(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Aardrykskunde Graad 6"

Aardrykskunde Graad 6 



By: 

Siyavula Uploaders 



Aardrykskunde Graad 6 



By: 

Siyavula Uploaders 



Online: 

< http://cnx.Org/content/colll014/l.l/ > 



CONNEXIONS 

Rice University, Houston, Texas 



This selection and arrangement of content as a collection is copyrighted by Siyavula Uploaders. It is licensed under 

the Creative Commons Attribution 3.0 license (http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/). 

Collection structure revised: September 9, 2009 

PDF generated: February 6, 2011 

For copyright and attribution information for the modules contained in this collection, see p. 70. 



Table of Contents 



1 Kwartaal 1 

1.1 Bepaling van rigting 1 

1.2 Hoe word lengte- en breedtelyne in you atlas gebruik 9 

1.3 Handels-/vervoerroetes 14 

1.4 Kaartprojeksies 16 

2 Kwartaal 2 

2.1 Bevolkingsverspreiding 19 

2.2 Rio de Janeiro - een stad: twee werelde 27 

3 Kwartaal 3 

3.1 Weervoorspelling en sinoptiese kaarte 33 

3.2 Klimaat en plantegroeistreke van die wereld 40 

3.3 Die hoofbiome 44 

4 Kwartaal 4 

4.1 Ryk en arm 53 

4.2 Redes vir rykdom/armoede 56 

4.3 Eienskappe van ontwikkelende lande 61 

4.4 MlV/Vigs as ontwikkelingsvraagstuk 66 

Attributions 70 



IV 



Chapter 1 

Kwartaal 1 



1.1 Bepaling van rigting 1 

1.1.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

1.1.2 Graad 6 

1.1.3 KAARTWERK 

1.1.4 Module 1 

1.1.5 BEPALING VAN RIGTING 

Bepaling van rigting 

1. Die gebruik van lengte- en breedtelyne om ligging aan te dui. 

Net soos ons lyne op 'n kaart of plan intrek, word daar ook sekere denkbeeldige lyne op die aarde geteken. 
Presies halfpad tussen die Noord- en Suidpool le die EWENAAR. Die ewenaar word die ° breedtelyn genoem 
en loop van oos na wes. Parallel met die 0° breedtelyn loop daar nog 'n 90 °N en 90 °S breedtelyn by die 
twee Pole. 

Die ewenaar verdeel die aardbol in twee helftes. Die "boonste" helfte word die NOORDELIKE HAL- 
FROND genoem en die "onderste" helfte word die SUIDELIKE HALFROND genoem. 



lr This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24263/l.l/>. 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



r 



Northern J 
Hemisphere^ 



Southern __ 
Hemisphere 



90°N 




0° (Equator) 



Western 
Hemisphere 



Eastern 
Hemisphere 



Figure 1.1 



Daar is ook denkbeeldige lyne wat van noord na suid loop. Hulle word die lengtelyne genoem. Die lengte- 
lyn wat op ° le, word die GREENWICH-lengtelyn genoem. Dit verdeel die aarde weer in 'n WESTELIKE 
HALFROND en OOSTELIKE HALFROND. Oos van die Greenwich lengtelyn is daar 180 lengtelyne en wes 
van die Greenwich lengtelyn is daar ook 180 lengtelyne. 

Al hierdie lengte- en breedtelyne vorm kruispunte op die aarde waarmee 'n plek se presiese ligging aangedui 
kan word. Meer hieroor later. Vir nou is dit genoeg dat jy kan aandui in watter halfrond / halfrondes 'n 
plek, land of kontinent gelee is. 

1.1.6 Aktiwiteit 1: 

1.1.7 Om vrae te beantwoord 

1.1.8 [LU 1.3, 1.5] 

Bestudeer die wereldkaart in jou atlas en beantwoord die volgende vrae. 

• Noem die vastelande waardeur die ewenaar gaan. 

• Die ewenaar loop deur drie oseane. Noem hulle. 

• Is Kaapstad in die Oostelike of Westelike Halfrond gelee? 

• Watter vasteland le heeltemal noord van die ewenaar? 



• Watter vasteland le heeltemal in die Westelike Halfrond? 

In watter twee halfrondes is Suid-Afrika gelee? 
2. Die kenmerke van Lengte- en Breedtelyne. 
Lengte- en breedtelyne 




180°160°W 120°W 80°W 40°W 0° 

V A_ 



— V — 

Westelike 
Halfrond 



40°O 80°O 120°O 160°O180° 

J 



— v — 

Oostelike 
Halfrond 



Noordelike 
Halfrond 



Suidelike 
Halfrond 



Figure 1.2 



3. Breedtelyne 

'n Paar belangrike feite: 

Die bekendste is die ewenaar (0 °-breedtelyn) 

• Die keerkringe is by 23^ ° gelee. 

• Die poolsirkels is by 663° gelee. 

• Die pole is by 90° gelee (eintlik 'n punt en nie 'n lyn nie). 

• Alle breedtelyne is parallel (eweredig) aan mekaar. 

• Breedtelyne dui die noordelike en suidelike halfrondes aan. 

• Wanneer ligging aangedui word, word 'n plek se breedteligging eerste genoem. 

• 'n Plek se breedteligging is 'n goeie aanduiding van die klimaat daarvan. Julie weet reeds dat 'n plek 
naby die ewenaar (0°) normaalweg baie warm is. Ook weet julle dat 'n plek naby die pole (90°) baie 
koud is. Onthou net dat daar meer faktore is wat 'n plek se klimaat bepaal as net die breedteligging. 

Die belangrikste breedtelyne 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Noordelike j 
Halfrond "S 



Suidelike j 
Halfrond \ 



90°N (Noordpool) 

L 

66,5°N (Noordpoolsirkel) 




23,5° N (Kreefskeerkring) 



0° (Ewenaar) 



23,5°S (Steenbokskeerkring) 



66,5°S (Suidpoolsirkel) 



90°S (Suidpool) 



Figure 1.3 



4. Lengtelyne 

'n Paar belangrike feite: 

• Die bekendste is die Greenwich-meridiaan (0° lengtelyn). 

• Vanaf Greenwich (0°) word die lengtelyne na oos tot by 180° genommer. 

• Dit vorm die Oostelike Halfrond. 

• Vanaf Greenwich (0°) word die lengtelyne na wes ook tot by 180° genommer. 

• Dit vorm die Westelike Halfrond. 

• Lengtelyne kom by die pole bymekaar en is almal ewe lank. 

• By die ewenaar is die lengtelyne die verste van mekaar gelee. 

• Wanneer 'n plek se ligging aangedui word, word lengteligging altyd tweede genoem. 

Oostelike Halfrond 




10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180 




Figure 1.4 



Westelike halfrond 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 




180 170 160 150 140 130 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 




Figure 1.5 



Gebruik 'n aardbol of 'n kaart in jou atlas en maak seker dat jy verstaan wat elkeen van hierdie feite 
beteken. 



• Die Greenwich-meridiaan (0 °-lengtelyn) vorm 'n halfsirkel op die aardbol. As dit agterom die aardbol 
verleng word, vorm dit nog 'n halfsirkel. Hierdie agterste halfsirkel word die antipode van die °- 
lengtelyn genoem en word 180 ° genommer. 'n Lengtelyn en sy antipode vorm altyd 'n voile sirkel. 
Vanaf die ° lengtelyn kan daar dus 180 ° Wes en 180 ° Oos beweeg word. 



So het elke lengtelyn 'n antipode en as die twee lyne se graadnommers bymekaar getel word, gee dit altyd 
180° as antwoord. ( bv. 0° O + 180° W = 180°) 

Die Greenwich-meridiaan word as verwysing gebruik wanneer 'n plek se tyd bepaal word. 

Daar ontstaan egter nou 'n probleem: As ons van die °-lengtelyn ooswaarts beweeg en van die °- 
lengtelyn weswaarts beweeg, bereik ons van albei kante die 180 ° lengtelyn. Nou gaan ons tye darem baie 
verskil! 

• Om die probleem op te los is die Internasionale Datumlyn (IDL) ontwikkel. 

Dit volg die 180 °-lengtelyn, maar sny nerens oor land nie. 

Die datum oos van die IDL is een dag vroeer; wes van die IDL is een dag later. 
Van oos na wes verloor 'n mens 'n dag as jy oor die IDL beweeg. 
Van wes na oos wen 'n mens 'n dag as jy oor die IDL beweeg. 
Byvoorbeeld: 



180° W 


0° 


180° O 












weswaarts 


ooswaarts 












Beginpunt 










verloor - 


+ wen 




























Sondag 


Maandag 


Maandag 


00 : 00 


12 : 00 


24 : 00 



Table 1.1 



• 'n Plek se lengteligging is ook 'n aanduiding van tyd: 

Die aarde draai van wes na oos om sy eie denkbeeldige as. Die son kom dus vroeer op by plekke verder na 
die ooste. 

Die son kom in Durban (31 ° O) ongeveer 50 minute vroeer as in Kaapstad (I82 O) op. In Suid-Afrika 
is so 'n verskil nie 'n probleem nie, want ons gebruik net een tydsone (30° O). In 'n land soos die VSA is dit 
wel 'n probleem. Die son kom in New York (74° W) ongeveer drie uur vroeer op as in San Francisco (1222° 
W). In die VSA is dit dus nodig dat daar verskillende tydsones moet wees. 

• Julie het seker al opgemerk dat as rugby wedstryde in Australie of Nieu-Seeland gespeel word en ons 
volg dit hier op TV, dit hier nog in die oggend is. Dit is so omdat daardie lande baie ver oos van 
Suid-Afrika le en die son dus daar "vroeer" opkom. 

• Om die verskil in tyd te bereken, is nie so moeilik nie. Dit het alles te doen met die draaiing van die 
aarde om sy eie as. 

• Hoe lank neem dit vir die aarde om om sy eie as te draai?Dit duur 24 uur. 

• Deur hoeveel grade draai die aarde in hierdie 24 uur?Die aarde draai deur 360°. 

• Deel ons nou die 360 ° deur die 24 uur, blyk dit dat die aarde elke uur deur 'n hoek van 15 ° draai. As 
twee plekke 15 lengtegrade uitmekaar le, sal die son presies een uur vroeer by die plek opkom wat die 
verste oos le. 



8 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 

1.1.9 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 1.2 



1.2 Hoe word lengte- en breedtelyne in you atlas gebruik 2 

SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

Graad 6 
KAARTWERK 

Module 2 

Hoe word lengte- en breedtelyne in jou atlas gebruik? 

Breedtelyne (N of S) en lengtelyne (O of W) kan ook SAAM gebruik word om die presiese ligging van 
plekke te beskryf. Dan word hulle 'n plek se liggingskoordinate genoem. 

Kom ons veronderstel dat jy geen idee het waar Sydney op die aardbol gelee is nie. Eerder as om ure op 
die kaart te sit en soek, gaan jy na die INDEKS agter in die Atlas, waarin plekname alfabeties verskyn. 

Byvoorbeeld: 

Langs Sydney verskyn die volgende gegewens: 

Sydney 55 33.55 S 150.30 

Dit beteken 

55 - bladsy 55 in die atlas (wissel van atlas na atlas) 

33.55 S - 33 grade en 55 minute Suid 

150.30 O - 150 grade en 30 minute Oos. 

Deur van die graadverwysing gebruik te maak, is dit maklik om enige plek op te spoor. Die graadverwysing 
verwys na lengte- en breedtegrade. 

Aktiwiteit 1: 

Om die ligging van hoofstede te bepaal 

[LU 1.3] 

Soek die volgende hoofstede in die indeks van jou atlas op en skryf die ligging van elk volledig neer. Dui 
dan aan watter een die koudste klimaat behoort te he, watter plekke naastenby dieselfde behoort te wees, 
ensovoorts. 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m31920/l.l/>. 



10 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Hoofstede 


Ligging 


Klimaat 


Stockholm 


59.20 N 18.10 




Berlyn 






Rome 






Tripoli 






Kinshasa 






Windhoek 






Kaapstad 







Table 1.3 



Aktiwiteit 2: 

Om inligting op 'n wereldkaart aan te bring 
[LU 1.2] 

Gebruik 'n wereldkaart in jou atlas en voltooi die volgende: 
Noem die drie soorte skale wat op die wereldkaart aangedui is; 

Meet die afstand tussen die volgende plekke in sentimeter. Gebruik die verhoudingskaal van die kaart en 
bepaal die werklike afstand in kilometer. Toon jou berekeninge. 

a) (4) Kaapstad na (5) Melbourne km 

b) (6) New York na (7) Londen km 

c) (8) Parys na (9) Johannesburg km 

Bestudeer die wereldkaart en se in watter rigting die volgende lande ten opsigte van mekaar le: 
Suid-Amerika na Europa 
Europa na Afrika 
Australie na Suid- Afrika 
Europa na Australie 

Indien jy vanaf Johannesburg (9 op kaart) na die naaste oseaan wil vlieg, in watter rigting en hoe ver in 
kilometer sal dit wees? 

Rigting 

Afstand km 

In watter twee halfrondes is die volgende lande en vastelande gelee? 

Asie en 

i) Kanada en 

j) Suid- Afrika en 

k) Indie en 

1) VSA en 

Watter breedtelyne word deur nommers (10), (11) en (12) voorgestel? 
(10) 

(11) 

(12) 

Noem die lengtelyn wat deur Londen gaan. 

Sal die son in die oggend eerste by Australie of Suid- Afrika "verskyn"? Gee redes vir jou antwoord. 

Figuur 4 



11 




li 



s 



a s 



I I 



o 



Figure 1.6 



Aktiwiteit 3: 

Om die indeks van 'n atlas te gebruik 

[LU 1.3] 

Gebruik die indeks van jou atlas om die volgende te vind. 

1. Watter rivier vloei deur Miinchen? 

2. Watter kanaal verbind Berlyn met die Noordsee? 

3. Noem die naam van die grootste eiland van Japan 

4. Hoe hoog is die hoogste spits in die Kaukasus? 

5. Noem die hoofstad van Taiwan 

6. Tussen watter twee dele van die Verenigde Koninkryk is die Cheviot-heuwels? 



12 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



7. Watter tydsverskil is daar tussen Rosario en Manaus in Suid-Afrika? 

8. Watter stad le 25 km suidoos van Amsterdam? 

9. In watter land is die stad Stuttgart? 

10. Watter rivier mond by die monding van die St Luciameer uit? 

11. Hoe ver is die hoofstad van Argentinie van die hoofstad van Uruguay af? 

12. Wat is so uitsonderlik aan die Titicacameer? (Kyk na die kleur van die omringende 
gebied) 

13. Watter een van Ladismith en Ladysmith le die naaste aan Kaapstad? 

14. Op watter eiland is die stad Palermo gelee? 

15. Ongeveer hoeveel kilometer is die kuslyn van die Nigerdelta? 
Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord;relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit 
bronne kies en dit opteken;breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind;inligting 
gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, 
gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, kaarte en diagramme. 



Table 1.4 



Memorandum 
Aktiwiteit 1: 



Hoofstede 


Ligging 


Klimaat 


Stockholm 


59.20 N 18.10 


Koud 


Berlyn 


52.30 N 13.24 


Koud 


Rome 


41.55 N 12.30 O 


Matig-koud 


Tripoli 


32.30 N 13.15 O 


Matig 


Kinshasa 


22.36 S 17.04 O 


Warm 


Windhoek 


22.36 S 17.04 O 


Warm 


Kaapstad 


33.58 S 18.30 O 


Matig 









Table 1.5 



13 



Aktiwiteit 2: 

Verhoudingskaal 

Woordskaal 

Lynskaal 

±10 000 km 

±6 000 km 

±7 000 km 

NO 

S 

w 

g)SO 

o 

±600 km 

N en O 

N en W 

SenO 

N en O 

N en W 

23,5 Q C 

Q 

60 Q N 

Greenwich (0 Q ) 

Australie - O van SA gelee 

Aktiwiteit 3 

Isar 

Mitt elandkanaal 

Honsjoe 

Elbroes / 5 633 m 

Taipei 

Skotland en Engeland 

Geen 

Hilversum 

Duitsland 

Umfolozi 

250 - 300 km 

Baie hoog 

Sicilie 

±250 km 



14 



CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



1.3 Handels-/vervoerroetes 3 



1.3.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

1.3.2 Graad 6 

1.3.3 KAARTWERK 

1.3.4 Module 3 

1.3.5 HANDELS-/VERVOERROETES 

• Soos handel die dryfkrag was agter die ontdekkingsreise van die vroee seevaarders soos Dias en Da 
Gama, is dit vandag steeds vir baie mense die hoofrede om gereeld van plek tot plek te reis. Die een 
groep beskik oor produkte / dienste wat die ander wil he en daar word voortdurend kontak gemaak 
ten einde die handelstransaksies so vlot moontlik te laat verloop. 

• Die roete kan deesdae oor land, see, per lug of spoor wees. Die sentrale punte van handel is gewoonlik 
in groot stede gekonsentreer en daarom strek die hoofhandelsroetes tussen groot stede. 

1.3.6 Aktiwiteit 1: 

1.3.7 Om die vernaamste lugroetes op 'n kaart aan te dui 

1.3.8 [LU 1.5] 

Gaan na 'n reisagentskap in jou dorp en vra vir hulle 'n wereldkaart wat die belangrikste lugroetes aandui. 
Gebruik nou jou skoon wereldkaart en dui die hooflugroetes volgens die reisagentskap se kaart in rooi op die 
kaart aan. Vind dan die kaart met die hoofseeroetes in jou atlas en teken dit in oranje op jou kaart in. Maak 
nou 'n lys van al die belangrikste stede wat eind- of beginpunte van see- of lugroetes is. 
Wereldkaart 




Figure 1.7 



3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24267/l.l/>. 



15 

1.3.9 Aktiwiteit 2: 

1.3.10 Om inligting op 'n kaart van Suid-Afrika aan te bring 

1.3.11 [LU 1.5] 

Teken 'n kaart van Suid-Afrika en vul die volgende daarop in (gebruik die korrekte kaartsimbole) : 

• vier belangrike hawestede 

• treinroete van Kaapstad na Johannesburg 

• vier belangrike lughawens 

• die belangrikste binnelandse lugroetes 

1.3.12 Aktiwiteit 3: 

1.3.13 Om 'n besluit te neem oor die vervoer van goedere 

1.3.14 [LU 1.4] 

Jy is die hoof van 'n uitvoermaatskappy wat in Durban gelee is en moet die volgende goedere vir jou kliente 
by hul onderskeie bestemmings kry. Konsulteer met jou uitvoerspan en besluit op die beste manier om dit 
te vervoer: 

• 100 dosyn rose van Bloemfontein na Sydney, Australie; 
10 ton afvalmetaal van Johannesburg na New York. 

1.3.15 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 1.6 



16 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 

1.4 Kaartprojeksies 4 

1.4.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

1.4.2 Graad 6 

1.4.3 KAARTWERK 

1.4.4 Module 4 

1.4.5 KAARTPROJEKSIES 
Kaartprojeksies 

• Die enigste akkurate manier waarop 'n kaart van die wereld geteken kan word, is om dit op 'n ronde 
bal te doen, soos die aardbol. Dit is egter baie ongerieflik om aardbolle van verskillende groottes en 
vorms rond te dra; om hierdie rede het verskillende geograwe verskillende metodes aangewend om plat 
kaarte te maak wat redelike akkurate inligting kan verskaf. Sommige van hierdie projeksies is vernoem 
na diegene wat dit ontwerp het en andere ooreenkomstig die metode wat gebruik is om die projeksie 
te maak. 

1. Die Mercator-projeksie 

• Die geograaf Gerhardus Mercator het die silindriese metode gebruik om sy projeksie te ontwerp. Hierdie 
projeksie kan vergelyk word met 'n stuk deursigtige papier wat gevou is in die vorm van 'n silinder met 
dieselfde grootte as 'n aardbol en dan oor die aardbol geplaas is. Nadat die projeksie op die papier 
afgetrek is, word die papier plat gestryk, wat dan 'n Mercator-projeksie vorm. 



4 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24268/l.l/>. 



17 



1.4.5.1 

1.4.5.2 Mercator-projeksie 




Figure 1.8 



2. Kenmerke van die Mercator-projeksie 

• Die breedtelyne is reguitlyne. 

• Die lengtelyne is parallel met mekaar. 

• Die kontinente het die korrekte vorm, maar hulle is vergroot, veral by die pole. 

• Hierdie metode word veral vir navigasie gebruik, aangesien rigting baie akkuraat aangedui kan word. 



18 CHAPTER 1. KWARTAAL 1 



Chapter 2 

Kwartaal 2 



2.1 Bevolkingsverspreiding 1 

2.1.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

2.1.2 Graad 6 

2.1.3 BEVOLKINGSVERSPREIDING EN -DIGTHEID OP 'N WERELD- 
SKAAL 

2.1.4 Module 5 

2.1.5 BEVOLKINGSVERSPREIDING 

• Die woord bevolkingsverspreiding kan maklik ontleed word. Bevolking verwys na mense en verspreiding 
dui op waar hierdie mense woon - waar mense op die aarde woon. As jy na die meegaande wereldkaart 
kyk, sal jy sien dat die mense nie eweredig oor die wereld versprei is nie. In sekere gebiede is daar 
groter konsentrasies mense as in ander. 



1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24277/l.l/>. 



19 



20 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 




Figure 2.1 



1. Faktore wat die beweging van mense en hul vestiging bei'nvloed 

2,1,6 Daar is meer as 6 miljard (6 000 miljoen) mense op die aarde en hulle 
bewoon maar ongeveer 15% van die aarde se oppervlakte (sien sirkelgrafiek). 

Daar is sekere faktore wat 'n groot rol speel in die keuse van 'n plek van vestiging. 




Figure 2.2 



21 

Natuurlike faktore: 

Klimaat: 

Aangename temperature (tussen 10°C en 30°C) en gemaklike lugvogtigheid lok mense. Daar moet nie 
toestande van uiterstes soos windstorms of uitermate hoe reenval wees wat die gebied teister nie. (Meer oor 
die klimaat se rol in Module 3.) 

Hulpbronne: 

Mense gaan waar daar in hul basiese behoeftes voorsien kan word, en voedsel en water is die belangrikste 
van hierdie behoeftes. 

Menslike faktore 

Ekonomie: 

Waar daar geld te maak is, daar sal mense hulle vestig (dikwels ten spyte van 'n onaangename klimaat). 

Politieke besluite: 

'n Land se regering kan deur sy besluite omstandighede vir sy inwoners baie onaangenaam maak en 
daardeur verskuiwing van mense teweegbring. 

lets interessants: - Ongeveer 90% van die wereldbevolking woon in die Noordelike Halfrond. 
- Ongeveer 60% van die wereldbevolking woon in gebiede wat laer as 200 m bo seespieel 
gelee is. 

2.1.7 Aktiwiteit 1: 

2.1.8 Om 'n wereldkaart as 'n groep te bestudeer om inligting te verkry 

2.1.9 [LU 1.1] 

Bestudeer 'n wereldkaart in Jul atlasse om sodoende as 'n groep moontlike antwoorde op die volgende vrae 
te vind: 

• Om watter rede is die gebiede by a, b en c yl bevolk? 

• Om watter rede is die bevolking by d en e ook besonder yl? 

• Het die Amasonerivier in Brasilie iets met die bevolkingsverspreiding in die land te doen? (Verduidelik) 

• Gee moontlike oorsake vir die bevolkingskonsentrasie in die noordoostelike hoek van Afrika. 

• Sou julle se dat Australie verstedelik is? 

2. Die keuse: in die stad of op die platteland? 

• Die meeste van die graad 6-leerders in Suid- Afrika woon in die stad of op 'n groot dorp! Hoe weet ons 
dit? Ons weet dit, want meer as die helfte van ons land is VERSTEDELIK. Dit beteken dat meer 
as 50 % van ons land se mense in groot dorpe of stede woon. Sulke syfers word met sensusopnames 
vasgestel. 

• As jy die kaart op bladsy 3 ondersoek, is dit duidelik dat die mensdom nie eweredig verspreid oor 
die aarde woon nie, maar op sekere plekke gekonsentreer is. Maar dit was nie altyd so nie. Van die 
vroegste tye af was daar stede, reeds in die Bybelse tye al, maar steeds het die meeste mense nie in 
daardie stede gewoon nie. Eers sowat 50 jaar gelede kon ons se dat die meeste mense in ons land nie 
meer op die platteland woon nie, maar in stede saamgetrek is. En hierdie syfer wissel van land tot 
land. 

• In die verskuiwing tussen die stad en die platteland het tegnologie nog altyd 'n belangrike rol gespeel. 
Soos nuwe beroepe ontstaan, so sal mense van werkplek en dikwels van woonplek verander. In die 
praktyk beteken dit dat mense van die platteland na stede toe sal trek meesal om 'n nuwe betrekking 
te aanvaar. 

• Die aanwending van tegnologie beteken ook dikwels dat die mens met die masjien vervang word en dat 
die persoon wat sy werk verloor het, hom na die stad wend omdat daar waarskynlik meer werkgeleen- 
thede is. 



22 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Moenie dink dat tegnologie 'n 

hedendaagse uitvindsel is nie. 

Dis bloot omdat ons lewens so deur 

tegnologie oorheers word, dat ons 

toenemend van tegnologie bewus raak 

Tegnologie beteken die aanwending of die 

w, toepassing van die wetenskap. 




Figure 2.3 



Wat het ongeveer 200 tot 250 jaar gelede in Brittanje en die res van Europa gebeur? 
Faktore wat die beweging van mense na die stad aangehelp het: 

• As gevolg van landboutegnologie word minder mense benodig om die grond te bewerk om voedsel te 
produseer. 

• As gevolg van die mediese tegnologiese vooruitgang is die aanwas van mense hoer en het mense stad 
toe gegaan waar (hopelik) meer werkgeleenthede was. 

• Stoomtegnologie het gelei tot die bou van fabrieke (op die steenkoolvelde) , wat veroorsaak het dat 
tuisnywerhede op die platteland oorbodig geraak het. 

• Beter werksomstandighede en betaling in die stede. 



2.1.10 Aktiwiteit 2: 

2.1.11 Om 'n klasbespreking oor die patrone van verstedeliking in Suid-Afrika 
te hou 



2.1.12 [LU 1.1, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3] 



• Gesels met jou ouers oor die situasie in Suid-Afrika en hou daarna 'n klasbespreking oor die patrone 
van verstedeliking in Suid-Afrika onder leiding van julle onderwyser. 

• Soek veral ooreenkomste en verskille tussen die destydse Europa en die hedendaagse Suid-Afrika. Skryf 
nou 'n kort paragraaf oor die onderwerp. 

Interessante statistieke oor hoe vinnig verstedeliking in die verlede in Europa plaasgevind het: 
Brittanje 

- In 1800 - 25 % van die bevolking verstedelik 

- In 1900 - 75 % van die bevolking verstedelik 
Die stad Milaan in Italie 

- Tussen 1951 en 1956 het die inwonertal van die stad met 1,5 miljoen toegeneem! Nie minder nie as 70 
% van hierdie nuwe intrekkers was uit die platteland van Suid-Italie afkomstig. 



• Oor die afgelope sowat 50 jaar was daar so 'n vaste patroon van mense wat van die platteland af 
na stede verhuis het, veral stede met vinnig groeiende nywerhede, dat die platteland in baie gevalle 



23 

beskou is as voedingsbron vir arbeid vir die nywerhede! So erg was die ontvolking dat daar dele soos 
die noorde van Noorwee, die weste van Ierland en Noord-Skotland is waar daar amper nie meer sprake 
van lewensvatbare gemeenskappe is nie. Wat die probleem vererger, is die neiging dat dit die jonger 
mense is wat wegtrek, en dat dit die bevolkingsaanwas verder vertraag. 
• In sommige lande word daar stappe geneem om die proses om te swaai, soos die Italianers wat fabrieke 
in die suide van die land begin vestig het. 

3. Europa: verandering in die vestiging van mense oor die afgelope 50 jaar 

2.1.13 Aktiwiteit 3: 

2.1.14 Om stedelike gebiede in Wes-Europa te identifiseer 

2.1.15 [LU 1.5] 

Die kaart toon die stedelike gebiede in Wes-Europa (in swart aangedui) waarheen die meeste mense oor die 
afgelope 50 jaar gestroom het. Dit het gelei tot 'n gemiddelde stedelike groei van 2% per jaar. Gebruik jou 
atlas en identifiseer die stedelike gebiede deur die nommers op die kaart langs die stad te plaas 



24 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 




Gebiede met netto-ontvolking 
Gebiede met meer as 2% groei per jaar 



Figure 2.4 



25 



Madrid 




Barcelona 




Milaan 




Stockholm 




Londen 




Rotterdam 




Parys 




Kopenhagen 




Marseilles 




Lissabon 





Table 2.1 

In aktiwiteit 4 word na stedelike gebiede in plaas van stede verwys. Dit is omdat in baie gevalle soveel 
uitbreiding rondom individuele stede plaasgevind het, dat daar nou nie meer tussen stede onderskei kan 
word nie - die een vloei in die ander. Die Ruhr-gebied in Duitsland is een waar daar 'n hele aantal stede 
so aaneengeskakel is dat grense nie meer bestaan nie. Die van julle wat gebiede soos die Nelson Mandela 
Metropool, die gebied tussen Kaapstad en Kuilsrivier, die Witwatersrand of ander metropole in ons eie land 
ken, sal verstaan. In die geval van die Ruhr-gebied en ander Europese gebiede is die beboude gebiede net 
baie groter. 

2.1.16 Aktiwiteit 4: 

2.1.17 Om in groepe te besin oor die ontvolking van die platteland en oor verst- 
edeliking 

2.1.18 [LU 3.1, 3.2] 

Is toestroming na die stad 'n probleem of 'n geleentheid? 

Is die ontvolking van die platteland 'n probleem of 'n geleentheid? 

• Jul groep is die kabinet van Jul land se regering. Julle moet nou dringend 'n besluit neem oor die 
ontvolking van die platteland en die gevolglike toestroming na die stad. Gaan julle dit teenwerk of 
toelaat (en dan bestuur)? 

• Gebruik die gedagtes in die raam hieronder, en nog meer waaraan julle kan dink, en bespreek die saak 
deeglik. Skryf dan 'n persverklaring van tussen 150 en 200 woorde waarin julle Jul besluit bekend 
maak en motiveer. 

* Die vooruitgang van die land * Gemeenskapslewe gaan tot niet - wat bly oor op die platteland? * Jongmense 
vertrek; ouer mense bly agter * Kerke * Skole * Huise * Beheerde plakkery * Winkels en motorhawens * 
Tegnologie * Wat leer die geskiedenis ons? * 'n Aanval van die vyand * Inkomste van munisipaliteit * Die 
aanle van paaie en die verskaffmg van dienste * Werkgeleentheid * Watter rol moet die regering speel? * Die 
"verloop van die lewe" * Voor- en nadele * Toerisme * Landsbelang * Emigrasie 



2.1.19 Assessering 



26 CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 2.2 



LU 2 



AARDRYKSKUNDIGE KENNIS EN BEGRIPDie leerder is in staat om aardrykskundige en omgew- 
ingskennis en -begrip te toon. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



kan verduidelik waarom meer mense op sommige plekke woon as ander; 



• kan identifiseer hoe toegang tot verskillende soorte hulpbronne ontwikkeling op verskillende plekke 
bei'nvloed; 



sommige maniere waarop die samelewing die omgewing verander het, beskryf. 



continued on next page 



27 



LU3 

VERKENNING VAN VRAAGSTUKKEDie leerder is in staat om ingeligte besluite oor sosiale en omgew- 
ingsvraagstukke en -probleme te neem. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• 



ongelykhede binne en tussen samelewings identifiseer; 

sommige faktore wat op verskillende aardrykskundige skale en op verskillende plekke tot maatskap- 
like en omgewingsongelykheid lei, ontleed; 



• optrede evalueer wat tot die deel van hulpbronne en die vermindering van armoede in 'n spesifieke 
konteks lei. 



Table 2.3 

2.1.20 Memorandum 

BEVOLKINGSVERSPREIDING 

1. Faktore wat die beweging van mense en hul vestiging bei'nvloed 

2. Die keuse: Stad of platteland 

3. Verandering in die vestiging van mense in Europa 

2.2 Rio de Janeiro - een stad: twee werelde 2 

2.2.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

2.2.2 Graad 6 

2.2.3 BEVOLKINGSVERSPREIDING EN -DIGTHEID OP 'N WERELD- 
SKAAL 

2.2.4 Module 6 

2.2.5 RIO DE JANEIRO - EEN STAD: TWEE WERELDE 

Rio de Janeiro - een stad: Twee werelde 

Let op: Een van die 22 federale state van Brasilie heet ook Rio de Janeiro, maar in hierdie leereenheid 
ondersoek ons die stad Rio de Janeiro wat tot 1960 die hoofstad van Brasilie was. Die hawestad Rio de 
Janeiro, in die Baai van Guanabara, is die belangrikste ekonomiese en fmansiele sentrum van die land. 

2.2.6 Aktiwiteit 1: 

2.2.7 Om uit verskillende bronne navorsing oor die stad Rio de Janeiro te doen 

2.2.8 [LU 1.2, 1.5] 

1. Wat beteken die naam? 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24282/l.l/>. 



28 CHAPTER 2. KWARTAAL 2 

2. Hoe het die naam ontstaan? 

3. Die taal wat die meeste inwoners praat: 

4. Breedte- en lengteligging: 

5. Klimaatstipe in die omgewing van die stad: 

6. Getal inwoners: 

1. Vinnige groei veroorsaak groot probleme 

• In 1969 was die bevolking van Rio de Janeiro 4 miljoen - in die daaropvolgende 30 jaar het die bevolking 
tot ongeveer 12 miljoen aangegroei! Op enige plek op aarde wat so vinnig groei, sal daar probleme 
ontstaan. 

• Brasilie is nie so 'n ryk land dat huise aan almal verskaf kan word wat van die platteland af stad 
toe trek nie! En as die nuwe intrekkers juis op soek is na 'n beter lewe in Rio de Janeiro, is dit 
vanselfsprekend dat hulle self ook nie geld het om 'n konvensionele huis te laat bou nie! Maar veel 
meer as die huis is nodig: water moet aangele en elektrisiteit moet verskaf word. En wat van riolering 
en vervoer? En soos in soveel ander lande en stede in die ontwikkelende wereld, word probleme vererger 
deurdat werkgeleenthede baie stadiger toeneem as wat die bevolking aangroei. Grootskaalse informele 
behuising (plakkery) is dus Rio de Janeiro se voorland. 

• Weens die gebrek aan openbare vervoer het die informele huise, soos in ander stede ook, so na as 
moontlik aan die middestad en nywerheidsgebiede opgespring. 

• Sowat 'n kwart van Rio de Janeiro se inwoners woon in informele buurte, favelas genoem. Die favelas 
word gekenmerk deur swak beplanning (soms geen beplanning) ongesonde lewensomstandighede en 
misdaad. In hierdie stad is die kontras tussen die lewensomstandighede van die rykes en die armes dalk 
ook meer opvallend as in ander stede met 'n buitengewoon vinnige groei. In een stadsdeel woon die 
ryk mense op groot erwe in groot huise. Hier woon 5 % van die inwoners op 25 % van die stadsgebied. 

Maar hoekom die vinnige toestroming na Rio? 

In die laaste jare van die vorige eeu was daar wereldwyd 'n toestroming van die afgelee platteland na 
stedelike gebiede - mense vind die geriewe en vermaak van die stedelike leefwyse onweerstaanbaar! Baie mense 
is ook oortuig daarvan dat hulle alleen in stedelike gebiede beter geleenthede vir hul kinders se toekoms kan 
verseker. In Brasilie is die neiging ook nog aangehelp deur droogtes en probleme in die landbousektor in die 
binneland. 

Werkgeleenthede in Rio word onder meer verskaf deur voedselfabrieke, vervaardigers van tekstielware, 
elektroniese toerusting en farmaseutiese produkte, sowel as olieraffmaderye. 

Die wereldwye verskynsel van 'n vinnig groeiende toerismebedryf word ook in Rio de Janeiro ondervind 
- die stad se strande en omliggende natuurskoon lok mense van oor die hele wereld. Ongelukkig groei die 
werkgeleenthede in die nywerhede en toerismebedryf aansienlik stadiger as die bevolking! Die gevolge is 
voorspelbaar. 



Figure 2.5 



29 




Figure 2.6 






Figure 2.7 



Die derdewereldse krotbuurt van Rio is binne stapafstand van 'n duur woonstelbuurt. 

2.2.9 Aktiwiteit 2: 

2.2.10 Om die omstandighede van die mense van Rio te oordink en te ondersoek 

2.2.11 [LU 2] 

Maak 'n lys van die redes vir die toestroming van werksoekers na Rio de Janeiro: 

• Maak 'n lys van die grootste probleme waarmee die nuwe intrekkers te kampe het: 

• Wat gaan gebeur as daar 'n ernstige brand in so 'n favela uitbreek? 

Maak 'n lys van so veel moontlike ooreenkomste tussen die probleme wat mense in die stede van -Afrika en 
in Rio de Janeiro ervaar. 

2.2.12 Aktiwiteit 3: 

2.2.13 Om die invloed van Rio de Janeiro se klimaat te bespreek 

2.2.14 [LU 2.1, 2.2] 

• Julie het Rio se breedteligging in Aktiwiteit 1 nageslaan en behoort 'n goeie idee van die klimaat te he. 
Oorweeg die invloed wat die klimaat op die lewens-omstandighede van die armes sowel 
as die gegoede inwoners van Rio de Janeiro sal he. 

2.2.15 Aktiwiteit 4: 

2.2.16 Om die volgende twee onderwerpe te bespreek 

2.2.17 [LU 3.2] 

a) 'n Arm gesin verlaat vandag die afgelee Brasiliaanse platteland om 'n beter lewe vir elke gesinslid in 
Rio te gaan soek, maar die kans op 'n beter lewe is skraal. 



30 CHAPTER 2. KWARTAAL 2 

Die omstandighede van die arm werksoekers in Rio de Janeiro en enige groot stad in Suid-Afrika is omtrent 
dieselfde. 

2.2.18 Aktiwiteit 5: 

2.2.19 Om oplossings vir probleme oor armoede aan die hand te doen 

2.2.20 [LU 3.3] 

Oordink die situasie in Rio de Janeiro. Vir die armes is die vooruitsigte swak. Maar daar moet 'n oplossing 
wees vir die erge verarming, die swak lewensomstandighede en die toenemende misdaad. Wat stel julle voor? 

2.2.21 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 2.4 



31 



LU 2 

AARDRYKSKUNDIGE KENNIS EN BEGRIPDie leerder is in staat om aardrykskundige en omgew- 
ingskennis en -begrip te toon. 

Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• kan verduidelik waarom meer mense op sommige plekke woon as ander; 

• kan identifiseer hoe toegang tot verskillende soorte hulpbronne ontwikkeling op verskillende plekke 
bei'nvloed; 

• sommige maniere waarop die samelewing die omgewing verander het, beskryf. 

LU3 

VERKENNING VAN VRAAGSTUKKEDie leerder is in staat om ingeligte besluite oor sosiale en omgew- 
ingsvraagstukke en -probleme te neem. 

Dit is duidelik wanneer die leerder: 

• ongelykhede binne en tussen samelewings identifiseer; 

• sommige faktore wat op verskillende aardrykskundige skale en op verskillende plekke tot maatskap- 
like en omgewingsongelykheid lei, ontleed; 

• optrede evalueer wat tot die deel van hulpbronne en die vermindering van armoede in 'n spesifieke 
konteks lei. 

continued on next page 



32 



CHAPTER 2. KWARTAAL 2 



Table 2.5 



2.2.22 Memorandum 



GEVALLESTUDIE 

1. Vinnige groeiprobleme 



Chapter 3 

Kwartaal 3 

3.1 Weervoorspelling en sinoptiese kaarte 1 

SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

Graad 6 

KLIMAAT EN PLANTEGROEISTREKE VAN DIE WERELD 

Module 7 

WEERVOORSPELLING EN SINOPTIESE KAARTE 

Weervoorspelling en Sinoptiese weerkaarte 

Die weer is vir ons almal belangrik, want dit bei'nvloed elke dag ons lewens. Ons kan warm of koud kry 
of ons kan nat of droog voel. Kan ons mense oornooi vir 'n braai? Kan ons gaan swem? Sal die sportdag 
kan voortgaan? ens. As ons die weer bestudeer, kan ons elke dag iets se van: 

hoe warm, koud of gematigd dit gaan wees 

hoe winderig dit gaan wees 

uit watter rigting die wind gaan waai 

die wolktipe wat voorkom 

die moontlikheid van reenval 

die moontlikheid van dou, ryp of mis 

Verskillende instrumente word gebruik om die verskillende elemente van die weer te meet en op te teken. 

By weerstasies word lesings elke paar uur met instrumente gemeet. Hierdie lesings word aan die Weerburo 
in Pretoria gestuur. Suid-Afrika het ook 'n permanente weerstasie op Marion-eiland en inligting kom ook 
van Gough-eiland en skepe ter see. 



1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m29572/l.l/>. 



33 



34 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 




MET7 10 JUN 28S2 0300 IR2 D 



Figure 3.1 



'n Satellietfoto van Suidelike Afrika. 

Een van die grooste probleme wat Suid- Afrika se weervoorspellers gehad het, is die feit dat die meeste 
weerstelsels uit die weste kom, waar min skepe en weerstasies is. In die verlede het storms die Wes-Kaap 
bereik sonder enige waarskuwing. Gelukkig word daar vandag ook gebruik gemaak van satellietfoto's wat 
beelde uitstuur. Die foto's toon die wolkmassas oor die hele land en die oseane aan. Dit verskaf aan 
weervoorspellers deurlopende inligting oor die veranderende weer. 

Al hierdie inligting word op groot kaarte by die Weerburo ingevul. Vandag word meeste van die werk 
deur die rekenaar gedoen. Die weerkundiges bestudeer hierdie SINOPTIESE WEERKAARTE en doen 
daarvolgens hulle weervoorspellings. 

'n Sinoptiese weerkaart is nie 'n landkaart nie, omdat dit elemente weergee wat voortdurend verander. 'n 
Sinoptiese weerkaart is eintlik reeds verouderd nog voordat dit voltooi is, want dit dui weeromstandighede 
aan wat reeds verby is. Daaruit moet jy aflei dat weerstoestande van 08:00 by 'n plek reeds teen die aand na 
'n ander plek verskuif het. Weervoorspellers neem die feit in gedagte en voorspel wat in die toekoms gaan 
gebeur. As 'n weervoorspeller byvoorbeeld weet wat die temperatuur en lugvogtigheid van 'n sekere plek is, 
asook in watter rigting die weerstelsel beweeg, kan hy die voorspelling van die latere weerstoestande op 'n 
ander plek doen. 

Hierdie voorspellings vir die volgende 24 uur se weer word daagliks in koerante gepubliseer en oor die 
radio en televisie uitgesaai. 

Aktiwiteit 1: 

Om die weervoorspellings en die werklike weers-omstandighede te vergelyk 

[LU 1.2, 1.5] 

Die klas verdeel in twee groepe. 

Groep 1 versamel vir 'n hele week lank die weervoorspelling uit die koerant. 



35 

Groep 2 stel 'n kort beskrywing van die werklike weer van die betrokke dae van hul dorp saam. Indien 
moontlik (as julle die weerinstrumente het), kan die temperature, windrigting en reenval self gemeet word. 

Vergelyk nou aan die einde van die week die weervoorspelling van die koerant met die werklike weerstoe- 
stande van Jul area (dorp). 

1. Simbole op 'n sinoptiese weerkaart 

'n Stelsel van internasionale weersimbole word gebruik om inligting van die weer op 'n sinoptiese weerkaart 
aan te bring. Elke simbool is verteenwoordigend van 'n spesifieke element van die weer. As 'n mens dit ken, 
stel dit jou in staat om die weerkaart soos 'n kenner te lees. 

Bestudeer die meegaande sinoptiese weerkaart met sy sleutel. 

Figuur 1 



SYNOPTIC WEATHER MAP 



12:00 UT- 14:00 UT SAST 2001-08-04 



SINOPTIESE WEERKAART «" ""/» 




INFERENCE 

The strong low-pressure system west of the country is moving slowly 
eastwards and will deepen. Bergwind conditions will occur along the 
southern and south-eastern coastal regions, ft will become cloudy and 
cooler over the south-western parts with rain tomorrow afternoon. 



AFLEIDING 

Die sterk laedrukstelsel wes van die land beweeg stadig ooswaarts en 
verdiep. Bergwindtoestande sal langs die suidelike en suidoostelike 
kusstreke voorkom. Dit sal ook bewolk en koeler word oor die suid- 
westelike dele met reen moremiddag. 



Figure 3.2 



Figuur 1: Sinoptiese weerkaart 

Bo-aan die sleutel is 'n voorbeeld van 'n weerstasie. 



36 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



TT 

WW 

TdTd 



<K 



Figure 3.3 



Weerstasie van die kaartsleutel 



15 



12 




Figure 3.4 



'n Hipotetiese weerstasie 

Elke weerstasie word deur middel van 'n sirkel [U+F0A1] op 'n sinoptiese weerkaart aangebring. Regs 
onder die sirkel verskyn die weerstasie se naam, bv. Durban. Links van die sirkel is twee syfers. Die boonste 
een (TT) dui die lugtemperatuur aan (15 °C). Die onderste een (Td Td) dui die doupunttemperatuur (12 
°C) aan. Hoe nader die twee syfers aan mekaar is, hoe groter is die kans op neerslag. 

Ook links van die weerstasie (ww) word die moontlike neerslagvorm wat verwag kan word, aangedui (S). 
In die sleutel word die verskillende simbole soos volg uiteengesit. 



Reen 



Motreen 



V * A 



Buie 



K 



Sneeu 



Hael 



Mis Donderstorm 



Figure 3.5 



37 



Dit word slegs aangedui indien een van die toestande gaan voorkom, anders word dit heeltemal uitgelaat. 




Figure 3.6 



Sommige weerstasies het ook 'n strepie wat aan 'n kant uitsteek. Dit dui die rigting aan waarin die wind 
waai. Die pyltjie beweeg met die wind. Die windrigting van weerstasie a sal dus 'n suidoostewind wees en 
die een van weerstasie b sal 'n noordoostewind wees. As daar geen strepie is nie, waai daar geen wind nie. 
Aan die punt van die strepie wat windrigting aandui, kom daar soms "veertjies", of kort lyntjies voor. Dit 
dui die windspoed aan. Elke vol lyntjie beteken 'n windsnelheid van 10 knope. Elke halwe lyntjie dui weer 
5 knope aan. Een knoop is 'n snelheid van net minder as 2 km/h. 

In figuur 2(a) is die windsnelheid dus 20 knope en in figuur 2(b) is die windsnelheid 15 knope. As die 
windsnelheid minder as 5 knope is, sal daar slegs 'n streep wees wat die rigting aandui, maar geen "veertjie" 
of pyltjie nie. 

'n Weerstasie dui ook die hoeveelheid wolkbedekking aan. Indien 'n kwart van die lug met wolke bedek 
is, sal 'n kwart van die sirkel ingekleur wees. 

Die werklike weerstasies skat die wolkbedekking in agstes. 



© O 3 3 




Betrokke 



Figure 3.7 



Daar is ook dikwels op 'n sinoptiese weerkaart 'n kurwe met swart driehoekies of swart halfsirkels daarop 
te sien. Dit word 'n front genoem, wat die skeidingslyn aandui tussen twee verskillende lugmassas - koud 
aan die een kant en warm aan die ander kant. In Suid-Afrika het ons meestal net met die koue front te doen. 



38 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 





koue front 



warm front 



Figure 3.8 



Koue fronte beweeg altyd vanuit die weste min of meer in 'n oostelike rigting oor Suid-Afrika. Waar die 
koue lug agter die koue front die warm lug voor dit bereik, kom stormweer en reen gewoonlik voor. 

Op die sinoptiese weerkaart kom daar altyd fyn stippellyne oor die see voor. Dit word isobare genoem. 
Hierdie lyne verbind alle plekke met dieselfde lugdruk. Hierdie isobare verander en beweeg voortdurend 
namate 'n lugmassa van hoogdruk- na laagdrukgebiede beweeg. 'n Hoogdruksel word met 'n H en 'n laag- 
drukstel met 'n L aangedui. 'n Laagdrukstelsel dui op 'n hoe mate van vog in die lug (moontlikheid van 
reen), terwyl 'n hoogdrukstelsel 'n lae lugvogtigheid aandui (mooiweer). 

Aktiwiteit 2: 

Om weer die sinoptiese kaart te bestudeer en dan die daaropvolgende vrae te beantwoord 

[LU 1.2] 

Bestudeer Bloemfontein en Port Elizabeth se weerstasies en gee die weereienskappe van elk in die volgende 
tabel weer. 



Bloemfontein 


Weereienskappe 


Port Elizabeth 




Lugtemperatuur 






Doupunttemperatuur 






Windrigting 






Windspoed 






Wolkb edekking 






Neerslag 





Table 3.1 

Vergelyk die twee stede se weer met mekaar en gee 'n baie eenvoudige weervoorspelling vir elk. 

Wat is die windrigting en windspoed by Gough-eiland in die suidwestelike hoek van die kaart? 

Windrigting by Gough-eiland is 

Windspoed by Gough-eiland is 

Hoe weet jy dat 'n koue front aan die kom is? 

In watter rigting beweeg 'n koue front in Suid-Afrika? 

Watter soort weer gaan dit oor die land veroorsaak? 

Assessering 



39 



40 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord;relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit 
bronne kies en dit opteken;breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind;inligting 
gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, 
gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, kaarte en diagramme. 



Table 3.2 

3.2 Klimaat en plantegroeistreke van die wereld 2 

3.2.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

3.2.2 Graad 6 

3.2.3 KLIMAAT EN PLANTEGROEISTREKE VAN DIE WERELD 

3.2.4 Module 8 

3.2.5 KLIMAAT EN PLANTEGROEISTREKE VAN DIE WERELD 

Die klimaat en plantegroeistreke van die wereld 

Jy weet reeds dat die weerstoestande oor 'n lang tydperk (20 - 35 jaar) 'n spesifieke plek se klimaat vorm. 
Omdat weer nie absoluut voorspelbaar is nie, kan ons nie definitief se dat dit Nuwejaarsdag in Kaapstad sal 
reen nie, maar ons weet wel dat Januarie normaalweg 'n droer maand as Junie sal wees. Klimaatstoestande 
het oor 'n lang tydperk getoon dat Kaapstad sy meeste reen in die winter kry. 

Wanneer ons die eienskappe van plekke se klimaat bestudeer, is dit dus duidelik dat groot gebiede dieselfde 
gemiddelde toestande ondervind en dus 'n tipe klimaatstreek vorm. Deur die eeue het die mens horn dikwels 
laat bei'nvloed deur die klimaat as hy moes besluit op 'n plek van vestiging. Groot dele van die wereld is of 
te koud of te droog of warm vir mense om in te bly. Dan is daar ook die beskikbaarheid van hulpbronne wat 
die mens se keuse van 'n blyplek bei'nvloed. Daarom dat die ongeveer ses miljard mense op die aarde maar 
slegs 15% (3/20) van die aarde se oppervlak bewoon. 

1. Faktore wat klimaat bei'nvloed 

• Soos julle reeds in graad 5 geleer het, is daar baie faktore wat die klimaat van 'n streek bei'nvloed. Ons 
gaan vervolgens kyk na faktore wat 'n invloed op die wereldklimaat het. 

Lengteligging van 'n plek 

Die warmste klimaat is die plekke naaste aan die ewenaar. Hoe verder jy van die ewenaar af beweeg, hoe 
kouer word dit. Om 12:00 skyn die son feitlik reg van bo by die ewenaar. Die sonstrale is meer gekonsentreerd 
en daarom styg die temperature hoer. Verder noord en suid val die sonstrale teen 'n hoek en word dit deur die 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24331/l.l/>. 



41 

aarde se ronding oor 'n groter area versprei. Daarom is die strale minder gekonsentreerd en dit is gevolglik 
koeler. 




By die Ewenaar skyn die 
son loodreg op die aarde 



By die Pole skyn die sonstrale oor 'n groter gebied 




Suidpool 



Figure 3.9 




Figure 3.10 



Ewenaar : sonstrale feitlik loodreg 



42 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 




Figure 3.11 



Pole : son laer op horison 

By die ewenaar veroorsaak die hoe temperature hoe verdamping wat dan weer tot hoer neerslag lei. 




Figure 3.12 



Hoogte bo seevlak 

Die aarde absorbeer die sonstrale, skakel daarvan om in hitte en straal dit weer uit. Hoe nader jy dus aan 
die bron van radiasie (uitstraling) is, hoe warmer is dit, en hoe verder jy van die bron af wegbeweeg (bo-op 
'n hoe berg), hoe kouer is dit. Jy kan die beginsel van uitstraling toets deur jou hand eers naby die vuur 
(verwarmer) te hou en dit dan al verder weg te beweeg. Dit word al kouer hoe verder jy van die hittebron 
af beweeg. 

Dit is meestal koud op hoe berge. Die hoogste bergspitse in die wereld is altyd met sneeu bedek. 

3.2.6 Aktiwiteit 1: 

3.2.7 Om inligting uit 'n atlas te bekom 

3.2.8 [LU 1.2, 1.3] 

Gebruik jou atlas en vind uit... 

• die naam en hoogte van die hoogste bergpiek in Suid-Afrika; 

• wat die lengte- en breedteligging van Kilimandjaro is. 

Invloed van seestrome / oseane 

Die temperatuur van die nabygelee oseane bei'nvloed die landtemperatuur. Winde waai die warm of koue 
lug wat oor die warm of koue oseaan is na die land toe en verhoog of verlaag so die temperatuur van die 
land. So is daar ook winde wat van die poolstreke noord- of suidwaarts vloei en koue lug oor die land inwaai. 

Water beskik ook oor 'n groter hitte-retensievermoe as land. Die water neem wel langer in die dag om 
verhit te word en so bereik die land baie hoer dagtemperature as die water. Dan het die see 'n afkoelende 
effek op die land. In die nag koel die land weer baie vinniger af as die water en dan het die see 'n verwarmende 
effek op die land. 



43 

Dit lei daartoe dat plekke langs die see, of ander groot watermassas soos mere, 'n gematigde temperatuur 
het - die speling tussen die minimum en maksimum temperature is nie baie groot nie. 

Warm water verdamp vinniger en beter as koue water. Daar vind dus meer verdamping bo 'n warm 
seestroom plaas. Gevolglik is 'n hoer neerslag te wagte in gebiede wat grens aan warm seestrome. 

Relief 

In graad vyf het julle reeds geleer hoe die platorand die reendraende winde en wolke wegkeer uit die 
binneland. Berge het ook 'n sonkant en 'n skadukant, waar laasgenoemde laer gemiddelde temperature as 
eersgenoemde het. 

2. Klimaat en plantegroei 

• Omdat klimaat 'n baie groot invloed op plantegroei het, is die plantegroei en menslike bedrywighede 
oor groot gebiede redelik dieselfde en is daar baie ooreenstemming tussen klimaatstreke en plante- 
groeistreke. Soos een streek oorgaan na 'n volgende streek, is daar 'n stadige verandering oor 'n groot 
afstand. Ons noem dit 'n oorgangsone. Woude verander nie skielik in grasvelde nie, maar die borne 
word geleidelik minder en die grasvlaktes meer. Die kaart op bladsy 16 toon die verskillende reenval- 
en plantegroeistreke van die wereld aan. Onthou, daar is geen spesifieke grenslyne nie en alle kaarte 
wat hieroor handel, sal dus 'n bietjie verskil. 

• Die wisselwerking tussen plante, diere, grond en die klimaat binne 'n afgebakende gebied vorm 'n 
ekologiese sisteem, wat ons sommer kortweg die ekosisteem noem. (Ekosisteem = versameling plante 
en diere in hul eie omgewing). 

• Die grootste ekosisteme wat op aarde ontwikkel het, staan as biome bekend. (Bioom = 'n groot gebied 
met dieselfde plante en diere en kom ooreen met die verspreiding van klimaatstreke.) 



3.2.9 Aktiwiteit 2: 

3.2.10 Om klimaatgegewens te bestudeer 

3.2.11 [LU 1.2, 1.3, 1.5] 

Bestudeer die klimaatgegewens in die tabel en beantwoord die volgende vrae: 

• Bepaal die lengte- en breedteligging van elk van die twee stede. Watter een is die naaste aan die 
ewenaar gelee? 

• In watter lande is hulle gelee? 

• Gebruik geskikte skale en stel die klimaatgegewens grafies voor. Gebruik 'n lyngrafiek om die temper- 
atuur voor te stel en 'n kolom-diagram om die reenval voor te stel. 

• Watter stad ondervind die grootste temperatuurspeling? Hoe vergelyk dit met die plek waar jy woon? 

• Verduidelik die hoe temperature en klein temperatuurspelings wat die twee stede ondervind. 

Klimaatgegewens van Belem en Singapoer 



Jan. 



Feb. 



Mrt. 



Apr. 



Mei 



Jun. 



Jul. Aug. Sept 



Okt. 



Nov. Des. 



continued on next page 



44 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Belerr 

( o 
C) 


T2oaSpe 


'a^fiuur 


25,6 


25,6 


26,1 


26,1 


25,6 


21,1 


21,1 


21,1 


26,7 


26,1 


Reem 


aBOrfim) 


359 


359 


320 


259 


170 


149 


115 


89 


86 


66 


155 


Singaj 

(°C) 


)(26r7Ter 


nfJ^iTati 


iififi',2 


27,8 


27,2 


27,2 


27,2 


27,2 


27,2 


27,2 


27,2 


26,7 


Reem 


aE(5&m) 


168 


188 


193 


170 


172 


172 


201 


172 


206 


252 


269 



Table 3.3 



3.2,12 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 3.4 



3.3 Die hoofbiome 3 

3.3.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

3.3.2 Graad 6 

3.3.3 KLIMAAT EN PLANTEGROEISTREKE VAN DIE WERELD 

3.3.4 Module 9 

3.3.5 DIE HOOFBIOME 

1. Die Hoofbiome (Plantegroeistreke) 



3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24332/l.l/>. 



45 



• Die plantegroei van die wereld is in vyf groot biome verdeel: 
1. Die Woudbioom 

• Tropiese woude. 

• Gematigde woude. 

• Bladwisselende woude. 

• Naaldwoude. 

• Mediterreense woude (Sclerophyll-bosse) 

• Savannebioom 

• Grasveldbioom 

• Woestynbioom 

• Toendra en ysveldbioom 

Onthou! 

Op talle plekke op aarde is die oorspronklike omgewing reeds gewysig of vernietig deur die mens. 

2. Oppervlakverdeling van verskillende biome 

3.3.6 Aktiwiteit 1: 

3.3.7 Om 'n sirkelgrafiek te teken en die biome se omvang daarop voor te stel 

3.3.8 [LU 1.5] 

Gebruik die tabel as verwysing. 



Hoofbiome van die wereld 


Bioom 


Oppervlakte(miljoene km 2 ) 


Persentasie 


Woude 


52,3 


40,1 


Savanne 


21,8 


16,7 


Grasvelde 


8,8 


6,8 


Woestyne 


33,8 


25,9 


Toendra 


13,7 


10,5 



Table 3.5 

Teken 'n sirkelgrafiek en dui daarop aan watter deel (segment) van die hele sirkel (360°) elke bioom 
beslaan. Gebruik die persentasie van elke bioom om dit te bepaal. Gebruik 'n gradeboog om elke bioom as 
'n sektor van die sirkel in te teken. 



46 



CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



3.3.8.1 My sirkelgraflek van die verskillende biome van die wereld 




Figure 3.13 



Bereken die segment in grade soos volg: 



Woude 




4M x 360 = 14436 o 


Savanne 






Grasvelde 






Woestyne 






Toendra en ysvlaktes 







Table 3.6 



• Watter bioom bedek die grootste oppervlakte? 

• Watter bioom bedek die kleinste oppervlakte? 

DIE WOUDBIOOM 



• 'n Woud is 'n groot stuk grond wat natuurlik met bome bedek is. In sekere woude sluit die hoe 
boomkruine dig teen mekaar aan en verhoed dat die sonstrale tot op die grond kan deurdring. Op 
ander plekke is die bome wyer uitmekaar en sonlig word gedeeltelik deurgelaat. 



47 

Die belangrikste van die soorte woude is die tropiese reenwoud. Hierdie woude word naby die 
ewenaar (in die trope) gevind waar dit die hele jaar warm is, met 'n baie hoe reenval. Die meeste van 
die soorte borne in die tropiese reenwoude is breeblaar-, immergroen borne. Ons vind ook baie soorte 
palms en varings hier. Daar woon relatief min mense in tropiese reenwoude, omdat die plantegroei so 
dig is dat dit moeilik is om in die woude te beweeg. 

In die bladwisselende woude met boomsoorte soos eik, okkerneut, wilg en populier, verloor die borne 
hul blare gedurende die winterseisoen, terwyl gematigdeimmergroen woude in gebiede met reen 
dwarsdeur die jaar byvoorbeeld baie dennebome het wat as gevolg van die feit dat hul dennebolle dra, 
boldraende (keeldraende) borne genoem word. In hierdie tipe woude vind ons baie verskillende soorte 
insekte, reptiele, spinnekoppe en voels. Die bladwisselende en gematigde woude kom voor in gebiede 
wat van die digsbevolkte in die wereld is (Noord-Amerika, Europa en Asie). Deur die eeue was mense 
nog altyd afhanklik van woude vir skuiling, kos, hout vir huise, wapens en energie. 



3.3.9 Aktiwiteit 2: 

3.3.10 Om die uitwerking van digte bevolking op natuurlike woude te bespreek 

3.3.11 [LU 1.1] 

Bespreek in julle groepe die uitwerking wat die digte bevolking op die natuurlike woude kan 
he en hoe die natuur beskerm kan word. Skryf 'n kort verslag na aanleiding van jou groep se 
bevinding. 

Naaldwoude kom hoofsaaklik tussen 50 °N en 70 °N voor en is aangepas om die lang, koue winters en 
kort somers te oorleef. 



Die borne se afwaartse blare sorg dat sneeu afgly. 

Takke is buigsaam sodat swaar sneeu nie die takke breek nie. 



• Die dik bas beskerm die stam teen die lae temperature. 



• 



Die naaldagtige blare het dik buitewande met 'n waslaag om transpirasie teen te werk. 



Ongelukkig het ongekontroleerde mynboumetodes soos oopgroefmynbou, die boor van olie en die vestiging 
van infrastrukture soos paaie en dorp/stede die natuurlike bioom in 'n groot mate versteur. 

In gebiede met 'n winterreenval waar die reen ontwikkel uit siklone wat van oor die oseaan kom, tref 
ons Mediterreensewoude aan. Hierdie gebiede het lang, droe somers. Die plantegroei bestaan uit klein, 
knoesterige borne met leeragtige blare. Struike bedek die meeste van die landskap. Die plante is op verskeie 
maniere aangepas by die somerdroogtetoestande. 



• 



Sommige het taai, leeragtige of wasagtige blare om beskerming teen die somerson te verleen en ver- 

damping te beperk (protea). 

Sommiges het haartjies op hul blare om sonlig te weerkaats (silwerboom). 

'n Dik baslaag rondom die stam beperk verdamping. 



3.3.12 Aktiwiteit 3: 

3.3.13 Om d.m.v. 'n collage woudbiome uit te beeld 

3.3.14 [LU 1.5] 

Kies enige van die bogenoemde woudbiome en maak 'n collage om dit uit te beeld. 

DIE SAVANNE-BIOOM (tropiese grasvelde) 



48 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 

• Dit is 'n oorgangsgebied tussen die nat tropiese reenwoude en die droe woestyn- en halfwoestyngebiede. 
Dit kom oor baie groot dele van Afrika en Suid-Amerika voor, maar word ook in Australie, Sentraal- 
Amerika en Suidoos-Asie gevind. 

• Die savanne-grasvelde ontvang 'n jaarlikse reenval van tussen 750 - 1 500 mm per jaar in die somer- 
maande en daarom is verdamping hier baie hoog. Die reenval is ook nie so betroubaar soos die van 
tropiese woude nie en droogtes kom gereeld voor. Die winters is droog en wolkloos met sonnige dae en 
koue nagte. 

• Die landskap het 'n parkagtige voorkoms. Dit word gekenmerk deur borne en taai grassoorte wat baie 
hoog word. Meer borne word in die natter dele en langs rivierlope gekry. In die droer dele is die lang 
gras oorheersend. In die winter verdor die gras en borne se blare val af. Dit word weer 'n paradys in die 
lente na die eerste reens. Bekende boomsoorte van Afrika is die kremetart, mopanie, kiaat, akasia en 
die kameeldoring met sy sambreelvorm. In Australie is die bloekomboom weer die oorheersende tipe. 



• 



• 



Vure wat dikwels in die savannestreke woed, verhoed dat borne die oorhand kry. Die hitte vernietig 
nie die graswortels nie, maar wel die swakker bome. Hulle word uitgewis en maak die veld "oop" en 
gee die grassoorte 'n kans om te herleef na die eerste reens. 
Groot troppe wei-diere soos sebras, wildsbokke, kameelperde, wildebeeste, ens. kom hier voor. 



3.3.15 Aktiwiteit 4: 

3.3.16 Om 'n plakkaat van 'n savanne- landskap te maak 

3.3.17 [LU 1.5] 

Die klas verdeel in twee groepe. 

• Groep 1: Versamel foto's, prente en uitknipsels van die landskap en die verskillende diere wat in die 
savannes voorkom en maak 'n groot plakkaat vir die klaskamer. 

Groep 2: Versamel inligting oor die verskillende bekende natuurreservate wat in die savannes aangetref word 
en maak ook hiervan 'n plakkaat. 

GRASVELDBIOOM (gematigde grasveld) 

• Die gematigde grasveld kom in 'n streek voor wat in 'n mate 'n oorgang tussen die warm en koue dele 
van die aarde vorm. Dit kom gewoonlik in die binneland van vastelande voor en word 'n kontinentale 
klimaat genoem. Dit is dus 'n koel, gematigde klimaat met winters wat koel tot koud is, en warm 
somers. Die neerslag wissel van 300 - 500 mm per jaar. 

• Die gematigde grasvelde word oor groot dele van die aarde gevind en staan in verskillende areas onder 
ander name bekend: 

Noord- Amerika - die Preries 
Asie en Europa - die Steppe 
Suid-Amerika - die Pampas 
Australie - die Downlands 
Suid- Afrika - die Veld 

• In RSA word die Transvaalse Hoeveld hierdeur gekenmerk. 

• Die bome is gevoelig vir ryp, daarom is hulle meestal tot die rivierlope beperk. Uitheemse boomsoorte 
soos bloekoms en denne wat later deur die mens aangeplant is, groei goed hier. In Suid-Afrika is die 
meerjarige rooigras die belangrikste plantegroeitipe. 



49 

• Groot dele van die bioom is deur die tussenkoms van die mens verander. Groot gedeeltes is omgeploeg 
om koring en mielies aan te plant of word vir weiveld gebruik. Oorbeweiding lei tot agteruitgang van 
die grond en erosie tree in. Ook van die oorspronklike dierelewe het amper niks oorgebly nie. In 
Suid-Afrika is groot dele deur mynbou-aktiwiteite en die gevolglike stedelike ontwikkeling vernietig. 

WOESTYNBIOOM 



• 



• 



(i 
(ii 
(iii 
(iv 

(v 



Halfwoestyn en veral woestyne van die wereld is gebiede waar daar 'n groot tekort aan water is omdat 
die reenval besonder laag is. Die jaargemiddelde neerslag is gewoonlik minder as 250 mm en in sommige 
jare word daar selfs geen reenval geregistreer nie. Die somerdagtemperature is hoog, maar as gevolg 
van die lae vogtigheid in die lug is dit draagliker as in die tropiese reenwoude. Die nagte is koud as 
gevolg van die vinnige afkoeling. 
Tipiese klimaateienskappe van halfwoestyn en woestynomgewings: 

Jaarlikse reenval is laag (minder as 250 mm per jaar). 

Neerslag is onbetroubaar (wissel van jaar tot jaar). 

Vogtigheid is laag. 

Verdamping hoog. 

Hoe temperatuurskommelings daagliks. 

Die ware woestyne kom op die vyf vastelande voor: 



Namib Suidelike Afrika/Namibie 
Sahara Noord-Afrika 
Thar Pakistan/Indie 
Rhoeb-al-Chali Saoedi Arabie 
Taklimakan China 
Alacama Suid-Amerika (Chili/Peru) 
Mojave Noord-Amerika 

• Hier is die plantegroei of baie skaars of heeltemal afwesig. 

• Die meeste van die plante wat wel hier aangetref word, is jaarplante wat hulle hele lewensloop van 
ontkieming, groei, blom, saadvorming en verwelking binne 'n paar maande voltooi. Dink aan Namak- 
waland as dit gereen het! 

• Die halfwoestyndele se plantegroei is van so 'n aard dat dit vir weiding gebruik kan word. Die plante 
is goed aangepas by die droe toestande en word xerofiete genoem. Hulle het byvoorbeeld haartjies of 
was op hulle blare om verdamping tee te werk. Party het weer die vermoe om water in hul weefsel op 
te gaar, soos vygies, en word sukkulente (vetplante) genoem. 

• Halfwoestyne kom oor groot dele van die wereld voor en beslaan saam met woestyne ongeveer 1/3 van 
die aardoppervlak. Halfwoestyne vorm die randgebiede van die egte woestyne. In Suidelike-Afrika is 
die Karoo en Kalahari voorbeelde hiervan. 



3.3.18 Aktiwiteit 5: 

3.3.19 Om navorsing oor verwoestyning te doen en 'n verslag daaroor te skryf 

3.3.20 [LU 1.4, 2.3] 



• 



Die mens veroorsaak dat woestyngebiede al hoe groter word. Dit word verwoestyning (of woestyn- 
vorming) genoem. Gaan doen navorsing hieroor. Skryf dan 'n verslag van ongeveer een bladsy daaroor. 
Maak ook voorstelle oor hoe die probleem aangespreek kan word. 



50 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 

TOENDRABIOOM EN YSVELDE 

• Die Toendrabioom kom noord van 65° N voor, in 'n bree sone rondom die Noordelike Yssee in Alaska, 
Kanada, Groenland en Ysland, tot aan die Beringsee in die ooste van Asie. In die Suidelike Halfrond 
is dit net 'n klein kolletjie op Vuurland aan die suidpunt van Suid-Amerika wat dit verteenwoordig. 

• Die Toendra verduur uiters koue klimaatstoestande. Gedurende die lang, donker wintermaande daal 
die temperatuur tot ver onder vriespunt. Sneeustorms en yskoue winde waai aaneen. Dan groei niks 
nie. Die plante het 'n lang rusperiode, want die grond is gevries. 

• Gedurende die somer kan die temperatuur tot ± 10° C styg, maar die somer is maar net 3-4 maande 
lank. Net die boonste grondlagie ontdooi en die gesmelte water kan nie wegsyfer nie. Baie areas word 
oorstroom en 'n moerasagtige oppervlakte is die gevolg. Die reenval in die streke is maar ongeveer 250 
mm per jaar en die verdampingsyfer is baie laag. Water kry dus nie kans om behoorlik af te loop nie. 

• Die toendraplantegroei moet dus aangepas wees by baie lae temperature en 'n oormaat water. Plante 
groei baie vinnig. Hulle word skielik in die somer wakker en groei dan oornag. Mosse, kosmosse, 
varings, klein bossies, gras en selfs blomme verskyn. Die dierelewe is goed aangepas by die natuur. 
Rendiere, wolwe en bere is die bekendste voorbeelde. 

• Die area is baie yl bevolk. Die Eskimo's van Groenland is 'n voorbeeld van die nomadiese groepe wat 
hier woon. 

• Die Yswoestyne is die onherbergsame gebiede wat Antarktika (sesde kontinent), groot dele van 
Groenland, die Noordelike Ysseegebiede en bergtoppe wat altyd met sneeu bedek is, insluit. Hierdie 
yswoestyne is nie deel van die Toendrabioom nie. 

• Hierdie gebiede is so koud dat byna geen plantegroei voorkom nie. Landdiere is ook byna afwesig, 
maar seediere soos ysbere, walvisse, robbe en see-olifante is volop. Verskillende voelsoorte het hul 
broeikolonies in die areas. 



3.3.21 Aktiwiteit 6: 

3.3.22 Om navorsing oor Antarktika te doen en dan die klimaat-toestande van 
yswoestyne te beskryf 

3.3.23 [LU 1.5] 

Beskryf die klimaattoestande van die yswoestyne nadat jy navorsing oor Antarktika gedoen 
het. 



3.3.24 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



continued on next page 



51 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 3.7 



LU 2 



AARDRYKSKUNDIGE KENNIS EN BEGRIPDie leerder is in staat om aardrykskundige en omgew- 
ingskennis en -begrip te toon. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• kan verduidelik waarom meer mense op sommige plekke woon as ander; 

• kan identifiseer hoe toegang tot verskillende soorte hulpbronne ontwikkeling op verskillende plekke 
bei'nvloed; 

• sommige maniere waarop die samelewing die omgewing verander het, beskryf. 



Table 3.8 



3.3.25 Memorandum 

Sirkelgrafiek: 



• Woude 

• Gras 



52 CHAPTER 3. KWARTAAL 3 



Chapter 4 

Kwartaal 4 



4.1 Ryk en arm 1 

4.1.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

4.1.2 Graad 6 

4.1.3 HANDEL EN ONTWIKKELING 

4.1.4 Module 10 

4.1.5 RYK EN ARM 

• Ons leef in 'n wereld vol ongelykhede - een mens is baie goed in sport, en 'n ander glad nie; een 
mens is talentvol, en 'n ander glad nie; een is skatryk en 'n ander brandarm. Tussen die uiterstes is 
daar talle moontlikhede. 'n Mens word met of sonder talente of sportaanleg gebore, en kan dus niks 
of bloedweinig daaraan verander. Jou ouers (wat beslis met watter gene jy gebore word) bepaal jou 
talente en aanleg tot 'n groot mate. Rykdom is egter 'n ander saak. Afkoms speel geen rol in hoeveel 
geld of eiendom 'n mens uiteindelik sal besit nie. Iemand kan as kind van skatryk ouers gebore word, 
maar as hy nie gaan leer om sy rykdom te bestuur nie, kan hy dit verloor en brandarm sterf. Net so 
is die wereld vol voorbeelde van mense wat as arm kinders gebore is, maar deur hulle eie toedoen hul 
omstandighede verbeter het. 

4.1.6 Aktiwiteit 1: 

4.1.7 Om moontlike redes vir rykdom/armoede te gee 

4.1.8 [LU 3.1] 

• Neem twee 70-jarige mense. Die een is skatryk, die ander brandarm. Hou 'n groepbespreking en skryf 
vier redes neer vir die omstandighede waarin elke persoon hom/haar bevind. Probeer so 'n groot 
verskeidenheid redes as moontlik verskaf: 

Moontlike redes vir die ryk persoon se rykdom: 

Moontlike redes vir die arm persoon se armoede: 

Soos wat daar ryk en arm mense is, is daar ryk en arm lande, en vir die rykdom en die armoede is daar 
ook redes. 



1 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24297/l.l/>. 



53 



54 



CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



Die beskikbaarheid van hulpbronne gee aan 'n mens 'n primere voorsprong in die wedren na rykdom. 
Wanneer 'n land oor natuurlike hulpbronne beskik, skep dit 'n eerste skakel in die ekonomiese ketting van 
die land. Die ontginning en verwerking van die hulpbronne skep werksgeleenthede aan die land se inwoners. 
Hulle verdien 'n inkomste, word onafhanklik, en kan vir hul gesinne sorg. Wanneer die inkomste sterk genoeg 
is, word 'n gedeelte daarvan aan die staat betaal in die vorm van belasting. Die belasting word dan deur 
die regering aangewend om verdere ontwikkeling mee te bring - meer werksgeleenthede - meer inkomste - 
groter ekonomiese ontwikkeling. 

Kyk ons egter na die wereldkaart wat die beskikbaarheid van natuurlike hulpbronne voorstel, word dit 
meer duidelik waarom ons vandag sit met 'n "ryk noorde" en "arm suide". 




Figure 4.1 



'n Land se ekonomie word verder gestimuleer indien die hulpbronne of vervaardigde produkte uitgevoer 
word. Dit beteken dat die hulpbronmateriaal direk of indirek aan 'n ander land verkoop word. So bekom die 
verkoper geld van 'n ander land (buitelandse valuta) wat dan weer intern aangewend kan word tot verdere 
ontwikkeling. Produksie word verhoog - dit skep meer werksgeleenthede en inkomste word verhoog. 



4.1.9 Aktiwiteit 2: 

4.1.10 Om ryk en arm lande te identifiseer 

4.1.11 [LU 1.2] 



• Bestudeer die afgelope paar weke se sakenuus in die nuusblaaie en tree in gesprek met jou ouers om 
voorbeelde te kry van ryk en arm lande. 

Vyf ryk lande: 
Vyf arm lande: 



4.1.12 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



continued on next page 



55 



LU 1 

AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



LU3 



VERKENNING VAN VRAAGSTUKKEDie leerder is in staat om ingeligte besluite oor sosiale en omgew- 
ingsvraagstukke en -probleme te neem. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• ongelykhede binne en tussen samelewings identifiseer; 

• sommige faktore wat op verskillende aardrykskundige skale en op verskillende plekke tot maatskap- 
like en omgewingsongelykheid lei, ontleed; 

• optrede evalueer wat tot die deel van hulpbronne en die vermindering van armoede in 'n spesifieke 
konteks lei. 



Table 4.1 



4.1.13 Memorandum 

Aktiwiteit 1: 

• Erfgeld 

• Winsgewende besigheid (hardwerkend) 

• Lotto, ens. 

• Gebore in armoede 

• Swak besigheidsbestuur 

• Klimaat (droogte / natuurramp), ens. 

Aktiwiteit 2: 

• Arm lande - Afrikalande 



56 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

4.2 Redes vir rykdom/armoede 2 

4.2.1 SOCIAL SCIENCES 

4.2.2 Grade 6 

4.2.3 TRADE AND DEVELOPMENT 

4.2.4 Module 11 

4.2.5 REASONS FOR WEALTH/POVERTY 

A. Reasons for Wealth / Poverty 

1. The Influence of the Spice Trade 

• When the spices of the Far East were discovered, the Arabs were the first merchants to transport and 
sell these sought-after products. They traded with merchants from the wealthy Roman Empire at first, 
and later sold their precious goods to all who could afford them. It was regarded as a symbol of wealth 
to have spices on one's table. Venice, a very prosperous Italian city with a powerful naval base, saw a 
gap in the market and through their participation in the Crusades forced all spice merchants to move 
through the Venetian ports. Later Venice controlled every aspect of the spice trade, fixed the prices 
and became very rich. Spices became so expensive that it was almost impossible to buy them, with 
the result that the other European countries decided to make an effort to find another sea route to the 
East, so that they could buy their own spices directly from the original merchants. 

• The Portuguese, with their excellent naval skills, took the lead and as early as 1497 they sailed around 
the southernmost tip of Africa on their way to the East. Wherever they found spices they simply seized 
them, and instantly killed any of the local inhabitants who offered any resistance. 

2. Colonisation 

• Other European countries also set out on voyages of discovery with the main aim of discovering and 
occupying new territory. Countries such as Britain, the Netherlands and Belgium simply claimed 
territory for themselves without taking the indigenous population into account. The occupiers then 
proclaimed these occupied territories as their own "colonies". 

• In this way the Dutch established themselves here in South Africa with the main objective of providing 
fresh fruit and vegetables for the passing ships. The greatest part of Africa, as well as the Americas, 
India, New Zealand and Australia were gradually taken over and colonised in this way. 

The settlers from Europe simply appropriated (took for their own use) all the raw materials that were to be 
found in the colonies without compensating the indigenous people. In this way gold, diamonds, silver, timber 
and spices were taken to European countries from the colonies. Mozambique, a former Portuguese colony, 
is a very good example of what happened in that era. For 500 years, from 1505 to 1975 when Mozambique 
was a Portuguese colony, most of its resources were exploited by other countries. 

• When the colonies became independent during the middle of the twentieth century, the new, indepen- 
dent states were not properly developed at all. In general, the people were not really highly literate 
and skills were not properly developed. The transport infrastructure was poor or non-existent. The 
colonists left behind them depilated mines, instead of developed industries. No attention had been 
given to the training of local managers for companies, banks, schools, mines or even administration. 
The companies that had been founded in the colonies had enriched the European countries, but had 
not brought any financial gains for the indigenous people. The colonists (foreigners who had occupied 
the country) had seen to it that there were good schools for their own children, but they had given no 
attention to the education and training of the local populace. 



2 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24299/l.l/>. 



57 

• Today most of the former colonies are still extremely badly off. Their economies are very poorly 
developed. They have been forced to build up their impoverished countries, which had been robbed of 
their raw materials, without the skills and the money of the colonists. 

3. The European Renaissance (re-awakening) 

• Many European countries became wealthy as a result of the spice trade, and paid academics and 
students a great deal of money to do research. The research results were applied to establish products 
of a better quality, better financial services and a higher standard of education. These countries 
developed rapidly, but they did not pass their knowledge and expertise to the colonies. 

• Poor people were used to manufacture and produce goods, but they were paid very low wages. These 
products were sold back to the local people of the colonies from where the raw materials had initially 
been taken. 

• The income of the countries from which the raw materials had been taken - the colonies - was not 
increased, while the colonial powers, the European countries to which the colonies belonged, grew 
richer. Europe became wealthier as time went by, while the indigenous people of the colonies became 
more and more impoverished. The living conditions in the European cities improved greatly and both 
medical and educational services were of a very high standard. 

• By now you will have realised that the withdrawal of the colonists caused a tremendous need for 
development. 

4.2.5.1 Activity 1: 

4.2.5.2 To discuss the possible consequences of high medical and educational standards 

4.2.5.3 [LO 3.2] 

• In your groups, discuss the advantages of a high standard of medical and educational services for a 
community. Think widely and consider the long-term effects of such quality services. Provide feedback 
to the class and compile a list of advantages. 

4. The Industrial Revolution 

• As Europe became increasingly powerful economically and financially, more and more machines were 
developed to do the work in factories faster and on a greater scale. The machines brought about a 
total revolution in the field of industry. Now, less human labour was needed, and the machines were 
able to manufacture the goods much more cheaply than before. The machines provided cheaper labour 
than the workers in the colonies and other countries had previously been able to do. 

• England and other European countries took steel out of the African colonies, used it to mass-produce 
products and then exported these products to the colonies and other countries. In this way the 
inhabitants of the colonies bought products that had been manufactured from their own raw materials, 
and for which they had received no compensation. 

5. Climate 

• Another factor that can contribute to poverty is the influence that climatic conditions have on people. 

4.2.5.4 Activity 2: 

4.2.5.5 To investigate access to rain water as a resource 

4.2.5.6 [LO 2.2] 

Consult physical maps of Africa on which climate zones and average annual rainfall figures are indicated. 
Try to determine what percentage of Africa is made up of desert and semi-desert areas. Then decide if an 
aspect of Africa's problems may be ascribed to low or unreliable rainfall. 



58 



CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



Percentage of Africa that is desert or semi-desert: 

% 

% 



4,2,6 6, Population growth as part of Africa's problem 

The population of Africa, south of the Sahara, is growing too fast. According to one calculation, there will 
be a ten-fold increase in the continent's population between the years 1950 and 2050! 

It is important to keep in mind that a ten-fold increase in population can produce a ten-fold increase in 
the continent's problems! 

Remember that it is not only the population that is growing - there is an equal increase in the demand 
for food, educational opportunities, housing, energy and job opportunities. Many social, political, economic 
and ecological problems grow at the same rate. 

Let us take as an example a country where the population grows faster than its capacity to produce food 
for its inhabitants. If the country has a strong economy and there is money to buy food, everything is fine, 
but what happens if this is not so? 

Help must come from somewhere to buy food. For many years, help came from the "wealthy countries 
to the North". But now we have to consider whether the "rich" countries will always come to the help of the 
"poor" countries? 

In the USA, Canada and Europe, farmers produce more food than can be consumed by the inhabitants 
of those countries. The surplus food can be purchased and distributed in countries with chronic shortages 
or where natural disasters occur and cause great pain and suffering. Unfortunately, production costs are 
increasing to such an extent that it is becoming increasingly expensive to buy and distribute wheat, corn 
and rice to areas of need. 

B. The Result: 

. . . THE "RICH" NORTH AND THE "POOR" SOUTH 



The "rich North'Developed countriesControlled 
population growthHigh standard of living 



The "poor South'Developing countriesHigh popula- 
tion growthLow standards of living 



Table 4.2 



4.2.6.1 Activity 3: 

4.2.6.2 To identify the reasons ffor the phenomenon of rich and poor 

4.2.6.3 [LO 1.2] 

• The following report appeared in Die Burger. Read it carefully and identify one of the reasons why 
many African countries were unable to rid themselves of backlogs after independence. Write your 
findings in the space provided below the report. 

Leaders Steal Billions From African Countries, Says Obasanjo 

LAGOS - According to president Olusegun Obasanjo of Nigeria, African leaders have stolen almost $140 
billion (about Rl 400 billion) from the continent in the past three or four decades. 

On Thursday, in Addis Abeba, the capital city of Ethiopia, Obasanjo said that theft was the main cause 
of poverty in Africa. 

He was addressing delegates from African communities at a conference of the Organisation of African 
Unity. 

Obasanjo also called on world leaders to support Africa in its attempts to recover a part of this stolen 
money that is hoarded in bank accounts in foreign countries. 



59 

He said that African leaders were the main culprits but Western countries that held this stolen money, 
must also accept part of the responsibility. 

He said, "We are attempting to organise an international convention, by which we will be able to recover 
the moneys stolen by corrupt African leaders and invested in foreign countries." 

"It is not enough to merely blame the developing countries," Obasanjo said. 

"Western countries must support the attempts made to recover the money stolen from our treasuries in 
practice," he added. 

For example, an amount of about $4 billion (about R40 billion) disappeared during the administration 
of General Sani Abacha of Nigeria. Recently an undertaking to recover part of this money was concluded in 
the Swiss city of Geneva. 

Nigeria simultaneously agreed to stop legal action against the Abacha family and to release more than 
$100 million (about Rl billion) of what the family will be allowed to keep. 

Source: Die Burger, 15 June 2002 

Today, the world can be divided into two main groups, based on their material means. 

Developed countries: The USA, Canada, Japan, Australia, New Zealand and European countries 
such as Britain, Germany, France, the Netherlands and Belgium. These countries are situated mainly in the 
northern hemisphere and they are commonly known as the "rich North". 

Developing countries: Large parts of Asia, Africa and Latin America (American countries where 
Spanish, Portuguese and French are spoken). These countries are situated mainly in the southern hemisphere 
and are collectively known as the "poor South". 

In the rich countries the standard of living is high. Most people earn a relatively high income, eat 
nourishing food and have access to good health services and education. On the contrary, the standard of 
living in the poor countries is usually very low, and people earn a meagre income. Many of the inhabitants 
of these countries are undernourished and do not have basic commodities such as health services and proper 
educational facilities. Approximately 80% of the total world population live in the poor South, while the 
other 20% enjoy the comfort, wealth and space of the wealthy countries. 

4.2.6.4 Activity 4: 

4.2.6.5 To express an opinion on the prosperity of the average South African 

4.2.6.6 [LO 3.1] 



• 



Group discussion Would you say that South Africa could be described as a prosperous (wealthy) 
country? Substantiate the opinion of the group as you go along. 



4,2,7 Assessment 



Learning Outcomes (LOs) 


LO 1 


GEOGRAPHICAL ENQUIRYThe learner will be 
and environmental concepts and processes. 


able to 


use 


enquiry 


skills to 


investigate 


geographical 












continued 


on next page 



60 



CHAPTER 4. KWARTAAL 4 



Assessment standards (ASe) 



We know this when the learner: 



• identifies sources of information, including simple statistics, to help answer the question about a 
social or environmental issue or problem; 

• selects and records relevant information from sources for specific purposes (including recording and 
observing in the field); 

1.4 uses information to propose solutions to problems;1.5 reports on enquiries, through discussion, debate, 
structured writing, graphs, tables, maps and diagrams. 



LO 2 



GEOGRAPHICAL KNOWLEDGE AND UNDERSTANDINGThe learner will be able to 
demonstrate an environmental knowledge and understanding. 



We know this when the learner: 



2.2 identifies how access to different kinds of resources influences development in different places; 



LO 3 



EXPLORING ISSUESThe learner will be able to make informed decisions about social and environmental 
issues and problems. 



We know this when the learner: 



• identifies inequalities within and between societies; 

• analyses some of the factors that lead toward social and environmental inequality at different geo- 
graphical scales and in different places; 

• evaluates actions that lead to the sharing of resources and reducing poverty in a particular context. 



Table 4.3 



4.2.8 Memorandum 

Activity 1: 

Better education - better health - higher life expectancy - higher quality of life - higher production 



61 

4.3 Eienskappe van ontwikkelende lande 3 

4.3.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

4.3.2 Graad 6 

4.3.3 HANDEL EN ONTWIKKELING 

4.3.4 Module 12 

4.3.5 EIENSKAPPE VAN ONTWIKKELENDE LANDE 

A. Eienskappe van ontwikkelende lande 

1. Lae lewensverwagting - word gemeet aan die gemiddelde ouderdom wat die mens na verwagting sal 
bereik. 

Voltooi en bestudeer die meegaande tabel: 



N/S 


Land 


Lewensverwagting in jare 


N 


Kanada 


78,8 




Brittanje 


77,8 






VSA 


77 






Brasilie 


67,7 




....s 


Suid-Afrika 


52,1 




Angola 


45,2 






Zimbabwe 


42,9 






Mosambiek 


39 





Table 4.4 



4.3.6 Aktiwiteit 1: 

4.3.7 Om afleidings uit statistiek te maak 

4.3.8 [LU 1.2, 1.5, 2.2] 

Bespreek jou bevindings in groepverband en skryf 'n kort paragraaf daaroor met spesifieke verwysing na die 
moontlike redes vir die patroon soos aangedui . 

As gevolg van die groot besteding aan gesondheidsdienste in ontwikkelde lande is daar minder babas 
wat by geboorte sterf en minder kinders wat vroeg sterf. Mense word ook baie ouer as gevolg van goeie en 
voorkomende mediese sorg. 

2. Lae standaard van onderwys 

Onderwys en opleiding bepaal die vlak waarop die bevolking van 'n land funksioneer en produseer. As 
ons in gedagte hou dat daar ongeveer 80 miljoen kinders in die arm Suide is wat geen skool bywoon nie, kan 
ons verstaan waarom arm lande 'n toekoms van werkloosheid in die gesig staar. Sonder die nodige opleiding 
kan hulle nie gereed gemaak word vir die wereld van werk om sodoende hul eie leefwereld te probeer verbeter 
nie. 

Hoe dink jy bei'nvloed 'n lae geletterdheidspersentasie die ekonomie van 'n land? 

3. Swak gesondheidsorg 



3 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24335/l.l/>. 



62 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

Die persentasie van 'n land se begroting wat aan sy gesondheidsdienste bestee word, bepaal hoofsaaklik die 
standaard van gesondheidsorg in die land. Kyk ons na die gemiddelde persentasie van 4% by ontwikkelende 
lande teen die 96% by ontwikkelde lande in die grafiek op bl. 12 kan ons verstaan waarom die hospitale in 
so baie arm lande in so 'n swak toestand is. Die hoeveelheid dokter en fasiliteite is heeltemal ontoereikend 
vir die getal inwoners van die land. 

Interessante statistiek 



Kwota pasiente per mediese dokter 


Ontwikkelde Europese land (N) 


1:250 


Ontwikkelende Afrika land (S) 


1:20 000 



Table 4.5 

4. Werkloosheid 

Oorbevolking en lae geletterheid is van die hoofoorsake van werkloosheid. Almal wil werk om geld te 
verdien om 'n bestaan te kan maak. As iemand werkloos is, kan hy/sy nie selfonderhoudend wees nie en 
geen bydrae lewer tot die ekonomie van die land nie. 

5. Swak voeding en toegang tot veilige water 

Die grafiek op bl. 12 dui aan dat slegs 43% van die wereld se voedselproduksie in lande gevind word wat 
80% van die wereld se bevolking huisves. Dit, saam met die lae lewensverwagting en gebrekkige opvoeding en 
opleiding, sowel as ontoereikende industriee gee vir ons 'n resep vir wanvoeding (wanneer iemand nie genoeg 
gesonde kos inneem nie). Ongeveer 30% van die arm Suide se kinders het nie genoeg voedsel om daagliks te 
eet nie. 

In ontwikkelende lande is baie mense afhanklik van 'n spruit of rivier vir hul daaglikse vars water. Hierdie 
bronne is nie altyd veilig en skoon nie en dit lei tot die uitbreek van siektes soos cholera waaraan baie mense 
jaarliks sterf. 

Waterfeite 

• meer as 1 miljard mense het in die jaar 2000 nie toegang tot veilige water gehad nie; 

• in Mosambiek het slegs ongeveer 16% van die inwoners toegang tot skoon drinkwater; 

• in Suid- Afrika word daar gemiddeld 638 £ water per persoon per dag gebruik slegs 2,5% van die wereld 
watervoorraad is vars; 



4.3.9 Aktiwiteit 2: 

4.3.10 Om navorsing te doen en bevindings neer te skryf 

4.3.11 [LU 1.5] 

• Wat is veilige water? Vind uit! 



Is jou drinkwater veilig? 

Hoe kan water veilig gemaak word? 

Is rivierwater altyd veilig? 



• Het almal in jou omgewing toegang tot veilige water? 



• 



Wat kan gedoen word om alle mense toegang tot veilige drinkwater te verseker? 



6. Oorbevolking 

Die bevolking in ontwikkelende lande groei baie vinniger as in ontwikkelde lande. 



63 

Hou in gedagte dat die bevolking nie alleen toeneem nie - daar is terselfdertyd 'n ewe groot toename in 
die behoefte aan voedsel, opvoedingsgeleentheid, behuising, energie en werkgeleentheid. Allerhande sosiale, 
politieke, ekonomiese en ekologiese probleme raak ook ewe vinnig groter. 

Kom ons neem as voorbeeld 'n land waar die bevolking vinniger toeneem as sy vermoe om voedsel vir 
sy inwoners te produseer. As die land 'n sterk ekonomie het en daar is geld om voedsel aan te koop, is alles 
goed en wel, maar wat dan as dit nie so is nie? 

Iewers moet hulp vandaan kom om voedsel aan te koop, en vir baie jare was dit van die sogenaamde "ryk 
state in die Noorde" wat uitgehelp het. Die vraag moet gevra word of die "ryk" lande vir ewig tot die "arm" 
lande se redding gaan kom? 

In die VSA, Kanada en Europa word baie meer voedsel deur die boere geproduseer as wat die mense van 
daardie lande benodig. Die oortollige voedsel kan dan aangekoop en versprei word in lande met chroniese 
tekorte, of waar natuurrampe plaasgevind en groot lyding en ellende veroorsaak het. Ongelukkig is dit ook 
so dat produksiekoste so toeneem dat dit baie duur raak om koring, mielies en rys aan te koop om uit te 
deel waar daar nood is. 

7. Armoede 

Armoede is honger. Armoede is 'n gebrek aan skuiling. Armoede is om siek te wees en nie toegang te hS 
tot 'n dokter nie. Armoede is om nie toegang te he tot 'n skool nie en 'n onvermoe om te kan lees. Armoede 
is om werkloos te wees, in vrees te leef vir die toekoms - een dag op 'n slag. 

In die meeste ontwikkelende lande is daar 'n geweldige groot gaping tussen ryk en arm. 

4.3.12 Aktiwiteit 3: 

4.3.13 Om die probleem van armoede in my omgewing aan te spreek 

4.3.14 [LU 3.1, 3.3] 

• Is armoede in jou omgewing sigbaar? Hoe? Bespreek in Jul groepe moontlike idees hoe die armoede in 
jou onmiddellike omgewing aangespreek kan word. Probeer voorstelle genereer wat op die langtermyn 
uitkoms sal bied en nie net die kinders vir een aand sal voed nie. 

b. Hoe kan ontwikkelde lande die ontwikkelende lande help? 

• "Gesondheid" word deur die Wereldgesondheidsorganisasie beskryf as mense se vlak van fisiese, geeste- 
like en maatskaplike welstand. In die arm Suide is voedsel, vars water en sanitasie op 'n baie lae 
standaard en die inwoners se algemene gesondheid is baie laer as in die ontwikkelde lande. As iemand 
nie genoeg kos en water kry nie, is sy liggaam makliker vatbaar vir siektes. Die staat moet baie on- 
dersteuning bied in die bekamping en behandeling van siektes. Wanneer iemand siek is, kan hy/sy ook 
nie werk nie en die land se ekonomie word verder benadeel. 

• Die ryk Noorde het reeds verskeie organisasies gestig waardeur daar hulp aan arm lande verleen word. 
Voedsel en mediese voorraad word op 'n deurlopende basis geskenk. Die swak infrastrukture van die 
arm lande lei egter weer tot 'n verdere krisis as dit by die verspreiding van die voorraad kom. So 
dikwels bereik groot hoeveelhede kos en mediese voorraad nooit die groepe waarvoor dit bedoel is 
nie. In die VSA, Kanada en Europa word baie meer voedsel deur die boere geproduseer as wat die 
mense van daardie lande benodig. Die oortollige voedsel kan dan aangekoop en versprei word in lande 
met chroniese tekorte, of waar natuurrampe plaasgevind en groot lyding en ellende veroorsaak het. 
Ongelukkig is dit ook so dat produksiekoste so toeneem dat dit baie duur raak om koring, mielies en 
rys aan te koop om uit te deel waar daar nood is. 

• Vir baie ontwikkelende lande is die uitvoer van natuurlike hulpbronne en primgre produkte 'n baie 
belangrike deel van sy inkomste. Ongelukkig koop die ontwikkelde lande hierdie bronne ten lae pryse 
aan en verkoop die verwerkte produkte teen baie hoe pryse aan die ontwikkelende lande terug. So rek 
die gaping tussen arm en ryk al groter. 

• Dit is baie belangrik dat die handel in die teenoorgestelde rigting ook gestimuleer moet word. On- 
twikkelde lande moet eenvoudig hul markte meer toeganklik maak vir die ontwikkelende lande. Arm 



64 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

lande moet aangemoedig word om produkte van hul eie te vervaardig en dit dan uit te voer na die ryk 
lande. 

4.3.15 Aktiwiteit 4: 

4.3.16 Om 'n probleem in my eie omgewing aan te spreek 

4.3.17 [LU 3.1, 3.3] 

• Armoede bestaan nie net in ander lande of kontinente nie. Vind uit of daar enige ondersteuningsgroepe 
in jou area is wat hulp aan hulpbehoewendes verleen. Vind uit of jou klas/skool kan betrokke raak en 
ontwerp 'n plakkaat om ander aan te spoor om ook betrokke te raak. 

c. Hoe kan ek en jy 'n verskil maak? 

4.3.18 Aktiwiteit 5: 

4.3.19 Om "handel" op eie bodem aan te moedig 

4.3.20 [LU 3.3] 

• Identifiseer die "arm" en "ryk" binne jou eie gemeenskap. Inisieer 'n geleentheid (mark) waarby die 
"arm" en "ryk" geleentheid kry om eiesoortige produkte te verhandel en so inkomstes aan te vul. 

4.3.21 Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



Table 4.6 



65 



LU 2 

AARDRYKSKUNDIGE KENNIS EN BEGRIPDie leerder is in staat om aardrykskundige en omgew- 
ingskennis en -begrip te toon. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• kan verduidelik waarom meer mense op sommige plekke woon as ander; 

• kan identifiseer hoe toegang tot verskillende soorte hulpbronne ontwikkeling op verskillende plekke 
bei'nvloed; 

• sommige maniere waarop die samelewing die omgewing verander het, beskryf. 



LU3 



VERKENNING VAN VRAAGSTUKKEDie leerder is in staat om ingeligte besluite oor sosiale en omgew- 
ingsvraagstukke en -probleme te neem. 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• ongelykhede binne en tussen samelewings identifiseer; 

• sommige faktore wat op verskillende aardrykskundige skale en op verskillende plekke tot maatskap- 
like en omgewingsongelykheid lei, ontleed; 

• optrede evalueer wat tot die deel van hulpbronne en die vermindering van armoede in 'n spesifieke 
konteks lei. 



Table 4.7 



4.3.22 Memorandum 

Aktiwiteit 1: 

• Gebrek aan natuurlike hulpbronne 

• S - ontwikkelend (kolonisasie) 

• N - ontwikkeld - hoer vlak van diens 



66 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

4.4 MlV/Vigs as ontwikkelingsvraagstuk 4 

4.4.1 SOSIALE WETENSKAPPE: AARDRYKSKUNDE 

4.4.2 Graad 6 

4.4.3 HANDEL EN ONTWIKKELING 

4.4.4 Module 13 

4.4.5 MIV/VIGS AS ONTWIKKELINGSVRAAGSTUK 

MlV/Vigs is 'n skrikwekkende realiteit, soos deur die volgende koerantberig uit Die Burger van 1 Desember 
2004 weergegee word. 

Vigs neem steeds toe in SA 

Syfers "vermom" die werklike omvang van MlV/vigs in die land 

Antoinette Pienaar 

PRETORIA. - Die mees verwoestende fase van Suider-Afrika se vigspandemie is dalk reeds met ons, 
maar word deur statistieke "vermom". 

In die Verenigde Nasies se jongste vigsverslag word gemaan dat die oenskynlike stabilisering van die 
voorkoms van MlV/Vigs in sommige lande in die streek nie noodwendig beteken die pandemie het spoed 
verloor nie. 

Dit sluit Suid-Afrika in waar die departement van gesondheid vroeer vanjaar die effens kleiner styging 
van MlV/vigs onder swanger vroue (van 25% in 2001 tot 26,5% in 2002 en 27,9% in 2003) bestempel het as 
die eerste tekens van stabilisering. 

Luidens die verslag kan stabilisering die ergste fase van die pandemie versteek wanneer vigs net soveel 
lewens eis as die getal mense wat die virus opdoen. 

Suid-Afrika het steeds die grootste getal mense met MlV/vigs ter wereld - tussen 4,5 miljoen en 6,2 
miljoen en klim waarskynlik steeds. In een van die landelike dele van KwaZulu-Natal het vigsverwante 
sterftes in die jare negentig so gestyg dat dit teen 2000 48% van alle sterftes onder volwassenes teenwoordig 
het. 

"Die sterftes in die streek gaan beslis toeneem in die volgende paar jaar omdat die voorkoms van MlV/vigs 
daar in die laat jare negentig skerp gestyg het. Vigs-sterftes weerspieel die getal nuwe gevalle van MlV/vigs 
van tien jaar tevore". Luidens die verslag is daar wereldwyd tussen 35,9 miljoen en 44,3 miljoen mense met 
MlV/vigs. 

Sowat 4,9 miljoen mense sal na verwagting vanjaar MlV-positief word en 3,1 miljoen aan vigsverwante 
siektes sterf. Suider-Afrika word verreweg die swaarste getref, met sowat 25,4 miljoen MlV-positiewe mense 
vanjaar vergeleke met 24,4 miljoen in 2002. Byna twee derdes van alle mense met MlV/vigs woon in hierdie 
streek. Hoewel die wereld vanjaar meer as $6,1 miljard (sowat R36,5 miljard) aan die pandemie bestee het 
tenoor $2,1 miljard in 2001, het minder as 1% van alle mense tussen 15 en 49 jaar toegang tot MlV-toetsing 
en berading in die 73 lande wat die swaarste getref word. 

Tussen 5 miljoen en 6 miljoen mense het dadelik behandeling met antri-retrovirale medisyne nodig. 
Minder as 10% wat dit moet kry, het toegang daartoe. 

Die Burger, 1 Desember 2004 



4 This content is available online at <http://cnx.Org/content/m24334/l.l/>. 



67 



4.4.6 Aktiwiteit 1: 

4.4.7 Om afleidings uit bronne te maak 

4.4.8 [LU 1.1, 1.2, 3.1, 3.2, 3.3] 



• Gebruik die koerantberig op bladsy 25 as bron (jy kan ook ander bronne raadpleeg) en voltooi die 
volgende tabel. 



UITWERKING VAN MIV/VIGS 


Suid-Afrika se posisie op die Vigs-ranglys 




Getal mense met vigs in Suid-Afrika 




SA provinsie met hoogste vigs-syfers 




Persentasie groei in vigs-gevalle in SA van 2002 tot 2004 




Persentasie groei in wereld fondse vir vigs vanaf 2002 tot 2004 




Persentasie vigs-gevalle wat nie toegang het tot die nodige antiretrovirale medisyne 


nie 





Table 4.8 

Hulp vir VIGS 

Vigslyer se radio "lewensbelangrik" 

Maali-Malixolegwatyu 

KAAPSTAD. - 'n Geslote deur, 'n venster wat wawyd oopstaan en 'n radio wat kliphard speel . . . 

Dit is wat 'n besoeker erens tussen honderde plakkershutte in New Rest, Guguletu begroet. 

Die geheim om in te kom, is om na 'n kamervenster aan die agterkant van die huis te gaan en die rede 
van jou besoek te verduidelik. 

Me. Noberia Koko (37), wat hier woon, is alleen, blind - en bedleend. 

Na geselsies wat uitgeruil word met die oog op 'n onderhoud, vra Koko haar gaste om haar jonger suster 
te gaan haal, voordat hulle in die huis toegelaat kan word. 

Na 'n halfuur daag me. Ruth Koko op en gaan sy oudergewoonte na die oop venster, van waar die huis 
se sleutels aan haar oorhandig word. 

In die huis word die Xhosa-radiostasie, Umhlobo Wenene ("Jou ware vriend"), onmiddellik sagter gedraai. 

Op 'n vraag aan Koko hoekom sy die radio so hard aan het, se sy dit is "lewensbelangrik". 

"Ek is op antiretrovirale middels en luister na die tyd." 

"Wanneer jy op die pille is, moet jy dit gereeld neem - presies op die voorgeskrewe tye." 

Sy vertel ook hartseer in die kamertjie met drie beddens, hoe haar enigste dogter, Nomonde (22), wat na 
haar omgesien het, haar onlangs verlaat het vir "werk in George." 

"Sy is op 10 November hier weg saam met 'n priester en het gese dat sy werk gekry het." 

"Ek glo dit nie. Ek vermoed sy het 'n verhouding met horn." 

Volgens haar "voel-voel" sy nou na die grootte en oppervlak van die pille wat sy daagliks moet drink. 

Koko vertel sy het in 1999 begin siek word, en het aanvanklik 'n stryd teen tuberkulose gevoer. 

'"n Jaar later, na 'n bloedtoets, het die dokter aan my gese dat ek MlV-positief is." 

Volgens haar was dit die begin van 'n "lang pad en worsteling" met sangomas, familielede en medici. 

"Mense het aan my gese my blindheid is vanwee iets "boos" wat aan my gedoen is, terwyl die dokters gese 
het dit hou verband met my MlV-status," vertel Koko. 

Na wat die teenvigsmiddels "aan haar gedoen het" glo sy dat dit die beste opsie is - en dat mense nie 
moet skroom om dit te gebruik nie. 

Die Burger, 1 Desember 2004 

In hierdie berig uit Die Burger van 1 Desember 2004 lees ons van medikasie wat beskikbaar is aan MIV- 
pasiente. Ons het ook in die berig op bladsy 26 gelees dat minder as 10% van die mense wat hiervan afhanklik 
is, toegang het daartoe. 



68 CHAPTER 4. KWARTAAL 4 

4.4.9 Aktiwiteit 2: 

4.4.10 Om navorsing ten opsigte van die suksesvolle uitwerking van antiretrovi- 
rale middels te doen 

4.4.11 [LU 1.4, 1.5, 3.1, 3.2] 

• Kritiseer of verdedig die volgende stellings: 

1. Antiretrovirale middels ondersteun slegs MlV-gei'nfekteerde se gesondheid en is nie genesend nie. 

2. Alle mense in Suid-Afrika het gelyke toegang tot antiretrovirale middels. 

(Indien jy nie met laasgenoemde stelling saamstem nie, bespreek moontlike stappe wat tot 'n meer 
regverdige verspreiding kan lei.) 

Waar is antiretrovirale middels beskikbaar en teen watter prys? 

Van watter spesiale produkte dra jy kennis wat daarop gemik is om die lyding van MlV-gei'nfekteerde 
aan te spreek? 

Assessering 



Leeruitkomstes(LUs) 



LU 1 



AARDRYKSKUNDIGE ONDERSOEKDie leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om 
aardrykskundige en omgewingsbegrippe en -prosesse te ondersoek. 



Assesseringstandaarde ( ASe) 



Dit is duidelik wanneer die leerder: 



1.1 inligtingsbronne , insluitend eenvoudige statistiek, identifiseer om die vraag oor 'n maatskaplike of 
omgewingsvraaagstuk of -probleem te help beantwoord; 

• relevante inligting vir spesifieke doeleindes uit bronne kies en dit opteken; 

• breedte- en lengteligging gebruik om relevante plekke op kaarte te vind; 

• inligting gebruik om oplossings vir probleme voor te stel; 

1.5 verslag doen oor ondersoeke deur bespreking, debat, gestruktureerde skryfwerk, grafieke, tabelle, 
kaarte en diagramme. 



continued on next page 



69 



LU3 

VERKENNING VAN VRAAGSTUKKEDie leerder is in staat om ingeligte besluite oor sosiale en omgew- 
ingsvraagstukke en -probleme te neem. 

Dit is duidelik wanneer die leerder: 



• ongelykhede binne en tussen samelewings identifiseer; 

• sommige faktore wat op verskillende aardrykskundige skale en op verskillende plekke tot maatskap- 
like en omgewingsongelykheid lei, ontleed; 

• optrede evalueer wat tot die deel van hulpbronne en die vermindering van armoede in 'n spesifieke 
konteks lei. 

Table 4.9 



70 ATTRIBUTIONS 

Attributions 

Collection: Aardrykskunde Graad 6 

Edited by: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/colll014/l-l/ 

License: http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/ 

Module: "Bepaling van rigting" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24263/l-l/ 

Pages: 1-9 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Hoe word lengte- en breedtelyne in you atlas gebruik" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m31920/Ll/ 

Pages: 9-13 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Handels-/vervoerroetes " 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24267/Ll/ 

Pages: 14-15 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Kaartprojeksies" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24268/l-l/ 

Pages: 16-17 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Bevolkingsverspreiding" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24277/Ll/ 

Pages: 19-27 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Rio de Janeiro - een stad: twee werelde" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24282/l-l/ 

Pages: 27-31 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 



ATTRIBUTIONS 71 

Module: "Weervoorspelling en sinoptiese kaarte" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m29572/l-l/ 

Pages: 33-40 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.Org/licenses/by/3.0/ 

Module: "Klimaat en plantegroeistreke van die wereld" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24331/l-l/ 

Pages: 40-44 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Die hoofbiome" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24332/Ll/ 

Pages: 44-51 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Ryk en arm" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24297/Ll/ 

Pages: 53-55 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Redes vir rykdom/armoede" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24299/Ll/ 

Pages: 56-60 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "Eienskappe van ontwikkelende lande" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24335/Ll/ 

Pages: 61-65 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 

Module: "MlV/Vigs as ontwikkelingsvraagstuk" 

By: Siyavula Uploaders 

URL: http://cnx.org/content/m24334/Ll/ 

Pages: 66-69 

Copyright: Siyavula Uploaders 

License: http://creativecommons.org/licenses/by/3-0/ 



About Connexions 

Since 1999, Connexions has been pioneering a global system where anyone can create course materials and 
make them fully accessible and easily reusable free of charge. We are a Web-based authoring, teaching and 
learning environment open to anyone interested in education, including students, teachers, professors and 
lifelong learners. We connect ideas and facilitate educational communities. 

Connexions's modular, interactive courses are in use worldwide by universities, community colleges, K-12 
schools, distance learners, and lifelong learners. Connexions materials are in many languages, including 
English, Spanish, Chinese, Japanese, Italian, Vietnamese, French, Portuguese, and Thai. Connexions is part 
of an exciting new information distribution system that allows for Print on Demand Books. Connexions 
has partnered with innovative on-demand publisher QOOP to accelerate the delivery of printed course 
materials and textbooks into classrooms worldwide at lower prices than traditional academic publishers.