafe Naxariista. 



*>y.t'">s <A 






71. Hadday Doonaan Khiyaama- 
daadana waxay Khayaameen Eebe mar 
hore markaasuu idin Makaniyey Eeba- 
na waa Oge Falsan. 






72. Kuwa Rumeeyey ee Hijrooday ee 
ku Jahaaday Xoolahooda iyo Naf- 
tooda Jidka Eebe iyo kuwa Dumay 
(soo Dhaweeyey) una Gargaaray ku- 
waasu Qaarkood waa Gargaaraha 
Qaar, kuwa Rumeeyey oon hijroonin 
Gargaarkooda waxba idinkama Saarra 
intay ka Hijrooni, haddayse idiinku 
Gargaar warsadaan Diinta korkiinna 
Gargaarbaa ah qaar Dhexdiinna Ballan 






243 



Suurat Al-Anfaal 



juz< 10 tmm 



mM& 



yahay mooyee, Eebana waxaad Falay- 
saan wuu Arkaa. 






Dagaalkii Badar ee waynaa waxaa lagu Qafaashay Gaalo Badan iyo Dad la soo Qasbay, Ciddii Toosnaa- 
ta oo ka midana Eebe wuxuu Siin wax ka Khayroon wixii laga qaaday una Dambi Dhaafi, haddayse 
Nabiga Khayaamaan horay Eebe u Khayaameen markaas Muslimiinta Gacanta u galiyey, Illeen waa wax 
walba oge Falsane. 

Tan kale Ciddii Rumaysay Xaqa oo Hijrootay oo Xoolaheeda iyo Nafteedaba ugu Jahaadday Jidka Eebe, 
iyo kuwii soo Dhaweeyey una Gargaaray Qaarkood qaarbuu Sokeeye u yahay, kuwaanse saas falin 
waxba kama dhaxeeyo intay ka falaan, haddayse Gargaar idin warsadaan waa loogu gargaari Ciddaan 
Ballan lala Dhigan. Al-Anfaal (70-72). 



73. Kuwa Gaaloobay Qaarkood Waa 
Sokeeyaha Qaar haddaydaan saas fa- 
linna (Ogaanna) Fidmaa ahaan Dhulka 
iyo Fasaad wayn. 

74. Kuwa Rumeeyey ee Hijrooday ee 
ku Jahaaday Jidka Eebe iyo kuwa soo 
Dhaweeyey una Gargaaray kuwaasu 
iyagaa Mu'miniina Dhaba ah, waxayna 
Mudan Dambi Dhaafid iyo Rizqi 
Sharafle. 

75. Kuwa Rumeeya Gadaal oo Hij- 
rooda oo Jahaada la Jirkiinna kuwaasu 
waa idinka mid, Qaraabadaana Qaar- 
keed Qaar ku Mudanyahay Xukunka 
Eebe Ilaahayna waxkasta waa 
ogyahay. 






Waa in la Ogaado in Muslimiintuna Walaalo yihiin, Gaaladuna isu kaalmaystaan Colnimada Xaqa iyo 
Diinta Islaamka, Haddii kale waxaa dhici Fidmo iyo Fasaad wayn, Kuwa Xaqa Rumeeyase oo 
hijrooda kuna Jahaada Jidka Eebe iyo kuwa soo Dhaweeya una Gargaara kuwaasu waa Mu'miniinta 
Xaqa ah ee Dhabta ah Dambi Dhaafid iyo Wanaagna way Mudan. 

Kuwa Dib ka Rumeeya oo Hijrooda oo Jahaada la Jirkiinna waa idinka mid, Qaraabadaasi Qaarkeed 
Qaar ku mudanyahay Kitaabka Eebe, wax kastana Eebaa Og. Waxay Caddeeyeen Aayaduhu Abaalka 
Wanaagsan ee Mu'miniintu Mudan Akhiro. Al-Anfaal (73-75). 




1 . Tani waa ka bari ahaasho Eebe iyo 
Rasuulkiisa kuwaad la Ballanteen oo 
Mushrikiinta (Gaalada) ah. 






244 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$m& 



2. ee socda Dhulka afar bilood ogaa- 
dana inaydaan daalinayn Eebe iyo in 
Eebe uu dulleyn gaalada. 

3. waana ogaysiin Eebe ka ahaaday 
iyo Rasuulkiisa oo Dadka Maalinta 
Xajka wayn in Eebe ka bari yahay Gaa- 
lada iyo Rasuulkiisu, haddaad Toobad- 
keentaanna saasaa idiin Khayrroon, 
haddaad jeedsataanna ogaada inay- 
daan Eebe Daalinayn, uguna Bishaa- 
reeya kuwii gaaloobay Cadaab daran. 



4. Kuwaad ballanteen Mooyee oo 
Gaalada ah markaasna aan idinka 
Nusqaaminin waxba, idiinkuna 
kaalmaynin cidna, ee dhameeya tan iyo 
ballankooda « Muddadood » Eebana 
wuxuu jecelyahay kuwa dhawrsada. 












Suuraddani waxay ka mid tahay suuradaha ugu dambeeyey soo degid, Eileen xaggeeda hore waxay soo 
degeen markii laga soo noqday Duullaankii Tabuuk, Bisinna laguma bilaabin Suuradda,waxayna cad- 
deyn in Eebe iyo Rasuulkiisu ka bari yihiin gaalo, kuwii ballan lala dhigtayna uu u jiro muddo afarBiloo- 
da,saasaana la ogaysiiyey Maalintii iiddii Carrafo,cid ballan leh oon jabin mooyee,colna ugu kaalmaynin 
Muslimiinta waxaana la sugi mudadooda, taasina waxay ku tusin sida Islaamku ballanka u dhawro una 
ilaaliyo iyo inaan Eebe iyo Rasuulkiisa iyo gaalo wanaag dhex oollin. At-Tawbah (1-4). 



5. markay faydmaan bilaha xurmada 
leh ku dila gaalada meejaad ka hesha- 
an qabtana(qafaasha) Go'doomiya una 
fadhiista meel gabasho ah oo dhan, 
haddayse toobad keenaan oogaanna 
salaadda, bixiyaanna Sakada u sii 
daaya jidkooda Eebe waa dambi dhaa- 
fe Naxariistee. 

6. mid ka mida gaaladana hadduu ma- 
gangal idin waydiisto magangaliya in- 
tuu ka maqlo hadalka Eebe markaas 
Gaadhsiiya meeluu Aamin ku yahay, 
illeen waa qoom aan wax ogayne. 



7. siday ugu ahaan gaalada ballan 
Eebe agtiisa iyo Rasuulkiisa agtiisa ku- 
waad kula ballanteen Masaajidka Xur- 













245 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$$m 



mada leh Agtiisa mooyee ee hadday 
idiin toosnaadaan u toosanaada Eebe 
wuxuu jecel yahay kuwa Dhawrsadee. 



rtSo \JJjcll &^\^\j*JLZJ \ jjj> 



^;^\b\;^\J^cJ,\5 



markay baxaan bilaha xurmada leh waxaa banaan in la laayo gaalada meel kastoo laga helo oo la 
qafaasho lana qabto meel kastana loo fadhiisto, haddayse toobad keenaan oo salaadda oogaan oo 
bixiyaan sakada waxaa loo sii dayn jidkooda, illeen Eebe waa dambi dhaafe naxariiste, haddii cid gaalada 
ka mid ah nabadgalin warsadaan Muslimiinta ha la nabadgaliyo intay ka dhagaystaan hadalka Eebe, 
markaas la gaadhsiiyo meeshay aaminka ku yihiin illeen waa kuwaan wax ogayn, siduu Nabigu falay 
(Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) sanadkii xudaybiyo, iyo marar kale oo sabab u noqotay 
hanuunkooda, tan kale gaaladu ballan kuma laha eebe iyo rasuulkiisa agtiisa, kuwii lagula ballamay 
masaajidka xurmada leh agtiisa mooyee, waana in loo toosnaado intay toosan yihiin, Eebana wuxuu 
jecelyahay kuwa dhawrsada, Nabiguna saasuu falay Muslimiintuna saasay faleen mana banaana in ballan 
lajabiyo. At-Tawbah (5-7). 



8. waa sidee hadday idinka adkaa- 
daan ayna idiin dhawrayn Qaraa- 
banimo iyo ballan midna, waxay idinku 
raalli galin afkooda wayna diidi 
quluubtoodu, badankooduna waa 
faasiqiin. 

9. waxay ku gataan aayaadka. Eebe 
qiimo yar waxayna ka leexiyeen jidka 
Eebe waxaana xun waxay falayeen. 

10. umana dhawraan Mu'min qaraa- 
bonimo iyo ballan (midna) kuwaasuna 
waa uun xadgudbayaal. 

1 1 . haddayse toobadkeenaan oo oo- 
gaan salaadda bixiyaanna sakada waa 
walaalihiinna diinta waana u cadday- 
nay aayaadka qoomkii wax garan. 



fa ^ i < >>>r> 'v •» \t 



j^^JSi \ J^uj #^4 p°>V 



12. haddayse buriyaan dhaartooda 
ballankoodii ka dib, duraanna diin- 
tiinna dila madaxda gaalada waa ku- 
waan dhaar lahayne inay ka joogan 
(Xumaanta). 

Gaaladu ma dhawraan muslimiinta hadday ka tabar roonaadaan ugumana naxariistaan qaraabannimo 
iyo ballan midna, iyagoo afkana isku dayi inay ku raalli galiyaan muslimiinta, qalbigooduna diidi oo 
faasiqiina ah, kuna gatay aayaadka eebe qiimo yar, jidkiisana ka leexiya Dadka wax xunna fala, cid 
Mu'minana aan u dhawrayn qaraabo iyo ballan iyagoo Xadgudbi, haddayse toobadkeenaan oo salaadda 
oogaan oo sakada Bixiyaan, waa walaalihiinna diinta, aayaadkana wuxuu eebe u caddeeyey cidii wax 
garan, haddayse buriyaan dhaartooda ballan kadib duraanna diintiinna waa in la laayo madaxda gaalada 
dadka fari xumaanta xaqdiidka iyo gaalnimadana ku hagaajin, waa kuwaan ballan iyo dhaar lahayne bal 
inay xumaanta ka joogaan, saasayna u muuqataa wadada islaamku oon qarsoodi iyo qalqallooc midna 
ugu jirin, cidii kula nabaddana la nabad tii diidda xaqa oo burisa ballankana iska celiya kana digtoonaa- 
da. At-Tawbah (8-12). 



246 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$m& 



1 3. miyeydaan la dagaallamayn qoom 
buriyey dhaartooda oo hamiyey (doo- 
nay) bixinta Rasuulka idinkuna billaa- 
bay markii horaba, tniyaad ka cabsa- 
naysaan Eebaa mudan inaad ka cabsa- 
taan haddaad Mu'miniin tihiin. 



1 4. la dagaa llama, Ee be ha ku cadaabo 
gacmihiinnee hana dulleeyee hana idin- 
ku gargaaree oo bugsiiyo laabta qoom 
Mu'miniina. 









15. tegsiiyana cadhada quluubtooda, 
wuxuuna ka toobad aqbalaa eebe cid- 
duu doono, Eebana waa oge falsan. 

16. ma waxaad u malayseen in laydin- 
ka tegi isagoon Eebe muujin kuwa ja- 
haaday oo idinka mida oon ka yeelanin 
wax ka soo hadhay Eebe iyo Rasuul- 
kiisa iyo Mu'miniinta Saaxiib, Eebana 
waa ogyahay waxaad falaysaan. 



4jki \ ^-^-J Jj>-& y^ ^^ < -r^2 -*-^J 

"*\ > \ *• i ' i ' If \ > ' y 

c 



aayaduhu waxay ku adkayn Muslimiinta inay la dagaalamaan gaalada burin ballanka oo ahaa kuwii 
bixinta rasuulka hamiyey doonayna xumaanna bilaabay, wax laga cabsadana ma aha ee ilaahay yaa ka 
cabsi mudan, waana in kuwaas lala dagaalamo, lana dulleeyo, Eebana ugu gargaaro Mu'miniinta quluub- 
toodana u caafiyo cadhadana ka tegsiiyo, cidduu doonana uu ka aqbalo Toobada, illeen waa oge falsane. 
Imtixaan la'aanna Mu'miniinta lagu daynmaayo intay ka muuqato kuwa jahaaday oon gaalo saaxiib ka 
yeelan intay Eebe, Rasuulkiisa iyo Mu'miniinta ka leexdaan, Eebase waa ogyahay waxay fali, wuuna ka 
abaal marin. 

Aayaduhu waxay ku uruursadeen in gaalo colka Muslimiinta tahay oyna waajibtahay in lala jahaado 
intay xaqa ka soo horjeedaan lagana dhiganin saaxiib sokeeye iyo gargaare midna, illeen waa cole. At- 
Tawbah (13-16). 



17. uma bannaana gaalada inaycami- 
raan Masaajidda Eebe iyagoo ku qiri 
Naftooda gaalnimo kuwaas waxaa bu- 
ray camalkoodii naartana way ku dhex 
waari. 

18. waxaa uun camira masaajidda 
Eebe cid rumaysay Eebe iyo maalinta 
dambe oo salaadda ooga oo bixiya sa- 
kada kana cabsanayn waxaan Eebe 






247 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$m& 



ahayn, waxay u dhawyihiin kuwaas 
inay ka mid noqdaan kuwa hanuunsan. 



1 9. ma waxaad kala mid dhigteen wa- 
raabinta xaajiga iyo camiridda masaa- 
jidka xurmaysan ruux rumeeyey Eebe 
iyo maalinta dambe oo ku jahaaday jid- 
ka Eebe kuma sinna Eebe agtiisa, Eeba- 
na ma hanuuniyo qoomka daalimiinta 
ah. 

20. kuwa rumeeyey (Xaqa) oo hijroo- 
day oo ku jahaaday jidka Eebe xoola- 
hooda iyo naftooda, yaa ku darajo 
wayn Eebe agtiisa, kuwaasina waa 
kuwa uun liibaanay. 

2 1 . wuxuu ugu bishaarayn Eebahood 
naxariis xaggiisa ah, raalli ahaansho iyo 
jannooyin oy ku mudan dhexdeeda nic- 
mo nagaadi ah«Joogto». 

22. iyagoo ku waari dhexdeeda wali- 
good Eebe agtiisaana Ajir wayn yahay. 












Bojy\A\J» 




^j^^^^^^^^h\}^^^^J^ 



gaalo xaq uma leh inay camiraan oo dhisaan ama ku nagaadaan masaajidda Eebe illeen waaba gaalee, 
camalkooduna wuu buri, naarna way ku waari, waxaase camira masaajidda Eebe mu'miniinta hanuun- 
san, isku midna ma aha cid xaqa dhammaan rumaysay iyo gaaladii Makaad ee waraabin jiray Xujaajta 
masaajidkana camiri jiray, waxbase uma tarin, waxaase liibaani oo janne ku waari kuwa rumeeya xaqa, 
oo hijrooday oo jahaada, waana kaas jidka xaqa ah ee toosan ee wax tara qiimana leh. 
waxaa jirtay in dad ku faaneen inay camiri masaajidka xurmaysan iyo waraabinta xujaajta iyo wax 
Iamida, markaasaa waxaa soo dagay aayaddan caddeyn mu'minka dhabta ah ee Liibaanay. At-Tawbah 
(17-22). 



23. kuwa (xaqa) rumeeyow ha ka yee- 
lanina Aabayaalkiin iyo walaalihiin so- 
keeye hadday ka jeclaadaan gaalnima- 
da iimaanka, ciddiise ka sokeeye yeela- 
ta oo idinka mida kuwaasu iyaga um- 
baa daalimiina. 



24. waxaad dhahdaa haddaad 
aabayaalkiin, caruurtiinna, walaalihiin, 
haweenkiinna, qaraabadiinna, xoolo 
aad kasbateen, ganacsi aad ka 
cabsanaysaan inuu baaro iyo guryo aad 



> '- y »~> <X ' > > y y '" ■* •">< s 



248 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



mm 



ka raalli tihiin ka jeceshihiin Ilaahay, 
rasuulkiisa iyo jahaad jidkiisa suga inta 
Eebe ka keeni amarkiisa, Eebana ma 
hanuuniyo qoomka faasiqiinta ah. 



25. wuxuu idiinku gargaaray Eebe 
meelo badan, iyo maalintii xunayn 
markay idin cajabisay badnidiinnii 
oona waxba idiin tarin dhulkuna 
idinku cidhiidhyamay isagoo waasaca 
markaas aad jeedsateen idinkoo carari. 

26. markaas Eebe ku soo dajiyey xasil- 
kiisii Rasuulkiisii iyo Mu'miniintii 
kuna soo dejiyey junuud aydaan ar- 
kayn uuna cadaabay kuwii gaaloobay, 
taasina waa abaalka gaalada. 



27. markaas Eebe ka toobad aqbalo 
intaas ka dib cidduu doono Eebana 
waa dambi dhaafe naxariista. 






9 A '<*>/- J-'if*>> 



'<. *>S 






Eebe wuxuu ku reebi aayadaha ho re in qaraabo laga yeesho cid gaalnimo xaqa ka dooratay ama aabbo ha 
ahaato ama walaai iyo wax la mida, Ciddiise qaraabadiisa, xoolihiisa, ganacsigiisa iyo guryihiisa ka 
doorta xaqa iyo jahaadka ha sugo balaayo iyo ciqaab, illeen faasiqbuu noqdaye. waxaana waajiba in 
Eebe, diinta islaamka ah iyo rasuulka Muxamada, loo jeclaado si daran, wax kastana laga jeclaado sida 
xadiith ku sugnaatay. aayadaha kale waxay caddayn in muslimiinta wax badan Eebe u gargaaray, gaar 
ahaan Maalintii xunayn oo muslimiintu la yaabeen badnidooda markaas ay carareen Nabiga iyo in la 
jirtay mooyee, markaas Eebe xoojiyey si fiicanna u dagaalameen gaaladiina jabiye, cidduu doonana ka 
toobad aqbalay, waana dagaalkii xuneyn ee maka iyo dhaa'if dhexdooda lala galay qoomkii Hawaasin, 
taasina waxay ku tusi inayna badni waxba tarayn mar haddaan Eebe gargaarkiisu jirin laguna xidhnayn, 
illeen maalintii badar oo la yaraana waakii markiiba gaaladii badnayd la jabiyey, maalintii xuneyna ee la 
badnaana markii hore la jabay markaas Eebe u gargaaray. At-Tawbah (23-27). 



28. kuwa xaqa rumeeyow mushri- 
kiintu (Gaalada) waa nijaas ee yeyna 
masaajidka xurmaysan u dhawaanin 
sanadkan ka dib, haddaad ka cabsa- 
taan saboolnimana wuxuu idinku hod- 
min Eebe fadligiisa hadduu doono il- 
leen waa oge falsane. 



29. la dagaallama kuwaan rumeyn 
Eebe iyo maalinta aakhiro oon xaaraan 










249 



Suurat At-Tawbah 



Juz* 10 



$m& 



yeelayn wuxuu reebay Eebe iyo Rasuul- 
kiisu ka diin dhiganayn diinta xaqa ah 
(islaamka) oo ah kuwa ehelu kitaabka 
ah yuhuud iyo nasaarada intay ka dhii- 
baan jisyada (iyadoo darban) iyaguna 
dullaysanyihiin. 

30. waxay dhaheen yuhuud cusayr 
waa wiil Eebe, nasaarana waxay tidhi 
masiix (ciise) waa wiil Eebe, kaasina 
waa hadalkoodii oy afka ka sheegeen, 
waxay shabahaan kuwii horey u gaa- 
loobay hadalkoodii, Eebe hallaayo ee 
xaggee loo leexin. 

31. waxay ka yeesheen culimadoodii 
iyo suufiyadoodii Eebayaal ilaahay ka 
sokow iyo ciise ibnu maryama waxaan 
cibaadada ilaahay kali ah ahaynna 
lama farin, Eebe mooyee ilaah kalana 
ma jiro waana ka nasahanyahay waxay 
la wadaajin. 



' ' '" Tit {•>*-' ' ' s IT 
^-f > *\ > '\\ „' — <\1 



Gaaladu waa nijaas mana banaana inay masaajidda galaan una dhawaadaan, waana in lala dagaallamo 
kuwa kitaabka sheegan intay xoolo jisya ah ay bixiyaan muslimiintana siiyaan dhawridooda darteed, 
illeen waxay ka leexdeen diintii islaamka ee xaqa ahayde kamana jogaan waxa Eebe iyo rasuulkiisu 
reebeen, waana in kuwaas la xukumo lana ilaaliyo, kibir iyo isla waynina ayan kula noolaanin Muslimiin- 
ta, aayadaha kale yuhuuddu waxay cusayr ku sheegtay wiil Eebe, nasaarana waxay ciise ku sheegeen wiil 
Eebe waana hadalkii gaaladii ka horaysay oo kale meel daran yaana loo leexiyey, waxayna Eebe ka 
yeesheen wadaadadoodii iyo nabi ciise iyadoo cibaadada Eebe kaliya la faray, cadiyi binu xaatim yaa ku 
yidhi: maanaan caabudi jirin culimada, markaasuu yidhi Nabigu waxay jideeyaan sow kumaydaan 
dhaqmayn, wuxuuna yidhi: haa, markaasuu yidhi wataas cibaadadu. At-Tawbah (28-31). 



32. waxay dooni gaaladu inay ku da- 
miyaan Nuurka Eebe afkooda Eebana 
wuu diidi dhamaystirka nuurka moyee 
haba naceen gaaladuye. 






33. Eebe waa kan ku diray rasuulkiisa 
hanuun iyo diin xaqa inuu ka kor ma- 
riyo diimaha dhammaan haba naceen 
gaaladuye. 






250 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$®m 



34. kuwa xaqa rumeeyow wax badan 
oo ka mida axbaarta (culimada yu- 
huud) iyo ruhbaantu (culimada Nasaa- 
rada) waxay ku cunaan xoolaha dadka 
xaq darro waxayna ka celiyaan (dadka 
xaqa) kuwa kaydsada dahabka iyo fid- 
dada oon ku bixinayn jidka Eebe ugu 
bishaaree cadaab daran. 



35. maalinta lagu gubi xoolahaas dar- 
tood naarta jahannamo ay ku guban 
wajiyadoodu iyo dhinacyadoodu iyo 
dhabarkoodu oo lagu odhan kani waa 
waxaad u kaydsanayseen Naftiinna ee 
dhadhamiya waxaad kaydsanayseen 
ciqaabtiisa. 






Culimada xun waa balaayo dadka ku dhex jirta sida culimadii yuhuud iyo nasaara oo been iyo xaqdarro 
ku cunayey xoolaha dadka, ciddii sidooda fashana wuxuu qaaday jidkoodii, tan kale cidii Eebe xoola 
siiyey oon xaqa ku bixinin ee kulmiya uun oo uruuriya wuxuu mudan in xoolihii lagu gubo lagagana shido 
meel kasta isagoo lagu dhihi dhadhami waxaad kaydsatay ciqaabtiisa, xoolahaan sakada iyo xaqa Eebe 
laga bixininna waa kayd naareed, aayadaha horena waxay caddeyn in gaaladu dooni inay xaqa iyo 
nuurka Eebe damiyaan kuna qariyaan xumaan iyo baadil, Eebaase diray rasuulka oo hanuun wata iyo 
diinta islaamka ee xaqa ah, Eebaana dhamaystiri oo diimaha ka kormarin haba naceen gaaladuye. 
Rasuulkuna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : diintu waxay gaadhi meejey 
habeen iyo maalin joogaan, waxayna gali Guri kasto. Taasina waa bishaaro caddeyn caalaminimada 
diinta islaamka iyo say u faafi. At-Tawbah (32-35). 



36. tirada bilaha Eebe agtiisa waa La- 
biyo toban kitaabka Eebe dhexdiisa ta- 
niyo maalintuu abuuray samooyinka 
iyo dhulka, waxaana ka mid ah afar 
xurmo (gaara) leh waana taas diinta 
toosan ee ha dulmiyina dhexdooda naf- 
tiinna, lana dagaalama gaalada 
dhammaantiin, siday idiinla dagaala- 
ma yaan dhammaan ogaadana in Eebe 
la jiro kuwa dhawrsada. 



o;Jl^ ^a^v3» L^oo^ [> 



37. dib u dhigidda (bilo) waa uun bad- 
sasho gaalnimo laguna baadiyeeyo 






251 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$M& 



kuwa gaaloobay,waxay banneeyaan sa- 
nad waxayna reebaan mid inay waafa- 
qaan tirada Eebe reebay waxayna ba- 
nneeyaan wax Eebe reebay, waxaa loo 
qurxiyey camalkoodii xumaa Eebana 
ma hanuuniyo qoomka gaalada ah. 






waxaa jirtay in gaaladu bilaha sanadka sayrabaan u qaybin jireen oo mar soo hormarin jireen marna dib u 
dhigi jireen markaasaa Eebe ku caddeeyey aayadda in Biluhu yihiin Labiyo toban, afar si gaar ah loo 
dhawrana ka midyihiin sida: Sidataal, Arafo, saka, iyo Rajab oyna xuntahay in lays dulmiyo, tan kale 
waa in gaalada dhammaan lala dagaallamo siday iyaba dhammaan ula dagaalami muslimiinta, Eebana 
wuxuu la jiraa muslimiinta dhawrsada ee dhabta ah, in kastoo dulmigu goor walba xunyahay haddana 
bilahaas waa ka sii daranyahay, saas darteed dib udhigga bil ama horumarinteedu waa uun kordhisasho 
gaalnimo, waxaana halkaas ka muuqda in xalaal tahay wuxuu Eebe banneeyey, xaaraanna tahay wuxuu 
Eebe reebay, xaaraanna yahay wuxuu Rasuulku reebo ciddii wax Eebe reebay bannaysa ama wax Eebe 
banneeyey reebta waa mid ilaahay is bar bardhigtay oo dhuntay xaqana ka leexatay. At-Tawbah (36-37). 



38. kuwa xaqa rumeeyow maxaad 
leedihiin oo marka laydin dhaho ku 
baxa jidka Eebe aad ugu cuslaataan 
dhulka, ma waxaad ku raalli noqotaan 
nolosha adduun aakhiro ka sokow, no- 
losha adduunyo marka aakharo loo 
dayo waa uun raaxo yar. 



39. haddaydaan bixin wuxuu Eebe 
idincadaabi cadaab daran, wuxuuna 
idinku badali qoom aan idinka ahayn, 
waxna kama dhibaysaan Eebe, ilaahay- 
na wax kasta oo uu doono waa karaa. 






r S -i^-^tsZs" 



40. haddaydaan u gargaarin Nabiga 
waxaa u gargaaray Eebe markay 
bixiyeen kuwii gaaloobay isagoo labo 
midkooda markay godka ku jireen 
markuu ku lahaa saaxiibkiis ha wal- 
bahaarin Eebaa inala jiree, oo Eebe ku 
dajiyey xasilkiisa kuna xoojiyey Januud 
aydaan arkayn kana yeelay kalimadda 






Hs^ 



\1M >^1 



»<ju!l 






252 



Suurat At-Tawbah 



juz< 10 e&m 



mm 



kuwa gaaloobay tan hoosaysa, kali- 
madda Ilaahayna waa tan sarreysa, Ee- 
bana waa adkaade falsan. 



3l^!££ 



/JlUZJl 



j^^^ijl^^l<^^^iiuii 



^*— j\»- 



Jahaadku waa waajib mana habboona in marka jahaadku joogo la dib maro oon la bixin, lana doorto 
nolosha iyo raaxada adduunka, raaxada adduunse waa wax yar oo dhamaan, haddaan jahaadka loo 
bixinna Eebe wuu cadaabi isagoo ciqaab adduun u soo dadajinaya, kuna badali qoom ka soo hadhay, 
waxna Eebe kama dhimaan, Eebana isagaa awood leh. 

hadday dadku u gargaari waayaan Nabiga iyo diinta Eebe, ilaahay waa kuu u gargaaray markay gaaladii 
ka bixiyeen maka oo uu godka galay isaga iyo saaxiibkiis Abuubakar kuna yidhi : ha walbahaarin Eebaa 
inala jiree, Ilaahayna xasil ku soo dajiyey kalimadii gaaladana hoos ka yeelay, kalimadii Eebe ee xaqa 
ahna koryeelay, illeen Eebaa adkaada oo falsan, waana taas dhibaatada loo soo maray diinta islaamka, 
waxaa sugnaaday in markuu Sayid Abuubakar ku yidhi Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) hadduu midkood dayo gondihiisa wuu ina arki lahaa, uu ku yidhi : maxaad u malayn labo Eebo 
saddaxeeyo. Eebaana wax lagu tiirsada ah lana rumeeyo, Diintiisana loo dagaalamo. At-Tawbah (38-40). 



41. baxa idinkoo fudud iyo idinkoo 
cuius kuna jahaada xoolihiinna iyo naf- 
tiinna jidka Eebe, saasaana idiin khayr- 
roon haddaad wax ogtihiin. 

42. hadduu jiro muuqaal adduunyo 
oo dhaw iyo socdaal gaaban way ku 
raaci lahaayeen waxaase ku fogaaday 
socdaalkii, waxayna ku dhaaran Eebe 
haddaanu kari waan idinla bixi lahayn, 
waxayna halaagi naftooda Eebana waa 
ogyahay inay been sheegi. 



i> ^-=4^ V\j jL^i^yj l_1jj feil^. \jj-a> \ 



^^^l^^\j^J6\ 



43. Eebe ha ku cafiyee maxaad u idan- 
tay intay kaaga cadaato kuwa runta 
sheegi ood ka ogaato Beenaalayaasha. 






44. kaama idin waydiistaan kuwa ru- 
meeyey Eebe iyo maalinta dambe inay 
ku jahaadaan xoolahooda iyo naftoo- 
da, Eebana waa ogyahay kuwa 
dhawrsada. 






45. waxaase ku idin waydiin kuwaan 
rumaynin Eebe iyo maalinta dambe 
ayna shakiday quluubtoodu, waxayna 



> ?<t'.A\<t'". 






253 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



amm 



(ku wareersanyihiin) 






ku noqnoqon 
shakigooda. 

Duullimaadkii waynaa ee tabuuk yuu Eebe faray muslimiinta inay la baxaan nabiga (Naxariis iyo 
nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) waxaana loo baxay xagga shaam oo gaaladii Ruum, waxayna ahayd 
arrin adag oo lagu kala baxay, oo munaafiqiintii soocmeen, haddii qaniimo dhaw la heli ama socdaalku 
gaabanyahay way bixi lahaayeen, waxaase dheer jidka, waxayna ku dhaaran haddaan karo waan kula jiri 
lahayn, iyagoo been sheegi oo naftooda halaagi markuu nabigu qaar ka mid ah u idmay inay hadhaan yuu 
Eebe ku yidhi nabiga Eebe ha ku saamaxo ee maxaad u fasaxday intay dadku dhab ugu kala cadaan, 
muslimiinta dhabta ahse ma idin warsadaan inay jahaadaan iyo in kale, waxaase idin warsada kuwaan 
Eebe iyo aakhiro rumaynin oo shakiga la wareersan, aayaduhuna waxay caddeyn siday waajib u tahay 
inay u wada jiraan jahaadka una kala hadhin, si loo daafaco diinta islaamka iyo dhulka islaamka, 
muslimiintuna markay ka tageen jahaadkii xaqa ahaa nafna jecleysteen wakaas la qaybsaday oo la 
qabsaday dhulkoodii, wax sharaftoodii u soocelin oo jahaad dhab ah ahayna ma jiro ee cid maqli ma 
jirtaa? At-Tawbah (41-45). 



46. hadday doonaan bixid waxay u 
darban lahaayeen qalab, wuxuuse na- 
cay Eebe Bixintooda wuuna dib ma- 
riyey waxaana lagu yidhi « gaaladii » la 
fadhiista kuwa fadhiya. 

47. hadday baxaan dhexdiinna 
waxaan xuman ahayn idiinma kor- 
dhiyaan, waxayna u dagdagi lahaayeen 
fasaadinta dhexdiinna iyagoo idinla 
dooni fidmo, waxaana idin ku jira 
kuwo idiindhagaysan Eebana waa 
ogyahay daalimiinta. 

48. waxay idinla dooneen fidno mar 
hore waxayna kuu gagadiyeen umuura- 
ha intuu ka yimaado xaqu oo ka muuq- 
do amarka Eebe (xaqa) iyagoo nici. 

49. waxaa ka mid ah kuwo dhihi i fa- 
sax hana i fidneyn waxay se ku dhaceen 
fidno jahannamana way koobtay 
gaalada. 



S'*> >-Jf -J' 






munaafiqiinta iyo diin laawayaashu waxba uma taraan muslimiinta, wayna u raacaan dagaalka wax 
faa'iido ahna kuma jirto, illeen hadday runsheegi way u darban lahaayeen jahaadkee, Eebaase nacay 
bixidooda ee ha fadhiyeen sida kuwa fadhiya, hadday baxaan waxay ku abuuri war iyo xumaan musli- 
miinta dhexdeeda ah iyo fidno iyo balaayo ay la dooni muslimiinta, waxaana ku jira muslimiinta kuwo 
maqli warka munaafiqiinta, Eebese waa ogyahay daalimiinta, horaybay u damceen fidno iyo qasba, 
uguna gadgadiyeen xaalka nabiga iyo muslimiinta dhibkeeda intuu ka muuqdo xaqu iyo amarka Eebe 
iyagoo neceb, waxaase ka mida kuwo dhihi i fasax Nabiyow, hana igu fidneynin bixidda, waxayse ku 
dhaceen fidnadii iyo balaayadii jahannamana waxay koobi gaalada. halkaasna waxaa ka muuqda u 
darbashada jahaadka, ka digtoonida munaafiqiinta iyo war xumayaasha xumaanta la jecel muslimiinta, in 
Eebe muujin xaqa oo koryeeli markay muslimiintu gartaan wanaagga kuna socdaan, waana inaan laga 
cudurdaar warsanin jahaadka ee waa in la muujiyaa niyad sami, khayr jacayl, daafaca diinta islaamka iyo 
doonidda wanaagga iyo sharafta Eebe agtiisa ah, isagood talasaarani adkaysi iyo shaqana badini. At- 
Tawbah (46-49). 



254 



Suurat At-Tawbah 



juz< 10 tmm 



mm 



50. hadduu wanaag ku soo gaadho 
wuu walbahaarinayaa Munaafiqiinta, 
hadday ku hesho dhibaatana waxay 
dhahayaan waan ka dadaalay raacid- 
diisa, mar hore, wayna jeedsadaan iya- 
goo faraxsan. 

51. waxaad dhahdaa naguma dhaco 
wax Eebe noo qoray mooyee, isagaa 
gargaarahannaga ah ee Ilaahay uun ha 
tala Saarteen Mu'miniintu. 



52. waxaad dhahdaa ma waxaad nala 
sugaysaan waxaan labada wanaag mid- 
kood ahayn (Guul ama shahaado) an- 
naguna waxaan idin la sugaynaa inuu 
Eebe idinku asiibo (ciqaabo) cadaab 
agtiisa ah ama gacmahanaga, ee suga 
annaguna waan idin la sugaynaaye. 

53. waxaad dhahdaa Bixiya wax ama 
ogolaansho ama qasab marnaba 
laydinkama aqbalee, illeen waxaad ti- 
hiin qoom faasiqiina. 

54. wax u diiday in la aqbalo bixin- 
teeda oon ka gaaloowgooda Eebe iyo 
Rasuulkiisa ahayn majiro, mana yi- 
maaddaan salaadda iyagoo wahsan 
mooyee, mana bixiyaan iyagoo neceb 
mooyee. 







*—*j— ** 






4il ji&jUJ^ybQ'iil 






\j*J>JL*{ 



fi0^^\ 









> . <V»" <i^"A- 






Munaafiqiinta waxaa ka mid ah kuwo nabiga fasax waydiisan inay dagaalka ka hadhaan iyagoo sheegi 
inay fidmoobi hadday baxaan, waxayse dhab ugu dhaceen fidno Naarta Jahannamana way koobi gaalo, 
hadday muslimiintu khayr helaanna way ka naxaan, hadday dhibaato ku timaadana waxay sheegaan inay 
dadaaleen waana farxaan, waxaan Eebe qorinse muslimiinta kuma dhaco, isagaana gargaara ah musli- 
miintu ay talasaartaan, Muslimiintuna waxay heli guul ama waxay ku dhiman shahaadanimo, gaalana ha 
sugto ciqaab Eebe ama jab ku gaadha gacmaha muslimiinta, waxay bixiyaanna lagama aqbalo illeen waa 
faasiqiine, waxayna ka gaaloobeen Eebe iyo rasuulkiisa, salaaddana iyagoo wahsanayeey yimaaddaan, 
waxayna wax bixiyaan iyagoo neceb, illeen waa munaafiqiine. At-Tawbah (50-54). 



55. yeyna ku yaab galinin xoolahoodu 
iyo caruurtoodu, wuxuu un dooni Eebe 
inuu ku ciqaabo nolosha adduun oy 
baxdo naftoodu iyagoo gaala ah. 









255 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



tmm 



56. waxay ku dhaaran Eebe inay idin- 
la jiraan idinlamana jiraan, waase 
qoom cabsan. 

57. hadday helayaan meel ay magan 
galaan ama godod (buuro) ama meel ay 
galaan way u jeedsan lahaayeen iyagoo 
deg degi. 

58. waxaa ka mid ah kuwo kugu cee- 
bin sadaqada (sakada) haddii la siiyana 
raali noqon haddaan la siininna 
cadhoon. 

59. hadday ku raalli noqdaan waxay 
siin Eebe iyo rasuulkiisu oy dhahaan 
waxaana nagu filan Eebe wuxuu naga 
siin Eebe fadligiisa rasuulkiisuna wuu 
nasiin Anaguna Eebe unbaan wax ka 
doonaynaa (saasaa u khayroon). 



^^y^^^l^^y^j 






y*~x*j\ <~>lr-*+y \l^u Oj ^-y 



4 • 






Wax lala yaabana ma aha ama la wanaajisto xoolahooda iyo caruurtooda waxay un ku noqon khasaare 
aakharo iyo Adduunbe, waxayna dhiman iyagoo gaalo ah, waxayna ku dhaaran inay la jiraan muslimiinta 
lamana jiraan ee way cabsan, hadday helaan meelay ku cararaanna way ku dag degi, qaarkoodna waxay 
ku ceebayn jireen nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) iyo muslimiinta waxay bixin, 
iyagoo haddii wax la siiyana raalli noqda hadday waayaanna cadhooda. 

haddayse ku raalli noqdaan waxay Eebe iyo rasuulkiisu siiyaan oy ku kalsoonaadaan Eebe iyo rasuulkiisa 
saasaa u wanaag badnaan lahayd, tilmaantaasna waa tilmaanta munaafiqiinta, had iyo jeerna waxay 
ceebeeyaan oo xumaan iyo shar la doonaan muslimiinta sidii kii ku yidhi Nabiga: caddaalad maadan 
falin, ee uu ku yidhi : yaa caddaalad fali haddaanan caddaalad falin, xumaan badanaa kuwaasu. At- 
Tawbah (55-59). 



60. sadaqada (Zakada) waxaa uun 
muta fuqarada, masaakiinta, kuwa ka 
shaqeeya, kuwa la soo dhawayn 
quluubtooda, kuwa la xorayn, kuwa 
(xaqa) ku daynoobay, jidka Eebe iyo 
socdaalka, waana wax Eebe Faral yee- 
lay, ilaahayna waa oge falsan. 

61. waxaa ka mid ah (munaafiqiinta) 
kuwa dhiba nabiga oo dhaha waa wax 
walba maqle, waxaad dhahdaa waa 
Khayr maqlihiinna wuxuuna rumayn 
Eebe, wuxuuna u rumayn Mu'miniinta, 
waana u naxariistaa kuwa rumeeyey oo 
idinka mid ah, kuwa dhiba Rasuulka 
Eebe waxay mudan cadaab daran. 







M^^JJ^^y^crtJtJ 
4M oy^j Oj *y> orUJ \jy^ \_y* « * 



256 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



mm 



62. waxay idiinku dhaaran Eebe inay 
idin raalli galinayaan, Eebe iyo Rasuul- 
kiisa yaa mudnaan badan inay raalli ga- 
liyaan hadday Mu'miniinyihiin. 

63. miyeyna ogayn ciddii la dagaa- 
lanta (oo khilaafta) Eebe iyo rasuulkii- 
sa inuu mudan naarta jahannama, 
kuna waari dhexdeeda, arrintaasuna 
waa dulli wayn. 






^ 



, > > *> 1 -5 



4^-^ u 










Zakada waxaa Mudan siddeedaas nooc ee Eebe sheegay isagoon cidna u dayn, taasna waxay ku tusin inay 
bixinta zakadu waajibtahay, in siddeedaas kooxood mudanyinhiin wanaagga iyo isu naxariisashada 
diinta islaamku ma aha hadal iyo war la sheeg sheego saas darteed waa in la bixiyo zakada lana siiyo 
dadkaas iyo meelahaas mudan. 

Tan kale munaafiqiintu waa cudur ku dhex jira muslimiinta wax kastana wax ka sheegi, waxaana ka mid 
ah inay nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ku dhahayeen waa wax walba maqle, 
khayrka iyo wanaagga yuuna maqlayey, ciddiise dhibta waxay mudan cadaab daran Dhaarbeena yeyna 
maraan si ay u raalli galiyaan muslimiinta, Eebaase mudan in la raalli galiyo, ciddii la colloowda Eebe iyo 
rasuulkana wuxuu mudan cadaab daran. At-Tawbah (60-63). 



64. waxay ka digtoonyihiin munaafi- 
qiintu in lagu soo dajiyo suurad ka war- 
rami waxa quluubtooda ku sugan, 
waxaad dhahdaa jeesjeesa Eebe wuxuu 
soo bixin waxaad ka digtoontihiin 
(cabsanaysaan). 

65. haddaad warsato waxay dhihi 
waan un yar tiimbanaynay oon ciyaa- 
raynay, waxaad dhahdaa ma Eebe iyo 
aayaadkiisa iyo Rasuulkiisa yaad ku 
jeesjeesayseen. 

66. ha cudur daaranina waad gaalow- 
deen Rumayn ka dib, haddaan cafino 
koox idinka mid ah waxaan cadaa- 
baynaa koox illeen iyagu waa dambii- 
layaale. 

67. munaafiqiintu rag iyo haweenba 
qaarkood qaarka kale yuu ka ahaaday 
waxayna faraan xumaanta, waxayna ka 
reebaan wanaagga, waxayna laabaan 
gacmahooda (wax ma bixiyaan) Eebay- 
na halmaameen isna aabayeeldarro yuu 
kula dhaqmay, munaafiqiin iyaga um- 
baa faasiqiin ah. 



*!***. 



+j>j* $ Ac. J j^> o' ^j^jAal^J i j j^ 



».'> 

















257 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



tmm 



68. wuxuuna Eebe u yaboohay Mu- 
naafiqiintaa rag iyo haweenba iyo gaa- 
lada Naarta Jahannamo wayna ku 
dhex waari iyadaana ku filan, waxaana 
lacnaday Eebe waxayna mudan cadaab 
joogta ah. 









Munaafiqiinta rag iyo haweenba waa colka diinta islaamka iyo Muslimiinta waxayna ku jees jeesi kuna 

ciyaaraan Eebe iyo rasuulka iyo xaqa, waxayna is faraan xumaanta wanaaggana way iska reebaan, Eebe 

iyo xaqana way halmaamaan waxayse mudan cadaab daran oy ku waari kuna dulloobi, illeen waa 

dambiilayaale. 

Aayaduhuna waxay ku soo dageen mar ay kusheekeysanayeen dhibka iyo Xumaanta Muslimiinta 

lahaayeenna ma kuwanaa iska celin reer ruum, barri baan arkaynaa iyagoo xidh xidhan Munaafiqna wax 

uma taro muslime wuu uun dhibaa. At-Tawbah (64-68). 



69. waxaad la midtihiin kuwii idinka 
horreeyey, waxayna ahaayeen kuwo 
idinka badan xoog iyo xoolo iyo caruur 
waxayna ku raaxaysteen nasiibkoodii 
idinkuna waxaad raaxaysateen nasiib- 
kiin siday ugu raaxaysteen kuwii idinka 
horreeyey nasiibkoodii, waadna dhum- 
bateen xumaanta siday u dhumbadeen, 
kuwaas waxaa buray camalkoodii ad- 
duun iyo aakhiraba kuwaasuna iyaga 
umbaa khasaaray. 






70. miyeyna soo gaadhin warkii kuwii 
ka horreeyey oo ah qoomkii nabi Nuux, 
Caad, Thamuud, Qoomkii Nabi Ibraa- 
hiim, madyan dadkeedi iyo Qoomkii 
Nabi Luudh, waxay ula timid rasuula- 
doodii xujooyin, Eebana ma aha mid 
dulmiya iyagaase naftooda dulmiya. 






Aayadahan wuxuu Eebe ku sheegi inay ku daydeen kuwa xaqa diidi Gaaladii hore kana xoolo, xoog iyo 
caruur badnaa, waxayna ku raaxaysteen addunka sidii kuwaas hore waxayna xumaanta u dhumbadeen 
siday kuwaas u dhumbadeen, waana buray camalkoodu adduun iyo aakhiro, waana kuwo khasaaray. 
Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi waxaad maraysaan waddadii 
gaaladii Taako taako iyo dhudhun dhudhun xataa hadday galaan god kharaaba waad ka daba galaysaan, 
sidii qoomamkii ka horreeyey ee Nabiyada beeniyey markay rasuuladii ula yimaadeen Xujooyin iyo xaq 
wayse dulmiyeen naftooda, illeen Eebe wax ma dulmiyee waxaase habboon Rumayn iyo wanaag. At- 
Tawbah (69-70). 



258 



Suurat At-Tawbah 



juz< 10 \mm 



mm 



71. Mu'miniinta rag iyo Haweenba 
qaarkood qaarka (kale) waa u Sokeeye 
waxayna faraan wanaagga kana ree- 
baan xumaanta, waxayna oogaan sa- 
laadda, waxayna bixiyaan Zakada, 
waxayna Addeecaan Eebe iyo Rasuul- 
kiisa, kuwaas waxaa u naxariisan Eebe, 
illeen Eebe waa adkaade fal sane. 



72. wuxuu u yaboohay Eebe 
Mu'miniinta Rag iyo haweenba Jan- 
nooyin ay socoto dhexdeeda Wabiyaal- 
kii iyagoo ku waari dhexdeeda, iyo gu- 
ryo wanaagsan oo Jannada cadnin (Na- 
gaadiga) Raalli ahaanshaha Eebaana 
ka wayn, arrintaasuna waa uun liibaan- 
ta wayn. 



^>rr xx,x r — . > *A\ ^ »y 



Aayadahani waxay caddeyn in Mu'miniintu Rag iyo Haweenba sokeeye iyo Qaraabo isu gargaara yihiin, 
wanaaggana is faraan, xumaantana iskareebaan, Salaaddana si wanaaga u oogaan, Zakadana bixiyaan 
Eebe iyo Rasuulkiisana adeecaan, waana kuwa naxariista Eebe awoodda lehe falka san muta. Wuxuuna 
Eebe u yaboohay Jannooyin aan laga guuraynin oo Wabiyaal dhex socdaan, isagoo raalli ahaanshaha 
Ilaahay ka wayn yahay, waana Liibaanta ugu wayn arrintaasi, waxaana halkaas ka muuqda siday u kala 
duwanyihiin Tilmaanta Munaafiqiinta iyo tan muminiinta, waxaana ka mid ah tilmaanta Mu'miniinta 
inay isku tiirsanaadaan, isuna naxariistaan, siduu rasuulku yidhi (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) Mu'minku Mu'minka wuxuu u yahay sida dhista qaarkeed qaarka kale u Xoojiyo iyo Xadiith- 
ka kale ee caddayn inay jidh kaliya yihiin isuna xanuunsan, sidaas darteed khilaaf badane, xumaan fale, 
naxariis yare, ma gargaare, mu'min toosan ma yahay? At-Tawbah (71-72). 



73. Nabiyow la jahaad gaalada iyo 
Munaafiqiinta, kuna darrow 
dheelmadkooduna waa Naarta Jahan- 
namo iyadaana u xun meel loo ahaan. 






74. waxay ku dhaaran inayna dhihin 
(hadal xun) iyagoo yidhi hadal gaalni- 
mo ayna gaaloobeen Islaanimo (muu- 
qa) kadib, ayna dooneen waxayna 
gaadhin, waxayna ku naceen ku hoda- 
naynta Eebe iyo Rasuulkiisa fadligiisa 
hadday toobadkeenaan khayr bay u ta- 
hay, hadday jeedsadaanna wuxuu Eebe 









259 



Suurat At -Taw bah 



Juz' 10 



$m& 



cadaabi cadaab daran adduun iyo aak- 
hiraba, gargaarana kuma leh dhulka 
dhexdiisa iyo sokeeye midna. 



£*rfj$>i#y~j£K4 



Eebe wuxuu faray nabiga (Naxariis iyi nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu la jahaado Gaalada iyo 
munaafiqiinta kuna darraado Ayna ka helin jeleec illeen Hoygoodu waa Naartii jahannamee, waxayna ku 
dhaartaan Been iyo Gaalnimo intay islaannimo Muuqa muujiyeen ka dib, wax xunna way dooneen, 
waxayna la cadhoodeen u Nicmeynta Eebe iyo Rasuulkiisa, hadday toobad keenaanna way u fiicantahay 
hadday jeedsadaanna Eebe wuxuu u cadaabi si daran Adduun iyo aakhiraba mana helayaan gargaare, 
Taasina waxay ku tusin xumaanta gaalada, munaafiqiinta, diin laawayaasha iyo xaq diidayaasha ayna 
habboontahay in laga foojignaado. At-Tawbah (73-74). 



75. waxaa ka mid ah kuwo la balla- 
may Eebe hadduu wax ka siiyo fadligii- 
sa inuu sadaqaysto noqdana kuwa 
suuban. 

76. markuu wax ka siiyey fadligiisa ay 
ku bakhayleen jeedsadeenna iyagoo 
diidi. 

77. wuxuu ku reebay quluubtooda 
munaafiqnimo tan iyo maalintay la kul- 
mi ku baajintooda Eebe waxay kula 
ballantameen iyo beenintoodii darteed. 

78. miyeyna ogayn in Eebe ogyahay 
qarsoodigooda iyo muuqooda iyo in 
Eebe ogyahay waxa maqan. 

79. waa kuwa ku ceebayn kuwa sada- 
qaysan oo mu'miniinta ah sadaqa- 
dooda iyo kuwaan helaynin tabartooda 
mooyee, way ku jees jeesi Eebana wuu 
kula macaamiloon abaalkooda waxay- 
na mudan cadaab daran. 












Waxaa ka mid ah dabeecadda Munaafiqiinta inay ceebeeyaan Muslimiinta waxna ka sheegaan, iyo inay 
buriyaan ballanka, markuu Eebe wax siiyana ay ka gaaloobaan Nicmada, kuna bakhaylaan si qalbigoodu 
ugu waarto munaafiqnimo iyo kufri caloolo, illeen waxay baajiyeen ballankii Eebe waxayna beeniyeen 
xaqii, sidii iyagoon ogayn Eebe qarsoodigooda iyo muuqooda iyo waxa maqan, waxayna sheegaan 
fasirayaashu inay aayaduhu ku soo degeen Nin la dhihi jiray Thaclaba oo xoola batay markaas ka tagay 
cibaadadii Eebe zakadiina diiday, cid kastase way u taallaa hadday xaqa ka leexato, mana haboona in 
mu'miniinta lagu ceebeeyo waxa yar ee ay awoodaan hadday sadaqaystaan, ciddii ceebeysana Eebaa ka 
abaal marin oo u ciqaabi si daran, waxaana la sheegay in Cabdirixmaan binu coof sadaqaystay wax 
badan Asaxaabi kalana ku deeqay wax yar markaasay munaafiqiintii dureen labadiiba. 
Diinta islaamkuna ma rabto Ceebeynta, xumaan sheegga iyo xaqiraadda Muslimiinta. At-Tawbah (75- 
79). 



260 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$m& 



80. ama u dambidhaaf warso ama ha 
u dambidhaaf warsanin, haddaad u 
dambi dhaaf warsato toddobaatan jeer 
uma dambidhaafo Eebe, illeen iyagu 
waxay ka gaaloobeen Eebe iyo rasuul- 
kiisa, Eebana ma hanuuniyo qoomka 
faasiqiinta ah. 

81. waxay ku farxeen kuwii ka dib 
dhacay fadhigoodii rasuulka gadaa- 
shiisa, waxayn naceen inay ku jahaa- 
daan xoolahooda iyo naftooda jidka 
Eebe, waxayna dhaheen ha ku bixina 
kulaylka, waxaad dhahdaa naarta 
jahannamo yaa ka kulayl daran hadday 
wax kasi. 

82. ee ha qosleen wax yar (adduunka) 
hana ooyeen wax badan (aakhiro) iya- 
doo laga abaal marin waxay kasba- 
deen. 

83. hadduu kuu soo celiyo Eebe koox 
ka mid ah oy kaa idin waydiistaan bixid 
waxaad dhahdaa bixi maysaan lajir- 
kayga waligiin, lana dagaallami may- 
saan Col lajirkayga illeen waxaad 
jeclaateen fadhi markii horaba ee la 
fadhiya kuwa dib maray. 






" r ^Mi 



lyjaS j3j Cut j^ Ij^cJ J^i fz£±J& 



Munaafiqiintu ma mutaan in loo dambi dhaaf warsado, wuxuuna Eebe Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) ka reebay inuu u dambidhaaf warsado, illeen waxay ka gaaloobeen Eebe iyo 
Rasuulkiisa, waxayna noqdeen faasiqiin aan hanuunayn, kuna farxay inay ka hadheen jahaadka Nabigu 
u baxay, reebatayna xoolahoodii iyo naftoodii, isuna dardaarmay inayna kulaylka ku bixin, waxaase ka 
dambaysa naartii jahannamo hadday wax kasi, ee addunka wax yar ha qosleen, aakhiray waxbadan 
ooyiye, waxaana laga abaal marin waxay kasbanayeen, hadday koox ka mida doonaan inay idinla baxaan 
diida inay idinla baxaan ama dagaal idinla galaan illeen waa kuwii markii horaba iska fadhiistaye oo 
nacay jahaadkee munaafiqiinna waa colka muslimiinta. At-Tawbah (80-83). 



84. ha ku tukanin mid ka mid ah oo 
dhinta waligeed, hana kor istaagin qa- 
brigiisa, illeen waxay ka gaaloobeen 
Eebe iyo Rasuulkiisa waxayna dhinteen 
iyagoo faasiqiin ah. 

85. ee yeyna ku yaab galinnin xoola- 
hoodu iyo caruurtoodu, wuxuu uun 
Eebe dooni inuu ku cadaabo adduunka 






261 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 10 



$mm 



ay baxdana naftooduna iyagoo gaalo 
ah. 

86. marka la soo dejiyo suurad (dhihi) 
rumeeya Eebe jahaadana la jirka 
Rasuulkiisa waxaa idan ku warsada 
kuwa awoodda leh oo ka mid ah 
waxayna dhahaan na daa aan noqonno 
kuwa fadhiyee. 

87. waxay ka raalli noqdeen inay noq- 
daan kuwa dib maray, waxaana la da- 
boolay quluubtooda waxna ma 
kasayaan. 






Eebe wuxuu ka reebay Nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu ku tukado una 
duceeyo ciddii munaafiqiinta kamida oo dhimata iyo inuu qabrigeeda kor istaago, illeen waxay ka 
gaaloobeen Eebe iyo Rasuulkiisa, waxayna ku dhinteen iyagoo faasiqiine, waxaana la sheegay inay ku soo 
dagtay aayaddu xaalkii munaafiqiinta, sida Cabdullaahi binu ubayi. waana inaadan la yaabin ama 
waynaysanin xoolaha iyo caruurta munaafiqiinta, addunkana waa lagu cadaabi waxayna dhiman iyagoo 
gaalo ah, marka jahaadka la farana waxaa inay iska hadhaan warsada kuwa awoodda leh oo ka mid ah, 
iyagoo jecel inay xaaska iyo dadka tabarta yar la hadhaan. waxaana la daabacay qalbigooda waxna 
makasayaan. suuradduna wax badan yey ka warrami xaalka munaafiqiinta, waxaase habboon in laga 
digtoonaado camalkooda iyo habkooda oo kale. At-Tawbah (84-87). 



88. Rasuulkase iyo kuwa rumeeyey ee 
la Jira way ku jahaadaan xoolahooda 
iyo naftooda waxaana kuwaas u su- 
gnaaday khayraad, kuwaasuna waa 
uun kuwa Liibaanay. 

89. wuxuuna u Darbay Eebe Jannoo- 
yin oy socoto dhexdeeda wabiyadii iya- 
goo kuwaari dhexdeeda taasina waa lii- 
baan wayn. 

90. waxaa yimid kuwii cudurdaa- 
ranayey oo Reebaadiyaha ahaa in loo 
idmo (Dib mar) waxaana iska fadhiis- 
tay kuwii beeniyey Eebe iyo Rasuul- 
kiisa, waxaana ku dhici kuwii Gaaloo- 
bay oo ka mida cadaab daran. 









Rasuulkase iyo Mu'miniinta la jira ee xaqa rumeeyey waxay ku jahaadaan Xoolahooda iyo Naftooda, 

waxayna mudan wanaag waana kuwa liibaanay, waxayna gali jannooyin ay ku waari, waana liibaanta 

wayn. 

had iyo jeerna way cudur-daaran jireen Reebaadiyaha kuwa ka mida, wayna iska fadhiisteen kuwii 

beeniyey Eebe iyo Rasuulkiisa, waxaase haleeli cadaab daran. Taasina waxay muujin Xumaanta Nolosha 

munaafiqiinta iyo siday qas iyo lab iyo wareerin ugula Dhex noolaayeen Muslimiinta, Munaafiqiinna 

wanaag iyo sharaf waa ka fogyihiin At-Tawbah (88-90). 



262 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 11 



$m& 



91. dhib ma saara kuwa tabarta yar, 
kuwa buka iyo kuwaan helayn waxay 
bixiyaan, hadday u naseexeeyaan 
(Diinta) Eebe iyo Rasuulkiisa, kuwa 
sama falana jid laguma leh Eebana waa 
Dambi dhaafe Naxariista. 



92. kuwiina dhib masaarra kuu yimid 
inaad xambaarto (Gaadiid siisid) mar- 
kaas aad ku tidhi ma helayo waxaan 
idinku xambaaro, markaas jeedsaday 
iyagoo indhahoodu la daadan illin wal- 
bahaar inayna helin waxay bixiyaan. 

93. waxaa uun jid laguleeyahay kuwa 
ku idan warsada iyagoo hodanna oo ka 
raali noqday inay ka midnoqdaan 
kuwa hadhay (Xaaska) wuxuuna Eebe 
daabacay quluubtooda waxna ma oga. 



- r//^i t f 







<^» <,»>./. &i'\ / 



* <' A y \\\'<\ 






Jahaadkuna ma aha in cid walba lagu dhibi ee waxaa uun laga rabaa ciddii awoodda, saas darteed dambi 
ma saarra kuwa tabarta yar, kuwa buka, kuwaan helayn waxay ku bixiyaan jahaadka, hadday niyadsa- 
maadaan, sidoo kale dambi ma saarra kuwii Nabiga u yimid iyagoo warsan inuu siiyo gaadiid ay ku 
jahaadaan, markaas noqday iyagoo ooyi oo walbahaarsan inayna helin waxay bixiyaan, waxaase jid lagu 
leeyahay kuwa xoolaha leh oo Jeclaaday inay ka mid noqdaan kuwa iska fadhiistay, waana kuwo la 
daabacay qalbigooda oon wax ogayn, Taasina waxay muujin Waajibnimada Jahaadka, Difaaca xaqa iyo 
diinta islaamka, iyo inaan waxba laga hagranin u shaqaynta diinta iyo Xaqa. At-Tawbah (91-93). 



94. way idiin cudurdaaran markaad u 
noqotaan xaggooda, waxaad dhahdaan 
ha cudurdaaranina idiin rumeyn- 
meynee, wuu nooga warramay Eebe 
xaalkiinne, Eebana wuu arkaa camal- 
kiinne iyo rasuulkiisu, markaasna 
waxaa laydiin Celin Eebaha og waxa 
maqan iyo waxaa muuqdaba oo idiinka 
warrami waxaa carnal falayseen. 

95. way idiin dhaaran markaad u 
gadoontaan xaggooda inaad ka jeedsa- 
taan ee iskaga jeedsada iyagu waa wa- 
sakhe hoygooduna waa jahannamee 
waana ka abaal marin waxay kasba- 
nayeen. 






■>-$< 






263 



Suurat At-Tawbah 



juz< 11 m$m 



$m& 



96. way idiin dhaaran inaad ka raalli 
noqotaan, haddaad ka raalli noqotaan 
Eebe kama raalli noqdo qoomka faasi- 
qiinta ah. 






Markay Muslimiintii u baxeen Dagaalkii iyo Jahaadkii Tabuuk Munaafiqiintii way iska hadheen iyagoo 
wax dana ah sheeg sheegan, markay muslimiintii ku soo noqdeen Madiinana waxay bilaabeen Munaafi- 
qiintii inay Nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ay u cudurdaarani Eebase waa 
ogyahay dhaartooda beenta ah iyo cudurdaarkooda aan wax kajirin oy ku dooni inay ku raalli galiyaan 
Muslimiinta, waase kuwo xun 00 gali naarta jahannamo, Eebana kama raalli aha camalkooda. 
Taasina waxay kuu adkeyn sidaan wax badan soo sheegnay inaan Munaafiq, Gaal, Diin laawe iyo 
Muslim waxba ka dhaxaynin isku ujeedana ahayn, kala qaadeenna Labo waddo 00 kala duwan. At- 
Tawbah (94-96). 



97. Reer baadiyahaa ugu daran 
Gaalnimada iyo Munaafaqnimada, 
mudanna inayna waxba ka ogayn xu- 
duudda (Soohdimaha) waxa Eebe ku 
soo Dejiyey Rasuulkiisa, Eebena waa 
oge fal san. 

98. Reer baadiyaha waxaa ka mida 
kuwo kayeelan waxay bixin dayn Bax 
00 kale, 00 idin la sugi dhibaato kor- 
kooda ha ahaato wareegga xumaanta, 
Eebana waa maqle og. 






j*~~SC'p2t-" J *^ J 



99. Reer baadiyaha waxaa ka mida 
kuwa rumeyn Eebe iyo maalinta aakhi- 
ro kana yeelan wuxuu bixin dha- 
waansho Eebe agtiisa, iyo u ducaynta 
Rasuulka (Iyaga) taasi waa dhawaan- 
shahooda wuxuuna galin Eebe 
naxariistiisa, illeen Eebe waa dambi 
dhaafe naxariista. 






-OA'Ol.z^-^1? 4 *tt \>4-t>: Ju-^ 



Dadkii reer madiina ma wada sinnayn isku midna ma aha, waxaa ka mid ahaa Reebaadiyaha kuwo 
gaalnimada iyo munaafiqnimada ku fogaaday 00 Jaahiliina, iyo kuwo waxa la faray inay bixiyaan 00 Zaka 
ah iyo wixii la mida kala mid yeeli dayn gud 00 kale 00 culays ku yahay Xumaanna la jecel Muslimiinta, 
kuwaas balaayadu ha ku dhacdo. 

Waxaase ka mid ahaa reebaadiyihii madiina kuwo rumeeyey Eebe, aakhiro, waxay bixinna ka yeelan 
sadaqo iyo dhawaansho Eebe iyo in Rasuulku u duceeyo, waxayna u noqon sadaqo iyo u dhawaansho 
Eebe, wuxuuna gelin Eebe Naxariistiisa. Saasayna u kala tageen Muslim iyo Munaafaq iyo Gaal, muslim 
wuxuu mudanyahay Liibaan, Guul iyo Naxariista Eebaha Awoodda leh. At-Tawbah (97-99). 



264 



Suurat At-Tawbah 



juz' 11 m$mm 



$m& 



100. kuwii ku dheereeyey «khayrka» 
ee horreeyey oo ka mida Muhaajiriinta 
iyo Ansaar iyo kuwii ku raacay wa- 
naagga Eebaa ka raalli noqday iyana 
way ka raalli noqdeen, wuxuuna u dar- 
bay Jannooyin ay socoto dhexdeeda 
Wabiyadii iyagoo ku waari waligood, 
taasina waa Liibaan wayn. 



101. gaararkiinna waxaa ka mida 
reebaadiye Munaafiqiina, Reer Madii- 
nana (waa kamid) waxay ku madax 
taageen munaafaqnimo, ma ogidin 
annagaase og, waxaannu cadaabi Labo 
jeer, markaasaa loo celin cadaab wayn. 



102. kuwo kalana waxay qirteen 
Dambigooda, waxayna isku khaldeen 
Carnal fiican iyo mid kale oo xun, Eebe 
wuxuu mudanyahay inuu ka toobad 
aqbalo, illeen Eebe waa Dambi dhaafe 
naxariista. 



<^_jfj g^^l ^Jb^V-)! VjUj \jj\^l \j 

\ Jul l^^J^-jL^i \ Lfr^ <£/— *3 



Kuwii wanaagga ku horreeyey oo Muhaajiriintii iyo Ansaar ka mida iyo inta wanaagga ku raacda Eebaa 
ka raalli noqda, iyana way ka raalli noqdaan, wuxuuna u darbay jannooyin ay ku waari waligood, waana 
Liibaanta u wayn, markale waxay aayaduhu ka warrameen in gaararka magaalada Madiina ahaayeen 
Munaafiqiin, xataa magaalada dhexdeeda waxaa jiray kuwo ku dheeraaday Munaafaqnimada Dadkuse 
ma oga ee Eebe umbaa og wuxuuna u Ciqaabi si daran, kuwo kale yaase jiray oo isku daray carnal fiican 
iyo mid xun qirtayna dambigoodii mudanna in Eebe u dambi dhaafo, 

Ruuxuna hadduu dambaabo waa inuu Eebe si dhab ah ugu noqdaa uguna toobad keenaa. At-Tawbah 
(100-102). 



103. Ka qaad xoolahooda Xagooda 
sadaqo (zakada) ood Ku daahirin kuna 
Nadiifin un;i ducee illeen Ducadaadu 
Waxay u noqon Xasile, Eebana waa 
maqle og. 



1 04. Miyayna Ogayn in Eebe ka aqba- 
lo Toobadda Addoomadiisa Kana qaa- 
do Sadaqada (Aqbalo) iyo in Eebe ya- 
hay kan toobad aqbalka Badan ee 
Naxariista. 















265 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 11 



$m& 



105. Waxaad dhahdaa Carnal fala 
wuu arki Eebe Camalkiinna iyo 
Rasuulkiisu iyo mu'miniintu Waxaana 
La idiin celin xagga (Eebaha) og Waxa 
maqan iyo waxa Jooga idiinkana War- 
rami (abaalmarin) waxaad falayseen. 

106. Kuwo kalana waxaa dib loogu 
dhigay amarka Eebe inuu Cadaabo iyo 
inuu Ka toobad aqbalo, Eebana waa 
oge Falsan. 






Eebe Wuxuu faray Rasuulkiisa (naxariis iyo nabadgalyo eebe korkiisa ha yeelee) inuu ka qaado xoolaha 
muslimiinta Zako uu ku daahirin Uguna ducayn, Illeen ducadiisu waa xasiloonida muslimiintee, Zakadu- 
na ma aha wax la Dhaafi karo ama la fudaydsan karo, Nabiguna (Naxariis iyo Nabad galyo eebe korkiisa 
ha yeelee) wuxuu Ahaa mid u duceeya Ruuxii Zako keena, Sidii haweenaydii uu ku yidhi Eebe ha u 
Naxariisto adiga iyo ninkaagaba. Eebana wuxuu ka aqbalaa Adoomadiisa sadaqaduu ka qaado, Wax 
kastoo la Fali waa la arki Waxaana dadka loo celin Eebaha og waxa maqan iyo waxa Jooga uu kana abaal 
marin, Waxaana Xadiith ku sugnaaday : Hadii ruux carnal ku falo dhagax aan albaab iyo daaqad lahayn 
wuxuu u muujin Eebe dadka Meejuu doono ha ahaadee. 

Taasina Waxay muujin naxariista Eebe, adayga sakada ogaanshaha Eebe wax walba, u ducaynta dadka 
sakada bixiya. 

Aayadaha danbana waxay ka warrami dad dib uga dhacay duullaankii Tabuuk markay toobadkeeneenna 
xaalkoodii dib Eebe u dhigay ugu danbayntiina Eebe Wuu ka aqbalay Toobaddii illeen Eebe waa 
naxariistee, inkastoy xuntahay in jahaadka laga hadho ama laga wahsado. At-Tawbah (103-106). 



107. Waxaa ka mida kuwo u yeeshay 
Masaajid, gaalnimo, kala goynta 
Mu'miniinta iyo darbidda Cid la da- 
gaallanta Eebe iyo Rasuulkiisa marhore 
waxayna ku dhaaran inaanaan doo- 
nayn Waxaan wanaag ahayn Eebana 
waa ogyahay inay been sheegi. 

108. ha joogsan dhexdiisa waligaa 
Masaajid lagu billaabay maalintii hora- 
ba Dhawrsasho yaa mudan inaad joog- 
sato Dhexdiisa (Masaajidka Nabiga iyo 
Quba) waxaa dhex jooga Niman jeceJ 
inay is Daahiriyaan Eebana wuu jecel 
yahay Kuwa is daahiriya. 

109. Ma Ruux ku billaabay dhismi- 
hiisa ka dhawrsasho Eebe iyo raalli 
noqoshadiisa yaa Khayrroon mise 
Ruux ku billaabay dhismihiisa God 
dumi dhinaciis 00 kula dhici Naarta 
Jahannamo Eebana ma hanuuniyo 
Qoomka daalimiinta ah. 



J Uj 4mw5 ^»3 *y~i o' ij^j* jt yj' ot 






266 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 11 



mm 



1 10. Kama tago dhismahooda ay dhi- 
seen inuu ku Jiro shaki Quluubtoodu 
intay ka Kala go'do « dhimatana » 
Quluubtoodu, Eebana waa oge falsan. 



*-&y*£, *rv}* i .^'? W-^. o »j-i J 



Aayaduhu waxay soo dageen mar Nin Munaafaq ahaa oo dhib badnaa oo la dhihi jiray Abuu caamir uu 
Ka dhisay Masaajidka Quba ee Madiina agtiisa uuna Masaajid Ku magacaabay si Cidii xumi ugu gabato 
ama ugu shiraan dhibka Muslimiinta, kuna kala geeyo Muslimiinta. Eebana wuu ka reebay Nabiga 
(naxariis iyo nabad galyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu ku tukado, illeen waxaa loo dhisay dhib Muslim 
iyo Gaalnimee iyo xumaane, Waxaase mudan in lagu tukado Masaajidka Khayrka iyo Wanaagga lagu 
billaabay markii horaba, dad nadiifa oo Eebe Jecel yahayna ku tukadaan, isku midna ma aha dhismo 
Khayr iyo dhismo Shar oo dumi oo Jahannamo ku ridi cidii dhista, oo Shaki, Munaafaqnimo iyo xumaan 
been, halkaasna waxaa kaaga muuqda xumaanta kala Gaynta Muslimiinta haba lagu kala geeyo magac 
khayr u muuqdee, Sida Masaajidka iyo waxyaabo Kale, waxaase fiican oo Waajiba isku duubnida 
Muslimiinta. At-Tawbah (107-1 10). 



111. Eebe wuxuu kaga gatay Mu'mi- 
niinta Naftooda iyo Xoolahooda inay 
janno u ahaato iyagoo ku dagaallami 
Jidka Eebe oy waxna dili iyana la dili, 
waana yabooh ku sugan (dhaba) Taw- 
reed iyo Injiil iyo Quraanka, yaa ka oo- 
fin badan ballankiisa Eebe ku bishaa- 
raysta gadiddii ood gaddeen kaasina 
waa uun Liibaanta wayn. 




>^Li il^J \ jL$J <^J\ pikyhj 



4jSc>\j&j s^yiLJbj J^JLJ^^t JwJU-» <*? 



1 12. waa kuwa toobadkeena, ee caa- 
buda (Eebe) ee mahdiya, ee saa'ixiinta 
ah (Sooma oo Jahaada) ee Rukuca ee 
Sujuuda, ee fara wanaagga reebana xu- 
maanta, ee dhawra Xuduudda Eebe, ee 
u Bishaaree Mu'miniinta. 






«i\ j>j jj» o^aJdXh 




v£Xj*> 



Eebe waa naxariis badanyahay, isagaa abuuray Dad, xoolaha, isagaana leh oo hanta Naftooda, iyo 
xoolahooda, iyo Jannaba, haddana kaga gatay Mu'miniinta Naftooda iyo Xoolahooda Janno, hadday 
jahaadaan oy xaqa daafacaan, ama wax ha dileen ama iyaga ha la dilee, waana yabooh adag oo Eebe ku 
yaboohay Tawreed, Injiil, iyo Quraanka, wax Eebe ka oofin badan ballanna ma jiro, ee ciddii ballan ka 
qaada ha ku Bishaaraysato iibkooda ah, Liibaanta u wayn, kuwaasuna waa kuwa toobadkeena, ee [laah 
caabuda, ee mahdiya, ee sooma, jahaadana Khayrkana u socdaala, ee salaadda ku dadaala, samahana 
fara, xumaantana reeba, dhawrana xuduudda Eebe, waana loo bishaareeyey Mu'miniinta. 
Aayaduhuna waxay muujin qiimaha jahaadka, Naxariista Eebe, Sharafta iyo wanaagga Mu'miniinta, 
faridda wanaagga, reebidda xumaanta iyo Bishaarada Mu'miniinta. At-Tawbah (111-112). 



267 



Suurat At-Tawbah 



Juz' 11 



t^i&& 



113. kuma habboona Nabiga iyo 
kuwa Rumeeyey (Xaqa) inay u dambi 
dhaaf warsadaan Mushrikiinta 
«gaalada» haba ahaadeen qaraaba- 
doodee intay u caddaatay kadib inay 
Ehelka Naarta Jaxiima yihiin. 

114. ma ahayn u dambi dhaaf dooni- 
dii Nabi Ibraahim Aabihiis ballan uu u 
yaboohay mooyee, markayse u caddaa- 
tay inuu Col Eebe yahay wuu iska bari 
yeelay Xaggiisa (Nabi) Ibraahim 
wuxuu ahaa duco (Baryo) badanaha 
(Eebe) oo dul badan. 

115. Eebana ma aha mid dhumiya 
qoom intuu hanuuniyey ka dib intuu 
uga caddeeyo waxay ku dhawrsadaan, 
Eebana wax kasta waa ogyahay. 



^ot^X? dj\'$\£=*y>j o^==tr^i 



riV.'- -1 



jc>1 \<-^j**&j\ J^*- 



>t£j 













116. Eebena waxaa u sugnaaday Xu- 
kunka Samooyinka iyo Dhulka isagaa- 
na wax nooleeya waxna dila,isagaana 
wax kasoo hadhayna oo wali ah ama 
gargaara ah ma lehidiin. 






Geeridii Abu dhaalib yey soo degtay aayaddu, wuxuuna Eebe reebay in loo dambi dhaaf warsado cid ku 

dhimatay waxaan Islaamka ahayn Qaraababa ha ahaatee, mar hadday caddaato inay Naarta Ehelkeeda 

noqon, Nabi Ibraahimse wuxuu uun u yaboohay Aabihiis inuu u dambi dhaaf warsan markayse u 

caddaatay inuu col Eebe yahay wuu iska bari yeelay Illeen Nabi Ibraahim wuxuu ahaa Toobad keen 

badane dulsan. 

Caddaaladda Eebana waxaa ka mida inuusan cidna dhuminin isagoon u caddaynin waxa xaqa ah oy ku 

dhawrasadaan, illeen wax walba wuu ogyahaye, wuxuuna leeyahay xukunka samooyinka iyo dhulka, 

waxna waa Dilaa waxna nooleeyaa, wax ka soo hadhay oo gargaarina ma jiro. 

Taasina waxay muujin Awoodda Eebe iyo inaan cidna isku hallayn wanaagga cid kale iyo inaan jacayl 

cidna lagu hanuunin karin. At-Tawbah (113-116). 



117. wuxuu Eebe ka toobad aqbalay 
Nabiga, Muhaajiriinta iyo Ansaartii 
raacday Saacaddii cidhiidhiga intay u 
dhawaatay inay iilato quluub koox ka 
mida ka dib, markaasuu ka toobad aq- 
balay, illeen waa u turaha u naxariistee. 






268 



Suurat At-Tawbah 



juz< 11 m$mm 



tmm 



1 18. saddexdiina wuu (ka toobad aq- 
balay) la dib mariyey intuu kaga cidhii- 
dhyamo dhulku isagoo waasac ah, 
kuna cidhiidhyantay naftoodu una ma- 
leeyeen (Yaqiinsadeen) inayna jirin 
meel la magan galo oon Eebe ahayn, 
markaas Eebe ka toobad aqbalay inay 
toobadkeenaan, Eebana waa toobad 
aqbale Naxariista. 

1 19. kuwa xaqa rumeeyow ka dhawr- 
sada Eebe Noqdana la jirka kuwa runta 
badan. 









t* 



Aayadahani waxay ku soo degeen Duullaankii Tabuuk, wuxuuna ahaa waqti aad u daran oo kulul, oo 
socdaal dheer, illeen madiina iyo Tabuuk waa kala dheeryihiin marka Lug lagu socdee, wuxuuna Eebe 
waafajiyey wanaagga nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) iyo Muhaajiriintii iyo 
Ansaartii raacday Saacaddii dhibka markay u dhawaatay in Quluub dad badan iilato oo leexato Eebase 
ka toobad aqbalay illeen waa u turaha naxariistee. 

Saddexdii la dib mariyeyna Eebaa ka toobad aqbalay oo kala ahaa: Kacab Binu Maalik, Maraaro Binu 
Rabiic iyo Hilaal Binu Umayata, waxayna ahaayeen Niman fiicane markaas umbay naftoodu sirtay 
wayse run sheegeen Eebana waa ka toobad aqbalay, markay naftoodii la cidhiidhyantay, dhulkuna ku 
yaraaday isna neceen, waxaana lala hadlin kontan maalmood wax ku dhaw, arrintaasuna waxay caddayn 
in jahaadka loo darbado loona baxo markuu waajibo, in runta la sheego laguna socdo, Eebana lagu 
xidhnaado, loona toobadkeeno, kuwa runta sheega ee fala lala jiro, Muslimiintana aan la khayaamin, 
lana guntin furin iyo in la edbiyo ciddii fasha waxyaalaha kala guntin fura muslimiinta. At-Tawbah (117- 
119). 



1 20. kuma habboona (uma bannaana) 
reer Madiino iyo kuwa gaararkeeda ah 
oo Baadiyaha Carbeeda inay ka gadaal 
maraan Rasuulka Eebe oy kana Jeclaa- 
daan naftooda Naftiisa, illeen wixii ku 
dhaca oo oona, ama dhiba ama gaajo 
ah Jidka Eebe dhexdiisa ama meejey ku 
joogsadaan oo Cadho galin Gaalada 
iyo waxay Gaadhsiiyaan Colka (Dham- 
maan) waxaa loogu Dhigi carnal suub- 
ban, Eebana ma halleeyo Ajirka samo 
falayaasaha. 



121. waxay Bixiyaan oo yar ama wayn 
iyo Togay gooyaanna waa loo qori inuu 
ka Abaal mariyo Eebe wanaagga 
waxay falayeen. 



c 



269 



Suurat At-Tawbah 



Juz 4 11 



$m& 



122. mana aha inay Mu'miniinta oo 
dhan Baxaan, ee may Koox kastaba 
qaar ka baxdo inay Diinta kasaan, una 
digaan dadkooda markay u soo noq- 
daan waxay u dhawdahay inay digtoo- 
naadaane. 









Aayadahanna wuxuu Eebe ku caddayn inayna ku haboonayn reer Madiino iyo kuwa dagan gaararkeeda 
inay ka gadaal maraan Rasulka markuu jahaadka u baxo, kana jeclaadaan Naftooda Naftiisa, wixiise 
lagala kulmo Jidka Eebe 00 ah oon, Dhib, gaajo ama meeJ kasta 00 la maro 00 gaalada ka cadhaysa ama 
wixii dhiba 00 gaalada lagala kulmo wuxuu Eebe ugu qori carnal fiican, Eebana ma halleeyo Ajir iyo 
wanaag cidda fasho, sidoo kale wixii bixina ama ha yaraato ama ha waynaato iyo Toggay gooyaan waxaa 
loogu qori Ajirka u wanaagsan, mana aha inaan cidna magaalada ku hadhin ee Jahaad loo wada baxo ee 
waa in si nidaama iyo qorsha ah qaarna u baxaan qaarna u maamulaan Dadka iyo Magaalada si ciddii 
baxday markay soo noqoto ay Dadka wax ugu Faa'iideeyaan, Taasina waxay ku tusin in Diinta Islaamku 
tahay Diin Nidaam. At-Tawbah ( 1 20- 1 22). 



123. Kuwa Xaqa rumeeyow la dagaal- 
lama kuwa idinla Xidhiidha ee gaalada 
ah, hana idinka heleen adayg, ogaada- 
na in Eebe la Jiro kuwa Dhawrsada. 



124. marka la soo Dejiyo Suurad 
waxaa ka mida kuwo (Munaafiqiina) 
dhihi kiinay u kordhisay Iimaan, kuwa 
xaqa rumeeyeyse waxay u kordhisay Ii- 
maan iyagoo Bishaaraysan. 

125. kuwa quluubta ka bukase waxay 
u kordhisaa xumaan xumaantoodii 
(Kale) wayna dhintaan iyagoo gaalo 
ah. 



126. miyeyna arkayn in la Imtixaamo 
sanad kasta hal jeer ama labo jeer mar- 
kaas ayan toobadkeenin xusuusa- 
naynna, 

127. marka la soo Dejiyo Suurad way 
dayaan Munafiqiinta qaarkood qaar 
waxayna isdhahaan ruuxna maydin ar- 
kaa markaasay gadoomaan, Eebe ha 
iilo Quluubtooda illeen waa kuwo aan 
wax kasayn. 



iJiL j£s-^J Ju>CJj jU^=J \ ^J^ 



\<^>jX^ 



Oj+JLVy tf^b^^AN^^s* 



270 



Suurat At-Tawbah 



Juz' LI 



tmm 



128. waxaa idiin yimid Rasuul idinka 
mida oyna ku darantahay waxa idin 
dhiba, idiin kuna dadaali, una turid iyo 
naxariis badan Mu'miniinta. 




129. haddayse jeedsadaan Dadku 
waxaad dhahdaa Kaalmeeyahaygu waa 
Ilaahay'Eebe mooyee Ilaah kalana ma 
jiro isagaana talo saartay waana Eeba- 
ha Carshiga wayn. 






Aayadda hore waxay fari in lala jahaado Gaalada la Dariska ah Muslimiinta illeen Dhib iyo xumaan 
lagama waayee, oy kuna ogaadaan Muslimiinta Adayg iyo xoog, illeen Eebaa la jiree, tan kale waxay ka 
warrami Munaafiqiintii marka quraanku soo dego is warsan jiray ruuxuu wax rumayna u kordhiyey, 
Mu'miniintase waxaa u kordha Iimaan koodoodii hore ka sokow, munaafiqiintuse Cudur iyo Xumaan 
yey kororsadaan, iyagoo gaalo ah yeyna dhintaan, kumana waana qaataan Imtixaamka had iyo jeer, 
wayna cararaan oo dusaan marka quraan la soo dejiyo illeen Qalbigoodaa Eebe Iilay waxna ma kasayaa- 
ne, wuxuuna Eebe u soo diray Muslimiinta Rasuul ka mida oo wanaagooda Jecel xumaantoodana neceb, 
una dadaala Mu'miniinta, una naxariis badan, ciddiise xaqa ka jeedsata waxba kama saarra, illeen Eebaa 
kaafiyee, isaga mooyee Ilaah kalana majiree, lana talo saaran, lehna Awood iyo Carshiga wayn, saasayna 
ku dhammaatay Suuraddii iyadoo caddaysay wax badan oo jahaad, wax bixin, Ballanka, Munaafiqiin, 
iyo inuu Rasuulku yahay Naxariis loo soo diray Caalamka Khayrna la jecel. At-Tawbah (123-129). 





Suurat Yuunus 









Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo mid gaaraba 
Naxariista. 

1. Kalimada hore waxay ku tusin 
Mucjisada Quraanka, Taasin waa 
Aayaadka Kitaabka falkasan. 

2. Dadka ma waxaa la yaab ku Noqo- 
tay inaan u waxyoon Nin ka mida u Dig 
Dadka, uguna Bishaaree kuwa Ru- 
meeyey inay ku leeyihiin Carnal fiican 
Eebahood agtiisa, waxay Dheheen 
Gaaladiina kani waa Sixirrow Cad. 



^^\^^\slLC^ C J\ 



271 



Suurat Yuunus 



juz< 11 mmm 



&m& 



3. Eebihiin waa kan ku Abuuray 
Samooyinka iyo Dhulka Lix Maal- 
mood markaas ku istiwooday Carshiga 
Isagaana maamula Amarka wax Sha- 
feecina Idinkiisa la'aantiisa ma jiro, 
Kaasi waa Eebihiinna idin Barbaariya 
ee Caabuda, Miyeydaan wax Xusuu- 
sanayn. 



*C—*-*c 






Quraanka waxaa ku dhan Xigmo iyo Sharaf, Gaaladuna waxay la Yaabeen in Ruux ka mida lagu soo 
Dejiyo Waxyi inuu u Digo Dadka una Bishaareeyo Kuwa xaqa Rumeeyey ee Wanaag ku leh Eebe Agtiisa, 
Gaaladuna waxay ku Sheegeen in Nabigu Saaxir yahay, Eebaha Xaqa ahna waa kan Abuuray Cirka iyo 
Dhulka isagoo Awood, Sharaf iyo Qudraba Mudan, lsagaa wax Maamula, wax Shafeeci kara Idinkiisa 
La'aantiisna ma jiro, isagaana Mudan in la Caabudo. 

Ibnu Cabbaas wuxuu Yidhi: Markuu Eebe Bixiyey Nabiga Muxamada (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
Korkiisa ha yeelee) Yey Beeniyeen Carabtu [yagoo sheegi in Eebe ka waynyahay inuu soo Diro Nabi 
Dada, Markaasaa Eebe soo Dejiyey Aayadda. Taasina waa Doqonnimadii iyo Madax Adaygoodii, 
Maxaayeelay Dad waa in uun Dad loo soo diro si uu u Toosiyo. Yuunus (1-3). 



4. Xaggiisaa laydiinCelinDhammaan 
Yabooha Eebena waa Xaq, Eebaa Bil- 
laaba Abuurka Haddana soo Celin 
inuu ku Abaal mariyo kuwa Rumeeyey 
(Xaqa) oo falay Carnal Fiican, si Cad- 
daalada, kuwa Gaaloobayna waxaa u 
Sugnaaday Cabbid kulul iyo Cadaab 
Daran Gaalnimadooda Darteed. 

5. Eebe waa kan ka yeelay Qorraxda 
Ifid Dayaxana Nuur una Qaddaray 
Meelo ay Socdaan, inaad Ogaataan Ti- 
rada Sanooyinka iyo Xisaabta wuxuu u 
Abuuray Eebe Arrintaas Xaq Wuxuu- 
na u Caddayn Aayaadka Ciddii wax 
Og. 

6. Isbadalka Habeenka iyo Maalinta 
iyo Abuurka Eebe ee Samooyinka iyo 
Dhulka aayadbaa ugu sugan Ciddii 
Dhawrsan. 






Jr\^J 1 ^J^\j.» X-* VI JjLLa,Qj JL-3J 

j^j^iJ Wv^Lft* %\'$LX* C>\1^\j 



Xagga Eebaa loo Noqon Dhammaan Yabooha Eebana waa Dhab oo ah in si Caddalada ioogu Abaal 
mariyo kuwa Wanaaggaa Falay, janno kuwa Gaaloobayna Cadaab daran. Eebana waa kan Dadka ugu 
Nicmeeyey Qorraxda Ifi iyo Dayaxa Nuuri si waqtiga iyo Xisaabta loogu garto, Habeenka iyo Dharaarta 
Isbaddelkeedana iyo Abuurka Cirka iyo Dhulka waxaa ku Sugan Calaamooyin Muujin Xaqnimada Eebe 
iyo Awooddiisa, Ciddii Caqli leh oo Eebe Nuur u Geliyey Qalbiga wuxuu yaqiinsan waynida Awoodda 
Eebaha Abuuray Cirka, Dhulka, Qorraxda, Dayaxa iyo Khaiqiga kalaba Mudanna in La Caabudo. 
Yuunus (4-6). 



272 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



&&M 



7. Kuwaan Rajaynayn la Kulan- 
kanaga kuna Raalli Noqday Nolosha 
Dhaw kuna Xasilay iyo kuwa Hal- 
maansan Aayaadkannaga. 



8. Kuwaas Hooygoodu waa 
waxay Kasbanayeen Darteed. 



Naar 






9. Kuwa Rumeeyey Xaqa oo falay Ca- 
rnal wanaagsan wuxuu ku Hanuunin 
Eebahood limaankooda waxaana so- 
con Dhexdooda* Wabiyadii Jannoo- 
yinka Naciimo Dhexdeeda iyagoo ku 
Sugan. 

10. Yeedhidooduna dhexdeeda waa 
Eebow waad Nasahantahay, Bariida- 
dooduna waa (Nabadgalyo) Salaan, 
Ducadooduna waxaa ugu Dambayn 
Mahad Ilaahbaa leh Eebaha Caalamka 
ah. 

11. Hadduu Eebe u Dedejiyo Dadka 
Xumaanta siday khayrka u Dedejistaan 
waxaa loo Dhamayn lahaa Ajashooda, 
Waanuse ku Dayn Kuwaan Rajaynayn 
la kulanknanaga Fasaadkooda iyagoo 
ku Wareersan. 

Wuxuu Eebe kaga Warramay Aayadahan Xaalka kuwaan Eebe la Kulankiisa Rajaynayn, oo Adduunyada 
ka raalli Noqday, Kuna Xasilay, Halmaamayna Aayaadka Eebe ee Naari u Sugnaatay, iyo Kuwa 
Rumeeyey Xaqa Wanaaggana falay oo Iimaankoodu hanuunin Jannada Nicmadeedana ku Waari, 
hadalkooduna yahay Xuska Eebe iyo Salaan iyo Mahad Eebe, waana Labo Kooxood oo kala Fog, oo 
midna Khasaaray Midna Liibaanay. 

Tan kale hadduu Eebe ugu Dedejiyo Dadka Xumaanta sida Khayr waa la Dhammayn lahaa, wuxuuse u 
dayn Daalimiinta Xumaanta iyagoo ku Indha la'mana ku Habboona Ruux Caqli leh inuu Dedejisto Shar 
iyo Xumaan, waxaana Xadiith ah: Naftiinna, Caruurtiinna iyo Xoolihiinna ha habaarina ood waafaq- 
daan Saacad Ijaabo oo laydinka Aqbalo. Yuunus (7-1 1 ). 

* hoostooda a ma hortooda ( dib u eegaha ) . 









J. ^ *s , y*\> 



12. Markuu Taabto Dadka dhib wuu 
Na baryayaa isagoo Jiifa, ama Fadhiya 
ama Taagan, markaan ka faydno Dhib- 
kana wuu iska Socdaa sidii isagoon Na 
baryinba Dhibkii Taabtay, Saasaa loo- 
gu Qorxiyey Xadgudbayaasha waxay 
Falayeen. 

13. Waxaan Halaagnay Quruumo 
idinka horreeyey markay Dulmi faleen, 









273 



Suurat Yuunus 



juz' 11 s&mm 



waxayna ula Timid Rasuuladoodii Xu- 
jooyin, mana ayan Rumeynayn, Saa- 
saana ku abaal marinaa Qoomka 
Dambiilayaasha ah. 

14. Markaasaan idinka yeelay kuwo u 
hadha Dhulka Gadaashood inaan Ee- 
gno sidaad Fashaan. 



ly-w !^°uj ciiJ ij^4-L-j ^ 'X>~j 



Waxaa Dadka dabeecaddiisa ka mida in markuu Bukoodo ama Dhibtaabto uu Eebe baryaa isagoo Jiifa 
ama Fadhiya ama Taagan, markuuse ka faydo Dhibka uu iska Dhaqaaqo sidii isagoon Dhibtaaban ama 
aan Eebe horay u Baryin, Saasna Waxaa loo Qurxiyey Xad gudbayaasha, wuxuuna Eebe halaagay 
ummado ka horeeyey Gaaladaas markay Dulmi faleen iyagooy Rasuuladoodii ula yimaadeen Xujooyin 
oyna Beeniyeen, Saasuuna Eebe ku Abaal mariyaa Dambiilayaasha, idinkana laydiinku reebay Dhulka 
Gadaashood Imtixaan iyo in Eebe Eego isagoo og waxa la falo. 

Waxaana Xadiith ah : Addunyadu waa Macaantahay waana Cagaarantahay, Eebaana idinku Reebay 
inuu Eego waxaad Fashaan, ee iska Jira Addunyada iyo Haweenka. Yuunus (12-14). 



15. Marka lagu Akhriyo FCorkooda 
Aayaadkanaga oo Cad Cad waxay 
Dhahaan kuwaan Rajaynayn la kulan- 
kanaga noo keen Quraan aan kan 
ahayn ama badal, waxaad dhahdaa iga- 
ma suurowdo inaan ka baddalo agtay- 
da, waxaan uun Raaci waxa lay 
waxyoodo, waxaan ka cabsan Had- 
daan Eebe Caasiyo Cadaab Maalin 
wayn. 

16. Waxaad Dhahdaa Hadduu doono 
Eebe idinkuma Akhriyeen idinmana 
Ogaysiiyeen isaga, waxaan ku Nagaa- 
day Dhexdiinna ka hor Cimri ee 
Meyeydaan wax kasayn. 

17. Yaa ka Dulmi Badan Cid ku Been 
Abuuratay Eebe ama BeeniyeyAayaad- 
kiisa, Illeen ma Liibaano Dambiilayaal. 






* jCa_/v^ o ' *j— ^ s^-* 



c^IaLj ot^X^}d^ZJ sj^J^bjS aI^J^ 










Gaaladii Qureesheed ee Makaad waxay Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) marba 
wax warsadaan oo Xaqa ka Jeedsadaanba waxay warsadeen inuu keeno Quraan kale oo kan ahayn, ama 
Quraanka wax ka baddalo, markaasuu Eebe ku Celiyey oo faray Nabigu inuu ku Dhaho : lima suurowdo 
inaan baddalo, iskaba dhaaf inaan Quraan kale keenee, waxaanse Raaci waxa lay waxyooday, Illeen 
waxaan ka Cabsan Cadaab Maalin Daran haddan Caasiyo Eebahaye, waxaana jirtay inaan Muddo idinla 
Noolaa oonan wax idiin sheegin, ee Quraankan Eebaa soo Dejiyey, hadduu doona waxba idinkuma 
Akhriyeen idinmana Bareen ee Miyeydaan wax kas ahayn. Cid ka Dulmi Badanna ma jirto Cid ku Been 
Abuuratay Eebe, ama Beenisay Aayaadkiisa, mana Liibaano Dambiile, waxayna ku Tusin Runnimada 
Quraanka, inuusan Nabigu iskala imaan karin waxna ka baddali karin, waxna ku dari karin, waxaad arki 
kartaa Warkii Hiriqle, Cabdullahi Binu Salaamo, Dimaam Binu thaclabo, Camar Binu Caas iyo Dad 
badan oo kale oo dhammaan Sheegi Runnimada Quraanka iyo nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee). Yuunus 1 5- 1 7). 



274 



Suurat Yuunus 



juz< 11 mmm 



mm 



18. Waxay Caabudayaan Eebe ka so- 
kow waxaan Dhibayn Anfaceyna 
waxayna Odhan kuwanu waa Shafee- 
cayaalkanaga Eebe Agtiisa, waxaad 
Dhahdaa ma waxaad uga warramay- 
saan Eebe wuxuusan ku Ogayn Sa- 
mooyinka iyo Dhulka, wuxuu ka 
Nasahanyahay oo ka Sarreeyaa waxay 
la Wadaajiyeen Eebe. 

19. Dadku wuxuu ahaa Ummad Ka- 
liya Markaasay Iskhilaafeen, haddayan 
Jirin Kalimad Eebahaa u horraysay 
waa la kala Xukmin lahaa Dhexdooda 
waxay isku diidanyihiin. 

20. Waxay Odhan Gaaladu maa laga- 
ga soo Dejiyo Xagga Eebahaa Aayad, 
waxaad dhahdaa waxa Maqan Eebe 
umbaa iska leh, ee Suga Anuguna waan 
idinla Sugiye. 















Eebe wuxuu ku Diidi Gaaladii la Caabuday Eebe wax kale iyagoo u malayn inay wax tari ama u Shafeeci, 
markaasuu Eebe u Sheegay in waxaan Eebe ahayn wax Anfacayn, wax Eebe looga Warramina uusan jirin, 
Eebana wax walba oo Xumaana waa ka Nasahanyahay, Dadkuna waxay ku Sugnaayeen Jid kaliya oo 
Xaqa ah, Markaasay Iskhilaafeen oo Qaarba wax Eebe ka soo hadhay Caabudeen, Eebase waa Dul- 
badane oo Dadka Ciqaabta uma soo Dedejiyo iyagoon loo Caddaynin Xaqa. waxayna Codsadeen in 
Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) lagu soo Dejiyo Aayado Muuqda, Sidii Ushii 
Nabi Muuse iyo Hashii Nabi Saalax iyo wax la mida, Awooddase Eebaa iska leh, Isagaana soo Dejiya 
wuxuu Doono ee suga nabiguna waa idinla Sugiye, si aad u aragtaan Xukunka Eebe iyo Awooddiisa. 
Dhabtuna waa in Gaalo Dhunsantahay, Halaag iyo Ciqaabna u Dambayso, Xaquna Cad yahay, Ciddii 
rabtana u Muuqdo, Mudanyahay in la Raaco, lana Rumeeyo, oo lagu Dhaqmo. Yuunus (18-20). 



21. Markaan Dhadhansiinno Dadka 
Naxariis Dhibaato ka dib Taabatay 
waxaa soo Baxa iyagoo dhagri Aayaad- 
kanaga, waxaa Deg-Deg badan Ci- 
qaabta Eebe Malaa'igtanaduna way 
Qori waxaad Dhagraysaan. 

22. Eebe waa Kan Idinku Wada Barri- 
ga iyo Baddaba markay ahaadaan 
Doonta oo ay ku socdaan Dabayl Fii- 
can oo ay Markaas ku Farxaan oy u 
Timaaddo Dabayl Daran ugana yi- 
maaddo hirku Dhan kasta oy una 
Maleeyaan in la koobay (la Halaagay) 
waxay Baryaan Eebe iyagoo u kaliyeeli 









275 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



&m& 



Diinta lyagoo (Dhihi) Haddaad naga 
koriso tan waannu kugu Mahdin. 



23. Markuu koriyeyna Markaas ku 
xad gudbaan Dhulka Xaq Darro Da- 
doow waxaad uun ku Xad Gudbaysaan 
Naftiinna, waa uun Nolosha Dhaw 
Markaas Xagganagaa laydiin soo Celin 
waxaana idiinka warramaynaa waxaad 
Carnal Falayseen. 









Aayadahan wuxuu Eebe kaga warrami Dabeecadda Dadka oo ah in marka Dhibaato Taabatana uu Eebe 
baryo isuna Dulleeyo, marka Khayr iyo Wanaag uu helana uu isla waynaado oo Kibro, Dhagar iyo 
Khayaamana la darbado, Eebaase Abaal mariya oo ka Jaasiya, Bad iyo Barribana Eebaa iska leh 
Mudanna Cibaado, waxaase Dhab ah in Xumaantu ku Noqon Ciddii Fashay Eebana Abaal marin 
Markuu u Noqdo. 

Saas darteed waa in had iyo Jeer Eebe si Dhab ah loo Caabudo, Dhibaato iyo Barwaaqo, Cudur iyo 
Caafimaad iyo Gaajo iyo Dharagba iwm ... Yuunus (21-23). 



24. Nolosha Adduunyo waa uun Biyo 
oo kale oon ka soo Dejinay Samada oo 
ku Dheehnay waxa ka soo baxa Dhulka 
oo ah wuxuu Dadku Cuno iyo Xooluhu 
markuu dhulku Qurux ka Buuxsamo 
oy isqurxiso oo Dadkeedu u Maleeyo 
inay Karaan (Goosashadeeda) yaa 
waxaa u Yimaadda Amarkannagii Ha- 
been ama Dharaar waxaana ka yeelaa 
wax la Shafay sidii iyadoon Shalay Ji- 
rin, Saasaana ugu Caddaynay Aayaad- 
ka Qoomkii Fikiri. 






25. Eebe wuxuu ugu yeedhi (Dadka) 
Guriga Nabadgalyada (Jannada) 
wuxuuna ku Hanuuniyaa Cidduu Doo- 
no Jid Toosan (Xaq a). 

26. Kuwa Wanaagga Falayna waxaa 
u Sugnaaday Wanaag (Janno) (Aakhi- 
ro) iyo Siyaado (Aragga Eebe) mana 
haleelo Wajigooda Boodh iyo Dulli 






276 



Suurat Yuunus 



juz' ii mmm 



/t-jy^'-VijL 



f^Oj^l^ 



midna kuwaasuna waa Asaxaabta 
(Ehelka) Jannada wayna ku waari 
Dhexdeeda. 

Aayadda hore wuxuu Eebe ku Matalay Nolosha Adduunyo Roob soo Da'ay oo Dhulka Cunno ka soo 

Saaray mid Dad Cuno iyo mid Xoolo Cunaanba, Markii Dhulkii Quruxsanaaday oo ubixii Baxay oo 

Doogii isqabsaday oo Dadku u Maleeyeen inuu Goosan Beerahoodii uu amarkii Eebe u yimid oo Eber ka 

yeelay sidii iyadoon Shalay wax ku oollin, 

Nolosha Addunyana waa uun saas oo waxay isukaa qurxisaba markay ku dhaafto ama aad Dhaaftid 

Wanaageed iyo Quruxdeed wax ma taraan, waxaase wax tara Carnal Fiican iyo Jidka Nabadgalyo waana 

midka Eebe u Yeedhi kuna Toosiyo Cidduu Doono, Ciddii Wanaagga Fashana waxay heli Wanaag, 

Janno, Aragga Wajiga Eebaha Deeqda leh iyo Khayr, Dulmi iyo Xumaanna ma arkaan, Jannadana way 

ku waari. 

Waxaa Sugnaaday in marka Jannada la galo in loo dhawaaqi Ehelu Jannada in Eebe u oofiyo Ballankoo- 

dii waxayna Arkaan Ilaahood waana waxa Ilu ugu Farax badantahay uguna Jeceshahay. Yuunus (24-26). 



27. kuwa kasbaday xumaan Abaal- 
kood waa Xumaan la mida, waxaana 
haleeli dulli wax Eebe ka ilaalinna ma 
jiro, waxaadna moodaa in lagu daboo- 
lay wajigooda goosin habeen oo mugdi 
ah, kuwaasu waa Asaxaabta (Ehelka) 
Naarta wayna ku waari dhexdeeda. 

28. ka warran maalintaan kulmi- 
naynno Dhammaan markaas aan ku 
dhahaynno kuwii la wadaajiyey (Gaa- 
loobay) Meejiinna ahaada idinka iyo 
kuwaad la wadaajiseen markaasaan 
kala gaynay dhexdooda, waxayna dhe- 
heen kuway la wadaajiyeen (Eebe) an- 
naga nama aydaan Caabudayn. 

29. waxaa markhaati dhexdeenna ugu 
filan Eebe inaan Cibaadadiinna 
Moogayn. 

30. halkaasaa lagu imtixaami naf kas- 
ta waxay hor marsatay, waxaana loo 
celiyaa Ilaaha Sayidkooda xaqa ah 
waxaana ka dhumay waxay been 
abuuranayeen. 






Waxaa la soo kulmin Maalinta Qiyaame Dadkoo dhan, markaasaa Eebe faraa gaalada inay halkooda 

joogaan iyaga iyo waxay caabudayeen, waana lakala kaxeeyaa, kuwii la Caabudayeyna way dafiraan inay 

caabudi jireen, oy waliba Eebe marag gashan inayan ogayn cibaadadooda, halkaasaana lagu Imtixaami 

Naf kasta waxay hor marsatay, waxaana loo celin Dadka Eebahooda xaqa ah, waxaana gaalada ka 

dhumi waxay abuuranayeen. 

Waxayna Muujin arrintaasu sida ciddii waxaan Eebe ahayn caabudda ama raacda ay isu dafiri Maalinta 

Qiyaame, wax ay isu tarina ma jiro. 

Saas darteed waa in Eebe sharcigiisa la raaco loona hogaansamo. Yuunus (27-30). 



277 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



(&&$& 



31. waxaad dhahdaa yaa idinka Ar- 
saaqa Samada iyo dhulka, yaana hanta 
maqalka, Aragyada, yaana ka soo 
bixiya wax Nool wax dhintay, kana soo 
bixiya wax Dhintay wax Nool, yaana 
Maamula Amarka waxay ku odhan 
Eebe, waxaad dhahdaa miyeydaan 
Dhawrsanayn. 






\ o^^IJ^auIoJj3L--s 



32. kaasi waa Ilaahiin Eebihiinna 
xaqa ah, maxaase xaqa ka dambeeya 
(Ka duway) oon baadi ahayn, ee xaggee 
laydiin Leexin. 






33. Saasay ugu Waajibtay Kalimadii 
Eebahaa kuwa faasiqoobay oo ah 
inayan rumeeynin (Xaqa). 

34. waxaad dhahdaa ma ka midyihiin 
Shurakadiinna cid billowda Abuurka 
Soona celiya, waxaad dhahdaa Eebaa 
Bilaaba khalqiga soona celiya ee xaggee 
loo iili. 

35. waxaad dhahdaa ma ka midyahay 
shurakadiinna cid ku hanuunin xaqa, 
waxaad dhahdaa Eebaa ku hanuunin 
Xaqa, mase mid ku hanuunin Xaqa yaa 
mudan in la raaco mise midaan hanuu- 
ninayn in la hanuuniyo mooyee, 
maxaad leedihiin sideed xukumaysaan. 






36. mana raaco badankoodu waxaan 
malo ahayn, malana waxba kama taro 
xaqa, Eebana waa ogyahay waxay 
falayaan. 






Aayaddu waxay ka warrami sida Eebe ugu samo falay Dadka una Arsuqay maqal iyo aragna u siiyey, iyo 
Awoodda Eebe iyo inuu isagu wax maamulo, waana Eebaha Xaqa ah ee sugan, wax kale oo awood lehna 
ma jiro, illeen Eebaa khalqiga Bilaabay soona celine, isagaana hanuuniya Dadka, mudanna in la raaco oo 
la caabudo, gaaladuse waxaan malo ahayn kuma socdaan, malo iyo shakina waxba xaqa kama 
taraan Eebana waa ogyahay waxay fali xaq diidayaashu. 

Taasina waxay muujin in Eebe uun yahay kan Awoodda leh, mudanna in la caabudo, sharcigiisana la 
raaco, illeen isagaa wax hanuuniyee. Yuunus (31-36). 



278 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



mm? 



37. ma aha Quraankanu mid laga 
been abuurtay Eebe ka sokow, waase u 
rumeeyaha wixii ka horreeyey iyo cad- 
daynta Kitaabka (Xukunka) shakina 
kuma jiro wuxuuna ka ahaaday Eebaha 
Caalamka. 

38. mise waxay odhan wuu Been 
abuurtay, waxaad dhahdaa la imaadda 
suurad la mida una yeedha ciddaad 
kartaan oo Eebe ka soo hadhay had- 
daad run sheegaysaan. 

39. waxayse beeniyeen waxayna cilmi- 
giisa koobin (Quraanka) uusanna wali 
u imaanin aayahiisu saasayna u bee- 
niyeen kuwii ka horreeyey ee bal day 
siday noqotay Cidhibtii Daalimiinta. 

40. waxaa ka mida Dadka mid ru- 
meyn Quraanka iyo midaan rumay- 
nayn Eebana waa ogyahay Mufsidiinta. 



y3 ^.A^iJU >Jpi*£«jj 



Quraankuna waa xaq sugan oo Eebe soo Dejiyey, una rumeyn Xaqii ka horreeyey, waana xaq caddeeye, 
Shakina kuma jiro, Nabiguna iskalama imaanin, iyaba ha keeneen suurad la mida intay u kaalmaystaan 
cidday doonaan hadday run sheegi, waxayna beeniyeen waxayna cilmigiisa gaadhin isagoon wali fasirkii- 
sii u imaanin, waxayse la mid yihiin kuwii ka horreeyey ee beeniyey Xaqii ee Daalimiinta ahaa lana 
halaagay, cidna way rumeyn quraanka, midina way beenin, Eebaase og Mufsidiinta. Yuunus (37-40). 



41. hadday ku Beeniyaan waxaad 
dhahdaa Anugu waxaan leeyahay 
Camalkayga idinkuna camalkiinna 
idinku bari baad ka tihiin waxaan fali 
anna bari baan ka ahay waxaad falay- 
saan. 

42. waxaa ka mida gaalada kuwo ku 
dhagaysan ma adaa wax maqashiin 
kara mid dhaga la fc oon wax kasayn. 

43. waxaana ka mida mid ku soo 
dhawri ma adaa toosin kara mid indha 
la' oon wax arkayn. 

44. Eebe kama dulmiyo Dadka wax- 
ba, hasayeeshee Dadkaa Naftiisa 
Dulmiya. 









279 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



62S8& 



45. Maalinta la kulminna waxay la 
mid noqon iyagoon nagaanin Saacad 
Maalin mooyee, wayna is aqoonsan 
dhexdooda, waxaana khasaaray kuwa 
beeniyey la kulanka Eebe mana 
hanuunsanayn. 



-fT-i » > ^^' "hi' < '■erf*"' >.'x"" 



Wuxuu Eebe faray Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu u sheego gaalo hadday 
beeniyaan inuu ban ka yahay Camalkooda, iyana ay ban ka yihiin camalkiisa, cid dambi cid kale qaadina 
ayan jinn, cid xaqa ka Indha la' iyo mid ka dhaga la'na cid wax tusi ama maqashiin ma jirto, Eebana cidna 
ma dulmiyo, Dadkaase Naftooda dulmiya, Maalinta la soo kulminna waxay la mid noqon iyagoon 
nagaanin Saacad Maalmeed Mooyee. wayna is aqoonsan, waxaana khasaaray kuwa beeniyey la kulanka 
Eebe mana hanuunsana. Yuunus (41-45). 



46. haddaan ku tusinno waxaannu 
ugu goodin qaarkiis ama aan ku oof- 
sanno xagganaga umbaa loo soo celin, 
markaasna Eebaa ka maraga waxay 
falayaan. 






47. Ummad kasta Rasuulbay leeda- 
hay, markuu u yimaaddo Rasuul- 
kooduna waxaa lagu kala xukmin cad- 
daalad lamana dulmiyo. 

48. waxayna odhan gaaladu waa 
goorma yaboohaas (Gooddiga) had- 
daad runsheegaysaan. 

49. waxaad dhahdaa uma hanto naf- 
tayda Dhib iyo nacfi midna wuxuu 
Eebe doono mooyee, Ummad kastana 
waxay leedahay Ajal (Muddo) markay 
Ajashoodu timaadana lagama dib ma- 
riyo Saacad lagamana hor mariyo. 



&**j*-£_y*J *L-^-\3Ji Jj-Jj&l ^===&J 






Hadduu Eebe tusiyo Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) isagoo nool ciqaabta 
gaalada ku dhici waa wanaag, haddii kalana xagga Eebe umbaa loo soo celin gaalada, Eebana waa 
u marag waxay fali. Ummad kasta oo rasuul loo soo diro markuu u yimaaddo rasuulkoodu waxaa lagu 
kala xukmin dhexdooda caddaalad lamana dulmiyo, waxayse odhan waa goorma yaboohu haddaad 
runsheegaysaan, wuxuuna Eebe faray rasuulka (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu u 
sheego inuusan hananin dhib iyo nacfi midna, wuxuu Eebe doono mooyee, Ummad kastana waxay 
leedahay Muddo ayna ka hor maraynin kana dib dhacaynin. 
Taasina waxay sheegi in awoodda iyo ogaanshuhuba Eebe iska leeyahay. Yuunus (46-49). 



280 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 






50. waxaad dhahdaa bal ka warrama 
hadduu idiinku yimaaddo Cadaabkiisu 
(Eebe) Mir ama Maalin maxay ka dede- 
jisan xaggiisa Dambiilayaashu. 

5 1 . Mise markuu dhacaad rumaynay- 
saan hadda idinkoo Dedejisanayey. 



52. markaasaa lagu odhan kuwii dul- 
mi falay dhadhamiya cadaabka waarid- 
da, miyaana laydinka abaal marinin 
waxaad kasbanayseen mooyee. 

53. waxay ku warsan ma xaqbaa isa- 
gu, dheh haa Eebahaybaan ku dhaar- 
taye isagaa Xaqa, idinkuna ma tihidiin 
kuwo ( Eebe) daalin. 

54. hadday naf kasta oo dulmi fashay 
leedahay waxa dhulka ku sugan way 
isku furan lahayd, waxayna qarsan gaa- 
ladu shalayto markay Arkaan Cadaab- 
ka, waxaana lagu kala xukmin Dhex- 
dooda Xaq lamana dulminayo. 



\ iU \jlf j\ \zL+>,Ai\ J^^U\o\^i *j\ Jfl 



I Oy"J>t-J^ <C* JoojlL-^ 



jiil^J^lyj 3 \yXb oyJJ J^p 



o JC3^ uf^^u o-lt^j^ J^4o'jb 
Gp tVj-1 UNJ^j \~*."A\ :j . £*C 



Cadaabka Eebe wax la dedejisto ma aha, illeen markuu dhaco calaacal iyo waan rumeeyey wax ma tartee, 
waxaase lagu odhan kuwii dulmi falay Dhadhamiya cadaabka waaridda waxaad kasbaneyseen umbaa 
laydinka Abaal marine. Waxayna gaaladu Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
warsanayeen ma Xaqbaa Quraanku, waxaana Eebe faray inuu yidhaahdo haa waa xaq, Eebahaybaan ku 
dhaartaye, waxna ma daalisaan hadday nafu hanato iyadoo dulmi fashay waxa dhulka ku sugan way isku 
furan lahayd, waxayna qarsadaan qoomamo markay arkaan cadaabka waxaana lagu kala xukmin 
Caddaalad lamana dulmiyo. 

Taasina waxay muujinaysaa Xaqnimada quraanka iyo Nabiga iyo darrida Cadaabka Eebe oy Waajib 
tahay in la darbado si looga nabadgalo. Yuunus (50-54). 



55. Eebana waxaa u sugnaaday waxa 
ku sugan Samooyinka iyo Dhulka, ya- 
booha Eebana waa Xaq Dadka badan- 
kiisuse ma oga. 

56. Eebaa wax nooleeya waxna dila 
xaggiisaana laydiin soo celin. 






57. Dadow waxaa idiin timid Waano 
Eebihiin iyo Caafimaadka waxa Laabta 
ku sugan iyo Hanuun iyo naxariista 
Mu'miniinta. 






281 



Suurat Yuunus 



juz' 11 m$mm 



®k&# 



58. Waxaad dhahdaa Fadliga Eebe 
iyo Naxriistiisa arintaas ha ku farxeen 
(Mu'miniintu) iyadaa ugu Khayrroon 
waxay kulmine. 

59. waxaad dhahdaa ka warrama 
waxa Eebe idiin soo dejiyo oo Risqi ah 
ood ka yeesheen Qaar ka mida Xaaraan 
(qaarna) Xalaal, waxaad dhahdaa ma 
Eebaa idiin idmay mise Eebaad ku 
Beenabuurana y saan . 

60. Maxay u malayn kuwa ku been 
abuuran Eebe (inuu ku fali) Maalinta 
Qiyaame, Eebe waa kan Fadliga ku leh 
Dadka badankooduse kuma maha- 
diyaan. 



\j>-jJl& vJ^1XAl4J*VJ 4»\J^aii Jft 






©>Cj3xmj "' v ~ 



? -* <> y >' 9 ' 



<t\. 






Sj^^\^t^6jJ^ > ^jl\^^j 



*<l? <s . »< > 



o^Ul ij^vj^idjjJ 3^i^}i*il^y^ 



?Oj> 



•'^fcl, 



Eebaana iska leh Xukunka cirka iyo dhulka, yaboohiisuna waa Xaq, mase oga Badankoodu, Isagaana 
Eebe wax nooleeya waxna dila, Xaggiisaana Loo noqon, waxaana Dadka soo gaadhay Waano xagga 
Eebe ka timid oo Quraanka ah iyo Caafiyaha waxa Laabta ku sugan iyo Hanuunka iyo Naxariista 
Mu'miniinta Fadliga Eebe iyo naxariistiisana ha ku Farxeen iyadaa ka fiican waxay kulmin oo Aduunyo 
ahe. Gaaladuna Xaq uma leh inay Risqiga Eebe qaarna xarrimaan qaaarna Xalaaleeyaan, Eebe uma 
idmin sidaas ee way ku Been abuuran Eebe, maxayse u malayn kuwa ku been abuuran Eebe waxay mudan 
maalinta Qiyaame, Eebaana wax Xalaaleeya, waxna xarrima, laguna mahadiyaa, Awooddana leh. 
Yuunus (55-60). 



61. Wixii Xaala ood ku Sugan tahay 
wixii quraana ood Akhrin, wixii camala 
ood falaysaan waan idin la joognaana 
(ognahay) markaad dhex galaysaan, 
kagama Qarsoona Eebahaa waxa u yar 
Dhulka dhexdiisa iyo Samada, wixii ka 
yar iyo wixii ka wayna Kitaab cad bay 
ku suganyihiin. 

62. Awliyada Eebana cabsi masaarra 
mana murugoodaan. 






63. waana kuwa rumeeyay (xaqa) 
dhawrsadana. 

64. Waxaana u sugnaaday Bishaaro 
nolosha adduunyo iyo Aakhiraba, wax 
badali Kalimada Eebena ma jiro, taasi- 
na waa uun Liibaanta wayn. 



'ilSijlW^ 



yjji 






282 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



(mm 



65. yuuna ku walbahaarin hadal- 
koodu cisi dhamaantiis Eebaa iska leh, 
waana Maqle oge. 






Wax kasta oo la Fali iyo hadii Quraan la akhrin Eebe waa ogyahay marka la dhex geli, wax Eebe kaga 
qarsoomi cirka iyo Dhulkana ma jiro, ama ha u yaraado sida Darraada ama ha ka sii yaraado ama ha ka 
waynaado illeen wax kasta Kitaab cad bay ku suganyihin, Awliyada ilaahayna cabsi iyo Walbahaar ma 
arkaan Aakhiro, waase kuwee waa kuwa Eebe rumeeyay ee ka Dhawrsada xumaanta, waxayna heli 
bishaaro Aduun iyo Aakhiraba, wax hadalka Eebe badalina ma jiro, taasina waa liibaanta wayn. waxaa- 
na kuu muuqda tilmaanta Awliyada Eebe oo ah kuwa Xaqa si dhaba u rumeeyay, raacana Quraanka iyo 
sunnada Nabiga (naxariis iyo nabad galyo Eebe korkiisa ha yeelee) si dhabana ugu toosnaada Diinta iyo 
waxayfari, Ciddiise aan tilmaantaas ku sifoobin ma aha wali Eebe lagumana sheegi karo, waxaase lagu 
garan Diinta dhab ma u raacay. 

Bishaarada adduunka wuxuu, Nabigu ku fasiray riyada fiican oo mux arko ama loo arko, Aakhirana waa 
Jannada, waana kuwaas kuwaan cabsanaynin marka dadku cabsado oon murugoonayn marka dadku 
murugoodo, waana kuwa dar Eebe isu jeclaado iyagoon Qaraabo isku xidhayn xoolana isasiin, waase in 
Xaqa lagu dadaalo. Yuunus (61-65). 



66. Eebaa iska leh waxa samooyinka 
iyo Dhulka ku sugan, waxay raacayaan 
oy Caabudi Eebe ka sokow waa Shura- 
ko (Sanamyo) waxaan mala ahayna ma 
raacayaan, waxaan beenaalayaal 
ahaynna ma aha. 



67. Eebe waa kan idiin yeelay Habeen- 
ka inaad xasishaan, Maalintana Arag 
(Ka yeelay) arrintaasna waxaa ugu su- 
gan calaamooyin qoomkii wax maqli. 






X&p^M'j» 




68. waxay dheheen wuxuu yeeshay 
Eebe Ilmo, waa nasahanyahay, Eebana 
waa uun Hodan, wuxuuna leeyahay 
waxa samooyinka iyo dhulka ku sugan, 
agtiinna xujo uma taal waxaas (Beenta) 
mise Eebaad ku sheegaysaan waxay- 
daan ogayn. 



Dp o^JboV L* auI J& 



69. waxaad dhahdaa kuwa Eebe ku 
abuurta beenta ma liibaanaan. 






283 



Suurat Yuunus 



juz< n m&sm 



mim 



70. waa uun raaxada adduunyo mar- 
kaas xagganagaa noqoshadoodu no- 
qon, markaasaan Dhadhansiinaynaa 
cadaab daran gaalnimadooda darteed. 






Eebaa Ich Cirka iyo dhulka iyo Khalqigoo dhan, Gaalana wax dhaba ma caabudayaan ec waxay ku 
socdaan malo iyo been, iyagoo diidan Eebaha habeenka xasil ka yeelay, Maalintiina Iftiin iyo waqti wax 
arag, waana arrin Mudan in lagu waano qaato ciddii wax maqli. Beenbayna illeen sheegeen iyagoo ku 
sheegi Eebe II mo isagoo ka nasahan, khalqigoo dhan yuu leeyahaye, wax xujo ahna ma hayaan, waxayna 
Eebe ku sheegi waxayna ogayn, ciddii Eebe ku been abuuratana ma liibaanto, waa muddo yar nolosha 
adduun, waxaana loo celin Eebe wuxuuna dhadhansiin cadaab daran Gaalnimadooda darteed, taasina 
waa ciqaabta Gaalada xaqa diida. Yuunus (66-70). 



71. ku akhri korkooda warkii Nabi 
Nuux markuu ku yidhi qoomkiisii 
qoomkayow hadday idin la waynaatay 
Nagaadigayga iyo ku waanintayada 
aayaadka Eebe waxaan tala saartay 
Eebe ee kulmiya amarkiinna iyo shura- 
kadiinna yuuna ahaan amarkiinna wax 
qarsoon (oo dhiba) markaas i xukuma 
hana i sugina. 






72. haddaad jeedsataan idin warsan- 
maayo ujuuro, ujuuradayda waxaa isiin 
Eebe, waxaana lay faray inaan ka mid 
ahaado Muslimiinta. 






73. Wayna beeniyeen waxaana ku ko- 
rinnay Nabi Nuux iyo intii la jirtay 
Doontii, waxaana ka yeelay kuwo u 
hadha dhulka, waxaana maanshaynay 
kuwii beeniyey Aayaadkannaga ee day 
siday noqotay cidhibtii kuwii loo digay. 



9 >?V" i\*\\**'~ ">'*<". >>'.f< 



Qisada Nabi Nuux iyo nabiyo kale oo badanba wax badan bay ku soo aroortay Quraanka, meelo 
badanna lagu sheegay waxaana habboon in lagu waano qaato illeen wuxuu Eebe u soo celceliyey in lagu 
waano qaato, lagana leexdo jidkoodii iyo Camalkii Xumaa, waxayna noqotay cidhibtii qoomkii Nabi 
Nuux khasaare, halaag iyo jab, markay khilaafeen amarkii Eebe Beeniyeenna Nabi Nuux, waana sidaas 
Abaalka xaqdiidayaasha ka madax adayga wanaagga, xumaantana ku madax taaga, Ciddii Eebe ku 
kalsoonaata, rumaaysa, xaqa ku socota, wanaaggana fasha cid wax yeeli karta oon Eebe ahayn ma jirto, 
illeen ciddii Eebe talasaarata wuu ku filanyahaye. Yuunus (71-73). 



284 



Suurat Yuunus 



juz< 11 %§&tm 



&&%& 



74. markaas kadib waxaan u Bixinnay 
Rasuullo Qoomkoodii Waxayna ula yi- 
maadeen xujooyin, mana Rumayn 
beenintoodii darteed ee horraysay Saa- 
saan u Daabacnaa «daboollaa» Qu- 
luubta xadgudbayaasha. 

75. markaasaan u Bixinay gadaas- 
hood (Nabi) Muuse iyo (Nabi) Haa- 
ruun fircoon iyo colkiisii iyagoo Wata 
aayaadkannagii, wayna Isla waynaa- 
deen waxayna Noqdeen Qoom dambii- 
layaal ah. 

76. markuu uga yimid Xaqu Xaggan- 
naga waxay Dhaheen kani waa sixir 
cad. 

77. Wuxuuna yidhi (Nabi) Muuse ma 
waxaad ku Dhahaysaan Xaqa markuu 
idiin yimid maSixirbaa kani?isagoosan 
Liibaanin saaxiriintu. 

78. Waxayna dhaheen ma waxaad 
noogu timid inaad naga leexisid 
waxaan ka hellay Aabayaalkanno oy 
idiin Ahaato waynaanta Dhulka (xu- 
kunka) annagu idinka idin Rumayn- 
maynno. 



^3^ - ^ "-^j. 



Aayadahanna waxay ka warrami Rasuulladuu diray Eebe iyo qisadii Nabi Muuse iyo Haaruun iyo wixii 
dhex maray Fircoon iyo Qoomkiisii iyo Nabiyadaas, markay is Kibriyeen ahaadeenna Danbiilayaal, 
kuna sheegeen Xaqii sixir, Nabi Muusana u sheegay in ciddii Xaqa sixir ku sheegta ayan liibaanaynin, 
markaasay tuhmaysteen iyagoo Sheegi inuu dooni Nabi Muuse inuu ka leexiyo waxay Aabayaalkood ka 
heleen oo markaas u ahaato Sharafta iyo awooddu Nabi muuse iyo Qoomkiisa, waxayna Caddeeyeen 
inayan marna rumaynayn, taasina waa Caadada iyo Dabeecadda Gaalada iyo xaqdiidayaasha oo ku 
sheega Xaqsheegayaasha Xumaan iyo awood ujeed iyo ceebo ayna lahayn, Xaqaase guushu ku danbayn. 
Yuunus (74-78). 



79. wuxuu yidhi fircoon 
saaxir cilmi badan oo dhan. 



ii keena 






80. markay yimaadeen saaxiriintiina 
wuxuu ku yidhi (Nabi) Muuse Tuura 
waxaad Tuuraysaan. 






285 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



tf*Ki2£ 



81. markay tuureenna wuxuu yidhi 
(Nabi) Muuse sixir baad la timaadeen 
Eebaana Burin, Eebana ma hagaajiyo 
camalka fasaadiyayaasha. 






82. wuxuuna ku sugaa Eebe xaqa 
kalimadiisa haba naceen Dambii- 
layaashuye. 






83. ma rumaynin Nabi Muuse Farac 
yar oo Qoomkiisii ka mida mooyee iya- 
goo ka Cabsan fircoon iyo Kooxdiisii 
inay fidmeeyaan, fircoonna wuu isku 
kibriyey dhulka wuxuuna ka mid ahaa 
xadgudbayaaaha. 



»' " 9^ &s > "£ ,, . ~'y 



Saasuuna Fircoon isula waynaaday una codsaday in loo soo kulmiyo Ciddii sixirka taqaan, markaasay 
yimaaddeen waxaana dhexmaray isaga iyo Nabi Muuse arrimihii wax badan quraanku ka warramay oo 
ah in guushii Nabi Muuse raacday Saaxiriintiina Islaameen oo xaqa raaceen, Eebana tirtiray sixirkii illeen 
dhagarlow ma liibaanee, xaqiina wuu sugay haba naceen dambiilayaashuye, Nabi Muusana markaas 
waxaa rumayey dad yar oo Fircoon ka cabsan illeen Fircoon wuxuu ahaa Nin isla wayn oo xad gudba, 
maxaase u dambeeyey isaga iyo Colkiisii Kibray waxaa ka warrami aayadaha soo socda. Yuunus (79-83). 



84. wuxuu yidhi (Nabi) Muuse Qoom- 
kayow haddaad tihiin kuwa rumeeyey 
Eebe isaga uun tala saarta haddaad 
Muslimiin Tihiin. 

85. waxayna dheheen Ilaahay yaan 
talo saarannay, Eebahannow hanooga 
yeelina fidmo Qoomka Daalimiinta ah. 

86. nagana kori naxariistaada darteed 
qoomka gaalada ah. 

87. waxaana u waxyoonay (Nabi) 
Muuse iyo walaalkiis inaad uga yees- 
haan Qoomkiinna Masar Guryo kana 
yeesha guryihiinna Qiblada (Ku tuka- 
da) ooga salaadda una bishaaree 
Mu'miniinta. 






\>*\\ '*"\' f», 9 






286 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



mm? 



88. wuxuuna yidhi (Nabi) Muuse 
Eebahannow adaa siiyey Fircoon iyo 
Kooxdiisa Qurux iyo Xoolo Nolosha 
adduunka Eebow inay ka dhumiyaan 
Jidkaaga Eebow halaag (Tirtir) Xoola- 
hooda Adkeena Quluubtooda oo yeyna 
rumeynin intay ka arkaan Cadaab 
daran. 



89. Eebe wuxuu yidhi waa la ajiibay 
Baryadiinna ee toosnaada hana raacina 
Jidka kuwaan wax ogayn. 






'&&^ffi^&&*^> 



•>" <>' t > »>^ 




(>p djj^y^^ti j-»^oi^iVj 



Nabi Muuse Qoomkiisii yuu u dardaarmay inay Eebe talo saartaan waxayna Eebe warsadeen Wanaag iyo 
Naxariis, Eebana wuxuu faray Nabi Muuse iyo Haaruun inay Dadka Masar dajiyaan, guryahana ku 
tukadaan, Salaaddana oogaan, una Bishaareeyaan Mu'miniinta, Nabi Muusana wuxuu habaaray Fir- 
coon iyo Qoomkiisii Eebana waa ka aqbalay Baryadii, wuxuuna faray Toosnaan iyo inayna raacin Jidka 
Jaahiliinta, Taasina waxay ku tusin in wanaagga iyo jidka toosan lagu socdo oon la leexanin. Yuunus (84- 
89). 



90. waxaan tallaabinay Banii Israa'iil 
Badda waxayna u raaceen Fircoon iyo 
Qoomkiisii kibir iyo cadaawanimo, 
markay haleeshay maansheyntiina 
wuxuu yidhi (Fircoon) waxaan ru- 
meeyey inaan Eebahay rumeeyeen 
Baniilsraa'iil mooyee Ilaah kale jirin 
waxaana ka mid ahay Muslimiinta. 



■4^la>^ji<^£^l^i^ 






91. (Eebe wuxuu yidhi) hadda 
(Miyaad rumeyn) adoo horay u caa- 
siyey oodna ka mid ahayd kuwa wax 
fasaadiya. 

92. Maanta waxaannu korin badan- 
kaaga inaad u noqotid Cidda kaa dam- 
baysa Calaamo wax badan oo Dadka 
ka mida Aayaadkannaga waa 
halmaansanyihiin. 






93. waxaan dejinay Banii Israa'iil De- 
jin runa (meel flican) waxaana ku ar- 
saaqnay wanaag, waxayna is khilaafeen 
markuu cilmigu u yimid, Eebahaana 






287 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



&bLk& 



wuu kala xukumi maalinta Qiyaame 
waxay isku khilaafeen. 






Halkan wuxuu Eebe ku caddayn siduu u maansheeyey Fircoon iyo Colkiisii, waxaana dhacay in markii 
Banii Israa'iil gudbeen, Fircoon iyo Dadkiisiina Biyaha Badda ku dhex jiraan Eebe Maansheeyey siday 
Aayado kale Caddeeyeen, markaasna uu Dambiile Fircoon isku dayey inuu Eebe qiro, maxaase laga 
aqbali markaas oo kale, mar hadduu ahaa dulmi badane, Col ah, Caasi ah, oo Mufsid ah, waxaase Eebe 
koriyey Badankiisii si ciddii ka dambaysa ay calaamad Xaqnimada Eebe ugu noqoto oyna u halmaamin, 
markaasaa Eebe dejiyey Banii Isaraa'iil meel roon kuna Arsuqay wanaag, waxay isku khilaafaanna 
Eebaa kala xukumi Qiyaamada, Saasuuna xaqii u guulaystay Baadilkii iyo Kibirkiina u jabeen una 
halaagsameen. Yuunus (90-93). 



94. haddaad Shakisantahay waxaan 
kugu soo Dejinay warso kuwa Akhriya 
Kitaabka hortaa, waxaa kaaga yimid 
xagga Eebe Xaq, ee ha Noqonin kuwa 
Shakiya. 

95. hana ka mid noqon kuwa beeniya 
Aayaadka Eebe ood ka mid noqoto 
kuwa Khasaaray. 






96. kuwa ku waajibtay Kalimadii Ee- 
bahaa (Ciqaab) rumeynmaayaan. 



-w>/.^ , <- »*' ^ fa. 



i' > Z\"i 



97. xataa haddaad ula timaaddid 
Aayad kasta, intay ka arkaan Cadaab 
Daran. 






98. maxay u jiriwayday Magaalo ru- 
meysa (Xaqa) oo uu anfaco Iimaankee- 
du, laakiin Qoomkii (Nabi) Yuunus 
markay rumeeyeen waxaan ka faydnay 
Cadaabkii dulliga ee Adduunka, 
waxaana u raaxaynay tan iyo Muddo. 






99. hadduu doono Eebahaa waxaa ru- 
mayn lahaa waxa Dhulka ku sugan oo 
dhan, ee ma adaa Dad ku qasbi intay ka 
rumeeyaan (Xaqa). 



!yJ^t5*"<->"^ »_^j c^Ui UL^r- 



288 



Suurat Yuunus 



Juz' 11 



&&%& 



100. nafuna ma rumeyso idanka Eebe 
ka dib mooyee, wuxuuna Eebe yeelaa 
xumaanta kuwaan wax kasayn kor- 
kooda. 






Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ma shakinin waxa lagu soo dejin, ee waxaa diidi 
Dadka, mana aha in cidna Shaki ka galo Xaqa, Ciddiise Eebe u qoray Ciqaab iyo rumeyn la'aan ma 
rumeyso intay Ciqaab daran ka arkaan, waxaana ku habboon inay Magaalo kastaba Dadkeedu Xaqa 
rumeeyo, waxaana Eebe ka toobad aqbalay Qoomkii Nabi Yuunus markay rumeeyeen, waxayna ku 
noolaadeen Adduunka tan iyo Muddo, hanuunkana Eebaa hanta, hadduu doonana waxaa xaqa rumeyn 
waxa Dhulka ku nool oo dhan, mase aha in Dadka lagu Qasbo Rumeynta, Nafuna ma rumeeyso idanka 
Eebe la'aantiis, xumaanna waxaa mudan kuwaan Xaqa kasayn, Taasina waxay ku tusin Xaqa iyo 
Wanaagga, lana shakiyin Xaqa lana warsado Eebe ku sugidda Xaqa, had iyo jeerna Eebe lagu xidhnaado 
lana warsado hanuun, Khayr iyo Sugnaan, illeen Eebaa awoodda iska leh, wax kastana Awoodiisa ku 
jiraan waase in si dhaba loogu Dhaqmo Xaqa. Yuunus (94-100). 



101. waxaad dhahdaa daya waxa ku 
sugan Samooyinka iyo Dhulka waxna 
kama deeqaan Aayado (Calaamooyin) 
iyo Digid qoom aan rumeyn (Xaqa). 

102. ma waxay sugi waxaan ahayn 
Ayaamihii kuwii tagay hortood oo 
kale, waxaad dhahdaa suga anna waan 
idinla sugiye. 

103. markaasaan korinnaa Rasuul- 
lada iyo kuwa rumeeyey saasaana Xaq 
nagu ah, inaan u korinno Mu'miniinta. 

104. waxaad dhahdaa Dadow had- 
daad tihiin kuwo shakisan dhntayda 
Caabudi maayo waxaad caabudaysaan 
oo Eebe ka soo hadhay waxaanse Caa- 
budi Eebaha idin Dili, waxaana lay fa- 
ray inaan ka mid noqdo Mu'miniinta. 

105. iyo inaan u jeediyo wajiga Diinta 
anoo Toosan hana ka mid noqonin 
Mushrikiinta. 



■^y y * °-'J", ' " ""* C > *- 



Dadku waa inay ku waano qaataan calaamooyinka Cirka iyo Dhulka, waxayse waanadu wax u tartaa 
kuwa Xaqa rumeeya, kuwaan Xaqa Rumeynse wax uma tarto, ciddii Xaqa ka jeedsataa ha sugto wixii ku 
dhacay Gaaladii ka horreeyey oo ciqaaba. 

Wuxuuna Eebe koriyaa kuwa Xaqa rumeeya, Diinta Islaamkana Shaki ma leh, waana in laga fogaado 
cibaadada wax Eebe ka soo hadhay, illeen waxaa Cibaado mudan Ilaaha Dadka oofsan, farayna in 
Mu'miniinta laga mid noqdo, Wajigana loo jeediyo xagga Eebe, lagana fogaado jidka Gaalada. Aayadu- 
huna wuxuu warkoodu ku koobanyahay in Abuurka Eebe lagu waano qaato, si dhaba loo caabudo, Jidka 
xun ee baadida ahna laga dheeraado. Yuunus ( 101-105). 



289 



Suurat Y uunus 



juz< 11 m$m 



&&%& 



106. Hana caabudin Eebe ka Sokow 
waxaan wax ku Tarayn kuna dhibayn, 
Haddaad fasho waxaad ka mid Noqon 
Daalimiinta. 

107. Hadduu ku taabsiiyo Eebe dhib 
wax faydi oon isaga Ahayn ma jiro, 
Hadduu kula doono Khayrna wax celin 
kara fadligiisa ma jiro, Wuxuuna 
gaadhsiiyaa cidduu doono oo Addoo- 
madiisa ka mida, waana Dambi dhaafe 
Naxariista. 

108. Waxaad dhahdaa Dadow waxaa 
idiinka yimid xagga Eebe Xaqii, ciddii 
Hanuuntana wuxuu uun u Hanuunay 
Naftiisa, cidii dhuntana wuxuu uun u 
Dhumay Naftiisa (Dhibkeeda) Anna 
korkiinna Wakiil uma ihi. 

109. Ee raac waxa laguu waxyooday 
Samima inta Eebe ka kala Xukmin 
(Dadka) isagaa u Wanaagsan Xaakime. 



"i'^o" ^"'kM" '"f. > *"'<$' 

u > > - ' - ^ i 



Waxna ha ka dayin hana caabudin waxaan waxba kuu tarayn, Ciddii saas fashana Waxay ka mid noqon 
Daalimiinta, haduu Eebe Dhib kula doono wax kaa faydi kara oon isaga ahayn ma jiro, Hadduu khayr 
kula doonana wax celin kara Fadligiisa ma jiro, Cidduu doono yuuna siiyaa Naxariis waana danbi dhaafe 
Naxariista. Dadkana xaqbaa u yimid ciddii ku hanuuntana wuxuu wax u taray Naftiisa, ciddii Dhuntana 
wuxuu uun d hi bay Naftiisa, Nabiguna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Cidna ilaaliye 
uma aha, wuxuuna Eebe faray Nabiga iyo dadka kalaba inay raacaan Xaqa Eebe u waxyooday nabiga 
adkaystaana inta Eebe ka kala Xukmin illeen Eebaa xukunkiisu Caadilyahaye, Suuraduna waxay ku 
dhamaatay in Xaqa lagu fara adkaado lana raaco, laguna samro oo loo adkaysto arintaas. (Yuunus (106- 
109). 



wp 


Suurat Huud 




£&M 


% 


p^ 






iMWOnMUHIL^ 





Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 

1 . Erayga hore wuxuu ku Tusin Muc- 
jisada Quraanka, Kitaabka Quraanka 
ahna waa mid la sugay Aayadihiisa, 
markaas lagana Caddeeyey Eebaha 
Falka san ee wax walba og Xaggiisa. 



v^)UW 



0-M^y*cJi^9^»^2j\t-iZ. 



&J&-J&* 



290 



Suurat Huud 



Juz' 12 



%m 



m& 



2. inaydaan Caabudin Eebe mooyee 
wax kale, anugu waxaan idiinka ahay 
xagga Eebe Dige Bishaareeya. 

3. dambi dhaafna warsada Eebe una 
toobad keena wuxuu idiinku raaxayn 
nolol wanaagsan tan iyo muddo, 
wuxuuna siin cid kasta dheeraad leh 
(Fadli) dheeraadkiisa (Fadligiisa) had- 
daad jeedsataanna anugu waxaan idiin- 
ka cabsan Cadaab Maalin wayn. 

4. xagga Eebaa noqoshadiinnu tahay 
wax kastana wuu karaa. 



^j^i^js^iai^i;^! 






Suuraddani waa Suurad wax badan ka warrantay, waxaana dhacday in Nabigii (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) lagu yidhi : waxaan kugu aragnaa cirro, markaasuu yidhi waxaa i cirraysay Huud 
iyo Walaalaheed, Quraankuna waa wax sugan oo cad oo xagga Eebe ka soo Degay, farina inaan Eebe 
mooyee wax kale la Caabudin, Nabiguna waa Dige Bishaareeya, waana in Eebe loo toobad keeno dambi 
dhaafna la warsado. Huud (1-4). 



5. waxay iilayaan Laabtooda inay iska 
qariyaan Eebe, markay isku dadi 
maryahooda waa ogyahay Eebe waxay 
qarsan iyo waxay Muujin, illeen Eebe 
waa ogyahay waxa laabta ku sugane. 

6. Dhul socod kasta Risqigeedu 
wuxuu saaranyahay Eebe wuxuuna 
ogyahay meejey ku Hoyan ooy u dheel- 
man dhammaanna Kitaab Cad yey ku 
suganyihiin. 

7. Eebe waa kan ku Abuuray Samoo- 
yinka iyo Dhulka Lix Maalmood, 
wuxuuna ahaa Carshigiisu Biyo kor- 
kood inuu idin Imtixaamo kiinna Ca- 
malka Wanaagsan, haddaad dhahdo 
waa laydin soo bixin Geeri ka dib 
waxay odhan kuwii gaaloobay kani 
waxaan sixir Cad ahayn ma aha. 



i^ -*£»? \< t* \' **\ 



Jill J^ y^J^^^==^J^\3 






Gaaladii wax kasta oo xaqdiidda ah way sameeyeen xataa waxay isku dadeen maryo si ayna u maqlin 
xaqa ama u arkin Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebase waa ogyahay waxay 
qarsan iyo waxay Muujisan, illeen waxa qalbiga ku jiruu ogyahaye. 

Wax kasta oo dhulka ku Noolla Eebaa Cunnadeeda Ballan qaaday ogna Meejay ku sugantahay iyo meejay 
ku Hoyan, wax kastana wuxuu ku suganyahay Kitaab Cad, Eebaana ku Abuuray Samooyinka iyo 
Dhulka Lix Maalmood Carshigiisuna ahaa Biyaha korkooda inuu Imtixaamo Dadka kooda Carnal 
fiican, hadduu nabigu Gaalada ku dhaho waa laydin soo bixin geeri ka dib waxay odhan kuwii gaaloobay 
kani waa sixir Cad, Saasayna Xaqa u diidaan si Doqonnimo iyo Madax adayg ah. Huud (5-7). 



291 



Suurat Huud 



Juz' 12 



^gpi«n 



&3& 



8. haddaan dib uga dhigno Cadaabka 
Xaggooda tan iyo muddo tirsan waxay 
odhan maxaa celinaya, maalintuuse u 
yimaaddo mid laga iilo ma aha, waxaa- 
na ku dhaca waxay ku jeesjeesi 
(Ciqaabtiisii). 

9. haddaan dhadhansiinno Dadka 
naxariis xaggannaga ah markaas aan 
ka qaadno wuxuu noqdaa mid quusas- 
ho badan oo dafir badan. 

10. haddaan dhadhansiinno Dadka 
Nicmo dhib taabtay ka dib wuxuu dhi- 
hi waxaa iga tagay xumaantii isagoo 
Farax iyo faan ku sugan. 

1 1 . kuwa Samra ee carnal flican fala 
mooyee, kuwaasna waxaa u sugnaaday 
dambi dhaaf iyo ajir wayn. 



© JJ XjJi JLil ci^-^« ^ (Vf^ t^-I JjJj 






\4^Jr* (^ XLj>~j(ljS(jLSi \ bi '^CJ^j 



» >,1 >^.> r 






waxaa ka mida gaalada dabeecadooda in haddii ciqaabta dib looga dhigo ay dheerersadaan oy dhahaan 
maxaa reebaya, Maalintuuse cadaab u yimaaddo wax la leexin ma jiro, waxaana ku dhici waxay ku jees 
jeesayeen ciqaabtiisii, haddii dadka Eebe naxariis dhadhansiiyo markaas ka wareejiyo waxaa ka mida 
kuwo quusan oo Gaaloobi, haddii Nicmo la siiyo dhib ka dibna waxay dhahaan iyagoo faani oo kibri 
dhibkii waa tagay, kuwa xaqa rumeeyeyse oo Samra oo carnal flican fala iyagu kuma jiraan saasna ma 
aha, ee waxay ogyihiin in wax walba Awwodda Eebe ku jiraan uuna dadka u Nicmeyn, uuna dhibi, inuu 
Imtixaamo ciddii rumeysa iyo tii diidda Xaqa, kuwa Samo Falase waxaa u sugnaaday oy heli dambi dhaaf 
iyo Ajir wayn. Huud (8-1 1 ). 



12. waxaad u dhawdahay inaad ka 
tegto waxa laguu waxyoon qaarkiis oy 
la cidhiidhyanto Laabtaadu inay dha- 
haan maa lagu soo Dejiyo korkiisa 
Kansi ama la yimaaddo malag, adugu 
waxaad uun tahay Dige, Eebana wax 
kasta wuxuu u yahay (Ilaaliye) Wakiil. 

13. mise waxay odhan wuu been 
abuurtay, waxaad dhahdaa keena To- 
ban Suuradood oo la mida oo la been 
abuurtay una yeedha ciddaad kartaan 
oo Eebe ka soo hadhay haddaad run 
sheegaysaan. 

14. haddayna idin Ajiibin «yeelin» 
ogaada in lagu soo dejiyey Quraanka 
ogaansho Eebe iyo inaan Eebe mooyee 
Ilaah kale jirin, ee ma islaamaysaan. 












292 



Suurat Huud 



juz* 12 fcssai 



mm 



1 5. ciddii dooni nolosha adduunyo iyo 
quruxdeeda waxaan u dhamaynaynaa 
camalkooda dhexdeeda lagamana 
nusqaamiyo. 

16. Kuwaasuna waa kuwaan kula- 
hayn Aakhiro waxaan Naar ahayn, 
waxaana buray waxay ku sameeyeen 
dhexdeeda waxaana baadhila (wax 
kama jire ah) waxay falayeen. 






.u 



Eebe wuxuu Nabiga (Naxariis iyo nabadgaJyo Eebe korkiisa ha yeelee) u soo Jeediyey inuusan u aabo 
yeelin warka Gaalada iyo Madax Adaygooda, lana cidhiidhyamin waxay ka doonayaan oo ah Xoolo 
badan iyo Malaa'ig keen id, illeen shaqadiisu waa xaq gaadhsiine Eebaase wax walba Ilaaliya hadduu 
Nabigu Quraanka been abuurtay iyaba ha keenaan Toban suuradood oo la mida oo la been abuuray hana 
la kaashadeen cidday karaan hadday run sheegi, hadday yeeli waayaanna ha ogaadeen in Quraanku ku 
soo degey ogaanshaha Eebe iyo inaan Ilaahay mooyee Eebe kale jirin ee may islaamaan, ciddii doonta 
adduunyo iyo Quruxdeed waannu ka siin Camalkooda oon laga nusqaamineyn dhexdeeda, Aakharana 
kuwaasu wax kuma leh wuuna buray waxay faleen, waxaana baadhila camalkoodii. Ibnu Cabbaas wuxuu 
yidhi: kuwa istustusa waxaa lagu siin wanaaggooda Addunka, Aakharana way Khasaari. Huud (12-16). 



17. Ruux ku sugan (Xujo) cad oo 
Eebihiis,uu raacina marag Eebe,hortiis- 
na ahaayeen Kitaabkii Muuse isagoo 
Imaam iyo Naxariis ah ma la midbaa 
mid adduunyo uun doonay, kuwaas fii- 
can way rumeyn Quraanka, ciddii ka 
gaalowda Quraanka iyo Nabiga oo 
Xisbiyada ka mida Naarbaa ballan u 
ah, ee ha noqon mid Shakiya Xaggiisa 
isagu waa Xaq Eebe ka ahaadaye, laa- 
kiin Dadka Badankiis ma Rumeeyaan. 

18. yaa ka dulmi badan ruux ku 
abuurtay Eebe Been, kuwaas waxaa loo 
bandhigi Eebahood waxayna odhan 
maraggu kuwaasu waa kuwa ku been 
abuurtay Eebahood Lacnadi ha ahaato 
Daalimiinta korkooda. 

1 9. ee ah kuwa ka jeedsada Jidka Eebe 
lana dooni Qallooc Aakharana ka 
gaaloobay. 









Mu'miniinta Xaalkoodu waa mid waafaqsan Abuurka Eebe ee ah Diinta Siduu Rasuulku (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Yidhi : Cid kastoo la dhalo waxaa lagu dhalaa Diinta Islaamka ee 
Labada Waalid unbaa Yuhuud ka dhigta ama Nasaara ama Majuusi. (waxaa wariyey Buhkhaari iyo 
Muslim). Diinta dhabta ahna waa tan Islaamka, waxaana saa marag furay Nabiyadii Eebe 00s ka mid 
ahaa Nabi Muuse, ciddii ka Gaalowda Quraanka ama Nabiga 00 Dadka ka mida cidduu dooni ha noqdee 
Naarbaa ballan u ah, Quraankuna Shaki ma leh inuu xaq xagga Eebe ka yimid yahay Dadka badankiisuse 
ma rumeeyaan, cid ka dulmi badanna ma jirto Ruux ku been abuurtay Eebe, kuwaasna waxaa loo 
bandhigi Eebahood, maraguna wuxuu odhan 00 ah Dadka Qiyaamada jooga kuwani waa kuwii ku Been 
abuurtay Eebahood Lacnadi ha ku dhacdo Daalimiinta Jidka Eebe ka leexisa Dadka 00 Qalloocna la 
doonta Aakharana ka gaalooba. Dhabtii waa Aayado la yaable 00 Waa weyn. Huud (17-1 9). 



293 



Suurat Huud 



Juz' 12 £S52' 



£&M 



20. kuwaasu ma aha kuwa ku daalin 
Eebe Dhulka dhexdiisa umana sugna 
wax Eebe ka soo hadhay oo u gargaari 
waxaana loo laablaabi cadaabka, mana 
karaan inay (Xaqa) maqlaan ama 
arkaan. 

21. kuwaasu waa kuwa Khasaariyey 
Naftooda waxaana ka dhumay waxay 
been abuurteen. 

22. waxaana sugan inay kuwaasu 
Aakharo iyagu uun khasaaro badnaa- 
deen. 

23. kuwa rumeeyey Xaqa oo carnal fii- 
can falay oo u noqday Eebahood ku- 
waasu waa Jannada Ehelkeeda wayna 
ku dhex waari. 



24. waxay la midyihiin Labada 
kooxood mid indhala 4 iyo mid dhaga la' 
iyo mid wax arka iyo mid wax maqli ma 
simanyihiin tusaale ahaan miyeydaan 
wax xusuusaneyn. 



c _ 



Cid Ilaahay ka carari karta ma jirto, cid wax ka faydi oo Eebe ka soo hadhayna ma jirto, ciddii xaqa ka 
indho beesha ama maqli waydana waxaa loo laab laabi Cadaabka, waana kuwa khasaariyey Naftooda 
kana dhumay waxay been abuuran jireen, waana kuwa khasaaray Aakharo, kuwa xaqa rumeeyey oo 
carnal fiican falayna oo Eebe u toobad keena waxay mudan Janno oy ku waari, Labada kooxood oo ah 
kuwa Xaqa rumeeyey iyo gaalada waxay la mid yihiin mid wax arki waxna maqli iyo indhoole dhaga 
la' mana sinna ciddii wax xusuusan, gaalo waa indho iyo dhaga la k dahay,Mu k minna waa wax arke wax 
maqli, yaana lagu khaldamin wax araggooda Adduun, Xooluhuba waxbay arkaan. Huud (20-24). 



25. waxaan u dirray (Nabi) Nuux 
qoomkiisii (Isagoo leh) waxaan idiin 
ahay dige Cad. 

26. inaydaan Caabudin wax Eebe ka 
soo hadhay, waxaan idiinka cabsan 
korkiinna cadaab Maalin daran. 

27. waxayna dheheen madaxdii Gaa- 
lowday oo qoomkiisa ka mida waxaan 
bashar nala mida ahayn kuguma ara- 
gno, kugumana aragno inuu ku raacay 
waxaan ahayn kuwannaga xun xun ee 
ku deg dega ra'yiga, Kuugumana ara- 






294 



Suurat Huud 



Juz' 12 ^£Kl 



&m 



gno korkannaga wax dheeraada 
waxaanse idiin malaynaynaa Beenaa- 
layaal. 



ot 



28. wuxuuna yidhi Qoomkayow ka 
warrama haddaan Xujo (cad) oo Eeba- 
hay ku sugnahay uu ina siiyey naxariis 
Xaggiisa oo Laydinka indho dray 
miyaan idinku laasimin karraa idinkoo 
nici. 






Qisada Nabi Nuux wax badan yey Quraanka ku soo Aroortay, wuxuuna ahaa Nabigii ugu horreeyey ee si 
cad ugu yeedha Dadka, halkanna markuu ugu yeedhay Qoomkiisii caabuddidda Ilaahay kaliya ugana 
digay Cadaab daran waxay sidii caadada u ahayd gaaladii madaxda ahayd ee Qoomkiisu ugu Jawaabeen 
inuu Dadka la mid yahay dad xun xunna raaceen wax dheeraad anna uusan lahayn ey una maleyn inuu 
been sheegi, wuxuuse ku suganyahay Xujo Cad oo Eebe iyo Naxariis uu ka siiyey Agtiisa, oyse ka indho 
beeleen uusan Qasabna ku lahayn iyagoo Nici Xaqa, taasina waxay muujin dabeecad wanaagga Nabiya- 
da inta xaqa ku raacda iyo inayna raacidda Diintu Qasab ahayn ee ciddii doontana Raaci, tii kalana aan 
xoog lagu galinayn, waxaase loogu sheegi si cad oo Qabow oo wanaaga. Huud (25-28). 



29. Qoomkayow idin warsan maayo 
Xoolo, Ajirkayga Eebaa haya, mana 
eryayo kuwa xaqa rumeeyey illeen iya- 
gu waxay la kulmi Eebahoode, waxaan- 
se idinku arkaa Qoom Jaahiliina. 






30. Qoomkayow yaa iiga gargaari 
Eebe haddaan eryo kuwaas (Xaqa ru- 
meeyey) miyeydaan wax Xusuusanayn. 






31. idima dhahayo waxaa agtayda ah 
Khasaa'intii Eebe mana ogi waxa ma- 
qan, idinmana odhanaayo waxaan 
ahay Malaa'ig, idinmana odhanaayo 
kuway yasayso indhihiinnu ma siinayo 
Eebe khayr, Eebaa og waxa Naftooda 
ku sugan, markaas waxaan ka mid no- 
qon Daalimiinta. 






Wuxuu u sheegay Nabi Nuux Qoomkiisa inuusan wax ujuura ah ka warsanayn Xaqa Gaadhsiintiisa, 
uusan fogaynaynna kuwa Xaqa rumeeyey ee ka cabsaday Xaalkaas, illeen waa arrin Jaahilnimee, hadduu 
eryo Dadkaasna wax Eebe uga gargaari ma jiro, mana u sheegan in Khasnadaha Eebe Agtiisa tahay, ama 
waxa maqan ogyahay, ama Malaa'ig yahay, mana u sheegin in Mu'miniinta ay xaqirayaan uusan Eebe 
Khayr siinayn, Eebaa og xaalkooda kuna shaqo leh, ciddii xumaysana waxay ka mid noqon Daalimiinta, 
wana taas xaalka xaq u yeedhayaasha iyo Gaalada Xaqa diida. Huud (29-31). 



295 



Suurat Huud 



Juz' 12 



(%*m. 



&m 



32. waxay dheheen Nuuxow waad 
nala dooday ood badisay la dood- 
kannaga, ee noo keen waxaad noo 
yaboohayso haddaad run sheegi. 

33. wuxuuna yidhi waxaa uun idiin 
keeni (kara) Eebe hadduu doono, mana 
tihiin kuwo daalin Eebe. 

34. waxna idiinma tarto Naseexadaydu 
haddaan doono inaan idiin nasee- 
xeeeyo hadduu Eebe doono inuu idin 
baadiyeeyo illeen waa Eebihiine xagii- 
saana laydiin celin. 

35. mise waxay dhihi isagaa been 
abuurtay, waxaad dhahdaa haddaan 
been abuurto dambigaygu anuu isaa- 
ranyahay, anuguna bari baan ka ahay 
waxaad dambaabtaan. 



\M 












ifi%< > •iis -*- 'rv 



Gaaladii hadalkii yey ku adkeeyeen Nabi Nuux waxayna dheheen waad nala murantay ood badisay 
murankii ee noo keen ciqaabtaad noogu Gooddin haddaad run sheegayso, taasina waa caadada Xaq 
diidayaasha had iyo jeer inay warsadaan Nabiyada waxaasoo kale, wuxuuse ugu Jawaabay Nabi Nuux in 
keenidda arrintaas Eebe uun karo kuna shaqo leeyahay hadduu doono, wax daalin karana uusan jirin, 
naseexana ayan wax u tarayn cidduu Eebe dhumiyo markay Xaqa diiddo oo ka jeedsato, waxayna ku 
sheegeen inuu been abuurtay xaalkuu la yimid, wuxuuse ugu jawaabay in dambigiisu isaga saaranyahay, 
isna dambigooda ka madaxbannaanyahay, taasina waxay ku tusin in Nabiyaduna isku hadal yihiin xaq 
diidayaashuna isku war iyo dabeeco yihiin. Huud (32-35). 



36. waxaa loo waxyooday Nabi Nuux 
inuusan ku rumeynayn Qoomkaaga 
inta ku rumaysay waxaan ahayn ee ha u 
murugoon waxay fali. 

37. samaysana doon annagoo ku dhaw- 
ri kuuna waxyoon hana igula hadlin 
(xaalka) kuwii dulmi falay waa la 
maansheyne. 

38. wuxuu samaynayey Doon mar 
kasta oo Qoomkiisa koox ka mida mar- 
tana way ku jees jeesayeen wuxuuna ku 
dhahayey haddaad nagu jees jeestaan 
anaguna waan idinku jees jeesi saad u 
jeesjeesaysaan. 

39. waadna ogaan doontaan cidduu u 
yimaaddo cadaab dulleeya kuna dago 
cadaabjoogtaah. 

40. markuu yimid amarkannagii oo 
Tanuurkii burqaday waxaan ku nidhi 



A 44J* dt^* S&J* U^=»J^jJUl \ /CwyflJj 

^ >< 9< ('{'{" \>< 9 ' ill-*- ? > • ^ 



296 



Suurat Huud 



Juz c 12 fcSSS 



&m 



ku xambaar Doonida nooc kasta Labo 
iyo Xaaskaaga ciddii dhumid loo xuku- 
may mooyee, iyo ciddii rumaysay xaqa 
(iyana ku xambaar) mana rumeynin 
wax yar mooyee. 






Nabi Nuux wuxuu Eebe u waxyooday inuusan Qoomkiisa ka rumeyneyn xaqa inta horay u rumeysay 
mooyee waana inuusan u murugoon waxay fali oo xumaana, samaystana doon isagoo Eebe ilaalin una 
waxyoon, uusan Eebana kala hadlin xaalka kuwaas dulmiga falay illeen waa la maansheyne, wuxuuna 
samaynayey Doontii markay maraanna way ku jeesjeesayeen, wuxuuna ku dhahayey haddaad nagu jees 
jeestaan waannu idinku jees jeesi waadna ogaan doontaan cidduu u yimaaddo cadaab dulleeya kuna 
dhaco cadaab joogta ah, markuu yimid amarkii Eebe Biyihiina ka soo burqadeen tanuurka yaa Eebe ku 
yidhi Nabi Nuux ku xambaar doonta nooc kasta Labo, cidda Ciqaabi u sugnaatay mooyee, 
inta ku rumaysayna ku xambaar, wax yar baana rumeeyey, taasina waxay kuu muujin in Mu'miniintu ku 
sugan yihiin u jeeddo kaliya. Huud (36-40). 



41. wuxuuna yidhi ku kora Magaca 
Eebe oy kuna socon kuna joogsan 
Eebahayna waa dambi dhaafe naxa- 
riista. 

42. wayna la socotay hir dhexdiis oo 
buuro la mida wuxuuna u dhawaaqay 
Nabi Nuux Wiilkiisii wuxuuna ahaa 
meel ka gaar ah (Isagoo leh) Wiilkay- 
gow nala soo kor hana la jirin gaalada. 

43. wuxuuna ku yidhi waxaan u dun- 
mi buur iga dhawrta Biyaha wuxuu yid- 
hi (Nabi Nuux) wax ilaalin kara maan- 
ta amarka Eebe ma jiro cid Eebe u 
naxariistay mooyee, waxaana kala dhex 
maray hirkii wuxuuna noqday Wiilkii 
kuwa la maansheeyey. 



^ c 



fib oy*^(^2 \ IxL 



44. waxaana la yidhi dhulow Liq Biya- 
haaga Samooyna qaad (Jooji) waxaana 
la yareeyey «la gudhiyey» Biyihii 
waxaana la xukumay Amarkii waxayna 
Ku dul ekaatay Doontii Juudi waxaana 
la yidhi fogaansho haw sugnaato 
Qoomka Daalimiinta ah. 

Wuxuu yidhi Nabi Nuux ku kora Doonta Magaca Eebe ee ay ku socon kuna joogsan illeen waa dambi 
dhaafe naxariistee, wayna la socotay hirka dhexdiisa iyadoo Buur oo kala ah, Nabi Nuuxna wuxuu u 
dhawaaqay Wiilkiisa oo ka durugsan wuxuuna ku yidhi Wiilkayow nala soo kor hana ahaan la jiraha 
gaalada, wuxuuse sheegay inuu kori Buur ka dhawrta Biyaha, wuxuuse ku yidhi Nabi Nuux maanta wax 
celin kara amarka Eebe ma jiro cid Eebe u naxariisto mooyee, hirkiibaana kala dhex maray wuxuuna ka 
mid noqday kuwa la maansheeyey, Biyihiina waa gudheen oo joogsadeen amarkiina waa la xukumay 
waxayna ku ekaatay Juudi halaagbaana ku dhacay Daalimiintii, wuxuu wariyey Ibnu Cabbas in Nabigu 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) yidhi: Amaanka Ummadayda markay maanshoodaan 
waa inay akhriyaan Magaca Eebe markay doon kori. 

Qisada Nabi Nuux iyo Qoomkiisa iyo sida loo halaagay Daalimiintii waa wax lagu waano qaato. Huud 
(41-44). 



297 



Suurat Huud 



Juz' 12 k£*m. 



&m 



45. wuxuu u dhawaaqay (Baryey) 
Nabi Nuux Eebihiis wuxuuna yidhi Ee- 
bow Wiilkaygu wuxuu ka mid yahay 
Ehelkeyga Yaboohaaguna waa xaq (su- 
gan) adaana xukunkaagu falsanyahay. 

46. Eebe wuxuu yidhi Nuuxow Wiilku 
Ehelkaaga kama mid ma aha waana ca- 
rnal aan suubanayn ee hay warsan 
waxaadan cilmi u lahayn waxaan kaa 
waanin inaad jaahiliinta ka mid 
noqoto. 

47. wuxuuna yidhi Nabi Nuux Eebow 
waxaan kaa magan galay inaan ku war- 
sado waxaanan u cilmi lahayn haddaa- 
dan ii dambi dhaafin oodan ii naxa- 
riisan waxaan ka mid noqon kuwa kha- 
saaray. 

48. waxaa lagu yidhi Nuuxow ku deg 
Nabadgalyo xaggannaga ah iyo umma- 
daha kula jira, ummadana waannu u 
raaxayn markaas waxaa taaban cadaab 
daran oo xaggannaga ka ahaada. 

49. kaasi waa warkii maqnaa oon kuu 
waxyoonayno maadan ahayn mid og 
adi iyo Qoomkaagu midna kan hortiis 
ee samir cidhibta (Fiican) waxaa leh 
kuwa dhawrsada. 






Markii la halaagay Wiilkii Nabi Nuux yaa waxaa qaaday Naxariistii Waalid wax dhalay markaasuu 
Ilaahay u cawday isagoo sheegi inuu Wiilku Ehelkiisa ka mid ahaa yabooha Eebana xaq yahay oo ahaa 
in Ehelkiisa loo korin Eebana Xukunkiisu caddaalad yahay, Eebase wuxuu u sheegay inuusan Wiilku 
Ehelkiisa ka mid ahayn marba hadduusan xaq a rumeynin, wax fiicanna ma aha mana haboona in Nabi 
Nuux waxaasoo kale warsado sida kuwaan wax ogayn, markuu is gartay Nabi Nuux eebana warsaday 
dambi dhaaf iyo Naxariis si uusan u khasaarin, waxaana la faray inuu ka dego doonta isaga iyo inta la 
jirta iyagoo heli nabadgalyo iyo Barako Eebe, arrintaasna waa waxyaalaha aan la ogaan karin haddaan 
Eebe Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) u waxyoon, wuxuuna Eebe faray Nabiga 
inuu Adkaysto, wanaaggana waxaa ku dambayn kuwa dhawrsada ee xaqa ku socda, Aayadahanna 
waxay muujin in qaraabadu iyo sokeeyanimadu tahay Caqiidada iyo Islaanimada, inaan lala mid noqon 
Daalimiinta. Huud (45-49). 



50. Caadna waxaa loo diray Walaal- 
kood Nabi Huud, wuxuuna yidhi 
Qoomkayow caabuda Eebe Ilaah kale 
idiinma sugnee waxaan been abuurasho 
ahayna kuma sugnidin. 



<-^ 






298 



Suurat Huud 



Juz' 12 £S52I 



&m 



51. Qoomkayow idinka warsan 
maayo xaqa ujuuro ujuuradayda 
waxaan uun ka mutaa Eebaha i Abuu- 
ray ee miyeydaan wax kasayn. 

52. Qoomkayow Dambi dhaaf warsa- 
da Eebihiin una toobad keena ha soo 
(Daayo) diro Samada (Roobka) kor- 
kiinna si badane hana idiinku kordhiyo 
xoog xooggiinii hana jeedsanina idin- 
koo Dambiilayaal ah. 






Way isdaba joogtaa Qisada Nabiyada iyo siduu Eebe u diray iyo siday Qoomkoodii u beeniyeen una 
dhibeen, si Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) u adkaysto una ogaado inaan 
dhibku Kali ku ahayn, halkanna waxaa laga warramay Nabi Huud iyo siduu Xaqa u tusiyay Qoomkiisii 
una sheegay inuusan xoolo ka rabin ee abaal marintiisa uu Ilaahay uun ka sugi, farayna inay Ilaahay 
kaliya caabudaan, danbi dhaafna warsadaan una Toobad keenaan, si Eebe ugu Naxariisto Roob iyo 
Barwaaqo iyo xoogna u siiyo oyna Xaqa ka jeedsan, taasina waxay ku tusin in wanaagu Sabab u noqdo 
barwaaqo iyo Khayr, xumaantuna wadato dhibaato iyo Khasaare iyo lugooyo. Huud (50-52). 



53. waxay dheheen Huudow noolama 
aadan imaanin Xujo cad kagamana ta- 
geeynno Ilaahyahannaga hadalkaaga 
kumana rumeynayno. 

54. wax kale kuguma dhaheeyno oon 
ahayn in Ilaahyahannaga Qaarkood 
kugu asiibeen xumaan (Cudur) wuxuu 
yidhi waxaan Eebe marag galin ee idin- 
kuna marag noqda inaan bari ka ahay 
waxaad la wadaajinaysaan, (Cibaa- 
dada). 

55. oo Eebe ka soo hadhay ee i dhagra 
dhammaan hana i sugina. 

56. anugu waxaan tala saartay Ilaa- 
hay ee ah Eebahay iyo Eebihiin wax 
socda oosan foodda qabanayn ma jiro 
(Awoodayn) Eebahayna wuxuu ku su- 
gan yahay jid toosan. 

Waxay dheheen Huudow xujo cad nooma aadan keenin mana nihin kuwa uga tegi Ilaahyadooda 
hadalkaaga kuna rumeynmaynno, waxaa uun Waalli kugu asiibay Ilaahyadanna qaarkood markaad ka 
reebtay Cibaadadooda, wuxuuna ku yidhi waxaan Eebe marag galin idinkana idin marag galin inaan ban 
ka ahay waxaad la wadaajinaysaan Eebe oo ka soo hadhay, ee bal i dhagra dhammaan hana i sugina, 
waxaan talasaartay Ilaahay ee Eebahay ah iyo Eebihiin, waxa socdoo dhanna wuxuu ku hoos jiraa 
Awoodda Eebe illeen Eebe jid toosan oo Xaqa yuu ku suganyahaye. Gaaladuna had iyo jeer waxay dadka 
Muslimiinta ah ku Cabsi galiyaan waxyaalo kale oo Eebe ka soo hadhay, waase in Eebe si dhaba loo 
caabudo isaga uun laga cabsado, waxa ka soo hadhayna laga jeedsado Cibaadadooda iyo wax ka 
dayidooda, lana talo saartaa illeen isagaa wax walba Awooddiisa ku hoos jiraaye, Jidka Toosan ee xaqa 
ah ee Eebe ee Islaamka ahna lagu socdaa Dadkana loogu yeedho laguna maamulo. Huud (53-56). 






c 



299 



Suurat Huud 



Juz' 12 [£&, 



mm 



57. haddaad Jeedsataan waxaan idin 
gaadhsiiyey wixii laygu soo diray xag- 
giinna, wuuna idinka gadaal tnarin Ee- 
bahay qoom kale waxna kama dhibay- 
saan, Eebahayna wax kasta wuu ilaa- 
liyaa. 

58. markuu yimid amarkannagii 
waxaan ku korinnay Huud iyo intii ru- 
maysay Naxariistanada waxaana ka 
korinay Cadaab Adag. 

59. taasi waa Caad waxay diideen 
Aayaadkii Eebahood waxayna caa- 
siyeen rasuuladiisii waxayna raaceen 
amarka islaweyne madax adag 
dhammaantiis. 

60. waxaana la raaciyey Adduun- 
yadan Lacnad iyo Maalinta Qiyaa- 
maba, Caad way ka gaaloobeen Eeba- 
hood Fogaanshaa (Halaagbaana) u 
sugnaaday Caadkii Qoomkii Huud 
ahaa. 






>"l> 



Muiiy^li^jlljl SybH^flT^I iU-lUj 






Nabi Huud wuxuu ku yidhi haddaad cibaadada Eebe kaliya ka jeedsataan diidaanna anigu waan idin 
gaadhsiiyey xaqii laygu diray, Eebana cid kaluu idinku bedeli waxna kama dhimaysaan, illeen wax walba 
Eebaa daalacane, markaasaa la halaagay illeen way kibreene oo xaqii ka jeedsadeene waana sidaas had 
iyo jeer, wuxuuna Eebe koriyey Huud iyo intii la jirtay ee Xaqa rumeysay, waxaana naxariis Eebe darteed 
looga koriyey Cadaab adag, wanataas reer Caad markay Beeniyeen Aayaadkii Eebahood Caasiyeenna 
Rasuuladiisii Raaceenna Amarka mid kastoo kibir badan oo isla weyn. 

Adduunyadana waa la lacnaday, Qiyaamadana waa lagu lacnadi reer Caadna waxaa Ogaysiis ah inay ka 
gaaloobeen Eebahood waxaana naxariis laga dheereeyey Caadkii Qoomkii Nabi Huud ahaa, waddadoo- 
da Ciddii martana waa la mid iyo ka xun. Huud (57-60). 



61. Thamuudna waxaan u dirray 
Walaalkeed (Nabi) Saalax, wuxuuna 
yidhi Qoomkayow Caabuda Eebe Ilaah 
Eebe ka soo hadhay ma idiin sugnee, 
isagaana idiinka ahaysiiyey Dhulka 
idinkuna Camiray dhexdeeda ee 
dambidhaaf warsada una toobad keena 
illeen Eebahay waa dhawyahay oo ajii- 
baa (Baryade) 

62. waxay dheheen Saalaxow waxaad 
ku ahayd dhexdannada mid la rajeeyo 
arrintan ka hor ma waxaad naga reebi 
inaan caabudno waxay caabudayeen 
Aabayaalkanno annagu shaki daran 
















300 



Suurat Huud 



juz 4 12 ^gagign 



&m 



baan kaga suganahay waxaad noogu 
yeedhi. 

63. wuxuu yidhi bal ka warrama had- 
daan xujo Eebahay ku sugnahay oo uu i 
siiyey Naxariis xaggiisa ah yaa iiga gar- 
gaari Eebe haddaan Caasiyo iimana 
kordhinaysaan waxaan khasaare 
ahayn. 










Qisada reer Thamuud wax badan yuu Quraanku sheegay wixii dhexmaray Nabi Saalax, halkanse waxay 
sheegeen inay u han waynaayeen Nabi Saalax intuusan ka reebin Cibaadada waxay Aabayaalkood 
Caabudi jireen oo Baadhil ah, waxayna sheegeen inay shakisanyihiin wuxuu ugu yeedhi, wuxuuse ugu 
jawaabay inuu xaq iyo xujo ilaah oo cad ku saganyahay, warkooduna waxaan khasaare ahayn u 
kordhinayn hadduu maqlo, waanakaas xaqa iyo Baadhilku say u kala Muuqdaan. Huud (61-63). 



64. Qoomkayow tan waa Hashii Eebe 
Calaamad bayna idiintahay ee iska 
Daaya ha cunto Dhulka Eebe hana ku 
taabanina Xumaan oo markaas idin 
qabto Cadaab dhaw. 

65. wayse dileen Hashii, wuxuuna ku 
yidhi ku raaxaysta guryihiina Saddex 
maalmood kaasina waa yabooh aan la 
beeninayn. 

66. markuu u yimdi amarkii Eebe 
waxaan ku korinay Nabi Saalax iyo in- 
tii rumaysay Naxariistanada iyo inaan 
(ka korinay) dulliga Maalintaas Eeba- 
na waa xoog badane Adkaada. 

67. waxaana qabatay kuwii dulmi fa- 
lay qaylo waxayna ahaadeen kuwo 
guryahooda ku dhexdhinta. 

68. sidii iyagoon ku dhex nagaanin, 
Thamuud waxay ka gaaloobeen Eeba- 
hood waxayna muteen fogaansho 
(Halaag). 



S^3£#1 



Sidoo kale Nabi Saalax wuxuu u sheegay inay tanu tahay Hashii Eebe Mucjisana tahay ee ay iska daayaan 
ha daaqdo Dhulka Eebee, Xumaanna ayan ku taaban si aan loo ciqaabin, wayse Dileen waana la 
halaagay, waxaana nabad galay Nabi Saalax iyo intii Rumeysay, waxaana laga koriyey dulligii maalin- 
taas, illeen Eebe waa xoog badane, waxaana ku dhacday Gaaladii qaylo oy bakhtiyeen, waxaadna 
moodaa guryahoodii inaan la degin, reer Thamuudna waxay ka gaaloobeen Eebahood waxaana laga 
dheereeyey Naxariista Eebe ee waasaca ah, waana wax ciddii caqli leh ku waano qaadan markaas xaqa 
uun ku toosi si ay u liibaanto labada daaroodba. Huud (64-68). 



301 



Suurat Huud 



juz' 12 mmm 



m& 



69. waxay ula yimaaddeen Malaa'ig- 
tanadii aan soo diray Nabi Ibraahim 
Bishaaro, waxayna dheheen salaamo 
korkaaga ha ahaato, isna wuxuu yidhi 
Salaam, kamana nagaan (Daahin) inuu 
u keeno dibi la dubay (Hilibkiis). 

70. markuu arkay in ayna gacma- 
hoodu gaadhayn wuu la yaabay 
wuxuuna iska kasay cabsi xaggooda ah, 
waxayna dheheen ha cabsan waxaa na- 
loo soo diray Qoomka (Nabi) Luudhe. 

71. haweeneydiisiina way taagnayd 
wayna qososhay waxaana ugu bishaa- 
raynay (Nabi) Isxaaq gadaashiisna 
Yacquub (Wiilkiisii). 

72. waxayna tidhi waa la yaabe 
miyaan dhali anoo cajuuso ah ninkay- 
gana oday yahay arrintaasu waa wax la 
yaab leh. 

73. waxay dheheen ma waxaad la yaa- 
bi amarka Eebe naxariistiisa iyo 
barakadiisa korkiinna, qoyskanow, Ee- 
bana waa la mahdiye la Sharrifo. 



' »*T* . ' r^> 






^^l^fju^o^ 



'-<£ 



Nabi Ibraahim Malaa'igtii way u bishaaraysay, wayna salaameen isna wuu ka Celiyey 00 soo dhaweeyey 
00 u darbay martiqaad, wuxuuna u qalay Dibi, mase ayan cunin illeen waa Malaa'ige, markaasuu 
shakiyey 00 ka cabsaday, waxayse ku dheheen ha cabsan waxaa naloo soo diray Qoomka Nabi Luudhe, 
haweeneydiisiina way agtaagnayd ooy qososhay, waxaana loogu bishaareeyey Isxaaq 00 Yacquubna 
dhali 00s ka dambeyn, markay haweeneydii la yaabtay waxaa loogu jawaabay ma waxaad la yaabi 
Amarka Eebe iyo naxariistiisa iyo barakadiisa korkiinna Dadka Gurigan, wax lala yaabo ma aha illeen 
Eebe waa Ammaanle sharaf leh, taasina waxay ku tusin isu bishaaraynta, in Dadka la xasiliyo, cabsida 
caadiga ah 00 jirta, Waynida awoodda Eebe, Naxariistiisa iyo barakadiisa aan la koobi karin. Huud (69- 
73). 



74. markay Nabi Ibraahim ka tegtay 
Cabsidii (argagaxii) una timid Bishaa- 
radii yuu noqday mid nagula dooda 
xaalka Qoomka (Nabi Luudh). 

75. Nabi Ibraahimna waa dulsame 
noqosho iyo toobadkeen badan. 

76. Ibraahimow iskaga jeedso xaal- 
kan, waxaa dhab u yimid Amarkii 
Eebahaaye iyagana waxaa u imaan ca- 
daab aan laga celinayne. 



, " 'Sil*:*?' ' > 9<, \i' (*'' ''< \'v 



302 



Suurat Huud 



Juz' 12 t£&\ 



m& 



11. markay Malaa'igtaan soo diray u 
timid Nabi Luudh wuu ka walbahaaray 
wuuna la cidhiidhyamay wuxuuna yid- 
hi tani waa Maalin daran. 

78. waxaana yimid Qoomkiisii oo u 
deg degi xaggiisa horayna waxay u 
ahaayeen kuwo fala Xumaan, wuxuuna 
yidhi Qoomkayow kuwaasu waa 
gabdhahaygii iyagaa idiin dhahiran ee 
ka dhawrsada Eebe hana igu dullay- 
nina martidayda miyuusan Nin rashii- 
da « fiican » idinku jirin. 

79. waxay dheheen waad ogtahay 
inaanaan ku lahayn gabdhahaaga xaq 
waadna ogtahay waxaannu dooni. 



rt-f: <3 lij nrf? '*\St ^Jr «— »J «^> ^r WJ 



Markay Cabsidii ka ba'day Nabi Ibraahim yuu galay inuu ka doodo Qoomka Luudh illeen Nabi Ibraa- 
him wuxuu ahaa toobad keen badane dulsan, waxayse Malaa'igtii ku tidhi isaga jeedso Ibraahiimow 
xaalkan amarkii Eebaa yimide, waxaana u imaan cadaab aan la celinayne, markay u yimaadeen Nabi 
Luudhna wuu walbahaaray oo cidhiidhyamay isagoo yidhi maanta waa maalin daran, waxaana yimid 
Qoomkiisii oo Ordi, horayna waxay u fali jireen Xumaanta, wuxuuna ku yidhi wakuwaase waa gabdha- 
haygii ee guursada iyagaa nadiif idiin ehe„ Eebana ka cabsada hana igu dullaynina martidayda miyuusan 
Nin rashiida idinku jirin, waxayse sheegeen inayan dan ka lahayn gabdhihiisa uu garanna waxay dooni,. 
Waa layaab kala fiicanaa hadal muslim Eebe rumeeyey iyo Gaal Eebe ka fogaaday oo xumaanta qasan, 
maxaase u dambeeyey, waa halaag. Huud (74-79). 



80. wuxuu yidhi Nabi Luudh haddaan 
xoog idiin leeyahay ama u dumi tiir 
adag (waan idin ciqaabi lahaa). 

81. waxay dheheen (Malaa'igtii) 
Luudhow waxaan nahay farriintii Ee- 
bahaa dhibna kuma gaadhsiinayaan ee 
Guuri Ehelkaaga qayb habeenka ka 
mida dibna hasoo dayina haweeyney- 
daada mooyee, waxaa ku dhici waxa ku 
dhacaya ballankooduna waa subaxa 
miyuusan subuxu dhawayn. 



82. markuu yimid amarkannagii 
waxaan ka yeellay korkoodii hoos- 
toodii waxaana ku daadinay dhagaxyo 
la shiday oo israac raacsan. 

83. lagu calaameeyey Eebahaa agtiisa 






>.e 



2\ 






303 



Suurat Huud 



Juz' 12 &SS3J 



&m 



wax daalimiinta ka fogna ma aha. ^ 

Wuxuu ku calaacalay Nabi Luudh in hadduu Awood leeyahay ama ku tiirsanyahay Tiir adag uu ciqaabi 
lahaa Gaaladaas, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Eebe ha u 
Naxariistee Nabi Luudh wuxuu ahaa mid ku tiirsan tiir adag, (Ebihiis) Malaa'igtii waxay u sheegeen in 
Eebe soo diray uusan cabsanna, wax dhibana uusan gaadhayn guuriyana Ehelkiisa iyagoo dib soo eegayn, 
Haweeneydiisa oo la halaagi mooyee, waxaana la halaagi subaxdii oon fogayn, amarkii Eebaana u yimid 
oo waa la dabagaddiyay laguna soo daadiyey Dhagax Naara oo calaamaysan, arrintaasuna kama foga 
daalim oo dhan, waxaana loo baahanyahay in lagu waano qaato, wanaaggana lagu dadaalo, xumaantana 
laga dheeraado. Huud (80-83). 



84. Madyanna waxaan u diray 
Walaalkood (Nabi) Shucayb, wuxuuna 
yidhi Qoomkayow Caabuda Eebe idiin- 
ma sugna Ilaah kalee, hana nusqaa- 
minina Beegidda (Miisiidda) iyo mii- 
saanka waxaan idinku arkaa khayre 
(xoolo) waxaana idiinka cabsan Ca- 
daab Maalin koobi. 

85. Qoomkayow oofiya Miisidda iyo 
miisaanka si cadaalada hana ka 
nusqaaminina Dadka waxooda Dhul- 
kana ha fasaadinina. 



86. Baaqiga Eebe yaa idiin khayr- 
roone ma ihi mid idin ilaalin (karee). 

87. waxay dheheen shucaybow ma 
salaadahaagaa ku fari inaan ka tagno 
waxay caabudayeen Aabayaalkaanno 
ama ku fallo xoolahanaga waxaan 
doonno adugu waxaad uun tahay 
dulbadane toosan (Jees jees dartiis). 

Qoomkii Madyanna waxaa loo diray Nabi Shucayb waana meel ku taalla xijaas iyo Shaam dhexdooda oo 
u dhaw Magaalada Macaan, wuxuuna faray in Eebe kaliya caabudaan Miisidda iyo Miisaankana si 
cadaalada u dhamaystiraan khayrka Eebe iyo baaqiga wanaagsanna shifaystaan Dhulkana aanay fasaa- 
dinin dadkana waxooda ka nusqaaminin si uusan u dhicin cadaab daran oo kooba, wayse ku jees jeeseen 
oy ku dheheen ma salaaddaadaa ku fari inaan ka tagno waxay Aabayaalkanno caabudi jireen ama 
saydoonaan u maamulaan xoolahooda, waxayna dheheen waxaad tahay Nin aad u fiican iyagoo ku jees 
jeesi, waana xaal kala fog wanaaguu faray iyo xumaantay ugu jawaabeen illeen waa gaalee iyo caadadee- 
de. Huud (84-87). 



i^tj^i^^iji^ii 



88. wuxuu yidhi Qoomkayow bal ka 
warrama haddaan ku sugnahay xujo 
Eebahay iguna arsuqay risqi wanaag- 
san, oonan doonaynna inaan idiin dabo 
maro waxaan idinka reebi oonan doo- 






304 



Suurat Huud 



Juz' 12 t&&, 



c&m 



nayn waxaan wanaajin ahayn, intaan 
karo, waafajintaydana waxaan Eebe 
ahayn ma karo isagaana talo saartay 
xaggiisaana u noqon, (Toobad). 

89. Qoomkayow yuusan idinku xam- 
baarin khilaafkaygu inuu idinku dhaco 
wixii ku dhacay Qoomkii (Nabi) Nuux 
ama qoomkii Nabi Huud ama (Nabi) 
Saalax idinkamana foga waqtigii 
Qoomkii (Nabi) Luudh. 

90. ee dambi dhaaf warsada Eebihiin 
una toobadkeena illeen Eebahay waa 
Naxariiste Jecel (Ciddii toobad keen- 
tee). 

91. waxay dheheen Shucaybow ma 
kasaynno wax badan ood sheegi 
waxaana kugu aragnaa inaad dhex- 
dannada ku tabar yartahay, hadduusan 
Qoomkaagu jirin waan ku dhegexyeyn 
lahayn, mana tihid adugu mid cisi nagu 
Leh. 

92. wuxuu yidhi Qoomkayow ma 
jamaacaddaydaa idin kala wayn Eebe 
ood ka yeelateen waxaad dhabarkiinna 
ka tuurtaan (Xaqa) Eebahayna waxaad 
falaysaan wuu koobay. 



5P ^^-j^^^-t ^?y t9^J 






fp _>jJo \L& cJfcj &1^} 



Nabi Shucayb wuxuu ku sugnaa xaq, Eebana wuxuu siiyey Nabinimo iyo Risqi fiican, mana u daba 
marayn xumaantuu ka reebi sida Dadka qaarkiis ee liita falaan, waxaan wanaajin ahaynna ma rabin, 
Eebuuna talasaaranayey, wuxuuna uga digay in khilaafkoodu u sababo halaagii ku dhacay Ummadihii 
ka horreeyey oo kale, oyna ku habboontahay inay Eebe u noqdaan, illeen waa naxariiste khayr jecele, 
wayse diideen oy sheegeen inayn kasayn wax badan oos sheegi, tabar yarina ay ku arkaan, haddayna 
ixtiraamayn Qoomkiisana ay dhagax la dhici lahaayeen, wuxuuna la yaabay in Qoomkiisu kala waynaado 
Eebe iyo Xaqa, oyna ka jeedsadeen isagoo Eebe koobay waxay fali. Wanaaggana waa in Dadka la faro 
aadna adugu fartoonto eedan xumaantii u dabo marin taasi waa ceebe, sidoo kale isla waynida iyo in 
qabiil iyo qoom ka waynaado xaqa waa wax layaab leh. Huud (88-92). 



93. wuxuu yidhi Qoomkayow ku ca- 
rnal fala dariiqadiinna anna waan ca- 
rnal fali waxaadna ogaan doontaan cid- 
duu u yimaaddo cadaab dulleeya iyo 
cidda beenaalaha ah ee suga anna waan 
idinla sugiye. 



] y*rt>b <*>-*& « 






■A 



305 



Suurat Huud 



Juz' 12 



&mm 



s&m 



94. markuu yimid amarkanagii 
waxaan ku korinnay Shucayb iyo kuwii 
rumeeyey naxariistanada, waxaana qa- 
batay kuwii dulmi falay qaylo waxayna 
ahaadeen kuwo guryahoodii ku 
dhintay. 

95. sidii iyagoon ku nagaanin fogaan- 
sho (halaag) baa u sugnaaday Madyan 
siday u fogaatay Thamuud (u halaa- 
gsantay). 



Ugu dambayn markuu Nabi shucayb ka quustay xaalkoodii wuxuu ugu goodiyey in cid walba say rabto 
ku socoto waxaa la ogaan doonaa cidduu cadaab dulleeya u yimaaddoo oo beenaala ah, saasna la wada 
sugo, waxaana la halaagay Gaaladii islawaynayd ee madaxa adkayd, wuxuuna Eebe koriyey Nabi 
Shucayb iyo intii rumeysay,saasayna reer madyan halaag iyo ciqaab ugu dhacday, waana abaalka xaq 
diidayaasha wanaagga neceb xumahana jecel, waana arrin u baahan ku waano qaadasho iyo ka digtooni 
qallooc. Huud (93-95). 






96. waxaannu dhab ula dirray Nabi 
Muuse Aayaadkanagii iyo xujo cad. 

97. xagga Fircoon yaana u dirray iyo 
Qoomkiisii, waxayna raaceen amarkii 
Fircoon, amarka Fircoonna ma ahayn 
mid toosan (Hanuunsan). 

98. wuxuu hor qaadi Qoomkiisa Maa- 
linta qiyaame, wuxuuna ku aroorin 
Naarta, meel lagu aroorana naarbaa u 
xun. 

99. waxaana la raacsiiyey Adduun- 
yada Lacnad iyo maalinta Qiyaamaba, 
wax laysu kordhiyana waxaa u xun 
(Arrintaa). 

100. arrintaasu waa warkii Magaa- 
looyinka waana kaaga qisoonaynaa, 
waxaana ka mida kuwo taagan iyo 
kuwo la halaagay. 

101. maanaan dulmiyin iyagaase dul- 
miyey naftooda waxna ugama tarin 
Ilaahyahoodii ay caabudayeen Eebe ka 
sokow markuu u yimid amarkii Eeba- 



|vvj lA~* < jJi2JL^vjalAiJ l$»y uL^l -Lajj 
\j-i-* 4-J-JU T_>^ AXjo^oJJJb^jyc^j^ 



306 



Suurat Huud 



Juz' 12 



£g£l 



&m 






haa waxaan khasaare ahaynna uma 
kordhin. 

Aayadahanna wuxuu Eebe ku sheegay qisadii Nabi Muuse iyo Cadowgii Diinta ee ahaa Fircoon iyo 
Colkiisii iyo in Fircoon ku socday Baadi halaag iyo naarna uu u hogaamin Qiyaamada Qoomkiisii meel 
xunna uu ku aroorin lacnadna la raaciyey Addunyada iyo Qiyaamadaba, kaasina waa warkii ummadihii 
hore, waxaana jira wax raad leh iyo wax la tir tiray Eebana ma dulmiyin iyagaa isdulmiyey wixii Eebe ka 
soo hadhay oy caabudayeenna waxba uma tarin markay ciqaabtii u timid waxaan khasaare ahayna uma 
kordhin, taasina waxay ku tusin in ciddii ku hogaamisa Dadka Xumaan Adduunyada uu Qiyaamada 
Naarta iyo Ciqaabta u hogaamin, waana wax laga digtoonaado oo laga fogaado. Huud (96-101). 



102. waana sidaas qabashada Eeba- 
haa markuu doono inuu qabto oo ci- 
qaabo magaalo (Dadkeed) oo dulmi 
fashay, qabashadiisuna way xanuun 
leedahay oy darantahay. 

103. arrintaasna calaamadbaa ugu su- 
gan ciddii ka cabsan cadaabka aakhiro 
waana maalin loo kulmin dadka Dar- 
tiis, waana maalin la soo Joogsan. 

104. dibna uguma dhigaynno muddo 
magacaaban darteed mooyee. 

105. maalin tuuQiyaamuhu yimaaddo 
ma hadasho nafi idinka Eebe mooyee, 
waxaana ka mida dadka kuwo xun 
(Khasaaray) iyo kuwo liibaanay. 

106. kuwa xumaadayna naarbay gali 
dhexdeedayna ku hiinraagi kuna 
qaylyi. 

1 07. iyagoo ku waari inta samooyinku 
jiraan iyo dhulku wuxuu Eebe doono 
mooyee, Eebahaana wuxuu doonuu 
falaa. 

108. kuwa la liibaanayna jannay ku 
waari inta samooyinku jiraan iyo Dhul- 
ku wuxuu Eebe doono mooyee, waana 
siismo aan go'ayn. 






Dulmi ciddiisuu la hadhaa, Eebana wuu sugaa daalimka markuu qabtana ma bixiyo siduu Nibigu yidhi, 
Dulmiguna waa waxyaalaha Eebe soo Dedejiyo ciqaabteeda inkastoo dadku dherersado mararka qaar- 
kood illeen waqtigaa ku kala duwan Eebe agtiisa iyo dadkee, saas darteed waa in dulmiga laga fogaado, 
illeen waxaa dambeeya cadaabkii aakhiro iyo qiyaamo la soo kulmin, cid Eebe idmo mooyee cid hadlina 
ayan jirin, dadkuna laba nooc noqon mid khasaaray iyo mid liibaanay, labo jidna ay kala qaadi Naar iyo 
janno, markii naarta laga soo bixiyo ciddii ashahaado ku dhimatay yaa Malakulmood dhiman markaasaa 
la dhahaa ehelu jannow waad waaraysaan dhimanna maysaan, Ehelu Naarow waad waaraysaan dhiman- 
na maysaan, halkaasaana lagu kala tegi oyna kala caddaan ciddii faras Saarayd iyo ciddii dameer saarayd 
markuu boodhku faydmo, waana dhab sugan. Soo reebidduna ma aha in gaalada Naarta laga soo bixin 
ama Ehelu Jannuhu ka bixi ee waa in ciddii ashahaadata laga bixin Naarta, Mu'miniintuna ay ku waari 
Jannada sida aayadda ka muuqata dhammaadkeeda. Huud (102-108). 



307 



Suurat Huud 



Juz' 12 feSsSI 



$&%& 



109. ha shakin (xumaanta) waxay caa- 
budi kuwaasu, ma caabudayaan waxay 
Aabayaalkood caabudayeen mar hore 
mooyee, waana u dhammaynaynaa 
qaybtooda (Ciqaabta) oon laga 
Nusqaaminayn. 

110. waxaan siinnay (Nabi) Muuse 
Kitaabka (Tawreed) waana laysku 
khilaafay, hadduunan jirin hadal Eeba- 
haa oo horreeyey waa lakala xugmin 
lahaa dhexdooda, waxayna iyagu kaga 
suganyihiin shaki daran. 

111. dhammaan wuu u oofln Eebahaa 
Camalkooda illeen Eebe waxay carnal 
fali wuu ogyahay. 

112. ee u toosnow sida lagu faray adi- 
ga iyo inta kula toobadkeentay hana 
xadgudbina illeen Eebe waxaad carnal 
falaysaan wuu arkaaye. 

113. ha u iilanina kuwa dulmi falay oo 
Naaru idin taabato idiinmana sugno 
Eebe ka sokow Awliyo markaas lay- 
diinna gargaari Maayo. 



$*>Q*& C jZ^ss &^yk CSC JJ&j 






"'tf 



Wuxuu Eebe ku adkeeyey Nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) iyo ummaddiisaba 
inayan shakiyin Xumaanta waxay caabudi iyaga iyo aabayaalkoodii hore, cid walbana waxaa loo dham- 
mayn Abaalkeeda, Kitaabkii Nabi Muusana waa laysku khilaafay haddaan Eebe horay u iraadayna waa 
lakala xukumi lahaa, waxayna ku suganyihiin shaki daran, una toosnaada sida laydin faray, hana kibrina 
illeen Eebe wax kama qarsoonee, hana u iilanina kuwa dulmiga falay oo markaas naaru idin taabato, wax 
Eebe ka soo hadhay oo idiin gargaarina uusan jirin. 

Abul caaliya wuxuu yidhi : Haka raalli noqonina camalka gaalada, Ibnu Cabaasna wuxuu yidhi : Ha u 
iilanina kuwa dulmiga falay, Aayaduhuna waxay soo jeedin in xumaanta si dhaba loo garto, lana 
toosnaado, daalimiintana aan loo iilan oon raalli laga noqon, taasi waxay ku tusin xumaanta iyo darraan- 
ta dulmiga cid fasha iyo mid gacan ku siisaba. Huud (109-1 13). 



1 1 4. oog salaadda maalinta darfa- 
heeda iyo qayb habeenka ka mida (saa- 
caad) illeen wanaagu wuxuu tegsiiyaa 
(Tirtiraa) xumaantee, taasina waa waa- 
nada kuwa Ilaah xuska badan. 

115. samir (adkayso) ilaahay ma 
dayaco ajirka kuwa sama falee. 

1 16. maxay u ahaan waayeen Quruu- 
mihii hore dad khayr (caqli) leh oo ka 






| <LaL-**>v*j t 



•>\\'-\> .><\^.\<\ * 



-IJCwy^Ji 






£A>\y$ pJ-io^ ojJ&\j*o* jjJLj 



308 



Suurat Huud 



Juz' 12 k&&] 



m& 



reeba fasaadka dhulka, wax yar 
mooyee oo ka mida kuwaan korinnay 
xaggooda, waxayna raaceen kuwii dul- 
mi falay wixii loogu raaxeeyey waxayna 
ahaayeen dambiilayaal. 



li^i^'^^V 







117. Eebana uma halaago magaalo 
dulmi iyadoo Ehelkeedu wax wanaajin. 



118. hadduu doono Eebahaa wuxuu 
ka yeeli lahaa Dadka mid kaliya mana 
ka tagaan kuwo iskhilaafsan. 

119. cid Eebe u naxariistay mooyee 
saasaana Eebe ku abuuray, wayna 
taam noqotay kalimadii Eebahaa oo ah 
inuu ka buuxiyo jahannamo Jinni iyo 
insi dhammaan. 

120. Dhammaan waxaannu kaaga qi- 
soon wararkii rasuulada waxaan ku su- 
gno qalbigaaga, waxaana taam kuugu 
yimid xaq iyo wacdi iyo waanada 
Mu'miniinta. 

121. waxaad ku dhahdaa kuwaan 
rumeynin ahaada sidiinnaas (ku carnal 
fala) annana waannnu « ahaan » carnal 
faliye. 

122. sugana annana waaanu sugiye. 



123. Eebe waxaa u sugnaaday waxa 
ku maqan samoolyinka iyo dhulka, 
xaggiisaana loo celin amarka dham- 
maan ee caabud oo talo saaro, Eebana 
mahalmaansana waxaad falaysaan. 









KJcA*^- 1 



> ^ •-* a i ^ . •\rt > - ' ^ < u > *< ^ - 



Salaadda waa in loo dadaalo illeen wanaaggaa tirtira xumaantee, shanta salaadood iyo salaadda jimce iyo 
soonku waxay gudaan asturaanna waxa u dhaxeeya haddii dambi wayn laga tago siduu Nabigu yidhi, 
waana in la adkaysto si Eebe wanaag noogu abaaJ mariyo, caqli iyo diinna la yeesho oo xumaanta la 
reebo, iyo fasaadinta dhulka iyo dulmi iyo raaxo xun jacaylka isagoo dambiile la yahay, Eebana waa 
caadil oo ma halaago cid toosan dulmin dartiis, Eebana hadduu doono dadka wuxuu ka dhigi lahaa mid 
kaliya kamase tagaan khilaaf cid Eebe u naxariistay mooyee, waxaase Eebe hormariyey in jahannamo 
laga buuxin Jinni iyo Insi. waxa la soo sheegay oo wararkii rasuulada ahna waxaa lagu adkayn Niyadda 
Nabiga. Huud (1 14-123). 



309 



Suurat Yuusuf 



juz* 12 mmim 



m$m 



w? 


Suurat Yuusuf 




m&m 




PL 








J^ 



Magaca Eebe yaan ku billaabaynaa ee 
Naxariisguud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 



■ui, 



1 . xuruufta hore waxay ku tusin muc- 
jisada Quraanka, tanna waa aayaadkii 
Kitaabka cad (Quraanka). 

2. Annagaana soo dejinay isagoo Qu- 
raan Carabi ah inaad kastaan. 



^ ^\^^\lL\:^kj\ 






3. Annagaa kaaga qisoon qisooyin tan 
u fiican waxyigaan Quraankan kuu 
waxyoonay dartiis, waxaadna ka mid 
ahayd hortiisa kuwaan wax ogayn. 






4. markuu (Nabi) Yuusuf ku yidhi 
Aabbihiis aabow waxaan arkay Kaw 
iyo Toban xiddigood iyo Qorraxda iyo 
Dayaxa waxaan Arkay iyagoo ii 
Sujuudsan. 






5. wuxuuna yidhi (Aabbihiis Yac- 
quub) Wiilkayow hawga Qisoonin 
Riyadaada Walaalahaa oy markaas ku 
dhagraan dhagar, illeen Shaydaanku 
Dadka wuxuu u yahay col cade. 

6. Saasuuna kuu doortay Eebahaa 
kuuna baray fasiraadda Riyada iyo 
Xadiithyada, kuuna taam yeeli Nicma- 
diisa korkaaga iyo Yacquub Ehelkiisa 
siduu ugu taamyeelay Labadaadii Waa- 
lid mar hore (Nabi) Ibraahim iyo 






>*> 






310 



Suurat Yuusuf 



Juz 4 12 tg&jS 



msm 



(Nabi) Isxaaq Eebahaana waa oge 
falsan. 



^joi 



Ibnu Kathiir wuxuu yidhi : Eebaa Quraanka ku soo dejiyey Luqada u sharaf badan, Kitaabka u sharaf 
badan, Nabiga ugu sharaf badan, Malagga u sharaf badan, Meeja u sharaf badan, Bisha u sharaf badan, 
Saasuuna dhan walba kaamil uga noqday. Qisada Nabi Yuusufna waa wax layaable Nabiguna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ma oqoon waxyiga ka hor. wuxuuna arkay Nabi Yuusuf Kaw 
iyo Toban Xiddigood iyo Qorraxda iyo Dayaxa oo u Sujuudi, Aabihiina wuxuu faray inuu ka qariyo 
Walaalihiis si ayna u xasdin una shirqoolin, illeen Shaydaanbaa Dadka Weheliya colna u ah, Eebaa doortay 
Nabi Yuusuf Barayna Cilmi iyo Fasiraadda Riyada una Nicmeeyey isaga iyo Ehelkii Yacquuba Aabihiis 
iyo Aabbayaalkiisii hore Nabi Ibraahim iyo Nabi Isxaaq, Nabiguna wuxuu yidhi: Kii fiicnaa ee mid fiican 
dhalay mid fiicanna sii dhalay mid fiicanna sii dhalay waa Yuusuf Binu Yacquub Binu Isxaaq Binu 
Ibraahim. Nabiyadoo dhanna waa sharaf badanyihiin sida Nabigeenna. Yuusuf (1-6). 



7. Yuusuf iyo Walaalihiis Calaa- 
madbaa ugu sugan kuwa warsan 
(Waano). 

8. markay dheheen Yuusuf iyo 
Walaalkiis yaa Aabbe naga jecelyahay 
inagoo koox ah, Aabbeheen wuxuu ku 
suganyahay Baadi cad (Jecaylkaas). 

9. Dila Yuusuf ama ku tuura Dhulka 
ha idiin kaliyoobo Wajiga Aabbihiine 
aadna ahaateen gadaashiis qoom 
Suubane. 

10. mid ka midaa yidhi ha dilina Yuu- 
suf ee ku tuura Ceel salkiis ha qaateen 
qaar safaree haddaad wax falaysaan. 



1 1 . waxay dheheen Aabbow maxaad 
noogu aamini la'dahay Yuusuf anagoo 
u Naasixa. 






?/ **>,<- 









12. nala dir barri ha cuno hana Ciyaa- 
ree anaguna isaga waannu ilaaline. 



13. wuxuu yidhi Yacquub waxaa i 
walbahaarin inaad la tegtaan waxaana 
ka cabsan in Yeeyi Cunto idinkoo hal- 
maansan. 

1 4. waxay dheheen hadday Yey Cunto 






311 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 l£&, 



&&m 



annagoo kooxa waxaan ka mid nahay 
kuwa khasaaray. 



(^oj^JtljTS^ 



Qisada Nabi Yuusuf iyo Walaalihiis waxaa ku sugan waano iyo Xusuus. waxayna ku tashadeen Xasad 
dartiis inay ama dilaan Yuusuf ama Ceel ku ridaan, ugu dambayn midbaa u soo jeediyey inay Ceel ku 
ridaan, Aabahoodbayna warsadeen wuxuu ugu Aamini la'yahay Yuusuf, waxayna warsadeen in la diro 
ha la soo ciyaaree, wuxuuna u sheegay inuu ka walbahaarini inay la tagaan uuna Dugaag uga Cabsan, 
waxayse sheegeen inay ilaalin oo dhawri oyna koox yihiin saasayna kula tageen. Maxamed Binu Isxaaq 
wuxuu yidhi : Waxay isku waafaqeen arrin wayn oo ah Qaraabo Goys, Caaq Waalid, Naxariis darro, 
iyagoo kala gayn Ilmo yar iyo Oday Aabihiisa oo duqa. 
Waana arrin wayn waana in laga fogaado waxaasoo kale illeen waa halaage. Yuusuf (7-14). 



15. Markay la tageen oy ku kulmeen 
inay yeelaan Ceel salkii, Waxaan u 
waxyoonay waad uga warrami Amar- 
koodan iyagoon kasayn. 



"< >\'S Sir* 'A* i>^<i-t" 
C..WC- c| »>U^6' L>*-^ [)*£ JjjJb s LUs 



16. Waxayna u yimaadeen Aabahood 
habeenkii iyagoo ooyi. 






17. Waxayna dhaheen aabbow waan- 
nu tagnay inaan orotonno Waxaana ku 
dhaafnay Yuusuf alaabtannada agtee- 
da Markaasay yey cuntay aduguse 
nama rumaynaysid aanba Run shee- 
gnee. 

18. Waxayna la yimaadeen Qamii- 
skiisii oo Dhiig beena leh, wuxuuna yid- 
hi (Yacquub) saas ma aha ee waxay 
idiin Qurxisay naftiinnu arrin (xaalkay- 
guse) waa Samir fiican Eebaana laga 
kaalmaystaa waxaad tilmaamaysaan. 






Way la tageen Yuusuf, waxayna isku waafaqeen inay Ceel ku ridaan, Markay ku rideenna Eebaa u 
waxyooday oo ogaysiiyay Yuusuf in cidhiidhigan farax ka danbayn ugana warrami Walaalihiis xaalka 
iyagoon garanayn, si ay Arrinta U adkeeyaan yay ula yimaadeen Waqti habeena Aabahood Qamiis dhiig 
leh iyagoo ooyi oo sheegi inay Yuusuf ku dhaafeen Alaabta agteeda iyaguna ciyaar iyo oroton aadeen 
halkaasna Yay ku cuntay inkastoon Aabbahood rumaynayn si kasta oy Run u sheegaan, kuna yidhi 
naftiinnaa arrin idiin Qurxisay, waxaanse samri Samir fiican oon argagax lahayn Eebaana looga kaalmo 
warsadaa waxaad falaysaan waadna aragtaa inay wax Dhoodhoobeen oohin, qamiis dhiigle, hadal 
qurxin in Wiilkii Waraabe cunay, Taasina waxay nooga digi inaan lagu Khaldamin muuqaalka iyo wax 
Dhoodhoobka, caqli iyo Eebe kaalmaysi, iyo kaadsiinyo iyo Samir iyo Adkaysina lagu socdo, Thawri: 
wuxuu yidhi : Sadex samirkay ka mid tahay inaadan ka warramin xanuunkaaga, iyo dhibkaaga, naftaada- 
na ammaanin. Bukhaarina Wuxuu sheegay xaalkii Caa'isha iyo markay tidhi tusaale mahelayo aan ahayn 
Kii Yacquub, xaalkay waa Samir quruxsan Eebaana looga kaalmo warsadaa waxaad sheegaysaan, 
taasina waa xaalka Mu'miniinta dhabta ah. Yuusuf (15-18). 



312 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 tg&\ 



&®m 



19. Waxaa yimid socoto waxayna di- 
reen Dhaamiye Wuxuuna siidaayay 
Wadaantiisii, wuxuuna yidhi Bishaara- 
dayda waa Wiil, wayna Qarsadeen isa- 
goo Badeeco ah, Eebana waa og yahay 
waxay fali. 






^U-JO U-J^-JC' 4to\j 



20. waxayna ku gateen Qiima jaban 
Dirhamo tirsan Waxayna ahaayeen ku- 
waan rabin. 







2 1 . wuxuu ku yidhi kii gatay oo Masar 
ah Haweenaydiisii (wanaaji) ixtiraam 
hooygiisa waxay u dhawdahay inuu na 
anfaco ama ka yeelanno ilmo, saasaana 
u Makaninay Yuusuf dhulka iyo inaan 
barro fasiraad «Riyada» xadiithyada, 
Eebaana u adag arrinkiisa, Laakiin ba- 
dida dadku ma oga. 



22. markuu gaadhay Xooggiisa yaan 
siinnay Xigmad iyo Cilmi (Nabinimo) 
saasaana ku Abaal marinaa samafa- 
layaasha. 






■ >*r\ s'\x< 



>S\'>\ 






Gp 'ijCy~^\<£j£^J 



Eebe isagaa Awoodda cirka iyo dhulka iyo wax walba leh, wuxuuna u soo diray Yuusuf safar ka soo saaray 
Ceelkii kuna Bishaaraysatay, kuse gatay qiimi jaban illeen si dhib yar buu ku soo galaye oo way heleene, 
waxayna ka gateen Nin madaxa oo Masara wuxuuna faray Haweeneydiisii inay ixtiraamto, Waxaa 
suurawda inay Wiil ka dhigtaan ama Anfacee, saasaana Eebe yuusuf u Koriyay dhulkana u makaniyay 
una Baray Fasiraadda riyada iyo xadiithka, illeen Eebaa xaalka maamula una adage, in kastoon dadka 
badankiisu ogayn, Markuu xoogaystayna oo caqligiisu buuxsamay yuu Eebe siiyay cilmi iyo Nabinnimo, 
sidaasuuna Eebe ku abaal mariyaa wanaag falayaasha. 

Cabdullaahi ibnu Mascuud wuxuu yidhi : waxaa wax u qiyaasi Ogaa dadka saddex Ninkii masar ee ku yidhi 
Haweenayda ixtiraam Yuusuf, iyo tii tidhi Aabaw noo ijaar (Nabi muuse), iyo sayid abii Bakar markuu 
sayid cumar uu Magacaabay. saasayna ugu soo deg degtay Nabi yuusuf Naxaariistii iyo Bishaaradii 
Eebaha awoodda badan. Yuusuf ( 1 9-22). 



23. Waxaa dalbatay naftiisa tii uu joo- 
gay gurigeeda waxayna xidhay albaab- 
yadii waxayna ku tidhi kaalay, wuxuu- 
na yidhi magan gal Ilaah illeen waa 
Sayidkaygii wuxuu wanaajiyay hoy- 
gaygee mana Liibaanaan daalimiintu. 






313 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 ^g!£H 



mm 



24. Way ku hamiday « doontay » isna 
waa ku hammin lahaa hadduusan arkin 
xujada Eebe, saasaana uga iili Xumaan- 
ta iyo falxumida illeen wuxuu ka mid 
yahay addoomahannaga la doortay 
(Camalkana u kali yeela Eebe). 

25. Waxay u orotameen albaabka (ir- 
ridda) waxayna ka goysay Qamiiskiisa 
gadaasha waxayna kula kulmeen nin- 
keedii irridda agteeda, Waxayna ku tid- 
hi maxaa lagu Abaal marin Cid la 
doontay Ehelkaaga (haweenaydaada) 
xumaan inla xidho ama Cadibaad da- 
ran la gaadhsiiyo mooyee. 






Imtixaankii yaa wali daba socday Nabi Yuusuf waxaana hunguriyaysay haweenaydii uu Gurigeeda 
joogay oo xidhay iridihii kuna tidhi kaalay, Wuxuuse ka Magan galay Eebe, kumana haboona inuu 
Khayaamo ninkii u wanaag falay, ee ku lxtiraamay gurigiisa ama Eebe caasiyo illeen Daalim ma 
liibaanee. 

Way doontay Haweenaydii Yuusuf Naftiisa, isna hadayna Dhawridda iyo ilaalinta Eebe jirin wuu 
hammin lahaa Eebaase dhawray tusiyayna xujooyin iyo Calaamad cabsi Eebe ku sii abuurta, saasuuna 
Eebe xumaan ta uga Dhawray illeen waxuu ka mid yahay Addoomada Eebe doortay Camalkoodana 
Eebe u kali yeela, Wuxuuna u cararay xagga irridda wayna ka daba oroday oy ka goysay Qamiiskiisii 
xagga danbe, waxayna kula kulmeen Ninkeedii irridda agteeda, waxayse Doontay inay Yuusuf ku rogto 
xumaanta waxayna la soo booday inay ku tidhaahdo Ninkeedii cidda xaaskaaga xumaan la doontay 
Abaalkiisu waa in la Xabiso ama Ciqaab daran la Dhadhan siiyo, Halkaasna waxaa ka muuqday masabid 
iyo nabidda Xaq darro ee dad ku talo galo iyo sida la isu dulmin. Yuusuf (23-25). 



26. wuxuu yidhi Nabi Yuusuf iyadaa i 
dalabtay Naftayda Wuxuuna ku marag 
fur ay Marag ehelkeeda ah haduu 
Qamiiskiisu ka go 'an yahay xagga hore 
iyadaa run sheegi isna waa Beena- 
layaasha. 

27. Hadduu Qamiiskiisu ka go'an ya- 
hay xagga Danbana iyadaa Beenalaay 
ah isna (Yuusuf) wuxuu Ka mid yahay 
runlayaasha. 

28. Markuu arkay ninkeedii Qamiiskii 
Yuusuf oo Gadaal ka go'an wuxuu yid- 
hi kaasi waa Dhagartiinii Dhagar- 
tiinuna waa wayn tahay. 

29. Yuusufow iskaga jeedso Xaalkan 
(ha ka waramin), Haweeneeyahay adna 
ka Dambi Dhaaf warso Eebe danbi- 






SfCSl -A»*U«su«i >CjS 0o[ U^Lbl <> 



™S^A§ji 









314 



Suurat Yuusuf Juz' 12 


sgmm 


tsm& 


gaaga waxaad kamid tahay Kuwa 
gafaye. 




0C*^&\&iZr/<^-*A\ 



Saasuu Eebe u muujiyay ceeb iyo danbi la'aanta Nabi Yuusuf iyo in iyadu Doontay isna diiday, Waxaana 
sidaas si Caddaalada ugu Marag furay cid Qaraabadeeda ka mida oo Qamiiska Nabi Yuusuf ku kala 
xukuntay hadduu horay ka Go'an yahay iyadaa run sheegi Hadduu Gadaal ka go'an yahayna isagaa run 
sheegi, Markuu ninkeedii Arkay inuu Qamiisku Gadaal ka go'an yahay oo Xaalku u Cadaaday Wuxuu 
ku tuhmaystay Haweenayda inay dhagar iyo khayaamo waddo, Dhagartooduna wayntahay, Wuxuuna u 
soo jeediyay Yuusuf inuu ka gaabsado Xaalkan kana warramin, iyadana wuxuu faray inay ka toobad 
keento arintaas ay doontay ee dhicin iyo Masabidka Yuusuf. Halkaasna ugama Bannaana in cidu Yuusuf 
wax ka sheegto illeen wuxuu ahaa Nabi dhawrsoon oo sharafle sida Eebe cadeeyay. Markhaatiguna ama 
ha ahaado Cid guriga joogtay, ama Ilmo yar oo hadlay waxaase muhiim ah in Eebe ban yeelay Nabi Yuusuf 
saasuuna Eebe ceebta uga Dhawraa Mu'miniinta is dhawrta iyaga iyo Ehelkoodaba, Waana qiso aad u xeel 
dheer. Yuusuf (26-29). 



30. waxayna dheheen Haweenkii 
Magaalada Haweenaydii Casiis (Wa- 
siirka) waxay dooni Khaadimkeeda 
Naftiisa (la nool) Jeceylkiisaa qalbiga 
ka galay, waxaana ku aragnaa Baadi 
cad. 

31. markay maqashay dhagartooda 
(Xantoodii) way u farriin dirtay waxay- 
na u darabtay fadhi (martiqaad) 
waxayna siisay mid kasta mindi waxay- 
na ku tidhi Yuusuf ku soo bax markay 
arkeenna way wayneysteen waxayna 
iska gooyeen « Sareen » Gacmaha (Fa- 
raha) waxayna dheheen xaashaa Ilaah 
kani bashar (Dad) ma aha kani waxaan 
Malag sharaf leh ahayn ma aha. 

32. waxay tidhi kaasi waa waxaad igu 
dagaasheen anaa doonay Naftiisa wuu- 
na is dhawray hadduusanse falin 
waxaan fari wallee waa la xabisi uu no- 
qon kuwa dullooba. 






L$->jJ VJS\ I^I^JlV* J^^JSyjc-l^JJ 






Waxaa magaaladi ku faafay warkii Haweeneydaas iyo Yuusuf, waxayna Haweenkii magaaladu ku 
sheekeysteen in Haweeneydii casiis oo ahaa Wasiir ay dooni Wiilkii gurigeeda joogay 
Yuusuf Jeceylkiisuna qalbiga ka galay, ayna ku sugantahay baadi cad, markay warkii iyo xantoodii 
maqashayna waxay u sameysay martiqaad iyo wax la jarjaro waxayna u dhiibtay Mindiyo, Yuusufna 
waxay amartay inuu u soo baxo, markay arkeenna way la yaabeen oo waynaysteen oo Farihii iska sareen 
intay dhawriddiisa mashquul ku ahaayeen, waxayna sheegeen inuusan Yuusuf Dad ahayn ee Malag 
sharaf badan yahay, markaasay iyagii ku soo jeedsatay oo ku tidhi wakaas waxaad igu dagaalayseen 
inaad idinba Faraha iska goyseen, Anaana doonay Naftiisa haddana hadduusan falin waxaan fari waa 
la xabbisi oo noqon kuwa dulloba. 

Halkaasna waxaa ka muuqda in ciddii Eebe dhawro iyana is dhawrta Eebe ka fogayn xumaan iyo Ceeb, 
iyo Nadaafaddii Nabi Yuusuf iyo siday ugu caddaysay Haweenkii dhabta illeen Nabiyada Eebaa 
ilaaliyayey. Yuusuf (30-32). 



315 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 fcSsSlS 



®m& 



33. wuxuuna yidhi (Nabi Yuusuf) Ee- 
bow Xabbis baan ka jeclahay waxay 
iigu yeedhi haddaadan iga iilin dhagar- 
tooda waan u iilan Xaggooda waxaana 
ka mid noqon Jaahiliinta. 

34. waxaana ajiibay Eebihiis wuuna 
ka iilay dhagartooda illeen Eebe waa 
Maqle og. 

35. markaasaa waxaa u muuqday in- 
tay arkeen aayaad (Calaamooyin) inay 
xidhaan tan iyo Muddo. 

36. waxaana la galay Xabiiska Laba 
dhalinyara ah midkoodbaana yidhi 
waxaan arkay (Riyo) anoo Miiri kham- 
ro, kii kalana wuxuu yidhi anna 
waxaan arkay anoo ku xambaari mada- 
xayga korkiisa Khubus (kibis) kana 
cunayso shimbirtu xaggiisa nooga war- 
ran fasiraadda waxaan kugu aragnaa 
inaad ka mid tahay sama falayaashee. 



{jb JUJ 4££, ±Jj+j23AfJy40 ^> W>J-**» Id 
fcp qU-jiill ot^J^y ^iz^JJ^i 



Nabi Yuusuf sida caadada dadka wanaagsan tahay wuxuu Eebe ka baryey inuu ka koriyo dhagartooda 
naftiisana u iilan illeen waa Banii aadame, wuxuuna sheegay inuu xabbiska ka jecelyahay kana dooran 
waxay ugu yeedhi oo xumaana, intaas ka dibna waxay maslaxo moodeen Dadkii hogaaminayey halkaas 
in la xidho Nabi Yuusuf tan iyo muddo waana la xidhay, waxaana xabbiska la galay Labo Wiil oo dhalin 
yaro ah oo riyo arkay mid isagoo Khamra miiri, midna isagoo Khubus ama cunno madaxa ku xambaar- 
san shimbiruhuna wax ka cunayaan, waxayna warsadeen inuu u fasiro illeen waxay arkeen inuu Nin fiican 
yahaye, wayna imaan doontaa fasiraaddii, Aayaduhuna waxay ku tusin Sharafkii Nabi Yuusuf iyo inuu 
xabbis ka dooran xumaan oo dhan, iyo Eebe la warsado Kaalmo iyo Dhawrid, iyo in Eebe ajiibo baryada 
Dadka suuban, iyo dhagartay ku sameeyeen Nabi Yuusuf oo iyagoo og inuusan dambi lahayn ay 
haddana xidheen si ay u asturaan Haweeneeyda sumcaddeeda, iyo siduu u yiqiin fasiraadda 
Riyada looguna yaqiinnay wanaag iyo sharaf iyo akhlaaq wanaagba. Yuusuf (33-36). 



37. wuxuu yidhi (Yuusuf) wixii cunna 
ah oo laydinku Arzaaqo waxaan idiin- 
ka warrami fasirkiisa ka hor imaatin- 
kiisa, kaasina waa waxa Eebahay i ba- 
ray, anuguna waxaan ka tagay (Nacay) 
milladda Qoomkaan rumaynayn Eebe 
oo aakhirana ka gaaloobay. 

38. waxaana raacay milladda (Diinta) 
Aabayaalkay Ibraahiim, Isxaaq iyo 
Yacquub, Nuguma habboona inaan la 






-s X ' > *> 






K.jtyuoj ij^-^lj J^-Cr^jvJ^ £W ' *• ^t Ojcj \j 



316 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 fcS£>J 



mm& 



wadaajinno Eebe cibaadada waxna, 
taasina waa fadliga Eebe ee kor- 
kannaga iyo Dadkaba, laakiin Dadka 
badankiisu kuma shugriyaan. 

39. Saaxiibadayda Xabbiskow ma 
ilaahyo kala tagsan yaa khayrroon mise 
ilaah kaliya ee awoodda badan. 

40. ma caabudaysaan Eebe ka sokow 
waxaan magacyo aad magacowdeen 
ahayn idinka iyo Aabayaalkiin oon 
Eebe u soo dejinin xujo, xukunkana 
Eebe mooyee cid kale ma leh, wuxuuna 
faray inaydaan caabudin isaga mooyee, 
saasaana diinta toosana laakiin Dadka 
badankood ma oga. 



£*r 









Nabi yuusuf intuusan wali u fasirin riyaday warsadeen Labada wiil wuxuu uga hormariyey inuu Eebe 
ogaysiiyey cunnada loo keeni waxay tahay, uu nacayna diinta kuwaan rumeyn Eebe iyo aakhiro oo ka 
gaaloobay, uu raacina Diintii Aabayaalkiis Nabi Ibraahim Nabi Isxaaq iyo Nabi Yacquub, waxaan 
Ilaahay ahayn ayan caabudayn. Taasina waa fadliga Eebe siiyey iyaga iyo dadkaba inkastoon dadka 
badankii ku shugriyeen Eebe, wuxuuna u sheegay in Eebe kaliya ka khayrroonyahay Ilaahyo badan oo 
kala tagsan, oo ah magacyo aan xujo lahayn ee layska magacaabay, xukunkana Eebaa iska leh, wuxuuna 
faray in isaga uun la caabudo, saasaana Diinta toosana Dadka badankiise ma oga, markaas ka dib yuu u 
sheegay Warsigoodii. Yuusuf (37-40). 



41 . Saaxiibadayda xabbiskow midkiin 
wuxuu waraabin sayidkiisa khamro, 
kan kalase waa la wadhi (Dili) oy 
shimbiruhu ka cum Madaxiisa, waana 
la xukumay amarkaad warsateen. 

42. wuxuuna (YuusuQ ku yidhi kii uu 
u Maleeyay inuu nabad gali oo mid- 
kooda iigu sheeg Sayidkaaga agtiisa, 
Waxaase halmaansiiyay Shaydaan Xu- 
sidda Eebihiis, wuxuuna (YuusuQ ku 
Nagaaday Xabbiska Dhawr sano. 

43. Xaakinkii wuxuu yidhi waxaan ar- 
kay Todobo sac oo Shilshilis oy 
cunayaan todobo Wayda, iyo Todobo 
sabuul oo cagaaran, iyo kuwo kaloo in- 
gagan dad Yahaw iiga warrama Riya- 
dayda hadaad Fasiri kartaan riyada. 



^IoU^aL-^ a^jSJ&j*} 'v^f^^b Ot 







317 



Suurat Yuusuf 



Juz 4 12 l£&} 



%&m\iA 



&®m 



44. Waxay dhaheen waa qaraw anna- 
guna ma naqaanno Fasirka qarawyada 
«dhadhabka». 



* <-$#* 






Nabi Yuusuf wuxuu u fasiray riyadii isagoo ku yidhi midna sayidkiisa yuu khamri waraabin oo 
bixi midna waa la dili oo shimbirtu madaxa ka cuni waana xaal dhammaaday, wuxuuna faray kii baxayey 
inuu xusuusiyo sayidkiisa xaalka Yuusuf wuuse halmaamay, saasuuna Yuusuf xabbiska ugu nagaaday 
dhawr sano, markaasaa xaakimkii arkay riyo ah Toddobo Sac oo shil shilis oy cuni Toddobo caata ah iyo 
Toddobo Sabuul oo cagaaran iyo kuwo kale oo ingagan, wuxuuna warsaday dadkii inay u fasiraan 
hadday garan fasiridda riyada,waxayse ugu jawaabeen inay tahay dhadhab iyo qarow iyana ayan aqoonin 
fasiraadda dhadhabka, waxaase soo socota in Yuusuf fasiri, Aayaduhuna waxay ku tusin inay waajib 
tahay in dadka wanaagga la faro meel kasta ood joogto iyo in diinta Xaqa ah isku mid tahay, iyo in laga 
fogaado jidka kuwa xun iyo in Eebe kaliya la caabudo illeen isagaa amarka iska lahe. 
Yuusufna Eebaa baray fasiridda riyada. Yuusuf (41-44). 



45. wuxuu yidhi kii nabadgalay oo 
midkooda markuu xasuustay muddo 
ka dib Anaa idiinka Warrami fasirkiisa 
ee i dira. 

46. Wuxuu yidhi Yuusufow Saaxii- 
bow nooga warran Toddoba sac oo 
Shilshilis oycunayaan todoboWayd ihi 
iyo todobo Sabuul oo cagaaran iyo 
kuwo ingagan oo kale inaan ula noqdo 
dadka inay ogaadaan. 

47. Waxuuna yidhi waxaad tacba- 
naysaan Todoba Sano oo israacsan ee 
waxaad goosataan ku daaya Sabuul- 
kiisa wax yarood cunaysaan mooyee. 

48. markaas waxaa imaan arrintaas 
ka dib Todobo daran (abaara) oo cuni 
waxaad hor marsateen wax yar ood 
kaydsateen mooyee. 

49. markaas ka dib waxaa imaan Sano 
loo gargaaro Dadka oo dhexdeeda ay 
wax miiran (Barwaaqo). 



- '<' •' -\" *\ - - * \W*\ > > > 



Intaas ka dib kii nabad galay labadii Wiil yaa xusuustay Nabi Yuusuf iyo siduu u fasirayay Riyada 
wuxuuna codsaday in loo diro Yuusuf, waana loo diray, wuxuuna warsaday Xaalka todobada sac ee 
Shilis ee todobada caatada ah cunayso, iyo todobada Sabuul ee cagaaran iyo todobada ingagan wuxuuna 
u sheegay in Barwaaqo imaan markaas Abaaru dhici oy cuni wixii hore ee la kaydsaday ka dibna 
barwaaqo ka danbayn, wuxuuna usoo jeediyay inay wax kaydsadaan, Taasina Waxay ku tusin sida Eebe 
Nabi yuusuf u baray Fasiraadda riyada iyo in Eebe Dadka ku imtixaamo barwaaqo iyo Abaarba, iyo 
Wax la kaydsado oo laga gaashaanto Dhibaatada inta la karo iyo in Eebe yahay Gargaaraha dadka 
Dhibban. Yuusuf (45-49). 



318 



Suurat Yuusuf 



Juz' 12 fcgg&lS 



mm> 



50. wuxuu yidhi Xaakimkii ii keena 
Yuusuf markuu kii loo diray u yimidna 
wuxuu ku yidhi ku noqo Sayidkaaga oo 
warso muxuu ahaa Xaalkii haweenkii 
iska Saray farahooda Eebehay waa 
ogyahay Dhagartooda. 

5 1 . Wuxuu yidhi Xaakimkii xaalkiinu 
muxuu ahaa markaad doonteen Yuu- 
suf naftiisa waxayna Dhaheen Eebaa 
xumaan ka nasahane kuma ogin xu- 
maan, Waxayna tidhi Haweenaydii 
Wasiirka hadduu cadaaday Xaqii anaa 
dalbay Yuusuf naftiisa isaguna runbuu 
sheegi. 

52. Arrintaasna waa inuu ogaado 
inaanan Khayaamin isagoo maqan iyo 
inuusan Eebe toosinin dhagarta 
Khaa'imiinta. 

53. mana bari yeelayo naftayda naftu 
waa farid Badanta Xumaanta Naxariis 
Eebahay mooyee Eebahayna waa dam- 
bi dhaafe naxariista. 

54. wuxuu yidhi Xaakimkii ii keena 
Yuusuf gooni ha ii ahaadee (talinta) 
markuu La hadlayna wuxuu yidhi adi- 
gu maanta agtannada waxaad ku tahay 
Sharafle aamina. 

55. wuxuuna yidhi Yuusuf iga yeel 
Masuulka Khasnadaha dhulka waxaan 
ahay aamin cilmi lehe. 



\ if ^ <>>^ "r»-£^t»^,- <■' 



-.A* -I Tf 



's ~s , -f <,' 






Markay muuqatay Sharaftii iyo Aqoontii Nabi Yuusuf yuu Xaakimkii u cid diray In loo keeno, Yuusufse 
wuu soo celiyay fariintii isagoo warsan xaalkii Haweenkii Dhagrayay, Markuu Xaakimkii warsadayna 
waxay sheegeen inayna xumaan ku ogayn Yuusuf, markaas waxaa dhabtii sheegtay Haweenaydii wasiir- 
ka oo tidhi Hadduu xaqii cadaaday Anaa dalbay isna wa runle, Saasaana dhacday inuu Ogaado wasiirku 
inayan Khayaamo dhicin isagoo maqan, Eebana toosinayn Dhagarta Khaa'imiinta, mana bari yeelo 
naftayda, Naftuna waa xumaan fala cid Eebe u naxariisto mooyee, waana hadalkii Yuusuf, waxaana la 
sheegay inuu Noqon karo Hadalkii haweenayda, Xaakimkii wuxuu Yuusuf ka Dhigay la taliyihiisa 
Gaarka, wuxuuna codsaday Nabi Yuusuf in laga dhigo Masuulka Khasnadaha Xoolaha ee dhulka masar 
illeen waa aamin Cilmi lehe. 

Taasina waxay ku tusin samirkii nabi yuusuf, sida Eebe u bari yeeli Addoomadiisa suuban, in Xaqii 
caddaaday, inuusan Khaa'in liibaanayn, nafta khatarsanideeda, in Xaakimkii dhawaystay Nabi Yuusuf, 
iyo inuu dalbay in loo Dhiibo Khasnadaha dhulka illeen waa aamin cilmi lehe. Yuusuf (50-55). 



319 



Suurat Yuusuf 



juz< 13 mmm 



&m& 



56. saasaan u makaninay Yuusuf 
dhulka (Masar) kagana tasarufl oo degi 
meejuu doono, waxaan gaadhsiinnaa 
Naxariistanada ciddaan doonno mana 
dhuminaynno Ajirka samo falayaasha. 






57. Ajirka aakhiraana u khayrroon 
kuwa rumeeyey (Xaqa) oo ah kuwa 
dhawrsada. 






58. waxaana yimid Yuusuf Walaa- 
lihiis wayna u soo galeen wuuna aqoon- 
saday iyagoon garanayn. 



jL^i^ a^- !i^" -*» «-a4jj <b*4 *^S 






59. markuu darbay rarkoodii u (oo- 
flyey miisiddii) wuxuu ku yidhi ii keena 
Walaalkiinna Aabbe miyeydaan ar- 
kayn inaan oofiyo Kaylka «miiska» 
ahayna mid dejin fiican. 

60. haddaydaan ii keeninna agtayda 
miisid kama helaysaan hana ii soo 
dhawaanina. 



Qp S0_aJ Ijjyi-lSlj 



<£JC~c> 






61. waxay dheheen waannu ka dalbi 
Aabbihiis waana falaynaa (sidaas). 

62. wuxuuna ku yidhi dhallin- 
yaradiisii yeela alaabtooda (Badee- 
cadooda) rarka dhexdiisa si ay u 
aqoonsadaan markay ku noqdaan 
Ehelkoodii inay soo noqdaan. 



Up ojUIaJ L3jj *ui -u^ *SJ^ \y IS 



t^j£^Zi& 



Eebe wuxuu makaniyey Nabi Yuusuf dhulkii Masar siduu doono oo wanaagana u maamuli, Naxariista 
Eebana way gaadhaa cidduu doono, wanaagna Eebe ma dayaco, Ajirka aakhiraase u khayrroon kuwa 
xaqa rumeeyey ee dhawrsada, markaas ka dib waxaa Nabi Yuusuf uguyimid socdaal Walaalihiis oos 
garan iyaguse ayan garanayn, markuu u dhameeyey rarkoodii iyo alaabtay rabeenna wuxuu ka doonay 
inay u keenaan Walaalkooda Aabbe, haddayna keeninna ayan ku soo noqonayn, iyagoo arka inuu u 
oofryey miisidda Ixtiraamayna, waxayna sheegeen inay aabbahood ka dalbi doonaan arrintaas, wuxuuna 
faray in badeecadday la yimaadeen loo dhexgaliyo rarka si ay u aqoonsadaan inaan waxba laga qaadan 
una soo noqdaan. 

Suddi wuxuu sheegay: in la wariyey in Nabi Yuusuf warsaday waxay rabeen, Aabbahood dalkay ka 
yimaadeen intay yihiin iyo kii u yaraaye ku halaagsamay baadiye kii bahdooda ahaana Aabihiis la 
hadhay aadna u Jecelyahay, wuxuuna ugu jeclaa kii yaraa, markaasuu faray in la dhaqaaleeyo lana 
ixtiraamo. Yuusuf (56-62). 



320 



Suurat Yuusuf 



juz 4 13 mmm 



&m& 



63. Kolkay u noqdeen Aabahood 
waxay dhaheen Aabaw waa naloo dii- 
day Beegidda (hadda kadib haduuna 
walaalkood raacin) ee nala dir Walaal- 
kanno aan miisannee Annaguna waanu 
Ilaalin isagee. 

64. Wuxuuna yidhi Miyaan idinku aa- 
mini karaa sidaan idiinku aaminay 
walaalkiis horay, Eebaa u khayrroon 
Dhawre waana Naxariis badane. 



65 . Markay fureen Alaabtoodii waxay 
ka heleen Badeecadoodii oo loo soo ce- 
ll yay, Waxayna Dhaheen aabow 
maxaan rabnaa tani waa Badeecadeenii 
oo laynoo soo celiyay Waxaanu u 
Shamadsanaynaa Ehelkeenna Waxaan 
ilaalinaynaa Walaalkanno waxaana 
kororsanaynaa miisid riti Taasina waa 
beegid sahlan. 

66. Wuxuuna yidhi (Yacquub) idinla 
diri maayo intaad Ballan Eebe iga sii- 
saan inaad iikeenaysaan wiilka in lay- 
din koobo mooyee, markay siiyeen 
Ballankiina wuxuu yidhi Ilaahay 
waxaynu sheegi waa u Wakiil Shaahida. 



%.S *•?>.' i:\s- A <s 



Way noqdeen waxayna Aabahood u Sheegeen in hadda ka dib loo diidi beegidda iyo inay ka soo masa- 
gaystaan Dhulka Masar hadayna walaalkood wadin, Waxayna ka codsadeen inuu la diro si ay isagana u 
Qaaliyaan Riti badar ah oo saa'id Ahna u helaan, Wuuse shakiyay oo ka cabsaday in sidii Yuusuf ku 
dhacdo, Waxayna arkeen Badeecadoodii oo loo soo Celiyay, waxayna dhaheen aabaw maxaa Inaga 
maqan waatan badeecadeenii waa laynoo soo celiyay, waana soo Badaraysannaynaa Walaalkanana 
waanu dhawri waxaanu kororsan Riti wuxuuse yidhi Idinla diri maayo inaad ballan adag iiqaadaan 
mooyee inaad igu soo celinaysaan markay Ballan qaadeena wuxuu yidhi Eebaa u wakiila hadalkeenna. 
Ibnu isxaaq wuxuu yidhi : wuxuu saas u yeelay waxaa lagama maarmaana inay Masagaystaan. Taasina 
waxay ku tusin in la digtoonaado Eebana lagu Xidhnaado oo Wanaag la sugo. Yuusuf (63-66). 



67. Wuxuu yidhi Wiilashaydow ha ka 
galina (Magaalada) irrid kaliya ee ka 
gala irido kala Tagsan, Waxna idiin- 
kama tarayo xagga Eebe, Amarka ci- 
daan Eebe ahayn maleh, isagaan talo 
saartay isaga uun ha talo saarteen kuwa 
wax talo saaran. 

68. Markay ka galeen meeju faray 



i^< 4 -> "*\\ fc' A' 



321 



Suurat Yuusuf 



juz 4 13 mmm 



&®m 



Aabahood ma ahayn wax Eebe xagiisa 
wax uga tari ee waxay ahayd Dan Nafta 
(Nabi) Yacquub ku sugnayd oo uu Gu- 
tay, isaguna wuxuu ahaa mid cilmi leh 
oon Barray dadka badankiise ma oga. 

69. Markay u galeen Yuusuf wuxuu 
Dhaweeyay Walaalkiis Wuxuuna ku 
yidhi Anigu walaalkaabaan ahay ee 
haka Murugoon Waxay faleen. 



70. Markuu darbay Safarkoodii 
wuxuu yeelay Galaaskii walaalkii Rar- 
kiisa, Markaas waxaa Dhawaaqay mid 
Dhawaaqi Safaryahaw Tuugaad Ti- 
hiin. 

71. Waxayna dhaheen intay soo 
Qaabileen maxaad waydeen. 

72. Waxayna dhaheen Saacii Xaa- 
kimka ciddii keentana wuxuu yeelan 
rar riti anaana kafiil u ah. 













Nabi yacquub wuxuu ugu Naseexeeyay wiilashiisa inay ka galaan magaalada Irrido kala duwan, Amarka- 
na Eebaa iska leh ee waa uun Dadaal, Eebaana kan la Talo saarto ah, Markay meejii tageen waxay faleen 
siduu Aabahood Faray Inkastoon amarka Eebecidna wax ka tarayn, Waxayse ahayd arrin Nabi Yacquub 
Doonay Wuxuuna Ahaa mid Eebe cilmi baray, Dadbadan baanse ogayn. 

Markay magaaladii galeen wuxuu soo dhaweeyay walaalkii isuna sheegay inuu walaalkii yahay muru- 
goonna waxaana la sameeyay si lagu soo reebo oo Galaaskii Boqorka yaa Alaabtiisa la dhexgaliyay, 
waxaana loogu Dhawaaqay safar yahaw Tuugaad tihiin Markay warsadeen wax la waayayna waxaa loo 
Sheegay in la waayay Galaaskii Boqorka ciddii keentana ay heli rar riti oo ujuura ah Xaalkana Eebaa iska 
leh isagaana maamula, Waxaana waajiba in la rumeeyo xaqa laguna waano qaato Qisooyinka. Yuusuf 
(67-72). 



73. waxayna dheheen Eebaan ku 
dhaaranaye waad ogtihiin inaanaan u 
imaanin inaan fasaadinno Dhulka Tuu- 
gana aanaan ahayn. 

74. waxayna dheheen (Qoomkii Yuu- 
suf) waa maxay Abaalkiisu haddaad 
Been sheegaysaan. 

75. waxay dheheen Abaalkiisu waa 
ruuxa laga helo rarkiisa saasaana ku 
abaal marinnaa Daalimiinta. 




p j^^\tCjj*yi\3, 



0^j^^o\/^^\)i 






322 



Suurat Yuusuf 



juz< 13 mmm 



®m& 



76. wuxuuna ka billaabay (Fatashihii 
Yuusuf) Alaabtoodii Walaalkii Alaab- 
tiisa ka hor markaasuu ka soo bixiyey 
Weelkii Walaalkiis, saasaana u baray 
kaydkaas yuusuf mana ahayn mid ku 
qaadan kara walaalkiis diinta Boqorka 
in Eebe doono mooyee, Waxaan kor 
yeelaa darajada ciddaan doono, Mid 
kastoo cilmi lehna waxaa ka Sarreeya 
cilmi badane (Eebe) 



*- .*'A 






Waxay ku Dhaarteen Yuusuf Walaalihiis inayan u iman inay fasaadiyaan Dhulka Tuugona ahayn iyagoo 
run sheegi, waxaase la warsaday Abaalka cidii laga Helo, waxayna sheegeen in isaga loo qaadan, Markaa- 
saa la fatashay alaabtoodii Laguna Billaabay kuwii kale kadibna laga soo saaray Yuusuf Walaalkiis, 
waana Arrin Eebe baray Yuusuf si uu walaalkiis ula soo hadho, Mana suurawdeen inuu kula soo hadho 
Diinta boqorka dhulkaas masar, wuxuu Eebe doonase waa gaar, Eebana wuxuu kor yelaa ciduu doono 
Darajadiisa, Cid kastoo cilmi lehna Waxaa kasii sarreeya mid ka cilmi badan intuu cilmigu kaga Dhamaa- 
do Eebe. 

Ibnu Cabbaas iyo Xasan Basari Waxaa laga wariyay: mid cilmi badanba mid Kalaa ka sarreeya intuu 
cilmigu kaga dhamaado Eebe. Aayaduhuna waxay Tusin siday run u sheegeen Yuusuf walaalihiis iyo sida 
Eebe Yuusuf u baray Siduu Walaalkiis ula soo Hadhi lahaa iyo inaan Cidina Cilmi ku faani karin iyo in 
Eebe ciduu doono Darajeeyo, oo ah dadka Toosan ee Xaqa ku socda. Yuusuf (73-76). 



77. waxayna dheheen (Yuusuf Walaa- 
lihiis) hadduu xaday waxaa xaday mar 
hore Walaalkiis, markaasuu Yuusuf u 
Qarsaday Naftiisa oosan u muujin, 
wuxuuna yidhi idinkaa ka shar badan 
Eebana waa ogyahay waxaad shee- 
geeysaan. 

78. waxayn dheheen wasiirow wuxuu 
leeyahay (Wiilku) Aabbo wayn oo oday 
ah ee qaado midkanno badalkiisa 
waxaan kugu aragnaa samo falee. 

79. wuxuuna yidhi magan Eebe inaan 
qaadanno midkaan ka hellay alaab- 
tannadii agtiisa mooyee, markaas 
daalimiinbaan noqonaynaa. 

80. markay ka quusteen yey kali- 
yoobeen iyagoo faqi, wuxuuna yidhi kii 
u waynaa waad ogtihiin in aabbihiin 
ballan adag idinka qaaday iyo inaad 
horay ugu xadgudubteen Yuusuf anugu 
dhulkan kama tagayo inta Aabbahay 






^- ''$&&jfyZ& s £ffi 






323 



Suurat Yuusuf 



juz' 13 mmm 



&&m 



iga idmi ama Eebe i xukumi isagaa Xu- 
kun fiicane. 



jjOsa-lj^ybJ^** 



;» 



Nabi Yuusuf Eebaa dhawray illeen Nabibuu ahaaye, sida Eebe u dhawray Nabiyada dhamaantood, saas 
darteed wax ma bi'inin sey sheegeen in hadduu kani wax xaday-waxna ma xadine; Walaalkiis yaa horay 
wax u xaday, Nabi Yuusufna hoos hoos yuu ugu jawaabay inay iyagu ka liitaan, markii Walaalkiis la soo 
reebay yey Cawdeen ooy sheegeen Aabbihiis inuu oday Gaboobay yahay oyna codsan in midkood lagu 
badalo waase laga diiday illeen ujeedadaa ahayd in la reebee, markay quusteenna way faqeen, wuxuuna u 
soo Jeediyey kii u waynaa inay noqdaan iyagoo xusuusan waxay horay Yuusuf ugu faleen ballanna ay ka 
qaadeen inay kanna soo celin wuxuu u sheegay inuusan tagayn inta Aabbihii ka idmi ama Eebe xukun 
fiican siin oo ah soo daynta Wiilka. 

Taasina waxay ku tusin in waxa qarsoon Eebe kaliya ogyahay tasarrufkana isagu iska leeyahay , wixii bannaan 
oo la fali karana la sameeyo markaas xaalka isaga loo bandhigo. Yuusuf (77-80). 



81. wuxuuna ku yidhi ku noqda 
Aabbihiin waxaadna dhahdaan Aab- 
bow Wiilkaagii wuu xaday, mana 
furaynno waxaan ogaannay mooyee, 
mana nihin kuwo waxa maqan ilaaliya 
(og). 

82. waydiina magaaladaan ahayn iyo 
safarkaan la soo noqonnay annaguna 
runbaannu sheegi. 

83. wuxuuna yidhi saas ma aha ee 
waxay idiin qurxisay naftiinnu arrin 
(xaalkayguse) waa samir fiican wuxuu 
u dhawyahay Eebe inuu ii keeno dham- 
maan illeen isagaa oge falsan ehe. 

84. wuuna iskaga jeedsaday xaggooda 
wuxuuna yidhi walbahaarkay Yuusu- 
fow waxayna la caddadeen indhihiisu 
Walbahaar wuxuuna noqday mid aad u 
tiiraanyeysan. 

85. waxayna dheheen dhaar allee ma 
daynaysid sheegidda Yuusuf intaad ka 
tabar gabtid ama ka halaagsantid. 









oy^jj\ \^y>- oy^^ 



csr- 






86. wuxuuna yidhi waxaaan uun u 
sheegan xusnigayga iyo walbaharkayga 
Eebe, waxaana ka ogahay xagga Eebe 
waxydaan ogayn. 

Way noqdeen waxayna uga warrameen Aabahood xaalkii iyo waxay indhahooda ku arkeen aynase waxa 
qarsoon ogayn, runbayna sheegeen sidii u muuqatay, Aabbahoodse wuu ka aamin baxay oo ku tuhmay 
inay ku faleen siday horay Yuusuf ugu faleen wuxuuna Eebe ka rajeeyey inuu dhammaan u keeno, 
inkastoo indhuhu la cadaadeen walbahaar, mase falin wax reeban illeen wuu uun walbahaaray waana 
arrin daran dhabtii,waxayse ugu sii dareen inay dhahaan Yuusuf magaciisa daynmaysid intaad ka 
jilicdo ama kadhimatid, wuxuuse u sheegayinuu Eebeuun u cabanogyahayna waxayna ogayn, 
Taasina waxay ku tusin in Eebe lagu kalsoonaado farajna laga sugo isagoo wixii la karo la fali. 
Yuusuf (8 1-86). 



324 



Suurat Yuusuf 



juz 4 13 mmm 



®m& 



87. (Wuxuu yidhi Yacquub) Wila- 
shayow taga oo soo daydaya (Warkii) 
Yuusuf iyo Walaalkiis nana ka quusa- 
nina naxariista Eebe (Farajkiisa) kama 
quusto farajka Eebe qoom gaala ah 
mooyee. 

88. markay u soo galeen Yuusuf 
waxay dheheen Wasiiryahow waxaa na 
taabtay annaga iyo Ehelkanagaba dhib 
waxaana la nimid badeeco liidata ee 
noo oofi dhammee Beegidda tiuguna 
sadaqayso ilaahay wuxuu abaal ma- 
riyaa kuwa sadaqaystee. 

89. wuxuuna ku yidhi ma ogtihiin 
waxaad ku fasheen Yuusuf iyo Walaal- 
kiis idinkoo Jaahiliina. 

90. waxayna dheheen oo adugu ma 
Yuusuf baa tahay wuxuu yidhi anugu 
Yuusuf baan ahay kanna waa Walaal- 
kay Eebaa nagu mannaystay (Kulmin) 
illeen ciddii ka dhawrsata Eebe oo sa- 
mirta Eebe ma dayaca Ajirka samofa- 
layaashee. 

91. waxay dheheen dhaar Eebee 
waxaa naga kiin doortay Eebe waana 
gafsanayn. 

92. wuxuuna yidhi canaani korkiinna 
ma aha maanta, Eebe ha idiin dambi 
dhaafo isagaa Naxariis badane. 






^QlrAZ 









Nabi Yacquub wuxuu faray Wiilashiisii inay noqdaan soona warsadaan Yuusuf iyo Walaalkiis oyna ka 
quusanin farajka Eebe, illeen gaalaa ka quusatee, markay noqdeen way ku calaacaleen in dhibaato hayso 
badeeca liidatana ay wataan waxay ka codsadeen in loo samo falo loona masaggeeyo, markaas waxaa 
hadlay Yuusuf oo warsaday waxay ku faleen Yuusuf iyo Walaalkiis waxayna warsadeen inuu Yuusuf 
yahay, wuxuuna ugu jawaabay inuu Yuusuf yahay kanna Walaalkiis yahay, Eebana u samo falay illeen 
ciddii Eebe caabudda oo samirta Eebe ma dayacee, markaasay ku calaacaleen in Eebe ka doortay oyna 
gafsanaayeen, Yuusufse wuu iska saamaxay ugana dambi dhaaf dalbay Eebe una sheegay inaan canaanu 
maanta saarayn, taasina waa caddaaladda Eebe iyo Awooddiisa iyo Naxariista Eebe iyo Fadligiisa iyo 
inuusan dayacayn Mu'miniinta Caabudda oo samir iyo adkaysi la timaadda, tan kale waxay ku tusin 
Naxariis, isu turid, dhibaato ka fududayn, isa saamixid iyo isuducayn. wanataas Akhlaaq iyo Wanaag iyo 
kala aarsasho la'aan iyo in Eebe yahay meeja khayrku ka yimaaddo. Yuusuf (87-92). 



93. la taga qamiiskaygan kuna tuura 
Wajiga Aabbahay ha noqdo mid wax 






325 



Suurat Yuusiif 



juz' 13 mmm 



<s®m 



arkee iina keena Ehelkiinna dham- 






94. markuu safarkii soo baxay wuxuu 
yidhi Aabbahood anugu waxaan heli 
Yuusuf Dabayshiisii « Caraftiisii » 
haddaydaan i dhaliilayn. 

95. waxayna dheheen adugu wali wa- 
xaad ku sugantahay gafkii hore, 
(Jacaylkii Yuusuf). 

96. markuu yimid kii bishaaraynayey 
wuxuu ku tuuray(Qamiiskii) Wajigiisa 
wuxuuna noqday mid wax arka, wu- 
xuuna yidhi miyaanan idinku dhihin 
anugu waxaan ka ogahay xagga Eebe 
waxaydaan ogayn. 

97. waxayna dheheen Aabbow nooga 
dhaafid warso dambigannaga waan 
gafsanayne. 

98. wuxuuna yidhi waan idiinka dam- 
bi dhaaf warsandoonaa Eebahay isagaa 
dambi dhaafe Naxariista ehe. 









-Ms r-">> 






Wuxuu faray Yuusuf inay sii qaadaan Qamiiskiisa kuna tuuraan wajiga Aabihiis inuu wax arko, dadkiina 
u keenaan, Yacquubna wuxuu Eebe gaadhsiiyey dabayshii Yuusuf, wuxuuna u sheegay dadkii isagoo ka 
yaabi inay ku sheegaan cantatab iyo isku darsan, waxayna ku sheegeen inuu wali ku suganyahay jacaylkii 
Yuusuf ee darnaa, markaas waxaa u yimid kii bishaaraynayey wuxuuna Qamiiskii ku tuuray Wajiga 
Aabbihiis waxna wuu arkay, markaasuu ku yidhi miyaanan idin dhihin waxaan ka ogahay xagga Eebe 
waxaydaan ogayn, waxayna qirteen gafkoodii waxayna warsadeen Aabbaahood inuu u dambi dhaaf 
warsado, wuxuuna u sheegay inuu u dambi dhaaf dalbi doono. 

Ibnu mascuud wuxuu yidhi : wuxuu dib ugu dhigay tan iyo aroortii (oo ducada la aqbalo), saasayna u 
dhabowday yididiiladii Nabi Yacquub, Eebaana ka fayday Dhibkii hayay muddo dheer, Taasina waxay 
ku tusin Awooda Eebe. iyo inuu u Gargaaro adoomadiisa Suuban, kana faydo kurbada markay Dhab u 
rumeeyaan. Yuusuf (93-98). 



99. Markay u galeen Yuusuf wuxuu 
isu dumay Labadiisii Waalid, Wuxuu- 
na yidhi gala Masar Eebe hadduu Doo- 
no idinkoo aamina. 






100. Wuxuuna u koryeelay labada 
waalid Kursigii, Waxayna ula hoobteen 
Sujuud, «Salaan» wuxuuna yidhi Aab- 
bow waatan Fasirkii Riyadaydii horay, 
Wuxuu ka yeelay Eebahay Xaq (sugan) 



'*{.'/<> > *\\*<' i^tf'i' ~'A'<" 



326 



Suurat Yuusuf 



juz' 13 immm 



<mm 



wuuna ii Wanaag falay Markuu iga soo 
Bixiyay Xabbiska idinkana keenay 
Baadiyaha Kadib intuu Shaydaan 
fasaadiyay ani iyo Walaalahay Dhex- 
danada Eebahayna waa u turaha 
wuxuu Doono waana Oge falsan. 

101. Eebow waxaad i siisay Xukun 
Waxaadna 1 bartay Fasiraadda riyada, 
Eebaha abuuray Samooyinka iyo 
Dhulkow adaa wali (Gargaare) ii ah 
Aduun iyo Aakhiroba ee i oofso anoo 
Muslim ah ina Haleeshii kuwa suuban. 






JjL&'fy.,*^ 



^yh-^l b Q ^ ^ ch °^ 



Eebaa wayn awoodna leh, Xaqiijiyayna riyadii nabi Yuusuf Dadkiisiina u soo Kulmiyay Xabbis iyo 
Dhibaato ka dib iyo Fasaadin Shaydaan isaga iyo Walaalihiis Dhexdooda, Illeen Eebe waa uturaha u 
Naxariis badan ciduu Doono, Waana wax walba Oge falsan, Markaasuu Nabi Yuusuf ujeedsaday Xagga 
Eebe Xusayna Nimcada Eebe siiyay Wuxuuna ka baryay Eebaha Awooda leh ee Cirka iyo Dhulka 
Abuuray ee Gargaaraha u ah Adduun iyo Aakhiraba inuu ku Dilo Muslinimo Haleeshiiyana Kuwii 
Suubanaa. 

Aayaduhuna waxay Tusin in Eebe faydo Dhibka iyo Cidhiidhiga, Suu u Kulmiyo Wax kala tagsan, in 
Nicmo Adduun ayan waarayn, in Eebe Yahay Gargaaraha Mu'miniinta, in la warsado Khaatimo Fiican 
iyo ku Dilid Diinta islaamka, Iyo inuu Wehel uga yeelo Suubanaa. Waxayna ku tusin in marka xaal Taam 
noqdo ku xigi Nuqsaan oo Adduun lagu Waarayn, Ruuxa Caqliga Badanna uu Xusuusnaado Xaalkii 
Nabi Yuusuf iyo Xukunkiisii iyo Siduu Eebe uga Baryay Khaatimo Fiican, Eebe ha nagu Khatimo 
Khaatimo Fiican: Yuusuf (99-101). 



102. Kaasi waa wararka wax Maqan 
Annagaana Kuu Waxyoon, Mana aa- 
dan ahayn Agtooda Markay kulma- 
yeen Amarkoodii iyagoo Shirqooli, 

103. Dadka badankiisna ma Rumay- 
nayaan aad kuba Dadaashide. 

104. Wax ujuura ahna kama Warsa- 
naysid (Xaqa) waa uun waanada Caa- 
lamka. 






105. Badanaa Calaamad samooyinka 
iyo Dhulka oo ay Marayaan iyagoo ka 
Jeedsan. 

106. Mana rumaynayaan Badan- 
koodu Eebe iyagoo la Wadaajin moo- 
yee. 






327 



Suurat Yuusuf 



juz' 13 tmmm 



mm& 



107. Ma waxay ka Aamin noqdeen 
inay u timaado MasiiboCadaabka Eebe 
ama ugu Timaado Saacaddu Kado iya- 
goo ogayn. 

108. Dheh tan waa waddadayda (xaqa 
ah) Waxaana ugu yeedhi (dadka) Xag- 
ga Eebe anoo Ku sugan Xujo cad aniga 
iyo inta i raacda, Waxaana Nasahay 
Eebe, kamidna ma ihi Mushrikiinta. 



• *^ 






<Jl\ 



'->'*''*X 



0*e~*J^$*+>*<J*J 






%$&j 



Waxaa la soo Sheegay oo Qisada yuusuf ah Waa wax maqnaa oo Eebe u Waxyooday Nabiga, mana La 
joogin Markay u kulmayeen Dhagarta, Dadka badankiina Si kastoo loogu dadaalo ma Rumeeyo Xaqa, 
Nabiguna wax ujuura ah Ma warsanayn gaadhsiinta xaqa, ee Quraanku waa Waanada caalamka, 
Waxaana badan intay Marayaan Calaamado Cirka iyo Dhulka ayna ku waano Qaadanayn ee ay iska 
mari kana Jeedsadaan, Wax badan oo ka midana waxay isku Daraan Rumayn Eebe iyo la wadaajis 
Cibaadadiisa. 

Wax habboona ma aha in Eebe wax kaleAVuxuu dooni ha ahaadecwax lala Wadaajiyo, sida baryada, wax 
tarka, kaalmaha iwm. illeen Aamin Lagama aha inay masiibo timaado ama saacaddu kado ugu 
timaado dadka,Tan kale Diintu waa Caddahay waana jidka xaqa, een Qallooc lahayn,Nabiga iyo inta 
raacdayna way ku hanuunayaan Dadka iyagoo ku cilmi leh oo toosan, Kana fog jidka Gaalada, waana in 
Xaqa la rumeeyo, looguna yeedho dadka si Cad oo Wanaag iyo Asluub ku Dheehantahay oo loo Cilmi 
leeyahay xaqa, Yuusuf ( 1 02- 1 08). 



1 09. Ma ahayn kuwii aan diray hortaa 
waxaan Rag loo Waxyoodo ahayn oo 
Ehelka Magaalooyinka miyayna so- 
conin Dhulka oo ay Fiiriyaan siday no- 
qotay Cidhibta Kuwii ka horeeyay, 
Daarta Aakhiro yaana u khayrroon ku- 
wii Dhawrsadayee Miyaydaan kasayn. 



1 1 0. markay Quusteen Rasuuladii una 
Maleeyeen in la beeniyay waxaa U yi- 
maadda gargaarkanaga waxaana kori- 
naynaa ciddaan doono lagamana celiyo 
Ciqaabtannada Qoomka Danbii- 
layaasha ah. 



i / 









111. Waxaa ugu sugan Qisadooda 
waano Kuwa Caqliga leh, mana aha 
Sheeko la Been abuurtay Waase uru- 
mayn wixii ka horeeyay (oo Kutubtii 



**£ r-f . \ * ». 









328 



Suurat Ar-Racd 



juz 4 13 mmm 



c&\m 



Xaqa ahayda) iyo Caddaynta Wax kas- 
ta iyo Hanuunka iyo Naxariista Ciddi 
Rumayn Xaqa. 






Eebe wuxuu diray Nabi Maxamed hortiisa (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Rasuullo 
loo waxyooday, ee Dadku waa inay Dhulka maraan ee Waano Qaataan siday noqotay Cidhibtii Kuwii 
hore Aakhiraana u Khayrroon Kuwa Dhawrsada, Tan kale markay Rasuuladii ka Quusteen rumaynta 
Qoomkoodii oo la Beeniyay yaa Waxaa u imaanayay Gargaarkii Eebe Markaasuu Korinaayey Cidda uu 
doono, Wax Ciqaabta Eebe kuwa danbiillayaasha ah ka Celina ma Jiro, Qisooyinkaa la soo Sheegayna 
waanaa ugu Sugan Cidii Caqli leh, Mana aha War la iska been abuuray, Waase urumayn xaqii ka 
Horreeyay, iyo Caddaynta Wax Kasta iyo hanuunka iyo Naxariista ciddii Rumayn Xaqa. 
Saasayna ku Dhamaatay Suuraddii iyadoo kulmisay Wax badanoo Qisadii Nabi Yusuuf iyoXigmooyin 
kalaba, waxaase waajiba in Lagu Waano Qaato siday Suuraduba ku Dhamaatay, Lana rumeeyo Xaqa, 
Eebana loo kali yeelo Cibaadada, lana Sugo Gargaarka Eebe, Lana ogaado Xaqnimada Quraanka, 
Wanaaga iyo Xaqana loogu Yeedho Dadka, Guud ahaan Eebe si Dhaba loo Rumeeyo Yuusuf ( 109-1 11). 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 

1. Xarfaha hore oo kale waan soo 
Sheegnay Fasirkooda, Kuwaasna waa 
Aayaadkii Kitaabka (Quraanka), 
Waxaa lagaaga soo Dejiyay xagga Ee- 
bahaa waana Xaq Dadka Badankiise 
ma Rumaynin. 

2. Eebe waa kan koryeela Samoo- 
yinka Tiir La'aan aad Aragtaan Mar- 
kaas ku istiwooday Carshiga, Sakhi- 
rayna Qorraxda iyo Dayaxa Dham- 
maana waxay ku socdaan Muddo 
magacaaban, Eebaa maamula amarka 
Caddeeyana aayaadka Inaad la ku- 
lanka Eebihiin yaqiinsataan. 



■v>3UL 






3. Eebe waa kan Fidiyay Dhulka 
Yeelayna Dhexdiisa buuro, iyo wabiyo 
Midho kastana ka yeelay Dhexdiisa 






329 



Suurat Ar-Racd 



juz' 13 mmum 



tM\%& 






laba nooc Wuxuuna ku Dadaa Habeen- ^ 

kii Maalinta, Arrintaasna Calaa- M^-A 

mooyin yaa ugu Sugan Ciddii fikiri. 

Suuradaha lagu Billaabay Xarfahaas oo kale waxay ku tusin Sida Eebe Quraanka Ugu gargaaray iyo 

xaqa iyo Waynida Quraanka, Aayadahanna waxay ku Tusin in Quraanku xaq Eebe soo Dejiyay yahay, 

inkastoo Dadka badankii Rumaynin, Ilaaha Quraanka soo Dejiyayna waa kan koryeelay Samooyinka 

tiir La'aantiis. 

Kuna istiwooday carshiga si u cunanta hallayn la'aan iyo u ekaynsiin la'aan Sahlayna Qorraxda iyo 

Dayaxa,muddo ay ku socdaana uyeelay,Amarkana isagaa Maamula, Caddeeyana Aayaadka inaad la 

kulanka Ilaahiina rumaysaan, waana Kan Dhulka fidiyay,buuro, wabiyo, iyo Nooc kastoo midha ahna 

yeelay, Habeenka iyo Maalintana isku badala si ay Calaamo ugu Noqoto ciddii Fikiri. 

Taasina waxay ku Tusin in Eebe Maamulo Adduunka sare iyo Hoosaba, Awooddiisuna wax la Qiyaasi 

karo Ahayn,Mudanna cibaado Dhaba iyo Aqoonsi. Ar-Racd (1-3). 



4. Dhulka waxaa ah Goosinno daris 
ah (isku dhaw) iyo Bustaan Cinaba iyo 
Beer iyo Timir oo Mataano ah iyo 
kuwo aan Mataano ahayn, laguna 
Waraabiyo Biyo kaliya Waxaana ku 
kala Fadilaynaa (Wanaajinaynaa) qaar 
qaarka kale Cunnada (Dhadhanka) 
Arrintaasna Calaamaa ugu Sugan Cid- 
dii Wax kasi. 

5. Haddaad yaabtana waxaa Yaaba 
Hadalkoodii Ahaa ma Markaan 
noqonno Carro yaa Markaas Abuur 
Cusub (Nala abuuri) Kuwaasi waa 
kuwa Ka Galoobay Eebahood waana 
Kuwa Luquntooda la Yeelay Katii- 
nado waana kuwo Naarta Ehelkeeda 
ah Kuna Dhex waari. 

6. Waxayna kaa Dedejisan Xumaan 
wanaag ka hor Iyadooy Tagtay Hor- 
tood tusaalayaal (ciqaabeed) Eeba- 
haana waa u danbi Dhaafaha dadka 
iyagoo Dulmi ku sugan Eebahaana waa 
Ciqaab darane. 



&l&/&^$*&& &>l 






Aayaduhuna waxay ka warrami Qudrada Eebe iyo Awooddiisa iyo Midhaha isu Dhaw ee Biyo kaliya ka 
waraaba Hadana kala Duwanyahay Dhadhankoodu, Midabkoodu, adaygga, Jileeca,waynida, yaraanta, 
Waxaasoo Dhanna waxay ku tusin Awoodda iyo Maamulka Eebe ay Kuwaano Qaadan Ciddii wax kasi, 
Yaan ilaahay ahayn oo saas Yeeli kara, Away kuwii Caqli xumaa ee lahaa Dabeecadbaa wax Fasha, waa 
layaab Waxaase la yaab isna ah inay Gaaladu Cuslaystaan in Markay Dhintaan oy Carro Noqdaan La 
soo celin markale, Kuwaasu waa kuwa Eebe Ka gaaloobay ee luqunta Laga xidhi waana Kuwo ku waari, 
ee dadajista Ciqaab iyo Dhibaato Wanaag ka hor, Hortoodana waxaa ahaa wax lagu waano qaato oo 
Ciqaaba, Eebase wuu isaga Danbi Dhaafaa iyagoo Dulmi fali, Ciqaabtiisuna way darantahay. Rasuulka- 
na (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Saamaxa Eebe la'aantii iyo Dhaafi- 
ddiisu cidna Nolol Kuma xasisheen, Ciqaabtiisuna hadayna Jirin cid Kasta Way Talo saaran lahayd. 
Waxaa wariyay Ibnu abii Xaatim, Saas Darteed waa in La waano qaato Wanaaggana lagu dadaa- 
lo,Xaaraantana laga fagaado. Ar-Racd (4-6). 



330 



Suurat Ar-Racd 



j uz < 13 tmmm 



tMVi& 



7. waxay dheheen kuwii gaaloobay 
maxaa loogu soo Dejin waayey korkiisa 
Aayad xagga Eebihiis ka timid, adugu 
waxaad uun tahay Dige cid kastana 
waxay leedahay Hanuuniye. 

8. Eebaa og waxay ku siddo uurka 
Dhaddig kasta, iyo waxay Ilmo galleen- 
nadu Nusqaamin, iyo waxay kordhin 
(Dhicis iyo Shin) wax kastana Eebe ag- 
tiisa Qaddar (Waqti) yuu leeyahay. 

9. wuxuuna ogyahay wax maqan iyo 
waxa jooga waana weyne ka sarreeya 
(wax kasta). 

1 0. waana isku mid kiinna qarsada ha- 
dalka iyo kiinna la qaylya, iyo kii isqa- 
riya habeenkii iyo kii Muujiya Maalin- 
tii. 

1 1 . wuxuuna leeyahay (Ruux kasta) 
kuwo ku isbedela (Malaa'ig) oo 
hortiisa iyo Gadaashiisa ah kuna dhaw- 
ra amarka Eebe, Ilaahayna ma dooriyo 
wax dad ku suganyahay intay ka doo- 
riyaan waxa naftooda ku sugan, mar- 
kuu Eebe la doono Dad dhibna wax ka 
celin ma jiro,mana laha Eebe ka sokow 
Gargaare. 



il S^rf ^3 \'*£* ^yb4&\ } \J\ 1 \\ jL^jjil Ka 



Waxbadan yey Gaaladii warsadeen Aayado Kibir iyo isla wayni darteed, Nabiguse waa uun u 

Dige'cidkastana waxay leedahay Hanuuniye. 

Tan kale Eebaa wax walba og, waxa Uurka ku jira, waxa dhicis noqon waxa Shin ku dhalan, wax walbana 

Waqti bay ku leeyihiin Eebe agtiisa, wuuna ogyahay waxa maqan iyo waxa jooga, waana waynaha 

sarreeya, waana isugu mid Eebe ciddii wax qarsata iyo tii Muujisa iyo tii Habeen la gabata iyo tii Maalin 

Muujisata, ruux walbana Malaa'igbaa hortiisa iyo Gadaashiisa ku dhawrta ldinka Eebe, Sunnada Eebana 

waa inaan cidna laga doorinin siday ku sugantahay haddayna doorinin waxa Naftoodu kusugan cidduu 

Eebe xumaan la doonana wax ka celin ama gargaari ma jiro. 

Waxaana sugnaaday in Malaa'igtu isukeen Beddesho Habeen iyo Maalin, saasayna u habboontahay in 

xumaanta laga dhawrsado wanaagana lagu dadaalo, Eebana la cuskado. Ar-Racd (7- 1 1 ). 



12. Eebe waa kan idin tusiya Hillaaca 
cabsi gelin iyo rajo gelin darteed, 
wuxuuna abuuraa daruurta cuius. 

13. wuxuuna la tasbiixsadaa onkadku 
Mahadda Eebe ku dheehan iyo 
Malaa'igtuna (waxay la tasbiixsan) 






!>*''>' 



^A^^^^^^^^*^ J ^^f4--i l -> 



331 



Suurat Ar-Racd 



juz< 13 tmmm 



cmm 



Cabsida Eebe, wuxuuna diraa Da- 
na byo wuxuuna ku ridaa cidduu doo- 
no, iyaguna waxay ku murmi Eebe isa- 
goo ciqaabtiisu darantahay. 

14. Eebe waxaa u Sugnaaday Baryo 
(iyo Cibaado) Xaqa, waxa ka soo 
hadhayna waxba uma ajiibaan (kuwa 
baryi) sida mid ku fidiyey Gacmihiisa 
Xagga Biyaha inay Afkiisa gaadhaan, 
mana gaadhayaan, Baryada Gaala- 
duna waxaan baadi ahayn ma aha. 

15. waxaa Ilaahay u Sujuuda «u khu- 
duuca» waxa ku sugan Samooyinka iyo 
Dhulka Ogolaansho iyo Qasab iyo 
Hooskooda aroor iyo Galbihiiba. 



<; >> *■>' 









Eebe waa kan awoodda badan ee Dadka tusiya Hillaac Cabsi gelin iyo Damac galin, Abuurana daruur 
cuius, lana tasbiixsado Onkadku iyo Malaa'igtu dartiis, dirana danabyada cidduu doonana ku rida, 
Gaaladuna waxay ku murmi Eebe isagoo Ciqaabtiisu darantahay, Eebana wuxuu mudan yahay Cibaado 
Xaq ah isagaana baryo mudan, waxay baryi Eebe ka sokowna waxay la mid yihiin mux Gacmaha Biyaha 
ku taagay inay soo gaadhaan Afkiisa mana suurowdo, Gaalada baryadeeduna waa Baadi wax kama 
jiraana, waxa Cirka iyo Dhulka ku suganna Eebay u Khuduucaan Ogolaansho iyo Qasabba oo cid 
Abuurid, Doorsoon, Cudur, Geeri iyo Maamulka Eebe diidi karta ma jirto. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: Haddaad Maqashaan 
onkodka Eebe Xusa, kuma dhoco cid Eebe xusiye, waxaa wariyey Dhabaraani. Dhabtuna waa in Eebe 
Xaq yahay, Nabiguna Xaq yahay, Diintuna Xaq tahay, Qiyaamo iyo Xisaab iyo Janno iyo Naarna wax 
sugan yihiin lana rabo Darbasho iyo samo fal. Ar-Racd (12-15). 



16. waxaad dhahdaa yaa ah Eebaha 
Samooyinka iyo Dhulka, waxaadna 
dhahdaa waa Eebe, waxaadna dhahdaa 
ma yeelanaysaan Eebe ka sokow Awli- 
yo (gargaarayaal) oon u hananayn naf- 
tooda Nacfi iyo dhib midna, dheh ma 
egyihiin Indhoole iyo wax Arke, mase 
egyihiin Mugdiyo iyo Nuur mise waxay 
u yeeleen Eebe Shuruko wax u Abuuray 
sida Abuurka Eebe oo waxaa isaga 
ekaaday Abuurkii, waxaad dhahdaa 
Eebaa wax kasta Abuuray waana kali 
awood badan. 

17. wuxuu ka soo dejiyey Samada 
Biyo waxaana la durduray waadiyo 
Awooddood wuxuuna xambaartaa 
daadku daadxoor sarraysa, waxay dab- 
ka ku huriyaanna Doonid isku qurxin, 






E 



■ 



332 



Suurat Ar-Racd 



juz< 13 tmmm 



o®sm 



ama alaabo waxaa ah abuur la mida, 
saasuuna Eebe ugu yeelan tusaale xaqa 
iyo Baadilka, Xumbaduse way tagi iya- 
doo ingagan waxa dadka anflcise 
wuxuu ku nagaan dhulka, saasuuna 
Eebe u yeelaa Tusaalayaasha. 






Eebe mooyee Ilaah kale ma jiro, Cirka, Dhulka iyo Khalqiga dhammaanna Eebaa ahaysiiyey, mana 
mudna cid kale in wax lala wadaajiyo, illeen waxba ma hantaane, mana sinna Mu'min iyo gaal, sidayna u 
sinnayn indhoole iyo wax arke, iyo Mugdi iyo Iftiin, wax abuura abuurka Eebe oo kalena ma jiro, Eebaase 
wax kasta abuuray,waana kali awood badan, isagaana roobka keena Togogana durduriya iyagoo xam- 
baarsan xumbo sarreysa, sida xumbada birta, saasuuna Eebe ugu yeelaa Tusaale Xaqa iyo Baadhilka, 
xumbaduse way tagtaa iyadoo ingagan waxa dadka anficise dhulkuu ku hadhaa, saasuuna Eebe wax u 
tusaaleeyaa, arrintaasuna waxay ku tusin in Eebe Ilaaha xaqa yahay, inayna sinnayn Mu^min iyo Gaal, 
Mugdi iyo Nuur, in Roobka Eebe keeno, in xumaantu baabi'i xaquna sugnaan, waana tusaale caddeyn 
sida kala bixi Maalinta Qiyaame iyo Aakharo. « Allaha sahlo». Ar-Racd (16-17). 



18. kuwa Eebahood ajiibay (Maqlay) 
waxaa u sugnaaday wanaag (janno) ku- 
waan ajiibin (maqlinna) hadduu u su- 
gnaado waxa dhulka ku sugan dham- 
maan oo wax la mida la jiro way isku 
furan lahaayeen kuwaasna waxaa u 
sugnaaday xisaab xun (daran) Hooy- 
gooduna waa Jahannamo iyadaana u 
xun gogol. 

19. cid og in waxa lagaaga soo dejiyey 
xagga Eebahaa uu xaq yahay ma la 
midbaa mid indho la', waxaa uun 
waantooma kuwa caqliga leh. 

20. ee ah kuwa Oofiya ballanka Eebe 
oon burininna ballanka adag. 



<i<^ 






21 . ee ah kuwa xidhiidhiya waxa Eebe 
faray in la xidhiidhiyo kana cabsada 
Eebahood kana cabsada xisaab xun. 






22. ee ah kuwa u samray doonid waji- 
ga Eebahood dartiis, oogayna Sa- 
laadda, kana bixiyey waxaan ku arzaa- 
qnay qayb qarsoodi iyo muuqaalba, 
raacsiiyana wanaagga xumaanta, ku- 
waas cidhib flican yaa u sugnaatay. 






333 



Suurat Ar-Racd 



juz< 13 mmm 



c&sm 



23. waxaana gali jannada cadnin iya- 
ga iyo cidda suuban oo Aabbayaal- 
kooda,Haweenkooda iyo caruurtooda, 
Malaa'igtuna waxay uga soo gali irid 
kasta. 

24. iyagoo ku dhihi Nabadgalyo kor- 
kiinna ha ahaato samirkiinna dartiis 
waxaa wanaag badan cidhibta daarta 
(Janno). 






Wanaag fale wanaag iyo jannaa u sugnaaday illeen Eebuu maqlaye, kuwaan Eebe maqlinna waxa dhulka 
ku sugan hadday leeyihiin dhammaan iyo wax la mida way isku furan lahaayeen Qiyaamada waxaana u 
sugnaaday xisaab xun iyo Hooy cadaab, mana sinna cid og xaqnimada Quraanka iyo cid ka indho 
la'waanaduna waxay anfacdaa kuwa caqliga leh ee oofiya cahdiga iyo Ballanka Eebe, ee xidhiidhiya waxa 
Eebe faray in la xidhiidhiyo 00 Qaraabo iyo Dadka dhibaataysan iyo Xaqa Eebcxisaab xunna ka yaaba, 
ee samra 00 u adkaysta cibaadada dar Eebe, Oogana Salaadda waxna bixiya Qarsoodi iyo muuqba, 
waana kuwa cidhib flican iyo Jannada cadnin u sugnaatay iyaga iyo Ehelkooda Wanaagsan, 
Malaa'igtuna meel walba way uga soo geli iyadoo salaami uguna bogaadin cidhibta flican, Rasuulkuna 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Kooxda jannada u hor gali waa 
fuqarada kuwii dar Eebe u Hijrooday, Ilaaliya xuduudda Islaamka 00 xumaanta lagaga dhawrsado 
isagoo dantiisii Laabta ku haysta wax u gudina jirin.. waxaa wariyey Imaam Axmed. Ar-Racd (18-24). 



25. kuwa buriya Ballanka Eebe 
adkayntiisa ka dib gooyana wuxuu fa- 
ray Eebe in la xidhiidhiyo 00 fasaa- 
diyana dhulka kuwaas waxaa u sugnaa- 
day Lacnad iyo Guri xun. 

26. Eebaana u fidiya rizqiga cidduu 
doono kuna cidhiidhya (cidduu- 
doono), waxayna ku farxeen gaaladii 
Nolosha Adduunyo, mana aha nolosha 
adduunyo Aakharo agteeda waxaan 
maalmo lagu raaxaysto ahayn 

27. waxay dhihi kuwii gaaloobay 
maxaa loogu soo dejin waayey korkiina 

Aayado Eebihiisa xaggiisa, waxaad 
dhahdaa Eebe wuu dhumiyaa ciduu 
doono (00 xaqa diida) wuxuuna u 
hanuuniyaa xagiisa ciddii u noqota. 

28. ee ah kuwa rumeeyey Xaqa kuna 
xasishay Quluubtoodu xuska Eebe, 
xuska Eebayna ku xasishaa Quluubtu. 






-Mf \> '-'* "-"£<' '\'~"\\ \>**>*i 



A ~-^ > 






334 



Suurat Ar-Racd 



juz 4 13 mmm 



iMim 



29. ee ah kuwa rumeeyey xaqa falayna 
carnal suuban waxaana u sugnaaday 
khayr iyo Nicmo iyo Noqosho wanaag- 
san. 



cJ^v^ixL^U^LwC^ ly^U. 






Aayadda hore kuwa ku xusan waa kuwa ka soo horjeeda Mu miniinta ee Buriya ballanka gooyana wuxuu 
faray in la xidhiidhiyo Eebe, dhulkana fasaadiya oo xumaan iyo gaalnimo iyo dulmi ku maamula, kuwaas 
lacnad iyo guri xun baana u sugnaaday, Awooddana Eebaa iska leh oo cidduu doonana Imtixaan ugu 
waasiciya, kuu doona wax kaafiya siiya ama ku cidhiidhya, mana aha jeceyl iyo Nacayb midna, Gaalana 
waxay ku farxaan adduunyada, Nolosha Adduunyana markii loo eego Aakharo iyo waxa Eebe u darbay 
Mu'miniinta waa maalmo raaxo leh ee tegi, waxaana Xadiith ku sugnaaday: adduunyadu markii loo eego 
Aakharo waa far bad la geliyey, bal ha eego wuxuu ka soo celiyey. wariye « Muslim ». Gaalana mucjiso 
doonid iyo madax adayg waa caadadood, Ciddiise xaqa diida Eebaa sii dhumiya, tii hanuunka doontana 
wuu hanuuniyaa, ee qalbigeedu ku xasisho xuska Eebe, Xusidda Eebaana Quluubtu ku xasishaa, Kuwaa 
xaqa rumeeyey ee carnal fiican fala waxay heli Janno iyo Noqosho fiican, Rasuulkuna (Naxariis iyo 
Nabaddgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Jannada waxaa ah geed uu socda kan saaran 
hooskeed BoqoJ sano oosan goynayn. Waxaa wariyey Bukhaari. Wakaas xaqa Eebe iyo Awooddiisa, iyo 
xaalka Adduun iyo kan aakhiro iyo wax qalbigu ku xasilo iyo Janno iyo wanaag iyo hanuun iyo baadi 
ciddii caqli lehna way kala dooran. Ar-Racd (25-29). 



30. saasaan kuugu dirray Ummad ay 
tageen Ummado hortood inaad ku akh- 
rido kaan kuu waxyoonay iyaguna 
waxay ka gaaloobi Eebaha Raxmaana, 
waxaad dhahdaa Eebe mooyee Ilaah 
kale ma jiro, isagaana tala saartay 
xagiisaana u noqon. 






31. haddii Quraan dartiis buuro lala 
kaxayn, ama lala goyn dhulka ama la- 
gula hadli Dadkii dhintay (Wuxuu no- 
qon lahaa Quraankan) amarkase Eebaa 
dhammaantiis iska leh, miyeyanse 
ogayn kuwa rumeeyey xaqu hadduu 
Eebe doono inuu hanuunin lahaa Dadka 
dhammaan kamana tagaan kuwii 
gaaloobay (Xumaan) intay kaga dhac- 
do Musiibo waxay faleen Darteed ama 
degto meel ku dhaw guryahooda intuu 
ka yimaaddo Yaboohii Eebe, Ilaah Ma 
baajiyo ballanka. 






32. waxaa lagu Jees Jeesay Rasuullo 
kaa horreeyey markaasaan sugay kuwii 
gaaloobay, ka dibna waan Qabtay ee 



^^c^b<^o^« r ^^?>^^J 



335 



Suurat Ar-Racd 



juz' 13 mmm 



iMm 



siday noqotay ciqaabtaydii (Way dar- 
rayd). 






Eebe wuxuu sheegay Nabiga Inuu u diray ummad ay ka horreeyeen ummado Rasuullo loo diray, si aad 
ugu akhrido waxa laguu waxyooday,waxayna ka gaaloobi Eebaha Raxmaan,waxaad dhahdaa waa 
Eebahay, Ilaahay mooyee Eebe kalana ma jiro, isagaanan talo saartay Xaggiisaana u noqon, u toobad 
keeni, Eebana isagoo amaani quraanka wuxuu sheegay in haddii Kutubihii hore laga heli Kitaab Buuraha 
meejooda ka kaxeeya ama dhulka lala Gooyo, ama dadkii dhintay lagula hadlo waxaa ka mudnaan lahaa 
Quraankan, Amarka Eebaa dhammaantiis iska leh, miyeynase ogayn kuwii rumeeyey in hadduu Eebe 
doono hanuunin lahaa Dadka dhammaan, Gaalana kama tagaan xumaanta inta kaga dhacdo Musiibo, 
ama ay ku dhacdo meeja u dhaw Guryahooda intuu ka yimaado yaboohii Eebe oo ah guusha Islaamka, 
ama Qiyaamada, Eebana ma baajiyo ballanka. Waxaa lagu jees jeesay Rasuullo kaa horreeyey waxaana u 
sugay gaaladii markaasaan qabtay ee siday tahay ciqaabtaydii. Aayaduhuna waxay caddayn Rasuulni- 
mada Nabiga, Kalinimada Eebe, Talasaarashadiisa, in isaga loo noqon, fadliga iyo Sharafta Quraanka, 
Madax adaygga Gaalada, in la ciqaabi Eebana oofin ballanka. Ar-Racd (30-32). 



33. cid ku ilaalin naf kastaa waxay 
kasbatay (Eebe) ma la midbaa midaan 
saas ahayn, waxayna u yeeleen Eebe 
Shurako dheh magacaaba, mise 
waxaad Eebe uga warramaysaan 
waxaan joogin Dhulka, mise hadal 
muuqaala, saas ma aha ee waxaa loo 
qurxiyey kuwii gaaloobay dhagartooda 
waxaana laga leexiyey Jidka, cid Eebe 
dhumiyeyna ma laha wax hanuunin. 

34. waxayna mudan cadaab nolosha 
adduun,cadaabka aakhiraana daran 
mana u sugna wax Eebe ka Ilaalin. 

35. tusaalaha (Tilmaanta) jannada loo 
darbay kuwa dhawrsada waa inay dhex 
socdaan Wabiyaalkii, Cunnadeeduna 
waa joogto iyo hooskeedu, taasina waa 
cidhibta kuwa dhawrsada cidhibta gaa- 
laduna waa Naar. 






\'»*s 






Eebaa wax walba ilaaliya oo daalacan, wax la midana ma jiro, iyo wax ku dhaw midna, Shurakada ay u 
yeeleenna waa been ay magacaabeen oon joogin Dhulka iyo war muuqaalkiis, mase Eebay uga warrami 
Khalqigiisa kuwaas wuxuu shaydaan u qurxiyey dhagartooda, jidka Xaqa ahna waa laga awday, wax 
toosinna ma helaan, waxayna mudan Cadaab adduun iyo mid ka daran oo Aakhiro, wax Eebe ka 
dhawrina ma jiro, Jannada loo darbay Mu'miniinta dhawrsatana waa in Wabiyaal dhex socdaan Cunnadee- 
da iyo hooskeeduna Joogto yahay, waana cidhibta kuwa dhawrsada, sida Naartu u tahay cidhibta 
Gaalada. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wax badan yuu fasiray Aayada- 
ha Jannada ka warrami oo tilmaamay inay Nicmo ku dhantahay, xumaanna ka fogtahay, lagana dhima- 
nayn, dhib iyo rafaadna lahayn, ciddii caqli lehna waa inay u darbato, una guuro, una galab caraabo, una 
kallaho cid guurtayna way gaadhaa Maqsadkeeda, haddiise lagu khaldamo dhalanteed iyo bildhaanta 
Adduun waa uun khasaare iyo halaag . «Eebe ha na toosiyo». Ar-Racd (33-35). 



336 



Suurat Ar-Racd 



Juz' 13 



c&sm 



36. kuwaan siinnay Kitaabka waxay 
ku farxaan waxa lagugu soo dejiyey, 
xisbiyada waxaa ka mida kuwo diidi 
Qaarkiis, waxaad dhahdaa waxaa uun 
lay faray inaan caabudo Eebe una sha- 
riig yeelin, xaggiisaan u yeedhi xaggii- 
saana u noqon. 

37. saasaana kuugu soo dejinnay xu- 
kun Carabi ah, haddaad raacdo hawa- 
doodana intuu cilmi ku soo gaadhay ka 
dib, kama helaysid xagga Eebe gar- 
gaare iyo dhawre. 

38. waxaan dirray hortaa rasuullo 
waxaana u yeellay Haween iyo caruur, 
Rasuulna Mucjiso lama imaan karo 
idimka Eebe La'aantiis, muddo kas- 
tana way Qorantahay. 

39. Eebana wuu tiraa wuxuu doono 
wuuna sugaa, Agtiisana waxaa ah Loo- 
xul maxfuudka. 






<1aJlZ\ JaJj L^P lS*o- 4lJy I CAJ, JO j 

z£^=> fi$S&$$i 



SXiA/^W 



>*'• > *~ 






Kuwii Ehelu Kitaabka ahaa Qaarkooda rumeeyey Nabiga iyo Xaquu la yimid way ku farxayeen, inkas- 
too koox ka mida ay diidi xaqa Qaarkiis, Nabigana waxaa la faray inuu Eebihiis uun Caabudo xaggiisana 
ugu yeedho Dadka illeen xaggiisaa loo noqone, saasaana loogu soo dejiyey Quraan Carabi ah, ciddii 
raacda ha wo dad oo xun iyagoo u cilmi leh kama helayo xagga Eebe gargaare iyo ilaaliye midna. Inuu 
Eebe diro Rasuulna waa Jid Eebe oo horreeyey waxayna yeesheen Xaas iyo caruur, illeen waa Bani 
Aadame, Rasuul Mucjiso la imaan karana ma jiro idimka Eebe la'aantiis, wax kastana waqti go'an yuu 
leeyahay, wuxuu rabana Eebe wuu tiraa, wuxuu doonana wuu sugaa, Agtiisana waxaa ah Looxul 
maxfuudka. 

Taasina waxay ku tusin in ciddii Cilmi iyo Caqli leh ay rumayn Nabiga iyo Quraanka, iyo in Eebe kaliya la 
caabudo, looguna yeedho dadka, ciddii xaqa ka leexata ayan gargaare heleyn, in Rasuulladu dad yihiin oy 
wax cuni waxna guursan waxna dhalaan, in Mucjisadu xagga Eebe ka timaaddo, in wax walba muddo 
leeyahay, in Eebe wuxuu doono tiro kuu doonana sugo. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Ruuxa waxaa Rizqiga looga Hoojiyaa Dambi dartiis, Ducaduna 
Qaddarkay wax ka tartaa, Cimrigana waxaa siyaadiya samo fal. waxaa wariyey Axmed,Nasaai iyo kuwo 
kale. Ar-Racd (36-39). 



40. haddaan ku tusinno qaar waxaan 
u yaboohi (oo dulli ah waa saas) had- 
daanse ku Oofsanno waxaa uun kor- 
kaaga ah Gaadhsiin Anagana waxaa 
na saaran inaan xisaabinno. 



Sc^3j^ij\ Ijb J\X> l£ JJ \j**> ^Uj> \*o\j 

^\dL\^y^\t&Q>& 



41. miyeyna arkayn inaannu uga 
imaan dhulka darfaha anagoo nus- 
qaamin furid (ama Abaar) Eebana wuu 



luilj ^>)Jb\j* \J&jp}i \J}fcv>\ \j^p>j\ 



337 



Suurat Ar-Racd 



juz 4 13 mmm 



mwm 



xukumi,wax burinna ma jiro xukun- 
kiisa, waana midkay deg deg tahay 
xisaabtiisu. 

42. waxaa wax dhagray kuwii ka 
horreeyey Eebaase abaal maris (Dha- 
gar) iska leh dhammaan,wuxuuna 
ogyahay waxay kasban naf kasto, wa- 
xayna ogaan Gaaladu cidday u ahaato 
cidhib fiican. 

43. waxayna dhihi kuwii Gaaloobay 
ma tihid Rasuul, waxaad dhahdaa 
waxaa marag ugu filan dhexdeenna 
Eebe iyo cidda agteed ogaanshaha 
Kitaabku yahay. 









(Nabiga Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) dhib ma saarra hadduu Eebe Ciqaabo 
Gaalada intuu Nabigu Noolyahayna waa wanaag, hadduu ka hor Oofsadana waxaa iron Nabiga Saaran 
Gaadhsiin, Eebana Xisaabtooda, Wuuna u gargaaray Eebe Rasuulkiisa, Gaaladiina jabiyey isagoo Nool, 
waxaana u muuqatay in Dhulka Darfaha laga soo Nusqaaminayey oo Islaamku ka adkaanayey Gaalni- 
mada, Xukunkana Eebaa iska leh, wax xukunkiisa ka daba hadli karana ma jiro, xisaabtiisuna way deg 
degtaa, dhagarna waa shaqada Gaalada ama ha horreeyeen ama ha dambeeyeene, Eebaase dhammaan 
abaaJ marin iska leh oo ka jaasiin, Gaalana mar umbay ogaan cidda cidhibta fiican u hadho, waxayba ku 
af adeygeen inay Nabiga Beeniyaan kuna dhahaan ma tihid Rasuul, maxaase looga baahanyahay 
maraggooda,waxaa marag ugu filan Eebihiis iyo ciddii Cilmi leh oo rumeysan Nabiga oo Ehelu Kitaabkii 
ah. 

Suuradduna waxay ku dhamaatay Dhagarta gaalada xumideeda, in xaqu sarreyn, in cidhib fiican Musli- 
miintu heli, in Rasuullada Eebe soo diray maragna ugu filanyahay. Ar- Racd (40-43). 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 

1. xarfaha hore oo kale waa la soo 
sheegay macnahooda, kanna waa Ki- 
taab aannu kugu soo dejinnay inaad 
kaga bixisid dadka mugdiyada xagga 
Nuur idamka Eebehood iyo jidka 
Eebaha adkaada ee la Mahadiyo. 

2. Ilaaha iska leh waxa Samooyinka 
iyo Dhulka ku sugan, halaagna waxaa 
mudan Gaalada cadaab daran xaggiis. 






338 



Suurat Ibraahiim 



juz 4 13 mmm 



&&&{$& 



3. oo ah kuwa ka jecel nolosha ad- 
duun Aakhiro oo ka leexiya (Dadka) 
Jidka Eebe lana dooni Qallooc, kuwaa- 
suna waxay ku suganyihiin Baadi fog. 

4. Rasuul kuma dirro waxaan Afka 
Qoomkiisa ahayn si uu ugu caddeeyo, 
wuuna baadiyeeyaa Eebe cidduu doono 
inta xaqa loo caddeeyey ka dib, wuuna 
hanuunin cidduu doono, waana ad- 
kaade falsan. 






Quraanka Eebaa ku soo dejiyey Nabiga Muxameda (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
inuu dadka mugdiga iyo jahliga kaga saaro oo Nuur iyo jidka toosan ee Ilaahay u saaro, illeen Eebaa 
Awood lehe, lana mahdiya, lehna Cirka iyo Dhulka waxa ku sugane, halaag iyo ciqaabna waxaa mudan 
gaalada Adduun ka doortay Aakhiro oo Jidka Eebe Dadka ka leexiya doonina Qalloociisa iyo xumaantii- 
sa, kuwaasuna waa kuwa baadi fog ku sugan, xigmada Ilaahayna waxay keentay in Rasuul kasta lagu 
bixiyo Afka Qoomkiisa si marka hore iyaga loo gaadhsiiyo markaas u faafto Diintu, mana keenin 
xigmada Eebe in Afkasta lagu diro maxaa yeelay Afafku way badanyihiin, Saasaana Nabigeenii loogu 
Bixiyey Luuqada Carabiga oo cidkastoo Muslima iyo Caalamkaba laga rabo inuu barto. 
Rasulkana waxaa saaran u caddeyn xaqa, Dadkana waxaa saaran rumeyn, Eebana wuu xisaabin cid 
kasta waxay beeratay Khayr iyo Shar. Ibraahiim ( 1 -4). 



5. waxaan la dirray (Nabi) Muuse 
Aayaadkannaga bixi Qoookaaga 
Mugdiyada xagga Nuurka, kuna waani 
«xusuusi» Nicmooyinkii Ilaahay arrin- 
taasna Aayaadbaa (Calaamooyin) 
ugu sugan samir badane, shugri badan 
dhammaantiis. 









6. iyo markuu Nabi Muuse ku yidhi 
Qoomkiisa xusuusta Nicmada Eebe 
korkiinna markuu idinka koriyey Col- 
kii Fircoon iyagoo idin dhadhansiin ca- 
daab (Daran) Xun oo gawrici Wila- 
shiinna oo dayn Gabdhihiinna (Dul- 
laysi) arrintaasna waxaa ku sugnayd 
Balaayo (Imtixaam) Eebihiin oo wayn. 

7. iyo markuu Eebehiin ogaysiiyey 
haddaad shugridaan waan idiin kor- 
dhin, haddaad gaalowdaanna cadaab- 
kaygu waa daranyahay. 



<wU 









Io>jlL) 



339 



Suurat Ibraahiim 



juz' 13 mmm 



fcg$M 



^^d^^^i^S^Sj^^s^y'^ 



*rCvti^& 



8. wuxuuna yidhi (Nabi) Muuse had- 
daad Gaalowdaan idinka iyo waxa ku 
sugan Dhulka dhammaan Eebe waa 
Hodan mahadsan. 

Eebe wuxuu la diray Nabi Muuse Sagaal Mucjiso si uu Qoomkiisa mugdiga uga saaro Nuurkana u tusiyo, 
kuna wacdiyo isagoo xusuusin Nicmooyinkii Eebe, waana arrin calaamo u ah ciddii samir iyo shugri 
badan. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Amarka Mu'minku 
waa la yaab, wax kastoo Eebe u keeno waa u khayr, dhib hadduu ku dhaco wuu ku samraa Khayrbayna u 
noqotaa, haddii wanaag soo gaadhana wuu ku shugriyaa Khayrna way u noqotaa.« Waa xadiith saxiixa». 
Nabi Muusana wuxuu xusuusiyey Qoomkiisii s ida Eebe ugu Nicmeeyey ugana koriyey Fircoonkii 
dullaystay ee Wiilasha laynaayey Gabdhahana dullaysanayey, waxayna ahayd Imtixaam wayn, Eebana 
wuxuu dadka ogaysiiyey in Ciddii ku shugridana uu u kordhin Nicmada, tii ka gaalowdana cadaabka 
Eebe daranyahay, dhammaan hadday dadku gaaloobaanna Eebe waa Hodan Mahadsan, umana baahna 
taakulayn iyo gacansiin, waxaase kaalmo u baahan miskiinkaa dadka ah ee haddana markuu ladanyahay 
wax isbidi. Ibraahiim (5-8). 



9. miyuuna idin soo gaadhin warkii 
kuwii idinka horreeyey (oo ah) Qoom- 
kii Nabi Nuux, Caad, Thamuud, iyo 
kuwii ka dambeeyey, ma oga (Tira- 
dooda) Eebe mooyee, waxayna ula yi- 
maadeen Rasuuladoodii xujooyin wa- 
xayna ku celiyeen Gacmahooda Af- 
kooda (Way beeniyeen) waxayna dha- 
heen anagu waan ka gaalownay waxa 
laydinku soo diray annaguna sha- 
kibaan kaga sugannahay waxaad noo- 
gu yeedhaysaan xaggiisa oo daran. 

10. waxay dheheen Rasuuladoodii ma 
Eebaa shaki ku jiraa ee abuuray 
Samooyinka iyo Dhulka idiinkuna 
yeedhi inuu idinka dhaafo dambiya- 
diinna dibna idiin dhigo tan iyo muddo 
magacaaban, waxayna dheheen idinku 
ma tihiin waxaan bashar (Dad) nala 
mida ahayn, waxaadna doonaysaan 
inaad naga leexisaan waxay caabudi ji- 
reen Aabbayaalkanno noo keena xujo 
cad. 

11. Rasuulladii waxay dheheen an- 
nagu ma nihin waxaan dad idin la mida 
ahayn, Eebaase ku mannaysta (khayr) 
cidduu doono oo addoomadiisa ka 
mida, xujana idiinma keeni karro idin- 
ka Eebe mooyee, Eebe uunna ha tala 
saarteen Mu'miniintu. 



~Jb Juo ot <Zl-Jj-& 'J -Zf-D f^-^J 



l^ij*i 






51 ^j^\s^^^^>j^\ 



340 



Suurat Ibraahiim 



juz 4 13 tmmm 



&&&)$& 



12. maxaanaan u talo saaranayn Eebe 
isagoo nagu hanuuniyey Jidkannaga, 
waana ku samraynaa waxaad nagu 
dhibaysaan Eebe uun ha talo saarteen 
kuwa talosaaran (Cid). 



Ill) JUb jSj ^l^jJ===>yJ^ 1 UJ UJ 



Wax badan yuu Eebe ka warramay ummadihii hore iyo waxa ku dhacay si loogu waano qaato, wayna 
badnaayeen, Nabiyadii iyo Xaqiina waydiideen, iyagoo shakiyey xaqa, Rasuuladuse waxay u sheegeen 
inaan Eebe iyo xaqu shaki lahayn, see loo shakin Eebaha Cirka iyo Dhulka iyo wax kasta oo khalqi ah 
Abuuray, runtii waxaa shakin Eebe iyo Abuurkiisa gaalada liita ee jecel inay xumaanta dabaashaan si aan 
waxna u celin, Eebe dadka wuxuu ugu yeedhi dambi dhaaf, wuxuuna u yeelay waqti magacaaban, mana 
haboona in gaaladu xujaystaan in Nabiyadii dad la mida yihiin kana leexin waxay Aabbayaalkood 
caabudi jireen, Rasuuladuse waa dad Eebaase ku mannaystay waxyi iyo suubanaan, waxay la imaan 
karaanna ma jiro idin Eebe la'aan tiis, Eebaana cid la talo saarto ah, Mu'miniinta iyo Rasuuladuna isagay 
talo saartaan illeen isagaa hanuuniyey jidka toosanna ku tusiyey, waana in lagu samro oo loo adkaysto 
dhibka xaqa dartiis kugu gaadhi adoo isku dayi inaad si flican isaga reebtid,Eebayna Mu'miniintu talo 
saartaan. wakaas xaqii iyo wanaagii,maxayse hayaan gaalada xaqa diidaysa ee Beenaalayaasha ah waxba. 
Ibraahiim (9-12). 



13. waxay ku dheheen kuwii gaa- 
loobay Rasuulladoodii waxaynu idinka 
bixin dhulkannaga ama waxaad ku soo 
noqonaysaan (soo galaysaan) diin- 
tannada, wuxuuna u waxyooday Eeba- 
hood inuu halaago daalimiinta. 

14. dajinna idinka dhulka kuwaas ka 
dib, arrintaasna waxaa heli ciddii ka 
cabsata la kulankayga oo ka cabsata 
gooddigayga. 

15. wayna gargaar dalbeen waxaana 
khasaaray kibir badane madax adag 
dhammaantiis (xaq diid) 

16. waxaana ka horraysa jahannamo 
waxaana laga waraabin Biyo carow ah 
(Dhaacaanka Ehelu Naarka). 

17. wuuna ku margan mana ka de- 
gay o wuuna uga imaan Mawdku (Gee- 
ridu) meel kasta, mana dhimanayo, 
gadaashiisna waxaa ah cadaab adag. 



1 8. kuwa ka gaaloobay Eebahood wu- 
xuu la midyahay camalkoodu dambas 
ku darraatay «ku dhacday» dabayli 
maalin dabayl dhabasho daran, kama 






341 



Suurat Ibraahiim 



juz' 13 mmm 



&m.m 



karaan (helaan) waxay Kasbadeen 
waxba, kaasina waa baadida fog uun. 






Siday caadada gaaladu tahay had iyo jeer waxay ku haddidijireen Rasuulladii inay dhulkooda ka eryi ama 
ay soo geli Diintooda, waxaad moodaa inay dhulka iyaga kaliya leeyihiin dhabtuna waa in dhulka Eebe 
leeyahay ugana raalli yahay inay ku noolaato ciddii cadaalad iyo Isiaanimo ku fulin oyan gaaladu lahayn 
say sheegi, daalin waa la halaagi waxaana u hadhi dhulka Ciddii Eebe ka yaabta, Rasuulladii iyo gaaladu- 
ba way gargaar warsadeen,waxaase khasaari ciddii kibir badan oo xaqa iskala wayn Galinacadaab daran 
oon geeri iyo nolol midna ahayn, gaalada camalkeeduna waa sida dambas dabaylu qaadday oo waxba 
kama helaan, waxayna ku suganyihiin Baadi fog. Waxaa Abii umaamo laga wariyey in Nabigu Yidhi 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) in Biyo Naareed loo soo dhawayn gaalka oo uu nici 
wajiga iyo madaxana ka gubi markuu cabbana Xiidmuhu soo daadan. 
Waxaa sheegay Imaam Axmed. Eebe ha naga koriyo Naarta. Camalbaase loo baahanyahay. 
Ibraahiim (13-18). 



19. miyeydaan arkayn in Eebe u abuu- 
ray Samooyinka iyo dhulka xaq, had- 
duu doonana idin tagsiin karo lana 
imaan karo khalqi cusub. 

20. arrintaasina Eebe kuma adka. 



21. waxayna dadku u soo bixi Eebe 
markaasay ku dhihi kuwii «raaci- 
yadda» ahaa kuwii madaxda ahaa ana- 
gu idinkaan idin raacaynay ee wax ma 
nooga taraysaan cadaabka Eebe, 
waxayna dhahaan hadduu Eebe na 
hanuuniyo waan idin hanuunin lahayn, 
waa isugu mid korkeenna haddaan 
argagaxno ama samirnno (adkay- 
sanno) ma helayno fakasho. 

22. wuxuuna dhahaa shaydaankii 
marka amarka la xukumo, Eebe wuxuu 
idiin yaboohay yabooh xaq ah anna 
waan idiin yaboohay waana idinku bee- 
niyey, wax xujo ahna idinkuma lahayn 
oon ahayn inaan idiin yeedhay ood i 
maqasheen ee hay dagaalina ee dagaala 
naftiinna anuguna idiinma gargaari 
karo idinna iima gargaari kartaan, anu- 
gu waan diiday waxaa ila wadaajiseen 
horay daalimiintuna waxay mudan ca- 
daab daran, 






» <• y *s 



*£«* " -it il-i^ 




<p ^iu^^J^oij^ 



342 



Suurat [braahiim 



juz' 13 tmmm 



fe£$\%& 



23. waxaana la gelin kuwii rumeeyey 
xaqa oo carnal fiican falay Jannooyin 
ay socoto dhexdeeda wabiyadii iyagoo 
ku dhex waari idanka Eebe dartiis soo 
dhawayskooduna dhexdeeda waa sa- 
laan. 






Dadkoo dhan Eebey hor imaan Qiyaamada, waxaana is dagaali oo murmi Madaxdii xumayd iyo raa- 
ciyaddoodii oo ay raaciyaduu dhihi idinkaa na dhumiyey ee wax ma noo taraysaan, iyana ugu jawaabi 
inayan waxba u tarayn, hadday argagaxaan iyo hadday adkaystaanna isku mid tahay wax u gargaarina 
ayan helayn, waxaana la xidhiidhiyey iyaga iyo shaydaan oo isna marka dadka la kala xukumo u sheegi 
kuwuu dhumiyey in Eebe dhabta u sheegay isna been u sheegay wax xooga ama xujo ahna uusan u haysan 
saasna warkiisii ku maqleen, ee haysdagaaleen iyagu ee yeyna dagaalin isaga waxna isuma tari karaan, 
wuuna kaga baxay warkoodii, gaalna cadaab daran baa u sugnaaday, mu'miniintana waxaa la gelin 
jannooyin khayr ku dhanyahay ay ku waari dhexdeedana ay salaan iyo Nabadgalyo kala kulmi. saasayna 
u muuqataa sidayisudagaaliisunacanaanan Madaxdiidhumisaydadkeedaiyodadkeeydhumiyeen,iyo 
siduu shaydaan khudub ugu akhrin kuwuu dhumiyey. Shacbi wuxuu yidhi : Wuxuu ka khudbayn Qiyaa- 
mada dadka hortooda. saas darteed waa inaan cidna lagu raacin xumaan laga digtoonaado Shaydaanka 
Jinniga iyo kan insigaba,Eebana aan lagaa dhex marin si aad u liibaanto. Ibraahiim (19-23). 



24. ma ogtahay sida Eebe ugu yeelay 
Tusaale kalimada (Erayga) Fiican sida 
Geed wanaagsan oo xididadeedii dhul- 
ka ku suganyihiin laamaheediina sa- 
mada(korjiraan). 

25. oo siisa (Bixisa) Cunnadeeda 
Waqti kasta idanka Eebaheed dartiis, 
wuuna u yeelaa Eebe tusaalayaal Dad- 
ka inay waantoomaan. 

26. Kalimada (Erayga) xunna (Gaal- 
nimada iyo xumaan ta) waxay la mid ta- 
hay geed xun lagana rujiyey dhulka 
korkiisa oon sugnaan lahayn. 

27. wuxuu ku sugaa Eebe kuwa ru- 
meeyey xaqa Erayga sugan(asha- 
haadada iyo xaqa) Nolosha adduun iyo 
Aakhiraba wuxuuna dhumiyaa daali- 
miinta, wuxuuna falaa Eebe wuxuu 
doono. 

28. ma ogtahay kuwa ku badelay Nic- 
maddii Eebe Gaalnimo, Dejiyeyna 
qoomkoodii guri halaag. 

29. Jahannamayna gali meel lagu 
sugnaadana iyadaa u xun (Jahan- 
namo). 







oJ3 JjiTl \pC. ^iiSiog 



343 



Suurat Ibraahiim 



juz 4 13 mmm 



&^Kli^ 



30. waxayna u yeeleen Eebe shariig 
inay ka dhumiyaan jidkiisa, waxaad 
dhahdaa raaxaysta ahaanshihiinnu waa 
Naare. 



XSS't -it*. 






Hadal fiican iyo xaqu wuxuu la mid yahay geed fiican oo midho badan waqti kastana cunno laga helo, tan 
xunna waxay la mid tahay geed xun oon sugnayn waxna laga helayn, hadalka fiicanna waxaa u horreeya 
ashahaadada waxaana soo raaca hadal kasta oo khayra, kan xunna waa gaalnimo iyo dambi iyo dhib 
muslim, Eebana wuxuu Mu'miniinta ku sugaa Adduun iyo aakhiraba hadalka sugan ee xaqa ah, waxaana 
Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ka Sugnaaday Xadiithyo badan oo ka warrami 
su'aasha qabriga iyo sida Mu'minka Eebe u waafajin xaqa una dhihi Eebahay waa Ilaahay, Diintaydu 
waa Islaam, Nabigaygu waa Muxammed, markaas loo Nicmayn, Daalimiintase wuu dhumiyaa oo gafsiiyaa 
xaqa illeen iyagaa ka jeedsadaye, Eebana wuxuu doono yuu falaa, wax ka xun ma jiro kuwa ku badasha 
Nicmada xaqa iyo Wanaagga gaalnimo iyo xaq diiddo, Dadkoodiina dejiya una horseeda guri halaag iyo 
Jab, iyo Jahannamo iyo meel daran, una yeela Eebe shurako iyo wax lala caabudo xaq darrana arrinkiisa 
lagu raaco, Ibnu cab baas wuxuu yidhi : 

Gaaladoo dhan yaa loola jeedaa oo Eebe wuxuu ku soo diray Nabiga Muxamada Naxariis iyo Nicmo, 
ciddii ogolaatana oo ku mahdisa Eebana Jannay mudan, tii diidana ciqaabay mudan iyo cadaab. Cumar 
Binu Khadhaab waxaa laga wariyey: Waa labadii dambiilayaal ee Qureesh Binu Muqiira iyo Binuu 
Umaya, Binu Muqiirase waxaa la halaagay Maalintii Badar, Binu Umayase waxaa loo raaxeeyey muddo. 
rbraahiim (24-30). 



31. ku dheh addoomadayda rumeeyey 
(Xaqa) ha oogeen salaadda hana ka 
Nafaqeeyeen waxaan ku arzaaqay qar- 
soodi iyo muuqba ka hor imaatin Maa- 
lin aan gadasho iyo saaxiib jirin (qiyaa- 
mada). 

32. Eebe waa kan Abuuray samoo- 
yinka iyo dhulka kana soo dejiyey sa- 
mada Biyo kuna soo bixiyey midho 
rizqigiinna dartiis, idiinna sakhiray 
doonta inay ku socoto badda amarka 
Eebe idiinna sakhiray Wabiyada. 

33. idiinkuna sakhiray Qorraxda iyo 
Dayaxa si joogta ah idiinna sakhiray 
habeenka iyo Maalinta. 

34. idinkana siiyey wax kastood war- 
sataan, haddaad tirisaanna Nicmada 
Eebana ma koobi Kartaan, dadse waa 
dulmi badane gaalnimo badan. 

35. xusuusta markuu Nabi Ibraahim 
yidhi Eebow ka yeel baladkan (Maka) 
Aamin igana dheeree ani iyo caruur- 
tayda inaan caabudno Sanamyada. 












344 



Suurat Ibraahiim 



juz' 13 mmm 



8&&\%& 



36. Eebow waxay dhumiyeen wax ba- 
dan oo ciddii i raacdana waa iga mid tii 
i caasidana adaa dambi dhaafe naxa- 
riista ah. 



.Vl> 






Eebe wuxuu faray Addoomadiisa daacadiisa, Salaad, wax bixin qarsoodi iyo muuqba Qiyaamaha ka hor 
illeen wax gadasho, Ganacsi iyo saaxiibtinimo ma jirtee, Eebaha mudan cibaadadaasna waa kan abuuray 
Cirka iyo Dhulka kana soo dejiyey cirka Biyo cunno soo saara, una sahlay dadka markabka, Qorraxda, 
Dayaxa, Wabiyada, Habeenka iyo Maalinta iyo wax kastooy u baahanyihiin, siiyana addoomadiisa 
waxay warsadaan, Nicmada Eebe ee xaq rumeyn, Caafimaad, caqli, cilmi, rizqi iyo kuwo kale ee badan 
lehna wax tiro lagu koobi karo ma aha ee waxaa loo baahanyahay in lagu mahdiyo Eebe daacadiisa, 
wanaagga iyo khayrna loogu dhaqmo, illeen caadada dadka waxaa ka mida dulmi iyo xaqdiidnimo. 
Aayadaha dambe waxay ka warrami in Nabi Ibraahim Eebe ka baryey inuu Maka ka yeelo balad Aamina 
kana fogeeyo isaga iyo Caruurtiisaba inay sanam caabudaan illeen dad badanbaa ku dhumaye, in 
Nicmada Eebe lagu shugriyana waa Waajib. Abii Dardaa waxaa laga wariyey: Ruuxaan Aqoonsan 
Nicmada Eebe korkiisa Cunno iyo cabbid mooyee waxaa yaraaday Camalkiisa waxaana soo dhawaaday 
cadaabkiisa. Carnal fiican, dad anfac, xaq u yeedhid iyo wanaag yaa lagu mutaa gudashada shugriga 
Eebe. Ibraahiim (31-36). 



37. Eebow waxaan dejiyey caruur- 
taydii (Qaar) tog aan beer lahayna ob 
ah Baydkaaga sharafta leh agtiisa Ee- 
bow inay Oogaan salaadda ee ka yeel 
Quluubta dadka tii u iilata xaggooda 
kuna arzaaq midho inay shugriyaan. 






\Oy 






38. Eebow adugu waxaad ogtahay 
waxaannu qarin iyo waxaannu Muujin, 
kamana Qarsoona Eebe waxba samada 
iyo dhulka (midna). 

39. mahad Eebaa iska leh ee ah kan i 
siiyey anoo wayn Ismaaciil iyo Isxaaq 
Eebahayna waa maqlaha baryada (ajii- 
be). 

40. Eebow iga yeel mid ooga salaadda 
aniga iyo caruurtayda Eebow Aqbal 
baryadayda. 

41. Eebow ii dambi dhaaf ani iyo 
Labadaydii Waalid iyo Mu'miniinta 
Maalinta ay kici xisaabtu (Qi- 
yaamadu). 



<3^j J <y j 5^waJ '^-^» c^*^- 1 <-t>j 






^J 






345 



Suurat Ibraahiim 



juz< 13 mmm 



&&&[$& 



42. ha u malayn in Eebe halmaan- 
sanyahay waxay fali daalimiintu, 
wuxuu uun dib ugu dhigi maalin ay 
taagmi dhexdiisa indhuhu. 



43. oyna deg degi oo madax kor yeeli 
oosan soo noqonayn aragoodu (taagmi 
indhuhu) Quluubtooduna oy madhan- 
tahay«cabsi darteed». 






>SfUi 



A*& 






Qp *\j* rr-^J 



Aayadaha hore waxay aad ula xidhiidhaan Aayadihii ka horreeyey, wuxuuna Nabi Ibraahim Eebe ka 
baryey inuu quluubta dadka u soo jeediyo xagga baydkiisa uu ag dejiyey Caruurtiis isagoon beer la 
hayn, wuxuuna ka baryey inuu ku arzaaqo midho si ay cibaadada u gutaan kuuguna shugriyaan, Eebana 
waa ka aqbalay oo waxaa muuqda in Maka balad Nicmo tahay, waxaase loo baahanyahay carnal fiican 
mahad Eebe iyo isu Naxariisasho, Nabi Ibraahim wuxuu isu bandhigay Eebe oo uu yidhi adaa og wax 
kasta wax kaa qarsoonna ma jiro, wuuna ku mahdiyey Eebaha siiyey Ismaaciil iyo Isxaaq isagoo wayn, 
illeen Eebaa ducada aqbalee, wuxuuna Eebe ka baryey inuu ka yeelo mid daa'ima gudashada salaadda 
isaga iyo caruurtiisa ducadana ka aqbalo, una dambi dhaafo isaga, Waalidiintiis, iyo Mu'miniintaba 
Maalinta lays xisaabin qiyaamada, maxaa ka cajab badan Nabi Ibraahim iyo Naxariistiisa iyo Xaalkiisa, 
tan kale Eebe ma halmaansana daalimiintu waxay fali wuxuu dib ugu dhigi Maalin Indhuhu taagmi 
Qiyaamada, oo cabsi badan Quluubtuna gilgilan cabsidarteed, dhibka qiyaame iyo culayska iyo waxyaa- 
laha ku sugan waa wax Eebe laga magan galo loona darbado lana feejignaado, allaha sahlo. Ibraahiim 
(37-43). 



44. uga dig dadka maalin tuu u iman 
cadaab oy odhan kuwii dulmi falay ee- 
bow dib noogu dhig muddo dhaw aan 
ajiibno yeedhidaadee oon raacno 
rasuuladee, miyeydaan ahayn kuwii ku 
dhaartay horay inaydaan tegayn. 



45. oo degteen guryihii kuwii dul- 
miyey naftooda oo idiin caddaaday si- 
daan ku fallay iyagii oon idiin yeellay 
tusaalayaal. 



46. iyagoo dhagar samayn Eebe agtii- 
saana Abaalka dhagartoodu yahay, 
dhagartooduna ma aha mid la suulaan 
(tagaan) Buuruhu. 

47. ee ha u malayn in Eebe baajin u 
yabooha Rasuulladiisa illeen Ilaahay 
waa adkaade aarsadee. 



^Jj^^£=SS^C S^Jt 









346 



Suurat Ibraahiim 



juz' 13 mmm 



&mm 



48. Maalin Buuna (oofln) lagu bedeli 
dhulka Dhul kale iyo Samooyinkaba, 
waxaana loo soo bixi Eebaha kalida ah 
ee awoodda sara leh. 






Eebe wuxuu faray Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu uga digo dadka cadaab 
daran ka hor intayan warsan in dib loo dhigo muddo yar si ay u maqlaan xaqa Rasuuladana u raacaan, 
waxayse horay ugu dhaarteen inayan ka guurayn adduunka, iyagoo waliba degay guryihii kuwii ka 
horreeyey ee daalimiinta ahaa ee la halaagay, una cadaatay sida Eebe ku falay, hadana gaaladu dhagar iyo 
khiyaanad kama daayaan xaqa iyo Mu'miniinta, inkastoon dhagartoodu buuro jajabinayn, oyse u 
dhawdahay, Eebana baajinmaayo ballan qaadkiisii ahaa inuu Rasuullada u gargaari, waana adkaade 
aarsada Maalin dhulka iyo cirka lagu badali dhul kale iyo cir kale, dhammaan dadkuna u soo bixi Eebaha 
kalida ah ee awoodda sare, waana maalinta Qiyaame. Waxaa Bukhaari iyo Muslim ku sugnaaday in 
dadka lagu soo kulmin maalinta Qiyaame dhul cad oo nadiifa oon cidna calaamo ku lahayn, siduu 
Nabigu yidhi (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebase wuu u Naxariisan Mu'miniinta 
xaqa raacay ee si dhab ah u caabudday, wuxuuna ciqaabi xaq diidayaasha Gaalada ah ee khayaamada, 
dhagarta, dhuminta iyo xumaanoo dhan u maleegi xaqa iyo Islaamka, adduunkase waa in lagu dulleeyo 
gacmaha muslimiinta, Aakhirana waa inay la kulmaan wax madaxooda ka wayn oo ciqaab iyo dulli ah. 
Ibraahiim (44-48). 



49. Waxaadna arkaysaa Danbii- 
layaashii oo Maalintaas lagu xidhii- 
dhiyay (lays kulaxidhay) Biro (Naa- 
reed). 

50. Dharkooduna (Qamiisyadoodu) 
waa Daamur (Naara) waxaana dabooli 
wajigooda naar. 

51. inuu ka Abaal mariyo Eebe naf 
kasta Waxay kasbatay, Eebana way 
deg degtaa xisaabtiisu. 

52. Quraankana waa gaadhsiin Dad- 
ka iyo in Loogu Digo iyo inay ogaa- 
daan in Eebe Ilaah Kaliya uun Yahay, 
iyo inay waantooto Cidda Caqliga leh 
(Mu'miniinta). 












Eebe cidna ma dulmiyo ee dadku iyagaa Naftooda Dulmiya, Maalinta xisaabta ee Qiyaamana Cid walba 
waxaa laga abaal marin Camalkeeda, Waxaana Danbiilayaasha Gaaloobay la isugu xidhxidhi kooxo iyo 
labo iyagoo loo xidhi Dhar Naara wajigoodana Naaru dabooli,Taasina waa in Eebe ka abaal marin Ruux 
kasta wuxuu kasbaday, oy Eebana deg degto Xisaabtiisu, Quraankuna waa xaq Iyo war Dhab ah oo cad 
Kana soo fulay Xaakimka awoodda badan ee wax kasta ku hoos jiraan, Ilaaheenna wayn,lana gaadhsiin 
Adduunka iyo Dadkoo Dhan, si Loogu digo, iyo inay Ogaadaan in Eebe ilaah kaliya yahay oy kuna 
waano qaataan kuwa Caqliga leh. Taasina waxay ku tusin in Dambiilayaasha la abaal marin, in Quraan- 
ku iyo Diinta islaamku Caalami Yahay'dadkoo dhanna ay Waajib ku tahay Rumayntiisu, Raacidiisa, ku 
dhaqankiisa, ugu yeedhidda Dadka, Ogaansho inuu u suubado wakhti kasta, in wanaag ku dhan yahay, 
inuu yahay jidkii Jannada iyo Liibaan adduun iyo Aakhiroba. Ibraahiim (49-52). 



347 



SuuratAl-Xijr 



juz< 14 mmm 



m%& 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo mid gaaraba naxa- 
riista. 

1 . Xarfaha hore waa la soo sheegay 
Macnahooda, Kuwana waa Aayadaha 
Kitaabka iyo Quraanka cad. 

2. Wax badanbay tamanin (jeclaan) 
kuwii Gaaloobay (Aakhiro) inay 
Muslimiin ahaadaan (adduunkii). 



#ifM 



-£- 



% c^c/£j^t^\^C^J\ 



i Oj^^ly^bA^^^^i^*^ 



3. ka tag ha cuneen hana raaxaysteene 
Hana Shuqliso yididiilo way ogaan 
doonaane, 

4. Magaalo la halaago oo kasta waxaa 
u sugnaaday Wakhti la yaqaanno. 






5. Kamana hor marto umadi Aja- 
sheeda (wakhtigeeda) Kamana dib 
marto. 

6. Waxay dhaheen kan Quraanka lagu 
soo dejiyayow Adugu waad waalan- 
tahay. 

7. Maad malaa'ig noo keentid had- 
daad run Sheegi. 






8. Umana soo Dejinno malaa'igta xaq 
mooyee lamana sugeen Gaalada (mar- 
kaas). 









348 



SuuratAI-Xijr 



juz< 14 &mm 



&%&> 



9. Annagaa soo dejinnay Quraanka 
annagaana Dhawri. 



^i40" 



r>. 



j!lU>£*ty 



Quraanku waa Kitaab xaq suganna oo Eebe soo dejiyay,Gaaladuna markay ku Kaliyoobaan Narta oo 
Dadkii Caasiyiinta ahaa ee Muslimiinta ahaa laga saaro Naarta yay Shalaayi waxay Muslimiin u noqon 
waayeen, Waase la dhaafay Saacadeedii,waqti Calaacalna wuu Dhammaaday ee waa uun Janno mu'min 
iyo Naar danbiilayaal, illeen Adduunkii yay iska cuneen ooy iska Raaxaysteen iyagoo Xaqa Beeniyay 
Wayse arki waxa ku Dhaca Aakhiro, Cid kastana mudday leedahay ayna ka hor marayn kana dib marayn 
marka la halaagi, marka xaqa loo Cadeeyo. Gaaladii waxay ku sheegeen Nabiga (Naxariis iyo nabadga- 
lyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu waalan yahay waxayna warsadeen in malaa'ig Loo soo Dejiyo, 
Malaa'igtu Farriin ama halaag unbay la soo Degtaa. 

Tan kale Eebaa quraanka soo Dajiyay isagaana Ilaalin, Eebana wakaas ka Dhawray Quraanka Hal- 
maansho, Badalaad, leexin, nusqaamin iyo wixii ku Dhacay Kutubihii hore oo leexin ah, Waxaadna 
aragtaa in Malaayiin muslimiina Xifdisantahay meelo kala duwan oo Caalamka ah,waxaa kaliya ee loo 
Baahanyahay in lagu Dhaqmo, lagana qaato xukunka, mucaamilada, maamulka iyo wax kastoo Nolosha 
taaban, illeen waa kutaab adduun iyo Aakhiree, Mase aha siday rabaan Gaaladu iyo Jaahiliintu inuu 
noqdo kitaab Aakhiro kaliya. Al-Xijr (1-9). 



10. waxaan u dirray hortaa (rasuullo) 
Ummadihii hore. 

11. Rasuul kasta oo u yimaaddana 
waxay ahaayeen kuwo ku jeesjeesa. 

12. saasaana u galinaa (Gaalnimada) 
quluubta dambiilayaasha. 

13. mana rumeeyaan Quraanka wa- 
xaana tegay (hor maray) sumaddii « Jid- 
kii » kuwii horreeyey . 

14. haddaan uga furro korkooda irrid 
samada ooy ahaadaan kuwo kora. 

15. waxay odhan lahaayeen waxaan 
uun la awday (La tiray) aragyadan- 
nadii, waxaabanse nahay qoom la six- 
ray. 

16. waxaan yeellay samada buruuj 
(Meelo) waxaan u qurxinnay kuwa dayi 
(eegi). 

17. waxaana ka dhawray shaydaan la 
tuuray « fogeeyey » dhammaantiis. 

18. mid dafa maqalka oo danab cad 
raaco mooyee. 

19. dhulkana waan fidinay waxaana 
ku ridnay «sugnay» dhexdeeda Buuro, 

waxaana ka soo bixinay wax kasta oo 
Miisaaman. 









{j*J 0£)J>i~j* pj j£- J? b^l <l>Jy» \+J))j Va3 



^^JJ^J^.^j»J^^^^^J 










349 



SuuratAl-Xijr 



juz' 14 mssm 



m 






20. waxaana idiinka yeellay dhexdiisa 
nolol iyo waxaydaan arzaaqi karin. 

Eebe wuxuu u diray Rasuullo Ummadihii hore, wayna ku jeesjeesi jireen Rasuul kasta, saasayna Quluub- 
tooda xumaan loo galiyey ooyen Quraanka iyo xaqa u rumeynin, wax badan baana la halaagay hortood, 
Gaalnimadooda iyo madax adaygooda,haddii samadaa irdaha looga furo oo ay koraan waxay dhihi 
lahaayeen waa nala indho awday oo xaq ma aragno waana nala sixray, siday- sheegeen kuwo kor u baxay 
-, samadana Eebe wuxuu yeelay Manaasil iyo qurux ciddii eegi oo ku waano qaadan waana laga dhawray 
shaydaan mid maqalka dafa oo danab raaco mooyee, dhulkana wakaa Eebe fidiyey buurana ku sugay, 
Cunno miisaamanna ka soo saaray, Nololna dadka u dhexyeelay iyaga iyo waxayna arzaaqi karin oo 
xoola ah, Eebaa wayn,wataas awoodiisu iyo khalqigiisu iyo naxariistiisu iyo nicmooyinkiisu yaase ku 
waano qaadan oo rumeyn, oo ku mahdin oon Mu'miniinta ahayn. Al-Xijr (10-20). 



21. waxaan agtanada khasnadihiisu 
«kaydkiisu» ahayn ma jiro, umana soo 
dejinno qaddar la ogyahay mooyee. 

22. waxaana dirnaa dabaysha oo 
Tallaasha (Daruurta) waxaana ka soo 
dajina samada Biyo aan idinku waraa- 
binno idinkoon ahayn kuwo ka keyd- 
san kara (gudhidda). 

23. annagaa wax nooleeyna waxna 
dilla, anagaana wax dhaxalla uun (u ha- 
dha). 

24. waxaana ognahay kuwiinna hor 
maray waxaana ognahay kuwiina dib 
maray. 

25. Eebahaana isagaa soo kulmin 
dadka waana falsame oge ah. 

26. annagaana ka abuurray dadka 
dhoobo doorsoon. 

27. Jaankana (Jinniga) waxaan ka 
abuuray mar hore Naar samuum leh 
(Kulayl). 



>{":-V**» 



^t^. < >\ * lifts'' >>%"*-*<: 



fa rAtfte't \- -lrs\v 






Wax kasta Eebe agtiisa wuxuu ku leeyahay khasnad iyo meel kayd, wax walbana wuxuu ku leeyahey Eebe 
agtiisa qaddar la yaqaanno, dabayshana Eebaa soo dira si ay u tallaasho daruuraha, Samadana Eebaa uga 
keena kana waraabiya iyagoon kaydsan karin hadday gudhaan oo ceelku ama Wabigu ingago, Eebaana 
waxa nooleeyee waxna dila, una hadhi dhulka marka khalqigu halaagsamo isagaana og ciddii hor mari 
iyo tii dib mari, ama camalfiican iyo carnal xun ama geeri iyo nolol ama jahaadka iyo ka tagiddiisa, 
Eebaana dhammaan soo kulmin illeen waa falsame wax walba oge. 

Dadkana Eebaa asalkoodii ka abuuray carro doorsoon, Jinnigana ka abuuray Naar kulul, Aayaduhuna 
waxay ku tusin in wax walba kaydkoodu Eebe agtiis yaal, in waxkasta qaddar la yaqaan leeyahay, in Eebe 
inoogu naxariisto Roobka iyo Biyaha, wax Eebe ka soo hadhay oo kaydin karana jirin, Geeri iyo Nololla 
Eebaa haya, isagaana baaqi ah, ciddii hor mar sheegaan iyo Mid Dib u dhac ku yimidna Eebaa oge ma 
aha war iyo hadal layska yidhi, in Eebe soo kulmin dadka, in Eebe Dadka assalkoodii Nabi Aadan ka 
abuuray carro doorsoon, oyan ahayn siday gaalada doqomada ah ee wax u dhiman yihiin sheegi, iyo in 
Jinniga laga abuuray Naar. waxaa soo dhanna waxay sugi Cibaadada iyo xaqnimada Eebe. Al-Xijr (21- 
27). 



350 



SuuratAl-Xijr 



juz- 14 mmm 



•lb? 



28. Xusuuso markuu ku yidhi Eeba- 
haa malaa'igta Anugu waxaan ka 
abuuri Dad dhoobo doorsoon. 

29. Ee markaan ekeeyo kuna afuufo 
dhexdiisa Ruuxdayda ugu dhaca Su- 
juud.. 

30. wayna Sujuudeen malaa'igtii 
dhammaan oo Kulansan. 

3 1 . Ibliis oo diiday inuu ka mid noqdo 
kuwa Sujuuday mooyee. 

32. Wuxuuna yidhi (Eebe) Ibliisow 
maxaad leedahay oodan u noqonin 
kuwa Sujuuda. 

33. Wuxuuna yidhi ma ihi Mid u su- 
juudi dad aad ka Abuurtay Dhoobo 
doorsoon. 

34. Wuxuuna yidhi Eebe ka bax xa- 
geeda adigu waa lagu fogeeyaye. 

35. Korkaagana waxaa ah Lacnad tan 
iyo Maalinta Abaal marinta (Qiyaa- 
mada). 

36. Wuxuuna yidhi Eebow i sug tan 
iyo maalinta La soo bixin dadka. 

37. Wuxuuna yidhi Eebe Adugu kuwa 
la sugi Yaad ka mid tahay. 

ya- 



38. Tan iyo maalinta Wakhtiga la 
qaan leh. 



\«^ - - - ^__ "V ft. 



K'+ 






Abuuridda Nabi aadan iyo sida Eebe u faray Malaa'igta inay u sujuudaan Iyagoo salaami een Caabuday- 
nin, iyo sida Ibliis u diiday, lsagoo iska Kibriyay oo u Sheegan jaahilnimo Inuu ka Asal flican yahay iyo 
Sida Eebe U lacnaday naxariistiisana ugu Dheereeyay, loona sugay tan iyo Maalinta Dadka la soo bixin 
dhammaan waxaa lagaga sheegay Quraanka meelo Badan, Waxaase loo Baahanyahay uun in la ogaado 
in Ibliis iyo xisbigiisu oo ah lnta gaalnimada iyo Xumaanta ku Raacday oy Col u yihiin Mu'miniinta, 
Islaamka Quraanka iyo Wanaaga, saas darteed waa in laga digtoonaado Colna laga yeesho Samahana 
lagu Dadaalo. Al-Xijr (28-38). 



39. Wuxuuna yidhi Ibliis Eebow i 
baadiyayntaada Darteed waxaan u Qu- 
rxin dhulka Dhexdiisa waana Dhumin 
dhammaan. 

40. Addoomadaada cibaadada kuu 
kali Yeelay mooyee (lana doortay). 



Jf^^^l^^ ^y^\^S^ 






£p C£**U£M j^ikl^l 



351 



SuuratAl-Xijr 



juz' 14 %mm 



41. Eebe wuxuu yidhi kaasi waa Jid 
igu toosan (oo lay ska abaal marin). 

42. Addoomadayda (toosan) Kuma li- 
hid xujo Cid Ku raacday oo kuwa Baa- 
dida ah ka mida Mooyee. 

43. Jahanamaana yaboohoodu yahay 
(inta dhunta) Dhammaan. 

44. Waxayna leedahay todoba irri- 
dood oo irrid Kastana waxay leedahay 
Qaddar loo qaybiyay (oo Ibliis iyo Col- 
kiisa ah). 






© U*\^Mxt 



3&fc> s '*'*>> 



p-f** s-»V J^l S-\>?' **?■*» LA 



Eebe wuu dhumiyey Ibliis, isna wuxuu ku dhaartay inuu dhumiyo dadka dhammaan marka laga reebo 
addoomada Eebe ee toosan, kuwaasna Ibliis jid kuma leh, waxayna mudan Ibliis iyo inta raacday Naarta 
Jahannamo oo Toddobo irridood leh, irrid kastana loo darbay ciddii gali lahayd oo ah Ibliis iyo colkiisa 
(Eebe ha naga koriyee) iridahaasna waxay u kala gali sida loo sii kaia xunyahay. Rasuulkuna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Jahannama waxay leedahay Toddoba iridood 
waxaana ka mid ah irrid uu ka gali ruuxii u siibta seefta Ummadayda. Waxaa wariyey Tirmidi. Cali Binu 
Abii Dhaalib (Eebe ha ka raalli noqdee) wuxuu yidhi: Iridaha Jahannamo waa Toddobo is 
korsaaran,waana la buuxin dhammaan. Waa wax Eebe laga magan galo. Carnal flican oo ah Eebe 
caabudid dhaba, Raacid Quraankiisa, Adeeciddda Rasuulkiisa iyo xaq ku socod yaana lagaga koraa. Al- 
Xijr (39-44). 



45. kuwa Eebe ka dhawrsadana 
waxay gali Janooyin iyo Ilo (durduri). 

46. waxaana la dhahaa ku gala Nabad 
galyo iyo Aaminimo. 

47. waxaana ka siibnaa waxa laab- 
tooda ku jira oo xiqdi ah, waana wa- 
laalo sariira isqaabilsan ku sugan. 

48. kumana taabto jannada dhex- 
deeda dhib xageedana lagama Bixiyo. 

49. U warran addomadayda inaan 
anugu Dambi dhaafe Naxariista ahay, 

50. iyo in Cadaabkaygu uu yahay 
Cadaabka daran uun. 

51. Ugana waran dadka Martidii 
(Malaa'ig) Nabi Ibraahim. 

52. Markay u soo galeen kuna Dha- 
heen salaan Kuna yidhi waanu idinka 
cabsan. 



rf^i " \' 's \S \* •■{ 






352 



Suurat Al-Xijr 



juz' 14 mmm 



53. ooy Dhaheena ha cabsan Wa- 
xaanu kuugu Bishaarayn Wiil cilmi 
yeelane. 

54. Wuxuuna ku yidhiMa waxaad ii 
bishaaraynaysaan Anoo odaynimo 
Itaabatay, Maxaad iigu Bishaa- 
raynaysaan. 

55. Waxayna dhaheen waxaanu Kuu- 
gu Bishaarayn Xaq ee ha noqonin Mid 
quusta. 

56. Wuxuuna yidhi yaa ka Quusta 
Naxariista Eebihiis kuwa Baadida ah 
mooyee. 



> ';>•">,-, r^-' 1:4.^ 



fp ^^j^blJ^V \J U 









Eebe wuxuu raaciyay Xaalka mu'miniinta oo ah inay Janno aan xiqdi iyo Xasad iyo Xumaan iyo Dhib 
Lahayn ay gali iyagoo Walaalo ah isasoo Qaabilina, Eebana Waana danbi dhaafe, waana Ciqaabe, 
Waana in Danbi dhaaf la warsado, Cadaabkiisana laga digtoonaado. Aayadaha kalana waxay ka 
Warrami sida meelo Kale oo Quraanka ah lagu Sheegay Nabi Ibraahim iyo Malaa'igtii Bishaarada U 
waday iyo Siduu uga yaabay iyo siday u xasiliyeen uguna Bishaareeyeen Markuu Sheegtay inuu Duq 
yahayna ay u sheegeen inay Dhab u wadaan kana Quusan naxariista Eebe, Wuxuuse u sheegay in 
Naxariista Eebe ka Quustaan Kuwa dhumay, Saas darteed waa in Eebe la rumeeyo Naxariistiisana la 
Rajeeyo Iyadoo la carnal Fali. Al-Xijr (45-56). 



57. Wuxuu yidhi Xaalkiinnu muxuu 
yahay Kuwan la Soo dirayaw. 

58. Waxayna dhaheen waxaa naloo 
Diray Qoom Danbiilayaal ah xagood. 

59. Ehelka (nabi) Luudh mooyee oo 
Waanu korin Dhammaantood. 

60. Haweenaydiisa mooyee oo noqon 
Kuwa ku Hadhi (Halaagga). 

61. Markay u yimaadeen Ehelkii nabi 
Luudh kuwii La soo diray. 

62. Wuxuu yidhi Idinku waxaad Ti- 
hiin Qoom aan la Garanaynin. 

63. Waxayna dhaheen saas ma aha ee 
Waxaannu kuula Nimid waxay Shaki- 
sanaayeen (Halaagoodii). 

64. Waxaana kuula nimid Xaq, runna 
waan sheegaynaa. 






K ~ ■ ■''f&j&uj^ 






353 



SuuratAl-Xijr 



juz< i4 mmm 



'i& 



65. Ee guuri Ehelkaaga qayb Ha- 
beenka ka mida Socona Gadaashooda 
yayna soo Milicsan Ruux ka Mida 
(Dib) kuna socda meeja Laydin Faray. 

66. Waxaana u waxyoonay Amarkaas 
ah in Cidhibta Kuwaas la goyn Subax- 
dii. 



f-*AN>^ 



X.ttt 



^ot 






Nabi Ibraahim Wuxuu warsaday Xaalkooda, Waxayna u Sheegeen in loo Soo diray Inay Halaagaan 
Qoomka nabi Luudh ee Danbiilayaasha ah Ehelkiisa oon Haweenaydiisu Kujirin mooyee oo iyada la 
halaagi, Markay Nabi luudh u yimaadeenna Wuu garan Waayay, waxayna u sheegeen inay ula yimaadeen 
Waxay Shakisnaayeen oo ah Halaaggooda, Wuxuuna Eebe faray inuu guuriyo Ehelkiisa uuna Daba 
socdo dibna Cidi soo eegin una Socdaan meejii la Faray, Waxaana loo waxyooday Nabi luudh In xaalka 
Kuwaas lagu dhameeyay in la Cidhibgoyn Aroortii. 

Waxayna ku tusin wanaagga in la isu bishaareeyo Inaan qaraaba-nimo dadka hanuunin karin inkastooy 
Waajib tahay in Qaraabada lagula dadaalo khayr iyo Dadkaba dhammaan, In Eebe ka Aarsan danbii- 
layaasha, in Amarka Eebe Fuli iyo in Ilaahay lagu Xidhnaado xaqana la raaco isaga unbaa wax tariye. Al- 
Xijr (57-66). 



67. Waxaana yimid dadkii Baladka oo 
bishaaraysan (aragga martida). 

68. Wuxuuna yidhiku wan waaMarti- 
daydii ee Ha igu ceebaynina. 

69. kana dhawrsada Eebe hana i 
dullaynina. 

70. Waxayna dhaheen Miyaanaan 
kaa Reebin Caalamka (inaad marti ga 
liso cidna). 

71. wuxuuna yidhi Kuwaasi waa 
gabdhahaygii Hadaad wax Falaysaan 
(ood guursanaysaan). 

72. Cimrigaagee iyagu Baadibay ku 
Wareersan Yihiin. 

73. Waxaana qabatay Qayladii qorrax 
soo baxa. 

74. Waxaana ka yeellay korkoodii 
hoostooda Waxaana ku soo daadinnay 
Korkooda Dhagaxyo Naar ah. 

75. Arrintaasna calaamooyin baa ugu 
sugan Kuwa Fiirfiiriya (Fikira). 

76. Waxayna kutaal Magaaladaas 
waddo toosan (oy maraan oo cad). 






354 



Suurat Al-Xijr 



juz 4 i4 mmm 



&%& 



•* ''<-?' 



ic&S^/^^&A 



77. Arrintaasna calaamad yaa ugu su- 
gan kuwa Xaqa rumeeyay. 

Dadkii Magaalada waxay soo Qaabileen martidii iyagoo dooni Caadadoodii xumayd, Wuxuuse warsa- 
day Nabi Luudh inayna ku Ceebeeynin kuna dullaynin martidiisa, Hana guursadeen Gabdhihiisa iyo 
kuwa Magaalada, waxay se ku sugnaayeen wareer iyo Baadi,Halkiibaana lagu Halaagay aroortii oo la 
daba Gadiyay Dhagax naar Ahna lagu soo daadiyay waana Arrin lagu waano qaato ciddii fikiri ama 
rumayn,Wayna muuqataa meejii lagu Halaagay. Waxaana loo baahanyahay in la Fikiro Wanaagana la 
raaco, Xumaantana laga Fogaado. 

Abii saciid waxaa laga wariyay in Rasuulku (Naxariis iyo nabad galyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu yidhi 
ka dhawrsada Saadinta Mu'minka wuxuu wax ku arkaa Nuurka Eebee (Abii xaakim) waana Faraasada. 
Al-Xijr (67-77). 



78. Waxayna ahaayeen Qoomkii 
kaynta Daalimiin (Qoomkii Nabi shu- 
cayb). 

79. Waana ka aarsanay, waxayna 
labaduba degenaayeen Waddo cad (oo 
la yaqaanno). 

80. Waxayna beeniyeen Qoomkii Xij- 
rina kuwii Loo soo diray (Saalax). 

81. Waana siinay Aayaadkanagii 
waxayna ahaayeen Kuwa xageeda ka 
jeedsada. 

82. Waxayna ahaayeen kuwo ka Qota 
Buuraha Guryo aamina. 

83. Waxaana qabatay Qaylo Aroortii. 

84. Waxna uma tarin waxay Kasba- 
nayeen. 

85. Samooyinka iyo Dhulka iyo waxa 
u dhaxeeyana waxaan Xaq ahayn 
umaanan abuurin Saacaduna way iman 
ee iska saamax saamixid quruxsan, 

86. Eebahaabaa ah abuuraha cilmiga 
lehe. 






Qoomkii Nabi Shucayb iyana waxay ahaayeen Daalimiin Xaqa beenisay, waxayna Degenaayeen iyaga 
iyo Qoomkii Nabi luudhba Jid la maro oo la yaqaan oy Habboontahay in lagu waano Qaato, Sidoo kale 
Qoomkii Nabi saalax waxay beeniyeen Xaqii uu ula yimid iyo Mucjisadii, Kana jeedsadeen iyagoo ku 
Noolaa Meeja la yidhaah Xijr oo xagga Tabuug ah iyagoo Buuraha Guryo ka samaysan jiray iyagoo 
aamina, Waase la ciqaabay waxna uma tarin Xoolohoodii Waxaana ku Dhacay Masiibo. Rasuulkuna 
(Naxariis iyo nabad galyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi maruu maray Guryahoodii: Ha galina 
guryihii Kuwii la caddibay idinkoo ooyi mooyee, Hadaydaan ooyinna iska ooyhisiiya Cabsi inuu idinku 
dhaco wixii ku Dhacay. (waa Xadiith Saxiix ah). 

Tan kale Eebe wuxuu u abuuray Cirka iyo Dhulka iyo waxa u dhaxeeya Xigmad, Caddaalad iyo tusid 
Qudrada Eebe iyo ku waano Qaadasho, illeen Saacaddii Qiyaamaa imane, Waana samir iyo Dhaafid la 
isticmaalo Waxaan Diinta iyo Dhib ahayn, Eebana waa Abuuraha wax walba Og. 
Saas darteed waa in wanaagga lagu Dadaalo Xumaanta, macaasida, Beeninta Xaqa iyo Dhibka islaamka- 
na laga fogaado. Al-Xijr (78-86). 



355 



Suurat Al-Xijr 



juz' 14 mmm 



mm 



* * **\ s . »\ 



87. waxaan ku siinay Todobo soo 
noqnoqota «faataxada» iyo Quraanka 
wayn. 

88. ee ha u taagin indhahaaga waxaan 
ugu raaxaynay qaybo ka mida. hana u 
murugoon una raarici (Jilci) garab- 
kaaga (macaamiladooda) Mu'miniinta. 

89. waxaadna dhahdaa anugu waxaan 
uun ahay u dige cad. 

90. sidaan ugu soo dejinay Cadaab 
kuwii isu dhaarsaday (Dhibka xaqa). 

91. ee kayeelay Quraanka Qaybo. 

92. Eebahaa baan ku dhaartaye waan 
warsanaynaa dhammaantood. 

93. waxay falayeen. 

94. ee Muuji waxa lagu fari iskagana 
jeedso Mushrikiinta. 

95. anagaa kaa kaafiyeyna kuwa jees- 
jeesa. 

96. ee yeela Eebe Miciisa Ilaah kale 
wayna ogaan doonaan (waxa ku 
dhaca). 

97. waxaana ognahay Laabtaadu inay 
ka cidhiidhyami waxay sheegi (oo xun). 

98. ee ku Tasbiixso mahadda Eebahaa 
ahawna kuwa Sujuuda. 

99. caabudna Eebahaa intay Yaqiintu 
kaaga timaaddo (Geeridu). 

Eebe wuxuu siiyey Nabiga Faataxada iyo Quraanka wayn, wuxuuna faray inayna khaldin adduunyo, una 
murgin gaalada,si fiicanna kula noolaado Mu'miniinta illeen waa dige cade, ugana digo wixii ku dhacay 
kuwii xaqa dhibkiisa isu dhaarsaday oo kala qaybiyey Quraan, Eebana wuxuu faray Nabiga (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu xaqa muujiyo oo la jahro qarisna dhaamaado, illeen Eebaa 
kaga filan kuwa jees jeesecwuuna kaga fillaaday oo ciqaabay, illeen Quraankay kala qaybiyeene,oo Ilaah 
kale yeesheene, wayna ogaan ciqaabta ku dhacda, iyo inayna Laabtiisu la cidhiidhyamin xaq beeninta iyo 
xumaantay sheegi, iyo inuu daa'imo oo badiyo tasbiixda, mahadda iyo cibaadada Eebe inta yaqiintu oo 
Geerida ah uga timaaddo, taasina waxay ku tusin in cibaadada Eebe waajib tahay inta mux noolyahay, 
Ibnu khathiir wuxuu yidhi : Waxayse sheegeen diin laawayaashu oo ah in yaqiinta loola jeedo Darajo 
Aqooneed oo marka la gaadho cibaadadu ka dhici ruuxa waa Gaalnimo, baadi iyo jaahilnimo, illeen 
Nabiyadii iyo asaxaabahood baa Eebe u yaqiinay uguna cilmi badnaa waxayna ahaayeen kuwa ugu cabsi 
iyo cibaado Eebe badan daacada way daa'imeen intay geeridu uga timid*, xaqana waa saas, suuradduna 
waxay ku dhamaatay in Quraanku wayn yahay, in dadka loo digo, in xaqa la muujiyo, in Eebe xaqa u 
gargaari,in eebe kaliya la caabudo,in la adkaysto Eebana la caabudo inta lagaGeeriyoodo. Al-Xijr (87-99). 
* saas waxaa qaba suufiyadii hore ee culimada ku gaalnimo xukumeen sida xallaaj iyo kuwa maanta 
qaarkood sida rabiiciyada a ma timaweeynta saldhiggeedu yahay nugaal.(dib u eegaha) 















356 



Suurat An-Naxl 



juz' 14 mm\B 



m\m 





Suurat An-Naxl 


\S£f 


mm 


"^| 






/^K^ 




J^ 



Magaca Eebe yaan ku billaabaynaa ee 
naxariis guud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 



;)W& 



1 . waxaa yimid amarkii Eebe Qiyaa- 
mihii (iyo ciqaab) ee ha dedejisanina, 
waxaa ka nasahan oo sarreeya Eebe 
waxay la wadaajin. 






2. wuxuu ku soo dejiyaa Malaa'igta 
waxyi oo amarkiisa ka mida cidduu 
doono oo addoomadiisa ka mida oo ah 
ugu diga inaan Ilaahay mooyee Eebe 
kale jirin ee ani uun iga dhawrsada. 

3. wuxuu u abuuray Eebe Samoo- 
yinka iyo Dhulka xaq, wuuna ka sar- 
reeya waxay la wadaajin. 






4. wuxuu ka abuuray dadka dhibic 
markaasuu noqdaa dood badane cad. 



\'^'^^otc^\Cj^ 






5. xoolahana wuu idiin abuuray dhex- 
doodana waxaa ah duggaal iyo nacfi 
xaggeedaadna ka cuntaan. 






6. quruxbaana idiinku sugan dhex- 
dooda markaad dheelmaysaan iyo mar- 
kaad foofinaysaan. 

7. waxaadna ugu rarataan culaysyo 
xagga magaalo oydaan gaadhayn naf 









i^\$fe&£2$^\j&&J£j 



357 



Suurat An-Naxl 



juz' 14 %mm 



mm 



dhibkeed mooyee Eebihiinna waa u 
ture Naxariista. 



*£u£j $&d£j3&\ 4r> VI 



Qiyaamada iyo Maalinta aakhiro waa xaq imaan, saas darteed yuu Eebe uga cabbiray wax dhacay illeen 
waa hubaale, markay Muslimiintii aad u cabsadeenna waxaa soo degay inayna dedejisanin, Eebana la 
wadaajis cibaado waa ka nasahan yahay kana sarreeyaa, waxyigana wuxuu Malaa'igta ugu soo dhiibaa 
cidduu doono oo Nabiyada ka mida, si ay ugu digaan inaan Ilaahay mooyee Eebe kale jirin, kana 
dhawrsadaan, Cirka iyo Dhulkana wuxuu u abuuray xaq, xumaanna wuu ka sarreeyaa, dadka wuxuu ka 
abuuray dhibic markaasay murmaan oo isla waynaadaan, xoolaha Eebaa dadka u abuuray isagoo 
duggaal iyo Nacfi iyo cunno ugu sugan yahay, iyo qurux markay dheelman iyo markay foofi, kuna 
rartaan culays ay la aadaan meel ayna gaadheen dhib mooyee, taasina waa naxariista Eebe, saas darteed 
waa in Eebe si dhaba loo caabudo, laguna mahdiyo Nicmooyinkiisa, lagana digtoonaado kibirka isla 
waynida, muran xaq darro iyo madax adayga, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) wuxuu candhuuf ku tufay Gacantiisa wuxuuna yidhi : Eebe wuxuu dhahaa Bani Aadamow sideed 
ii daalin anoo kaa abuuray waxanoo kale, markaad ekaatay ood waynaatay ood ku socotay dharkaaga 
iyo dhulka, ood kulmisay xoolo reebtayna, markay naftu dhuunta gaadhana aad dhahdid haddaan 
sadaqaysan ma haddaa waqti sadaqa ah. waxaa wariyey Imaam Axmed iyo Ibnu Maajah. An-Naxl (1-7). 



8. Fardaha iyo Baqlaha iyo Da- 
meeraha wuxuu (idiin ku abuurayEebe) 
Inaad kortaan iyo Qurux, Wuxuuna 
abuuri Waxaydaan Ogayn. 

9. Xagga Eebaana jid toosan yahay 
(Hanuun), Mid leexsanna waa jiraa 
(xumaanta) Hadduu Doonana wuu 
idin hanuunin lahaa dhammaan. 

10. Eebe waa kan idinka soo dejiyay 
Samada Biyo xagiisaa laga cabaa 
Xagiisaana Geeduhu ka ahaadaan aad 
Daajisaan (xoolaha) 

1 1 . Wuxuuna idiinku soo Bixiyaa Bee- 
ro Saytuun, Timir, Cinab iyo Wax kas- 
too midha ah, arrintaasna Calaa- 
madbaa ugu sugan Ciddii fikiri. 



i^jJloiU ^jS\^i^ J>Jl^j3Tyb 



12. Wuxuuna idiin sakhiray Habeen- 
ka, Maalinta, qorraxda, Dayaxa, Xid- 
digahana waxaa lagu sakhiray Amar- 
kiisa, Arrintaasna Calaamooyin yaa 
Ugu sugan Ciddii wax kasi. 






13. Iyo wuxuu idiinku abuuray Dhul- 
ka oo kala Duwan yahay Midabkeedu, 






358 



Suurat An-Naxi 



juz' 14 mm^m 



msm? 



Arriintaasna Calaamad Yaa ugu sugan 
ciddii wax xasuusan (fikiri). 



^X^yikJ^ '^jJfe t| <Sj I 



Eebe wuxuu ku mannaysan Nimcooyin badan oon la koobi karin halkanna waxaa Lagu sheegay Fardaha, 
Baqlaha iyo Dameeraha oo Eebe u abuuray in lagu intifaaco iyo in Lagu xarragoodo,Wuxuuna Eebe 
sheegay inuu abuuri Waxayna ogayn, Taasina waa Mucjisada Quraanka oo Eebe had iyo jeer wuxuu 
ahaysiiyaa waxaan Jiri jirin, Xagga Eebaana Jidtoosan oo xaqa yahay, Kuwa ka leexday Eebana waa 
Jiraan, Haduu doonana wuu hanuunin lahaa dhammaan, Waxaa kale oo Nicmooyinka Eebe ka mida 
Roobka wax laga cabo, lana daaqsado Doogiisa, Kuna soo Bixiyo Beero kala duwan iyo Midho nooc 
kasta leh, waana arrin ciddii fikiri Ay kuwaano qaadato, waxaa kale oo ka mida Nimcooyinka Eebe ee 
u baahan in Laga faa'iidaysto Habeenka, Maalinta, Qorraxda, Dayaxa iyo xiddigaha, oo lagu Sakhiray 
amarka Eebe iyo Nicmooyinka kale ee kala duwan ee Eebe ku Abuuray Dhulka dadka dartiis, waana wax 
ay ku waano qaataan kuwa Caqliga leh iyo Xusuusta, Wanaagna falaan xumaanna ka tagaan, Eebana si 
dhaba u mahadiyaan Una caabudaan. An-Naxl (8-13). 



14. Eebe waa kan idiin sakhiray Bad- 
da inaad Ka cuntaan Hilib cusub kala- 
na baxdaan Qurux (Macdan) ood 
xidhataan, Waxaadna aragtaan doo- 
nida (Markabka) oo Dillaa- 
cin(Dabbaalan) Dhexdeeda iyo inaad 
Doontaan fadliga Eebe iyo Inaad ku 
shugridaan. 

15. Wuxuuna ku riday (sugay) Dhul- 
ka buuro inayna Idinla iilan (wuxuuna 
yeelay) wabiyo iyo Wadooyin inaad ku 
toostaan. 

16. Iyo calaamado iyo Xiddigo ay 
dadku ku toosaan. 

1 7. Cid wax abuuri Ma la midbaa mid 
aan wax Abuurayn miyaydaan wax 
xasuusanayn. 

18. Haddaad tirisaan Nicmada Eebe 
ma koobi Kartaan, Eebana waa danbi 
dhaafe Naxariista 



Lfj^-JG AlX^AJ** \j>r/>CJJj li^itl-ij 










A ft t 



Nicmooyinka Eebe ugu nicmeeyey Dadka waxaa ka mida Badda hirka wayn ee haddana Eebe u sakhiray 
dadka inay hilib cusub ka cunaan kalana soo baxaan Jawhar iyo macaadin kala duwan oo xarrago iyo 
wax tar leh. Maraakiibtu iyo Doonyuhuna dhex mushaaxi si dadku u doonaan fadliga Eebe iyo Rizqigiisa 
kuna mahdiyaan, waana wax Eebe lagu mahdiyo in Markab culays weyn ey Biyuhu xambaaraan, waxaa 
kale oo Nicmooyinka ka mida Dhulka Eebe noo goglay Buurana ku sugay inayan iilan, Wabiyaal iyo 
Waddooyin lagu tooso oo laga socdaalana yeelay, Calaamooyinna yeelay iyo Xiddigo lagu tooso. 
Markuu Eebe xusay wax badan oo Nicmooyinka ah yuu ku baraarujiyey awooddiisa oo in isaga uun la 
caabudo ay waajib tahay illeen isagaa wax abuura, waxa ka soo hadhayna wax ma abuuraan, waana inay 
saaas ogaato ciddii wax xusuusan, Nicmada eebe haddii la tiriyana lama koobi karo waxaase loo baaha- 
nyahay Eebe ku mahdin iyo Aqoonsi, Saciid iyo Xasan Basri waxay dheheen markuu Eebe abuuray 
dhulka Yuu gilgishay, markaasay Malaa'igtii tidhi meel lagu sugnaan ma aha markaasaa waagu baryey 
iyadoo Buur leh. An-Naxl (14-18). 



359 



Suurat An-Naxl 



juz' 14 mmm 



msm 



19. Eebe waa ogyahay waxaad qarsa- 
naysaan iyo waxaad Muujinaysaan. 

20. waxay Caabudayaan oo Eebe ka 
soo hadhayna ma abuuraan waxba iya- 
gaase la abuuraa. 

21. waana Mayd aan Noolayn mana 
oga waqtiga la soo bixin (Dadka). 

22. ILaahiinnu waa Ilaah kaliya, ku- 
wa aan rumeynin Aakhirana Quluub- 
toodu way diidi (Kalinimada Eebe), 
wayna iskibrin. 

23. waxaa sugan in Eebe ogyahay wa- 
xay qarsan iyo waxay Muujin Eebana 
ma jecla kuwa iskibriya. 

24. marka lagu dhoho muxuu soo de- 
jiyey Eebihiin waxay dhahaan waa war- 
kii kuwii hore. 

25. inay xambaaraan culayskooda 
«dambigooda» oo dhan Maalinta Qi- 
yaame, iyo culayska «dambiga» kuway 
dhumiyeen cilmi la'aan waxaana xun 
waxay xambaaranayaan. 



>T *'>*"{' 






Eebe waxba kama qarsoona ama ha la qarsado ama ha la muujiyee, wax ka soo hadhay oo nooc Cibaado 
mutana ma jiro ama ha la Caabudo, ha la baryo. kaalmo ha la warsado, xukunkiisa ha la raaco, illeen 
Eebaa wax abuura waxa ka soo hadhayna wax ma abuuraane, waana mayd aan noolayn ogyna marka 
qiyaamadu kici, Ilaahayna waa kali, Gaalase Ilaah kali ah ma rabto ee waxay rabaan in waxyaalo kale 
lala caabudo, maxay isla kibrin mar hadduu Eebe wax walba ogyahay, kuwa iskibriyana uusan jeclayn, oo 
marka Quraanka la warsado dhaha waa warkii kuwii hore si ay u xambaaraan dambigoodii oo dhan iyo 
kii dadkay cilmi la'aan dhumiyeen, wax la xambaarana dambi baa u xun. xadiithna waxaa ku sugnaaday : 
in ciddii hanuun u yeedhana heli ajirkeeda iyo Ajirka inta raacda iyagoon laga Nusqaamin Ajir, tii baadi u 
yeedhana waxay xambaari dambigeeda iyo dambiga inta raacday iyadoon iyana laga Nusqaaminayn. 
Taasina waxay ka digi inaan Dadka xumaanna la farin laguna raacin ee samo la faro laguna raaco. An- 
Naxl (19-25). 



26. waxaa wax dhagray kuwii ka hor- 
reeyey markuu Eebe (amarkiisii) uga yi- 
mid xagga Asaaska (Tiirarka) waxaana 
kaga dumay saanqaafkii korkooda 
wuxuuna uga yimid cadaab meelayan 
ogayn. 

27. ka dibna maalinta Qiyaame wuu 
dullayn wuxuuna dhihi aaway shura- 







360 



Suurat An-Naxl 



juz* 14 mwsm 



mm 






kadaydii aad ku doodayseen dhex- 
deeda, kuwiina waxay dheheen cilmiga 
la siiyey (Culimadii) dulli iyo xumaan 
maanta wuxuu saaranyahay Gaalada. 

28. ee ah kuway oofsan Malaa'igtu 
iyagoo dulmiyey naftooda, waxayna 
Muujiyaan hogaansi iyagoo dhihi 
maanaan ahayn kuwo xumaan fala, 
saas ma aha ee Eebe waa ogyahay wa- 
xaad falayseen. 

29. ee ka gala irridaha Jahannamo 
idinkoo ku waari dhexdeeda waxaana 
xumaan badan Hooyga kuwa iskibriya. 

Eebe wuxuu ka warramay inay kuwo hore oo gaalo ahaa dhagar faleen markaas Eebe ku dumiyey 
guryihii,Ciqaabna uga timid meelayna ka filayn, Qiyaamadana ay la kulmi dulli iyo Khasaare, waxna u 
tarayn waxay caabudayeen, oy ku qirina dadka culimada ah in uu dulli iyo xumaani haleeli gaalada, oy 
Malaa'igtu nafta ka qaadi iyagoo dulmiyey naftooda isna dhiibay inkirayna inay horay xumaan u faleen 
Eebase waa ogyahay waxay faleen waxaana lagu abaal marin Naar ay ku waaraan oo ah Hooyga u xun ee 
loo darbay kuwa iskibriya, taasina waxay muujin in dhagartu ku noqon saaxiibkeed, in dulli u dambayn 
kuwa dhagra Muslimiinta, inaan waxaan Eebe ahayn wax tarayn, sharafta cilmiga lagu carnal falo, in 
dulli u dambayn kuwa xaqa iska kibriya, in daalimiintu is dhiibi aakhiro, inayan waxba u tarayn xumaan 
diiddo maalinta qiyaame, saas darteed waa in laga faa'iidaysto waqtiga Eebana la caabudo. An-Naxl (26- 
29). 




30. Waxaa lagu Dhahaa kuwa dhawr- 
saday muxuu soo Dejiyay Eebihiin Wa- 
xayna dhahaan Khayr, Kuwa Sama fa- 
lay adduunyadana waxay mudan wa- 
naag Daarta aakhiraana u Khayrroon 
waxaana wanaag Badan daarta muta- 
qinta (Kuwa dhawrsaday). 

3 1 . Waa jannada cadnin oy gali oy so- 
conna dhexdeeda Wabiyaashii waxay- 
na ka heli waxay doonaan, Saasuuna 
Eebe ku abaal mariyaa kuwa dhawr- 
sada. 

32. Ee ah kuway oofsato Malaa'igtu 
iyagoo Fiican (Kuna dhihi) Nabad- 
galyo korkiina ha ahaato ee Ku gala 
jannada Waxaad carnal fali Jirteen 
Dartiis. 

33. Gaaladuse miyay sugi inay u ti- 
maado Malaa'igtu mooyee ama u yi- 
maado Amarka Eebahaa, Saasayna 



9 S > y ** *■* ' »' *' ys >> »■" *y > 'y 






361 



Suurat An-Naxi 



juz' 14 mmm 



mm 



Faleen kuwii ka horeeyay, Mana Dul- 
miyin Eebe iyagaase dulmiyay Naf- 
tooda. 

34. Waxaana ku dhacay Xumaantii 
waxay faleen, Waxaana ku dagay (Ci- 
qaabtii) Waxay ku jees jeesi Jireen. 






Aayadaha hore Waxay ka warrami xaalka kuwa Eebe rumeeyey ee Xumaanta ka Dhawrsaday oo ah inay 
wanaag mudan Adduun iyo Aakhiroba, oy galina J anno Ay kuwaari, Kana heli waxay doonaan, Saasaa- 
na Eebe ku abaal mariyaa kuwa Xumaanta ka dhawrsada oo Malaa'igtu nafta ka Qibloon iyagoo 
Wanaagsan oy Salaami uguna bishaarayn Janno Camalkoodi fiicnaa dartiis. 

Gaalase waxay sugtaa waa Halaag iyo Eeboo amra Ciqaabtooda, Waana ciqaabtii Haleeshay kuwii hore, 
ee Naftooda Dulmiyay Illeen Eebe wax ma dulmiyee, Kuna dhacay oo koobay Ciqaabtii camalkoodii 
xumaa ee Xaq ku jees jees ahaa, Cidii xaqa Yasta oo iska Kibrisa isagoon waxba ahayn ee Miskiin Tabar 
YaraWaxse ismooda ha u adkaysto Dulliga iyo Ciqaabta Haleeli Hana ka Kabbado Khadhaadhka 
midhaha Beertiisa ku miirmay. An-Naxi (30-34). 



35. Waxay dhahaan kuwii Eebe la 
wadaajiyay (Cibaadada) Haduu doono 
Eebe maanaan caabudneen cid ka Soo 
Hadhay waxba annaga iyo aaba- 
yaalkanno mana Xarrimneen isaga ka 
sokow waxba, Saasayna faleen Kuwii 
ka horeeyay ee Rasuullada ma saaran 
yahay Waxaan gaadhsiin cad ahayn. 

36. Waxaan ka bixinay Umad kasta 
Rasuul inay caabudaan Eebe kana 
dheeraadaan Dhaaquutka (Cibaa- 
dada Eebe ka sokow), Waxaana ka 
mida dadka Cid Eebe Hanuuniyay, 
Waxaana ka Mida ciday ku sugnaatay 
Baadinimo, Ee socda dhulka oo Eega 
siday Noqotay Cidhibtii Beeni- 
yayaasha. 

37. Hadaad ku Dadaashid ha- 
nuunkooda Eebe ma hanuuniyo ciduu 
Dhumiyay mana helaan Gargaare, 



UT^-Vj IsjliC^fj J£t<£ <j*^±-jj± bt 






Gaalada iyo dad badan oo jaahiliina way khaldamaan oo u xujaystaan dhumiddooda qaddarka Eebe 
iyagoo sheegan inuu hadduusan Eebe doonin ayna iyaga iyo Aabayaalkood xarrimeen wax 
bannaan,caabuddeenna wax Eebe ka soo hadhay, waana waxay fali jireen kuwii horana,Rasuulladana 
waxaan gaadhsiin ahayn ma saarra, waa jirtaa in Eebe maamulo adduunka laakiin cid walba wuxuu siiyey 
caqli oy ku kala doorato xumaanta iyo samaanta, Rasuullana wuu u soo diray Kutubna wuu u soo dejiyey 
cudur daarna ma jiro, waana Eebe kaliya in la caabudo lagana fogaado Cibaadada baadhilka Eebe ka 
soo Hadhay waxay dooni ha ahaatee, ciddii doontana Eebe wuu sii hanuuniyaa, tii xaqa diida inta loogu 
yeedhana way sii dhuntaa,cid EebeMooyee wax hanuuninna ma jirto.Saas darteed mar hadduu Eebe xaqii 
caddeeyey, Jidkiina muuqdo, cid kastana Rasuul loo diray way dhammaatay Lug Geed ku mar iyo kanay 
tahay iyo wax la caabudo oo Eebe ka soo hadhay ee waa in uun xaqa la raaco loona hogaansamo Eebe. 
An-Naxi (35-37). 



362 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 mm^m 



mm? 



38. waxay ugu dhaarteen Eebe dhaar 
adag inuusan soo bixinayn Eebe cid 
dhimatay saas ma aha ee waa yabooh 
Eebe isasaaray (sugan) Dadka badidiise 
ma oga. 

39. inuu u caddeeyo waxay isku 
diidanyihiin iyo inay ogaadaan kuwii 
Gaaloobay inay ahaayeen Beenaa- 
layaal. 

40. haddaan doono arrinna waa inaan 
uun ku dhahno ahow oy ahaato. 

41. kuwii u haajiray dar Eebe intii la 
dulmiyey ka dib waxaan dejinaynaa ad- 
duunka wanaag, ajirka aakhiraana ka 
wayn hadday wax ogyihiin. 

42. waana kuwa samray «adkaystay» 
Eebahoodna uun tala saarta. 






Gaaladii waxay dhaar adag ku dhaarteen inaan Eebe soo bixinayn cid dhimatay Wuuse soo bixin Siduu 
yaboohay'mase oga dadka badankiisa Jaahiliinta ah, Illeen wax walba Waqti iyo Mudduu leeyahaye, 
Inuu u cadayn waxay isku diidanaayeen ogaadaanna kuwii gaaloobay inay beenaalayaal ahaayeen oo 
waxay Adduunka ku hayeen Gaaladu iyo xaq diidayaashu Been la Dhoodhoobay ahayd, Dhabta iyo 
Runtuna tahay waxa Eebe yaboohay Rasuuladuna rumeeyeen, Eebana Wuxuu damco wuxuu dhahaa 
ahaw wuuna ahaadaa wax ku Culusna ma jiro. 

Kuwa dar Eebe u Hijrooday wuxuu Eebe u ballanqaaday inuu Wanaag siiyo Adduun iyo Aakhiraba, 
iyadoo Abaal marinta Aakhiro iyo Ajrigeedu ka wayn Yahay kan adduun, Waxaana muta kuwa Samray 
oo u Adkaysta dhibka Eebahoodna Tala saarta. Wuxuuna ahaa Cumar binu Khadhaab markuu Muhaa- 
jiriinta wax Siin kii yiraahda : Qaado Eebe hakuu barakeeyee, Kani waa wuxuu Eebe kuu Yaboohay 
adduunkee, Wuxuu kuu kaydiyay, Aakhiraana ka fiicane markaasuu Akhriyay Aayadan. Taasina waxay 
ku tusin Wanaaga iyo Fadliga Hijrada Dar Eebe iyo in Eebe wanaag ku Abaal marin. An-Naxl (38-42). 



43. waxaan dirray hortaa Rag aan u 
waxyoonay, ee warsada kuwa cilmiga 
leh haddaydaan wax ogayn. 

44. (waxaana la dirray) xujooyin iyo 
Kutub waxaana kugu soo dejinay 
Quraanka inaad u caddayso Dadka 
waxa loo soo dejiyey, inay fikiraan. 

45. ma aamin bay ka noqdeen kuwii 
dhagarta falay in Eebe la gooyo Dhul- 
ka, ama uga yimaaddo cadaab mee- 
layna filayn. 



\ <. -ft ' 



0h^y 



363 



Suurat An-Naxl 



juz 4 14 mmm 



mm? 



46. ama ku qabto Eebe gadga- 
doonkooda mana aha kuwa Eebe daa- 
liya. 

47. ama ku qabto Nusqaamin (iyo 
cabsi) iyagoo ku sugan, Eebihiinna waa 
u Ture Naxariista. 



Jo?^*-* 






<£sa, e ' » j. ' J^r, '*s K"- '*' >">?• t 



Gaaladu waxay wax badan inkireen in Rasuul Dada la diro, saas darteed yaa Eebe ku Raddiyey Aayado 
badan, haddayna wax Aqoonna oo ogaynna waa inay warsadaan Dadka cilmiga leh, Eebana wuxuu soo 
dejiyey xujooyin iyo Kutub, Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebe wuxuu ku 
soo dejiyey Quraanka si uu ugu caddeeyo Dadka waxa lagu soo dejiyey iyo inay fikiraan, aaminna kama 
aha Gaaladu in Eebe Dhulka la gooyo ama cadaab uga yimaaddo meelayna ogayn, ama Eebe qabto 
iyagoo gad-gadoomi mana daaliyaan Eebe, ama Eebe ku qabto Cabsi iyo Nusqaan, Eebana waa u ture 
Naxariista, siduu Rasuulku yidhi (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebe wax kaga samir 
badan dhib uu maqlay ma jiro, waxay ku sheegi Ilmo isna wuu arzaaqi oo Caafin. 
waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. Ruuxii caqli lehse waa inuusan ku kadsoomin ee Eebe ka dhawrsa- 
daa dhabna u caabudaa. An-Naxl (43-47). 



48. Miyeyna Arkayn wuxuu Eebe A- 
buuray oo u iilan Hooskiisu Midig iyo 
Bidix Sujuud Eebe dartiis iyagoo u 
Khushuucsan. 

49. Eebe waxaa u Sujuuda waxa 
Samooyinka iyo Dhulka ku sugan oo 
dhul socoda iyo Malaa'ig iskamana 
wayneeyaan (Sujuuddiisa). 

50. Waxayna ka Cabsan Eebahooda 
Sarreeya waxayna falaan wax la faro. 

51. Wuxuuna Yidhi Eebe ha Yee- 
lanina Ilaahyo Labo ah Eebe waa uun 
Ilaah kaliya ee Aniga uun iga Cabsada. 

52. Eebe waxaa u sugnaaday waxa 
Samooyinka iyo Dhulka ku sugan, wa- 
xaana u sugnaaday Diin (Cibaado) 
Joogta ah, ee ma Eebe cidaan ahayn 
yaad ka dhawrsanaysaan. 

53. Waxa Nicma ah ood haysataan 
waxay ka timid Eebe markuu idin 
Taabsiiyo Dhibna xaggiisaad u 
Qaylyeysaan. 

54. Markuu idinka Faydo Dhibkana 
Koox idinka mida yaa Eebahood la 
wadaajisa (Cibaadada). 















'j^\£1>a V^^aM^+jZILo Ja £sj\j*j 



>' S- 



©cU^^ii 






364 



Suurat An-Naxl 



juz* 14 mmm 



mm 



55. Inay ka Gaaloobaan waxaan siin- 
nay, Raaxaysta waad Ogaan doontaan 
«Cidhibta Xaalkiinne». 






l&\it/££q 



Ibnu Khathiir wuxuu Yidhi: Eebe wuxuu ka warrami Waynidiisa oo wax kasta u Khushuuco Dham- 
maan, wax Nool iyo wax kalaba iyo Insi, Jinni iyo Malaa'igba, oo xataa Hoosku Eebe u Sujuudo, 
Malla'igtuna FulinAmarka Eebe, kana Cabsan, iyo inaan Ilaahay Mooyee Eebe kale jirin, isaga kaliyana 
muto Cibaado, illeen isagaa wax walbaba lehe, Cibaado Joogta ahna Mudane, tankale wixii Nicma ah oo 
la Haysto xagga Eebay ka timid, Eebaana dhibka fayda oyna Xaq tahay in Kaligiis la Caabudo, Gaalase 
waydiiday ee ha ku raaxaysteen waxa Eebe siiyey way ogaan waxa ku dhaca. Mahad Eebaa mudan, 
waynaynna isagaa xaq u leh, isagaana lagu Hoos jiraa Aakhiro iyo Adduunba, Amarkiisuna fuli. An- 
Naxl (48-55). 



56. Waxay u yeelaan waxayna ogayn 
Qayb waxaan ku Arzaaqnay ka mida, 
Dhaar Eebee waa laydin warsan (Gaa- 
loy) waxaad Been Abuuranaysaan. 

57. Waxayna u yeelaan Eebe Gabdho 
waa ka Nasahanyahay, iyaguna waxay 
yeelan waxay rabaan. 

58. Marka Loogu Bishaareeyo mid- 
kood Dhaddig wuxuu Noqdaa Waji- 
giisu Madow walbahaarina. 

59. Wuxuuna iska Qariyaa Dadka 
Xumida waxa loogu Bishaareeyey, 
miyuu ku haystaa Dulli mise wuxu 
Dhumbiyaa Dhulka, waxaa xun waxay 
Xukumi. 

60. Kuwaan rumayn Aakhiro waxaa u 
sugnaaday Tusaale xun, Eebana waxaa 
u sugnaaday Sifada sare, waana Ad- 
kaade falsan. 






















ffi&> u ^fc\j>$\ o£$3«ij 



Waxaa ka mida Caadada Xun ee Gaalada inay xoolahooda kala qaybiyaan oo Qaarna Eebe ku sheegaan 
Qaarna Shurakadooda, waase la warsan BeenAbuurashadooda, sidoo kale waxay Eebe ku Sheegaan 
Gabdho iyaguna waxay doonaan oo Wiilal ah, eebase waa ka Nasahanyahay waxay sheegi, iyadoo marka 
mid ka mida Loogu Bishaareeye Gabadh uu Wajigiisu Door-soomo Walbahaarana, kana qarsoomo oo 
ka Dhawrsado Dadka isagoo ka xun waxa loogu Bishaareeyey, kuna fikiri ma dullibuu ku hayaa mise 
wuu dilaa oo dhulka ku Xabaalaa, waxayna Xukumayaan wax Xun, dhabtuna waa in kuwaan Aakhirana 
Rumayn tusaale xun u sugnaaday, Eebana Sarrayn, Wanaag iyo Wayni u sugnaatay, yahayna mid Awood 
iyo falsami ku Sifoobay. 

Aayaduhuna waxay sugi in Cibaadada Khalqiga iyo Xukunka Dhamaan Eebe iska leeyahay, uuna u 
Baahnayn Ilmo iyo Kaalmo, inay Jaahiliyo tahay Gabdho la silciyo ama la Gacan Bidixeeyo, in Wanaag- 
ga oo Dhanna Eebe ku dhamaado, Xumaan, Dulli iyo Liidmana Gaalo ku dhamaado, ee dhab ha loo 
Caabudo Eebahaas. An-Naxl (56-60). 



365 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 mmm 



(mm 



61. Hadduu Eebe u qaban Dadka 
Dulmigooda kagama tageen korka 
dhulka wax socda, wuxuuse dib ugu 
dhigi Muddo Magacaaban, markay 
Ajashoodu timaadana kama dib ma- 
raan Saacad kamana hormaraan. 

62. Waxayna u yeelaan Eebe waxay 
Nacayaan, waxayna tilmaami carrab- 
yadoodu Been inuu wanaag u sugnaa- 
day, waxaa sugan in Naar mm u 
sugnaatay, oo loo hormarin (luguna 
dhaafi). 

63. Dhaar Eebee waxaan (Rasuullo) u 
dirray Umado kaa horreeyey wuxuuna 
u Qurxiyey Shaydaan camalkooda isa- 
gaana sokeeye u ah Maanta waxayna 
mudan Cadaab daran. 

64. Quraankana waxaan uun kuugu 
soo Dejinay inaad u Caddaysid Dadka 
waxay isku Khilaafsanyihiin iyo 
Hanuunka iyo Naxariista Ciddii 
Rumayn. 

65. Eebana waa kan ka soo Dejiya Sa- 
mada Biyo, kuna Nooleeya Dhulka 
Abaar ka dib, Arrintaasna Calaamad 
yaa ugu sugan Ciddii wax maqli. 






Aayadahan waxay ka warrami Dusha Eebe iyo hadduu Dadka u qaban Dulmigooda aan Dhulka Ciduna 
ku Noolaateen, wuxuuse dib ugu dhigaa muddo magacaaban markay Timaadana Saacad dib loogama 
dhaco lagamana hor maro, Gaaladuna Eebe wax xun yey ku sheegeen, Beenna waxay ku sheegi in 
wanaaggu iyaga u sugnaaday, waxaase dhaba in Naaru u sugnaatay loona hor marin, waana jirtaa in Eebe 
u diray Rasuullo Ummadahooda, Shaydaanna u Qurxiyey Camalkooda, isagaana Qiyaamada sokeeye u 
ah, Cadaab daranna way mudan, Quraankana wuxuu Eebe ugu soo Dejiyey Nabiga inuu Dadka u 
Caddeeyo waxay isku diidanyihiin iyo isgaoo Hanuun iyo Naxariis u ah Ciddii xaq Rumayn, uguna 
Deeqay Dadka Roob iyo Khayr ku Nooleeya Dhulka Abaar ka dib waana waxay ku Waano Qaadato 
Ciddii wax maqli, Saas darteed Dusha Eebe iyo Naxariistiisa yaan lagu kadsoomin wuu Ciqaab iyo 
Qabasho daranyahaye. An-Naxl (61-65). 



66. Waxaana idiinku sugan Xoolaha 
Cibrad (Waano qaadasho) waxaana 
idinka waraabinaa waxa ku sugan 
Caloosheeda Digo iyo Dhiig dhex- 
dooda ah Caano Saafi ah oo u fudud 
kuwa Cabbi. 



^&Ja> j K>^ ij^j^jfi ^<4>Job 



366 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 emmm 



msm 



67. iyo Midhaha Timirta iyo Cinabka 
ood ka yeelataan Cabbid iyo Risqi Fii- 
can, Arrintaasna Calaamadbaa ugu su- 
gan cidii wax kasi. 



*Si «i*J> <Jb\ \^^- l^jir===t^^U4 






68. Wuxuu u Waxyooday (ku Ilhaa- 
meeyey) Eebahaa Shinnida ka yeelo 
Buuraha Guryo iyo Geedaha iyo waxay 
Dhistaan. 

69. Markaas Cun Midho kasta xag- 
gooda qaadna Jidadka Eebahaa oo lay- 
lyan, waxaana ka soo baxa Caloo- 
shooda Cabbid kala duwantahay 
Midabkoodu dhexdiisana waxaa ah 
Daawo Dadka Arrintaasna Calaamaa 
ugu sugan ciddii Fikiri. 

70. Eebaa idin abuuray markaas idin 
oofsan (Dili) waxaana idinka mida cid 
loo celin (la gaadhsiin) cimriga ugu liita 
inuusan ogaan waxba cilmi« ogaansho » 
dabadiis, Eebana wax walba waa ogya- 
hay karaana. 

Xoolaha Nicmoolayda ah waxaa ku sugan Calaamad ku Tusin Qudradda Eebe, sida Eebe inooga siiyo 
Caano Saafi ah oo ka soo Dhexbaxay Uus iyo dhiig, Macaanna oo Cunaha Cabbaha u sahlan, iyo Ciddii 
Dhami, sidoo kale wuxuu ina siiyey oo Midho Timireed iyo Canab aan ka yeelanno Cunno fiican o tusin 
ciddii caqli leh Awoodda Eebe iyo Naxariistiisa, sidoo kale wuxuu ku Ilhaameeyey Shinnida oo ah Duulaa 
yar inay Guri ka yeelato Buuraha, Geedaha iyo Dhista,oyna cunto Midho kala duwan, qaaddana Meelo 
iyo Jidad Eebe u Sahlay, kana soo baxo Caloosheeda Cabbid Midabkeedu kala duwanyahay, Daawana 
Dadka ugu sugantahay, taasina waa calaamad ku tusin awoodda Eebe ciddii fikiri, saasaadna u aragtaa 
sida Eebe Dadka ugu Nicmeeyey Xoolo ay Caano ka dhammaan, midho ay wax ka Cunaan,Shinni Malab 
u samaysa, waana xayawaankaas tabarta yar, yaa macaaneeyey. dhaacaankeeda Eebe kaliya, waxaana 
sugnaatay in Nina u yimid Nabiga (N. N. E. K.H.) una sheegay in Walaalkiis Shubmi, kuna yidhi Malab 
waraabi, kuna soo noqnoqday dhawr jeer isagoo sheegi inuu wali shubmi markaa Nabigu ku yidhi 
Waraabi Malab Eebaa run sheegi, Caloosha Walaalkaana waa Beenaleeye,markaasuu Waraabiyey ka 
dibna Bogsaday. Taasina waxay ku Tusin in Eebe u sakhiray Dadka in wax Badan u Adeegaan una 
shaqeeyaan si Eebe loogu Mahdiyo. An-Naxl (66-69). 






7 1 . Eebe wuu ka fadilay Qaarkiin qaar 
Risqiga, mana aha kuwa la fadilay ku- 
wii ku celiya Risqigooda waxay gacan- 
toodu hanato oy isku mid ku noqdaan 
ee Ma NicmadaEebaad diidaysaan. 

72. Eebe wuxuu idinka yeelay naf- 
tiinna azwaaj wuxuuna idinka yeelay 
Haweenkiinna caruur iyo farac idin- 
kuna arsaaqay wanaag ma baadhilbay 






^ '. ' ' -s - < - - - ' >> ' '. v " 



367 



Suurat An-Naxl 



juz 4 14 mmm 



m%& 



rumayn oy Nicmada Eebey ka Gaa- 
loobi. 



73. waxayna Caabudayaan Eebe ka 
sokow waxaan uga hananayn Risqi 
Samooyinka iyo Dhulka waxba, waxna 
karin. 

74. ee hawyeelina Eebe wax la mida 
Eebe wuu ogyahay idinkuse ma ogi- 
dine. 



^v^y^J^^l^^ 



Jr** 5 ^ < >' 






Eebaa wax Abuura Dilana, Dadna cimrisiiya intay ka gaadhaan Gabow daran oyna waxba kala kasin, oo 
ah Da'duu Nabigu (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Eebe ka magan galay kuna yidhi : 
Eebow waxaan kaa magan gali Bakhaylnimo, wahsi duqnimo, iyo in la ii celiyo Cimriga u xun iyo 
Cadaabka Qabriga iyo Fidnada dajaal iyo Fidnada nolosha iyo Tan geerida. Waxaa wariyay Bukhaari. 
Tan kale waxay muujin Doqonimada Gaalada oo ah inay Eebe addoomadiisa Shariig uga yeelaan, Mana 
eka, Sidayna iyaga iyo waxay hantaan u sinayn, Taasina waa Nicmo Eebe diid, Tan kale in Eebe isu 
abuuray rag iyo haween markay is guursadaana kala Siiya Caruur iyo Farac dadkana ku Arsaaqa 
wanaag. 

Ma waxayse rumayn Baadhil iyo xumaan oy ka Gaaloobi Nicmada Eebe, oy Caabudi Eebe ka sokow 
waxaan Rizqi ugu Hananayn cirka iyo dhulka, Waxna karin Xaqna ma aha in Eebe loo yeelo tusaale xun 
oo lagu shabaho wax'oo lala simo'illeen waxbuu ogyahay, Dadkuna wax ma ogee,Eebaa xaqa, Awood 
leh, Xukun leh, Caddaalad leh, Wax nooleeya waxna dila Xagiisana Loo ahaan. An-Naxl (70-74). 



75. Eebe wuxuu ka yeelay tusaale Ad- 
doon la leeyahay oon Waxba karin iyo 
Ruux aannu ku Arzaaqnay rizqi fiican 
oo u bixin qarsoodi iyo muuqaalba, Ma 
isku midbaa, Mahad Eebaa iska leh, 
Badankooduse wax ma oga. 

76. Waxaa (kale) oo Eebe tusaale ka 
yeelay laba Nin oo midkood Af la'ya- 
hay (Mahadle) waxna karin dhibna ku 
ah (Culays) Ilaaliyihiisa meel Kastoos 
ujeediyana aan wanaag ka imanaynin 
Ma Egyihiin isaga iyo ruux fari 
Caddaalada Jid toosanna ku sugan. 

77. Eebaa iska leh waxa ku maqan 
Samooyinka iyo Dhulka, Saacadda 
amarkeeduna ma aha ilbidhiqsigeed 
mooyee ama ka dhaw, Eebana wax 
Kasta wuu karaa. 

78. Eebe wuxuu idinka soo bixiyay 
Caloosha Hooyooyinkiin Waxba idin- 
koon ogayn wuxuuna Idiin yeelay Ma- 






> » > >^>< 




***** < *'\ »Vf * >A * Z 1 T^ £ - >»^t'i 



368 



Suurat An-Naxl 



juz' 14 m*mm 



mm 



qal iyo Arag iyo Quluub inaad Ku Shu- 
kridaan Eebe. 

79. Miyayna arkayn Shinbiraha loo 
Sakhiray Hawada samada, Waxaana 
Eebe ahayna haynin, taasina Calaa- 
mooyin yaa ugu Sugan Cidii rumayn 
(Xaqa). 

Waa tusaalayaaal Eebe u yeelay Muslimka iyo Gaalka, oo ah inayna sinnayn Cid tasarrufi oo wax bixin 
iyo Midaan waxba karin, iyo Midaan hadlayn Culaysna ku ah dadkuu la nool yahay Wanaagna laga 
sugayn iyo Mid wanaaga Fari oo jidka toosan ku socda, Tan kale Eebaa iska leh waxa ku qarsoon Cirka 
iyo dhulka, Dhicidda Qiyaamana waa uun ilbidhiqsi ama ka Dhaw, Illeen Eebaa wax kasta karee waana 
kan Dadka ka soo saaray uurka Hooyo Iyagoo Jaahiliina oon wax Aqoon una yeelay Maqal, Arag iyo 
Caqli si ay Eebe ugu Aqoonsadaan uguna Mahadiyaan. 

Tan kale waxaa ka mida Awooddiisa Shinbiraha ku duuli Hawada Cirka Waxaan Eebe ahayn haynin, 
Waxaasoo dhanna waxay Dadka ku Waajibin Eebe aqoonsi iyo Cibaadadiisa dhabta ah. An-Naxl (75-79). 






80. Eebe wuxuu idinka yeelay Guryi- 
hiinna xasil (Degaan) wuxuuna idinka 
yeelay harkaha xoolaha Guryo idiin fu- 
dud maalinta geediga iyo maalinta 
nagaadigaba, idinkana yeelay Suuf- 
keeda iyo dhogarta (Geela) iyo dho- 
gorta (Riyaha) Alaab iyo Maacuun tan 
iyo muddo. 

8 1 . Eebe wuxuu idiinka yeelay wuxuu 
abuuray (Geedaha) hadh, wuxuuna 
idiinka yeelay Buuraha Dugaal, idiin- 
kana yeelay dhar idinka dhawra ku- 
laylka iyo Qamiis Bireed idinka dhawr- 
ta (Dhibka) Dagaalka, saasuuna idiin- 
ku Taamyeeli Eebe Nicmadiisa inaad 
Islaam noqotaan (Xaqa raacdaan). 

82. hadday jeedsadaan waxaa uun 
korkaaga ah gaadhsiin cad. 

83. way garan Nicmada Eebe wayna 
dafiri,badankooduna waa Gaalo. 











Eebe wuxuu Aayadahan ku sheegi Nicmooyinkiisa Qaarkood, sida Guryaha, harkaha xoolaha, dhogorta 
xoolaha, Geedaha la hadhsado, Buuraha la dugsado, dharka Kulaylka iyo Qabowga ka dhawra, labiska 
degaalka, waxaa soo dhanna wuxuu Eebe u siiyey inay Muslim ahaadaan, oo xaqa ku toosnaadaan, 
ciddiise ka gaalowda oo xaqa ka jeedsata iyada umbaa iska dhuntay ee Rasuulka waxaa uun laga rabaa 
xaq gaadhsiin, haddana iyagoo og Nicmada Eebe yey dafirayaan oo diidi. Ibnuu Abii Xaatim waxaa laga 
wariyey in Nin reer Miyiga carbeeda Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) u yimid 
warsadayna Nabiga Markaas ku akhriyey Aayaadkan isagoo leh haa mid walba, markaas jeedsaday. 
markaasay soo degtay Aayadda kale, waase aayad guud ahaan loola jeedo, ayna waajib tahay in Nicmada 
Eebe la aqoonsado laguna mahdiyo. An-Naxl (80-83). 



369 



Suurat An-Naxl 



juz 4 14 mmm 



mm? 



84. (Xusuusi) maalintaan ka soo bixin 
Umad kasta marag, markaasna aan loo 
Idmayn kuwii Gaaloobay cudar daa- 
rasho, Lagana doonayn cudur daar. 

85. Markay arkan kuwii Dulmi falay 
Cadaabka Lagama fududeeyo xag- 
gooda lamana sugo. 

86. Markay arkaan kuwii Gaaloobay 
shurakadooda waxay dhahaan Eebow 
kuwaasu waa Shurakadannadii aannu 
Caabudi jirray Eebe ka sokow, Mar- 
kaasay ku soo tuureen Hadal ah idinku 
Been baad sheegaysaan. 

87. Waxayna u Dhiibaan Eebe Maa- 
lintaa Hogaansiga, waxaana ka dhuma 
waxay Been Abuuran jireen. 

88. Kuwii gaaloobay ee ka awday 
dadka jidka Eebe waxaan ugu siyaa- 
dinnaa Cadaab Korka cadaabka 
Faasuqnimadooda Darteed. 



^^^yy^^rf^^^ot ^■v j ^yj 
P&> s^j $j£\ JL^jJ ^\J\$\j 



Aayadahanna waxay ka warrami Xaalka gaalada maalinta Qiyaame iyo Nabigii umad walba Marag 
looga dhigi, Wax cudur daarana aan laga Aqbalaynin lana warsanayn, Cadaabkana laga fududaynayn, 
oyna Gaaladii iyo waxay Caabudayeen 00 Eebe ka soo Hadhay murmi isna Beenin, Gaalana maalinta 
Hoggaan Eebe u dhiibi, Mase aha Waqti hogaan Dhiibid ee waa uun Ama janno wanaag ku dhan yahay 
(Eebaan ka baryaynaaye) ama naar dulli ku dhan yahay (Eebaan ka Magan galaynaaye) wixii la caabu- 
daayay ee Eebe ka soo hadhayna wuxuu noqday been la Dhoobdhoobay iyo Wax kama jiraan kuwii 
Gaaloobay ee dadkana Xaqa ka leexiyay waxay mudan Cadaab mid kale lagu kordhiyo Faasiqnimadoo- 
da darteed, Saasayna dhabtu u muuqan 00 loo kala bixi, loona kala miirmi. An-Naxl (84-88). 



89. (Xusuusi) Maalintaan ka soo bixi- 
nayno Umad kasta marag Naftooda ah 
oon ku Keenayno (Nabiyow) Adoo 
marag ku ah kuwan (Umadaada) Wa- 
xaana kugu dajinnay Kitaab 00 ah 
Caddaynta wax kasta iyo hanuun iyo 
Naxariis iyo bishaarada dadka musli- 
miinta ah. 

90. Eebe wuxuu Fari Caddaalad iyo 
Samafal iyo Wax siinta qaraabada Wu- 
xuuna reebi Xumaan iyo Munkar iyo 
Gardarro, Wuuna idin Waanin inaad 
wax Xasuusataan. 



<^ jjbj j;^ J^ L£jj »_^iSJ \ 



370 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 mmm 



msm 



91. Oofiya Ballanka Eebe markaad 
Ballantantaan hana burinina Dhaarta 
ka dib intaad adkayseen ood uga yee- 
sheen Eebe korkiina Kafiil (ilaaliye), 
Eebana waa ogyahay Waxaad falay- 
saan. 

92. Hana Noqonina Sidii tii Burisay 
(furfurtay) Soohiddii Xoog ka dib fur- 
furid idinkoo ka yeelan dhaartiina 
Dhagar dhexdiina ah, inay ahaatay um- 
mad mid ka badan Ummad kale, Eebe 
wuu idinku imtixaani (Amarkaas) iyo 
inuu idiin Cadeeyo maalinta Qiyaame 
waxaad isku diidanaydeen. 



\y±ajiSij jjix^ \ji\^\ j*+jo [&£> 
i^^i^y'^^)^^ yy^j 

>3 > > fT''i--'r "\' *& s- ¥' \ 
j*£^y^\j^\^&&j>^&\<ljy^d 



Maalinta qiyaame cid walba Maragbaa loo keeni, Ummadana waxaa marag U noqon Nabiga (Naxariis 
iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Quraan wax kasta cadeeyayna waa lagu soo Dajiyay oo hanuun, 
Naxariis iyo Bishaaro u ah Muslimiinta. Ibnu Mascuud wuxuu yidhi : Quraanka Waxaa naloogu Ca- 
deeyay Cilmiga wax kasta. Aayadda kale Eebe Wuxuu ku Faray Caddaalad. Sama fal, Qaraabadoo la 
xidhiidhiyo, Wuxuuna ku reebay Xumaanta, Munkarka iyo Gardarrada,waana waano si loo xusuusto 
wax. 

Xadiith waxaa ku sugnaaday : dambi in Eebe ugu soodedejiyo Ciqaabta adduunka iyadoo tii aakhiro 
dhimantahay ka mudan gardarro iyo qaraabo goys ma jiro. Ibnu Mascuudna wuxuu yidhi: Aayadda u 
kulmin badan ee quranka waatan. Eebana wuxuu jecelyahay umuuraha sare ee sharafta leh, wuxuuna 
nacaa waxyaalaha hoose ee xun sida xadiith ku sugnaatay,Ballanka iyo dhaartana waa in la oofiyaa inta 
la adkeeyey ka dib, lana burinin oon la noqonin sidii haweeneydii soohday xadhiga iyo dunta markaas 
furfurtay, lagana yeelanin dhaarta dhagar isagoo laga faa'iidaysan in ummaddii ka badatay umad 
kale Eebana dadka wuu Imtixaani inuu u caddeeyo Qiyaamada waxay isku khilaafsanaayeen kalana 
xukumo. An-Naxl (89-92). 



93. hadduu doono Eebe wuxuu idinka 
yeeli lahaa umad kaliya wuxuuse dhu- 
miyaa cidduu doono, wuuna hanuu- 
niyaa cidduu doono, waana laydin war- 
san waxaad carnal falayseen. 

94. haka yeelanina dhaartiinna dha- 
gar dhexdiinna ah ood markaas simbi- 
riirixataa gomadi intay sugnayd ka dib 
ood dhadhamisaan xumaan (Cadaab) 
ka jeedintiinna dadka jidka Eebe 
darteed,waxaana idiin sugnaaday Ca- 
daab wayn. 

95. hana ku gadanina ballanka Eebe 
qiimo yar (waxba) waxa Eebe agtiisa ah 
yaa idiin khayrroone haddaad wax 
ogtihiin, 






96. waxa agtiinna ah wuu dhamaan d^^^J^j^.^-^^jX^^S^^ 



371 



Suurat An-Naxi 



juz' 14 mmm 



&mm 



waxa Eebe agtiisa ahna wuu hadhi 
waxaana ku abaal marinaynaa kuwa 
samra (adkaysta) Ajirkooda midka ugu 
fiican ee ay falayeen. 






Eebe wuxuu Aayadahan ku sheegi in hadduu doono uu Dadka wada marinlahaa waddo qudha kana yeeli 
lahaa Ummad kaliya, waxayse keentay xigmadiisu inay cidna dhunto midna hanuunto camalkoodan uu 
warsado Qiyaamada, tan kale wuxuu ka reebi inay xaqa ka leexdaan oo simbiriirixdaan, dhaartana isku 
khayaamaan, markaa ay dhadhamiyaan ciqaab kaleexashada iyo ka leexinta jidka Eebe, cadaab wayna u 
sugnaado, iyo inaan lagu gadanin ballanka Eebe Qiimo yar, waxa adduunka jooga oo dhanna waa yar 
yahaye, waxaana khayr roon waxa Eebe agtiisa ah hadday wax garan, waxa Dadka agtiisa ahna way 
dhammaan oy tegi, waxaase hadhi oo waari waxa Eebe agtiisa ah oo camalfiican, Ajir iyo khayra, 
waxaana lagu abaal marin kuwa dar Eebe u samra Ajirkooda ugu fiican camalkoodii dartiis. 
Aayaduhuna waxay ku tusin in ballanka la dhawro, in hanuunka lagu dadaalo, inaan dhaarta Dadka lagu 
khayaamin, inaan xaqa Dadka laga celinin lagana leexin, inaan xaqa la gadanin lagana dul faa'iidaysan 
adoo xaqa ka leexan oo leexin, inaan xaqa la gadanin lagana dul faa'iidaysan adoo xaqa ka leexan oo 
leexin, in dadka iyo waxay haystaan tagi,Eebe iyo xaquna hadhi. An-Naxl (93-96). 



97. Ciddii carnal fasha wanaag oo Ra- 
ga ama haweena isagoo mu'mina 
waxaan noolaynaynaa Nolol wanaag- 
san, waxaana ku abaal marinaynaa 
Ajirkooda waxa ugu Wanaagsan ee ay 
falayeen. 

98. markaad akhriyi Quraanka ka 
magan gal Eebe shaydaan la dhee- 
reeyey. 






99. isagu kuma leh xujo kuwa Ru- 
meeyey xaqa Eebahoodna talo saarta 



\>^C^^j\JojiuL,Jj-3^ 






100. wuxuuse xujo ku yeeshaa kuwa 
ka wali yeesha iyo kuwa la wadaajiya 
Eebe. 



» < ?> St. 



{j$\j3*$j*>^?JA\ ( Jp»4^lkLu Ui^ 



Yi> 



s->Sl 



£(*"* 



101. haddaan ku badallano Aayad 
meel Aayad kale Eebana ogyahay 
wuxuu dejin waxay dhahaan waxaad 
uun tahay Beenabuurte, badankooduse 
wax ma oga. 



i£% ' >< "' % >Ks'\ Y 



102. waxaad dhahdaa waxaa ka soo 
dejiyey Ruuxii Daahirka ahaa (Jibriil) 
xagga Eebaha xaqa ah inuu ku sugo ku- 






372 



Suurat An-Naxl 



juz 4 14 &mm 



(mm 



Wll 



rumeeyey xaqa iyo hanuun iyo 
Bishaaro isagoo u ah Muslimiinta. 



u\JLl.J^ 



Rag iyo haween ciddii wanaag fasha waxaa lagu Abaal marin Wanaag illeen Waa loo siman yahay 
cibaadada Eebe iyo Khayrkiisa iyo Wanaaggiisecwuxuuna Eebe ku noolayn Nolol wanaagsan,Waxaana 
Xadiith ku sugnaa: Waxaa liibaanay Ruuxii muslim noqda oo lagu arsuqo Kafaaf oo ku raali noqda waxa 
Eebe ku arsuqo, Waxaa wariyay lmaam Axmed iyo kuwo kale. Marka Quraanka La akhrinna waa in 
Eebe shaydaanka laga magan galo, Awoodna kuma leh Mu'miniinta Eebahood tala saarta ee wuxuu 
awood iyo suldho ku leeyahay Kuwa ka wali yeesha ee raaca dhumintiisa iyo Xumaantiisa iyo kuwa Eebe 
La wadaajiya Cibaadada, Marka Eebe aayad mid kale ku badalana waxay Dhahaan Gaaladu waa Been 
abuurasho, Eebaase Og wuxuu soo Dejin, Xaqna ku Soo dejiyay, Jibriilla usoo dhiibay, waase Jaahiliin 
badankoodu, Wuxuuna Usoo dejiyay inuu ku sugo kuwa xaqa rumeeyay, Hanuun iyo bishaarana u 
noqdo Muslimiinta, halkaasna waxaa ka muuqda in Ruuxii mu'mina oo toosnaada Rag iyo Haweenba 
Eebe ku noolayn nolol fiican,Aakhirana khayr siin, Inuu shaydaan col yahay lagana magan galo Eebe 
mar walba iyo marka Quraanka la akhrin inuusan Awood ku lahayn Shaydaanku mu'miniinta Eebe tala 
Saarta, ee uu Awood iyo Suldo ku leeyahay kuwa Talo u dhiibta ee ugu Shariig yeela Eebcin Eebe 
awoodda isagu iska leeyahay soo dajinna jiray wuxuu doono oo Quraanka ah. An-Naxl (97-102). 



103. Waxaan dhab u ognahay inay 
dhihi Waxaa bara Nabiga Quraanka 
dad, Carrabkay ku leexin waa Cajami 
Kanna waa Lisaan (af carabi) cad. 



" \jLSr oLJ »-UJbj 



104. Kuwaan rumayn Aayaadka Eebe 
ma Hanuuniyo Eebe Waxayna Mudan 
cadaab daran. 

105. Waxaa uun abuurta Been ku- 
waan rumayn Aayaadka Eebe kuwaa- 
suna iyaga umbaa Beenaalayaala. 

106. Oo ah kuwa Eebe ka gaaloobay 
rumayn ka dib (ee mudan halaag) Ruux 
lagu Qasbay qalbigiisuna ku Xasillan- 
yahay iimaanka mooyee, ruuxiise laab- 
tiisu u Waasac noqoto (rumayso) Gaal- 
nimo Waxaa korkooda ah Cadho 
Eebe, Waxayna Mudan Cadaab wayn. 

107. Arrintaasuna waa inay ka door- 
teen Nolosha dhaw (ee adduun) Aakhi- 
ro iyo Inaan Eebe hanuuninayn kuwa 
gaalada ah. 

108. Kuwaas Eebaa daboolay quluub- 
tooda, Maqalkooda iyo Aragooda 
waana kuwa uun Halmaansan (xaqa). 



w " ~* *■> - s> > t • "5 



373 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 mm^m 



mm? 




109. Waxaa sugan in kuwaasu aakha- 
ro ay Iyagu uun Khasaareen 



Gaaladu wax kasta oo Ceeba oo u muuqata way ku sheegeen Nabiga iyo Quraankaba, intay ka dhahaan 
waxaa wax bara Nin cajami ah, Eebaase Beeniyay tirtirayna beentoodii Illeen Quraanku waa carabi cade, 
Cid Dhuntay oon rumaynayn Xaqana Eebe ma waafajiyo Hanuun iyoXaqa,Waxayna mudan Ciqaab 
daran,Beenna waxaa abuurta Kuwaan rumaynin Aayaadka Eebe ee uun Beenaalayaasha ah, ee ah kuwa 
Gaalooba rumayn ka dib Cid lagu Qasbo oo Qalbigeedu xaqa ku sugan yahay mooyee, Ciddiise Qalbigee- 
du aqbalo gaalnimada waxaa korkooda ah Cadho Eebe,waxayna Mudan Cadaab wayn, Illeen adduun- 
bay aakhiro ka doorteene, Eebana Ma hanuuniyo waana kuwa Eebe daboolay Qalbigooda, Maqalkoo- 
da iyo Aragooda ee halmaamay Xaqa, Dhab ahaana u khasaaray, waana in Eebe Laga baryo ku sugnaan- 
ta diinta,laguna dadaalo Ku sugnaanteeda,Ciddii dooni inay aragto siday muslimiintii hore ugu su- 
gnaayeen Diintooda Ha akhrido Taariikhda bilaal, Xubayd binu Zayd, Cabdullaahi binu Xudaafaa iyo 
Kuwo kale wuxuu arki Geesinimada iyo adkaysiga iyo Xaq ku sugnaanta. An-Naxl (103-109). 



1 10. Eebahaase kuwa Hijrooday intii 
la fidmeeyey (la dhibay) ka dib markaas 
jahaaday oo samray (adkaystay) Eeba- 
haana intaas ka dib waa u dambi dhaa- 
fe Naxariista. 

111. waana Maalin ay imaan naf wal- 
ba iyadoo ka doodi (Daafici) nafteeda 
oo loo Oofin naf kasta waxay fashay 
lana dulminayn. 



112. Eebe wuxuu tusaale ka yeelay 
Magaalo ahayd aamin oo xasiloon uga- 
na yimaaddo risqigeedu (Cunnada) oo 
barwaaqo ah meel kasta oo ka Gaa- 
lowday Nicmooyinkii Eebe oo Eebe 
dhadhansiiyey Gaajo dabooshay iyo 
cabsi waxay sameynayeen darteed. 

113. waxaa dhab ahaan ugu yimid Ra- 
suul ka mida wayna beeniyeen, waxaa- 
na qabtay Cadaab iyagoo Daalimiina. 






^JUUOJVi 












Ciddii ay u Suuroobiwaydo inay dar Eebe u Hijrooto, ka dibse hijroota intii la dhibay markaas Jahaadda 
oo adkaysata Eebe wuu u dambi dhaafi una Naxariisan, Maalinta Qiyaamana waa Maalin naf kasta ay ka 
doodi oy ka murmi, Naf kastana loo oofin waxay Carnal fashay, oon lana dulmiyeyn, waxaana tusaale 
ugu filan Magaalo aamin iyo nabad ahayd Cunaduna uga imaan jirtay meel kasta oo ka Gaalowday 
Nicmooyinkii Eebe oo Eebe dhadhansiiyey Gaajo iyo Cabsi camalkoodii dartiis, waxaana u yimid Rasuul 
ka mida ooy Beeniyeen markaas cadaab Qabtay iyagoo daalimiina. 

Ibnu kathiir wuxuu yidhi : Taasi waa tusaale Maka waxay ahayd Aamin xasilloon ciddii gashana Aamin 
Noqon, markaasay gaalowday oo diiday Nicmooyinkii Eebe una wayneyd soo bixintii Nabiga (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wayna caasiyeen Rasuulkii wayna Khilaafeen intuu Abaar ku 
habaaro oo markaas Abaari ku dhacday waana Abaalka xaq diide oo dhan. An-Naxl ( 1 10-1 13). 



374 



Suurat An-Naxl 



juz< 14 mwm 



msm 



114. ee cuna waxa Eebe idinku Ar- 
suqay ee xalaasha fiicana kuna shu- 
kriya Nicmada Eebe haddaad isaga 
Caabudaysaan. 



115. wuxuu uun idinka xarrimay 
Bakhtiga, Dhiigga, Hilibka Doofaarka 
iyo wixii lagu gawraco waxaan Magaca 
Eebe ahayn, ciddii dhibaatoota (Gaajo) 
iyadoon dulmiyin xadna gudbin Eebe 
waa dambi dhaafe Naxariista. 

116. ha dhihina wuxuu carrabkiina ku 
tilmaami been kani waa xalaal kanna 
waa xaaraan, inaad ku been abuu- 
rataan Eebe, kuwa ku Been abuurta 
Eebe ma Liibaanaan. 

1 1 7. waa Nolol yar ( Adduunku) 
waxayna mudan Cadaab daran. 

1 18. kuwii Yuhuudoobay waxaan ka 
xarrimay waxaan kaaga qisoonay ho- 
ray, mana aanaan dulmiyin iyagaase 
naftooda Dulmiyey. 

119. markaas Eebahaa kuwa xumaan 
ku fala Jaahilnimo markaas toobad- 
keena intaas ka dib oo suubiya Ca- 
malka Eebahaa ka dib wuu u dhaafi 
una Naxariisan. 









f\wj *J i ^ Lte ^j J^id «H* 



Xalaasha waa in la Cuno xaaraantana laga fogaado sida Bakhtiga, dhiiga, Hilibka Doofaarka, waxa lagu 
xuso waxaan magaca Eebe ahayn, Boolida iyo waxaan ku banaanayn Sharciga lslaamka iyo 
Diinta,ruuxiise ka yaaba khatar Gaajo darteed wuu ka Cunaa waxaan la gawricin isagoon xad gudbayn 
dulmina falayn, waana in laga dheeraado inuu been iyo Cilmi darro la yidhaah kani waa xalaal kanna waa 
xaaraan isagoo been sheegi, ciddii Eebe ku been abuuratana ma Liibaanayso, Adduunkana wuxuu ku 
Noolaan wax yar, markaas cadaab daran Mudan ;Yuhuudna waxaa laga xarrimay wixii horay loo soo 
sheegay Eebana ma dulmiyin ee iyagaa isdulmiyey, ciddiise Jaahilnimo dambi ku samaysa markaas 
Toobadkeenta oo suubada Eebe wuu u Dambi dhaafi una Naxariisan. Culimadii hore Qaarkood waxay 
dheheen ciddii Eebe caasida waa Jaahil, saas darteed waa in xalaal la Cuno, xaqa lagu hadlo, la 
Toobadkeeno. An-Naxl (1 14-1 19). 



120. (Nabi) Ibraahim wuxuu ahaa 
Umad «Khayr Fare» Eebe adeece 
Xaqa u iishe mana ka mid ahayn 
Mushrikiinta. 



To* 



375 



Suurat An-Naxl 



juz' 14 egmm 



mm 



121. Kuna shukriya Nicmada Eebe 
wuuna doortay wuxuuna ku hanuu- 
niyey Jidka Toosan. 

122. waxaana siinay Adduunka wa- 
naag, aakhirana wuxuu ka mid noqon 
kuwa Suuban. 

123. markaas waxaan kuu waxyoonay 
Nabiyow raac Diinta (Nabi) Ibraahim 
ee Toosan kama mid ahayn Mushrii- 
kiinta. 

1 24. Sabtida waxaa uun looyeelay ku- 
wii isku khilaafay, Eebahaana wuu kala 
xukumi dhexdooda Maalinta Qiyaame 
waxay isku Khilaafayeen. 

125. ugu yeedh Jidka Eebahaa si xig- 
mada iyo Wacdi fiicana kulana dood 
sida u fiican, Eebahaana wuu ogyahay 
cidda ka dhunta Jidkiisa wuuna ogya- 
hay kuwa Hanuunsan. 



126. haddaad wax ciqaabaysaan u Ci- 
qaaba inta laydin ciqaabay, haddaad 
samirtaana isagaa u khayr roon kuwa 
samra, 

127. Samir, mana aha samirkaagu dar 
Eebe mooyee, hana ka murugoon, hana 
ka cidhiidhyamin waxay Dhagri. 

128. Eebana wuxuu la jira kuwa 
dhawrsada wuxuuna la jira kuwa samo 
fala. 







^ > »- > 









Nabi Ibraahim wuxuu ahaa Umad iyo lmaam Khayrka lagaga daydo, oo Eebe adeeca xaqana ku toosan 
Mushrikiinta ka fog, Nicmada Eebana ku Mahdiya, Eebaana doortay, hanuuniyeyna, siiyeyna Adduun- 
ka wanaag,Aakharanaka yeelay kuwa Suuban, markaas Nabiga faray inuu raaco Diintii Nabi Ibraahim 
ee Toosnaa, Saas darteed waa inaan xaqa ku noqonaa imaam lagu daydo oo khayrka u hogaamiya, tan 
kale wuxuu Eebe ka warramay sida Yuhuud loogu yeelay Sabtida inay Cibaadaystaan Nastaanna, sida 
Umaddeenna loogu yeelay Jamcada, wayse iskhilaafeen Yuhuud, Eebaase kala xukumi Qiyaamada 
waxay isku khilaafeen, waana in Dadka xaqa loogu yeedho lana tusiyo si xigmad iyo kaadsiinyo iyo 
waano fiicana, ahaynna adayg iyo canaan iyo darraan, waana in sida u fiican loogula doodo xaqa ciddii 
xaqa ku doodi, Eebana waa ogyahay cidda dhumi iyo tan hanuuni, haddii la ciqaabi oo laga aarsan cid 
kugu xad gudubtayna waa in uun la ciqaabo wax la 'eg waxay Ciqaabeen haddii lays ka samrana u fiican 
ciddii samirta, dar Eebaana loo samraa,sidii Nabiga kana reebay Eebe inuu ka murugoodo cidii Beenisa 
oo khilaafta kana cidhiidhyamin dhagartooda, Eebana wuxuu la jiraa kuwa dhawrsada iyo kuwa samo 
fala. Markii sayid Xamze lagu dilay Uxud lagana jeexjeexay Jidhkiisii yuu Nabigu yidhi : waxaan ugu aari 
Toddobaatan Markaasay soo degtay. An-Naxl (120- 128). 



376 



Suurat Al-Israa' 



juz 4 15 mmm 




MagacaEebe yaanku billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo mid gaaraba Naxa- 
riista. 

1. waxa Nasahan (Ceeb ka fog) Ee- 
baha ka guuriyey Addoonkiisa (Nabi- 
ga) Habeen masaajidka Xurmada leh 
(Maka) xagga Masjidkii Aqsa een bara- 
kaynay Gaararkiisa inaan Tusinno Na- 
biga Aayaadkanaga Eebana waa maqle 
arka. 

2. waxaana siinnay Nabi Muuse 
kitaabkii (Tawreed) waxaana uga yeel- 
lay hanuun Baniilsraa'iil inaydaan ka 
yeelanin wax iga soo hadhay Wakiil. 

3. faricii kuwaan la xambaarnay Nabi 
Nuux, wuxuuna ahaa Addoon (Eebe) 
ee Shugri badan. 



V^JUL 






Eebe isagaa Adduun iyo Aakhiro iyo waxa dhexjoogaba Abuuray, cid abuurka kula murmina ma jirto, 
suu doono yuuna ugu Tasarrufaa una maamulaa, wuxuna Nabigiisii Muxamed ahaa (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) ka dheelmay kana Guuriyey Maka una guuriyey xagga Masaajidka 
Aqsa ee isna barakaysan, si Eebe u tusiyo Nicmooyinka Eebe, illeen Eebaa wax walbana maqla arkanee, 
waxaana ku sugnaaday xaqnimada arrintaas Xadiithyo badan waxaana ka mida xadiithka dheer ee 
Bukhaari wariyey ee ah : Anas Binu Maalig wuxuu yidhi : Habeen laga guuriyey Rasuulka Masaajidka 
kacbada oy u yimaadeen saddex Ruux, waana xadiith ka warramaya wuxuu arkay Nabigu habeenka. 
Bayhaqina wuxuu wariyey in Nabigu uu arkay Nuur, Imaam Axmedna isna wuxuu weriyey xadiith ku 
saabsan xaalkan, waxayna sugi in Nabiga Maka laga dheelmay oo Qudsi loo dheelmay, in samada loo 
koriyey, inuu Nabiyadii la kulmay, in Salaadda la soo faray, inuu arkay dad badan oo la ciqaabi, sida 
kuwa salaadda ka cuslaaday, khamrada caba, xaaraanta cuna, Zinaysta, wax xanta, xaqa u hoggaansa- 
min, iyo kuwo kale, wuxuuna arkay Jannadii iyo Naartii, Eebana wuu sharrifay Nabigiisa, sidaas daraa- 
deed waa in si dhaba loo rumeeyo guurinta Nabiga iyo koridiisa cirka iyo waxyaalaha la faray iyo wuxuu 
arkay, waxaana shakin amma beenin Munaafiq iyo Gaalo, waa in lagu adkaado Diinta Eebe halkaas 
Nabiga ugeeyey gaar ahaan Salaadda, xumaantana laga fogaado, ciddii doonta inay warbadan ka ogaato 
arrintan ha akhrido tafsiirka Aayadda, Aayadaha kale waxay ka warrami inuu Eebe Nabi Muuse siiyey 
Kitaabkii Tawreed., ee hanuuninaayey Banii Israa'iil ugana digaayey inayna wakiil ka dhiganayn wax 
Eebe ka soo hadhay, illeen waa faricii cidduu Eebe la koriyey Nabi Nuuxe, wuxuuna ahaa addoon 
mahadnaq badan, waana inay xusuustaan Nicmadaas xaqana ku toosnaadaan,Eebana si dhaba u caabu- 
daan una aqoonsadaan, haddii kale dulli iyo ciqaab. Ibnu Kathiir wuxuu yidhi : xadiithka dheelminta 
waxaa wariyey Anas, Cumar Binu Khadhaab, Cali Ibnu Mascuud, Abii dar, Abii Hureere, Maalig Binu 
sacsacata, Abii Saciid Ibnu Cabbaas, Shaddaad, Ubayi'Ibnu Camar, Jaabir, Abii Ayuub, xudeefe'Abii 
umaama, Samurra,Suhayb, Umu haani, Caa'isho iyo Asmo. Al-Israa' (1-3). 



377 



Suurat Al-Israa' 



juz 4 15 mmm 



4. Waxaan ku (Ogaysiinnay) ugu 
Waxyoonay Banii Israa'iil Kitaabka 
(Tawreed) inaad fasaadinaysaan Dhul- 
ka Labo Jeer, isna kibrinaysaan iski- 
brin Wayn. 

5. Markuu yimaaddo Yabooha (Waq- 
tiga) midda hore waxaan idinku soo Bi- 
xinaa «Dirraa» Addoomadanada oo 
Xoog daran leh, dhexgalina (Hanan) 
Guryaha dhexdooda waana Yabooh la 
fali. 

6. Markaasaan idinku soo Celinaa 
Dawladnimada, idinkuna Xoogaynaa 
Xoolo iyo Caruur idinkana yeellaa 
kuwa Tiro badan. 

7. Haddaad Samo Fashaan waxaad u 
samo fasheen Naftiinna, haddaad Xu- 
maan fashaanna waa uun Naftiinna, 
markuu Yimaaddo Yabooha Dam- 
bana way Xumeeyaan Wajigiinna iyo 
inay Galaan Masaajidka (Baytul Maq- 
dis) siday u galeen markii hore iyo inay 
Damiraan « Tirtiraan » waxay u Adkaa- 
daan Tirtirid. 

8. Waxay u Dhawdahay in Eebihiin 
idiin Naxariisto, haddaad ku Noqo- 
taanna waannu ku noqon, waxaana 
uga yeelnay Jahannamo Gaalada Go- 
gol. 






-* JjW^LioL 









Aayadahanna wuxuu Eebe kaga warrami Xaalka Banii Israa'iil iyo inay Fasaadin Dhulka Labo Jeer 
aadna isula waynan, isuna Kibrin, markaas Labada Jeerba lagu diri Addoomo Eebe oo Daran Dhulkana 
ka Dhex geli kana qabsan, Ciqaab iyo Halaagna Dhadhansiin, hadday Wanaag Falaanna waa uun 
Naftooda hadday Xumaan falaanna waa Dhibka Naftooda, wuxuuna Eebe sugay in Marka Dambe 
Masjidka Qudsi Loogu gali Xumaan iyo Xanuuna ay la kulmi, Naxariista Eebase way u Furantahay 
Ciddii Eebe u Noqon oo Toobad Keeni, haddayse Xumaanta ku Noqdaan Eebana wuxuu ku Noqon 
Ciqaabtooda iyo Abaal marintooda, Jahannamana waa Gogosha Gaalada, waxbadan yey Culimadu ka 
hadleen Arrintaas laakiin Eebaa og inay tegtay iyo inay Dhimantahay. Maxaa diidi haddii lagu Ciqaabo 
Gacmaha Muslimiinta Qudsina laga soo Celiyo. Al-Israa' (4-8). 



9. Quraankanna wuxuu ku Hanuunin 
Dadka Arrinta u Toosan ugana Bishaa- 
rayn kuwa fala Wanaag inay Mudan 
Ajir wayn,. 






378 



Suurat Al-Israa' 



juz' is emm® 



m\m 



6 DJL£-*-« ^*lc- j>y*2J Ujjl-.a j » ?Joj 



10. Kuwaan Rumeynin Aakhirana 
waxaan u Darabnay Cadaab Daran. 

1 1 . Wuxuu u Yeedhaa (Baryaa) Dad- 
ku Shar siduu ugu Yeedho «Baryo» 
Khayrka,Dadkuna waa Deg dege. 

12. Waxaan ka Yeellay Habeenka iyo 
Maalinta Labo Calaamo, waxaana Tir- 
raa Calaamada Habeenka, waxaana ka 
Yeellaa Calaamada Maalinta mid wax 
Tusisa (Arag) inaad doontaan Fadliga 
Eebihiin iyo inaad ku ogaataan Tirada 
Sanooyinka iyo Xisaabta, wax kastana 
waxaannu u Caddeynay Caddayn 
(aada). 

13. Ruux kasta waxaan Laasiminay 
Camalkiisa (loo Qaddaray) Luquntiisa, 
waxaana u soo bixinnaa Maalinta 
Qiyaame Kitaab uu la kulmi Isagoo fid- 
san. 

14. Laguna Dhihi akhri Kitaabkaaga 
isagaa kuugu Filan Maanta Korkaaga 
Xisaabe. 

Quraankuna wuxuu ku Toosin Dadka Arrinta ugu Toosan uguna Fiican xagga Caqiidada, Xukunka, 
Akhlaaqda, Macaamilada iyo wax kasta oo Wanaag lagu gaadho Adduun iyo Aakhiraba, wuxuuna ugu 
Bishaarayn Mu'miniinta Wanaaga fala Ajir wayn,kuwaan Eebe iyo Aakhiro Rumaynna Cadaab daran in 
loo darbay, tan kale Dadku wuu Degdegaa isagoo shar iyo Balaayo Baryi sida Khayrka iyo Wanaagga, 
waxaana Xadiitha: Ha habaarina Naftiinna iyo Xoolihiinna waxaa laga yaabaa inaad ka waafaqdaan 
Eebe Saacad la Ajiibo oo laydin Ajiibo. Eebana wuxuu ka yeelay Habeenka iyo Maalinta Calaamad ku 
tusin Qudradiisa, iyo inay Xasilaan Habeenkii, una socdaan Maalintii shaqo iyo Sanco iyo Carnal iyo 
Safar, kuna Ogaadaan Ayaamaha, Jumcooyinka, Bilaha iyo Sanooyinka, Wuxuuna Eebe caddeeyey wax 
kastoo loo baahanyahay, ruux kastana waxaa laasimi oo laxidhiidhi Camalkiisa, Qiyaamadana waxaa 
loo soo Bixin Kitaab uu la Kulmo isagoo Fidsan, laguna dhihi Akhri Kitaabkaaga iyo Xaashidaada 
kuugu filan Maanta Xisaabe, saas darteed mar haddaan haysanno Qiiraankana wanaagga ku Toosin waa 
inaan Qabsannaa oon Raacnaa kuna fara adaygnaa. Al-Israa' (9-14). 



» . >^ < y 









15. Ruuxii Hanuuna wuxuu uun u 
Hanuunay Naftiisa kii Dhumana 
wuxuu uun u Dhumay Naftiisa, mana 
xambaarto Nafi Dambi Naf kale, mana 
Cadaabno intaan uga soo Dirro Ra- 
suul. 

16. Markaan doono inaan Halaagno 
Qaryad waxaan farraa kuweeda loo 
Nicmeeyey «Khayr» markaasay ka 
Faasiqoobaan waxaaana ku sugnaada 






379 



Suurat Al-Israa' 



juz^ 15 mmm 



imm 



Ciqaab waana Tirtirraa Tirtirid (Ha- 
laag). 

17. Imisaan Halaagnay Quruun 
(Nabi) Nuux ka dib Eebahaabaana ugu 
filan Dambiyada Addoomadiisa Ogaa- 
de Arka. 

18. Ruuxii dooni Adduunyo waan 
ugu soo dedejinaa dhexdeeda waxaan 
Doonno Ciddaan doonno, markaasaan 
kayeellaa Jahannamo mid gala isagoo 
Caayan oo Dullaysan. 

1 9. Ciddiise Doonta Aakhiro oo u fala 
camalkeedii isagoo Mu'mina kuwaas 
Camalkoodu wuxuu Noqon mid la 
Mahdiyo. 



ilSiu l^-i^ Uu^ i^LJl -b^olV 

\aj*Ju» V^ UL yfl J A^.j4J UU>->J ju/ <>J 



Ciddii Hanuunta wuxuu uun wax u taray Naftiisa, tii dhuntana waxay uun Dhibtay Nafteeda, Nafna ma 
Qaaddo dambi Naf kale, Eebana Dadka ma Cadaabo isagoon u soo Dirin Rasuul Xaqa u caddeeya oo 
Tusiya Jidka Toosan, markii Eebe Halaagi Magaalo ama Umadna waxaa xaqa iyo Wanaagga diida oo ka 
Faasiqooba kuwa Xoolaha loogu Nicmeeyey iyo kuwo xun oo Madax ah, Markaasay Ciqaabtii Eebe ku 
Dhacdaa, lana Halaagaa halaag Dhaba, in badan yuuna Eebe halaagay Quruumo Nabi Nuux ka dib, 
Eebana Ogaansho iyo Arkid ugu filan Dambiyada Addoomadiisa, ciddii Jecel oo Camalkiisa la dooni 
adduunyo iyo Dhalanteedka, wuxuu Eebe ka siiyaa wax Cidduu doono wuxuu doono, markaasuu galiyaa 
Jahannamo isagoo caayan oo Dullaysan, ciddiise Doonta Aakhiro oo u Carnal fasha isagoo Mu'min 
Xaqa Rumeeyey ah kaasi waa mid la Mahdiyo Camalkiisa, Taasina waxay ku tusin in Naf walba iyadu 
Masuulka Koobaad iska tahay Nacfi iyo Dhiba, Xumaanta ku kibirka, Xoolaha iyo Ladnaanta iyo 
awoodda iyo inay Ciqaab sabab u Noqon, inaan Eebe Ciqaabin Dadka isagoon Xaqa u caddayn, in 
Umado badan la halaagay Nabi Nuux ka dib, Adduunyo uun Ruuxii doonana wuxuu ka heli wuxuu 
Eebe doono, waxaana u Dambayn Naar isagoo Caayan oo Dullaysan, Ruuxiise la Doona Camalkiisa 
aakhiro camalna u fala isagoo Mu'min ah oo Raaci Nabiga Camalkiisa iyo Islaamka, wuu mahdin 
Camalkiisa lana mahdin, adduunyadana in kastooy xaq tahay in xalaasha si fiican looga doono haddana 
ma aha in laga dabo dhaco oo lagu waasho Xalaal iyo Xaaraan. 

Waxaa xadiith ah : adduunku waa Guri cidaan Guri lahayn iyo Xoolo Ruuxaan xoolo lahayn, waxaana u 
kulmiya cidaan Caqli lahayn. Ai- Israa' (15-19). 



20. Dhammaan waxbaan uga Fidinaa 
kuwaas (Doona Adduun) iyo kuwaas 
(Doona aakhiro) siismada Eebahaa, 
mana aha siismada Eebahaa mid Ree- 
ban. 

21. Day sidaan uga Fadilnay qaar- 
kood qaarka (Kale) (Addunka) Aakha- 
raase wayn darajooyin oo wayn Fa- 
dilid. 

22. Ha Yeelin Eebe Miciisa llaah kale 
ood noqotid mid Caayan oo la Khasaa- 
riyo. 












380 



Suurat Al-Israa' 



juz' 15 mmm 



mm 



23. Wuxuu Faray Eebahaa inaydaan 
Caabudin isaga mooyee iyo inaad u 
samo fashaan Labadii Waalid Samo fa- 
lid, hadduu ku gaadho Agtaada wayni 
midkood ama Labaduba ha ku Dhihin 
uf, hana Canaanan una dheh hadal Fii- 
can. 

24. Una Raarici (Jilci) Garab Naxa- 
riiseed (u Naxariiso) dhehna Eebow 
ugu Naxariiso siday ii Koriyeen anoo 
Yar. 

25. Eebihiin wuu ogyahay waxaNa- 
tiinna ku Sugan, haddaad Suubantihiin 
isagu kuwa Toobad keenka badan wuu 
u Dhaafaa « Dambiga». 

Cid walba Eebe wuu ka siin adduunka wuxuu doono Eebe cidnana kama reebana Deeqda Adduun ee 
Eebe, waana lagu kala Duwanyahay, Adduunka mid Xoolo leh mid Saboola, mid Fayow mid Buka iyo 
waxyaale kale, Aakharaase darajo wayn oo Fadli badan, sida Xadiith ku Sugnaaday in Dadka Dara- 
jooyinka sare ay u Arki kuwa kale sida xiddiga Jahada Cirka. waana in Eebe kaliya la Caabudo oon Ilaah 
kale Loo yeelin si uusan Ruuxu u noqon mid Caayan, oo Khasaara, Eebana wuxuu Xukumay in Isaga 
kaliya la Caabudo, Labada Waalidna loo samo falo, haddii midkood ama Labadubana Agtaada ku 
Da'oobaan ha Nicin oo Karaahiyeysan, hana ku dhihin hadal xun sida Uf iyo wixii la mida hana 
Canaanan, hadal fiicanna u dheh, una Naxariiso, Eebana ka bari inuu u Naxariisto siday kuugu Naxariis- 
teen kuuna Koriyeen Yaraantaadii, Eebana wuu ogyahay waxa naftiinna ku sugan, haddaad wanaagsan- 
tihiinna Eebaa u dambi dhaafaa kuwa u Toobad keena, Bal day sida islaamku u wayneeyey xaqa 
Waalidka,Diintee iyo nadaamkee laga heli Naxariistaa iyo Qaddarintaa inta lala xidhiidhiyey xaqa Eebe, 
saas darteed waa in si dhaba loo garto Islaamka looguna Dhaqmo, waalidkana loo Ixtiraamo loona 
naxariisto, waxaana Xadiithyo badan ku sugnaaday Addeecidda Waalidka iyo Xumaanta Caasigooda 
sida ruuxii soo Gaadha Labadiisii Waalid ama midkood oo Naar gala,Eebe ha ku fogeeyo (Abuu 
Daa'uud) iyo Jannadu Lugta Hooyaday ku Hoos Jirtaa, (lmaam Axmed) aaway kuwa ku qaylyi u 
roonida haweenka, mase waa sawaxan aan riiqid lahayn iyo Been cad. Al-Israa' (20-25). 






26. Sii qaraabada xaqeeda iyo Mis- 
kiinka iyo socdaalka hana ku xad- 
gudbin bixin Xadgudub (iyo si xun). 

27. illeen kuwa ku xadgudba waa wa- 
laalo Shaydaane, Shaydaanna Eebihiis 
wuu ka gaaloobay. 

28. haddaad ka jeedsato xaggooda 
(wax la 'aan) adoo rajayn Naxariista 
Eebahaa ood rajayn waxaad ku dhah- 
daa hadal fudud (fiican). 

29. ha ka yeelin gacantaada mid ku 
xidhan Luquntaada hana wada fidin 
dhammaan ood noqoto mid la dagaalo 
oo tabar gaba. 






381 



Suurat Al-Israa' 



juz 4 15 mmm 



mm 



30. Eebahaa wuu u fidiyaa Risqiga 
cidduu doono wuuna u qaddaraa 
«cidhiidhyaa» (cidduu doono) illeen 
Eebe Addoomadiisa waa oge arkee. 

31. ha Dilina Carruurtiinna ka Cabsi 
Faqri (Saboolnimo) anagaa Arsaa- 
qayna iyaga iyo idinkaba Dilkooduna 
waa Gaf wayn. 



G5 i A-a» W^oUo O0*4j1 






c 4> 



ol^=3>^-U3u) 



Qaraabada, Masaakiinta iyo Musaafirkaba waa in la xidhiidhiyo waxna la siiyo, lana xadgudbin ee si 
flican wax loo Bixiyo, illeen mubadar waa Walaal Shaydaane, Shaydaan waa mid Eebe ka Gaalooba, 
haddaadan wax hayna Hadal fudud oo flican ku dheh, waxaana xadiith ah: Ruuxii jecel in loo waasiciyo 
Risqiga cimrigana loo dheereeyo ha xidhidhiyo Qaraabadiisa. waana in wax bixintu dhexdhexaad ahaato, 
oodan Gacanta Luqunta ku xidhin Bakhaylnimo, wada fidinna oo lagu Naco, ama fadhiisatid illeen 
Risqigana Eebaa haya oo u fidiya cidduu doono una qaddara tuu doono imtixaan, wuuna ogyahay 
Addoomadiisa iyo Maslaxadooda, waase in wax la bixiyo oo la sadaqaysto. Abuuhurayre wuxuu ka 
wariyay Rasuulka (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Subax kasta oo addoomuhu soo 
Toosaan waxaa dhawaaqi Labo Malag oo mid dhihi Eebow wax bixiye badel sii, kan kalana dhihi Eebow 
hayste halaag sii. « waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim ». 

Tan kale waa inaan la layn Carruurta siday falayeen Jaahiliintu iyagoo Faqri ka yaabi illeen Eebaa 
dhammaan arsaaqee, Dilkooduna waa gaf wayn oo xune, waana dambi daran oo adag sida cad. Al-Israa' 
(26-31). 



32. Ha u dhawaanina sino Illeen waa 
xumaane Waddana u xune. 

33. Hana dilina Nafta Eebe xarrimay 
Xaq Mooyee, Ruuxii lagu dilo Gar- 
darro waxaan U yeellay waligiisa Xujo 
ee yuusan ku xad gudbin Dilka waa loo 
Gargaaraye. 

34. Hana u dhawaanina Xoolaha 
agoonta sida U flican mooyee intay ka 
gaadhaan xooggooda, Oofiyana bal- 
lanka illeen Ballanka waa lays warsane. 

35. Oofiyana kaylka « beegidda» mar- 
kaad beegaysaan kuna miisama Mii- 
saan toosan (caadila) Saasaa khayr 
roon oo Fiican cidhibe. 

36. hana dhihin (Raacraacin) Wa- 
xaadan u Cilmi lahayn, Illeen Maqalka, 
Araga iyo Qalbigaba waa lays warsane. 

37. Hana u soconin Dhulka kibir Il- 
leen ma Jeexi Kartid Dhulka kumana 
gaadhaysid Buuraha dherare. 



*L-»J k£>& &fc\&)>\ W^J 









382 



Suurat Al-Israa' 



juz< 15 mmm 



mm 



38. Dhammaan waxaasna Xumaan- 
tiisu Eebahaa Agtiisa waa lagu Neceb 
yahay. 



|Ujj2 J)bj JC£>j£^o6^zJ> 



Zinadu waa dulli, Xaaraan iyo Halaag, waana in laga fogaado, Eileen Danbi ka wayn Zino gaalnimo 
mooyee ma Jiree, Sida Nabigu yidhi, Sidoo kale waa inaan xaq darro Naf lagu Dilin. Sunan waxaa ku 
sugnaaday (Xadiith) Adduunkoo rogmada yaa ka fudud Eebe agtiisa naf Muslim ah dilkeed. Cidda 
waliga u ah Ruuxa la dilana yuusan ku xadgubin Qisaasta, Illeen waa loo gargaaraye, Xoolaha agoontana 
waa inaan loogu Dhawaanin waxaan wanaag ahayn intay ka xoogaystaan illeen Cuniddoodu waa Naare, 
Waana in Ballanka la oofiyo, illen wa lays warsane, Kaylka beegidda iyo miisaankana la oofiyaa si Fiican 
oo toosanna loo Sameeyaa illeen saasaa fiican oo Cidhib roone,waana inaan la sheegin Waxaan loo cilmi 
lahayn, illeen Maqalka, Araga iyo Qalbigaba waa lays warsane, Tan kale waa inaan dhulka, Eebe isla 
wayni iyo kibir lagu Soconin, Maxaa faa'iida ah oo ku jira mar hadaadan Dhulka duleelinayn Ama 
buuraha dherer ku gaarayn, illeen Miskiin baa tahay hays dhibin Si habsanna u soco, waadna u jeedaa 
Aayadahan waxa ku sugan waxaase Loo baahan yahay in la raaco dardaaranka. Al-Israa' (32-38). 



39. Arrintaasu waa waxa Eebahaa 
kuu waxyooday oo xigmada, hana yee- 
lin Eebe la jirkiisa Ilaah kale oo lagugu 
tuuro Jahannamo adoo lagu dagaalay 
oo lagu fogeeyey. 

40. ma wuxuu idiin doortay Eebihiin 
Wiilal oos ka yeeshay Malaa'igta gabd- 
ho idinku waxaad ku hadlaysaan hadal 
wayn. 

41. dhab ahaan waan ku caddaynay 
(gagadinay) Quraankan (wax badan) 
inay waantoobaan umase kordhin 
waxaan carar ahayn. 

42. waxaad dhahdaa hadduu la jiro 
Eebe Ilaah kale siday sheegi waxay ka 
dooni lahaayeen Eebaha Carshiga leh 
jid (Cibaado ama la mid noqosho). 



oyjil^ 4-i.U •>*<** joy Ja 

i^^^d^^H 



43. Eebaa ka Nasahan Kana Sarreeya 
waxay sheegi sarrayn wayn. 



^\/&y& ajlj^l^^j'^^^ 



44. waxaa u tasbiixsada (Qaddariya) 
Eebe Samooyinka todobada ah iyo 
Dhulka iyo waxa u dhexeeya, waxaan 
Eebe u Tasbiixsanayn ama ku mah- 






383 



Suurat Al-Israa' 



juz* 15 mmm 



mam 



dinayna ma jiro, waydaanse garanayn 
tasbiixdooda, Eebana waa dulsame 
dambi dhaafa. 






Waxaas wanaagsan ee Eebe faray iyo waxyaalaha xun ee uu Reebay waa waxa Eebe u waxyooday Nabiga 
(Naxariis iyo NabadgaJyo Eebe korkiisa ha yeelee) tan kale waa inaan Uaahay cid kale lala caabudin 
wuxuu mudanyahayna la siinin,oo ciddii saas yeeshaa lagu tuuri Jahannamo isagoo la dagaalay oo la 
fogeeyey, Eebana uma doorin gaalada Wiilal isna Malaa'igta Gabdho kama yeelan waa hadal gafa oo 
wayn oo gaaladu dhahaan, Qiiraankana Eebe wax badan buu ku caddeeyey kuna soo celceliyey xaqa in 
Dadku wacdoomo, Daalimiintase waxaan carar ahayn uma siyaadin, Eebana waa kali hadday Ilaahyo 
kale la jiraan siday gaaladu sheegi waxay isku dayi lahaayeen inay Awoodda Eebe oo kale yeeshaan, ama 
haddii kale Eebaha xaqa ah caabudaan iyana, Eebana waa ka nasahanyahay oo ka sarreeyaa waxay 
sheegi, waxaaba u tasbiixsada Toddobada Samo iyo Dhulka iyo waxa ku sugan, wax kastana wuxuu u 
tasbiixsadaa kuna mahdiyaa Eebe mase la kasayo tasbiixdooda,Eebana waa dulsame dambi dhaafa, la 
yaabna ma leh in wax walba Eebe weyneeyo xusana illeen isagaa Awood leh oo ahaysiiyey. sheegay in 
Rasuulku (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) u galay Dad Gaadiid saaran oo la taagan, 
kuna kor sheekaysan, markaasuu ku yidhi Rasuulku (Kora iyadoo Nabad qabta oo daaya iyadoo Nabad 
qabta, nana uga yeelanina sheekadiinna Waddooyinka iyo Suuqa kuraas (oo kale) maxay jirtaa mid la 
korsanyahay oo ka khayr roon kan korsan Eebana ka xusid badan. (Imaam Axmed) Eebaana Awood leh. 
Al-Israa' (39-44). 



45. markaad Akhriyi Quraanka wa- 
xaan yeella a dhexdaada iyo dhexda ku- 
waan rumeynin Aakhiro xijaab (dayr) 
asturan. 

46. waxaana yeellay Quluubtooda da- 
bool inay kasaan Quraanka, dhago- 
hoodana culays, markaad ku xusto 
Eebahaana Quraanka kaligiis waxay u 
jeedsadaan Gadaal iyagoo carari. 









47. anagaa og waxay dhagaysan mar- 
kay ku dhagaysan adiga iyagoo faqi 
markay dhihi Daalimiintu Waxaan Nin 
sixran ahayn ma Raacaysaan. 



48. Day siday kuugu yeelaan tusaa- 
layaal oy U dhumeen oyna u karin jid- 
ka Hanuunka. 

49. Waxay dhaheen (gaaladii) ma 
markaan Noqonno lafo iyo burbur yaa 
nalagu soo celin Abuur cusub. 



^\ * ''Ik"'". 






50. waxaad dhahdaa noqda dhagax 
ama bir. 






384 



Suurat Al-Israa' 



juz- is mmm 



li>yty}$&? 



5 1 . ama khalqi ( Abuur) ku wayn laab- 
tiinna, waxayna dhihi yaa na soo celin 
ku dheh Eebihiin idin abuuray markii 
hore, waxayna kuu gilgili madaxooda 
iyagoo leh waa goorma isagu, waxaad 
dhahdaa waxaa suurowda inay dhaw- 
dahay. 

52. waana maalintuu idiin yeedhi 
Eebe ood maqlaysaan isagoo mudan 
Mahad una malaynaysaan inaydaan 
nagaanin wax yar mooyee. 






Gaaladu xaqa iyo Quraanka way ka madax adaygi oo xijaabaa ka xiga xaggiisa,Qulubtooduna way 
daboolantahay, mana fahminayso Quraanka,Eebe kaliya marka la sheegana way cararaan iyagoo dooni 
in waxyaalo kale lala sheego, Eebaa og waxay dhagaysan iyo markay faqi, sheegina Daalimiintu in 
Nabigu yahay Nin sixran waxyaalo tusaalooyin ahna way u yeeleen, waxayse ka dhumeen xaqii iyo Jidkii, 
mana karaan unoqosho xaq, waxayna diidaan in la soo bixin iyagoo lafo iyo burbur Noqday, waxay 
doonise ha noqdeen ama dhagax ama Bir ama sida Cirka iyo wixii la mida, waxaa uun idin soo celin 
Eebihii markii hore idin Abuuray, waxayna madaxa la ruxaan kibir iyo isla wayni iyagoo warsan goortuu 
dhici xaalku, waxaase suurowda inuu dhawyahay, maalintase Eebe ugu yeedhi kulanka Qiyaame way 
maqli iyagoo Amaani una malaayn inayna ku nagaanin Adduunkii wax yar mooyee, wana kaas Quraan- 
kii, Nabigii, siday Gaalo u diideen, siday u dhagreen, siday soo bixinta u diideen, Eebaase soo celin 
Qiyaamana wataas, madax ruxii, isla waynidii iyo xaq diidna waxaa ka dambayn khasaare iyo lugooyo. 
Akhri Qisada Abuu sufyan, Abuu jahal iyo Akhras iyo siday u dhagaysteen Quraanka iyagoo kala gaban 
iyo siday isu warsadeen iyo hadalkii xumaa ee Abuu Jahal, xaqiibaase hadhay xumaanna tagtay. Al-Israa' 
(45-52). 



53. waxaad ku dhahdaa Addoo- 
madayda ha dheheen sida u fiican, 
Shaydaanku wuu fasaadin dhex- 
diinnee, Shaydaanna Dadka col cad- 
buu u yahay. 

54. Eebihiinaa idin og (waxaad tihiin) 
hadduu doono wuu idiin Naxariisan, 
hadduu doonana wuu idin Cadaabi, 
kuugumana aanaan dirin inaad wakiil 
(Ilaaliye u Noqoto). 

55. Eebahaana waa ogyahay waxa ku 
sugan Samooyinka iyo Dhulka, dhab 
ahaan baana ugu fadilnay Nabiyada 
Qaarkood qaarka (kale) waxaana Sii- 
nay Nabi Daawuud Zabuur. 

56. waxaad dhahdaa u yeedha ku- 
waad sheeegateen oo Eebe ka soo had- 
hay ma hantaan inay idinka faydaan 
dhib ama idinka wareejiyaan. 






A' "'('>' 









385 



Suurat Al-Israa' 



juz< 15 mmm 



vmm 



57. kuwaas ay caabudina iyagaaba ka 
dooni xagga Eebe u dhawaansho iyo 
kusii dhawaansho waxayna Raj ay n 
Naxariistiisa, wayna ka cabsan cadaab- 
kiisa, cadaabka Eebana waa wax laga 
digtoonaado. 



63 bjJ^o&^^^-^oli^u^ 



Eebana wuxuu faray Addoomadiisa inay wanaag ku hadlaan, illeen Shaydaanku Dadka dhexdiisu 
fasaadiyaaye, waana Colka Dadkee, Eebana waa ogyahay xaalka Dadka, Naxariis iyo Ciqaabba isagaa 
hanta, Nabigana waxaa loo diray gaadhsiinta xaqa, ee looma soo dirin inuu wakiil ka noqdo Dadka, 
Eebana wuu ogyahay waxa ku sugan Cirka iyo Dhulka, wuxuuna kala fadilay Nabiyada, Nabi Daawuud- 
na wuxuu siiyey Kitaabkii Zabuur ahaa, wax Eebe ka soo hadhay oo dhib faydi kara ama wareejn karana 
ma jiro, kuwa ay wax ka dayi ee ay baryi Naftoodaa Eebe u dhawaansho dooni oo Masaakii- 
na'Naxariistiisana rajayn kana cabsan cadaabkiisa, illeen cadaabka eebe waa laga digay waana wax laga 
digtoonaado, taasina waxay Muujin inay waajib tahay in hadal fiican lagu hadlo, in Shaydaan laga 
digtoonaado, in Naxariista Eebe lagu dadaalo heliddeeda iyo in laga digtoonaado cadaabkiisa 
(Eebaa laga magan galaaye). Al-Israa' (53-57). 



58. Qaryo (Magaalo) Aanaan ha- 
laagayn ma jirto ka hor Qiyaamada 
ama aan la cadaabayn (Ciqaabayn) ca- 
daab daran waana arrin ku qoran 
Kitaabka (Looxul Maxfuudka). 

59. Umana aanaan daynin soo diridda 
Aayado (Mucjiso) inay beeniyeen kuwii 
hore mooyee, waxaana siinnay Tha- 
muud Hashii oo wax tusisa wayna ku 
dulmi faleen (ka gaaloobeen) Aayada- 
ha waxaan Cabsi galin ahayn uma soo 
dirro (Dejinno). 

60. (Xusuuso) markaan kugu nidhi 

Eebahaa wuxuu koobaa Dadka, kama- 
na aanaan yeelin Riyadaan ku tusinay 
fidmada Dadka mooyee (Imtixaan) iyo 
Geedka lagu lacnaday Quraanka, waa- 
nu ku cabsiin umana siyaadiyo waxaan 
xadgudub wayn ahayn. 

61. (Xusuuso) markaan ku nidhi 
Malaa'igta u Sujuuda Aadan oy Su- 
juudeen Ibliis moyee, oo yidhi ma 
waxaan u sujuudi waxaad Abuurtay 
isagoo dhooba ah, 

62. wuxuuna yidhi ka warran kan aad 
iga sharriftay, haddaad dib ii dhigto tan 
iyo Qiyaamada waxaan ka adkaan 









386 



Suurat Al-Israa' 



j UZ ' is mm® 



(Dhumin) Faraciisa wax yar mooyee. 



I^LJiVi 



T*~- >J2 



Magaalo kasta waaxaa u dambeeya halaag Qiyaamada ka hor ama ciqaab daran, waana xaal ku qoran 
Luuxul Maxfuudka, Eebana wuxuu u daayey soo Dejinta Mucjisadaha waxaa Beeniyey kuwii hore, 
waxaana kamid ahaa Hashii Reer Thamuud loo soo bixiyey ee ku tusinaysay Awoodda Eebe, wayna ka 
Gaaloobeen. waxayna Gaaladii Makaad warsadeen Nabiga waxyaalo ay ku dhibayeen sida in buuraha 
Dahab looga dhigo, iyo Togog loo jeexo iyo waxyaalo kale, Mucjisadana Eebe wuxuu u soo dejiyaa 
Cabsiin. 

Riyaduu Nabigu arkay iyo Geedka lagu Lacnaday Quraankana waa Imtixaan, Eebana wuu koobay 
Dadka, wuuna cabsiin badankoodse way xadgudbaan oo fasaadka badiyaan. Qisada Sujuudda 
Malaa'igta iyo diidada Ibliisna waxaa lagu sheegay Toddobo Suuradood, waxaase loo baahan yahay in 
lagu waano qaato, Ibliisna laga digtoonaado, xaqana lagu tooso. Al-Israa' (58-62). 



63. Eebe wuxuu ku yidhi: Tag ciddii 
ku raacda oo ka midana Jahannamaa 
Jasihiisu yahay abaal marin dhamays- 
tiran. 

64. ku duufso ciddaad karto oo ka 
mida codkaaga kuna soo Jiido far- 
dahaaga iyo lugtaada lana wadaag xoo- 
laha iyo Carruurta una yabooh, mana 
yabooho shaydaan waxaan dhagar 
ahayn (iyo Baadi). 

65. Addoomadayda kuma lihid xujo, 
Eebahooda waa ku filan yahay wakiil 
(Ilaaliye). 

66. Eebihiin waa kan idinku wada 
doonta (Markabka) Badda dhexdeeda 
inaad doonataan Fadligiisa (Risqi) Ee- 
bana waa idiin Naxariiste. 

67. markuu idinku taabto badda dhib- 
na wuu dhumaa waxaad baryeyseen 
Eebe mooyee, markuu idiin soo koriyo 
Barrigana waad jeedsatan Dadkuna 
waa Gaalnimo badane. 






>^*"j ^ > » x sis *s*-» . > t '^ty ' s ' s 



Eebe wuxuu ugu Jawaabay tag adiga iyo inta ku raacda naarta Jahannamaa abaal loo dhameeyey looga 
dhigiye, kuna duufso ciddaad karto codkaaga oo Hees, Durbaan iyo Cid kastoo xumaan u yeedhi, kuna 
kaxayso fardahaaga iyo Lugtaada lana wadaag xoolaha iyo Carruurta, wuxuu yidhi Ibnu Cabbaas : xoolo 
la wadaagiddu waa xumaanta ay ku bixiyaan, Xasan Basrina wuxuu yidhi : Waa kasabkeeda xaaraan iyo ku 
bixin dambi,la wadaagidda Carruurtana waa Dayiciddooda iyo xumayn akhalaaqdooda siduu yidhi 
Xasan Basri, waa gaalaynta aiyo Islaamka ka bixinta, yabooha shaydaanna waa lugooyo, addoomada 
Eebe ee fiicanse xujo kuma leh, Eebaana Wakiil ku filan, Nicmooyinkiisa waxaa ka mida inuu Badda u 
sahlay dadka kuna maraan Markab iyagoo fadliga iyo Risqiga Eebe raadsan.waana u Naxariistaa 
Ummaddiisa, markuu dhib ku taabto baddana waxay halmaamaan wax kastooy Baryayeen oo Eebe ka 
soo hadhay, markay Barriga tagaanna way jeedsadaan, Dadkuna waa Gaalimo badan yahay.saas Darteed 
waa in laga digtoonaado Shaydaan iyo Jidkiisa, waa in xoolaha iyo carruurta xumaan laga dhawraa, 
Nicmooyinka Eebana lagu Mahdiyaa. Al-Israa' (63-67). 



387 



Suurat AJ-Israa' 



juz' 15 izmm 



68. Miyaad ka Aamin Noqoteen in 
Eebe idinla Gooyo dhinac Dhulka ka 
mida, ama idinku soo diro Dabayl da- 
ran markaas aydaan helin Wakiil. 

69. Miyaadse ka Aamin Noqoteen 
inuu idinku celiyo (Badda) mar kale oos 
idinku diro Dabayl (wax jajabisa) oos 
idin Maansheeyo gaalnimadiinna dar- 
teed, markaas aydaan u helin wax noo 
raacda. 

70. dhabbaanu u sharrifnay Binii Aa- 
damka waxaana ku xambaarray Barri- 
ga iyo Baddaba waxaana ku arsaaqnay 
wanaag,waxaana ka fadilnay wax ba- 
dan oo ka mida waxaan Abuurray fadi- 
laad. 

71. (xusuuso) Maalintaan cid walba 
ugu yeedhayno Imaamkeeda 
« Quraanka ama Nabiga », ciddiise laga 
siiyo Kitaabkiisa Midigta kuwaasi way 
akhrin Kitaabkooda lagamana dul- 
miyo xuub laf timireed. 

72. cidiise Adduunka ku indho la' 
(xaqa diida) aakharana wuu indho 
la'aan oo ka dhumi Jidka. 



\Li^&Q\/jJ^'f 









H^tuj^i^ 



Cidna kama aamin aha Ciqaabta Eebe ama dhulka ha la Gooyo ama Badda ha ku Maansheeyo iyo sidii 
kasta oo uu doono,wax ka daba kicina ma jiro,Eebana wuu sharrifay Banii Aadamka, Caqliga, Abuurka, 
Maqalka, Aragga, iyo wax yaale kale, wuxuuna u fududeeyey ku safarka iyo ku socodka Barriga iyo 
Badda, kuna Arsaaqay wanaag, kana fadilay wax badan oo khalqigiisa ah, cid walbana wuxuu Eebe ugu 
yeedhi Qiyaamada ama Nabigeedii ha Noqdo ama Kitaabkii loo soo Dejiyey iyo camalkiisii, ciddase 
Liibaani waa midda Kitaabkeeda Midigta laga siin oo akhrin iyagoo ku faraxsan oon la dhibaatayn, 
ciddiise xaqa ka indho la'ayd Adduunka oo ka leexatay Nuurka Eebe Aakharana way sii indho Beeli oo 
khasaari, illeen horay bay xaqa uga soo indho beeshaye. Taasina waxay adkayn in Eebe laga digtoonaado, 
in Quraanka iyo Nabiga Imaama laga yeesho, in xaqa lagu dadaalo si aan loo Dhumin loogana indho 
beelin Adduun iyo Aakhiraba, Eebana Hanuun la warsado. Al-Israa' (68-72). 



73. Waxay u dhawaadeen Gaaladii 
inay kaa Fidmeeyaan waxaan kuu 
waxyoonay inaad Nagu been abuuratid 
wax kale, Markaas ay kaa Yeeshaan 
Saaxiib. 

74. Hadaanan ku sugin waxaad u dha- 
waan lahayd inaad u iilato xagooda 
wax yar. 






388 



Suurat Al-Israa' 



juz< is mmm 



75. Markaasaan ku dhadhansiin la- 
hayn (Cadaab) Labanlaaban nolosha 
Adduun iyo Mid labanlaaban Geerida 
Manahesheen gargaare. 

76. Waxayna u dhawaadeen inay kaa 
argagixiyaan Dhulka inay kaa bixiyaan 
Markaas oyna nagaadeen Gadaa- 
shaada wax yar Mooyee. 

77. Waana sunnada Rasuuladaan dir- 
ray Hortaa, una heli maysid Sunna- 
dannada Wax dooriya (Leexin). 






Eebe wuxuu ka warramay siduu ugu Gargaaray Nabigiisa, una Sugayay Inkastoy Gaaladii isku dayeen 
inay Xaqa ka leexiyaan waxay Rabaanna uu yeelo, Ciddii Muslin ah ee xaqa uga leexata Gaalada darteed- 
na si Ay Saaxiib ula noqdaan waa mid Halaag iyo Khasaare ku danbayn iyo Ciqaab adduun iyo mid 
Aakhiroba, Waxayna Gaaladu had iyo Jeer isku Dayi in Muslimiintu u soo dhawaadaan, Waase dulli 
Adduun iyo mid Aakhiro iyo Gargaarid la'aan, Gaaladiina waxay isku dayeen inay Nabiga (Naxariis iyo 
nabad galyo Eebe korkiisa ha yeelee) ka saaraan Dhulka miyayse kaga danbayn wax yar mooyee, 
Saasayna u dhacday arrintii, Waana sunnada Eebe ee uu ku falay kuwuu horay u diray, Wax baddali 
karana ma jiro, Dadka wanaagsan la noolidooda waa tan fiican, Markase Dhulka ka madho wanaag iyo 
dadkiis waa uun halaag, Ciqaab iyo Khasare sida dhacda. 

Aayaduhuna waxay adkayn:Ku sugnaan xaqa,Ka digtoonida u dhawaansho iyo la saaxiibidda gaalada, 
Ka digtoonida in dadka fiican Dhulka laga Eryo (ama ha ku soo degto reer makaad ama Yuhuud waa 
Arrin guud oo caama). Al-Israa' (73-77). 



78. Oog salaadda markay Qorraxdu 
suusho Ilaa madawga Habeenka iyo 
Quraanka (Salaada) waabariga (su- 
baxa) Quraanka waabariguna waa mid 
la Joogee (Malaa'igta). 

79. Habeenkana Tahajud (Qaar tuka) 
isagoo Dheeraad kuu ah, Waxay u 
dhawdahay In Eebahaa kuu soo bixiyo 
maqaam la Mahadiyo (Shafeecada). 

80. Waxaad dhahdaa Eebow i gali 
Meel galid run ah, ina bixi bixin runa, 
iigana Yeel agtaada Xujo gargaara. 






fjpkjf^ 







]j^^l;'lgl.*c^jJ^JJ^\j3jUf 



81. Waxaad dhahdaa waxaa yimid 
Xaqii Waxaana tirtirmay Baadhilkii, 
Baadhilkiina Wuxuu noqday mid la tir- 
tiro. 

82. Waxaana soo dajinaynaa Qu- 
raanka Isagoo caafimaad iyo Naxariis 






389 



Suurat Al-lsraa' 



juz' 15 mmm 



mm 



u ah Mu'miniinta, Daalimiintana uma 
siyaadiyo Waxaan Khasare ahayn. 



^ i&^lU^^jrtj 



Aayaddu waxay sheegtay waqtiyada salaadda laga Billaabo Duhurkii ilaa Subaxa,Inkastoo Xadiithyo 
badan cadeeyeen waqtiyadaas. abuu hurayrana Wuxuu nabiga ka wariyay (Naxariis iyo nabad galyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) In salaadda subax Malaa'igtii habeenka iyo tii Maalintii Xaadiri (oo joogi) 
(Imaam axmed iyo kuwo kale yaa wariyay). Wuxuuna Eebe faray Nabiga Inuu si Dheeraada u tukado 
Habeenkii, inkastooy Cid walba Sunno u tahay Inuu tukado habeenkii, Hadana waxaa la sheegay inay 
nabiga Faral ku Ahayd Salaad u kicidda Habeenkii, Wuxuuna Eebe ugu bishaareeyay Nabiga Maqaam la 
mahadiyo , oo ah Shafeecada Qiyaamada marka Nabiyada la soo maro Dhibaataduna darraato, Waryaa 
shafeecana la is warsado sida xadiithyo badan ku sugnaatay, waxaana ka mida: waa lay idmi markaasaan 
dhihi wuxuu Eebe doono inaan dhaho, Waana Maqaamka la mahadiyay, (imaamu axmed), Wuxuuna 
Eebe Nabiga faray inuu warsado inuu meel fiicanna galiyo bixin Fiicanna bixiyo gargaarra siiyo, illeen 
xaqiibaa yimide, Baadhilna wuu tirtirmaye, Quraankuna waa daawada iyo Naxariista Mu'miniinta iyo 
Khasaaraha Daalimiinta iyo gaalada, Ciddii raacdana waa u khayr tii ka leexatana waa u khasaare. 
Al-lsraa' (78-82). 



8 3 . Markaan u nicmaynno dadka wuu 
Jeedsadaa (xaqa ka fogaadaa) Haduu 
taabto dhibna wuu quustaa. 






84. Waxaad dhahdaa cid kasta ha ku 
carnal fasho jidkeeda (Diinteeda) Eebi- 
hiinbaa og Cidda jidkeeduhanuun ba- 
dan yahaye. 



>i*t*^- 



SXjui-^JUblyb^ 



85. Waxay ku warsan Ruuxda,dheh 
ruuxdu waa Amarka Eebahay Cilmina 
wax yarbaa la tdin siiyay. 

86. Haddaan doonno waanu la tagi 
kaan kuu Waxyoonay (Quraanka) 
Markaasna uma helaysid Korkannaga 
wakiil (gargaare). 

87. Naxariista Eebahaa Mooyee illeen 
fadligiisu Korkaaga waa ku wayn ya- 
haye. 

88. Waxaad dhahdaa hadday u kul- 
maan Insi iyo Jinni inay la yimaadaan 
Quraankan oo Kale lama imaan karaan 
wax lamida Qaarkood qaar haba caa- 
wiyee. 









%^j £$>'*> ^1X0 



J&^&^ii^lL 



c ^v- *-' ~'j%\ 







390 



Suurat Al-Israa' 



juz* 15 tmmm 



S^JliS^ 



89. Dhabaan ugu Cadaynay dadka 
Quraanka Tusaale kasta dadka badan- 
kiise wuu diiday Gaalnimo mooyee. 






Dabeecada dadka Badankiis waxaa ka mida inuu kibro oo xaqa ka jeedsado Markuu ladan yahay, 
markuu dhibtaabtana quustaa oon rajayn inuu khayr heli, cid walbase ha ku socoto Waddadeeda illeen 
Eebe wuu ogyahay cidda hanuunsan iyo tan kale wuuna abaal marine, Ruuxduna waa arrin amarka Eebe 
ah oosan cidna barin, ciddii warsatayna saasaa loogu jawaabay ama ree Makaad ha noqdeen ama 
Yuhuudu ha ku kaalmayse, Dadkana cilmigoodu waa yar yahay inkastooy qaar ismoodaan inay cilmi 
badan yihiin, Eebaa laga magan galay ee wuxuu caddeeyey in hadduu doono uu la tagi Quraanka cid u 
raacanna ayan jirin, Eebe Naxariistiisa mooyee oo fadliga Eebe Rasuulka siiyey waa wayn yahay, hadday 
Insi iyo Jinniba kulmaan inay Quraankoo kale keenaana ma keeni karaan haba isugu kaalmeeyaane, 
Quraankana Eebe wax badan yuu ku caddeeyey tusaale Dadka badankiise Diid waxaan gaalimo ahayn, 
Ceebayna ku tahay Dadka inay markay ladanyihiin xaqa ka jeedsadaan, dhibkana Quustaan, waxaan 
anfacayna warsadaan, illeen Eebaa Awood leh oo Quraanka soo Dejiyey, wax keeni wax ku soo dhawna 
ma jiro Insi iyo Jinni. Al-Israa' (83-89). 



90. waxay dheheen Gaaladii (Ma- 
kaad) ku rumayti mayno intaad nooga 
jeexdo Dhulka Ilo (Burqan). 

91 . ama kuu ahaan Beer Timir iyo Ci- 
naba ood ku sii dayso dhexdeeda Wa- 
biyo socda. 



92. ama nagaga soo riddid Samada 
saad sheegatay, Goosimo iyadoo ah, 
ama u keentid Eebe iyo Malaa'igta si 
caddaana. 

93 . ama kuu ahaado Guri dahaba ama 
ka kortid samada, kuna rumayn mayno 
koriddaada intaad noogaga soo dejisid 
kitaab aan Akhrino, waxaad dhahdaa 
Eebahaybaa Nasahane ma waxaan bas- 
har (Dad) Rasuula ahayn baan ahay. 



>o}jJi> LiS Llk- JjAJ £>■ iiLSjJ sLSty cT J 



94. Dadka uma diidin inay Ru- 
meeyaan markuu xaqu u yimid oon 
ahayn inay dhahaan ma wuxuu soo 
bixiyaa Eebe Bashar (Dad) ah Ra- 
suullo. 






95. waxaad dhahdaa hadday Dhulka 
yihiin Malaa'ig ku xasilloon (Degan) 



> »^» , 



xg.j£i\^£$& 



391 



Suurat Al-Israa' 



juz* is mmm 



wmm 



waxaan uga soo Dejin lahayn Samada 
Malag Rasuula. 



«,U^i \ ^j* M^ ISJj^i ufti-XJa* 



$^j\S===JU 



Gaalada iyo Caqliga yar waxay had iyo jeer Dadka ku Qiimeeyaan Xoolaha iyo wixii soo raaca, saas 
darteed waxay u soo Jeediyeen Gaaladii Makaad Nabiga inuu Ilo Biyo ah u Jeexo, ama Beer Barwaaqo 
ah u ahaato, ama Cirka ku soodumiyo iyagoo sheegi in Nabigu saas ku yidhi, ama Guri Dahab ah u 
sugnaado, ama Cirka ka koro, ayan rumayneyn koriddiisa intuu waraaqo ay Akhristaan uga keeno, Eebaa 
Nasahan oo wayn, Nabigu ma waxaan Dad Eebe u waxyooday ahaynbaa. aadbay isula waynyihiin una 
Madax adkaayeen, Sharaftana xoolo, guryo, Beero iyo Biyo socda u moodeen, waxaase ka sarreeysa 
Nabinimo, Quraan, Akhlaaq, Caddaalad, Eebe Aqoonsi iyo Liibaan Aakhiro, hadday Malaa'igi deganta- 
hay Dhulka Eebe wuxuu usoo diri lahaa Malag Rasuula, Dadbaase degan marka waa in Dad la mida loo 
soo diro warka kalana layska dhaafo. Al-Israa' (90-95). 



96. waxaad dhahdaa Eebaa ugu filan 
Marag dhexdeenna, isaguna waa ogaha 
arka Addoomadiisa. 






97. Cidduu Eebe Hanuuniyo umbaa 
hanuunsan, cidduu Dhumiyana uma 
helaysid ugargaare Eebe ka soo had- 
hay, waxaana ku soo kulminaynaa 
Qiyaamada Wajigooda iyagoo Indho 
la' oo hadal la'oo Dhaga la', Hooygoo- 
duna waa Jahannamo, markastooy 
Dantana waxaan u siyaadinaa Shidid 
(Hurin). 






98. taasina waa Abaalkooda ah inay 
ka gaaloobeen Aayaadkanaga, oy dhe- 
heen markaan lafo noqonno iyo burbur 
miyaa nala soo bixin Abuur Cusub. 






99. miyeyna ogayn Eebaha Abuuray 
Samooyinka iyo Dhulka inuu karo 
inuu Abuuro wax la mida una yeelo 
muddo aan shaki lahayn, wayse diideen 
Daalimiintii Gaalimo mooyee (wax 
kale). 






100. waxaad dhahdaa idinku haddaad 
hanataan khasnadaha Naxariista Eeba- 






392 



Suurat Al-Israa' 



juz' 15 mmm 



hay waad xajisan lahaydeen ka cabsi 
faqri, Dadku waa Bakhayl. 



ffip&yfc&ifcf^f&ti 



Eebaa marag ugu filan Runnimada Nabiga, wuxuuna ogyahay oo Arkaa Addoomadiisa, cidduu Hanuu- 
niyo umbaa hanuunsan, tuu dhumiyana cid u gargaari ma jirto, waxaana loo soo kulmin kuwaas iyagoo 
Wajigooda ku socda illeen Eebaha Lugahooda ku waday wuu karaa inuu ku wado Wajigoodee, siduu 
Nabigu yidhi, waxayna imaan iyagoon wax arkayn, hadlayna, waxna maqlayn, kuna hoyan Jahannamo 
markay dantaba la sii hurin, waana Abaalkooda illeen Aayaadka Eebay ka Gaaloobeene, waxayna 
diideen in Eebe soo bixin intay lafo iyo Burbur Noqdeen waxayse illoobeen in Eebaha Abuuray Cirka iyo 
Dhulka uu karo iyagoo kale Qiyaamada, una yeelay muddo dhaba, Gaalo iyo daalimiinse waxaan 
xumaan ku madax taag ahayn waa diideen, Eebaana Hodana Dadkuse waa fuqaro hadday Khasnadaha 
Naxariista Eebe haystaanna way xajisan lahayeen iyagoo faqri ka yaabi illeen Dad waa Bakhayle. Al- 
Israa' (96-100). 



101. waxaan dhab u siinay (Nabi) 
Muuse sagaal Aayadood (Mucjiso) oo 
cad cad ee war so Binii Israa'iil markuu 
u yimid oo ku yidhi Fircoon waxaan 
kuu malayn Muusow mid la sixray. 



> *" »■ >\ \{i< •> X' r, \ s », . ' 



102. wuxuuna yidhi (Nabi Muuse) 
waad ogtahay inuusan soo dejinin ku- 
waan waxaan Eebaha Samooyinka iyo 
Dhulka ahayn iyagoo xujooyin ah, 
anna waxaan kuu malayn Fircoonow 
mid la halaagi. 






103. markaasuu doonay fircoon inuu 
ka kaxeeyo Dhulka markaasaan Maan- 
sheynay isagii iyo intii la jirtay dham- 
maan. 



Ml U^^Ajt* {J»J <£3jt- Is 



104. waxaana ku nidhi gadaashiis 
Baniilsraa'iil dambane waanu idin kee- 
ni dhamaan. 






105. xaqbaana ku soo dejinay Qu- 
raanka xaqbuuna ku soo degay, waxaa- 
na ku dirray adoo Bishaareeye u diga 
ah,. 






106. waana Quraan oon u kala bi- 
xinnay (soo dejintiisa) inaad ku akhrido 






393 



Suurat Al-Israa' 



juz' 15 mmm 



dadka kaadsiinyo, waana soo dejinay 
soo dejin Qaar Qaar ah. 






Eebe wuxuu siiyey lana soo bixiyey Nabi Muuse Sagaal Mucjiso, oo kala ah sida Aayaddu sheegtay: 
Ushii, Gacantii, Abaartii, Baddii, Maanshayntii, Ayixii, Injirtii, Rihii iyo Dhiigii ama Nusqaantii midha- 
ha, Banii Israa'iilla waa ogyihiin, Fircoonse wuxuu ugu Jawaabay inuu dhaho Muusow waxaan kuu 
malayn in lagu sixray, wayna is maleeyeen Fircoon iyo Nabi Muuse, waxaase rumoobay malihii Nabi 
Muuse oo yidhi waad ogtahay inuu Aayadahan soo Dejiyey Eebaha Cirka iyo dhulka isagoo xujooyin 
waano ah waxaana kuu malayn Fircoonow mid la halaagi, waana la halaagay markuu isku deyey inuu 
dhulka ka bixiyo oo la maansheeyey isagii iyo intii la jirtay, dhulkiina u hadheen oo dageen Banii lsraa'iil 
inta yaboohii Eebe ee soo uruurintooda laga gaadhi, Quraanka Eebaa xaq ku soo Dejiyey, Xaqbuuna ku 
soo degay Nabiguna wa Bishaareeye Diga, soo dejinta Quraankuna hal mar ma ahayn ee wuxuu soo 
degayey Saddex iyo Lebaatan sano ; Saddex iyo Toban sano Maka ah iyo toban sanoo Madiina ah, si 
Dadka loogu akhriyo kaadsiinyo iyo inyar inyar, waana xigmadda iyo Naxariista Eebe illeen hadduu hal 
mar soo dego siday gaaladu codsadeen waa lagu dhibboon lahaa. waxaase loo baahanyahay Raacidda 
Quraanka, ku dhaqankiisa, Barashadiisa, ugu yeedhidiisa, si loo Liibaano, illeen waa xaqii Eebaheenna 
wayn soo dejiyaye. Al-Israa' (101-106). 









107. waxaad dhahdaa rumeeya Qu- 
raanka ama ha rumeynina kuwa la 
siiyey cilmiga (kuwa fiican) marka lagu 
akhriyo korkooda waxay u dhacaan 
wajiga iyagoo Sujuudi, 

108. waxayna dhihi waxaa Nasahan 
Eebahanno ee yabooha Eebahanno 
waa la fali (Imaan). 

109. waxayna u dhacaan wajiga iya- 
goo ooyi wuxuuna u kordhiyaa « Qu- 
raanku » Khushuuc. 

110. waxaad dhahdaa ama ku barya 
Ilaah, ama ku barya Raxmaan wax kas- 
ta ood ku baridaan wuxuu leeyahay 
magacyo fiican, ee ha la qaylyina 
Akhriskaaga (salaadda) hana qarsan ee 
doon jid u dhexeeya Arrintaas « dhex- 
dhexaad ». 

111. waxaadna dhahdaa mahad Ee- 
baa iska leh een Yeelanin Ilmo, una su- 
gnayn shariig xukunkiisu (la wadaage) 
una sugnayn gargaare dulli dartiis (uga 
gargaare) ee waynee waynayn (Sharrif)- 

Gaalase ama ha rumeeyeen Quraanka ama ha beeniyeen,waxaana rumeeyey oo sujuud la dhacay markii 
lagu akhriyey kuwii fiicnaa ee cilmiga lahaa ee xaqa rumeeyey ee Ehelu FCitaabka ahaa, iyagoo waynayn 
Eebe rumayn yaboohiisa, Ooyina iyagoo sujuudi oo khushuuci, gaaladiina waxay Nici jireen Magaca 
Eebe ee Raxmaana markaasaa Eebe u caddeeyey Muslimiinta inay Eebe ku baryikaraan magacyadiisa 
amaAlle ama Raxmaan illeen Magacyo Badan oo fiican yuu leeyahaye, wuxuuna Nabiga ku faray 
inuusan ku qaylyin oo kor uqaadin Akhriska Salaadda hoosna u dhigin ee si dhexdhexaada u akhriyo, 
kuna mahdiyo Eebahaan yeelanin Ilmo, wax la wadaaga xukunkana jirin iyo uga gargaare dulli, una 
wayneeyo siduu muto,Eebaa wayn oo awood leh, wax la wayneeyana ah, wax cibaado, xukun, caddaalad, 
sharci, maamul, iyo wanaag la wadaaga ama u kaalmeeyana ma jiro, waxa ka soo hadhay dhammaan waa 
masaakiin Tabar yar oo Naxariista Eebe hoos joogta sugina. Al-Israa' (107-1 1 1 ). 






% %ffit£&y x 



e>J 



dlUKj 



394 



Suurat Al-Kahf 



juz' is m%m 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo mid Gaaraba Naxa- 
riista. 

1 . Mahad Eebaa iska leh Eebaha ku 
soo Dejiyey Addoonkiisa (Nabi Mu- 
xamad ah) Kitaabka (Quraanka) oon 
yeelinna Dhexdiisa Qallooc. 

2. Waana Toosanyahay si uu ugaga 
Digo Ciqaab daran oo Eebe Xaggiisa 
ka ahaatay, uguna Bishaareeyo Mu'mi- 
niinta fala Wanaagga inay Muteen Ajir 
Fiican. 

3. Kuna Nagaanayaan (Janada) Wali- 
good. 

4. Ugana Digo kuwa Yidhi wuxuu 
yeeshey Eebe Ilmo. 

5. Uma laha wax Cilmi ah iyaga iyo 
Aabayaalkood midna, waxaana 
waynaatay Kalimad ka soo Baxday 
Afafkooda, mana dhahayaan waxaan 
Been ahayn. 



&j$-!»^ 









&^l^jy»c>\^$& {6* 



Suuraddu waxay soo Degtay mar GaaJadii Qureesheed ee Makaad u Tageen Qaarkood Yuhuuddii 
Madiino warsadeenna Xaalka Nabiga oy Yuhuudna ku tidhi waydiiya Saddex arrimood hadduu idiin 
sheegana waa Nabi Xaq ah, Waydiiya Dhalinyaro mar hore jirtay Xaalkoodii, Nin wada maray Adduun- 
ka Ban iyo Galbeed, iyo Ruuxda, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu 
yidhi: Ruuxii Xifdiya Tobanka Aayadood ee hore ee Suuratul Kahfi waxaa laga dhawraa Dajaal. Waxaa 
wariyey (Muslim). 

Aayaduhuna waxay Caddayn in Mahad Eebe muto, Quraanka toosanna ku soo Dejiyey Nabiga, si uu 
uguna Digo, uguna Bishaareeyo, Gaaladuna wax Cilmi ah uma leh Xumaantay Eebe ku Sheegi ee waxay 
ku Hadli Been iyo waxaan Jirin. Al-Kahf (1-5). 



6. Waxaad u Dhawdahay inaad ku 
(Halaagto) Naftaada Nabiyow Raad- 
kooda (gadaashooda) haddayna ru- 
meyn Quraankan, Walbahaar dartiis. 






395 



Suurat Al-Kahf 



juz* 15 immm 



&^iii& 



7. Waxaan ka yeellay waxa Dhulka 
Korkiisa ah Quruxdiisa, si aan u Imti- 
xaanno Midkooda Fiican-Camal. 

8. Waxaana ka yeelaynaa waxa kor- 
keeda ah Bannaan aan wax ka soo Bixin. 

9. Ma waxaad u malaysay Nabiyow 
Godkii Asaxaabtiisii (Dadkiisii) iyo 
Kitaabkii (iyo Looxii) inay ugu yaab 
badantahay Aayaadkanaga. 

1 0. Waa markay u Dummeen Dhallin- 
yaradu Godka oy dhaheen Eebow naga 
sii Agtaada Naxariis noona Darab 
Amarkanaga Hanuun. 

11. Markaasaan ku Siidaynay Hurdo 
Godka dhexdiisa Sanooyin Badan. 



12. Markaasaan soo Bixinnay si aan u 
Muujinno Labada Xizbi midkooda 
Kobid Badan intay Nagaadeen 
Muddo. 



5£%&i^c$&£^&i 



fo£%Y 



IL*-*- 






"ft:' 









Wuxuu Eebe Halkan ku Calool Adkaysiin kuna Samirsiin Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) isagoo u Tilmaami inuusan waxba Walbahaar isugu badin hadday Gaaladu Rumeyn 
waayeen Quraanka, Illeen Eebe Imtixaan yuu u Abuuray waxa Dhulka korkiisa ahe, iyo in la eego kan 
Camal-Fiican, Eebaana halaagi waxa Dhulka ku kor Nool. 

Qisada Asxaabul Kahfina wax layaab leh ma aha waxayse ahaayeen Dhallinyaro Hanuuntay oo Eebe 
warsaday Toosnaan markaas Eebe Seexiyey Godka Sanado Badan, kadibna Eebe soo Bixiyey si loo 
Muujiyo Cidda koobtay intay Nagaadeen. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) Wuxuu yidhi : Adduunyadu waa Macaan Cagaaran, Eebana wuu idinku reebay isagoo Fiirin 
waxaad Carnal Fashaan ee ka Dhawrsada Adduunyo, kana dhawrsada Ragoow Haween, Illeen Fidmadii 
ugu Horaysay Banii Israa'iil waxay ahayd Haweeneeye. 

Aayaduhuna waxay ku tusin Dhawrka iyo Diidada Xumaanta iyo in Ciddii dan Eebe u Carnal Fasha uu 
Eebe Faraj u Furi, Guushana ku Dambeysiin, iyo Wanaagga Adkaysiga iyo Samarka. Al-Kahf (6-12). 



13. Anagaa kaaga Qisoon warkooda 
si Xaq ah, waxay ahaayeen Dhallinyaro 
rumeeyey Eebehood, waxaana u siyaa- 
dinay hanuun. 

14. waxaan xoojinay (oon adkayna) 
quluubtooda, oyna dhaheen Eebe- 
hanno waa Eebeha Samaawaadka iyo 
Dhulka, baryinamayno (Caabu- 
dimayno) Ilaah ka soo hadhay, waxaan 
ku hadalay markaas hadal Xun (oo 
baadil ah). 









396 



Suurat AJ-Kahf 



juz 4 15 mmm 



&m& 



15. Kuwaasu waa qoomkanagii 
waxay yeesheen Eebe ka sokow ilaah- 
yo, mey u keenaan korkooda wax xujo 
cad ah, yaase ka dulmi badan ruux ku 
abuurtayEebe dushiisa been. 

1 6. markaad ka fogaataan gaalada iyo 
waxay caabudi oo Eebe ka soo hadhay u 
dunma godka wuxuu idiin fidin Eebi- 
hiin naxariise idinkanadarbi amar- 
kiinna waxaad ku istareexdaan kuna 
kala saartaan xumaanta iyo wanaagga. 






aayadahan waxay sharxi qisada asxaabul kahfi, Ibnu kathiir wuxuu yidhi: eebe wuxuu sheegay inay 
dhalinyaro ahaayeen, iyagaana xaqa ka aqbali og kagagana hanuunin og jidka odayada ku madaxtaagay 
kuna dabaashay baadilka, saas darteed yey kuwii u badnaa ee ajiibay eebe iyo rasuulkiisa ahaayeen 
dhallinyaro, odayadii qureesheedse intoodii badnayd waxay ku hadheen diintoodii. eebana wuxuu 
sheegay inay ahaayeen dhallinyaro rumeysan xaqa, qalbigoodana eebe xaqa ku sugay, ilaah mooyee aan 
wax kalena u jeedsan, kana leexday jidkii Xumaa ee qoomkoodii, dar Eebana u tegay Godkana u aaday, 
Eebana xoojiyey waafajiyeyna wanaagga. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) 
wuxuu yidhi : waxay u dhawdahay inay noqoto xoolo kan ugu khayrroon adhi uu ku raaco buuraha iyo 
roobka isagoo kala carari diintiisa fidmada. waxaa wariyey Bukhaari iyo Abuu Daa'wuud. Al-Kahf (13- 
16). 



17. waxaad arkaysaa Qorraxda oo 
markay Dhalato uga iilan Godkooda 
xagga Midig, markay dhicina ka Gooyn 

xagga bidix iyagoo ku sugan Meel Waa- 
sac ah oo Godka, taasina waxay ka mid 
tahay Aayaadka Eebe, Ruuxuu hanuu- 
niyo Eebe unbaa hanuunsan, Ruuxuu 
Dhumiyana u helimaysid Gargaare ha- 
nuuniya. 

18. Waxaad u malayn inay soo jee- 
daan iyagoo Jiifa, waxaana u gagadin 
Midig iyo Bidix, Eygoodiina wuxuu ku 
fidin Dhudhumadiisa Albaabka, had- 
daad aragto waad ka jeedsanlahayd, 
adoocarari waxaana lagaa buuxinlahaa 
Xagooda Argagax. 

19. Saasaana u soo bixinay inay is 
warsadaan dhexdooda, wuxuu yidhi 
mid ka mid ah imisaad nagaateen, wa- 
xay dhaheen waxaan nagaannay Maa- 
lin ama maalin qaarkeed, waxay dha- 
heen Eebeheenbaa og waxaad nagaa- 
teen ee ladira midkiin lacagtan xagga 









397 



Suurat Al-Kahf 



juz< is mmm 



Magaalada, hana soo fiiriyo Cid Cunno 
xalaalaysan* hana idiinka Keeno Rizqi 
hana isqariyo (oo istartiibiyo) yuuna 
idin ogeeysiin xaggooda ruuxna. 



20. iyagu hadday idin arkaan way idin 
dhagaxyeyn, ama idinku Celin diin- 
tooda mana Liibaanaysaan markaas 
waligiin. 



JHfc 



'si'*"'** * > '*' ' '** ' 

^\\ty^£jj 



Naxariista Eebe darteed waxay ahaayeen kuwo laga dhawray kulaylka qorraxda oy ka maraysay dhinaca 
dhalasho iyo dhinaca dhicidda, arrintaasna waa Aayaadka Eebe, waxaana hanuuni ruuxii Eebe waafa- 
jiyo, kiikalana ma helo hanuuniye Eebe ka soo hadhay, qudrada Eebe way soo jeedeen iyagoo la moodo 
inay hurdaan, waxay u gagadoomayeen midig iyo Bidix, Eygoodina irridduu jeenyaha ku fidiyey, Cidii 
aragtana way cabsan lahayd oo carari lahayd, markaasaa Eebe soo bixiyey iyagoo is warsan intay 
noolaayeen oyna mid ka mid ah magaalada u direen isagoo lacag wata si uu cunno xalaal ah ugu soo gado 
isagoo isqarin, illeen waxay ka yaabi in gaaladay ka carareen joogaan oo dilaan ama xoog Diintooda ku 
galiyaan oy khasaaraan. taasina waxay ku tusin naxariista Eebe iyo awooddiisa iyo inuu falo wuxuu 
doono. Al-Kahf (17-20). 
* Cidda ugu cunno xalaalsan (dib u eegaha). 



2 1 . Saasaan u daalacsiinay ( u tusinay) 
Dadka si ay u ogaadaan in yabooha 
Eebe Xaq yahay, saacadda (qiyaa- 
mana) aan shaki ku jirin (waxaan tu- 
sinay) markay ku murmeen dhexdooda 
amarkooda, oy (isku) dhaheen ka dhisa 
korkooda dhismo, Eebahood baa og 
iyagee, waxay dhaheen kuwii ku reeyey 
amarkooda aan ka yeelano korkooda 
Masaajid. 






22. waxay dhihi waxay ahaayeen sad- 
dex waxaana afreeyey Eygoodii, waxay 
dhihi waxay ahaayeen shan waxaana 
lixeeyey eygoodii iyagoo iska gani wax 
maqan (iska dhihi cilmi la'aan) waxay 
dhihi waxay ahaayeen todobo waxaana 
siddeedeeyey eygoodii, waxaad dhah- 
daa Eebahay baa og tiradooda, mana 






398 



Suurat Al-Kahf 



juz 4 15 mmm 



&mm 



oga wax yar mooyee, ee ha kula mur- 
min xaalkooda muran muuqda oo fu- 
dud mooyee, hana waydiin xaggooda 
Ruuxna. 



Waxay keentay xigmadda Eebe in la arko dhallinyaradaa si loo ogaado in yabooha Eebe xaq yahay, 
qiyaamadana aan shaki ku jirin, markay arkeen oy ka dibna dhinteen yey ku murmeen in ardaagooda wax 
ku dhisaan waxaase reeyey kuwii rabay in masaajid lagu dhiso. tan kale waxaa lagu munnay tiradooda 
intay ahayd, cid ogna ma Jirto Eebe Mooyee. taasooy kuwo dhaheen waxay ahaayeen seddex iyo eygoo- 
dii, kuwana shan iyo eygoodii, kuwana todoba iyo eygoodii, Eebaase og intay ahaayeen, cid ogna ma jirto 
wax yar mooyee, in lagu murmana ma haboona si fudud oo wax is tus ah mooyee, cid ehelu kitaabka ahna 
waxba lagama warsado. 

qisadana waxaa loo baahanyahay ruuxii Mu'min ah inuu si fiican u rumeeyo una hogaansamo, illeen Eebe 
wax walba wuu karaaye marba hadduu Eebe abuuray Cirka, dhulka iyo khalqiga kalaba awoodiisu xad 
ma leh'wuxuu doonana wuu falaa, kuwa shakin arrimahan oo kalana waa; kuwo caqli yar oo wax walba 
ku eegi muraayadahooda aragga gaaban ama aragga xumaysa. Tan kale waxay ku tusin in xaqa iyo 
ehelkiisu hadho xumaanta iyo Ehelkeeduna tago. Al-Kahf (21-22). 



23. ha ku dhihin shaygaasaan fali 
barii. 

24. (adoon dhihin) hadduu doono 
Eebe, xusna Eebahaa haddaad hal- 
maanto, waxaadna dhahdaa wuxuu u 
dhawyahay inuu igu hanuuniyo Eeba- 
hay wax ka dhaw kaas oo toosni ah. 

25. waxay ku nagaadeen godkoodii 
seddex boqol oo sano waxayna 
siyaadsadeen sagaal. 







26. waxaad dhahdaa Eebaa og waxay 
nagaadeen waxaa u sugnaaday waxa ku 
maqan samooyinka iyo dhulka, arki 
ogaa oo maqli ogaa Eebe, umana 
sugnaanin Dadka isaga ka sokow gar- 
gaare lamana wadaajiyo xukunkiisa 
Cidna. 






Eebe wuxuu ku hanuuniyey nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) aadaab fiican oo ah 
inuusan dhihin waxaasaan fali isagoon raacinin hadduu Eebe doono, Mu'miniintana saasaa laga rabaa, 
waana in had iyo jeer la xusaa Eebe si halmaanshaha shaydaanka looga fogaado, hanuunkana Eebe la 
warsadaa. dhallinyaradii asxaabul kahfina intay ku nagaadeen Godka Eebaa og waana mudadaas Eebe 
sheegay, illeen Eebaa og waxa maqan arkana maqlana, dadkana wax gargaare ah oo Eebe ka soo hadhay 
ama xukunka la wadaaga ma jiraan. Eebana isagaa sayid awood leh ah, Xukun, dil, dayn, irzaaqid, 
naxariis, xoog iyo tasarruf dhamaantiisna isagaa iska leh, wax kula wadaaga cirka iyo dhulka iyo waxa u 
dhaxeeyana ma jiro, saasdarteed waa in dhab ahaan loo caabudo, loona hogaansamo, sharcigiisana lagu 
dhaqmo, Xagga xukunka, mucaamalada, akhlaaqda iyo nolosha dhammaanteedba. Al-Kahf (23-26). 



399 



Suurat Al-Kahf 



Juz 4 15 



smm 



27. akhri (oo raac) waxa laguu wax- 
yooday oo kitaabka Eebahaa ah, wax 
baddali kalimooyinkiisana ma jiro, 
tnana helaysid wax ka sokeeya ood 
magangashid. 

28. ee ku samirsii naftaada la jirka ku- 
wa baryaya Eebahood aroor iyo gala- 
bba, iyagoo dooni wajigiisa, yeyna ka 
iilaninlndhahaagu xagooda adoo dooni 
quruxda nolosha dhaw (ee aduun) 
hana adeecin ruuxaan halmaansiinnay 
qalbigiisa Xusiddanada oo raacay 
hawadiisa uuna ahaaday amarkiisu 
xadgudub (iyo Xumaan). 

29. waxaad dhahdaa xaqu Eebihiin 
buu ka ahaaday ee ciddii doonta ha 
gaalowdo, anagu waxaan u darabnay 
daalimiinta naar oy koobtay iyaga 
(barxadeedu) iyo darbigeedu, hadday 
kaalmo warsadaanna waaxaa,loogu 
kaalmeeyaa biyo daamuur oo kale ah 
oo duba wajiyada iyagaa u xun cabbid 
iyadaana u xun dangiigsi. 






E9liis 



,*/•<-) «-L*j 



Eebe wuxuu faray Nabigiisa imiu akhriyo kitaabka quraanka ah Dadkana gaadhsiiyo wax badali karana 
ma jiro, meel lamagan galoo Eebe ka soo hadhayna ma jiro. waxaa kaloo Eebe faray nabiga inuu la 
noolaado Mu'miniinta baryi Eebahood had iyo jeer kana iilanin indhihiisu isagoo doom nolosha 
adduunyo,uusan maqlin kuwa qalbigooda la halmaansiyey xuska Eebe oo hawadooda xun raacay xadna 
gudbay, xaquna waa cadyahay ee ciddii doonta ha raacdo tii doontana ha gaalowdo, waxaa uun gaalo loo 
darbay cadaab daran oo Gubee,. Rasuulkuna (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu 
yidhi : Qoomkii kulma iyagoo xusi Eebe oo wajigiisa dooni waxaa looga dhawaaqaa cirka kaca waa 
laydiin dambi dhaafaye wuxuuna ku badalay Xumaan tiinna wanaage. (Imaam Axmed). Al-Kahf (27-29). 



30. Kuwa rumeeyey (Xaqa) oo carnal 
flican falay annagu ma hallayno Ciddii 
Wanaajisa Camalka. 

31. Kuwaas waxay mudan janada 
Cadnin oo dureeri Dhexdeeda Wabi- 
yaal, looguna Labisi Dhexdeeda Jijimo 
Dahab ah, una xidhay Maryo Cagaa- 
ran oo Xariir Jilicsan iyo mid adagba, 
waxayna ku Dangiigsan dhexdeeda Sa- 
riiro korkood, waa abaal marin Fiican 
una Wanaagsan meel lagu (istareexo) 
laguna nasto. 






Jliiu 



»> » y > s ' > 



^j^Ltfy^ 



Suurat Al-Kahf 



juz' 15 immm 



32. Uga yeel tusaale Labo Nin oon u 
yeellay Midkood Laba Beerood oo Ci- 
nab ah, kuna koobnay Timir yeellayna 
Dhexdeeda Tallaal (beer). 

33. Labada Beeroodba oy keentay 
Cunnadeedii, oyna waxba Nusqaamina, 
oon kana Dhambalay dhexdeeda 
Wabiyo. 

34. Midhana uu leeyahay oo markaas 
ku yidhi Saaxiibkiis asagoo hadalka ku 
celcelin anaa kaa Xoolo badan Kaana 
Tol badan. 

35. Wuxuu galay Beertiisii isagoo 
dulmiyey Naftiisa, wuxuu yidhi uma 
malaynayo inay Halaagsami Waligeed. 

36. Umana Malaynayo in Saacadda 
(Qiyaame) kici, haddii lay celiyo Xagga 
Eebahayna waxaan ka heli mid ka 
khayrroon Noqoshada. 



|^J iff U4A1JU. u^x3j 



j»jj\^Jbj±A^y*ab JUa^jJ s^Jbj 



*%i<A&Jj&\ti 




f*^ x ''* ' ' ' " \ 



Kuwa Xaqa rumeeyey 00 Wanaagga falay waxaa Fiican ee Eebe u darbay waxbadan yuu Quraanku ka 
warramay, halkan Arrintaas yaa ku Cad. Aayadaha kale waxay ka Qisoon Laba Nin 00 midkood beera 
badnaa uguna faanay Saaxiibkiis inuu ka Xoolo iyo Dad badanyahay isagooy yaabgalisay Beertiisu, iyo 
waxa ka baxay 00 Midha ah iyo waxa dhexsocda 00 biyo ah. Intuu ka inkiro 00 ka Gaaloobo Dhicidda 
Qiyaamada. Mana haboona in Nicmada Eebe laqaabiliyo Diido, Gaalimo, Faan iyo Kibir ee waa in Eebe 
lagu Aqoonsado laguna Mahdiyo looguna kaalmaysto Cibaadada Eebe. Qataade wuxuu yidhi : Taasi 
Wallee waa Yididiilada Faajirka, Xoolo Badni iyo Qaraabo Xoogle. Al-Kahf (30-36). 



37. Wuxuu yidhi saaxiibkiisii isagoo la 
hadli ma waxaad ka gaaloowday Ee- 
baha kaa Abuuray Carro, hadana dhi- 
bic markaas ku ekeeyey adoo nin ah. 






K$ ^^dii^^^uLki^^^^^ciiAlL^ 



38. hasa yeeshee ilaahay waa Eebahay 
lana wadaajin maayo Eebahay (cibaa- 
dada) cidna. 



:ta'->* 



^TJ^ji/A VJ Jj^V^U&J 



39. maxaadan markaad gasho beer- 
taada u dhihin wuxuu doone Eebe*, 
xoog ma jiro Eebe mooyee, haddaad 
aragtay anoo kaa yar adiga xoolo iyo 
Caruurba. 






401 



Suurat Al-Kahf 



juz' 15 mmm 



40. wuxuu u dhawyahay Eebehay 
inuu i siiyo wax ka khayr badan Beer- 
taada, kuna diro korkeeda aafo samo, 
oy markaas ahaato bannaan lagu sim- 
biririxoodo. 

41. ama ahadaan biyaheedu kuwa 
gudha oodan karin doonid (soo celin). 

42. waa la koobay midhihiisii (la 
halaagay) oo ahaaday kii gaddin 
gacmihiisa wuxuu ku bixiyey iyadoo ku 
dhacday darbiyadeeda, isagoo leh shal- 
leytee maanan la wadaajin Eebahay 
Cidna. 

43. uma ahaanin koox u gargaarta oo 
ka soo hadhay Eebe mana aha mid gar- 
gaarta. 

44. halkaas (qiyaamada) yey awoodu 
u ahaan Eebaha xaqa ah, isagaana 
khayrroon abaal marin khayrroonna 
cidhib. 



\j^jy^ rz ^ .^a A £.IaJU> ^j^JL^^^-iJdC' 



QtjjAC, 



>'&-'\ 









Saasay kala yihiin muslim iyo gaal, waxaa inoo soo hormaray warkii gaalka iyo wuxuu ku abaal mariyey 
Nicmada Eebe, mu'minkiina waa kan xusuustay sida Eebe u abuuray ninna uga dhigay, iyo inayna 
haboonayn in Cibaadada waxlala wadaajiyo, iyo Eebe lagu mahdiyo Nicmadiisa awoodana loo qiro, oon 
laguna faanin xoolo iyo caruur, illeen Eebaa halaagi kara oo tirtiri karee, waxaana lagu abaal mariyey 
gaalkii faanayey in la halaagay beertiisii oo uu shallaytooday wuxuu ku bixiyey, uuna qoomamooday 
waqti ayana waxtarayn, qoomamo wax u gargaarana uusan jirin, isna gargaaran karin, xukunka iyo 
awoodana Eebaha xaqa ah yaa leh, maalinta qiyaame. Rasuulku (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa 
ha yeelee) wuxuu yidhi : Abuu Hureyrow ma ku tusiyaa kansi ka mid ah kansiyada janada markaasuu 
yidhi: haa Aabahay iyo Hooyaday ha lagugu furtee, markaasuu yidhi: waa inaad dhahdo: Xoog ma jiro 
Eebe mooyee, wuxuuna dhihi Eebe: wuu islaamay addoonkaygii wuuna hogaansamay. waxaa wariyey 
(Imaam Axmed). Al-Kahf (37-44). 

* Maashaa-Allaah, Xoog ma jiro kan Eebe mooyee (dib u eegaha). 



45. uga yeel Nabiyow tusaale nolosha 
Adduunyo Biyo oo kale oon ka soo 
dejinay samada oo isku darsamay waxa 
ka soo baxay dhulka oo markaas noq- 
day ingayg kala firdhiso dabayluhu, 
wuxuuna ahaaday Eebe kii wax kasta 
kara. 

46. xoolaha iyo wiilashu (caruurtu) 
waa quruxda nolosha adduunyo, kuwa 
hadha ee wanaagsan yaa ku khayrroon 
Eebahaa agtiisa abaalmarin una khayr- 
roon yididiilo (camalka fiican). 












402 



Suurat Al-Kahf 



juz 4 15 mmm 



&&i\m 



47. xus maalinta aannu kaxayn buu- 
raha ood arkayso dhulka oo muuqda, 
oon soo kulminay dadkii oonan ka ta- 
gin cidna. 

48. waxaana loo banbhigi dadkii 
Eebahaa iyagoo saf ah, dhab ahaan 
yaad noogu timaadaan saan idiin abuu- 
ray markii horaba (yaa lagu dhihi) wa- 
xaadse sheegateen inaanaan idiin yee- 
layn ballan « kulama ». 

49. waxaana la dejin (keeni) Kitaabkii 
(camalka) waxaadna arkaysaa dam- 
biilayaashii oo ka cabsan waxaa ku su- 
gan oo dhihi halaaganee muxuu lee- 
yahay kitaabkan oosan uga tagayn wax 
yar iyo wax wayn ee uu koobay wayna 
heli waxay carnal faleen oo jooga, 
manadulmiyo Eebahaa cidna. 

Aayado badan yaa ka warramay adduunyada iyo say ku dambeyn iyo inay habboontahay inaan lagu 
kadsoomin xoolo iyo caruurna waxba kama taraan Eebe agtiisa, ee waxaa wax tara camalka fiican ee 
hadhi, maalinta qiyaame ee buuraha la kaxayn dhulkuna bannaan noqon ee dadka lasoo kulmin cidna 
lagamatagayo, dadkuna way imaan iyagoo safan sidii eebe ugu abuuray oo kale, inkastooy gaaladu 
diideen, waxaadna arki maalintaas dambiilayaasha oo cabsan oo calaacali iyagoo sheegi inuusan kitaab- 
ka camalka lagu qoro wax yar iyo wax wayn midna ka tagayn, cid walbana heli waxay carnal fashay oo 
jooga, isagoon Eebe cidna dulmayn. waxaana sugnaatay in Eebe soo kulmin dadka qiyaamada una 
dhawaaqi iyagoo wada maqli laysuna qisaasi xataa dharbaaxada, waxaana loo kala qaadi khayrka iyo 
sharka. Al-Kahf (45-49). 



QiiiJJ^SiJv^^ 



50. (xusuuso) markaan ku nidhi Ma- 
laa'igta u sujuuda Aadam, oo ay sujuu- 
deen Ibliis mooyee, wuxuu ka mid ya- 
hay Jinniga wuxuuna ka faasiqoobay 
(baxay) amarka Eebe, miyaad ka 
yeelanaysaan isaga iyo faraciisa gar- 
gaare ani ka sokow iyagoo col idiin ah, 
waxaa u xun daalimiinta badelkooda 
(ibliis). 

51. marag ugama dhigin kuwaas 
abuurka Samooyinka iyo dhulka iyo 
abuurka Naftooda, mana ihi mid ka 
yeelan baadiyayaalka kaalmo. 

52. (xusuuso) maalinta Eebe dhihi u 
yeedha kuwaad ila wadaajiseen (Cibaa- 
dada) ood sheegteen (adduunka) mar- 
kaasay u yeedheen mana ajiibin (u 
jawaabin) waxaana yeellay dhexdooda 
Meel halaag. 






jJ^+£-_j <jrUJ l ci <\£=>j^ \js\i Jyjj *yj 

^ 9 s "Ss> '<*/: » > ' ■>" '' 9. **'". 



403 



Suurat Al-Kahf 



juz< i5 mmm 



6 ^X>^i^\d^^6lS ,> 



53. waxayna arkaan dambiilayaashu 
naarta waxayna yaqiinsan inay ku dhici 
mana helayaan xageeda meelay uga 
iishaan. 

54. dhab ahaan yaan ugu caddaynay 
quraankan dadka tusaale kasta, wa- 
xayna ahaadeen dadkii kuwo muran 
badan. 

Ibliis iyo madax adayggiisa iyo siduu dadka u duufsaday xaqa iyo amarka Eebana u diiday waxbadan yuu 
quraanku soo celceliyey si looga digtoonaadcwax Eebe la maamula xukunka ama uu abuuridda marag 
uga dhigan ma jiro, qiyaamadana ibliis iyo kuwii caabudi jiray oo warkiisa maqlay wax isuma taraan, 
waxayna yaqiinsan inay halaagsami meelay uga leexdaanna ayna helayn. quraankana waxbadan yuu eebe 
ku celceliyey waano iyo tusaale waxayse noqdeen dadkii muran badane. Xasan Basri wuxuu yidhi : Ibl iiska 
ka mid manoqon malaa'igta il bidhiqsi, waase asalka jiniga, sida aadanba u yahay asalka dadka. waxaa 
wariyey (ibnu Jariir). 

Rasuulkuna (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu subax toosiyey say id Cali iyo 
Faadumo kuna yidhi : miyeydaan tukaneyn, markaasuu sayid Cali yidhi Rasuulka Eebow naftanada 
Eebaa maamula markuu na kiciyo yaannu kacaynaa, markaasuu jeedsadey Nabigii isagoo akhrin aayad- 
da, (wuxuu noqday dad wax walba ka muran badane), waxaa wariyey (Bukhaari, Muslim iyo lmaam 
Axmed). Al-Kahf (50- 54). 



55. wax ka reebay dadka inay rumee- 
yaan markuu u yimid hanuunku oy 
dambi dhaaf warsadaan Eebahood ma 
jiro oon ahayn (sugid) inay u timaaddo 
waddadii kuwii hore, ama ugu yimaad- 
do cadaab caddaan. 

56. mana dirro rasuullada iyagoon 
bishaaraynneyn oon digayn, waxayna 
ku murmi kuwii gaaloobay xumaan 
inay ku buriyaan xaqa, waxayna ka 
yeesheen aayaadkeygii iyo wixii loogu 
digay jeesjees. 

57. ruuxna kama dulmin badana cid 
lagu waaniyey aayaadka Eebihiis mar- 
kaas ka jeedsaday xageeda oo hal- 
maamay waxay hormarsadeen gacmi- 
hiisu, waxaan yeellay quluubtooda da- 
bool inayan fahmin quraanka dha- 
gahooda culays haddaad ugu yeedho 
hanuunkana ma hanuunayaan wali- 
good. 

58. Eebahaa waa dambi dhaafe naxa- 
riisleh hadduu u qaban dadka waxay 
kasbadeen (oo xumaan) wuxuu u dada- 
jin cadaabka, waxayse leeyihiin ballan 
oyna helayn meelay uga iishaan. 



' > *r>>-r^ -, :-> :> r 






404 



Suurat Al-Kahf 



juz' 15 mmm 






59. taasi waa magaalooyinkii oon ha- 
laagnay markay dulmi faleen waxaana 
u yeellay halaagoodii ballan (waqti). 

gaalada waxaa xaqa rumeyntiisa ka reebay kibir iyo inay maraan wadadii kuwii hore inta cadaab ugaga 
yimaaddo, Rasuulladana waxaa loo diray bishaarayn iyo digid.Gaalse muran iyo xaqooy ku tirtiraan 
xumaan iyo jeesjees waxaan ahayn ma rabaan. dulmina wuxuu ku dhanyahay ruux quraanka lagu 
waaniyey oo halmaamay waxay hormarsadeen gacmihiisu oo xumaana, illeen qalbigooda ka daboolan 
inay fahmaan, dhagana waa ka culusyihiin mana hanuunaan. 

Eebaase dambi dhaaf iyo naxariis leh, hadduu dadka u qaban waxay kasban oo xumaan ah wuxuu u soo 
dadejin lahaa ciqaabta, wuxuuse u yeelay waqti ayan meella uga bixi karin, raadkii umadihii hore ee la 
halaagayna waa muuqdaa markay xumaanta faleen waxaana loo yeelay halaagooda waqti xadidan. 
xaqoo ladiido, ku jeesjeeskiisa, waanadoo laga jeedsado, iyo xumaanta oo dhanba waxay sababi ciqaab 
iyo halaag ee waa in laga digtoonaado lagana fogaado. Al-Kahf (55-59). 



60. (xusuuso) markuu ku yidhi (Nabi) 
Muuse yarkiisii (ardaygiisii) ma joo- 
gayo intaan ka gaadho kulanka labada 
Badood, amaan socdo muddo. 

6 1 . markay gaadheen kulankooda wa- 
xay halmaameen kalluunkoodii oo ka 
dhigtay waddadiisa badda dhexdeeda 
Godoo kale. 

62. markay tallaabeen yuu ku yidhi 
khaadimkiisii ina sii qadadeenna wa- 
xaan kala kulannay safarkeenna daale. 

63. wuxuu yidhi (yarkii) ka warran 
markaan u dumannay dhagixii inaan 
halmaamay kalluunkii wax i halmaan- 
siiyey oon shaydaan ahayn inaan 
xusuusto ma jiro, wuxuuna ka dhigtay 
waddadiisa badda la yaab. 

64. wuxuu yidhi (Nabi Muuse) kaasi 
waa kaan doonaynay, waxayna ku noq- 
deen raadkoodii iyagoo raaci. 

65. waxayna ka heleen addoon ka mid 
ah addoomadanada oon siinay naxariis 
agtanada ah ka barneyna agtanada 
cilmi. 






^s^L'ty^ 



SpU*^ l>jW^\juJb^tS^^i jli 






waxay ahayd qisadu in Nabi muuse loo sheegay in Nin yaqaanna wuxuusan aqoonin uu joogo meelay 
labada badood ku kulmaan: tan mum iyo faaris, ama Afrikada waqooyi, saasayna u qaateen sahay 
kalluun, markay meel marina halmaameen kalluunkii markay xusuusteenna ku soo noqdeen, halkaasna 
kula kulmeen addoon Eebe oo suubban, « Khadir». waxayna ku tusin qisadu waynida awooddaEebe iyo 
inuu wax walba karo, in cilmiga loo safro oo had iyo jeer la kororsado, oon la dhihin waan waynahay ama 
waxbaan aqaan, day Nabi muuse iyo ardaygiisaba, inayna jirin cid wax walba og oon Eebe ahayn, Eebana 
wuu canaantaa oo imtixaamaa cidduu doono siduu Nabi Muuse ku falay markuu cilmi sheegtay, in 
ogaanshaha iyo cilmiguba Eebe agtiisa yihiin ciduu doonana baro. Al-Kahf (60-65). 



405 



Suurat Al-Kahf 



juz* is mmm 



&mm 



66. wuxuu ku yidhi muuse ma ku raaci 
karaa inaad i bartid waxa lagu baray oo 
hanuun ah. 

67. wuxuuna ku yidhi (Khadir) adigu 
ma karaysid la jirkayga samir. 

68. seed ugu samri waxaadan koobin 
cilmi (aqoon). 

69. wuxuu yidhi (muuse) waad i heli 
hadduu Eebe doono mid ku samra oon 
kuguna caasiyin arrin. 






70. wuxuu yidhi haddaad i raacdo hay 
waydiinin waxba intaan kaaga sheego 
(warramo). 

71. way tageen intay ka koreen mar- 
kab oo uu rujiyey (loox) markaas uu 
yidhi ma waxaad u rujisay inaad dad- 
keeda maansheyso waxaad la timid ar- 
rin la kahdo. 

72. wuxuu ku yidhi miyaanan ku dhi- 
hin adigu ma karaysid la jirkayga 
samir. 

73. wuxuu yidhi (muuse) ha iiqabanin 
waxaan halmaamay hana igu masha- 
qayn amarkayga si dhib ah. 

74. way tageen intay kala kulmaan 
wiil (yar) markaasuu dilay, markaasuu 
yidhi Muuse ma waxaad dishay naf 
daahir ah oon naf dilin, waxaad la timid 
shay la kahdo. 

75. wuxuu yidhi miyaanan kuu dhihin 
adigu ma karaysid la jirkayga samir. 

76. wuxuu yidhi haddaan ku warsado 
wax tan dabadeed hayla saaxiibin wa- 
xaad gaadhay garowsho xaggayga ahe. 



->v. 



^^lilio^ Jul l^\c3^l£>\ 
<^ /:> t>* * ~\'»c 



way israaceen muuse iyo khadir in muuse wax la baro, taasina ceeb ma aha in cid wax ka qarsoomo oo ka 
barto cid kale haba ka waynaadee, hase yeeshee waxyaaluhuu sameeyey muusana kula yaabay sida 
markabka looxa uu ka bixiyey iyo yarka uu dilay, had iyo jeerna wuxuu dhahaa uma adkeysan kartid la 
socodkeyga. arrimaha Eebe iyo xigmaddiisa yaana wax walba ka sarreeya. AJ-Kahf (66-76). 



406 



Suurat Al-Kahf 



juz< i6 mmm 



&m\m 



77. way tageen intay ka yimaadaan 
magaalo oy warsadaan cunno dad- 
keeda wayna diideen inay mar- 
tigaliyaan waxayna heleen darbi dooni 
inuu dumo markaasuu joojiyey wu- 
xuuna yidhi haddaad doonto waxaad 
ka yeelan lahayd ujuuro. 

78. wuxuu yidhi kan waa kala tagii 
dhexdeenna, waxaana kaaga warrami 
fasiraadda waxaadan karin inaad ku 
samirto. 

79. markabka waxaa lahaa masaakiin 
ka shaqqeeya badda waxaana doonay 
inaan Ceebeeyo waxaana ahaa hor- 
tooda xaakim ka qaata doon kasta (oo 
fayow) dhaca. 

80. Wiilkana waxay ahaayeen laba- 
diisii waalid mu'miniin waxaana ka 
cabsannay inuu ku mashaqeeyo xad- 
gudub iyo (gaalimo). 

81. waxaana doonnay inuu ugu ba- 
dalo Eebahood mid ka khayrroon 
daahirnimo iyo u dhawi naxariis. 

82. darbigana waxaa leh labo wiil oo 
agoon ah oo magaalada, waxaana hoos- 
tiisa ah kansi ay leeyihiin wuxuuna 
ahaa aabahood mid suubban, wuxuuna 
doonay Eebahaa inay gaadhaan xoog- 
gooda lana baxaan kansigooda naxa- 
riista Eebahaa dartiis, uma falin ra- 
yigayga kaasi waa fasirka waxaadan 
karin samirkiisa*. 


















way socdeen muuse iyo khadir intay ka yimaaddaan magaalo oyna warsadeen cunno. wayna u diideen 
markaasay arkeen darbi dhacaya waxaana loosiyey khadir. markaasuu yidhi muuse maad ujuuro ka 
qaadatid, markaasuu yidhi khadir halkan waa meejaan ku kala tagaynay,wuxuuna u fasiray arrimihii uu 
soo mariyey oo ah in markabka masaakiin lahayd kuna dhawaa xaakim xooga doonta fiican saasna u 
waxyeelleeyey. yarkuna ma fiicnayn wuuna dilay si uusan u gaalayn waalidka, darbigana agoon aaba- 
hood wanaagsanaa yaa lahaa waxaana ku hoos jiray kansi si ay ula baxaan, arrimahaasna waxay ku 
dhaceen idamka Eebe, taasina waxay ku tusin in Eebe ogyahay maslaxadda iyo waxa wanaagsan dadkase 
waxaa la faray wanaag iyo carnal fiican. Al-Kahf (77-82). 
* Qisadan kuma tusineeyso in ay u bannaantahay qof inuusan ku dhaqmin sharciga islaamka isagoo 

sheeganayo cilmi qarsoon oo la siiyay darteed, waayo khadar wuxuu ahaa Nabi loo waxyoonayay sida 

uu u yidhi «kama sameeyn ra'yigeeyga» waxaad ogtahay in aan Nabigeenna Nabi ka dambeeyn; 

culumadana waxay ku Xukmiyeen gaalnimo qofkii saas sheegta, mana jiro cilmi baadhin iyo cilmidaa- 

hir (dib u eegaha). 



407 



Suurat Al-Kahf 



juz 1 16 tmmm 



\y& 



83. waxay ku warsan Dul qarnayn 
xaggiisa waxaad dhahdaa waxaan idin- 
ku akhrin xaggiisa war (waxyi). 

84. a nagaa makaninay (siinnay) xu- 
kun dhulka waxaana u sinnay wax kas- 
ta sabab (cilmi). 

85. wuxuuna raacay waddo. 

86. markuu gaadhay qorrax u dhacna 
wuxuu helay iyadoo ku dhici il dhoobo 
ah (muuqaalka) wuxuuna ka helay 
agteeda qoom, waxaana nidhi Dul qar- 
naynow waa inaad cadaabto ama ka 
yeelato wanaag. 

87. wuxuuna yidhi ruuxii dulmi fala 
waannu cadaabi (ciqaabi) markaasaa 
loo celin Eebihiis wuuna cadaabi ca- 
daab daran. 

88. ruuxiise rumeeya oo fala wanaag 
wuxuu mudan abaal fiican waxaana u 
dhihi amarkannaga fudayd. 

89. markaasuu raacay waddo. 

90. markuu gaadhay qorrax ka soo 
baxna wuxuu helay iyadoo ku soo bax- 
da qoom aanaan yeelin sokeydeeda as- 
turaad. 

91. waa sidaas, waxaana ku koobnaa 
waxa agtaada ah ogaansho. 









{avJ \ VjV»\ J^,4> J*u* 






qisada duJ qarnayn iyo in Eebe siiyey xukun ballaadhay oo gaadhay bari iyo galbeed iyo waxyaaluhuu la 
kulmay waa in ruuxa muslimka ah rumeeyaa illeen quraankaa sheeegay Eebana wuxuu doono wuu falaa, 
waxaana quraanka ka muuqata inuu ahaa nin wanaagsan oo xaqa rumeeyey. arrinta la sheegi oo ah inuu 
ahaa kii dhisay iskandiriyada masar oon mu'min ahayn waxaa diidi waxaan soo sheegnay iyo in culimada 
islaamku sheegeen inuu ahaa nin mu'min ah oo joogay waqtigii nabi Ibraahim, mana wanaagsana in lagu 
dagdago taariikhda inta layaqiinsado, mana bannaana in war kale laga horkeeno quraanka oo la dhaho 
saasuu sheegi quraanku xaalkuna waa saas,ruuxa rumeeyey waa inuu raaco quraanka kaan rumeynna loo 
sheego hadduu rumeeyana wanaag haddii kalana wuu khasaaray. Al-Kahf (83-91). 



92. markaasuu raacay waddo, 

93. markuu gaadhay labada xidhmo 
dhexdooda wuxuu ka helay hortooda 
qoom aan garanayn hadal (af gaar ah 
ku hadla). 






408 



Suurat Al-Kahf 



juz^ i6 msmB 



94. waxayna dheheen dul qarnaynow 
yaajuuj iyo maajuuj waxay fasaadin 
dhulka ee ma kuu yeellaa ujuuro inaad 
yeesho dhexdanada xidheen jidaar. 



95. wuxuu yidhi wuxuu imakaniyey 
(isiiyey)Eebahay yaa ka khayrroon ee 
iigu caawiya xoog aan yeelo dhexdiinna 
xidheene. 

96. i siiya goosimo bir ah, markuu 
ekeeyey labada dhinac dhexdooda wu- 
xuu yidhi afuufa* markuu ka yeelay 
dabna wuxuu yidhi i siiya aan ku shu- 
bee maar la dhalaaliyey. 

97. mana karayaan inay ka soo kor 
baxaan (ka soo dhacaan) mana kara- 
yaan inay duleeliyaan. 

98. wuxuuna yidhi kan waa naxariis 
Eebahay, Markuu yimaaddo yabooha 
Eebahayna wuxuu ka yeelaa bur- 
bur, yabooha Eebahayna waa xaq 
(sugan). 



> V" * Y*\ 






EJU 



•'+j>' 









^pUii>aJ |ydx^-LlUj 



23 u>- cl> -^ooj 



waxaa socotay qisadii Dul qarnayn intuu ka gaadho jidaar xidhan oo ku agnoolyihiin dad af gaar ah ku 
hadli oon saas loo garanayn'kana cawday juuj iyo maajuuj oo ah kuwo fasaadin dhulka oyna ka codsa- 
deen inuu jidaar adag dhexyeelo oy waxna siiyaan wuxuuse u sheegay in Eebe siiyey wax ka roon 
waxooda kana codsaday inay xoog ku kaalmeeyaan una keenaan biro,markuu ekeeyeyna uu ku shubay 
maar iyo bir la dhalaaliyey kamana soo bixi karaan, waana naxariis Eebe markuuse yimaaddo yabooha 
Eebe wuu burburiyaa, waana xaq yaboohiisu. rasuulkuna (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) wuxuu ku yidhi xadiith: dheer: waxaa dhexdiinna ah (qiyaamada) laba umadood oo waxay 
ahaadaanba badiya, yaajuuj iyo wamaajuuj waana waajib in la rumeeyo jiridooda haseyeeshee xaggee iyo 
sidee wax ma tarto. Al-Kahf (92-98). 
* buufiya. 



99. waxaannu ka yeeli qaarkood 
maalintaas kii qaarka (kale) dhexgali 
waxaana la afuufaa suurka waana soo 
kulminnaa kulmin. 

100. waxaana u bandhigaynaa jahan- 
namo maalintaa gaalada bandhig. 

101. waana kuway indhahoodu yihiin 
dabool dhexdiis xagga xuskayga mana 
aha kuwo kara (maqalka) xaqa. 









409 



Suurat Al-Kahf 



juz' i6 &^mm 



6&&\j& 



102. ma waxay u maleeyeen kuwii 
gaaloobay inay ka yeesheen addooma- 
dayda iga sokow awliyo (oy caa- 
budaan) waana u darabnay jahannamo 
gaalada dagid. 

103. waxaad dhahdaa ma idiin war- 
ramaa kuwa khasaaro badan camallo. 

1 04. waa kuwuu dhumay camalkoodu 
nolosha adduun iyagoo isuna malayn 
inay wanaajin camalka. 

1 05 . kuwaasu waa kuwa ka gaaloobay 
aayaadka Eebahood iyo la kulankiisa 
oo buray camalkoodu umana joojinno 
maalinta qiyaame miisaan «qiimana 
ma leh ». 

106. kaasina waa abaalkoodii jahan- 
namo ' gaalnimadooda darteed,waxayna 
ka yeesheen aayaad kayga iyo rasuulla - 
dayda jeesjees. 






'^\~' > ."'-'s\ t'K' &" M7" V 



Maalinta qiyaame waa maalin dhibaato badan cidii Eebe ka fududeeyo mooyee, waana maalin la kulmin 
dadka oyna is dhexqaadi iskuna wareeri, gaaladana lagu kulmin naarta, kuwaasoo ah kuwa xaqa ka 
indha beelay oon maqlaynna, gaalada Eebe ka sokow waxay caabudaan yeeshayna waxaa loo darbay 
naarta jahannamo. kuwa ugu khasaara badanna waa kuwa camalkoodu ku dhumay adduunka isuna 
malayn inay wanaag fali, kana gaaloobay quraanka, iyo lakulanka Eebe,wax qiima ahna loo yeeli maayo 
qiyaamada, illeen way gaaloobeen ooy ku jeesjeeseen quraanka iyo rasuulkaba, nabiguna (naxariis iyo 
nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : waxaa la keeni qiyaamada nin wayn oo shilis oon u 
miisaanmayn garab kaneeco. sacad binu waqaasna waxaa laga wariyey kuwa ugu khasaaro badan carnal 
waa yuhuud iyo nasaaro. waxayna ku tusin in la digtoonaado oo la toosnaado. Al-Kahf (99-106). 



1 07. kuwa rumeeyey (xaqa) oo fala ca- 
rnal fiican waxay u ahaatay jannada fir- 
dowso degid, (martiqaad). 

1 08. wayna ku waari dhexdeeda mana 
doonaan inay xaggeeda ka wareegaan 
(guuraan). 






109. waxaad dhahdaa hadday u noqo- 
to badda khad kalimooyinka Eebahay 
waxaa dhammaan lahaa badda ka hor 
dhammaanshaha kalimaadka Eebahay 
aaban keenno isagoo kale (oo si- 
yaadin ah). 



5p £ J<A^4^\J^JiJjilzJ^Ju^j\ 



410 



Suurat Maryam 



juz 4 16 tmmm 



tmm? 



110. waxaad dhahdaa waxaan uun 
ahay anigu bashar (dad) idinkoo kale 
ah,waxaa laywaxyooday in uun yahay 
ilaahiin ilaah kaliya, ruuxiise dooni la 
kulanka Eebihiis ha falo carnal fii- 
can,yuuna la wadaajinna cibaadada 
Eebihiis cidna. 



9%' *-5^« ' "*""!■" ^ ■ K*%-m 1*."» *""»' •-* 

\s i '/i " \' -A' "X'% t > " <y' » ' 



Mu'miniinta camalka fiican wuxuu eebe u darbay jannada firdowsa oyna ku waari ka guuridna ayna 

doonayn, sida adduunka la dooni in marba meel loo guuro ama loo wareego. rasuulkuna (naxariis iyo 

nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : haddaad Eebe warsataan janno warsada jannada 

firdowsa waa jannada ugu sareysa uguna wanaagsan, kana soo burqadaan wabiyada jannada, (bukhaari 

iyo muslim). 

markaas waxay suuraddu ku dhamaatay waasacnimada cilmiga Eebe iyo immsan dhammaanayn haddii 

geedaha qalin laga dhigo sida suurad kale caddaysay, badahana khad laga dhigo. nabiguna waa dad hase 

yeeshee loo waxyooday in Ilaah kali yahay loona kaliyeelo camalka cid kalana lala wadaajin. 

Rabiic binu anas wuxuu yidhi: cilmiga dadka dhammaan marka loo eego cilmiga eebe wuxuu la mid 

yahay dhibic badahoo dhan. (xaakim). 

taasina waxay ku tusin inaan cidna cilmi ku faani karin'sheeganna karin. rasuulkuna (naxariis iyo 

nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi: markuu Eebe kulmiyo kuwii hore iyo kuwii dambaba 

maalin aan shaki lahayn waxaa dhawaaqa dhawaaqe ruuxii la wadaajiyey carnal Eebe cid kale ha ka 

doonto abaalkiisa, Eebe waa ka kaaftoonyahay wadaage. (imaam axmed). waxaa uun loo baahanyahay 

waa carnal fiican oo Eebe dartiis loo falo si Eebe abaal wanaagsan looga helo. Al-Kahf (107-1 10). 



pp 


Suurat Maryam 




&mw± 




l?x 











magaca Eebe yaan ku billaabaynaa ee 
naxariis guud iyo mid gaaraba na- 
xariista. 



1 . waa la soo sheegay kuwo lamid ah. 

2. (kanna) waa sheegid naaxariista 
Eebahaa addoonkiisa zakariye. 

3. markuu u dhawaaqay Eebihiis dha- 
waaq qarsoodi ah. 

4. yidhina Eebow anigu waan tabar- 
yaraaday madaxayguna wuxuu la hu- 
ray cirro>Mana ahayn baryadaada Ee- 
bow mid ku khasaara. 









G3 \l^*l^jZ±^&Ja{j£^\^j\L±^ 



m 



Suurat Maryam 



Juz' 16 



vmm 



5. anigu waxaan ka cabsan qaraabada 
iga dambaysa (inay xumaadaan) 
haweenaydayduna waa mandhalays iga 
sii agtaada wali (walad). 

6. i dhaxla (nabinimada) oo dhaxla 
ehelkii yacquub kana yeel Eebow mid 
laga raalli noqdo. 

7. zakariyow annagu waxaan u kuugu 
bishaarayn wiil magaciisu Yahay yaxye 
oonaan u yeelin horay wax lamid ah 
(lamagac ah). 

8. wuxuu yidhi Eebow sidee iigu 
ahaan wiil iyadooy tahay haweeney- 
daydu madhalays oon ka gaadhay 
waynida gabow. 

9. wuxuu yidhi waa saas, wuxuu na 
Eebaha yidhi isagu waa ii Fududahay 
waana ku abuuray horay adoon ahayn 
waxba. 









nabi zakariye yaa Eebe waydiistay isagoo wayn haweenaydiisuna dhalin in Eebe siiyo cid wanaagga iyo 
nabinimada ka dhaxasha, Eebana wuu aqbalay baryadiisii wuxuuna siiyey wiilkiisii nabi yaxye, markuu 
la yaabay xaalkiisa iyo kan ehelkiisa wuxuu eebe u sheegay inay u fududahay illeen isagaba wuxuu 
abuuray isagoon waxba ahayne. 

waxaa sugnaaday inaan nabiyada laga dhaxlin xoolo ee laga dhaxlo cilmi. tan kale waxay ku tusin in Eebe 
aqbalo baryada addoomadiisa, wax walbana u fududyahay hadduu doono, iyo in loo cabsado diinta iyo 
wanaagga iyo xaqa. Maryam (1-9). 



10. wuxuu yidhi Eebow ii yeel ca- 
laamo (xaqnimada yaboohaada) wu- 
xuu yidhi (Eebe) calaamadaadu waa 
inaadan la hadlin dadka seddex habeen 
oo israacsan (adoo fayow). 

11. markaasuu ugaga soo baxay 
qoomkiisii mixraabka wuxuuna u 
ishaaray xaggooda inay tukadaan 
aroor iyo galabba. 









12. (waxaa loo yidhi) yaxyow ku qaa- 
do kitaabka (tawreed) xoog (dadaal) 
waxaan siinnay xigmo isagoo yar. 



0[^fi£\ 



412 



Suurat Maryam 



Juz' 16 



&&m 



13. iyo aaxariis agtanada ka ahaatay 
iyo daahimimo wuxuuna ahaa dhawr- 
sade. 

14. iyo baarri labadiisa waalid mana 
ahayn daalim caasi ah. 

15. aabadgalyo korkiisa ha ahaato 
maalinta la dhalay iyo maalintuu dhi- 
man iyo maalinta la soo bixin isagoo 
nool. 

16. (ku xusuuso) kitaabka mar- 
yama,markay uga fogaatay ehelkeeda 
meel ban ah, (bariga qudsi). 

17. oyna ka yeelatay xaggeeda as- 
tur,oon u dirray xaggeeda ruuxannagii 
(jibriil), oo isugu shabahay dad eg. 

18. una tidhi anigu waxaan kaa ma- 
gan galay (Eebaha) Raxmaan ah had- 
daad tahay dhawrsade. 






B9B«lif-*-*i * t l * - - 



Qp ^^^i^O^J^I $gfc 



19. kuna yidhi anigu waxaan uun 
ahay rasuulka Eebahaa inaan ku siiyo 
wiil daahir ah. 

20. waxayna tidhi sidee iigu ahaan wiil 
anoosan i taaban dad,ahaynna mid xun 
(la tuhmo). 



^^C^^4^°^^iJ*5 






21. wuuxuna yidhi waa si- 
daas, wuxuuna yidhi Eebahaa wuu u 
fududyahay korkayga iyo inaan uga 
yeello calaamad dadka iyo naxariis xa- 
gayga ah waana arrin la xukumay 
(dhammeeyey). 



A* 



^A^^il 



zakariye wuxuu Eebe warsaday in calaamo loo yeelo arrinkaas, wuxuuna aamusnaa saddex habcen, 
wuxuuna ku hadlayey ishaaro, waxaana la siiyey yaxye kitaab iyo xigmo, naxariis iyo daahimimo 
wuxuuna ahaa dhawrsade, u ah baarri labadiisa waalid, mana ahayn madax adke caasi ah, Eebana waa 
nabadgaliyey maalintii la dhalay, tuu dhiman iyo maalinta la soo bixin isagoo nool. maryama qisadeedu 
waxay ahayd mid wayn, waxayna dhanka ban ee qudsi ugaga qarsoontay dadkeedii, waxaana u yimid 
jibriil oo bashar ku shabahan waxayna ka magan gashay Eebe, wuxuuna u sheegay in Eebe u soo diray si 
uu wiil u siiyo, wayse yaabtay siday u heli wiil iyadoon nin qabin, mid xun oo suuqa gashana ahayn, 
Eebaase u sheegay in awoodda Eebe u fududahay'yahayna xaal dhamaysan. waana soo sheegnay in si dhab 
ah oo nadiif ah loo rumeeyo arrintan inagoo ka duwan yuhuud halaag ha ku dhacee. illeen eebaha.xaqa ah 
yaa si xaq ah uga warramaye. Maryam (10-21). 



413 



Suurat Maryam 



juz- 16 msmm 



cmm 



22. way xambaartay (uurowday) wa- 
xayna u fogaatay meel dheer (du- 
rugsan). 

23. waxayna u dhibaataysay fooshii 
jirrid timir waxayna tidhi shalleytee 
maan dhinto ka hor arrintan oon noq- 
do mid la halmaamo o laga tago. 

24. wuxuuna uga dhawaaqay hoos- 
teeda ha murugoonin wuxuu yeelay 
Eebahaa hoostaada wabi (yar). 

25 . una gilgil xaggaaga jirridda timirta 
ha kuu soo riddo korkaaga timir (cur- 
dana) oo fiicane. 

26. ee cun oo cab qabowsana il (farax) 
haddaad ka aragto dadkana ruux wa- 
xaad dhahdaa anigu waxaan ugu nad- 
ray (Eebaha) Raxmaan oon u soomi 
oonan la hadlin maanta cidna. 

27. waxayna ula timid ciise qoom- 
keeda iyadoo xambaarsan waxayna 
dheheen maryamoy waxaad la timid 
wax wayn. 

28. haaruun walaashiisay (u eg wa- 
naagga) ma eheyn aabahaa ruux 
xun,mana ahayn hooyadaa mid xun (la 
tuhmo). 

29 . wayna u ishaartay xaggiisa waxay- 
na dhaheen sideen ula hadlaynaa ruux 
ku sugan Sariirilmood isagoo yar. 



t»b£3L 



J JU^(d4dLL>«3 $ 






/*\{* ' .7- 



"'^j 






cJt€ Kaj f^^SjJAjbjStyb U <>j^lAo-»-u> 



G9 IIlv^ j^J\ <3o&o* 



wuxuu Eebe kaga warramay aayadahan inay maryan uurowday nabi ciise'oyna ka fogaatay qoomkeedii, 
ka dibna fooshii ku qabatay timir agteed, markaas jeclaatay inay dhimatoo la halmaamo, waana loo 
dhawaaqay, inayan walbahaarin, geedka timirta ahna ay lusho si midho uga soo daataan, waxaana loogu 
yeedhay inay ka cunto kana cabto togga, hadday aragto dadna ayan la hadlin, waxayna ula timid 
qoomkeedii iyadoo xambaarsan, waxayna dhaheen maryamow waxaad la timid wax wayn, aabahaa iyo 
hooyadaa midna ma xumayn, waxayna u ishaartay inay yarka la hadlaan iyagoo leh seen ula hadlaynaa 
ilmo sariirta jiifa. waxaan soo sheegnay inay waajibtahay in awoodda eebe la rumeeyo loona hogaansamo 
Eebe iyo sharcigiisa. Maryam (22-29). 



30. wuxuuna yidhi (ciise) anigu wa- 
xaan ahay addoon Eebe^wuxuuna i sii- 
yey kitaabka (injiil) wuxuuna iga yeelay 
nabi. 



3^<i«^s^^^J^^^-^^Jw 



414 



Suurat Maryam 



juz« i6 tmmm 



vmm 



3 1 . wuxuuna iga yeelay mid la bara- 
keeyey meel kastoon ahay, wuxuuna ii 
dardaarmay salaadda iyo zakada in- 
taan noolahay. 

32. wuxuuna iga yeelay baarriga 
waalidaday (hooyaday) igamana yeelin 
madax adage xun. 

33. nabadgalyana ha ahaato korkayga 
maalintii lay dhalay iyo maalintaan 
dhiman iyo maalinta laysoo bixin anoo 
nool. 

34. kaasi waa Ciise ibnu mar- 
yama,waana hadalka xaqa ah ee ay 
shakin. 

35. kuma haboona Eebe inuu yeesho 
ilmowaana ka nasahanyahay, markuu 
doono xukun «amar» wuxuu uun dha- 
haa ahaw wuuna ahaan. 

36. Ilaahay waa Eebahay iyo Eebihiin 
ee caabuda, kaasaa ah jidka toosane. 

37. wayse iskhilaafeen xisbiyadii 
dhexdooda wuxuuna halaag uga sug- 
naaday kuwii gaaloobay kulan maalin 
wayn. 

38. maqli ogaa oo arki ogaa maalintay 
noo imaan, hase yeeshee daalimiintu 
maanta waxay ku suganyihiin baadi 
cad. 

39. uga dig iyaga maalin qoo- 
mamamarka la xukmin amarka iyagoo 
kusugan halmaansho oon rumeynayn. 

40. annagaa dhaxli dhulka iyo waxa 
korkiisa ah xagganagaana laydiin soo 
celin. 



G3 U-o-ol> }}£==>y\j 



fa£&.&j 









M t^J&^p^t 






Eebaa ka hadliyey nabi ciise, wuxuuna sheegay inuu yahay addoon Eebe oosan ahayn Ilaah, kitaabna 
siiyey nabina ka dhigay, barakeeyeyna meelkastoos joogo, farayna salaadda iyo zakada intuu noolyahay 
iyo baarrinimada hooyadiis,ahayna mid xun,nabad galiyana meel kasta uu ahaan, qisadiisuna waa xaq, 
Eebana waa ka nasahanyahay ilmo yeelasho, wax walbana waa u fudud yahay, Eebana waa waaxid, 
inkastooy gaaladu isku khilaaflay oo halaag u sugnaan qiyaamada, oyna aad wax u maqli una arki 
maalinta qiyaame ee Eebe u hadhi wax kasta. Maryam (30-40). 



415 



Suurat Maryam 



juz' i6 tmmm 



<mm 



41. ku sheeg kitaabka (nabi) Ibraa- 
him, wuxuu ahaa runbadane nabi ah. 

42. markuu ku yidhi aabihiis aabbow 
maxaad u caabudi waxaan maqlayn 
waxna arkayn kaana deeqayn waxba. 

43. aabow aniga waxaa ii yimid cilmi 
waxaan adi kuu imaanin ee i raac aan 
kugu hanuuniyo jid toosane (xaqa). 

44. aabbow ha caabudin shaydaan, 
shaydaanku wuxuu u yahay Eebaha 
Raxmaan ah caasi. 

45. aabbow anigu waxaan ka cabsan 
inuu ku taabto cadaabka Eebaha Rax- 
maana ah ood u noqoto shaydaan 
qaraabo. 

46. wuxuu yidhi (aabbihiis) ma wa- 
xaad nici adigu ilaahyadayda Ibraa- 
himow hadaadan joogin waan ku dha- 
gaxyeyn ee iga tag waligeed. 

47. wuxuu yidhi (nabi) Ibraahim 
nabadgalyo korkaaga ha ahaato waan 
kuu dambi dhaaf warsan adiga Eeba- 
hay, Eebe waa ii naxariiste. 

48. waana idinka fogaan idinka iyo 
waxaad caabudaysaan oo Eebe ka soo 
hadhay, waxaana baryi Eebahay,wa- 
xaana mudan inaanan ku noqonin bar- 
yada Eebahay mid ku xumaada (kha- 
saara). 

qisada nabi Ibraahim iyo aabbihiis iyo qoomkiisii wax badan yuu quraanku ka warramay, halkanna 
waxaa ka muuqda siduu nabi Ibraahim ugu dadaalay wax u sheegga aabbihiis iyo wuxuu ugu jawaabay, 
waxaana muuqda baarrinimadiisii oo mux walba laga rabo inuu u wanaag falo waalidkiis diintaba ha 
kala duwanaadeene. markuu ka noogay lana hadiday yuu u dambi dhaaf warsaday oo saameeyey waana 
intaan laga reebin wali, waana taas lagu kala tagay diinta darteed. illeen diintu ma laha gorgortan iyo 
Qaraabanimo, haddii xaqa la diidee. Maryam (41-48). 



c^lf JUJ^<^4^^41s^fe 
^l- ' ft < 1*1.* *? 



49. markuu ka fogaaday iyaga iyo wa- 
xay caabudi oo Eebe ka soo hadhay wa- 
xaan siinay Isxaaq iyo Yacquub mid 
kastana waxaan ka yeellay nabi. 

50. waxaana ka siinnay naxariistanada 
(wanaag) waxaana u yeellay amaan run 
ah oo sarraysa. 



'S'»* y s* 



3 -U<> dVLipX U^jLia^^fil £~*jj 



IU& 



416 



Suurat Maryam 



juz' i6 immm 



&mm 



51. ku sheeg kitaabka (nabi) Muuse 
wuxuu ahaa rasuul nabi ah. 

52. waana uga dhawaaqnay dhinaca 
(buurta) dhuur ee midigta ah, waana 
soo dhawaynay annagoo la hadli. 

53. waxaana ka siinnay naxariistanada 
walaalkiis Haaruun oo nabi ah. 

54. kuna sheeg kitaabka (nabi) Ismaa- 
ciil, wuxuu ahaa rumeeyaha yabooha 
wuxuuna ahaa rasuul nabi ah. 

55. wuxuuna ahaa mid far a ehelkiisa 
salaadda iyo zakada, wuxuuna ahaa 
mid Eebe agtiisa lagaga raalli yahay. 

56. kuna sheeg kitaabka (nabi) Idriis, 
wuxuu ahaa runbadane nabi ah. 

57. waxaana u koryeellay meel sare. 

58. kuwaas waa kuwuu u nicmeeyey 
Eebe oo nabiyadii ah, oo durriyadii aa- 
dam ah, iyo kuwaan xambaarray la jir- 
ka (nabi) nuux iyo durriyaddii nabi 
Ibraahim iyo israa'iil iyo kuwaan 
hanuuninay oon doorannay, marka 
lagu akhriyo korkooda aayaadka 
Eebaha Raxmaan ah way dhacaan iya- 
goo sujuudi oo ooyi. 






markuu nabi Ibraahim isaga tagay aabbihiis iyo qoomkiisii yaa Eebe siiyey Isxaaq iyo wiilkiisii yacquub, 

Eebana ka yeelay nabiyo, Eebana u naxariistay magac flicanna u yeelay, sidoo kale qisada nabi muuse iyo 

walaalkiis Haaruun iyana waxbadan yey ku soo aroortay quraanka. sidoo kale nabi lsmaaciilkii fan jiray 

salaadda iyo zakada, iyo nabi idiriiskii runta badnaa. 

waana nabiyada Eebe u nicmeeyey marka aayaadka Eebe lagu akhriyana sujuuda oo ooya. Maryam (49- 

58). 



59. waxaase ka gadaal maray kuwo 
xun oo dayacay salaadda oo raacay wa- 
xay naftoodu doonto (oo xun) waxayna 
la kulmi sharr. 

60. cidda toobad keenta oo rumeysa 
oo carnal flican fasha mooyee>kuwaasu 
waxay gali jannada lagamana dulmiyo 
waxba. 



5p l^OpLlb^jA^OjU-Ji 



417 



Suurat Maryam 



juz' i6 immm 



&m&& 



61. jannooyinka cadnin (yey gali) ee 
ah tuu u yaboohay (Eebana) Rax- 
maana addoomadiisa,iyagoo maqan, 
wuuna ahaan yaboohiisu kii yimaadda. 

62. kuma maqlaan dhexdeeda hadal 
macno darro, ee waxay maqlaan sa- 
laan,waxayna ku mudan rizqigooda 
dhexdooda aroor iyo galabba. 

63. taasi waa jannada aannu dhaxalsiin 
addoomadanada kooda ah mid dhawr- 
sada. 

64. kuma soo dagno amarka Eebahaa 
mooyee, waxaa u sugnaaday waxa hor- 
teenna ah, iyo waxa inaga dambeeya 
iyo waxa u dhexeeya arrintaas, mana 
aha Eebahaa mid halmaansan. 

65. waa Eebaha samooyinka iyo dhul- 
ka iyo waxa u dhaxeeya ee caabud kuna 
samir cibaadadiisa, ma u ogtahay Eebe 
wax la mid ah, (oo la magaca). 






Waxaase ka gadaaJ maray kuwo xun 00 salaadda dayacay, xumaanta raacay, 00 la kulmi doona ciqaab 

daran, ciddiise toobad keenta 00 carnal fiican fasha waxay gali janno lamana dulmiyo, waxayna mudan 

jannadii Eebe u yaboohay, oy wanaagoo dhan ka heli, xumaanoo dhanna ka dheeraan. 

rasuulkuna (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : addoonka iyo gaalnimada 

waxaa u dhaxeeya salaadda (muslim). 

malaa'igta Eebana waxay uun ugu soo dagi jirtay amarka eebe iyo idankiisa, Eebana waa Eebaha xaqa ah 

ee samooyinka iyo dhulka wax la mid anna ama la magac anna ma jiro. Maryam (59-65). 



66. wuxuu dhihi dadkii (gaalka) ma 
markaan dhinto yaa laysoo bixin anoo 
nool. 

67. miyuuna xusuusanayn dadku ana- 
gu inaanu abuuray horay isagoon wax- 
ba ahayn. 

68. Eebahaan ku dhaartaye waannu 
kulmin iyaga iyo shayaadiinta, wa- 
xaana keenaynaa gaararka jahannamo 
iyagoo fadhiya. 

69. markaas waxaannu ka siiban koox 
kasta midkooda ugu daran madax 
adayg (gaalimada). 









9 ^^(^^^j^ j ^j^ > ^ 






418 



Suurat Maryam 



juz< i6 tmmm 



tmm 



70. annagaa og kuwa mudnaan badan 
galidda naarta. 

71. cid idinka mid ah oon ku aroo- 
rayn ma jiro naarta, arrintaasna waxay 
ku ahaatay Eebahaa wax go 'an oo xu- 
kuman. 

72. Markaas waxaannu korin kuwa 
Dhawrsaday, waxaannu kaga tagi 
Daalimiinta Dhexdeeda iyagoo Jilbo u 
Fadhiya. 

73. marka lagu akhriyo korkooda 
aayaadkanaga oo cad cad waxay u dhi- 
hi kuwii gaaloobay kuwa rumeeyey la- 
bada kooxood midkee khayrroon na- 
gaadi oo wanaagsan kulan (fadhi). 

74. badanaa intaan halaagnay hor- 
tood quruun ka fiican xoolo (iyo dhar) 
iyo aragba. 






ml 






soo bixinta iyo qiyaamadoo la diido waa caadada gaalada, Eebese waa kan abuuray iyagoon waxba 
ahayn, soona kulmin gaalada iyo shayaadiinta galina naarta jahannamo, Eebaana og cidda mud an 
arrintaas, waana lawada man jidka naarta ee Eebaana ka korin kuwa dhawrsaday, kuna daadin daali- 
miinta oo dullaysan, waana kuwa marka xaqa iyo quraanka lagu akhriyo ugu jawaaba faan iyo wanaag 
sheegasho. imisuuse Eebe halaagay kuwo xoolo iyo arag wacan. ibnu mascuud wuxuu yidhi: waa lagu 
wada aroori naarta markaasaa cid walbana waxaa lagu soo bixin carnal kiisa. taasina waxay muujin inaan 
xaalku fududayn, waajibna tahay in la darbado. Maryam (66-74). 



75. waxaad dhahdaa ciddii baadi ku 
sugan ha u fidiyo (sugo) Eebaha Rax- 
maana ah fidin, markay arkaan waxaa 
loogu gooddiyey ama cadaaba ama 
saacadda (qiyaame) waxay ogaan cid- 
day xumaan badantahay gurigiisu oo 
tabaryar junuud (ciidamo). 

76. wuu u siyaadiyaa Eebe kuwa 
hanuunay hanuun, kuwa hadha ee suu- 
ban (camalka) yaa khayrroon Eebahaa 
agtiisa abaal marin khayrna roon meel 
laysu celiyo. 

77. ka warran midka ka gaaloobay 
aayaadkanaga oo yidhi waxaa lay siin 
(aakhiro) xoolo iyo carruur. 









'''.1\'> 






419 



Suurat Maryam 



juz 4 16 trnmm 



tmm 



78. ma wuxuu daalacday waxa ma- 
qan,mise wuxuu ka yeeshay Eebaha 
Raxmaana agtiisa ballan. 

79. saas ma aha ee waannu qori wu- 
xuu sheegi,waxaana u fududaynaa 
(kordhin) cadaabka fidin. 

80. waana dhaxlaynaa wuxuu sheegi 
wuxuuna noo imaan kali. 



%*& \Sj2> UJj bj JyJjiU y^jyj 



ciddii baadida iyo xumaanta ku madax adaygta Eebana waa u sii badiyaa, markaasay ogaan qiyaamada 
cadaab iyo cidda tabaryar, oo xun. kuwa hanuunayse wuxuu u siyaadiyaa Eebe hanuun,camalka fiican 
yaana hadhi oo wax tari kuna khayrroon Eebe agtiisa. kuwa gaaloobayse ee sheegan in la siin caruur iyo 
xoolo ma waxay daalacdeen waxa maqan'mise Eebey ballan la dhigteen, saas ma aha ee waa la qori waxay 
sheegi 'cadaabna waa loo badin, wuxuuna imaan qiyaamada kali. Maryam (75-80). 



81. waxay yeesheen Eebe ka sokow 
ilaahyo inay ugu noqdaan cizi (tabar). 

82. saas ma aha ee waxay ka gaaloobi 
cibaadadooda, waxayna ku noqon kor- 
kooda lid (col). 

83. miyaadan ogayn inaan ku dirro 
shayaadiinta gaalada oy boorrin 
(baadiyeyn) baadi. 

84. ee ha ku degdegin korkooda, 
waannu uun u tirin tiree. 

85. xusuuso maalintaan u kulmineyno 
kuwa dhawrsaday Eebaha Raxmaana 
iyagoo wafdi ah. 

86. oon u kaxaynayno dambiilayaa- 
sha xagga jahannamo iyagoo aroora. 












^jc^^Oli^l^f^ 
10 \*Hf^£±lC£*/*^\&*»*j 



87. mana hantaan shafeeco cid ka yee- 
lata Eebaha Raxmaana agtiisa ballan 
mooyee. 

88. waxay dheheen (gaaladu) wuxuu 
yeeshay Eebaha Raxmaana ilmo. 

89. waxaad la timaadeen wax wayn. 






t$W\ltzp*zJj£ 



420 



Suurat Maryam 



juz 4 16 immm 



tmm 



90. oy u dhawdahay samooyinku inay 
la dillaacaan lana jeexmo dhulku oy la 
hoobato buuruhu burbur. 



sheegeen Eebaha Rax- 






91. inay u 
maana ilmo. 

92. kuma habboona Eebaha Rax- 
maana inuu yeesho ilmo. 

Wuxuu ka \varrami Eebe inay gaaladu yeesheen ilaahyo Eebe ka soo hadhay inay cisse iyo gargaar ka 
helaan, saasna ma aha ee way diidi doonaan qiyaamada colla way u noqon. shaydaan iyo gaalla waa 
saaxiib ku kicin xumaanta, ee samir wax walba wuxuu leeyahay waqtiye. 

tan kale maalinta qiyaame wuxuu Eebe soo kulmin kuwa dhawrsada iyagoo wafdi sharaf leh ah, dambii- 
layaashana waxaa loo kaxayn xagga jahannamo iyagoo aroori, wax Eebe ka soo hadhay oo shafeeco 
hantana ma jiro'cid ballan ku yeelatay Eebe agtiisa mooyee, eebana ilmo ma yeelan'warkaasina waa arrin 
wayn oy u dhawdahay in cirku iyo dhulku la dillaaco, buuruhuna la burburi gaadhaan'illeen eebey ilmo 
ku sheegeene'taasina kama suurowdo eebe. Cali Binuu Abii Dhaahb wuxuu yidhi: kuwa dhawrsada 
waxaa la soo kulmin iyagoo gaadiid fiican saaran, intay ka garaacaan Albaabka Jannada. Maryam (81- 
92). 



93. wax kastoo Samada iyo Dhulka 
ku sugan wuxuu u imaan Eebe isagoo 
Addoona. 

94. wuu koobay Eebe wuuna Tiriyey 
Tiro. 

95. Dhammaantoodna waxay u 
imaan Eebe Qiyaamada iyagoo Kali ah. 

96. kuwa Xaqa rumeeyey ee Carnal fii- 
can falay wuxuu u yeeli Eebaha Rax- 
maana Jacayl. 

97. waxaan uun ugu fududaynay Qu- 
raanka Carrabkaaga inaad ugu Bishaa- 
rayso Quraanka kuwa dhawrsada ugu- 
na Digtid Qoom dood badan (oo xun). 

98. Badanaa intaan halaagnay hor- 
tood Qarni, ma ka kasaysaa xaggooda 
(aragtaa) Ruuxna, ama ma ka maqli 
xaggooda Cod. 









Cirka iyo Dhulka iyo waxa u dhexeeyaba waxa ku sugan Eebaa iska leh, oyna Cid walbaa u imaan 
Qiyaamada iyadoo kaligeeda. Eebana waa koobay Khalqiga waana u tirsanyahay, Ciddii Xaqa rumeysa 
Wanaagna sameysa wuxuu Eebe u yeeli Jacayl. Siduu Nabigu (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) sheegay: In markuu Eebe Jeclaado ruux uu faro Jabriil inuu Jeclaado markaasuu Jabriil u 
dhawaaqaa Ehelka Samada inay jeclaadaan, markaasaa Dhulkana aqbal loogu yeelaa, Cadhaduna waa 
sidaas. Quraankana Eebaa u Sahlay Carrabka si loogu Bishaareeyo kuwa dhawrsada, uguna Digo Gaalo 
madax adag oo Muran badan. waxbadan baana la Halaagay Quruumo ka horeeyey'wax raadana aan laga 
arkayn wax shanqadhana aan laga maqlayn. 

Cismaan binu Cafaan wuxuu yidhi: (Eebe ha ka raalli noqdee) ruux kastoo khayr fala ama shar fala 
wuxuu Eebe Huwiyaa Marada Camalkiisa. Maryam (93-98). 



421 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 m&mB 




magaca Eebe yaan ku billaabaynaa ee 
naxariis guud iyo mid gaaraba na- 
xariista. 

1 . Dhaahaa (Nabiyow) micna kalana 
waa lasheegaa. 

2. maanaan dejin korkaaga Quraanka 
inaad ku Dhibbooto. 

3. waase waanada Ciddii cabsan. 

4. waana soo dejinta Eebaha Abuuray 
Dhulka iyo Samooyinka sare. 

5. Eebaha Raxmaana Carshiguu ku 
Istawooday (si u cunanta). 

6. waxaana u sugnaaday waxa 
Samooyinka iyo Dhulka ku sugan iyo 
waxa u dhaxeeya iyo waxa ka hooseeya 
Dhulka. 

7. haddaad kor u Qaaddo Hadalka 
Eebe waa ogyahay waxa qarsoon iyo 
waxa la qariyey. 

8. Eebe Ilaah kale ma jiro isaga moo- 
ye, waxaana u sugnaaday Magacyo Fii- 
can. 

9. ma ku soo Gaadhay warkii (Nabi) 
Muuse. 

10. markuu arkay Dab oo u yidhi 
Ehelkiisa Nagaada (suga) Anigu wa- 
xaan Arkaa Dabe>waxaana u dha- 
wahay inaan idiinka keeno Dhuxul ama 
aan ka helo Dabka korkiisa Cid wax 
tusisa. 



0^ 



Qp L$^jU^ j^ J^j^o^^J^'CP 



Quraanka Eebe uguma soo degin Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuu ku 
dhibtamo siday Gaaladii sheegeen ee Quraanku waa Digniin iyo soo dejin Eebeha Sare ee Awoodda leh, 
wax walbana hanta, wax walbana og kor iyo Hoosba, Isaga mooyee Ilaah kale majiro, Magacyo Fiican 
baana u sugnaaday. Qisadii Nabi Muuse iyo I ftiinkuu Arkay iyo siduu Xaalkiisu ahaana wax badan yuu 
quraanku ka warramay, si Nabiga loo xoojiyo'loona Samirsiiyo. Quraankuna waa khayr iyo Wanaag iyo 
Naxariis'waxaana ku dadaala Cid Khayr leh. Waxaana sugnaatay : Ruuxuu Eebe Khayr la doono wuxuu 
kasisiiyaa Diinta. Waxaa wariyey (Bukhaari iyo Muslim). Dhaahaa (1-10). 



422 



Suurat Dhaahaa 



juz< i6 tmmm 



11. markuu yimid (Muuse) Dabkii 
waxa loogu Dhawaaqay Muusow. 

12. anigu waxan ahay Eebahaa ee Siib 
Kabahaaga Adigu waxaad ku su- 
gantahay Toggii Daahirnaa ee Dhuwa. 

13. anaana ku doortay ee maqal waxa 
laguu waxyoon. 

14. Anigu waxaan ahay Alle Ilaah (ka- 
lana) ma jiro Ani mooyee ina Caa- 
buda,Oogna Salaadda Xuskayga. 

15. Saacadda (Qiyaame) way imaan 
waxaana u Dhawahay inaan Qariyo in 
laga Abaal mariyo Naf kasta waxay 
Carnal Fashay. 

16. ee Yuusan kaa Iilin Xaggeeda 
Ruuxaan Rumeyn Saacadda,raacayna 
Hawadiisa (Xun) ood Halaagsanto. 

17. waa maxay Taas Midigtaada ku 
Jirta Muusow (ogaal waydiin). 

18. wuxuu yidhi iyadu waa Ushaydii 
waa Cuskadaa Korkeeda waxna waan 
ugu Lulaa Adhigayga Dana kalana waa 
iigu sugnaadeen. 

19. wuxuu yidhi (Eebe) Tuur Usha 
Muusow. 

20. wuuna Tuuray waxayna soo bax- 
day Mas Ordi. 

21. wuxuuna yidhi (Eebe) Qaad hana 
Cabsanin waxaannu ku celin Xaal- 
keedii Horee. 



M^>*^*Jj«J^I^j' las 



i^i^il^c^iQ 



~,*>s 










Markuu Nabi Muuse soo gaadhay Nuurkii yaa la faray inuu siibo kabaha Illeen Toggii Daahirka ahaa yuu 
ku suganyahaye ee Dhuwa. Eebana wuu doortay Nabi Muuse waxaana loo waxyooday inaan Ilaahay 
mooyee Eebe kale jirin iyo Salaadda dar Eebe u oogo. Saacadduna way iman Shakila'aan'Naf walbana 
waa la abaal marin ee yaan Jidka Toosan kaa leexinin Cidaan Rumeynin oo Raacay Xumaan oo Halaag- 
samay. Markaasaa Eebe ka warramay Ushii Nabi Muuse iyo Xaalkeedii sida Meela badan lagu Sheegay, 
Taasina waxay ku tusin Awoodda Eebe. Dhaahaa (11-21). 



22. U Dum Gacantaada Garabkaaga 
waxay soo Bixi iyadoo Cad Xumaan 
la'aan, waana Calaamad kale. 

23. Inaan ku tusinno Aayaadkanaga 
weyn. 






423 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 mmm 



24. ee Aad xagga Fircoon wuu Xad- 
gudbaye (Kibray). 

25. wuxuu yidhi (Muuse) Eebow ii 
waasici Laabta. 

26. iina Sahal (fududee) Amarkayga. 



27. Furna Guntinta Carrabkayga. 

28. ha Kaseen Hadalkeygee. 

29. Iina yeel Wasiir Ehelkeyga ah. 

30. Haaruun Walaalkay. 

3 1 . Kuna adkee « Xooji » Tabartayda 
(Dhabarkayga). 

32. Lana wadaaji Amarkayga. 

33. Inaan kugu Tasbiixsanno wax ba- 
dan. 

34. oon ku Xusno wax badan. 

35. Adugu waxaad tahay mid na 
Arkee. 

36. Wuxuu yidhi (Eebe) waa lagu sii- 
yey Warsigaagii Muusow. 

37. Waana kugu Mannaysannay Wa- 
naag (ku siinay) korkaaga markale. 

38. markaan u waxyoonay Hoo- 
yadaa (ku ilhaamay) wixii lagu ilhaa- 
meeyey. 

39. ku Tuur Muuse Taabuud, kuna 
tuur Taabuudka Hirka Badda, Hir- 
kuna ha ku rido Xeebta, waxaa qaadan 
Colkayga iyo Colkiisa (Fircoon), wa- 
xaana kugu tuuray Jeceylkeyga kor- 
kaga iyo in lagu barbaariyo Ilaa- 
lintayda. 









©w.^ 






12? Is^^^^J <^t ^-i 51 ^^ 



Aayadahani waxay ka warrami sida Eebe u Xoojiyey Nabi Muuse una Siiyey Gacan Nuura Cudur la'aan, 
una faray inuu aado Fircoon una digo, una waasiciyey Laabtiisa, Amarkiisana u fududee- 
yey'Carrabkiisana u wanaajiyey si ay u kasaan, Hadalkiisa, walaalkiis Haaruunna Nabi Wasiir ah ka 
dhigay, inay Eebe u wada Caabudaan, iyo in Eebe ka aqbalay Nabi Muuse Baryada Eebe, una wanaag 
falay Yaraantiisii markuu ka nabadgaliyey Colkiisii Fircoon, Hooyadiina ku celiyey. Taasina waxay ku 
tusin sida Eebe u Ajiibay Baryada Mu'miniinta, iyo in xaqu Guusha yeelan iyo in wanaagga laysla doono. 
Dhaahaa (22-39). 



424 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 m&mm 



40. (waxaan kugu Mannaysanay) 
markay Socotay Walaashaa oy lahayd 
maydin tusiyaa Ruux idiin Dhaqaalayn 
waxaana Kugu celinay Hooyadaa si ay 
u qabowdo isheedu,oyna Murugoon, 
waxaadna Dishay Naf waana kaa ko- 
rinay walbahaar, waana ku Imtixaanay 
Imtixaan, waxaadna ku nagaatay 
Sanooyin Ehelkii Madyan, mar- 
kaasaad ku timid Qaddar (Eebe) Muu- 
sow. 

41 . waxaana kuu doortay Naftayda. 

42. ee La taga Adiga iyo Walaalkaa 
Aayaadkayga hana ka daalina Xu- 
skayga. 

43. Aad Xagga Fircoon wuu Xad- 
gudbaye. 

44. una dhaha Hadal Jilicsan bal inuu 
waxa xusuusto ama Cabsado. 

45. waxay dheheen Eebow waxaannu 
ka Cabsan inuu nagu degdego ama 
nagu xadgudbo. 

46. wuxuu yidhi (Eebe) ha Cabsanina 
anaa idinla jira waana Maqli oon Ar- 
kaa. 

47. ee u Taga (Fircoon) una dhaha 
annagu waxaan nahay Rasuulladii Eeba- 
haa ee Dir (u daa) Banii Israa'iil hanala 
jireene, hana Cadaabin (Ciqaabin) wa- 
xaan kuula nimid Aayad xagga Eeba- 
haa,nabadgalyana ha ahaato Ruuxii 
raaca Hanuunka. 






SJlS J^<i u^V J, zl&2 «U •ciiclii 1 



e&\'^^&^\jSS0c£ 



Aayadahanna waxay daba joogaan kuwii hore, waxayna ka warrami sida Eebe u Nabadgaliyey Nabi 
Muuse una doortay, uguna diray Fircoon, una faray inay Hadal Jilicsan kula hadlaan, Cabsi iyo Xu- 
maanna ayna ka yaabin, oy warsadaan inuu ka tago Banii Israa'iil ha raaceen Xaqee oosan Addoonsan. 
waxayna tusin in Xaqa Dadka si cad iyo fudud loogu yeedho oon Canaan iyo Caytan lahayn, sida Eebe 
faray Nabi Muuse, Nabiga Muxamed ahna (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) uu faray 
Falayna sida ka muuqata Warqaduhuu u qoray Hiriqlihii Ruum, oo ahaa Tslaam aad nabad 
gashid,Eebana ha ku Siiyo Ajirkaaga labajeere. Waana taas aadaabta Islaamku. Dhaahaa (40-47). 



48. Annaga waxaa Naloo Waxyooday 
in Cadaab u Sugnaaday Ruuxii Beeniya 
(Xaqa) oo Jeedsada. 



y /S ss //»-***-> ' K *y ' 



425 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 emmm 



0&J£(£Sjc^& 



:"#>':r .-:& 



p^lA^liil.^^feiil^jb 



liJbfTp^TjCLSju 



49. Wuxuu Yidhi (Fircoon) waayo 
Eebihiin Muusow. 

50. Wuxuu yidhi (Muuse) Eebahanno 
waa kan Siiya wax kasta Abuurkiisa oo 
Toosiyey. 

51. Wuxuu yidhi (Fircoon) Sidee Ya- 
hay Xaalkii Quruumihii hore. 

52. Wuxuu Yidhi (Muuse) Cilmi- 
goodu waa Eebe Agtiis Kitaab aan ka 
dhumeyn Eebe uuna Halmaameyn. 

53. Waa Eebaha ka Yeelay Dhulka 
Gogol, oo idinka bixiyey Dhexdeeda 
Waddooyin oo idiinka soo Dejiyey 
Samada Biyo oon ku soo Bixinay 
Noocyo Doog ah oo kala Tagsan. 

54. ee Cuna oo Daajiya Xoolihiinna, 
Arrintaasna Calaamooyin yaa ugu Su- 
gan kuwa Caqliga leh. 

55. Xaggeedaan (Dhulka) idinka 
Abuuray, Dhexdeedana idinku Celin, 
Xaggeedaana Laydinka soo Bixin Mar 
Kale. 

56. Waxaan Dhab ahaan u Tusinay 
(Fircoon) Aayaadkanaga Dhamaan, 
wuuna Beeniyey oo Diiday. 

Markuu Nabi Muuse Xaqa u Caddeeyey Fircoon uguna yeedhay ugana Digay Ciqaab yuu isla 
weynaaday warsadayna Eebeha Muuse Isagoo Ismoogaysiin Caqli Xurao DarteecUWuxuuse u Caddeeyey 
Nabi Muuse in Eebe yahay kan Tusiya wax kastoos Abuuray Maslaxadiisa Dayaca mid ama Halmaama- 
na ahayn, waana kan Dhulka Gogol ka yeelay, Waddooyinna ka bixiyey, Cirkana Biyo ka keenay, kuna 
soo bixiya Cunno kala duwan, oo Calaamad u ah kuwa Caqliga leh, Waana Eebaha Dadka Dhulka ka 
Abuuray, kuna Celin, kana soo bixin Qiyaamada. Daalimse had iyo jeer Xaquu diidaa Sidii Fircoonkii si 
walba wax loo Tusiyey ee beeniyey Xaqa diidayna. Ciddii Caqli lehse waa inay Fikirtaa kana leexataa 
Waddadii Fircoon iyo Waxa la mid ah. Dhaahaa (48-56). 












Sp £$!> <-> j^ L^JbUJ^U -cJ>1 jj&j 



57. Wuxuu yidhi (Fircoon) Ma wa- 
xaad noola timid Inaad nagaga Bixiso 
Dhulkanaga Sixirkaaga Muusow. 

58. Waxaannu kuula imaanaynaa Si- 
xir la mid ah ee nooyeel Dhexdeenna 
Ballan aynaan Baajinayn anaga iyo 
Adigu, Meel eg (La yaqaan). 

59. Wuxuu yidhi (Nabi Muuse) 



i^^LiLJju 



*fbt 



s'**' i'"*' ~*~t' * * ► ^*" * "' 

4^)3 \ a£ ^ J&y J Id 



426 



Suurat Dhaahaa 



juz- 16 tmmrn 



Ballankeennu waa Maalinta Quruxda 
(Kulankooda) waana in la soo kulmiyo 
Dadka Barqin. 

60. Wuuna jeedsaday Fircoon wu- 
xuuna kulmiyey Dhagartiisii wuuna yi- 
mid. 

6 1 . Wuxuu ku yidhi Muuse Magaciin 
be ha ku Abuuranina Eebaha korkiisa 
Been oos idinku Halaago Cadaab, wa- 
xaana Khasaaray Ruuxii Been Abuur- 
ta. 

62. Waxayna ku Doodeen amarkooda 
dhexdooda wayna faqeen. 

63. Waxayna dheheen Labadani waa 
Saaxirro waxayna dooni inay Idin- 
kaga Bixiyaan Dhulkiinna Sixirkooda 
oy la tagaan Dariiqadiinna (Sharaf- 
tiinna) Fiican. 

64. ee Kulmiya Dhagar(tiinna)lmaa- 
dana idinkoo Saf ah waxaa Liibaanay 
Maanta Ciddii Sarreysee. 















&ol 






Wali waxaa Socda Qisadii Nabi Muuse iyo Daalimkii Fircoon ahaa, Meelo badan yeyna Quraanka kaga 
Soo Aroortay, Inkastoo Mid walba Micna Gaara Tusin, Halkanna wuxuu Sheegay in Nabi Muuse Dooni 
inuu kaga Bixiyo Dhulka Sixir. wuxuuna kulmiyey Sixiroolayaalkii Waqtina waa la mudaystay, Hase 
yeeshee Nabi Muuse wuu Waaniyey Dadkaas wuxuuna uga digay Xumaanta. Taasina waxay ku Tusin in 
Had iyo Jeer Xaqa la Faro, inkastoo Fircoon Kiciyey Dadkii Guubaabiyeyna, isagoo ku Beer Jileecsan, 
Nabi Muuse inuu Rabo Sharaftooda iyo Dawladnimadooda Qaato, Dhulka Masarra dooni inuu isagu u 
hadho, taasina waa afka xumaanlow. ee waxaa dhab ah inuu Nabi Muuse iyo Mu'nriniintuba ay rabaan 
wanaag, nabadgalyo iyo in xaqu sarreeyo, xumaantuna dhamaato. Dhaahaa (57-64). 



65. waxay dheheen Muusow ama 
Tuur Usha ama aan anagu ahaanno 
kuwa hor tuura. 

66. wuxuu yidhi (Muuse) bal Tuura 
waxaana soo baxay xadhkahoodii iyo 
Ulahoodii oo loogu ekeysiiyey sixir- 
koodii inay ordi. 

67. wuxuuna ka kasay naftiisa Cabsi 
Muuse. 

68. waxaana nidhi ha Cabsan adigu 
adaa Sarreyne. 






KXJ <!^y* **c^ <- **?*> <-|cr^i> 6 



^^Vici^Ji^Gs 



427 



Suurat Dhaahaa 



juz 4 16 tmmm 



69. Tuur waxa midigtaada ku jira ha 
gurato waxay sameeyeene, waxay uun 
sameeyeen Dhagar sixir,mana Liibaano 
Sixirrow meejuu yimaaddo. 

70. waxaa la riday Saaxiriintii iyagoo 
Sujuudi, waxayna dheheen waxaan 
rumeynay Eebaha Haaruun iyo Muuse. 

71. wuxuuna yidhi (Fircoon) miyaad 
u rumeyseen ka hor idankayga isagu 
waa kan idinku wayn ee idin baray Si- 
xirka waxaaan goyn Gacmihiinna iyo 
Lugihiinna si isdhaaf ah waxaana idin- 
ku (daldali) wadhi Jirrid Timir, wa- 
xaadna ogaanaysaan midkanaga daran 
cadaab hadhidna badan. 

72. waxay dhaheen ka dooran meyno 
waxa noo yimid oo xujo ah iyo Eebaha 
na abuuray, ee xukmi waxaad xukumi, 
waxaad uun xukumi nolosha ad- 
duunyo. 

73. annagu waxaan rumeeynay 
Eebahanno inuu noo dhaafo gafaf- 
kanaga iyo waxaad nagu qasabtay (fir- 
coon) oo Sixira Eebaa Khayrroon oo 
hadhi. 



• y " »~->' * 






^^ye^Uj^ jii\ LSI 






Dadkii Fircoon ku soo kulmiyey inay kala hortagaan Nabi Muuse Sixir waxay Arrintii noqotay in laga 
adkaaday waxay dhoob dhoobeen waxna tarin, markaas rumeeyeen xaqii Fircoonna Ciqaabay, umase 
aabayeelin mar hadday arkeen xaqii, wana kaas Xaq iyo xumaan, cidhibta fiican iyo sharaftiina xaqaa 
yeeshay, dulli iyo ceebna Fircoon iyo qoomkiisii yey ku hadhay. Dhaahaa (65-73). 



74. ruuxii u yimaadda Eebihiis (aak- 
haro) isagoo dambiile ah waxaa u sug- 
naaday jahannamo kumana dhinto 
dhexdeeda kumana noolaado. 

75. ruuxiise u yimaadda isagoo Mu'- 
min ah oo falay carnal fiican kuwaas 
waxaa usugnaaday Jannooyinka sare. 

76. Jannooyinka nagaadiga (yey gali) 
ooy socoto dhexdeeda Wabiyaal iyag - 
oo kuwaari dhexdeeda, taasina waa 
abaalmarinta Ciddii nadiif noqota. 






428 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 immm 



&&%& 



77. waxaan dhab ugu waxyoonay (Na- 
bi) Muuse guuri Addoomahayga uguna 
yeel waddo Badda oo ingagan hana ka 
cabsan haleel,hana cabsan (Badda). 

78. waxaana raacay Fircoon (oowata) 
Colkiisii waxaana ka daboolay hirka 
Xaggiisa wax daboolay. 

79. wuxuuna dhumiyey Fircoon Qoo- 
mkiisii mana hanuunin. 

80. Banii Israa'iilow waxaan idinka 
korinay Cadawgiinna, waxaana idinku - 
la yaboohtanay(ballari) dhinicii buurta 
ee midig, waxaana ku soo dejinay kor 
kiinna Macaan iyo shimbir. 

81. ka cuna wanaaggaan idinku Arzu- 
qay hana ku xadgudbina dhexdiisa, oo 
idinku dhaco cadhadaydu,ruuxay ku 
dhacdo cadhadaydu dhabbuu u Hoob- 
tay (halaagmay). 

82. anigu waan u dhaafid badanahay 
ruuxii Toobad keena oo rumeeya oo fa- 
la wanaaga oo hanuuna. 



^ r >st."" <<>--* £^-1'- \ ~~\ " 



r 



Ma sinna cid dambiile ah oo gali naar uusan kana dhimanayn kuna noolaanayn iyo mux xaqa rumeeyey 
oo carnal fiican falay oo janno ku waari, waxaana sugnaaday in ehelu jannaha sare loo arki sida xidigga 
markii nabiga (naxariis iyo nabadgalyo eebe korkiisa ha yeelee) la warsaday inay nabiyada yihiin wuxuu 
yidhi:£ebaan ku dhaartaye waa kuwa rumeeyey Eebe rumeeyeyna Rasuullada. aayadaha kale waxay 
sheegi in Eebe faray Nabi Muuse inuu garaaco Badda isagoon cabsanayn, fircoonna la Halaagay intuu 
dhumiyey qoomkiisii iyo inuu Eebe nicmeeyey Binii Israa'iil, kana koriyey colkoodii wanaagna ku 
aizuqay uuna yahay Dambi dhaafe Ciddii toobad keenta oo rumeysa. Dhaahaa (74-82). 



83. maxaa kaa soo dedejiyey Qoo- 
mkaagii Muusow. 

84. wuxuu yidhi (Muuse) iyagu waa 
kuwan raadkaygay ku soo joogaan, 
waana kuu soo dag degay Eebow inaad 
iga raalli noqoto. 

85. wuxuu yidhi (Eebe) Annagu wa- 
xaan imtixaannay qoomkaagii gadaa- 
shaa waxaana dhumiyey Saamiri. 



5p &y^A+j&^££ tj + 



429 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 tmmm 



86. markaasuu u noqday (Nabi Muu- 
se) qoomkiisii isagoo cadhaysan oo 
walbahaarsan wuxuuna yidhi qoom- 
kayow miyuuna idiin yaboohin Eebi- 
hiin yabooh wanaagsan, ma waxaa 
idinku dheeraaday korkiinna ballankii 
mise waxaad doonteen inay idinku 
dhacdo Cadhada Eebe ood u baajiseen 
ballankaygii. 

87. waxay dheheen maanaan u baajin 
ballankaaga awooddanada waxaase 
nala saaray culaysyo Alaab oo ah waxa 
qoomku isku qurxinjireen waana tuu- 
rray siduu u tuuray Saamiri. 

88. wuxuuna u soo bixiyey dibi muu- 
qal ah oo cod leh, waxayna dhaheen 
kani waa Ilaahiin iyo Ilaahii Muuse 
wuuna halmaamay. 

89. miyeyna arkayn inuusan u soo Ce- 
linayn Hadal una hananayn dhib iyo 
Nacfi (midna). 



\* \' '•'. 






0££Zj%fl><kZy; 

Markii Fircoon iyo qoomkiisii la halaagay yaa nabi Muuse wafdi la baxay si ay u aadaan Buurtii lagula 
hadlay Nabi Muuse, wuuna ka hormaray, hase yeeshee Eebaa u sheegay in qoomkiisii labaadiyeeyey 
intuu ka soo maqnaa, markaas Nabi Muuse noqday isagoo cadhaysan, oo walbahaarsan^narkuu arrinta 
warsadayna ay sheegeen in Nin Saamiri la dhihi jiray dhumiyey una sameeyey suuro Dibi inay caabudaan 
isagoo sheegay inuu Ilaah yahay, waase wax la yaab leh in dibi la caabudo iyo wax la mid ah, taasina 
waxay ku tusin in ciddii dhunta ay wareeri oy marba wax caabudi. Eebaase xaq sugan ah. 
Dhaahaa (83-89). 



90. wuxuuna u yidhi Haaruun mar 
hore qoomkayow waa uun laydinku 
fldmeeyey,Eebihiinna waa Raxmaan ee 
i raaca,adeecana amarkayga. 

91. waxay dhaheen kama tagayno 
korkiisa inaan ku nagaanno intuu noo- 
ga soo noqon muuse. 

92. wuxuu yidhi (muuse) Haaruunow 
maxaa kuu diiday markaad aragtay 
inay dhumeen. 

93. inaadan raacin ma waxaad caa- 
siday Amarkeygii. 



> . J i "r i *^c \~z >, >s ~>\ \x- "Ar 



G3 iS J +\KZ*X r **3\ O*^ Vl 



430 



Suurat Dhaahaa 



juz* i6 immm 



94. wuxuu yidhi (Haaruun) ina hoo- 
yow hayqabanin Gadhka iyo madaxa, 
anigu waxaan ka cabsaday inaad dhah- 
do waxaad kala gaysay Banii israa'iil 
dhexdooda oodan maqlin hadalkayga. 

95. wuxuu yidhi (muuse) xaalkaagu 
muxuu yahay Saamiriyow. 

96. wuxuuna yidhi waxaan arkay wa- 
xayna arkin,waxaana qaatay wax ka 
mid ah raad rasuul (malaga) waana 
tuuray saasayna ii qurxisay naftaydu. 

97. wuxuu yidhi (Muuse) tag,waxaa 
kuu sugnaaday nolosha inaad dhahdo 
taabasho ma jirto^waxaana kuu sug- 
naaday waqti aadan baajinayn, day 
ilaahaagii aad ahayd mid ku kor nagi 
(caabudi) waanu gubi markaas wa- 
xaana ku firdhin mowjadda (badda) 
firdhin. 

98. Eebihiin waa uun Ilaahiinna ah 
kaan Eebe jirin isaga mooyee^wuuna u 
waasac noqday wax kasta ogaansho. 



y s s s~y y •I' \*' \ * ' " 

yy *+ . " ^ y » y »*f^ ^1, ^^ 



Jl\dU3lril Iltfi 









Wuu ka reebay Haaruun Banii israa'iil cibaadada dibiga wuxuuna ugu yeedhay inay Eebe uun caabu- 
daan, isagana maqlaan, wayse diidecn, markuu soo noqday Nabi muuse wuu canaantay Haaruun wuxuu- 
na doonay inuu wax yeelleeyo, hase yeeshee Haaruun baa u caddeeyey sababta kana codsaday inuusan 
dhibaato u gaysan,. Nabi muusana wuxuu wax warsaday Saamiri wuxuuna u sheegay inay naftiisu u 
qurxisay arrintaas, wuxuuse Muuse ku yidhi : Tag adooy ciqaabu kuu sugnaatay oo ah inaad dhahdaa 
istaabasho ma jirto iyo tii aakhiro,halkiibuuna ku gubay sawirkii dibiga baddana raaciyey illeen Eebe waa 
Haah wax walba og kaliyee. Dhaahaa (90-98). 



99. saasaan kuugu qisoon (sheegi) 
warkii hor maray, waxaana kaa siinay 
agtanada quraan. 

100. ciddii ka jeedsata xaggiisa waxay 
xambaari maalinta qiyaame culays 
(dambi). 

101 . iyagoo ku waari (ciqaabta) dhex- 
deeda waxaana u xumaaday iyaga maa- 
linta qiyaame rar. 

102. waa maalinta la afuufi suurka, 
oon soona kulmineyno dambiilayaasha 
maahntaas iyagoo indho cawlan. 






431 



Suurat Dhaahaa 



juz 4 16 mmm 



103. wayna is warsan(xansan) dhex- 
dooda maydaan ku nagaanin (adduun- 
yada) Toban mooyee (maalmood) 

104. anagaa og waxay dhihi, markuu 
dhihi kooda ugu jid leh maydaan 
nagaanin maalin mooyee. 

105. waxay ku warsan Buuraha wa- 
xaad dhahdaa waxaa bur burin Eeba- 
hay burburin. 

106. wuxuuna ka yeeli meel siman oo 
ebar ah. 

107. ku arki maysid qallooc iyo taag 
midna. 

108. maalintaas waxay raaci dhawaa- 
qaha,kamana leexdaan waxayna u xasi- 
shay Cododku Eebaha Raxmaana ma- 
na maqashid shanqadh mooyee. 

109. maalintaas ma anfacdo shafeeco 
cid Eebaha Raxmaana idmo oo ka raal- 
li noqday hadalkiisa mooyee. 

1 10. Wuxuu ogyahay Eebe waxa hor- 
taada ah iyo waxa ka dambeeya mana 
ku koobayaan Eebe ogaansho. 

111. waxay u khuduucday Wajiyadu 
Eebaha nool ee wax maamula,waxaana 
khasaaray ruuxii xambaara dulmi. 

112. ruuxii fala wanaag isagoo rumee- 
yey kama Cabsado dulmi iyo nus- 
qaamin midna. 



.'t^?,->n 



\0 LL^(3^l^i--JL» Jis gxJgcfdy&j 









<> >s S<$ *}' 






Siduu Eebe uga warramay Nabiga warkii Nabi Muuse iyo Fircoon iyo wixii dhexmaray yuu Eebe ugu 
qisoon Nabiga warkii kuwii hore, ciddii xaqa ka jeedsatana wuxuu xambaari qiyaamada dambi wuxuu- 
na imaan isagoo dullaysan oon wax garanayn, waana maalinta buuruhu burburi oy dadku khushuuci. 
cid hadli iyo cid shafeecina ma jirto idanka Eebe la'aantii illeen Eebaa wax walba koobaye wajiyaduna u 
hogaansame, waxaana khasaari dulmiile mu'minkuse kama Cabaado Dulmi. saas darteed waa in wanaag- 
ga lagu dadaalo xumaantana laga fogaado. Dhaahaa (99-1 12). 



113. saasaanu kugu soo dejinnay Qu- 
raan Carabi ah uguna caddaynay 
((celcehnay) dhexdiisa Gooddi inay 
dhawrsadaan darteed ama u timaado 
xusuus (waano). 






432 



Suurat Dhaabaa 



juz' i6 msmB 



114. waxaa sarreeya Eebaha xaa- 
kimka xaqa ah, hana ku degdegin qu- 
raanka ka hor dhamayn waxyigiisa 
xaggaaga, waxaadna dhahdaa Eebow ii 
kordhi Cilmi. 



115. dhab ahaan yaan ula Ballan- 
tannay Aadan mar hore wuuna hal- 
maamay kama aanaan helin niyo Adag. 

1 1 6. xusuuso markaan ku nidhi Ma- 
laa'igta u Sujuuda Aadam wayna 
Sujuudeen Ibliis mooyee oo diiday. 

117. waxaana nidhi Aadamow kani 
(Ibliis) waa Colkaaga iyo colka Hawee- 
neydaada ee yuusan idinka bixinin ja- 
nada ood dhibbooto. 

118. waxaa kuu sugnaaday inaadan 
ku gaajoon dhexdeeda kuna arradin. 

1 1 9. waxaana kuugu sugnaaday inaa- 
dan ku oomin dhexdeeda kuna Qorro- 
xoobin. 

120. waxaase waswaasiyey shaydaan 
wuxuuna yidhi Aadamow ma ku tusi- 
yaa Geedda waaridda iyo xukun aan 
gaboobayn. 

121. wayna cuneen xaggeeda waxaana 
u muuqday Cawradoodii, waxayna 
noqdeen kuwa isku dhejiya korkooda 
caleenta jannada, wuu caasiyey Aadan 
Eebihiis wuuna leexday. 

122. waxaase doortay Eebihiis wuuna 
ka Toobadaqbalay oo hanuuniyey. 






laflx 



Crt 



>-A't '.Ti 






"iV n-> 1 -^ 



p\&jfr?M^*$U 



®&^j&££&2&fr 






\&J^J^<^^jXL~*S£ 



Quraanka Eebaa ku dejiyey Nabiga, wuxuuna ku celceliyey wax sheeg si loo wacdoomo, wuxuuna Eebe 
faray Nabiga inuusan ku degdegin akhriska quraanka intaan la dhammayn waxyigiisa, wuxuuna faray 
inuu Eebe warsado Cilmi kordhin. Nabiguna (naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu 
yidhi: Ilaahow igu anfac waxaad i bartay ina bar wax i anfici. iina kordhi cilmi mahadna Eebaa leh si 
kasta. (Tirmidi iyo Ibnu Maajah). qisada Nabi Aadamse waxay ku faah faahsantahay Suuradda Al 
baqarah. waxaase jirta inuu Ibliis Col u yahay dadka had iyo jeer, cid kastana isku dayi inuu dhumiyo cid 
Eebe ka dhowra mooyee. Dhaahaa (113- 122). 



433 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 msmm 



123. wuxuu yidhi (Eebe) ka hoobta 
Jannada dhammaantiin qaarkiin qaar 
colbuu u yahaye, hadduu xaggayga 
idiinka yimaaddo hanuun ruuxii raaca 
hanuunkeyga ma dhumo (adduunka) 
mana xumaado (aakhiro). 

124. ruuxiisa ka jeedsada xuskeyga 
(Quraanka) waxaa u sugnaaday nolol 
cidhiidhi ah, waxaana soo kulminaynaa 
maalinta qiyaame isagoo arag La*. 

125. wuxuuna dhihi Eebow maxaad ii 
soo kulmisay (keentay) anoo arag la* 
oona ahaa arke(adduunkii). 

126. wuxuu yidhaa (Eebe) waa saas 
waxaa kuu timid aayadahanaga waad- 
na halmaantay saasaana maanta lagaaga 
tagi (sida halmaan). 

127. saasaan ku abaal marinaa ciddii 
xadgudubta oon rumayn aayaadka 
Eebihiis cadaabka aakhiraana daran oo 
hadhid badan. 

128. miyuuna u caddayn Gaalada in- 
taan halaagnay hortood quruumo iya- 
goo ku socda guryahooda, taasna 
calaamaa ugu sugan kuwa caqliga leh. 

129. haddayna jirin kalimad u hor 
martay Eebahaa iyo muddo maga- 
caaban wuxuu ahaan lahaa cadaabku 
mid ku soo deg dega. 

130. ee ku samir waxay sheegi kuna 
tasbiixso adoo mahadda Eebahaa ku 
dheehan ka hor qorrax soo bax iyo ka 
hor dhicidda, saacadaha habeenkiina 
tasbiixso (Tuko) iyo darfaha maalinta 
inaad raalli noqoto. 



J ir \y~ l{£ r~ m% . ^:;f" * i : *} ^ : * ^ (J \* 



<^\/ y > bt'y y "^ y»yy y* * y <' 






Waa la soo sheegay qisada Nabi Aadam iyo Ibliis iyo siduu dadka col ugu yahay, tan kale ciddii raacda 
quraanka ma dhumo mana khasaaro. 

Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi : Wuxuu Eebe u Damiin qaaday ciddii quraanka akhrida oo ku carnal fasha 
uusan dhumin adduunyada,kuna xumaaniin aakhiro Ciddise xaqa ka jeedsata waxay noolaan nolol xun, 
wuxuuna imaan qiyaamada isagoo indhola' maxaa yeelay adduunkii yuu xaqa ka jeedsaday, saasaana 
lagu abaal marin ciddii xadgudubta, waana in lagu waano qaato umadihii hore ee la halaagay,Eebana 
cidduu doono wuu halaagaa hadduusan waqti la sugaynin, waase in la adkeysto lana samro, cibaadada- 
na lagu dadaalo maalin iyo habeenba, illeen wixii nabiga la faray ummaddana waa la faraye si Eebe inoo 
nabadgaliyo maalinta qiyaame. Dhaahaa (123-130). 



434 



Suurat Dhaahaa 



juz' i6 mmm 






'sy»s '\''*- T " E . *> 



P ^hJf- <^L> &L)J ^^M^j^i^^ 



iSj^fcti (&j^y>^y^j% 






131. hawtaagin indhahaaga waxaan 
ugu raaxaynay nooc ka mid ah oo 
quruxda nolashaa adduun si aan ugu 
fidnayno, rizqiga Eebahaa yaase khayr- 
roon oo hadhid badan. 

1 32. far ehelkaaga salaadda kuna sa- 
mir korkeeda ku warsanmayno rizqiye 

annagaa ku arzuqi cidhibta (fiicana)wa- 
xaa iska leh dhawrsashada. 

133. waxay dheheen gaaladii muu 
noola yimaaddo aayad xagga Eebihiis 
ka timid, miyuuna u imaanin Maraggii 
wixii ku sugnaa Kutubihii hore. 

134. haddaan ku halaagno Cadaab 
Rasuulka (iyo Quraanka) ka hor waxay 
dhihilahaayeen Eebahannow maxaad 
noogu diri wayday rasuul oon raacno 
aayaadkaaga ka hor dullowganaga iyo 
khasaarahanaga. 

135. waxaad dhahdaa (Nabiyow) 
dhammaan way sugi ee suga, waxaad 
ogaan doontaan cidda jidka toosan iyo 
cidda hanuunsane. 

Eebe wuxuu faray Nabiga (Naxariis iyo nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) inuusan dayin waxa 
adduunyo ah ee loogu raaxeeyey kuwaas gaalada ah illeen waa wax yar oo tagi, ee uu salaadda faro kuna 
samro, Eebaana wax arzuqa, cidhib flicanna waxaa iska leh ciddii dhawrsata. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Waxaan idiinku cabsi 
badnahay waxa Eebe idin siin oo quruxda adduunka ah waxayna dhaheen waa maxay quruxda adduun- 
ka Rasuul allow, wuxuu yidhi waa barakada dhulka. taasina u jeedadu ma aha inaan la shaqaysan, waa 
inayan aduunyada kaliya ku shuqlinin. aayadaha dambe waxay ka warrami inay gaaladu xaqa diidi 
isagoo Nabiga loogu caddeeyey kutubihii horchaddii la halaago iyagoon Rasuul loo soo dirin waxay ku 
caban lahaayeen maxaa naloo halaagay anagoon rasuul naloo soo dirin. hase la sugo way kala caddaan 
cidda toosan iyo tan qaloocsan. waxaana sugnaatay in umadda Nabigu ugu badnaan maalinta qiyaame. 
waase in wanaagga lagu dadaalo si loo noqdo ummadda Nabiga. Dhaahaa (131-135). 







Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo Mid Gaaraba Naxa- 
riista. 

1. Waxaa u dhawaaday Dadka 






435 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz< 17 m*mm 



v$8& 



Xisaabtoodii iyagoo Halmaansho ku 
Sugan oo Jeedsan. 

2. Quraankastee oo uga Yimaadda 
Xagga Eebahood kana Soo darriya way 
maqlaan iyagoo Ciyaari. 

3. Oy shuqloontahay Quluubtoodu, 
waxayna hoos u dhigeen Faqii kuwii 
Dulmi Falay (iyagoo dhihi) kanu ma 
waxaan Dad idinkoo kale ahayn- 
baa,ma waxaad u imanaysaan sixir 
idinkoo Arka. 

4. Wuxuu yidhi (Nabigii) Eebahaybaa 
Og Hadalka Samada ku Sugan iyo 
Dhulka, waana Maqle Oge ah. 

5. Waxay Dheheen (Gaaladii) Saas 
ma aha ee waa Qarowyo saa ma aha ee 
wuu Been Abuurtay, Saas ma aha ee 
waa gabayaa ee ha noo keeno Aayad 
Sidii Lagu diray Kuwii hore. 

6. Mayna Rumeynin Hortood Ma- 
gaalo aan Halaag (La doonay) ee Ma 
iyagaa Rumeyn. 



Q. -* - -i • • • 






Suuraddan Waxaa lagu Magacaabay Suuradda Ambiyada, Maxaayeelay waxaa ku soo Arooray Qisa- 
dooda. Aayadahanna waxay ka warrami inay Saacaddii Qiyaame Dhawdahay Dadkoo Halmaansan. 
Wixii u yimaadda Gaalada oo Xaq ahna way iska dhagaysan iyagoo Ciyaari, Faq Xunna Faqi oo isu 
Sheegi lnayan Maqlin Dad la mid ah, xaqana Ay Sixir ku Sheegeen, Eebaase og waxa cirka iyo Dhulka 
ku sugan Maqlina, Quraankuna ma aha wax lagu Qarway ama Heesaa la yimid,Nabiguna wuxuu ula 
yimid Xaq Cad, Maxayse waano Tari Mar Haddii Xaqa la Diido Lana Caasiyo. 
Ibnu Cabbaas Wuxuu Yidhi : Maxaad leedihiin oo u Warsanaysaan Ehelu Kitaabka waxay Haystaan 
iyagoo Leexiyey oo Badalay o Siyaadiyey oo Nusqaamiyey,Kitaabkiinaana u dambeeyey Kitaabaha, 
Dhaar Eebee waad Akhriyeysaan isagoo Cad oon La dheehin. Al-Anbiyaa' (1-6). 



7. Maanaan Dirin Hortaa Rag moo- 
yee>kuwaas oon u Waxyoonay,ee War- 
sada kuwa Cilmiga leh Haddaydaan 
wax Ogayn. 

8. Kamaanaan Dhigin (Nabiyada) Ja- 
sad (Muqaal) oon Cunayn Cunno raa- 
na ahayn kuwo Waara. 

9. Markaasna waxaan u Rumeynay 
Yaboohii waana Korrinay iyagii iyo 
Ciddaan Doonovwaxaana Halaagnay 
Xadgudbayaasha. 









s »' *-s s •'*■* 






436 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz< 17 tmmm 



m 



10. Waxaan idiin soo Dejinay Kitaab 
Sharaftiinnu ku Sugantahayee Miyey- 
daan Kasayn. 

1 1 . Badanaana intaan Halaagnay Ma- 
gaalo Dulmi Badan (Dadkeedu) oon 
Ahaysiinay Gadaasheed Qoom kale. 

12. Markay kaseen Cadaabkanaga 
yey ahaayeen kuwo ka Carari. 

13. Ha Cararina kuna noqda wixii 
laydiinku Raaxeeyey iyo Guryihiinna 
waxay u Dhawdahay in wax laydin 
warsadee. 

14. Waxay Dhaheen Halaaganagee 
waxaan nahay Daalimiin. 

15. Saasna kuma tagin Qayladoodu 
intaan ka yeello, wax la Shafay oo 
Bakhtiya. 



.C»\ * - * - 1 1 - i \ * ii-i-. 



iy\£^\*\^\>\^*A \lk 












Illeen wuxuu u waxyooday Nabiyo Badan oo Rag ah oon Malaa'ig ahayn, wuxuuna faray Dadka 
Cilmiga iyo Aqoonta leh, Nabiyaduna waxbay Cuni Jireen ee ma ahayn Muuqaal aan wax Cunin, wayna 
Dhinteen, 

Eebana wuxuu u Rumeeyey Yaboohiisii wuuna koriyey Cidduu Doono, wuxuuna Halaagi Xadgud- 
bayaasha, Quraankuna waa Sharafta Mu'miniinta Ciddii dulmi fashana waa la Halaagi Waxaana lagu 
Badali Dad kale. Markay Dhibaatada Arkaanna way Carari, waxaana loo Dhihi ha Cararina ee 
Raaxadiinna ku Noqda iyo Guryihiinna waxbaa laydin Warsane, wayna Shaleytoon intay ka noqdaan 
Wax Ebar ah oo bakhti ah. Al-Anbiyaa' (7- 15). 



16. Maanaan Abuurin Samooyinka 
iyo Dhulka iyo waxa u Dhaxeeya Ana- 
goo Ciyaari. 

17. Haddaan Doono Madadaallo 
inaan yeelano waxaan ka yeelan lahayn 
Agtanada haddaan Falayno. 

18. Xaqaanse ku Gannaa Baadilka oo 
Tirtira markaasuu tagaa, waxaa idiinku 
Sugnaaday Halaag waxaad Shee- 
gaysaan. 

1 9. Ilaahay waxaa u sugnaaday waxa 
Samooyinka ku sugan iyo Dhulka, ku- 
wa Eebe Agtiisa ahna Iskama Kibri- 
yaan Cibaadadiisa kamana daalaan. 



\' '%'*<"' ' &H' l" 






lu\Ul3Ui 



»0> 






437 



Suurat AJ-Anbiyaa' 



j uz < 17 sm&m 



3ig&tf& 



20. wayna Nasahaan Habeen iyo 
Dharaarba kamana Noogaan. 

21. Mise waxay yeesheen (Gaaladii) 
Ilaahyaal Dhulka Xaggiisa oo wax soo 
Nooleeya. 

22. Hadday Yihiin dhexdooda (Sa- 
mada iyo Dhulka) Ilaahyo way Fasaadi 
Lahaayeen, waxaa ka Nasahan Eebaha 
Carshiga leh waxay ku Tilmaami. 

23. Lama warsanayo wuxuu Falo Iya- 
gase waa la Warsan. 



iff* < *-*'<*' \*\\' \A\< * *'* 



***,.. .r. 









Ilaaheen waa ka Dheeryahay Ciyaar iyo Xumaanba, Cirka, Dhulka iyo Khalqiga kalana wuxuu u 
Abuuray Xaq iyo in Cid walba laga Abaal mariyo waxay kasbato. Malaa'igtuna iskama Waynayso 
Cibaadada Eebe, kamana Daalaan Habeen iyo Dharaar Nasihidiisa, wax isaga ka soo hadhay oo Ilaah 
ah oo wax nooleeyana ma jiro. Hadday Cirka iyo dhulka Joogaan Ilaahyo way Fasaadi lahaayeen oo 
Xumaan lahaayeen, maxaa yeelay midba waxbuu Doonilahaa Markaasuu amarku iska hor imaan 
lahaa, Saas darteed Ilaaheennu waa kali, Wahellauma Baahna, Xumaanna waa ka Fogyahay, Sharafna 
isagaa iska leh, wuxuu doonana wuu falaa, Cid warsanna ma jirto. Ruuxii Caqli Darro iyo Islawayni aan 
meel jirin udiidana waa Jaahil aan wax ogayn Lana kulmi Abaalkiisa. 
Saas darteed waa in si dhab ah loo Caabudo Eebe kaliya. Al-Anbiyaa' (16-23). 



24. Mise waxay Yeesheen Eebe ka so- 
kow Ilaahyo, waxaa d Dhahdaa keena 
Xujadiinna, kani waa (quraanka) shee- 
gi waxa ila jooga iyo sheegiddii kuwii 
iga horreeyey, Badidoodse ma oga Xa- 
qa wayna ka Jeedsan. 

25. Rasuulkaan hortaa dirayba wa- 
xaan u waxyoonay ilaah aan Ani ahayn 
ma jiro ee I caabuda. 

26. waxay dhaheen Gaaladii wuxuu 
Yeeshay (Eebaha) Raxmaana II- 
mo,waa ka Nasahanyahay, waase Ad- 
doomo (Malaa'igtu) la Sharrifo. 

27. kagama hor maraan Hadal iya- 
guna Amarkiisay ku Camalfalaan. 

28. wuxuu ogyahay waxa hortooda 
iyo Gadaashooda ah umana shafeecaan 
Ciduu ka raalliyahay mooyee iyaguna 
Cabsidiisay la Baqaan. 

29. ruuxii dhaha oo ka mid ah Ma- 
laa'igta anaa Ilaah ah Eebe ka so- 



ISP >^Zj^*--*i*Zs* \ 



>^- s'»* 






438 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz< 17 mmm 



?$i~£& 



kow,kaas waxaannu ku Abaal marin 
Jahannamo, saasaana ku Abaal marin- 
naa Daalimiinta. 






Eebe waa kali wax ka soo hadhay oo Ilaah ahna ma jiro, saasaana ku qoran Quraanka iyo Kutubtii ka 
Horraysayba, Rasuul kastana wuxuu Eebe u waxyooday in Ilaahay kali yahay lana Caabudo. 
Malaa'igtuna Ilmo ma aha Eebe waase addoomo sharaf leh, oon Eebe Caasiyayn, uuna ogyahay waxay 
fali iyo xaalkoodaba, waxay u shafeecina ma jiro Cid Eebe ka raalli noqday mooyee'isaga unbayna ka 
yaabaan, kana Cabsadaan, Ciddii Ilaahnimo sheegatana Eebe ka sokow wuxuu Ilaahay ku abaal marin 
Naarta Jahannamo, saasuuna ku abaalmariyaa Daalimiinta, saas darteed Eebeha Xaqa ah wax Dila, wax 
Nooleeya; wax Arzuqa, Roobka keena, sharciga soo dajiya, Loo wada baahanyahay ka kaaftooma 
Dadka waa uun Ilaaheenna Awoodda leh. Al-Anbiyaa' (24-29). 



30. miyeyna arkayn kuwii Gaaloobay 
in Samooyinka iyo dhulku ahaayeen 
kuwo isku dhaggan oona kala Bixinay, 
kana yeelay Biyaha wax kasta oo Nool 
ee miyeyna Rumaynayn. 

31. waxaana yeellay Dhulka Sugayaal 
(buuro) inayna la iilanin Dadka, wa- 
xaana yeellay Dhexdeeda Karimo 
Waddooyin ah, inay ku Toosaan. 

32. waxaana ka yeelay Samada 
Saanqaaf ilaashan iyaguna Calaamoo- 
yinkeeda way ka jeedsan. 

33. Eebe waa kan Abuuray Ha- 
beenka, Maalinta, Qorraxda iyo da- 
yaxa mid kastana Falag buu Dhexdab- 
baalan. 

34. maanan yeelin Dadka ka hor- 
reeyey kuwo waara ee haddaad dhi- 
mato ma iyagaa waari (Gaaladu). 

35. Naf kastaa waxay dhadhamin 
Geeri waxaana idinku Imtixaami Shar 
iyo Khayr Ibtilo darteed, xagganagaana 
laydiin soo Celin. 



■ Ss ^ »*• .X »s T>/ k * '* s s ** 



Ilaahay wuxuu ka warrami awooddiisa weyn iyo in Cirka, Dhulka, ahaayeen kuwo isku dhaggan 
Eebaana ka keenay Roobka iyo dooga, wax kastoo Noolna Biyo ka ahaaday, Dhulkana Buura yeelay si 
dhulka loogu Sugo'looguna Taago, cirkana ka yeelay Saanqaaf Ilaashan, Habeenka, dharaarta, Qorrax- 
da iyo Dayaxana Falagooda iyo Meejooda u Sahlay. Tan kale cid waari oo Dad ah ma jirto, ee Ruux 
walba wuu dhiman, waxaase loo baahanyahay Carnal Fiican ee ma haboona in Geerida cidda Wanaagga 
fali la Jeclaado. 

Rasuulkuna (naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Wax walba waxaa laga 
Abuuray Biyo. Waxaa sheegay Imaam Axmed. 

Ibnu Cabaasna wuxuu yidhi : Waxaa laysku Imtixaami Shar, Dhibaato, Barwaaqo, Caafimaad, Cudur, 
Hodan, Saboolnimo, Xalaal, Xaaraan, Dhaaco, Macsiyo, Hanuun iyo baadi. Al-Anbiyaa' (30-35). 



439 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz 4 17 i%g&gm 



+Mhm 



36. markay ku arkaan kuwii Gaaloo- 
bay waxay kaa yeeshaan jeesjees iyagoo 
dhihi ma kanaa kan sheegi Ilaahyi- 
hiinna iyagoo ka gaaloobi xusidda 
Eebaha Raxmaana. 

37. waxaa laga abuuray Dadka Deg 
deg, waxaana idin tusin Aayaadkayga 
ee ha degdegina. 

38. waxay dhihi waa goorma Yaboo- 
hii (Cadaabku) haddaad run shee- 
gaysaan. 

39. hadday ogyihiin kuwii Gaaloobay 
markaan laga reebeyn Wajiyadooda 
Naarta iyo Dhabarkooda oon loona 
gargaarayn (ma degdegsadeen). 

40. waxayse ugu imaan (naartu) si ka- 
da ah wayna wareerin mana karayaan 
Celinteeda lamana Sugo. 

41. waxaa lagu jees jeesay Rasuullo 
kaa horreeyey waxaana ku dhacay ku- 
wii ku jees jeesay oo Gaalada ah waxay 
ku jees jeesi jireen. 

42. waxaad dhahdaa yaa idinka Ilaa- 
lin Habeen iyo Dharaarba Eebaha Rax- 
maana waxayse iyagu ka jeedsan Xu- 
sidda Eebahood. 

43. ma waxaa u sugnaaday Ilaahyo 
naga celin ma karaan (waxay caabudi) 
Gargaarka Naftooda nalagamana Ma- 
gan galiyo. 










^ ^ >' * ~> *C\' 

rf^< > \' > **S\'\''' ^ > t ^ "' S' 



\1S*j*)1j Z ^<«*" 







Ma habboona in Cid Xaqa u yeedhi lagu jees jeeso, isagoo xaqa la diidi'Dabeecadda Dadkana waxaa ka 
mid ah inay Dag dagaan oo wax dheeraystaan'waxaase imaan Maalin Gaalo wax cadaab ka baajin jirin, 
cadaabna ugu imaan kado, oyna arki Cidhibta xumaanta, wax Eebe Dadka ka ilaalinna ma jiro Habeen 
iyo Maalin midna wax Eebe ka soo hadhay oo wax reebina ma jiro, maxaayeelay iyagaaba naftooda wax u 
tarin, qudradiisa hadalkana wuxuu ku uruursanyahay Awoodda Eebe, Tabar yari iyo Baahida Dadka. 
Al-Anbiyaa' (36-43). 



44. Saas ma aha ee waxaan u Raa- 
xaynay kuwaas iyo Aabayaalkood In- 
tuu ku Dheeraado Cimrigu, Miyeyna 
Arkayn Inaannu ku imanayno Dhulka 
Anagoo Nusqaamin (Guusha 1s- 
laamka) Miyagaa Adag. 



.-r'<t-r \' •> ^v 



&S&\ffity&l* 



440 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz< 17 smm 



4&e>$jl8& 



45. Waxaad Dhahdaa waxaa uun aan 
idiinku Digi Waxyiga Mana Maqlo 
Dhagoole Dhawaaqa marka loo Digi. 

46. Hadduu Taabto wax Yar oo Ca- 
daabka Eebahaa ah waxay Odhan 
Halaagganagee Anagaa Daalimiin ah,. 

47. Waxaannu u Dejinaynaa Mii- 
saanka Caadilka ah Maalinta Qiyaame 
lagamana Dulmiyo Naf waxba, haba 
ahaado wax la eg Xabbad Khardal ah 
(wax yar) ee waan siinaynaa, anna- 
gaana ugu Filan Xisaabiye. 

48. Dhab ahaan yaan u Siinay (Nabi) 

Muuse iyo (Nabi) Haaruun kala Bixiye 
(Tawreed) iyo Nuur iyo Waanada ku- 
wo Dhawrsada. 

49. Oo ah kuwa ka Cabsada Eeba- 
hood iyagoo kali ah iyagoo Saacadda 
(Qiyaame) ka Cabsan. 

50. Kan (Quraankuna) waa Quraan la 
Barakeeyey oon Soo Dejinay ee midin- 
kaa Diidi Isaga. 



*-iy^fJ OVjA » ojjJ-*) &>y Ujj w- Judy 



Gaalada waxaa Xumaanta ku Qaaday ku Raaxaysiga Adduunka, waase inay ku Waano Qaataan 
Faafidda Islaamka iyo Guusha. Waxaase Jirta inaan Cid Dhuntay Hanuunin karin, Markuuse Taabto 
Ciqaab Yar Yey Calaalacalaan oo dhawaaqaan, Eebaase Miisaan Caddaalada Joojin Maalinta Qiyaa- 
me, Cid la Dulminna ma jirto, Eebahaana ku Filan Xisaab. Nabi Muuse iyo Nabi Haaruunna wuxuu 
Siiyey Eebe Kitaabkii Tawreed, oy ku Hanuuniyeen kuwa Eebe ka yaaba, Quraankuna waa Kitaab la 
Barakeeyey Cidii Diida Umbaase Khasaartay oo dhuntay Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wuxuu yidhi : Laba Kalimo oo u fudud Carrabka kuna Cuius Miisaanka Eebana 
Jecelyahay waa : waxaa Nasahan oo Mahadsan Eebaha Wayn. Waxaa Wariyey Bukhaari iyo Muslim. Al- 
Anbiyaa' (44-50). 



5 1 . Dhab ahaan waxaan u Siinay Nabi 
Ibraahim Hanuunkiisa mar hore ana- 
gaana Ogayn. 

52. Markuu ku Yidhi Aabihiis iyo 
Qoomkiisii waa maxay Sawiradan aad 
ku kor Negidihiin (Caabudaysaan). 

53. waxay Dheheen waxaan Hellay 
Aabayaalkanno oo Caabudi. 

54. Wuxuu yidhi (Nabi) Ibraahim wa- 
xaad ku Sugantihiin idinka iyo 






&^\l£fc\%j£\j\i 

^=>j ijA+jjCAjza Jul J 15 



441 



Suurat AJ-Anbiyaa' 



juz* 17 mmm 



\m> 



Aabayaalkiin Baadi Cad. 

55. Waxay Dheheen ma waxaad Noo- 
la Timid Xaq Mise Adigu waxaad ka 
mid Tahay kuwa Ciyaari. 

56. Wuxuuna Yidhi Eebihiin waa Ee- 
baha Samooyinka iyo Dhulka ee ah 
Kan Abuuray Aniguna Arrintaas yaan 
ahay kuwa ka Marag Kici. 

57. Eebaan ku Dhaartaye waan Dha- 
gri Sanamyadiinna ka Dib markaad 
Jeedsataan Idinkoo Tagi. 

58. Wuxuuna ka Yeelay Bur- 
bur, Koodii waynaa mooye inay Xag- 
giisa u Noqdaan (Inuu Jajabiyey Isa- 
gu). 

59. waxay Dheheen yaa ku falay Sidan 
Ilaahyadanadii Kaasi waa Daalime. 



60. Waxayna Dheheen Waxaan 
Maqallay Wiil Sheegi lana Dhaho 
Ibraahim. 

61. Waxay Dheheen keena dadka 
Indhihiisa inay ku Marag Furaan. 









Nabi Ibraahim Eebaa Hanuuniyey Mar hore, wuxuuna ka reebay Qoomkiisii iyo Aabihiisba waxay 
Caabudayeen ee Eebe ka Soo Hadhay, wayse ku Madax Adaygeen Inkastoos u Caddeeyey Kalinimada 
Eebe iyo Awooddiisa, markuu ka Daalayna wuxuu Jajabiyey Waxay Caabudayeen Kii u Weynaa 
Mooyee inay u noqdaan isaga, markay is warsadeen Cidda Saas yeeshayna waxay isu Sheegeen inuu 
Ibraahim yahay, waxayna horkeeneen Dadkii si loo Arko oo loogu marag Furo. Al-Anbiyaa' (51-61). 



62. waxay Dheheen Gaaladii Maadaa 
ku Falay Sidan Ilaahyadannada Ibraa- 
himow. 

63. Wuxuu Yidhi waxaa Falay Kooda 
Weyn ee Kana,Waydiiya Hadday Had- 
li. 

64. Markaasay u Noqdeen Naftooda 
waxayna Isu Dhaheen war Idinkaa 
Daalimiina. 

65. Markaasaa Loogadiyey Madax- 






442 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz 4 17 mmam 



\m 



ooda (waxayna Dhaheen) Dhabbaad u 
Ogtahay inayna kuwani Hadlayn. 

66. Wuxuu Yidhi ma waxaad Caabu- 
daysaan Eebe ka Sokow waxaan Idin 
Anfacayn waxba idinna Dhibayn. 

67. Ufbaa laydin Yidhi Idinka iyo 
Waxaad Caabudaysaan Eebe ka So- 
kow Miyeydaan wax kaseyn. 

68. Waxay Dhaheen Guba una Gar- 
gaara Ilaahyadiinna Haddaad wax Fa- 
lay saan. 

69. Waxan Nidhi Naaray u Noqo Qa- 
bow iyo Nabadgalyo Ibraahim. 

70. Waxay la Dooneen Dhagar wa- 
xaana ka yeellay kuwo Khasaaray. 



> t ' Xl'-V 






Nabi Ibraahim markuu ka Garhelay Gaaladii Hadal Cadna ku Yidhi yey Goosteen inay Gubaan oo 
Dab ku Tuuraan, Taasina waa Caadada Jaahiliinta in marka laga Gar helo Mu'miniinta ku Jeedsadaan 
Xumaanna u Maamulaan, Eebaase ka Nabadgaliyey Dhagartii,kana Koriyey Dabkii, Gaaladii iyo 
Waxay Caabudayeenna Khasaare ku Dambaysiiyey, Wuxuuna Xusay Nabi Ibraahim Eebe markii lagu 
Tuuray Dabka. Ibnu Cabbaas Wuxu Yidhi :«Waxaa i kaafiya Eebe Isagaana u Fiican Wakiil» Waxaa 
yidhi Nabi Ibraahim markii Dabka lagu Tuuray, Nabiga Muxamed anna Eebe ha Nabadgaliyee Markii 
lagu Yidhi Dadkiibaa Idiin Kulmay, Waxaa wariyey Bukhaari. 

Taasina waxay ku tusin in Xaqu Sarrayn Guulaysanna markii si Dhab ah Eebe loogu Xidhnaado lana 
Caabudo. Al-Anbiyaa' (62-70). 



71. Waannu u Korinay (Nabi) Ibraa- 
him iyo Nabi Luudh Dhulkii aan u 
Barakaynay Caalamka (Shaam). 

72. Waxaan Siinay Isxaaq iyo Yac- 
quub oo Siyaada ah, waxaana ka Yeel- 
lay Dhammaan kuwo Suubban. 

73. Waxaana ka yeellay Imaamyo ku 
Hanuuniya Amarkanaga, waxaana u 
waxyoonay Falidda Khayrka, Oogidda 
Salaadda iyo Bixinta Sakada waxayna 
ahaayeen kuwo Na caabuda. 

74. (Nabi) Luudhna waxaan Siinay 
Xukun iyo Cilmi, waxaana ka Korinay 
Magaalaadii ahayd mid Fasha Xumo 
waxay ahaayeen Qoom Xun oo Faasi- 
qiina. 









443 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz* 17 mzmm 



*m 



75. Waxaana Galinay Naxariis- 
tanada,wuxuuna ka mid ahaa kuwa 
Suuban. 

76. (Nabi) Nuuxna waa Korinay, 
markuu Dhawaaqay mar hore, waana 
ajiibnay, waana ka Korinay isaga iyo 
Ehelkiisaba Murugadii Waynayd. 

77. Waana uga Gargaaray Qoomkii 
Beeniyey Aayaadkanaga, waxayna 
ahaayeen Qoom Xun waana 
Maanshaynay Dhammaantood. 






Aayadahanna waxay ka warrami Qaar ka mid ah Nabiyadii Sida Nabi Ibraahim, Luudh, Isxaaq, 
Yacquub iyo Nuux, iyo sida Eebe uga Koriyey Qoomamkoodii Daalimiinta ahaa ee Xaqa ka Jeedsaday 
kana Madax Adaygay, Cidhibtii Fiicnaydna waxay u Hadhay Nabiyadii iyo Mu'miniintii Xaqa ku 
Raacday, Khasaare iyo Halaagna wuxuu u Oambeeyey Gaaladii Xaqa Diiday. Warka Nabiyadaasna 
meelo Badan oo Quraanka ah Yuu Faah Faahsanyahay, Waxaase Muhiim ah in lagu Waano Qaato 
Xaqana la Raaco. Al-Anbiyaa' (71-77). 



78. Xusuuso (Nabi) Daawuud iyo 
(Nabi) Suleymaan markay Xuku- 
mayeen Beerta markuu Daaqay Adhi 
Qoom (Dad) waxaana ahayn kuwa 
Xukunkooda u Maraga (Arka). 

79. Waxaana Fahansiinay Sulay- 
maan, Dhammaanna waxaan Siinay 
Xukun iyo Cilmi, waxaana u Sakhirray 
Daawuud Buuraha iyagoo la Tas- 
biixsan iyo Shimbiraha, waana Fallaa 
«karraa». 

80. Waxaana Barray Daawuud 
Samaynta Duruucda inay Idinka 
Dhawrto Dagaalkiina, ee ma Tihiin ku- 
wo Mahadin. 

81. Suleymaanna waxaan u Sakhirray 
Dabaysha iyadoo Daran oo ku Socota 
Amarkiisa Xaggii Dhulkii ahaa kaan 
Barakaynay Dhexdiisa, waxaana Na- 
hay Kuwo wax walba Og. 












82. Shaydaamadana, waxaan uga 
Sakhirray Kuwo u Dhumban (Badda), 






444 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz' I? mmm 



m 



una Fala Carnal aan kaas ahayn Ana- ^ 

gaana Ilaalinna. ^ 

Sidoo kale Nabi Daawuud iyo Wiilkiisii Nabi Sulaymaan Iyagana Quraanku Meeluu kaga Hadlay, Mid 
walbana Wuxuu Eebe Siiyey Xukun iyo Cilmi, waxaana loo Sahlay Daawuud, Buuraha, Shimbiraha iyo 
Sameynta Qalabka Dagaalka, Sidoo kale waxaa loo Fududeeyey Nabi Suleymaan Dabaysha oo ku 
Sucon Amarkiisa iyo Shayaadiinta kuwo ka Shaqeeya Bad iyo Shaqa kalaba. Nabiguna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Garsoorayaashu waa Seddex, Mid Jannaduu Gali, 
La ban a Naarta, Midka Xaqa yaqaan oo Xukuma Jannaduu Gali, Mid Jaahilnimo wax ku Xukuma 
Naartuu Gali, Mid Xaqa Yaqaan oo Xukuma wax ka Duwanna Naartuu Gali. Taasina waxay ku Tusin 
Ahmiyadda Cadaaladda iyo in Dadku ku Qaybsami, ama Janno ama Naar. Al-Anbiyaa' (78-82). 



83. (Xusuuso) Ayuubna markuu u 
Dhawaaqay Eebihiis (Isagoo Dhihi) 
Aniga waxaa I taabtay Dhib Adiguna 
waxaad Tahay Naxariis Badane. 

84. Waana Ajiibnay Waxaana ka 
Faydnay waxa Haya oo Dhiba, wa- 
xaana Siinay Ehelkiisii iyo wax la mid 
ah Naxariis Xagganaga ah Darteed iyo 
Waanada Caalamka. 

85. Xusuuso Ismaaciil, Idiriis, Dulkifli 
Dhammaan waxay ka mid ahaayeen 
kuwa Samra. 

86. Waxaana Dhex galinay Naxariis 
tanada waxayna ka Mid ahaayeen ku- 
wa Suuban. 

87. Nabi Yuunus (Xusuuso) markuu 
Tagay isagoo Cadhaysan una Maleeyey 
Inaanaan Cidhiidhyayn korkiisa oo uu 
ku Dhawaaqay Mugdiyada Dhex- 
dooda Ilaah aan Adi Ahayn ma Jiro 
Nasahnaantaada Anigu waxaan ka 
Mid ahaa kuwa Daalimiinta ah. 

88. Waana Ajiibnay kana Korinay 
Murugtii, Saasaana u Korinaa Mu'mi- 
niinta. 

89. Zakariyana (Xusuuso) markuu u 
Dhawaaqay Eebihiis isagoo leh Eebow 
hayga Tagin Anoo Kali ah Adaa u 
Khayrroon Cid wax Dhaxashee «u 
hadhee». 

90. Waana Ajiibnay waxaana Siinay 
Yaxye waxaana u Hagaajinay Hawee- 















445 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz- 17 %&m& 



%mm 






naydiisii, waxayna ahaayeen kuwo u 
Deg dega Khayraadka oo Na barya 
iyagoo Rajayn oo Cabsan waxayna 
ahaayeen kuwa Noo Khushuuca. 

Aayadahan waxay ka Warrami Xaalkii Nabiyadaas iyo sida Eebe U Ajiibay Dhammaantood ugana 
Koriyey Dhibkii,Saasaana Eebe u Aqbalaa Baryada Dadka Dhibban ee Wanwanaagsan, waxaana Shardi 
ah in si Dhab ah loo Caabudo Eebe Looguna Hogaansamo Xaqana la raaco Xumaanna laga Fogaado. 
Al-Anbiyaa' (83-90). 









91 . Tiina (Xusuuso) Dhawrtay Xubin- 
teedaa waa (maryama) oon ku Afuuf- 
nay Dhexdeeda Ruuxdanadii kana 
yeellay iyada iyo Wiilkeeda Calaa- 
madda Caalamka. 

92. Tani waa Diintiinii waana Diin 
kaliya Aniguna waxaan Ahay Eebihiin 
ee I caabuda. 

93. waxayse isku Khilaafeen Amar- 
koodii Dhexdooda Dhammaanna 
Xagaygaa loo soo Celin. 

94. Ruuxii Fala Wanaag isagoo 
Mu'min ah lagama Qariyo Camalkiisa 
Anaguna waan u Qoraynaa. 

95. Waxaa ka Reebban Magaalo aan 
Halaagnay inay soo Noqoto « Soo bixin 
ka hor». 

96. Inta laga Furi soo (Dayn) Yaajuuj 
iyo Maajuuj iyaguna Jaho Sarreysa 
Dhaammanteed yey ka soo Deg degi. 

97. Waxaa Dhawaaday Yaboohii Xa- 
qa Ahaa waxaana soo bixi inay- 
taagnaan Indhaha kuwa Gaaloobay 
(Iyagoo Dhihi) Halaaganagee waxaan 
kaga Sugnayn Halmaansho kan Wa- 
xaanse ahayn Daalimiin. 

Maryam Bintu Cimraanna wax badan yuu Quraanku ka warramay Sharafteedii iyo Sida Eebe u Dhaw- 
ray ugana yeelay Iyada iyo Wiilkeedii Aayad iyo Calaamad Caalamka. Eebana waa Kah wuxuuna 
Mutaa in Isaga uun La Caabudo, Dadkiise way kala tageen oo lskhilaafeen. Rasuuulkuna (Naxariis iyo 
Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: annagu Nabiyada hadaan nahay Diintanadu waa 
mid (kaliya). Taasoo Macnaheedu yahay in waxyaabaha Waaweyn Diinuhu Iskaga mid Yihiin. Eebaase 
loo Noqon Cid walbana ka Abaal marin waxay kasbatay, cid la Halaagayna Adduunka uma Soo 
noqoto inta Dadka laga soo Bixin oo Qiyaame la Gaadhi oo ay ka soo Bixi yaajuuj iyo maajuuj oo 
Waqtigu ka Dhawaado, markaasoo Kuwa Gaaloobay ay Indha Taagi Iyagoo Sheegi Inay Halaagsa- 
meen Daalimiinna Ahaayeen 'Halmaanshana kaga Sugnaayeen Qiyaamada, waxse ma taro Calaacal 
Waqtigaas ee waxaa wax Tari Wanaaggii la Hormarsaday. Al-Anbiyaa' (91-97). 







446 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz' 17 mmm 



im 



98. Idinka iyo waxaad Caabudaysaan 
oo Eebe ka Soo hadhay waxay Noqon 
Shidaalka Jahannamo idinkuna waad 
ku Arooraysaan. 

99. Hadday Yihiin kuwaasu Ilaahyo 
kuma Arooreen,Dhamaanna way ku 
Waari. 

100. waxay ku Yeelan Dhexdeeda 
Qaylo^waxna Dhexdeeda kuma Maq- 
laan. 

101. kuway u Hor martay Xagganaga 
Wanaag kuwaasu Xaggeeda waa laga 
Fogayn. 

102. mana Maqlaan Shanqadhteeda 
iyaguna waxay Doonto Naftoodu yey 
ku Waari. 

103. mana Walbahaariyo Argagaxii 
Waynaa,waxayna kula kulmi Ma- 
laa'igtu kani waa Maalintiinnii ah Tii 
laydiin Yaboohay. 

104. waana Maalintaan u Duubayno 
Samada Sida loo Duubo Warqadaha 
Kitaabka, Sidaan ku Billownay Abuu- 
riddii hore Yaana ku soo Celinaynaa, 
waa Yabooh korkanaga ah,annagaana 
Falna saas. 

105. Dhab ahaan waxaan ugu Qorray 
Zabuur Sheegid ka Dib (Luuxul Max- 
fuudka) Dhulka waxaa Dhaxli 
Addoomadayda Suuban. 

106. kan Gaadhsiin baa ugu Sugan 
CiddiiCaabudi (Eebe). 

107. kumana aanaan Dirin Naxariista 
Caalamka adoo ah Mooyee. 




~7,- - .^-'^' - 










<^^2^id\iZ.j^j 



Ciddii wax Eebe ka soo hadhay Caabudda iyo cidday Caabudeenba oo ka Raalli ah waxay noqon 
Shidaalka Naarta, Ciddii Wanaag ugu hor maray Eebe waa laga Fogayn, mana maqlo shanqadheeda, 
wuxuu Doonana jannaduu ka helaa, mana ka Naxo Argagaxa Qiyaamada, Malaa'igtaana u bishaa- 
rayn, waana Maalinta Cirka la Duubi'Dhulka Jannada iyo kan Adduunba waxaa u Hadhi Mu'miniinta 
Suubban, Quraankuna waa Gaadhsiin" Rasuulkuna waa naxariista Caalamka, Rasuulkuna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa yeelee) wuxuu yidhi : Layma Bixinin anoo wax Lacnada ee waxaa uun lay 
bixiyey Anoo Naxariis ah, Muslim. (Muslim). Al-Anbiyaa' (98- 107). 



447 



Suurat Al-Anbiyaa' 



juz* 17 mmm 



+Mhi'$& 



1 08. Waxaad Dhahdaa waxaa uun lay 
Waxyooday Aniga in Ilaaheennu Ilaah 
kaliya yahay ee Idinku Muslimiin ma 
Tihun (Ma Hogaansameysaan). 

109. Haddayse Jeedsadaan waxaad 
Dhahdaa waxaan idin Ogaysiiyey si Si- 
man (Cad) Colnimo Man a Ogi inay 
Dhawdahay ama Fogtahay waxa lay- 
diin Yaboohay. 

1 10. Eebe wuxuu Ogyahay waxa lala 
Qaylyo oo Hadala wuxuuna Ogyahay 
waxaad Qarinaysaan. 

111. Mana Ogi waxay u Dhawdahay 
inay Fidmo idiintahay iyo Raaxo Tan 
iyo Muddo. 

112. Wuxuu yidhi (Nabigu) Eebow ku 
kala Xukun (Dhexdanada) Xaq, Eeba- 
hanana waa Raxmaan ee Looga Kaal- 
mo waydiisto waxaad Sheegaysaan. 



»*> * 'kX"A 









^^jS^\<^^^\^j^\ 









Eebe waa Kali,Isagayna waajibtahay in Loo Hogaansamo, Ciddiise Jeedsata ha Ogaato si Cad inay 
Eebe iyo Rasuulkiisa la Colloowday,Kolleyna waa kii Gaalo la Ciqaabo ama ha Dhawaato ama ha Dib 
Dhacdo Muddee, Eebana waa Ogyahay wax kasta ama Ha la Muujiyo ama Ha la Qarsadee, Dib u 
Dhigidda Ciqaabtuna waxaa Suurowda inay tahay Imtixaam iyo u Raaxayn Muddo. 
Eebana isagaa ah Xaakimka Caadilka ah, Sharcigiisaana Caadil ah, Isagaana looga Kaalmo waydiistaa 
Dhibaatada iyo waxay Gaaladu Sheegi oo Xumaan ah. Nabiga iyo Nabiyadii kalaba Nabadgalyo Eebe 
korkooda ha yeelee waxay Dhihi jireen Eebow Cadaalo nagu kala Xukun Anaga iyo Qoomkanaga. Al- 
Anbiyaa' ( 1 08- 1 1 2). 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo Mid gaaraba Na- 
xariista. 

1. Dadaw ka Dhawrsada Eebihiin 
Maxaayeelay Gilgilashada Saacadda 
(Qiyaame) waa wax wayn (Daran). 

2. Waana Maalintaad Arkaysaan Iya- 
dooy Halmaami Mid wax Nuujisa 






448 



Suurat Al-Xajj 



juz* 17 mmm 



Dhammaanteed waxay Nuujinaysay, 
ooy Dejin (Tuuri) mid Kastoo Uur leh 
Uurkeeda,waxaadna Arkaysaa Dad- 
koo Waalan, mana aha kuwo (dhab) u 
Waalan ee Cadaabka Eebaa Daran. 

3. Dadka waxaa ka mid ah Ruux ku 
Murmi Eebe Cilmi la'aan oo raaci 
Shaydaan kastoo Madax Adag. 

4. Waxa loo Qoray (Shaydaan) Ruu- 
xii Talada u Dhiibta (Raaca) inuu 
Baadiyeeyo kuna Toosiyo Cadaabka 



L$J^J>*->-o\ j J^==* £-?*h ^+***>\ 

Suurraddan waxaa lagu Magacaabaa Suuradda Xajka, Maxaayeelay waxay ka Warrantay Xajka iyo 
waxa la Xidhiidha, waxayna ku Billaabatay Shiddada Qiyaamada iyo inay Dadku ka Dhawrsadaan 
Dhibaatadaas, waxaana looga Dhawrsan Carnal Fiican, Dadkuna Maalintaas waxay la Kulmi Arrin 
wayn inta laga Moodo inay Waalanyihiin iyagoon Waallayn ee waa uun Dhibka, wixii lima ah oo 
Lanuujinhaya ama Uurka ku jirayna la Tuuro, Tan kale ma Haboona in Cilmi Darro lagu Doodo Eebe 
iyo Diinta, lana Raaco Shaydaan wax Dhumiya,Naartana u Hogaamiya. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu yidhi : Waxaa laydin Soo kulmin 
Qiyaamada idinkoo Kaba La' oo Qaawan, oon Gudnayn, Caa'isha waxay Tidhi : Rasuulka Eebow 
Ragga iyo Haweenku mays Dhawri! Markaasuu Yidhi : Nabigu Caa'ishoy Xaalku waa ka Daranyahay 
in waxaasi Shuqliyo. Taasina waxay ku Tusin Dhibaatada Qiyaamada. Al-Xajj (1-4). 



5. Dadow haddaad Tihiin kuwo Sha- 
kisan soo Bixinta Annagaa idinka Abuu- 
ray Cairo, Haddana, Dhibic Haddana 
Calaqo'Haddana Goosin la Abuuray 
iyo Midaan la Abuurin si aan idiinku 
Caddayno (Qudrada Eebe) waxaana ku 
sugnaa Makaanka waxaan Doono Tan 
iyo Muddo Magacaaban, markaasaan 
idin soo Bixinaynaa Idinkoo Yar, mar- 
kaas inaad Gaadhaan Xooggiinna : wa- 
xaa idinka mid ah Cid la oofsan (Dhi- 
man) waxaana idinka mid ah kuwo loo 
celin Cimri Liita (Gabow) si ayna u Ga- 
ranin intay wax Yaqiineen ka dib wax- 
ba, waxaad Arkaysaa Dhulkoo Abaar 
(Dhimaad) ah markaan ku soo Dejinno 
Korkeeda Biyana way Gilgilataa way- 
na Kortaa, waxayna soo Bixisaa Nooc 
kastoo Quruxsan. 

6. Taasna waxaa ugu Wacan in Eebe 
uun Xaq yahay uuna Nooleeyo waxa 
Dhintay iyo inuu wax walba Karo, 

7. Iyo in Saacadda Qiyaame iman 
Shaki la'aan,Eebana wuxuu soo Bixin 










449 



Suurat Al-Xajj 



juz< I? mzmm 



waxa Qubuuraha ku Sugan. 






Dadka kuma haboona inay diidaan soo Bixinta Maxaayeelay waxay soo mareen Abuurid kala Duwan 
Laga bilaabo Dhibic Ilaa intay ka Gaboobaan, Arrintaasuna ugu filan Waano, waxaa kaloo Waano ugu 
Filan Roobka iyo Dooguu soo Bixiyo Abaar ka Dib, Taasina waxay Sugi Awoodda Eebe iyo Xaqnima- 
diisa iyo in Qiyaamadu Imaan Shaki la'aan iyo Eebe inuu soo Bixin waxa Dhintay. Rasuulkuna (Naxariis 
iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Abuuridda Midkiin waxaa lagu Kulmiyaa Uurka 
Hooyadii Afartan Dhibic, markaas Xinjir in la Mid ah, haddana Goosin Sidoo kale, markaas Malag loo 
Bixiyaa waxaana la Faraa Afar Kalimo waxaana la Qoraa Rizqigiisa, Camalkiisa, Ajashiisa Xuman iyo 
Liibaan, markaasaa lagu Afuufaa Ruuxda. Waxaa wariyey Bukhaari iyo Muslim. 
Taasina waxay ku Tusin in Dadaal Fiican la dadaalo iyadoo la Ogyahay in Eebe wax walba Oaddaray. Al- 
Xajj (5-7). 



f > <' * *' 4"? . \ '* 



8. Dadka waxaa ka mid ah mid ku 
Doodi Eebe Cilmi La'aan iyo Hanuun 
La'aan iyo Kitaab wax Nuurin la'aan - 
tiis. 

9. oo Dadbi Luqunta (Iskibrin) inuu 
ka Dhumiyo Jidka Eebe>wuxuu Mudan 
Adduunyada Dulli waxaana Dhad- 
hansiin Maalinta Qiyaame Cadaab wax 
Guba. 

1 0. Taasna waa waxay Hor marsatay 
Gacmahaagu,Eebana ma aha Dulmi- 
yaha Addoomada. 

11. Waxaa ka mid ah Dadka mid u 
Caabudi (Eebe) Dhinac (Shaki) Had- 
duu soo Gaadho Khayra Xasi- 
li,Hadduu soo Gaadho Imtixaan 
(Dhibna) u Gadooma Wajigiisa (Gaa- 
looba) wuxuu Khasaariyey Adduun iyo 
Aakhiraba Kaasina waa Khasaaraha 
Cad uun. 

12. Wuxuu Caabudi (Baryina) Eebe 
ka Sokow waxaan Dhibayn Anfa- 
caynna Kaasina waa uun Baadida Fog. 

1 3. Wuxuu Caabudi wax Dhibkiisu ka 
Dhawyahay Nacfigiisu, isagaa u Xun 
Sokeeye una Xun la noolaadi. 

Waxaa ka mid ah Dadka kuwo ku Murmi llaahay Cilmi iyo Hanuun iyo Kitaab Cad La'aantiis, ee Kibir 
iyo Iska weyni uun la Jooga, inay Dadka Xaqa ka Leexiyaan, kuwaasuna waxay mudan Dulli Adduun iyo 
cadaab Aakhiro, lamana Dulmiyin ee waa waxay hor marsatay Gacantiisu, waxaa kaloo ka mid ah kuwa 
Eebe u Caabudi dhinac oo Hadduu Khayr Helana Xasila, Haddii Dhib ku Yimaadana Gaalooba, 
Kaasina waa mid iska Khasaariyey Adduun iyo Aakhiraba, waana Khasaaraha Dhabta ah, wuxuuna 
Caabudi Eebe ka Sokow waxaan waxba Tarayn, dhibkiisuna ku Dhawyahay Nacfigiisa,kaasaana u Xun 
Sokeeye iyo Cashiir. Ibnu Cabbaas wuxuu Sheegay in Baadiyihii Carbeed markay Khayr Helaanna Dhihi 
Jireen waa Diin Fiican marka Dhib ku Yimaaddana Dhihi Jireen waa Diin Xun Markaasaa Eebe soo 
Dejiyey Aayadahan,Diintuna waa uun Xaq, ama Barwaaqo ha timaaddo ama Dhib ha yimaadee. Al-Xajj 
(8-13). 



p cfe^-' i-A** ^^ rJL' 4 -*}^-) ^y? 






450 



Suurat Al-Xajj 



juz 4 17 mmm 



14. Ilaahay wuxuu Galiyaa kuwa 
Rumeeyey (Xaqa) oo Falay Carnal Fii- 
can Jannooyin ay Socoto Dhexdeeda 
Wabiyaal, Eebana wuxuu Falaa wuxuu 
Doono. 

15. Ciddii u Malayn Inuusan u Gar- 
gaarayn Eebe Nabigiisa Adduun iyo 

Aakhiraba ha u Fidiyo Xadhig Xagga 
Samada hana isku Gooyo (Marjiyo) 
hana dayo inay Dhagartiisu Tegsiiso 
waxa Cadho Galin. 

16. Saasaana kuugu soo Dejinay Aa- 
yaad Cad Eebana wuxuu Hanuuniyaa 
Cidduu Doono. 

1 7. Kuwa Rumeeyey (Xaqa) iyo Ku- 
wa Yuhuudoobay iyo Saabi'inta 
(Xiddigaha Caabuda) iyo Nasaarada 
iyo Majuusiga iyo Mushrikiinta Eebaa 
kala bixin Dhexdooda Maalinta Qi- 
yaame, Eebana wax kasta wuu Arkaa. 

18. Miyaadan Arkayn inay Eebe u Su- 
juudi waxa Samooyinka iyo Dhulka iyo 
Qorraxda iyo Dayaxa iyo Xidigaha iyo 
Buuraha iyo Geedaha iyo Xayawaanka 
iyo Waxbadan oo Dadka ah, wax ba- 
danna waxaa ku sugnaaday Korkooda 
Cadaab, Ruuxuu Ihaaneeyo Eebana 
ma laha wax Sharrifi, Eebana wuxuu 
Falaa wuxuu Doono. 






£ * S "* " ' 






Ciddii Wanaag fasha waxaa lagu Abaal marin Wanaag, Ciddiise u malayn Nabiga inaan Eebe u Gargaa- 
rayn Adduun iyo Aakhiraba hadduu Doono Cadho ha u Dhinto Bal inay wax u tarto, Eebana Quraan 
Cad yuu soo Dejiyey,Eebaana Hanuuniya Cidduu Doono, Dhammaanna Muslim iyo Gaalo Eebaa kala 
Bixin Qiyaamada, wax kastana Ilaahay Buu u Sujuudaa, oo u Khushuucaa una Hogaansamaa, Sujuud- 
duna ma aha Tan Dadkoo kale ee wax kasta wuxuu u sujuudaa si ku Habboon, waxaana Sugnaatay in 
Shaydaanku Qoomamayn markuu Galo Naarta,Mu'miniintuna Jannada oo Sheegi inuu Khasaaray 
markuu Diiday Sujuudda. Waxayna ku Tusin in Ciddii Sujuudi wayda ay Raacday Sheydaan kana 
Leexatay Jidka Toosan. Al-Xajj (14-18). 



19. Labadani waa Doodayaal, wa- 
xayna ku Doodeen Eebahood, kuwa 
Gaaloobay waxaa loo Goyn Maryo 
Naar ah waxaana Lagu Shubi Kor- 
kooda Biyo Kulul. 






451 



Suurat Al-Xajj 



juz< 17 m&m's 



20. Waxaana lagu Gubaa (Lagu 
Dhalaaliyaa) waxa Caloosha ku Jira 
iyo Jidhka (Haraga). 

2 1 . waxay Mudan Budhadh Bir ah. 

22. Markastooy Doonaan inay ka Ba- 
xaan Xaggeeda Walbahaar Dartiis waa 
lagu Celiyaa Dhexdeeda (waxaana la 
Dhahaa) Dhadhamiya Cadaabka Gu- 
bidda. 

23. Eebana wuxuu Galiyaa kuwa 
Rumeeyey (Xaqa) oo Fala Carnal Fii- 
can Jannooyin ay Dureeri Dhexdeeda 
Wabiyaal, waxaana, Loogu Xidhaa 
Dhexdeeda Jinjimo Dahab ah iyo 
Jawhar, Dharkooduna Dhexdeeda waa 
Xariir. 

24. Waxaana lagu Hanuuniyey Wan- 
aagga Hadalka waxaana lagu Hanuu- 
niyey Jidka la Mahdiyo. 

25. kuwa Gaaloobay oo ka Celiya Jid- 
ka Eebe iyo Masaajidka Xurmaysan ee 
looga Yeelay Dadka Sinnaan mid ku 
Nagi iyo mid Meel ka yimidba ciddii la 
Doonta Dhexdiisa Leexin Dulmi ah 
(Xumaan) waxaannu Dhadhansiin Ca- 
daab Daran. 






Kuwa Xaqa ku socda iyo kuwa Gaalaada ah waa labo Kooxood oo ku Doodi Eebe,markaasaa Eebe 
Gaalana si darran u Ciqaabi, Mu'miniintana Janno iyo Wanaag ku Abaal marin,maxaayeelay Wanaag- 
baa Eebe ku toosiyey, Ciddiise Gaalowda oo ka Celisa Dadka Jidka Eebe iyo Masaajidka Xurmaysan ee 
Eebe u Simay Mu'miniinta iyo Ciddii wax Qallooca iyo Dulmi kula Timaadda Dhexdiisa wuxuu ku Abaal 
marin Cadaab Daran. 

Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi.Dulmigaas waa inaad ku Bannaysataa Xaramka wax lagaa Reebay oo 
Xumaan ah ama Dil Xaq Darro. Ciddii Saas Fashana waxay Mudan Cadaab Daran. Al-Xajj (19-25). 



26. (Xusuuso) markaan u Muujinay 
Nabi Ibraahim Meeja Baytka (Kacba- 
da) Annagoo ku Dhihi Ha la Wadaajin 
Eebe (Cibaadada) waxba,u Daahirina 
Gurigayga kuwa Dhawaafi iyo kuwa 
Taagan iyo kuwa ku Rukuucsan ee Su- 
juudsan. 



> -it 



! ^yr^^ t^=^\)^1^^}^j 



452 



Suurat AJ-Xajj 



juz' i7 mm$m 



27. Ogaysiina Dadka Xajka ha kuu 
Yimaaddeen iyagoo Lugayn iyo mid 
Bog Dheer Dhammaanteed oo ka iman 
Jaha kasta oo Dheer. 

28. inay Joogaan (u yimaadaan) 
Nacfigooda Dartiis, oy xusaan Magaca 
Eebe Maalmo la Yaqaan,waxa Eebe ku 
Arzaaqay oo ah Xayawaanka nicmoo- 
layda, ka Cuna Xaggeeda Quudiyana 
kan Dhibaataysan ee Faqiirka ah. 

29. markaas ha Dhammeeyeen 
basaastooda,hana Oofryeen nador- 
kooda,hana Dhawaafeen Baydka Hor- 
reeyey. 









waxaa Eebe Tusiyey-Nabi Ibraahim Kacbada wuuna Dhisay isagoo Faray inuu Gaalimada ka nadiifiyo, 
dadkana Xajka ugu yeedho, si ay meel kasta uga yimaaddaan, una Helaan Nacfi Adduun iyo mid 
Aakhiraba, una Xusaan Eebe, Hadiyo Xoola ahna ugu Gawracaan waxna ka Cunaan kana Quudiyaan 
Masaakiinta iyo kuwa Dhibaataysan, Basaastana iska Bi'iyaan Oofiyaanna nadarka, Dhawaafaanna 
Baydka horreeyey. Saasaad u Aragtaa in si Daran loo Yimaaddo Maka Xaj iyo Cumro,loogana helaa 
Wanaag iyo Khayr Adduun iyo Aakhiraba, waana Masaajid Sharaf leh oy Kacbadu ku Taal oy Waajibna 
tahay in la Weyneeyo, waxaana sugnaatay in Nabigu (Naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkiisa ha yeelee) 
La warsaday Masaajidkee u Horreeyey Uuna Yidhi (Masaajidka Xurmaysan) lana yidhi Yaa ku Xigay 
Yidhina (Baytul maqdis),imisaa u Dhaxaysay markii la Yidhina uu Yidhi Afartan Sano. Kacbaduna waa 
Tan ula Jeedsadaan Muslimiintu Salaadda kuna Tusin Midnimada iyo Sinaanta iyo Isu naxariisashada, 
waana Sharafta Islaamka iyo Muuqiisa. Al-Xajj (26-29). 



30. Waa Saas, Ruuxii Wayneeya wu- 
xuu Reebay Eebe Saasaa u Khayrroon 
Eebihiis Agtiisa, waxaana laydiin ban- 
neeyey Nicmoolayda waxa Laydinku 
akhriyo Mooyee,ee ka Dheeraada Xu- 
maanta ah Sanamyada kana Dhee- 
raada Hadalka Beenta ah. 

31. Idinkoo u Toosan Eebe oon 
Mushrikiin ahayn, Ruuxii u Shariig 
yeela Eebe wuxuu la mid yahay mid ka 
Soo Dhacay Samada oy Dafi Shimbirtu 
ama ay ku Tuuri Dabaysho Meel Dheer 
oo halaag ah. 

32. waa Saas Ruuxii wayneeya Ama- 
rada Eebe (Sharcigiisa) taasi waa 
dhawrsashada Quluubta. 

33. waxaa idiinku Sugnaaday (hadi- 
yada) Nacfi Tan iyo Muddo> Markaas 






^ji^S^ot 



U->6s3AWb 3jCA^y*J<-Ai <jftJy^J^4U *LL>- 



i^fx^o 







453 



Suurat Al-Xajj 



juz 4 17 %£&$m 



waxay ku Dhammaan Baydka Hor- 
reeyey. 

34. Ummad kasta waxaan u yeellay 
Cibaado (Ciid) inay ku Xusaan Eebe 
wuxuu ku Arzaaqay oo Xayawaanka 
Nicmoolayda ahjlaahiinna waa Ilaah 
kaliya ee u Hogaansama una Bishaaree, 
kuwa Xasilloon (ee Cabsada) ee ah. 

35. Kuwa marka la Xuso Eebe ay 
Cabsato Quluubtoodu,kuna Samra wa- 
xa ku Dhaca ee Ooga Salaadda>waxaan 
ku Arzaaqnayna wax ka Bixiya. 



i ^ r Li\^Zi\ J[Q^jJ 



A, 






Saan soo Sheegnay Suuraddan waxay ka wan-ami Camalka Xajka, halkanna wuxuu Eebe Fan in la 
Dhawro Sharcigiisa, lagana Dheeraado Gaalnimada iyo Beenta, Illeen Ciddii Eebe wax la Caabudda waa 
midday ku Dhacday khasaare waxayna kale oy ka wan-ami Aayaduhu Hadyada la Gawrici Xajka iyo 
Habkeeda iyo in Eebe kaliya la Caabudo Loona Hogaansamo Sharcigiisa, kuwaas saas Falana waa kuwa 
Qalbigoodu Cabsado oo Samra, oo Salaadda Ooga, Zakadana Bixiya, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabad- 
galyo Eebe Korkiisa ha yeelee) wuxuu Yidhi : Maraga Beenta ah wuxuu la Sinnaaday Eebe wax lala 
Caabudo, wuxuuna Akhriyey Aayadda. Taasina waxay ku tusin Xumaanta Beenta iyo inay Khatartahay 
inay kala mid Noqotay Gaalimada. Al-Xajj (30-35). 



36. Loogga (Hadyada) waxaan idiin- 
ka Yeellay Sharciga Calaamooyinka 
Eebe waxaana idiinku Sugan Dhex- 
deeda Khayr ee ku Xusa Magaca Eebe 
Korkeeda iyadoo Jilib Xidhan, markay 
U dhacdo Dhinacna wax kaCuna,kana 
Quudiya kan Dhawrsoon iyo kan War- 
sanba, Saasaana idiinka Fududaynaa, 
inaad Mahdisaan. 

37. Ma gaadho Eebe Hilibkeedu iyo 
Dhiiggeedu waxaase Gaadha ka 
Dhawrsoonidiinna,Saasaana Eebe 
idiinku Fududeeyaa inaad ku Waynay- 
saan wuxuu idinku Hanuuniyey una 
Bishaaree kuwa Wanaagga Fala. 

38. Eebana wuu Daafacaa kuwa 
Rumeeyey (Xaqa) Eebana ma Jecla mid 
kastoo Khayaamo Badan oo Gaalimo 
Badan. 

39. waxaa loo Idmay kuwa lala 
Dagaallami (inay Dagaallamaan) 






W°l 



^-*$x&. 



"'* * • > a •y*'\ ^ *' y> ' \ ' \ 



454 



Suurat Al-Xajj 



juz 4 17 mm$)& 



maxaayeelay waa la Dulmiyey Eebena 
Gargaarkooda wuu Karaa. 

40. waana kuwa laga Bixiyey Gurya- 
hoodii xaq Darro iyo Inay Dheheen 
Eebahanno waa Ilaahay, haddayna Ji- 
rin ku Daaficidda Eebe Dadka Qaar- 
kood Qaar waxaa la Dumin lahaa 
Macaabidda Yuhuud, iyo Biyac 
Kaniisadaha, iyo Kaniisadda Dad kale, 
iyo Masaajidda lagu Xuso Dhexdeeda 
magaca Eebe wax badan, wuuna u Gar- 
gaari Eeebe Cidii u Gargaarta (Diin- 
tiisa) Eebana waa Xoog Badane Ad- 
kaada. 












Xoolaha Eebaa Noogu Nicmeeyey, Cunno, Cabbid, Rarasho, Korid iyo waxyaalo kale, Hadyana Xajkaa 
loogu,Qalaa waxaana wax laga siiyaa kuwa Baahan, Ilaahayna Dan kama leh Hilibkeeda iyo Dhiigeeda 
ee Wuxuu ka AbaalmariyaaWanaagga, Eebaana Daafaca Mu'miniinta Dhabta ah Loona Idmay inay 
Dagaallamaan, Illeen waa la dulmiyey oo Xaq Darro looga soo Bixiyey Guryahoodiiye, Haddaan Eebe 
Mu'miniinta ku Daaficin Gaaladana waxaa la Dumin lahaa Meelaha lagu Caabudo Eebe. Al-Xajj (36- 
40). 



41. waana kuwa Haddaan Makanino 
Dhulka Ooga Salaadda oo Bixiya Za- 
kada oo Fara Wanaagga oo ka Reeba 
Xumaanta, Eebaana iskale Cidhibta 
Arrimaha. 

42. Hadday ku Beeniyaan waxaa Bee- 
niyey Hortood Qoomkii (Nabi) Nuux 
iyo Caad iyo Thamuud. 

43. iyo Qoomkii (Nabi) Ibraahim iyo 
Qoomkii (Nabi) Luudh. 

44. iyo Ehelkii Madyan, waana la Bee- 
niyey (Nabi) Muuse, waana Sugay Gaa- 
lada markaasaan Qabtay ee see noqday 
Ciqaabkii. 



45. maxay Badantahay Magaalo aan 
Halaagnay iyadoo Gardaran iyaduna u 
Dhacday Darbiyadeedii iyo Ceel la 
Halleeyey iyo Daar wayn (markii la 
Halaagay Dadkii). 

46. Miyeyna ku Soconin Dhulka oy u 
Ahaato Quluub ay wax ku Kasaan ama 






455 



Suurat Al-Xajj 



juz' I? mzmm 



Dhago oy wax ku Maqlaan, Indha 
Beelka Dhabta ahna waa Indho Beelka 
Quluubta ku Sugan Laabta. 






$^wa3U2 £ 



Kuwa Eebe u Yaboohay una Gargaaro waa kuwa Niyeysan Hadduu Eebe makaniyo Dhulka ku Maamuli 
Diinta Eebe iyo Sharcigiisa, 00 Dhawri Salaadda, Zakada Wanaag Faridda, Xumaan ka Reebidda, iyo 
Khayroo Dhan. Kuwaan Saas ahaynse siday ku Mudan Gargaar Eebe, Ciddiise Beenisa Nabiga iyo 
Xaqa, waxay la mid Noqon kuwii hore ee Beeniyey lana Ciqaabay, Imisaana la Halaagay Magaalo 
Kibirtay oy Guryihii, Ceelashii iyo Meel kastaba Cidlowday, wayna Arki Kartaa Ciddii marta Dhulka. 
Indha la'aanta Dhabta ahna waa Tan Qalbiga mar Haddaan Xaqa, Hanuunka iyo Nuurka Eebe lagu 
garanayn. Al-Xajj (41 -46). 






~£Sj>iJA *&jX*^j<£>\j 






?'\\\ ^ '\"\ > •i* 






*'%S. s »> 



0*c4*xmUiS.u\%£3 



47. waxay Dedejisan Cadaab mana 
Baajinaayo Eebe Yaboohiisa, Maalin 
Eebe Agtiisana waxay la mid tahay kun 
Sano 00 waxaad Tirinaysaan. 

48. Badanaa Magaalo aan u Sugnay* 
iyadoo Daalimad ah,Markaas aan 
Qabtay Xaggayga Umbaana loo A- 
haan. 

49. waxaad Dhahdaa Dadow waxaan 
uun Anigu idiin ahay Dige Cad. 

50. kuwa Rumeeyey (Xaqa) 00 falay 
Carnal Fiican waxay mudan Dambi 
Dhaaf iyo Rizqi Sharaf leh (Janno). 

51. kuwa u Socda (Xumaanta) Aa- 
yaadkanaga iyo (isku dayi) inay na 
daaliyaan kuwaasu waa Ehelka Ja- 
xiimo. 

Mana Habboona in la soo Dedejisto Ciqaabta Eebe iyo Cadaabkiisa, ILLeen Eebe ma Baajiyo Yaboohii- 
see, Maalintuna Eebe agtiisa waxay la mid tahay Kun sano 00 waxa la Tiriyo ah. waxaana sugnaaday in 
Nabigu Yidhi : (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Waxay Gali Fuqarada Muslimiintu 
Janada ka Hor kuwa Xoolaha leh Maalin Nuskeed Shan Boqol 00 Sano cid kastoo la halaagana Eebe 
umbay la Kulmi 00 Abaal marin. Nabiguna waa u Digaha Dadka, Ciddii wanaag Fashana waxay mudan 
Dambi Dhaaf iyo Rizqi Sharafleh, kuwa Xaqa ka hor imaanna waa Ehelka Naarta. mana Sinna Xumaan- 
le iyo Sama fale xaqa Raaca 00 wanaag u horseeda. Al-Xajj (47-51). 
* uKaadinnay. 









52. Rasuulkastoon Dirray ama Nabi 
Hortaa, markuu wax Akhrin waxbuu 
ku Tuuraa Shaydaanku Akhris- 
kiisa,markaasuu Baabi'yaa Eebe wu- 
xuu Tuuri Shaydaanku wuxuuna Sugaa 
Aayaadkiisa, Eebana waa Ogaade Fal- 
san. 






f ^ 



456 



Suurat Al-Xajj 



juz 4 17 mmm 



53. si uu uga yeelo waxa Shaydaanku 
Tuuri Fidmo kuwa Quluubtoodu Bug- 
to ee ka Ingagan Quluubta Daali- 
miintuna waxay ku Suganyihiin Khi- 
laaf(Baadi)Fog. 

54. inay Ogaadaan kuwa Cilmiga la 
siiyey «Mu'miniintu» inuu yahay Xaq 
Eebe ka yimid (Quraanka) oy Rumee- 
yaan,oy u Khushuucdo Dartiis 
Quluubtoodu'Eebana wuu ku ha- 
nuunin kuwa Rumeeyey (xaqa) Jid 
Toosan. 

55. kana tagaan kuwa gaaloobay Sha- 
ki intay ugu Timaaddo Saacaddu Kado 
ama u yimaaddo cadaab Maalin daran. 

56. Xukunka Maalintaas Eebaa iska 
leh,wuuna kala Xukmin Dhexdooda, 
kuwa Rumeeyey (Xaqa) oo falay Ca- 
rnal Fiican waxay Gali Janada Na- 
ciimo. 

57. kuwa Gaaloobay oo beeniyey 
Aayaadkanagana kuwaas waxaa u Sug- 
naaday Cadaab wax Dulleeya. 









Qisada kutubta Qaarkeed qorto oo ku Saabsan in Shaydaan Nabiga wax ugu Tuuray intuu Sanamyada 
Sheego ma aha wax Sugan,waana ka Dhawrsanyahay Nabigu Arrintaas, Hase yeeshee Gaaladaa Shay- 
daan Moodsiiyey Arrintaas, Eebana Xumaanta wuu Tiraa Xaqana wuu Sugaa, si Cidduu Dhuminna u 
Muuqato Tii Toosnaanna u Muuqato,iyo inay Mu'miniintu ogaadaan Xaqa, Jidka ku Toosan, Gaalana 
Xumaan Madayso intay uga Timaaddo Saacadda ama Ciqaabdaran, Xukunka Qiyaamadana Eebaa iska 
leh, isagaana kala Xukumi Dhexdooda, kuwa Fiicanna Jannuu Gahn kuwa Xunna Naar Daran, Nabigu- 
na waa ka fogyahay inuu Shaydaan u soo Dhawaado. Al-Xajj (52-57). 



58. kuwa ku Hijrooday Jidka Eebe 
Haddana la Dilo ama dhinta wuxuu ku 
Arzaaqi kuwaas Eebe Rizqi Wanaag- 
san, Eebana waa ku Khayrroon yahay 
Rizqigiisu. 

59. wuxuuna Galin Meel ay ka Raalli 
Noqon (Janno) Eebana waa Oge Dul- 
badan. 

60. waa saas,Ruuxii Ciqaaba inta la 
Ciqaabay oo kale Markaas la garda- 






^^J^^L^Jib&j^Jifo $ 



457 



Suurat Al-Xajj 



juz* 17 mmm 



raysto wuu u Gargaari Eebe, Eebana 
waa Cafiye Dhaafa. 



61. waxaana ugu wacan in Eebe Ga- 
liyo Habeenka Maalinta Galiyana 
Maalinta Habeenka, Eebana waa Maq- 
le Arka. 

62. waxana ugu Wacan Taas in Eebe 
Xaq (Sugan) yahay, waxay Caabudi oo 
ka soo Hadhayna Baadil yahay, Eebana 
yahay Sarreeye Weyn. 



AW \<^\j&\ A-ir^-J $-J&<J t >&- > 



Ciddii dar Eebe u Hijroota oo Jahaad lagu Dilo ama iska Dhimata wuxuu Eebe ku Arzaqaa Rizqi 
Wanaagsan oo ah inuu Galiyo Janno ay ka Raalli noqon. Tan kale Ciddii la Dulmiyo lana Gardaraysto 
Xaq darro wuu u Gargaari Eebe hadduu Gargaar Muto oo toosanyahay Xaqana ku Joogo, Wuxuu yidhi : 
Shaxbiil Binu Samdha : Waxaa Dheeraaday Nagaadiganagii Dhulka Ruum markaasuu na maray Sal- 
maan (AJ Faarisi) wuxuuna yidhi waxaan maqlay Rasuulkii Eebe (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkii- 
sa ha yeelee) oo leh: Ruuxii Dhinta isagoo Muraabid ah (Gaalada Dhulka ka Dhawri) waxaa u Socon Ajir 
la Mid ah kaa soo kale, Rizqina waa la siin waxaana laga nabad galin kuwa wax Fidmeeya. Habeenka iyo 
Maalintana Eebaa iska leh Maamulkooda, waana Eebaha Xaqa ah, waxa la Caabudo ee ka soo hadhayna 
Baadil yahay waana Sarreeyaha wayn, waana in Eebahaas si Dhab ah loo Caabudo Xagga Caqiidada, 
Xukunka, Akhlaaqda, Macaamilada, wax walbana lagu Dhaqo Sharcigiisa xaqa ah, ee Caadilka ah. Al- 
Xajj (58-62). 



63. Miyeydaan Ogayn in Eebe ka soo 
Dejiyo Samada Biyo oo ahaado Dhul- 
ku Cagaar, Eebana waa Oge Xeel 
Dheer. 

64. Waxaa u Sugnaaday Eebe waxa 
Samaawaadka ku Sugan iyo waxa 
Dhulka ku Suga, Eebana waa Hodan 
Mahadsan. 

65. Miyeydaan ogayn in Eebe idiin 
Sakhiray waxa ku sugan Dhulka iyo 
Markabka Socda Badda Dhexdeeda 
Amarka Eebe, wuxuuna ka Hayaa Sa- 
mada inay ku dhacdo Dhulka Idinka 
Eebe mooyee, Eebana Dadka waa u 
Naxariis badane. 






f^L» < > \\'*< ^ St ^-* 



66. Eebana waa kan idin Nooleeya, 
Haddana idin Dila haddana idin Noo- 
leeya Dadkuna waa Diidmo badane 
(Nicmada Eebe). 









458 



Suurat Al-Xajj 



juz 4 17 %mm 



67. Ummad kasta waxaan u yeellay 
Hab Cibaado oy ku Cibaadaysan ee 
yeyna kugula Doodin Amarka (Xaqa) 
uguna yeedh Xagga Eebahaa Adigu 
waxaad ku Sugantahay Hanuun Too- 
sane. 

68. Hadday kula Doodaan waxaad 
dhahdaa Eebaa Og waxaad Falaysaan. 

69. Eebana wuu kala Xugmin Dhexd- 
ooda Maalinta Qiyaame waxay isku 
Khilaaf^anaayeen. 









Waxaa ku Tusin Qudrada Eebe iyo Awooddiisa Roobka Doogga soo Bixin, Dhulkana Cagaara oo 
Qurxiya, iyo Awooddiisa cirka iyo Dhulka iyo Hodanimadiisa. waxaa kale oo Tusin Ilaahnimadiisa 
Sakhiridda waxa Dhulka ku sugan iyo Doonta ku Socota Badda Amarka Eebe iyo inuu Cirka ka hayo 
inuu ku Dhaco Dhulka'waana u Naxariistaha Dadka, waana kan wax Nooleeya waxna Dila, hadana 
Nooleyn,Dadse waa Gaalimo Badane, Ummad kastana Eebe wuxuu u yeelay Cibaado ay Gudato ee yaan 
Xaqa lagugala Murmin, uguna yeedh Xaqa waxaad ku sugantahay Jid toosane, hadday kula Murmaanna 
Eebaa Og waxay fali isagaana kala Xukumi Dhexdooda Qiyaamada waxay isku Diidanyihiin. Saas 
darteed waa inaad Xaqa ku Toosnaato oon lagaa Leexin war Dad iyo Dhagartiisna maqlin si u kuugu 
Gargaaro Eebe una Liibaantid. Al-Xajj (63-69). 



70. Miyaadan Ogayn in Eebe Ogya- 
hay waxa ku Sugan Samada iyo Dhul- 
ka, Arrintaasna waxay ku Sugantahay 
Kitaab, Arrintaasuna Eebe waa u Fu- 
dudahay. 

71. Waxay Caabudi Eebe ka sokow 
Wuxuusan u soo Dejini Xujo oyna u 
Lahayn cilmi, umana Sugna Daali- 
miinta Gargaare. 

72. Marka lagu Akhriyo korkooda 
Aayaadkanaga oo Cad cad waxaad ka 
Garataa Wajiyada kuwa Gaaloobay 
Diido.waxayna u Dhawyihiin inay ku 
Boodaan (Dhibaan) kuwa ku Akhrin 
Aayaadkanaga, waxaad Dhahdaa 
Maydiinka Warramaa wax ka Shar ba- 
dan Taas, waa Naar u Darbay Eebe 
kuwa Gaaloobay, I yadaana u Xun Meel 
Loo Ahaado. 

73. Dadow waxaa layeelay Tusaale ee 
Dhagaysta, kuwaad Baryeysaan 
(Caabudaysaan) Eebe ka Sokow ma 



* '•■ %■*' 






"»7 



Qp j^rfyjA C%A&$\ajAg ^Aj^iJ-A \*j 



> *' '*S'> 



's '*> s s 






459 



Suurat Al-Xajj 



juz* 17 mmm 



Abuuraan Daqsi haba u Kulmeene, 
Hadduu ka Qaato Daqsi waxna kama 
Ceshadaan waxaa Tabar yar kan wax 
Dooni iyo kan la Dooni. 

74. Mayna Waynayn Eebe Mudnida 
Weynidiisa, Eebana waa Xoog Badane 
Adkaada. 






Eebana waa Ogyahay waxa Cirka iyo Dhulka ku Sugan,wax walbana Kitaabay ku Suganyihiin,Eebana 
waa u Fududahay Xaalkaasu, mana Habboona in la Caabudo wax Eebe ka soo Hadhay oon waxba 
ahayn, wax Eebe wax uga Tarina ma jiro Daalimiinta, marka Xaq Diidayaasha lagu Akhriyo Aayaadka 
Eebe oo Cad Cad waxaad Aragtaa Wajiga Gaalada oo Diidan oo u Dhaw inay ku Boodaan Cidda Akhrin 
Aayaadka Eebe, waxaase Shar ku dhanyahay Naarta Eebe u Darbay kuwa Gaaloobay Iyadaana u Xun 
meel loo Ahaado, waxay Caabudi oo Eebe ka soo hadhayna ma Karaan Abuur Daqsi hadday kulmaan, 
hadduu wax ka qaatana kama Dhacsan karaan, Kan caabudi iyo Kan la Caabudiba waa Tabar yar 
Yihiin, mana waynayn Gaaladu Eebe M udnaantiisa, waana Xoog badane Adkaada, cid la mid ah ama ka 
Dulmi badan oo ka Xun ma Jirto Cid Caabudday wax Eebe ka soo Hadhay. Al-Xajj (70-74). 



75. Eebe wuxuu ka Doortaa Ma- 
laa'igta Rasuullo Dadkana (Rasuullo) 
Eebana waa Maqle Arka. 



&5&a$&Zejg£ZgS 



76. Wuxuuna Ogyahay waxa Hor- 
tooda ah iyo waxa gadaashooda ah 
Xagga Eebaana loo Celin Umuuraha. 

77. kuwa (Xaqa) Rumeeyow Rukuuca 
oo Sujuuda oo Caabuda Eebihiin Fa- 
lana Khayrka waxaad u Dhawdihiin 
inaad Liibaantaane. 



78. kuna Dadaala dar Eebe Dadaal 
Dhab ah, Isagaana idin Doortay, mana 
yeelin Diinta Dhib, waa Milladdii 
Aabihiin Ibraahim, isagaana (Eebe) 
Idiinku Magacaabay Muslimiin horay 
iyo Quraankan si Rasuulku marag kor- 
kiinna ugu Noqdo, idinkuna aad Ma- 
rag u ahaataan Dadka, ee Ooga Salaad- 
da oo Bixiya Zakada oo Qabsada Eebe 
isagaa Gargaarihiina ah isagaana u Fii- 



*<t< \" » 






l\m<< 



j^S\^^^^\%^kl^s^y 



' ^j>y^£^=A^ 






Suurat Al-Mu'minuun 



juz' is mmm 



®mm 



can Sayid isagaana u Fiican Gargaare. 



(8^E&£3££ 



Eebe isagaa Og Meejuu wax ka Diri iyo Cidduu Diri iyo Cidda loo Diriba, Siduu wax walba u Ogyahay. 
Tan kale wuxuu Fan Eebe in Salaadda la Oogo Eebana si Dhab ah loo Caabudo, Khayrkana la Falo si 
loo Liibaano, Dar Eebana loo Jahaado, Illeen Naahaybaa Dooray Ummaddan Muxamadiyadee, 
Dhibna ma Yeelin Diintii, waxay waafaqsantahay Diintii Nabi Ibraahim, Ilaahaybaana Muslimiin nagu 
Magacaabay mar hore, iyo Quraankaba. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Marag Buu noo yahay Ummadduna waa 
Maragga Dadka kale, waase in Salaadda la Oogo, Zakadana la Bixiyo, lana Qabsado Xadhigga 
Eebe,llleen isagaa Sayidkeena iyo Gargaaraheenna ah una Wanaagsan gargaaree, waana Kaas Islaam- 
ka Toosan oo Wanaag, Islaanimo, Xumaan ka tagid iyo Samo fal ah, Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabad- 
galyo Eebbe korkiisa ha yeelee) wuxuu Yidhi : Ruuxii u Yeedha Yeedhid Jaahiliyo wuxuu Dhex fadhiisan 
Jahannamo, Markaasuu Nin Yidhi Rasuulka Eebow Haba Soomo oo Tukado? Markaasuu Yidhi Haba 
soomo oo Tukado'u Yeedha Eebaha oo ah inuu idinku Magacaabay Muslimiin Addoomada Eebow. 
Al-Xajj (75-78). 




Magaca Eebe yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis guud iyo Mid Gaaraba Naxa- 
riista. 

1. Waxaa Dhab ahaan u Liibaanay 
Mu'miniinta. 

2. Ah kuwa Salaaddooda ku Khu- 
shuuca. 

3. Oo ah kuwa Hadalka Macno Darro 
ka Jeedsada. 

4. Oo ah kuwa Fala Zakada « bixiya ». 

5. Oo ah kuwa Furuujtooda Ilaaliya. 

6. Haweenkooda iyo waxay Hanatay 
Gacantoodu mooyee, laguma Dagaalo 
Taas. 

7. Ruuxiise Doona waxaas wax ka 
Soo Hadhay kuwaasu waa Xad Gud- 
bayaal. 

8. Waa kuwa Ammaanadooda iyo 
Ballankooda Dhawra. 

9. waana kuwa Salaadda Ilaaliya. 



*»j?* 






».%•>' Af- 









461 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' i8 &mm 



®mt& 



10. Kuwaasu waa kuwa Dhaxli. 

11. oo ah kuwa Dhaxli Firdowsa way- 
na ku Dhexwaari. 






Suuraddan waxaa lagu Magacaabaa Suuratul Mu'minuun, waxayna ku Billaabatay Liibaanta 
Mu'miniinta ku Khushuuca Salaadda, oo Macna la'aantahadal ah-ka Jeedsada, oo Zakada Fala, oo iska 
Dhawra waxaan Eebe u Xalaalayn, oo Amaanada iyo Ballankooda ilaaliya, Salaaddana ilaaliya, kuwaa- 
suna waa uun kuwa Dhaxli Janada Fardowsa kuna Waari Dhexdeeda. Wana Taas Tilmaanta Dhabta ah 
ee Ruuxa Mu'minka ah ee Mudan Liibaan iyo Jannada Eebe, waana Liibaan Aan wax lamid ah jirin. 
Caa'isha Eebe ha ka raalli Noqdee waxaa la warsaday Dabeecaddii Nabiga (Naxariis iyo Nabadgalyo 
Eebe korkiisa ha yeelee) waxayna Tidhi : Dabeecaddiisu waxay ahayd Quraanka, waxayna Akhriday 
billowga Suuraddan tan iyo Aayadda Sagaalaad. Mana Qarsoona Wanaagga Salaadda, Bixinta Zakada, 
ka Jeedsashada Hadal M acno Darro, ka Fogaanshaha Zinada, Ilaalinta Ammaanada iyo Ballanka iyo 
Wanaagga ku Dadaalka. AJ-Mu'minuun (1-11). 



12. Waxaan ka Abuuray Dadka wax 
laga soo Soocay Dhoobo. 

13. Markaasaan ka Yeellay Dhibic ku 
Jirta meel Sugan. 

14. Markaasaan ka Abuuray Dhi- 
bicdii Calaqo kana Abuuray Calaqadii 
Goosin, kana Abuuray Goosintii Lafo 
oon Huwinnay Lafihii Hilib Mar- 
kaasaan ka ahaysiinay Khalqi kale, wa- 
xaa Khayr Badnaaday Eebaha Abuur- 
kiisu Fiicanyahay. 

15. Markaas Idinku Arrintaas ka Dib 
waad Dhimanaysaan. 

16. Markaas Maalinta Qiyaame Lay- 
din soo Bixin. 

17. Waxaana ku Abuuray Korkiinna 
Toddobo Samo mana nihin mid Khal- 
qiga Halmaansan. 



^ ^i*l£&* <#S^*ffi^*fc- *-& 



^^^j>]j^^^^^f 



ct^ffic^fcj 



Aayadahanna waxay Caddayn Dadka Asalkiisa iyo Sida Eebe u Abuuray una soo Mareen Abuur kala 
Duwan, waxaana wayn oo Ammaan Muta Xumaanna ka Dheer Ilaaheenna Wanaajiya Abuurka, Mar- 
kaas ka Dibna wuu Dilaa,wuxuuna soo Bixiyaa Maalinta Qiyaame, waana kan ahaysiiyey Korkooda 
Toddobo Samo oon Halmaansaneyn Khalqiga. Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) wuxuu Yidhi : Eebe wuxuu ka Abuuray (Nabi) Aadam ka Soo qaad Dhulkoo Dhan,waxayna 
ahaadeen Carruurtiisu sida Dhulka, Mid Cas, mid Cad mid Madow iyo mid u Dhexeeya iyo mid Fiican 
iyo mid Xun iyo mid u Dhexeeya. Al-Mu'minuun (12-17). 



18. Waxaan ka soo Dejinay Samada 
Biyo Qiyaasan, waxaana Dejinay dhul- 
ka inaan la Tagnana waan karraa. 






462 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' i8 tmmm 



mmm 



19. Waxaana idinku Ahaysiinnay Bee- 
ro Timir ah iyo Cinabyo oo Dhexdeeda 
Khudaar Bad an i ku sugantahay ood 
wax ka Cuntaan. 

20. Iyo Geed ka Baxa Dhuur Siina oo 
soo saarta Subag iyo Koosaar kuwa 
Cuni. 

21. Waxaa idiinku Sugnaaday Xoo- 
laha Waano* waxaana idinka Waraa- 
binnaa waxa Caloosheeda ku Sugan 
waxaana idinku Sugan Manfaco ba- 
dan, Xaggeedaadna wax ka Cuntaan. 

22. Korkeeda iyo Markabka Korkiisa 
yaana laydinku Xambaaraa. 

23. Waxaan u Dirray (Nabi) Nuux 
Qoomkiisii wuxuuna Yidhi Qoom- 
kayow Caabuda Eebe idiinma sugnaa- 
nin Ilaah ka soo Hadhaycmiyeydaan 
dhawrsanayn. 

24. Waxayna Dheheen Madaxdii 
Gaalowday oo Qoomkiisa ahaa kanu 
ma aha waxaan Dad idin la midah 
ahayn, wuxuuna doonayaa inuu idinka 
Fadilmo>Hadduu Doono Eebe wuxuu 
soo Dejinlahaa Malaa'ig, manaan ka 
Maqlin Arrintan Aabayaalkanagii Ho- 
reeyey. 

25. Ma aha waxaan Nin Waalan 
ahayn ee Suga Tan iyo Muddo, Gee- 
rida. 



b*if\ y "%' 









k *»^y^v£^\$>^ 



U ij&fj^fj^j 









\^JC*>te*- 



Waxaa Awoodda Eebe iyo Qudradiisa ka mid ah Roobka uu Samada ka keeno markaas Dhulka ku 
Kaydiyo Hadduu Doono uu kaxayn karo, kuna soo Bixiyo Beero wax laga Cuno, sida Geedka Subagga 
leh ee Siina oo kale, Xoolahana Eebaa inoogu Nicmeeyey, Aayadaha kalena waxay ka warrami Nabi 
Nuux iyo Qoomkiisii, iyo Siday u Beeniyeen, wax badan yuuna Quraanku ka Qisooday waxaase Muhiim 
ah in laga Leexdo Jidka kuwa Xun lana Raaco Xaqa iyo Wanaagga. Al-Mu'minuun (18-25). 



26. Wuxuu yidhi Eebow iiga Gargaar 
Beenintooda. 

27. Waxaana u waxyoonay ku Samee 
Doon Ilaalintanada iyo Waxyiganaga, 






'•^-^-J3 L^bcdWU^W^[lX-^^lj 



463 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' is cmam 



<%mm 



markuu yimaado Amarkanagu oo Bur- 
qado Tanuurku,Gali Doonta Nooc 
kastaba Labo Labo iyo Ehelkaaga Cid- 
dii Hadal u Hor maray (Halaag) moo- 
yee oo ka mid ah Haygulana Hadlin 
(Xaalka) kuwa Dulmiga falay iyaga 
waa la Maanshayne. 

28. Markaad ICorto Adiga iyo inta ku- 
la Jirta Doonta waxaad Dhahdaan Ma- 
had Eebaa iska leh ah kan iga koriyey 
Qoomka Daalimiinta ah. 

29. Waxaadna Dhahdaa Eebow I daji 
Guri la Barakeeyey Adaa u Khayrroon 
Dejiyee. 

30. Arrintaasna waxaa ku Sugan Aa- 
yaad waxaana nahay kuwo wax Im- 
tixaama. 






\"* 



S'S W 



!P^^^ti4^^^J(i4A4^^^^ 



t'*z 









Wuxuuna ku Dhammaaday Xaalkii kuwaas in Biyo lagu Halaagay, Eebana koriyey Nabi Nuux iyo Intii 
Rumaysay, taasina waa Sunada Eebe iyo Imtixaamkiisa, Qisaduna waxay aad ugu Faah Faahsantahay 
Suuradda Huud, waxayna ku Tusin Lagdanka Xaqa iyo Xumaanta'Tan iyo Waqtigii Nabi Nuux iyo 
inaan la waayeyn Xaqdiidayaal Xumaanta Jecel oo Wanaagga Neceb, waxaase Hadhi Wanaagga iyo 
Khayrka'Waxaana Tagi Xumaanta iyo Gaalimada iyo Kibirka. Al-Mu'minuun (26-30). 



31. Markaasaan ahaysiinay Gadaa- 
shood Qarni kale. 

32. Waxaana u Dirray Dhexdooda 
Rasuul ka mid ah Caabuda Eebe idiin- 
ma sugna Ilaah Eebe ka soo Hadhay ee 
Miyeydaan Dhawrsanayn. 

33. waxay Dheheen Madaxdii Qoom- 
kiisa ee ah kuwii Gaaloobay oo Bee- 
niyey la Kulanka Aakhiro oon ugu 
Raaxaynay Nolosha Dhaw, kani ma 
aha waxaan Dad idinla mid ahayn Cu- 
nina waxaad Cunaysaan,Cabbina wa- 
xaad Cabbaysaan. 



34. Haddaad Adeecdaan Dad 
mid ah idinku waa Khasaarteen. 



idila 



35. ma wuxuu idiin Yaboohi Mar- 
kaad Dhimataan ood Noqotaan Cairo 
iyo Lafo in laydin soo Bixin. 



^*^ " < \'f< ' •'? \\' *z* 






464 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz< is mmm 



®m& 



36. Waa Fogtahay oo Fogtahay waxa 
laydinku Goodin. 

37. Ma aha waxaan Noloshanada 
Adduunyo ahayn, waanu Dhiman 
(Qaar) oonnu Noolaan (Qaar) kuwa la 
soo Bixinna ma Nihin. 

38. Mana aha waxaan Nin ku Been 
Abuurtay Eebe ahayn, mana nihin ku- 
wo u Rumeyn. 

39. Wuxuuna yidhi Eebow iiga Gar- 
gaar Beenintooda. 

40. Wuxuu yidhi Eebe Mudda Yar ka 
Dib yey ahaan kuwo Nidaamooda*. 

41. Waxaana ku Qabatay si Xaq ah 
Qaylo waxaana ka yeellay Daadxoor ee 
Fagaansho Haw Sugnaado Daa- 
limiinta. 






Nabi Nuux Gadaashiis wuxuu Eebe Diray Rasuullo kale, waxaana beeniyey qoomkoodii iyagoo Sheegi 
inay la mid yihiin una Noolyihiin siday u Nool yihiin, oy Diideenna soo Bixinta iyo Qiyaamada, Nabigu- 
na ay Xumaan ku Sheegeen'wuxuuse Beryaye Eebe' waxaana ku Dhacay Gaaladii Halaag, taasina waa 
Abaalka Gaalada Xaqa Diida ee Daalimiinta ah, oo ku Dambayn Qoomamo iyo Khasaare. AJ- 
Mu'minuun (31-41). 
* Shallaaya (dib u eegaha). 



42. Markaasaan Ahaysiinay Gadaa- 
shood Quruumo kale. 

43. Kamana hor marto Ummadi 
Ajasheeda (Waqtigeeda) kamana Dib 
marto. 

44. Markaasaan Diray Rasuullada- 
nadii oo Israacsan markastooy Ummad 
u Yimaaddo Rasuulkoodu waybee- 
niyaan, waxaana Raacsiinay Qaarkood 
Qaar (Halaag) waxaana ka yeelay Shee- 
ko Fogaanshaana u Sugnaaday Qoo- 
maan (Xaqa) Rumeyn. 

45. Markaasaan la Diray (Nabi) 
Muuse iyo Walaalkiis Haaruun Aayad- 
kanagii iyo Xujo Cad. 






\ <^>>ixJjL^lfU-l ^jA&^yJjfc* 



5P &j&y£5tyu^<i*j>*j 






465 



Suurat Al-Mu'minuun 



Juz 4 18 i£@B)'M 



%mm 



46. Xagga Fircoon iyo Jameecadiisii 
(yaana u dirray) wayna is kibriyeen 
waxayna ahaayeen Qoom is korray- 
siiya. 

47. waxayna dheheen ma waxaanu u 
rumayn Labo mux oo nala mid ah 
Qoomkooduna anaga na Caabudo. 

48. Wayna Beeniyeen waxayna Noq- 
deen kuwo la Halaagay. 

49. Waxaana Siinay (Nabi) Muuse 
Kitaabka inay Hanuunaan. 

50. Waxaana ka yeellay ina Mar- 
yamna iyo Hooyadiis Aayad waxaana 

u Dunnay Meel sare oo Sugnaansho iyo 
Biyo Socda leh. 






Markaas ka Dibna waxaa Yimid Quruumo kale, oo midna ayna ka hor mari karin kana dib mari karin 
Waqtigeeda, waxaana loo soo Diray Rasuulllo si is raacsan,oo mar kasta la beenin jiray, waase laCiqaa- 
bay Beeniyayaashii, markaasaa Eebe Diray Nabi Muuse iyo Haaruun'wixii Dhexmaray isaga iyo Fir- 
coonna wax badan yuu Quraanku ka warramay waase in lawaano Qaato. 
Sidoo kale Nabi Ciise iyo Hooyadiisna waa in lagu Waano qaato. Al-Mu'minuun (42-50). 



51. Rasuullow ka Cuna Xalaa- 
sha,Falana Wanaag,Anigu waxaad 
Falaysan waan Ogahaye. 

52. Tanna waa Umaddiinii (Diinta) 
umad (Diin) kaliya anna waxaan ahay 
Eebihiin ee iga Dhawrsada. 

53. Waxayse u kala Goosteen Amar- 
kooda Dhexdooda Kooxo,Xisbi kas- 
tana waxa Agtooda ah yey ku Farax- 
sanyihiin. 

54. ee Isagaga Tag Halmaanshahooda 
Dhexdiisa Tan iyo Muddo. 

55. ma waxay u Malayn waxaannu 
Siin oo Xoolo iyo Caruur ah. 

56. Inaanu u soo Hormarinay Khay- 
raad wax ma Oga. 

57. kuwa uun Ka Cabsada Eebahood 
ka Yaabid. 









: £f*V&h\ 



466 



Suurat Al-Mu'minuun 



Juz' 18 &&& 



®m& 



58. kuwa uun Aayaadka Eebahood 
Rumeeya. 

59. kuwa uun Eebahood aan la Wa- 
daajinin. 

60. kuwa Bixin waxa la Siiyay Iya- 
dooy ka Cabsan Quluubtoodu inay 
Xagga Eebe u Noqon. 

6 1 . Kuwaasaa u deg degi Khayraadka 
una Hormarinay. 



%$ o&Si pit; c^li >Jb yjl\j 



Eebe wuxuu Faray Nabiyada Inay Cunaan Xalaasha Wanaagna Falaan, wayna Fuliyeen wixii la Faray, 
Tan kale Xaqu waa mid'Eebana waa Mid kaliya'mana Haboona in la kala Tago ama lays Khilaafo, mana 
aha Xoolaha iyo Caruurta la Siin Gaalada Khayr loo soo Dedejiyey, ee kuwa Eebe ka Yaaba, ee Rumeeya 
Aayaadkiisa een u Shariig yeelin, ee wax Bixiya iyagoo ka Cabsan Inay Eebe u Noqon Kuwaasaa 
Khayrka loo soo Dedejin'una hor mara.Caa'isha Eebe ha ka Raalli Noqdee, waxay warsatay Nabiga 
(Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) in kuwa Cabsan Ay Yihiin: kuwa Xada, Sinaysta, oo 
Khamro Cabba, wuxuuna yidhi : Ma aha Kuwaas, ee waa kuwa Tukada, Sooma oo Zadaqaysta, 
Haddana Cabsan (Imaam Axmed). Al-Mu'minuun (51-61). 



62. kuma Mashaqayno Naf waxayna 
karin,Agtanadana waxaa ah Kitaab ku 
Hadli Xaq, lamana Dulmiyo Iyagana. 

63. waxayse kaga Sugantahay Qu- 
luubtoodu Halmaansho Xagga Kaa- 
s,waxayna Leeyihiin Camallo Kaas ka 
Duwan (oo Xun) oy iyagu u Carnal Fa- 
ll. 

64. Markaanse ku Qabanno Ku- 
wooda Nicmaysan Cadaab Markaasay 
Qaylyaan. 

65. (Waxaana la Dhihi) ha Qaylyina 
Maanta Jdinku Xagganaga Laydiin ka- 
ma Gargaaree. 






yy*s '*> y »"£*>, 



Tp >l^^Iil jl«J Jj \*f?Jo>\> Jii.1 1 3l^5>- 



\^M^^0'^-i 



66. Waxay ahayd Aayaadkeygii Tii la- 
gu Akhriyo Korkiinna waxaadse ahay- 
deen kuwa Cidhibtiinna Dib ugu noqda 
(Xaqa Diida). 



^SiA fa^&3 Szk^ JJijU oJdJj 



67. Idinkoo isku Kibrin Quraanka 
(ama Kacbada iyo Nabiga) Caway- 
simina idinkoo Hadal Xun. 






467 



Suurat Al-Mu'minuun 



Juz* 18 £~€S!P 



m$m 



68. Miyeyna Fiirinin Quraanka,mise 
waxaa u Yimid Waxaan U imaanin 
Aabayaalkoodii hore. 

69. Mise waxayna Aqoonin Ra- 
suulkooda oo ay Diidi. 

70. Mise waxay Dhihi waa Waalan- 
yahay, wuxuuse Ula Yimid Xaq Badan- 
koodse Xaqay Nici. 



E 



Aayadahanna wuxuu Eebe ku Sheegay inuusan Cidna'ku Mashaqayn waxayna karin, Eeba Agtiisana 
yahay Kitaab Xaq ku hadli'Cid la Dulminna ayna jirin, Gaaladuse way Halmaansanyihiin Xaalkaas, 
waxayna leeyihiin Shaqooyin kale, markase kuwooda Raaxaysan Kado Lagu qabto markaasay Eebe u 
Qaylyaan, mase Habboona inay Qaylyaan'llleen horay Xaqa u diideene, una Gaaloobeene, Isla wayni iyo 
Kibirna ku Darsadeene, Miyeynase Fiirinin Quraanka, mise waxaa u Yimid waxaan u Imaan Aabayaal- 
koodii Hore, Miyeynase Aqoonin Rasuulkooda oo Saasay ku Diidi, Mise Waalli bay ku Sheegi, Dhabtuse 
waa inuu Xaq ula Yimid'iyana ay Xaqa Diidi. Jacfar iyo Abuu sufyaana waa kuwii u Caddeeyey Najaashi 
iyo Hiriqle inay Yaqaanaan Nabiga Runtiisa, Ammaanadiisa iyo Nasabkiisaba. Taasina waxay ku Tusin 
in Cidda Xaqa u Yeedhi tahay mid lagu Yaqaan Sharaf iyo Amaano. Al-Mu'minuun (62-70). 



71 . Hadduu Raaco Xaqu Hawadooda 
waxaa Fasaadi Lahaa Samooyinka iyo 
Dhulka iyo waxa u Dhaxeeya, wa- 
xaanse Siinay Quraanka wayse ka Jeed- 
san quraanka. 

72. Mise waxaad warsan Kharaj (u 
Juuro) Ajirka Eebahaabaa Khayr 
Roon,waana kan u Khayr Badan Ar- 
zaaqe. 

73. Adiguna waxaad ugu Yeedhi Jid 
Toosan. 

74. Kuwa aan Rumeyn Aakhirona 
Jidka way ka lilan. 






%^'>- 



£aj* 



*j>\ 
&>.">' 









75. Haddaan u Naxariisanno oon ka 
Faydno waxa haya oo Dhib ah waxay 
ku Madax Taagi Xumaantooda iyagoo 
ku Indho la\ 

76. Waxaannu ku Qabanay Ca- 
daab umana ayan Hogaansamin 
«Dulloobin» Eebahood umana Khu- 
shuucin. 









^y\yb^\&<^\Jd\jpf'> \>-\jjSj 



Oil Q>€/^ a -i^*J 



468 



Suurat Al-Mu'minuun 



Juz' 18 ^1S3P 



®m& 



11. Markaan ku Furro Korkooda Ca- 
daab Daran markaasay Quustaan. 









Quraanka iyo Xaqa Eebaa soo Dejiyey, mana raacayo Hawadooda iyo Siday Rabaan ee wuxuu ku Socon 
Jidka Toosan ee Habboon, haddii kale waxaa Fasaadi Cirka, Dhulka iyo waxa ku Dhex sugan, Wuxuuna 
Eebe soo Dejiyey Quraan Sharaf leh oy Gaaladuna ka Jeedsan, Nabiguna wax Ujuura ah ma warsado, 
Illeen Ajriga Eebaa Khayr Roone, wuxuuse Nabigu ugu Yeedhi Jidka Toosan, kuwaan Rumayn 
Aakhirana Jidka way ka Leexdaan, hadduu Eebe u Naxariisto oo ka Faydo Dhibna waxay ku Sii Madax 
Taagaan Xumaanta, Eebana wuu Imtixaamaa mase u Khushuucaan inta ay ka Arkaan Albaab Cadaab 
Daran oy Markaas Quustaan'Saasuuna Quraanku iyo Nabigu ugu Yeedhi Xaqa iyo Jidka Toosan'Dadka 
Qaarkiina u Diidi. siduu Nabigu Yidhi : (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Xadiith 
Macnihiisu yahay: Waxaan Idin hayaa Guntiga oo Dabka Idin ka Celin'ldinkuna isku Tuuraysaan 
Waxayna u Dhawdahay inaan idin sii Daayo, waxaana layga Celin Doonaa Dad markaan Dhaho Eebow 
waa umadayda yaa la Dhihi ma Ogid waxay Sameeyeen Gadaashaa, Dib bay U noqdeen, (Gaaloobeen) 
waana taas Dib u noqoshada Dhabta ah. Al-Mu'minuun (71-77). 



78. Eebe waa kan idiin Yeelay Maqal- 
ka, iyo Araga iyo Quluubta wax Yar 
baadna ku Shugriyeysaan (Eebe). 

79. Eebe waa Kan idinka Abuuray 
Dhulka Xagiisaana laydiin soo Celina. 

80. Eebe waa Kan wax Noolee- 
ya,waxna Dila wuxuuna Leeyahay 
Iskhilaafka (Kala Duwanaanta) Ha- 
beenka iyo Maalinta ee Miyeydaan 
Wax kasayn. 

81. Waxayse Dheheen wax la mid ah 
waxay Dhaheen kuwii hore (Gaaladii). 

82. Waxay Dheheen Ma Markaan 
Dhimanno oon Noqonno Carro iyo 
Lafo Miyaa Anaga nala soo Bixin. 

83. Waa Naloo Yaboohay Aaba- 
yaalkanno kan (Soo Bixinta) horay ma- 
na aha kani waxaaan warkii hore 
ahayn. 

84. Waxaad Dhahdaa yaa leh Dhulka 
iyo waxa ku sugan haddaad wax Ogti- 
hiin. 

85. Waxay Odhan Eebe, waxaad 
Dhahdaa Miyeydaan wax Xusuu- 
sanayn. 



U^o]j3^Ui*bjoLj^bj£jju! 



469 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' i8 mmm 



t&mm 



86. Dheh waayo Eebaha Samooyinka 
Todobada ah iyo Eebaha Carshiga 
Wayn. 

87. Waxay Odhan Eebe, Dheh Miyey- 
daan Dhawrsanayn. 

88. Dheh Yey yaddiisa* ku Jirtaa 
Xukunka wax kasta, oo wax Magan 
Gahya, isna aan wax laga Magan gali- 
nayn, Haddaad wax Ogtihiin. 

89. Waxay Odhan Eebe, Dheh Xaggee 
Laydiin Sixri. 

90. Waxaanse Siinay Xaq waana Bee- 
naalayaal. 



♦r > < ^ •* 






[AAj •/'--•'* 



*'*'*% 






Eebaa Dadka ugu Nicmeeyey Maqalka, Aragga, Caqliga iyo Nicmooyinka kale si ay ugu Mahdiyaan, 
Wanaagana ugu Dhaqmaan, Isagaana Abuura, oo Dila oo Noolayn, wax walbana Awoodiisa ku Jiraa, 
Dadkana soo Kulmin, Xukunka Dhulka, Cirka, Carshiga, wax kasta iyo Magan Galintaba isagaa leh, 
wax Dhibi ama wax u Tara ama Magan galinna ma Jiro, Sidaasayna Waajib u Tahay in si Dhab ah loo 
Caabudo looguna Dhaqmo Sharcigiisa iyo quraankiisa. Nabiguna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe 
korkiisa ha yeelee) wuxuu Yidhi : Xaalka Eebe waa ka wayn yahay Sidaas'Carshigiisu wuxuu ku Yahay 
Sidaas, wuxuu Ishaaray Gacantiisa sida Qubad. Al-Mu'minuun (78-90). 

* gacantiisa (dib u eegaha). 



91. Ma yeelan Eebe Ilmo,mana aha 
Miciisa Ilaah (kale) Illeen markaas wuu 
la Tagi lahaa Ilaah walba wuxuu Abuu- 
ray,wuxuuna ka Kormari lahaa (Ad- 
kaan lahaa) Qaarkood Qaar, waxaa ka 
Nasahan Eebe waxay ku Tilmaami. 

92. Waa Ogaha waxa Maqan iyo wa- 
xa Jooga,wuuna ka Sarreeyaa waxay la 
Wadaajin. 

93. Waxaad Dhahdaa Eebow Had- 
daad i Tusiso waxa Looyaboohay. 

94. Eebow hayga Yeelin Qoomka 
Daalimiinta ah. 

95. Annaguna inaan ku Tusinno wa- 
xaan u Yaboohnay waan Karraa. 

96. ee Raaci (Dhaafso) Tan Wanaag- 
san Midda Xun Anagaa og Waxay Til- 
maamiye (Sheegi). 






•> ^mTI' K 



, 4y, 






tf£h y^ *' -V "^1*1 * * i- 







j&fe&^O 






ir*\ y^ ' I 



470 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' i8 immm 



®mm 



97. Waxaadna Dhahdaa Eebow wa- 
xaan kaa Magangalay Waswaaska Sha- 
yaadiinta. 

98. Waxaana kaa Magan Gali Eebow 
inay ii Yimaadaan Shayaadiintu. 

99. Markuu u Yimaaddo Midkood 
(Gaalada) Mawdku wuxuu Dhihi Ee- 
bow I celiya. 

100. Waxaan u Dhawahay inaan Falo 
Wanaage waxaan ka Tagay, saas ma 
aha ee waa Hadal uu iska Yidhi Gadaa- 
shoodana waxaa ah Barzakh,tan iyo 
Maalinta la Soo Bixin. 















Eebe Ilmo ma leh Umana Baahna, Ilaah kalena lama Jiro oo Mid Walba wuxuu Qaadan lahaa wuxuu 
Abuuray, Midbaana midka kale ka Sarreyn lahaa, waana ka Nazahanyahay Eebe waxaas, wax walbana 
waa Ogyahay, Eebana waa karaa Ciqaabtooda, waana in Eebe la Warsado inuusan Daalimiinta kala mid 
Dhigin Siduu Nabiga Faray, Xumaantana waa in Wanaag Lagu Badalaa, Shaydaankana Eebe laga 
Magan Galo, si aan marka la Dhiman Loo Calaa Calin Celinna loo Warsanin Si Carnal Fiican loo Falo. 
Al-Mu'minuun (91-100). 



101 . Marka la Afuufo Suurka ma Jiro 
Nasab Dhexdooda Maalintaas,waxna 
isma Warsadaan. 

102. Ciddayse Cuslaato Miisaankiisu 
(Wanaagga) kuwaasi waa kuwa uun 
Liibaanay. 

103. Ciddayse Fududaato Miisaan- 
kiisu kuwaasi waa kuwa Khasaariyey 
Naftooda Jahannamayna ku Waari. 

1 04. Waxaana Gubi Wajigooda Naar- 
ta iyagoo Waji diiran. 

105. (Waxaa lagu Dhihi) Miyeyna 
ahayn Aayaadkanagu kuwa lagu Akh- 
riyo Korkiinna ood Beenin Jirteen. 

106. Waxay Dhahaan Eebow waxaa 
naga Adkaatay Xumaantanadii, wa- 
xaana ahayn Qaar Dhunsan. 

107. Eebow naga Bixi Xaggeeda Had- 
daan u Noqonana Anagaa Daalimiin 
ah. 



^t ^ \ r"' <y 









471 



Suurat Al-Mu'minuun 



juz' i8 iZm@B 



mmm, 



108. Wuxuu Dhahaa Eebe ku Fogaa- 
da Dhexdeeda Idinkoo (Dullaysan) ha- 
na Ila Hadlina. 

109. Waxaa Jirtay in Koox ka mid ah 
Addoomadayda ay Dhahaan Eebow 
waan Rumaynay Xaqa ee noo Dhaaf 
noona Naxariiso Adaa Naxariiste u 
Khayr Roone. 

1 10. Waxaadse ka Yeelateen Jees jees 
intay idinka Halmaansiiyaan Xuskayga 
ood kuna Qoslayseen. 



111. Waan ka Abaal marinay Maanta 
Samirkoodii Dartiis, iyaga unbaana 
Liibaanay. 



\^ojyLM\pJ> 



Qiyaamada, Miisaanka, Janada, Naarta iyo Abaal marintaba wax badan yuu Quraanku soo Cel 
Celiyey'waxaase loo Baahan yahay Waano Qaadasho. 

Waxbana uma Taro Gaalo Calaacal Maalintaa mar Hadday Beenin Jireen Quraanka'kuna Jees jeesi 
Jireeo Mu'miniinta, kuna Qosli Jireen, Kuwaasoo Wanaag lagu Abaal Marin Maalintaas Liibaanina. 
Waxayna Caddayn Aayaddu Inaan Nasab iyo Qaraabo wax tarayn Qiyaamada ee Wanaag iyo Xaq 
Rumayn uun wax Tari iyo toosni Dhab ah. Al-Mu'minuun (101-1 1 1). 



112. Wuxuuna Dhihi Eebe imisa Sa- 
naad ku Nagaateen Dhulka. 

113. Waxayna Odhan waxaan ku Na- 
gaanay Maalin ama Maalin Qaarkeed, 
warsada kuwa wax tiriya«Malaa'igta». 

114. Wuxuu Yidhi Maydaan Nagaa- 
nin wax Yar Mooyee Haddaad wax 
Ogtihiin. 

115. ma Waxaad u Malayseen inaan 
Idiin Abuuray Ciyaar oon idinka Xag- 
ganaga loo soo Celinayn. 

116. Waxaa Sarreeya Eebaha Xaa- 
kimka Xaqa ah llaah aan isaga ahayna 
ma jiro Waana Eebaha Carshiga 
Sharafta leh. 

117. Ciddii Caabudda Eebe la Jirkiisa 
llaah kale oon Xujo lahayn Xisaabtiisu 
waa uun Eebe Agtiisa, mana Liibaanto 
Gaalo. 






'SS > *y SS 






472 



Suurat An-Nuur 



juz* i8 tmmm 



jz^m 



118. Waxaad Dhahdaa Eebow Dhaaf 
oo Naxariiso adaa Naxariiste u Khayr 
Roone. 






Gaalada Xisaabtu way ka Lumi Qiyaamada, mana Gartaan intay Adduunka ku Noolaayeen, waxayse 
Sheegi inay Maalin ama Maalin Badhkeed ku Noolaayeen Iyagooy la Yaraatay dhibka Dartiis, Wax yar 
bayse ku Noolaayeen hadday Garan, Dadkana Ciyaar looma Abuurin, Waxaana Sarreeya Eebaha 
Xaakimka Xaqa ah, ee Carshiga Sharafta leh iska leh, Ciddii Caabuda oo Xumaan iyo Gaalimo ku 
Raacda wax kale Eebe la Jirkiisa Eebaa Xisaabin'Gaalana ma Liibaanaan, Dambi Dhaaf iyo Naxariisna 
Eebaa leh oo hanta. Al-Mu'minuun (1 12-1 18). 




Magaca Eebe Yaan ku Billaabaynaa ee 
Naxariis Guud iyo Mid Gaaraba Naxa- 
riista. 

1 . (Tani) waa Suurad aan Soo Dejinay 
oo Faralnay (wax ku Caddaynay) kuna 
soo Dejinay Dhexdeeda Aayaad Cad 
Cad inaad wax Xusuusataan (waano 
qaada Taan) 

2. Zaaniyadda (Haween) iyo Zaaniga 
(Ragga) Garaaca mid kastoo ka mid ah 
Boqol Garaac yeyna Idiin Qabanin Xa- 
gooda Naxariis Diinta Eebe Dhex- 
deeda Haddaad Tihiin kuwa Rumeeyey 
Eebe iyo Maalinta Dambe (Qiyaa- 
mada) nana Joogo Garaacooda Koox 
ka Mid ah Mu'miniinta. 

3. Zaani ma Guursado waxaan Zaani - 
yad ahayn, ama Gaal, Zaaniyadna ma 
Guursato waxaan Zaani ahayn ama 
Gaal, waana laga Reebay Arrintaas 
Mu'miniinta. 

4. Kuwa (Zino) ku Gana (Sheega) 
Haweenka Dhawrsoon oon Afar Ma- 
rag ah keenin Garaaca Siddeetan 
Garaacood,hana ka Aqbalina Marag 
Waligood,kuwaasina waa uun Faa- 
siqiin. 



v#M, 






473 



Suurat An-Nuur 



juz' i8 %mw 



5. Marka laga Reebo kuwa Toobad 
Keena intaas ka Dib oo Wanaa- 
jiya,Eebana waa (Dambi) Dhaafe Na- 
xariista. 









Suuraddan waa Suurad wayn, wax badanna ka waranta Aadaabta lslaamka, oyna Haboontahay in la 
Fahmo, waxayna ku Billaabatay in Eebe soo Dejiyey kuna Cadeeyay Aayaad, waxaa ku Xiga Ciddii Zino 
la Timaadda Rag iyo Haweenba oon horay wax u Guursan in lala Dhaco Boqol Ulood, oon loona Nixin, 
Maragna loo Yeelo, iyo in Dadka Xun Xun Iyagu isku Haboonyihiin oo Zaani iyo Gaal uu Guursan mid 
la Mid ah' lagan a Reebay Mu'miniinta,Gaalada Kitaabka leh waa laga Hadlay Wayna Bannaanyihiin 
guurka Haweenkoodu, Tan kale Ciddii Qadafta Ruux Dhawrsoon kuna Sheegta Zino Afar Marag la'aan 
waa In lala Dhaco Siddeetan Ulood 'lagana Aqbalin Marag Waligiis'Ciddii Toobad keenta oo Wanaagsa- 
naata Mooyee, waxayna ku Tusin Xumida Zinada, Dhawridda Sharafta Muslimka iyo Wanaagga Diinta 
lslaamka. An-Nuur (1-5). 



6. Kuwa Qadfa (Zino ku Sheega) 
Haweenkooda oon Marag aan Naf- 
tooda ahayn Lahayn midkood Marag- 
giisu waa inuu ku Marag Kaco Dhaarta 
Afar Dhaarood Eebe inuu Run Sheegi 












7. Tan Shanaad waa inuu ku Dhaarto 
in Lacanadda Eebe ku Dhacdo hadduu 
Beenaale yahay. 

8. Waxaa Ka rida Iyadana Ciqaabta 
inay ku Dhaarato Afar Dhaarood inuu 
Beenaale yahay. 

9. Tan Shanaadna waxay ku Dhaaran 
in Cadhada Eebe ku Dhacdo hadduu 
Run Sheegi. 

10. Hadduuna Jirin Fadliga Eebe iyo 
Naxariistiisa Korkiinna oosan ahayn 
Toobad Aqbal Badane Falsan « Waxaa 
Beenaalaha ku Dhici lahaa Cadaab Da- 
ran ». 






Sidoo kale Ninkii Haweenaydiisa Zino ku Sheega waxaa Garaacidda ka Reebi inuu shan Goor Eebe ku 
Dhaarto inuu Run Sheegi, iyana waxay Dhaaran Shan jeer inuu Been Sheegi, ka dibna way kala Furmi, 
waxaana loo Yaqaanaa Licaan. Diinta Islaamkuna waa diin Sharaf iyo Naxariis, Doonina mayso inay 
Cidaan wax ku Caddayn Ceebayso, hase yeeshee uma Dul Qaadato waxa Sharafta Dhaawaca'sida ku 
Sheega Zinada iyo wax la Mid ah, Mase Fududa in Dadka lagu Sheego waxaan jirin oon Caddayn, waxaa 
Xadiith ku sugnaatay : Seddex Eebaa ka Xarrimay Jannada, Midka Khayaamada Sameeya, Kan Caasiya 
Waalidka, iyo kan Ehelkiisa ku Suga Xumaanta. Tan kale ma Banaana in Been lagu Dhaarto'waxayna ka 
mid tahay waxyaalaha Dadka Naarta Galiya, Saas darteed Zino Hawdhawaan, Cidna Zino ha ku Sheegin 
Adoon Hubin, Dhabtana Indhaha ka Qabsan, Xuduuda Diinta iyo lslaamka Ilaahi, Wanaaga ku Dadaal, 
Xumaanna ka Dadaal. An-Nuur (6-10). 



474 



Suurat An-Nuur 



Juz' 18 %$&}B 



i&^m 



11. Kuwa la Yimid Been Abuurka 
(Qadafka Caasho) waa Koox Idinka 
mid ah, How Malaynina inay Shar Idiin 
tahay, waxayse idiin tahay Khayr,Qof 
kasta oo ka Mid ahna waxaa u Sug- 
naaday wuxuu kasban oo Dambi ah 
midka Qaatay Waynanka Arintana oo 
ka mid ah wuxuu Mudan Cadaab weyn 
(Ibnu Salool). 

12. Maxaydaan Markaad Maqasheen 
Xaalka (Qadafka) ayna ugu malayn 
Mu'miniinta ragga iyo Haween Naf- 
tooda Khayr, oyna u Dhihin Kaasi waa 
Been Abuur Cad. 

13. Mayse u Keenaan Korkiisa Afar 
Marag,Haddayna keenin Marag ku- 
waasu Eebe Agtiisa waxay ku Yihiin 
Beenaalayaal. 

14. Hadduuse Jirin Fadliga Eebe ee 
Korkiinna iyo Naxariistiisa Adduun 
iyo Aakhiraba waxaa Idin Taaban la- 
haa waxaad Dhexgasheen Dartiis Ca- 
daab weyn. 

1 5 . Markaad kula kulmaysaan Qadaf- 
ka Carrabkiinna oo ku Dhahaysaan 
Afkiinna waxaydaan Ogayn, una 
Malaynaysaan wax Fudud Isagoo Eebe 
Agtiisa ku wayn. 



]^i ^li^^CxI A^a* d&i \jX>ri*&\ 






» ».'* 



5p*y?^ 



\J£> 






Aayadahan waxay soo Degeen markay Munaafiqiintu Isku Dayeen inay Dhaawacaan Sharafta Sayido 
Caa'isha Bintu Abii Bakar, ahaydna Haweeneeydii Nabiga (Naxariis iyo NabadgaJyo Eebe korkiisa ha 
yeelee) Waxaana Arrintaas Hogaaminayay Munaafiqii Waynaa Cabdullaahi Binu Ubayi Binu Salool, 
Haseyeeshee wuu ku Khasaaray Adduun iyo Aakhiraba, Eebaana ku soo Dejiyey Quraan ka Ban yeeli 
Caa'isha waxaa soo kale, Mu'miniintuna fan inay ka Fogaadaan Maqalka Beentaas oo kale, Wanaagana 
ku Dadaalaan. An-Nuur (11-15). 



16. Markaad Maqasheen Maad 
Dhahdaan Nooma Habboona Inaan 
ku Haddallo kan, Eebaa Nasahan ee 
kan (Qadafka) waa Been Abuur wayn. 

17. wuu idinka Waanin Eebe inaad u 
Noqotaan Isagoo kale Waligeed Had- 
daad Tihiin Mu'miniin. 






>V& 






475 



Suurat An-Nuur 



Juz' 18 ^ISHP 



^UJI%£ 



18. Wuxuuna idiin Caddayn Eebe Aa- 
yaadkiisa, Eebana waa Oge Falsan. 

19. Kuwa Jecel inay ku Faafto Xu- 
maantu KuwaRumeeyey(Xaqa)waxaa 
u SugnaadayCadaabdaran Adduun iyo 
Aakhiraba, Eebena waa Ogyahay idin- 
kuna ma Ogidin. 

20. Hadduuna jirin Fadliga Eebe ee 
Korkiina iyo Naxariistiisa iyo in Eebe 
yahay Naxariis badane Ilaaliya, (Wa- 
xaa ahaan lahaa wax kale). 

2 1 . Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ha Raa- 
cina Tallaabooyinka (camalka) Shay- 
daanka Ciddii Raacda Tallaabooyinka 
Shaydaanka Isagu wuxuu Faraa Xu- 
maanta iyo waxa la Naco, Hadduusan 
jirin Fadliga Eebe ee Korkiinna iyo 
Naxariistiisa ma Daahirineen Ruux 
idinka Mid ah Waligeed,Laakiin Eebaa 
Daahiriya Cidduu Doono, Eebana waa 
Maqle Og. 



,'.'{~'y »'•" ~>s A' ''\\ *'^A' 



Kuma Haboona Mu'miniintu inay Waxaa soo kale ku Hadlaan, ee waa inay Dhahaan Eebaa Nasahane 
waa been Abuurasho Wayn, waana inay Qaataan waanada Eebe. Tan kale kuwa Jecel inay Xumaantu ku 
Faafto Mu'miniinta waa kuwo Ciqaab Mudan Adduun iyo Aakhiraba, waana in Laga Fogaado lagana 
Digtoonaado Shaydaan iyo Jidkiisa, Illeen Xumaan umbuu Fariye. 

Caalamkuna wuxuu ku Dhisanyahay Fadliga Eebe iyo Naxariistiisa Cid Wanaagsanaana ma jiro Naxa- 
riista Eebe la'aanteed. Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi: 
Ruuxu Wuxuu ku Hadlaa Kalimo Cadho Eebe ah oosan Ogayn intay Gaadhi Uguna Hooban Naarta 
Darteed wax ka Fog Cirka iyo Dhulka Dhexdooda. (Waa Saxiis). An-Nuur (16-21). 



22. Yeyna ku Dhaaranin kuwa Fad- 
liga (Dheeraadka) leh iyo Hodanimada 
inayan wax siinayn Qaraabada, Masaa- 
kiinta iyo kuwa ku Hijrooda Jidka 
Eebe, hana iska Cafiyaan hana Saa- 
maxeen, miyeydaan Jeclayn inuu idiin 
Dhaafo Eebe, Ilaahayna waa Dhaafe 
Naxariista. 

23. Kuwa Gana «Qadfa» Haweenka 
Dhawrsoon ee Halmaansan (Xu- 
maanta) ee Mu'minaadka ah waa La 
Lacnaday Adduun iyo Aakhiraba, wa- 
xayna Mudan Cadaab Weyn. 



~> \ 









'fJf$&fl&0~%Qji\$J 



476 



Suurat An-Nuur 



juz* i8 tmrnm 



&$m 



24. Maalinta Ay ku Marag-kici 
Carrabadoodu, Gacmahoodu, iyo 
Lugahoodu waxay Camalfaleen. 

25. Maalintaas wuxuu u oofin Eebe 
Abaal Marintooda Sugan,waxayna 
Ogaan in Eebe Yahay Xaqa Cad (Su- 
gan). 

26. Haweenka iyo Hadalka Xunba 
wuxuu u Sugnaaday Nimanka Xun, 
kuwa Xunna waxay u sugnaadeen ku- 
wa Xun, Kuwa Wanaagsanna waxay u 
sugnaadeen Kuwa Wanaagsan, ku- 
waasna (Caa'isha iyo Ehelkeedu) waa 
Ka Ban (Dheeryihiin) waxay Sheegi, 
waxayna Mudan Dambi Dhaaf iyo Riz- 
qi Sharaf leh (Janno). 

Waxaa Jiray Nin Sayid Abuu Bakar Qaraabo u ahaa lana Noolaa oo wax yar ku Hadlay Arrintii 
Caa'isha, Markaas Abuu Bakar Eryay kana Joojiyey Kaalmadii, markaas Eebe ku Yar Canaantay Abuu 
Bakar Xaalkaas, markaas uu soo Celiyey. Aayadaha kalana waxay ka Warrami in Haweenka Sharafta leh 
ee Dhawrsoon ee Xaqa Raacay kuwa Ceebeeya ay la Kulmi Lacnad iyo Cadaab wayn Aakhiro iyo 
Addunba oy kuna Marag furi Xubnahoodu'Lana Abaal Marin ayna Ogaan in Eebe Xaq Sugan Yahay, 
Illeen Xumaan Waxaa Muta kuwa Xun, Samaanna Waxaa Muta Kuwa Fiican. 

Caa'ishana waa ka Bari Kana Fog waxay ku Sheegeen 'waxayna Mudan kuwaas la Dhibay Dambi Dhaaf 
iyo Janno, Saasuuna Eebe ugu Bari yeelay Caa'isha Aayadahan, Ciqaabna ugu Xukumay Munaafiqiintii 
ka Qayb Gashay Arrintaas, Taasina waxay Muujin in Eebe u Gargaari Addoomadiisa Dhawrsoon ee 
Suuban. An-Nuur (22-26). 



<j£\> Aft* '\''> S'C~\ 



27. Kuwa (Xaqa) Rumeeyow ha Ga- 
lina Guryo aan Kuwiinna ahayn Intaad 
ka Idam Warsataan kana Salaantaan 
Ehelkooda, Saasaana idiin Khayr 
Roon si aad u Xusuusataan. 

28. Haddaydaan ka Helin Dhexdeeda 
Ruuxna ha Galina inta Laydinka 
Idmi, Haddii laydindhaho Noqdana 
Noqda, Saasaa idiin Wanaagsan, Ee- 
bana Waxaad Falaysaan wuu Ogya- 
hay. 

29. Ma aha Korkiinna Dhib (Dambi) 
Inaad Gashaan Guryo aan la Dega- 
nayn oo Dan (Anfaco) idiinku Jirto, 
Eebe wuxuu Ogyahay waxaad Muuji- 
naysaan iyo waxaad Qarinaysaan. 

30. Waxaad ku Dhahdaa Mu'miniinta 
Ha Laabeen Indhahooda (Daymada 



tf^t ^ >?*.' *^T^T -^l*,-" 'Z^^' »1 " 






J&&i» 



417 



Suurat An-Nuur 



juz* is &mm 



Reeba) hana ka Dhawreen Furuuj- 
tooda (Zinada) saasaa u Wanaagsan, 
Eebana wuu Ogyahay waxay Sameyn. 



36!(i 






Aayadahani waxay ku Tusin Wanaagga iyo Aadaabta Diinta Islaamka, oo ah in la Dhawro Guryaha 
Dadka, oon Lana Galin Idan iyo Salaan La'aan, Wanaagguna waa saas, Haddaan Dad Joogin Lama 
Galo intaad Idam ka Hesho, Haddii Noqda laydin Dhahana Noqda Saasaa Idiin fiicane, Haddayse 
Guryuhu Yihiin kuwa aan Dad kale Deganayn ee ah kuwa Dadka u dhexeeya Galidoodu. 
Dambi kaama saarra Haddaad Gashid. Eebana waa Ogyahay waxa La Muujin iyo waxa la Qarinba, 
wuuna ka AbaaJ Marin. Waa in Mu'miniintu ka Dhawraan Indhahooda Dayidda Xaaraanta ah, taasoo 
ah Daymada Haweenkood Daydo, iyo in layska Ilaaliyo Zinada iyo Xumaanta'Illeen Eebe waa Ogyahay 
waxa Lasamayne. Wataas Sharafta Islaamku iyo Nadaafadiisa iyo Aadaabtiisa, waxaana Meelo Badan 
ku sugnaaday Xaaraanimada Iska Galidda ama Fiirinta Guryaha Dadka, iyo Daawashada Haween- 
ka'Fiirintooda iyo inay Tahay Leeb Ibliis iyo Billowga Xumaanta, Taasina waxay Waran ku Tahay kuwa 
iska Gala Guryaha Dadka Idam la'aan iyo Kuwa Iska Daawada Jidhka Haweenka. An-Nuur (27-30). 



3 1 . Waxaad ku Dhahdaa (Haweenka) 
Mu'minaadka ah, (Xaqa Rumeeyey) 
Ha Laabeen Indhahooda hana Dhaw- 
reen Farjigooda Muujininna Qurux- 
dooda wax Muuqda Mooye, Hana ku 
Dadeen Hagoogtooda dhuuntoo- 
da,yayna u Muujin Quruxdooda Ra- 
gooda Mooyee, iyo Aabayoowgood iyo 
Ninkooda Aabihiis, iyo Wiilashooda 
iyo Wiilasha Nimankooda iyo Walaa- 
lahood iyo Wiilasha Walaalahood, iyo 
Wiilasho (Gabdhahay) Walaalaha yi- 
hiin, iyo Haweenkooda (Muslimka ah) 
ama waxay Hanato Midigtoodu 
(Gacantoodu) ama kuwa Raaca een 
Dan Lahayn (Hawood u Lahayn) oo 
Ragga aha ama Caruurta aan Fiir- 
sanayn Cawrada Haweenka, Yeyna 
kuna Garaacin Lugahooda (Dhulka) in 
la Ogaado waxay Qarin oo Qurux- 
dooda ah, una Toobad keena (U Noq- 
da) Xagga Eebe Dhammaan Mu'mi- 
niineey waxaad u Dhawdihiin Inaad 
Liibaantaane. 

Aayaddan waxay soo Degtay Mar Haweenku Iska Soo Galeen Guriga Haweeneey la Dhihi Jiray Asma 
Binti Mirthad iyagoo Banaan Laabta oyna Tidhi Xumaa Sidan, Waana Amar Eebe uu Faraayo Haween- 
ka Muslimka ah Inay Falaan si ay uga Soocmaan Siday Jaahiliintu Falayeen oo ah Isqaawin iyo Muujinta 
Jidhka, waxayna Fari Aayadu inay Isdhawraan isna Asturaan Oyna isu Muujinnin Ragga Marka Laga 
Reebo Kuwa Aayadduu Taxday ee ah Nimanka iyo Qaraabada aan Guursankarin, iyo kuwaan Haween- 
ka Danka Lahayn iyo Wiilasha Yar Yareen wax Eegayn iyo Haweenka Muslimka ah, waxa la Sheegina 
waa waxa Cawrada iyo Jidhka Hoose ka Soo Hadhay'Illeen Kaasi waa Ceebe. Miyeyse Habboontahay in 
Lays Qaawiyo oo LaguNoqdo Jaahiliyadii Hore wax ka Daran, iyadoo Cilmi La Sheegan, Wataas 
Aadaabta Islaamka'waana inay Is Dhawraan oo Is Ilaaliyaan Mu'miniintu Rag iyo Haween- 
ba'Sharaftooda iyo Indhahooda iyo JIdhkoodana Xafitaan si ay u Helaan Naxariista Eebe iyo Wanaag- 
giisa. An-Nuur (31). 






lep3 



478 



Suurat An-Nuur 



Juz< 18 %&£§& 



&m& 



32. U Guuriya Xaaslaawaha Idinka 
Mid ah iyo Kuwa Suuban oo Addoo- 
madiinna ah (Rag iyo Haweenba) had- 
day Sabool Yihiin wuxuu ka Hodmin 
Eebe Fadligiisa, Eebana waa Waasac 
(Fadligiisu) Waana Oge. 

33. Hase Dhawrsadeen Kuwaan He- 
layn (awood) Guur inta Eebe kaga 
Hodmin Fadligiisa, kuwa Dooni Inay 
Isfurtaan oo Hanatay Gacantiinnu 
Kitaabeeya (Ka Ogolaada) Haddaad 
ku Ogtihiin Khayr, wax ka Siiyana 
Xoolaha Eebe ee uu Idin Siiyey, nana 
ku Qasbina Gabdhihiinna (aad Hana- 
taan) Zino Hadday Doonaan Dhawr- 
sooni Idinkoo Dooni Sadka Nolosha 
Adduunyada, Ciddii Qasabta Eebe 
Qasabkaas ka Dib waa Dambi Dhaafe 
Naxariista. 

34. Waxaan idiin soo Dejinay Aayaad 
Cad Cad iyo Tusaale Kuwii Tagay ee 
Idinka Horreeyey iyo Waanada kuwa 
Dhawrsada. 



<_$^a5&* 4U»^jo ^AA\j>Pkj d^£===^Aj^ 









Diinta Islaamku waa Diin Naxariis iyo Isu Kaalmayn, sida ka Muuqata Aayaddan Eebe ku Fan In Loo 
Guuriyo Dadka Guri la'aanta ah Rag iyo Haweenba, lana Kaalmeeyo Dadka Dooni Inay ka hoos baxaan 
Gacanta iyo inay Is Dhawrto Ciddaan Karin Kharashka Guur inta Eebe ka Deeqi'iyo Inaan la Farm 
Haweenka iyo Gabdhaha Gacantooda ku Hoos jira Xumaan iyo Zino, Isagoo la Dooni dhalanteed 
Adduun, Eebase waa Dambi Dhaafe Ciddii u Toobad keenta, wuxuuna inoo Soo Dejiyay Aayaad Cad 
cad iyo Tusaale Dadkii hore iyo Waanada Ciddii Dhawrsata Taasina waxay ku Tusin in islaamku yahay 
Diin Caddaalad, Isu Kaalmayn, Nadaafo, Sharaf iyo Dhawrsooni, Islaamkuna Markuu u Yeedhi in La 
Xoreeyo Dadka Gacan ku Hoos jira oo ah Ruux Maxaad maleyn Kuwa Gaalada ah ee Addoonsada 
Dad'Haddana Qaylyi ama Islaamka Xoraynta Fan wax Ka Sheegi, waa Doqomo Indha la', oon Fiki- 
rayn, waxaase ka sii Xun kuwa u Durbaantumi Kuwaas. 

Rasuulkuna (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe Korkiisa ha yeelee) Wuxuu Yidhi : Dhallin yarooy Ciddii 
Karta Kharash Guurka ha Guursato, Isaga Isha Laabid badane oo Farjiga Dhawrid Badane, Ciddaan 
Karinna waxaa Saaraan Soon si uu u fududeeyo Himada. inse laga Tago Guurka isagoo la dano 
Sheegan, haddana wax la qasto oo la Meeraysto Taasi Islaamku ma Ogala mana banaana. An-Nuur (32- 
34). 



35. Eebe waa Nuuriyaha Samooyinka 
iyo Dhulka,Nuurkiisu wuxuu la mid 
yahay Daaqad Misbaax ku Jiro Mis- 
baaxuna ku Jiro Dhalo, Dhaladana aad 
Mooddo Xiddig Ifl lagana Huriyey 
Geed la Barakeeyay oo ah Zaytuun (Sa- 
liidd leh) oon bari iyo Galbeed midna 






479 



Suurat An-Nuur 



Juz' 18 ^12),^ 



-&I!lj& 



ahayn, waxayna u Dhawdahay Salii- 
deedu inay iska Ifto Yuuna Taaba- 
ninba Dabe, waa Nuur lagu kordhiyay 
Nuur, wuxuuna ku Hanuuniyaa Eebe 
Nuurkiisa Cidduu Doono, wuxuuna u 
Yeelaa Eebe Dadka Tusaale, Eebana 
wax kasta waa Ogyahay. 

36. (Kaasoo ah) Guryo (Masaajidda) 
uu idmay Eebe in la Koryeelo Laguna 
Xuso Dhexdeeda Magaciisa, waxaana 
ugu Tasbiixsada Dhexdeeda Aroor iyo 
Galabba. 

37. Rag ayna ka Shuqlinayn Ganacsi 
iyo Gadasho Xuska Eebe, Oogidda Sa- 
laadda iyo Bixinta Zakada kana Cab- 
san Maalin oy Gagadoomi Dhexdeeda 
Quluubta iyo Aragguba. 

38. Inuu ka Abaal Mariyo Eebe Wa- 
naagay Faleen una Kordhiyo Fadli- 
giisa, Eebana wuu Arzuqaa Cidduu 
Doono Xisaab la'aan. 












Nuurka Eebe Waynaaye yey la Ifaan Samooyinka iyo dhulka, wuxuuna ku Hanuuniyaa Nuurkaas 
Cidduu Doono, Waana Tusaale Eebe Qadaray. Xadiithna waxaa ku sugnaaday: Waxaan Magan gali 
Nuurka Wajigaaga oy u Iftay Mogdiyadu (Eebow). Masaajidda Eebe ee uu Idmay in La Sharrifo oo la 
Koryeelana lagu Xuso Magaciisa Waqti kasta waxaa ku Dadaala Dad ayna ka Shuqlinin Xusidda Eebe, 
Salaadda, iyo Zakada Ganacsi iyo Gadasho Midna, iyagoo ka Cabsan Maalin Qalbiga iyo Aragu 
Gagadoomo^ Qiyaamada r iyagoo Rajayn in Eebe Wanaag ku abaal mariyo, Masaajidda Xaalkooduna 
waa Waynyahay waana Meelaha Nuurka Islaamku ka Billowday'Eebana Ugu Jecelyahay, waana in la 
Dhiso, Lana Camiro, waxna lagu Barto Cibaadada kale ka Sokow, waxaana ku soo Arooray Fadliga 
Cidda Dhista ama Camirta ama u Dadaasha Wanaagyo Badan, waxaana ka Mid ah: Ruuxii Dhisa 
Masaajid Isagoo Dar Eebe u dhisi Wuxuu Eebe Uga Dhisaa Janada Isagoo Kale. Caa'ishana Waxay 
Tidhi: Wuxuu Na faray Rasuulkii Eebe (Naxariis iyo Nabadgalyo Eebe korkiisa ha yeelee) in Laga Dhiso 
Masaajidda Xaafadaha lana Nadiifiyo, lana Udgiyo. An-Nuur (35-38). 



39. Kuwii Gaaloobay Camalkoodu 
wuxuu la Midyahay Dhalanteed Dhul 
Siman (Ka Muuqda) oos u Malayn kan 
Oomani biyo Markuu Yimaadana 
uuna ka Helayn waxba, oo uu ka heli 
Eebe (Abaal marintiisa) Agtiisa una 
Oofiyey Xisaabtiisa, Eebana way Deg 
degtaa Xisaabtiisu. 

40. Ama wuxuu la Midyahay Mug- 
diyo Bad Dhexdeed ah oos Dabooli Hir 



v -->r> 



>*i'>'\s' *':''>' s*i"" 



480 



Suurat An-Nuur 



juz- is tgmm 



jznm 



Korkiisana yahay Hir, Korkiisana Ta- 
hay Daruur, waa Mugdiyo Qaarkood 
Qaar ka Sarreeyo Hadduu Bixiyo 
Gacantiisana uma Dhawa inuu Arko, 
Ruuxaan Eebe u yeelin Nuur malaha 
Nuur. 

41. Miyaadan Ogayn in Eebe u 
Tasbiixsado waxa ku Sugan Samoo- 
yinka iyo Dhulka iyo Shimbiraha oo 
(Fidsan) Safan mid kasta wuu Ogyahay 
Salaaddiisa iyo Tasbiixdiisa, Eebana 
waa Ogyahay waxay Fali. 

42. Eebe waxaa u Sugnaaday Xu- 
kunka Samooyinka iyo dhulka Xagga 
Eebaana loo Ahaan. 



<.*< x'> "V '\ S » X" J". *» *' 

. -Iff- rr*\\ • ' >'\>"> ''&''-& 

j£$z > 'X\ *\ li^ 4 *- *lh" "*tf *«> * ' 



Markay Aayadaha Hore Ka warrameen Nuurka Eebe iyo limaanka iyo Jidka Wanaagga ee uu ku 
Hanuuniyey Mu'miniinta, iyo Masaajidda, iyo in kuwayna Shuqlinin Adduunyadu ay ku cibaadaystaan 
Sharifaanna yaa Halkan lagu Sheegay in Camalka Gaaladu la Midyahay Dhalanteed ooman Biyo 
Mooday meel Cidla'ah oo Oomana ah, Markuu Dhintana uu La kulmi Eebe una Oofin Abaalkiisa, 
IUeen Mugdiyo Baadiyuu ku Sugnaaye, Nuurna Eebe uma yeeline, Eebana Kuwaas waa ka 
Kaaftoonyahay'Illeen waxaa Wayneeya oo Caabuda waxa Cirka iyo dhulka ku Sugan, Xaataa Shinbira- 
ha Duuli, Hawada Sare, Isagoo Eebe wax walba og, wax walbana Xaggiisa u Ahaan, waxaa Sugnaaday in 
Yuhuud lagu Dhihi Qiyaamada Maxaad Caabudayseen oy Dhihi, Waxaan Caabudaynay Cuzayr Ibnu 
Ilaah, markaasaa lagu Dhihi Beenbaad Sheegteen, Eebe Ilmo ma Yeelanin, ee Maxaad Rabtaan, 
waxayna Odhan Eebow waannu Oonaye ee Na Waraabi Markaasaa la Dhihi Miyeydaan Arkayn, 
Naartaana ugu Muuqata Dhalanteed oo Qaarkood Qaar Buuran Markaasay Isku Tuurayaan. Eebaan ka 
Magan gallay, Halkaasayna Jiraan Liibaan iyo Khasaare, Liibaanta Mu'miniinta iyo Khasaaraha 
Gaalada, Waana Arrin Mudan u Darbasho. An-Nuur (39-42). 



43. Miyeydaan Arkayn in Eebe Ke- 
xeeyo Daruuro Markaas Isudumo Ka- 
na Yeelo Mid is dulSaaran ood aragto 
Roobkoo ka Soo Bixi Dhexdiisa wu- 
xuuna ka soo Dejiyaa (Eebe) Samada 
Buuro Qabow ah (Thalaj) wuxuuna 
Gaadhsiiyaa Ciddim Doono, wuxuuna 
u Dhawyahay Nuurka Hilaaciisu inuu 
la Tago Aragga. 

44. Wuu Gagadiyaa Eebe Habeenka 
iyo Dharaarta, Arrintaasna waano 
Qaadasho yaa ugu Sugan kuwa Aragga 
leh (Caqliga leh). 

45. Eebaa ka Abuuray wax Kastoo 
socda (oo nool) Biyo waxaana ka Mid 






LtrJ .'.^TiT jli 



<\,ji IjsjA <*&> l}o\JL$ [y JJ \ 411^4^ 






481 



Suurat An-Nuur 



Juz' 18 t%@@{Y3 



&$m 



ah mid ku Socda Calooshiisa, waxaana 
ka mid ah mid ku Socda Labo Lugood, 
Waxaana ka mid ah mid ku Socda 
Afar, wuxuu Abuuraa Eebe wuxuu 
Doono, Eebana wax kasta waa Karaa. 

46. Waxaan soo Dejinay Aayaad Cad 
Cad, Eebana wuxuu ku Hanuuniyaa 
Cidduu Doono Jid Toosan. 









Roobku wuxuu ku jiraa Awoodda Eebe, Isagaana Kulmiya Daruuraha kana Keena Roobka Meejuu 
Doonana ku Da'siiya, Habeenka iyo Maalintana Eebaa ku Tasarrufa inay ku Waana Qaataan kuwa Wax 
Garadka ah, wax kasta oo Nafley ahna oo Socda Eebaa Biyo ka Abuuray, mid Bog ku Socda, mid Labo 
ku Socda iyo Mid Afar ku Socdaba, wuxuu Doonana wuu Abuuraa, wax walbana waa Karaa, wuxuuna 
Soo Dejiyay Aayaad Cad Cad, Cidduu doonana wuxuu ku Toosiyaa Jidka Toosan. Taasina waxay Sugi 
In Eebe wax walba Ogyahay'Awoodana Leeyahay, Biyahana laga Abuuray Naflayda, kalana Duway 
Socodkooda iyo Abuurkooda, wuxuu Doona uu Abuuri, waxayna Aamusiin Gaalada, Mulxidiinta, 
Jaahiliinta iyo Kuwa Rumeeya oo Raaca Kuwaas. An-Nuur (43-46). 



47. Waxay Dhihi (Munaafiqiintu) 
Waxaan rumeeynay Eebe iyo Rasuulka 
waana Adeecnay markaasaa waxaa 
Jeedsada Kooxo ka Mid ah Intaas ka 
Dib, Kuwaasi ma aha Mu'miniin. 

48. Marka Loogu Yeedho Eebe iyo 
Rasuulkiisa inuu kala Xukumo Dhex- 
dooda waxaa soo Baxa Koox ka Mid 
ah oo Jeedsan. 

49. Hadduu Xaqu iyaga U sugnaado 
way u Yimaadaan iyagoo Adeeci. 



U&&&ffi*6^&$> 



50. Ma Qalbigay ka Bukaan mise way 
Shakiyeen mise waxay ka Cabsan in Ee- 
be ku Jawr falo iyo Rasuulkiisu, saas 
ma aha ee kuwaasu waa kuwo Daa- 
limiin ah. 



<ZJ$\{^$$!&Z'ri& 



51. Mu'minka Hadalkiisu marka loo- 
gu yeedho Eebe iyo Rasuulkiisu inuu 
kala Xukumo Dhexdooda waa uun 
Inay Dhahaan waan Maqallay Waana 
Adeecnay Kuwaasuna waa uun kuwa 
Liibaanay. 









482 



Suurat An-Nuur 



juz< i8 tmmrn 



^&m 



52. Ciddii Adeecda Eebe iyo Rasuul- 
kiisa oo Cabsata kana Dhawrsata Ku- 
waasi waa uun kuwa Liibaanay. 






Munaafiqiintu Had iyo Jeer waa Col kugu Dhex jira iyo Dhiqle Muslimiinta Xasilka u diida, Afkana 
waxay ka Sheegaan inay Xaqa Rumeeyeen, haddana way ka Jeedsan Xaqa, marka loogu yeedho in Xaqa 
lagu kala Xukumo way Jeedsan, Hadday u Fili in Iyaga loo Xukumina way Yimaadaan iyagoo Rumeysan 
oo Maqli Taasna waxaa ugu Wacan inay Qalbiga ka bukaan shakina kaga Jiro Caddaaladda Eebe iyo 
Rasuulkiisa waana Daalimiin, Mu'miniintuse way Maqli oy Adeeci marka loogu Yeedho Xukunka Eebe 
iyo Rasuulkiisa, waana kuwa Liibaanay ee Adeecay Eebe iyo Rasuulka, Eebana ka Cabsada kana 
Dhawrsada, wana kaas Xumida Diidada Sharciga Eebe iyo u hogaansankiisa, wax Xukunka Eebe la mid 
ah ama ku Dhawna ma Jiro, waana in Lagu Dhaqmo. An-Nuur (47-52). 



53. Waxay ugu Dhaarteen Eebe 
(Munaafiqiinta) Dhaar Daran inay u 
Baxaan (Jahaad) waxaad Dhahdaa ha 
Dhaaranina Addeecid la Yaqaan (ha 
Ahaado Xaalkiinnu) Eebana waa 
Ogyahay waxaad Falaysaan. 






54. Waxaad Dhahdaa Addeeca Eebe 
oo Addeeca Rasuulka Haddaad 
Jeedsataanna waxaa uun Korkiisa ah 
(Nabiga) waxa la Saaray (la Faray) 
idinkana waxa Korkiinna ah waxa lay- 
din Saaray (Xaq raacid) haddaad 
Addeecdaan (Nabiga) waad Hanuu- 
naysaan, Rasuulkana ma Saarra wa- 
xaan Gaadhsiin Cad ahayn. 






55. Wuxuu u Yaboohay Eebe kuwa 
Rumeeyay Xaqa oo Carnal Fiican Fa- 
lay inuu u Reebo Dhulka siduu ugu 
Reebay kuwii ka Horreeyay,wuxuuna 
Makanin Diintooda uu uga Raalli 
Noqday wuxuuna ugu Badali Cabsi- 
dooda ka Dib Nabadgalyo, wayna I ca- 
budi Ilamana Wadaajiyaan waxba, 



i^i^fi^^^^i^C^jftitj£i 






483 



Suurat An-Nuur 



juz' is emmm 



^mm 



Ciddii Gaalowda intaas Ka Dibna ku- 
waasu waa uun Faasiqiin. 



! 5^^^&l