(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Słownik języka polskiego"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legał copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial partics, including placing technical rcstrictions on automatcd querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designcd Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
person al, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated ąuerying Do not send automatcd queries of any sort to Google's system: If you are conducting rcsearch on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of text is hclpful, pleasc contact us. We cncourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributłonTht Goog^s "watermark" you see on each file is essential for in forming peopleabout this project andhelping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał WhatCYcr your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assumc that just 
becausc we believc a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offcr guidancc on whcthcr any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discoYcr the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli icxi of this book on the web 

at |http : //books . google . com/| 



Google 



Jest to cyfrowa wersja książki, która przez pokolenia przechowywana była na bibliotecznydi pólkach, zanim została troskliwie zeska^ 

nowana przez Google w ramach projektu światowej bibhoteki sieciowej. 

Prawa autorskie do niej zdążyły już wygasnąć i książka stalą się częścią powszechnego dziedzictwa. Książka należąca do powszechnego 

dziedzictwa to książka nigdy nie objęta prawami autorskimi lub do której prawa te wygasły. Zaliczenie książki do powszechnego 

dziedzictwa zależy od kraju. Książki należące do powszechnego dziedzictwa to nasze wrota do przeszłości. Stanowią nieoceniony 

dorobek historyczny i kulturowy oraz źródło cennej wiedzy. 

Uwagi, notatki i inne zapisy na marginesach, obecne w oryginalnym wolumenie, znajdują się również w tym pliku - przypominając 

długą podróż tej książki od wydawcy do bibhoteki, a wreszcie do Ciebie. 

Zasady uźytkowEinia 

Google szczyci się współpracą z bibliotekami w ramach projektu digitalizacji materiałów będących powszechnym dziedzictwem oraz ich 
upubliczniania. Książki będące takim dziedzictwem stanowią własność publiczną, a my po prostu staramy się je zachować dla przyszłych 
pokoleń. Niemniej jednak, prEice takie są kosztowne. W związku z tym, aby nadal móc dostEu^czać te materiały, podjęliśmy środki, 
takie jak np. ograniczenia techniczne zapobiegające automatyzacji zapytań po to, aby zapobiegać nadużyciom ze strony podmiotów 
komercyjnych. 
Prosimy również o; 

• Wykorzystywanie tych phków jedynie w celach niekomercyjnych 

Google Book Search to usługa przeznaczona dla osób prywatnych, prosimy o korzystanie z tych plików jedynie w nickomcrcyjnycti 
celach prywatnych. 

• Nieautomatyzowanie zapytań 

Prosimy o niewysylanie zautomatyzowanych zapytań jakiegokolwiek rodzaju do systemu Google. W przypadku prowadzenia 
badań nad tlumaczeniEimi maszynowymi, optycznym rozpoznawaniem znaków łub innymi dziedzinami, w których przydatny jest 
dostęp do dużych ilości telfstu, prosimy o kontakt z nami. Zachęcamy do korzystania z materiałów będących powszechnym 
dziedzictwem do takich celów. Możemy być w tym pomocni. 

• Zachowywanie przypisań 

Znak wodny"Googłe w łsażdym pliku jest niezbędny do informowania o tym projekcie i ułatwiania znajdowania dodatkowyeti 
materiałów za pośrednictwem Google Book Search. Prosimy go nie usuwać. 



Hganie prawa 

W ItEiżdym przypadku użytkownik ponosi odpowiedzialność za zgodność swoich działań z prawem. Nie wolno przyjmować, że 
skoro dana łisiążka została uznana za część powszecłmego dziedzictwa w Stanach Zjednoczonych, to dzieło to jest w ten sam 
sposób tralrtowane w innych krajach. Ochrona praw autorskich do danej książki zależy od przepisów poszczególnych lirajów, a 
my nie możemy ręczyć, czy dany sposób użytkowania którejkolwiek książki jest dozwolony. Prosimy nie przyjmować, że dostępność 
jakiejkolwiek książki w Google Book Search oznacza, że można jej użj'wać w dowolny sposób, w każdym miejscu świata. Kary za 
naruszenie praw autorskich mogą być bardzo dotkliwe. 

Informacje o usłudze Google Book Search 

Misją Google jest uporządkowanie światowych zasobów informacji, aby stały się powszechnie dostępne i użyteczne. Google Book 
Search ułatwia czytelnikom znajdowanie książek z całego świata, a autorom i wydawcom dotarcie do nowych czytelników. Cały tekst 
tej książki można przeszukiwać w Internecie pod adresem [http : //books . google . comT] 












t( € c 












1 



m 



S Ł O W N I K 

JĘZYKA POLSKIEGO, 



PRZEZ 



M. SAMUELA BOGUMIŁA LINDE 



Fil: Dokt:> Członka Natwyźszey Izbt Rdukacyi Pubłiczney, Rady Dozorczby Szkoły 

FsAWA* Krółbwskikgo Towarzystwa Przyiacioł Navk w Warszawie, Królewsko - 

CzssKiEGo Towarzystwa w Pradze, Rektora Lxcevm W aiszawskikgo. 



TOM I. CZĘŚĆ II. 



G. — L, 




w WARSZAWIE, u AUTORA. 

I 8 O 8. 



%* 



Kasi ictyk Polski urodził się i Słowiafiskieso ; albowiem wiaystkie Ce iczyki Polski, Caeski, Ruski » Charwatkij 
Bo^niefifki » Serbski , Racki » Bułgarski i inne , były pićrwćy leden iczyk » iako i iedco naród Słowiafiski. Z tego tedy 
uarodn, ki«dy iedoi tan> drudzy sam siedliska twe przenieśli ,. przyszło i to, iż a iednego iczyka viele się ich uso- 
daito różnych. 



Górnicki Dworzanin ^ 46. 



JAŚNIE WIELMOŻNEMU JEGOMOŚCI PANU 



STANISŁAWOWI HRABI 



ORDYNATOWI 



/ 



N A 



ZAMOŚCIU 



Z AMOYSKIEMU, 



JEGO CESARSKO- KRÓL EWSKIŹY MOŚCI TAYNEMU KONSYLIARZOWI i SZAMB:, 

KAWALEROWI RÓŻNYCH ORDERÓW. 



9^ 

C^i^ aszczuciłem ct^ic pierwszą łomu pltrwsztao Słownika imionami ^O, JCcia 
^mcl Senerała SQama CzartOrjskiegO , ^S*^' JCrahiego Jozefa OSSO- 
iillskiegO^ imionami^ niówic , w kraiu i za aranlcę swictńcmi ; poważam 
si{ t^ druaą €Z£si wtpa2z pod zaszczutem imienia 3W> WuicTana S)o&rodzieia. 
JcLSl^ związek zachodząca ml^za Ościami łak wusokieao znaczenia, oo te^o 
mig msmiela ; a wdzięczność należąca sig odemnle ^TV. WacTanu ^oorodzleco^ 
^i, za doznane wcześnie tak houne wsparcie meao przedsięwzięcia , nai^mocw et^'- 
szern dla mnie lest zniewoUnUrru — 3Cłokolwlck choć w czyści zna ozteie ułe-- 
raturu ^ bądź kraloweu, hądz ohcću , oddaie cześć powinna ^O, Xciu ymcl 
STeściowl^W. WacTana lOobrodzitla , lako 3\iuz Opiekunowi ; jW. WacTan 
^obrodziea zaszczucaiz , przyozdabiasz, pomnaiasz, znane od dawna w Tolszczcm 
nauk siedlisko, założone przez Wlelkleao Jana ZamoyskiegO , Trzodka 
sweao , którego nieśmiertelna pamifc słunit dotąd w histornl nauk i kralów* 
Samćo troskliwie zbierasz ^W. Ti^acTan i)obrodzieu szczotki I zabutkl staro'^ 
zutne j tam sprowadzasz kosztowne zbioru ksiąa , I narządzi do nauki słuzą- 
cuch, łam zgromadzasz mczow , talentami, I nauką, celuiącuch, tam zachę- 
casz młódź kraiową , abu korzustała ze sposobności, którą leu do kształcenia sig 
na ludzi zdatnuch, I znakpmituch podaiesz. — STroskUwu o przuszłu los nieo^ 
cenlonuch sw^^lch skarbów toLkieu , Słowiański eu i obceu literaturu , ^ry . 3Cra^ 
ł>la Ossolińskie w Wiedniu, znalazł zaspokoienie troskliwości iwoieu , oddd* 



i^c aroaie ic zhioru pod opiekę ^ W. WacTana jDoiro^zlela ; cleszc^ się miło^ 
snicu nauk ^ tak kratowi , lak ohca ^ z wuboru , która na zanoszę oddala h^szcI" 
kc^ obawę, zebu skarb ten Literacki, z takq. usilnoscią, tak wielkim kosztem 
przysposobiona , wniwecz nie p0szedt ^a zas z moleu stronu* teraz tum wręceu 
cieszę się I ckLubię , ze ^ ile mi ji/umole pozwoliłu^ należałem do zbierania 
tuck na^drozszuch , bo naurzadszuch Literatura zabytków. 

3iacz teda^W. WaeTan ^obrodziea pfzmq.c i to dzieło mole , nad kto-' 
rem w cic^^u kilkoLetnim , prza założeniu przez J^rr. JCrabieao Ossolloskie- 
gO owe^o zbioru Llteraturu kraiowea pracoH^ałem , a wśród praca moi ca około 
nie^o j wciqi doznawałem zachęcaiqcuch pobudzeń I pomocą ^O. OCcia Sene^ 
rata S^escia ^TV. IracSana 3)obrodzLeia j racz ao przaii^c z tc^ własclw(} so^ 
ile uprztumoscic^ , z którea w kralu I za aranicq. nauki si£. cklubK^ ; racz ao 
poczutac nieiako za tresc wucl(^anionf z teaa zbioru^ która troskliwość ^ir. 
Ossolińskiego opiece Sanskietf powierzała. 

z Warszawy^ w Miesiącu Listopadzie j8o8. 



Lind 



DALSZY CIĄG PRENUMERANTOW. 



Nayiasnieyszy Cesarz Austnjackl 



Józef Hrabia BielińskL 
Ignacy Błeszyński. 
Szkołj Bobrzeyskie. 
Srezd Minist: Sekr: Stanu. 
Jakób Bf szewski. 
Antoni Chłapowski. 
Tadeusz Czacki Starost: Nowogrodzki. 
Łukasz Dębski Sekr: Stanów Gallicyi. 
Soter Darowski. 

Tadeusz Dembowski •Minist: Skarbu. 
X. Diehl Członek Izby Eduk: 
Jerzy Dobrzański. 
Biblioteka Królewska Drezdeńska, 
X. Marcelli Dzięcielski Kanr^KujaW: 
Hr: Antoni Dzieduszycki. 

Fu/s Konsyl: Stan: Ross: Sekretarz Akademii 
Petersburskióy. 

FranzŁus Senator w Gdańsku. 

Kassa mieyska Gdańska, 

z Sierakowskich Górska. 

Michał Grabski. 

Horn Księg: Uniwers: Wileńskiego. 

Józef Jaracząwski. 

Ignacy J^elski Podpółkownik. 

Karazyn Konsyliarz Stanu Ross: 

Kicki Arcy -Biskup Lwowski Konsyl: Stanu. 

X. Hugo Kołlącąy. 

Rafał Kołtącay Starosta Trześniowski. 

Szkoły Kowieńskie. 

Krupowicz Pisarz miasta Wilna. 



Marcin Krzyżanowski. 

Józef Kuropatnicki. 

Antoni Łanckoroński Konsyliarz Tayny Ce- 
sarski. 

X. Wincenty Łańcucki Kanon: Źytomifski. 

Łowicka Szkoła nauczycielska. 

Łuszczewski Minister Spraw Wewnętrznych. 

Ignacy Marchocki, 

Masłowski Konsyliarz Prefektury Kaliskióy. 

Stan: Hr: Miączyński. 

Szkoły Mińskie. 

Szkoły Mozyrskiff. 

Julian Niemcewicz t Sekretarz Rady Stanu. 

Gabryel Ogiński. 

Kazimierz Olechowskie 

Starosta Ossoliński Prezes *S^du Appelacyy- 
nego. 

Ludwik Pac Kawaler Maltański. 

Kazimierz Plater Starościc- 

Jgdrzey Polsfus Pisarz S^du Pokoiu Wscho« 
wskiego. 

Szkoły Px>s^tawskie. 

Teodor Potocki Wda Belzki. 

Seweryn Po^ocAi^Senator Róssyyski. 

Biblioteka prazka, 

Antoni PstrokońskL 

Woyciech Pusfowski Marszałek Słonimski. 

Xię Ordynat Dominik Radziwił. 

Baron Ludwik Rastawiecki. 

Michał Romer Pi^ezes Trybunału Wileńskiego. 



X 



jRpnne Szambelan Imper: Ross: 

Józef Sieranowski Kawaler Maltański* 

Szkoły Słuckie. 

Jan Sniadecki Rektor Uniwersytetu Wileń* 

skiego. 
Jędrzej Sniadecki Professor Uniwera: Wileń* 

skiego. 
X Opat Sokolnicki, 
X. Teodor Sołtyk. 
• Szkoły Swisiockie, 
Józ*rt Szadorski. 

Xx Xawery Szaniawski Proboszcz Grodsiaki. 
Szymańskie 
Auguatya Trzecieski. 



Nepomucen UmiAski. 

KolIe{;ium fVarstawskie XX* Piiarów. 

Teodor de Weyehart Konayliarz Imperatora 

Rosa: 
Zttsanna Wilczyńska. 
Uniweraytet fVileAski. 
Szkoły lVileńskie. 

Seminaryum Główne Ducłiown<^ Wileńskie, 
Jan de Witt. 

Stanisław Wołowicz Podkom: Rzeczycki. 
Piotr Hr: Żahielski Stolnik Gallic. 
Tomasz Zycki Professor Matemat: Uniwersyt: 

Wileńskiego. 



Autor Słownika ma honor uwiadomić Prześwietna Publieznoić, it odt§d prenumerata na et* 
łe dzieło f dla nowo przybywaiicycłi pranumerantów^ podwyiaza się dwoma czerwtnemi złotem! » .tak, 
ie teraz całkowitość prenumeraty wjnoaić bgdzie czerwonych i^otych dwanaście w złocie. To pod- 
wyższenie bynaymnićy się nie ściąga do tych » którzy przed wyyściem ieszeze tćy dragi^y czgiei pićr- 
wszt^go tomu prenumerowali. Ostrzega oraz autor » £e po wydaniu drugiego tomu* obeymv}i§cego li- 
tery od M do O^ (co nast}pi ku końcowi prsyazłego roku)^ cena podwyższona będzie do czerwo- 
nych złotych piętnaattt w złocie; takowe albowiem podwyższenie wypada z obrachunku wzraatai§cydii 
coraz bardzićy kosztów druku tego dzieła.. 



ui fFar stawie y w Listopadzie Jtgog. Roku. 



Ii. r ir n s. 



^-i 






'^.. 






G. 



/ 



G , g , litera alfabetu łachiJkUgó siódma, , -greckięgą trze- 
cia ^ poljkiego (^ et ą za' litery raa/iuiąc) ^fi^iiewii^a. 

Kras. Zb. i» 3o5. Ul Mente a3nd)fWti^ df^-tatfitiifd^cn 

Sl(|^(abet6^* U^ Poljliiń wymawiamy g ^atr f jce grubo , 
ni^<i>' 72te «fl^ j i gi/zi> go ra/ trochf mifĄcidy wyma- ■ 
wiamy , piszemy po nim sapioglojkę i t%, p., giermek , 
giełda, Kpcz. Gr. i, p. 5.7. .t)a< « fllwat tm ^alUlfĄell 

Ho# 4l^banu n)ie> j, wenn i taranf fol^t,. (onfl immec 

fafC mu bo^ Z)etttf(^e k. J&cu&zowiki /<;c/> iesUze prke- 
klad^ y ieóy w' słowojch z Łacihjl^iego przysnoionych 
racziy pisać } niz %^ n, p* rejeiłr, n/e regieftr , Anjol 
wi« Aiigix>i ( iak w dawnych drukach juszędzie ), Ewan- 
jelia, nie E\TaiigieI]a.^ - Górnicki zadawnione gi, co 
my dzi/ go mówimy , 2 daszkiem pisze : Jkarał gi bóg^ 
ijkarai go bóg. Nowy Char. Ze g przed e zawsze iejl 
miękkie , wi^c zawsze po sobie przed ę- zada włożone^ 
goi, n. />. gies^ Si^Ji :^bo jejl ^ z tac geftus , Cienerał 

abo Jenerał, ^ipifcjen 'g uiib « wug et» j eingfflitft 
Oetben. - Cxeji naszego g niemałą?, ich g /c/2 na- 
szym j; 71./). gaHfO iab/ko, gaf wA , gebftt «</««. iVa- 
sze g ««/ w Czejiim zajiępuie h , n. />. g<zc/oć:'f)ab(ttt/ ganić 

(anćti, ^/owa ^lamu/ ^mrfa butba, góra Cotrt, ^oro- 

"'y (Otomp. - Toi i w naszych niektórych krainach 
poJirzegamy\ mawia: gańba.t hańbaV mówimy: gani^, 
a przecici ni^ gąńbi^, lećz h«/ibi<, haniebny, j^Bo- 
gatków , gdy się z AlazDwieckiego do Lit wy przenieśli ^ 
BoYiatkami nazywanjj^^ Nics, 1, 1-29. cf,*'BorzolohaXy\ 
cf.gębka, gąbkUf hubka, - j. G zamią/fk pisza w owych 
JkróconycA: gmyśli , gwoli, grseczy {zkąd grzeczpy) 
s kmysliy Awoli , krzeczy , to ieji : ku myć li ^ ku. rzeczy 
ob. Jtu, s \^edle, 

G. Z. P. abbrewiacya: Generał. Ziem To doi/kich. 

GABAC, sfibac^ -a?, -a, ez,ni'k, (- gabuą^/ćZ/ir. ■ tv flcl.a- 
dasych), niepokóy, czynić, dra^ni^;, napsAować, flnfedjs 
ten, tei^n, bnmmfji^en- cf. 3^ra/. gabbare). Stała się 
niezgoda między jailrząbi , ie walcząc między sobą , in- 
szych' ptaków nie gabali. Ezop, i3i. Je^li ki> nim blizko 
przjftąpisa, a będziesz ie gabał, tedy się na cię rzucą i 
zabtią cię. Jer, Zbr, 7. Odrzuć, cokolwiek cię na szko- 
dę Łwoiey du5^y gaba. Pot. Zuc, 53. Kacerz ten dyspii- 
tacyykami , któremi proAe gaba, zhardziat. Skarg, Dz, 
293. Gołębie drępieźni ptacy albo szkodliwe' ZM^itrzęta 
gabaią. Cresc^ 588. Cudzotoztwo z iedney ftrony icft, 
gdy dziewka cudzego gaba nięia. Haur Sk. 338. Bez 
przyczyny nieradzi nikogo gabaią. Papr, Trf: C, 2, Już 
ona umaHa , co więcey gabasz uczyciela ( żeby przyazedl 
uzdrowić ią). Budn. Marc. 5, 36. (czemuż go ieszcze 
trudzisz ? BióK Gd, ).. Nie na wieki pszenicę mfóciĆ bę- 
dziesz, ani iey będzie *gabać kofo woiow«* Łeop, Jes. 
'Jem* /. a. 



• nB, a8. (potrze. BiSl Gd.). - Gabić kego e c«, aala* 

gać nań o co, eitteit uiit cttoai tnaf^nen, i|^n bringenbdt 

heŚ^U> anCtfgen. Kago o dfug przodków jego gabaią » 

ten . . . Szczero, Sax* 86* Żaden się nie żałował nań • 

Żadną 4'zecz , ani go też żaden o żadną rfeecz nie gabał 

. . ani moleilował. t Leop, 1 Mach, 10, 63. Jedliby kto 

s )cHciał gabać kogo o imienie , ma to czynić przed owym ' 

: sądem, gdzie ieft wzdane. Sux, Tyt^ 75.' 'CABANIE, 

I •-» ia, n.^subjl. verb,^ napaHowanie, drażnienie, ba^ 

5lttfc*ten, Me 2rnfe*twtt0. GABACZ, - a, /w., co ga- 

- ba, drażni, drażnicie!, bet 8lnfe(Cter. Trudny gabaca 
. brzuch, moleftus interpellator. Mącz\ 

Pochodź, nagabaćy nagabnąć y nienagabniony ^ prx.e-^ 
nagabać t przenagabnąć. 

GA^BCZASTY ob. Gębczafly. 

GABELA , - i , i. ( Jtal, gabella , Gall. gabelle , Laf. 
med. gabella, gaylnm", gablagium , Of)b. bte ©affel), 
cłd, pobór, bie ©tetter, ber ^ot. Gabella, nazwilko 
we Francyi podatku na sol włożonego. J^ras. Zb, x, 3o6* 
Gabele od soli. Star. Ref, 43. W Wenecyi gabelę wszy- 
scy pfacą. li. i64. Jabł. Teł, 36. 

GABINET, KABINET, - u, w., GABINECIK, - aj m. 
zdrbn, (^Gall, Gabinet, Jtal, Cabinetto , Angl. Cabbi- 

net), pokoik poboczny ciższy, ta^ €abfnet, etti ffefne^f 

fliffete* ^immcr. Vd. katónet , kamerza , shtibelz , jispi- 
za, .'flcriuna jispa ; Sr. 1. p^itwatf i B*. Ka6ifHenil)» 
omxó)KiH, oiiixó3KaJi-, rópHK^a. Sypialnie i gabinety 
dla zgiełku oddalone bydż mają od pokoidw dziecinnych. 
Switk, Bud, 99. §, gabinet u Jłionarchdw ieft mieyscem 
sekretni^yszych obrad W inteltfcssach kraiowych. Jex» 
Wyr. ba^ €rtbfnet an ben ^bfcn. Czasem bywa pierwiJy 
w gabinecie rezolucya , niż w senacie deliberacya, Łub» 
Roz. 453. Z tych siedmiu miniflrów ikłada się teras 
kn^lewiki taicmny gabinet. Pam. 83, 568. J. ikład , 
zbiór różnych kosztowności, sztuk pięknych, bCit ^otU 

net, ein gtnimet ju ^ofltarfeften. Sr, 1. Cutjowna itroa, 
^ufnencja. Gabinet naturalny, eln 9((ttttr«ItencaHnet , 

ieft mJeysce , w którym iią przechowuią rzeczy od przy- 
rodzenia ."wyprowadzone, w iak naypodobnieyszym , ila 
można, żywości ilanie. JCluk Zw, 1, i5. Piękny -ma ga- 
binet, pełny rzeczy, rzadkich. A^. Pa/w. 8,-149. GABI- 
NETOWY, - a, - e, od gabinetu, €ilMliet^ = . Ross\ 
Ma6KHeiiicKifci'. Sekretarz gabinetowy. Mon. 7o,.54o. 
( cf. ♦dumny). Negocyacye są woyną gabiiietową. Zab, 
9, 339. t. i. gabinetów dworikich^ albo dworów, etn5(ti9f 

ber (^abtneter. 

GA^BKA i t. d. ob. Gębka. 

GABLOTEK, - tka, m. , Gall. tablette, desztszułka do 
ściany z góry przybita , żeby na nie'y c© poftawić , ein 

a3rct(ten «n ber 38anb , etwa^ baranf su f^ellen. Tr. 



€7« 



ei^BR » GAeic. 



«AD * CADAC. 



•«- »ł « ' 



» • • 



G\BR o5. Cs%br. 

GAC , Gać » • i , ^; , fa8E3rny, pęki b gt^CSi Wiązani, ^apr. 
IV. I, 471. fafd^hiett, flleWMnbel. J. Gać, Gacie /tcz6. 

mn*, pomofl E takich pęków, Jafc^inen»erf , fin ^ti^U 
telbrtmm, cine OlelferbrAcfe. 5A, et sio. i^at} i/^. gat; 

Bs. gat, zagatje, sajazeuje ( iB<r« gaziscte, hrod cadum 
bród); Cro. gata (s gat, gacie a) jaź cu. v.; Cro, gaz, 
•^^» gazlóhely vadum bród); Crn. gatshe -, Vd^ gas j Rs. 
rainK. Cymbrowie , podciąwszy wielki las , gać uczy- 
nili, i, tak sif przez rzekę przeprawili* Stryik. 35« (cf. 
Gacić). ^^,j« . • '^ > :♦ 

GACEK , -» eka , m. , c£ ga^zek , ^ach , cf. Jtah gazza , cf. 
Gcr. ^(fel) nietoperz, latoperz, latonka, błeS^^bermau^. 

4 Bs. gligljak , pircac , netópjer ; Crn, pirpogazb^za ;. Vd, 
Dirazhuk, shishmish; Slav* slipimiah; Ross, KO^aHl) , 
Aemy^a* Mvin$« Nietoperze takie gackami zówią. Zooł, 
Nar* 392. Osądzano nietoperza, żeby iui we dnie nie 
latał, Lecz w. nocy omackiem^ J iui nie nietoperzem, 
al9 zwaj się gackiem. Min., Ryt. 4, 98. * 

GACJti, - ,a, rri.i pdnocuik , Ciryierz. Cn. Th. (cf. Ger. 
®4UC^; ®C(f; ®d(f i mJokos, głupiec; Jtal. Cucco, 
Dan. Giak, HolL Gheek, AngL Geck, -5i/tfc. Geck, Jj- 

/flrn</. Gick, cf. lat. Jociis), eiH 9?ac^tfdjwarmer , ein 

$Błir;kt' Tu w tym lesie z swym gachem kryie się: 
Teatr 5^, d. łi8. Święty urząd gamratora, otUrz ga-* 
chom; sluiy. Zygr.^ JPapr. a8g. ZartbL Jmć Pan fca- 
chowiki. ^A/o/i. 63, 282., o5. Gasaek c/«/w. - GACIIO- 
WAC^ ^ aj,t- uie, iritranut. ndk. ^ po iv>cy chodzić 
azaleląc. Cn,. Th. I^i^ bcttt^^aijt fd)»armett. b) za dziew- 
kami biegać, ftyie ftroić, tCH ^dbc^cn tKlcCUufen , Hwljs 
len^ GACHOWAC SiĘ/-«ci>r., zbytnie się ftroić, (t«^^ 
ńbenraijlfi puficil^ 7>. GACHOWANIE, -ia, n,, i«6/?. 
' f*rd. , iGACHOWSTWO, GACHOSTWO, nocne bru- 
kowanie, 5a^ 3c&lo4rmen bep ber 9?0<(t; gamratowauie, 
fryjerftwo, H^ SBllbUtt, bie 93uf?lcrcp. z gaohowftwa 
^roMć przyftoyno^ć i ochędoft wo^ . Mon. 69, ia3. 
GĄCIC, - jt, - i, cj, n^ott, , gboiil pomo^cić, mtt fXcW= 

b)łnbe( befegen, bebrńcCirti. :5o/i. (ntdtt, ^atant; 5/o. ^as 

^4tn i ^^. gatot tsinalok ; Crn. gŁtim farcire ; Cro. ga- 
titi, zajeziti, zajazti (cf. jaz); Rs. ramHOiB; rany; 
£c. ranjio {di/ling. Vro.y Rg., £s. gaziti padere bro- 
dk;ić; Jtąh gnazzare; Crn. ga^im, Vd. gasiti ; Crn. gas 
ęailis nivis cf. Ger. ®affe; cf. Rg, gacka lutum), Pola- 
«y« aby snadni^y przez rzekę przebydź mogli , gacili ią i 
iDoicili chroftwn. Stryik. 545. Wybrani Chrjfta gacili 
rózgami palmowemi drogę Panu. Biał, Pojl, .12. , oh, 
nągacj/ć). 

GACIE , . i , piur. , ( cf. £) 6 e t b. ©aten , ©abłe^efen , 

//^. Gatya 06. Gatki ) ; 5/0. g<Jtp » ^'^. gazbe v Bs. gachje, 
gacchice^ SFitice ( Cro, gach e s Węgierfkie gatki ; Croat. 
Jblache s Węgierikie spodnie; Croat. gege s Niemieckie 
spodnie ){ £c. raign, npeaoJicaAo, OQOXcaH'ie {Ross. 
ra^H końce gatek; ra^HUftl}, raiUHHKl) sznur do zwię- 
zywania gatek j Cro. gSiChny^k ligula femoralis) ; ubra- 
nie, spodnie, bie i^ofett; bie ©einffettct. Gacie spu- 
ściwszy gołą mu wypnie dupę. Pot. Jow. a, 34. cf. por- 

. tki. pludry). Prov, Sio. m bodi fa ^etmc, jefnittgatt 

IVC)n2U / vacuus cantat coram latrone viator* - Prov. 
Cro. koi dobro gach ney^se, Rad guszto nye potese, qui 
rem grimo iene non agit ^ saepius iterare cogitury 



•Gacionoss Ec, rajgeHÓceyli braxatusi ^gfciodiie^y Ec, 
ra^eA']^AameAB óraccaritu. 

GAD , - u, /n., Bh. §t Sio. (ab anguis wąż; Sr. i. I((tb 
pipera , coluber\ Sr, 2. j^ui wąi; Crn, gad ¥ipera\ Vd^ 
had, kcid, kazba s wąi ; Vd. kazhinka , kazhur s wę- 
gorz (cf. kaczka); Cro. kacba, gad s wąi; Ec. raAii, 

. sKHBomHbiH npecMMKaio^seecJi no 3eMXH n. p. aM'iii 
(ff. Rg, et Bs. gad sordes\ Bs. gadniti inouinare] Vd. 
gaditi 5 ganić; Rs. T^ąkitR brzydki, ra^AHBUS? ckliwy; 
cf. iirflA. Yl^ti /trt/rt^A animal 5 cf. gadać, zgadywać); s zie- 

' miopłaz , czołgacz , płaz , ei;i a«f betti 33aud^ ob^r nuf 
- \Ąi furjeii gńfeit frfec^be^ a:bt^r« Wszyftek gad ziem- 

jiki , wedfug rodzaiu swego. iRadż. Genes, 1, 25. (wszel- 
ki ptaz^ziemfki. Bibl. Gd, alleg ©eWIItme. 2utb)- ^V- 
r//idt gad, rzeczy rzofgaiące się po ziemi , mianowicie 
węże cudowne. Chmiel, 1, 595. (cf. gadad, zgadnąć^K 
Gadem nazywamy te zwierzęta , które niaią krew* bzer- 
WOną zimną , serce o iedney komórce i o iednym us?kii , 
a nadto ies».^czo p?uca do oddychania. Te Linneusz 
umieścił w grodiadaie naz-WsLiióy AmphiÓia.' Dawnieysi 
taś natnrtiliści tym wyrazem Amphibia oznaczali niektóre 
tylko- zwicrzęti , iako to bobry, wydry , i as zez ur ki , ia- 
by i t. d. , z tego wzclędu , że one równie w wodait iak 
i na powietrTJu iyć mogą. Zocl. Nar, 190. c^. Kluk Zw. 

1, 25. bie >>imvC^iMfu irnd) bcm Hlnnć. ' Ze tę klassę ga- 

. dem nazywam , tak się usprawiedliwiam. Zaweze pod 
. tym imirńiem u nas rozumiano takowe zwierzęta , które 
- na ohrsydtych.mieyscach przemieszkiwarą , przea odmien- 
ność k^zlatlu swego od innych zwierząt, w oczach lu- 
dzkich okropne byty, owe wcie , imiie, padalce, ia- 

iauturki. Aluk Zw, 3, 3'. 6tf)(fln9cn, Ottctn , ^mttt, (EU 

bPd)fcn JC- W 'Siedliffcarh Dydony i Eneasza włóczą się 
dziś gady. N. Pam. 20, 223. Jak • będziesz klął twą 
poflać wspaniałą człowiecze", Różniącą cię od gadu, co 
się nixko wlecze. Dmoch, Sąd. 25. ** Częfto ten *had 
(gad, o Tatarach) w Po^lol.^kich krainach gojści. Po/)/. G/?. 

1037. t. ^i. ga^wiedi, bieff^ ©t^fc^utd^, bic tt^atareit. cf. 

Gadzina. 

^ADA, - y, ?., piętro, Cbb. ber ®<tbftt, Hi ©tocfs 

tPCtf. Spadł na dół z trzeciey gady, i wzięto go umar- 
łego, i Leop, Act. 20, 9. (piętra. 5 Leop.).- Były tray 
gady. 1 Leop. £z. 42, 6, (pietra. 3 Leop.). 
GADAĆ, - ał. - a, cz. ndk., ( B/i: t^cibdti coniicere , f<«— 
ticinarif b<tb(tć car es ; Sio. bilbultl Aan*o/or , ^(|b(ic Aa- 
riolus 'i Rg, g^tati sortilegio uti , gataz, gatalaz sortile.^ 
gus\ Cro. zgadyam, zgoditi s zgadywać, zgadnąć ( cf. 
gody) 5 Cro. gat4vecz futurorum diuinator \ Rs. raAamB , 
raAuaamfc zgadywać, raAameAk wróiek; Sr. 1. (lubac| 
coniecturare y HeBr, Tin chud aenigma proposuit, n*T''n 
chidnh aenigma. cf, gad, Sor. etc, ^^h serpens; Ijiabattt 
auguror\ cuia serpens callidurh ejl animal^ cuod tan~ 
guam diulnare seu sagire cueat), Pol, s mówić , roz- 
mawiać; wszelako zawsze, mniey poważnie uiywa aię 
gadać , niź mówić , rebeil. Sr. 2. gtDWfd) ; Cro, et Sła. 
goYoriti; /?^. goyoritti, Cr/i. goyorim ; Vd, marnuyati , 
goyoriti , beaediti , kremlati , yesoyati ; Rs. rOBopnaiB 
(ób, gaworayć), CKaaamh, ckaSMaaio, 6aflini; Eccl. 
iiarAaróAaniH. Nie usiluiemy uczyć tego mówić, który 
gadać nie umSe, docere dicere , cui logui neseit y bflt 

(p r « c^ e n Uf^ttń, b« itl<Ct r e b r « f«ttn. Pir. Wym. aa3. 



r / 

CHętnie o tym gadamy, co miiuiera f cLuci. Jag, Wyb,^ 
C. k, h, Niechip gada, ma -li co mówić, bo nie mam 
ciasa. Ttat. a4, c. 87. Trudno nie gadać, kiedy 8c- 
nną kto mówi, i6. i5, c* 65. (nie otwierać się, nie 
wjiawić}. Co w aercu kryiesz, twara będzie gadata. 
Bardz. Tr, 469. j(^ryda). Nie uHąpi milczenie czcfto- 
iroć wymowie. Gadać nas uczą ludzie, a milczeć bobo- 
wie. Nar. Dx. 3, 106. Łacno gadać, nie facno doka- 
lać. Cn, Th, 4ia. (cf. gębą woicwać). Kaidy gada, 
chociaż nic nie umie. Jabt. Ez, 127. Jemu gadać o 
tćm, toi samo, iak o wilku ielaznym. Teat^ 19, b, 49. 
(gfuchemu gadać; groch na ścianę rzucać). Oh nie ga- 
day! Teat. 36, c. io5. (co mówisz! nie do wierzenia!). 
Wcim zonę, ftótę , urząd, póki tchniesz iywotera , Za- 
wsze o tobie gadać będą , nie wątp' o tern. Jakub. Bay. 
89. Niech na cię gada, iak kto chce złośliwie, Ty ie- 
ileś caTy, cnota cię zastania. Karp. 4, 42. Ulormuic 
cerę , iak gdyby trzeciego dnia gadat z Panem Bogiem. 
Opal. Sat. i65. Gadał z papieżem, z królem, Tigra- 
mm safutauit, Cic, Yilnae , me puero , sub Stephano 
Bathorio nobilis quidam occasionem dedit dieto simili: 
Cada! z Ferensem ; adeo Ule alt os sumpserat ipiritua ex 
coUocuio cum aulico , apud regem gratioso, ąt aegre 
aHquis ad eum accedere posset , famulis respondentt- 
óus: Gadał dziś Jego Mość z Ferensem. Cn. Ad. 228. 
cf. Gagatck. §. gadać , siła mówić , nabiiać uszy. Cn. 
TA. fdJłCrtCen, plauberit. Wielka różnica między tc'mi , 
którzy wiele czynią i którzy wielo gadaią. Mon. 63, 492. 
Gadaią wiele, nic nie mówiąc. Ttat. 26, 93. Wiele 
gada a ma?o mówi. ib, 28, b. 2g. *3, gadać s zgadywać, 

doroznmiewać się. Cn. Th. rat^cn, ((j^lief en , folgirn, 

mtlt(maf en. Gaday nam tę gadkę : piąciu psów łowimy 
w lesie blizkim ; czego doSawamy , tego nie mamy *, co 
nam ucieka, to mamy; - a on zgadnąć nie roógl. Warg, 
Wal 337. II. *Gadać si^ recipr. , Bh. ftatifll fe dispu- 
Ure, cf. Germ. (dbetn , S^^^tt , cf. •hadrunek , ''hadnn- 
kować, *hadrowaĆ, *hadrbwnik) rozmawiać &ię z kim , 
dyspatewać się, rozpierać się^ Rs. coBoapoiuanłiACH , 

cocmx3aicBcfl ; mit Sorten flrdten , tfóputiun, SBotte 

nec^frln. Oni sif o to zemną gadali. 1 Leop. Job^ 3i, 
23. (sprzeczali. 3 Leop.). CzęAo si^ o to gadali,, któ- 
ryby z nich miał by di zacnieyszy. Zrn. PJl. 96, b. Kto 
fi «zkoIe Aryftotelesowey nie bywał , radzę , aby o rze- 
czach wielkich i (krytych nie mawiał, ani pisał , 'ani się 
o oie gadiif. Orzech. Qu. 90. Kazimier2 , gadaiąc się 
pod dobrą myśl 2 bUkupyb nieśmiertelności duszy, umarł. 
StrytA. 2o3. rozweseliwszy się rozmową). Ludzie się ięli o 
\rlerze gadać i s warzyć. BieJJk. Kr.b:ib. Będę się tam z nimi 
gaddćo luilii moim. Leop. Joel, 5, 2. (będę sfę z uirai.sądził o 
lud swóy. Bibl. Gd.]. O co się to mięclzy sobą gada- 
cie? Leop. Marc. y, 16. (o c6i. spór macie między so- 
bą? Bibl. Gd.). Kto się gada z bogiem, ma ierau od- 
powiadać. Budn. Job. 39, 35. (kto chce ftrofowa^f boga, 
Bibl. Cd. \ Gadaiąc się z ś. Szczepanem^ nie mogli się 
sprzeciwić mądroś^ci iego. Biał. Boji. io5. GADANIE, 
- ia, n. , subft. verb., Bh. et Sio. Rąbani diuinatio^ aru- 
tpicina-y al/ercatio ; £c. et Rs. raA^Hie wróicnie,. zga- 
dywanie, gadka, zagadka). Fol. 5 mówienie, rozmowa, 

Ui IKfden, hai ©erefte, hai ©ef^wjdęc. tiedyź się 
nwainie nauczysz mówi^ ; i tych pfóinoścl gadtmui mU 



GADACTWO * GAlIttlA. ip 

TACkysz ? Jabł. Teh 43. , Vd. besodUFanje, gorai^eiiij^, pla* 
dranje, jesizhenje, jesikanie , quantaaje, Rs. ]i3FJUuró«> 
AOBie. O wdzięczne wód szcmranfe, wckięcsiie EdroMir 
gadanie* Groch. W. 352. $. zgadywanie, domysł, pro» 

roctwo, Hi (Rdtlftenr .^rrat^eti, die ŚSei^ngniid. • 3> w^ 

danie (zgadanie się) s słowny spór, roEprawa, dysputa* 

cya, bcc a8ortwe<(fe^ Bertjlmt/ He 2)W|Mititttom R*. 

€AOBOQp'BHje. O nmice Jezma siyssąc Rabitiowłe, nH 
gadanie go i dysputacye wyzwali. Skarg. JCati^A^b. Go*> 
tow^t się biikup na dysputacyą, a zgromadzaiąc uczone lu- 
dzie , z pompą na g^damie oifo iiC' chciał. Skarga Zyw. ar^ 
89. Żydzi mieli gadanie o wierze a Sylweifarem. Skarg. 
2>z. -181. Zeiirenus uczynit gadania abo dysputacyą s 
Montaniftami. ib. xip. GADACTWO, - a , n. , wiei^ 
moilwo, świegot, @ef4W(ite^ (Rfberey. Gadactwa do- 
syć, mądrości mało. Pir. Wym^ i25r GADACZ ^ - a, 
m., {Sio. etBh*^CJb(ii vates', Sr, %. Jubfff; Eg. g4ta*, 
gćUalaz sortilegus \ Cro. gatavecz Juturorum diuinator ; 
Rs. TaAstmeJih wróź«k , wieszczek ) ; duio- i sztpoko ga- 
daiący, ^wtegot, etn Sd^Wit^Ct, ©ertemad^et. Siedzi 
przedemną nieprzebłagany gadacz, nabitą wiatrem, i iit« 
nie znaczącemi słowami gębę maiąc. Zab. &, 3fl6. ,, £ccl. 
rAarÓAJbHaul). Wielcy oni gadacze albo ^wiegoŁHwi lu- 
dzie, którzy w towarzyszeniu z drugiemi sami mowę aa- , 
bieraią, i w tym co pewiadaią, końca znaleźć nie jnogą. 
Zab.'6f 3 18, b) cektownik, przegadywaiący się z-kim,./ 
spieraiący się oce. Wfod.^ Rs. cOBOapecMBal)., fkl 
S)i^|>tl(atOt. Jakii twardy i chytry gadaca. Skarg. Dz^ 
3i4. Co ieił iawn ego bez sporu , nie potrzebuie ładne- 
go gadacza. Poc. Horn. by o. 2J według Czeikrego CatdĆ 
.vates y mądry, który łacne zgadule, wieszczek, ./^/z. Th. 
fin SS^etfer, etn @e^r. . Pytaycie się wieszczków i gada- 
czów. 1 Leop. ,J es. 8, 19.^ Nie słuchaycie proroków i 
g^daczów, i tych, co any wykładała, i wróików. 1 Leop. 
Jer. 27, 9. . na kształt gadacza, 1 Leop. Prov. 23, 6. - 
wieszczka. 3 L^op.y Gdzie mędrzec, gdzie rozumny 
w piśmie? gdzie gadacz wieku tego? Budn* 1 Cor. 1, 2e. 
FroAakiem , nie gadacz , Dauus sum, non Oedipus^ Mącz, 
GADACZKA, - i, z. , ^wiegotka, fine ©ĄwiCerlnn. - *5. pro- 
rokini, ble @e(erinti; SBii^rfagerinm BJi. Cabaćfa ; Rs. ra^^- 

meA&aH^a. JCrok zoilawił po sobie trzy córy, iedna była cza- 
rownica, druga wieszeaka, oiłatak gadacaka* OM^agn* 46e. 
Biel. Sw. 1 37, h. GAD ANINA, - y, 2, , świegotant«^, pró;^ne 
słowa, (ScfiwilJ^ ®e»4f((F. Tóy ftałości owe wykręlar- 
ikie gadaniny pewnie sprawić nie mogą. Pilch. Sen. lifl.- 
4^ 66. (Przy budowaniu Babiłonflikey wieiy) wnet brzy- 
dka gadanina między murarzami Szerzy aic , w kiórey 
głusi nie godzą ąię aami. Prjlyb, Mik. 5B3. Gadanina ta 
Maurów ieft miesaaniną Arab/kiego i Jndyyfkiego ięzyka.^ 
Przyl».luz.h?ti. GADA7LIWOSC,. - ści, i., g.ndol- 
ftwo, wielomówftwo^, hk @<^lV«CCilfJi(jFi.it. Vd. pladra- 
zhnod, jcsiahnoił; Rg* goyornos , jezicuos v Rs* roaop- 
AMBOcsD&f CAOBo^toniHOcniBD GADATLHW, -a, - e, 
- ie aii9.j ćwiegtKliwy, wielomówuy, ftc(^aft^«ft! / f\$X^t 
beiCitft. Sr. i. .ft{ecifihV9) Cm. sgovarliv, Kg. govorni , 
jczicjan ( cf. iczycany ) j Vd. pladrazhen , jcsizhen, jesi- 
kaft, quant»zh; J7j>. TOBOpAirahiM. Łgarz gadatliwy. 
Hul. Ow. 11 o. GADKA, - i, i., gadanie, mowa © 

czem, ((r# OTeben, ba^^ered?^ bie diebe por etnoJ. 

Niech sif (Wiegą gadek y pria^łiailaek^ roam^w nieprzy4- 



67S 



XkJ^D%t. - GADU. 



GADOWY - GADZINA. 



Abynjeh t niewUftami w kolcjele. Skarg, Ken, 544. Do przBgadad^ rozgadać, ^yindać^ jtgadywc^^ zgadaJ, 

koiciota chodzić mamy , nie na gadki , nie na roamowy, zgadnąd , zagadad^ zagadnij, zagadka ^ wzgadae. 

al« abyśmy aic modlili. W, Pojl, M» 3a4. Nieyrielo w §, godtp, 

gadki aię z nim wdawała. Radź, Z, P. ^j. Strzei się GADOWY, - a, - o, od gadu, ( J5>^. (fabf wciowy ; Sr,i. 



gadek wsaelakich próżnych. i plugawych. Karnk, Kat 
548. . Dla awoich pantofli gadką byt catego mialla ; na- 
wet dzieci azydzity z niego, wytjkaiąc go palcami. iV, 
Pam. 5, 274. Proces tak śmieszny zodalby gadką wszy*- 
ftkkh prdiaiaków, albo złośliwych i^zyków. Zabł. Z)z, 
•iSo. Teat, So, 6, 49. Juz ta rzecz nie nową w uszach 



ftaboro^j £c. raAoeb żmijowy); bfl6 ftlecCenbe ®en>ńtm ' 

|>»rtreffenb, Gadowe ziole ob. Węźowujk. GADUCHA, 
- yi «•» (cF. B^. Crtb wąi ) gad, gadzina, czołgacz , 

ein auf birht^aucfte fricc^enbe^ ^fllet, §.93. eine 64I«ns 

ge. CzlTjwiek uwalił ftrasznie kiiem węża, a zona krzy- 
knie: coi ci gadiicha ta winna mizerna? Jaiłł, Ez. 216. 



ludzkich gadką, Po/, .^y/. 63. O tobieć to gadka, Na cięć GADUŁ\, - y, m, et i., gadacz, gndaozka ; świegot, 



to przymdwka. Cn, Ad. 800. ^Staliśmy się gadką ludzką, 
t. i. wszyscy o nas mówią, każdy nami u{la wymywa , 
fdBulat sumus, Mącz. To uważaiąc Antoniusz zdała , 
Od niepotrzebnych gadek rzecz oddala. Chrośó, Fars, 27. 
- 5. Rozmowa, spór, gadanie, dysputścya , blf UntettCs 

bung/ bft SBort»e(^fe( , ble S)l((putation. Bh. (abfa dU 

sputatio. Od wyznania prawdy nie dał się uwieść ża- 
daemi gadkami ani namowami przeciwników. Baz, Hfl, 
iio« Wywabiał na gadki Wiklefiany ieden Karmelita. 
ib. 4. Mało na świecie mędrców w tym się gdzieś zgo- 
dzili. Chociaż w głębokie gadki o tym zachodzili. Rey 
Wiz, ł35. Nie naleźli , żebym z kim w kościele gadki 
czynił. Skarg.' Dz, 9, O usprawiedliwieniu wiele ieft 
gadek między dziesióyszemi o wierze swary. Skarg, Kaz, 
309. 5. pytanie, kweftya, ble Crcide. Z te'y gadki abo 
pytania, taka a-ię tiauka wydaie . . . Sa.Ton Tyt. 96. Jed 
tu gadka o to, i&ka Rzplta ma bydż? Modrz. Baz. i3. 
§, trudne, zawiłe, ciemne pytanie, zagadka, btf^ dTdtD- 
jeU Bh.poffahtdt K</. gunitFft, Tganka , razi i Sr, 3. gos 
bało, gOblO, gpbattC ^cf. godło); Rg. gonótka, gatka ; 
Cro. ganka, zaganka , gonotka; D/. gonitka, zagoda, 



świegotka,' ber ^d)\])ii:tj ble (ScfeTOiCermm Bywszy 

długo tułaczami W domu zoftali gadułami, ZaS, i5, 180. 
Wielki z ciebie giduła. Teat. 18, 5. Sekret! co to,' t© 
wcale nie; ftraszny zrmnie gaduła, ió. 55, b, 8., Boh. 

batinot(a<^, Joioarai Sh.tlaii^ac, tfućftubai Bs. tiapac, 

tlapa, cinkarac /. tłapnica, cinkavicaj Sr. i. plapOtaf 
(cf. papla); P^^. kvantazh , pledrovez , jesikazh , lopo- 
tez, klopotez, shlabiider, 'lapeufs , trabusa; Rs, 6aXHC- 
HHsb , 'pa3roBÓpisvTttb , nop. roaó^uiHKl) , maASepl) , 
roBOptikt), roBopb, roaopyHb /. tobop/hbh. Ga- 
duła , co ma ięzyk iak paprzycę z mliwa , Przyjemna W 
posiedzeniu; niemowa wftydliwa za nic. Zn6, g,^3,Zabł. 
GADULSJCI, - a, - ie , o^. gadatliwy, fc^lUrtljCaft Sr* 
i* plapotacjiu; £c. 6\h4hbmsI. - Subjł, G.fDULSKt, 
- iego , m. , gadicz , eiU ^ĆfWa^et, Śtarofta GadulTkJ .w 
Powrocie Posła, Komęd, Niemcewicza. GADULSTWO, 
-a, M. ^ gad.jtliwość, paplanie, ©efc^nJaOlgfilt , (Rcb^ 

fecliflfdt. GADUUA, - ii, i., Sr., i. pUpotecjtwo , 
plapctacinofcj; Ec. Sahachic, 6A«40CAÓBYe , 6xkah, 
6.\HAcrnBO -, cnigPCAÓni* j Rs, nycmoMeABcinBO ; Bosn. 
jezicjenje , tlapa. 



gotka,' pritich; Ross, T^ĄZHAe. Zawikłana przez prze- G\DZIEL, - i, i., Ajuga, ziele soczyfte , od pszczół, 
nośnią mowa , po Grecku aen/^w^, 'po naszemu , nie ód rot;ac)2ny i o\\ iec bardzo hibione. Aiuk Dykc. 1, ig* 
ciemności , ale od zgadywania gadką nazwana. Kpcz. Gr. @iinff(- cf. Lat, Consolida. 

5, ja. 88, Zgadniycie mi iednę gadkę: z iedzącego wy- GADZINA, - y, i,, (Sto. f;cb ptadwo domowe, Rs, ra- 

AHHa robactwo, ra4J» , Ą^Ąhi id, - raAHmb brudzić, 
psuć", raAUmBcft brzj^dzić się, cknąć, raAK*W hrzydki ) ; 
płaz, ziemiopłaz, gad, zwierzę po ziemi się płazaiące. 
Radź. GcTies-, i, 24. not. ffn fricc^fllbcó it^ficr. cf. Ha- 
dyna. - Kaczki cho%vaią przy takim mićyscu , gdzie nie- 
mało żabndy gadziny, którerai się iak klufkami paszą. 
Haur Sk. 126. O ukąszeniu od gadziny i robactwa, iff- 
ko to pszczół. Pam, 83. prf, tatiey kury nie imię się 
łafka. ani żadna inna gadzina. Uaur Ek, i34. ®e|l\(bte/ 
©ejlcfer. - j.' Gadu czołga lącego rodzay pierwszy nazy- 
wam gadzinami , powszechnym wprawdzie imieniem , 
które daiemy pospolicie wszyftkiemu czołgaiącemu się 
gadowi, naybardzit?y przecież temu rodzaiowi służącym, 
ile że wszyftkie są bardzo iadowite, a ich ukąszenie po 
większdy części śmierć przynosi, Crotalus. Kluk Zw, 3, 
a8. (^(apperfdllange). Kto się zlutuie nad zaklinaczem, 
którego wąż uiadł, i nad wszyflkiemi , którzy się przy- 
bliiaią ku gadzinom okrutnym! 1 Ltop. Syr. 12, i3, 
(cf. wąż, ©Cftl^ngett). - J. fg, gadzina, iaszczórka , 
żmiia, padalce, ftworzenie szkodliwe, iadowite, zapal- 
czywe, ®cjiłd)te, Ottcnigeji5(^re , SiriU, jcbe^ wabllc^e, 
glftfge,- Ober bo^Cafte fH3efen, ein Unge^euer. Niemasz 

gadziny iadowitszey nad obmówcę , niebezpiećznićyszey 
nad- pochlebcę, niewftydllwszey niid pasorzyta. Zab, i3 
73. Gadzinie t^y CCliimcrzc) i ikrzydlatyPcgaa ledwie 



szedł pokarm, a z mocnego słodkość? Skarg, Zyw. 2, 2. 
Sphynx trudne gadki zadawała. Bard. Tr, 55o,« Oedi^ 
wątpliwe gadki rozwięzuie. ib, 355, Królowa Sa- 
ba przyiechała , aby ikusiła Salomona w gadkach. 
Leop, 2 Parał, 9, i. Gadki, którym nie mógł dadż 
rozum ludzki rady, Wykładać ifły rzeczne boginie Na- 
iady. Otw, Ow. 291. Jig. Gadką są dla mnie mowy We 
Fana, poiąć ich nie mogę. Teat. '6^ 39, (ciemne, nif-r 

poięte, 36re (Reben finb mit eln JKiłtlJfel). *J. Gadka, 

probUma, Cn, Syn.'jib. eill ^tobleiTt ; Bs. pricja, pri- 
cica , kojom se lAina ischje . Sr. 1, IOttbdt)0. 
(*GĄDEK, •GA.DŁ ob, Gędziec, Gędzić). 

*GADOWNIK, - a, ttt. , gaduła, gadacz, eln ^fduberet, 
<Sdjtt>(ICer. Niesyty gadownik. Zab. 8, Tt^b. Jzyck. II. 
Czosnek dziki , • alUum serpentinum , zmiiowym albo 
gadownikiem mianuiemy, iż szyię ma pUrą, iak zmiia. 
Syr. 1226. o3. gadowe ziele. GADU GADU! interj. 2Bif(& 

®rtf<*! Vd. shnodranje'; Bh. trefFc plefę, tretv f cdć. 

Gadu Gadu, a psi W krupy, ^" świnia ryie, a wilk w 
owce. C?u Ad. 228. Locuacitas aufert eorum , quat 

agenda sunt , occasiontm , Me 6cfedfer fcfctDdjen unb bet 

• SBolf ^O&It bie ed^rtfe. Ah iakie dtugo tego gadu gadu. 
Zab. i5, 180. (tey ^daniny). 

Pochodź. Gaduła , ' OaduIJki , . dogadać , nagadać się , 
ogadać, 9dgadaćt odgadywać ^ odgadnąć^ pogaciać ^ 



GADZINŃY - GAIC. 

podoUT. XraJ, Chim, B b, Co^ za zfa gadzina! Teat^ 55 
ó^ 26. Któibjr wiersyt, iebj^ta. mata, gtucha i garbata 
^zHtiMf tak się rzucać luogta? i&, 1 ^, 52« A odezwiyie 
lic gtuciia gadzino, czego pUczeaz ? Teat, 16, 33. b) 
Gadsiaa folwarkowa $ ptaflwo domowe, drób' domowy » 
Slo>ff^h (osobliwie kaczki, moie M aic gad^nąiywią, 
cf. Cro. kacha , gad r wąż; Vd, kazhinka , kazhur p wę- 
gorz), lUinc^ ^cfińel^; Jebcr»uC, btfonbera (5wte». Na 

wyżywienie mtodey gadziny, krom poszladów, trzeba 
dadi zboża. Haur Ek^ i33. Gadzina folwarkowa , mia- 
nowicie kury , gęsie, indyki, kaczki, gołębie. Haur Sk, 
63. Stokłosa gadzinę drobną folwarkową wyżywi* Haur 
SA. 36. §, Jig, collect^ gawiedi , ludzie niehamowni , 
9eftnbe( , ®ejU(^te. Jźydor , gdy począt w Molkwie ka- 
^ łać, poimali go; ale uciekt i więcey nie chciat tey ga- 
dsinie kazać. Gwagn, 79. (^oó. jaszczurcze plemię). GA- 
DZINŃY, — a, - e, od gadziny, imiiowy, wężowy, 
Ottem = , '^atteti, Cc^Ungplls. Od grzechu, iako od 
żądfa gadzi nn ego (ironią. BirA, Kant, C, 3 6, 
GA^CrA , - i , i, , obie drzewo, do ro25pierania flatków, ta- 

duiąc ie. Ryd, etn ouUś 6ti(f $oU , M bectti iBeUben 
ber ^efi^e gcbraud^t wirb. 

GAj^GAC 06, Gęgać. 

i) GAG AS, - u, m. , GAGATEK. - tku, m., czarna 
fiwardniafa ziemna żywica , niektórzy ią czarnym bur- 
sztynem bydź rozumieią. Daie się polerować, iak prze- 
dni kamień. J^/uA Kop. 1, 210, Nazwany od miafta Ga- 
ga w L\ry\. SUnn. 32 4, Ład. IIJl..Nor. 37. bet %^'^Cilh 
ba^ 58crd»ac^>^. Biel. HJl, :x-j'j. Scheidt EL 22. GA- 
GATŁOWY, - a, - e, od gagatku, Oagat^ « . $• ko- 
loru gagatu , czarny, ft^Wdr^, tule ®fla«tl). Naydzlesz 
drugiego zsiwą brodą tak szalonego, iako ? z gagatko- 
wą. Rey Zw, i35 *, 

a) GAGATEK, - tka, /tt., z fac, Achates ^ imię u Wirg, 
Aen. 1, 174. zaufanego przyiaciela Eneasza, u nas ozna- 
cza poufałego przyjaciela, eiH tfCttrailtit JteUllb, Cee* 

Uiifreunb, SBufenfreunb , 3onat^an. Częfto j^awet u- 

szczypliwie i żartem , za udaiącego się za takiego , miz- 
gnsia, porhlebnisia , nadfkakuiącego , żeby się wkradt 
W przylażn; chlubnego, chełpliwego z nley (cf. GadaUz 

Ferensem ), (Jfoi. Wyr. het f?<fr^einem juiu S^^^^nbe auf* 
btingt , obet aiit itmanbe^ greuubfdjaft gtoj tbut Coi 

to , ty gagatku I Zaół. Amf. 64. Tylko się nie wynoś , 
móy ty g«'i^atku, to ci oczy wydrapię. Teat. 55 b, 18. 
Będziesz mi zabraniał gadać? Jaki mi gagatck! Ttat. 8 c, 
łi. No ty móy Gagatku! Teat. 43 c. 83. Wyb. Ga- 
gatek Smorgęńlki, wyćwiczony w akademii Sniorgofjflciey, 
gach niepocieszny , nieolkrobany , gap', ile w5rchowa- 
ny, niezgrabny. OJJI Wyr. fin S:6IvpI- 
GV1C, Gaić, -ił, -i, cz. ndA», (zagaić, F. zagapi </^.) (cf. 5A. 
bflgitl tucri dtjtndert\ Cro. gaiti /ouer9 ne/nora ^ ramos 
inuiiles decidendo, amj^u Lando , animalia arcendo ; Cm* 
gaym syham purgare\ Germ. Cflgen, Anjlr. b^P^t^^ Suec. 
bdgiia, Dan, IJ^cgnc grodzić, ogrodzić cf. gay). j) gaić 
las s otworzyć go do rąbania , eineit S^^ft er&ffncit , i^H 
banen Ulfen. W lasach Tarchomińlkich znayduię się 
drzewo do gaienia w mieyscu oznaczonym; chcący gaić, 
dowie się o cenie fury iednokonney tamże w aufteryi. 
Gaz, Nar, 2, 3o. O gaieniu w lasach. Graniczne drze- 
wa trzeba Aęplem poznaczać^ .i. tak poznaczone- driewa 



GAIECZEK - GALA. 



«7» 



przy rewizyi po gaieniu nienaruszone znaydo^ać się po- 
winny. Jiluk Rosi. 2, i43» - J. gaić sąd s warować pod 
winą. Cn. r/i, trzymać sąd , ®etic^t l>4geil. (Slblg^do- 
my^lawa się , ie ten sposób mówienia pochodzi od szra- 
Bek abo grodzenia , w którym dawniey pod niebem są- 
dowano ). W o^mna^cie niedziel grabią, aąd swóy q4 
słuszndm sadowem mi^yscu gaić ma. Szczerb. Sax, i53. 
Na same lwięta chwalebno gaią sądy. Sowir, 66. Bur- 
grabia ma wolność gaienia od króla, Szczetb* So.x. 38. 
fiurgrabia tak zagai sąd: mocą Pana Boga, Króla i Rady 
iego , mocą Burgrabiką i azottysią , mocą Panów przy- 
siężników i całego pospólllwa , gaif wam sąd wielki i 
przykazuię pokoy. Sao:, Porz, 36. (tf. zagaić]; Gaiono 
sądy , iudicia legifime indicta. Cn. Th. sądy zapowie- 
dziane urzędownie. Włod. gebdgte ®tx\&jU , angefagte 

®erid}te. ob. gayny. $» gaić s maić, belaubeit, Gaić 
budkę gęRemi lis'ciami. Tr, GAIECZEK, - ieczka, 
GAICZEK, - iczka , m. , demin, nomin. Gaik, Gay, 

ein nieblic^e^ £u|livdlb4ett, ein fleiner ^cw. Ciemny 

gaicczek. drocA. W» 362. Na flaie od wsi był gaiczek 
maty. Ręką opatraney kształcony natury. Zab. i3, 24. 
GAIEK, G. gayka, GAIK, - ika , m», demin. nom. 
Gay* Bh. bngef ; Ross, nopocniMaj(l) , poq|a , pójgtiya i 

Rg. gaichi ein flciaer S^aj^n, ein ig«fln>dlb(bf«. ^^^ «»^y 

przechadzki gaik zielony Milszy niż sBtuczne ogrody. 
Zo^. 16, 5. - 2) (ła no wifk o ptasznika, gaik, polko, gu- 
micuko, Bh. cii(f;ablo; Cm, tizhenza; krf. tizhniza, ti- 
thanishc, tizhenaa ; Cr o, gnyha , gcypicza, kerletka ; Rs, 
nniKitteAOBNK, inoitL; ber 23ogelCeerb. Na ^. Bartłó- 
miey ptasznicy gaiki dla łowienia .ptaków gotuią. Zaw. 
G. Ptasznik lepową rószczką ptaki zwodzić nauczony. 
Zmyślił na oszukanie gaick gałęzifty. Toł. Saut, 65. 
(GAIER ob. Gichta). GAIEWMK , - a, w., Boh. 

b«9«Pf gaiowy, leśniczy. Wiod. bct ipdjjereltet, ^jager, 

gOlftfneĄt. GAIONY of^. Gaić. GAIGWINA, GAIO^ 
WIZNA, - y, 2., GAIOWISKO, - a, n,, grunt ga- 
iem okryty, mit ©ifIrdllĄftI bett)<!cf:ijRCt SBoben. Gaio- 
wMflcA iakie albo ^kamienia wymiatać, aby tak łąka do 
swoiey przyszła doikonałoici. Haur Ek. 61. Odłogi, 
gaiow^iny, duo^ciny, iak na pożyteczne obrócić role. 
Haur SA. 28. Gaiowiiko z korzenia wykopać trzeba, ib. 
29. Proso. bjardzo dojlirze się rodzi, gd^ie iaką wykopa- • 
no gaipwiznę. ib. i3. GAIOWY, - a, - c, od gaiu- 

^aitis, be n j?ain betreffcnb. Gaiowa świątynia Cr/i.hoftel, . 

Gaiowy kapłan C/-n. iioAelnek. Gaiowy, -ego, subjl^; 

gaiewnik, citt ^dgcrciter /gorilfncd)t -fi/i. bagnÓJ Sr..t, 

Jttęnlf- Po<i zwierzclinością leśniczych tyle bydi powinno 
gaiowych , aby na swoich Aanowiikach roczne części do- 
ilionale utrzymywać mogli, KluA Rosi. 2, i23. GAI-* 
STY, - a, - e, krzewi (ly, bufc^ig, ftattrj. Pod drze- 
wem gaiHym i pod dębem gałęzi Aym. W, Ezech, 6, i5. 
Pochodź, odgaic-y zagaić, 
GAL.\ , - i , ż. , z Hisp. Gala , uroczyllość u dworu , bU 
(S^atlA bC9 ióofc. Wiersz z okoliczności gali Koronacyi 
Nayiaśnićyszego Pana. Zab. 16, 34 1. (stąd Galowy J, 
Czerwone boty od gal chowa. Teatr 29, 68. Gala u 
mnie dziś. Kras. Pod. 2. 238. W noc błądząc , trafili- 
śmy na galę do pewndgo rubachy parafianina. Teat. 42 c, 
33. NB. Słowo gala , które uroczyflościom^dwornym , 
potem biesiadom partykularnych nadano , ieft od słowa 



674 



GAŁA - •GALARDA, 



Arabfkiego cala lub caloat ^ auŁnia hoiiorowa.- CMaek. 

Pr* 1, a54» 
GAŁA o&. Galka. GAŁAMAIA , * i , w. , basalyk , nieo- 

GAL ANT, - a, /w., GALANCIK, -a, m, , dem., Brud^ 
Oftat, E, 8. xfravic.y gfadysz, wysoiukTy, C/i. TA. eilt 
tpuCttdrrcf^en , etn (StaCer. Galant ftara sJc wytwornie o 
ochędoftwo ciata V wat. Wfłod, Galant , gładyss , 
ftroi s\% nazbyt. Cn, Ad. 328. Galant, "wymulkano, 
sadanno. Gemm. 86. Nic ma on miny galanta, miny 
owdy stodziuchney. Teatr ify \^i, Piimowany galan- 

' eik. Filcii, Sen. llfl. 392. Debosz , mizguś, galancik, 
"iLiądz. 52. J. gach, gaszek, ber iBllJIe. Co widzę! 
iona n^oia z galantem I Teatr óa d, i25. GALANTE- 
RYA, - yi, f., dworft^^o obyczalów, feine MitiHtt, 

Galanterie $. a) miłoftki, ucrlicbteó iBetragcH; ®a= 

lanterif. ZalollJwość. Mon. 76, 423. Tysiąc iey po- 
wiedział gnlanteryi. Nieme. Kroi. 1, 176. - J. ftroy , 
ozdoby, gullowne, modne, mobiftjer ^11$, ^UxUX\iZXi, 
^alatttcrtcfac^fn* Rozmaite tam ilaroiytności i galailte- 
Tye, tak morikie, iako teź i robione z kości słoniowych. 
Star. Dw. 5. Wszelkije w ubierze ma galanterye. Tr. 
Galanterye fbutan są ludzie, zwierzęta, konchy, trąby , 
•' c który-ch woda wypada , z rozweseleniem patrzących. 
Tr. GALANTKA, - i, i., kobieta wysmukla, lubiąca 

galantno^^, eltte (Śalotite, etn galante^ ^ranenaimmer. 

Przebóg' co za galantka, jak ją zaraz miłość zapala. Teat, 
54, 71. Galanfcka nie jeft dla ni^y dolkonalym wyra- 
sem ; oto gamratka z młodziany się liiąca, Teat. 34, 68. 
CALANTNOSC, - fci, i., zalotliwośĆ , ®alaiłt^dt, 
©atant^eric. Miłość, galantność, w dawnych wiekach uży- 
wały śrzodków nayuczciwszych. Nieme, Kr% pr. Jść za 
iwycżaiem galantuości. ib. a, id5. GALANTSKI, -^a, 
- ie, - o flf/c. , modny, modnoftroyny , zalotny, galaitt. 
Skoro się bierzemy, trzeba »ię oboygu wyftrychn«tć ga- 
lantfko. Teat. a4 <:, 58. GALANTOM, - a, /w-, mo- 

dniś, eiti ®aUntont, eln gatantet, mobifd?er ^err. Gdy- 
by iniat kazuodzleia powtórzyć kazanie , Nie poszedłby 
galauŁam do kuściota na nie. Pot.Zac. G \LANTO- 
MIA , -ii, i., Po wsiach ieszcze może kochaią się po 
dawnemu j w mialłach modna pannie galantoinla. Kras. 
Hoś. 68., o3.. galanlerya , galantność. 
t/ALAR, - u, m.f GALAUEK, - rka , m, zdrbn^^ {Tala- 
ra, flatck rz«czny bez masztu, eine ^aleere, f^ep iin^ 

etn glnff^ijF O^ne SWajl. Cro galia, Ug. gały a. Lat. ga- 
lea). Galar, flatek, który potrzebuie ludzi naywięcey la, 
biurze zaś tasztów i5 , ao , do 3 o. Ma^. Mszr. W płyn- 
ny iak prędko galar nogę wniosła, Poczuła "Wisła, iaki 
kicynot niesie. Zab, 4, 49. 
*GALARDA, -y, i., /fcoczny taniec AYłofki, cui rjitpfen^ 
Itt 3taUamWer ^anj. Mogę galardy z Włofką Perga- 
meszką ikoczyĆ, Plęsy Rufkie, wyprawiać, Polikim tań- 
cem toczyć. Zimor, Siei. 2^76. Kosztów nie trzeba żało- 
wać, bo się gra^ na lutni, Śpiewać, fkakać galardy, ba 
i po francuzku Nauc2ył dyfkurować, Op^l. sat. 3. We- 
sele tu mi^ysae ma, galarda, maszkara. Klon. Wor, 67. 
J po dziś dzień we Włoszech są mieysca, gdzie szerrouią, 
gdzie piłki graią ,- gilzie g&Iardy ikaczą, dJa lepszego 
fdrowia. Petr. Pol. 34o« Jefl szkoła taneczna , gdzie 
galardy ikakać uczą. ii, a, 1 90^ Przcflali wuet Padwany 
% wAzięczn^y galardy. Papr. Try, jD» 4. 



GALARECFA -' GAŁ ĄZKA. 

. GALAREDA, GALARETA, 'GALATYNA, GlELAlY- 
NA, 'GARLETA, - y, i., {lat. mtd, galatiną., gelti- 
na, Galreda, .Geladria, Gall. gelee, b$e ©allate ^ ble 
Gulge. Boh. dnfpentna ; Sla. ladnetina \ Bosn. galatina » 
pahtja, hladnettina, ągelatina, sgjaladia; Cro. hladneti- 
na, merzletina, hladnitina; Ross, cmyAeHl). Galareda 
albo nazimne, ius congelatum. Mącz. Z poziomek czy- 
. nią takie galaretę czyli galatj'nę. Syr, ZieL i333. {ob. 
gielatyna). Gęfta garleta. Sten. 6c8. Galareta sucha. 
Kruml. Chy. I70, Gielatyna z nóiek cielęcych. Comp. 
Med. i2j. Galaretę poAną, gifc^gatterre , robią z ryb, 
gotuiąj ie mocno z pietruszką, ai od kości odpadną, i 
rosół ten , gdy się podftoi , przecedziwszy przez serwetę, 
wpuszczaią soku z cytryn , wlewaią wina, wsypuią cu- 
kru, 'znowu gotutą i znowu cedzą. Galareta mięsna, 
glfifcftgaDferte, z noiek wieprzowych , cielęcych etc. 
Wiel. Kuch. 4oi. 

GALAS, - u, m,, (lat. galla , lat. med. galga nux , Gali- 
<jua, Angl, Gall, Suec. gali, gulljple), -bet ©allapfii. 
Sio, gaUe^; //^. gallea; -ffj. galica ; Crn. gal, dubliza , 
ahishka; Rg. sciscka (cf. szyszka); Sr, 1. bubenfa. Dę- 
bianki galasem zo wiemy. Botan. Nar. i86i Dębianki 
przydaią si| dla farbierzów i na atrament, pod imieniem 
galasu.. Ład, H. N. ag, Pam. 84, 456. - j. W górach 
Krak. galas , polewka z rozgotowanych owoców, osobliwie z 

gruszek suszonych. X A^a/w. Dbflbrep, Obftmn^. GAL ASO- 
WNIK, - a, 172., cynips Linn. owad bardzo mały, podobny do 
osy; koląc korę, liście, szypnłki lub kwiaty drzew nie- 
których , ikłada w tych zakłóciach iaia swoie. Zool. Nar. 

i3o. bai ©aaiufect, bte ©aadpffFfłtege. *Galdsowlkl, u 

Kluk Zw. 4, 392. GALASOWY, - a, - e, z gałasu, 
(Sallapfeh, Cm. gaIove ( Cr/i. galnp s atrament). 
GAŁA,Z, ♦GAŁĄS, - ęzi , i., Jsl. gagi, Mor. bahlja, 

balaujfa; Sr. 1. banjja^ Hofa, IJalofa; Sr. 2. ga(u^; cf. 

(?r. «X«v);- Bh.mUXO, ratolefl; C/-/i.vcja, odrafk; Vd. 
voja, veja; if^. hv6ja, grana; Bs. grana, huojka ; Cro. 
szyers, grana, veja, kita (/?*. raA/uiKakluika); i^j. aimfiB, 
B^'niKa, B^mo^Ka, Aoaa, aó3k&, Aóaoiica, cyKt ( cf. 
sęk),- Eccl. cy^eijl), B"B'*ifl , niniBl). Gałęzie, są to 
niby ramiona na pniu porządkiem pewnym osadzone, i 
lit coraz drobaieysze rószczki się dzielące. Bot. Nar. 45. 
bt;r5(ft. Gr.łąi oliwna, znak pokoiu. Jabt, Tet i38. 
(gałązka, f:>c%\\W\%\ Gałąź sucha s susz , eill bllttet 
31(1. Gałęzie obcinać. Gałęzi oijcinani<*. Collect. sin- 
gul. •Gałęzie ( cf. liście, kamienie), 2(e(le, 3»eige» Ga- 
łęzie gnoiem przytrząśnione, psuie się, prochnieie, bu- 
cznicie. Cresc, i5i. Zebr. Ow. 196. et a 12. Rs. cynie. 
$• .fiS' ""• szubienica , wisiadlo , trzy drewna , ber ©aCs 
gen {Suec. et Dan. Galge , HolL Gałghe, Angl. gallow/ 
wywodzi Jhre i JsUndfluego gngl gałąi ). Godzien, 
bydź dawno na gałęzi. Pot. Arg. 75 u Póydziesz na 
gałąś, - i obiesił go. Weresz. Regi. 107. - Dwoie chło- 
piąt na imię obieś i gałąś. Glicz. Wych. B. 8. gałęźnik, 

wisieU-c, ©algenflrlrf. gała^zka, gał^zeczka, 

- i, i., 'demin., ^Ai STcfrdjeil, bet ^Wefg. Gałązka 
młoda c latorośl; Sr. a. galu^fa; Sr. 1. Colofa, \im};t^\ 
Mor.tialmiUy Bh.ti^im\iUf tatoKilfO^i Crw. vershizhk, 
shtibla ; Vd. yejiza ; ^g. grancizza,granizza. hvoiza, hvojka. 




Kanc* G(//268. Gibkie gafązeczkl. To/. Saut, 78. Day 
mi iesscse iednę gafązkę rdi^ Teat. 37, 398, Schorzałą 
^a!ązkę odcina ogrodnik* i^. 46 </. 44. Aby figowe drze- 
wo rodzifo rozliczny owoc , zwiąż dwie *ga?ąźce ( dual.J 
apolem bialey i C2amey figi, i wsadi w ziemię. Cresc, 100. 
Warg. Wal. 45. Gałązkami , po gałązce , e{n Slefh^ett 

nać^ beiti an^ern/ aftweffe... GAŁA^zkowaty, - a. 



CAŁfiRYYKA S a)GAŁGAN. C75 
obrtzdwy iuV* posągów bywałą pomieszccoiłe. Kras* Zb^ 

i, 307. eiii (ange^ gimmet, eine ©afferie/ I- 93» efnc 

SBUbergaffetie. i?^. zboriza, r&ikoaciuEa>. Mciemasz ten 
portret sdataym bydi do galeryi icgo. T4at, 9> *9* ^-^- 
LERYYKA, - i, i, zdrbn.,z\XL %^Ux\z^tU n- F- zo- 
baczysz w domu «moim galeryjkę matą portretdw« T#a/* 
9, 18. {Rosf^ o6pa3Hait gaierya obr&zów SS.Jm 



- e ,- o flfl^j'. , na ksztatt gałązki^ Wle eltt ^Welg. Blu- GAŁĘZIE 0^. Gałąź. GAŁĘZIORODNY, - a» - «; 

poet,, Icsifty, drzewifty, drzeworodny, iml^etelĄ , 4^* 

rńdf, Numretd^, liatimerseiideii^. Gałęziorodny Olimp« 

0/»'. Wirg. 586. GAŁĘZIOROGI, - a, - ie, poet.^ 
o rogach gałcziftych lub rosochatych , lifllg ge^brUt^ iijli* 
ge^ ®emii iaUnb. Gaicziorogie sarny. Nar.Dz, 1, 193. 
GAŁĘZIOWY, - a, - e, z gałęzi. Cn. Th, wn tTe^Ulf, 
B. p. Gałęziowy chłodnik. > Sr. 1. -^aW|OIOe; i^^* l0(ttVOs 
WÓ; /?j?. hyojnij Rs. 8"BmB»HWH. GAŁĘZISTOSC, 
- ^ci, i., obfitość w gałęzie. Me Ofefllgfeit. Korzeci© 
konopne gałęzillo^cią swoią w uprawie targaią przędzi- 
wo. Przędz. 42. GAŁĘZISTY, - «, - e, - oadv,; 
pełen gałęzi, 4lUg, l>4)ll STeftf. i^/-. 1. J^fl^raWte, ^jfttjas 
te; 5/i. ratolcflnói K^/. re^tu, vejaft, koshat, Hershe- 
nafl, YclikuYcjafl; Crn. koshat; £s, gi-aiialli, granicjau; 
Cro. yejaszt, 8?Fer«nyaszt; if^. granicjaft, granat, gra- 
naftj Rs, B'BniBeHH&ii(ł, ńhmBiicmhiśi , cyKOBam&iH. 
Lecą graby, padaią iodły gałęzifte. Bardz. Luk, 45- 
Mam chłodnik przeplatany klonem gałęziAyn). Zbyt, Z^'» 
A. 2. Stoią Tatry wysokie i długie Bicściady , J bory 
gafczide i szczepione sady. Z&yl, Zyw, £, 2. Korzeń ga- 
łęzifty, r. ramosa, na wiele gałęzf podzielony. Jundz^ 
a, 6. $. rosochaty, feetl STffłcn g(etd^, 4fHft. Gałęzią© 
ielenie rogi. GA^ĘZNIK, - a, w., /z. />. Nie zły tei 
krogulcc bywa, który zwiódłszy si^ za matką, od gałęzi lata 
do gałęzi i tego zowią gałęznik. Cresc, 61 4. Krogulce, 
które zwiódłszy się z gniazda, od gałęzi do gałęzi z ma^ 
tką przelatuią się, te zowią gałęznikami, dla różnicy od 
gniazdowców. Haur Sk, 268. Gniazdoszęta i gałęźnicy 
krogulce rychley się wprawiaią, niili insi. Cresc* 616. 

ber 9(e(tnng, m 'm\%n Sgogel, def fton ih»i cincm 3l(ic 
auf bett dttbern (Itegrn fantt; befonber^ 9on ben ^peibcrn. 

a) wisielec, wart grłęzi abo szubienicy, eW (SatgCtWO* 
gel, '^dlgenbfeb. Tr. gałąź. GAŁĘZNY, - a, - e, da 
gałęzi naleiący. C/i. TTi. 5f(l** Gałęiny obcinać* Eccl^ 
■"BnriBOc^ŁHełjl). 



ssczyk ma szypułki galązkowate. Jundz, 3o5. 

GALBAN, - u,;??., gatunek opichu, Bubcn Galbanum^ 
Linn, b Hebr. n33*?n, Gr. x«A;?ovi7, Rs. saABaul), Cro. 
machkin med , ®a(banum / roślina Afrykańfka , która się 
u nas chowa w naczyniach ; ma sok pachnący w sobie , 
który zgęftwiony ieft wiadome Galbanum, czyli sok abo 
oleiek Galbanowy. JTluk Dykc 1, 89. ber ©albdOfaft* 

•GAŁDA ob. Giełda. GAŁĘ ob. Galid. 

OAŁECZKA , - i , z. , demin. nom. Gałka j Ec. raAHjja ; 
em flcine^ ^Ugeld^en. Pio^, iglica na końcu galeczkę 
maiąca. Perz, Cyr, a, 4. Gateczka lub groch do włoże- 
nia w ranę. Czerw, Nar z, 8» GAŁECZKOWATY , - a, 
- e, - o adv., ca kształt gałeczki , mt eitt JtAgrlc^en. 
Pociąg koici guzikowaty lub gałcczkowaty , condyloideus 
froceisus* Perz, Cyr. i, 177. . 

•GALEMON o5. Galmaja, Galmon. 

«GAL£R; - n, IW., gatunek płótna, fine IHfrt Sclnwanb. 

Płótna Kolefilkiego Galeru sztuka. Co^,^ Gor. 112. 
CALERA , - y , i. , rodzay okrętu , na których przj ża- 
glach, i wioseł się u/ywa, Kras.Zb, 1, 607. bie Ofllcete » 
i/l. gafege , galeg •» Vd, galera , galcja , galoja ; Cm. ga- 
lęja; SŁa, galja, ghemia •, Rg, galia; Ec, raAepa, TaAeji , 
Jt. galea , Gall. galerę . Lat, med, galera , Gr. yavXof 
Qb, Pof* galia); Rs, obs, Kamopra. Turcy buduią letkie 
galery, więksią ufuo^ć maiąc w wiosłach,, nii w wia- 
trach. JCiok, Turk. 247. P, Kchan, Orl. 1, 275. Doftać 
się na galery, za niewolnika oddanym bydź do robienia 
wiosłami na galerze , ttuf bie ©alecte fommen. Nie tylko 
przez zbrodnie na galery dodać się można. Teat, 49, 
87. - 5. Galera nazywa się w artyleryi rękoczjni, słu- 
żący do przeciągnienia ludźmi znacznych ciężai^ów z* ie-. 
dnego mieysca na drugie. Jai. Art, 3, 2y3. BfC hCt Hlfs 

tiaerie , eln gemiffe^ ^aneu^te , grofe £a|!en hutć) 9Ren^ 

fdKROCUer ^U bruigen. GALERNIK, - a, m., galero- 
wy niewolnik , ein @a(eetenfclave, Rs. itaniop^KHaRl)*, 



Cr/l. galijot , galęjz. GALEROWY, - a, - e, od ga- 1) GAŁGAN, GAŁGANEK, zdrbn., Maranta Galanga, 



lery, @aUeX€n:. Rs. KamopiKHiiiH* Węzeł galerowy. 
Ja*. Art, 3, 45. et 3, 243. 
GALERYA, - yi, i., (Gall. gallerie, Jt. gallaria , łat. 
mcc/, galeria, galleria, galilaea, Etym, aller); Vd. ga* 
leria, preddyor; Crn. ardak); ganek okryty tak w do- 
mach, iako i w fortyfikacyi. Archel, a, i54. bie ®(lUCs 
X\e, eitt bebecfter ®ang, Gaierya icft ganek zrobiony z 
mocnych dylów* na urząd, bezpieczny od kul ręczney bro- 
ni , przy pomocy Mórego attakująry przeprawia się przez 
fów fortec^ny. Jak. Art. 5, 392, Galcrye podkopowe, 
podziemne przechody pod twierdzami fortccznemi wymu- 
rowane: safklepione, albo też tylko wycembrowane. Jak. 
Art, 5, aga. - 5. Galerye bywaią dawane przed pałacami 
i domami i na weyściu do odgrodńw. Teat, a4 bl 33* 
gaierya, chodzenie nakryte. Chmiel. 1, 78. b) nazwiiko 
IBMcba, pospolicie rozciągłego, gdzie naywięcdy zbiory 



ziele aptekarskie, XluA Dykc, 2, log. M. Urzęd, ło. bit 
@a(gattr. Bh. galgan ; Crn. galgan ; Ec. raAraHL ; Ross, 
KaAraub. Cło płacą ryż», rozynki , Tatarlkie ziele , gal- 
gany. Vol. Leg. 4^ 81. $. Jdzie na gałganki c na chrzci- 
ny, ponieważ na chrzcinach zwyczaynie pito wódkę gał- 

ganową. Rydel, er gcCt ivim Altibtawfeti , ©algant ttinfeir* 

a) GAŁGAN, - u, /w., GAŁGANEK, - nka, m. zdrbn. ^ 
lata, łachman, szmat, co^ odartego, ettl 2wmpen, eitt 

i?rtbet, Jeęcn (cf. Gnii. bailhon); Bh. tialt^, tap<irt, 

fioci; Crrt, zapa , zujna ; Cro. czanyek; Vd. krajnik, 
blek, ftarinaf hanjusa, zhemernina , j^una ^ Ross. Be- 
moicsa , Aocaymb , AocitymOKl) , py 6b , py 6Kige. 
Gałgany, łachmany, łachy, 2umpc«, SeCetl; SettyTetie 
jtfeiber. CzylK krawiec z potarganych gałganów potrafi 
zrobić całą puknią? Perz. Lek. 38. Nagość swoię okry- 
wa galganami. JCras. Pod. 2, 18., 5j. razdertinne , raa- 



.676 GĄŁGANOWATY - GALIC. 

drritinncj.krripinne; Vfi^. aota ftarina } Rf. t/hH, py- 
• 6ii!Be, mpanie, x>aic6uhe\ EccL nopniM. 2) raeci 

nikcEcmna, nic nio warta, ełne unbcbcutcnbe @a<te» 

Przyniósł iaki. kupiec chuftkę albo inny gafganek , bea 
targu rzuclT^wa ceerwone złote. Teat, a2c. 8.'- j. gal- 
ean, - a» ^' > odartus, gołota, człowiek nikczemny, 
Krf. potepuh, preahernik, berazkna . zota , zunga, pre- 
pezhka , hedovez , norzhci, trepei, ahterz, sanikarnik ; 

• Crn. zap; /2j. AocKymHHKł) , ton einem «)Wenf(^en, ein 
£ttmp, eiu al^etiffenet tBettler, eln WeĄtfr ^lerl (cf. 

taydak). On co milionami facyendował, zoftat teraz 
galganem. Tręb. 5. -Af. 110. - PodoL io4. Gardzą gnl- 
ganem i obcy i awoi. Zab, x4, 276. Cierpi prawdę chu- 
dy ga!"3nie, kiody nie masz czem ktamftwa zapłacić. Teat. 
30 ó, i85. - Kobieta gatgan , galganica, Rs. uiAK)xa , 

eln 2umpenweib.' GAŁGANOWATY, - a, - e, - o 

adv., nieco gałgaftiki , etioa^ lumplg. GAŁGANOWY, 

- a, - e, od Gałgaau ziela, 9on (Salgant/ i@algant^-« 

Wódka gałganowa. J, łacbmanowy, 2umpeni. GAŁ- 
GANSKI,'- a, - ie, - o adv. , odarty, lichy, chudy, 
lumptd i Cm, zapali, zujnaft j K^. ftarinaft , zunaft, fter- 
gun, zunjan; /Ij. BemóuiHMH , py6H^HMH, xocKym- 
HWH. GAŁGANSTWO, - a , /i. , gałgany, łachmany, 

hołota , pr. et impr, guttipen , gwmperec , 2ttmpf n(jcf[«l>e. 

Vd, zhemernoft, sanikarnoft. 
•GALIA, *GALIIA, - ii, z., (cf. galera, JtaL gaiea , 
Su€c. Galleia, Dan. ©aflcle)/ eine ©aleere. Quincue- 
remis galiya abo nasad o pięciu rzędów wiosł narządza- 
na. Mqcz. - Paro mała gali ia , to ieft, łódź. ib, *GA- 
LIYNIK, - a, m.y Galiynik abo hetman na okręcie 
triremis zwanym; triarchus. Mącz, kapitan okrętowy, 

hzi eW^capitin r ter ©alecrcnfó^rer. 

GALIC, - ił, - i, ex. ndk,, {Etym, gałka, cf. ®fltt i. 
^b(dO> 6*^^^ pJ^Łę, wydawać piłkę w graniu. Włod, - 

Dudx. 38. ♦ Rg' gljuikati, bwi 33«K (im aSaafpicle) tWu 
\i)ttKUti, ł)em anbetn §«"» 6<^Irt')cn porwcrfen. Kiedy 

piłę graią, raz ten biie, potym gali albo pasie. Fa/ib. 
T)is. H. 2. Tak bilą, iako galą. Pot, Arg, io5* Jak 
galą, tak bilą. JDwor. H. 4. Rys, Ad, 17. Jak kto gali, 
tak mu odbiiaią. Lub, Roz, 45 1. Wie tttan bcn $8a(( 
(cbeuff/ fr wJtb et gc^^dtgen (cf. wrt na wet. cf. Fru na 
fni , bni na bru. cf. Jak dudy nadmiesz , tak graią. Ja- 
kie czeftowanie, takie dziękowanie, ivie llian In b^n 

®rtlb Ijimn \&imt, (o ^Ht e« irieber JeraH^. 5- -Ga- 

lić komu c sprzyiać mu, forytować mu, ftręczyć mu, 

eiiłcn beg4nfH9cn, i^n ftrbcrn, ijm Ifflfen, bfpflcben. Z 

panów iedni bratu nieboszczyka Leszka galąc, opieku- 
nem go bydi 8łu«znym młodego Bolesława , koniecznie 
udadź chcieli. Krom, a3o. ^^rawdzie powinienem za- 
wsze galić. Pof, Arg, io3. Szafarz z dóbr pańikich chy- 
trze sobie galłł. Odym, Sw, 2, C. 4. Kaidy sobie gnii. 
Cn. Ad. 343. Sobie gali, gdy cię zły chwali. Rys, Ad, 
63. $• h) galić co komu, galić co na kogo, s ftręczyd 
co komu , etnem etmi aninwcnbe n fU(^«n. Acz senato- 
rowie ksiąietom Mazowieckim króleilwo na potym galili , 
przemogło przecie zdanie Kazimierzo we. Krom, 345* 
Przełoiony aby poiytku poddanych tak ftrzegł, i^by 
-wszyftko, ć6by ieno począł, ku niemu galił. Kosz, Lor. 
54. J. g*^'<^ n* co, na kogo s mierzy! na co, ważyć 
na co , zachodzić na kogo , lub na co , anf ettoad lltUn , 



GALENIE - GAŁKA. 

batn«(^ ttngen Unb jlte^en. Wszyftkie lego poftępki na 
nic inszego nie galą , tylko na większe zamieszanie oy- 
-czyzny. Nieś. i, 120. Wszyscy się na łupi eftwo puścili, 
darli i rwali , ten na cudzy dom , ów na rolą chciwie ga- 
lił. Pilch, Sali. 24. On na iycie oyca mego galił. Teatr 
46 c, 67. Słuszna, hji ty to cierpiał, coś na zjubę 
czyią Galił , i swą przypłacił , co^ chciał cudzą szyią. 
Min, Ryt. 4,. 81. Galić na nieszczęście, nil<^ Unglń^ 
ringen. Tr. J. b) galić na kogo, na czyię ftronę > cią- 
gnąć, kierować, obracać, duf jetnońbe^ ©ettf \l'\Xil{efjtXi , 
(inwenbrn, §UlVenben. Polakiem ieftcś, więc na ftronę 
Polaków galisz. Krom. 447. Kie wierzy wodzom no- 
wym, z ftaremi chowany. Na obie ih-ony gali. Bardz. 
LuA, 6c). GALENłE , -ia, subft,v€rb, y wydawanie piły, 
5a^ <?tn|c^enfen be^ Q3a(Ic#' Zachodzenie na co, ba^ 

©trcben , {Ringen nadj^ etwo^. Gaienie komu « foryto- 
wanie, bit JBegiinjllgung , ba^ SBefłrbern^ ^umenben. 

1) GALICY A, - yi , i., prowincya HisjBpańika. Dykc^ 

Geogr, 1, 225. ^aSuten tti ©panien. 

2) GALICYA, GALLICYA, - yi , i., Króleftwo Hali- 
ckie, które teraz zowią Galicyą i Lodomeryą. Dykc, G. 

1, 265. ®allictrn unb £obomerten, ta^ e^emalige ^aHtfc^. 

Bh, S)Ct\\tt* Teraz ią zowią Wschodnią Gallićyą , 0(ls 
galltCten ; a. Krakowfkie , Sandoniierikie , Łubel-Hcie na- 
zywała zachodnią Gallicyą , 2i)c(l s ®aIIUicn. GALLI- 
CYANINf, - a, m., rodem z Gallicyi , eln (^(^HUtCt ; 
jB/i. J5)aHcan. GALLICYANSKI, G\LUCYISKI, - a, 
- ie, OflflicifcJ. Bh, ^^alicacfp. Gwardyą Gallicyańlką 
w Wiedniu połączono z Nfemiecką w przytomności de- 
putowanych od ftanów Gallicyańikich. Gaz, Nar, 2, 69. 

*GALIK, -a, w., n. /?. Nierządnicy rozmai tych holów, Wło- 
ikifgo łamania, Francuzkiego galika dpftawaią. Gil, Pofl, 
54. (ob, franca ). 

GALIIYIACYA, - yi, i., gadanina bez sensu , s fr. , ®aIU 
niAtia^* Rs. Hecansana, HecRAaAHisa. Niech umrę, ie- 
ieli rozumiem choĆ słowo z tey galimacyi« Teat^ 4i 3, 
179. 

♦GALIYA , GALIYNIK ob. Galia. 

GALIZANT, - a, m,, ieden z partyi Francuzkie'y , e{n 

OCnIjłinger ber Stani6(if<ben^artCcv^. Tr, 

GAŁKA, -i^i. , Gułecaka a6v<-m. , (cf. Germ. S^M&ietL ę 

|. e erfjnefff rtnfłen , cf. ^egel, ^njiel, ©atte i. 2lbU0 

kulka, bA^ ^uqclc$en. Ec, raAKa, y poccosl) upócmo 
3HaHHm& BOpÓHy; y noAHKOsL 3KeKpyrxoe yoióaiiko. 
Z chleba utoczone gałki rzucciła na wodę. Pot, Arg, 208* 
Gdki do grania, ^pitilii^dĄm , (£d)ncHW3eI<ben. Gałki 
grając przegrał, Her 6, Jlat, ó3o. Gra ftołowa w gałki , 
biliar nazwana. Rog, Doi, 3, 246. bct 58all, ble IBIIlAtbs 
f Ugf (. Kapłun gardłem płaci gałki \ które go tuczą. Pof. 
Jow, 94. t. i. okrągłe klólki, btf ^Icff , WOmit ntan blC 
^ap june (lOpft. Gaiki wonne abo pacierze v/onne ku no- 
szeniu przy sobie dla woni> Sienn, 662. Sletzk. Ped. 

2ł2. cf. jabłuszko, runbe 93rtlf«mbń(6et4en. " Gałka na 
koiciele na krzyiu , bet ^nopf auf bem ^itcfet^utme. Me- 
tal zamykaiący kanał armaty z tylu nazywa się dnem} do 
którego bywa przylana gałka czyli grono ( bouton ). Jak, 
Art, i, 139. Galka u sapady, tzt Anopf M finem De* 

gengefd&e, ber 3)egenfnopf. On to w piersiach poga6- 

fkich aź do samey f^ałki Krussył drzewa na trzaiki i dro- 
bne kawałki. P#r. Jow. 53. Galka ruchoma u szniu-a , 



/ 



GALLIA - GAŁOWAC. 
ijfendix. Cn. Th. kutaj btt JtnoteiT, bUjdnafłe M etttec 

Gc^Klir* Galka muszkaŁołowa. AiuA. Dykc, a, 1 34.bte ^Ui- 

fateannf. Sor. i. muifatelfPa frufc^ma, mujfota; •S^/^t^. 

oratkak; K</. orieahiz, oiuahkatyu orih. Bosn. orascjac 
mifkani^ ; Dzieła iego widziałem przeformowane na funty 
do pieprzu i gatek muszkatołowych. Alon^ 'j:i^ 3 18. Gał- 
ka cyprysowa j azyszka cyprysowa bEe Sj^prfflfcntUtf. 7>. 
Kichlarze robią gałki pieprzne. Syr, ZieL 914. ^feffi^rni^f; 
fr. - Gałka do kreikowania , bierka , krefka , eitt ^Ógels 
4f n |nm iOottretl , ^a^ koturn. Wotowanie ma bydi albo 
gałkami ałbo kartkami dawane. Bxow, Roi, i2o« ^"t Jjg* 

flraci gałkę 5 łeb, głowę , er loitb ben ^opf uerlicfen , ttian 
»irb Uhi rine 6panne fiUr^er mac^ett) C/i. r/i. od. Gałuszka. 

GALLlA, - ii, i., Wallia , prowincya Angiellka. Wyrw^ 
Ceogr, 39 i. SBattl^ In @n^(anb. * J. o^.^Francya. GAL- 
SKI, - a, ie, zGallii dW^JS^M^, 2Dallijlf<^* Hrabftwa 
Gal&ie. Wyrw, Geogn 394. 

•GALLIOTY, - ót, luh - ów pfur,. Ten bpz broni, ten boso, 
drudzyby by^i i galliolów odbieieli. Ałó. z \'V, 3o. 

GAŁMAIA, - ai, i., GALMAN, GALMON, GALEMON. 
- u, m. , GALMAY, - aiu, //?. , bet @cXxat1^, Vd, kol- 
mai *, Cr/t, hobrćsh ; JtaU Geilamira , Lat. med, calia, 
calamina) owa materya , która się zbiera w piecu, gdzie 
kruszec synkowy wytapiaią^ zażywa się do robienia mo- 
siądzu. Jeft lei i naturalny, podobiciidwo do ugru mafą- 
cy. A7iii. Kop. 3, 333. Cło to płacone bydź ma od z boi, 
potaszów , galmanów. VoL Leg. 5, 1.1 3. Bez. urodzą— 
iow naszycłi nie obeydą się sąsiedzi , bez wołów , flcór, 
Wfłny, wołków, ołowiów, galemonu. Coji,' Gor. i4» 

GALON , - u , iTT, , GALONIfC , - a , itz. zdr&n, , z francr 

brama kosztowna, e{ne Xreife, ©ałone, SBorte. -Bo/j.pręm; 

Sor. 3. bo^tba ; Cm. porta ; Vd, priem, porta. - $., Galon, 
z Ang. miara do trunków, mnieyaza od garca , na którą 
kiq>cy porter i piwo Angictlłkiera-jlmią. Woljk. GALONO- 
WAĆ czyn- n^A. , ugaiouowai5 dok.\ galonami obszywać, 
nit^BottCII befeCfn, borbiren. Vd. priemati, oprlemati). 
Teraz i naypodleyszy szlachcic ied tak galonowany , iak 
przedtem sami ksiąięta. Boh, Kom. 4, 8. Ciżba przy 
dworach haitowanycli i galonowanych suto nieboraków.- 
Mras. /.!/?♦ 3, 43. Ctn. portali. - J. Jig. Familia moia 
nie ieft tak świetna, iakem ią sobie w my^li ugalonował.- 
Ttat. 30, ^ 260. (iipHrzył, iibrdał). >. 

GALOP, -u, #71., z Włoflc,, czwa?5 ber@afO|Jjrr Rwał się galo- 
pem, tak biegał, iakby go Cui na karku goniła Zab. i4, 
63. Puścić się galopem. Nieme. 3, 303. GALOPOWAĆ 
intranf. ndk. , rzwałać , gaijOpptten* Ty sobie na byllio- 
k)tnym rzeiko galopuy pegazie. Zab. ł3, 88* 

GALOSZ, - u, m. ( Jra/. gailoccia, Gall. galoche cf^ 
lat, med. cało ,. calopes , Gr. MGrXov} zwi<rzchni trzewik 
z przygrubszą podeszwą dla wdrzymywania wilgoci, Bosn* 

nazuTke, bic (^aUofi^e, bet Ueberjiebf^ub ; ber «Totf)fd)nbr 

Coia, to tylko o to, moie paiiftwo, proszę. Żebyście 
mi kazali dadi iakie galosze; Czasy teraz wilgotne, ka*^ 
tara się (Irzegę ; Jazda mi ^nieco szkodzi ; pieckotą pobie** 
gę. Zabt, Z, S. \\^ 

Galowy, - d^ - c, od gaii, j^o^j^^o^hophao^hiiih, ®aU 

Us. Galowa suknia. Teat. 9, 33. Ross. o^HópRAOKl), 
OAnopJlAKa.' W 'sukni galowej iakźeby się wydawała 
przedziwnie. W%g* Mar. 3, toi. GALOWAC czyn. ndk. 
u^alowa^ dok.j po galowemu przyftioić, \\\ ®alla fUtben^ 
teran^pn^eiT' Byt ugalowauy anto. Teat^ 33 d^ i^* 
Tern, I. %. s 



GALS2TYN. - GAMRAT. 



«77 



GALSZTYN, - u, m., gatunek witryoln, z Ni^m. bet0ik 
(i(eR|tetn, $intńttiol Hałun i galsztyn wodę mętną osy- 
nią przeyrzyłlą. Cresc. i3. 

GAŁUCHA, - y, i., ziele, Oenanthe^ CcbUllf; (StbfcU 
ge. Syr. 738. 

GAŁUSZKA, - i, i., Sio. f^^ln\f a, gateczka, e{n Mget 
(^en , jtnbpfc^en n. p. gałka z mąki , kloseczka , etn tUU 

ner ^ef^ltlo9, bie (Sittft u. f« w- su flo)?fen. Z źytuey 

mąki robią gałuszki , któremi gęsi karmią. Haur. SA. 135. 
Rusn^ TAxytnKaw $., główka u ziół z nasionami. Dudz^ 
38. ba^ 6aamenfopf^en. Główka abo gałuszka u Inn. 
Cn. Th. Gałuszka maku s makówka, ba^ ^Obnfbpfc^eU* 
<$. , Owoc na drzewie dopiero zawiązany* po odpadnieniu 
kwiatu. ly/orf. gogołka, golanka. Cn. Th. b^^ ćbfłfnipf^ 

(bcn^ na(^ abgefallener $Blilt|e, ber ^tnfa^ a* ^- m SBir^ 
ne, junt 2(pfeU ^ 

GAŁUSZYC intransit. ndA. y bałuszyć, bałuch czym<* (o5 : 
głuszyć) , ^ttbic tnacbcn. Gałuszą wzbyt, lud wrzaflciem, 
powrozy tarkotem , woda klafkiem haniebnym , rum po- 
wietrzny grzmotem.* Ze^/-.. Ow, 383. sonant). Przeraźli- 
wym azumem daleko gałuszy, plus ąuam picina fatigat. 
Zebr. Ow. 19. 
GAMOŃ, - la, mr, GAMUŁA, - y, m., człowiek ani ba 
ani me, gap', eitt ito(|)e(, ein ®tmpeL Wielki on pro- 
Aak i gamoń. Teat. 7 c, 45. Ale powiadam ci gamoniu, 
ie nie z \ńy ilronyl ió, 3, 49. Z czego się ten gamoń 
śmiele? ib. 56 d, 11. Chłopiec gamoń, ib, 30. 
.*GAMORZYC czyn, ndk., gaworzyd chełpliwie, iunaczyć 

się , rubmrebid fd^wa^n r fc^wabr9niren. Tak kiedy ga- 

morzył, bok* w pędzie rozciągniony mieczem mu otworzył 
Ceneus. Zebr. Ow. 009 . jactanti talia)^ 
GAMRACIC się, - ił, - i, zaimk. ndk., fryieftroi^, umizgad 
się, bnb^flł' Czędokrod i sam mąz pozwoli, kiedy z ion- 
ką bogacz iakiś chce się gamracid. Hor. 3, 63. Kniai^ 
Ross. BOAoWmkcil, aMypiimBcir. GAMRACKI , - a» 
-ie, fryerfki, bttbt^rifcb/ ©U^Iers; gtebe^s, l^mc/.Tesuje- 
zhen, liibujezhen, Ross. ^|Q6k)BHUia, BOAoitHiiiHiJH, 
Te kraie ludzi rodzą w gamrackie skłonnych obyczaie. Otw^ 
Ow. 338. Gamracka pieśń , carmen amZitorium. Mącz* 
pieśni gamrackie. W. Poji. Mn. 35i. OAMRACTWO, - a^ 
n. , fryie, gachodwo, ^Bu^Ierep; Ross. BO^OKWmcinBOr 
Cudzołoztwa, gamractwa.^ W. Poji^ Mn, b^. - *§* Gdy- 
by osieł się zapalił ku gamractwu oślicy, tedy mu świe- 
rzopkę przydawiwszy, k niey go przypuszczać,- a on nią 
nie wzgardzi. Cresc. 545. ku lubieźnoścf). GAMRA* 
CYA, - yi, i., fryierftwo, pornbllwo , ©nJ^fereC, J&U* 
rerey. Boh, freg ; Pilnuyćiei , iakobyście uczciwie chodzi-- 
li , nie łakociami i piiańllwy, nie legowiiki i gamracyami.- 
Budn, Rom. i3, i3. (wszeteczeńftwy. Biól, Gd.) Lata 
swoie nie na gamracye , ale na prace ulławiczne wyda- 
wali.' Biel. Sw. D^b, Wdał się w nieczyftośd cielesną, 
albo w gamracyą. K»sx. Lor, 6 b. GAMRAT, — a, wi., 
{Jtai. CameraU, Fr. Camaradc) • 1* ber ^amerab , to-, 
warzyaz, spólnik. Dudz., 33. - $. 3. , (cf. Germ. %eVXę 

iBrduttgam. S( b I g.) Fryerz , gach , ber 93uble. Vind. ve- 

auvauz , lubei ; Ross. BOAOKi^ina. Gamraci , to ielł, mi- 
łośnicy. Skarg. Zyw, 3, 96. Oyczyznę twoię z gamraty, 
'a któremjś dziewictwo utraciła, pożarła; przetoi iako 
nierządnica mówisz, ió. 4 10. - Procus Gamrat, który się 
zagunił około którey białogłowy. Mącz. *$• Ksiądz Gam- 
rat wszyftku wiedział , a nic nie .wiedział , Margarites 

66 



«7ft GAMEATKA - GANECZEK. 

multa seit y s^d omnia małe scit. Rys. A<f. 75, przytyk 
•lawnemu Gamratowi bifk. Krak. G.\MJr\TICA, - i', i., 
fryierka, bie 58ul)lctinn, Jupiter, aby gamratki, Jnacho- 
•wey córki, nie wydal odmówieniem zarazu Junónie, kro- 
wę żądaną darował. Otw.^Ow. 3G. Kazat sobie przynieść 
świecę sapaioną, chcąc się przypatrzyć piękności gamrat- 
ki. ii. 4i3« fiolestaw sioftrę Jarosława za gamratkę^ miat 
mieć u siebie. JCrom, 77. Nie galantka ona^ ale gamrat- 
ka a młodziany się liiąca. Teat, 34, 68. Męża w podey- 
Tzeniu miaia ^ ie przy nióy sobie gararatkę chował. Kosz, 
Lor. 38 S. GAMRATLIWY, - a, - e, do gamractwa 
iltlonny, jftu^erifc^, tJerhli^It Jowisz z natUry swoiey 
gamratUwy. Tward, Pas, 44. Kiernoz iedney farby le- 
pszy, siźlipftry, a gamratliwy. Cresc, 565. GAMRA- 
TNY, a, e, gamracki, fryierlki, buJUttW/ miłosny, 
ęroticus. Mącz, Adelaida , wszetecznością gamratwą 
męia przeniewierzouego obriuszona , pieszą do domu oy- 
cowlkicgo odeszła. JTrom, :iS^. GAMRATOWAC, - ał, 
"Uie szyn. ndA. y fryiować, i3o/ł. fregoipatl ; k'i/2rf. yesiiva- 
ti, aalubuyati), miłować, dworzyć, amart, Mącz, bu^- 
len* Uliss nad temi się mścić chciał , którzy ienie iego 
gamratować chcieli. Kssz, Cic, 71. Kaide iayca, a zwła- 
azcza wróble, ku gamratowaniu silną pomoc daią. Sienn. 
ag*5. (ku lubieźności). §, transl, Kiernoz w ośmi miesią- 
cach poczyna gamratować , a to rzemiosło dobrze robi , aż 
do czterech lat. Cresc, 566. Baran iedno do oimi lat 
może gamratować. i6. SSg. (ba<J ^Sefprlngen)' 
GAMUŁA , - y, m, t milczący, ani trzech nie zliczy, nie 
dopytasz się na nimani słowa; nie umie ani gęby rozdzie- 
wić, ni pachnie, ni śmierdzi. Ost, Wyr, tilUt beC ntdilt 

brep aa^Un Unn- 

GANBA, - y, f., EccL ra^Aa , (cf, hańba, ganić Boh, 
^nćti)^ ganienie, nagana, bcv llflbel. Aryftoteles gani 
RzpUą Platońiką, o którzy gaiibie dotąd czytaliśmy. Perr, 
Pol, 106. Bjról z senatorami powinien przypatrować się 
dekretom, i dobre pochwalać, a złym dawać gańbę. Garn. 
Wł. P, 6, Pogarda i. hańba, kontempt, łaianie i gaiiba. 
JiuHg, Her, 19. Chwała i gańba. Petr, Pol. a, lóg. Zgo- 
da w przyftoynych rzeczach znayduie się z chwalą, w 
nieuczciwych z g&ńbą. Petr, Ekon, a5. GANCA, - y, 
/7z. , ganiciel, bet itab(er7 5oA. Jance. Na gaucę: Wzyft- 
ko ganisz, nic w żadnym nie pochwalisz domu, Nikt ci 
się nic podoba, 2 ty teź nikoniu. Kochów, Fr, 7. [pB, 
Ganić). 

GANCARZ ob. Garncarz. 

GANDZIARA, - y, i., (cf. Andzar) batog, korbacz, etne 
Aiłtbatf(^e. Gdybym ci go był dopadł, byłżebymmugan- 
dziarą wygarbował skórę. Os sol. Str, 7. 

GANEK, - nku, »i., GANECZEK, - czku , Dem,, z 

Niem. ber @ang , ber Zf^eil ctned S^auUi , wcrmlttclil bef^ 
fen mciw su ben ^immetn gelangt- Podsienie, chodzenie 

w domu, galerya, kurytarz ; Sor, 2. gang; ^or, 1. pje* 
fb^JbjłWnCja i Croat, gank, gajnk, hodalische, prisztros- 
aijk; JDa/. prilYor, C<ir/i. gank, gangózh , hodin, kerpt ; 
Ross, nepezÓABi. Trzeba iść gankiem ; tam czeka przy 
wschodach. Teat. 3i c, 92. (przez, ganek, óbft ben 
C^anj)* Ganki wzgórę wywiedzione, z których ludzie na 
iakie krotochwile patrzą. Budn, Cyc. 3 25. Ganek albo 
otoczenie hałasowe, podium. Chmiel, 1, 78. Ganek mały, 
alŁauka przechodnia , perguUt \ ganek wielki nakryty , «/- 



GANG - GANIĆ. 

tana^ logeuni. Chmiel, 1,78. Zbudował przy murz« 
kościelny!): ganki wszędy w okuło, uczynił też gmachy w 
około. Ganek spodni był na piąci łokci wszerz, a srae— 
dni na sześć. Bibl. Gd, 1 Reg. 6. 5. Ganki podkopowe, 
przechody poninirysze, wychodzące od galeryi na boki, 
prowadzące do podsad prochowych. Jak, Art. 3, 293. 
Ganek, berme ^ w działobitni zoilawiony przechód na okol 
ftrony zewnętrzney przcdpiersienia. Jak, Art* ^, 293. Ga- 
nek w ogrodzie, ulica, alca. Ganek, mieysce w kościo- 
łach dla śpiewaków, chor. Włod. ha^ ^^or, bie <Jm|>Ors 
ftrc^e. muzyka na czterech gankach ftała. Warg. Wal, 3o6.^ 

Ganek okrętowy ber Dberknf, b^^ obere ©(^iff^rerbecf.^ 

Ganek w okręcie, Jori , Volkm, 327, Ganki flisowlkie 
bie SHuberbdnfe. Tr. - 5., ganek, s retyrada, prewet, bie 

Wetirabe, ber 2fMritt, brtd S^inić^^n ?ber (&m^ obsoi.) 

Poszedł na ganek. 

GANG , - u, /77. , 2 Niem. ber ®ang einer tt^re, bte ®e= 

Wegung be^ ą)erpenbifi,(^. o dobroci zegara s.vl2im z gan- 
gu. Z,abt, Zbb. io5. not, gang, termin wł^łściwy zegarmi- 
ftrzom , znaczący bicie perpcndykulu,** - Zegarka kieszon- 
kowego fang czyli birie słabo w odległości wydaie się. 
Hub, Mech, 202. - jj. w górnictwie gangi, wykopane pod 
ziemią ściesiki , bie ©dttge in einem SBergWerfe. Pod zie- 
mią, byle gangów czyli zaczętych robot nie osłabił, wol- 
no póyść pod cudzy i^ruut. Czack. Pr.2y 200. Rudy, *gan- 
ki , płoki rzeczne. Bie/. HJl, 26. 
GANGRENA, - y , i. , ber Mpę 93raub. Piekielny ogień, 
gangrena, to ieft, uaywiększe, iakie tylko bydż może 
zaognienie się którcykulwiek części ciała ; oraz początek 
psucia się zguilizuy i obumierania przepalaiącey się części. 
Perz, Cyr, 1, 117. Carn. prisad; K/irf. vshganiza , sgorc- 
zkiza , Icgar; mesotrouuiza), Dykc, Med, 2, 234. wielkie 
Zgnicie w humorach. Krup, 5, 062. martwienie członka. 
Cn, Th, gangrena t. i, zmartwiałe mięso Sienn, i, fig* 
Musiałoby bydż iuż w gangrenie głupftwo jego , żebyśmy 
go zeń ule^czyć nie mo^Ii. Tear, 11 b, 88. (do oflatniego 
fin pnia doszłe)^ 

GANIĆ, - ii, - i, Act, Niedok.s 5oA. Janctl, 5/of. Canim, 

CĆfl obwiniam criminor, calumnior\ Sor, \, l)aun; naflDas 
ru, cf. Boh. tfam, haYiba, Ger. S^^^n f Dan- S^am , Gr. 
ov€t^of , I^at. honos ; di/ling, Vnd, ganit mouere , Rog, 
ganuti) ganić, Vnd. gaditi, ograjati , kriuluyati , tadyati, 
kuditi, karati , opesurati, pomenshuvati , potvarjati , sa- 
nizhovat (cf. nicować) ; Carn. grajam , favsham , tadlam, 
Sor, 2. tObluCU; Slav, kuditi, psovati (cf. psuć); Croat, 
kuditi, szpoganyati ; Ross, nopOHfimB, yKOpamB , yKO- 
pHoifi, BOcxyAHa]H, oroBopHmB, pacu'&HiiinB , c^y- 
Ham£, nocHynamB, oxyxcAamB, oxyAfiinB, oxyAii- 
BamB, nopeigH, nopHi^ainB, xyxnniB , Eccl, noHO- 
cHmB, roTKAamii, raTK^arnH, nopÓKOBamn, xyxHano. 
opj!7 05*. chwalić); nicdoikonałoścj wy tykać i zadawać tabffn» 
Nie gań nic , aż pierwey doświadczysz \ pierwey doznay, 
potym gań. Radź, Syr, 1I) 7. Samo się dobre chwali a 

złe gani. Dwór, J 3. Czego chwalić nie możesz, nie gań. 

Cn, Ad, 124. Ani mię chwal, ani mię gań. Gemm, 6. cf. 

Nie głaszcz, a hie biy. - Nie gań, czegoś nie świadom/ 

Cn, Ad. 5^95, Łatwo i woynę ganić i hetmana, Siedzia- 

wszy w domu, nie bywszy w potrzebie. Pot, Syl. 365. 

Gani ten , co kupuie, chwali ten co handluie. Cn, Ad. 

229. - $. Ganić i^omu co^ flrofować go o co, eiuetlt ets 



GANIBNIE ^ GARB. 

t^iHtWtl^en, ei a^nbetl. GwaUownikowi tego, laktby 
mleiato, aie sganioao. Sak. Persp, pi, B5 6. - $., ganić 
wyrok sądowy * nieuznaiąc go appellowad, etltjDecrCtpets 
Pftfrn linb U>elter ał?ł)eUirf«. Ja ten dekret ganię, i po- 
wiadam, ii ieft niesprawiedliwy. C/iełm. Pr. 4o. GANIE- 
NIK, - ia, /I., Sulf/i, Yeró. nagana, gańba, baĆ ^(ibcln, 
ber it(tbc(* GANICiEL, -a, ;». , gaaca, który gani, Sor» 

i.t^uiązi, mumztmtf nafmartcjer; W/z^. sanizhurauz, 

gaduik; Cro<it, sspoganyarecz., szpogonitel; Ross. yRO* 
pHuieAŁ , 6paHaaiexB, nopB;jamex&^ xy'ALHiiKb, xy- 
AHmeAk ; EccL ra7<CAaaieA& ; bet Sablet. GANICIEL- 
KA, " i, i., która wszy ftko gani, Croar. szpoganyavka; 
Yind. sani&hurauka , gadniza; *Ross» 6p<rHMaiex&HH]£a, 

yKopumeAbMiiua } bi-e Kablerfntt. *GANIEBNY, - a, 

-c, haniebny, tabdbaft, f(^im)>f{tcb i co moie Lyilź ganie- 
bnieyszego , jako kiąmliwą gębą zfupić poczciwą biało-^ 
głowę z dobrey sławy ! Górn^ Dw, i']'b. ganiebriy wyftc- 
pek, 1^. 372* ganiebny spoitob. Glicz. Wy eh. D 6 b. 
GAJMKIEL, - klli, ;». , naczynie pewne w hutach szklan- 

nych, ein d^wifTe^ ©efc^irr in ber ^(a^&ótte. Gdy iui 

tygle z dai¥uego szkYa są dobrze wyfaliuowane, i piec do- . 
brze wygrzany , matery al ifta dopiero gankiel niech dobrze 
oczyści. 7 orz. Sxk, 2GÓ. 

GAP, gap',- ia,w., (cf.Germ.^a^etl, ®al)nflffe); Boh.imcl, 
tll]|>, OteiPtf^uba ł Kmc/. samolenik « siaiiz , siazh, YuAod- 
pirarez i ifo^;. 3*^ ad K.a , nepKOFAHAT) , pa3HHfl , poipo- 
a^H, pomoa^Ji; głuptas, eia ^Kflnlaife; niech piorun 
trzaśnie takiego gapia. Teatr. 56, & 26. Jdź ^jrecz ga- 
piu I 1^. 5o, 68* Nie z gapiem będzie miał do czynienia. 
ib. 5o, 58. - §., gra w karty, którą i kasztelanem zowią. 
Dwór. B 4. eln ^artenfpiel. GAPIEC, niiaK nieci, zga- 
pie<^ </oi. , j*apiem się (>awać, odurzonym bydi , cetMlif- 
feil; ^erbldfft feplt* Niewiem czcmum tak prędko zgnpiat. 
Teatr. 4^, c 77. Croa/. buveti , chubeti , Ross. pomo- 
3'&BinJk. GAPIOWATY, a, e, - o a</c. , na gapia po- 
chodzący ,^1ttiluIafFifi>> Mina gapiowata. 7'eaf. 56, c 61. 
lA. ao, ó 186. GAPIOWATOSC , - ści , 2., cały układ 
gapiowaty, bie ClO^auU jfigf elt ; /Jojj. pOinoa'bHLmBO. 

Gara, - y, «., cf. ^/^^.gatef koryto rzeki), dziiira w drze- 
wie wyciosana, f (11 att^gejitiimerte^ Socb im $o(}e, eine ^Ui^e ; 

W drzewie tyra wy tniy garę na wylot. SoLsA^Arch. iG. Sta- 
widlo lo chodzi wgarach, to ieft, w liftwach wyftigowany«h. 
Ot, Rud. ^4^ ob. Garo\va»5. - $. , ogrzewadto, feierka } CIWC 

geuerdiefe, eine Jenerforfie. Baba ma garę piod nogami. 7>. 
Garb, - u, m,, {Buh. Orb, brbol, CrbeE, Sh. brb, no^r^ 

bftii Morav. fttbol (Mor, btbolec guz); Sor. a. garb, Sor, 
1* borb; 2>a/. garba; Hung. gorbeseg, gcierbe ; Bosn* 
ghrribba, garLa, ghcrba -, .Aci^. garba; Cro. garba , gcrba,. 
puklya {Cro. gcrba * krzywość ; zmarszczka , fałd ; Cro. 
hrib coliis) j Crn. garba, herbovina = garb; Crn. gerb4vas 
pagórek, garb j g6rba ruga^ hrip s góra); V(J. gerba, ger- 
bariza, piikel , pukou cf. Vd. hrib, góra s góra ; hriber, 
Kri bez •: pagórek i garba s zmarszczka; Ross. róp5l> (cf. 
rop6y ŁUa sierpik ; gatunek łososia ^a/wo ^/^óoxiij; rop- 
6 juiKa okraiek chleba , przylepka) ; cf. iat. aceruus , Ger. 
®arbe, Ger.^ro^jfcf. krzywy), wyrosłośd na grzbiecie, bet 
i^Otfet attf bem ^Órten. Zyłę na grzbiecie, gdzie bywa garb, 
rową krzyżową. Sitnn. 4 20. (cf, grzbiet). Wielbłądy icdne 
ląo dwóch, drugi* o iednym tylko garbie. Haur.Sk. 5i3. 



GARBACIC «- G^ARB^ARZ. 



^* 



$. Garb , -zwichnienie krzyża, lub dobrowolne ptcieriów 
krzywo wyraftanie. Perz. Cyr. 2, a 16. Dyk. Mtd. a, :»o6* 
ber ^łrfer eine^ SButfligen- Na ftarość dwa garby, tim^ 
senectutem^ non enim venit sola. Rys, Ad. Aj. Eaop 
miał z przodu i z tyłu garby, lak sakwy. Jabł. Ex. 8. 
$. Garb na nosie; .EccL KÓpHcmeo , ber 9l4fett9btfer« 
Sm J^S' g«rby gór, dróg, i wydatności , nierówne wyso- 
kości ungletd^e SBergbi^d^i* ^fl" tamtych niewiadomi gar- 
bów i uboczy, zabłądzili. Tward. W, I). 27. j. , garby, 
zmarszczki, S^unjeln* Płótna magluią, aby się garby wy- 
gładziły. Przędz, 74. Półsetek mocno rozpiąć^ aby lak 
nayrównióy wysechł ; bo gdyby się na nim pozoftały garby, 
w czasie maglowania zwitkiby się porobiły, ib. 91. GAR- 
BACIC , - ił, czyn. ndk. , zgarbacić Dok.^ garbatym czynić, 
^btferid ntflC^en. Rag. zgarbitti, ogarbaviti, pogarbiti ; 
fKrf. zhellu gerbat s czoło marszczyć; cf. garbić^. Vd. ger- 
bazhiti , sgerbati^. Kret kopie, grzebie i garbaci ulice w 
ogrodach. Haur. SA. 5o6. GARBACIEĆ, - iał, -* icie, 
niiak.ndk^y zgarbaci eć Z^oion. , garbatym się ftawać, Boh. 
(rbateti} Cro. gcrba^eti , gerbimsze; Bosn. ghrribbitise ; 
Eccl. rop6aiii'BiO , burfKcC, Cbcferfg toerben. Grzbiet 
zgarbaciał, twarz zbabiała, Bal. Sen. 8a. GARBACIZNA, 
y, i. co ieft garbatym, garby, ^bcfertged SBefen , i^bd^et- 
•mieysca garbate iak rozcierać u dzieci. Perz. Cyr. 2, 2i7». 
Pochodź, garbaty^ garbato ić y garbek ; garbic\ garbo^ 
nosyy nagarbiifj zgarbić, 2. grzbiety Boh. ^tbet ^ 
grzbietowy t grzbieci/iy. 5, grzyb, grzybek, grzybiajiy, 
grzybień', grzybieć, zgrzybiały ^ pochrzypcizna, pochrzept» 
GARBARCZYK, - a, m, czeladnik garbarflci , bet (^Xt 
bergefelle. GARB ARKA, - i, i., która skóry garbuie;. 
abo też żona garbarza , bte ®drbevlnit. {Boh. fojelujta)* 
GARBARNIA, - i, i., mieysce, gdzie garbuią, h^i%&t^ 
bf^an^, bie ®4rbere\). i2<J^. tabak^iiia ; Ross. KO^KCBHM. 
Pięćperft- w garbarniach do garbowania ikór używać aię 
może, Jundz, 374. Za granicą lepsze wychodzą ikóry r 
garbarni, iak tu. Torz. Szkt. 92. GARBARSKI, - a» 
- ie, od garbarza abo garbowania, (i^drber^ ; {Boh. f0^eluj|f^9< 
'Ross KasKeseHH&iH , KOKCesHiiiHi Eccl. ycMapcKiH. 
Garharfkie ziele, Rhus coriaria Linn. Bosn. ruerina, bet' 
(^arbctbdtint, całe to ziele .garbarzom zdatne ieft, i ztąd 
imię ma. Kluk. Rosi. 3, 353. Garbarfka kora Crn. zherę* 
siu 5 Garbarflci nóż Crn, fter^ón. GARBARSTWO, - a, 
71., rzemiesło garbar/kie> ble ®(itberep. Boh. fo jetn jflttl ; 
Vd. Tdelanje teh kosh ; Eecl. ycmapcniBO* Jeśli się trze- 
ba uczyć krawiectwa , szewftwa , garb&rftwa^ i innych rze- 
miosł, cóż dopiero sztuk i nauk ? Hrbjl. Odp. P p. - {., coli. 
garbarze , bit G^dtbcr. GARBARZ , - a , i. , niem. bCt 
®il'bet rzemieślnik od garbowania fk^y ikórnik, o&. *ka- 
źeroiak', Sor. 1. b^tmAt, Sio. et Boh, fojelub (cf. *koźa); 
Cr/z. garbar , lędrar, usenar ; Kcf. ledcrar, ussiner, vns»- 
siuar, ftroinik, koshar, erdezhoYUsinjar, ydelana teh kosh, 
Bosn. tabak , majftor kojtkosge ftroji ; Cro. kósar ; Rag. 
koxar, tabak ar -, Dcii. tabak; Hung. timar; Ross, ro- 
TKCBHHah , iulg'. ycMOmB^jjl); Eccl.ycmkgb, Garbarze 
nie maią Asór wyprawionych, to ieft rzemienia gotowego, 
do poftronnych ziem wysyłać. Herb^Jlat. 356. Garbarza 
do wyprawy fliór. zażywaią pospolicie dębowey kory^. 
Kluk. RosL 3, 353, (cf, (kornik, bialofkórnik). Dom Sy- 
mona garbarza, 3 Leop. Apjl. 10, 32. (fkóruika i Leop^ 

86 .< .. 



«s« 



CARBATY = GARBNIŁ 



•' 



iartBU Ociec mtfy byt garbarz , alo nie 8 tych proftych 
garbarzów ; on tylko moi^y matce ikórę czasem ^ygarbo- 
fral. Tśąt. aa A, 48. ob. Garbować, wygarbować. 
GARBATY, - a, o, garb maiący bll(fcli9; Jj^Cfettg. Boh. 

ptHti) , IrboiDató » ^^^- Criwató ; *Sor. i . ^orbate ; ^i^' 

g^rbav; Bosn. ghecbay , ghmbav *, i?^^. garbav; Crn. ber- 
bovat, gerbórz (gerbazH rugosus)^ Vd, puklaA, puklat, 
(cf. Vd» gerbau , gerbaft, sgerban s zmarszczony ; Cro, gar- 
bau , (gerbay , Hung, gorbe curvus) gerbay , gerbaszt, 
puklyaszt , pi^lyay , Dal, ogarblyen ; Hung. g6rbebatu i 
Ross. rop6ainuH^ Eccł. aakim {Ross. AHKa pies z na- * 
gif tym grzbietem). Wielbfąd garbaty. Banial J 2. Kro- 
gulca nos garbaty. Otw^ Ow, 5o4. Zakochany ociec gar- 
batą poczwarę zowie, mądrym Ezopem. Za^«^i3, 64» 

.$«»/^- nierówny, chropawy, tineben/ C6tfcrifi, ^olpettcft. 

Bezsęka iodta, smrok szyszkami garbaty. Otw, Ow. 593. 
Garbata droga, trudno się pospieszyć. Otw. Ow. 601. - 
J. Garbaty, - ego, m. Subfl. ein ©UCfltger, 5oA. I^rbdC, 
l^tbdćef; (o^« garbus) i2aj. garbayaz : Cro. gerbavecz : 
Bosn. garbayac, ghrribayac, glierbay&c; Crn. gerboyzi 
Ross. ropeyHl). GARBATA, - ^y, i., Subji. fine!Bu(fs 
\\%t' Rog, garba, Cr. gerbavicza, gerbayka-, Ross, rop' 
. 6yHlH. GARBATOSC , - ści , i. , miecie garbu, bte idU- 
Mi^felti Boh. f)thateft \ Cro. gerbayoszt, gerbina , ger- 
bayina, Hung. g^rbeseg, F.ccl. rop6AeHie. - §:, nieró- 
wność, chropawo^ć, bU ^bcferlgfdt/ Ungleid;bett, ftots 

pridfeit. GARBEK, -. bl^u, w., Demin, Nom. garb, 

uBo/t. brbtrf; i^off. rop6HHa, ^cc/. ropoóK^ ; eIn (letnet 

IButfel, eln fUincr i^btfer. Garbek fokietkowy /iojj. 
igificOAomoKb. GARBIĆ, - ii, i, czyn. ndk.^ zgarbić 
Dok. , garbacić , krzywym robić , butf eltg madutl , f rńttls 

men, (bcferig unb uneben ina^cn, Boh. fI)rbiti-» Carn- 

. gerbim, gerbayam , sgerbiti (s fałdować); Ki/, gerbayiti, 
kririti , sasgerbati , sasgusati^ Rog. zgarbitti , pogarbiti ^ 
Cro. gerbim, gerbayim ; //ut?^. gorbitem ; /^oj^. ropSHnrB, 
arópoamk, cymyAHmfi, cxflqHniH, xAHuaniM» Eccl. 
rop6Aio, ropŚama ^uhio. Wiek go zgarbił. Tr, Góry 
zf^arbione, RoJ^. ^« 82. przechyle , .z. garbami-; Sio. 

^hrtirnń, f jemi jeCnutó; i^ojj. cymyAuiA; Ecct. cxa- 

KiiA, cAHHeHHUH. - Garbić się zaimk.^ j?c^ {rummeil. 
Carn. skluzhiti se). Czemuż się zgarbił na stabym koni- 
ku? Bratk. C. Którei pola tak gładkie, by się nie zgar- 
biły, W nabrzmiałe z ciał Aosanii leżących mogiły? Zab. 
6, 227. GARBIENIE, GARBIENIE się, SuSJł. Ytrb..^ 
garbato^ć, JblC ^ttCfUgfeU- Przeciw garbieniu piec na (>a- 
ro^ć , lekarftwo. Steszk. Ped. 80. Cro. gerbenye ; Hung. 
gbrbites ; Ross. cAHHHOcmB. GARBONOSY, - a, e, no- 
ga wjrpuklego. W/od. krótki, wzgarbiony a iakoby wską- 
sany nos maiący, resinus. Mącz. (|6(ferniffg, b<tbtd}t^lldftg> 
GARBOWAĆ, ał, - ule, cfiyn. ndk. ^ wygarbować dok.^ a 
Niem. gdrbcn ikórę wyprawiać,. ^oA. W^^bclawatl fujl ; Vd. 
koslie ydelati ; Crn. garbati , ftrojcti ; Croat. sztroim ; 
Sor, 2. garot^afd); (cf. ircha). Skórę iel^nią garbuią żoł- 
nierzom na kolcty, Haur. SA. 289. ^-Jtg. garbować kogo 
ob. wygarbować, Ross. koKÓinamB. GARBOWANIE, 
\ - ia, n, Subf. Verb.,H^ Odtbett. Do garbowania flcór 
potrzebują dębowey kory. Botan. Nar. iQ6, -j, , Brodgo- 
larze bawią się tylko myciem a •garbowaniem bród 1 głów. 
Syr. 248. GARBNIK, - a, m., chem. ©dtbcftoff, (« 
tannin, pierwiaftek garbuiący, znayduiący się w ciałach, 



GARBOWINY - GARLINA- 

maiących wfasnoić garbowania- inne ciała; obficie się 
mayduie w dębowćy korze. JCrys. Msk, GARBOWINY, 
- in , plur. , wyrzutki garbarikie , ®4rberabfa(lfc(. Gar- 
bowiny , które od garbarzów wyrzucaią się , mogą się 
używać na pognóy. Kluk. Rosi. 3, 187. Pochodź, wygar- 
bować , pogarbować. 
GARBUS, - a, iTi., cztowiek^arbaty, citt SSncfliger, Boh. 

ftrbaćef. , ^ 

•GARBUZ,'- a, »?., Arbuz, Karbuz , hie ^e^mtlcne , ob. 

Arbuz. Wdzięcznie nas przyimowali Tatarowie, i czefto- 

wali winnemi gronami i garbuzami słodkiemi. Stryik. 6j6^ 
GARCARZ, GARCOWKA, GARCOWY, ob. Garncarz, 

Garncowy, i t. d. • * 

GARDEROBA, - y, i. , * franc^ szatnica , pokoy na 

schowanie szat lub sukien, bte ©atbetobe. GARDEROB- 

K A , - i , i. , Demin. ha^ ^letberslmittet , bie S^cihtu 

•fammet; Sio, braflOWna. Pokoiowa w garderobie uszar- 
ganą spódnicę pani swoiey skrobie. Pot. Arg, 84. Po- 
koie gościnne z garderobami. A'ras. Pod, 2, 109. W gar- 
derobie były Szafy, a w nich porządnie ułożona wyprawa. 
JKras. Pod, 2, 56. - 5»i suknie, szaty, wszyftko co do 

ubioru należy , bte ^(ciber, ^letbuttg^ftAcfc ^ bi( ©atbes 

robf > Po zmarłym Jegomości wszak ieft garderoba ? Teat. 
62,43. Garderobę przeglądano, i naymui^ysz^yicy rze- 
czy nie britknie. ib. b^ d^ 35.' Dawnieyszych wieków 
często garderol.a dziada. ieszcze wnukowi służyła. Przejłr. 
i4o. GARDEHOBIANŁA, - i , i. , która ma dozór nad 
garderobą, *s/.atna , *szalnica; Rag. loxuirjariza; Carn. 
mojshkra; I^</. fispniza , jispoagospa, (cf. panna, mło- 
dsza) , bie ©arbcrobcnjungftT. Rozmawiał w oknie z ic- 
dną z myoh garderobianek Nieme. Kroi. 1,55. GARDE- 
ROBNY, - a, e, od garderoby, ®arbrtpbens, Powró- 
ciwszy Jeymość, opowiada swe głupftwa wierney swoiey 
gardcrobney kobiecie. Zab, 16, 44. Gardeiobny Subjl, 
tn. Kamerdyner, *s2atnik, Ross, o&s. cmpHnHeH. Gar- 
derobua Subfl, f. garderobianfca, n. p. iabym garderobney 
za niego nie dała. Teat, 24 ó, ]4. 
GAROŁACZ, - a, m. , wole na szyi maiący, fin ^ropflger. 
Nó patrzyć się możesz gardłaczów w Karyntyi. Haur, Sk. 
99. -Jig. irtbl. Nasi gardłacze (Parafą się pokazać dalekie- 
mi od lUropolfkich zwyczaiów. Mon. 71, 5i4. (grubo 
chuQki n^ szyi noszący, ^l(fbd(fe)* $. , gardłacz gołąb' 
ob. Garlacz. GARDŁECZKO, - czka, ?Tf,, GARDŁKO, 
- łka, w.. Dem, Nom. Gardło, 'ha$ ^eblc^en, baś &ViX9 
geld)en » Boh. IjthilfO. Skowroncczek ku niebu w górę 
polatuie, J gardłeczkiem krzykliwym wdzięcznie przepie- 
ruie. Sim. Siei. io3. Stowiczku, ptaszeczku le^ny. Przy- 
leć z głoskiem ulubionym. Przybądź z gardłkiem ucieszo- 
nym. Groch. W. 357. Niechay wdzięczny słowiczek w 
geft^y topoHuin Gardłkiem Swym wyprawuie. Zbył. Zyw. 
B. 2. Krew z gardtt-kgołąbiąt wycedził. Cdym.Sw.G.3, 
GAROLINA, GARLINA, - y, i., kłóć- Cn. Th. 282. 
snop proftey a równey słomy; Włod, lub trzciny, f fn S^Aji; 
bel grflben ©trofte^, ober DlOJtr^. Gardliny wiązanie. Zaw. 
Gosp. Profta po wymłóccniu słoma poknebluie się wgar- 
liny. Kluk. Rsl. 3,232. Dwórpowinienbydż dobrze opatrzo- 
■ ny, aby do dworu nie ciekło; gonty, gwoździe i gardliny 
powinny bydż zawsze we dworze. Haur. Ek. 16. Gardli- 
ną abo trzciuą izby poszyway>; nie masz-łi trzciny, tar- 
ganą słomą, to mało krocidy trwa, niż gardlina. ib. 66. 



GARDŁO - GARŁO* 

GARDŁO , GARŁO , - a, /i« , Boh. f^hU, eoUum ; gut^ 
iur ; Boh, frtrtR ę I^Ćtftn j {ob, | krztan) 5 ^S/o. ^rblo c«/- 

Fłx, coiium, gi/ttur^ ń^tUM, pajeMf, i^ojeraWD ^«^; 

^W- garlo ; Sta. g^rlo *, JSojn. garlo , ghrillo , sgderallo ; 
Cro. gerlo , gul , posirak ; Dal. garloricza s ślinogorz ; 
Vd. gerlu, gertana^ gortanz, yrat, goltaps, gouŁ, poahi- 
rak (3, garlu , gartana coUum ; Crn. gerlu ; Sor. 2. gots 

ga9a (Sor. 2. garblo, garlo, garwo wole; Sor. i. l^orblo 

wole-, f^tfgardfo, prtnUa gardziel, futWO ingluuies)\ 
Rost. rópAo, cm/^. xaHAO. cf. Germ, ®\XX%ti, Angl. gar- 
gle» gwgl©, gorge, GaU. gargouille, gorge, JtaL gorga, 
Dcuim ^nrgely /ar. in^^/. gargaiia, gorgia , Suec, Quarka, 
'JsL kuerkur, Finł. curcku, lUbr, n"«m cf, łat. gurgea) 
Cn^ić asy i od brzucha zowie się gardłem. Zool, Nar, 67* 

tU^urgel, Me S^ffle, bet ©c^Iunb, ^er ^otber^ald- 

Minogorz, ikwinaacya, choroba inflamroatyczna w gar- 
dH. J}}Jkc. Med. 6, 176. Gardło mię , boli , bet J?flW (ja 

Ku^t etiiHi azyia , benn bief mirt hM het infete Zi^eil) 

t^nt tnie ll>e^. Gardfo ollrzyd s pragnienie rc-bid. Tr. 
2)urft nsttC^eit. Niecnotliwe garło wazyfiko pożarło. Ryfi 
Ad. 48. Zoua mi kością w gardle Aawa, będąc naygor- 
azą w kwiecie babą. Za6/. Amf. 28. cf. kośd, ba^ SBetb 

ifl mit fin SiMĄtn in bet Jte^Ie, mad^t nttt bie S^He auf 

Ctben- 'Wfizyftkie zęby ci w gardło wtrącę. Teatr. 3o, 
62. Boli gardło^ opiewać darmo. ^on. 70, 648. (cf. 
brząkad, amarowad, cf. darmo nic). Tak pełny, ai mu 
w gardle fiot , U60 confertus, Mącz, et f)Cit ^iib M M hcn 
^f^OOS^efteffetl. Bóg cię wydrze z ręki olbrzyma, za gar- 
dio cię trzymaiącego« Psalmod. 66, (Sla^ zagórliti , Cro, 
garliti , gerliti eunpUcti). Przez gardio mówić Vd. poder- 
savąti. - Mówiący p. g. Vd. podersuyauz^ Kęar z garła wy- 
drzeć, t. i. dobrą i pewną iui nadzieję zepsowad, boJum 

tfaucibus tripere, Mącz,, einent b*en IBifiett 4u^ bent 

9i)tUllbe tf l^en* Smierd mu iak z garła Gniewu ofiarę i 
fału wydarła. Min. Ryt, 3, 149. Smierd częfło z garła 
oddala , chód iui kogo pożarła. Pot, SyL 5. an^ beitt (Kits 
((en }Utftcf . - $• 1 z gardła , co gardła, gardłem s iak nay^ 
głoiniey, z całego ^łos u , głosem , au^ V0Set\5te^Ie }- 95» 

{(bteyen; Sło. i ceie^o ^rbla ftićAt Ross. vuig. xzA\o 

pacnycoiBAtt , xaKixifniJb« Z garła gwałtu woła. Haur, 
Sk. io5. Groza, zemfta, zgorazenie, grzech nie odpu- 
szczony , Wotay Oycze Pafnucy, co garła z INnbony. Nar, 
Lz.^f i4g. Wolay gardłem, nie folguy. Budn. Jts, 58, 1. 
Wułay w»zy(lkim gardłem Bibl, Cd. ib^ Gardło rozpuścid, 
wrzeazczed, X. Kam. $. , po gardło, c po uszy, po dziurki, 

Nanben^ald, bi^^l^etbieCbten. Codomnie? w szczęściu 

kto po garlo brodzi. Zab. 1 1, 4. Kossak. - $. ^Jtg. na gardło s 
nakark;. na gardle s na karku^ aufbem^alfe; auf bem9ia(fei1* 
Bogowie, dayciemi na garle usieśd Aleksandrowym. JKchan. 
Dx. 76* Vv'uiowali, aie potym ieden na drugiego gardle 
usiadł. Leszcz. Ciass. 61. Mógł Car Zawoliki na granicy 
Moikiewikiey na gardle nieprzyjacielowi leźed, ą tam so- 
bie korzyści zdobywad z granic nieprzyiaciel (kich. Gwagn. 
269. Nieprzyiaciel , opanowawszy Janiculum, na^samym . 
właśnie gardle miafta usiadf. Fal. fi. 19. Nieprzyiacial 
na gardło oyczyzny naftąpił. Petr^ £t.5yo, - W gardle 
nieprcyiacielikim bydź s pod pięścią iego bydź, mied 

go na karku , na sobie , ben gelnb ^411^ auf betit 97acten 

b^beil- Woiewoda Wołolki nie mógł się naprzód wydzie- 
rać na woynę z Turkami, zwłaszcza będąc u nich w gar- 



GARDŁO. 



<8t 



die. Bielfi, KrZ 435. ot 447. mUier Tarent w samych 
gardłach molrsa Adryatyckiego zasadzony. Fal. FI, 38. (w 

uyściu), - {. , gardło s życie , ba^ £eben (bie ^eile i^aut, 

gan^e Sit\jit Vd. gerzhiti , sager^iti s dusid, zadusid , cf. 
• gardłować). Od prześladowcy Focyusza ledwie z gardłem 
•do Rzymu uciekł. Skarg. Dz. 83 o. Podług Moiżesza, ten ćoby 
nieobacznie bliźniego zabił, do miafteczka na schronieni* 
obranego niech uciecze, a gardło swe opatrzy. Modrz. Baz* 
3i3. Zbieg zamordował króla zdradliwie, a z gardłem 
sam uciekaiąb , zabity też ielt. Skarg, Zyw, 2, 24 1» Bitny 
Mitrydat, gdyż gaitSlem uchodził. Bardz^ Luk. 3i. Ma- 
lutką raną zbył garła. Otw, Ow, 227. - Do gardła, s do 
upadłego , do oftatniey kropli krwi, bid auf beil le^teS 

SBiut^tropfćti ^ aufi^ iti^erjte; bidaufd ZeUn. 47 królów 

Greckich sprzysięgło się, do gardł i maiętności swoich tia 
zburzenie Troi. Warg, Cez. praef, i4. 5. Pomorzanom 
rozpacz do gardł-aię bronid radzi. Krom, 83. Pana na- 
szego nie chcemy odilępowad ; ale przy nim bydż do gardf 
swoich, i posłuszni mu bydż zawzdy chcemy. Bielsk. 67. 
Erdz i wił ślubował, Rusinom do pierwszey wolności do 
gardła przeciw Tat^irom pomodz. Stryik. 2 3 o. Nigdy od 
wiary, do swych gardł, (chodby głowę lir acić], nie odftę- 
powali. ZbiL Dr. F 5, - Na gardło komu ftad. Dwór, D. 
2. Boh, o beS^tbtj inifO^O UfplOtl^ati ; na życie następować 

einent na(^ bera £eben tra<^ten. Jaromira, rąk.Waraza* 

wiców, na gardło mu ftoiących, ratunkiem ludzi skupio- 
nych uszedł« Krom. 67. Na gardło komu odpowiedzied 9 
^ na zabitą śmierć go wyzywać, etnen (ttlf 2eben Hnb £ob 

^eraudfotbern , befejbcn, JeCbe nnfńnbigen. fg. Chcąr, 

bydż widzeni prawemi dworzany , na gardło księgom odpo- 
wiedzieli. Gorn» Dw, 6. Na gardło s na dracenie gardła^ 
t. i. życia, na śmięrd «uf bcn fOeiluft bet ^etfle, ^'0 £ci 
bf nd f auf ben itob. Na gardło siedzi związany. Groch, W* 
173. Mógit bilkup nay wyższy rozkazad, aby brano do 
więzienia i na gardło, które on nauce awey przeciwne 
rozumiał. Skarg, Dz. 21. Aby żony nie odkazował od 
siebie, chyba, ieśliby ie'y nie chciał na gardło gonić. 
Sekl, 20. Nierychło, ale na gardło ugoni. Wad. Dan. 
i64. - Na gardle karad : na życiu abo śmiercią karad Otn 

Seben beftrafen, mit bem itobe bejltafen. Cro, zaglaviyu- 

jem , zaglaylyam). Gardłem darowad s życiem bod 2eben 
f(^enfen- U tego narodu mężowie maią moc żony 
i dzieci na garle karać, abo nim darować. Warg. Cez. i38. 
Urząd moc ma karać na gardle, abo darować, ib, 11. Kto- 
by pieczęci nasze sobie rył i ich używał, mrzym inszym, 
tylko na gardle ogniem karan bydż ma. Stat. Lit^ iS* 
Był u naa ten zwyczay, że kiedy zlodzieia tracić wiodą, 
ieśli wszetecznica iawna prosi go sobie za męża, gardłem 
takiego daruią. Gorn. Dw. 191. Gardło mu darowano, 
za ftaraniera przyiacioł. Kłok, Turk. 78. (żywiono go). - 
Gardło brać; s zabić, 6a^ £eben netinten* Odebrawszy 
miaAo , trzem tylko mieszczanom, pryncypałom odpa- 
dnienia, gardła pobrano. Krom. 628. de tribus capitale 
suppRcium sumpfum. Nie zaraz męczennikiem ten ieft, 
któremu gardło ^rezmą, albo na pal wbiią Zrn. Poft, 244. 
Gardła .odprosić i ilracenia odprosić , ba^ £eben etbitteK* 
. Jednemu z między potępionych, ani królowa gardła odpro- 
sić nie mogła. Krom. 636. veniam impetrare non potuit* < 
Gardło dadż , gardło położyć, ftracić s życie awoie llra- 

cić bai Seben oeriieten , fein £eben (alfen. Rychard, ftrzałą 



6Sa GARDŁOWAĆ - GARDŁOWATY. 

iadem napuszczoną "W ramię poftraBlony , dU «woiey chci- 
wości gardło Earazem dal. S/ar. R^f, 98, P^trokl i Anty- 
loch , i ci dali gardfo B szyią. Jabt, TeL 3 ło. >Nie mogli go 
dt>ktorowIe ratować, i tak na puchlinę gardło dadi musiat. 
Falih, Dis. D, 3. Bca ratunku tonąc, dadz gardło prę- 
Aziuchno musiała. Gorn, Dw, a8a, Którzyby byli mieli 
i po trzy gardła , radziby ie byli przy nim _ położyli* 
Weres^zcz, Regh 42. Gardło i maictno^d iłracił. Szczerb, 
Sajr. 393. Podle boku króla naybitnieysi gardfa swe po- 
łożyli. Warg, Cez, 64. Gaulłem abo pod gardłem się 
obowiązad, ręczyć za co, przyrzekaiąc iycie łożyć. Włod. 

pod ftraceniem gardła , bec feinetti Sfbeii; be9 fetnetti ^0- 

pfe. Komornik Litewikl pod gardłem swoim ślubował 
Krzyżakom, zamek im poddadż. ^tryiA. a64» Kiedy woy- 
flco Tureckie przechodzi , otr^buią , ńby się nikt nie ważył, 
pod gardłem, wina przedawad. Alók. Turk, 25<). Pod gar- 
dłem wszędy otrąbiona. Wad, Dan, 73. Niewolno te- 
jaz z obozu oddalać się pod gardłem. Wfg* Mar, lao. bcp 
5e&ł?n^(lrflfe. Oftatki Jaćwingów do przyięcla wiary 
chrzfeściańfltiey mieczem, pod iłraceniem gardła, Bolesław 
przymuszał. Stryik, 181. Gardłem pachnąć s śmierć za 
sobą ciągnąć, ^tW Xob ^U)te^en. Mężobóyftwo , ało- 
^zieyllwo , świętokradstwo , i insze takowe wy ftępki, gar- 
dłem pachną. Chehn. Pr. iH, - §. , gardło, wyrosłe gardło 
gardłacza, wole, bet ^topf* Gardła od nieczyftey wody nara- 
Ił^ią. 7>. -§., Gardło u ptaka, wole, podgardtek, Ke/. putan, 
tizhji krof; 5oj/i. gusc ja, voglJc od ptice, f»cp btn 93is 
geln , btt ^ropf. §, , gardło u bydląt niektórych , wole 

hydiąt, bcr^aber, hit^ampe, tieffiamme. gardło- 
wać, GARŁOWAC, - ał, uie, cxyn,ndA., (SoA.CtblO^ 
fOatl fł? luctari, CrWitt męczyć ; S/o. fOt(relOW«ti perpota- 
re; «-/. gerzhiti, sagerzhiŁi s dusić, zadusić; Cm. ger- 
gtam : gargaryzuię ; Rag^ garliti et Sio, górliti s uśeiłkać 
za szyię ; Ross. rópĄhitt hardy), wdawać się w nicbezpie- 

czeńftwo życia Włod, f^Mhxei^\{be 9^^c\\ untcme^meii^ 

flcf^ in gebcn^geffl^r frljfn. Jak gardłuie rycerz w polu, 
żeglarz na morzu , kupiec po kwiecie. Urbji, Nau, J. 7. 
Kupiec gardłuie po ziemi , po morzu , po górach, byle co 
na kupi swoiey zyfkaL Dambr, 387. Aby żonę i dziatki 
pożywić, gardłować po ziemi, po morzu nie lituiemy. 
Hrbjl, Nauk. D 8. Szerzył w tey mowie posługi swoie, 
iakó nieipi, iako garłuie, iako mniętność utracą przez 
królewską sławę. Gorn, Dz, 78 Już od wielu lat gar- 
dłuicmy w Prusicch. BUh, Kr. 370. fcftOtt ffit We(cn3aCs 
ren br<l(^etr IDir U«d Mf $alfe ftl ą)r. Nayżwawiey za wol- 
ność i całość oycz3'zny gardłował. S/ar« Vot.. £ 3. Ó. 
Piich. Stn, 3S4. Głupftwem mu się bydź zdało, w cu- 
dzey sprawie gardłować. JPi/ch. Saił, 254. To- tylko to 
iedna familia uaród Poliki miłuie i przy nim gardłuie? 
CrzBch, Tam, 10. GARDŁOWANIE. GARŁO WANIĘ, 
- ia, n. , Suójl. Yerb, s narażenie się na śmierć, ^afó- 
%U&lZtt^, ^ampf mit 2rt^n*9efalJ|. Kąsaliście się do 
rozlania krwi waszey z- nieprzyiaciołmi oyczyzny,. co 
na wieczne czasy świadczyć będą posługi i garłowanie 
Irwawe wasz«. Orzech,' Tarn, ^, C2ekay, ieślić' czym 
nie nadgrodzi hetman twego garłowania ! Alb, na W. 21. 
Jakie niebezpieczeńftwa., iakie gardłowania podeymuiemy, 
dla trochy tego iiąienia doczesnego. Hrbji,, Hau, D 8. 
GARDŁOWATY, - a, - e, wolaty, gardłacz, gardłncaka, 
Itoppg/ eln Jtwpftgcr. Cn. Th. - Boh. ^tbtot^; lĄlbWti) i 



\ 



GARDŁOWY - GARDZIEL. 

Eccl ropmaHHCinMłł'. GARDŁOWY, a, e, od gardła, 
^urgeh/ S^aUif Boh,fix.be\XiU i^oJ^.ropAacnHUH, rop • 
WLiHHhnU, Gardłowy wrzód ettt *$ai(^;ef(l^lDilr. Gardło- 
wy guz, Sor. 1 . f crCoWlle msrec^. Gardłowa ikóra, Ross. 
4yX£Hamuil. Gdrdłowa kara Boh. (ej^rbellta pOfuta* 
Przypadki gardłowe. Mon, 76. 536. Gardłowa sprawa, 
ob. kryminalna, cf. Boh, ^rblorej *gardłorzozacz. 

Pochodź. Gardziel, gardzieiny, Garlica ^ Gardzioł^ 
ha, Gariaczy Garliczki , podgarfUe^ podgardłek ; sinogar^ 
dlica , zagardlić, 

GARDNIE ądv, z pogardą , gardząc ; Derłt^tHc^ , Ittlt SJefi 
(l<(^tltng. Staw się mym wierszom proszę niegardnie la- 
ika wy. Kraj, Chy. A, :ł 6^ 

GARDYAN oó. Gwardyan. 

GARDZIĆ czyn. nd^., pogardzić wzgardzić, deA., co lub 
czem gardzić, nie cenić, nie ważyć, ni« szacować, Wts 

<LĆ}Un, Boh, jI;rbAti, a^rbnauti, j^racti, pofttbati (cf. ^ibp 

hardy; Sor, 3. %itbi dumny}; Bosn. pogarditi, huUtti, 
kudditi, poghrriditi ^.fio*n. gard, ghrrid spureus); Vd. 
^sanichu^ati , samezhuvati , sanemordershati ( K</. gerd, g9i*d 
<5«/-. gar{Vfg, Compar, garshi cf. gorszy; Vd, gerdoben, 
gerd s haniebny) » Rag. gardilti, izgarditti , pogarditti, 
deformare , alicni conuitium dicere) Cm, sanezhuje>m 
(cf. za nic) Crn. gerdimy^Cf/rt/-*) ; Cro, kuditi , merzati, 
odduriti (Cro. gerd, gacd^ turpis) iS/^?* huditi , Sor, 1. 
pbfpn; Ross. npe3iipamB , npeapBmB (cf. przeyrzeć, 
przezierać), ^npeHe6peraiii£ , iccl, npeaopcniBOBaniM. 
Gdyś przyiąt me serce, nie gardź i mą ręką. Teat, 54 c, 
^ 107. U ftarych naywiększy był honor, gardzić niehezpie- 
czefi(łwa wszelkie dla oyczyzny. Mon, 65, 704. Przed 
Śmiercią mieysic do siebie, Ty światem gardź, nim on cie- 
bie wzgardzi. Dar, Lot. 24. Jako ludźmi gardzisz, tak 
też tobą gardie^ wszyscy. Goę^, Sen. 198. lito gardzi, 
gardzą teź nim, i bardzo się boię, Ze przyidzie na gor- 
szego za tę hardo^Ć twoię. Sim, Siei, 48. Gardzić się 
nikim nie godzi, i naypodleyszy zaszkodzi. Cn. Ad, 279. 
Małym gardzący, większe traci. Cn, Ad, 4ji. Kto gar- 
dzi, iada chleb twardy.^ Rys, Ad, 27. Nie gardź nikim, 
by naypodleyszym. Cn, Ad, 696. Gardzą mną = w pomie- 
tlech leżę, Cn. Th, (cf. figę pokazać, prztyknąć^^ - Jffi- 
personal, u. p. Bawi się częłlokroć z ludźmi wyftępncmi ; ale 
w rzeczy sam^y gardzi się niemi. &abł, Roz. il4. on Us 
meprise, mau t)era<]&tet (le. gardzenie,- ia, n., 
Subjl. Verb,^ pogardzenie,' wzgarda, ba^ St^eTdC^tett 1 bte 
S^eracbtttRg; Vd^ sanizhuyanjc, sameahuYanje. GAR- 
DZICIEL, - a, w., pogardzicicl , htt aj^rdc^tet. Rag. 
garditegl; Vd. sanizhuyauz, samezhuvauz; Sor. a, funUOs 
WWr; Ross.. npeSMpameAB , npeapHme^ii. Patrzaycie 
gard^icielowie , a dziwuycie się. i Ltop, Act. i3, 4o. 

GARDZICIKLKA, - i, i., bieaSerac^^tcrinR. R^ss, npe- 

3pam5.\B»iijia. 
GARDZIEL , - i, i., er- a, w., oesophagus kanał pokarmowy, 
poczyna się w gardle; pokarm przechodzi nim do żołądka, 

Zool. Nar. 25. Me ©peiferijre, ber S4^liinb, bte®utgd; 
bie ftcjle. Boh, ^irait, Jfton (a; otchłań), gebnaCr gUen; 

On. govtanz; Bosn. garkgljan , gherkgljan, ghrrikgljan; 
Sor. 1. pcbnUja, Utt, Cort; Ross. et EccL ropmaHB, 
rop^OBHłia, TAÓmKa. Weych, An, 112- Kirchh, Anat. 
17. Maictiiobć swoię przez gardziel przelać, utracić, 
demUfere in viscera censuni. Marnotratnlk teb przez 



GARDZIELNY - GARKUCHNIA. 

farilziel TtJi^jAko przepuicit. Fur, Uw, G 2. Po gardsiel 
w się nalać. Haur* Si, 161. Kto nie iaiui^ Irć wino w 
gardziele, iacno o sckundanty. Por. Arg* 12. W Nilu 
wziąi Pompeiufiz po gardzielu. Chrość, Luk. i83. abo po 
•iji t. i. gardło cUl, iycio ftracii, er wrlot ba ben jtopf* - 
*j., gardziel, ruraoddechowa wzwierzętac^i, krŁońbk£ufts 
r^^re. SUn, ti^^/* tchawica). Gardziel oddechowy, tra- 
thta, y/tycK, An* 107. Jnszy ieft gardziel, którym ie- 
my i piiemy, a inszy, którym mówimy i śpiewamy. Sak, 
Pro, 106. ó/av. górki jan ; Boh.tji^^ąX6\tt. ' $« > podgardtek 
puków niektórych, blft ^ttopf bet i069tl« 7>. - $., gardziel, 
dziura w wierzchu pieca, aby przez nią wychodzi! wapor 
węgli palących się, i wiatr, który ie roziarza« Qsf. Rud, 

i52. btf^ £nft(od^ oben am ^ńttettoffm cl. czeiu^Q. - 

$. , niebezpieczne mieysce między górami, przerwa, abo 

na morzu wir, fm $efabtlttf)et t>xt, eine .^luft, rtn^(^(uiib. 

Hf^tman zaś w nocy gardziel ten przebywa Polfc zoiławi- 
wszy Marsowy w odwodzie. Chrome. Fars. ia4. GAR- 
DZlł^LiNTY, GARDZIELOWY, - a, - e, od gardzieli, w 
gardzieli będący , ®UtgeI;. G .udzielny wrzód go duii, 
Ze od niego umrze(5 musi. Lib. Sen, 11. Jui utraci! gTos 
klarowny Dla wrzodu gardź ielnego. Baltl, Sen, 47. -Ar- 
terya gardzielowa, aŁsophtrgea. Xrup.5,52, GARDZIOŁ- 
KA, - i, i., Demin, Nom, gardziel, bil^ ^urgclc^etl* 
Gardziuika głosowa , krtjtń hU 2ttftrbbte. Tr. Wpada cza- 
sem pcrtrawa w gardziolkę do głosu (m bte lllltec^ti* Jltr^lf) 
i zatem dusi. Ir, 

GARDZISTA ob, Gwardzifta. 

GARGARYZM, .- u, /ti. , z Greckołac, pfokanie gardła. 
Dudz, 38. bil<$ ©urgeln. Boh, IMtaiU' Da2^ gaigochya; 
Rg' gargócchja ; Vd, gergranje. $. , czem gardło ploczą, 
Hi ®urge(lDa(fer« T«fa ^Hnogorz plaUry i . gargaryzmy. 
Haur, Sk* 4o8. Z rzepiku gargaryzmy abo charkanie 
czyniąc, dziąsłom ratunkiem. Syr, 279. Lekarftwo płyn- 
ne, przystosowane do chorób uli, dziąseł, gardła, szyi, 
krtani, iczyczka a niekiedy głowy, ptócze się tym gęba. i 
gardło, ale się nic nie połyka. Gargaryzm znany Pola- 
kom pod imieniem płokania. Dyko. Med, 2, 260. GAR- 
GARYZOWAC, GARGARYZMOWiAC, - ał, - uie cz^ti. 
R</i. , gardło płokać, gardłem glegotać C/t. Th, gurgeln. 
Boh. flof tati ł Vd. gergrati ; Cm, gcrglam ; Cr, gergral;i ; 
2>/. garglyati •, Bg, gargochjatti : Botn. gargochjati , ghrri- 
kochjati}. Saletry z k];'yniczną wodą iimieszawszy, na Uro- 
nę boleiącego zęba gnrgaryzraowaif. Haur, Sk, 385. «^ 4o8. 
dychawicznym dobrze częfto ciepło ołeyka tego gargaryzo- 
wać. Syr, ZieL 12. 

*GARKOSKROB, - a, ot. , Darmochlebówzowią przy dworze 
ollaresamicoiy garkoskroby. Burl, A 3. @(^niAroQer^ %i\[tU 
Iftfer, Xopffra|er. GARKOWIEC , - owca . m. , lawet 
bet ^Opfjlettl, kamień po wierzchu nieco ^liiki, robią z 
nieganaczynia, które dla większey twardości wypal9>ą 
się w piecach garncarflcich. Kluk, Kop, 2, 89. GARK.O- 

>HfY, - a, -o, odgarka, ao|>fs; betł ^od^topf ange&cnb. 

oh> Garniec, garnek, 
G.ARKUCHNIA , - i , i , niem, bte ©atlńc^e , Sio, cbectti 
(ncbn^ne t ffung, k6i konyha ; Vd, kerzhmaria , taberna, 

goshtarja; Sor, 1, gdrbttba^ loUJna fbttcfeltta; Ross. xap- 

MÓBH5I, xap^eBeHKa; traktyernia, ha^^peifef^atii. Kiedy 
Pm nie ma swt^y kuchni , pośliy sohifl do garkiichni. Teut, 
53 ^, 44. Poftanowilem ieid ohjad u ziębie a garkuchni. 



GASCUCHKIC = GARNIENIE. <85 

ZeUf. 3, 3o5. Obiadowałem w garkuchni z przyiaciołmi. 
J^aó, II, xG5^ Przecięi kiedy, chód w garkuchni spoy- 
rzemy sobie w oczy. Czac/i, Tr, JC 3. GARKUCHNIK« 
GARKUCHMISTRZ , - a, ot, traktyer, utrzymniącygar- 
kuchnią, bet ®(irfD<^, htt 6peifei9trt^ ; Cm, prekuhz; 
Sor, 1. nap^ebd^n loarfclei; Vd, vunkuhar, tabernar, 
kerzhmar ; /{of#, KapYeBHaab. Juiem zamówił wieczerzą u 
garkuchmiftraa. Boh, Kom, 4, 379. Garkuchmiilrzem byd^ 
Ross, xap^eBHH¥arnB. Garkuchmiftrzyni Ross^ xapw-> 
BHHUa. GARKUCI^ENNY, . a, - e, od garkuchni, • 
garkuchni i ®arfu<^ftt ::^ ittaiteuts. Ross. xap^eBeH- 
HbiH, xap<ieBHiiH'iH , xapveBHH!ŁecKiB« Garkuckennj^ 
plap o63KopHOii px4b« 

GARŁAOZ, GARDŁACZ, - a^ w., cclumba gutturosa^ 
większy od pospolitego gołębia; wole padąd moie do wiel- 
kości całeg« ciała. Zooł. Nar, 2a5. Haur. Sk. 127. bftf 
^tO^ftaubC* Szyia modnie iak u garłacza wypakowana. 
Teat, i4, łog. GARLICA, - y, i., GARLICZKA, - 
1, i., demin. i gołębica gardłowała, bte .^tO))ft(iu^inn* 
Stół nasz gęś zaymie karmna i gołąbek, Garliczka siualub 
swoyiki iarząbek. Zab, 9, 16. Człowiek blegoŁliwszy 
sad gnrliczkę , która zawsze huczy swym głosem. Eraz^ 
Jez, U 6 b, Rg, garUza ; sinogarlica. GARLICZKI, - 
czek, plur.y Physalis Alkekengi Linn, psie wiśnie , Żó- 
rawiny , miechunki , pęcherzyca , ^^^^l^^^^f^^''' ^y^' 
1374^ 

GARLETA, 06, Galareta. GARŁO, GARŁOWAC oh: 
Gardło , Gardłowad. 

GARNA^C, - ął, - ie, cxyn,idnt., zgarnąć, pogarnąć (/o^. , 
Boh. fiinawti, brntti^ bvnu; {Crn. ^emem simptex non 
ejl in usu y sed composita oggerncm ogarnąć y sagerueua 
zasłonie) ; Vd, gerbati ; Rag, garnutti congerere , ogar- 
nntti /tf^ere) Ross, rópcmaniB, crópcmaoil, garścią w 

kupę zsuwać , zbierać , grabić , ^ufammeit fd)iiren ; sufant' 

men f(6<irten, (lmd)en wla^ci i niewła^c rwać, porywać, 
ziywać, TdlFen. Młodziuckie kwiatki, trawki niedoftałe. 
Zarówno kosa garnie. Kołaki Kat, B, 4. Sobie zgarnął, 
pieniądze , a mnie przywiózł kwity. Tectł. 43 Cy 5. 
WyB. Kul, Każdy pod się garnie. Teatr ^ 43 c, 3, Wyb^ 
KuL - Sio, (ajbi pob fcba (irabe* Gamąć co do siebie et? 

»a^ anficbriiffen. GARNA^Csię zaimk, (Boh. ^rnaut 

fe volt/iy celeritęr ferri) dąiyć gdzie, brać się* chronić 

się gdzi^ spiesznie, ft(( etlenb^ wobin toenbeii, iDobittauf' 
tiia<b^n, WDcan macben, i)}obin ctlen, jic^ tDo^in retteir* 

Każda rzecz, do podobn<$y sobie rzeczy, z pr;syrodzenia 
lakoby, rada się garnie. Gorn, Dw. 117. Królowie, któ- 
rzy się. do doflconatości nie garną, b«z&ławnie schodzą 
Gorn, Dz. dedyk. Wszyscy się tam gamą, przy kim 
szczęście ieft. .Pe^r. £^. 19. Widząc, ie nie daleko za 
nim byli, kazał łódkę obrócić, i ku nim się garnąć. Skarg, 
Dz. 259. - GARNIENIE, - ia, n., SubJI, Yerb.y rvfń- 

nie, porwanie bad @(6arren, ©{ftńren, 9laffen. Bh, bni, 
btneni, brnuti. Gamienie do siebie, btt^ tttttft(byafTetr. 

GARNIENIE się , dąicnie, spieszne cluronienie ^ię, bA^ 

^tneilen, fcbleunige Jplnftóc^ten. 

Pochodź : dogarnąc, dogarnywae ^ nagarnąć y nagar^ 
nywaćy ogarnąć ^ ogarnywaćy obgarnąć, obgarnywać ; 
odgarnąćy odgarnywaći pogarnąóy pogarnywać\ podgar^ 
' nąćy' podgamywaćy przegarnąćy przegarnywać\ przygar- 
nąć ^ przygarnywać \ rozgarnąć^ rozgarnywać , ugarnąćy 



684 



GARNCZEE - GARNEK. 



^garnąSy pfgarnywał; wygarnąć j wygarnywa^\ zgarną/, 
ggarnywacy zagarną/^ zagarnywać, a. garić ^ garjlka^ 
garściany^ garściowym przygarić^ 3. garniec y. gbrnek, 
garczek etc^ 
•GARNCZEK , GARCZEK , rczka > m., Demin. Nom, Gar- 
nek, Garniec, eltt fletne* Xłł>fc^en. Boh, ^frn^ccf; ob. 

garnuszek, £cc/. ropuieKb, ropaieHUKb , {Vd. Terahifc, 
gerzhiza z kruiyk, ^zbanecaek;. GARNCARZ, (»GARN- 
CZxiRZ. Cn, Th.) ^GANCARZ ^ - a, w., zdun, który 
- garce abo garki robię {Boh. Jmclti Sio. Jmcar, ^rncjt; 
Sor. a. garnjaf; •^o'*- »• Corntieh /^wn^. gerent«ir; 
Daim, grinchyar ; Bosn. ghrrincjar , loncjar 5 Cro, lon- 
char^ /?^. loncjar, 8ud4r» zdjellar; Vd^ lonzhar, pi- 
fiu*ar, hab-iiar, zhrepinjar; Cm. lonzhar; Sta. loncsiir, 
pechar^ Ross. rOH^apb , ropiu^HHHKb , cKyAeABHJibp 

Ecci, 6peH0A^^ani«Ab , roHHapb •, ^er X6;jfer, ber 

j^afnft*. Garncara siedząc przy robocie swoiey, obra- 
caiąc nQgatni swemt kol^o , w ręku swoicb Bpra* 
wuie glinę.. Leop^ Syr* 38y 3a» Wiedza Panowie Turec- 
cy zkąd pochodzą , s iakiey gliny są ; sam sułtan ieft 
garncarzem, który ich lepi iako chce z tedneyie materyi,^ 
i niemnicy mu wolno garniec zrobiwszy (Ituc,. iako na 
naywyiszey szafie pollawiif* Jifok. Turk, 67. Garnca- 
rzem bydf V'd. pifkrati, lonzhariti ; Ross. roHHap&marnfi. 
Garncarz garncarza nienawidzi. Skarg. Zyw^ a^ aóa. 5/o» 
Jrnćar ^niĆarOWi SaWibl. Garncarz się iako iywo z garn- 
carzem nie zgodzi* Pot. Arg. 383. (ztąd w Cseikim ^mcOs 
IDAtl fe *gamcowaĆ^ się s wadzi<5 się). $., garncarz, co 
garki przedaie. Cn. Th. Ut itopfb4nbrfr. GARNCAR- 
CZYK, - a, w., czeladnik gamcarlki , bet jŁfrpfetgefeffe, 
ttbpferimige. GARNCARKA, - i, i., Boh. ^HCirPo: 
Vd. lonzhariza, habnarza; Cro. loncharnicza). która robi 
garki bie X6pferimi, bic iłpfe m«C^t. J., która praddaie 
garki bie XopfMnb[erintt. GARNCARSKI, - a, -ie, Bh. 

frncirlCó; ^^^^ ^ćirjFńi Sr. i-Cotntjerf?e; sta^ loncsar- 

&i; ^^. loncjaariki; Ross. rOH^apHUjT, ropuiĆHHbiM, 
CKyAeA&Ha^iH i £cc/. raH^apHbiR; od garncarza, Xir 
pfet^- Garucarika glina, X$)}ferton» Garncarikie koło, 
bie itipfetfi^eibe^ Vd. lonzhariku kołu, lonzharjou kolo- 
rat. - Gamcarlki warsztat. Cn. Th. = GARNCARNIA, - 
j, i. Vd. lonzharniza , lonzbarishe, pifkrarishe, 5/o. 

Crnćareti', I)rnćarn<r, Crnćirnał Sor^r. Corntjerwir; Rag. 

loncjaarniza; Ross. roBHapwa; Eccl. raHnapu. GARN- 
CARSTWO, - a, 71., (jSoAv CrWClrjl»i: Sor. 1. Jwtls 
C^fetfllOI^; K</. lonzhariku del u , lonzharia, pifkraria ; Rg,, 
loncjSrftyo , Ross. rOHHapCiriBO ; rzeraieafo garncarikie, 

ta^ Ł6pferCrtnb»«f. GARNCARZOWY, - a, -e, Boh. 
(rncirum, do garncarza należący, bftti Xipfn ge^iff;. 
Śt6pfet^ s • Dom g^arncarzowy.. Leop, Jerem. 1 8, a. Jak 
glina w ręku garncarz <4j»ych ,. tak ludzie w ręku ftworcy. 
Smotr. Lont. a3. Rola •garnczarzowa. 1 Leop. Math, 
aj, 10. GARNCARZOWA , - y, i., iona garncarza, 

bie Zbpfetinn, bie S^iftietian, bie 'Śraw eine^ i£bpfer^ obec 

Ądfiret^. (0Ó. Gamcarka). GARNCZYSKO, - a, n. pa- 
ikndny garnek, ettl eteilber Xopf. JCąck. Pas. 12. GAR- 
NEC o3, Garniec. GARNEfC, - nka, abo garka , m. ^ 
Dem. Nom. Garniec^ (Boh.f^tntl, Sr. 1. Cornpf, Crtfctl*, 
Cm. lónź, i^^r^ lónaz, Eccl. KOHó6b, ropiu^Klj, rop- 
mć^raiib. zwyczayne gliniane naczynie do gotowania, beC 
ttopf/ ber ijafen, berSot^tPpfi Garnek odmleka, mleczak 



eARNIEC - GARNIROWAC. 

Morav.\Ma,CroA9JnhoThy Ross^ngiinKSi, KfUHKa, KpH- 
HOHKa. Garnekgliniany Z^ojt. Aonaneyb. G. szeroki Boh. 
. fWgttf. C?-od warzywa 5r. i. watenf; piecowy frtC^Ieuf- Su- 
sżyciel garków Sio. fnff^mef exsiccator ołiarum. Chod- 
b3Ł w garnek naktadt tych rupieci. Nie nakarmiłby siebie, 
iony, dzieci.' Zaó. i4, 266. Garnek ftłuczony szczęka. 
Dudz. 20. Garnek wrzący glegoce. 16. 30. W cudze 
rad zagląda garki, 7>. miesza się do wszy liki ego , et flerft 
feine 9(afe ilt alfe^. U nas Mospanie tak nią, widzę, dzieie, 
W zakrytym garku kucharz wiecotleie. Bratk. i>. b. Cie- 
mno tam, iak w garku* Tent, 1 4 cTj a8. Kocieł garkowi 
przygania, a obadwa smolą. t6. 22,46. (same^ taki, cf. 
kto sam w piecu lega i t. d. Sio. fotel (mctt jattibt, cf. 
pef pfu Mcfei toibira. Woli każdy w swoy garnek grosz 
rzucić, niź w cudzy. Burł. B 2^ (kaidy na swoie koło 
ciągnie). GARNIEC, - ńca abo garca, m., {Boh. et 

Sio. fjtmc, Sor. 2. gfltni, gana; Sor. 1. ^orne'cj, 

^Ornpj, (;OtnC ab Cori» ardeo gorę , ut Lat. urna, 
urcens aó Uro)^ Bsn. ghrrinac, lonac, lopisgja ; {Vnd. 
gerzha poculum) I^^/. piiker,. lonz; Sla.lou3.c-y Cro. lo- 
nccz, pechnyak; Z)/, priiucz ; Roas. ropH^^b, £ceł, 
rópnb, ropHejjb, TKepaiooKb (cS. Lat. himea cf. gaOer) 
wielki garnek do rozmaitego uiycia, eiH ^tO^t ^Opfobft 
$afen. Nie dbam o wielti garniec, kiedy się z małego 
naiem. Rys. A'd. 5i. Kociet gai-cowi przymawia, a oba 
smolą* Cn. Ad. 35 o. {większy złoczyńca śmie ^ftrofowftć 
mnieyszego. Kpcz. Gr. o, p. 91.) Garnca natłuczonego 
dłuiey, s łatane zdrowie trwalsze , gorsze rzeczy dłuiey 
trwaią ; lepsze bóg bierze ; abo zfego nikt nie chce, Cn. 

Ad. 23o. Prov. Sloc. ^ ttctm fftncu boft ge teg pofrltuft. 

®M f)XneCf tata po(i€|Fa dignum patella operculum. ^ąz 
U brnec fforo Wiwre parui fadU irascun^urY Uderz w 
garniec: dźwięk go wyda. Cn. Ad. 1161. att &em j((ange 

erfennt man bca itopf , mi, bet (Hebe ben ttropf. Ni«cH 

. się ftraeżc i^h^ ten garniec , który przyftawił do ogniJi, 
Bie spukał się na głoVę iego. Ossol. Boh. 149. Zadea 
* Chodkiewicz garców nie przyftawiał, a głowy moiey nikt 
się nie tknie, kto swoiey nie nadilawi. ib. i5o. Na Żmu- 
dzi u ludzi sielikich naypFzcdnieyszyikarb, kociełek i gar- 
niec m'iodziany. ^tryik. 106. Ross. ^)TyHHHKb. J., gar- 
niec , miar* irzednia do mierzenia rzeczy sypnych i cie- 
kłych ; dzieli się na 2 półgarce ,. 4 kwarty i 1 6. kwa- 
terek. Jak. Mat. 1, 5. i,cjk. AJier. 2, a 6. cf. Ross. rap- 

He^b, Cro. poiich). efii beftittimte^ "^m^ ftó^iget S>inse 
i^on )>ier£lnarr/ etn @tub(^ett, eiti itopf. Garniec ma w 

głąb calów 7 , (fwierci 2 i ósmą częś^T cala j na szerz ca- 
ło w cztery, trzy dwierci i ósmą część* cala. VoL Leg. 7, 
6 1 9. Cztery kwarty maią czynić garniec , a garncy zui 
takicR w baryle dwadzieścia i cztery. Herb, Stat. 1 79. 
Pół garca » dwie kwarty, ę\jx ffalM ©fóbcften. GARN- 
COWY, ^ a, -e, od garca Xopfs; Sor. 1. ComcjOWe', ^^. 
lonacki). JPrzyiaciele kuchenni albo *garnczowi. Kosz. 
Lor.k'].. Garncowa miara i GARNCOWKA, GARC^- 

WKA , ein g)?a(tf »on eiitem ©arnf j. 

GARMIROWAC czy/l. ndk., Uganiirowad Doi., bramofa<5, 
gftrnieren* Suknią kształtnie ugi:rnirować. Ttat. 10 c, 6» 
Gttftownie ugarnirowad suknie. Mon, ^i ., 127. Sama 
sobie sukilfą garniruie, Teat. 10 r, 5. Kornccik ugarni- 
rowany białemi wftąikami i piórami, ib. 20 *, 37. Ross. 
Omopó^ijuuik, omopaHHBtms. Garnirowanie. Teat. 



/ 



GARNITUR - GAUSC, 

10, 99., Rs. OfnopoHKa« GARNITUR, - u> m., x 
franc,, obszywanio, bie ^infa{fung , bet Śffd^- Koron 
kobirty nźywaią na garnitury, na kornety. HaurSĄ,55^, 
§. sztuki iłroiu lub uieblów dobrane, etUf ®atnitllt« Do- 
brane kleynotów garnitury. Kras, Pocf, a, 43. Przy 
caocie twdy garnitur zfy i niedobrany, kwietnym ielł. 
TtaL 4*3, 25. Garnitur do kawy cały rzucili z flotu i 
ftłukli. ió. 19 A. 54, GARNITUROWY, -. a, - e, do- 
brany n. p. szklanki garniturowe* Torz* SzA. 126. 90n 

mn (Garnitur. 

GARNIZON , - n , w. , warunek ; część woyfka f^obrócona 
na bronienie i firai miafta. Kras, Zb. 1, 3 10. bic @<trnU 
fon. Garnizonem Aad. Teai, 4i ó, lyG* in^Amlfon 

GARNKOWY, GARKOWY, -a, -e, od garnka, Itopfs. 
Piec garnkowy chyiniczny. Krumt^ Chy, 5j. GARNU- 
SZEK:, - azka, /Tl., GARNUSZF.CZEK:, - czka, m., 

demin. nom. Garnek, eirt gan^ tleinci tt6pf4)en. Boh. 

%Xmtt, (ntpćif; •5''. a. garnuft^f ; J^^- pifl^erz, lonzhizj 
i^f. Jo uciech i Cro. pechuyachek , kahlyicza ( cf. Rs, rop- 
HymKa na ogniikach mleysce, gdzie M'csle się zgarny- 
waiąA Polewki ni^^ch garnuszkiem albo czareczką piie. 
CMiacA. D. 1. GaRa\USZK.OWY; - a, - e, od gar- 
nuflzka , it6)>f(^cn =,' Ciaiła garnuszkowe. Lekarjl. C. 2. 
t. i. formowane W' garnuszkach , |n >t6pfd^Plt Obet ®^tXi 

CAROWAC, - al, - nie, cz. ndk,^ garc wyrąbać, eltl 
2p4 fal ein ^Ola ilmmern. T'/-. j- Garnie wiatr s bo- 
kiem w iagle dmie , brr SBtnb bU{l von ber Seite in bie 

^ergcl- //tfw/- hk. 174., o^. garuga. • / 

GARSC, - ści, i.', Garftka, - i , i. , r/em. , ( 5A, Cr(t; 
łrflfa, (^rflwai 5r. 2. garfCJł Sr 1. Joriicj; Crw. perishej 
Vd, prishe, prishzhe, pounapeil, poftuik; Bs, rukoretj 
Rg. rukoYĆt, sfjakka, pregarsct; Cro, bnglyar, perfji- 
•cka^ /{/. rópcoiK, numcpHH, pyHHa , xf. Cerm, t^arbe 
%'%b\^') ręka abo dloii zkrzywiona dla garnięcia lub 

obiccia czego, bie i)o^U ^aitb, om ettca^ bamit ju faŃn> 

ober b«rin su (alten- Jak cię w gar^d pochwycili Teatr 
33, 74. Tedy woyika , lui w garści trzymaiąc pałasze. 
Beze krwi się rozeydą na swoie szalasze. Pot, Arg. :iy6. 
On to, co mniemał, że miał w garści, utracił. Gorn, 
Dw. 3 1 o. Garścią obeymuię Ec, oropcmAio , orop- 
QaK> , o6BeKAio róp^miio ; ob. ogarnąd^'. Braci swćy^ 
Coroczne dochody z garści wyiął. Birk, Dom, 80. , Sr, 1 .. 
I (oritin b^ru , WU^OrŚtiucit, eiolare, Łyika abó n6:t 1 
garści (wróżka), pewnie goście bllzko. Pot, Jaw. 206. 

ber £iffe( ober tai ^^effer fidt 2Mr ani ber $»atib^, e< 

fOimtten ®i|le (eln ©ahrj^icten ). Pieniądze same w 
garść czasem wUis^, J^iłc/i, Sen, liji, 3, a4i. Nikomu w 
garść ptak nie Ikorzy. Mysi, A* 3. albo w gębę nie wje- 

ci, bie SBoget fUegen tiiemanbeit in beir ^nnb. Mróz 

był potężny, w garść gospodarz chucha. JaAł, Fx, i53. 

wr AaUe in bie ^4nbe bUfem AUtfirfg, W garść chu-^ 

chaĆ r Ślinki połykać ; llraconey nadziei całować , bif' 

yerfiumte ^ele^en^eit tebraiern. Omyliła go- nadzieiat 

chucha w garść. Chroi^. Fars. i34. OdRąpiony od 
wszyAkich, musi- w garść sam chuchać*. Jabi,- Tei, 176. 
Piszczy w garść. Groj. Obr. 12C. CHcz, Wy eh, L, 1 b, 
Lepićyby było wcześnie przeftrog mądrych słuchać , Ni- 
żeli iako mówiąy po czasie w garść chuchać- Pot*- Arg*- 
Tont- L a- 



GARSCIANY ^ GAftY. 



eas 



543* $. "W garści mieć s w mocy swoi^y, te bftt J^4ns 

ben , in fetnrr ®ewirlt l^aben. Na resztę , masi iuź w 

garści twoję szczęśliwość , pallerza asczęśiiwy. Zab. x\^ 
98, Pan Bóg od wieku świat w garści trzyma , i iy- 
wych"*! umarłych w swtfy mocy ma. Kołak, Cat, C* 1. 
Juź teraz wpadnie nam w garść. Jer, Zbr, i5b. (w rę- 
ce). Jagiełło na lowiech w iednym lezie, o włos ni« 
wpadł w garść KrzyiakooL. Bieljk, Kr. 176. - j. garść, 
iako miara , tyle , ile garścią objąć iBoina , f tne j^aubs 

900, (o mer ft^ mir ber (o^len i^anb faifen lift Garść, 

manipuluj , aa Wiera w sobie tyle , ile całą garścią wziąć 
moina. Krup, 6, a 3 5. Wyrwę aobie z głowy garść wło- 
8Ów« Teat, 61 i^, 62. Ty komu szczyptą, ą tobie dja- 
bot garścią. Zegl, Ad, 367. Wer es z* Kij. 6. Lepsza 
ieft iedna garść z pokoiem , niiii obie garści z utrapie- 
niem. Radź, Fccles, 4, 6. Hoyni^ysza garść ziemi t 
błogosławieńftwem , a niźli wieś z przeklęctwem. Falib. 
J)łs, S, 3. Dość garści piołunu na zepsowanie beczki 
napoiu. Fred, Ad, 101. Nie garścią cukier iedzą. Cn, 
Ad, 596. Oziminę garścią, a iare zboia szczyptą siać 
ualeiy. Haur Sk. 11. Był hoynym w iyciu, szczodrym 
w rozdawaniu każdemu, a nie szczyptą, ale całą gar- 
ścią. Gorn. Dw, 3&o. Nag, Cyc, 110. Garści aoii , pel- 
nemi rękami, mtt ttoBen ^iinben. Garściami na kartę 
złolo sypali. Teat, 19 ^, a. §. g^^ć, manipulus, tak 
wiele, iak ieńca zaraz sierpem urżnie. Mącz, f0'9icl @es 

rralbe, M ftcb mit i^er @id)e( auf etnen 6c^nitt abf^nei^ 

ben ii^tf ber (S^mabem Przy mlądleniu konopie w gar- 
ści zawiiać się zwykły. Jak. Art, 3^ 330. Z potrzeby 
iną czasem niedoszłe^ zbę^a, które na garściach kilka 
doi suazyć muszą. Haur Sk. 16. In ben G^Odben trO(fs 
nen (diTen. Na garściach iąć oftatnia. ib, 17. Dmoch,. 
Jl. 3, i84. Zb o i« żęte pp garściach rozłoiyć. Tr, fd)Was 
bentOf ife bernm legen. J. garść woylka, żołnierzy, s ma- 
ła liczba , eine ^anbpoS @0{baten. Mało cóś wiechy nad 
•iedm tysięcy woyfka*, w t^y to garści małi^y zdrowie i 
żywot był oyczyzny cały. Tward, W ład, 71. Garścią 
woy/ka iegO' nieprzyiaciel gardził. Warg, Cex, 317. MaTa 
garść częftokroć wielkie woyika wArzymuie. Bardz, Luk* 
€5^ Bywa, że mała garść silu bile. Lub. Rox. 53o. 
GARŚCI ANY, GARŚCIOWY, - a, - o, od garści, co 

garścią objąć można, toai (14^ in eine $anb nebmen lift, 
eine ftanb^ott betragenb. GARSTKA , GARSTECZKa , 

- i, z., demin. nom. garść, Bh, brtlfa; Rg, scjaciza ; 
;?j..rópcfnoHRa, rópcmRa, eine fleinc \CanbVOa« Zwy- 
ciężali małą garlUcą ludzi ogromne woy(ka. Star, Ryć, ^6. 
Garfteczka ludzi. Birk. Chm, B\ 4. Mała garllka śmia-- 
łego żołnierza, zwyciężyła częftokroć nieprzeliczone hufce 
guuśnych niewolników. Kołł, LiJl, 1, 91. (cf. przygarść). 
GARSON, - a, /w., z franc, <, miano wyżłów, ein 9(amf 

ber ®tittberbnnbe. Ry^ei, 

GARUGA, - i', i.., wiatr ahoku, po którym iednakow^ 
iść można-, i to nazywaią flisy na garugę iść. Mag. Mscr 

ein ^eitenwinb. cf. garować. 

GARUAINA, - y, i%, Garonne rzeka Francuzka, bierze- 
swóy początek w górach Pir^neyikich. Dykc, Geogr, ly >• 

338. bie @<ironne iv ^anfireic^. Warg. €ez,5. 

GARY, - ów, liczb, mn,,^ sznury po obu końcach rei,, 
któremi się pod cz«s hysu żagiel kieruie; Mag, Mscr^ b\t 

6<bntoe an bci^ben Ceiten. bet 9Ua- 

87- 



6^0 



0*GAS - GA,SIĘ. 



l) *GAS, GAZ, - u, m. , O własności gasn csyli gflzn, 
sfuiącjgo do napełnienia powietrzney baui , wiadomość 
doftateczną daie Osi4Jki w różnych pismach fizycznych^ 
JCniaź, Poez^ a, i5i. ®a^. Gas kwasu solnego. Sniad, 
Chym. 261. gas saletrowy. lA, 2oa. Gaz niedokwas sa- 
letrowy, ib. 200. i t. d. 

a) GAS, - u, m. , uderzenie na kogo wpociemku, Cn.Th,^ 

Wiod,, Dudz. 38. ba^ fie^Wlagen anf iemanben !m 5?\n= 

ftetn. Mieć gas na kogo ? czuwać nafi , eineitt (KitnUc^ 

bepjufomttien fttc^en , einem auffductn. Na mnie to gas, 

na mnie to proroka wołanie przypada. Kulig. Her. 102. 
Gas tu ied naybardziey na iednę z nich. Mon, 63, 322. 
WiMzc , ie się zbliża gas nieszczęśliwy na nich , który 
uczyui koniec ich ztościom. Nag, Cyc, 4o. zguba, raz, 
cios. 'GASBA, - y, i., A^gdy na gaśbę Anton innych 
wyśle Kilku ich zaraz' na mieyscu zabito. Chroió, Fars, 
67. (na sgnbę, na pobicie). GASIĆ, - ił, - i, czyn, 
ndk,, zgasić, ugasić c«., B/i. J)ttfpti, S^^fPtt, jftaf^Wflti, 

ttjafptl, ^f<itt(att^ ifantmutiy Sr, i. f)rtfd?uj Cr/i. gasim, 

oggasim} K</. ygasiti, pognsit, pogashati ; ^s, ugasili , 
iedunuti , utrrinnuti*, Rs, racumS,' ramy, myinHOifc, 
myaiy, ymymaaiB. propr, €t Jig, co się palifttumić, 
Iif(^fn. Trudno ogiefi -gasić, póki słoma przy nim trwn. 
Skarg. Zyw, i, i86- Nie gaś, gdy rię nie ugara. Cn. Ad, 

194. loa^ bi^ ntc^t brennt, ba<$ lefcf^e ntcfet. 5/o. ćo ra 

ncj^dlt/ nć (af. W wodzie kowale gnszą Hal rozpaloną. 
Comp, Meii, 23 1. Oj. /}/^c/. 459. Dopiero gasić, kiedy 
iuź zgorzało, acuam infundere cineri, Mącz, lekarftwo 
po Śmierci )• Godząc na nie świeczki, wyklęli ie. Sk, 
Dz, iiSi. Nieugaszony 0^-.' ń. Stkl. Mar, 9. którego 
sgasić niepodobna ). Oto oyczyzna gore, gaś, gaś, kto 
ciiutliwy. Opal, sat, 79, ratuy, ratuy! - Pragnienie ga- 
«ić, ben ©Ut(l fłf^Cni Vd, shejo ygasiti, pregnati. Aby 
"Woda hyła napoiem^gasząnym pragnienie, powinna w so- 
bie mieć cząlleczki solnoziemne. Wody dyflylowane nie 
gaszą pragnieuin. Kluk Kop, 1, n4. Jig, GasiĆ niechęci. 
Teat,i'bby 17. J). fr. gasić kogo, zacimiać go, zbiiaćzfauta- 
^y^^fg' Wnen «>erbun(dn. Paw'swoią pięknością gasi wszy- 
flkie ptaki. Tot.Saut^ 43. %, Gasić r-ipno. Switk„Bud. l6* 
b^n S^M l&fc^fn. Niegaszone kamienie wapienne od Jcaż- 
d«iy wilgoci rozpalaia się. Kluk Kop, 2, 76, Wapno ie- 
iW niegaszone, tedy ie zagaś w wodzie; tak ie długo 
gaś, aź z niego wszydka gorzkość wyidzie. Spicz, 239. 
Niegaszone wapno, na które gdy wody naleiesz , to wre 
' i pryika. Damb. 228. G*\SICIEL , - a, m. , który ga- 
si, propr, tt fig. ber 2&f:t)er, ©dmpfet. yd, pogashavez, 
pogashar; Ks, racifA&flSMKl) ; Ec. racK^&HaKł). *GA- 
SIDŁO, -a, 71. , naczynie od gaszenia, eitl '26fc^tnrtr«s 
tHent Rs. racHAO cf. Bh, Jafprna koryto od gaszenia). 
GASISWIECZKA irtbl. - Mon. 76, 689. oftatni w ce- 
chu lab iakieykolwiek społeczności, ber 2t((tau^i6f(^et, 
ber ttntetfle, gcijte. 

Pochodź, gasnąć ^ gafnienie ^ gaszenie; dogasić^ na- 

gasU 9 pogasić f przygasić j ro zgasić , ugasić y ugaszony, 

nieugaszony; wygasić , zagasić , zgasić y zgasnąć, zga» 

sijly , niezgąsijly, 

G\SIĘ, - ięcia, GA^SlA^TKO , - a, it. , {Bh. CflufdtfO/ 

l^aufe; Sio. bitfa; Sr, i. fniftatfo; Sr, a. pile, piletfo (cf. 

piftlę ) , demin. nom, gąfka , .gęś , eln gan| juiigc^ ®4n^s 
4)en* Gąsior samiec, gęś samica, gąsięta młode. Kluk 



GĄSIENICA . GĄSKA. 

Zw^ a, 147, Mtodym gąsiętom szkodzi bardzo parzenie 
pokrzyw. Cresc. 579, Haur Ek. i34. 
. GĄSIENICA, - y, i., GĄSIONKA, - i, i., demin., 

(5A. t^rtiifenfa; 5/0. ^ufenfa, bnfenUa, Cufclntcrt-, *s>. i. 
^n$anqa, %\\^mca, ()u|Tamśa; Sr. 2. guMnj^t {Sr. 2.. 

■^U5L*nj robak ) ; Kg. gu&jenniza , zariaccja, cmogl ; Cro, 
guszenicza , marlinecz , cherv , kisze u lisztje za\ija ) ; 
Sla. gusinica j Bs. hiis (rf. hnsnuti s kąsać cf. gCŚ ) koji 
giize lozje, gusjenica ; Vd. gosseniza, osenza, Aoseniza ; 
Cm. gosenza , mramor ; Dl. gursiniczai- zayiachya; Ross, 
ryceHHłia, MinHj^a^ Hó. "am gazom eruca ^ Gr. x3/tt7rif.' 
liszka zielna , wąsienica, wąsionka, bie 9{anpe. Motyl 
rodzi się gąsienicą, a ta gąsienica przeobraża się dopiero 
w motyla. Zool, Nar, 80. Czędo nayszkaradnieysza gą- 
sienica, naypięknieyszego wydaie motyla. Kluk Zw, 4, 79. 
G.\SIENICZNIK, - a, m. , ichneumon Linn. owad 
osom podobny, lecz drobny, koląc żywe gąsienice mo- 
tylów , iaia swoie w nich fkłada , a tak zamiaft motyla 
z' gąsienicy gąsieniczniki wylatują. Zool. Nar. 129. bet 
maupentobtcr. GĄvSIKNICZNY , - a, - e, od gąsie- 
nicy, fRaupi.'n=. Vind. Yosenizhen , ósenzhen. 
GĄSIOR, GĘSIOH, - a, m. , GĄS10i<EFC, - rka, 
dem.y (Bh. ftaufcr, fłufjf; Sio. ^ufór ; Cm, gosj^k; Vd, 
gosjak; Sr, \. bii§Ot; Sr, 2. gilf?ori Rs. rycaiil) ; Germ. 

1*:^/^. ©rtnfer, ^anfcrt), ber C^anfericfe. Gąsior samiec, 

gęś samica, gąsięta młode. Kluk Zw, 2, 147, G''jsioia 
między łabędziami snadnie poznać. Stryik, 229. Krzy- 
czy, by gąsior na wiosnę. Rys. Ad, 28. Kto chce wy- 
grać gąsiora \ trzeba ważyć kaczora. Cn. Ad. 572. - 
j. klina żelazna, kłoda,' więzienie, bte Jlcbel; ber^tOtf/ 

woreln tpflii lelĄtfiiiuige ^4'rfinieu einfpannt. 9Hebers 

f4<^f. ber ®anten. Taki napaftnik powinien hyHii ka- 
rany, i z klórą godzinę posiedzieć w gąsiorze. Haur Sk, 
232. 7. chłopkiem do kabata abo do gąsiora. Falib, Dis, 
S. 2. Ze do k;:ńrzugów za to mu wlepić w gąsiorze, 
Teat, lo i$, 13. W posrzód ryukn za gardło i za nogi "w 
kłodzie i w gąsiorze był męczou. Petr. Pol. 2, 25. - 3) 
dachówka szeroka, wierzchowa, łuby na proftych do- 
mach. Cn. Th. eine ^fl^Ijiegel, .Co^ljtegeL Do dachó- 
wek wyginanych narożnice są gąsiory. Kluk Kop. 1, 3o4. 
J. Gąsior u flisÓYł^, belka tróygraniarta , w *cby wycina- 
na, którą spychaią (latek, gdy na haku ftanie. Mfig, 

Msc. eln brcpecftger geja&ntcr ©alfen, ba^ ®efdP Pon 

ber Gaitbknt lo^ 511 ma4en. Gąsiora dusić, nazywaią 
flisy, kiedy flanąwszy na piaikn, wpuszczaią gąsiora, i 
nim pódwaiaiąc fłatek, z pia(ku ^ipyrhaią. iS, j. gąsior, 
gąsiorek , naczynie od trunków, bania, flacha, eine grO< 

fe hawdii^t glaferne JlafcCe. Wyschły kufle, gąsiory 1 

dzbany. Kras. Mon. 12. "GĄSIOKEK, - rka, rft., 
Gansericus , sławny wódz Wandalłki , ber %(tnbaftf(te 
C^dnferi(^* Wandali z Gąsiorkiem do Afryki zaszli. 
Klon. Wor. 7. Sarn. Ann, ggo. GĄSKA, - i, i., Bh. 
^nfpćfa , CrtUfe ; Rg. guflca , guscciza ? Cro, guschicza , li- 
bicza-, Cm. góflca ; Vd, tubę, tubeti ; Sr. i. Juffb; Sr, a, 
guf i}f O, pUc C§Uf(^e kaczka młoda); ^r. gusccicch ; Rs. 
ryc6kh. demin, nom. gęś, ^d^ ^jn^cbeit. Niemasz Icp- 
sz^y zv,*icrzyny, iako nasza gaik a , Dobre pierze, dobry. 
' mech, nie gafi mi i miąflca. Rys, Ad, 49. Nie pomoie 
nic gąsce, choć z fabędimi pływa. Przecie między biafe- 
mi nasza gąflca siwa. R$y Wiz, 98. - $. Żelazo s kruszcu 



G\SLECZKI - Goszcz; 
Mho rudy wytapia aic w sstaki snaczne gąflcami zwano. 

JClui A'op, 2,-223. eine ^iftHaH, etne &an^, etn irt 
l^ctn (e^rn Cfen gefc^moliene^ ®tóc( @tfen. Z maieryaru 

ielaznego w rQwie przed formą pozoftaiei,o, flaie się gą~ 
ika, którą poŁym fryszuią. Os» Rud. 201. cf. gęś. 5) 
Gąikagra, btf^ ©infcfpiel. 2>. , Ri. ryciOKl). J. Gą- 
fta, czc^ć trafty, złożona ze czŁerych tafel. Urm. eilt 
EJeU be^ JpOllflO^e^. 5. Bedłka Gąflci, Agaricus Can- 
Ihareiius Linn. FospólAwo iey używa i lisicami na 
niektórych mi^yscach zowie. Junclz. 667. eine 9(tt VOIl 
SBUUerfc6li>4mmen. J. Nadgrobek Gąsce. J. Achan, Fr. 
80. ( człowiekowi , który grzeczy stówa wyrzec nic u- 
miat): Juie^ leciał za morze, Gąfko , iuieś w dole, A 
czarney Perscfonie spaczkuie przy fiole, Ośmdzic&iąt lat 
czekafa śmierć', ieby by! Gąfka mówił grzeczy, Nie mo- 
gła się doczekać , blaznem go lak wzjęla. - Gąfl^a , bła- 
znuy ty przedsię, imię twe nie zginie, Póki dzika i 
swoyika gęś na świecie słynie, eUie O^ttU^, ń\l ©au^c^en; 

etn ©impei. 

GĄ^SLECZKI, - eczek, plur, ^ demin. nom. gęśle, na- 
rzędzie muzyczne, n. p. To.bie nieśmiertelny Pniiie, Póki 
mi żywota lianie , J ulk będą śpiewały, J gąsieezki moie 

. grały. J. Jichan^Ps, 209., ob. Gęśl, ^{t^lftl. 

GaSNĄ^C, gasł, *gasnąt, gaśnie niiak. ndk. , zgasnąć, 

ugasn.ić ^i., iBh. ()afnauti, I)ail; l).ifntt, sNfnautii \kW 

fniiati; /i^. gdsnuti^ Kc/. y^nsniti , pogasniti se, savga- 
sniti; iJj. rdcHyrns , yracHymB , yracaaiŁ, rayxHyinB, 
yniyxHycni ; £c, 6e3bABcmBOBaiiiiicH. cf. Aciiuum gasić/ 5 
propr. et Jig. przeftawać się palić, błyszczeć; ściemnieć, 

erlóf^fW/ au^lbfcten, au^geben, wt8ef»en, tDerfcf^winbew. 

Gdy nieica^z drew, gaśnic ogieft. Budn^ Prov. 26, 20. 
G^śni^ ogień , gdy nie ma Czem wesprzeć swey pożogi , 
Tak bez »ieprz3'iaciela ginie nam czas drogi. Bardz. iMk. 
43. Świeca dogorznwszy zgasła. Birk. 6k, E. 5. Ogl«'ft 
w piekle nie gaśnic. Sekl, Mar. g. nieiigasifiy. 1 Leop, 
Niegasłe piekielne płomienie. Tot, Saut. 88. nieugaszo- 
nc, ńiezisaśiiione. Sekl. Mar. 9. Cudne przy cudniey- 
szym gaśnie. Zegl. Ad, 47. Świeczka przed słońcem ga- 
śnie. Pof, Ztic, 207. Kiedy nam słońce świeci swoią 
twarzą iasną, Niecliay się zaćmi księżyc, niechby gwiazdy 
gasną. Pot. Arg. 238. Przed icgo pięknością zgasły 
^szyllkie , i^ko koraj przy lu-ljinie, a szkło przy dya- 
mencie. JCul. Htr. 112. ( zciemniały , spaszowiJy ,. zni- 
kły). KLi-ew gaśnie, gdzie interes żyic. Teat. 22,21. 
(umilknie^ i.fiąpi ). GASNIENIE, - ia , n. , su^fnerb., 

Rs. inyiiieH7e, ba5 (?rl6fc6en; Sltt^IófĄen, SfuiJge^cn, 

9>rt8(f|cn. GASNIK, ^ a,>2. , azote, ©ticEfloff, pier- 
Triaftek wielu ciał ; w kształcie rozparu zabiia zwierzęta 
i gasi palące się ciała. Mier. Msc. 

•G\STAC, - ał, - a, cz. ndk. obsol. ( Bh. ^«u(li gęślić 
tetmchordo canere , ob, gęiizić ) , itiruczeć , fkrzypieć, 
murren, fc^narren. Bóg sam wszyi^^kę ziemię zgroma- 
dził, a nie by!, ktoby ruszył piórem albo otworzył ufla 
i ^ąfiał. I.top. Jts^ 10, 14. (mruczSt. BibK Gd-)^ cf. 
pisnąć, trunąć, bąknąć. 

GASTRZYCA, - y, 2.. kuftrzyca , guafica, huzica, rząp'. 
Cn. Th. kuper u ptaka. Włod. Ut ©tClf ^ bet ^\\ll^U 

Mottber^ t:i Jfbai)iebe^. 

GA^SZCZ, - u, m.. rzecz gc,fta, Bh. Cauift, ^l^uiTH i Sr.i. 
^ufti; Crtf* gschinaj Kcf. gosha , gjshoya, gorosha^ 



GASZĘ - GATUNEK. 



C87 



Cm, goshava, gosba, gloshka (gojsdslas, Crn. ho (la 
s chroft; Crn. &h^knz polenta)^ Rs.Tyy^Hy Kycmt, Ky- 
cmapHHKb, rAyni£; Ec. Haiga, HacmiKHa, KynHHa, 
hai 2)i(fe, 2)tCflg. 1) gąsccz płynnych rzeczy, ttnCL^ 

btcf dngeMU^^ etn SBrep, rin aXu|, ńn bicfei: 6aft. 

Gąszcz , sos bardzo gęfty , który robią z rozenków , fig , 
cebul albo, bulw, pietruszki abo marchwi etc. gotując 
dobrze , gdy uwre , przez sito przepuścisz. W«/. Kuch^ 
4o2. cin SBreP; ein ^U^. Gąszcz, powidło, sok b 
owoców, do pewnego ftopnia zgęAwienia smażony. Kluk 
. Dykc. 1, i4. - Przez gąszcz gruzłowRty (morza piekiel-( 
nego) brodząc, czart pośpieszy. Przyb. Milt. 66. but<(> 
\>a^ bt(fe, (lOlt^erige ^ittenmeer. - Gąszcz srebrny, ieii 
ziemia płynna, gcfta , na wolnc^m powietrzu twardnieją- 
ca, maiąca w. sobie pospolicie czyfte srebro. Kluk Kop* 
1, 34 1. bet 6tlba'f((^(iwm. Gąszcz 06. £mj , ufloiny J 
drożdże, bet (SałJ , bie ^efeil. 2) gąszcz, gęftwina, 
gęfto rosnące drzewa, krzaki, ba^ l^icfld^t, hie AOicfwng. 
Bory te ponure w głuchym swoim gąszczu, sposobią tyl- 
ko Icgowifko nied^JWfdziom. Przejlr. 128. Błądzi, za- 
szedłszy w iakieś- nieprzcdarte gąszcze. Staś. Num, 2, 
188. Tuśmy się w gąszczach tego lasu tailir ibi 2, i5i. 
{ob. gęfty, gęśckć). 
GASZĘ oó. Gasić. 
. GASZliK, - szka, tti. , demin, nom. Gach, gamracik^ 

fryierz, fin 58ul)(e, eiii iuMger £affe, elu 24fF(Cen, eiti 

gbffler. Cóż to za gaszek , drogiemi ulany Wódki, a 
różą cały osypany, Z tobą się pieści w cieniu chłodney 
grotty? Hor„ 1, 32. Nar. Niech się gaszek smaży. Pot,; 
Arg, 666. Skróy się Dorotko, na model tych ptaszków, 
Którym powszechnie imię daiem gaszków. Zab. lo, 4o2. 
Zabl, Ci modni gaszkowic. Teatr 7, 23. Wy mię dziś 
wyllroicie, iak młodego gaszka. Teat. 48, 54. GA- 
SZKOWAC, - ał, - nie, cz.ndk.y gachować, gamra-^ 

tować, dworzyć, Uffeln, Mtcfflren , bu^Iea, Gaszy,' 

- a, - e, od gacha abo gachów, hU 35 II C len , bt'^ £flfs 

fen, Ober (im plur.) ber £affcn, ber SBul&len. Wszak- 

ieś ty nie ieft Penelopa owa. Byś próżnym ogaiem ga- 
szę piekła serce. Hor, 2, 87. Nar, 

GASZTOŁT, - a, m. , nomen proprium, n. p. Król 'dał 
a GaszŁołt wziął. Rys. Ad. 26. 

GAT, - u, 777., Gaty są blaszki czworograniafte, ktdremi 

gwoździe nituią. Mag. Msc, 9iietbWed?e, 9iiet^ffl))pen. 

GATKA, - i, i., ioluay kielich bdłów. Kluk 'Dykc, 1,36. 

bie ^iiile ber SSil^e , ber ^it. 

GATKI, - tek, piur. , dem. nom. Gacie, podspodnie,. 

zwyczaynie ptóciane, lintcriieCJofen, D b b. ©rtbiejofen^ 

//^. Gatya; 4/o. (jnte; S la. gache, svite} i^^. gacchje , 
podgacchize, gacchize j Cro, gache , bragise j K</. pod- 
hlazhe, svitize-, Crn, svitze, bręgeshi ; Rs* HOprnKH; 
Ec. npenoficaAo , ouoflcaHie, Faui». 
♦GATRZYSTY, - a, - e, Piecyk ten ma oddech pod ogni- 
ikiem gatrzyftym , które ogień rozdyma. Sienn. Wyki,, 

kraciafty, gfgittert, ttift eincm ®itter ober Ofltfer. 

GATUNEK, - nku, m, , z Niem. W ©attung, bie %tU 

Sr. i.0flttmifi«, ^ottungiti 5A. broi sio, tojarnaft} Rg. 

yarfta i ^>tfś. yrriila, fela*,. plemen , varfta ; Crn, fćla, sha* 
raj Kc/. sorta ^ visha, shyaht, musa , fiirm ^ Cro. nachin 
fćl-i; /{^. nopOA^, ompó^Ye. Gatunek iefł poięcie czą-, 
ilkowo tego, co ieft w iedjiotniku. Cyank. Log, 024* 

87 * * 



/ 



688 



GATUNKOWAĆ - GAWEŁ. 



UkUd rollin dsieli się na gromady, dassęt, rsędy, or- 
ditiBs , rodiaie , genera , gatunki sptcies , odmiany ya- 
riełates. Botan, i44. Dobrego gatunku Rs» nopoAHbiH, 
nOpÓAiicmUi)'. Jm wiccdy gatunku , tym więcćy fra- 
sunku. Rys, Ad. 18. Ludzie niiłssego gatunku mogą się 
ienić, kiedy im się podoba, Boh, Kom, 4, 75. (niźsz^y 
kondycyi). Rożnego gatunku, VOn Vfrf<^iebener Sttt* 
Jeduego gatunku ludzie s iedn^ kuźni , iednego ptotu 

koi, eitie^ ®elt((ter^, t»on gleic^ćm <S4la9e. Tego ga- 
tunku judsie i na kazaniack nawet bywać uie raczą. Mon, 
63, 3o4. Nie suaro cale, co to ieft za gatunek ludzi. 
Jęat. 19 c, 57. GATUNKOWAĆ, - ał, - uie, cxyn, 
ndk. ( rozgatunkować dA, ) , na gatunki dzielić , gatteit 
C b b* f fOtttt^il» Gatunkowanie , - ia , n» , fu6fi. vśrd, , 
ta^ ®Dttiten* Dla Ucni^yasego gatunkowania ryb zło- 
wionych , 'trzeba mieĆ wanny , kadki , cebry. Haur SA, 

i42. Gatunkowy, - a, - «, o^athiną^s. wyra* 

gatunkowy, który ieden gatunek, zamykaiący w sobie 
wiele osobnych rzeczy , znaczy , n. p. człowiek.' Kpa, 

Cr, 5, 4. etn ®aetnng^name, ©afUfRg^toort (cf. rodzaio- 

wy). Ciężkość gatunkowa, specifica. Hub, W» 97. 
Pochodź. pogatunAowa^ f rozgatunAowa^, 

Gaudency, - ego, nom, pr, (Saubetttfttl BA. Stabim. 

GAUROWDS, - ów, plur,, albo <?« «5/-o»'i« , naród roz- 
sypany w Azyi, osobliwie w Persyi i w Jndyach , ognio- 
wi wielką cześć oddaiący. DyAc, Geogr. 1, a5o. He ®ans 
ten Ober ^Webetlt In 9lftrn. a) Turcy fałszywie nas na- 
lywaią Gaury, iakoby od Agary,; siebie Sar&ceny, iako- 
by od Sary. Rey Apoc, 8ai. Warg, Radź, lai. itit 

ecbimpfhame , ben bte SArfen ben C^riflen ^eben, j^a- 

gat^finbet* Turcy pobożność w gaurze rzadko przyzna- 
wała. Tward. Wład, 55. 
1) GAWĘDA, - y, i., ziele, ajler ametltis Linn. ba^ 
@ternfraut/ bie ®tetnUtime, gatunek iaftru, rośnie na 
łąkach. KluA DyAc, i, 60. Ziele to gawędą zowią od 
cztouków wftydliwych, którym ratunek daie. Zowią 
też gwiazdeczkami. Jlkirrkami, Ja/kierkami , zielem Dy- ' 
mienicznym. Syr. i445. J. GAWĘDA, - y, ot., oSs, 
członki wftydliwe chore. Syr. i445. frattfe @4Aamtbe!(e« 

- $. który gawędzi, papla, brochaylo, ettt ©łwaftet, 
eine t)Uubertaf<Je. Co ten ftary gawęda rzędsi ! Teatr 
19 ó, 52, GAWĘDZIARKA, /flwm. - GAWĘDZIĆ, 

- ił, - i , ex. ndA* , paplać, gadać ni w pięć , ni w dzie- 
więć , «bgef<tma(f t f^wa(en , tucber gebanen , ntti %eftos 

^en. Bh, tlad}at\; Vi. trafskati). Czego ieszcze iw 
tóm gawędzisz, satrzymuicsz sie,! nie domawiasz. Ttat, 

19^,86. 
GAWEŁ, - wła, w., GAWEŁKK, - Ika, m. zdrbn., 
imię własne, ®affn^. Bh. S^tim\, ijKiwljćef, ^airlif. 

Przyftroiony iak król żaków w dritń Gawta upflrzony. 
PaszA, Dz. 81. Żaczkowie w dzień S. Gawła spuszczała 
koguty na siebie do boiu. Syr, 687, - Proi^. Ja o Pawle, 
a ta mu o Gawle odpowiada. Pot. Arg. 448. Oór. 28. 
ego de a/Ho, Ule vero de cepis. Rys. Ad. 17., Sio. m\ O 

$awle, XX O ^iiwle; mf o fo^e, ti o mne; ^(tati fa bo o 

1liM(^ , « on Obporaebrl o %Vi))aĆi, $. Gawełek u flisów 
zowie się kołek na koftcu hamulca, za który fternik trzy- 
ma, gdy prze rudlem. Mag. MsC bft ^fłOif obett aOI 

etruerrnbet , womit U ber Steuermann reaierr* 



6AWIED2 - GAWRON. 

GAWIEDZf - i, i., chałalłra, czeladź podlćysn dwór* 
ika, woienna, mióylka. W/ód. bet 8^ro|, ba4 ®eflnbe(, 
ba4 ®ef(^nieiP (Rg, ^t Sla. ga^rez con^o/i(/a liek ). Ga- 
wiedi czyli chałaftra ich tak liczna była, iź za 80,000 
zbroyoego woyflca , ciągnęło iey 5oo,ooo. Pilch. Sall^ 
197. Na wzruk Jana IIL ogromny, na blaflc płytkiey 
{lali , Kupami się od Wiednia zbita gawiedź wali. Nar* 
Dz. 2, 9. On :j Partów grożących gawiedzio Rzynno-' 
wi zbitych w tryumfie powiedzie. Hor. 1, 61. W wiel- 
kióy oney gawiedzi pogańikiey. Papr. Herh. 35i. Warna 
gawiedf pospólAwa nikczemnego. Krom. 5i3. Słowianie 
I pierwu się w sprosney gawiedzi narodów grubych taili. 
Krom. 6. Poczekay niecna gawiedzi , łaydaki , psubraty, 
nikczemna hołoto. Teat, a4 c. 45* ~ ' 

*GAWOR, •GOWOR, - u, tti., mowa, rozmowa, roz- 
prawa, bie (Hebe, Untertcbung, H% ®efpri(<^, bie ttnter«* 

bunblung* Bh. bOWOra S''t^"^<'if w inszych dyalektach to 
stówo znaczy mowę, rozmowę, Cm. gororsermo^ go- 
vorina phrasis \ Rg, govór , rargoyór sermo ; Bs. govor 
łocutio ; Cro. goror, goyorenye; Sla. govoren;c), Smierd 
zawarła gowor. Kanc. Gd, 293. Czarta groźliwie ksią- 
żę Aniołów połaie, Lecz mu dumny przeciwnik wraz od- 
powiedź daie, , . , Tak ci (końc-:yli gawor, a wraz cię 
udali Do niewysłowney bitwy oba nayzuchwaley. Przyb, 
Mllt. i85. Je^li Mas co dolega, nie byłoi seymowych 
goworów doma , w' izbie nawet poselikiey swiebodnych 
głosów! BirA. Zyg. 3i. Bieży do nieprzyiaciela , i z tym 
gowory Aroi, aby złoto miał za zdradę swoię. BirA. Ejc, 
B. b. kuuszafty). Gemb, Hym. 297. GAWORZYC, 
* 7' I * 7 1 ^'' ^^'^' ł ' pogardą : gadać ni to ni owo , 
plefć, fd^wa^en. Papugi^ gaworzą. Haur SA. 33o. , Bh, 
bOWOrim, bon^oriwam g^^arzyć; winnych dyalekuch toż 
co u nas mówić, gadać (5r» 3. gtontfcb ) 1 ^f> govorhi r 
locuŁj Rg, govoritŁi id. goyordkati /ocuitari, goyoriiscni 
gdrrulusl Sla, govoriti; govorljiy s wymowny; Krf. go- 
yoriti, marnuyali, besrditi , kremlati , yesurati (s mó- 
wić), naogoyorit, ogoyorit compellare; Cm. gororiti ; 
Cro, goyoriti , goyorliyozt s wymowność); Ross. roBO- 
pumB; roBOpAHBOciTiB gadatliwość, roBopl) gaduła); 
cf. Gr. dyoctuu. Tak goworzył w sobie, secumait. Zebr, 
Ow, 221. •GAWORNIK, -GAWORZYCIEL, •GOWO- 
RZYCIEL, - a, m., Rg. goyórnik, goyoritegl locutor, 
'GAWOTA, - y, i,. Nie usłyszysz kazania abo rzadko 
kędy, Zęby grzechy i ludzkie wytykało błędy. Same 
graią gawoŁy do upodobania Ludzkiego, same herby dzi- 
sieysze kazania. Pot. Pocz, 385. ( cf. Jt. gayetto s pe- 
wny taniec). 
GAWRON, - a, m., ( Bh. %amCiXi\ Ec. raH, BopOHOab, 
BÓpoHl) BopÓHB Gr. «o?«vif; Rs. rpanb , rpanćHOKh ; 
(cf. gay, cf. Lat. gavia) , s coruus coronae ^ podobny do 
kruka, ale mnieyszy, i nie tak czarny, lata z kawkami. - 
Zool. 2G1. coruus frugileguf, KluA Zw. 2, 291. corniz 
nigra, Klein, bie (Hobenlrd^e. Gawrony pożywne. Ba- 
nial. J. 5 c Krucy, gawrony, wrony, nierożnie kra- 
kały. Banial. J, 3 b, (w inszych dyalektach gawrom • 
s kruk n. p. Sia. gayrdn ; Bs. grauran \ Rg. grayran ; Vd* 
kayran , krampazh , podhuika , nozhni orel ; Crn. karran , 
kayranozh; Sr. 1. b^nron^ Sr. 2. fftriOOna wrona, foit 
kruk; «S/o. (aiordtl , M^iT^et corax \ Cro. kauran, krom- 
pach , gauran ( Dl, grayran , yran corvus ). $. gawron , 



t^AWRONIC - GAYDOWSKL 

emblenta gfupftwa , gil , ^i ( oppos, kós , sspak , Tnro- 
na J y 9fm|^el I !^imimlatt , KWpef. Gfupssy nad gawro- 
na y kto róie chce zblera45 s ościiłego gfogu. A'!/!. £/cr; 
2o4. Caeka , iak rnłody gawron , gębę roZ2iewiwny« 
ryclitoli ma co w nię wetkaią. Rey Zw, 169 b* GA- 
WRONIĆ się, GAWRONIEC, niioA. ndk, gapicć, odu- 

r»e^, 9fTbniiiinen , wrblóffeii. GAWKONI, - ia, - ie, 
od gawroaa, Ottftcnftdl^eil s • Ross, rpanaHiH, rpaH'iH, 
rpaseaUH. OaWHONIĘ, - lęcia, n. , pilklę gawro- 
nie, btf^ 3nilde bet 9labenfta(^e- Gawronięta, kury Ma- 
zowieckie. Por. Jow. 106. GA WRYŁO, - a, m., gap', 
gawrun, gU, etn ®iQipe(, etn S:Mpe(*. Ten SaerepeŁka 
cói to aa gawryto ! Teat. 43 c, 11 a. 

GAY, - ain, m., gaik, demin., Bh. S^a%'\ Sio* %a^, Ief» 
Sr. 1. b«Pt Rg' gAj, gaich; 5/a, gaj; Bs. gaj, ącjumica, 

^ dnbraTicaj Cro. gaj, lug , dubrara, aumma, loża sylva 
purgaf a ; Crn. gRy t' I6^i log^m , dobr&va, lubnu; Vifid, 
goisd, gosd, boraht ,' Rs» er Efi, rais, XBOpocmHHKb, 
AyGpśea , poiga , póigHisa ci. Germ, $ag , /<a^- mtd, 
Haya, heya, heycium, Gali, haie , Cer,&an, Hó,^%, 
»nx 9ailU , Gr. yo?ci , y^a , yijf ferra ) , bct $apn , dąbro- 
wa, syiua ąmośna, campos €t pascua habens ^ nemus, 
Ol. Th. {Sr. 1. |«IfttCJ, Jflm US; -Sr. 2. |f Jo (^r. 2. 
Motto las). Rozko8sr4e gaie, Kędy ptasząt liczne zgraie, 
Gdzie się wietrzyk z trawką pieści, Strumyk- mruczy , lift 
•aeleści, JCras. Lijl, 9. - •{. Us , knieia, elit Corfl. Sta- 
iionet non faciant c/c, Ugnis in syluis , gaU aut rubsris. 
VoL Lkg. 1, 32, an. iS^y. - Jntrantet syluam €t ga- 
\um ^ qu€rcu0 vel ligna excŁdune. ib. 34. Nayprzyzwoi- 
tazy czas do otworzenia gaiu, dalą miesiące zimowe. Kluk 
MosL 2, 147. (cf. gaic). J, gay ciemny, zabobonny, 

pogafiiki, /i/^i/#. Cn. Th. eln belbttlfłet, einet ®ottbrlt 

^iliger, ®alb. Kasat wynieść gay święcony precz z Je- 
ruzalem. Bibl. Gd. 2 Reg. 23, 6. Saul mieszka! pod ga- 
lem w Ramacie. ib. 1 Sam. 22, 6. Wyftawit ołtarze fia- 
aiowi, i nasadzi? gay. ib. 2 i?(;^. 21, 5. - ll.ijay « may, liście 
cielone , j^aob , gtńne t2fe(te. Gaiem młodocianym s rd- 
fnych drzewek chtodfiik opleść. Tr. 

Pochodź. Gai^^ zagaić, galony, gayny\ Magayny, jra- 
gaiflo^ Galek, gaik, gaieczek; gai€wnik\ gaiowina^ 
gaiówizna, gaiowijko , gaiowy, goijfy. 
GAYDA; - y. i., naywięcey in pfur. GAYDY, GAYDKI 

zdrbn., s dudy, muitanki , bie ^a^pfelfe, bet 2)u^r(r<iicf. 

HA. fe9b9% babv; •^/o. 8«Vbt, tet^bl^; M^r.Uip\ Ross. 
BOAUHKa (cf. gęd^ba) cf. £c. raio 'iaKO epanB kraczę , 
crocito). ilekroć na m^y gaydzie cbrypliwey Zal twotę 
srogość tchem cięikim dmucha . . » Zab. 10, 200. Zabł, 
Nadęte gaydy. Ern. 69. - Jig. Pomieszałyby się im to 
gaydki, któremi teraz z nas nagfawaią. Weryf.^S* (iar-' 
ty , przytyki ). Proi\ Sio, na gebne Sagbl piffat tęź piosn- 
kę śpiewać. 2) gayda, - y, m. , duda, dudarz, co gra 

na gaydach, bet ©ubelfatfpfelfer. Bh, fei^boff, feob«ł, 
bttbar; Mor. fapbof^, Sh. pijfrec na fei^bc-, Sr: i. Josirf. 

Liitnifta grać nie zacznie, ai gayda umilknie. Cn, Ad. 
466; Wolę bydi ledaiakim muzykiem , nii proftym gay- 
dą. ib. 1263. Zty gayda dohrym kornetyftą nie będzie. 
ib. kto się do facnicSyszych rzeczy nie zgodzi, o trudni^y- 
szych niech nie myśli. ib. i352. an^ einettl €fe( toltb tein. 
fp4nif<^ ^ferb. Tr. Skleci gaydy wierszyny. Zab, 12, 
100. GAZDOWSKI, - a, - ie, do gsydy należący. 
Cn. Th. Sactpf^ifcr*. Gaydowika pieśń. 



CAYNY - GAZOWY. 



6a9 



GAYNY, - a» - •, €ontr. zamiajt gaiowy, od gaiu, 
j^apils* Ptak w krzewtu gaynym. Chodk. Kofi. 24. - 
(. Gaiony , prawnie otworzony , legalnie rozpoczęty , ges 
fe((i<^ eriffnet Obet ge^egt. Przed radą albo gaynym są^ 
dem. Dub. 97. Sąd wdytowiki, burmiArzowfki , radzie* 
cki i ławniczy gayny. tó, i5o. (cf. zagayny). Lift tako- 
wy u gaynego sądu ma bydi czytanym. Saxon.Porz. i35# 
Któryby mayfter rsemieaYo utraci! , taki >do gaynego cechu 
chodzić nie moie. Szcserb. Sax. i83. 

t) Gaza, - y, «. , z franc, gatunek , krepy gTadki^y, 

eine ^xt Don gldtten %\sXf bie ®age. Na przeyrzyftćy 

gazie. Zab. ł4, i6ó. yfyr^zj iego niekiedy swawolne, 
gazą iednak grzeczności osłonięte, nie uraialy. Kras^ 
Pod. 2, 62. {9b, jgazowyJL cf. bawełną obwiiać, cf. 
uiedwabić. 

7.) GAZx^, Gaia, - y, ^. , zfranc. , pensyas urzędu, bte ®age/ 
łbie ^enffon^ htt ®Ąm» Urząd każdemu a gażą ieft ita- 
dany. Jabł. £z. \'i^\ 

♦GAZDA, -y, £. , #i.f».Dwakroćzkażdegowoy<ka, dwakroć 
łupił każdy, Dwakroć Michał przechodząc ziemię, palił 
gazdy. Braik. B. &. Takie. tam poiazdy, Takie to tam 
gazdy. ib. L, 2. * 

GAZRCiARSTWO, - a, #1., pisanie ^azet, ftan gazecia- 
rza, nowiniarftwo, gonienie za nowinami, bfe ^tltung^' 

((bteibetc^/ 92euigfetrenfrimetcp , ^ettnUjg^fudi^^ Częfto 

woien łakomy, zły duch gazeciarftwa , ledwo się nia 
udusił z gwałtu swrgo łgarftwa. Zab. 16, 4o2. GAZ£- 
CIARKA, 'T' ij i. f gazKtami się bawiąca, nowiniarka, 

bie mit Seirungrn jn tbun ^ah eine 92en{g(eitenlr4nte- 

tintl* Dowiedsiafam się tego od iedney a ławney gazeciar- 
ki. Teatr 3o b, 46. GAZECIARSKI, - a, - ie, od 
gazet, ^eitnngg:* Gazeciarflciego cechu ludzie. Mon^ 
71, 211. G.^ZECIARZ, - a, /»•, który pisze gazetę, 
ber ^ettUttggf(6reiber* Cel gazeciarza ieft rzeczy wiado- 
- mości publiczney godne opisać, bez własnych domysłów.. 
Aras, Pod. 2, ia3. Teraz oftatnia na ^gazeciarzów ka- 
ryftya. Mon. 71, 21 4. (Octob. 1806.). Gaz. Nar. 1, 
36o. §. który gazety czytywa, lubi, 8 nich rozprawia , 

^In^eitnng^lefet, ^eitung^frennb. - J. nowiniarz, no- 

winkonoś, nowinki rozsiewaiący , za niemi się ubiegają- 
cy, eltt Weulgfeitenfrdmet. GAZETA, - y, i., GA- 
ZETKA, - i, i. zdrbn,^ » AVtolk. , le mot vien* de Ul 
Jigure d un petit, oiteau apelU gaza , cue Von imprimoit 
d la tite de feuilles folantes, cui annoncoient des nou» 
vetles des ewenenune pubłics. Denin. clef 80. obs. Ger^ 
^^Itttt f Rs. rasemia, ^^/ŁOMOcrnH *, Rg. oglasniza; 
Crn. zhasneze ; Sr. 2. ^etCltng ; pismo peryodyczne , za- . 
wieraiące zbiór wiadomości publicznych cza«owych. Kras, 
Zb, 1, 3 10; Ger. ble^eitnng. Gazeta ieft niby lift powsse- 
•«;hny , obwieszczaiący to , co aię u nas i w inszych kra- 
tach dz^eie. Kras. Pod. 2, 11%. Gazety są gatunek piam 
peryodycznych, obwieszczaiący rzeczy, ku nasyceniu cie- 
kawości służące. Krat. Liji. 48* cF. dziennik. Różnica 
między uczonym i nieumieiętnym nie ieft tak wielka^ 
iak ią rosumieią-, cała rzecz na czytaniu gazet literackich 

zawisła. Zab. 5, 92. Hter4rif<be ^eitnngett / gelfbtte 3eis 

ttitigtn. %. nowiny, 92etti9feiteil. Gazetek zbieranieoi 
-bawią się. M.on, 71, 208. GAZETNY, - a, - c, od 
gazet, ^eitung^s. i^j. ra3óniH&XH, atAOMOcniHUK. 
GĄZOW^Y, - a, - e, z gazy, V0tt ®«3e. Obłok gazowy. 
Min. Auz. 25. 



69<» 



GA^ZWY . GDAKAĆ. 



G\ZWY liczb, 7?m. , kapturek u cepów, wiąsanie ik<$rza- 
ne, tączące biiak z dzieriakiem. Ryd. Me (ebeme j(a|)pe 
•łen tttn StefC^flegel 5 Krf. goah, go»ha, zepoyednik. 

G B i GD. 

GBUR, - a, 771., Sr. i. Int , Utai i Vd, paucr, punzhj 
cf. Lat, paer, Gt*. woj, Alemann. et Franconice Gehursi , 
Giburo s roluik; S)'r. , Samar., Chald, '^i har foris^, in 
agris] H6, ^y:i agreflis ) y ber SBaiter, chłop, wieśniak. - 
Chtopftwo i robotne gbury. Pot, Arg. loi. J. z przy- 
ganą: gruby gbur, grunclychwat, prol^ak, Arcadium 
germen, Mącz, eill (groter) ^aiter* Rs, My«HKb , Ae- 
pefićHUjHHa , ocAÓnl), ocAOnHHa. Nie inaczey się z 
niemi obchodzą, iediio by ż iakiemi proftemi chtopy a 
gburami. Clicz. Wych. N. 8. Niemas^ tam praw wol- 
ności , gbur z panem iednaki. Pasz. Dz. 5i. Niewolnicy, 
gburowie, prości ludzie. Pefr. Pol. 239. Gburem ie- 
fteś, ieślif ieft na tę żbMć gfuchym. ' Toł. Saut' 96. 
Dziki gbur, co się na niczem nie zna« Teat, 48 6, 5. 
w rodź. zetijk. GBURKA,-- i, z., kmiotka, wieśniacz- 
ka , bie SSaufrinn. Cro. musacha ; Bh. c^rapflunfa. Vas- 

fjuiliun w fiburkę przebrana. Tward. Pasq. 37. GBUR** 
NY, - a, - e, chropflii, gminny, JBflUCr:, ^fcbel?, pi^ 
bclbaft. Wyftaw sobie chłopów tańcuiących ociężało, i 
^vyrzucaiących sobie w gburnych drwinach co ieden na 
drugiego wie. Ttat. 24, 32. Czrłr. GBUKOWATOSC , 

- ści, i., grubiańftwo, gmiiinoś^, bie '^ibelb^ftlsCeit 
"Pis. wyMCHKOBarnocmB, Gburowatość w nayuczciwszych 
posiedzeniach , słyszałem czasem z uft młodych kawale- 
rów: 7eat. 24, 76^ Czrt. GBUROWATY, - a, - e, 
zarywaiący gbura , gminny, grubiańflti , f)6be[6(lft, Rs. 
MyłKHKOBainŁiH, ocAonHUH. Gbiirowata ta dziewka 
ma bydi^ sioftrą moią ! Teat. 1 c, 34. GBUROWIC, 

- a , 772. , chłopowic , profty człowiek , encyclius. Mącz. 
ritt CSawcrbtltfd^e. GBURSKI, - a, - ie, chłopfki, Wus 

itlfcft, asaitetnr. Sr. 2. btirpi; Sr. 1. burfpf, burorop; k^. 

pnrouflti •, y?j. MyMCH^KiM, eypAayKiH, 6ypAa^ecKiKi 
fih. djrapOtJWlTę. Ręce moie zwyczaynieysze są ku pióru, 
liiźli ku robocie ghuriki^y. Cresc. 700. Ciemierzycę 
tylko naturom gburflcini i mocnym dawa^. Syr. i465. 
Powlt^ść gburflca. Zebr. Ow. 2.2S, uf referunt tardi ogre- 
Jies. GBURSTWO, - a, /i. , co/Zecr. gburowie, chlop- 
Jlwb, ©rtUetn/ 93auerfettc. J. wieśniactwo, grubiail- 
•' Rwo, gbiirowatośd, ^hM{jaft\%Uxt , ©tobbeit Sr. t. po? 

bnrfPDfci, burfłmo; 5a. djrapaiinftwi; /?j. 6yp;ia^ecrnBo," 

CypAaHCHieł -£c. nocexHncmBO. GburJlwa zarywad /?j. 
* eypAa^HiiiŁ, £c. noccAflHcrnByio ri^/cor. GI3UUZAN- 
"KA, - i, i., chłopy wna, bsJ^ ©.iMermflbcTjfii, S3anciriu 

■ menfc^. GBURZYSKO, - a,>i. , nieokrzesany, nicforo- 

' mny , ein utt^efcbtac^ter SBanerfirt. • Gburzy/ko to. Tear. 

20 by 149. 

CDAKAC, - ał, gdacze tfz. Tifltt. , gdaka iło«/. , {Bh.^hdlMf 

Ibafaw, fbiJci, fbflfiwam; S/o. fobfobact, fwofiim; ^^. 
kotyogok ; Sor. 2, gttfafd^ ; Sr. 1 . bafotam fdj fof 01"^ ; Vd. 
kokkodakam, shaklati ; Cr/z. ja fl^am ; /^*. Ky4axmamB, 
yKAŚi^y- //o//, kaekelen , gaghelen , Swcr. kakla, Angl. 
cackle, Gall. caqueter, Jtal, chcccalare, gaffen, dacfirn^, 
kwokać, wyraia krzyk kpkoszy, osobliwie po ziiicsieuiu 



GDAKANIE - GDAŃSZCZANIN. . 

iaia^. Kokosta zniosła iayko i gdacze. Cn, Ad, 620. 
Gdyby kwoka nie gdakała, anihy ieden wiedział, źe«iaie 
fuibsła. Mon. 70, 199. Kwoczka po brzegu chodzi, ka- 
częta pływaią. Kwoczka gdacze i kaczęta naynuńey nie 
słuchaią. Sim, Siei. 37. Żołnierzem nie bydz, n o woy- 
nie siłę gadad , W koniu się kochać , na harc na nim nie 
■wypada<?, Jeft to gdakad a iaia nie zniuśd, moim zdaniem. - 
.Kochów. Pr. 78. Sokrates cierpiał ionę zrzędną, a ty 
czy nie cierpisz v domu kokoszy gdaczących! Budn. 
Apopht, 4. - J. Jig, wiele mówid , paplad, plappetU , 
fc^ndttetn* Deblatero, wicie mówię; nie zawieram gę- 
l?y, gdaczę a gdaczę uftawicznie. Mącz, ♦Wiiydayie 
się , źe tak wiele gdaczesz , a i sam nie wiesz , co ple- 
. ciesz. Pim, Kam, 179. Wie go kat, co gdacze, Język . 
mu /kacze. Klon, Fl. G, 4 b. Przekonana nie mówi , 
ale baba gdacze. - Po/. Arg. 492. Na waszych unitów 
zobie gdakay, a nie na nas. Pim. Kam. 5o. $. chwalić 
się, przechwalać się. Tr, piaWfn, grog fprccbeu. GDA- 
KANIE, - ia, n.t.subji. verb. , GDAK, - u, 777. , kwo- 
kanie, kwok, bfl^ ®atfKn, ba^ ©rtrfeni. Czy cię, ko- 
gucie, piekielnik rozpierzył, psi ptaku, J z twpim prze- 
mierzłym jgłosem ? przybecz^sz ty twego gdaku. Zab. i5, 
279. Tręb^ (twego piauia , krzyku, ^rd^fn, ©Cfrcbe , 
©efd^rcp. f. GDAK, - a, 77/., świfgot, gaduła, eill 
(5d)l»aCer, eine ?)(rt«bertafd;e. Czyi moiua wierzyć bre- 
dni iego, co ieft gdakiem ? Za^. 9, 32i. Ji>tv&i. Stary 
gdnk. Teat. 8, 75. 

Pochodź, ogdakatf j pcgdakaó^ rozgdaka4 , v^'ygdakai ^ 
zagdakać. 
GDAŃSK, *GDANSKO, *DANSKO, - a, 7?i., /ar.^Dan- 
tiscum, Gedanum, 3)anjig. -Sa/i. 2>anfFo , ©bnnjFo T Cro. 
Daudlk; //^. Dantzka^ ; miafto Prulkie , w woiewódz- 
twie Pomoriliim, ieduo z naywiększych, naybogatCKych , 
nayhandlownieyszych miaft Europy, trzecie w rzędzie 
trzech głównych miali Pru/kich (cf. Toru/i , ElWąg )• 
Oyczyzna Kluweryusza, Heweliusza, Lengnicha, Dykc, 
Geogr. 1, 23o, Wizimierz wielką maiąc okwitość wię- 
źniów DuuJ^ieh, onemi miafto mor/kie osadził, które 
DANSKfEM abo GDANSaLfEM od Duńczyków na ouo 
mleysce wprowadzonych, nazwał. Krom. 33. cf. Nar, 
HJl. 4, i65. Dańfko abo GdauPiŁo, Dantiscum, Mącz, 
lyiożfc tei Gdańflę, Gedanhm, od sinur Codanus , bliz- 
kiey odnogi morfkiey. Ch>mel, r, 417. (cf. Fryior do 
Gdańfka; spufl do Gd&iifka). Wolą szlachta "czoi spra- 
wiać, do Gda6flia szafować, Niźli w polu leżeć. Bielflt. S. 
AJaj, C, 2. ^'iedarmo u nas rymuią : Gdań/k , koniec 
pańftw. Lekarjl, B. 4« Na szkutach tych prowadzą do 
Gdaujha Poty cnych kjniotków,' a raczey do Chtafijka ^ 
Ztamtąd ma pycha podźo^ę dó zLytkn, lUiafto pożytku. 
Klon, Fl. B, 4. GDAŃSKI, - a, - io, JJfliijiaaT, ron 
S^njicj. Boh, tSbanfFó. Gdań/ka wódka. Gdańika żuła- 
wa , zawiera wsi 33. Dykc, Geogr, i, 23o. bcr J^flK^l^et 
SSerber- Cdaólkie mleko = śmietanka z ftarŁemi migdała- 
mi uwarzona. Tr, T^awiWt 9)^!^; Dłabiii obet Cbrtetf 
mit gericbneu OTanbefn gi-focj^t. PO GDAŃSKU, s Gdań^ 

ikim sposobem, (iiif 'j^nhl^n Sirt. Koło to powinno 
bydź ókowane głf.dko , p;o Gdańikn. Soljk. Geom. 2, 7, 
GDAŃSZCZANIN, - a , tw. , rodo^^ity z Gdaiifta, cin 
3)anii9et. Kluweryusz, Heweliusz.^ Leugnich, sławni 



CDANSZCZANKA - GDYRAC. 

w naukach Gdańszczanie, Dykc, Geogr, i, aSi. GDAW- 
SZCZANKA, - i, i., rodowita z Gdańfka, Me 2)ansU 

Serinn. 

C;DEHAC, gderliwy o*. Gdyrać, Gdyriiwy. 
ODULA, - i, i., rodzay gruszek. Dud*. 38. Lad, H. N. 

46. Me Cfnnbbtrne. i3/z. rbau(e, ^bnle, gbfliile s pigwa, 

ntalum cydonium\ Sr, i. bnftt «V. - j. gduła ziemna, 
siele , rzepa leśna, świnialc, wieprzowy abo ^wini chleb, 
świni orzech. Syr, 622. cyclamen (gaubtOt, ©(^ttłcllte> 

brot, (frbbrot, ©ninbbtrne, ^rbblrnc; i?o/r. brotnyptpj 

£j- kris^j&lina, fkris^jaiina, paporcina , vucja jabuka ; 
On. grud sviriike , kroshizh; Cro. krurapcr ) ; w ogro- 
dach chowana bywa dla kwiatów ; ma korzeń na kształt 
'frielkit^y bulwy, lifcie bluszczowym podobne. J(luk Ros. 
a, 220. Krup, 5, i84. j. gduła ziemna mnieysza , Cis- 

santhtmus , bic ©pecf (t(ie , 3e (anger je lieber. Ąt. Z/«/. 
625. gdulowy, - a, - c, odgduii, eaubtot^. 

GDY conj. (Bh, f bp ; 5/o. fbp, fbt>3, fbiii 5r. 1. gbC, \>^, 
recrius f bp ( cf. kiedy , Hó. n di s y;i/a , ina kedi , kdi 
cuum , Gali. q'ue , Je, che, C?r. cT^f, -^^Z^. 3 ka , ke s^/- 

c£/r^, Cbc, bbej; fu, tpj, bofa^j; ^S^r. 2. bj^ biga, ga, 

gaj/ ^ahqa, tii, ^aH, jo; KcT. kdei, obkai, aku, dor 
kler, tukei, zhej Crn, k^ , kader , dokler; Sla, dok, 
ako -, C/-0. gda, kada , kad , ako, kayti , ar, ftoti ; Dl. 
j6t , ^r, jerbo, ftoti ; Marir. zach ; Ks. koah, QyA^9 
BHer^Ai ^c. BHrr^a, Kor4a, eAMa (f/5, -^o ki cuod, 
cuia cf. kiedy). - J. w ten czas, kiedy, WaiUl. Gdy 
. gomon mam w domu, nie radem nikomu. Oz. Ad, 200. 
•Gdychwa mu- te sny *powied2iafa ... 1 Leop. Genes. 
^1- ^gdyśmy mu powiedzieli). Gdy przychodzę, on 
odchodzi. 7>. - j. przyczynę} gdy, gdyż, r poniew^aź , 
bAf nac^bem, Wp{/. Co gdy takieft, iijpeWny cel ieft 
spraw ludzkich , mamy a wielką pilnością opisać go, co 
ieft zacz. Peer, Et. 4. - §, gdyby, : iefc'lib5% mtiU, WOfem, 

Sio. tbijbi, febbi; Śr. i.gbębp, l)biU; ^f"- 2. gab4; Cro. 

ako. Nie ikończylbym , gdybym się miał z tym wszy- 
Itkim rozszerzać, czegom się od niego nasłuchał. Al on. a. 
66, 66. Gdyby nie lada co z niego, byłby grzeczny. 
C€mm. 87. Nie masz iadućy pod słońcem rzeczy bez 
pochyby , Gdzicby mieysca nie miało nieuchronne gdyby. 

Fot. Arg. 509. r^ b(;Hbt affentb<ttben e!n tvenn \>^&i s« 
oónfc^en iUbrtg, Prov. sio. febbt fe8 ne bolo, tur^Scfobt bo^ , 

Ire bolo cf. ale. j. gdyby, o gdyby , oby, o baf! Bh. 
fpj; Sio. O fcbi, fcSbt, Ui. J. gdyby, iakby, iak, »ie, 
9!ri4 IDie^ gleiC^ al^* Jakie się to prześliczne dziewczę 
uczyniło, Gdyby róia rozkwitła, aie patrzyć miło. T^fb. 
S. M. 94. Chłoprzyna , gdyby grosz. Teat. 42 ^, 52. 
Ona wino piie, gdyby wodę. Żab. 16, 217, 

Pęchodz. *drugdyy niegdy ^ nigdy, inegdy , onegday^ 
ontgdayszy. ^ 

GDYRAC, GDERAĆ, - ał, gdyra et gdyrze intrans. ndk., 

zrzędzić, mruczeć, łaiać , fc^alen, gmirrcu, fdjeUftt. 

&zędzi i gdyra co moment; ale się go nikt nie boi. 'J eat. 
37, 25. 'Na moment nie przellaie hałasować, gdyrać, 
piornnować. ib. 24 c, 5. Dopieruteńko com b\^ spotka* 
fa z tym naszym dziwakiem , gdyra , gdyra. ib. 23, 4^. 
Nie mogę wcale poiąć, co mu się dziś llało , Mruczy, za- 
wraca oczy , przymawia i gdyra. Zabł. Z. Sz. 65. Dziś 
tylko ał ucha m , iako gdyrze~ftary. Rozum , wepchnąwszy 
Ba nos okulary. Zab. 9, 3o4. Zabt. Ox^ tylko gdyrze ^ 



GDYRACr = GD£IB. 



691 



pracę m\ tłumaczy Za płochość, mówiąc, czyby nie mdgł 
przecie Lcpszey zabawki znaleić w mądrym świecie? 
Pulp. i4. Jakie na ciebie nie gdyrać, kiedy sama nie- 
chcesz bydź szczęśliwa? Teat, x4, 26.^ Przyimuio sługi, 
ieby miał na kogo gderać, ib. 24 e, 22. Gdyrania ftare- 
go Barttomieia. Kras, Lijl* ł23. Wytrzymać nie mogę 
gdyrań tego babsztyla. Ttat, 35 b,A» Wasze gdyraaie 
do rozpaczy nas przywodzi, ib. 5'4 b, 79. GDYRACZ, 
- a, m. , . Powiadaią wszyscy, ie idę za nay większego 
w świecie g(]yracza i marudę. Teatr 2ł c, 68. zrzęda, 

niedogodnik, dn ©nurrer, ein SBtummbdr. GDYKLI* 

WY, - a, - e, iktonny do gdyrania, gnurtlg. Prze-, 
klęta to rzecz narowi (la szkapa , a gorszy ieszcze doktor 
gdyriiwy. Teatr 24 c, 39. Powiadaią , źe ia gdyrliwa ^ 
a ia bez przyczyny mkogo*nie połaię. ib.6by i3. GDYR- 
LIWOSC, - ści, i., zrzędność, blc @nwrrigfett- 
GDZIE conj. et adv., Bh. fię , f bej > Sio. thi , fam; Crn, 
kjd ; Vd. kei , kier , kai ; Sla, gdi *, lig. ghdi , ghdrno , 
g}»dio ; Cro. gde-, j^/. gdi ; 5j. ghdi , ghdje; Sr. 1. bjc ^ 
bjcto; Sr. 2. go, jO}, joga; Rs.fa^; Ec^KiAy-iKc, yAy, 
TA^Ti f K)4y , aiMO (cf. Hb. ■>« , Lat. ubi , Jon. xd, Gr. 
6^t)i oznacza: 1) mićysce gdzie się co znaydaie, kędy; 
in loco f 100. $. bez zapytania: Gdzie Pan bóg, tam 
zwycięflwo. Skarg, Dz. 296. Gdzie ludzi więcey, tam 
moc ftiluieysza. Herb. Stat. 343. * Gdzie kto zgrzeszy, 
tam pokutuie. SatJ. Porz. bo. Gdzie wziąć, to wziąć, 

byle było. Gemm, 88. man mag eó berneJniicU/ woCer 

ntaU lOiU. Skarźemy się , iż szlachta u nas miejśtić się 
gdzie nie ma ; woyfko małe , zmnieyszone panów dwory. 
JMonit, a. G6, 466. Na iedcn dział roli, albo na dzienne 
flaianie , iako gdzie zowią, dosyć wywieść 24 wozów 
gnoiu. Cresc. 81. Gdzie indziey, nie tn , na inszem 
mieyscu , tOO atlbef^; anberćWO > Vd. keibinde; Sr. i. 
tiebje btubje i ob, 'drugdzie). - Gdzie niegdzie, raiey- 
scami; ()iet Itnb bott* Sąć ieszcze gdzie nie^.dzie zabytki 
dawnćy trwałości. Kras. Pod. 2, 2 64. Bh. onbe O Oubc. 
*Gdzie - gdzie e tu - tam, tjiet - bc^rt. Brandehurscy 
za wAselką okazyą nasadzili się na Follkę, i gdzie gwał- 
tem, gdzie zdradą, granice iey szarpali. Krom. 328, 
5. dubitandi, impossib. n. p. O gdzie zaś . . . Ttat. 8, 

4o. ep tpo bo(6! ivarum nid^t gar! Fy co ty iartuiesz, 

gdzieby on myślić miał o kobiecie smutkiem wynędznio- 
n<iy! ib, \b c, 6, O idź z takieml baiami, gdzież trup 
ma czucie? ib, 55 «, 47. §. 'gdzie lepimy, dal«^ko le- 
piey, nie do porównania, tuctt b«?(fer, (ungkid)) Ol)ne 
iB^tgletC^ bcjfer. Gdzie lepiey się ma dziś , w nocy fe- 
bry nie miała. Teot. 9, 75, i\Iówisz, że nie myślę o in- 
tere^sach, a ia mówię, ie gdzie więcey od niego myślę. 
1^.9,60. - $, pytaiąc : gdzie? gdzież? kędy? na którym 
mićyscu? IPO ? Kiedyż, gdzie, dokąd? Bardz. Tr. 5 1.0. 
Gdzie rozum? gdzie pamięć? gdzie wola? Boh. Kow* 
I, 182. Gdzież człowiek ieft bez błędu? Teat. 45, 5. 
- 2) mieysce, do kturego co dąży, dokąd ; ad lod^um^ IPO? 
^tn. a) bez wyraźnego zapytania, tVOt)in> Zebrawszy 
się kilkadziesiąt tysięcy, gdzie droga , gdzie niesie gpiew 
ślepo, wypadała. TwarA. Wlad. 20. Gdzie mię oczy 
poniosą, póydę w świat. Gfimm. 87. Jdzie, a gdzie, 
sam nie wie. Teąt, 6, 34. . b) pytaiąc: dokąd? tPO||ijt? 
Sr. 2. jppl, gogaiem, gójo, iajO. Ale gdzież We Pan 
idziesz? Teat. %b e, 37. §. II. gdzie , gdzieby, gdzież, 



69»' GDZIBKOŁWIEC - GĘBA» 

gdzieżby, eondit. t ieieli , tężeliby, meHn, aHOferiC- Sty- 
gi^yikićy csaroemi obroty Świadczę wody, gdzie mowy 
nie wystuchass naszćy, Wszyftkie pieklą otworzę, czar* 
neoij przeftraszę Dzień i niebo climurami. Uflrz, Klaud. 
t3, Gdzieby żywotny owpc swóy widzieli, Stubili ga 
dsrdź na posługi boże. Groch, W. 347. $. Ul. gdy, ba* 
Teraz wiele czasu na czytaniu trawi , gdzJe przedtym ani 
godzii-ki bez kart się nie obszedf. Teat, 48, 19. GDZłK- 
KOLWIEK, s byle gdzie, Bh. Cbi-foUr fbefoliwćf; S/o- 

ebff olwct \ Sr. 1 . bif jfwD ; bśe Jlcm , necft ie b jcfcC <bf e ; 

Sr. 2. ^oiCuIt, i\>§rem.; Bj, gbdjegodi, ghdietidrago ; S/<t» 
gdigod ', Cro. gdegode, kamged, kamgoder; Dl. kadigo- 
dar; Rg^ ghdigodi , ghdiniudrago, ghdigodfer; Cm, kjer- , 
bodi, danękam , daaekód , mer(ki ; £c. aMO^Ke aig^. a)* 
in loco, kędykolwiek, Wff rt Utllirft ft^^/ gteic^yffl »0. . 
Gdziekolwirk będę, nie zapomnę ciebie. - b) ad locum ^ 

dokądkolwiek, tt)ol)ttr tiur immet ; gleic^ ule I n)o^f n. Gdzie* 

kolwiek idziesz, puydę z. tobą. GDISIES, gdzieś, wyraża 
nrieysce niepewne,, nrewladonie, bott n>0, irgenb WO ; 
Sr, 1. featlt tteb^ti S/a. igdi- {oppos. nigdzie ).v Vd. na 
enem kraji , negdai ^ neikai , neizhei (niegdzie). Kpikur 
gdziei tain boga swego wrzucit, gdzie do niego modfy 
czrowiecae.nie przychodzą. Gorn.. Serr^ aj5, Uprz<Jym» 
mitoić, gdzieś tam. tata się za kwiatem. Za tfzczęicfem 
iak iafltuiki biegamy za latem. Nar, Dx, 3, raj. GDZIEŻ 
ob. Gdzie. - J. Optaiiv\ boday , (^^t ^iU , WoETt* 
f^Ott. Gdzież mię- ta fortuna na one czasy zachowaU ! 
JCchan, O gdzieżby mi to kto przyniósł. Crt, l^h, O 
gdzież tokiiat i^. O kiiu święty ! id. 

GĘ. 

GĘBA, - y, i., BKt^iai^, %^%a, UatttA; S/o. bn(a o«, 

<)'atn((l lahium-, Rg, gubtza ; Kr/., gnbiz, gobez., vufłe< 
( (7rc, gubecz s ryi , rylec); Sr. 1. (ubiT /a^/i/;/? ; xt , TOt 
os •, Sor. 2. gub* labiunty mulif o* ; /foxj'. ryda^warga *, 
pomls , pma or^* TKepAÓ. (cf, Heór. nsw saphah iihiunt 
oris ). Uila czyli- gęba niekiedy znaczy tylko s^arę w 
j^oprzek idącą między noseip i podbródkiem ; niekiedy owę 
Łanię , którą się przy wargach zaczyna, i aż do pacit?rzy 
szyi idzie. Krup, a, 336. trai ^Watll, btt ^Tfunb.. Po- 
przeczny otwór między nosem i podbródkiem^ nazywa sHc 
o* , tQ ieii gęba ; a podniesienie nieco w górę , brzegi 
łabia, to ieib nfta. Wey. Anat, 176. (cf. warga). Gęba 
u człowieka, pyflc u innych zwierząt, ieft ten otwór", 
którym naypierwey pozy włenie wchodzi , nim póydzie 
do żołądka. Zool.. Nar, 33. - W mnogich reówienra spo- 
sobach, s?owa tego używamy, przez wzgląd' na u(k , 
abo iako na część twarzy , aho iako na narzędzie ied^* 
nia, abo iako na narzędzie mowy. 3" ^^ dttbetitMUn 

mitb biefetf SBort ba(^ in b^t f&ebeutnng etne^ Zt^eilś bel 
etHti , Mb mit OUi(tftd)t amf ben Wunb, M Wetfhtn 
belCt^enif ba(b mit ${ttft(bt aitf t^n ai^ ^Becfieng be4 

Cprecbenf gfbrau<bt: a) Nie dam sobiie na gębie grać; 
Cn, Ad,. 566w (cf. po nosie; « odgryzam się). Błaznowi 
^ na gębie giraią. Fot^ SyL 45ok A iż cię tak wszyscy^ 
snaią,. Więc ci też na gębie graią. Rey Zw, %d\ 6, We- 
syr kasaf człowiekowi silnemu dadż w gębę postowi 
Francu£kiiemu...Jir/<i>A.. TWi. 110. Dat mn w gębę. dosyć' 
głośno. Falii, Dis. J* 3. , Rs. mgcryGhm rozcięt^y gę« 



GĘBA. 

by, wargi. Nie biy mię w gębę; nie karmisz mi i^y. 
Cn, Ad, 557. Jakby w gębę wziąt, tak się zawiły dal. 
i*d/. 4''g' 24g. Jakby mu w gębę dał, zawAyc)'^jł się^ 
Cn. Ad. 29-«i Bracie, tyś to podobno mię udarł "w gę* 
bę ? Boh, Kom. 6, 207. Dawszy djabłu i rozkoszyi po 
gębie, za cnotą się udał. Orzech, Tam. ai. (porsuci- 
wszy ie, cf. dadi kim o ziemię). Po j^ębie komu dadź. 
Pot. S)l. 11. ' Gębę na co otworzyć, ruzdziewić, s aa- 
dumienia , h<li 9Kaul auffperten* Gębę otworzywasy, to- 
mu- się widokowi przypatrował. Boh^ Kom. 4, ao3. - 
Wyższa gęba, niż nos. Cn. Ad. 1290. pyszny, fłol^iten, 
bie 9fffe bO<^ tr«den« - Pyszny wyżey gębę^ niżeli nos 
trzyma. Bieś, A. 4. Bogaty wyżey nosa gębę nosi , A 
wszy.ftkie inne oczyma przenosi. J. Kchan, Dx. a35. 
Jnaczey teraz gębę nosi. Cn, Ad. 326. er ttitgt b\z 9ctfff 
Ricbt mel)r fO^OCb* (cf. Spuścił z kwinty). - Gębę ssnit- 
ruie = galant, poważny. Cn.Ad. 243. Ct Oiacbt f in ^tltt^s 
^effd^t, Rs. HeneHumicfl. Nie miał nic na gębie prawie, 
A iuź trzeci rok na rycerAtiey sprawie. P. Kchan. Jer. / 
18. t. i. na brodzie, na podbródku ; golowąsem ieszcze 
byt, et b^tU no4 fdnen^arr. b) gęba, ze względem lu 
ledzenie, b^^ ^au(, itl S>\xx[\&!t hti (SfTen^. Nasi Po- 
lacy mówią: niech się gęba zgadza z mieszkiem; « Ła- 
cinnicy: partimonia magnuri vectigal. Budn. Apnpht. 
7» Niechay gęba z mieszkiem nie wadzą się nij^rfy. Rey 
Wiz. iS b. Nie trzeba gębie wierzyć, o* e/l impojlor^ 
Ryt. Ad. 42. Nie twoiey to gęby kąsek. Cn. Ad. 685 
(dobra Matyasowi płotka). Swey i cudzefy gębie chle- 
ba nie żałuie. Dwór. E, 3. Wiele mię gęba kosstuie. 
Cn. Ad, 667. Jż rok zupełny ma gębę nie małą, Nie 
wydołam intratą tuteczną iey całą. Zimor, i36. Nic 
przyleci do gęby gołąb' upieczony, ^ołak. Wiek, £, 4. 
Czasem kąsek od gęby odpadnie. Pot. Arg. 5^5. Kęs i 
z gęby zginie, gdy nie obiecany. Alorszt. 107. ( cf. Ł 
gardła). Częflo od Samey gęby łyżka odpadnie. Sim. 
Siei. 18. cf. J łyżka czasem nie trafi w zębyj. Daleko 
gęba od potrawy. Rys. Ad. 10. - Dalby, sobie od gęby 
odjąwszy.. Cn. Ad. i4o. OdbierAm sobie od gęby, a im 
diiię. Teat. 7, 63. - Nie ma co włożyć do gęby. Teatr 
43^. 3. Daremnie siądę do iłołu, bo nic nie będę 
mogła wziąć w gębę, ib. 24, X23. - Ma z ^^ębę chleba. 
Cn, Ad. 4^79, Bals. Niedz. 2,' 10 a. (\U trzeba, aby się 

naicśc, er bttt feln nttbbiJrfHgeg 2r«ófommen, 9on bet 

$Anb tnf 9)?an(. Nie zayrzę ziemikim bożkom dncse- 
snego nieba, Bylebym byt spoloynym, i miał z gębę 
chleba. Nar.. Dz, 3, 42. - W gębę wkładać Jtal, im- 
boceare, £^. zalagati , zalosgiti, datti salogaj; J8j. za- 
logaj bolus; Bs.. sakusnuti se, coehleari inducere sibi 
cibum in os ^ zakusnuti koga, cOchTeąri In os inducere 
eibum.. - Gęba czegp, kęs czego , tyle ile na raz w gębę 
włożyć; moina, Ross. TMbmÓKh. §. w gębie czyiey ^ 
byd£ ^ w gardliei wgarści, w ręku lego, jemanbe^ &cmlt AU^s 
geff ^t fepn.. Polika sastadfa nieprzyjaciołom wszyftkim w 
gębie, i przez nię* droga do wszy (łkićh innych chrzeici ań- 
iRich paóftw ieft. Bieljk. Kr. 661. - Pod gębą, pod rę- 
ką, na dorędziu, na pogotowiu, bfP ber jjiir.b. Taki 
pod gębą nie może bydż zawsze rzemieślnik , coby każdą 
rzecz porządnie ^naprawił, łiaur £k. - Metbn. gęba, 
człowiek, ilie potrzebuiący pokarmu, eCiI ^etlfc^, efn SW«m(. / 
Wazyftkich gąb, kŁór« Sułuńlkl chhib iedzą, w szaraia 

ieft 



\ 



GĘBA. 

ieft i3, 4oo. Star. Dw. 4a. fo wl S>?4aler. c) gęba, »e 
wBgIędem na mowę , ta^ ^aul, b«r ^uub, in ^inftc^t 

M @ptf<Cfn^. ^P ziey gęby, nie dobra mowa. Fred, 
Ad, 21, Opatrz pilno rozumem, co z kim kiedy rze- 
csesa, Co z gęby wyszło, tego w gębę nic wewleczcsz^ 
for. Arg, 585. Greko v\ie po.kuy w gębie maią, a Niie w 
sercu. Skarg, Dz, 1496. Na papieża się wszeteczną gę- 
bą przed ludźmi miota}, ib, ioG3. Gębą donosi(5. Cemm. 
89< Gęb.'^ dorzuci każdemu s przymawia, nalaie. Cn'. 
Ad. i4i. Wdowa zaraz kmosek porządnych z gębami 
dotłanie. Jez. Eh. G, 1, (swatek wyszczekanych, wielo- 
mównych). Gęba ztośliwa , niewyparzona. i?/>^. £j:or3. 
8. Oęba niewyparzona , ' przedworna. Rys, Ad. 48. 
Offol. JJyar. 29. m lofe^ , JÓgfHofe^ COi'aul. Mie^ gębę 
przeilroną. Dwór. D, 1. ( wiclfuiówną, złośliwie ^włc- 
gotliwą). Nie ma gęba |)nńa. Pot. Arg. 354. Nie wo- 
lay; wezmąć gębę na ratusz. Cn. Ad, 71 4. Stul gębę, 
nie praw więcey. Bardz. Tr, 198., Sr. 1. ftulci (|ubl! 

%io, brj (ubu ! Sa a. iarj gubn , Ger. ftaU^ 5))?aui. Gęby 

poikron tak bezpieczney. ib. 287, Filozofowie bezpie- 
cznie gębę na chrzcścian otwarli. SAarg. Dz. 86. Otwo- 
rzyć na się gęby ludzkie. Tr, (na ięzyki prz3;^<J). J ią- 
kuąć, gęby otworzyć nie śmieią, ne mutire cuidem au- _ 
dent. Mącz. Gęby otworzyć nie umie. Cn, Ad. 493. 
Gdyby gęby, to żadna nie otworzyła. Tca/. 8 ^, 6. (^ani 
pisuęla). Nie śmie puścić z gęby pary. Wad^, Dan, 79. 
Gębę sobie pomazat łaciną s trochę /kosztował. Cn. Ad, 
a43. liznął). Zamilkł filozof, iakby nie miał gęby , ale 
zła żona wyszczerzyła zęby. Jaf>L Ez. i32. Milczy, 
iakby mu gębę zawiązał. Cn. Ad, 493. Baszowie, iakby 
in gębę zawiązał , nie wiedzieli, co na to odpowiedzieć. 
Koiak, Turk. S9. Jużeś i mnie gębę zamknął. Falib.Dis, 
/{. 3. Nie doczekasz się, żebyś mi miał gębę zatkać. 
Teat. 8 c, 11. Czyliż można ludziom ztym gębę zbra- 
knąć, aby drugim stawy nie szarpali? ih. i5 c, 6. Za- 
tknąć komu gębę pieniędzmi , przedarow;.ć go , njlringere 
Hnguam mercede. Mąci, ewem (mit ©i-lDe^ bad ^}}iaill 
(lopfen. cf. Srebrogorz gardło mu zasiadł ). Sio, ^icpat Jlfs 
fomu-bubu, Ujla^ Gębę mu zawarł, gębę mu zatkał j gę- 
bę mu zalano. Cn. Ad. a4a. Gębę mu zawarł t sprawił, 
Że musi milozcć. Gębę mu zalał s ćzeftowaniem gp sobie 
uiąl, żo będzie milczał ('ef. Wiuogorz mu gardło za»iadł> 
o człowieku, który z urzęda mówić powinien za słuszno- 
ścią; a nie mówi, dlatego, że iell przekupiony albo upo- 
łouy. A>cz. r?/-. 3, p. 9 1 . Czegóż gęba zakupiona nie 
uczynił 7j\gr. Ep,^i* Wybaw duszę moię od gąb nicw^, 
sprawiedliwych. W, Pojl. W, 3, 7S. Wziąłeś mi z gę- j^' 
by; właśniem to chciał mówić. Cn. Ad, 12^8, bu I^aft ' 

mit bif aSorte auA bcnt TOnnbe 0cncfmme!! ; Sio,^ i u(V mi 

nmol - Sk'łamał \y gębę swoię. /r. Po/i, Mn. 3i i. Mu- 
siał odwołać,, musiał w śwą gębę wziąć, ad palinodinm 
rtdactus, Mącz. et mttpte Ittiberrufcil (cf. odszczekać*;. 
Co mi ztąd, ie' ia będę u ftołu polował? zwierzyny nie 
ubiię, a gęba się psuie darmo. Mon. 71, 708'. Wie^e 
biiegębą. T^at. 3o, 4o. Gębń go tylko, gębą woiuie. 
Gemm. 89. Jeżeli się o woynie z nim mówiło kiedy,. 
Wszyflkie gębą Tatary,- wazyftkie poiadł Szwedy. Pot. 
}ow, 70. a) całą gębą, na cafą gębę, s na cały głos, 
gardłem, anś jDOflem ^OlflP^ Tak Koklcs całą gębą pra- 
wit, A Pyrrus iako niema- ryba siedział.. Zab.- i'5, 264.- 
Tom. I. 3. * 



GĘBA - GĘBCZYSTY. 



695 



Smiaty się miedzy sobą na całą gębę. Teat, 38, 54. Rol- 
nik całą gębą żyiące w mieście wielbi miessczany. Zab. 8, 
517. Teraz ma mieć cześć swoię Pallas, teras ona Ma 
słusznie całą gębą od nas bydż chwalona. Otw, Wirg. ^t. 
^) całą gębą, sw oftatnim Aopniu, {m f^bd^^Cn ®rabf. 
Fortuna całą gębą panika. Teat. ^19 b, 19. Toć to iuż 
do prawdy całą gębą było ikąpftwo. Ojfel. Str. 4. Całą 
gębą pan. Ojfol. 1Vyr. Całą gębą szelma, ib. Oszukać 
ufającego sobie, if*(ł to wlaśaie, co się może nazwać^ 
całą gębą zdradzać. Lub. Roz. 3o6. "" Slicznaby to^rzecs 
była, mię, całą gębą chłopa , widzieć w klatce, ieszczcf 
tak, iak maluią Kupidyna. Rzewujk. Mscr. §. Gęba 
całus, pocałowanie, fin ^«p, eln ^4u((^eit. cf. Bh. IfUĄ 

Mcfowati, f^uhicto.\uwttm; Sor. j. pof^uiUitm.n , po^n^^ 
hititwanc, t^uhiciH, ba^tio, (ubicifnaiio s całować, can 

łowanie, pocałowanie), n. p« Dayże mi gęby! (całuią 
się). Teat. 3o, 61 • Day mi gęby, a nie gnie way się na 
mnie. ib. 3o ó, 81. - S* ^) transl, gęba rzdki , żrzodła. 

fuyście, bie iOtiłnbung einc^ ^\r\^t^, efne^ £luelle^» 

Ren nie icdną iią gębą w Ocean leie. Warg, Cez, 78. 
Nil siedmią ,;^ąb wyrzyna się w morze. Chroić. Ow. 196. 
Gęba abo mieysce, gdzie wpada rzeka. Bottr. i36« Te- 
raz (koczcie żołnierze , moll zrzućcł6 ce prędzćy, A wy 
żrzodła powodzi z swych gąb iak naywięcey przyspórzcie. 
Bardz, Luk, 29. §, 5J gęba naczynia iakiego ż otwór » 

bie s)l)?tłttbnng , s- ©. einłt Sianone, /^*- aicepAó, Ayxo. 

Gęba u armaty, otwór, któreco szerokość sowią kalibrą. 
ArcheŁ. 111. X«ampa wywrócona wisiała gębą na ziemię, 
tyłem wzgórę. Birk, Dom. &8. Kwas z wina wychodzi , 
gdy gałązki winne świeże będą kładzione, częOo odmie- 
niaiąc na «;ębc fasy. Cresc 3 60. Zatkay wierzch albo 
gębę naczynia, a przewróć go gębą na dóf. ib. 342. 
J. II. GĘUA, - y, m,, = GĘ BAL, GĘOACZ, - a, m., 
gęba, odmigęba , który wielkie wargi ma , iabeo. Mącx^ 
pucek , iako niektórzy mówią , chilo, ib. , Vd. veliko- 
Yuftnik; Rs. ry6aHb, ry6a^l), fin ®r0pmau(; Sr, 1. Que 
bflt^- Gębal. Jipcz, Gr, 3, p, i3"9. wielkogęby, gębiafty. 

- $. gęba go tylko , gębą woiuie. Gemm. 83. fin C^TOfs 

mattl, ^iffnfreffer, SBromarbaf Bh, (ubar, llućbnba. 

Cymber był i wielki opoy i zuchwały gębacz , pił i blu- 
zgał. Pilch. Sen, lift. 2, 36 1. - w rodź. ieĄ/k, Gębaczka 
Bh, Cubaifa, i?J. ryftaw^H (Bh. bnbatfa koryto). GĘ- 
BATY, GĘBIATY, GĘBIASTY, - a. - e, wiclki^y 

gęby, grofjmiuUg." J»A. błibatp, Hamatói S''- >• IJubat|>^, 

bubatei yd, velikovuAen. grosnovuilen } Rs. ry6accnUK. 

- 5. głodny, chlub^iogtośuy, lautfłtf^erlf* , groftfbllfs 
rif(6 f gro^m^ttUg. Gębate wrony. Kmit. Spit. A. ^. Ty 
kiedy krzykniesz, słyszą trzy powiaty, Flisie gębaty. 
Klon, Pt. F. 2. Furman gębaty. Ilaur SA. 324, No ty 
gębata mądroszko z Warszawy! Teatr 43 c, 43. ff^yb, 
Zapfcszojio na bankiet wszyflkich panów posłów, ab9 
wżdy co gębiatszych. Opal. sat. 88. GĘBCZASTOSC, 

- śri , i., gębkowatość, dziurkowatość , blf ©(^ttams 
mt^ffit- Vd. gobounofl, gobna ranlofł, puhloA.. GĘB- 
CZASTY, GĘBCZYSTY, - a, - e, gębce podobny. 
Di/r/z. 39. dziurkowaty, fd^Witmmflrtid / l^^tH, lóJ^ftig. 
Bh, bubowatę; sio. bubat^; Bs. spengar, spngav, spug- 
gaviv Vd, gobeu, puhel, rałiel kakergoba, gobaft, go- 
boun; i?^. sp ii gaft<, Cro, spongiilszt, giibaszŁ, glitrag^t; 
2/;^. gombas; i^j. ry6KcmiiiH, ryGnainuH (s 2) warga- 

88 



694 



GĘBECZKA - GĘBUNIA. 



iły ). Kość gębczafla niższa na dolney bocan^y części la- 
my nozdrzo-wćy , 0$ spongiosum , zfoźona z słabiuclmych 
gębczaftych blaszeczek, a Moną Jtmarczytlą powleczona. 
Krup. I, 63. Gębczaftą kulę słofica zrobił twórca Pełną 
otworów, które ciecz ćwżetlidą piią. Przyb, JUUt. 223. 
Gębczyfta materya ziela zapaliczki. Syr. 181. GĘBKA, 
g\bKA, - i, z., GĘBECZK.A, demin, nom. Gęba, 

s ufteczka, fin flewer s»?unb. Bh. jjwbićlaj Sr. i. ^ubicjs 

Ulabellum; Sr. 2. mulU, mitljijfrt *. /^c. ry6Ka label- 
lumi f"rf. hóbe; Rs. poinHKt. Ty zawsze z swą gąbką 
wyieźdźaaz. Teał, 5i c, 69. Judasz się iiiź do Pana z 
zwą gcleczką >\iezie. Pof. Zflc. 4i. Dobrze swą gębkę 
• karmić , moUiter curare cuticulam. Mącx, h) całus , po- 
całunek, fin SWauld^en, ein 55tVJwett. O^sobliwie zaś 

gąbki, byś nie dała, bronię. HuL Ow. 6. 2) Botan. 
gąbka , należy do zoofiiów , ki)loru pospolicie ióltąwego, 
dziurek wszędzie pełna} rośnie osobliwie na flcałach w 
morzu*, zażywa się do chędoźenia. Kluk Zw» 4, 494. 
gębka. Zool. Nar, 88. ( Bh. ^nU, HnU ; Sio. (uba ; Hg. 
gomba i C^lo. gotttba 5 Hg. gonib s guz ; Sla. gubba *, Fd, 
góba, gobiza, gliriza, glJYa-, Cr/». góba; 5r. 1. fi^WOnt^ 
fd^WOmciC I Bg. spenga , spugga , 8penxiza •, Cro. spongia , 
gliva, guba; Hs, Tgi^KUK ry6a , 6aAHra, SoAHrai cf. 

no/?rtfi» hubka ) , bft Wf crfd)wamm , ber SBabf Wro«niui , 

(Sc^lpdmm. Gębki w łaźniach do wycierauia ciała niy* 
warny. Syr. Ziel. i3g5. Gębką ocierać JS*. pospengali ; i?^. 
spengatti, ospen^atti, ospugati ). Gębkę barwierlką ciopło 
przykładay na piersi. Sienn. 622. Język ieft część ciała 
rzadka, na kszUłt gębki. SaA, Pr. -j-j. {ob, gębczafty ). 
Teraz gębka napiła; którą kiedy ściśniesz , Zuftanicć tylko 
gębka, a woda przez szpary Przepłynie. Opal. sat, 26. 
Leie się s obłoków » iak z gębki. Dardz. Luk. 55. 
cf. iak z cebru ). j. gębka ielenia , ieletiia bedłka , iay- 
ka , Phollujs impudicus Linn. ieft lo bedika peliia wilgo- 
tności mleczney.j tak że się trzęsie , iak galareta laka. Syr, 

r^\x,et 1235. ber ^itfcfeWwanim , ^ItWling, ©lóMing, 

bic ^irf*brttn(l. GĘBKARZ. - a, m., co gębki zbiera. 

C/l. Th. ber @c^wammfuc^er , ©cCwammfammUr. Ec^ ry- 

eonpOAaBeijl) *gąbk<jprzedawca. GĘBKOWATOSC , 
GA^BKOWATOSC, - ści , i., dziurkowatość do gąbki 

podobna , gębczyftość , blf @*n)ammigleit , ^orofjtdt. 

Drzewa im więcey maią rdzenności w okręgach swoich , 
tym mniey maią gąbkowaŁości. Jak» Art. 3, i33. GĘB- 

KOWY, - a, - e, od gębki , ©Ąwamm^. Bh. ^ubnp i 

Cro. glivni , gIivov ). Gębkowy kamień , spongites. Cn. 

Th, bet @<^»amm(łeitt. b/k l^uboiuatp {amćn. GĘBjSY, 

- a, - e, od gęby, uftny, SJJfunbs, ?»?łtuls. Bs. (ry6- 
HUU wargowy) pooioshiia. Pokarm uiebieiki nie ieft 
gębny, brzuchowy , ale umysłów}'. Zrn, Fojl. 5, 83 Ż>. 
Bóg nie patrzy na uftną, a gębhą wiarę. ib. 3, 11 5.' GĘ- 
BOLOITSIY, - a, - e, płochy, fafelnb. Nie wierzmy 
gębolotney Hanuli wierze. Zah, i5, 352. GĘBOWAĆ, 

- aj, - uie, intrans. ndk. j (Bh. Jubonklti) szkałować, 

ein Ipfe* ^lawl babeu, fc^impfen, Idjlern. Wymówcy, 

którzy umieją gębować na ludzie zacne i maiętne , bardzo 
się podobaią pospólftwu. Petr. Pol. 2, 57. Zwyciężone 
ieszcze bardziey gębowały. Zelfr. Ow. 126. ib. 3o8. cow 
uŁcia jo cerę J, ~ §, u flisów gębować , zagębować n. p. 
Nietylko niepohamowaną gębą flfsi gębuią , ale leż gdy na 
cyplu zbyt byftra woda, to dla warunku ftaiku u sztaby 
jBagębuią. H aur Bk. 174.? GĘBUNU, GĘBUSIA, - i, 



GĘBUŚ - GĘDZIEBNY. 
i., demin. nom. Gębeczrka , gębka , pębn; pie:xcx€nU 

ufteczka, ein fcinet nUblidjer ©?unb, ń\\ ^duJc^eii. Wo- 
lę ia kochane du.^ie, niż kobiet gładkie gębusie. 'leał. bS 
Cy 8. Popsuła się gębunia na seymikowym Węgrzynie. 
OJJol. Str. 8. Naucz się przeto, że piękney gębusi J pło- 
che słowo za mądre uyść musi. Zab. 10, 4o2. Zaht. Któ- 
ra gębusię sznuruie , niech płaci po dwanaście groszy, /.tf- 
Aarji. D. Sznurowanie gębusi. Alon. 70, 163. GĘBUŚ, 
- ia, GĘBUSIEK, - śka, to., małuś, człeczek kocha- 
ny, etn Ucbec5 fleiiie^ 3un^c&w'n. Witayże nasz gębuśku, 

robaczku malusieńki. Pie^. Kat. 45. 

Pochodź, guhka, hubka i nagębek y pogębeh , krzyu^o- 
gęby, wielkogęby. 

■ 

GEDKO ob. Giedko. 

•GĘDZBA, gędżba, - y, i., muzyka, Bh.lfwhU C^g- pfign- 
dniza 5 psałterz, inftrument; Bs. uoFyAKa rzępolenie ( cf. 
gayda ). Dawidzie przyidź z gędźb.'^ Organ i harfy twey, 
śpieway pieśni. Jer. Zbr. 178. Na wierzbach zawie ili- 
śmy gędźbę nasze, zawiesiliśmy flcrzypice. Wrób. 3i3. 
organa nojiraj. Osieł muzykę wszelką , gędźbę , w nie- 
nawiści ma. Siifnn. /2j2^ *GĘDZIC, gądł, gędli, gędzie, 
cz. ndk.y Gędać, - at, - a, contin. (Bh. ^^\X^\ f ^ub( ^ 
bubu gr.ić ua iłiftiumencje ; Cro. guszhiti , guditi ciłhari^ 
zare i Frf. godhi, na ftrunah ji^rali ; Cm. gftfti , gódcm , 
godl , sgAdem i na (krzypcach grać, getgen ; Rg. gurali, 
g[i^\ \\ ^utA?! ^ftdib'js caner€\ Bs. guditi bombilo , murniu- 
ro , guditi li gusle sonar di lira i Sla. hegedaiy : na 
fltrzypc. gr. ; Be. ryiCAtiiiByio; Bs. TyĄamh, ry^Ki, ty- 
TKy rzępolić, ry4'^niB brzęczeć, noTyĄvimi zRgraC na 
inftr. •, Bh. bftUtle s Ikrzypce cf. gęśle, cf. guiiła , cf. Cerm. 
@eige, Snec. ©Iga, Angl. Gig, Jłal. giga, lat. med. gi- 
ga 5 Ikrzypce ) s grać na muzycznem narzędziu , na lutni > 
na korne ce. Cn. Th. auf eineRl Suf^tumeitte f^tclctt. Sły- 
szałem iakoby głos gędzców, gędących na cytarach swoich. 
Leop. Apóc. i4, 5. (cytryftów, graiących na cytrach 
swoich: Bibl. Gd*). Która czyta, śpiewa, gędzie , z t^y 
rzadko cnotliwa będzie. Bys. j4d, 29. Apoiio gądł na lu- 
tni , a boginie mu *przyśpiewa\vaN. Biel. HJi. ^3. Ku 
rozkoszy na lutni gędą , na tdyże i smętnie niegdy graią. 
Eraz. Jęz. C. 5. Niech każdy H^acze , iak mu lutnia moia 
gędzie. Stry^k. Tur. B. 2. Na Orfeusza gędzieuie 'ka- 
mienie fkakało. Biel. S*if. 10. Nic tu nie będzie, Choć 
Orland gędzie, J Balrerek nuci. Kochów. 172. Stroyne 
nam Ikrzypce nic gędzą, Które Indzie w taniec pędzą. 
Pot. Arg. 760. Pot. Pocz. 4oo. Sam sobie gędę, sam 
wesot będę. Rys. Ad. 64. Twórz. ff'ie. 80. Niech świ- 
nia, gdy nie umie, na dudach nie gędzie. Papr. Przyk. 
C. 4. Gdy gądł gedziec, tedy była na nim ręka Jehowy. 
Budn. 2 Reg. 3, \b. (gdy o^ gracz grał. Bibl. Gd,). " 
5. fig. transl. Niech każdy pląsze , gdy fortuna gędzie. 
Jcg. /y^b. B. (gdy mu sprz^ia). A długoż tey sławy 
będzie? Póki dzwouik we dzwon gędzie. Rey Zw. 234. 
(j>óki w dzwony biie , dzwoni ). Chłop też łaiąc za pie- 
cem czerwoną ma;ść piie , Bo mu gędli z wieczora na trzy 
głosy vr' kiie. Rey fPiz. 73 5. Ikórę ma wyłupili). Ano 
mu ręce gędą, zapłynęły oczy. Nogi się zatac^aią, nie 
d;»leko fkoczy. ib.g3. (drżą, drygotaią). GĘDZIEBNY, 
GĘDCOWY, - a. - e, GĘDZIECKI, - a, - ie, od 
. gędzicnia , od gędżca , Bk. bubebttp j Rg* giislarllu lyricus 
(cf. gusła); A^. no ryAóniHUa ikrzypce wy i ryAómHUii; 



CĘDZIEC - GĘGANIE. 

j;^. ry ceAHUH, npery4HHYecK*iii, nycHK ibck Ih , op- 
rałiMbiH; muzyczny, mnlifallfct / . )ur ^uftf gel^órtg. 

Piiitenuin , czworograne gędziebne naczynie o dzie&icci 
iłrooach. Jkiącz. Poczynił Salmnon gę^iegędźcowe. Budn, 
j Heg, lo, 12. (harfy i lutnie śpiewaków. Bibl. G(L), 
% cyprysu bywaią defti , z których czynią naczynia gę- 
dzleckie. Cresc, 269. GĘDZLEC, G, gędźca, /». , *G-\- 
PEK, - dka, m,zdrbn,, Bh,ff\xhec, in^hat, (ubebnjf ; 
Sio. (ubec ; yd, godez , violinar s ikrzypek ; Crn» g6dz ; 
Jig, gudaz sonałor di viola , gusldr sonator .del monocor" 
doi BI' gudacz cił/iaroedus i Sr. 1. ^ubirtDj ikrzypek, 
(lilir muzyk , ^ubtff guslarz ; Cro, gudecz Jidicen ; Bosn, 
^slarj 5/a. hegedii^h j //g. hegediu {Sla, hegedar s co 
Ikr2}-pce robi ) ; i?j, ry4ÓiUHHKb muz>k, ryAćal), ap- 
^Bcinb harhfla, ryAexiiiSHKl) , ryAHAO s rzępolą, ry- 
ceA&HBal), który harfy robi, 9ulg, nor/A^AO fl:rz\[.ek, ' 
rzępolą; Et\ ry'cxeHiiKb , KOriJopua hu rycxHxb wrpa- 
emb, ryce\bHHKlD, rycACHrpauieAŁ. s muzyk, gracz mu- 
zycmy, lutullln, harfifta , cytrzyfta etc. bet CCJuflfu^, bct 
^pidmann. Do z w ifMZ\Aca byi wezwań ieden gędziec; 
który, _dy porząt trąbić, zcii^ło się około niego uiuóAwo 
zwierząt. Cr esc, 572. Orfeusz byl muzyk albo gędziec 
znamienity. Bich lljl. 26. Biel^ Sw. 10. Gędziec zna- 
miouity Aryon. Ezop. bi). Dom iednego gędźra. ib, 6-ł. 
Głos gcdicó.v, gędących na cy tarach swoirb. b Leop, 
jipoc. i-ł, 2. (lutniilow, którzy na lutniach swych graią. 
1 J^op.). Przynabcie mi gędźca, -' n gdy gądł gędziec, 
tedy była. . . Uudn. 2 Beg. 3, i5. (na hnrfie graiącego. 
Mibl. Gd,J. Gj^dki i piszczki, którzy się nie zabawiaią 
itczci\są muzyką, ale od karczmy do karczmy się tuluią , 
albo z pieflwimi tańcuią. Szczerb. Sax. 16. ib ib, , J'd, 
godsi, musikazhi o&. kapela. $. ^^'poetr. , śpiewak, b^t 
2)i<6ter, bet ^itldCt- Ukazuią mię, gdy miiain , palca- 
mi, Ot gędziec sławny Polftienii rymami. Pełr. Hor. 2, 
ł. 2. ' ^, JV rodź. ieujk. Bh, ^ubfpne i Bs, gu^aiicaj* 
Bg. gudacizza; Ec, ryceAHłii$a. 

♦GĘGA, - i, i.', gęś^ bie (@cbnatterO ©<tii«. Gdy 

kmiotkowie zunydą swoie gęgi (ukradzione gaiki), Dadzą 
9isowi niepobożne cięgi. Alon. 27. Zi. 4. J. Gl^G, - u, 
gęganie, t^^ ©ffcCnaŁtete , ha^ ©ctnottern. TTanliusz 
przez gęsie obudzony gęgi, Rzym zachował, yab. ii), 255. 
GĘGNA^C , G A^GNA^C , - ąl , gęgnle czyn. iednot. , Gę- 
ga^, Gągać, - ał, - a, tontin., Bh. gagatli Sio. g'as 
g'aili; /^ig-. gagakod, gagogok-, Oo. gagati , gagnmj Cnu 
hrigram , hrigrelAm ; P'd, gagati; jf?^. klozzati; Bs. TOT^^ 

mamh ; gacterii pber fdjnattetn wie He ®4nfe. Gę^ii gą- 

gaią. JCochow. 202. Gęś gęga, krem. JDudz, 20. Którą 
gęś uderzą, ta gęgnie. Bys.Ad. ag., Ec. ry cŁ rorÓHcnib. 
Bąk beczy, wodna kaczka kwaka, gęś gęga , łabędi flirze- 
czc. Tał. Sau. 89. . ^. pęgnąc' w mowie 5 przez nos mó- 
wić. Cn. Th. biirci bie 9?<»fe reben , nlcfeln. Fd. huhujaii, 

fkus nuL goyoriti). Z d*vo:flŁiey choroby przez no^ *tęgli. 
Comp.Med.^oiy. {Bs. ryrHHB^niI» iąkać się; ryrHHBhiif 
iąUiwy). - Zr/W. lkosztowa^,fojleil. Bez mody Malon«śy, u 
mnie Kaidy ile chce ^kufla pociągufe, Jeden iuipodocho- 
cii, choifnie wfele gągnie. Zab. 9, 523. , Ec. ryrHHBcn^syio 
tarde loquor. GĘGANIE, - la, n. , subjl. verh. , krc- 

ranie gęsie , ba^ Oacfem , 6d>itattetn btr ®4nfe. ifg- ga- 

goga^). Gę^ wrza/kliwym mię bud/.i ^gęganiem. Zab. 3,. 
Siy. 2} mówienie przez nos, bo^ 9liefe(ll' Be. etHt^Ty" 



GĘGLIWY - GĘSCIC/ 



693 



TBmsocmb łardiłas hcuendij* GĘGLIWY, - a, .>. «, 
przez nos mówiący abo mówiony-, butd^ bie Ś^^ff rfbfild. 
ttiefelnb. Tr. , Rs. et Ec. TyrHanUH iąklłwy. GĘGNO.- 
GŁOSY, GĘGOGŁOSY, - a - e, gęgaiący głos wy- 
daiący, laut ((tnattemb. Ptaki gęgogłoae. JT/o/i. ff^or. 
35. (gęoie). Ja na moim gęgnogłoaym flecie, Póydę 
ogłaszać oczy pieszczone po kwiecie. Zimor. 3 12. Nie 
słychać u nich pieśni pokoiowych , Ni gęgnogłosych wy- 
kwintów domowych ; Oprócz ciężkiego bardzo narzeka- 
nia , Oprócz z głębokich wnętrzno:ści wzdychania. Zimor. 
194. GĘGOS, - ia, w., GĘGOT, - a, wi., przez 

nos mówiący, dli ^U^Ut, bff burd> bU 9?«ff rebft 7V., 

Es. TOTOUiynb gęś gęgaiąca, u^ rodz.zeĄ/k. rorouiy h&JT. 

- J- gfgotf gęgotanie, gęgnienie ob. gęg. GĘGOTAC, 

- a*» gCgoce, intrans. ndk., Rs, rorocnamB, roroły, 

gęgać, fc^natterit, me bie ®4nfe- $. glegotać iak bo« 
cijsn , flappetn , me ber Stoti^ mit bem ^Ąnahel Tr. 

GEMEYN ob. Giemeyn. 

GENEALOGIA ob. Gienealogia. GENEKAŁ etc. ob. Gi«- 
nerał. GEOGRAFIA ob. Gieografia 

GĘS, - i, i., bie @ani. gą^ię, gąfta, gąsiątko, gąsią- 
tcczko demin., Bh. ffui , bufa; Sio. buf ', O/i. gós; yd. 
gofs, gufó; Sr. 2. gtt^ ; Sr. 1. bttj/ bufo, M^W^ bnpp» 
ja (Bs. hus (cf. Bs. husmiti s kąsać) 5 gąsienica); Bsn. 
giiikai iC/fl. gufka; Oo. guzka, guszka; Dł. guzka; ilo«. 
ryVb fLc. ry^Cbina kaczka); Angi. gooae , Dan. gaas, 
Suec. gas, Jsland. gas , ^Uebecf. g09^, J/a/, ganza, 
/i/sp. ganzo, Gr. xay , ^^/y, /a/, anser, jłrb. Chld. Tlmd. 
pN). Gęś, ptak mniey.szy od łabędzia, większy od kacz- 
ki. Kluk. Zw. a, 14^ Gęś dzika Rs. rycL ryMeHHRKl) , 
gnieździ się w ńitowjach i na kępkach, na zimę odiatuie. 
Gęś domowa pochodzi od dzikiey. Są i inne gatunki n. p. 
Moflviewfka, gęś przylądku dobrzy nadziei. Zool. Nar, 
2 5J. Rs. rarKa, raBaa anas molUssima gęs puchowa-, 
cyxoHÓcl), rycA KHmałicKiH gęś CWńika, łabędziogęś ). 
Gąsior samiec , gęś samica , gąoięta młode. Kluk Zw. 2, 
147. ®dnfett(b/ @an^, ®({n^4en. Gęś gęga, krera. 
Eudz. 20. (Rs* mura słowo, którem gęsi zwoływai% 
się). Syczy, iak gęś. Comp* 409. Płokaią aię gęsi. 
Bald. Sen. 29. Łopatonogie ptaki. IClon. Wor. 35. Nie 
wnet ieśt, kiedy rzeką gęś. Rys. Ad. 47. ( daleko ziąd 
do ow ąd ; ieszcze kot na ogni/ku ). Zaf takich nie wida- 
my, co &ic oieniaią, Jako gęsi na wiosnę tak się odmie- 
ni aią. Rey U iz. 66, Tak się rządzi , iak szara gęś po 
niebie, ib'0/1. 71, 712. Baba groina rządzi się w domu, 
iak sza; a gęś po niebie i męia za nos wcdzi. Teat. 33,. 8. 
(absolutnie a głupie). - Prou. Vind. plave gosi , selen 
pefs, liaker pet kran sa en grosh (płowe, niebie/kie gę-* 
si , zielony pies s niepodobne rzeczy ). Prou. Slo9. lOs 
H% ta buf (opia ^abnu nobU imprecatio ntigatoria. Ufk 

lug fft buf bojłat, btlwi wrabca ftrotpif. Siń clomef 
meb^i buf! f amen bobi , r« U\i\ , ftera ćiti onser tactus 

clamat. - §. Sztuka felazna z pieca w kopycie odlana, tróy- 
graniafla , ołłro na koficach kończąca się , zowie si^ w hur- 
tach gęś. Bywa długa na 12 abo i5 ftop. Os. Rud. 106. 

bie ^ifengan^ , bie ®an^ ani bem boben jDfen. 

CĘSCIC , cz.. /icW. , zgęścić, zagęścić rfł. , gęfłym czynić, 

bicf mad^en^ verbt(feni Bk.buft\ti, bu|łini, ^buflki; Sio. 

bujlitt; Cro. guztiti; Sr. 2. gufcjlfcb ; 0«. gofiim, sgo- 
fiiju> f^d. sgofUti^ agoakiati^ Bs, gufłiti, zguAiti, u^ga* 

S8 . . 



696^ 



G^SCtUCHNY^ GĘSL. 



ftiti, zguanuti; Rs, rycmtUDB, crycTniimB, cry^anil; 
^. crycansoiB , BacupHinic, rycmto ( cf. . gcftną^J , gc- 
icieć), Gęszczenie wtosów iak ma bydź sprawione. 
Sienrf. 496. (cf. gfftwić). Jig, Na cię wszyflko szczęście 
wyleie i nad podziw zgęści. Zab. 9, 5. GĘiSCIUCHNY, 
- a, -,e, intens, adj. Gffty, gart^ bitf; te^t bidjt. 
"Wtofka -wierzba kwiatki ma modre g^ściuchne , iakby 
wieńcem obwii. UrzęcL Sai. 
GĘSI, - ia, - ie, od gęsi , ©anfe = . Bh. jjufń; Sio. Cufi; 
Ś/a. gushcsij ; Cm. gosje , gosin ; Cro. guszliiiij Bs, gu- 
accjno; Rg. gufkin , guscrj-, Rs. rycwHUH. Czwarty 
rzęd ptaków gęsi. Zool. Nar. 217. Gfii paftuch , •gę- 
aiarz Bk. ^|Ufan On. gosSr ;^ i?^. gufkar ; Cro. gaszar {Dl. 
guszar s rozboynik cf. huzar); Rs. rycapB.- ff'' r dz. 
ZćHJk. gęsia paftuszka , *gcsiarka Bh. Ijufarla , ^Uflia , ffW^ 
fflcfa; Cro. guszaricza { Rs. TycRmnaKb lubiący gęsi ). - 
Gęsi chlew. Kluk Zuf. 2, i5i. karmnik gę..i , sad:'., 'gc- 
siarnia, Bh. l)i;fpneC » Vd. gosyek, gc^dujak . gosiujl hliou ; 
Cro. guszinyak, guszarniv?:a;, Rs. rycapHH, rycHmHH. 
Gę i szmalec. Latł. HJl.N. 09. Gęsi trunek s woda , 
©infewdn^ iSJafTer. Janie piiam gęsiego tmnkn. Teat. 
26 bf 69. Gęsia szyia. Hipp. 60. Gęsie mięso Rs. rycH- 
rnUHa ( *gcsięcina ). Gęsia woyna , gęsia utarczka oh, 
kokoszą woyna. Tr, Nie tak iak ktoś pis^ł gęsie boie; 
ia&no rzecz głoszę. Pnszk. Chor. A h. Chód gęsi 5 ta- 
czanie się piianego, ba^ 2Bfltf<6el!l, itaumcln. Chodu gęsiego 
zakrawa. Tr. podpity). Rs.Tycerih leden za drugim ink gęsi 
(t/A. fawą), - ^. flo/an. Gęsi g och, wilczy gr eh, gę>i'i wy- 
ka, Eruum , rodzay roślinny, do niego należy socze- 
•wica. Kluk Dy kc. i, 206., Cro. kilira szochiyo, blc (JfDe. 
Gęiie ziele, PotenłUla , Ar^enrina , inaczdy srebrnik; 
gęsi bardzo rady to ziele iodzą, i w nim się kochaią. 
Urz^d. 253. ber @anfcri4. Gęsia ftnpa, Gęsia noga, ma 
lift podobny gesićy jaofdze. Urzęd. 2*4., Ross. r>CHHaa 
. AanKa, Choenopodium , rodzaiu tego gatunki po większcy 
części zażywać się mogą iak szparagi, albo na zieleninę. 
Kluk Dykc. i, lao. ber (^i1llfi'fu$ ob. serdecznik. Gęsi 
poley oA.' Pi^nięinik. - Gęsi boy, ziele o&. S\^ietliczka. 
- Gęsie łapki, w niektórych powiatach zowią ziele przy- 
wrotuik pospolity, alchemilla vulgaris, Jundz. liO., Rs. 
AbBusa Aana , pocHii^?. GĘSICA , - y, i., abo Wa- 
rzęcha, Platalea cochUaria, bte Silfelgan^/ iedni zowią 
ią czaplą , drudzy bąkiem , bahą , lubo to wszyftko inne 
ptaki są. Gęsica trochę mnJC3'sza od gęsi , nogi ma wy- 
sokie iak czapla, kolor biaty. Dziób na końcu ma po- 
dobieńftwo łyżki lub warzęchy. Kluk Znf. 2, Si;. GĘ- 
SIONOGI, - a, - ie, dlnfefu^ig. Magnus gęsionogi. 
Groch. ^.612. GĘvSIOR ob: Gąsior. - GĘSL, - i , z. , 
GĘŚLE /iczft.mn., B>Ł. baiiiTe , ftauflWp : 5/0. tMjIe, ^\Xc 
flicfOi Jfg- hegcdii, hegediitlke; Sr. 1. I/U(ic i Vd. gosli , 
iiolin, gosle, gosla ; On. gosle , a gos (gęś) ob. lon^i- 
tudinem colli ansrHniJ c ikrzypre; Dl. gufsle 5 cytra; Bs. 
gutlica eghedde pap dura ^ ^usli Ji des , hra^ cyt hora i 
Rg, gusle lira, guslize Jidicula , diminutU'0 del mono- 
cordo rujiico ; Cro. guszle , guszli s fkrzypce ; Sla. egge- 
de>, hegede^rfe*; Rs. Ty'cXVi harfa leiąca , TyAÓRh da- 
wny muzyczny inftrument o trzech ftrunach; Re. Ty'cxh 
cytra), gatunek cytry, e|ne %tt »OIl <5U^er. Picia, ie- 
dzenia wielki doftatek dawano, W muzyki rozmaite na 
' przemianę grano, To w fletnie, to w piszczałki , to w 



GĘSLOWY - GĘSTOLISCL 

^ąśle Fodgórfkie. Simon, Siei. ao. Gę^li moia! ialciemi 
nucić będę tony, leszczem nie brząknął; twoie zadrźaty 
iuż ftrony. Zah, 4, 343. Koffak. Poczynił Salomon harfy 
i *gęślie muzykom. 1 Leop. 3 Rg. 10, 12. Na cytrze l'a— 
nu graycie zloconey, Graycie na gęśli dziesięcioflronney- 
Karp. 5, 83. - §. Wiersz krótszy, tudzież wiersz ga- 
tunku złożonego , zowie ię pieśnią od śpiewania., albo 
gę^lą od iuftmmentu, na którym przy śpiewaniu wierszów 
przygryź aią. Kpcz. Cr- 5, gi. eill Icrtfdjl'^ 0tbic^t, etll 
£ieb, Rybiu/fiego gęśle różnoryme. GĘvSLO\VY , - a, 
- e, od gęśli , <^iti)Łrs. (/?.?. ry»eAbH wsi harfo wv). 
GĘSTNA,C,'GKSNA,C, - ął, - ęli, nliak. iednoil., GĘ- 
STNIEĆ, GĘSCmC, - iał, - ieli, nliak. ndk. , zfic- 
ściet^ zgęftnąć, zgęsnąć, zgęftnieć rf;t. , Boh. ^ujtnautt , 

bufll, bw(lnu, ^ftuftnautt; Sr. 1. Cnjlnu*, Cm. g(.fti is^, 

goft;, ; Rg. zgasniitiiie ; Rs. rycm^fcnib, 'HJcm"Bmh ; JEcch 
orycrri"binH, Grycin"£Baio, orycm^BamB , crycrnl!>BA- 
K)cJl, crytm"BiiaiocH. Gęftym się ftawać, blCf Wfrb^n, 
bid)t werben. a) mokre rzeczy gcftną. Oi, 7/z. zsiadiiią 

s'C» fl«n3«? 5t6rpcr werben bict, gcrinncn, fcCcri fi*. 

Trzeba, aby dobrze wrzało, póki nie zgęśnieie , potym 
odftawii: dla zgęśnienia lepszego, llaur Sk, 56o. Smaiyla 
to wpaftwi, ażeby nie- dala zgęflnąć temu, ziellkiem to 
m'es7.ała. Ofw. O^'. 16 ł. Zgęycir.ly Ross. cryn;'»HHbiw , 
corycni'fcAw;i. §. o suchych rzeczach, ścifl^at się, ttd)t 
werben. Przez f<»l cwanie sukno gęHui-ie. Ld. J. fg* W 
oczach sio iegó smutneiy nocy cił^mnobć zgęsła, Upadł . . . 
Dmoch. jl. it:6. [oh. ccfiv. gębiić). {GEST ob. Git^H ^. 
GĘSTO adi^erb., GĘSCIEY ccmp,, Bh. bufte i^Bh. il)iifrtt 
Jr%quenter)i Sr. 2. gUftO', Sr. -i. DuftO, tjaftO - czcHo , 
(jttfliifdjlC, tiailjiC'; buftCJO = częściey, tOlftO grubo -, V'd. 
goftu, 'i\v^^w snepenumero y pogcifta : veliku, velku,'mnf- 
gu; Rs. rycmo; bi(f, bi<tt' a) o ciekliznach: zsiadłe, 
bidP, gbronncn. gęfto czynię 5 gęszczę , zgęszc^m. b) o 
rozłożonych •meczach , śiiiło, blcCt, gtbrdn^t, 1'ltge. CV/. 
Th. Gcfto pi.sane litery, iedna na drugiey /^,v. ynMCH- 
ctiiŁilT. Gcfto pi:,;.L Rs. y^ pwcmo. *c) gęfto 5 czefio, 

ofc (fo fommt aud) In Oberbeutfdjin ^anielleocu bid bes 
melbet, bicf befi«at, bicfmaU fór o{t gcmefbet, 

Oft befagt, Oftinrtl^, Mnfig POr;. Dygnilarftwa tym chw.v- 
lebniey odrzucił, im gę^ciey zwykły zatapiŁt mądrObć. 
Birk. Dom, SS. Czę/ło gęfto s czcftokroć ,* oftttiató, ff&t 
oft. Nasi plundrowa/i ziemię Węgierfką; zatem płj«cz i 
narzekania przychodziły do Władysława częflo a gęfto. 
Biel/k. Kr. 42g. Caęfto gcf>o w dół wpadnie, kto' go pod 
kim kopie. Pot. Joit-'. 66. Raz się filozof ze swemi słu- 
gami , Począł rozr^^wać gęfto kieliszkami. Jabł. £z. B. 4. 

*'GĘSTOBRUDNY, - a, - e, birf WmuCig, btcf f<^»ar3. 

Juź gęftobrudna noc swoie tigwiaźdźone czoło Była pod- 
niosła na niebo p/zeftrone Otji'. Ow. 6o5. *GĘSTO- 

BRWISTY, - a, - e, brwi gcftsxh, bicfaugcnbraunfg. 

i?A-. rycrnoepÓBhiH. '''GĘSTO DZIURAWY, - a, - e, 
petny dziur, t>0[l.£6d)er , gębczj;fty , dziurkowaty, Ibcfecrig- 
Kamienie morfkie f ęftodziurawe. Otw. Ow. 32G. GĘ- 
STOMGLISTY, - a, - e, btdPnfbelig. Gęftomgliftym 
zewsząd zaślepiona cieniem. Otw. Ou/. 391. GĘSTO- 
KWITŁY, - a, - e, gałęzifty, ooH ®pr6§Iinge. owco 
i kosmate kozy Zagnawszy w miłe cienie gęftokwitł^y łozy 
Nadobna Amaryllia, spoczywała w cieniu. Gaw.Siel. 38i. 
GĘSTOLISCI, - 5a, ♦- ie, bWlauHig, titf itUtat. Mi?- 



GĘSTOMIBRZ ^ GĘSTWINA. 

dsj gcftoliścim Jasem. Hor, i, 26. Kniai. in umhrosis lu* 
cis. W gaiu gcHoIiścJm. Nar, J)z» 2, 18. Ślaz', roślina 
prątków j^ibkich i gciłoliilnych. Syr. Ziel. iit>4. Gcfto- 
liici las. Mon, 70, óvj4. Pod gcftoliścira tych gór namio- 
tem. AnLi. Poez. 1, 126. GĘSTOMlEllZ, - a m., 
manometrum , wynalazek Ottgna Gweryka. Hub, ft'[ft- 

189- tin 3)ic^tififeiWmeffet. GĘSTOOfa, -a, - ie, 

silą oczu maiąry, ^ieldltgtg- Siadt Argus na wierzchu ' 
góry, zkąd nieuclironioriy Rozs<ul::il gcftooki wzrok swóy 
na \KBzc ftrony. Otw, Ow. 38. §. siei? gcftooka, s drobne 

oka maiąca , fin ^JrC nut fleincn engett ^ftiseit. **GĘ- 

STOPIl^^TRY, - a, - e, n. p. Gcflopictre książęcych 

cór kędziory. Nar, Dz. 3, 62. bU bodjgf tCórmten Jrifurf n. 

GĘSTOŚĆ, - ści, i., 5A. |>t|<Vo(V ; /f^. gaftos, giiftina 
(Sr. 1. J^uflofcł- t$ajlOtnofC) czcftotliwoić ; CVo. guszto- 
cha, chesztocha ; 7?*. r^tiiiormb , rycinoina , 'lacmonTa, 
Ha.mociTib, nAÓruHocmB; bie 3)lcte , bfe !J)td)tCcft (o77/>- 
rzadkość). Gęftohc; ieft \\iclka liczba cząftek pod małym 
oŁjęciem. Jlogal. Do/. 1, 2o4. J^łk. Maf. 3, 255. ftou- 
nek liczby cząftok materyi do mieysca przez nie zaHąpio- 
nego. Sniad. Jeo. 22. a) płynnych rzeczy zsiadłob(?, n. p. 

gcftoŚL- krwi (gąszcz), bie 3>tcfe, j. ©. be< ©luM. b) gc- 

fioić płótna, sukna. Cn, Th, ścislobć, ble 2)ic^tfte!t , bie 
2)fctte ber 2elnivanb, bc^ itU(tci. c) gcftość rzeczy roz- 
łożonych n. p. gcfttść drzew w lesie, bie ©iĄtfteit, S-fB* 

etue^ SBalbr^/ b?r SBdunte in einem spalbe. *d) mno- 

goiV, bie ^ieljeit, flatfe J^Jl- Gcftobć spraw go zatru- 
dniła. *GĘSTOWATY, - a, - e, - o adr,, niero gc- 

fty, etira^ bitf, blctlig, J?*. rycmoBŁinŁiH. GĘSTO- 
WLOSY, - a, - e, birf^ing. C«. 7%., i?ff. rycmoBO- 
AócMH; jKc. rycmooAdcMH. GĘSTWA, - y, i., 6>. 1. 
Juflj; ^'rf. gosha , goshova, govoshaj CV/7. g6sha, góshu- 
vje (hóRa ^ krzaki); lir, KycmB , KycraapHMKl) -, Ec, mć- 
B^a, HacmiiHa , KynMiia. gęftobjj , śtiolośt rzeczy rozło- 

imych*, bie^lc^te; WiiWffńtf j. 95. ber 95dume im 

S^(lI^e• geftuina, gąszcz, bu^ 2)itft9t. Geftwa z cieńkie- 
ga tu wydana chruftu, Tara kęs młodego niby to z;jpuftn. 
Zab, ^, 143. Ona co prędz^y wziąwszy się ku gcftwie, 
Gdzie tiiooły oczy z duszem uciekała. 7\iard. I>af, 66. 
Gf(Vwc leśną dał wybić. Wii/i. 4 20. Położył ciemność 
około ai ebie , ćmę wód, obłoków gęftwę ^udn. 2, Sonią 
22, 12. (zgromadzenie obłoków. Bib!, Gd,). Ale zd^ mi 
się, tam sif coś ruszało W oney ^clHyie , i tak się szp- 
Tzyło Właśnie iako Avilk. Pafl. Fid, 236. J. mnogość, 

iluin, tłok, ein grofer JTpaiifen, eine grofe 3«W/ 9Jfenge, 

Filary tego niiriHa , dla gęftwy-zdadrą się lako las z. dale- 
ka. Warg. Radź. ik, Akwitania dla wielkości a gęftwy 
ludu, trzecia część Francyi. Warg, Cez. 67. Na prawem 
Łrzydle dla gcftwy żołnierza, silni naszym byli. Warg, 
Cez. 34. Trwożyła serce Władysława gęftwa Prusaków; 
lecz uftąpić im placu za rzecz szpotną poczytał sobie. 
Krom. 578. muUitudo, GĘSTWIC , - ił, - i, cz. ndk., 
zgęftAić dk., gęśrić gęftym czynić, uetMcf en , ^orbic^teu. 
Rzadki włoi iak r.gęftwić, a lezieniu włosów iak bronić. 
Sienn. 496. Krew gęlłwi myślenie długie. Boh. J)fab, 
2, 79. , Rg* uzgńfliti -, 7?j. orycmHmb , oryigainB ; Ee. 
Hacmsiaili ^aigy\ $. na kupę zbierać, nakupić, anfs 

Mttfen, M"f«« mac^en, vennebteii. GĘSTWIC się, GĘ- 
ST^^^EC ob, gęftnieć, gęści cć , bl(f wetbeti, ^W^ werbeii; 

Mttjtg tperben. gęstwina, -y, ż., gąszcz w lesie. 



GĘSTY - Gt 



697 



ła< !{){(ftdt ^h, l^auffrina; Oo. guschina, gusztina-, Dal^ 
gusztoszt ; Rg, guflina , guilocchja ; Bs* gullina , gufłóft ; 
Rs, rycmi>iHX. Las był ciemny, siekierą od wieków nie 
tkniony\, Dla niezmierndy gęflwiny okropnie zaćmiony. 
Bardz, Luk. 44. Gęi^wina z drzew ikirzywionych cień 
daw;ała. Jabt, Tel, 23. Ten lasek swą gę A winą i we dnie 
noc" rodził. Jabł. Tel. b. GĘSTY, - a, - e, comp. 
gęścieyszy tfV gęftszy {oppos. rzadld); Bh. J|U(lr), f|llfVfil » 
A/o-tfUjlÓ; fi*, guft, gnili ; Rg. giid-y On. «/ Krf. goft, koshat, 
gpshaft; Sr. u ffXi\ti , tja|lotne'; Cro. guszt , cheszt, rud, 
•chyerszt; /?«. rycinuH (ry cml) bogaty), -^acoiLiH, Ap«- 
jHyVlii{, nAÓmfiUH; Dtcf, tt(bt« ^) o ciekliznach, zsia- 
dły, t>lCt, von gli^ffldfeiten. n.p, Gęfta krew, gęfte pi- 
wo^ b) O suchych ciałach , btC^t. Ciało , im więcey «a- 
myka cząf^ek w mnićyszym rozłożeniu, .tym iefl gęflsze. 
Rog. Doi. 1, 2o3. Ciało iedno gęftsze od drugiego, kie- 
dy pod iednakową objętncścią zawiera w sobie więcey 
cząUek materyahi3'ch. Jak, Mat. 3, 235. Gdy ciało iakio 
gęftszym się ftaie , znak to ieft, że cząfVki iego przybli- 
źaią się do siebie, ścifkaią się w mnićyszym rozłożeuiu. 
Rog. Doi. 208. Gęfte albo pełne cialo więcey ma raassy, 
a zatem więcey "waży, niż rzadkie równo wielkie. Os. Piz. 
9. Gęfte płótno, sukno, nabite, V\Ć)tf t)On ^eUgetl* 
Błahą kitaykę tak płacą, iak onę gęftą. Gród. Dis. D. 4^. 
Prot/. Rzadka szata na gęfty mróz. Cn, Ad. 639. t. i. tęgi, 
potężny, tśd^tid. A*?- Gęfta mina. Ttat. 21, 167. Gęfta 
fantazya. Ojf. Str. desperacka, bf^petat)* - $• gC^y • 
blifko siebie licznie będący, blcbt ttebm cindiolbet , biĆ)L 
Gęfty rząd, przy szyszaku szy.szak, mąż przy mężu. Pu- 
klerz ieft przy puklerzu , oręż przy orężu. Dmoch. Jl. 2, 
8. Gęfty lub dychtowny las , w którym drzewa i krzaki 
tak blizko koło siebie ftoią, ie przez nie przeyść nie 
można. Łtfk. Mier, 76. Wkrótce się gęfty las zazi tleni. 
Tent. 46 c, 56. d) liczny, częfty, |fi^Irei<f), tftntallg^ 
Mteykray mierny, a niech go gęfty lud osiędzie. Jabt, TeU 
160. Gęfty na «eym zjechał się był senator. ,Krom. 659. 
fre<juens). Kiedy na wysokiey zioła Hyble, gęfta ze 
wsz}ftkich ftron upadnie pszczoła.. Uflrz. Klaud. 3o. Kto 
swycjęftwa zliczy twoje , gęfte iako włosy moie. Lib. Sen* 
i4. Niech sioftra, matka, mamka, kochanka urywa ^ 
Nayprędzey gęftą ręką zdobycz się nabywa. Hul. Ow, 59. 
Nizkąd inąd nie idą lak gęfte u w«s morderftwa, iedno z 
waszego dziwnego prawa. Gorn. Wł. J. O zniszczeniu 
kościołów dziś naygęftsza mowa. Birh Kaz. Cb. 2 b. Wrża- 
fkiem wszyftkich okrutnym , i częftym a gcftym ksykaniem 
znacznie był zelżonym. Warg. Wal. 243* (06. częfty). 
GĘSZCZĘ oKGęśclć. 

Pochodź, niegefly, ,xgęjla^, zgfszcza^, zgf^cić, zgf" 
Jiwiif, ugf szczać, zagęszczać. 
♦GĘZIC ab. Giemzić. 

GL 

GI , chsol. zamiaft^o, iego, Accusat, Pron, On, ona, ono, 
Ibn* 0A* di» Be. SI, BM'Bcino ero. Pisze ten autor o 
ftanie szlacheckim, zalecaiąc gi bydż wielkiey zacności. 
Papr. Rfyc 3. Poczyńże w korabiu komórki , i osmolisz 
gi wewnątrz i zewnątrz , a. uczynisz gi tak. Le{^. Gtnes. 
6, i4. Łup, nad którym iuź dysza}, aby gi otrzymał, 
do końca gi zgubił. Wys. Kai. 26. Kościół, gdy gi 



69d 



Gl\C - GIBAC. 



przelładuią, naywiccey kwitnie; gdy gi ttumią, roiat, 
/^. Poft, W. 84. Zbicrłcie kąkoi, a zwiążcie gi w 
mopki. Skarg* Kaz, 71. Warszawę na ae3'in naznacza- 
my ) lecz w przypadku przekazy-, wolno nam będzie tam 
gi zloiy(5, gdzicby wygodniey było. Herb. Stat, w, et 
4i. - Sekłuc. N* Teji. wszędzie pisze j zamiafl gi,y to 
ieft f o. - Bazylik iy , n. p. Ktoby prawdę odrzucał, za 
.kogo iy poczytai! mamy? Modrz, Baz. 79. 
GI\C , gią^, giął, gnie, gnę cz. ndk. , zgląi? F. zegnie ctt. , qu. </.), 
Ginąć, - ał^ - a, Frequ. in Compositis i w Rojfyyjk. w 
timie co u nas znaczeniu rny mB , rny', corHymB, crk- 
daniB, cFHOaio, B3KOpo6BmB; Ec. FHy, rK6aio, w 
annycli dyalektach właściwie znaczy mouere ruszać n. p. 

Bh. Jtidutl, IJnul, ^nn, Jet>km; Sr. 1. Jfbnucj, f^iUm, 

' Wbmi, |>««9U (cf. gibać, cbybad} Sr. 1. fJiBuifin, %W 
tnpu gnę , zginam ; Sr. 2. gnufd^ , gtbilfd^ ; Cro. geuuti , 
giblyem , gibati (ó7fl. aagnuti i chylić); Vd. geniti , gi- 
nem , gtinit , gibati , giblem ( Vd. gnbati s fałdować ; yd. 
giiba 5 fałd); Crn, ganitt, ginem (gi^nek r członek). 
Giąć u Polaków znaczy: naginać, profłą rzecz nakrzy- 
wić , (cn^fn. Niby wofk na wszyftko giąć mi się pozwoli. 
Teatr 45 c, ij^o. IVyb^ Ja, niepodległym będąc nikomu, 
przed możnym nie gnę kolana. Zah. i4, 6. Wierzy 
iaidy naród, ie miłotć bogiem i z bogów nielada, Owsafem 
przed nim to pierwszym karki gnie i pada. y^ah. by 352. 
Koffak. GI\C SIĘ zaimk. , uginać 8ię , fić) Uu^U. 
Smok krętnemi pasmami łuszczyfle zatoki Łamiąc gnie się 
iak obłąk, srogie (Iroiąc ikoki. Zebr. Ow. 55. sinuatur in 
mrcus). Pod srebrem ftót się gnie i ftęka. Mon. 70, 195. 
yd. se ganrti s mazać się). Gałęzie owocem obłado- 
wane gną się. Stae. Num. 2, 83*. Kawałek lodu gnie srę 
pod cieiarem. Rog. J)e^. 1, 218. GIĘCIE, - ia, m, 
subj. verh.. Hi SkUgen. Rg. gbib; Vd. genenje , gibanje 
sruch; Crn. genntje s gieft. - GIĘTY, - a, - e, part, 
perf., zgięty, ugięty, gebfilgt Wychowanie i awyczaie 
gwałtem gięte, a przesądem utrzymywane , kieruią ich 
kroki* Przejlr. 23. Prącie odemnie ^wieio nacięte , O 
nie łamie się , gdy będziesz gięte ,. A gniy się ręce po- 
słuszne moicy , Wazak póydziesz w ręce nadobney Chloi. 
Chody. Gesn. 87. 

Pochodź, giętki, giftkoti^ i doginać^ do giąć ', naginać, 
nagiąć t nagifcies oginać, ogiąć cf. ogieti, ogniwo, ogni- 
Jko ; obginać, obgiąć, obgięcie , obgifty ; odginać, od- 
giąć, odgięty; poginać, pogiąć; przeginać, przegiąć, 
przegifcie, przegiętka ; przegub ; przyginać y przygiąć, przy- 
gięcie i rozginać, rozgiąć^ rozgięty r uginać, ugiąć, ugięty ; 
wginać, ^'giąć, w gięty } wyginać, wygiąć, wygięcie^ wy- 
gięty i zginać, zgiąć, zgięcie „ zgięty , nie zgięty i ragi- 
nać, zagiąć, zagięcie, zagięty ; w zginać, wzgiąć, wzgię- 
cie, wygięty* 

GIBAC y - 9iy - ^r czyn. nie//ókonane , gibnąć idnt., 
m dyalektów iawna , ie giąć i gibać iedno i toi 
słowo ; w Bs. ghibati , pr^ghibati inflectere , ghib ruga ,. 
w Jtos*. cornymB^y cradaniB, crH6aio, w Cerk. ToSatOy 
my I maią toi znaczenie co w Polikim , naginania , ugi- 
aania ; w innych dyalektach zai znaczą ogólnie ruszać , 

ruchać, n. p. 3A (nanti, l^ntil; dtiu^ Oepbatt, (ep^itni; 

Cró. geuuti , gibati , giblyem ( gib , gibka s fałd ) ; Sla. 
gibanje s ruch 5 Fd. geniti , gibati , giblem , gei^em ^ ge- 
Aenj.e, gibanje sruch Crn, g^bkd, giham, giblem r Gib 



GIBAC - GlEF&ft. 

t członek; Guba s fałd; Giibne s fałdzifty); Sr. 2. ^tiufś^ , 

Stbdfd) ; Sr. 1 . (ibnuó , ^ibnu , iiham , ^nu9u ; cf. Bo'. 

chybić, chybiać, chybać, cf. kil>ić. kibitka cf. kipieć 
Ger.fippen c£. BdimpV^)\ naginać, (eud^ll; lentare, Cn. 
Th. 189. naginać co gibkiego. fT^od, GIS AC SIĘ zaimk. 
ndk., gibnąć się idnt., uginać się, fi^ bfUgetl. Gibam 
•ię,. przegibam się arcuor. Cn. 7*^.189., '^' '^ gihati , 
ae giblem , se ganili moueri. GIB AS , GILBAS, - a,^ m, , 

dryblas, etn gro&er, (aiigertittb babep ungefc^itfter ^er(. 

Tr. Hayduki gilbasy łomią ftopień karety na zadzie. 
Teat. 43 c. 45. PTyb. (GIBIEL ob. Glibiel). GIBKI, 
- a, - ie, giętki, smagły, co się giąć.daie, Me9fa« , 

gefd)mfibig. Bh. (ebfc/ tl^tHr^, ^ujewnó, (aujemnat^^ 

|fepb«»Ó rj&it9 agilis} gitDJ 9imen)% Sło. JcMÓr D^jbnę i 

Sr. 1. bnupitć, Cibacjne ruchomy; sOiMte, mielni; Rag. 

ptighibgliv', iklonir; .S/a. prcgibljir; Cro. gibuchi , uagi- 
l»lylv, genutliv, sidek ; ]Dl. ganulliy; Crn. gibęzh , gi- 
bęzhne , shibke ( cf. szybki ) ; J'd. genitliu , geiiliu , gi- 
blin, sSihek, shibkad, lizlien ( cf. Crn. et Vd. shiba 
s pręt, wić; Fd. gibezhin 5 czJonkowaty ) ; Rs. THtiKia, 
cniSHUH, paarnoHhiu, HsrHdiicinbiH. Gibkim świlla 
pręcikiem. Przejir. 293. Gibkie gałązeczki. Toł. Saut. 
78. TyśCalatea, nad prącie wierzbowe gibcacysza , Nad 
białe latorośle winne odraicnnióysza. Otw. Ow. 545., Rs. 
yKAÓHHUH, yK-\ÓHH.:mhJH , yHAÓHHUBUM, 3w6k*jh, 
ahi6AeMMi?. GIBKO WATY, - a, - e, niecą gibki, 
ttV^at gefcbmeibig. Nadgroda zwyclęicom palma gibko- 
wata. Otw. Ow. 593. GIBKOSC , GIBKO WATOSC, 

- ^ci, i., giętkohć cf. sprzęźyftobć , 5te iBiegfamfeU/ ®e« 
fd^metbigfett. Bh. et sio. cbebnofl ; Bh. ffepbaipoft moUli- 

tas ; bHtofl prędkość, szybkość , Crn. shibkoft tenerifudo, 

shiba s rózga, wić; Vd. giblivoft, genliroft, genitliyoft, 

-shibkuft, shibknta, shibezhuoft, lizhnoft; Cro. na*gih]yi- 

YOiizt; 6V. 1. {^tbacinoftj, bnupitofcj; Ross. rH6K0cniB, 

yKAÓHHOCmft, yKAÓHAHBOCmJb , yKAÓHHilflOCDli'. Łuk, 

aieby swoiey nie ti*acił gibko^ci , nie zawsze powinien 
bydź natęic ny.. Mon. 70, 548. 

Pochodź, na gibać, przegibać , przegub, niegibki ; szyb- 
ki, szybkoćć. 
GICIiClAHZ, - a, tw. , szychciarz, robotnik, który mate- 
ryaly w piec hiiciany syj)ie. Os. Rud. 101. z Niem. ^^t 

^ici)tot/ btrr ben ^irenfcein x>m ber ^ić^t in htvt, boben 

Cfen \mnt. Os. y.el. SG, GICHTA, - y. i., z niem. 

bie ®ic^t, ber ®i*tboben, ber ®eper In ben boben Defem 

Gdy rudę abo węgle w piec hutny sypać potrzeba , gich- 
ciarz wchodzi na gichtę , albo iak niektórzy zowią guier; 
bo do pieca węgle i rudę z wierzchu sypią. Os. Rud. 94. 
(cf. Szychta). 
GICZEL, - i, i., giia, giżela, tihine in animalibus sum- 
mitas. Cn. Th. 190. ,0/;. gizck . Sr. 1. gt^ln golcji ) , bft 

^no<ben!opf om (Sd)ienbfine. j. **Ciczał, ko^ć, piszczel, 

goleń, Jljiod^en/ Ścbienbdn. Wziął przez pól od cie- 
mienia ai po pas przecięcie , Wnet z bólu i z wściekło- 
ści powlókł wątły giczał. Rrzyb. MUt,^ 188. Olbrzymy s 
siliiemi giczały. Przyb. Milt. 368. 

♦GIUNY ob. iedny. 

GIĘCIE subf. terbi Giąć. 

GI£DKO, GEDKO, - i, m. , albo Gosław, imię męzkic 
Geileon. Jabt. Her. 

GI£F'ES, GIFES, -a, m.^ ielca szpadowi ^ z JNicm. Hi 



CIEFREYTER - GIELZAMIN. 

chwjcłł aa giffj od az^^dy Xcia, dyameulomi obsadzony > 
iui gttes na iedney tylko wuiat nitce, gdy Xźc poftraegł 
»ic. Gaz,. Nar, 2, 76. Wart ieftsś, ŹlUj tę szpadę po 
sam gifes w tobie utopia?. 7Va/. 22 i, io3. 

CIEFIŁEYTER, - a, i/i. , iolnicrz wartę zaprowadzający, 
z Niem. het ^^efreptf. 5/ar. frait*, Frf. vunvset, oproften, 
oproilłiik; Aj. e(^ge'aniepb. Giefreyter częflo zadępuie 
kaprala. Xaw. Nor. 10. GIEFREYTERSKI , - a, - ie, 
od gieireytera, ©eftectł^ts. A*. e4)peiimopcK*i*H. 

CIEL ob. Gil. GlELAlYNA o*. Galareta. 

GIEŁDA , GAŁDA, - y, i. , z Niem. bfe ®i(be. i?*. rMAŁ- 
4ia {uinglos. GiM , **;«. r. gilde , ^/ig/. giiild ) ; towa- 
rz>fłwo czyli kompania spdlnym kosztem biejiiadniąca, 

piknik, eine gefłloffene (S^efettfc^aft, bte «uf demeinWafts 
W^t «oflen fd^niaufet. (cf. Gcrm. ®clb). 5/ó. abjrfa, - 

U nas tedy konfiatcrnie kupieckie giefdnmi po&policie zo-. 

wią. s. Grodź, 2, 11 3. ble ^onfratetnitdt ber .^aufleute, 

We (Silbf. J. mieysce , gdzie się konf.aternia kupiecka 

% schod/i, bet 93erfainmIttng^ort bet iiauflente, ble ^Wbt, 

ble O^Órfe- ( cf. bursa ). Rs. 6HpJKa ; K.L kupnvan(ka hi- 
sba, vkupsehodishe sa kupze ). Mle^fkie giełdy, gdz^e 
kupcy o pewnych godzinach o rzeczach handlowych tra- 
ktuią. ITaur Sk, 167. W Toruniu, w domu pospolitym, 
co giełdą zo\\iemy. pokóy z Krzyiakami obwołano. Kroni, 

677. Biel/k. Ar, Sgó. bie ®Ube/ ble ef)emaU9e ^auf= 

raami^bórfe tn it^^Orn* Giełda Londyfiflia. Mon. 72, 52. 
w Gda/)iku giełda zwana j4r(ushf\f. D)kc. Geogr. 1, 25o. 
Panowie kupcy, iak ^ię z sobą o pewney gc)dz'nie prz»jd 
giełdą, alb'^ w samej giełdzie, o cenie namówią, t.^k cenę 
trzymaią. Jlaur Eh. 17'^. - 2) karczemna giełda , daleko 
od tamtey róina. Haur Sk. ibj. gospoda pospolita , kar- 
czma. JJudz. 38. ein ® irtb^b^u^ ( ef n ©auf^etrtg ). Nie 

uczęszczały na giełdę , lepiey pilnuy domu. Zabt, Zbb. 38. 
Tertiz dv.nry paiifkie są wszeteczefiflwa i wszelakiey nie- 
pobo:łnobc] sromotnemi giełdami. Krom. G48. ganeae). 
3) gawiedi, h^ilaftra, tłok, ^efinbet* Niemasz sic'czrgo 
lek&ć brzmjąrł»y tey a gnuśney barbarzyńców giełdy. Nar. 
Tac. 2, 263. Jig. Myśl dobra chorem bożym, mybl zła 
giełdą szaLińlką. Mon. y6, i53. Ciało ftarcgo itft fle- 
kiem zgnilizny, a umysł giełdą frasunków. Mon. 70, 692. 
Nie iedna, ale cftła giełda namiętności. Pilch. Sen. liji. 2, 
386. GIEŁDZIANY, - a, - e, od giełdy, bie ®UbC 
betrejfeub/ R-^. rHAŁ4eHCR*iH; gieldziauy dom. §. kar- 
'ftzemny , SDittl^^baU^ s . giełdziauy hałas. 
•GIEŁCH , *G1EŁG, GIEŁK, -u, m. , zwyczayniey 
zgiełk, hałas ( cf Genu. ^iSi^n^ ®rttt< 3*ftlf/ S^cM , Bh. 
(Ul^ol/ gefot, Rs. ryAKb, ty xb , Bh. (>ju(^ rurba po- 
puli; cf. Suec. gnclla , jfsl. gialla, j4ngL yell , ŃoU. 
ghillen, Dan. gale, Gr. %aiXstv , Hb. nbp), ber iÓaH, hd^ 
^etine / ©etoft*. Przy tym giełkił słów nikczemnych 
moich, czas próżno (traciłeś. Gorn. Dw. 199. Strzeż sfę 
gielchu ś.iata tego. W. Pofl. W. 1^6. Na on gielk wię- 
cey się ładzi zbierało. Sfryik: iSc). Gdy się uspokoił giejg. 
Budn, Act. 20, 1. (gdy się rozrucii uciszył. Bihl. Gd.). 
Wszczęło się svielkie wołanie, i różne mowy między wszy- 
ftkiemi , że w onym giełku, a zamieszaniu, mc porządnego 
nis byto. Baz. HJ\. 218. Obaczył wielki giełk, ano ie- 
dm wychodzą, drudzy . chodzą. A'o<z. Lor^ 70. Seki.Mark, b, 
CIELZAMIN ob. Dzielsiniin. 



GIEMEIN - GISKERAŁ 



«9» 



CIEMEIN, - a, m., « Niem. let (Setnelne (SPlbot), pro- 

lly żotnierz; Sla. prolH; f^d. mnoshen shounr; Rs. pjf«\ 
AOBUH^. Prsyftawali za ^emeynów do regimentÓYf 
Mon. 73, 592. 

GIEMIELNICA , - y , i. , n. p. Sok ten giemielnicę i ospin 
cę dzieciom rychley wywodzi na wierzch. Syr. io42. ? 

GIEMZA, giemża, - y, i., Koza dzika, bit &tmfe, wieazą 
się rożkami jgdzie flanąć na^ drzewie nie moie. Sienn* 
284. , ob. koza. 

GIEMZIC, - ił, - i, cz. ndk., glemzsiC ko^^tiłu, swędzid, 
świerzbić, luCtCtt, eitt &eiuite tferurfa<(^eiL Gdy się cho~ 
remu żyła trzęsie, iakoby mrówki giemzaty, wiedz, io 
takowemu śmierć nie ieft daleko. Siew^ 399. Wódka ta 
w pacierzach giemzanie uśmierza. Sienn. 24 1. Spicz. 102* 
b4^ ®eiUCPe ( cf. mrowie ). Giemzi mię coś s rnpi mię. 

Cn. Th. - Dudz. 38. e6 jtttft ittict^ HtM^; ma<bt mUr eine 

iucfenbe (gmpfittbund. $*. Zwykli szyię kurczyć i *zgęzi- 

wszy się chodzić, którzy od wielkiego spania sgnuśuieli. 

£rnz. B.7 

GIENEALOGIA, GENEALOGIA, - ii, i., słowo greckie, 

, oznacza nafłępowanic przodków familii. ICras Zb. 1, 3 12. 

bie ^nealogie, ba^ ^efc^tec^t^regifler. Rod, rodzay^ 

rozrodzenie, C!ro. rodor^d; iitf. poAOCAÓBie, pOAOCAO^ 
BHaH. Arabowie, niedbali o aię, 2 wielką pilnością gie- 
nealogią kom swoich zachownią. Zab. 5, 384. GIENEA* 
LOGICZNY, - a, - e, - ie adt/, , rodowy, rodosłowny, g^nea(0« 
gif<^. Ra. po^ocAÓBHbiH. Mikrciiusz wszyAkich królików 
Pomorflcich w iedno drzewo gienealogiczne złączył. Nar. HJl* 
2, 243. (cf. Rs. cmencHuaM KHuri« gienealogiczne ki>ięgi 
Xiążąt Rufkich od S. Olgi do Jana Wasilewicza). GIE- 
NEALOGISTA, - y, m. , rodopis, eln @enea(0$e, Ross. 
pOAOCAÓeb. Gienealogiilowie o nim nic nie piszą. Nieś. 
1. GIENEALOGIZOWAC cz. ndk.^ trudnić się docho- 
dzeniem gienealogii , genealodiffren r Ec poAocAóBaio. 
GiENEHAŁ, GENERAŁ, - a, w. (JI^jcz. Gr^i, p. 37. 
woli pisać: Jenerał). Sla. generał , genaral ; yd. generał, 
Yishnik i /7gf. parvovla{lnik, parvovladalaz , glavoredovnik $ 
Cro. parrorladalacz -, Dł. glarorednik ). I. pierwiaflkowo 
oznacza maiącego naywyższe przełożeiiflwo, bet &€tiCtMf 

bet bie bm^e SDńrbe unter mebceren ;bter ittrt HL ~ i) w 

niektórych zakonach głowę pierwszą całego zakonu sowią 
gienerałem, różniąc go od prowincyałówi u. p. Oyciec 
gienerał zakonu Jezuickiego. Birk. Sk. E. bet ®enetal ei= 
n€^ Otben^. 2) urząd zMamieuity w woyłko\\ym trybie, 

wód^. Ara*. Zb. i, 3i5. bet ©enetal, ein totnebmec 

^tiegdbifebl^()abet. Ross. ooAKOBÓAei^b, ŁOijcflYcKOH , 
lapucmanib. Gienerał, komendant główny czyli ssef. 
Gienerał Leutenant ma komendę na mieyscu Gienerała 
szefa. Gienerał Major ma komendę nad półkównikami , 
a sam ieft pod komendą Gienerała Leutnanta. Papr. W. 
1, 472. Każda brygada ma swego gienerał niaiora i bry- 
gadyera. Jak. Art. 2, 467. Do gienerałów artylerj-i na- 
leży, naznaczone dochody na artyleryą szafować, arsena- 
ły utrzymywać, rejeftra wszyftkiego spisywać, ih. a, a35» 
5) Woiewodowie niektórzy, lako to Kiiowik:, Ruiki , 
Mazowiecki, Rawiki, Ozerniechowfki , nazywaią się gie- 
nerałami, s tey podobno przyczyny, że wszyflkie siemię 
ich prpwincyi do nich należą. Stirzet. Pr. Pol, i, 162. 

bie ^ottpobett ))on\Siio»/ Oietipeii/ ^afuteti/ SKatoaf 

itfc^etniec^om Hf^n ^enn^t. Chwalebne prace Xcia 



^do GIBNERAŁ - GIENERALST. 

Adama ćeartOTy(kiego, Giencrała ziem Podolfkich. Fol, 
Jjeg» 7, io5. StaTofta Kamieniecki i Lcityczewiki ma ty- 
tut Gienerała Podolfliiego. Kras, Zb. i, 3i3. Staroftę 
WielkopoKkiego nazywano, od obszernieyazey nad innych 
ftaioftcJw iuryzdykcyi , gienerałem Wiclkofolikim^ Skrzet. 
Pr. PcL 1, 217. Gieneral Małopolfki, wprzód ftaroftą 
Krakowikim nazywał się. ib, bet ©tarojl DOtT ^aminU|. 

jj^at bctt ^itel: General \)on ^oboUen; ber ©tarofl »Dtt 
©rogi^Colcn: ®eneral von @r» ^.; ber (Btaroil pou Aras 
!au : ©enerflt uon ^lein = ^Joleir. Siarofta Zimidzki ma ty- 
tuł gieneiala^ Skrzer, Pr. Pol 1,. 162. SluĄ ber ©tarofl: 

»0!t Santoditten ^^eiJt ®eiieraL - 4) WLitv\ie w każdym 

"woiewództwic? ♦powiecie nad ins2e ieden wofny uftawio- 
ny ieft, klóre«^o' zowią gienerałem. Srat. Lit, 222. In 

£Ut^. ^ń^t ber Cbergeri^t^fro^tt, iti einer 2Boi»obf*aft 
rbtr In einem ^reife, ®eneraL Czem aie różni woźny 

powiatowy od woźnego-- gienerfłtń. Czach,- Pr^ 2, 1 1 1^ Ko- 
mui tayna ieft praktykowana z woźnehii, czyli iak nazy- 
wamy, z gioneralami, tatwość ikiero.\ania ich do pienia- 
cza potrzeby? Ifyar, Gr. 366. - - II. GIKNERA-Ł, - u, 
m. , Zjazd powszechny Pro wyicyi.. J(ras, Zb,- i,3i3. bet 

C^enerfllliinbtflg / %. 95. \in Creujifijen @t4nbe. Lubo 

każde woiewództwo Fruikie swoie partykularne seymiki 
odprawuie ; przccici iednak wszyftkie się potym dla spól- 
n^y rady na gieneral Prulki łączyć z sobą, powinny; któ- 
ry raz w Grudziądzu, drugi raz w Malborku fkładaią; .tak 
^iż ieŻeliby któregokolwiek woiewództwa seymik nie do- 
szedł, iuź gienerału bydi nie może. Nieś, i, i85. Sey- 
miki gienerału <Ru(kiego. VoL I^efc. 7, 70. -- III. GIENE- 
RAL , - u , m. , gieneralna reguła lub maksyma , etne ® e: 

treralregef/ aflgemetnr OlegeL Pamictaymy ten gi-ncrał, 

ie cożkolwiek poflanowiouo w kościele bożym, nietylko 
nie ma 9ię przeciwi(5' słowu bożemu, ale też w}a:<nie mu- 
si bydż z nauki Paiifki^y wzięto. Sekluc. N,.T. jbb. Przy- 
kład ten służy gienerałem wszydkim małżonkom. IIttnr 
Sk, 521. - 5. generał, główny kluca , ber ^au^KfłlÓlfel. 
Woljk. OIENERALIK, -a, m., demin, 2)- Giene- 
ralik woiewództwa Porno- flciego poprzedza gicneraluy fta- 
nów ziem Prufkich kongres, fol,. -^'^/T- 7i 626- ber IfrO- 

oinciaUtfnbtag dor ^ommern geDt bem ^renfifcben ®ene; 
taUanbtage vor. gieneiialny, generalny, -a, 

- e, GIENERALNIE orff'., powszechny, ąU^ettlńn, ®es 
tieral:^ Gieneralny kongres ftanów Pruikich. fol. Leg, 
7, 626. Gieneralny sztab, ber (^eneral^tab.. Kiedy dobosi 
pierwszy raź uderzą w bębny do pochodu, to się nazywa 
gienerał marsz. Jak, Art, 2, 483. gieneralny marsz ).. 
GIBNERALNOSC', - ści, i., zbiór pie.wszych przeło- 
fonych , ble ®eneralltłit. f"^. generalnoft). Gieneral- 
iio^<5 konfederacyi Targów ickley.. VJl, Kon/i, 2. GliiNE- 
RAŁOWA, GENERAŁOWA, - y, i., żoria gienerała , 

De^ ©eneraftf ®einat)Unn , bie ©eneraUnn. GIKjNERAL- 

KA, - i, i., władzę gieneralfką maiąta, bie ^enerallnn/ 

bie bie ®enera(^tirbe fe(b|l beHeibet; shn, gensralica. 

GIENERAŁOWY , - a, - e, do gienerała należący, bem 

General gel^irti)/ be^ ®enerii(^. Ross, nojuioBó^ueBb. 

GIENERALSKI, - a, - ie, od gieneralftwa , (^tmtMi . 
GieneraKką powinnością ieft, utrzymywać dobrą w wo^- 
fliu karność: rd. generaliki. GIENERALSTWO , - a, 
n. , władza gieneralfka, bie ®ennol^n)l)rbe» Vd, geue- 
ialilvu \ DL parvovlaszt) o, parraylaszt \ lig,. parvoyla(lvo ^ 



GIENERYKA . GIEOMETRYCKL 
Hs. noAKOBÓ^crnao, mjacn^KOe. - 5. coli, gicnerałowi^, 

bie ®ener4le, bie @eneralttjr. $. gienerał ^ żoną , ber 
®eherat neb(l ®ema(linn» 

GIENERYKA, GENbHYKA, - i, i., Dobra ftołowe są 
wolne od wszelkich ciężarów, ftanowifk, hibern, gieneryk, 
ciągnienia. FoL Leg, &, 622. Zęby pikt więcey sobie 
uzurpował mocy w possessyach, exakcyach hibern albo 
gieneryk od dzierżawców, ib. 5,555. 

GIENIUSZ, GENIUSZ, - u, m., GENIUSZEK, - szka, m., 
zdrbn., Cr;z. sh lata ; ^rf. reąumnoft, perrozbooll). Umysł 
^nad pospolite umysły górnSeyszy, dowcip, co przenika 
żywo., co wyuayduie bez przewodnika, zgłębia śmiało 
sam przez sięj imaginacya pr7^ tym pełna natury, mutna 
i byftra , to wszyllko nazwauu ^ieniuszem. Prz)b. fVym,^, 
ba< ®i?nte, GcHiusz różni się bardzo od dowcipu. Do- 
wcip ifkry, gieniusz płomień wydaie, dowcip do poynio- 
^. wania rzeczy wynalezionych nam pomaga, gieniusz no- 
we wynayduie.' Jeft to tworzące natchnienie, które wiel- 
kich ludzi prowadzi , i częfto zrywa z toru zwyczayuego. 
Teat, a4, 43. Cztr, Czuł swe losy wspaniałe, i zaraz z 
pieluszek Wyższe zabawki kochał świeży gieniuszek. N. 

Pam. 22, 107. b) tryb myślenia, bd^ ®i'nie, bie 3>en!art. 

Każdy naród ftosuie się do własnego gieniuszu. Zab, 12. 
267.--- II. Gieniusz, -a, m. , według mytologii , duch, 
każdego człowieka maiący w swoiey i\r^Xy. Kras, Z.b. 1, 
3i4. aniołek ftróż, ber Ócniu^ ; ber ©d)UC^i|T. Crn, bra- 
tek). Domowy gieniusz Crn. Ikrytek , shkratel, GE- 
NIUSZOWSKI, - a, ie, GENIUSZOWSKO, po Gejiiu- 
szowfku, adu.y od gieniuszu, ©entes. Gieniuszov\fkie 
zapędy. GENIUSZ03TW0 , - a, /i. , gieniusaowiki 

sposób poftępowania, ^eniemcfen. 

GIENUA, GENUA , - uy, i., miafto i pańftwo i^ Wło- 
szech. Dyk. G. 1, a33. ®enua. Boh. 3flnoro; s/a. Genua. 
GIEMUENSKI, - a, -ie, od Gienui, @e«Uef?f(^. GIE- 
NUENSKA Rzplta. Di^k, G, i, 233. GENUliNCZyK, 
-a,, m., rodowity z Gienuy, ein &cnnefet ; Sla. Genuinac). 
Co Genu*ńczykowie winni familii Doryów, Dyk, G, 1, 234. 

GIEOGRAF, Geograf, - a, m, , ziemiopis, A7ecz. Zd. 

' 74. ber ^rbbcfdjreiber, ©cosrapl), iig. kopnorazpisainz. 

GIEOGRAFIA, GEOGRAFIA, JEOGKAFIA , -ii, i., 
kraiopisarftwo. IVyrw, Ge.of;r. i. bie (!$i D jrapMe, bie (Srbs 
befd^reibung, Rg. kopnopisje). Jeografiją polityczną uwa- 
żam, jako zbiór opiaów na własność i osa^ , przecho- 
dzs^cą z rąk do rąk. Sniad. Jeogr.pr, GEOGRAFICZNY, 
-a, -e, kraiopisarflci. fPyrw.G. 1. ^eOgrrtpblfcC. Szerokość 
gieograficzna. l.ffi. 2, 188. GIEOMEiKA, GEOME- 
TRA, - y, w., mierniczy gruntów, Soljk, Geom, 3. aie- 

miomiar. Klecz, ^d, 74. ber ©lOmfter, ber Sdbmeifer. 

Ziemiomierca. Gaz. Nar, 1, 376. Ziemiomiernik. Petr, 
Pol. 23 1. lioh. sente*mćrić; Cro. zemlyomernlk., zemlyo- 
merecz-, polyomtrecz ; Crn. pajlamirz ; Jtg, kopnomjeraz, 
zemgliomjeraz; Rs, aeMAeM'fepb. GIEOMEIKYA, GEO- 
METRYA, - yi, 2., nauka o rozmierzanin ziemi i wazel- 
kiey inszey wielkości. Sol/k, Geom. 3. ŁcJk, 1, bie ®eOs 
mxtxie, bie t)i)?efif«n(l: ziemiomiemictwo, Rs, reome- 
mpiJi, 3eMAeM"fcpVe / Rg, zemgljomirje , kopnomirje; 
. Cro, zemlyomerenye. GIEOMETRYCKI, - a, - ie, 
TilEOMETRYCZNY, a, - e, ziemiomiemiczy , grORtes 
trifcj. Cro. zemlyoraerni; Rg. kopnomjVrui). Pfoporcya 
gicomelrycka, Petr, Et. 1 45, ?o%p gieometryczny pro- 

gressus. 



GIER ~ GlERMAN. 

gressus, Sniad. ^lg» i, 166. progressya f^ieomctrjczna 
ieft ciągły rsąd wyrazów , z których kaidy zawiera w so- 
bie poprzedzaiący , albo w nim ieil zawarty. Jak.* Mat, 
1, 170. Jeżeli w przyitosowaniu dwóch ilości, uważamy, 
wiele razy iedua druj^ą w sobie mieści, albo w niey ieft 
umieszczona, wypadek z takowego przyilosowania nazy- 
wa się ftosuuek gieometryc^ny. Jak, Mat, i^ i36. Stosu- 
nek gieoinetryczny^ Łcjk, 3, 69. 

1. G1£R ob, Giersz. GIER ptak , ob, krzywodziob. GIER 
albo grów , Genit. plur. Nom. Gra. 

GIERADA, - y, i., są to te rzeczy, które pannie idącey 
za mąi ku *ochcdoźności j^y przy posagu daią, klóreona 
w dom męia przynosi, ztąd po grecku nagaCegia. Saxon, 

Tyt, \, Me @erabe, M J&au^c unb ^ajłen^enUJe , H^ 
Me Jrau bem 5)}ianne mUbtingt. (cf. Przywiauek). Gie- 

rada abo szczebrzuch. Groi, Obr, 35. Hergwert {_\>a^f^t^ls 
geiPfttf} i gierada, iui nie maią być osobno wydzielone ; 
iedno wszyftek flatek po zmarłym , bądź po męźozyznie 
albo białogłowie, ma iśdi w rówuy dział między potomki. 
Dub. IGO. Z)gm. jiug,, a. Nazywała też tym słowem 
naczynie wszelkich rzm>iieślników , sprzęt domowy i pospo- 
licie mówią g"/" .7/ , szczebruch domowy, naczynie. Saxon, 
Tyf, i. Szczerb. Sax, i45, ©Ctdt^, ĄaU^gCrdt^, @«dtl)5 
Wdften. GIERIDMY,^- a, - e, oJgierady, ju |)i?r(Serabe 
O^et atl(^ beitt ©jrdt^; gC^Órig. Gieradny llatek, Sao:, 
Tył. 5. 
GIEREBOWAC czyn. ndk., u ńisów, kiedy od lądu odr 
biiaiąo, poiazdami robią na burcie ftoiąc, aby się flatek 
szubą obrócił na wodę. Mag. ]^j/kr. Dom 2anbe abllopen 

iinb ben >I3orbetr^et( be^6c^tjT^gegenba$^a{ferumfer;ren« 

GI£K£Y, GEIiEY, n. p. Lecz nie *gerey, gdy chodzi her- 
bowny o liiu Pot. Pocz. 65.? 

GIEllGlEDANUWY, - a, ^e.zTur. giergcdansiJAmor^ro^ 
noauruźec. Noź z trzonkiem albo z pochwą z rogu gier- 
giedanowego nazywano » nie dodawaiąc wzmianki ani 
trzonka, ani pochwy, nożem Giergiedanowym. jiCzart. 

Mscr. fin OTeifer mit einer ©d^rtlc »on bem ^orne hzi 
9{aff^orn$- 

GIERKA, - i, ż. , fryierka, gamratka, ble 95n6lbirne (cf. 
giermek). Ową rzecz , równą do magierki Doftanic na 
krowodrzyr b^le chciał u gierki. Poł. Jo v. 2, 5o. Ociec 
gniewny czyni narzekania, Ze z miłości gierki Pan syn 
ftroi tumieie. Zab. 10, 3 4 o. Zo cię besztaią iak chcą 
fraucymerlLi , Mówią, ie wszyAko-znosisz dla swey gierki« 
ChroIc\ Ow, 119. 

•GIEKUA; n. p. ♦Gerlii od poftawu. .. Jn/ir. Cel. Lit. 

GIERMAK, u, m., suknia długa chłoplka. Dudz. 38. Fe- 
his talar fs vulgi in publicum prodeuntis, Cn. Th. ; Dl, 
ytz\\eTm^ gausapa). eill gemeinet CbetrocC. Staroświeckim 
giermai: kroieni Dzisieyszym odnawiam flroiem , Spuszczam 
gUnków , zparamguzy, J ftanu popuszczam dtużey. Jfc^o/t'. 
Fr. ii5. Na wsi zbytnich, co świat ma ftróiów nie za- 
żywa, Oprócz co się giermakiem i szubą okrywa. Gaw. 
SUl. 358. Mo(ka1e ubiory maią aż do koftek długie, s 
wełny abo sukna, które nazywaią^giermiaki. Gwagn.b\%, 
Stkolny młodzieniec w giermaku i sukni nowey. Dwór, K, 
Giermaki laccrnae. Brud. Ofl, C, 4. Nasi oyco,/ie czarno 
giernaki miewali , kiedy przy boku Pańikim w radzie za- 
siadali. Star. Koi. D. 

GIERMAN j - Ay rru, imię świętego , patrona tonących, bet 
Tom, I. *• 



GIERMEK - GIES^ 



701 



1^- ®etmdltłl/ ^ettm<tnn. S, 66rma/zi4« niemal iui tonącym 

się ukazuie, iako ich wiele wierzy; bądi też to światło z 

iakiey przyczyny przyrodzone/ idzie. To tylko twierdzę, 

że na morzu żeglującym ukazuie się, iako iasna gwiazda 

albo lana świeca zapalona ; usiada częllo w pólmasitu, i 

trwa tam przez pacierz. Warg. Radź, 289, et 283. 

GIERMEK, - mka, /w., słowo Węgierlkie, Ilurig. gycT- 

mek s chłopiec , gyermechke infaną), oręinik , orężny, 

nosiciel oręża czyiego. Bud/u 1 Chroń, 11,39. berSBaffeili 

tti^et, 64Ubttager, ^ć^iMnappe, Sinappe. Bh. gbrpg= 
Ao^; sio.paminit, abrogtiofpc^; 5r. i.bronf!i; r<i.opró-( 

da; Cm. opproda j Jls. i^yuBOHÓce^ib , igtimHHKl), opy- 
SKeHÓceijL. Day rycerzowi giermka, który oręlfpuklers 
niosąc , i sam też waleczny do powiększenia siły w szy^ 
ku, i do przyzwoitey okazałości służy. Pir. Wym. 262, Ni 
iailrząb' ni Jowisza giermek (orzeł) wznieci z Fenizem woy-< 
ny. 'Zab. i5, 161. Kniaź, Giermek Jowisza gromouośny. 
Mon, 73, m. Gdy Jagiełło iechał z Poznania, piorun 
konia iednego królewikiego , na którym siedział giermek, 
co drzewo niósł za królem, zabił. Bieljk. Kr. 276. Przy 
książęciu Borysie, i giermek iego wierny był zabity. Słryik. 
i55. GIERMKA, - i, i, nosząca za kim zbroię , blf 
S25affeutr4gcrt«n. Boh. ^brognoffe. Nimfie giermce oddała 
Halony oszczep. Zebr. Ow. 69. arinigeraej, . GIERMKO- 
STWO, - a; /I. , służba giermkowa, .hn @(^tlbtr<igers 
bicnjl. Cn. Th. GIERMKOWY, - a^ - c, do giermka na-, 

leżący, be^ ©d^llbtrager*. 

GIERNY, - a, - e , od gier abo grów, od gry, ®pu\zf JJim 
®ple(eA geb6rig. f^<i. jigrazbni , ^.HrpaoieA&uuu. Thea- 
trum, plac do gier, gierna iata abo szranki może bydż 
zwane. Mącz, Vd, jigrishe, jigralishe. 

GIERTRUUA, - y, i., imię białoglowikie „,®f rttub ; rd, 
Jedert, Jedruta, Jedrutka. 

GIERWARD, - a, m. , Getuasłus, imięmęzkie. Jabł,Her, 
GIERSZ, GIER, GIR , GIRZ, u, w., Ilerba S. G^rhar^ 
di; ulegop odium Linn. ^n &tX\Ć^, Syr. Ziel. 1089. Sor.i^ 
SjDJcrit. K.iedy chjbią ogrody, więc do łasa na gier , Jeśli 
pola szwankują, do dąbrowy na żer. Klon. Wor, 78.? 

GIERYDON, GIRYDON, - u, ;w. , z fr. gueridon, bcr2e«<^s 
terftu^I, ber ©Ueribon. Na girydonach leżały korony. 
Tr. Bcc* CB'BmHHKlD. 

GIEUZYK ob. Jrzyk. 

GIEKZYNKU sztuka. Jnjlr. Cel, Lit, Od gierzynków pO 
gr. i5, Vol. Leg. 4, 36p.? 

1. GIES, GIEZ, - a, m.y gzik, oejlrus , owad podobny 
do bąkaj w tyfe kałduna ma kolec, którym przebiia ikórę 
bydląt, i w tey ranie ikłada iaia ; gdy razi nerw iaki , w ten 
czas bydlę z holu srożeie, i kiega, i gzi się. Zoot. Nar, 1 16. 

ber SBipewurm, eine 3frt 3Jremfen. Sor. 2. i<ibś; Sor. i, 

tUcitt Bg> Bón. Cro, obad, Bs. 0BÓ4I) cf. owad} cf. Crn. 
heslam , pefulcire morę viculorum, a sono taSanlhes bis). - 
Nic macie ie^ć zaiąca , *gieża, bo przeżuwa, i Leop. Deut, 
i4, 7. królika. 3 Leop.) a. GIES, giesu , GIEZ, gzb, 
m,y gżenie, gdy bydło się gzi, srożeie i biega od bólu 
rany, zadaney od giesa abo gzika. Ład. tffl. N, 4 o. bdd 

fbi^en Ober Saiifen unb itobeti be^ Dłtnbotebe^/ trom (BtiĄe 

be^ S3i^n>urm^. Gdy Zefir wiele, uziaiaue nad rzeczką po 
gzie chłodzi bydło. Jabł, Tel. gS, 2.J!g. szaleńftwo, 

mania, żądza, chu<5, bte 3)?aiue, bfe ®ier, bie ^Uttff 

bie 9tage« Do nieba każdemu snadnie Wniś<5, swIasZcza^ 

89 



709 GIESŁKO - GIĘTKI. 

poetycki kogo gics napadnie. 3/m. Ryt. i, a5o. Kleopa- 
tra z DolabelLą swe miała na!b^i i chęci Jak wprzód z (ce- 
zarem, kiedy iągies kręci. Chrołć. Fars, i^j. Wniezwykłey 
swierzętagiez polączyt sforze. Hor. a, ^55. lihidine iun- 
xit mirus amor. J senat patrzał arcyniela (kawo , Ze twe- 
go oyca gjez na pańllwo kręci. Chroi^ć. Fars. 74. Ten 
ilmmyczek , z łez mych nabrzmiały , co pitirwey ftroil gzy 
z piaikiem ztotym , Teraz cichuchno ptynie zdumiały. Zah, 
10, aoi. Zabł. Precz światowy gminie, Juź zapat i giez 
nagły ludzkie zmysły ninie Wypędza z moich piersi. Zah, 
i5, 4. Kniaź. Teraz na nowe gzy twe i amory Przybie- 
rasz sobie Sycyliyfkie córy. Chro:!^. Oii/. 2o3. Dzień po 
dzień hula, ftroi gzy i piie. Jabt. Buk. Mb. cf. gzid się). 
Swywolnica uj)odia mię, iey się tylko gzy trzymaią. 2'ear. 
16 Cf 43. 
GIESŁKO , GIEZŁECZKO , - a, n. Dem. Nom. Gzło, (Sr. 
a. fgcffO koszulka , fg(o koszula) , czecMo, dziecinna su- 
knia płócienna. Dudz. 59. ko.szula , osobliwie niewieścia, 

Ffłod. fin MnmnHHttci , eln 2innenrocf fur ^inber, eln 

SSdberf^etnbf. Szczęśliwa nader to ieft paltereczka , która 
E ^białego swoiego giezłeczka Ozdobę swoię , chód ubogą, 
bierze. 2'aft. Fid. 96. Milszaś t}' u muie nadobna dzie* 
weczko , Gdy się z profta ubierzesz w cieniuchnegiezłeczko, 
Niżeli niepozorna panna, chociaż szatna. Zimor.Siel. 3oi. 
jKchan. Dz. iio» 
GIEST, GEST, JEST, - u, m. z łac. gedus ; poruszenie zewnę- 
trzne członków ciała, wyraiaiąco wewnętrzne uczucia, 
towarzyszące mowie. Kras. Zb. 1, 317. bff @C(lu^ r bt^ 

itt^ere iBetpegung bc^ ©;)rc4enben, Rh. ftepcjn sio. pos 

funcf) Crn. genutj^, qvinta, obnashanje; /^rf. saderhanje, 
sdershanje j Rg. nikomah , rukomizanje •, Rs. in'feAOABH- 
»óH'ie, Ec. pyKOA'^H[cmBO, (rękoruch). Wszyftko nas 
zdradza, iefta , twarz, ięzyk i oczy. Morszt. 3o3. Ge- 
fta ludzkie wicc«iy^ maią w sobie pewności , niź słowa. 
Teat. 24 c, 12. Proftym ludziom bardziej się podobaią 
iicieszne ieda , nii powieści dowcipne. Zuh. 12, 267. Je- 
iła czynić. Teat. 18, i55. - gieftykulowad; Boh. ftrpĆU; 
i?^. rukomahati, rnkomizzati ; Crn. obnashamse, J^ccl. 
pyKOADWKy, pyKC-wt^pHio. Gieftaml narabiad s rękami 

piąsad. Tr. bic ®t'|iifulfltiDn ubettrcibcn, GIESTYKU- 

LACYA, - yi, i>, kunszt gieftów albo akćyi, który wiele w 

kraj«omówftwie moie na słuchaniu. Kras. Zb. 1, 317. Mc 

®e|łifuI«tlon ; ^a^ ©cbetbcnuńcL Fcd. pyKOABwaaHie. 

GIĘTKI , - a, - ie, mogący bydź giętym , giąd się daiący, 

gibki /)A)'5. et mor. gcfc^nitibig , biegfflm. Boh. o^^ibnt); 

Sla. pregibijiv; Vd. nagenitliu , vgenliu (cf. genitliu, geu- 
liu, gibliu', Cro. genutliv mchilis). Bsn, prighuutiv , koji 
se lasnu prihhne , pokuciv, seto sc lasno mosge prighńu- 
ti; Crn. udajliy, udajovn ; Rs. paarwSHhlH, yKAOHHhiH, 
yKAÓHKcaibiii , yKAÓHHHBUW. Kareta na sprzęźynach 
' giętkich zawieszona. Węg. J^lfl- 8. Cokolwiek ieft dziur- 
kowate , musi teź bydź giętkie, Rog. Dojf. ii 217. Ciało 
ftałe icll, abo giętkie , gdy się łatwo naginad może, a nie 
lamie się, abo tęgie. Hub. Mech. Łodyga giętka c.aulis 
laxus y profto ftoi; lecz za naymnieyszym wiatrem zgi.'id 
•się daie. Jundz. 2,12. Giętka złota bryła. Nul. Ow. 22^. 
\Y mieyscu wszelakiem móy się humor giętki Uchyla, żo 
go s:ogi pocifk minie. Karp. 1, 81. Trzeba w pocho- 
pnych sercach grunt cnoty zakładad. Póki się ieszcze dawa 
giętki umysł władad. Nar. Dz. 3, 83. Leszek acawmło- 



GIĘTKOSC - GIN-A,C. 

dym wieku miał serce do cnoty giętkie, a umysł w pned- 
sięwaięciu niczłamany. Nar. UJi. 4, i33. GIĘTKOŚĆ, - 

ści, i., gibkośd, ble ©ett^frtmfcit, ®i'fd>meiDUffit; {J'd. 

genliyoft 5 ruchawośd) Rs. yKAOMnociiih , yKAOHAH- 
BOcmB. Gięty, - a, - e, Fart. Perf. Ferbi Giąd, ges 

beugt, gcto^rn. 

GIEZ ob. Gies. 

GIEZEK, - zka, w., De-n. Nom. giża, giczel , bet ^HOs 
d?en!opf C^m ^(^icnbcinflIOd;cm Noga bez giezka leżała. 
Fot. Jon'. 2, 5 i. 

GIEZŁECZKO ob. Giedko. 

GIF ES ob. Giehs. 

*GIGA, - i, i., niem. bie ©eigC, (krzypce , 5^. giga, j4ngl. 
gig, Jtal. Giga, lat. Med. giga cf. chtlys) Mngas giga 
albo lira. Mącz. cf. gęśl , gjgdźba. 

GIGANT ć>5. obrzym, ftwolim, ftoliman ; Cro. Orias, Gigan. 
adj. Oriafki*, verb. oria.-simsze crfallo me, ujlrisme infero. 

GIL, GIIiL, - a, m. , noh. bi't{; Ry. r^AŁ, riiAB (cf. 
Ger. ®i'f)ls; Crn. g^-il = źtiity) ; Rs. rii\h motacilla eri- 
thacus, cHHFHpb loxia pyrrhula, ropilXBOCniiia i Cro. 
dlas^ka, jurichicza ; Crn, bóld , wolt, gimp^^l , gurapel, 
kumpel, woltck, brujeza , broleza ;' Fd. eidezhiza, lepar } 
Bsn. chjncchka, c^-rlyenka ; Rg. cjucka *, Sla. c6rnoglavka; 
Sr. 2. iini^Uldf Lojcia pyrrhula Zinn. Popek, gatunek 
klclku, rzędu wróble^^o, grzbiet ma iasnopupielaty , piersi 
czerwone, wierzch płowy czarnj'. Zool. Nar. 21^, t)Cl 
®impcl, bł?r ^ompfaff^ bet SBlutpnf. Pełno się w- cienie 
garnęło ptaszków ; A pod wschodowe wraz słońce , J od 
szkarłatnych giel adamaszkłiw J słowik nuci! i dzwońce. 
Zab. 8, 3. jYW/-.' Gile świszczące. Banial. J. 3,&. Lepszy 
gil, niż motyl, chociaż oba ptacy. Rys. u^d. 35. cf. lepszy 
rydz niż nic, beffer etWdi , M nlc^W. - §' Gil na nosie, 

. z zimna, rliie rptl;e 92flfe vm\ bet Mte; eln €>crling auf 
ber 9(«re. 

GILAWA, - y, i., 2)eMtfcb SpIflU, miafto w Pomezanii v 
Prusiech. Wyrn\ Geogr. 58 1, 

GlLBAS ob. Gibas. 

GILOWATY ob. Jłowaty. •GIMAC ob. imad. 

GLMNAZYUM, - n. indecl. z Greek, bai (SpmnaflUm. j. iniey- 
sce , szkoła do ćwiczenia ciała w różnych sztukach, iako 
to w zapafkach, w bieganiu, szermowaniu. Od słowa yvfA.)tos 
nagi, że się w nim nago młodż dwiczyła. §. , teraz w 
sensie niewłaściwym bierze alc za szkołę, gdzie żaków 
uczą. Nar. Tac 2, 272. Sr. 1. f>ntjencja. GIMNAZYA- 
STA, y, w., uozęszczaiącydo tćikiey szkcł}', bel* ®pntn(ls 
(|(l(t, GIIVINA.STYKA, - i, i. nauka dwiczeuia ciała, robiąca 
go udatnym i c:ierftwvm, częśd fizyczney edukacyi, bte 
®pmnrtftif. GLAINOZOFISTA , - y, /7i.» z Greek, mę- 
drzeć Jndyi/ki, nago prawie chodzący, eln ®VninofOpOi(t> 
Fi cl. HłtroM) Api'mBeHHHKb. 

GIi\AX, - ął, - ęli, ginie Neufr.ndk., zginądDoito/i. ; Boh. 

lm(i\\ti, Imuif f}mn, jbpnautt; sio. t)i^mxxti, aa^pnauti; 

Sr. i.^inuC^initofcj mamośd, Rg. ghinuti , poghinuti, deji' 
cfrćf perirlitari ,- 7'^d. giuiti, ginem, poginiti, konz yseli j Crn. 
ginili, sgine(ij Cro. giniiti, ginem, czacknll, czerknuti, par- 
nuli, krepati ; Sla. lipszatl } ^.v/i. ghinnuti, hodit na magne, 
ninnkavaii j Rs. Tvi6t]ymh y rH6Hy, rii6Aio (cf. act. gu- 
bid j cf. ruDeAb zguba; cf. rHHymB , sranymB niknąd), 
ifcHeiiHyniB , HcHeaaniB , OKaflHcmBOBamu , obrać, d się 
wniwecz, niszczed, gubid się, tracid się, inblę ®efa{irbe^ 



GINIENIE - •GISER. 

Omf ommen^ ^erat^en / umfommen/ ^n ®xmbc ^ef^en , nm 
Ut^iien, ^erfommen/ \>€Xiseien, fdiwlnben, ucrf^iDinDett. 

Boday mię \cszyscy bogowie zgubili, żeb/ni iuż oraz zgi- 
nął, a nie codzień ginąt z wielką męką moią. BlrA. Kaz, 
Ob. K ^. Jezus zginął, aby lud iego nie ginął. Skarg, 
A'az. i53. Złego, którym giniemy, przyczyną są nasze 
■winy. Zab. i, 4i. Zginą<5 abo gardło swe położyć. WUn, 
3 38. Wolę giiiąd, nii z takim ienić się trzpiotem. 
Teat. i'k Cf 9*. Co do ziemi powraca, uiiaie to, ale 
nie ginie. Pilch. Sen. lijl, 288. - Jm person. Na polu 
asgiaie, w oborze pozdycha. Jiey. Poji. Uu 3. (niszczcie 
ziarno] "Jig' Panna Zuzaniia^ginie prawie za CnoŁliwikim. 
Teaf, 16, 43 (umiera GterbCIt^ ^etlleht). j. , zawieruszać 
się do uieznalezienia', zapodziewJić się, pod.^iad się nie- 

wieJziec gdzie, przepaśdź, uerlojren gcl^n , roe^fommen/ 

(ii^ OerlitTC n , )Perfd)llHnbcn. Nazaiutrzpoprzylepi.mo wie- 
le kartek, daiąc znać co komu 2^'incło; bo ic^den zgubił 
pas, drugi rękawiczki. Jiaz. Nfl. 69. §. , Jig. Czas raóy 
tak prędko zginął, iak cień zniki, iak woda upłynął. A'ul. 
Her. ii5. Zginęła prawda , zginęła szczerość, zginiemy 
i my, nie będzieli poprawy. Groch. W, igS. GINIFINIE, 
- ia, 71. , Subjł. Ferb.; 1. zguba ber Untet^ati^, H^^l^CU 

^rrI^en/ 33ł?rdelKn/ 64iv!nben, i^etfc^winbeii/ 2. flrace- 
ni*i się bad '^erloivnjeI)en/ ^2Bed!ommen. 

GINDZAL, - u, m., Gdyby kto kogo z gniewu nożem, 
puiiiałeoij gindzałem zabił, takowy,... S^at. Lit. 53i. 
t. i. noiem Tatar(kim. Czach. Pr. i, i5i. etlt ^atańfc^e^ 

TOffler. 

GIPS, - xk,m.j {lat. gyphum, lat. med. gippum, guppum, 

jtaLgesso, P&rt. guczh) ber ®9|>5/ Bh. Q^p^ , fafcra ; 

Sr. 1- fip^/ Cr/l. gips } J^tl. gip^ts, bielokam ; Sla. gips, 
biłi kauieu ; £sn. kamen bjeli, ges; Rg. bjelokam j Ross. 
raacL 9 nOAMa3Ka» n.iner..ł, podobny nieco do kamienia 
wapiennego, kamień biały, miękki, podobny do alabaQrn, 
upalony llaie się massa twardą, z kiórey robią osóbki i 
inne bagatele. Uiywaiągo tei do sufitów, i innych ozdób 
architektury. Ład. lljl. N. 4o. Wapnn z muszli, z śli- 
maków gypsem zowią. Syr. 934. Kryształowy gips, albo 
talk. Torz. Szk. 189. GIPSOWAĆ, - al, - uie, czyn. 
ndk., pogipsować, wygipsować Dok., gipsem powlcfk-ać, 

bielić, gcpfen/ tiłit ®pp^ dbcraiclKn. Fd- gypsati; Ecd. 

rancyio. GIPSO\VAx\lE , - ići , w., Suhji. Ferh., bie- 
lenie gipsem, bi(^ ®\))?fcil ; Rs. BhiiurnyKamypeHie. GI- 
PSOWANY, - a, - e. Part. Per?, i gipsf^m powlekany, 
pobielony, gCiJppfct, mit ©CpÓ geiuci^t J?^. DBiinmyKa- 
mypcHHUH. GlPóOWY, - a, - e, od gipsu, ®cp^:. 
Rs, TiuncóahiiA, Gipsowa ziemia terra Selenitica , bit 
®9pderbe/ nic innego nie ie!"ł, iik wapienna, z kwafkiem 
•iarc^yilym /.łączona. Kluk. Rosi. 5, 69. obraca się po pa- 
leniu w iakieś niby wapno. Kluk. Kop. 1, 260. ©^p^falf/. 
6parfalf* Gipsowy kamień ber ®\)pś\tńn, ieft miękki, 
nożem się łatwo Ik robie , wewnątrz ma lśniące iłkifrki. 
Kluk. Kop. 2, 79. Gipsowe kartacze. Jak. Art. 1, 263, 

GlR oi. Gier, Giersz. 

GlR^FA, ' y, z,f ceruus' carmelopardalis , zwierz ieden 
2 wyższych, biorąc wysok(łść od głowy do ziemi 5 znay- 
dule «ic w Etyopil. Zool. Nar. 374. ble O^iraffe. 

CIRYDON ob. Gieiydon. 

•GiSiiR, - a, /»., zNiem. ber ©lefer, 3.55. ^ttUU^'^x, 

Selbgtepet/ odlewacz wszelkich rzeczy z kruszców. Cn. 



GISERSKI - Oh\l^'. 



705 



Th. ^ Aleksander *rodgieser wiele mi Efego wyrządził. 
Radź. 2 Tim, 4, i4, (kotlarz. Bibl. Gd.) Ec. CAiameAB. 
Giser charakterów drukowych Rs* CAOBOARmeijl) , cAO- 

BOAHiiiHHKb ©d^riftgieper. gisernia, - i, ż., dom 

czyli warsztat giserlki , Boh. ©litllta ; Vd. Tlivalishe ; 
Rs. cAOBOAHmHaH. GISEKSKI, - a, - ie, ®ie^er;^ Rs. 

CAOBOAHniHIklłf. 

GISLE^OPOL, u, w., z Zrtc. miafto St, Guillain w Ni- 
derlandzie. Wyrw. Geogr. 246. bW ^Ubt (Bt ^^UilTattt in 

ben Stieber lanben. 

gitara, - y, i., GITARKA, - i, i., Demin., 8 Włoik. 
gatunekcytry, eine i^rt gltfjer. klarynety i skrzypce s gi- 
tarką. Za3.*8, 122. Jdź po moię gitarę do gabinetu mu- 
zycznego. Niem. Kroi. i, 56. , 

GIWOIT, - a, m. , Są i dziś na Zmudzie którzy węże ia- 
kieś, które oni ięzykiem swym nazywaią giwoitami, co 
maią iakoby po czi ery nogi pod brzuchem czarne króciu- 
czkie, na kształt (lirzelów, iako iakie domowe bożki cho- 

waią. Gwagn. 427. etne Slrt ©c^Iangen in @amogltien. 

GIZA, Giźa, - y, i., GIZELA, Giźela, - i, i., GICZEŁ, u, 
m„ kości golcnio\xey koniec. Wtod. kośd goleniowa większo. 
Dudz.5^. tibiae in animalibus summitaSf velcaput. Cn. Thm 

ber ^cpf ant ^noc^en be^ 6(^tenkńn^ » ob. giezek. 

GŁ. 

GŁĄB', G. głębi, z., 5oA.i)(awb, l&Iaubfa, Ctubocaina; sio. 

^\\xV\\\Cif tiffina; Krf. globozhina , globokuftTU, bresen, 
prepadj Cm. globózhina*, Sr. 1, (ubtna; Sr. jl. blÓnt ; 
i?5. rAy6HHa, Kpb ; vulg.T\y ^h. głębia, głębizna, miey- 
scc głębokie, oppos. mielą,, bie ittefe. Ja ża^le pełne 
rozwinę, i na głąb' same popłynę. Dar. Lot. 3, 11. tu blc 
łtiefe beÓ 9)leere^. Ja się na gląb'wybiiam, i żagle pełne 
rozwiiam. ib. 2, 3. On w tym- rączo ciała wilrzępawszy 
dłoniami Wfkoczyt w głąb', gdzie tam i sam miecąc ra-* 
mionami, Świeci! się w przeyiroczyftey onych wód 
iasności. Otu', Ow. i55. Kań zbrykawszy ^na głąb' iko- 
czył w brodzie. Jakub. Bay. 61. Okręt w głąb' idzie. Tr. 
na dno , tonie , geftt Mnter, jU ©runbe. J. Jig' Gdy wzrok 
móy obracam na *głęb' mdy ruiny. Kulig, Her. Zdrayco, 
przez cię głąb', w którey ginę , wydrożona. Teat. 4b b^ 
78. J. , w^łąb', wgłąbsz, fn ble Xufe. Dziura na ło- 
kieć" w głąb' wykopana, wszerz na półtory piędzi, ff^arg. 
Radź. 66. Kopał ziemię nad zwyczay w głąb'. Bach, 
Epikt. Aj. Dnizus wkroczył w głąbsz Niemiec. Ossol. 

Sen. 48. in ba^ 3nnere, in bc^^ ^era ron J>e«tfc^Unb. 

2. GŁA^B, G. głąbft, gfęba, /». , GŁA^BEK, - bk.i, m., 
GŁA^IilK, - a, m. , zdrhn. y pień niektórych ziół, iak<» 
kapufty, sałaty. Wtod. łodyga, kłącze, ber @trunf/ 3. 95. 

^ofclflrunf. Bh.\j{ci\\b, ^laubef, flaupcf iclriij; Rg- tar- 

ftak, tars, tarftje; Sr.\. (ub; Sr. 2. glum, gnJUnif Cft\m\ 
Bsn. bus ; Cro. kocz^n ; Crn. shtor; Rs. icoHepiiira, 
KOHepuTKKa; Eccl. cine6AÓ, crae6eAijc. Głąby żadne 
nie przyimuią się, chociaż wszczepione. Cresc. 121. Na- 
sienie w ziemię się rzuca,, z ziemi głąbki i słupce wydaie. 
BrzoJi.duch.\ok. Świnie w zimie pasą zgoninarni, głąbami, 
Żołędzia. Ilaur. Sk. 61. Głąbicy - ia, tz., collect.y n. p. pa- 
są głąbami, lubgłąbiem. X.Kam, "^tg. Zrzei piie, narzeka na 
niewczasy, narzeka na głąby, AI10 nie wczas, kiedy go iuż zła 
niemoc gnąbi. Rey Wiz. 62. guzy weneryczne). §., głąb, ^r- 
cAi/. część kapitelu^ łodyga, /a/, caulicuji. f^i/ri/i^. 4, 1 . Calli" 



70« GŁJ^BIA*»Ty ^ •GŁADEK. 

tect. 7. Ant fQtXhUtm% «« b^t^ *aplt4le«* Koryntyyfki 

porządek budowniczy sawiera wsobk* iGzawoiów, 8 gtąbi- 

ków, i 3 rzędy krętego liścia. Rog, Bud, 5o. $. , gtąb« 

grundychwat , basatyk , nieokrzesaniec , pień , eitt ^f nf(^ 

lOle ein ^lO( , ein ®trunl. Szpetny ieden, gtąb nieuda- 

tny. Kochów, Fr, i4. j.. Głąb, ryba, o&. glębik. GŁ^BIA.- 

STY, GŁ^BISTY, GŁi\BOWATY, - a, - e/ GŁ.\BIA- ' 

STG, GŁA^BISTO, GŁ^BOWATO, Adu., surculosus. Cn. 

Th, (ttnnftd* Gląbifto, szeroko a liftowalo roś^, caulescere. 

Mącz. Ziele to gfąbowato *roście. Syr, i44i. JEccL 

cnie6XHiiiH, cmedAOBiiAHbiK. GŁA^BIEC, - iał, - 

ieie Neutr.ndk,^ w gtąb' wyraftać, caulescere. Cn. Th, ilt 

f fnr n @eru»f ati^tDac^fen / einen @trnnf befommen. JScd, 

cnie6A'fiio, cinć6A'ie Hcnyigaio. GŁ\BIIJSZ, - a, m. , 
żaba nca<r<xatos. Przyb. Batr, ^et ©truilffrofc^. (cf. zielo- 
dhibek). GŁA^BOWY, - a, - e, z głąbu. Cn. Th. 

@trunf=, vpn @trun!. 

Pochodź: głębia, głębina, gfębizna, gffbik , gt^bieli- 
/ko, głęboki y głęboko łć i pogłębić j przegiębić ; wgłębić; 
wy głębić) zgłębić, zagłębić j nie^\y głębiony. 
GLAC , - u y /v. , hrabltwo i forteca nn pograniczu Szląfkn. 

Dyk. G. 1,341. @lac; Boh. S^lah^d. 

GLACY indecL mieysce otwarte pod fortecą , bd^ ®(iKi^. 
Boh. !oliifte» Glacy ob. ftok. 

•GLA^DAG, - al, - a, u4cf. ndk. , Boh, f^Mitl, f)Ubm vi- 
derę, I)(ebati ąuaerere, ^(jbatt tueri^ cujlodire , ^U \)UU 
eccef ^Ch, f^lehnntie t^isus i ^(f/. gladat, gledati, viditi, glc- 
duvati, gledal, gledam, pogleclati ^ gleite, leite : patrzcie!; 
gledauz, pogleduvauzs wid?:; Cm. glfdam; ględ, pogled ui- 
susy Angls. hlead ; AYcrf^. gledali ; 7^^/. gl^dati ; gledalaz J/?e- 
€tator\ jS^n.gledaii, viditi ; gled, pogled ai/^ec^^^, 1 Lcdnlnę, 
spectator] Z>/. glyedati , gledatf ; gledalacz ; C>o. gledatl, 
gledim, ,glediti; gleditel, gledavecz; gledalische = spe- 
ktakl, widowi(ko i g\eA aspectui ; Sr. 3. g(cbnufd); g[Cs 
bai patrz! Sr.\.\^{a\>H\, po&la^acj, frtbaci; /?*. rAHA^mi, 
TAHMc/, rAUHym-B, rAas^inŁ, rAaiab oko cf. <5«r. gfofeii; 
Gr. Xa«. teraz tylko w samych składanych pochodzących, 
w czasie Niedokonanym używane : doglądać^ dwugląd^ na- 
glądaćy oglądaćy poglądać, przeglądać^ przyglądać , rozgiąć 
dać, wglądać, wyglądać, zaglądać; wzglądać, zkąd wzgląd, 
względność , względny; - znaczy: Baczyć ^ bacznie pa-- 
trzy ć i widzieć ^ febMI; f(^aaen; n. p. Która kwaśna, po- 
nuro gląda. Burl. B. 2. (t. i. poglądaj. Jui glądaniem, 
iuź macaniem szukaiąc tam i sam , uicem nie mógt ualeźć. 
Wys. Kat. 3^6. 

•GŁADEK, GŁADKI, - a, - ie, Compar. Gfadszy, Boh. 
C(ab«Ó./ Iftebfli, 5/0. Jlabf/; Vd. gladek, glatik, gladak; 
Crn. gładki, glahke j. 5or. 2. glatni, glatft; Sr. 1. XOM\ 
^Sr^ I. bUtfi lichy, Mahy); Bsn. gladak ; Cro. gladek; 
Ki. rAŚflKiH, TXSLAOK.h, rAa>Ke (droga równa ,^ gtadka 
Rs. vulg, FAaAB); Su£c. %U\> , 9?lebcrf. gUb, Dan. glat, 
Ger. glatt, Hebr. p*?n , Chld. hht , Arab. n*?x), J. , gfadki 
na dotknienie, niechropawy, niesękowaty , glatt, ebetl. 
Łodyga gtadka caulis glaber , korę ma aź do śHzkości 
gładką. Jundz. 2, i5. Będą krzywe rzeczy sproszczone, 
a oliropawe drogą gtadką. 1 Leop. Luc* 3, 5, Naygla- 
dsze i nayglancownieysze szkta i blachy, maią po wierzchu 
. niektóre górki , dołki , przerwy. Kog. DoĆ. 3,117. - Tr. 
Ttuste kaptuny naśmiewały się z iednego , iź nie byt tak 
gtadek, iak oue. Ezop. xoi. Patrz na mię, iako ia- gła- 



•GŁAKOBLASr - »*GŁADKOBRZMI\CY. 

dek, a to nic nie robię. ćd. 45. (tłusty, okrągły, tuczny, 
wypchany, pulchny), j. , niekosmaty^. iiicohrostj'", g((lt(« 
tiićł/t tail<6* Gładki u niego ieszcze podbicdek' JLd. }., beztu- 
Ikny O^ne @(^uppen , glatt. Gładka ryba , iak węgorz. 
5., profto zrobiony bez fałdów, wygubów, bram, glcttt/ 

obne Salten unb @rb6bungen gemacbt, ungemobelt. Gła- 
dka materya. Tr. Taki pan tego domu w gładkiey sukni cho- 
dzi. N. Pam^ 24, 373. J. , dobrze wyrobiony, fcbitl Unb 
Obne ginftof ^tXX\Ć)Ut, IPObt dU^gefubtt Zaleta z gła- 
dkiego tańcowania; ieft to zaszczyt teatralny. Ziąb. b, 70. 
5. , gładki do słuchania , fd)6n an}Ub6ten. Rs. nAaBHTiiH, 
nAaBen'b.Bard2:b gładką miał mowę. Tr. - §., gładki, okrze- 
sany, ociosany, fg. gfbobclt, fetn^ breffirt. Kto chce 
bydź gładkim, trzeba przycierpiei;. Rys. Ad. 32. Bez cno- 
ty naygładszy rozum krzywy, nieforcmny. Zab. i3, 3 19. 
Jakub. 5., gładki na weyrzenie, piękny, śliczny, fcbłU/ 

bubfcb, (trtig (cf. ?(^ieberf. dne glarte 3iiHgfer). Jmię mu 

Olind, Zofronia onćy , Jako ta gładka, tnk on urodziwy. 
P. Kchan. Jer. 3i. Nad piękną matkę gładsza ieszcze 
córo. Hor. 1, 90. Nar. Gładki; zaiąca iada. Cn. ^t/. 243. 
Plin. H, N. 28, 19. pulgaris opinio, esu leporis gratiam 
corpori conciliari in septem dies. Co gładkiego , to gład- 
kiego , a co *iadnego, to 'żadnego; co szpetnego, to i złe- 
go, a co cudnego, to leź dobrego. Glicz. Wych. P. 8 b.. 
Gładka żona iell wiecha na piwo inamiód.^ Opal. sat* 123. 
Jey gładka twarz mi przeszkadzała. Paji. Fid. 161. Teraz 
ten ifilt na3'zarnieyszy , który co gładkiego narai. Star, 
' Ref. 1 5. (^partwęlubieiności). j. , łagodny, miły, słodki, 
frtnft* Panowanie iedno, oftre iell, a gwałtowne; drugie 
łagodne , gładkie a znośne. Gor. Dw, 356. "GŁADCK, 
GŁADKO Adu^rb. , Gładziey Compar, ; Boh. Jlabce, tflat' 
!0/ Sr. I. roabc^e; Vd. glatko, glatt. J. , niechropowato, 
równo glatt/ glfld?, eben. Gładko wyrobiona defka. Tr. 
Gładko s ze szczętem, do czyfta n. p. gładko mu łeb uciął. ib. - 
2. pięknie , pięknym sposobem , udatnie , nadobnie \&t^Vię 
auf eine fd)One 2(rt, feln, bóbfib- Są którzy piszą gład- 
ko, ale niegładko mówią. Zab. i3, 260. Staray się o 
wszyftkim gt.jdce i dobrze mówić. Gorn. Dw. io6. Dobro- 
dzieyftwo od człowieka surowego wzięte i niegtadce dane, 
zwał ieden chlebem pialku i kamieni pełnym, Gorn. Sen. 
61. Czym tym cioktora nadgrodziwszy , pozbyli się go 
gładko. Perz. Lek. 35o. Szjnlzić z cnoty i wiary, nikt 
zapewne gładziey nademnie nie potrafi. Monit.. 65, 2i5. 
5., pomyślnie, sm.irownie, glttCflid?, nacb SSunfc^f- Tak 
to kochany sąsiedzie , kto smariue , gładziey iedzie ; Zab. 
j5, 57. Wiuszuię ci, żeś tak gładko z processu wyszedł. 
Teat. 3o c, 91. Jakiem się gładko wykręcił, a oni tei 
uwierzyli, ió. 22, 85. Wiadomo ci, iak gładkogo odrwi- 
wałem. ib. 7 c, 23. ^almina była w sercu 3Woie'm rada, 
Ze się tak gładko iey powiodła radfj. Alin. Ryt. 2, i4o. 
§• i przyiacielfkie , bez kiotni , hałasu , łagodnie , fit 

greunbfiaft, obne6treif, im^utcii, mlt®utem. Krzywdy 

swey mścić się chcieli ; ąle król tę rzecz gładce uspokoił i po- 
iednał. Biel/k. Kr. 545. Miał nieco trudności Orzec2iow/ki z 
biikupem swym o ionę, ale Macieiowiki pomógł mu, że się 
ta rzecz gładce odłożyła. Gorn. />z.3i. Gładko co uchodzi, 
mollius accipitur. Cn. Th. e^ge^t f&t getiolfen btUr Nay wię- 
ksze częilo wyftępki u dworu gładko uchodzą. 7>. *GŁAD- 
JfOBLASK, - u, m. politura, bie^olUtUt- Tr. błyfkogfadnia, 
X.Kam. ♦*GŁADKOBRZML\CY, a, e, fciasnydo słu- 



GŁADKOMOWNOSC - »GŁADZAV 

chania Wffltbtienb» Oto hymniflę gtadlcobrsmiąc^y mowy 
Znmkniono, ehey ! w trunience cisowey. Zimor Siei. 196. 
y-r. rALiAKOCAoflHMM. GŁADKOMOWNOSC, - ści,i., 

Irrsomowność, Me >iBoblxehinf)ńt , bie ©erebtfamfdt 

Gmin gUd](.oinownoicią rzecznika zmnmioiiy , stą sprawę 
pochcyala. Pilch. Sen, 191. Gladkomównośd Memniusza. 
rUch SalL 4o. £c. rAaAKOCAÓBie. GŁADKOŚĆ, - ści, 
i., niechropowatoid , 5if ©Utte, bfe ©Wc^M^ Bh.l)hb'r 
fOK; -ftg. gladkoa, ^^</. er Crn. gladkuft; iSr. 1. Wabfofcj; 
6>o. gladkoszt, gladkócha ; ^ i{j. rAa^nocml. Giadkobć 
zwierciadia. §'. ^ łagodność, ble ^awftffńt, bie ^WUbe. 
Giadkoić obyczaiów nauki wprowadziły. Zaó^ 1 , 42. 
j.y gfadkośd, krasa, piękno^d mowy abo rzeczy inkiey 

robioney, bit ^dubnf^eit, ^ettl^feit, ^ierlidi;! irit einct @a5 
ćfc, I- 93. einet Olebe, elnel 2ficrW; ^s, nAdBHócinb. 

5. , uroda , bie (naturUd^e) (BćAnf^eit- Kto się komu podo- 
ba dosyć ma gfadkości. Jag, Wy6. B, 3. Do gładkości 
potrzeba porządku, rozmiaru i przyftoynych granic ciata. 
Ferr, Eryk, 326. uroda abo gładkość. W, Pojl, Mn. 491. 
Zaiąca iada dla gładkości. Cn. Ad, 243. (cf. gładki). Nie 
tylko patrzyć ua gładkość białeygfowy , ale leź i uszy po- 
syłać na targ , iaka o uiey sława. Budn, Apopht. 1 38. 
Któż gładkości nie łiołduie, *Kogoź ona nie zwoiuie? Zi- 
mor. Siei. 543. GŁAł^KOWŁOSY , - a, - c, (cf. Vo- 
fiowłoay) , pięknych włosów, fd^btlb^tlg. Gładkowłosa 
twoiii Lilidora. Zimor Siei. 277. GŁADNA^^C, - 9^ ^ f* 
gladnienwfli. iedntl., GŁADNIEC, GŁADZIEC, - iał, 
ieie ndk, , gładkim się ftawać ,. fc^ott Wetbcn. Oićy , po 
którym twarz g{adnie« jKchan. Ps. i53. Tyią i gładzieią. 
Budn, Jer. 5. 28. (lśnią się. BibU Gd,), GŁADYSZ, - 
e, m. , wysmukły, galant, flaraiący się o krasę ciała, . lai- 
ka, etn fó^er S^ett, ein ą)Ó|>p<^em Jeden gładysz, który 
się w sobie kochał, pomaluclmo a oflroźnie ftąpał. 
Budn, Apopht, 59. Do posługi ftołowey zniewieścieli 
Rzymianie używali wysmukłych i wymufkanych gładyszów 
z dtugiemi włosami , ubranych nakształt niewia^- Pilch, 
Sen. li/l. 4, 149. Pewny wysmukły gładysz rozwiozłyrh 
obyczaiów. Jl/o/z. 76, 89. Człowiek rozumny, ale nie 
gładysz, ma nie zł? podobieńftwo do o{h'ygi. Zab, 5, 129. 
Nie kaidy gładysz gładki. Pot, Jow. 2, b-j, GŁADY- 
SZK.A , - i-, i. , piękna białogłowa , piękność , eitl fc^ittcd 

Srauensimmet/ eine 6(ft6nbeit. Wdowa ieśii nie głady- 

szka , każdy nią pogardza. Dambr, 437. Precz ztąd gła- 
djszki pieszczone, Pfe groby pfe pobielone, Pieszczot' 
Wassych nieczylłe Brzydkie mi psoty kalifte. Dar, Lot, 
4, 25. Już się nie chełpi z gładyszki powolney (z Hele- 
ny) Frygiylki gaszek. Hor, 2, 32. Mniaz, Adleidę, że 
była nie gładyszka , wnet sobie zmierził Kazimierz. Krorn^ 
547. Opal, sat, i84. $. , gładyszka, gładzidło, narzę- 
dzie od gładzenia , Boh, ^(abtblO/ ^labjf; Fe/, gladilu, 
likalu, likaunik,} Crn. likayn^k ; Rs, rAaAHAKa, n. p. 
słoniowa kość introligatorflca do gładkiego składania pa- 
pieru. Tr, ^Ci^ %^\l^z\Xi bet SBud;bmber / kamień póło- 
krągły do gładzenia płótna, papieru etc, Tr, bet ®Utts 
%VXi. Rs, rxaAHAO. GŁADYSZOWA, - y, i., « gła- 
dyszkk i); s ein f((6nel 9Beib. Do Pani Gładyszowćy: 
Na niebie słońce , na twey twarzy gładkość świeci , Tam 
to na ziemi , ta w m^m sercu ogień nieci. JCochow, Fr, 
9. •GŁADZĄ, - y, i., gładkość, piękność, bic ®*6W5 
|eit* Oni mu $iedi?[i krzeseł w upominku dadzą, J wa^% 



GtAiytlt - GŁADZIUTEKKL 705 

równych i sztuką i gładzą. Chroftf, Vw. 28. GŁADZIC , 
- ił, - i, UGŁADZAC ex, ndk, , ugładzić, zgładzić dJk., 

Bh. Mitbitt, blabinw hWmam, n^fablti; Sr^ 1. tMb)n^ 

Wdbfe tnnil/ tjolu ((«bsicj, Cjeifaci = czesać); Bs, gla- 
diti , progladiti, ogladiti; Cr^. gladiti (sgiaikać); Dal, 
planati ; Rag, gJadi.ti , ugladrti , gladkorati , lasctitti 
( : adularij ; Vd.j gladkuvati , g-la(fku fioriti ; giadi- 
ti , po^laditi : głaikać ; gladkati s pracować ( diftg, 
gladiti , glodati 5 *głodać); Crn, gladiti, giadem ^gia- 
deah adulatorj , likam ; Ross. . rxaASiuih ^ rAa^KUBaniB , 
TAaHCy , r\A7KAy, yrAa4HniB» yrAaiKHBaDiB ; crxaAVifnh^ 
crAaTKasamB heblować, polerować; A-OZgumB , AO03y\ 
yKamamB; ^lóttctll a) równym czynić, chropowatości 
odeymować, ^latt mać^etir eben tllacben/ sMttetl. Proca 
maglu i kalendry gładzą niektórzy płótna młotkiem dre- 
wnianym. Przędz, 99. Zgładziła marszczki« Przyb, Ab*. 
22. wygładziła). Hańbę na czele gładzi kruszec złota. 
Teat, 4b A, 28. Wódka ta niewymownie twarz gładzi , 
bieii i zmarszczki rozciąga. Sleszk, Pędem, 47. Sienn^ 
362. b) przyozdabiać, piękrzyć, ^itten, pO^etL Nie- 
rządnica ta gładzi mowę swoię. W, Prov, 2, ii. Twarz 
swoię bardzo gładzi i przybiera. Skarg. Zyw. 1, 207. 
$. kaptować, uymować, iednać sobie, grltfttmeU/ eilts 
nebtnen. Demoftenes wiele słów przykładał, w mowie 
cwey, któYemiby był ludzi gładził, a łafltawe ^słyszenie 
u nich sobie czynił, Eraz, }(z, H, 7 b, (cf. głałkać, u- 
głaikać). c) Z;icierać złe, poprawiać, popiłować, ^Xz 
beffetll/ au^feilen. Mowa ta piękna ; tylkoby ią ieszcze 
gładzić potrzeba. Tr, Powiali w Atenach wymówce źłi, 
zamiail dobrych i rzeczy ^ugładzaiących rządców. Petr.* 
Pol, i38. - d) plamy gładzić s wywabiać, Jlecfetl Alt^: 

tn«cben^ «tt^retbeti; Dertreibeti. Sol szcaawowa nayie- 

piey gładzi plamy atramentowe. Tr, - e) znieść, ni- 
szczyć, £t:. noxepHBaK>, noHePHMBaw , t^etttldetl^ 9ets 
tticbten, Jezus grzechy wasze gładzić przychodzi. Skarg, 
Kaz. Niedz, 21. Baranek z nieba iedyny Jdzie darmo 
gładzić winy. Groch, W, 53, Panie Boic, który gła- 
dzisz nieprawość. 1 Leop. Ejt. 34. Urząd od boga ka- 
ran będzie, ieśli nie będzie gładził bałwochwalftwa. Jtosz, 
Lor, 93 b. Gładzi teraz długi swoie. Tr. GŁADZIC 
SIĘ zaimk. ndk^ , piękrzyć się, ^Ą puCen, f^niegeltl* 
Zona dla męia samego ma się gładzić; iemu bydź gła<iką, 
nie cudzym oczom się podobaiącą. Petr. Ek 70. GŁA- 
DZENIE, - ia , /I. , subjl. verbi, polerowanie, b^i%iiiU 
ten, 9^9{iXiVL i t. d. Bh, blfSettj; Rs* AOis^Hie. Od 
gładzenia, prasowania haoushaiihur , n.p. młyn, pra- 
sa, kalendra nAoigiiABHM. GŁADZONY, - a, - e, 
part, perf,^ polerowny, poKett. Twarz miała , iako kie- 
dy kto gładzony Rumianą różą słoniowy ząb zmyie. P. 
Kchan, Jer, 85. Gładzony papier, ge^Idttete^ ^apiet- 
GŁ ADZICIEL , - a , m. , który co gładzi , bet ettOft^ dl4t« 
tet; Crn. gladnik, glajnik {Crn, gladesh adulator ^ Rg, 
gtaditegl) Rs, TXSiAv!xhi^VLKbi Vd, likaves , likar; Sr, 1. 
tłOliC^et. GŁADZICIELKA vf rodź, UAJk, - GŁADZŁEC 
ob. Gładnąć, Gładnieć. GŁADZIUCHNY, - a, - c, 
GŁADZIUSIENKI, GŁADZIUTENKI, - a, -ie, ifir«/i- 

siv, Adj, Gładki, febt gUtt, ettra feln/ fcCbn, mit. Sio, 
Kabićri, blabictćti, blal^n(ft; Ecc, rAaAeHRm. Szyia 

gładziuteńka. Auszp, i23. Naylepsze konopie są te, któ- 
re ^a gładziuchne na dotknięcie. Jak, Art, 3, aai. Zbył 



7o6 GŁADZIZNA, - GLAKSOWNY. 

nas gtadsiutefłko. Boh. Kom. 5, 190. Kieliszki gtadzlu- 
teftkościna. A/o«. 71,136. GŁADZIZNA, - y, i., prze- 
ftrzeft gładka , równina , Me @WtU , eine glrttte ©telle. 
Boh. (|(abina* Na gUdziznach widzieć rzeźb kunszto- 
wnych wiele. Przyb, Luz. 176. 

Pochodź. dogiadzic\ nagtadzid ; ogładzić ; obgiadzid i 
odgładzić ; przysiadzie, rozgładzić; ugladzić y wygta- 
dzicy zagładzić^ zgładzić j niezgładzisty. a) głaskać 
(Boh. I)Iabiti) ogłajkaćy pogłajkać, ugtajkać ^ zagłajkać, 
nieogłitjkany. - glainy , niegłazny ; cf. głaz, 

GLAN, - u, m., męty, ustoiny, gąszcz, SBobenfflC, SM- 
(fc6. Woda w każdym morzu plugawa a siuiu , Gcl\a, 
przykra, przemierzta, iako glan zielona. Rey Wiz. i46. 
AYodkę tę, z glanu, który się uftoi , zlać, a glan warzyć 
aź się spieni i itwardnieie. Syr. 121. Z onego pierwszego 
błota, a z onego plugawego glanu pierwszych łowów swoich, 
wypłókali aie!i dwoie. Rey RJ\. G. g. 4. Fus abo glan, 
który się tia dole usadza. Syr. Ó90. 

GLANC, GL ANS, 'GLANDZ, - u, w., z Me/w. bet 
C^Ianj. AngU Glance, Clean , HolL Glantz, Dan. 
Glands , Suec. glans) s bUflc , błyfk , łyflc , polylk, 
gładkohlnfk , btyłkogładnia , Boh. Ic6f; WM\ Sor. i. 
frwetlift^Ofcj; yd. svietloba, svetlina, *.vetlul\; Rs. aockI), 
rxHHegb, BoaciKiłie, c'iHH*ie, AyHeaapHOcrnb, cB'£cno- 
aapHOcmB. Glanc marmuru; glanc kruszców; glancdro- 
gich kamieni. Glanc od kamienia, to ie(ł, kamieniem 
gfadyszką rzeczom dany. Glanc sukna; glinc kapelusza, 
Materyom glandz daią i srebrnym i złotym. Jabl. Tel^ 
54. Lepiey Minerwę z marmuru, niżeli z kości stonio- 
w<Jy robić, dlatego, iz dtużey glanc potrwa. Warg. Wal.. 
].o. h) krasa , piękność uderzaiąca , g((in§enbe @d)On^dt^ 
C^Idnj. Ginie glaps na iagodach , co przed laty było 
Wdzięczne, to połogami teraz się zmieniło. Bardz. Tr.. 
455. Glanc twarzy. Pociey i44. Coraz rzełkiego uby- 
wa nam wieku , A czas i lata i glans z twarzy niesie. Hor.. 
1., 343. Nar. c) okazałość błyszcząca, g(dn)enbe ^t^C^t, 
Cc^tmmer, @Iiin|. Dzisiay się świeci glans Hierozolimy, 
Jutro iey pogrzeb mgliQe sprawią dymy.. Jichow. 109. 
Dodoicńdwo cesarzów Tureckich (Iraciło teraz siła glausu 
awegOt KłoJt. Tur. ao2. Cnota iego bez »Iansu , lecz 
gruntowna. Teat. 49, 17. d) morał, piękność, szlache- 
tność, czyftość, bie ©c^inbeit, 26iirbe, 9l^inbeit, 2a«s 

tettt*tt. Uchowa mię bóg, ieby dobrzy sławy Glans 
miał oszpecić poflęp plugawy. Morszt.. 212. GŁ/YNCO- 
WAC, GLANSOWAC, -al, -\x\^c.zyn.ndk. poglancować 
J^ok.y glanc czynić, polerować, Lłyfkogładźić, gldnjeub tttas 
l^en, gldnjen (ac/ittej, pofirem i?J/J.8vitlati; C/-o.szvetlati; 
i^x.. cBl^aiAHoib, BucB'BmAMaiB. GLA.NCOWANIE ; — 
ia, m. Subjl. Veró. y polerowanie, bai ^Olirm,. ^IdnjeH. 
$. , polor, blaik bet Odiaw^f ba^ ®{dniirn. Od glanco- 
wania warsztat Rs. AoigHA^HH; narzędzie, n. p. głady- 
92ka AOifiKAO. GLANCOWANY, - a, - e, Part.Perf. 

polerowany, }^Mtt, ge^Wnit, mit ®(an| iu(jetl*tet. Rs. 

JL'02B<^HUH. Płótno glancowane A.OjgeHKa. Jig. Jeśli mo- 
wa tredona , glansowana i mifternie układana , znak ie 
aorce zniewieściafo. Pilch, Sen, lijl. 4, 94. GLANCO- 
WNY, .GLANSOWNY, - a, - e. lśniący się, błyszczą- 
cy, gUn^enb. Rs, rAflH^OBaaiHMM , aocrobuh, A)He- 
sapHMii , AoiguXlH&iH , cB'&mOBifAHiiiłi. Marmury 
gitansowne się lb'niły w filarach. Bardz. Luk. 179. Jąłem 
brudne gfazy dobywać, i glaosowne czynić z nich obrazy. 



GLANCOWNIK - GLASNAC. 

Zab. i5, 293. Naygładszc i nayglancowuieysze szkta i 
blachy, maią po wierzchu niektóre górki , dułki, przer- 
wy. Rog. Doi. 3, 117. h) Jig. piękny, gldlli:nlb fcbÓH, 
f(t6ll. Wiersz glansownieyszy , przepasany iartein. Achów. 
Fr. 63. GLANCOWNIK, - a, m.y który rożne rzeczy 
glancuie glanc im dawa. Tr. bzt ®(4tter, Sfin^er* Cro. 
8zvetlavecz; /{j» AoigiiAbigiiKl). 

Pochodz» doglancowoć y nnglancowaćy oglancowaćy 
poglancować y przyglancować i wyglancować, zaglanco- 
wać , zglancować. 

*GLANEK, - nku, /ti. , Ja dlatego iyczliwą ręką dziś po 
^lanku Opasuię cię milszy nad zdrowie kochanku. Pot. 
Jow. 100. Staroświeckim giermak kroiem Dzisieyszym 
odnawiam (h-oiem. Spuszczam glanków, sparam guzy, 
J ftanu popuszczam dłuźey. Achów. Fr. 116.? 

GLANS ob. Glanc. 

•GŁaSAC, *GŁASZAC, - ał, - a, czyn.ndk. (Boh.^Ufati 
Etym. głos, Boh. 1^{^^ cf. hałas) wołać, p il)licznie wy- 
woływać, oznaymiać, mówić rufcn , au^tufeit, befaunt 

tnad^eit. Gdy owce doią , milczenie ma bydź , tylko sam 
pallerz ma nieco k nim gfasnć. Cr esc. 660. Zapowie- 
dzieli im zgoła nie głaszać ani uczyć w imię Jezusowe. 
Budn. j4ct. 4, 18. (aby nie mówili. BiLl. gd.). Gł^isać s 
wołać Vn. Th. ob, zgłaszać, zgłosić j rozgłaszać, rozgło- 
sić; ogłaszać, ogłosić. 
GLASEllOWAC, czyn. nied.y mówi się o ciallach lub cu- 
krach, które po wierzchu cukrem się polewaią czyli gla- 

seruią. We/. Auch. 4o2. glajitett, ttiU ©Ufur ufcetitc^en. 

ob. Glazować. 
GŁASKAĆ, - ał, głałka et gfaszcze. cz)n. ndk.y Glasnąć 
/er//i//., pogłafkać £>•;*. ; Boh. f^iahiti, ł>obUiO»ati, pobla^ 

biti, cl)la*0liti, cbladjoliipam ; /v.giadit, poc;ladit, per- 

lisuyaii, perlubuvati; *S>. i. ijlbiicj, IDab^U ; i^g' lasclit- 
ti ;, Cm. pob6shRti i Rs. AacmdinBcff, Aaigycb, AacK^rnB, 
xacKaio, npnAacKami , yxacKaniL, noAoiy&iaiB. (o6Aa- , 
CKanii pochlebić ob. obleśny). Etym. gładki cf, gładzić et 
Germ. glittetti albo tei od lalki, łałkawości.) r ręką ła- 
godnie muskać kogo pieszczenie, ftreittfln. Gdy kota 
głaszczą, marmoce. Aluk. Zw, i, 3o3, Jm kota bardzicy 
gla-szczesz , tym bardziey ogon wznosi. Cn. Ad. 3a4. 
Głaszcz ty kotowi (korę, a on ogon w górę. Rys. Ad. 16, 
Głafkać pod włos 5 przeciw wł( som , wzgórę, Ujiber bte 
S^Mtt (treidjen, rtUfwirtel itreicjcn. Tr. Jedną ręką gła- 
szcze, a drugą poHczkuie. Cn.Ad. 3 10. Gdzie pana ko- 
chaią, tam i iego pieika gfaszczą. Teat 22, &. 38. Gła- 
ikiić i szczypać', a to wszyftko razem. ib. 16. c. 78. Te 
włosy, które niedawno maściami gła/kano , teraz popio- 
łem posypane, Leop. 3 Mach. 4. (gładząc parfumowano). 
$. , musnąć, pomusnąć , pomułkiwać, letko się dotykać, 

łechtać, ieic^t berńbwn, fanft betajten, ph)f. ,et morL 

Chłodnym głaszcząc drzewa tchem, wietrzyk się bawi. 
Hul. Ow. i63. Po głowie bogini głaśuie nas chabiną. ' 
Zebr. Ow. 366. tetigit virga). Zgodne na wyzłoconćy 
lutni ftrony głaszcze, ib. 66. W iednem polu baranek 
młodą trawkę głaszcze J dziki tygrys łączną kfwią napa- 
wa paszcze. Nar. Dz. 2, 198. ścinaj. To męzkie dzieła ! 
- ciobie próżno głaika chęć do dzieł męzkich« Hul. Ow. 
112. (bodzie). $. , głafkać kogo po głowie s dadź mu się 

we znaki, czochrać ^Oyfg. einem ben ^opfiawfm, ibm 

|U idaaffcn tnad^en. Fortunne z tego rodu hetmany mie- 
wali Królowie; Męinie Niemce zuchwałe głaikaliPo gło- 



GŁASCACZ - GŁAZ. 

'Wie. Tapr, Gn.^n, 2) pochlebiać, słowami łeditać, f<l{fltieis 

ćfin, mit SBortfn nebfofen, flCeln. Pochlebuie im i 

pMwie ie glasr^cze. Wis, f.k, 164. lirami siodka muzyka, 
która uszy głaszcze, a duszę przenika. Przyb. Imz. 292, 
liion, 76, -ióG. Głaszcząc, pochlebiaiąc Rs. FAaAlióio. 
Gdy g?aszczą puchlebftwem swem, iad goŁuią. Skarg, Dz. 
8^9. Nie umiaT w kazaniu głaflcad, iedno grzechy sro- 
gim gromieniem burzył. Skarg, Zyw. 2, 22>5. Kogo szczę- 
ście głaszcze, tego rade troszczę. Ry^. Acf. 26. forfu- 
na, cum blanditur^ captatum venit. Głaszcząc prawdę 
muwią poetowie. Hor, 1. Nar, dedyk. b) łagodzić, gła- 
dzić milbern, von ber gutcn ®efte t)orfteffcH. Okrutny 

postępek głafkali i wycieńczali. Pilch, Sen, i65. -'J.Głaflcać 
fic Recipr. ffc^ fltci^eln. Głaszcze się pod brodę, b) gła- 

fltać bawiąc się n. p. psa, ffd; mit ^tteWcIn untci^rtlten. 

Kobiety się częfto przez cały dziefi z pieflcami głaszczą. 
7>. GŁASKACZ, - a , m. , głaszczący drugiego, po- 
chlebca, ber (Sr^metd)Ier. cf. jnf. Germ, ©lattfirief cr ; 

Sr. 1. {\[i}i\\\c\\:t palpo. Pochlebca, głaikacz ucha, Zyie 
z tego, co go słucha. Jakub, Bay. 9. GŁASKANIE, 
GŁ\SZCZE\IE, - ia, /z., Subji, Ver6., musnieme; b(t^ 
€trci<^fln; Boh. ^la^eni; Sr. 1. lifcfccjjCttO- Konia uro- 
dziwego więcey głafkanitm do powinności przywiedziesz, 
nii biciem. Petr. Ek. 61. Głafkanie pod włos ba^ ©ttei: 

(tein wiber ben €tri4 ber ^iidre , ber ®cgpn(lric!). Tr. 

GŁASKLIWY, - a, -e, co się da ogłalkać. Włod, ber (f* 

jdbraen lagt, jabmbar. (cf.łnikawy). Cn, Syn, 307. Sr. 1. 

iflubienite domabilis, Niegłafkliwy cicuratu difficilis, 
Cn. Th. 5o2. 

Pochodź: dogtajkać , nagłajkaó jfV, ogtajkaó y ogła^ 

A^ny, nieogłajkany ^ niegłainy ; pogłajkać; podgtajkaó^ 

przegta/kać, przygła/kac\ rozglojkac ; ugtajkać ^ zagta* 

Jkai, cf. Gtadzic, Gładkie Łajka. 

GLASY ob. ftok, fortijik, Jakub, Art, 3, 3 17. \i^i ®{aci«. 

5A. f oliffte- 

GŁASZCZĘ ob, Głaikać. 

GLAUBICZ , htrb. , w polu błękitnym ryba i ółta , do 
karasia podobna, niby pływaiąca w lewą tarczy; na^heł- 
mie pięć piór (Irusich \ z Niemiec przyniesiony. Nieś* 2, 

aai.ein 9S3appen. 

1. *GLAZ, - u. m. , Rs, TAdal) s oko, cf, *glądać i?j. TAa- 

3^mB ; ć b e r b. giafen. 

a. GŁAZ, - u, m. , GŁAZA, - y, i. , Dudz, 1 5., Sienn. . 
338. GŁAZIK, - a, 777., Demin., kamień pospolity, 

ber ^iefelflein, ber ©tein. Rs, rAasywL brukownik). 

Głaz, Gafl. gres, Staś, Buff. i54. Nie dość, lecz świę- 
te gwałcąc praw rozkazy, wytrącasz graniczne głazy. ATor, 
1, 3o2. Nar. Tu (Irumyk pftre liże głaziki. Pot. Arg, 
377. Dędzie nasienia twego iak piafku, i płód iywota 
twe^o iak gł^zików iego. 1 Łeop, Jez, 48, 19. (^iako 
kamyków. 3 Leop,) Ołazik Kocytowy. 1 Leop. Job. 2*1, 
32. (piasek piekielnrfy rzeki. 5 Leop.). Z klęczenia, któ- 
re częftym na modlitwie razem Zwykł odpra-wiać, kolana 
ztwardniały mu głazem. Atin. Ryt. 3, 5. Zniknie miłość, 
powaga i przyiaźn* chęci ; Śmierć zetrze wszyftko głazem 
do samey pamięci. Zab, i3, 238. Gł^ abo głazik pro- 

bierlki Tr. ber ^roMerflein, ber ©treW^ein. 

GŁAZ, GLAZUR, - u, m. , srebro mieszane ze złotem. 
Dudz. 38, Żywicę ziemną , przy ktfirey piąta część sre- 
bra ieft, własnym imieuiem zowią glesum abo glazur, 
tUctrum. Mącz. - Plin, HJl. N. 33, 4. elne QXimU 



GŁAZGAŁ - GŁĘBIE 



707 



fdjfttttOon ®0(b ntlb SKber. Srebro wyborne, Cn. Th. 
]o56. 
GLAZGAL , - a, m. , materya , na roztopionym szkle , lak 
oleiek, czyli woda, pływaiąca. Torz, Sxk, 258. z Nicm. 

bte ©U^gatre , ber ©(a^fc^aum , ©la^fd^mel^. 

GŁAZNY, głainy* - a, - e, zwinny, zręczny. WoL gefc^tcft, 

4brett^ oppos. niegłainy cf. niezgrabny, nieokrzesany. 

GŁAZOŁOMNY, - a - e,. n. p. oszkard. Mon. 76, 694 

kamieniołomy, fteinbri (^enb, flefelbref^ettb. GŁAZOWAC 

czyn.ndk., -z brukować. Oss,Wyr,: Boh. blitjitt^ blajbitu 
GŁAZOWATY, - a. - e, na kształt głazu, fieinartig, f (es 
felartig. Kamyki głazowate a krzemienifte. Syr. 1002. 
Ziemia głazowa ta, la silić e , ittefelerbe* Mier, Mscr, 

GLAZUR oó. Głaz. GLAZURA, - y, i., glaserowanie, 
powleka, którą garki polewaią , polewa, bie @lafnr^ j« 
S3* ber itipfe. yd. gorezhiza, nalizłiiŁ, glasura; Ross, 
MYpaea. GLAZUROWAĆ, GŁAZOWAC, czyn, ndk, 
glazurą powlekać , o3. głaserować, gUfiren* t,Vd, nali- 
zhiti, glasirati, s'gnrezbizo obmasati , obglasirali , polo- 
shati, oblizhiti ; Rs. jwypaBiiniB. Dokona *glazowanie a 
czuynością swą wyczyści piec. i Leop, Syr. 38, 34. 

•GLEBA, - y, i., Łac, gleba^ gruda ziemi, ziemia, grunt, 

bie (grb|cfeoire , bie(?rbe, ber ©obcn, ber ®r«ub. Ross. 

TAbiSa. Kto swey soli zaniedba i odfląpi gleby. Niech 
ma karę, iak iołnierz, co uciekł z potrzeby. Jabł. 
TeL 173. 
GŁĘB', GŁĘBIA, - i, i., GŁĘBINA, GŁĘBIZNA, - 
y, i., głąb', mieysce głębokie , bie itiefe.^/*. blaub, l)faubs 

(a, bt^n^na, blubocjtna; Sio. bfnbina/ thTina; Sor. i. 

^nbtna; Vd. globozhina, gIoboku(lvu; Cm. globózhina ; 
Cr, glubina; Dl. dubina, puchina; ^jn. dubina , puccina ; 
Rg, dubina , puccina ; Rs^ rAy6iTHa. Tu przeftwory prze- 
paści szeroko rozwartey, Tu wielka głęb' okropna. Przyb. 
Milt. 2o5. Głębiny ftudzienne. Birk.Zbar. B.5yb. Wło- 
iyli go na czołn, i szukali naywiększćy głębiny w rz^ce, 
tam go wrzucili. Birk, Gł. Kun, 24. W morskie fale 
flłoczony, gdy się na głębią morlkąwydawam. .. Dar.Lof^ 
3, II. Żywot to dobry, żywot nader święty, Kto ani 
iedzie na głębią nadętj' , Ani boiąc się nieszczęsnego biegli. 
Trzyma się brzegu. Perr. Hor. 2, B 2. Okręty, które na 
kotwicach ftały, na głębią w nocy płynąć, a potym. do 
brzegu iachać musiały. Warg, Cez. -87. Nad głębiną, ia- 
koby w nią iuź wpaść miał, słabo ftoi, drżący i ftrapio- 
ny. Skarg. Dz. 44. Trzykroć tonąłem; noc i dzień w 
głębinie trwałem. Budn. 2 Cor. 1 1, 2 5. (w głębokości mor- 
ilcióy. Bibl. Gd,) - Jig, Dziś nasze kobietki w głębinę ma- 
tematyki i fizyki zapuszczaią się. Zab. 2, 46. Głębina 
taiemnic bozkich. Psalmod, 76. - W głębi kurytarza ieft 
framuga. Teat. 62, d. 67. w tyle, im ^iwtergrunbe. 
Teatr reprezentuje ogród, w głębi pałac. Teat. 54, 3. W 
głębi sali. ib, 7, c. 3. Czrt. - U Malarzów : na głębią 
pod idź en/oncer. Tr. tjerticfen. Podanie na głębią. tvli 

©ertlefen, hie a^ertiefunł) , bep ben s0?ablern. J. Phras, 

Wierz mi , że cię wywiodą av głębią z miałkiego. Rey Wiz. 
3i. że cię wybawią, wyzwołą ; abo też że cię z deszczu 
pod rynę poprowadzą. *GŁĘBIC, Bh. i^Uni^dti'^ Ecc, 
rAy6iiHio , rAy6HHyraBopio, ob. wygłębić > zgłębić. 
♦GŁĘBICIEL, ob. wygłębiciel , zgłębiciel , cf. Bh. r;UWs 
^al criticus. *GŁĘB1E, - ia , 73., głąb', głębia, głę- 
bizna, bie i^tefe. Cztery wiatry z głębia gwałtowne po- 
ruszywszy morze, bitwę ftoczyły. Wad. Dan. 148. 



7o8 GŁĘBIELISKO - GŁĘBOKO. 

.GŁĘBI£LISKO , - a , n. , topicliflco , eitl tiefet TOoCt. 
W błotnych g^ębieliikach sita zaJrrytych sledsiato. Krom, 
a43. GŁĘBIEY Compar. Adv. GtęboJco. - GŁĘBIK, - 
a, m.| ryba morika , przyoawek. C/i. 77t. 879. pompilus 

ber 6*ifftóttel, bet ®fgler. $., o^^. kieib', kiełbik. 

GŁĘBINA, GŁĘBIZNA, ob. g?cb , gJębia. GŁĘBOKI, 
- a, - ie, Compar, *g!cbokazy, głębszy, Boh, ((ubofó; 
Co/»/>. (flubffi ; ó/o. Ilubofi, ^luWt; Crn. globók; Kc/. 

globok; ó>. 1. buboH, I^bof I , lobfd)t ; 4$/-. 2. blńmofi, 

bluntof I ; Cro, glubok \ Dl, dubók *, Hg, et Bsn,. dubok ; 
Rs. txyóOii'ivi.oppos^ miaiki). tief< Dól tea przy iednym 
końcu ma bydź głębszy. Cresc. 626. Dofek iednę Aopę 
głęboki, ib 397. Ucieczcsz się do głębokszych fhidnl' 
czek. Rey PJi, A. 6.* Jm która głębsza rzeka, tym więc 
ciszóy płynie. Opal. ^at, 116. Trudno byfo wybrnąi^ z 
tak głębokic^y toni. Kłok. Turk. i36» $. , wyraia wiel- 
kość ftopnia, którego rzecz doszła, tlef, al^ 3^i(^enclnet 

3ntenfion, ober ettte^ (o|en @rabe^> Pod czas głębokiego 

snu, niektórzy ud żelaza zginęli. KuHg. Her. 67. im tU: 
fen ®d^lafe- Wśrzó() głębokiego 'pokoiu wzięli Turcy 
uśpioną Dydymotychę. KM. Turk. 119. Proaimy Q\f 
o tę łaikę Króla, z naygłębszym uszanowaniem. Zab. i5» 
1 36. Głębokie nńlczcni«; » głuche milczenie, n. p. ftoią 
zbladli w głębokióm milczeniu. Zab. 8, 222. §. , wzglę- 
dem koloru, demuy, (iefi^onjatben, bmtne ^arbcit. Wgłę- 
bokiiJy żałobie chodzi^:, in ber tiefen ^raiier, (O b r b. $,U%0* 

' ^' 1 głębokie tony, ttefe ^6ne oppoe. wysokie. Głębo- 

bokim śpiewa basem. Tr. $., daleko zaciekły, lOfitbtnCtn $€« 

* brUttgeil; fp4t, tief. W głębokie iui zaszedł lata 1>. ertffc 

Mon ttef In bit 3abre ; im 2>eutr4^en fagt man a»d) : er ijl 
fć^on (cc( in bie ^a^re, er fiat eln ^(e^ ^Iter etuić^t. 

Susza Ikończył iycle w głębakiey ftarości. Stehel. pr. 
"W głęboką noc powrócił s późno w noc, fp4t in bie 9?a(^t* 
Dobry rośssądek , choć nie w głębokim' wieku^ - Zacho- 
dzić w głębokie gadki in Hefe 0efpr4*e. Tr. - J. , głę- 
boki rozum : głęboko przenikaiący , byftry, przenikli- 
wy, ein tief bringenber^ bur((brtngenbcr fOer|lanb. Wól 

ieden , głębokiego rozumu, rzeknie, przyiacielu. . . • 
Zab. i5, 179. Człowiek głęboki zna rzeczy terazniey- 
sze , wie o przeszytych , zgadnie przyszłe. Teat. a6> c. 
i3o. Myśli głębokie, n. p. Jeżeli która, tedy ta ieft 
myśl i wysoka i głęboka. Boh. Kom. 4, i34. tiefftnntg; 
1»0n ®ebiinfen. ob. głębokomyślny. Głęboka nauka t grun- 
towna, etne tiefe, grAnbU^e @elebrf(mifett $., Nauka 

ta dla mnie zbyt głęboka : zatrudua do poięcia , zbyt 

wysoka , bie aBiffen Waft ifi fftr mvi} ju tiefffnnig , ff e ifl 

mir |« COCb/ >U abflract. j. , głębokie są taiemnice bozkie 
5 głęboko zakryte, niedoścignione, ttef/ ^erborgen, un^ 
efgrńirbUcb* Otworzyć naygłębsze serca (krytości. Jeut. 
33, c. 6. GŁĘBOKO Adperb., GŁĘBIE Y Compar. Adv. \ 

Boh. (hiboce/ (fiauboce^ Com/?. t^laub er ^<iitbegi ; Sio, 

^Ibofo; Sor. i.inbofo; Cro, gluboko; Rs. rAy60K0, rxy- 
6}Ke, niemiatko, nieletko, daleko przenikaiąc , propr. et 
J\g. tief- Trzeba ieszcze głębiey kopać, ieby wodę zna- 
leźć. Ld. Głębićy w serce krzywda wchodzi, i dłużey się 
pamięta , niżeli uczynność, Gorn. Sen. 6. Zabrnąłeś głę- 
biey nieco, iż cię słowy naprawić trudno; toć zelży wo- 
fcią zawściągnion będziesz. Pilch, Sen, i52. Gdyby się 
ntał tak głęboko z nią wdawać, uwiadomię oyca. Teat, 
3o, 29. Fochlebniki głęboko się kłaniaią,. ale gfębićy ie* 



GŁĘBOKOMYŚLNY - GLBGOTKA. 

szeze *w mieszek sięgaią. Falib. Dis. E 3. Nie tak głę- 
boko w rzeczy patrzą młodzi. P. Kchan, Jer. i34. Dru- 
gi po wierzchu tylko uważa, a inny głębiey sięga rozu- 
mem. Zab, i2j 275, Umiem rzecz wywodzić, i mówić o 
rzeczach głęboko. Bach, £płkt, 60, . Jm głębiłby myślą się- 
gam , tym bardziey mię to bawi. Teat. 49, d. 43. Jego- 
mość głęboko bierze, la tego nic nie rozumiem. Teat, 
34, b. Bf h. 2., - §.j śpią głęboko. Zab. i3, 378. Tręb. 
tęgo, mocno). GŁĘBOKOMYŚLNY, ^ a, - e, tiffbem 
Jenb- Mrong.^ f^r/. globokumislen ; Rs.T\y6oKOUhi^xeH- 
HUM. GŁĘBOKOMYvSLNOSC , - ści, i., tiefen ©en: 
fen, Vd. globokumislenolł, globokumislezhuoil; Rost, 
rxy6oKOMUCAeHHOcm&, rAy6oKOMUcxie. *GŁĘB01C0- 
MOWNY, - a,* - e, £^r.rAy6oKOp^4HBhiii. •tieffprec^eilb. 
GŁĘBOKOŚĆ, - ści, i,, Boh. et Sio. blubof0(li yd. 
globokuft; Crn. globókuft ; ' 5/-. 1. (fuboCofcl cf.głąb^, głęb', 
głębia \ przymiot tego , co nie miałko , nie płytko , ale 
daleko w głąb' zachodzi , bi^ Siefe. Prędkim (kokiem w 
głębokość Tyrową wpadł. Warg. Wal. J39. - Głębokość 
lasu, szyku, i^oyika , bie Xiefe , ^erftefung. Głębokość 

batalionu (bie Xtefc) bte jc)6()e ein:tf ^ataHioni, wie 9iei 
TOann hti^ ei Mt, §. , mieysce głębokie, ein treftr Ort, 

eine XiefC (cf. przt-paść). Z głębokości wołam do ciebie o 
Panie. Biól. Gd, Ps. i5o, 1. J. , niedościgłość , niepo'C- 

tość bte Unerfoifci)ltd?fdt, bie Zicfe, uncrgrónMid^e 93es 

fdjajfcn^eit. Wzyftkie nauk przeniknął głębokości. 'J'r. 
Wy nie macie tey nauki, wyście nie poznali głębokości 
szatańfkich. Bibl. Gd. Apoc. 2, 24. Głębokości buzkich 
nikt nie zna, iednoduch, który ieft w nim, Gil. Knt. 5g, 
Pochodź: dog/f hic\ przegtcbić y wygł^bic, niew)gli^bio-' 
ny i zagtcM się ; zgłębiony ; niezgłębiony, 
GLEGOT, KLEKOT, - a, m, wielemówuy, blatero. 

Mącz, świegot. Dudz. 4j. eia ^lauberer, ein (ScbwaCer. 

cf. Boh. QtlotJfrepiru3 , Jrjmiius , echo; Cro. klokoticza, 
Hung. kotyogós , gloctorium , Rs. kaórooiI: , kaokO- 
maH ic = bełkotanie. GLEGOTAC. GLEKOTAC, KLE- 
KOTAĆ, - ał, - a «/glegoce czyn. ndk, (cf. fletfen 31 big. 
Bh. geftati crepare y Jlrepere). małym ięzyczkiem gl«go- 
tać , nabrawszy wody w ufta , charchać , gargaryzart, 
Mącz. gurgeCn/ (Id^ gurgeln. 5., bocian nosem ł;lfgocc, 

klekoce abokickce, gęgoce , ber €tDrcft flappert mit bem 

@d)n<lbeC' Bociany nosem klekotały. Banial. J, 3, b, 
Cro, fclo?:otati. klokochem , klyukati glotero ; Hg, klok- 
dok; Sr. i. flmpotam tli bACJen. $. , b«'lkołać, momoUĆ, 
zaiękiwać się, t^ammeln , lalien; ob. klektać. $., świe- 
gutli wie paplać, f<bwa$b«ft pUppetW, J., Garnek wrzący 
glegoce, abo w garku glcgoce , glrkore. Dudz. 20. ber tO' 

cbenbe ^opf buffert, foITert, e« buatrt im focbinbenilopfe. 

£cci. KAOKomarn*. GLEGOTaME, GLEKOTAKłE, 
KLEKOTANIE, - ia, n., Subfl, rerb, - $. , gargaryzm, 
brt^ ©UrgCln^ 5., glegotanie bociana, ba^ ^lap?«" ^^* 
CtOrcb^» $. t bełkotanie, roomoŁanie ba^ ^tantmedl- 
5., śwTegotanie, ba^ ©(bwa^en. 5., glegotanie garka, abo 

w garku , hai SBttffem im fo(tenbeń itopfe* GLEGOTKA, 

GLEKOTKA, KLE KOTKA , - i , i. rzegotka, brzą- 

Itadło, eine .J^lijpper, jtlapperbudjfe / eine €c^narre. P**- 

cząrym dzieciom daiemy iabłka abo klekotki , aby się ba- 
wiąc niemi, umilkły. Petr, Fol. 45 1. W wielki Piątek 
nic u nas nie słychać, okromniewdzięrznego głosu rzegotek, 
iklekotek. ly.Po/?. W^.a54. Kl«koiki, które wołom przy- 

wic2uią. 



GLEN - GLEYTA. 

wif iirią , by waią sosnowe , dębowe , olszowe. XIuk Bosi. 
3, 160, - <J. kiekotka, masc. et /em. świegotliwy i świe- 

gotiiwa, lub świegotka, eltt $p(aubrrmau(/ etne ^lAubets 
taf^e. C/ł. >/{/." 1116. ^ ^ 

GLEN, -, nia, m, et gleni i., Glonek demin,^ potężna 

kav%al chleba, etn iXun(cn Ober IHanlcn iBrot^/ ein Slan-- 

Irn, Jlrtrben gSroW (cf. ^(0^) Wloiyl sobie kilka go- 
mółek w sanadi'a i gleń chleba. Falib. Dis, L, 5. ^ Ross. 
roMsyAH, AOMÓmi, aómoihkL, xoMiniiig«; £c. yKpyzl) 
CRs.et Be. T.Khnby t\%h^\^ s sok^ł 5r« a. g'o(n (cf, 
Af. crAOHymB poikną(5, pochłonąć). ^ 
GLETA ob. Gleyu. 

GLEWiA, - ii, i., spis, bie *®lefe, ber *®U'fcn, Cbb. 

®Im, ®(«fve, iŁa/. mCi/. glayea, Suec. glafwen, eine 
£«lje, ein ^piep, ©peer. Rzymianie mieli iedne orcźe 
pocifkowe, mnieysze od grotów , ielazo Łrzygraniafle ma- 
iące; na calów tylko pięć długie, a drzewce na llop pól- 
ccwarta, nazwane glewiią, ^erutłhi, Pupr. IV. i, 54. 

ete OiomiWer 2Burffpiei Cn. Syn. 918. GLEWIYNIK , 

- a, m. , kopiynik, iolnier* dzidą uebroiony, iak Koza- 
cy. Dudz. 38. ber *0(efener, eln @płeffae*t, yi(|uinwr. 

Cru Syn. 918. 
GLEY, - eiu, m. , gatunek ziemi, mallka iak mydło, gdy 
ftcieie na powietrzu fiaie się twardą. Tort, Szk. 64. tt 
63., «/ 5. mrgilU glaise. Brzojl. io5. 9llebrb. ber ,Wep» 

Wori/ 2eOin, sWargel, 9liebrf. ^ledd, Holi. kley, 

j4ngl. clay (cf. kley;j Kc/. glenza, glen , glinzai Boh,. 
fin. GLEYCISTY, - a, - e, pełen gleiu, lettlg, t^Os 
ntg. Torf bardzo gleycilly i kleiowaty. Brzojl, lao.',. 
K</. glcnad, glenzad. 
1) •GLEYT 06. Glid - 2) GLEYT, - u, m., GLEYCIK, 
- a, i»ł. zdrón., z Niem. hai ®eU\t , ber ® lelWbrief, 
bA^frepe, ff^ere ®i1 U. fiA. glcpt, prawobni lt(l/ pr«^ 
»ob be«pećnojli, U(l jad^orpacń ; £>/. vernilijfst; rd. po- 

Todnu pismu, obvarnu pismu; Sla. pratnje *, Rs. OnacHaK 
rpaMomp. Gleyt iell od słowa Niemieckiego Cl^eUit, 
*alvus conductus. Czack. Pr, 2o4. Gleyt, albo wolne 
prseyście, kto komu da, powinien go bronić od szkody. 
Szczerb. Sax, i45. Literae salui cpnductus , lift, któ- 
rym osobie o(karfoney w sprawie kryminalney , króf 
oftrzega bezpieczeńlłwo ilawania w sądzie. Kras. Zb, 1, 
3'ji. fCról wydaie te gleyty czyli lifty, zaręczaiące beŁ<- 
piecseńftwo do ftawienia się. Skrzet. Pr. Pol, 1, lo-T.. 
(cf. ielazny lift). Hufisowi dali gleyt, albo przymierze 
wolnego przyicchania i odjechania. Gil* Kat,. 99.- Miaf 
ieden paszport od Wezyra, ^i od hospodara Wołoflttego 
glcycik. Birk. Ex. C. 4 b. GLEYTOWAG, - ał, - uie, 
kogo cjr. nc/i. , dadź mu glcyt, gleytem go ubezpieczać. 

Dudz. 38. einem ftd^ere^ ®eleit geten. J. odprowadzić 

honoris causa towarzyftwem. Mącz, elnetll eine 18ebrfs 
!UBd fteben. GLE YTaWY , - a , - e , od gleytu , ®e* 
IfiW s . Gleytowy lift. 
GLEYTA, - y, i., GliU. Ifaur Sk. 93., Gall. glette,, 
Suec, glitt); Bh. g(et ; Vd. pena, smet, bie ®fatte, 
%\itXt, ®(it(e. Wapno ołowiane ciągłym paleniem 
obrdcone w szkło , maiące przy tęgości kruchość , a od- 
dzielaiące się w łuflcę iółtawą i rumianą , s glłta. Krumł, 
Chy. 629- Ołów w popiół obrócony, nagle ftopiony, 
obraca się w szklanną materyą gleytą zwaną; iółtą zo- 
Wią złotą, białą srebrną od koloru, ®0(bgt4tte, Silber^ 
Tom. L 2, 



•GLIBIELA - GLINA. 



709 



ilitte. Kluk, Kop, a, aoi. cf. glutniak. §. piana odcho> 

dząca od złota, srebra, ©olbs Ober ©llberfc^anni/ @<^Iafs 

fen. Świetne srebro , ikoro ie ogień od gleyty odcedzi. 
Pot. Syl. 3o. GLEYTAK , - u , m. , x Niem. Ux %{itU 

• (filFeil/ hak do wyprowadzenia gleyty z pieca. GLEY- 
TOWY, - a, - e, od gleyty, ®ldtt-, POtl ©litte. 
Maść gleytowa, unguentum de liihargyrio. Perz. Cyr. 
a, 325, 

♦GLIBIELA, *GIBIEL, ♦GNIBIEL, - 1, i., przepaść, 
otchłań , bezgruncie , ©(tlUttb , Wi^XViX{h (Ross. ru6eAB 
rguba). W błotney iaby hasaią glibieli, iimoso in gur- 
gite. Zebr. Ow^ i4y. Chcieli Niemcy przytaionych z le- 
inych. glibieli wyciągnąć. Krom, 492. elatebris). Pierz- 
chnąwszy lelenie, w krzewinę nas ciemną J nieprzebyte 
nawiodą glibiele. Tward. Daf, 3i. Oblęźeńcy drą się 
przez gnibiele, przez głazy na mury. ChroU. Fars. 217. 
Wnet nowe woyny ujrzysz w twey gnibieli J wtóre woy- 
ika biiące b\^ głównie. Chrość, Luk. a39. W sadzie 
moim z gałązek rozkwitłych chłodniki , Tam mię pod 
cień wzywafą i letne pomniki , Gdzie trawiąc czas łago- 
dny pod temii *%\h\e\\ , Na zielonych traw buynych kładę 
się pof cieli. Gaw, Siei. 36 1;. Bukowińikie wyświadczą 
gnibiele , Co iuchy , co tam i tołubów dyszy, Jabł. Buk, 
y. 3. Kamień znaydziesz w lada glibieli. Mon, 71, 54 &. 

*GLICZA , - y, i. , Discriminale szwayca albo glicza, któ- 
rą przedział czynią na głowie.. Mącz, bte 92efVRabeL 

GLID, GLEYT, - u,,i7i., z Niem. ba^ ®Iteb, %, (J. ©ofs 
baten, J*zcd, szereg n. p. żołnierzy, iS/a. glida, red). 
»Klidt vulgo gleyt, acies in Hlum porrecta. Chmiel. 1, 
82. Kroczą pasmem, a w marszu wzgórek ni dolina, 
Las ni ftrumień porządnych gleytów nie przecina. Przyb, 
Milt,^ ijj.- Żaden aię nie mógł w gleycie utrzymać na 
nogach, id. 296. Tysiączne kolumn rzędem ftoią glidy. 
~ Zab. xo, ai,. Zaftępowały Cheruby gleytami świetnemi, 
Przyb. Milt, 4o2.^ Rs, aOiuep^HoaCHO. ♦fJLIDWA- 
SEK , - u, m., wodnifta wilgoć w rannycK członkach, 
z Niem. ba^ @Uebma|fer* Sok który w ranach glidwaser 
zaftanawia Syr, 'jo,- 

•GLIF, -u, w., n.p,. Mularze uiywaią do węgłów i glifów,. 
niektórych naczyń. Soljk. Geom. a, 106. Glif u mula- 
rzow , ukosność muru przy oknach dla iwiatła , lub przy 
drzwiach dla przeftrzeńszego w^y^cia. Mag. MJkr. 

GLIIOWAC , - ał , - uie cz, ndk. , rozpalać , z Niem^. 

glń^ett; glń^enb ma(iett. gliiować ielazo. Tr. 

GLINA, ' J, z., Bh. blina; Slo.fflma; Dl. gnyla, gnilla; 
Rg, et Bs, ghgnilla;/C/-o. iloy^icha (cf. ił); Sr. 2. gUna ;' 
Sr.. 1. Una ; Crn. glina, perft *, K</. glina, jiu , glinu, 
glinja, ilouza, let, berna, musga; Rs. Tahhsl , 6peHie ; 
Ec, 6peH'ie, CKy/idAB. Anglos. lim, lam, Angl. loam cf. 
Gr, Xw/i*a, lat, limus cf. Gr. yA/o , Łat. gluten, Germ, 

f leben ; 6d^lamra , 6d^łeini ; cf. 2) glen ) , ber 2eCm , bet 

ft^On, bie It^Onerbe: argUla^ ziemia ciągła, nie tak 
krusząca się , iak inne ziemie , w palcach zdaie się bydź 
tłufta , iak gdyby czym posmarowana była; w wodzio • 
zoftaie lipką; daie się wyrabiać na róine kształty; usu- 
szona twardnieie. Kluk Kop. 1, 260. Statki z gliny*. 
Warg. Wal. 223. (ob. garki, fkorupy). Gliną oble- 
piam £c. rXHHio. - §, Jig, On fortuny blaikiem otoczo- 
ny , Jakby z innćy był gliny nii gmin ulepiony. Zab, 16, 
^o-j, Jig, Osłabł cały, iakgliaa. Perz. Lek. 3i4. - j. Gli^ 

90- 



7»^ 



GLINIANY - GLISTA. 



tta «au6flca , atj^fłrr s X(|Oll , /?#. cyrxKHOKl). GLH^A- 
NY, plur*^ miaiło ur aiemi Łwowikiey , stawno sebra- 
jiiem się tu szlachty po śmierci Zygm. Aug. Dykc, Geogr, 

' j, 24 ^ em @tabt im geiiibergif*e«. GLINIANY, - «,^ 

^e, s gliny, tt^inttn , itbeii. Bh. (ilUiinnę, ^tinató* 

iS/o. I^Unenó, I^UnorpatÓ; ^c^* perllea, i$perfti; Carn. 
perftfa^ 5/a« zemljeuj ; /{^. rAiiHHBUH» cKyAĆA&HhiH, 

CKyACAŁHH^iH , wyrAHHCmMH , j^C. rA.UHHMH, TAHHH- 

Bhiif, laib FAURU 3A%AaHHUii^ n^pcniHUK , 6peH- 
HU^. Gliniany fta^ek , abo garncarikiey roboty. GLI- 
NIARNIA , - i, i. ,\ komora tfuźąca na glinę. ^^flA. Art. 
3, agS. izba do siekania, mieszania i zupełnego ' przygo- 
towania gliny ^a formy w ludwisarni. U» 3, loi. bif 

Se^mlammer/ %iionfammet, ^(lonflube. /?ir. ghgnillami- 

■a. 'GLINIARSTWO, - a , /i. , 5x. ghgnilarftvo, o/>ttf 
laterltium, %\imaxUxt, gejmutbeit. GLINIASTY, GLI- 
NIATY, - i. - e, iM?lcn gliny, {f|>mi9; t^OJltel*. 5oA. 

(Mnowat^, ^Itnowity / flinowati^; ^<"^6. i- lino^itr; 

Dalm, gnylovath, gnillaszt; Croat^ ilo^acfałszt ; Kog. 
gkgnillafłi VcL glinjaił; jinnafl, ilounaft-, Cr/i. glinaft; 
£c. 6pdHHiicinuH ; ^V. ghgnilariy). Ziemia gUuiata. 
Cresc, i43^ Nietylko urodzayne i czarne grunU , ale na- 
wet gliniaile nagradysaią pracę człowiekowi. Zah, 6, io5. 
J. koloru do gliny podobnego , lebntfatbig. Walaćlr gli- 
niafty. Papr. *Ryc, 99. GLINKA , - i , i. , alumina , 
ziemia znayduiąca się obficie we wszydkich glinach , zie- 
miach tluilych i mokrych. Śniada Chtm, i32. argilla bo- 
fus, subtelna, prawie oleio wata ziemia; w u^ciech roz- 
pływa się iak masło ; w aptekach iey zaźywaią pod imie- 
niem terrae sigillatae, ff ine ©Oldtetbf • fi luk Kop, i,a5a. 
Glinka tłufta, Jettbon^ JCrup, 5, i48. , Bh. ^linftf argilla 
colorata, fathttb^ (Sr. 2. glinfa wierzch pieca). Glinka 
lekarfka ma podobieńHwo do kredy. Brzoji, laS. Glinką 
ciesielfką rubrykę nazywaią, iż nią ciekle znaki swoie na 
.drzewie wypisuią. Kluk. Kop. 1, 333. ber SR6t^«?l, bet 
OlOtJfMn- GLINKI, - ek, plur., doły glinne. Cn, Th. 
ge^ragrubc. Bh. bnnif, ^fliniffte; Rs, ghgnilUriscte, mje- 
ilo ghdi seghgnilla copa; Rs. rAHHHija. $. GLINKA, 

- i, m., koń gliniafty, fiu le^mfarbtge^ ^Jferb. Glinko 
móy białogrzywy. J. Kchan. Fr. 79. GLINNY, - a, 

- e, ob. gliniafty, (f^mig. Gdyby ziemia była bardzo 
glinna. Crtsc. 3 10. Ziemia tłufta, puchlna » glinna. 
Cresc. 179. - *GLINOMAZ, - ia, m., pógardl. zdun, 

^In ge^mfc^mterer, Se^mflerfer. Boh. f^immCii (cf. Boh. 

f^linaf futi calcatorj. GLIOWATY, - a, - e, glinia- 
fty, gliny pełen, Utjmi^, t)Off 2eOm. Kryie się w kału- 
i?ch gliowatych, Birk. Kant. C, 

*GLIPKI ob. Lipki. GLISNIK ob. Gliftnik. 

GLISTA, - y, 4., Bh.-ljW^t, ®|Ttfawf«i Slo.li\\^a\ Mor. 
C(i|ta; //^. geleszta 5 Sr. 2. glifla; Rg. glilla, gliftina ; 
Crę. glizta, gli&zta; Dl. gly«te, guja; Sla, glijfta , guja- 
vica ; Bs- ghlifta, glifta, gujina ; Cm. glifta » .Vd. semle- 
flti zberv; Fs, rAKcma. Glifty, Jumbrici, didiownice, 
robaki znayduiące. się w ziemi , któremi się ryby i wodne 
ptaftwo tuczy. Zool. Nar. 92. bet (HegetllOUrttt* Szczu- 
pły, *szczury, cienki, glifta, kpnop'. Cn. Ad, \i5B. et 

Ijt fo b&nit ; toU etn SKegenmnrm. - J. 2) Joft tei ieden 

gatunek robaków w ciele ludzkiem , okrągłych , nie bar- 
dzo długich , które gliftami zowieray. Krup. 5, 737. bet 
iSfWlmtm im £eilbe» Rg. guja). Dzieci gorączki mie- 



CLISTNIK - GŁÓD. 

waią, gdy na glifty choruią. Sletzk. Ped. 177- Owe prze- 
czytawszy lifty, zkrzywit się, iakby chorował na glifty. Jahł, 
' £z. C. 3. cf. na trzy dzwona . - Glifta tasiemkowa lub ser- 
deczna, bet i8anbr0Utni/ solitarius, tenia, na kilka lub 
kilkanaście łokci długości maiąca. Perz. Lek, 187* Glifty 
dyniowe wyglądaią władnie by pasmo ziarnek dyniowych, 
iedłio w drugie powtykanych, utkane, ib. c£. rUpie. GLI- 
STNIK, GLISNIK, - a, m., Boh. fjPrfflwlćne ffttietto; 

5/a. ©fauna; -5x. sitje, voga, alega, biincevje),- piołun 
gliftny, gliftne ziele, santonica, ©atttOntfdb !ffi«nilfr<ltlt , 
JZBurmfantenftant/ od glift rzeczone, ii czerw w'iywocie 
morzy i wywodzi. Syr. Ziel. 390* gliftnikowe ziele. Syr. 
36o. {. gliftnik morfki , koralowy mech , gniazdo kora- 
lowe, muscus corallinus , roście na morikich fkałach, 
na ikorupack malwowych , takie glifty wywodzi , ba^ JtO^ 
taHentnOO^. Syr. Ziel. i4i7., Ross. tamciiihukI) »iop- 
CKOH. - 3) gliftniki s glifty, didiownice , diegenwńr: 
'^ tner« Leią gęfto zmięte , iak gliftniki , gdy się po nur- 
tach rozproszą. Przyb. Mitt. 16. GLISTNY, - a, - e, 

od glifty, OledeniOMrnts; SBanbwurms. Cm. gliftene, gli- 

ftav; Cro. glisztav; ^/a. gljiUav). Syr. 390. GLISTNI- 
KOvvY, - a, - e, od ziela gliftnika, gBumifatlienfrauts. 
Syr. 36o, ♦GLISTOMORNY , - a, - e, Cm. glifta- 
mftrne, s zabiiaiący glifty, WUtmt6btenb. *GLISTOWA- 
CIBC niiak.ndk., Ec, rAacmoBam^io, rABcmbi um^io, 
9trmino. 

GLITA oh. Gleyta. 

GLNY, abhreuiado zamiaft: Gientralny ^ n. p. Marszałek 
Gln^y konfederacyi. VoU i-eg. 8, 127. - GLNOSC oh. 
Gieneralność. 

GLOB, - u, m., z Łac., machina okrągła, wyraiaiąca 
okrąg świata i wszyllkie iego przedziały. A'ras. Zh. 1, 322. 

bet ®lDbu^, ble 2BeltfttgeI. Bh. obór fweta. Tales n«y- 

pierwszy glob wykształtował, i na tablicy miedzianey zie- 
mię i morze odrysował. Wyrw. Geogr. 5. Ziemia ieft 
globem okrągłym, troszeczkę w biegunach spłaszczo- 
nym. £fy». 2, 54. GŁOI3IC, - ił, - i, cz. ndk. , zgło- 
bić dk, f (cf. Bh. ^laubati nimium perscrutari s głębin; 
Rg. oglohitil proscribere , %l6h& pro ser iprio ; Cro. ogla- 
blyem gluóeo ogrizayam). ściikad, spaiać , ^tlfatnitiens 
btllcfen. Circumpangere zgłobii5 , circumpactus zgłobio- 
ny. Mącz, Co/np ago' zglobieme, zję^e. ib. cf. odgło- 
bić, rozgłobić, ogfabind, zgłabiad. §. fig, cisnąc, uci- 

ikać, bebrń(fen/ brucfen, i^Iagen. Wiechy ni i wszyiłkio 

rany, lift on głobi serce iego. Pot. Arg, 731, Ciebie 
nieszczęście własne, Rzymie, *głohie»t żeś na trzech pa- 
nów pozwolił. Chrcść, Luk. 5. (oó. Pogłobid). . J. Gło- 
bić się o co, troszczyć się, (fd^ fómmetn/ (lng|ligetl- Je- 
śliby kto rozumiał, ieby sług bogu potrzeba było, moie 
aię o to nie globid ani ftarać , bod ich ieft bardzo iyzno , 
kiedy <:i pomrą Glicz. Wych. O. j. 
GŁÓD, - u, /7z. , Bh. et Sio. Clab; Sor. 2. glob; Sor. i. 
^lob/ WOb; K(f. ^r Cr/z. glad , lakota ; Oo. glad ; Bs. et 
Rg, gltid} Rs. TÓ\OAb; F.c. i^aAb. Gdy iołądek wy- 
próiniony nic nie ma do trawienia, zatem przez ufta- 
wiczne iego ściąganie się , czucie się ftaie w iołądku gfód 
nazwane 9 coraz przykrzdysze , i do potraw uiycia, cho- 
ciaiby kto nic chciał, przymuszaiące. Krup, 2, 36. bet 
J^Unget. Kiedy fatdy iołądkowe czcze wzaiemnie się 
ocieraią, wtedy zwierzę czule głód. Zool.Nar. 34» Głód 



GŁÓD. 

wielki mor sący oh. Przemor. Pal giód , choroba, 6uK- 
mia, brt ^UnM^Utlget / ipdflfimger, żądza iedzenia abyt 
wielka w pomiar sil iotądka. J^yAc. Med, a, 276. (cf. 
wilcsa choroba , O/i. knkćz \ Rs. aA^6a. Głodu ten snąć 
nie czuie, co te^o i owe^o tylko kosistuie. Cn, Ad. 2^j. 
Gtod do domu przypędzi. Cn. Ad 344. Gtód dowcipny, 
gtód wssyllkiego nauczy. Ib. Głód wilka z łasa wy- 
woła, ió. Głód toni , sytość droga , abo : głodu nie kupić , 
sytość wiele kosztuie. ib. Przysmak wyborny, głód. Cn. 
Ad. aij. Głód naylepazy kucharz. Teat. 8, 43. Głód 
fianie za kuchmillrza , t. i. potrawy mnićy smaczne gło- 
dnemu iołądkowi przypadają do £uAu. Pilch. Sen. lift. 
j, ia8. et 4, i4i. Arabowie na pracę i głód dziwnie 
są trwali. Warg. Radź. 49. Kto robi, głodem nie 
nmize. Cn. Ad. 3i4. Bogu słuiąc, nikt nio umarł gło- 
dem. Chrość. Job 33. Z głodu umieram. Teat. 1 7 A, 

a5. 9(r(ungi'rn, »or ^unger (lerbcn. Głód mrzeć, gros 
fes $mig« leibifn, bi^ awnt ^i3erl)un0crn. W domu obfitym 

głód marł. Ezop. 5i. Chceszie , ieby syn z nami glod 
marł? Teat. 8, 49., Vd. gladi vmreti , sgladeti, salako- 
tUYati, ^ladi konz-Yseti). Głód cierpieć, łaknąć i Sla. 
gladoyati \ Cro. gladuyati ; Bs. roxoAaaiL , oroAGA^mi i 
JSc. FAslAcmBOBaiiiH. Głodem kogo morzyć. Boh. A' om. 

4, ao5. elnirn mit ^uoget quttlcn. - Sio. Prov. ()lab fa 

fibenke nć bO^t giod nie boi się szubienicy; ^lab fa tlC. 
ba tlda?ml lltint głód się nie da słowy uciszyć, ob. gło4 
dnego żołądka bayką nie zabawić s Cro. glad ochi nema , 
Jf^. glad occi nei ma s głód oczu nie ma j Cro. Glad y vu 
kuana ide hisu, Rg. glad i u kuxnu kucchju ulaaij , /a- 
mes et pejlife^am intrat domum. j*. głód napoi u 5 pra- 
gnienie , b« Dnr(1:. W obłoki suche ufta wlepili i oczy , 
Co większa, tym ich bardziey głód napoi u tłoczy. Bardz. 
Luk. 61. J. wielka chciwość, pragnienie lub łaknienie 
c*eSO, groje^ !8ertangcn, J^unger. Głód bogactw, pra- 
gnienie czci, nienasycone iell. Xygr. Bp. 43. Głód sło- 
wa boiego. Hrbji, Lek. B. Przepuszczę ia głód na zie- 
mię, nie chleba, ale słowa boiego. JCarnlu Aat. 4a5. 
Poślę głód na ziemię; nie głód chleba, ani pragnienie 
wody, ale słuchania słów Paftikich ; tak ie się tułać bę- 
dą od morza do morza , szukaiąc słowa Pańikiego. Bibl, 
Gd. Amos. 8, 11. a) Głód, Głody, in sing. et plur. 
wielki niedoAatck chleba i zgoła żywności i pierwszych 

potrzeb, Me J?«ttfler^not|^ , ber jpitngcr, ber gwangel. 

Gdy się ftał ^łód wielki po krainie oney , począł i on 
aiedofbtek cierpieć. Seklub. Luk. ł5» W wielkim głodzie 
R. i44o w Polszczę ludzie z liicia, z korzenia ledaia- 
kiego, i lepu iemiołowego chleb, działali. Stryik. 6&i», 
Vc/. lakota, ftradanie , gladuyauje , potrebnoft krushnie; 
Bf.fkupochjA, glad. potriba od hrane )► Głód iywn ości 
cierpieć Bs. roAOAtiniŁ. Jednemu gody . drugiemu gło- 
dy. Cn. j4d. 3i4.. Sio. gebeti preftceium ri|^«, bru(fi I^Uis 

bon |tlVa« Jedi ty do mnie na głody , a ia do ciebie na 
gody. Cwagn. 385u Częfto odprawiwszy gody, muszą 
cierpieć głody. W. Pofl. W. 69. Z wielkiey intraty 
priyszf^dł na głód. Hor, eat^ 72. Zła miłość o głodzie. 
Mys. Ad. 78. O głodzie, pospolicie mówią , miłość 
•ziębła. Pefr. Flon. 72. sine Cerere et Bacho friget ^g- 
nas). Przy głodzie, przykrzy się woiewodzie, a przy 
chlebie, chce mi się i ciebie. Teat. i 4 b, 5a. - j. Głód 
wody, brak wody, ajdffermailgel, Odj^ł im potok,; kto-* 



GŁODAC - *(5Ł0DŃÓl:AttV- jff 

tym woda szła do miafta; i tak udziałaf wielki głód w mię* 
ście w piciu, ie wszyscy bardzo pragnęli.' Jer. Z5r. 64. 
Widząc , ie głodem wody nie moie nic ircz^nić , kazaf 
pod miafl'em zbudować twierdzę. 16. 65. GŁODAC, 
- a!, -^^ er głodzę cz. ndk. , Bh. ((t)bat{/ s Jfrljltł; Vd. 
glodati, glojem, glodam; Crn. glódam (Sor, 1. bte]H(tttl 
rodo; hhaci, WObacj flcrobać); 0(^. glodati, gloyemro- 
derę, glodati, glodyem s terere ; jffg^. gloglijatti] Ross^ 

TxoA^mh, arAOAśmB, rxoxy. grzyźć, beiftett/ tiagen. 

Dziecina zębów ieszcze nie maiący, grubycli pokarmów 
nie może gryić abo głodać. Petr^ Ek. 94. Drogie szaty 
nasze w ikrzyni mole ^odzą; a ubodzy i proft^y sukni 
od nas mieĆ nie mogą. W. Poft. W. 3, 161. Gołą kość 
leda kondys głodzę. Pot. Poez, 70. ^sy, które kość 
pod ftołem głodzą. Po/. Arg. aai. Nie póydą w pole z 
myśli wczemi prości Kundl-owie, wolą w kuchfni głoddć 
kości. Kochów. 38. Okltąd paść się rui więccy nie bę- 
dziecie kozy, Kędy kwitnie szczodrzeniec , ani głodać 
?ozy. Narg, Wirg. 486. carpefis ). Zetrze węiowi gło- 
wę •, a wąi piętę iego głod&ć będzie. Zrn. PJl. 3, 709. 
Jedne iablkn głodzą osy , drugie czyrw gryzie. Rey Zw^ 
11 5. a) /^. nacierać, wycierać, reiben, ht^^tn, fc^ds 
len, abretpen. Piaftom dawnym twardy szyszak głowy 
pierwey głodał, Niili włoiyli koronę. Pot. Poczi i3. 
Bóg mię snadź szatanowi na obroty podał, Ażeby przerz 
swe narz)'^nia mię głodał. Chrość. Job. 69. ńoyny, ia* 
ko groch przy drodze. Kto się nie leni, ten go idąc gła-^ 
dze. .Rey Zw. 217. Brzeg taki woda głodzę. Klon. FI. 
R, 2 b. Jadąc obaczę szewca, tuź przy samćy drodze, 
A on dąb nadftarzały z wierzchnióy ikóry głodzę. Pot, Poci, 
3o6. obnażaj. GŁODEK , - dka, m. , draba Linn. zna- 
lome ziołeczko, rosnące na polach, miane za wróikę 
nieurodzayności. Kluk Rosi, 3, 99. H^ i^1tRgetbMm((eit. 
Głodek obwódkowy, J). ciliaris , Linn. y wiosienny, 27. 
perna , iółty, D, muralis. Jundz. 329. GŁODNIE, 
GŁODNO , adv. adj. głodny , (fungtlg. Ey chłodno i 
głodno i Choć i głodno i chłodno, Alo iyiem swobodno. 

Kniai. Poez 2, 177. wtt leiten itdite tinb ijnnger. Chło-'- 

dno , głodno, i do domu daleko, 9 wszy Ako złe na raz. 
Ojfol. Wyr. GŁODNIEĆ, - iał, - ieie neutr. niedok. j 
zgłodnieć dk.^ Sla. gladoyati ; Cro. gladuyati , gladujeitf; 
^^. gladoyati , Rg. gladnjetti, gladoyatti , biti* glaadan*} 
Vd. gladuvati , gladiti , glad terpeti ; Ross. T 0x0 Aamt^ 
oroAOAamfr; £c. TAaAcmBOBaAia , SAKimiiw głodnym 
się ftawać, głodnym bydi , głód cierpieć, łaknąć, (uffs 

grig werben, (ttngrig fepn, (tttigem. Lwięta nredoftaw 

tek cierpią i głodnieią. Budn,Ps. 34, 10. Głodnieć nnr- 
si między bogactwami. Paji. Fid, 961^ Słucha mię te*- 
raz uczeń z ochotą, bo pamięta , ie głodniał. \Afa;t. a.. 
66,360. Zgłodniały czego, chciwy, pragnący ezego, 
WOrtlild) begierig^ Widzenia twoiego zgłodniały. Paft. F. 
i36. Skarbów, bogactw, zdobyczy zgłodniali. Przyb, 
Luz. 2o4. ♦GŁODNIK, - », m.y łaknący, głodny, 

etii ^iittgriger , ^ungerleiber.. Vd. gładounik ( di^g. Vd. 

glodauz > grudoyezi Crn. glódorz 2 głodaiący, gryzący)'; 
Rg. gladnik) Bs* gladnik; Cro. gładnyak, gladnik; w 
rodź, zeńjk. Rg. gladnizza 5 Bs. gladnica ( Boh. et Slov, 
i^tabdlet Saturnus). GŁODNO ób. głodnie. ♦GŁO- 
DNOKARY , - a , - e , n. p. Głodn^karć azcz^nif bardzo 
podła bidzie na szczwanie* MyiU C h. karę a głodne.. 

90 ^ . 



711 ♦GŁODNOKUPNY -. GŁODZI& 

♦GŁODNOKUPNY , - a , - e , głodem sjednany , obja- 
dem kupiony, n. p. Glodaokupni pochlebiacze. Jfra/. 
Lift. a, 5o. au^ pmm \>erf 4llfli<^, GŁODNOSC, - ici, 

i., łaknienie, btc ^ttngtigfeit Bh. WabO»itO|l ł Sr, i. 
WObttcfcj. *GŁODNOZŁY, - a, - e, grodem doymu- 
iący, ^ungerpefnigenb. Brzuch^em móy stodziny napetnit 
w tak głodnozley dobie. I^ulig. Her. ii, GŁODNY, 
- a, - e, *GŁODZIEN, - dna, - dne, łaknący iedze^ 

nia , ^ungtig. Bh. (iaboipitę ; fjia^owt} ; Sio. ^labowltó ; 

i$r. a. globnti Sr. i. Wobnć; «S/a. gladan; Cro. gladen } 
Rg. glaadan; Vd. gladoun, lazhen, Tozhen; Cm, gladne, 
gladoWtne *, Cro, gladen , lachcu', teach ; Rs. roxÓ4HhiH, 
FAaAHhiHf, aAHHbiH, 2KaAHUH. Głodnemu chleb na 
myśli. Rys. Ad^ i3. Głodny woli ieśd, niź muzyki słu- 
chać. C/i« Ad, 3i6. Głodnego źoiądka bayką nie zaba- 
wić. Fred. Ad. 35., Sio, S>U^ fa ttc bfl llowttti Utifit- 
Głodny niczym nie braknie. Pilch. Sen, ii/ł. 4, i4i., 
Cro, Gladen seludecz retko yszagdasnya zameche, ieiunus 
Jlomachus raro vulgaria temnit. Gladen Tuk kladesze 
najd esurient lupus caudicem vorat ). Głodny iak pies. 
Teat, 8 A, 6o, cF. psi głód. cf. kości, iklepy się w brzu- 
cha łamią). Głodny, ukąsiłby kamienia. C/i, Ad, a45. 
Głodnemu, iako żywo, syty nie wygodzi. Sirru Sieh 
107. Nie' umie się bid żołnierz głodny. Jahł. Buk, C. 
3 ó. Głodnemu naybardziey się mieszka ; Głodnemu 
zawsze południe, sawjze się chce ieść. Cn, Ad, 344. 
■(cf. zegar naypewnidyszy, brzuch). Głodny gniewliwy; 
głodnemu day pokóy; głodnemu się nie nawiiay, gło- 
dnych i mucha z wadzi. Cn. Ad. 2 45. Głodnych i mu- 
cha powadzi. Bysp Ad. i4. Głodnemu nie śmiech Vd, 
katiri kruha (tradajo*, se smieha hitru navelizhajo. Gło- 
dny kiia się nie boi. ih, , Sio. S?kh U (łbettice ne bogf. 
Głodny nie przebiera, przysmaków nie szuka. ió. 246. 
cf. Gdy się kto przepoścl, w niwczym niemasz kości. - 
h) fg. łakomy, chciwy, ic^tetlg, I)abflicbtig , bw^lfi* 
Głodny to człek, choć ma dosyć, da-ć się przecie prze- 
kupić. Ld^ Sędzia nie ma bydź głodnym. iS. 2) głodny czas 
; głód przynoszący, nieurodzayny , drogi czas, droży- 
zna, t^^euer, ^unger bringenb, j. SB. tbenre 3eit, ein 

tfiCUUi 3Abt. opat czasu głodnego , gdy lud ubogi ży- 
wności i miłosierdzia szukał, tak się zaó modlił: . . . 
Skarg. Zyw. 2, 26. Czasu iednego głodnego^, klasztor 
uie miał iedno troie chleba, ib. głodny rok. Cn. Th, 
- 5. niedoftatek czego cierpiący, SOJangcl atl etWa^ iń- 
bfltb* Bolesław Łysy , będąc grosza głodnym , mia- 
fleczka niektórym swoim ludziom za(ławił. Krom. 268. 
cum pecunia indigeretj. Kościół we wszyilkiey dyece- 
zyi Kiiowiki($y głodny ieft, Wercsz. Kii. 34. GŁODO- 
TWORCA, - y, /n. . tworzący głód , przykładaiący sLę 

do drożyzny, bet tttbeber elner ^unger^notb- Tych, 

którzy kupuiąc tanio zboże , drogo przedawali , nazy- 
wane lichwiarzami,, głodotwórcami, samokupcami. Czack, 
Tr. 326. GŁODZĘ, - dze, - dać, oh. Głodać, głodzę, 
głodzę. GŁODZIĆ, - ił, - 1, rz. ndk.^ wygłodzić, 
ogłodzić dk. , głodem morzyć , mit ^Utlger qudlen. Ross, 
roAOAHmb , oro\OAHmB ( rAo?Ky oh. głodać ) \ Ecch 
rAaAOOiBOpHniH. Mieszkaiąc w Rzymie Otton , nie 
chcąc wielkością żołnierzów miafta głodzić , rozpuścił 
Mfoyiko. Skarg. Dz.^Sjj, 
Pochodź, mrzyglod; - aj od stówa głodać: netgłoda^^ 



GŁÓG .. GŁOGOWY, 

ogtodai^ pogłoda^^ przegłoda^^ przygtodał s rozgto-. 
da( y wgłodaćsię^ wygłodać\ h) od słowa gtodzić : do--, 
głodzić , nagłodzic, ogłodzić , przegłodzUf , pr^ygfO'. 
dzićf wygłodzić s zgładzić, zgłodniały , wygłodniały i 
zagłodnieć, 

GŁÓG , - u , m. , 5A. ^to^ , lob , ©ftpe! ; Sio. ^lol^ , ł>(atid 
gaMon, |>Iane gaWfo; Sr. 2. glog; Cro, gl6g, glogoyina j 

Sla, glogoyina, shipakj Bs, glogouina, koflrika, kosni- 
ka , trrin i Rg. glogh , bjeela draccja, glagoyina; Carn, 
glógj K</. yoglouje , shipek, dren; Ross. rAÓrL., 6ox- 
pumHHKb , cepdapaHHHal) , manórnHyinh ; Eccl, tiiH- 
nóab, Crataegus Oiyocantha^ Linn. ieft krzew ieden 
z większych, Hście ma pięknie zielone, kwiat biały; 
owoC iego ieft iagoda pięknie czerwona. Kluk Ros, 2, 62. 

ber ^ageborn, ber ©eipborn. $. głóg, ciernie, tar6 
róży, bif 2)6rner be^ 9lofen|trauc^ctf, ber 3)ortłflraiteb, 

roorrtUf biC (Rofe W4c^|ł. Musisz się głogiem zakłóć, abyś 
róży urwał. Kołalt. Wiek. C. 1. ^cf. piękna róża ale 
tarń cf. przy róży oftre ciernie). - 5* ciernie, ogólnie, 
2)0rn/ J)orn|lrailcb. Uroda i piękuość bez cnoty, na 
głogu iagody. Rey Wiz. 4. Nie zbieraią owocu z głogu , 
ni fig z o (lu. Kulig, Ber. 189. Głupszy nad gawrona, 
kto różo chce- zbierać z ościftego głogu. ib. 2o4. Taki 
będzie iako on głóg przy drodze, co sam drapie, a iago- 
da się niczemu dobremu nie godzi. Rey Zw. 74 b. Ociec 
móy karał was biczmi, a ia was będę karał głogiem. 
Budn. 2 Chroń, 10, 11. not, biczmi śpilczaClemi ( Kor- 
baczami. Bibl. Gd. niedźwiadkami a/ii, tntt (^COrplOncU* 

gutb-)' S- o^oc róży polncy , Me i><»gebtttte, bie^rwc^t 

ber ^rtgerofe. Głóg różowa iagoda, Cinoshati fructus ^ 
służy w dyssenleryach. Ktup, 5, 149. Różane iagody 
nasi wieśniacy uierolłropnie j^łogiem zowią. Sienn, Wykł, 
- Cn. Th. 638. JDbb. ^etfc^epetfc^e. J. głóg drzewo ob. 
swidwa. 
GŁOGOTAC, GOGOTAC, - ał, - oce, cz. ndk, , wy- 
dawać głos bełkocący , cf. gbłgotać , glcgotać , klekotać , 

elne buffernbe €tinxmei}bten U^cn, bullern, follern. Bg, 

glogotatti cantar del gallo d*Jndia), Orzeł, na wierz- 
chu bramy, gdzie król szedł, ikrzydły iak żywy chwiał, 
kłaniaiąc się głogotał, szczęśliwie winszuiąc. Stryik, Henr, 
C. Rzekł krukowi orzeł , by milczał; on przedsię swyirt 
głosikiem mierzienie gogotał. Papr, Koł, M. 3 b. 
GŁOGÓW, - a, m,. Wielkie miafto w Sląfku dolnym, 
po Wrocławiu nayludnie'ysze. Wyrw, Geogr. 237. (Srofs 

slogan tn Unter i 64(efren. Bh. ^(o^ow. a) Głogów ma- 
ły, w księftwie Opawikiem. Dykc, Geogr. 1, 242. ^(eiRs 
^fOgau* 3) Głogów, w Sandomirikim , ozdobne pała- 
cem książąt Łubomirfkich. ib, etne @t<tbt itl ber SBoftO* 
©anbomir. GŁOGOWCZYK, - a; m., rodem z Gło- 
gowa, ein ®Iogauer. w rodź, ieiijk^ GŁOGO WIANKA, 
bie ©logauerinn. GŁOGOWIEC, - wca, m., papiUo 
crataegust motyl dzienny, dosyć pospolity ; ma fkrzy- 
-dełka okrągławe białe, z żyłkami czarniawemi. Zool. 

Nar, 139. ein itagfcfetnetterling , ber IBaumwefpnng , 
$e(f enweipling ; Menuogel. GŁOGOWY, - a, - e, a 
głogu, ^ageborns. Bh. fjioimt), ©(ipfowó*, ^^n, glo- 

goYi £c. mHnRÓBhiH, m^innsLub. We Francyi wią- 
zkami głogowemi wapno palą. Kluk Rosi. 2, 52. Gło- 
gowy krzak Sio. et Bh, Jloji; Cm. glogjo, glozhje; Fd. 
roglounik, shipezhje, jesusore krone ; ^c. uiBnÓBHH&I'* 



GŁOGOWSKI - GŁOS. 

Głogowa iagoda Bh. ^Itif^^ni ; Bs. gloghigne. GŁOGO- 
WSKI » - a, - ie, odGiogowa, %U^^Vittt^ Boh, $(o« 

/GLOM, - u , OT., Kiedy wiepraa sabiif , » Itiaaki od plu- 
gaftiva wychędozą , tedy z nich naflcrobać glomu , to ieft 
maferiam mucillagtnotam. Haur SA, 465* fc^IeittlfgtCJ^ 

fflefcii. 

GŁOMBATY , - a , - e , może Ołąbaty , lak gtąb , gruby , 
nieokrsesany , nie<5vvic2ony, plutttp , Mcf, fttoI>, Un^Jf/ 
fc^Iifen. Pisma te wydaic , nie dla głombatych głów ani 
rfoiiiwych, Xiecz !dla rozumnych, grzecznych i uczci- 
wych. Mon. 71, 6o3. 

•GLOMZA, - y, i., z "Prujiiego , bet ©lottllJ, Clmtf, 
jtdfc^uarf / twaróg. Mrongov. 

1) GLON ob, Glan. GLONEK , - nka , m. , demin, nom. 
glc6, kawat chleba, ein fUltter ^ttoCfen SBrOt Dadząć 
czereśni lub słodkich wisionek J słuszny chleba ku tey 
uczcie glonek. Zab. 9, i5. - a) Glon, glina, £e(ltU 
Wodę chlipa z glonem. Zehr, Ow, 2 1 . limosajlumina po tał* 

GŁOS, - u, m,, Boh. ftk^, Cf«6ol; Slo.f^Ui; Sor. a. 

glop/ fc^tumma; Sr. 1. wo^, It)p; 5*. glas {R^^ gUs/a- 

wia, nuntium ; glasnik nuntius^\ Cro., glasz (r stawa, 
honor ) ; Dl. glaasz ; FV. glas , glafs, gles, (lima, shvenk, 
glasitje, glesje; Cm. glas ,* shtiraa (glasbe 5 lutnia); 
Rs, rÓAocb , rAact, seyKl), sbohI), auKl) ; cf. Gr. 
Ztf/. glossa, glottis, Gr. x^oV« cf. hałas), Me Gttmnie/ 
bU t^icrifd^e ^timme. Zwierzęta, które maią płuca, 
głos wydaią ; głos teti dzieie się przez powietrze wydo- 
bywaiące się z płuc kanałem powietrznym. Zool. Nar.^i* 
Głosem moim do Jehowy zawołam , głosem moim do nie* 
go modlić s\^ będę. Budn. Ps. i4a, 1. Kiedy Agryppa 
w Cezarey przemowę uczynił , pochlebcy zawołali , źe to 
glos boiy, a nie człowieczy. Skarg. Dz. 3a. Bydlętom 
tylko głos , człowiekowi samemu mowa ieft dana. Petr^ 
Pol. 11. Gł<is iywy niemało krasy przydeie. Pilch. Sen, 
Vi/l^ 272. Głos iedn^y z nich ieft pełny, wspaniały, 
wdzięczny, uymuiący, drugi<5y miły, szypki i do podzi- 
wicnia lekki. Pam. 83,^, 186. Głos ^wielki Rs. Bexe- 
rxacie, ztąd adj- seAcrAicHUK , wielkiego głosu. - Głos 
daby Ec. CKy^orAacie. Głos brzydki, kozi, Ec. ko- 
SAOrAsicie. Głosem nizkim Ec. HCtnoAcma , HiraKtiMl) 
roAocoMl>. Głos przeftworny , wolny; głos rozumny, 
wyrozumny; głos wdzięczny. Cn. Th. Głos zmyślać 
śnie własnym głosem mówić abo ćpiewać^ Cn. Th, Psi 
g!os , nie idzie do niebios. Rys. Ad, 53. , Sio, p{i ^(af bO 
ti\^ nć itc (cf. pies szczeka, słońce świeci). $. Co 

ghsu z co gardła , mit t^DlTet ©rttttme , avi$ voHem $alff • 

Krzyczą, co głosu w piersiach, -co w gardzielach pary, 
Uirzyf uy go ! Pot. Zac, 118. Co głosu ftaie , woła , 
gdiie bieżycie? P.err ^chan. Jer. 55o. - j. W glos : a) 
głośnie, laut, mlt^Utet ^timme. W głos tcgopowie- 
dziei: nie mogę , ale iednemu z was połaiemnie powierzę* 
Yfarg. Wal. aog. Ta przysięga na ten czas w głos czy- 
tana była. Steb, 2, 453, Gdy iołnierze niedoftatek ży- 
wności uznawać poczęli , w głos przeciw królowi szem- 
rzą, Krom, 'jbg. Dzień odjazdu w głos obwieszczono. 
ib. 'jSo. b) w głos s właśnie w ten sens, oczywiście 

tak, mit Haren Borten, fUrti*; bentHd^. W głos opo- 
wiada prawo. Tr. §, Na glos, na wszjjlek glos s z ca- 
łego gardła , aVi^ VPttem $alfe. Włosy s rozpaczy targa- 



G Ł O 3. 



713 



lem , • nt głoa* Cłebiem wsyiral. T^at, 54 cf, ao. Tu 
mię śmiech na wssyftek głos wzrusza. Pot, Jow, a, 3o« 
$, Głosem, głośnie, lattt, ttltt latttft ©ttóme. ^^f^}t 
^zwoławszy Totmiftrzow do siebie, kazał przed niemi lift 
deszpota czytać głosem. Gwagn. 1 1 3. Co szepcesz , a 
iakobyś się miał bać, tak słabo odpowiadasz ? Głosem 
•Chryftusową -moc wyzna way, a wolnym ięzykiem potę- 
pia'y pogan (ki nierozum. Skarg, Zyw. 49. Jeden obaczy*- 
wszy, iż azdrowion ieft, wrócił się z wielkim głosem 
wielbiąc boga. Sekl. Luc. 17. Nalegali wielkiemi głosa- 
jni , aby Jezus był ukrzyżowan. ih. 23. (no/, wotańmi ). 
V myUiw. głosem gonić., to ieft szczekaniem psów. - 
- Podnieść głos, .bU ^timme ^Y^ebftt. Stanęli z daleka 
i podnieśli głos swóy, rzeknąc: zmiłuy się nad nami I 

Sekl. Luk. 17. Spuścić głos. Me ^Hmme iftnfen laifen* 
- $• 3) głos, ^ ton przez głos wydany, bie@timmef ^eriton^ 
ber gaut, ben man mit ber @timme ^?6rett lift Glos 

;śpiewaiący bez inftrumentów, Me ©ingl^ttime o3. jjlo- 
sowa muzyka. - Na dwa, trzy, cztery gioi&y muzyka alo 
jnuteta , pieśń. Cn, Th, na trzy głosy bpie^ać. ib, ^t^l^i 
^imnttd fingen* Głos hoc loco ad artMtn musicam , non 
ad personas canenfes refertur , nec vocem humanam , 
.sed'sono9 artis differentes significat, Cn. Th. 442. Kto 
zmiaikuie, iak wjele chor ma głosów? ięft tam głos cien- 
ki, gruby, i bredni, są głosy niewiaft, i męiczyzuj daią 
się głosy wszyftkich fAj&zeC ogólnie \ lecz w szczególności 
iaden« Pilch. Sen. lift. a, 3 78* Trąba ^łesu wielkiego^ 
Dambr. 776. Człowiek tak usposobiony z natury, iź 
jnoże wymawiać głosy wyraźne , które nazywamy słowa- 
mi, Cyank. Log. 88. - j. 3) brzęk któreykolwiek rze- 
czy, bie^timme/ btt £aut, ber %m, ber 84a(l/ ben 

Udenb ttWai von ft(4 gtebt* Głos bez słowa nic inszego 
nie ieft, iedno goły a prolły dźwięk. Zrn. PJl, i'] b. 
Głos się ftaie , gdy wiatr przez ciasne iakie mieysce prze- 
chodzi. Sax. Pr. 99. Usłyszał głos z nieba , iakoby głos 
szumiących wod, a głos nieinaczey, iako wdzięcznych 
gędżców. Rey Pojl. Al mm 2. Przez gtos nie rozumie- 
my samego głosu zwierzęcego, ale każde brzmienie, kaidy 
dźwięk dzwonów , inftnimentów «tc. Cs. Fiz. 229, O 
dźwięku czyli głosie. Hub, Mech, 188. Ty zaczniy Tyr- 
.sie pierwszy na nieszczęsne losy W iałobne takty wiązać 
twóy fuiary ^łosy. Zab. 8, 3o3. Nar, - jj. 4) odgłos , 
pogłoika, Hi ®erebe/ Hi ®erud^t' Złożyli Polacy 
seym w Gąsawie, puściwszy len głos, że to dlatego czy- 
nią , aby uspokoili książęta Wielkopolfkie. Bleljk. Kr, 
^22. et 557. Głos ten brzmi dawno, źe masz tak ładną 
córkę, Auszp. 38. Nie dlatego na tak daleką woynęśmy 
jechali. Abyśmy ten głos tylko lichy mieli, Żeśmy po- 
gaóiką ziemię zwoiowali. P, Kchan, Jer. -j, (sławę), - 
5. 6) głos ,. votJim , przyzwolenie czyie na kogo , aby był 
obran abo wzięt na urząd. Mącz. suffragium ; Sio. {jldę 

Ifta^woleni/ aiDoIenj; Sr. 1. i^^iproflmo , wobleno; Vind, 
pervoia, besiada , bie SBa(}Iflimme, bte bur6 ^orte obet 
^et<^en an^sebrdcfte iJOie^nung in ber a3erat(r<i^lagung me^s 

terer^ bte®ttmme. Kamil twardemi a prawie żelaznemi 
senatorów głosami a wotowaniem z Rzymu wypędzony. 
Warg. Wal. i46. Senatorowie maią aa seymach miey- 
sce i głos. Bot. 3, 44, Głos Paniki zgadza się s temi 
głosami , na które się też wiele ludzi zgadzaią. Rey Zw, 
102. (wyrok, ifOx populi, vox Dei), Mąż dobrego 8u«> 



7i4 



GŁOSEK - GŁOŚNIE. 



mi^nitt) pittsąc na silną wieiko^^ ludzi, ca są prre" 
ciwko niema, nie Ucsy gtosów, co są prseciwko niemu, 
ale lednym tylko wygrawa giosera. Gom, Sen, 278. Zgo- 
dnemi głosami zoftai obrany marszatkiem seymu Stanisław 
Blałachowflti. - $• 6^ wolny g?os, glos, wolność mó- 
wienia, przymówienia się, Hi (Xe(W ffltte ©tlttlme Jtt 

gcben, feine ^epnung ^u fagm, h\t%xz^\ińt %\k fpredS^en 

in beC Ś^erfammtund. Proszę mi nie przeszkadzać; ia 
glos zabieram. Teatr 3^ lo^. Zrzenica wolności, i ty- 
la umocniony prawami glos wolny. Vol. Leg. 7, 455. 
Iffospanie Marszalku , proszę o glos , {(^ ^Kttt Ittn ^rUttbs 
tlif |U fl^recbeit. Ma glos Jmć Pan Poseł Łubcllki , tt 

liat bie ©timme, bie (SrlauMf su fpr(4eii. (?ax. i^Tar. 

Marszalek seymowy glosy do mówienia posłom rozdaie. 
Xras. Zły. 2, 128. GŁOSEK, - Ika, m., GŁOSECZEK, 
- czka, m,y denUn. , b(ł^ (^ttttunc^ett- Bs^ glssac; Ross, 
roAOCOKl}f Sr. 1. I90fc$t(; £c, rxice]ib. Krzyknie ona 
na mnie swym gloflciem. Teatr 39, 71. Co za głosek 
mflutki ! ib. S5 b, 32. Wiatreczek gloseczkiem się oży- 
wa. Groch. IV. 353. Slowiczku, przyleć z gloikiem ulu- 
bionym, ib, 357. Cieniucfane gloseczki. ib. 553. GŁO- 
SIĆ, - ił, - i, głoszę ex. n^i^. , (oglosi(^, zgłosid, roz- 
£łosr<5 e/A. qu. <a. , Bh. (flaftti, J^Iafatl {Sr. .2. fe fgl^fifd^ 
zgodzić się); Bg. gUsiti j Cro. glasalti ; Vd. glasiti , gla- 
aiiyati, glafs dati ; Cr/i. glasim; As. FOAOca^aiB, roAouiy'' 
^JJc. rAacuaniH mówić, wołać, nazywać}; Rs. rAacymb, 
FAamy . ogłaszać, wiadomo lub głodno czynić, befantlt mas 

il^eR; eittf !)ia<^rt4t Ktbreiteti, gemein mad^en. Głoszą, ^ po- 
wiadają, słychać, wie^ć ieft. C/z« Th. Głosi się. Smotr, 

Nap. i3. man f|)rt(^t, mań trigt: ftd^ bamit b^rum, e^ 
«rOt bie mebe. GŁOSICIEL , - a , m. (Bh. blafrttel ) , 
głoszący co, ogłosicie!, bet ettoai bfCaiitit madl^t^ bff 
©ftfftabf.^er, ^unbmac^et. Rg- gksitegi ( Rg. et Bs. gia- 

snik, glasonóscja nunfius , glasuizza nuntia). GŁOSI- 
CIELKA, Me ©cTfilnbigerlntt. GŁOSISTY, - a, - e^ 
wiclkogłosy, ftarCjltmmig- R^' roAOCHcaiUH. Głosifte 
trąby. Susz. Piesn, a. /). 4. 1) GŁOSKA, - i, i. ^ 
•czcionka, Bh. ćteiia, litera, bet 99uc^(łabe. A>cx. Gr. 

ł, />. 4,, 5/0. sttamfa; Sr. 1. pifnif ; i6>. a. bu(^f<:^toba > 

iS/a. slorof Cro, 6zlova, puflikba ; Crn. zh^rka ( sh^r- 
kam s piszę, rysuię); ^1/ zherka, tzharka *, zherkati , zher— 
Łuyati s syllaliizować ; Ro^s, 6yKBa ; £c. nucMA, cma^ 
Xifl. - $. 3) u Trotza , wokal , co Kpcz. samogłoiką 
zowie ( Bh, ^Uffa nocna Arai ). ( 3} GŁOSKA oó. Glo- 
sa , Glozka). GŁOSKOWY, - a, - e, 1) od głosek 
czyli liter, literalny, iBucbjtabetl s • Gło/kowe pismo,, 
iie SBll*(l<rbeilftbrlf|:. cf. głosowy. • a) podług Trotza , co 
aię tycze wokalów abo samogłosek, bte @flbfł(aiłtet be» 
treffenb. Głofkowe brzmienie. *GŁOSLlWY , - a, * e,. 
głodno brzmiący, {^tlt titienb- Nie biy w gło^liwe bę- 
bny. Lib^ Hor. 37. GŁOŚNIA, - i, i., Krtań w gorze- 
lna dziurkę podługowatą, która się glo^'nxą, g-loftis, na-- 
sywa. Hub, Mech, 307. (głosowa dziurka), Me @Hmttt» 
tije. GŁOŚNIE , GŁOŚNO , adv. adj. Głośny, Boh. 
91<lf9te; Re. vy'inRO. głosem ( o/ipo«. cicho ) , (atlf- Jeden 
flaj^szy modlitwę głośno mówi, a drudzy za nim cicho- 
mówią. Star, Bw. 59. Gioi^no mówić' Ec FOpmaHCiiiBO'* 
BamK, rpOMK* roBOpKmB. Głośno czytany, mówio* 
jiy i{«. BoarAicHun^ Głośno się śmiać. Przyb, Ah. gj„ 
(c£ chychotać). -^ jj^ a), wiadomo, «lawaie« ttU^bAC^ 



•GŁOŚNIK - GLOT. 

IdUf / bctibntt. Głośno to będzie ; długo abo waiędy o 
tym mówić będą. Cn. Ad. tiSj, Dom ten bogać t wy wicl- 
kiemi a naybardzićy miłością u ludzi głośno słynął. Karp, 
1, i45. ♦GŁOŚNIK, -a, m., akcent, Crn. glasnikj 
Sio. blafujllrtf. •*GŁOSNOBxlZML\CY, - a, - e, gło- 
śli'vy, lAutt^lieitb. z męftwa twego sławęś wziął, ua 
wszyrtek świat głośnobrzmlącą. Groch. IV. 542. GŁO- 
ŚNOŚĆ, - ści, i., brzmienie głosu. Cn, jFA. bet (elf e 
£ailt. Rg. glaasnos ; Cro. glasznosztj Sr. 1. WópnpfC} ; 
Rs. rAacHocnił. ♦*GŁOSNOTWORN Y , - a, - e, gto- 
śn^y sławy nabawiaiący, lautetl (Kttbm btltlgeilb* Na 
głośnotworney arfie waleczne hetmany Wychwalał. Zim, 
374. GŁOŚNY, - a, - •, comp, głośnieyszy, Boh, 
bUfptÓ (bltffn^, POIIOCO9 nocny ftrói; 5/<?. ^(aflló) } Sr.i. 
lOó^ne; K^/. glascn, glasoWten, glasnu, glasan, glasnj 
Bs. glasni , glasoviti ; Cro, glaszen , gldszoiit ; Rs, TAac- 
CHUR, 3bóhkYii, aBOHHaiahiH, rpoMaiH, BoarAŚcHhiH, 
ApKiłi, auHHUif} £c. rAacacmŁiH {oppos. cichy), 
(aut. a) wydaiący głos brzmiący, fineil beutllib^n HViX 
von ficb gcbenb; (ant. Wiesz, dla czego dzwon głośny? 
bo wewnątrz ieft próiny. Kras, Bay. 79. Głośne iało- 
wce rzucaiąc i iodły W ogiefi , czyniły za umarłe modły. 
Zimor. 194. Głośny to dzwonek będzie. Gemm, 89. hic 
rumor terras translUt et maria. O fen. Zabił się , ieby 
dał głośny dowód szalińflwa. Teat, 5 b, 74. ♦J, Na 
tym ganku ft&ła muzyka głośna różuych głosów według 
potrzeby. Warg. Wal. 3o6. (t. i. głosowa, wokalna, 
iB0C<t(O. - §. a) sławny, chwalebny, głośny na cały 

świat. z«^/. ^d. 334. Uttt beróbmt; befannt sio. 109$ 

blaifenó; Cr/i. glasoyit , glasoyitnej Kc/. resglaaen , ozhi- 
ten; Sla. raaglashcn , glasoyit*, Rg. gksOYit; Cro, na- 
glaszni 5 Bs. nagKsni, uzglascen , koji se syud cjuje i zna i 
Be, aBHinÓMUu. Sława iego ieft głośna. Teat. 18 i5, 
34. Nie mogąc zoilać znakomitenii ludimi , chcą przy- 
naymniey zoftać głośnemi. N. Pam. 1, 63* Waisyngton, 
rozumem swoim w Ameryce zasłużony , a głośny w Eu- 
ropie. (//?. Konjl. 1, 3 10. *GŁOSOCHWATNY, - a, 
- e, głos łapaiący, n. p, Głosorhwatne po lasach echy. Nar. 

Vz. 3, io3. bad (limm jnbaf*enbe , tóner)rtfd|^cnbe (5(<>o. 

•GŁOSOWAĆ intrans. contin,,^ g\osy dawać, kreflco- 

wać, wotować, (Stitnmen gebtn, wotiren. Nie mogli w 

głosowaniu zgodzić się bogowie. J^rzyb., Luz, 9^ GŁO- 
SOWY, - a, - e, od głosu, ©timnis. Między chrzą- 
fłkami krtani ieft dziurka głosowa , glottis. Krup, 3, 259. 
(o^^ głośnia).. Muzyka głosowa i inftrumentalna. Pett,. 
PoL 3, 572. Muzyka głosowa abo wokalna , i narzę- 
dziowa abo inftrumentalna. Kpcz, Gr. 3, />, 1 3, a) gło- 
sowy (cf. głolkowy, od głosek), głos lub słowa wyra- 
iaiący, £aute Obct £6ne au^brÓ(tenb. Głosowe pismo 
daleko ieft wygodnieysze i zrpzumialsze nad rzeczowe 
abo hieroglificzne. Kpcz. Cr, 3, /?. 3.i. GŁOSZĘ ob^ 
Głosić. 

l^ochode, *głasaó^ gtaszać\ nadgtaszad ^ nadgtosió ; 
oglaszacy ogłosić , ogłosi ciel ^ odgłos-, pogłoJka\ prze-- 
głaszać, przegłosió\ przygłaszać, przy głosie'; rozgła- 
staćy rozgłosiifi %vieległo/ny ; zagłasza/^ zag fosie zgło^ 
sid; zgłojkay zgłojkować , zgłojkowanie \ samogłojka ;, 
spótgfojka^ 2) haiąs,^ hałasx)wad ^ halasi^wniĄ , pohała^ 
sowad. 
GLOT^ GLUT, - u, ot*., glot abo kulka do rusznicy^ 



GŁÓW AV 
glant. Mąez., m Niem. baiiot^, cf. lotka, Uetakltltgb^ 

JtnOUmfUgcln. Gloty, są kawałki siekanego źfflasa, któ- 
rego dawjiiey używano do kartaczów. Uźywaią ich też do 
t^czney' broni , a na ów csas są to kule ołowiane, na kil- 
ka csc^ci nieregularnych porozcinane. JaAui. Art* 3, 
393. Daiata pełne gloŁów nasuli. Bief/k. Kr, 704. kul 
działowych )« Glutami Arzelała sweoii smrodliwemi. Zi" 
mor, SUł, a3i. Juź nam, Gąfka, nieboie , nie będziesz 
blazuowaf , Jui pod Operyaszem nie będziesz harcował, 
Ani glotow 8 rękawa ^ypał na chłopięta , Kiedy cię więc 
opadną , iakoby szczenięta. J. k'chan. Fr, 80. ( Vd. glo- 
ta s zielflco ; Ec. Tx6mb , o6ii4AaBUii HeAoa^Kl) har^ 
pax , rxom3LK> in^urgtro i TXÓmKSL gułtur. 
GŁOWA, - y, i.. Boh. et Sio, ^(atOtt; Sr. 2. ^ma; Sr. 
1. l9ma, (»0«a ; Cm. , Vd, , Cro. , JJL , Bs, glava; A'^. glAv8 ; 
Sła, glava ; Rs, roAOsa, rAaea cf. Gr. «c<paXif, «ff/9oXff, «c- 
^aAif. %ffiXtf cf. Z.a/. cdaa , cf. globus cf łeb; cf. 6'«r. 
ft^Uu), betSi^p^, ba^ ^aupt. Właściwie, część ciafa, 
w któróy wszyftkie zmysły są zebrane. A'pc*» Gr. 3, p. 
72. Głowa, iedna z ifłotnyrh części zwierzęcia, zawie- 
ra w sobie mózg i początek zmysłów. Zoo/. Nar. 42. 
Xirch. Anat, 2. Dykć, Med. 2, 280. Głowa ogółem 
wzięta, ieft naywy^szą i nayprzednieyazą częścią ciała 
ludskiego ; ie(l siedliikiem czyli warsztatem duchów oiy- 
wiaiących i zmy.słów wszyitkich. Perz. Cyr, 1, 36. dzieli 
•ię na część włosami porosłą, in partem capiliatam, i na 
twarz , in faciem, ib. 1 7. Dzieli się na czaszkę i na 
twarz; dzieli się na wierzchołek (cf. ciemię), przodek 
głowy, sinciput (Bh. tćmmi); Rg. tjimroe; Sr, 1. I^ltps 
Wniptibf), tylną część abo zatyłek, occiput (potylica. 
Vrt. Cr. 180., Sr. i.ffwótcni J«W, tć»0 ; Rg- aatjplak; 
Ec. szĄb rAZBu, aamuAOKł),* iipKMoaróBHHua), ikro- 
nie tempora. ib. Przez choroby głowy , rozumiemy 
owe , których ikutki w gło^wie się ukazuią. Krup. 5, 600. 
Ból głowy Sla. glayobolia, Vd. glaveboł, ^^pff^llier). 
Głowa mię boli , bet ^Opf tl^Ut mit m\^. Nie upiiay się, 
nie będzie cię głowa bolała. ZtgL Ad. 170. Chuilka na 
głowę Cro. pecha. - Pięknie ubrana na głowie. Teat. 
i5 c, 72. Czapkę na głowę włożył. Tward. Wł. 171* - 
Stoiąoy z głową odkrytą , mit blofem ^opfe , Ec. Haro- 
rAaauń; oppoi. z głową nakrytą, mit b^beftUm j^AUptf. 
Zimno przywieśdź go nie mogło do tego, ahy był kiedy 
głowę swoię nakrył. Warg. Wal. 286. Głową kiwał na 
drugie. Mon, 65, 207. - Głową na dół s nogami wzgórę. 
C/l. Th, Głową się rodzi człowiek, ib, t. i. głową wy- 
chodzi z iywota , mit btm Aopfe B«<^ tftlten. Długo gło- 
wą na dói wisiał. Mon. 70, 745., S/a, fl^rmoglavicó j 
Ee. cfnpeMrAaBb. Na głowę fłrącony Rs. cmpcMrAa- 
^HUH. - Od głowy BŻ do (lóp. Pam. 85, 1, 882. Mon. 

75, 61 3., Sio. ^b l^Iaipi ai po pati). Prov. Sio, fum no^a, 
fam rnf« ; fam ocaf, fam bl^toa scopae dissoiutae. - 

Niech głowa nogom nie mówi : iefteście mi niepo- 
trzebne. Skarg. Dx, 2R0. Mucho! tobie się ma g«)dzić 
Kafdemu pogłowie chodzić? Zab. i3, 282. Tręb, Na co 
głową bić o ścianę! Pilch. Sen. i65. Muru nie prze- 
biiesz głową. ^Ib. n. W. 22. J głowy gdzie (kłonić nie 
naią. Paśzk. Dz. 4g. - Trupia głowa, Vd, mertoufta 
glava, lubanja (cf. łeb), - Gtowę podnieść, wynieść 
: wzbiiać aię^ bai f^W^t tĄtbtU* Balwjochwalftwo , 



Cl O W a; 



71S 



które sawase gfowę podnosiło , pouiiyf. Skarg. Dx. 335. 
Nie mogą głowy podnieść, bo Turecką ręką Są zhołdo- 
wani iak piekielną męką. PaMzk. Dk. 53. Pospólflwo 
nie ma spoaobu głowy podnieść, i iarzmó z aiebie zdjąć* 
JCłok, Turk. Trudno pan który, albo roiafto, wzbić się 
może nad zwyczayną miorn^y fortuny powagę, i ^owf 
wynieść między sławne świata monarchie, póki go więzy 
prawa ściikaią. Kłok. TiąrĄ, 8^ Ubogi głowę podniesie 
nad pany. Bard. Tr. 23 1« Anieli chcący nad innych 
wynieść gło y, ze wszyllkim upadli. Bah.Niedz. a, 938. 
Dziewczęta patrzą wyźey nad gtowę, w0ydzą się brad 
męiów równych sobie. Teat. 54, 21. (ob, wyiey 908A 
gębę nosić ). - Składać głowę s poniiać .się , ^eitt i)tfl]p( 
brtigfll. Frowincye otwierały wrota, i (ktadaly głowę pod 
szczęściem broni Ottomańfkióy. AYoi. Turk. 62. - b) gło- 
wa , uwaiana iako siedli/ko źyCia, bct 3i0pff bdi ^atĘpt, 
aM @i( be^ 2e(en^ hetta^et- c£ gardło. Dałbym głowę, 
że tak iell. Teatr 29, 7. Jakby mu o głowę Azło , /«/i- 
quam si animae discrimen agatur. Cn. Ad. 287. Nie 
idzie o czapkę^ ale pospołu i z czapką o głowę. Rsy Zw. 
126. W bitwie nie iałował gło\\y naflawić. Corn. Dw^ 
289. Zmatałeś na głowę swoię. 3 Le(^. Dan. i5, ^5« 
(na ^wą szyię. 1 Leop.), W obcych kraiach s-ukat 
schronienia swey gtowie , Bo mścić aię nad nim chcieli 
Herkula wnukowie. Dmoch, Jl. 1, 55. Skarawszy nas, 
i na ii.h mściycie się głq>vie. Jabł. Tel, i5o- Gdyby 
pan zabił poddanego, w tym przypadku szła glo\%^ za 
głowę. Pam. 85, 1, 727^ Znaydę ieszcze pana, przy 
którym głowę moię połoię. Teat. 19 5, 27. (przy któ- 
rym umrę ). Królowie łoią tysiącami głowy ludzkie na 
doflanie iedney piędzi ziemi. Kłok. Turk, io3. CzęAo 
złość na gtowę się swego miilrza sadzi. Bardz. Tr. 3.p6. 
( zgubę )« Ja na swą głowę tego brać nie chce. Falib» 
Dis. E. 3^ (ieby moia głowa za to odpowiedziała). Sąd 
o głowę, iudicium capi/is. Stać komu o gtowę, chcieć 
|:ogo zabić , petere caput alicuius. Mącz. Gtowę ka- 
rzą, kiedy ręka zgrzeszy. Morszt, i42. Za gtowę szlach- 
cica przedtym iedno 3o grzywien płacono ; potym 
sześćdziesiąt, potym iło i dwadzieścia, ^ siedzeniem w 
wieiy. Herb. Stat. 249. Gtowę komu uciąć. JCpcz. Gr, 

3,p. 72. fópfen, ben «fopf ahfdila^en; brn ^opf wt bit 

^Afe iegen* f^d. oglariti, glavó vseti, odglariti, gl<ivo 
odsekati-, Ec. odearAaaiiniH, 6ć3rAaBAK) decapito dno- 
%t(pa'A.tiM\ Ścięty rAaBOyclineHUM. §. Nad głową n. p. 

wisieć, liber bcm .Slopfe fc^tbcn, a«f bem 9^atfen ba^ 

ben (cf. nad szyią, karkiem, gardiem ]. Rozumieli każ- 
dego momentu, że im nieprzyiaciele nad głową wis^ą. 
Kłok. Turk. 243. Zaptacić trzeba, floi nad gtową wie- 
rzyciel. Gorn, *Sen, 53o. - J. Po gtowie czyićy, po 
zmarłey głowie , ; po śmierci , m^ {emanbc^ IHMebem 
Czegom sobie 2a zdrowia uprzeymie iyczyta. Żebym po 
twoiey głowie sierotą nie była , Dziękuię bogu memu , 
iie nuą w tey mierze Wysłuchawszy niegodną, przed 
tobą wprzód bierze. Zimor. Siei. a6j. Ale nie tylko 
grunty i kąciki moie , Wszyllek świat po iey głowie 
twarz odmienił swoię. 1^. z6o. Teraz po i^y głowie, 
iakby odjął ręką. ib. 259. Syn nie inaczey bydi moie 
uczęftnikiem maiątków naszych , aż dopiero po zmartey 
głowie. Mon, 71, 872. {ob. niiiy głowa s osoba, głó- 
wna osoba). - $. Chy, Materye pozolłałe na bibule przy 



71 6 



GŁOWA. 



cedzeniu prochu ^ są siarka i ivcgie ; w tyra ftanie ,' bę- 
dąc odtączone od saletry , nazywaią się gfowa umarza 
prochu, la łite morte, JaĄ. ^rt. 1^28. caput mortuum, 

berIŁobtenfopff ber 9liik(f|lanl) bep ((emirc^ett iHcbeiten. cf. 

królik. - 5. Na głowę s a) zupefnie , do szczętu, Httfi^- 
ftaupt, ^bttigf gana unb gar. Woyiko tyt podało, i po- 
bici wszyscy prawie na głowę.- Skarg, Dz. 296. Pra- 
wie na głowę powalił Rzpltą Terency przegraną Ka- 
neńiką. Warg. Wai. i35. Nieprzyiaciel przegrał na 
głowę. Teat, 21, i5 >. Rozumiał, ie iuż na głowę rze- 
czy ich upadły^ i źe iuź nie moina było mieć iadnego 
szczęścia u ludzi zginionych. UJlrz, Kruc. 2, .j3. Po- 
odchodziły nam na głowę obory. Sim. Siei, 111. Zy- 
dowiki naród ieft na głowę nieprzyiaciel chrześcianonir 
Comp, Męd, 389., Rs' 3AoA^M gló.\ny nieprzyiaciel).. 
Zdanie Seneki zda. się byilz na głowę przeciwne: Pilcha 
Sen. VtJ\, 556. (w brew). ^) na głowę, na łeb, na szyię, 
co ŻYWO, iliber f^M nnb JtOpf. Choć mętne czarne bło- 
to, do picia sprośnego Bieiy żołnierz na gło-wę, trzeźwi 
źyiącego Woda. Bardz, Luh.^So^ Biegaią tam na głowę.. 
Jabł, Buk,*^ E, 2 b. Wilk z owieczką złapaną do lasu 
na g^)vvę. Jakub, Bay, 111. Wszyftkę na głowę ruszył 
Hiszpanią, Aby zgubił i niszczył do szczętu Francyą. 
/». Kchan, OrL i, 3. j. Na całą głowę r ze wsz3-ftkich 
Ml! , ' an^ Sdbe^f raftifn. Owoi ten głuszec; trzeba z nim 
wrzeszczeć na całą głowę.. Boh^ Kom, 1, 45. Począł 
Czauss na całą głowC' wrzeszczeć, u(karźaiąc się na zła- 
manie traktatu.. Zamoy.. Boh, 18 4. - 5. W gfowę ; na 
gardło ;. na złamaną- szyię, w brew,. Rs. onpoMeni&io, 

auf ben Itob, aufitob unb £eben. Poczuiąć, żeście im 

w głowę nieprzyiaciele. Birk* Ch d^ A, 2. W głowę 
był niepi*zyiacielem koronie Pol/kiey. Birk,. Zbar, D. 7.h^ 
Winu i Wenerze w głowę był nieprzyiaciclem. BaniaL 
P, b, tobtfcinb; Wolność z niewolą nic nie ma spól- 
nego', owszem onij ieft. w głowę przeciwną. Gorn. Wt, 
C. - W głowę pobić z na głowę pobić. 7V- - 5- c) gło- 
wa, uważana iako siedlifko zmysłów ,. pamięci ,, rozumu, 

talentów, ber ^opf aU @t6 ber (Etnne, be^ ^ebic^tniffe^/ 

bf^ ^erflailbe^. Mądry, dowcipny, ma w głowie. Cn, 
Ad, 464. Moźeć to być, iżci nauczyciel będzie miał 
co w głowie, ale ieśliby obyczay.iym nie był,, nie flalo- 
by to za to, Glicz, Wych, L,. 1 b, (że mądry, rozumny,, 
uczony). Ma on oley w głowie. Pot, Arg, 558., ob, 
ma kiełbie we łbie cf. kos, szpak, wrona, er %9X ®r&Qe 
int ^Opfe* Nie dobrze mu w głowie i łożono ; czegoś' 
mu w głowie nie doflaie; szydłem abo igłą* abo widła- 
mi w głowie układano ;• pufto w głowie *, nie wszyscy 

doma. Cn, Ad, 249. er i(l nWr rec^t bep ©łnnen , er ifl 

nic^t rec^t bep £rofle. cf. braknie mu piąt^y klepki ).. 
Siedząc nogami igrać abo rękami gmerać", owych icft,. 
którym w głowie nie wszyscy doma. Erazm, Dw, B, 
Fokaż przed światem, że nie sowy płodzisz w głowie.. 
Ttat* 16 3, 46. (pflro w głowie). Macie flaki w gło- 
wie. Teat^ 33, 84. (nie tęga głowa). W głowie iak 
po oliwkach, f^. 24 c, 68. (nie snuią się coś koncepta,. 
nie roią się ). Ciarlatan , choć mu żle w głowie,, wrze* 
•zezy iak woźny, ie mądrość przedaie.. Jabł, Ez, 88. - 
W głowę zayśdź s zwaryować, t>errÓ(ft tOerben. Rofs. 
vulg* p8XHyniBcX. Mieczysław w głowę zaszedłszy, 
losum oilradał. Kr4>m* 85. Od sdumienia wielkiego le- 



G Ł O V. A, 

dwt> w głowę nie zaszedł. Skarg, Zyw. i, 576. Sz.lo- 
ny, szaleie, zaszedł w głowę, odszedł od siebie. Cn, 
A(/, 1125. Z głowy wyiśdź idem, Jugurtha, w trj-um- 
fie Maryusza iako ieiiiec prowadzony, 2 głowy wyszedł, 
a wkrótce potom w więzieniu dokonał z nędzy i głodu. 
Pilch, SalL "bib, - §. Śpiewali na tych ucztach pie&ui, 
które z wina w głowy brali. Otw, Ow, a.yb. które im 

się przy winie roify, bie iljneti au^ hctii 2Beine fn ben 

^Opf (liegew. Czyfte wino w głowę nie idzie. Teat, 7, 56. 
fteigt in ben ^Opf.. Wina pić nie chciał, ani innych na- 
poiow, które idą w głowę. G^rn. Dur. 35o. Mocną 
ma zś kąty głowę, wszyitkich przcpJia. Teaf, 53, 73. 
(tęgopóy). Głowy mooney, : nie łacno trunek czulą- 
cy. Cn, Th, frin ^opf fann wa^ pertragen. Mieć co w 

głowie, podpiłym bydź, im Aopfe t)abtn. J. Głowa, 
dobra, porządna, tęga głowa, me dla kształtu, s ro- 
zum, dowcip, ein 4topfr eiit giiUr, tiid^tiger itopf. Skó- 
rom co rzekł, znać było, żem głowa. Groch. W, bj^^- 
Masz, widzę, głowę, móy kumie. Teaf, 55 e, j5. Po- 
każe -ć, że głowę noszę nie dla kształtu. Po/. u^/-g. 449. 
Nie od czego noszę głowę. Tear, 1 6 ó, gS. ( nie od pozłoty. 
O wy głowy do pozłoty, mózgu wam brakuie. Teat. 42 rf,-5«j. 
(półgłówki). Zabł, j4mf, 48.). Nie turbuię się, moia w 
tern głowa. Teaf. 1 6 6, 92. ( zaradzę ia temu ). Czyń rzeczy, a 1 
głową, ib, 43 r, i3i. 140^. (rozumnie). Obadwa z uczo- 
nemi głowy. Groch, W, 53 1. Tertuliian napisał księgi 
one wielkiey głowy de praescriptione. Sh, JJz, 99. In- 
nych głową przechodzili! Wad, Dan, 28. Węzeł to ieft 
trudny, a nie naszey głowy. Rey Wiz, 11 i. O lem dy- 
ilćurować nie chcę, nie niey to głowy. Falib, IHs. D, 3« 
Nie naszey to sprawa głowy. Morszt, 28. Nie twey 
to głowy. Prot, Jat, 3o. Oz. jid. 682. cf. Kto z natury 
do czapki ftworzony,. Niechay swą głową nie sięga ko- 
rony, cf. Dudku nie grab' siana cf. Szaszku, nie podey- 

muy się legawego pola ) , haivi l|l ein beffeter ^opf »i- 

tbt^« Cóż ci do głowy przyszło, nióy Orgonie, Stary 
o młodćy miałbyś myśleć żonie? Zabł, Bal, 19. 194^ if^ 
btr bo* ilt ben ^Opf geCommen* Gdy mu się nie chce, 
nie zaśpiewa, choćbyś go na ws7.3itko zaklinał; a iesli 
kiedy lubo nieproszonemu do głowy co przyszło , s® 
wszyAkich tonów flcoczne wygrawał tL^ice. Zab, i3, 61. 
Cóż to twemu panu wjechało w głowę? 2'eat, 29, S?* 
(cóż mu się ubrdało ? ). - - Głowy mi nie flaie. Gemm, 
90.. (nie poradzę sobie). Sio, l^imCi m\X foIODI ((obO* 
Mam interessów pilnych dość na głowie. 2'eat, 28, a^. 
Rozumiałem,, iż maią na głowie swoiey całego miafla 
naywiększe interessa.^ Mon. (i3, 272. Niepodobna jedne- 
mu mieć wszyllko na głowie. Zabł. Dziew, bo. - Niech 
cię growa o to nie boli.. Teat, 00 c, 9. (nic frasuy sif» 
nie gryź się , głowę miey w tcm wolną ). Nie przypu- 
szczay do głowy-łak smutnych myśli. Teat, 53 d^ 22. J 
Pana głowa zaboli, gdy rachować przyidzie. Jez, Ek» -c. 
2. Darmo bydź cnotliwym, bardzo głowa boli. Star* 
Vot, E. a b,y. Vd, tebi ne bo shau,. te ne bo glara bo- 
liera).. Nigdy spokoyney głowy maieflaty nie maią. 
Bardz, Tr, 243. Głowę komu psuć, nabiiać komu gło- 
wę , finem ben ^opf n>arm mań^en. Lepiej ubogą żonę 

mieć, z którąbyś w (lateczuości mieszkał, niż bogatą, 

któraćby głowę gryzła. Glicz. Wych, Q, 1 b, głowę kłócić). 

Chociażby kliny na głowie ciosała. Teat, i6b, iS. Głowę 

' ftra- 



GŁOWA. 

§nc\6 pTsytomnoIć^ wcale odóyiC od siebie, (en ^0))f 
ftetliatn, 90n ®tnnen fommen* Głowę chyba ftraciwszy 
mogfa odrsucać oliary Dopenta. 7'eat, i, 9, Sami nie 
wiedxą co chcą, zgubili głowę, Gaz.Nar.i^bj^^ -{.Od- 
tąd niecbay mię kto iak chce nagania , sa muią głową 
póydc. Jakub, £ay. 89. sa moiem zdaniem, ic^ IDltt tttPts 
nfm jtopfe folgen. Słuchać nie chce, i sama swoią gło- 
wą wsżyllko robi. Teat. 26, r, 84. Wszyflko podług 
iwoićy głowy robią. 7>ar. a, ó, ó8. Rs^ caMOHpaBHbiH. 
Kaidy swoią iedzie głową, i własne swoie ma niezgodno- 
ści i zazdrości. 7>. 7>/. 2a4. Sędziowie nic 2 igłowy i 
domy«łu swego sądzić nie maią , tylko według tego fia- 

tutu. Stat, Lit, 179^ nic^t^nac^ l^rem *opfe iinb Quć^ 

ttU, - §, , Siła sobie ludzi pisząc księgi , głowy nałamali. 

£udn. jtpopht. 4. fie ^^aBeii fi(^ ten ^opf gebroc^en. Gło- 
wę sobie suszyć , smaiyć gu. v,) Głową pracować. Pam, 
8*, 63o. mit bem ^Opfe aiMUn* Uczeni ludzie głową 
pracuią, i wyiiilenia myśli przywodzą ich częflo do hypo- 
chondryi, JCras. Pod, 2, igo. - j. , Mieć co w głowie, 

w myśii , itti 4topfe , in ®ebanJen , im ©inne MUn/ Co 

We Pan a djabta masz' w t^y głowie? 'Jeat, 5S,ó.oj4 Moi 
Panowie, coi u was w głowie I ió. 52, d, 69. Jnsza mi 
się teraz poHać monarchii Turerkiey zdaie, niźelim 
ią miął pierwey w głowie. X/ok, TurA, praef, niielim 
pierwey sobie uprządł). Jeśli Janczarowie nic nie maią w 
głowie, iedzą spokoynie , ale ieśli maią niesmak iaki, 
depcą półmiiki. A'łoA, Turk, 228. Dziś u ładnych kobiet 
w głowie graf lub ksiąię. Iśatr, 43, 77. To w głowie, 
ieby ich się bano, mftią. Bard, !>. 2^5, Pani ma w 
głowie woia;^. Teat, 48^ 6. 44. Prawdziwie zapomnia- 
łem, miałem co innego w głowie, Boh. Kom, 4, 69. Nie 
na w głowie tey myśli , ieby sobie sam mićił Aać o zdro- 
wie. P, kchan, Ori, i, 136. Sio, ma \mz fri^ro tt>(Iaioe 

Ytrtumnus, - j. , Próiny poftrach żołnierzom z głoWy 
wybił. Kłok,TutM,i'j, Jabł.Ttl. i43. wyperswadował im 

ct^it ijn t^nen4u^ bcm^inn gerebet. - $., Poczekay, po- 
radzę ia się swoiey głowy. Boh, Kom, i, 192. i(^ n>ifll>0rs 

tft metnen ,^opf }n gtatbe ^lel^en , ba^ 2)ing óberlcgen. 

£y Błażku ! ikoczyliście kaducznie do głowy po rozum. 
Ostoi, Str* ł« ruszyłeś konceptem). J tu ruszyłaś głową, 
iak zdechłe cielę ogonem. Pim^Kam. &\, -^., Otói niech 
te słowa sobie rod-sice wezmą w głowę i w roz-um. Glicz^ 
Wych, N, a. (niech wezmą na uwagę , in Srrodgnttg). 
$., Nie wlezie mu w głowę, nie poymie, e^g(^t tf^m ntC^t 
ttt ben jtopf- Alwar żadnym sposobem nie chciał mi 
wieść do gło wy. Kras, Pod, a, a 45. Wniosek ten nie 
mógł w głowę wniyść, chociaż mądrym panom, Wad, 
Ban, i65. - Moią własną głową lekarftwa znaleeioue. 
Orir. Ow, 3o. przeżeranie wymyślone). - Dawne przysło- 
wie: niech głowa się nie biie, niech ręka nie radzi. Gaz, 
Nar, I, 38. Głowa rządzi; głową i człowiek i rząd floi. 
Cn, Ad, 247. Gdzie głowa chodzi za nogami, a nie no- 
gi za głową , rząd tam płochy bydź musi. Smotr, Ap. 
47. Mylą się nogi, kiedy błądzi głowa, Mon, 71, 469. 
Gdybyś chciał według twey żyć* zdrowey głowy albo rozu- 
Hnu.. Kulig, Her. ł3i. - Jm 'Jeśli spytany będziesz, nie- 
thay ma głowę odpowiedź twota. Birk. Obóz, Kaz, K. b. 

(sens dobry , rozum , beine ^Vitt69tt foOT ir^anb unb fnS $<t^ 

lcn)< - $. a. , metonym, głowa t zamiaft całego człowieka, 
la przykład, tysiąc głów > t. i. ludzi, Kpcz^ Gr. 3, p. 7 9. 



GŁOWA. 



717 



Sopf^ ftitt 9erfon, ^enf4 }• SB. tanfenb jtij^ff . Okrutne 

powietrze na tysiącznćy głowie ludu Bzerzy się, j€^ł. Teł, 
aaS. U Turków wiele głów przez powietrze co lato gi- 
nie. KłoA, Turk, io3. Od każdey głowy pół sykla, od 
wszyAkich, którzy szli w liczbę, których ludzi było sześĆ 
kroć fio tysięcy. Bibl, Gd. Exod, 38, 26. OUiczciesum- 
mę synów Jsraclfkich według głów ich. ib» Numer. 1, 2» 
według osób ich. v. 18. Zbieraycie mannę, po miarce na 
każdą głowę. Biel, HJl. 3i. Byli popisani głowami śwe- 
mi wszyscy obywatele. Rey PoJU C, 6. Rs^ dofoaóbmo. 
W wolnym narodzie nie powinno się od głowy płacić. 
Leszcz, Gł, 128. cf. pogłowne) Ec, rAasAio, Gr, %ę^c^ 
\ottow capitatim colligo, Ztąd mówiemy biała głowa 
qu, tudę, niewiafta, kobieta. Kpcz, Gr* ^f P' 7^. cf. Cro, 
muika glaya s mężczyzna). - a) uwaiaiąc człowieka, iako 
fiworzenie myślą, rozumem obdarzone, głowa : człowiek, 

osoba, ^opf, jlatt^ecfon/ befbnber^mit9{ii(ffl(^taufbie gets 

(Itgen (^Igenfc^aften. Jle głów, ^e^rozumów na świecie. OssoL 
Srr.5. Co głowa, to rozum. '^y^. Ad, 5, cuot capita, tot 
tensus» Jle osób, tyl-e odmian; ile głów, tyle td&ń,_Zab,Bp 
a64. Nar,, Sla, folfo fulMf tollO flobufOW; CO b^dWa^ torOjITOt ; 
Vd, koiiker ludi , toliku zhudi } koliker glau , telku mi- 
sel i Rs, CROA&KO toadbI) , cmOAbKO yMOsb ; fo Viel 
^ipfe, fo oiel @inne. Każda głowa ma swoię czapkę. 
Pot, Jow, 34» - Nasze damy modne są śmieszne głowy. 
Krcts, Pod, 48. Skłounieysze młgde głowy do robienia 
zdrady. Bard, 7>. 3o6. Głowa nieszczęsna, czemu nie 
masz boga przed okiem? Miajk, Ryt, y5, Pufta z ciebie 
głowa. Teat, 46, b, 26. puftakj. Nie iałuią , nie płacsi^ 
nic po tey złdy głowie. Jaół, Tel, 289. Plato z Aryfto-' 
telesem, te dwie niebieftiego rozumu ^głowie, {duąKs)^ 
Gor. D\v, 399. W dwóch głowach iednak więciJy rom-' 
mu, niż w iedney. Teat, "^o, b, \\^, Głowa uczona 
królom naypoŁrzebnieysza. Boh, Kom, a, 479. uczeni 
ludzie). Śmieszne się robią kobiety w posiedzeniach, ' 
fkoro chcą ucliodzić za uczone głowy. Kraj, Pod, i44r 
Król senat sobie teraz tworzy nowy, 'Porzuoiwssy nas 
fiare doświardczone głowy. Pot, Arg, 3aa. Moia biedna 
głowa B tą uprzykrzoną babą. Pajl, Fid, 88. (ia biedny 
człowiek). - Mądra głowa, przez swoie ftaranie wazyftko 
nam przywróciła. Jabł, Ex, y5. - $., Swą głową, swoi% 
osobą, osobiście, sam, in ^etfon.^ Sam nakoniec Sułtan 
głową swoią nad Nieftrem ftanął. Birk, Podz, a. Gesar* 
ciągnie na woynę swą głową. Paszk, Dz, 1O7. Amurat 
]«il głową swoią w *woysce. Baz, SĄ, 193. Antonin 
Pius zawzdy w Rzymie głową swą leżał. Kosz, Lor, 1096. 
Narymunt przeniósł ftolicę dO Kiernowa , iżby w pośrzo- 
dku Litwy, Żmudzi i Rusi sem głową zawzdy mieszkał.^ 
Stryik, 3o5. 0) dwieście głów bydląt, owiec eti, Cn* 

Th. to ieft sztuk, ^wep^unbett ^dnptet (Kinb^ie^, b. 9^. 

(5tA(f C^id. ^b(ng.). y) głcwa na głowę s iedno w dru- 
gie, ein^ in^ onbte gete<^net. Głowa na głowę, grunta 
w Europie śrzedąie sześif ziarn za iedno wydaią. KM^ 
Rosi, 3, a3i. - j^»-^^głowa, uważana, iako przednia 
część ciała, oznaczy: ay ftarszego , przełożonego, rządcę, 

naczelnika (cf. czoło) hai S^drk^tf Hi Dber^aupt, bietior:^ 
ne^mfie ^erfon nnter mebrern ; ber ^orgefe|te , ber %tU 

tefle. K</. poglavar, yishi glarar (glavar s autor) ; Cm. 
glarar; Rg, glay&r, poglayiza (poglaftyo Excellentia) i 
Ben. poglavica; Cro* poglarar (poglaTJe, poglarek fiapuf, 

9» 



7ł8 



t; Ł O W A. 



principium •, (Sc» TO^OBa , dawny tytut nscselnika ftrie- 
leckich pótków, przei Teodora Aleksiewicsa na tytu} pot- 
kownika przemieniony). Bóg wszyftko Chryftusowi podv 
dat pod nogi iego , - i poftanowit go gtową nad wszyftkie- 
mi. Salin, a, 470.. Giowa niewidoma kościoła Katoli- 
ckiego Chrydus, widoma papież, Karnh. Kat, yS. Pol- 
kom wodze iftaraze głowy naznaczono. P. Kchan, Orl, 1, 
686. Cbociai chodzą aamopas, maią iednak każda ich 
horda giowę, którzy słuchaią. Boter 35o« Gdzie głowy 
uiemasB, rządu aie pytay. Cn. Ad, a36. (cf. Gdzie ogon 
rządzi, tam głowa błądzi , cf, wielu rząd, nierząd). Nic 
mogą nigdy głowy familii , na poznanie doikonate poftę- 
pków swoich służących, dosyć łożyć flarania. ZaÓ. 16,8. 
bU 9<tłnUien^4upter. (cf. ociec czeladny). Głowa sena* 
tu, głowa rady : pierwsza osoba w senacie, w radzie, 
Kpcz, Gr, 5,/?. 72. Przecici to mąż głową w domu ł 
Teatr. 33, 8. Częftokroć że te domu i małżeńflwa gło- 
wy, Przechodzą swą słabolcią baby, białogłowy. Teatr ^ 
43, c. 109. WyS, Któż tu ieft głową w domu, he? Teat. 
18, b, 3. (ktoau ma do rozkazania, »et ift ^fer ijfft?)* 
Wolę się głowy, a niżli nóg uiąć. Gwrtgn. SSy.t, i. przed- 
aieyszych się trzymać, niż poślednieyszych, - Głowa 
buntu ob. herszt. Spisek wyjawiony, wątpić o nim nie 
mogf , acz nie wiem kto iefl tego sprzymierzenia głową. 
Teat, 45, 21. Między hiftorykamioyczyftemi głowa, Jan 
Długosz. Nieś, \, praef. pierwszy, bet ^Somejmfle Ulltet 
ten ^efc^ic^tfc^reibern. of. książę poetów Jan Kochanow- 
ski, b) o rzeczach bezźy wotnych cf. czoło , m&f DOH lebs 

(ofen ©łngen, Ut jjaupt, ba^ ©orne^mjle fn felner «rt 

Rzym, głowa wszyftkiego pogańilwa i narodów. Skarg, 
Dz, G6. Zelandya wyspa , głowa abo ilolec króleftwa 
Duńfkiego. Biel. fłft, 292. Kupcy Angielscy miafto Em- 
den mieli za głowę swych handlów. B^rer. 98. Profto 
chciał Olbracht do Soczawy , iako do głowy. Bielfk, Kr, 
435. t. i. do ftolicy, miafta głównego ^illt|»t(tabt). Pra- 
szka nosić złotogłów ; mieć złoto, to głowa. Jag. Cr. A 
3, b, (to grunt, fundament). J. , głowa s władza, bie®es 
' I9ll(t/^l>t^nt4^igfeit* Podbił ich pod głowę pana swoiogo. 

Tr, c) początek , zrzódło .bet Urft?tnna f Ux fltteff , (ba* 

^aupt, o^f. Cberb.i 5fblg. Vd, gUy^r autor \ Cro.po- 
glayje, poglarek caput , principium). Morze patrząc 
uciekło ; także Jordanowy Obrócił się wspak ftrumień do 
głowy. JKehan. Ps, 171, Cóż się to dzieie? rzeki wftecz 
do głów swych idą! Birk, Kaz,Ob, A ^, *d) główny 
przedział, caput ^ na co teraz mamy słowo od Budnego 

y^pTOYradzone rozdział, einc ^MptaUfiettvin%, dn^Sapitet. 

• Vd, kapitel, glavitek, glaritje, poglavje; Bsn. poglaujo 
od koje kgnighe; Rs, rAaaa (cf. Ec. orAasA^nfe, Kpani- 
Koe FAaab khmhchukId noKaaaiiie, poanucli, rAann- 
»Ha treść, rozkład; BoarAaeYe Meigeis Gr, aya»ff^aXa<w- 
etf rekapitulacya). Krakowlki tłumacz biblii (Leopolita) 
*owie rozdziały Ąaputami , a Brzescy kapitułami; ia ie 
zwałem rozdziałami , moglibyśmy ie też z łac. głowami 
zwać. Budn, Bibl, praef , Kirsztein, Cerazyn, w rozdzia- 
le, czyli iak nazywa, w głowie i5tey, woła o niezapomi- 
naniu kary śmierci na zaboyce. Czach, Pr* 2, 116. - 
Tych rzeczy, które powiadamy, to głowa abo summa. 
1 Leop, Hebr, 8, 1. e) fortyf, głowa, główna liniia ba- 

ftyonu. ble i)aupt^, obet Sapitattinfe efne* 95oH»etW. 

Tr. Głowa trzecią część niesie wyciągu awego. Tr. - 



GŁOWA. 

S> 4, , gtowa , oznacza też rzeczy, poftacią swoią podobne 
do poftaci głowy. Kpcz. Gr. 3, p. 72. etWa* ba* bU ®(s 

ftalt eUe* ^opfe* bat, %- Sb- ein Xrant(opf , ^^bn^opf, 
©ittletifoyf, 9JageHopf» (cf.itopf, ^nauf). Giewa w 

kapeluszu, w czapce, Rs,xny\ibfL, jny\tVLK&, myAĆeHJca. 
Głowa kapudy, ein ^rautfopf, Rs, KOHaHl}, KOHenl), 
KOHemÓKb , KO^emćHHKl), Kapufta biała na Żuławie 
Gdańlkiey bywa tak wielka, że iedna głowa ma pięć pię- 
dzi cyikumfereiicyi. Ład. HJl, N. %']. Podczas o gło- 
wę kapufty żołnierz odniósł dekret krwawy. Tak się u 
Rzymian toczyły sprawy. Groch; W. 5o6. Nie kapuftna 
u mnie głowa, Cn. Ad. 6o5. On sam wie wszyftko , a 
drudzy kapuściane głowy. Min. Ryt, i, 3 10. (cf. głowiafta 
kapulla). Głowa makowa, Kpcz. Gr. 3, p. 72. ob. głó- 
wka. Głowa u słupa. Kpcz, ib, ber ©duleilfnawf. Gło- 
wa armaty abo działa , ieft sam przodek rury działa , wy- 
pukleyszy nad przylegTą część wylotu. Jakub. Art, 3, 
293. przy samym wylocie armaty ieft głowa, albo obrę- 
cze wylotowe, bourlet. Jak, Art, i, i33. bet Scpf an 

einem ©tutfe ®cf*ii^, bet ^orbete ertabne %{)ń{ aa bet 

COlńnbung. G!owa śpilki, Głowa gwoździa, i t. i. - $., Wyż- 
szy kray głową przcdniey ręki nazwany , który z przed- 
ramieniem się siyka. Krup. 1, i43. ble ^anbwuriel, bw 

Cbetbatlb. Końofe przednie śrzednlą czc^ć nogi (kła- 
daiącft, gtow.Tini nazwane bywkią , ponieważ okrągłe, też 
W siebie biorą dołkowatości pierwszych członków palców. 
ł*. 1, 171. Koniec wyższy grubszy głową piszczałki lub 
kości goleniowey nazwany, ib. i55, oh, giczel. - J., Gło- 
wa walca, z czoło , bie ©tiriie einet ©algę. Wat wiatra- 
kowy w głowie trzyma skrzydła. Tr, Głowa miechu 
kowalfkiego Boh. jlilaWJ medłtt. - J. , Głowa cukru rsztu- 
ka cukru ulanego w formie kręgla, elu $ut 3"*^*^' ^^" 
gMCferbut. -SoA. boniole CWfru i i?*.roAOBa caxapy. Czło- 
wiek pyszny, prędzey od żyda głowę cukru odbierze, 
iak o.d poddanego suplikę. Teat. 6, b. 44. Dla głowy 
cukru wszyftko , bez głowy cukru nic , t. i. za datek - b« 
datku. Głowa cukru to zrobiła, t. i. uczynił przekupio- 
ny :,ztąd, że żydzi pospolicie panom albo ich zaftęp^o"* 
dawaią w podarunku głowy cukru. Ostoi. Wyr. Opu- 
szczaią też słowo cukier ^ mówiąc: do niego trzeba z gło- 
wą, t. i. z głową cukru, z podarunkiem, « datkiem póyśdi. 
- 5. 5) Głowy, łóżkowa defka u głowy, abo ftrona, mieysce 

w łóżku u głowy, ba« $aupt, bet ^opf bet (Hu^f^atte^ 
be« ^etM, ber Ort, m ba6 5>attpt rubt lig. glave, Rs. 

roAOBbi. Płakał w głowach chorego siedząc. Gorn. D^* 

ao7. 3u ben ^dupten be^ ^ranfen, Sor, 2. gfowrt*. 

Uy rżała dwu aniołów , iednego w głowach a drugiego w 
nogach, i Leop. Joa.20, 12. Po polach sypiali, nic w głowy 

nie kładąc, ciicz. Wych, E. 5. ojne etwa^ Ulltet ben ^opfltt 

(egetl. On taknatrawieinagołóyziemiUktadłsię, a tarcz w 
głowy sobie włożył. P. Kchan. Jer, 262, Rękę zabitego męża, 
uwinioiią drogo, i namazaną, w głowach łóżka swego chowa- 
ła. iSitar^. ^yt*'. 2, 171. Nakłonił się ku głowom ł<^a iego. 
BibU Gd.Genet.^jyZi. Pacyenci po wsiach prostą księdza, 
by im nad głowami czytał. Perz, Lek. 1 a6, J. *6j W siermię- 
dzeli czy w złotych ^głowach, JKchan. Dz, 68. oh. złoto 
głów, śrebrogłów. — j., Głowa Bawola herb, czarna głowa 
bawola z rogami w polu czerwonym j w hełmie trzy pióra 
ftrusie. JTcirop. 3, 1 7. ein ®appetl. - J., Głewa trupia, herb, 
głowa trupia szablą z wierzchu cięta; wproft idzie szt-* 



GŁOWACIEC - GŁOWECZKA. 

bla od lewego bokii tarczy z rękoieśclą złotą, ib, filt 
»qw)en. GŁOWA, - y, ^., GŁOWACZ, - a, m., 
yrielkogłowy , capUo. Cn. Th. eU ©tojfopf, SDlCffopf. 
Sh, ee Boh, 1)latOiXCj Car/i. glavazh, glavina; KJ. gla- 
Tash, grosuąglaunik, debcioglavcii } Dl. glavan; Sr, i. 
^WOWatl; WUlfn ^mOWU m(>AC|e; Cro. glavina, glavach, 
glavat; Rg. glarina, glayettinA , vulg. glavurina; Rs, 
roAOBanb , roxóBaciiiKXKb , £c. r^asaHŁ. Głowaczowi. 
Jiochow, Fr, 3a. - J. 2, głowacz ryba , Sgualus maior^ 

Capito Jluuiatiiis bft ^Unt, eitt Sif* mit eiiiem groCeti 
Aopfe. ^oA. ^iaioaticc, tlaufTt, praubnif* Sio. ^(an)ać; 

5r. 1. »Ul(O^IVOWata re&a; Kc/. glavazh, glayazhek; Crn. 
oxa; £jn. glavoc, cipol; Bg. gUvoc ; Cro. g1avach ribi- 
cza, czipiil; Ec. FAaBAB , raxas.\l , roAasAb*, {Rs. pam- 
CAfl, K/uxa; cf. Rs. 6aiUKa głowa kaidey wielkiey ryby). 
Głowacz, mugil) gatunek ryby, duią głowę maiący, a 
natury maty 9 nie icfl bardzo w iiiywaniii. Krup. 5, 70. 
Głowacz nie ieft główna ryba, choć to bywa, źe przez 
siłę pod wodę z iejiiotrami pływa; Mon. 69, 690, Gło- 
wacz suchy ob, dorsz. j. 3. głowacz zwierz , catoblepas* 

Plin. H. N, 8. ai. cin afrtfamfc^c^ wtlbi^ ZWt ntit eU 
nrm gro^en ^opfe. J. 4. głowacz, owad morlki berSSaf: 
fftfalamanbiir, Ga//, teurd, ber SBajTcrmoId). Krup. ,5, 

71. -^. 6. Szczupaki nay większe głowficzaini zowią, albo 
glówiienii. Kluk. Zw. 3, 173. cf. pótoiiikowe, trawniki, 
btf grJften Ąe<6te, J?rtUpt6«(i?te. Głowacz karp' oh. ćwik). 
7>o^z karpia głowacza bierze za karpia głowiadego , to 
left, chudego z wielką głową. - J. 6. Głowacze y te kono- 
pie , które maią' kwiaty rodzące. Kluk. Dykc. 1, 98. 
inaczey Głowaiki Haur. Sk. 6. głowatki konopne. Zaw* 
Gosp. Konopie samce zowią glowaczkan.i. Syr. ZUl. 
8aa. Konopie albowiem są dwoiakie; które dochodzą 
wcześnie, zowią się |tłofkunią (pło(kunka, płofkonne ko- 
nopie); drugie nie kwitnąc daią nasienie, i są maciorami 
albo gtowatkami. Ład. HJl. N. 76, bet TOfibliĄl* ^anf, bet 
BaatffAnf- Boh. f^latl^atfaf planta o/eris, a) ascia). NB. 
gtowaika u Trotza: aJ gałuszka, główka nasienie maiąca 

u ziół, n. p. u lnu, b^ ©rtmiłifipfc^en, §. SB. bc^ %h(f)jKm» 

Ui. h)gogołka, o^f^u drzewnego początek ,. bd^ Dbfts 
(ncpfi^fn. - J. 7, ^owacz, gatunek gwoidźów, o szerokich 

głowach, eiiic 3lft g^dgel mit brciten^Sopftn. Gontale, 

bretoale, głowacze, szkiitniki. Os. Ze/, la. - *§, 8) gło- 
wacz , przełożony, rządca, głowa, czoło, z pngard. 
głowacz ten nad wszyftkim światem, nie wftydzi się uda- 
wać bydź przełoionym / Zygr. Ep. 49. Głowacza tego 
znać nie chcemy, który z samego siebie, a nie z boga pai- 
miie. Zygr.Ep. 5o. 5or. a.glowasf. GŁÓW iCIEC, - iał,. 
-ieie niiak, ndk. ^ zgłowacied Dokon., głowaczem się fta- , 

wać, głowy duiey doftawać, eineit gropen bicfeii ^opf 

Momniftl* Nie trzeba przeladowa(5 ftawów, żeby przez 
tonie chudnęły, nie drobniały, nie głowaciały i brzu- 
chatcmi Rie były narybki. Hrtur Sk. i38. GŁOWCZA- 
STY, oh. głowiafty. GŁOWCZYZNA, GŁOWSZCZY- 
ZMA, - y, i., Dawniey szlachcic za zabóyftwo chłopa 
główczyzną czyli grzywnami za głowę zabitego zapłaco- 
aemi, okupował się. Skrzet. Pr, Pol. 3, 159. Czach, Pr.. 

a, 74. bie ©etbbttfe fiir eine ^orbt^at Jn Ugihus Ja- 

rostavi rOA.o»a occurrit^ significatu poenae pro homicidio, 
Yeteres Bohemi eodem Jensu usŁ sunt. Duru fi, 1, 5 16. 
B4, yroAÓB^HHa krymijiaŁ GŁOWECZKA ,, - i , ż. ,) 



GŁOWI - GŁOWIENKA. 



T»^ 



Demin. Nom. glowka, głowa; Bofh. ^ięV9iif0ll Sor.- m, 
I)»on)icifa, Ger. cin tleim^ Sthpfd^en* Wianeczek ku 
większey ozdobie, Kładę na głoweczkę tobie« Groch, W* 
372. Gwiazdy Twey świętdy głoweczki pilnuią. Sust» 
Pie/.aB. GŁOWI, - ia, - ie, od głowy, itopfs; hti 
S^9pfeŚ, be^ S^anpt^. Głowią koś6 Cn. TA. GŁOWIA- 
STY, GŁO WISTY, GŁOWCZASTY, GŁO WIATY, - 
a , - e , aiiv. na - o , głowę maiący , tWlt finem ^Opff 

Ober ^naUfe terfe^en. Boh, (lawatę; Sor. i. f^móto^tłi 

Dl. et Rg. glayat ; Cr/z. glavat ; Vd^ glayazhen , glayat ; 
Rs. roAOBacmbiii, roAÓBHamiiiH ; Ec. rAaBacrnuH, 
rAaB0inJł2KK'fn. Koniczyna białym kwiatem główczallo 
kwitnie. Syr. 5 18. Głowiaila kapuAa Rs. KOHaHHaS 
xanycnia. Głowiaiła sałata Cr. glavaticza, shalata ^ Vd* 
likoushniza). Nói głowiafty, maiący guzik na końcu, 
służy do wytaczania zebraney ropy z piersi , culter ^a-> 
pitatus. Czerw. Karz. aa. Gwoźdź głowiafty, ob. gło- 
wacz gwoźdź. - 5. a, z witlką głową, grop(6pftg. Ryby 
brzuchate i głowiate pochodzą ztąd , gdy ftaw przeładowa- 
ny. Haur Sk. i4o. Sposdb, żeby cebula rodziła sięgło- 
wiafta. Haur Sk. j^. - §, 5. głowiafty korzeń ziot , bul-^ 
bosus, okrągły w kulki, bollig. GŁOWICA, - y, i. , 
głowa z />o^rtr<f^ , łeb, łbisko i^et&dftiić)f ber ^Opf. Dla 
kilku głowic wichrowatych , tyle kraiowego nieszczęścia. 
Pot. Arg, 169. Ciąwszy go w wyftawione lice, w za- 
padłe n^ronie, potym tłukł wierzchem głowicę. Orn^. Ow. 
475. $. a. Kaźdey rzeczy koniec grubszy, iako laiki, ' 

kości goleniowey. lV/orfj t. d. bać btcf ere (Snbe eUier ©ac^f^ 

ber ^nopf , ber S(nanf, ber ^opf- Bierze się gorliwie za 
głowicę miecza Polak przy czytaniu ewanielii. Psalmod, 
i4. Miecz dobyty głowicą na ziemi położył, a koniec 
sobie oftry do piersi przyłożył. P. Kchan. Orl. 1, ia4. 
Rękoieść z kości słoniow^y, Głowica znak wydaie domu 
Ateńfkicgo. Birk. Tr. i6a. Z przyłbic pióra wyrwała, 
miecze przetopiła z głowicami. .5ar</z. Luk. 11 4. Gło-^ 
wira u szpady, ber l^egeufnopf. Vnd. glayiza , knofiT). 
Macharzyna od deftylowania, nakrywa się kapitela, czyli 
^głowicą, dziubem obdarzoną. Krup, 5, ao. Głowica , ka- 
pitela, naywyższa z trzech części słupa. Callit. 6. bc^^^^a 
pttal eitier @anle. Bsn. nadglayje; Ec. OKpyHCHAie. Gło- 
wnica. Chmiel. 1, 77. Głowice kości ftawowych, bet 
^nppf , ber runbe SSorfaJ am ^nocben. Głowica pier- 
ścieniowa, pala annuliy głowica albo osadzenie na pier- 
ścieniu, w które kamień wsadzaią« Mącz* wierzch pier- 
ścienia , gdzie kamień , pieczęć lub co podobnego. Włod^ 

ber ^afien ant IKinge* GŁOWIENKA , - i , i. , Demin. 

Nom. głownia, a) głowienka n. p. od szpady, eiue fleU ' 

tte !Segenf(tnge. b) głowienka do firzeiby, ein tlmei 

Jlintenrobr. b) głowienka drewna, abo palna , etlt f (eitieC 

Sófc^branb, Sranb ein fletner brennbarer ^brper. Zmie- 
szawszy to wszyftko , tocz z niego głowienki abo świe- 
czki , które posusz; a gdy chcesz zakadzić, zapalay ie a 
końca. Sleszk. Ped. 277. Sienn. 677. $. , głowienka s 
ołowianka, ha^ ^tUlhU^ , JotCbleC. Tyrczykówie nay- 
pierw^y głębokości morfkich przepaści głowienką docho- 
dzili. Tr. Telem, 49. - $. 3. ^oran. Głowienki czerwone, 
soHdago virga aurea Linn, l^eibnifc^ fSuitbf r(tttt , (9o(b€n 
OBunbftaut; rodzay żywokoftu ; korzeń ikuteczny na 
wrzody i rany. Kluk, RosL a, aa o. b^ Głowienki , pru^ 
Tutla Linn.f /{^.ropmanaas nipatfa; rodzay roślio;. daią-^ 

91 . . 



^' » 



7 



^%ó CŁOWIENKOWY = GŁÓWKA. 

cych dobrą paszę dla bydTa. Kluk. Dykc^ %, 33i, MeSttU 

iielle, fSrauneDe, ta^ ^(ntomfraut. Głowienki pospolite 

Ra* cyxOBepnxKH. GŁOWIENKOWY, - a,-e, hołan. 

od głowienek, SBunbftauts, 93runettens. Wódka g?o- 

wicnkowa. Ąr. ZieL a63. GŁOWINA, - y, i., biedna 
głowa , eln atmer elenber ^Opf. Cam. etc. glavina t wielka 
głowa). GŁOWISTY oh. Głowiafty. GŁOWIZNA , - 
y, i,, tbifko, głowica, z pogardą , bCt ^Opf (DCr4d?tli(6). 
. Takie gazety rodzą się w puftych głowiznach. Nar. Dz. 
5, io6. Brodata laka^ okropnćy poczwary głowizna. 
Nar. Hfl. 4, 5i3. 2) grubszy koniec kości goleniowey, 
dolna głowizna , malleolus. Cn. Th. bet ^nopf / tunbe 

9}orfa$ am ^no(^en, befonberd be^ (S(^ienbeind. Głowi- 
znę zowią wypukłość kości goleniowey końfkiey, i mó- 
^wią głowizna goleniowa. Jeft to owo spoienie nogi koń- 
ikiey, które widziemy u spodu w przegubie nad kopytem. 
Dykc. Med. 2, 284. {ob. glozna). 3j głowizna sc, świnia 
fin ©dbW^in^^OPf- Głowizna z chrzanem smaczna. .JeŁ* 
Eh, E 3. /{«. roAOBH3Ha łeb zwierzęcy, rAaBKSHa począ- 
' tek. przyczyna, rozdział; Ec. rAaBif3Ha compendium, 
summa ^ treść). GŁÓWKA, - i, ź. , Głoweczka , Bh. 
^Urota, Clawicfa; ^rf. et Cm. glaviza*, Rg. glayizza, gla- 
yiciza; ^«n.}glav)ca, glavicica; Rs. roAÓBKa, rOAOBym- 
Ka, roAOBOHbKa ; ^c rAasKa, rAaB^ua. Demin.Nom. 
Głowa , ba^ ^&pf4^eil. Główka iak makówka , a rozumu 
pufto. Cn. Ad. 248. albo Główka , by makówka , a rozu- 
mu by naplwał. Rys. Ad. i4. ettl tjiil^Zi JtÓpft^eit; aUt 
tlic^t^ brinnen* Próżna główkom gorącym rada. Falib, 
Dis. R 3. Główka go nie zaboli ; dobrze się ma. Cn. Ad. 
S4. Z wody główkę tylko widzieć było. Lih, Hor. 11 4. 
Główka do pozłoty, Norjberfkiey roboty oh. głowa). - 
Ozdobo świętych , główko uwielbiona , Więc ty tak 
oftryra cierniem rozkrwawiona. Groch. 0^. 365. Anonym 
Archidyakon powiada, źe w Polszczę, do Wacława, miafto 
pieniędzy, były ikórki z główek wiewiórczych. Nar. Jiji. 
5, 286. oh. aspergili). Dotąd w Gallicyi chłopftwo nie- 
które pieniądze n. p. 28groszówki zowie główkami, ^opf? 
(tl&cfe- Znalezione pieniądze chłopi , częfto po kilka wy- 
kopuiąc, nazywaią główkami S. Jana. Czach. Pr. 112. 
2} główka na członku męzkim glans. Mącz. bte @t(^el bcl 
mimUlcben (Sliebe^. Zołądź czyli główka korzenia męz- 
kiego. P&rz. Cyr. 1, i46. Główka członka męzkiego albo 
koniec bywa nakryty błonką , którą zowią praepntium. 
Kirchh. j4nat. 65. ob. obrzezka, napletek^. 3) Botan. 
Główka, anr^tfra, zwierzchnia część pręcika na nitce 

• osadzona, w którey się pyłek robi, Botan. Nar. log. bft 

eta}xUet\te\ , bie rieinett ^bpfe auf ben ^taubfdben ber 

IBlunten. Główka lniana , makowa, nasienna s gałuszka 

ba^ ©amenripfc^en a. ^. be^ ^Ud)U^, 9)?ebn^. makowa 

główka, Kpcz. Gr. 3, p. 72, (makówka). - Podleyszy ga- 
tunek maku left ten , którego główki pod kapelusikiem 
otwarte są. Kluh» Rosi. 1, 226. Czas zbierania koni^ 
czyny , kiedy główki , w których się znayduie nasienie, 
pękaią. Pam. 84, 1171. - W główki się wiąie sałata, ^et 
®a(at 94uprett ftc^. Główka czosnku , lilii, cebuli, ko« 
rżeń gfowiafty. Cn. Th. bte gWieWwurael. 3) główka 

śpiiki, gwoździa, bet ^opfr ber^uepf, ba^ ^n&pf(bett/ bie 

^uppe S- ®« @te(fnabeUuppe. J. , Główka cukru ob. gło- 
wa , ein ^ótc^en ^ucfet , eln ^iKfer^Atc^en* Wezmę głó- 

* wkę. cukru, oke kawy. Mon.yif 3^4. -4} Główka ś. Ja- 



GŁ0\7K0R0D]SrY - GŁOWNIE. 

na, ziele, rozmaite ma imiona: króliki, książki, drudzy 
matecznikiem i ftokrocią wielką zowią, Chrysan^hemum Leu* 

canthemum Linn. blf grope gWa^liebe, brtó (Sdnfeftaut. Syr. 

Ziel. 781. Złote główki ziele ob. ^łotoglów^. Kokosze 
główki , Kozia rutka , kokoszą wyka , ziele , hedysorum 

onobrychis Linn. sparcetta, bif (?fparfette/ bet SB le fen flee. 

Syr. 826. GŁOWKORODNY, - a, - e, rodzący czyU 

noszący główki , f 6pfi?enje«9enb , f ópWentra^eub. Botan. 

Łodyga główkorodna caulis bulhifer , prócz kwiatów i li- 
ści , nosi na sobie zarodki główek lub cebulek. Jundz* 
2, 16. GŁÓWKOWATY, - a, - e, główkę raaiący 

Cupptd, ńne ^uppe ober ein ^6pf4en (;abenb. CwiecsU 

główkowate. iVar. Tac. 3, 68. Boh. bfOWfO)9^; ffUwUi 
mtti. GŁÓWKOWY , - a , - e , ^offig , korzeń gló- 
wkowy, tuberosa, okragławy, mączyily, na włóknach 
wiszący. Botan. Nar. 3i. Jundz, 2, 7. eirte ^tDtebeltCtlf: 
jel ob. główka c). - GŁÓWNE, - ego, n., Subjl. żaglo- 
we pieniądze abo karanie. Cn, TH. - Jf^łod. główczyzna, 

bie ®clb|lr(»fe fńr efncn ^orb. głownia, - i, i., 

Głowienka Demin.,, Boh. ()laivne » ilaweń* (2. s rura 
ftrzelby)-, f^</. gIovnia , glaunja, pogorielishe; Crn. glo- 
yna , palush •, Sr. 2. glOHJna i Bsn. glavgna , glargnica ; 
Cro. glaynya , poleno ; Rg. glAygna , glavgnizza ; Rost. 
roAOBHM, rAaBHfl , roAOBeiuKa. (2. roAOBHii śnieć w 
zbożu)*, £c. TAaBHaJ!. Szczepa drzewa do palenia, abo 

teź niedopaiona, e!n 6c&ettbola, eln %ranb; eln brennen: 

bed (Stlltf .VOlj , ein 2Ófc^branb. Któż głównie po tęy Uro- 
nię z ognia bierze, kędy się pali l^Birk. Kaz. Ob. K. Gło- 
wnia , niedopalone węgle. JCrtimL Chy, 25. Głownia wy- 
suszona , tłulley siarki syta , Prędko do siebie po^ar pa- 
ta iący chwyta. Zimor. Siei. 20 5. Sam son głównie z 
ogniem do ogonów liszek przywiązał i puścił ie^ a liszki 
rozbiegaiąe się, popaliły wszyftko zboże Filifłynom. 
Skarg. 7jyw. 2, 2. Głownia żywa, źarzyfta, Crn. ogurki 
Sr. \.\e%\Xm fntA[enC)i Głownia gaszona Boh. cpdltf; 

Cr. ogórek; Ug. ^%zh%\ Sr. 1. njopmaleitci; mimalm 

fip^« - b) Konrad Pnissy wzdłui i wszerz głownią a iela- 
sem popuftoszył Krom, 234. ogniem a mieczem, mit 
Jencr wnb C^Werbt. - J., głownia siupa, ital. fufto, laf. 
scapus , śrzediiia z trzech części słupa. CalUt. 6. Chmiel. 
1,77. \>et ®(6«ft einer @4ule. - 5. 3. szable nieoprawne 
nazywamy głównie. Pot. Pocz. 489. bie <S<ibeif(inge. 
• firandnary, w Jslandzkim ięzyku nazywano same- głównie, 
czyli nieoprawne szable. Czack. Pr. 1, 216. Głownia 
szpadowa. Tr. bie ©egenflinge. Głownia nożowa (cf. 

brzeszczot) , bie OTefferfllnge. Morau. f rn'a , frn'fa ; yd. 

klinga, dardiza, plozha (cf. płaza), plozhjza, Sla. sabl' 
jeno gvozdzje; iSor. 2. (unpa > Rs. bahhókI), nOAOci, 
nOAOCKa , nOAOCOHKa. - 4) Dla miner główni gwarek w 
ziemię się kopie. Chrośc. Luk. 112. - b*) głownia abo ru- 
ra ftrzelby, działa bet Httuf, \i^i Olo^t eltte^ Settetgewebr** 

Tr. toż i w Czcfltim ięzyku znaczy. - GŁOWNICA oh. 
Głowica. GŁOWNIE Adverb. \ Boh. blilWne, capitoliter^ 
arcys, bardzo, iak naybardziey , baupf*, tcitlt \e%t,[i% 
Takieśmy odebrali wiadomości, które głównie obchodzą 
bezpieczeńftwo oyczyzuy. UJi. Konjl. 1, i46. A co? ozy 
widzisz? C?. bardzo głównie widzę. Min^ Ryt. 1, a83. 
Głównie! teraz to dopiero potrafisz. Tręb. S. M. 9^« 
(głównie dobrze, arcydobrze , bitUptgnt;.VOrtrefIi<^/ ^W« 
99!^ To nam głównie smakowftć będjsle. Tear. 8, 38' 



SŁOWNIK - SŁOWNY. 

G}6wnie go nienawidii, ; do imierci, et l^aft t^tt 4ttf bett 
Soi> (06. ua gfowf uieprzyiaciel). GŁOWNIK, - a, /n. , 
główny wyi^cpoa , kryminaliiU, uiciobóyca, morderz , clU 

€nminalDctbrect^, ein 9)?Mrbet. (Kr/.^lounik, o-n. giar- 

nik s grzebień). Wieie iakie maią bydź na głowniki albo 
krymi na liftów. Ko/. Ztfgf. 6, 485. Wyzual 8ic/>lówuikiem 
1 krwi uiewinney rozlaney grzesznikiem. Jabł, Ez. 99^ 
Nie chce mie<5 u siebie giowaika, winnego głowy. Alh, z 
JKoy. 6. Staroilom Bolesław rozkazaf, aby ztodzieie, 
g?ówniki imowali, nie patrząj/^acnośri person. Bieljk. Kr. 

43. GŁÓWNY, - a, - e, Boh, ^laiDnj, saHabni ; Sr.i. 

|V0OnĆ ; ^^n. glavno, izvarsno; /j^. glavni , pogIavni » 
Cro. glarni, poglavit; Crn. glavn^, poglaviłn ; Vrf.glaun, 
glayiten, poglaviten; J?c. roAOBHhiH,rAaBHiiiH od głowy, 
do gfowy należący betl ^opf betteffenb/ ^^pf=/ $«upts. 
Poduascz oczki główne. Syr* ZieL^?)'b, (o3. wez^fowie). Go- 
rączki główne, w których chorzy bole gtowy niewypowie- 
dziane cierpią. Krup. 5, 3i4. ba^ ^Opfftfbet, bic ^irtts 
VUt(. i7oA. ^(atDlItCe /e&Wj arc/e/tf . Cyniliki według ró- 
iuych części ciała materacykom, imiona daią ; te na głowę 
sowią, czapkami głównemi, lub kukufami. Krup. 5, 398. 

We 5lopfmatera$en ber S^irurgen, Vd. pezha, glavopo- 

kriTa). Przy zallawionym tedy goszcząc ftole Bachusem 
gtówne zalewaią mole. Chrość. Luk, 2, 43. - }. 2. główny, 
gardłowy, na gardto ftoiący, o zdrowie przyprawuiący, 

ben ^opf, ben f^Mt b«^ 2eben ancje^enb. Główna rzecz, 

t. i. gdzie o gardło idzie,. cau^a capiris, Mącz. etne Q,xU 
ittinalf<t4e. >Maią to za rzecz główną i niesłiiszną , gościa 
w czym ukrzywdzić, ffarg, Cez. i4i. Kryminalny, głó- 
wny wyftępek Hs. 6e3roAÓBHun, yroAOBH&ia ; krymi- 
nał 6e3roAÓB&e, yrOAÓBigilua. Główny nieprzyiaciel s 
śmiertelny , na głowę , ew itobfelnb ,^ Bh. au^lawni ; Vd. 
glaTitenj i?*. 3AOA"fcH , jTtfm. 3AOA'B'HKa.. - Oppos. głó- 
wny przyiaciel, do gardła, do śmierci, ^reunb auf ^b 
linb £e^en. Bcdc<5 iui przyiaciel prawie na wszem głó- 
wny. Papr. Kot. N. - j. 3. Nad innemi przełożony, aih 

bern Dorgefc^t, ńber (le fiefejt, $anpt= Rs. rAaBHOH 

naczelnik). J. W. P. Mik. Zebrzydowlkiemu , marszałko- 
wi nay wyższemu koronnemu, Krakuwikiemu głównemu 
fiaroście. Jan. Lig. A. 2., Dwie szkoły główne w Pol- 
szczę, Krakowfka i Wileńfka, na podobieńdwo zagrani- 
cznych akademiy urządzone, gfównemi są nazwane ; bo w 
nich formuią się nauczyciele na cały kray ; one cały zwią- 
zek z wydziałowemi i. podwydziałowemi szkołami utrzy- 
muią. Dyar. Grodź. i53. ^Carn. modrishe, glagóle*, ^d. 
risoka shula, modro ikupzhina, gUgole) ; biebe9ben$<in^t?> 

fd^ulen, gaiibfdjulen, Uniorrfittdtcn. Gtówne miafto, w 

którym dykailerya naycelnieysze swoie maią siedlifko, bU 
j)anpt|Vabt. Vd. pogUyitno meftu; 77«« MisnipoaóAiJi^ 
Główna kwatera. £f/k. a, 238. W muzyce ton, do któ- 
rego inne odnosimy, nazywa) się tonem głównym, tonus 

principalis. Hub. Mech. i^j. ber ^auptton, ber (Srunb' 

tOtt/ fundamentalny, zasadny). - Przyczyna główna, 
Mon. 76, 4i. (cf. przyczyna poboczna) ble ^runburfac^e* 
Grzechy główne, z których inne rosną, a iakoby z ftu- 
dnicy nieiakićy płyną. Hrbft. Nauk. i, a b. ^atiptfl^nben* 
» Główna summa pożyczana^ ^^< ^o^* /"'• kapitał, iściz- 
na; Ifg. g1avnizza, gIavno, h^i ^apltaC^ ha^ ^aupt^clb^ 

j^nptgnt/ bet^upt^amm, ble ^auptrumme, ber^anpts 

ft]|({. Giówna rzecJT , pryncypalna, bjle ^auptfa^^e; Boh^ 



GŁOWOCIJ^e A GŁ025KA: j^i 

Alll^latbnojli yd. glavitua riesłi I glayksoft, poglaritnofi). 
Żadnych nie ma głównych interessów. Teai. 7, c. a 8. 
ważnych, wi^tige (Scfc^^rffte. -J. 4. przedni, celny, wy-, 
śmienity, wyborny, walny, t)0rtreflt(6, ^anptfdd^Uc^, 
^AUpt'» Jeftem zdrów wyśmienicie, i apetyt mam głó« 
wny. Boh. Kom. 4, 372. Wina są różne, ftołowe, srze- 
dnie, główne, podgłówne. H<zur. Sk. 5 10. Ma tysiączna 
w piwnicy antały głównego wina j iednak piae kwas sple- 
śniały^ Hor. Sat^ 189. ft i4tg. Główne piwko; Teaf. 8, 
44. Apelles dnia iednego główny obraz przed domem 
wyftawił. Jabł. Bz..ig2. (cf, naczelny, cf. arcydzieło). 
Malarz on główny, któremu to w robotach nie ieft żaden 
równy. Job/, Tel. 3i3. Na głos brata przy bi ega. Teucer, 
ftrzClic~główny. Dmoch. JL a, 80. Piątym pułkiem wła- 
dał sam Henryk *, a tam flanął główny mąż Polflcich i .Szlą- 
rkich ludzi. Krom. a45. Jlos, sam kwiat, drżeń, treśd, bet 
^ern. - J. 5. główna miara , główny korzec , główny ło- 
kie<5 s urzędowny , urzedownie przepisany, b<ld 0{id)tnia$, 

. Ui @l*maf , ber iHt*tfc^wrffe(, ble 5Wti(iereae. •GŁO- 

WOCIĄ^G, - u, ;n., Bs. rAaBOoifiMcb, chuflka, którą 
żydzi przy modlitwach głowę przykrywaią. *»GŁOWO- 
KRĘTY, - a, - •, głowę przewracaiący , ben jlopf t)cr» 
btebenb. Bachu głowoki-ęty. Hor. j, 171. Nar. •GŁO- 
WOKSZTAtTY , - a , - e , na kształt głowy pochodzą- 
cy t fopfdefVa{tet Ec. rAaB0BH4H&ZH, Gr. %s^aXosiiĄs* 
GŁOWOŁOMNY, - a, - e, - £e adv.^ łomiąry głowę, 

^OpfbreC^Cttfcb. Bs. rOAOeOAÓMHUH. - Subjl. TOAOBO- 

AÓMb robota głowołomna, trnnrk gtowołomny. *GŁO- 
Y/ OSIEK, - a, m. , Ec, rAaBOc'BHe)ib s millrz, kat. 
Rs. roAOflOp^aL wichrowaty). •GŁOWOWIA^Z, - u, 
m. , cokolwiek do wiązania głowy służy , Ec. rAaso- 
mff^l), rAaBonoBH3aHie, Gr. %w^(x\oi€9fAtoy ob. *Gło- 
wociąg. GŁOWSZCZYZNA ob. Głowczyzna. 

Pochodź. Bezgłowy; białogłowa, bialogłowjki. dwU" 
gtowy , łrzygłowy, czworogłowy, wielogłowy, wielkogłoity ; 
kręiogłóW^ krzywogłowek ; łomigłóti/ ; nagłówek \ ogło- 
wiay ogłowkoy pogłowie , pogłowne^ pogłów szc żyzna 
Podgłówny ; przegłównik^ przezgłównik \ wartogłóuf^ 
warfogłowie/f; wezgłowie , wezg/owko , wezgłoweczko , za- 
głowek; złotogłów, /rebrogłów, iółtogłowy, - J,, kłobuk, 
ktobuszek. 
OŁOZA, •GLUZA, - y, wz. , z greckołac. tłumaczenie 
wyrazu i sensu trudnego^ Kras, Zb, ^aa. ble ®(c(fe/ ble 

Otu^Hegung eine^ bunfeln %txti ^ber @tnne^. Bibiiią z 

glozą czternaście razy przeczytał. Birk. Zam. a6. Na to 
słowo tu silney glozy trzeba, Bo się ten tekst rozciąga 
od ziemi do nieba. Rey Wiz. 5o b. Utrzymuią, że pismo 
obia^nienia nie polrzebuie.; przecie swoie komenty i glo- 
zy i wykłady natrącaią. W. Poji. W. 542. Warg. Wai^ 
pr^ Glozy super arłiculos iuris Magdeburgici. Sax. Tyt 
55. Gloza marginesowa , nabrzeżna eine Otanb^IofTe 
*$. , uszczerbek , szkoda , uszkodzenie , SBef.^^JbtdUn^*^ 
6<bflbett/ 9?a(^t^eiL Zwyciężyli Rzymianie, nie bez' 
wielkiey gluzy, Gdzieś za oftaŁuie morze zagnawszy Fran- 
cuzy, Pot. Pocz, i45. Pegaz, którego nie bez wielkiey 
gluzy Neptun spłodził w kościele Mi nerwy z Meduzy, ib.' 
ao. Nie bez wielkiey cney korony gluzy Króia^my sobie 
między szukali Francuzy, ib, 5j. GLOZKA, GŁOSKA, 
j^Glozatka, C/i. Th. , - i , ż. , Demin. , międsy wierszami 
co dfobno napisanego ^ przypi^ek. Cn, Th. ^ inttrpositi^ 



/ 



J2% 



•GLOZNA - GŁUCHa 



eine stotf^en bte 2'mUn bet( @d^ttft eiugecftctte izrnmrYfttng. 

PiAmo drobne ^ liter ae minut ae* Cn* Th, fein^ fi^tnC 
6i^rlft» o*, glozować. 
♦GLOZNA^ - y,i-, ^^> l&l«J«tt l^"t» koftkaj Cm. glęshn 
(glc»huat , glcshnovat jcai/rw*) } F</. glieshnjak , kotiiik ; 
Źs.gljescjan, kofloduoghe; i?g. ghlj6xno, ghlj6xan j Ó7<i. 
glJiaiij} Cro. gle»eny; (K«/.glieshna, ftognu, bedru s bio- 
dro) j Ross, T\e3H2L y AOAŁ^uiKa « l^ut, koftka nóźna; Ec, 

cA^sHa cAi/j, iibia , bać Utiterbeltt ; ber unttire X^et( be^ 
SBeine^ btó anben ^nbc^ch ber ^nJ(^el. Zyly w obu no- 
gach nad glozny, abo kollkami od ' nóg. Sitn, 4ao. 
Splcz, ig5.,MalIeoUt koflki w nogach, miedzy ftopą a 

, między giozną.ill^cz. , Perna, wieprzowa ssotdra albo 
goleń albo glozna solona, ió. Wolnością drudzy zowią, 
gdy glozn nie brzmi okową. RyB, CfsL C. 4. (t. i. noga). 

GLOZOWaC, GLUZOWAC, - al, - uie czyn, ndk., (wy- 
gluzować, zglusować J}ok. qu. v.) z pisma wymazać, wy- 
fltrobad, wy^ladzi^, wyniszczyć, att* eltter @(^Uft aw^s 
Mbireu; miW^m, ^ettli^en^ Glozuymy błędy niektó- 
re, |>rzypadkiem w pracowitych pismach zoftawione. 
Zah, 8, 170. Pozwalaią sobie, co się im nie podoba w 
piimie, wykładami swemi glozowad; a czego wyglozo- 
wać nie mogą, to wyrzucić, podeptać, zelżyć chcą. 
Skarg, Zyw, 2, 3oo. Plamę gluzować s wywabiać. 2>. 
tmn SU(f e« audmac^en. Nierządy glozuy z świata , nie 
wyglozuieszich. Tr. a«ĆlOtten. GLOZOWANIE, GLU- 
ZO WAWIE , - ia , n. , zmazanie , poprawianie n. p, w 

piśmie. Tr, b«d 9lu^(lrei*en, SSetbeffern, Sorrlgiren. Styl 

mu bez żadnego gluzowania w miodoplynnych wypłynął 
wyrazach. Tr, 
GLUGLU, wyraża bełkot, gdy się co leie s naczynia, 
wąaką szyię maiącego; teraz się mówi bnl bul. Wtod,^ 

lat, glut glut. Pithoei Catal ber .©Ąalt, ben bać Jlńgtge 
mac^t, wentt eć au^ einer ettgeit ^óabung, ). ^. einer 
glaf*e, ^eraućflórat, ®lutf ©lutf , ©lu gtu. o5. giugiar- 

ka, glukaći Bh, floftatt gargaryzować). 

•GLUBA, - y , i.. Na koniec piorun z twardey cilka glu- 
by. Zab. i5, aSg.? cf, Wuba. 

GŁUCH, -a, m.y głuszek, niedosluch, wcale nic abo ma- 
ło co dosłuchuiący, ef« ZmUi , Ul nlc^W ober febtwes 

nid b^ft. Na dworze Ottomańlkim znayduią się Sagaro- 
wie, to ieft, głusi, a są oraz z przyrodzenia niememi; 
kwiczą się w swoim głuchym ięzyku, który zawisł na 
pewnych znakach , prscz które się słusznie porozumiewaią. 
Młok, Turk, 44. Stali iako gluchowie, a nic tego nie ba- 
czyli. IŁ€y Pojł, L, 6. Rey Zw, 11 a, Niemasa gorszych 
głuchów, jak ci, którzy słyszeć nie chcą. Teat, a.6, i4. 
J,, Hjcmy, eta ©tnmnier. Cn, Th, slue alicuid audiat, 
cuod rarum e/i, siue nihil, quodfere semper, GŁUCH- 
N-\C, - ąl, - ie, niiak. iedntL , GLUCHNIEC, - iał, 
-ieiomW., ogłuchnąć JDoiron. qu. v.) J5oA. bMlWUtt ; Rg- 
'gluhnuti; Cm. gluahim; Rs, rAóxHyaifc, orAÓ)tHyraB 
' {p6, okhnąć); Ec. rA.óxHy, r^yKOm^K); głuchym się 
ftawać , abo bydż , taub Werbeil, taub fe^. Czemuż na 
słowa te głuchnieiecie ? Bah. Niedz^ 1, 67. Nie przy- 
chodź nigdy do mnie kruszcu płony , Na twóy dźwięk sa- 
me głuchną mi bardiony •, Palce na ftronach , a myśl idzie 
^ w pole. ^/i«ir. 70. GŁUCHO,. Adverb. Adj, Głuchy, 
nie słysząc, taM, ^rtbbrfg. Głucho słyszy. Tr, a) nic 
nie słychać y cicho, ę^ ijl gans |Hff.. Próżno na facyacie 



•GŁUCHOSC - GŁUCHY. 

pałacu zawieszać herby, kiedy we śrzodku głucho o fa-> 
Diilii. Alon. 65, 369. Gdy inne ptaki głucho spały, Jey 
ufta wprzód słyszaną mewę powtarzały. -Tb/. Saut, 46. 
ab) Niewyraźnie, niezrozumiale, niemo, tttc^t oernebttl- 
Hc^ f Utlbeut(i(^. Głucho o tym mówią , piszą. Cn. Th. 
O swoim fundatorze samiż ci uczniowie głucho mówią. 
J^lok Turk. 179. O tera mało co i głucho pisali. JPetr, 
Wod, 9. Wybadywano , coby to za pośrzodki pokoiu 
były, o których głucho tlał znaĆ Matyasz. Krom, 735. 
quae tecłius signijicassetj. *GŁUCHOSC , - ści , i. , 
GŁUCHOTA, - y, i», niestyszenie propr. et moraJ,'^ 
Boh. blucfcoft, ^ludjOfa ł Vd, gluhoft , gluhota , gluhoba; 
Cm, gluhoA , gluhóba , gluhóta ; Rg. gluhos , glu- 
hócchja ; Bsn. glubocchja ; Cro. gluhota. gluhoszt; 
Sr. 1* bu<t|OfCi , \iViĆ:)^XCi ; Rs, rAyxonia. Głuchota 
ieft natężenie lub osłabicjiie lub ilwardnienie i zgru- 
bienie błouki, która w końcu meatu usznego na kształt 
bębna ied rozciągniona. Boh^ Djah. a, i65. . Głuchota, 
naruszenie albo dracenie słuchu. Comp, AJed. 45 1. 01- 
chnienie abo głuchota. Syr, 21 5. bic iLauD(^ett« Alboż mię 
nieba (karały głuchotą , Żebym twych pieszczot z nią nie- 
słyszała ? Zab, i3, 388. Rozkazał .sjc otworzyć oneygłu- 
chości i niemocie iego. Rey PoJ\. Mm a. Człowiek głu- 
chością i ńiemością zarażony; W. Poji, Tf, 3, 190. Za- 
twardziałość i głuchota żydow/ka nie l&da głosu potrzebo- 
wała, ib. 3a. - b) giuch, głuszek , n. p. Niebora- 
czek głuchota. Teatr. 3o, 9. eitt ^auber. GŁUCHO- 
WATY , - a , - e , - a adv. , nieco głuchy, nie dosly- 
szący, etttJaÓ tfiUb; Boh. liactrucbÓ J ^d. gluhoviten; 
£j/?. nagluh , sugluh , pogluh, sugluscjac; Cro. gluhąszt^ 
Rs. rjiyxoBarnhiH. - GŁUCHY, - a, - e, Compar. głuszszy, 
Boh, bIa<^V (blucb sJuch) , Sr. 2. glud^j \ Sr, \. (ud)i/ Jucftt, 
bucbefcjne » Vd. gluh, gluhaft, gluhoben j Cr^i.gluh, ab ulm 
cf gulem hebetOy Yalesianis chluft auris)\ Cro, gluh; 
Bsn. gluh; Sla. gluh; Rs. rAyxiH, rAyxÓH. cf. słuch, cf, 
ucho, cf. bałuch) niesłyszący, ttfub, 8eb6rIo6* Od uro- 
dzenia głusi , bywaią także uiememi. Dykc. Med, a, a85« 
Głuchemu próżno co powiadać, bo nie słyszy. Biel/k, Kr. 
336. Głuchemu próżne słowa. Skarg, Dx, \o. Nie po- 
maga głuchemu piszczek. Birk. Rxorb. E ^ b. Sio. f}lXiĆ}ii 
tWU f|?ilVflt; cf. groch na s'cianę rzucać, Vd, bob v'ftieno 
metati ; rakam shvishgati). Głuchego nie rozwesela śpie- 
wanie. Zab, 7, 162. Głuszce głuche. Banial. J. 3. Głu- 
chy fychley się z głuchym zmówi. Mącz, balbtts balbum 
rectius inteWgit. - j. a. morał, nie chcący słuchać, lllls 
folgfam/ taub gegen etraa^. Próżno głuchemu co dobre- 
go radzić. Gdy nie chce ucha swego do mych ufl przysą- 
dzić. M. Bieljk, S, AL C, Nie głuchemu to było powie- 
dziano. Birk, Dom. 107. Głuchym się na te wszyftkie 
przekładania matki swey synaczek ftawił. Mon. a, fib,5<)j. 
Sio. blucbim fa rablt. Upominaniu twemu ftawią głuche 
uszy. Tward. Tfł. a4. Głuchemu ociec piosnkę ipiewał. 
Pot, Syt, 4a4. « |)rebigte tauben CJrem Krzyżacy Pru- 
saków znowu na swą ilronę przeciągnąć pokuszali ; kcz to 
właśnie, iakoby głuchym baiano. Krom. 6o4. Siedzi it- 
ko głucha na ścianie opona. Rey Wiz. 74. Noylepi^y głu- 
chym bydż na takie baśnie. Teat, 45 b^ ao. G^uchA bę* 
dzie na prośby twoie. ib, 54,55. Próśb, gniewu, łez 
nawetem miękcząc go używał, Ale cóż, gdy na waeyft** 
ko gfuchym zawszebywał? Teot, 45 h^ 16. Zołnierzów 



CLUGLARKA - GŁUPI. 

nssy wszyftŁie gtuche byfy. Baz, Si. 53. Gtucliemn dwi 
Iroć mówić trzeba. Cń. Ad, 248. - J. 3. gtuchj, które- 
go Die sfyszeć^ C/i. 7*A. lub mato co stysztć fd|^t9Ad^ |1> 1^6' 
ten, ntc^t Unt {oppos, gtoiny). Czotgaiące fh-zelaHie d 
ricochet, w początkach nazwane gtuchym {boulfits sourdt) ; 
bo ponieważ do nich mafo prochu potrzebować się zwy- 
kło., przeto tei i huk z wypaloney armaty w tym razie 
mało słyszeć się daie. Jak. Art. 1,439. - 3b) niewyraźi- 
fty, niciasny, ntót UutM&l , buttfet. Chcąc zamierzyć 
kres maictuości , Sokrates głuchego stówa uiyf, aby skro- 
mnie żyli. Pętr. Pol, io6. - 4) gtuchy, gdzie nie słychać, 
cichy, spokoyny, jtjff, X\X%\%f Głuche milczenie (braszne 
temi mieyscami czyni zadumienie. Jahł. Tel. a49. Góry 
i doliny i fka^y głuche człeka fhraszą. Warg. Radź. 11 4. 
Co Ło za niebezpieczna puszcza, a głuchy las. Rey Pojl. 
Nn a. Rs.T\yuxb. Nieprzyiaciel w gluchey nocy wszedł- 
szy do twierdzy po drabinach, wyciął śpiący garnizon. 
Aiflr. Hft. 4, 335. Wczas i pokóy w głuchćy osobności. 
Pajl. Fid. 94. Niedziela głucha , abo trzecia , bet COltUs 
tag CCUli. Tr. - Sla. gliiho doba s w nocy godzina od 
11-12. - 5, 5. głuche mieysce, głos tracące. Cn. Th. 
gdfie się g\bs nie może rozlegać. Mącz, O^ltf (Rcfonatt^. 
Jeżeli grunt ieft głuchy, ie w nim nieprzyjaciel nie daiąc 
»ic słyszeć, zbliż\ć się może do przeciwpodkopów. , . 
Jak. Art. 2, 425. Głuchy pokóy mówcom przykry. Tr. 
- 6) głuchy owies, orzech; bez ziarna, iądra, titllb, ffcts 
nerfO^. Tr. Głuchy paderuak oh. Karota. Głuchy pio- 
łun , że żadnego smaku ani zapachu niema, Abs.fatuum. 
•Syr. 358. @4l1(6»ermilt^* Głuchy owies, owsifko. Vd. 
glushez). A/or^r/. Głuchaź to prz3'czyna waszego niewftydu. 
Zygr. Pap. 288. (błaha , niegruntowna , płocha). 

Pochodź, głuszekj głuszkai głuszec; Głuszyć, dogtu' 
ssyćf ogłuszać, ogłuszyć; poogłuszać, ogłuszenie, ogłu- 
szony; ogłuchnąć, ogłuchłym olrhnąć, olchnieniti prze- 
głusząc, przegłuszyć; przygłuszać^ przygłuszyć ; zagłu- 
tzać ^ zagłuszyć^ zagłuszenie ^ zagłuszony; zgłuszyć. 
GLUGLARKA, - i, i., łaydaczka. Tr. eme ^ilUmipt, 
^Inmpf; czy nie piiaczka? GŁUGLARZ, - a, m. , 
piićik ? 
GLUKAC, - ał, - a, Med. ndk. cf. Glu. bełkotać. /T/oc?. cf. 

Glu glu ; hutteln, ben Son ^6ren Uffirn. ben hai 9Baffer mad^t, 
»rnn e^ bur* etne enge Jlafc^e Cewu^geflńrat mth, Boh. 

•obu Hof Otem Wrje ; Rg. kloknguati , glogojatti •, Suf>ft. 
klokuugn licuor exultim aej\uans\ Rs, 6yAiiHyniB, 6yA- 
KamB-, Crn. plunkam , plufkam (cf. Cm. klókam łat. clo- 
cito , Dan. Huf fe , Gr. %Xu^(a). Flaszka gluka , bełgoce. 
Dudz. 30. Glukanie w brzuchu , chlupotanie się , bur- 
czenie. Włod. ^ai (Rumpcin in ben ®cb4rmen. Crri. kru- 

liti, Rt. BogKOniHR ob, warczeć. 
GŁUPAWY, - ar, - e, głnptawy, głupowaty, przygłupszy, 
Mtm f 9tW<ii bwmm , -etnfłltig. Bsn. sulludi ; Vd. siran, 
yertaglau. GŁUPAWOSC, - ści , i., Bsn. suUudoft; 
ir#. CKyAoymie , bie aibetnHt GŁUPCZYZNA, - y, 
w., głupiec, etn ^nmmfopf. Ty dudku, głupczyzno. 
Mącz. insciensy głuptas. GŁUPEK , - pka , m. , dem. 
nom. głupiec, ein S^ÓmmUng. Wnet ten drobiazg głu- 
pków zmędrzeie , iak chlusną iednego z nich. Birk. Zyg. 
i5» GŁUPI, - ia, - ie, Comp. Głupszy, Boh.ll^UiM^rj, 

%mtxpnTi, ne»9pitn)an$, Maub, Maubef, Mb, blb^/ tnU. 
yt; Sio. (^lan^^c; Sor. i. »ttpe\ («pVf M^P^J ^^- "°^' 



C Ł U P L 



725 



•hki, nepametea, trepoun, neum«&; (7rn. budalaft, be*, 
baft, bębz, wębafl, tapaft, trapaft, norzhaft, norzhary 
abota; Sła. Idd, budalaft; Bsn. budalaft, ludjak; Cr o. 
budalaszt, bedaszt, iud^ glumpak, glumpes^ bedak, be- 
dalo i Di. łud, ludjak, budalak , glumpoczf, Rs. Txy^ 
nbin, zoaA&H&iii, lopÓAHBUlf ; Ec. 6y'iR (cf. Suec. 
giappa cf. Ger, flaffen, G€r. gluptfc^/ g^up^f, Gr.»Xontof. 
Arab. MS)b ? negiearit , non curauitj bes rozgarnienia bc«- 
dący; cf. nie dobrze w głowie ułożono; nie wszyscy do- 
ma; czegoś rau w głowie nie doftaie; -szydłem albo igłą 
w głowie układano ; puiło w głowie ; rozumu pufto ; bra- 
knie mu piątey klepki, (oppos. mądry^ , bn«tm , nt<W g^= 
fc^eut. Głupi , - iego , m. , Subft. głupiec , błazen , eitt 

9larr , ein itbot ; Głupia , - i^y , /. Subji. głupka , dne 

^ittinn, eine ^^6rtnn. - Któż przyrodzenia głupi, i w 
Paryżu sobie rozumu nie kupi. Ry^s. Ad. as* Pośleszli 
do Paryża osi etka głupiego, Jcśłi tu byl ostem, tam nie 
będzie koń z niego. Rys. Ad. 55. Kto głupi, sa nay- 
droższe pieniądze rozumu nie kupi. Pot. Arg. 9. SŁara-« 
łem się o pewny honor; ale mi odpowiedziano, żem głu*' 
pi, że gęby nie umiem otworzyć przed ludźmi. Boh. Kem* 
,i,3o8. Głupi człowiek mądrze nie raówi. Sekł. 61. Głu- 
pi powie czadem co rozumnego; ale rozumnemu głupiego 
udadź, rzecz nie lada. Teat, 13, 33. J nauka j:^aseDi 
głupim człowieka czyni. Boh. Kom. 4, i6s. Jużgęhy wie- 
chy nie otworzę, będę fłał iak głupi. ib. 1, 307. Jam nie 
głupi, rozumiem, co się do czego ociąga. iB. 3o4. Głupi 
by sadło , zdumiały , zmilkły , ochopny, iak pień na ptaki, 
Jiupidus. Mącz., Rs. ĄybKua. Głupi iak świnia, iak cielę^ 
iak gęś, hik osief^. Jak sak głupia. Teał.5i b,Si. Jak sa- 
dło. Mon. 70, 177. Jak borsuk cu.v.\ Głupi cietrzewiu! 
Cn. Ad. 35o. Dudku głupi. ib. (cf. sztokfisz, cymbał). Cłu- 
pszy nad gawrona, kto róże chce zbierać z głogu. Kulig.' 
Her, 2o4. Kto głupi , ten też i zły ieft. Gorn. Sen. 389. 
Trudna s głupim sprawa. Cn.Ad. 256. Głupiemu day po- 
kóy. ib. Głupiego trudno nauczyć. Sk. Dz. 546.> Z głu- 
pim żle się i dzielić. L,d. Głupiemu trzeba wybaczyć. Gemm^ 
90. Głupim bydż naylepi^y. i*. 355. ©ÓrgefontmtgCWi^tltit 
feiner !!>Umm^ett fOtt Jeden głupi dziesięciu mądrych 
zwiedzie ; a dziesięć mądrych iednego głupiego nie. Rys* 
Ad, 20. Głupi leda czemu uwierzy; Głupiego leda kto 
oszuka. Cn.Ad. 253« Jm kto głupszy, tym bywa bezpiecz- 
nieyszy. ió, 21. Jm kto głupszy, tym śmielszy, a im 
mędrszy, tym boiażliwszy. Cn.Ad, 324. J głupi mądry, 
gdy wielom rozdaie ; J mądry głupi , gdy. w miesricu nie 
Aaie. Bratk, B. a b. J mądry głupi , Gdy go nędza złu- 
pi ib. Między głupiemi żyiem , głupich znaydziem wszę- 
dzie, Kto z cudsych głupftw nie mędrszy, głupim wię*- 
kszym będzie. Zab, 3, 271. Nar. Nie trzeba głupich siać, 
sami się rodzą. Rys. Ad. 44. Głupich nie orzą, nie 
sieią, sami się rodzą. Mon. 70, 2ob. Na głupich orać 
nie trzeba, ani siać. Teat. 32^, 3i. - Wierzyć w to, głu- 
piemuby przyftało. Boter, Zj. Głupi, kiedy milczy, sa 
mądrego uy dziel Rys. Ad. i^. Głupi u prostych, uydzie sa 
mądrego. Cn.Ad, 253. Głupi znaydsie głupszego, co 
musie zadziwi. Zab. 16, 11 4. Rzadki, co rzeczy waży 
na przyftoyney szali , Głupi znaydzie głupszego , ktdry go 
pochwali. Dmoch. Szt. R. m. Gdyby to nie tak, toby 
nas za głupich osłów poczytano, Teat. 3o, 6. Głupiemu 
nic się cudzego nie podoba, a swoie ws^ydko. Cń^ Ad, 



y 



7^4 tŁUPlEC - ĆŁUPIOHrOWNT. 

»57» Głupiemu naywifcey mówid. Cn, Ad, aSa. Głu- 
piego łacno posnąć , sam się wyda. ^. a54, (cf. «nać du- 
dka s cBubka). Głupi, a mądrym się cayni. ib* aóa. Dru- 
gim mądry, aobie ghipi. Cn. Ad. 21 3. (c£. Drugich pso- 
iradzimy, a sami blądaimyj. Sam ghipi, a drugich chce 
uczjtf. ib» Naygtupszy to, co się mądrym czyni. ib. Mu»i 
bydź mądrym , kto się bydi głupim rosumie^ Min, Ryt. 
4, 1S2. Głupi bierz.e, a mądry daie. Głupi daie, a mą- 
dry bierie. Cn. A(L 25a. Głupiego oyca, mądry syn-, 
głupiego miilrza, mądry uczeń. ib. 354. (cf, nie urodzi so- 
•wa sokoła). - J. 2. głupi, głupftwo wydaiący, po głu- 
piemu ułożony, zrąiłioiiy, butnm, Attf cinc bumme 3frt 
genwcfct, 2)umm^cit j^errat^^enb. Głupie słysząc pytanie, 

nie odpowiaday na nie. Cn. Ad. a54» ZnaĆ głupią twarz 
i u psa. Ojlror. My/L 8. Głupie gadanie £c. rxyno- 
cAÓe'ie» - GŁUPIE A</i'er*., Głupi ey Co/npar. ; 5oA.CIaUi 
pĆ: niemądrze, bez rozgarnienia , bumni/ etnfiltig/ tffb^ 
tid^t, nlcfot gef^euL Pisma głupie i nieumiejętnie przy- 
wodził. SAarg. Dz. 894. Głupie gadaiący Ec. TAyno- 
c'JU>Beub. Ciszy, głupie Wa^ć gadasz. Ttat, aS-, 79. 
Kto widzi błąd pa szkodzie, widzi bard* ©głupie. Dm€ch. 
J.l. a, a 1 8- Czasem i mądry człowiek głupie sobie po- 
cznie. SeA/. 61. Głupie sztuczny, sztuczaie głupi oxi- 
jfUirus. Cn. Th. - Z głupfa , głupftwa zarywaiąc ,^ po głu- 
piemu, auf elne tumaw 9frt StuUt arrogans z głupia 
szalon, •wirudny błazen. Mąez. Pochlebcy nadsługuią 
młokosom, ludziom z 1 głupia hoynym. Klon. ,Wor. 55. 
Z głupiać mówi Mazur] ale bez rozmysłu uderzy. Falib. 
Dis. L. 3. Z głupia mądrzy. Kosz. Lor. i4. - }. niby 
to głupie, głupawo udaiąc, ^uttt €^<^dn buittltt, wrjlettt 
bumm, bumnifhlg. Udadf się za proilaka, podczas i 
nieuka, Bydź z głupia mądrym, ieft to ni«*poślcduia sztu- 
ka, Zegl. Ad. 80. Chłop na to odpowiedział proltyni fty- 
lem, z głupia frant, ikrobiącsic po głowie... Min. Ryt, 
\ aGy. GŁUPIEC, głupieć, - iał, Wittniiak.ndk.^ zgłupieć 

dek., Boh, Jlaupeti, ^Ujupjm, jblupCti; 5r. a. glupifc^^ fe ; 

Cm. norręti , norruiym ; Rs. T\yn^vah, głupim się Uawatf, 
bumm werben. Zgłupiałeś, nie uftrzegłei przykazań Je- 
howy. Budn. 1 Sam. i3, i3. (glupieś uczynił. Bibl. Gd.J 
J mądry niąi zgtupieie przy złey, zrzędney zenie. Fot, 
Focx. 70. Nie bądź mądrym więcoy nii potrzeba, shyi 
nie zgłupiał. W. Eccl. 7, 17* Baz. HJ\. pr, 8. W szczę- 
ściu człowiek głupieie, ni dziecię. Wad, Dart. 166, Sta- 
rodawna przypowieść, a prawdziwa pieie , Z mądrymi czło- 
wiek mądry , z głupiemi głupieie. Pot.. Arg.^ 9. b) adu^- 

mieć, erjlauiren, Mt (?rilautt«it ben ^erftanb wdlercir. 

Na to zacina się ięzyk , miesza się pamięć , głupieie ro- 
sum. 2>. Głupieie od podsiwienia. 3>. Zgłupieli na 
one ramoty. Pot, Arg, aag. GŁUPIEC, - pca, wi., BA. 
DŁupeC, W«P«ff Wbv 5r. i.tDUpOWCJ, nelepCS; Crn..gumpez, 
abota, bębz, nor, norz •, Fd^ nora, trep, trepez, neumiiik, 
terban, terz ; Kg, budłlina, zamiata, tromina ; Cro. S4i- 
pclyak , bedak , glumpes , trubile , budalo ; Dt. trilm, 
ludjak, zablcnut, tupacz, zapanen; Rs. T^yue^b , ^śxHy 
cyiuSy^iSiul) ; niemądry, błazen , dubiel , pień , cymbał, 
duda, cietrzew (^cf. dureń, błaeeny.ein ©nmmCopf, eill 9(«rr^ 
Ten ieft u niego głupiec, kto nie ma pieniędzy. Zab. i4, 
68. O ty głupcze! oft. Głuptas, •GŁUPIOGŁUCH ! Teat. 
3o, 9, imię bakałarza , z przeszydzeniem. GŁUPIOMG- 
AVNOSC, - ici, z, y [ftulHlo^utntia Cn,Th.y Ec, rxyno- 

cAóBie, ftlternetf 6(^»aQen. GŁUPIOMOWNY, ^ », - 



GŁUPIOSZTTTCZNOSZ - GŁUSZEC. 

e, - W ndv, bumtn f<^Wa$^aft, morologus. Cn, Th,^ Sg, 
ludogOYoreechi , ludogovornik ; ISc, rxyn O c\OBe]!^h. Gar- 
dła bezecne głupiomówne. BirŁ. JCaz. Ob. F 4. GŁU- 
PIOSZTUCZNOSC, - s'ci, i., z głupia frantofbwo, gdy 
kto aztucznie głupiego udaie, WnflUAe ©Ummjcitf 2)umms 
flUfl^elt GŁUPIOSZTUCZNY ob. Głupie sztuczny. 
GŁUPIUCHNY, - a. - e, ie adv., GŁUPIUSIENKF, 
GŁUPIUTENKI , GŁUPIUTKI , GŁUPIUSINECZKI ; 
- a , - le , - o adv. ; intensiua adj, głupi , (lOCf - 
bumm/ ftro^bumm/ ^OrtlDic^bumm. Gtnpiuaienki czło- 
wiek. Teat. ai, 70. Głupiutka, ai do zapamię- 
tania mię kocha, ib 17 ^, 3ł. Biedny na morzu ro- 
zum zortawił, głupiuteńkij przyiechał, ik, 7 c, 61. Ja- 
gnie dowiodę, ie^ g^upi, głupiuchny, głupiuaienki i "głu- 
pissimns głupiec per omnes casus et modos. £3. 34 c, 5i. 
Głupiusłueczki. ib. 35, i3i. GŁUPKA, - i , i. , głupia 

.kobieta, gąfka, etn buiitmc^ SSBeib, eine ^^Jdrrinn. Cm, 

abotneaa, norriza; £c. Aypai Rs. cyoi 6 /piguła. Zęby 
łui prawo tę głupkę ikazaio Na śmierć , i mieczem grzech 
ten pokarało. Pajł. Fid. a 11. 'GŁUPOSC, - sci , i., 
GŁUPSTWO, - a, 71., Boh, ClaupOlł, Wbofl; Śor.i.m-- 
l^\ti, {uppfCf Kc£i norzhovituo(ł, uoruft, norzhounoft, 
norzhnia, noria, bresumaoft, preproftnoft, abotnofl, nepa- 
met, trepzhuia, spaka ; Cm. norrulft, norrya, norchya, abo- 
tnya, budAloCt } «S/^z. budalashtina *, i9f n. budalóił, ludóA, ludo- 
Yan>e, roahnitoft; Cro. budałoszt, bedasztocha ; Dl. lu- 
doszt; Rs. rAy'iiociiifc, lopóAcniBO , 6y'ecniB , rxya- 
coiBO, HeyHeHOcinB. niemądro&ć, bie2)Uinml^eit^ ItbOt' 
l^ett; ^Ibernbeit. Nie śmiey się z mey głupości. Sim. 
aiel. 29. Orzech. Qa, ia5. Dopuścił się tego z profłoici 
albo głupo^ci. Sax, Poft.ib. Głupftwo, chorobać to ieft 
duszna. Gorn. Sen. 539, Głupi przez własne głupftwo 
ukaranym ieft. O/fr. Pr. Kr. 1,46^ Głupiego, by w moi- 
dzierru, lako ięczmień na ptyzanę utłukł, nie odpędzisz 
od nie^^o głupftwa. Skarg. Dx^ 546. Kiedy komu wyma- 
wiamy głupftwo, lub złe poftępki , mamy zwy^zay mówić, 
znać", id ni© wiele wziął plag w szkołach, znać, ie cię 
niedobrze Sito , Ztta<5, ie^ nieczęfto pimiek wycierał, jł/on. 

73,136. - a^ głupi poftępck, rtne5)iimtnbelt^ bwmme5;»anbs 

iMn^* i?j. cymBy pb^ Ktoz cudzych glupftw nie mędrizy, 
głupim większym będzie. Zr/^. 3, 371. A^ar- Wielkie się 
głupftwa daieią na tym :»'wiecie. Teatr, 33, a9. GŁU- 
PTAS , - ia, 771., niby Demin. Nom» Głupiec, s dudek, 

ein biminter iŁropf/ ein ®mtpe(. o biedny głuptasie. 

Tręb. S, M. 6a. GŁUPTAWOSC, GŁUPOWATOSC, 
- ^ci, i., dementiOf niezdatność" do dobrego rozumo- 
wania, i należytego o rzeczach sądzenia.* J>ykc. Med. a, 
a9a. 9ltbern6tlt, ,3Jf6bfImi; Rs. MaJtoy'Mie. GŁUPO- 
WATY, GŁUPTOWATY, GŁUPTAWY, - a, - e, 

przygłupszy, głupawy; ttiodi bumitł, attertr, blibflfimll. 

Głuptawi czułą dobrze impressye zewnętrzne, ale niemaią 
ftpo6obności do rozumowania. Dykc. Med. a, 294. Slo,<Mf 
fjl(inipt\f Rs^ rky^neHhK'ivi i rAynoBamuiT, «aAeyMiiuK» 
AySiiHOBaniN, cyM6y'pHhiu. 
GŁUSZEC, - szca, /w., tetrao urogallus Linn, bet Sfnefs 
Jabn. sio. (IltC^an, tctrem> Vd. rusen petelin, goriki, 
divji peteliu, Rs. rAyxapb, TAyiOH meinepceL. Ptak 
wielkości indyka , znayduiący się w wielkich lasach. 
Siedząc na drzewie samotnie, graią głuszce na zey^cia 
zimy ; w tym razie tak są odurzone , ii nie widzą , a9^ 
atyszą. Zoo/. Nar. a 39. Głuszce głuche. Baniał. J. S. 

Głuszec 



GŁUSZEC - GMACH* 

Gfasiec pucha!. /*. J. 3 b^ j. Gtu««ec o5. Głuszck, 
GŁUSZEC, Gtuszcć, -ał, - eie, niiak, ndA. , ogtuszeć ^^/i:* 
cu. »•. 9 gTuchnąć idnf,, Bh. f)U\(i)mVitl , głuchym się fta- 
irać, sKirh tracić, ghicliym bydż, phys, et mor,, tdub 

Werblan, ba^ ®eC6r verlicrcn, taiib fci^n> W grzechach 

sakamieli na abawieune rady gtuszeią. Nieś. i, 48. - 

j. a) czczym się ftawaif, f6rnprfo^ Werben, Uub 'werben- 

Owies gtuszeie. Ld, CŁV6ZEK, - szka, GŁUSZEC, 
- szCa , surdafter , niedobrze doslyszący. Mącz, niedo- 
sluch , Bh, ^Uuifef 7 Crn. glushz ; Vd, gluhez , glushizh , 
nashiisheoz ; Rg, gluscjaz; Cro. gliihak^ Dl, gluhacz , 
giusecs; cf. głuch, ew ^artC6riger. Owoi ten głu- 
szec \ trzeba z nim wrzeszczeć ua caią gfoAVc. Boh, Kom. 
I, 45. GŁUSZKA, - i, i., niedobrze dosiysząca , 
eine ^art^brige. Kg- gluscizza; I>/. glahacha). Pan 
nasz dobrze słyszy , ale wy gfuszkę panią macie. Gorn, 
D»'. 301. Star. Dw. i 5. GŁU8ZVC, - yt, - y, czyn. 
ndk. , ogłuszyć dk. cu. v, , Bofi, JIuf|Tti i Vd. glushiti ; 
Crn. glushim^ Rs. rAymumB. Stu^h odeymować, cf. 
bałaszyć, gałuszyd; , betiluben, tflub macfcen. Przera- 
iaiącym uszy krzykiem , głuszy mówiących. Mon. 65; 
267. Trąb i głosów wesołych okrzyk brzegi głuszy. Pot. 
Arg. 368. Dźwięk złota głuszy surauienie twoie. Teat, 
4, 17. - S 3) głuszyć rośliny, tłumić, nie dadi im ro^ć, 

® enii^fe er(tt(f en , (te nic^t nhtc^fcn (afTen , taub mac^en, 

Dęby od wiatrn z gruntu wywrócone, Drobnićysze chró- 
fty i poręby sobą głuszą. Tward. Wład. 3 33. Juź ką- 
kol zbeźe gtuszy ; czemuż tedy nieplewioray? Pot. Arg, 
1 68, Wonne kwiaty , których rue głuszą badele. Przyb, 
Milt. i55. 
GLUT ob. Glot. GLUTLOCH, - u, m,, w hucie szkla- 
ney, dziura naprzeciw szurlochu, przez którą źar i po* 
piól, gdy ich w piecu nadto będzie, wygartuią się, Torz. 
Szk. 34. Gruba czyli glutloch oszowa. ih. 4i« z Niem. 
ba^©lutl0Cb. GLUTLOSZEFC, - szka, m. zdrbn. , Zo- 
fiawić glutloszek przeciwko każdego tygla. Torz. Szk, 
ho. Glutloszki , dziury małe przeciwko każdego tygla 
zoRawione (w piecu], przez które żelriZuemi sztabami 
tygle się rychtuią. ib. a^^', GLUTMAIC, - u , m. , po- 
piół z pieców butnych. Torz, Szk. 200. et 44. et 170. 

®lcttaf(be, 5If*e «n^ bem ©la^ofcn cf. glcyta. 

GLUZA ob. Gloza, GLUZO WAC ob. Glozować. 

•GŁUZYC, *Głuźyć, - ył, - y, cz. ndk., Twóy to czyn, 
WsłOjże przymorscy głużą Pruszanie, W pławne spichrze 
Wglądaiąc, drogo łaszt Panie? Ryb. Ccsl. D. 2b. cf. Głuszyć. 

GM. 

GM.\CH, - n, w., z Niem. ^a6 ©fma*. 1) ols. pokóy, 

gabinet, apartament ( Vd. et Crn, gniah ^uies, pax}^ 

bdi ^immer, hai ®emad). w domie bifltupa Macie- 

iow^icgo u wszyftkich gmachów drzwi zr. wdy otworem 

ftały. Corn. Dw. 3. Pani brzemienna ma chodzić le- 

guchno, po gmachu albo po wschodzie, na górę i na dót 

»%puiąc. Sienn. 447, Zasmucił się Dawid, wdąpił do 

gmachu na bronę, i płakał tam. 1 Leop^ 3 Reg, 18, 33. 

Baz. ITft. 71. Skoro wsżedt na zamek, zaraz mu gmach 

ukazano, w którym z iednym sługą zoAać musiał. Bieljk. 

Xr. 5 1 8. Łzy iego karmią, gmach ftaynia. Groch, W, 

4 10. Podżwa do gmachu Wencry Ikrytego, Lib. Hor, 

Tom. /r 2, 



'30 



GMASZEK - GMEKAC. 

I 

43. Chowanie domowych rzeczy różnych gmachdw po- 
trzebnie, iako szat, chleba, piwa, mięsa. Petr. Ek, i4. 
Na zamku tym gmachów, ani mieszkania niemasz żadne- 
go. Kol. Leg. 3, 199. Poczyniono gmachy w domu 
Pańikim^ i Leop. 3 Par^ 3i, 11. (spiżarnie. 5 Leop.). 
- §. 3) teraz gmach się bierze za wielkie budowanie^ 
Włod, (cf. machina), etn groje^ ©ebdube. Poilrzegłem 
opodal gmach okazały } powiadano mi , iż to dom zna- 
cznego Pana. Kras. Pod. 3, 169. Fortuna mię z gma- 
chu w ciasny ftrych przeniosła. Teatr 43, 96. ( z pałacu 
pod dach). - łransl. Jig. W tym świata szerokiego gmachu. 
Pot. Jow. 85, Gdyby woda była trochę rzadsza, nie 
mogłaby utrzymywać gmachów pływaiących, które okrę- 
tami zowią, Zab. 6, XII. Minas. GMASZEK , - szku , 

m.y demin., pokoik, etn fleine^ ®emad>, ejn Ueme* 

5inimer. Owgmaszek, w którym dopiero wieczerzał, 
obalił się. Warg. Wal. 37. Doma z preceptorem w 
izdebce, albo w iakim gmaszku, zawarłszy uczyć się bę- 
dzie. Glicz, Wych. K. 6, (o^. gabinecik ). Dwadzieścia 
ikarbnych gmaszków. 1 Leop. Ezech. 45, 5. Nigdy tu 
iuż do gmaszku tego nieprzyiaciel twóy, nie^przyftąpi , 
nigdy i zakołatać do niego nie będzie imiał. Skarg. Kaz, 
161. Ochędożysz przybytek twóy, a szlachetny gmaszek 
cnotliwego aumnienia twoiego, Rey Póft. O. 1.' GMA- 
SZYSTY , - a, - e, wielkiego obwodu, t>Ott gro^ent 
Itnifange* Pałac to ieft iwiatła graaszyft^y przeftrzeni. 
Przyb. Milt. 333. (cf. zamaszyfty cf. machina). 
GAIATAC, GMATWAĆ, - ał, - a, cz. ndk., zgmatwać 
dk. , (^Bh. bmtf tati macać cf. matlać, gniie^ć), gmatwać rzeczy , 
sprawy; siła na się brać, a nie rozprawiać) suh unum 
titulum res natura disiunctas tradere. Cn. jśd. 357. 

kupić, mieszać, bnt(^ etuanbet werfen, untet efnanbet 
mifcbrn, mtf<teln, mengeln, einen a)ttf(^mafc^ m«(ben. 

Na kupę gmatwać. Petr, Ar. Pol, 1%. Wszyftko w t^y 
rozprawie w kupę gmatwasz, i w iedno tłoczysz, Smotr, 
Ex. ,54, Cremuż to dwoie gmatwa w iedno, co ma 
bydż dzielone? Exam» i5. Gil. Kat. 69. Spór ten boz- 
kie i ludzkie prawa zgmatwał. Pilch, Sali. 136. Nau- 
czyciel ma używać iak naykrótszych wyrazów, nie gma- 
twaiąc rzeczy długiemi wywodami. Pir. Pów. i55. Dziś 
8 trzech (łanów iuż ieden Aan wespół ieil zgmatwan. 
Stryik, Gon. D. 3. GMATWA, GMATWANINA, - y, 
i., nieporządna mieszanina, bet 0)?ifcbmflf(b, bdi ffl?engs 
fel / ®emif<be. Bo'g wyszedłszy nad gmatwę ( Chaos ) z 
promieniftą głową ; Rzekł do wartkiego słońca i gwiazd 
mocne słowo : Stańcie się. Przyb. Ab, 66. Głos twór- 
czy chaos usłyszał ; gmatwa wzięła (łan w tartasie. Prze- 
flworna nieikończouo^ć ograniczyła się. Przyb. Milt. 97. 
Zgiełkiem woiennym i gmatwa Utrzymuią flałą anarchią 
łatwo. ib. 64. Przełożę pokolenie narodu Wołoikiego , 
ie^i ieszcze co pewąego z tak guzowatćy gmatwaniny 
będzie się mogło wywikłać. Krom, 369. 

Pochodź, nagmatwać , pogmatwać, zagmatwać, 

*GMENT, - u, 777. , 71. /y. Wozić z inąd towarów tu nie do- 
zwalamy ^ Tak sukna, iako gmentów i iedwabńych rze- 
czy. M. Bi^l/k. S. N. 32., Bh. ^nient i byssus, cienkie 
przednie płótno, batyil, ob. Kment. 

GMERAC, GMYRAC, - ał, - a, czyn, cont., gmerzeć 

ndk., Niem. tn4()ren, mit ben ^dnben in etwa^ Return: 
tń^ren, i^atun, (lauben, wiĄUn, grzebać n. p. w pla- 
ga 



7*6 



GMEREK - GMIN. 



iku, pylka^, drubać, szperać, BA. im^tim ^t, IJmCS^ttt 
itf ^me^ibim (e <rć/. gmerat ? mnożyć). - Dziecinna 
sabawka, w piaikn gmerać. Cn. Ad. 3a4. Gódzi>li się 
palcami w miale gmerać? Klon^ Eras* C. 3. Nie gmeray 
w onjm iftym, by bardzi^y nie śmierdziało. Ryt. Ad. 4 a. 
Los cztowieJca, rąk pracą w swoi^y ziemi gmerać. Zab* 
i4, 39. Obarczony cicikim kmiotek ptugiem, Gmerze 
w roli do znoi i pod groźnym kańczugiem. Nar. Dz. 3, 
laa. Nio gmerz w tym, co tak długo było utaiono , 
Temu co w rzeczach gmerze, nie raz źle wróżono. 
Bard. Tr. 386. Ale po co gmerzę w dawnieyszych cza- 
aiech?. Wazak mamy świeie tego przykłady. Pilch. Sen, 
5a6. Żelazo w wnętrzach iego bezecnych gmeralo. Pajl, 
Fid. 180. W ciele iego robacy gmerali. Leop. 2 Mach. 
9, 9. {z ciata iego robacy wyłazili, Bibl. Gd.). Spró- 
chniały pień , pod którym mrówki gmerzą , a kokosze 
grzebą. Rey Zw* 160 b. Sledziarz« zawsze muszą w ro- 
sole abo w laku gmerać. IClon^ Eras. A. 4. Umizgay 
buzią, gmerz koło bawetu , lub zmarszczonsgo popra- 
wiay mankietu. Zab. lo, 392. Zab/. Poznać to ma każ- 
dy oclec"^ aby syn nie zarazem w szatach graerał. Głicz. 
Wych. F. a b. (przebierał). Alboż niy tak z młodu w 
pieniądzach gmerali, iak WcPan? 7>«/. 8, 62. Jam 
tu hetmanem , ia tu sam chcę rządzić , Rad uyrzę , kto 
mi tu w czym gmerać będ/.ie ! P* Kchan., Jer. 1 16. Ten 
praw wiecznych żywot prawy, Nic wieczności nie «gme- 
rze. Bald. Sen. 75. Lepiey się dziwować; niżeli w 
sprawach bożych ciekawie gmcraC. Dnmbr. i6i. Abyś 
nie gmyrat w taiemnirach chrzf ścian flcich. Ilrbjl. Nauk 
B. 6 b. GMEREK, -ika, m. , szperacz, szyplacK , 
elll ^(anber, CuJ^Icr. Dawnych pisarzów nie czytał 
Hermogen grzeczny, ni toż umiał ów gmerek Co Katula 
tylko z Kalwem szumiał. Zab. 10, 325. Jiycki^ 
Pochodź, wygmerać. 
GMIN, - u, m. ('GMINA, - y, «., Chrołd.), z NUm. 
Ile @emeine. Cm. gmajna communitas-y Vd. gmein vul- 
garę ; Cro. gmanya , respublica ; communla , ut coni- 
munes syhae; Sr. i.et 2. gmftnu. 1) *towarzyftwo pod 

spóiriym prawem żyiące , Mc iintet ctnerlcp @efeCen ICs 
tcnbe ©efefffcjaft, bie ®emeine. Cro. gmania-, opchina, 

lyacztYO, puk; Vd. drushba, drushtvu; Sr. 1. jromrtbttC 
lub. Wolnych ludzi sdym czegoś dobrego a pożyteczne- 
go gminowi a społeczności swoi^y. szuka. Orzech. Qu. 
9. W Lacedemonil wszyftek gmin , pospólftwo i , prze- 
dnie, chodzili na biesiadę. Petr. Pol. i84. Przysięga 
rayca bogu, królowi, sędziemu i wszyftkiemu gminowi 
pospolitemu, bogatemu i ubogiemu. Szczerb. Sax. 345. 
a. a) niższy ftan mieylki , prości mieszczanie, colU bft 

gemelne tBAtget^niann tn ben ©tdbten. Rachunki miey- 

fltie przed radą , ławą i gminem zdawane bydż małą. S. 

Grodź. 107. uot bem ^Cit1:)t\ ben 6d)6ppen mib ben 93ńts 
ger^minnetn {erbnung^mdnnern, j>unbertm4nnern, @e*«s 

Sigmdnnern ). cf. gminny. Hersztowie z mi^yftą znoszą 
się gminą. Chrość, Fats.^\. a. b) na wsi gmin, gro- 
mada, bfe jDorfgemeinbe, bie ^emeinbe. - 5- Gmin ko- 
ścielny, zgromadzenie, spofeczeńdwo kościelne, para- 
fia, szczegóiniey u proteftantów, bte Attc^engentefnbe ^ 

Me ®emeinbe. W tym gminie , w którym kościół kon- 
syftorflci znaydować się będzie ... N. Pam. aa, 4i. 
Gmin kościoła naszego, będąc kościołem bożym prawym, 



GMINNOSC - GMINOWŁADNY. 

mógł sobie obrać paftdrze prawe. Zygr. Ep. A. 4. 3) 
pospólllwo> część ludu mniey poważana, Vd, gmein volk, 
mnoshiza , nishi ludflyu, mnoshtvu, puk, fkupshina; 

Bt. npocmoHapoAie ; %0i,^ gemeine ^tW, ber gemelne 

^(tnn. Tu swe ozdoby oyczyz.na wycedzi, Gdzie s 
gminą senat życia współ pofbrada« Chroić. Łuk. 228. 
Nie płacz ubogi gminie na Aan twóy nikczemny , Przy- 
idzie wszyftkim odwiedzieć wkrótce loch podziemny. 
Nar. Dz. 2, 67. 3. b) z przyganą: motłoch , ^zt ip&Mf 
bet S^**^ $«gel; Gmin głupi , płochy , i pletliwy. Paji^ 
Fid. 202. Walczyć z gmiuem należy, kto go chce 
oświecać. Kras. Lijł. 2, 59. Gmin iefteś , zdrowsze 
dzieci igraiąrych zdanie. N. Pam, i4, 262. (proftak, 
grundał, ciemny, głupia, 3. c) gmin s gromada, kupa, 
mnóztwo, tłuszcza, rzesza, tłok, ^aufcn^ W^^nge, ®es 

brłnge, ©(^aar, ©d^warm; Cro. zkupchiaa). Umiciąc 

ten sekret, w naywickszym gjniuie ni(»przyiacioł zginąć 
niepodobna. . Boh. Kom. 5, 159. Któż w przyszłych 
lat gminie, lub w cał3'm wieku, wspomni tak wielkie przy- 
gody? Bard. 7>. 5o5. Sta wam na czele gminu zacnych 
i z caley of;olicy z:5romadzunych osób, słslarhty, du- 
cliowieńftwa , mirizczaa i innych rozmailogo Hanu ludzi. 
Aion. 73, 59. Rozeznano między gmiucm niewolnic 
cóikę króla, Węg. Mar. 1, i52. Uyi zys'z tam przodków 
oi)rr.zy w niezliczonym gminie. Tiul, Ow. 36, Wy^^łe- 
dl!b:ie nas na tę piiftj-r.I.^, żebyście wszyflok i;min gło- 
dem pomorzył', i Leop. F.x. i6, 3. (mnóHwo. 3 Leop^- 
Na tey sżerokiey ulicy Jiulzie gminem przechadzaią się. 
War^. Radź. ()c^, kupami, CaufillWeifr. 4) gmin biały 
sbi-^tapłeć, ba*^ ludMicfre ®efd?Mt. Tr, GMINNOSC, 
- ści , i., pospolitość, nifcczcinność, porlłość, bA^ ^^s 

mehtc, 9?icbrii»c, 8ctlec^)te. Rs. npocinoAioAMHi:iłiBo. 

GAIlN^iVrY, - <^go , m. , suhjl.^ Gminni są umocowane- ^ 
mi reprezenlanJanii ^v>7yftkich obywatelów micyflcich. S. 

Grodź. 107. ffnni''prłi)V!itantberQ5iirgerf*aft(C;7i.gma;:nar 

agrariuc). b) reprezentant prullrqo mieszczanllwa , CiU ^ 

łWeprafentant bc^ gemeincn S^Urget^raanne^ (ein £)tb= 
numj^mann, jńunbrftnMnn, 8ec^^jigniann ). Trzy po- 
rządki ińieyskie : radzry , ławnicy i gminni. S. Grodź. 2y 
lo6. W nieprzytomności burmiftrza , gminny, którego 
magidrat wyznaczy, irgo mieysce zafląpi. ib. 106, Cały 
magiflrat, ławnicy i gminni, iednomyślnie między sobą 
ułożyli obrać We Pana burmiilrzem. ZTeat. i3, i^- 
Gminny, tribunus plebis. Chrość. Fars. 172. GMIN- 
NY, - a, - e, 5r. 1. iromabnolbMbfFl, od gminu, ludu 

raióyflciego, ©olfó-, bdi tkUUie ^tlt , ben gemeinen 
S3i!irger^mann ange^enb. Trybun gminny, woylki po- 

spulAwa , obrany urzędnik , dla obrony gminu. Nag- 
Cyc. 5. Memmiusz, woyfki gminny. Pilch. Sali, i65. 
53olf^trib«n. 2) z przyganą , od pospólftwa , pon bettt 
gcmemen 93olfe, t)Om ^6bel. Vd. gmein, mnoshtven, 
poukou, neohhhten ; Sr. 2. gttiejn * Rs, npocmOAio4' 
HbiH, npocinoHapó4RMii, 6ypAa)jjiiii , 6ypAaHecKiB» 
pHAOBUH. Stan gminny, to ieft, część ludzi, mniey 
szlachetucmi, iak mniemanie niesie, sprawami bawiących 

się. Nar. Hft. 6. 547. \iU 9,Mt be« ^6beW, tu nirbere 

fSolf^fltfffe- Nic nie ma znikomszego, nad gminną wiarę. 

Nar. /(/?. 4, 187. aU Vit Zxtvit bci SQolU, be< CJJeW. 

Nic Ci nie przyftoi gminnego, nic podłego* Offbl. Sen. 
36. pUbeium, ni*W pJbelJaM. GMINOWŁADNY, 



GMINOWŁADZTWO - *GNAP. 

- a, - e, demokratyczny co do rządu, gdzie pospólllwo 
Rzpitą sprawnie, bctnOCtUtifc^. Pui^cy mieli raąd da- 
waiey gminowladny , nim dla napaści Franków wodzów 
sobie , a zatym i królów dożywotnych porobili. Nar. 
Hjl, 6, idó. Rząd j^miuowladiiy u Kzymiaa przemagat. 
Pilch, Sali. 54. ZgasU milord oyczyzny*, znikły oby- 
czaie , Zuikta cnota, co mocni gminowfadne kraie. Teat. 
45 d, 29. Wyb. GMINOWŁADZTWO, - a, /i., de- 
mokracya, rząd gmiuowtąday, lub przti^ pospólftwo spra- 
wowany. Wyrw, Geogr, 108. bie t>emHxatie , bie SQoH^s 

teguruug. Mon. jb, 589. et 73, ^47., Bg, pnuckovla- 
danje ; Vel. ludftvenu go^poduvan;e; Rs, HapOAOHa^aX£- 
cniBO. cf. icd}uovvkdztwo, moinowiadztwo. *GMINO- 
"WICZ, - a, m. , z gminu pochodzący, pUhfiius, Upo- 
minam Jmć PP. Zawadyackich , Hafasnickich , Gii^iiiowi- 
Gzów» aby się nie ważyli turbare pactm. Mon, 70, i34. 
♦GMINOWODZ = demigog. 
GMYSLI , s kiiiyili, s ku myśli {ob, ku et notam pod lit. 
g,, podług myśli, wedle żądania, nad) SBnnfcfre. Nie 
zawsze człeku wszyfiko gmyśli. Cn. Ad. 731. eó %t\jt 
nlcbt immcr , tPlc VX^\\t ()aben tUiOf. Hardzi ty do serca co 
boli przypuszczamy, uiili co gmjśK ^\^ dzieie. J, Kchan, 
Dz. 66. (cf. gwoli): GMYSLlVi\ _ a, - e, - ie adu. , 

podtug myśli, pomyślny, wac^) 2Cil(en , na(^ 2Bunf(^, ers 

ICUUfd^t. Niegrayślna odmiana. JCanc, Gd. 128. 

GN. 
GNA^BIC, GNĘBIĆ, - ii, - i, czyn, ndk, , zgnębid dk,, 
przytraczać , gnieść, btÓcfCtt, tctrucfen. Bóg się mści 
krzywd s?ug swoich nad temi , którzy ich gnąbią i prze- 
^iLduią na świecie. Biał. Pojl. 99. Wielu panów tak 
nielitościwie ^'nębili poddanych, ji równ&<^ ich byto 
moina z niewolnikami. Aras. Pod. 2, 228. Ciężył nas 
a gnąbil twardem jarzmem. 1 Leop. 2, Par. 10, 4. (przy- 
ci(k«?. 3 Leop.). Barzo ciciką niewolą gnąbią nns, a 
ciążą, i Leop, Hijl, i4, 8. Cnotę zgnębioną ratować 
od zniewagi. Teat. 5i, 3i. 

Pochodź. dognębiCf pognębić y pognębiony ^ przygnębić^ 
zagnębić. 

GNAĆ , Gnać , gnał cz, cont, (praesenti caret, na to mieysce 
mów: gonię, żonę, żcnie , Bh \^mt\f fy\Cii , (anim, 

Jonim, genu/ pojcnm Sio. &«at, ^onitr jenwn, tonim; 

Ki^. gnati , gnał, sheuem , gonili, gnanje , gonja ; Crn, 
gnati, gnał, ^'ónem, sh^nem ; Sr. 2. ganafdj, findW/ jes 

nu, icnoin; Sr, i. (inaci, l^onacj, ^ontcl, (onn; Ross, 

rÓHHmB, THami, roHXmB-, Ac.rHaniH, roHio, 3KeHy, 

Aocraiłrainb. cf. Ger/71. jagen). pędzić, gonić, tretben. 

Gna4 ze swcmi złożonemi wygnać, dognać ełd, maią 
tylko czas przeszły. Kpcz, Gr, 5, p, 2o3. Gnał zajbóycę 
podl^arości, a dogoniwszy go poimał. Skarg, Zyw, 197^ 
Kieby wałec , nieświadom , nie wie , gdzi« kozy gnano. 
Cn. Ad, 556. 

Pochodź, dognaćy nagnać, obegnać, obegnany, ognać^ 
•degnać , przegnać^ przygnać ^ rozegnać , ugnać , wy- 
gnać^ wygnanie y wygnaniec, wygnany, wygna4czy y we- 
gnał; zagnać, - Gnać zdaie się hydi contr, słowa .ga- 
niać, freiiu. Yerbi Gonić; cf. zonąćy ionę, 
*GNAP , - a , m, y może to co knap , z Niśm, bet S^Mppe* 
Ładniey na głowie kutas wisi szkapie. Niż polityld w 
tobie iłary gnapie. BratĄ. M. 2 b. ( ftai'y bsdyku }p 



GNAROWAC - ^GNERA. 



7^7 



GNAROWAC, - ał, - nie, gnatować żywot cz\ ńdok. , 
GNAROWAC SIĘ zaimk, , (z Niem, n%en, uOttfr,^\tiu 
ren, Suec, ndra, Dąn, ndljren, Gronl, nerrick, Norweg, 
norrie , Angl. nurse , nourrish , JtaL nodrire, Gall, nou- 
rir, Lat. nutriroj, życie swoie utrzymywać, iywić się, 
sprawować s&bie ob^yście do iycia potrzebne, opędzać 
swoie potrzeby, suftentować się, tli^rett, fic^ nd^rett, 

f[(^ ben Uuterl^alt ))erf4afen, 9on ttwa^ (eben. Był w 

Kruświcy obywatel Piafł, z niewielkiego grunciku roli, a 
Z' barci żywot swóy gnaruiąc. Krom, 48. Da mu się tcf 
legomin ; resztę niech gnaruie. Alb, n. W, 4. Udzielił 
mu kawałek ziemi , który mby się gnarował. Psalmod,. 
1 1 . Nie maiąc , czym się będzie gnarowało ubóHwo , 
póydzie na rozbóy. Falib, Dis. N, 2. Wolnemi od ra- 
delnego mieli bydż ludzie, szczupłey roli gruncikiem gna- 
ruiący się. Krom. 5o5. Uchwalono, aby szlachta na 
wyprawie zagrań icznc-y żołdem pięci grzywien na konia , 
gnarowała się. ib. 5o5. 06ada na tym zawisła , żeby 
każdy dobry gospodarz w swoim gospodarflwie mógł &ię 
gnarow&ć i suftentować. Haur Sk. 42. 2) gospodarzyć, 
rządzić się, sprawować się, gut Obet SAU&fl routbf^af^ 

ten, fid? gut Ober fd)Iec^t auffiUjren. Chcąc się dowie-. 

dzieć, czy żona dawniey u rodziców też tak się z czela- 
dzią swarzyła, pytał iey się, iak się tam gnarowała 
między niemi? Ezop. 87. Człowiek sam przez się, iak 
(Irarona owieczka, nie umie kierować się, ani gnaro- 
■wać. Gil. PJi, 195. Chłopów, którzy się żle gnaruią, 
rolą puftoszą , naylepiey zaraz oddalić. Maur Sk, 49. 
5) Jig. Drzewa się na takim gruncie gnaruią. 7>. dobrze 
się prjyirauią, krzewią, bie 93(lUnie fommen gWt fott, 
befleibcn. 4) obchodzić się z czym; chodzić koło czego, 

mit ettva^ iimge^en, etwa^ abraarten* Jak się z końmi 

w drodze i na mieyscu gnarować. Haur Ek. 149. GNA- 
ROWANIE się , GNARO WANIĘ , subjl, perb, , opędza^ 
nie potrzeb, żywienie się, obchód, ob<fyście, b\t 9{ill^e 

rung, ba^ ©ewerbe, ba^ Umg.eCen mit etwa^. Gnaro- 

wanie się końmi , orężem , winem. Tr, 2) przellawanie 

z kim , ber Umgang mit jemanben- Gnarowanie się % 

grzecznemi ludźmi. Tr, 

Pochodź, gnera^ gnerka^ Jknera', 
GNAT, - a, W2. , GNATEK , - tka, m, zdrhn,^ Boh,- 
Cnat {i-femiir'. Sio, IjMicrus; K</.gnat, plezhe : szyn- 
ka ; Bs. ghgnat, gogljen crus \ Cro, gnat, ghnat, cziy od 
golena , czipet tibia ; JRg, glign4t s tibia , osso delia gam- 
ba {cf. Cer. nagen, ^no<^en) kość wielka z mięsa obra< 

na, ein j^nocben oine Sliif*. Sr. 2. fnof-, Rs, ABiniKa, " 

£c, AŁicmo (goleń, gnat). Co ni« robią, tym mięso 
co robią, tym gnaty.. Burl. ^.-3. (płacą drozdy próżnia- 
kom, niż czeladzi ). Z kuchni gryzły psy wyrzucone gna- 
ty. 'Pward, Wtad, 37. Gnat wielki wołowy Hoss, wo- 
cóhb. Wydziera- się pies t swory, iuż myśli o gnacie..- 
Myćl, B, 3 b; Wilk ieden , ikóra tylko a gnaty. Jakub. 
Bay, 11. - *2) pieniek, klocek, n. p. Na gnacie chłopca 

ro«ciągniycie. Tr, (fgt iCn Ober ben ^loC, aieftt i^n ńber. 

GNATOWY, - a, - e, od gnata , ^nod^etts, Bh. Cna= 

tmv^ f^^^rioralts ; Rg, gh^nik^ittd tibiaUs, - Pochodź, /o- 

mignat, 
GNĘ , gnie oh. Giąć. GNĘBIĆ ob, Gnąbić. 
♦GNERA, - y, 7w., GNERKA, - i, to., zbyteczni© prae- 

niy^awaiąpy o gnarowaniu aiCy ikn^ra, łkąpfec, licsy- 

92 . . 



728 



GNIADY = GNIAZDO. 



gro82, liciykrupa, lic«ygrzywna , eill (StUf^M , efit 

GMIADY, . a, - e, GNUDO adp., Boh, (ncbp; R^s^- 
r^'£AUi| ( Bi-, ghgniiad /7urr«^o ] ; maści ka«zŁanowatdy, 

o koniach, fflflanicnbtautt, btaua ($on ą)ferben)» Gnia- 

da sierść na sześć się sierści dzieli, na itisuogniadą , na 
ióttą , na kasztanowatą , na ciemnogniadą , na iabłko^ 
witą, i na z griiada pleśiiiwą. Lek»Ko4. 4. Gniady kon ; 
lasnoi^niady , ztoty, kasztanowaty; ciemnogniady, gnia- 
dopleśniwy, iablkowity. Hipp, 7. (cf. kasztan ). GNIA- 
DOSZ, - a, m., gniady koń, &er SBtaune (VOtl ł>ett 
ipf«ftbfn)* Gniadosz jego chodziwy zaraz po dzieciach 
iego naliępuie , a po nim dopiero przyiaciół kiadzie. 
Karp, 4, 37. Nie poArzegtem drogi, Jak mię tu przy- 
niósł gniadosz biafonogi. JCrUai, Poez, 2, 196., SŁa, do- 
rat; Rs, THt>ĄOHixvivL , KapaKyAa, Myx6p[i3hiH. 
GNIAZDECZKO, GNIAZDKO, - a, /i. , demin. nomin. 
gniazdo, Boh, j^njjbfćfo ; Sor. i.liejbajfo; Bsn, ghgniz- 
dascce j Rg, ghgnjózdascze ; Cro. gnyezdelcze ; yd, gnies- 
dize; Cm, gnęsdezhe, eill 9?C|lcfeen. Gniazdeczka pta^ 
szat. Pą/l, Fid^ 44. Simon. Siei, 10 5. Ptaszek pod 
dachem cudzym gniazdko ściele. Wad, Dan. 188, Tta- 
ezkowie u guiazdek swoich. Jiey Zw, i5o b, GNIAZDO, 

- A, n,, Bh, Jniabo; Sr, 2.. gntfbo ; Sr, 1. nejbo i Bsn, 

ghgnizdo; lig, ghgujłizdo i Croat. gnyezdo ; Slap, gnji- 
zdo j Carn, gnę&du ; Vind, gnesdu , gnjiesdu , gnie- 
sdja i Carn, gnesdu; Ross, iTVLh^fi,h \ Suec^ Naefta-, 
Angl. Neft, Jrland. nead, IP'aUs, nith , Gr, y$o99tot, vf» 
ornat, lat, nidus, Germ, Sfleft), in Locali : w gniaidzie 
albo w gnieździe. Dudz, i5. Pomieszkanie abo prze- 
chowanie, które ptak dla siebie i swoich ptasząt ściele, 
ba^ 9łe(l ber ^^63et Parę gotąbkó w w gnieździe. Teat,%b, 

7. Gniazdo kurze Vd. svalishe^. Ptak dla swoich dzie- 
ci gniazdo ściele. Zegl, Ad, 109. Zły to ptak, który 
gniazdo swoie plugawi. Cn, Ad. i354. Teat, 35 c, 5o. , 

Sio, mr*a 3e t^ ptaf , luti bo fm^a ftnesba iKci>Votu tobu 

Pro u. sio, nagifl* ptica w f)nisbi inuenire cunesita, Gr, 

|y?»?xQr. 55jt fme WąH jbobUl, brujl pobrali mlabe sic 

roM, non voóis. §, 2) ptaszęta w gniazdach , bie ^ttUgCII 
Ober ^per im 9łe|le. Całe gniazdo się wylęgło. Cn, Th, 
Swego własnego gniazda pewni^ysze kurczątko. Haur Sk, 

8. własnego chowu ), Chciatem zgromadzić s}Tiy twoie , 
iako ptak gniazdo swoie pod flcrzydta. i Leop, Luc, i3, 

34. iPtefine^eitneiCregungcn. 2utb.), iZj.norutóAHo 

parą, po parze. - 5. </# aliis animalibus : Świnia maciora 
•wydaie raz lub dwa razy na rok na iedno gniazdo kilkoro 
do kilkunafłu prosiąt. Zooh 38 1. (na iedno oprośnienie, 
HUf einen SBurf), %, ZJ rod, dom, pokolenie, zkąd 

kto pochodzi, szczep, bai ©tammbau^, bet ©tiimm, 

ble ittbfunft, Zmnidyazylo się bardzo tych wybornych 
koni gniazdo. Pam, 83, 357. Sarmatowie, przodkpwie 
i gniazdo Polaków, ff^ag, Hji, 17. Polacy i Czechowie 
inszego gniazda są od tych ludzi , na których mieysca 
naftąplli. Krom. aS. Gniazda pierwsze domów niektó- 
rych. Jabł, litr, Paprocki w księdze: gniazdo cnoty, 
początki herbów szlacheckich w Polszczę opisuie. Nar, 
HJł, 3, 99. Jerax w Egipcie kacermidrz nowy, powftał s 
Manicheuszowego gniazda. Skarg, Dz, i5o. Miafla są 
nieszczęsne gniazda Jludzkich upadków, ffarg. Wal, 236* 
Dobrego gniazda człowiek. Cn* Ad* 169. Są to ludzie , 



GNIAZDOSZ . GNIAZDOWY. 

iak mówią, dobrego gniazda. Kras. Podji, 1, a 70. Do- 
brego gniazda, dobre plemię, Fred. Ad. 3a. Gniazdo 
nic nie pomoie obyczaiom złym. Rty Wiz, 99 b» ^Zły 
to ptak, który gniazdo swoie szpeci. Dudz. 9.). Każde- 
mu gniazdo mile, w któr^^m się wylęgnie. Stryik^ Tur. O, 
3., Sio, fitibi pXcX lub! fWOge bnVjbO. 4) pomieszkanie, 
siedlifko pro/łr. et Jig. Mf 833of)llun3, ber ©i$. Któż 
"wierzy tułaczowi, który nie ma gniazda, ale zollawa , 
gdziekolwiek się zamlerzchnie? Bibl, Gd. Syr\ 36, aO^ 
PiiańlWo u nas zasadźrilo swe gniazdo. Opal. Sat. 128. 
Cnota w nim gniazdo swe prawie usiała. Protas. Kont. 
B. 4 b. To wszyl^ko prawie na iednem gniaidzie lągnie, 
prawda, cnota a sprawiedliwo^*?. Rey Zw. 5i. Miło 
tam patrzyć, gdzie w nadobnym ciele Cnota z rozumem 
gniazdo sobie ściele. Rys, Ad, 4o. Ateuy gnia^zd^m fi- 
lozofii i wAZj^ftkich *nauk wyzwolonych w Gr«ryi były. 
Bud, Apopht, 1. 4. b) bociane gniazdo na okrętach, 
bet 9[)?a|'lforb (ber SWflr^). Maszty wyniosłe z bociaiie- 
mi gniazdy Pod «ame gwiazdy corbes , corlitąe. Klon. Fi, 
G, 3 ^. , Vd, shtokoTii gniesdu ob, bociane nofki )• 4. b) 

fg, gmatwa, cin 5i)Mfd^mafcb, (Semengfel. Kto umiał 

Azota albo Bonacytę , gniazdo snów niepoiftych, mnie- 
mał, źe mu r;łno i w wieczór d^akroć trzeba uchylić ko- 
lano. Zab, 12, 248. S) gniazdo u ciekli, Aolarzów, 
łoże, dziura do spoienia drzewien, Cn. Th, fuga, bit 

Juge, ble jwec .f?6Ijec mit einanber perbinbet 6/ gniaz- 
do czopu, śrzuby z macica, btii ^a^fetlloc^ , ble ^Ć^tWif 
benmutter. Machina, im ma więcey koł, tym oporem 
czopów w gaiazdach swoich, ciężaru więcey przydaie. 
Sol/k, Arch. 53. 7) gniazda, przegrody, komórki, mie- 
szkaniczka, przegrody w spichlerzach, abo piętra rożne, 
przegródki abo komórki przegrodzone w szafach księżnych. 

C/2. TA. 842. bie2lbtbeiani3,bfl^Sad>, §• 35- in eiuem <5*rans 

fe, W szafach bywałą przegródki abo gniazda. 7/". ' Si-^ 
militer: Chmiel potrzebuie okopowania , ziemią obsy- 
puiąc aby górki były, które gniazdami zowią , a w każde 
gniazdo wsadzić tykę. Crese, 346. 8) Botan. gniazdo 
koralowe ob. Glidnik mor (ki, Mech koralowy. - Gniazdo 
ptaszę abo srocze ob. Marchew polna , paflernak polny. 
Sienn, 128. bo okołl^I, gdy sję do nasienia dożrzenia 
maią , wierzchem się iłulaią , że we Przodku iako ptasz* 
gniazdo maią. ib, io55. Gniazdo, Gniazdosz , ziele, 
cynomorion , Dentaria maior y S^lOenfanbel , C^nblatt 
Syr, 265. GNIAZDOSZ, - a , m. , GjNIAZDOWIEC, 
^ owca, m,, GNIAZDOWIĘ , . - ięcia, GNIAZDOSZĘ, 
- ęcia, n. , demin, f Krogulec, który po zwiedzeniu in- 
szych, zofłaie się na gniażdzie , takowego łowcy zowią 
gniazdowcem i bywa on łaikawym. Haur Sk, 268. bet 
92e(Vnn9, iat, Nldarius, NiddsiuSf Gall, niais, titt jlTlI' 

ger OJaubDOgel, }. ». 6perber, ber im Slefte gefrtwgen 
worben, et« 9te(lling. Ross. rH^AapL, ratisAHaKb. 

Gniazdoszęta i galęźnicy krogulce, snadniey a rychiey się 
wprawiaią niźli insi, Cresc, 6ib, Dobry krogulec bywa, 
który po zwiedzieniu drugich, na gniażdzie zoflawa } a 
tego zowiągniazdowic albo gniazdószę ; taki od pana rzadko 
ucieka, ib, 61 4. Gniazdowięta i galęźnicy sposobnieysi 
są, niż inny rodsay. Haur Sk, 269. - Burlescue : Papa- 
rona gąfka, domator gniazdosz. Rys, Ad, 58. eiu 9?e(t« 

in^et, bet Ginter bem Cfen nie ber»or gefommen f(l- 

GNIAZDOWY, - a, - e, od gniazda, ^ęft:, ©tawm^- 



/ 



GNIBIEL - GNIDOWY. 

Gniazdowe miafto, Me ^^aterjłatt S. Grodz^ ^,^7* {^^' 
ojczyzna ). 

Pochodź. Gniezno y GnieMnietf/ki; gnieidzU ^ nrtgnU" 
idzi^siff pognieidziif f przygnitidzuf ^ rozgnitidzid sif, 
ugnieidzW y wgniaidzid się , wygnieidzic sif , zagnieździć 
sif. 

GNIBIEL 0b. Głibiel , Gfblel. 

GNIĆ, Gnić, -ii, gniie, niiak,ndk^y zgń\ć.dk,^ Bh,%Vl\tXf %xA\f 
(nidi, ^^niti illMlUti fraceseere ) i Cro, gnyiti , gny- 
iem; X>a/. j^uieni ; /io^. ghgnjetii {^hmia sordes)\ Bosn^ 
ghnitti, ghgnil, ghgnio; Sr, a. gnlfc^; Sr, i. {)mc\ f ^nU 
CU/ fntf^ } Kr/, gniti, gnijem, segniti, ogniti , ftrohnid , 
ftrolilłrati ; Crn, gnyti , ó/a. truo , truia, - lo, s zgnify); 
Ross. THiiaib, THiio , corHiłrn& , crHHinb, corH'ito, 
cruiio, corHHBuio, crHHBaio, niyxHyrnB, niA'&rn& (cf, 

lut. segnlties). bótwiet*, faulen, lit Jduliił^ iSkrgeCen. 

Gdy aic pierwiafllci ciała przez kiszenie nawzaiem od sie- 
bie rosrywaią, tak ie woda i początek palny na powie- 
trze uchodzą, a nic nie zoftaie z ciaJa zepsutei5'o prócz 
ziemi , mówiemy, ie ciato gniie. Krumł, Chy. 677. W 
grobie ciaiem , nii syn móy rozumu dojedzie, gnić będę 
abo iuź zgniic. Skarg, Kaz. praef. Niewinny czcflo, 
więzień guiie w wieiy. Falib. Dis, X. 2. Nie tobie śli- 
ciney dziewki przyRsilo bydź wrotnym, Byłeś raczey gnić 
godny w więzieniu sromotnym, flul, Ow* 34. Nieba 
przez wszyftek ten czas pochmurne i smętne wiecznym 
•gnjly potopem. Tward, WL 19. j. 2) morał, gnu^nieć, 

fauUn^rn> fau( unb trage H tiegen* Pókiź tu gnić bę- 
dziemy bracie? póydimy fortuny szukać. Jabł, £z. i3. 
Sita ludzi gniie w gniiśuym opuszczeniu. Jabł. Tel. 55o. 
Gniiesz ieazcze, i gtować, co tak osłabiała, Poziewa po 
wczorayszem gębą rozdziewioną. Słonk, Pers, 24. Gni- 
iąc w zbytkach, leniflwie i bieaićtd zwyczaiu MyśleHśmy 
o sobie, a nigdy o kraiu: Nieme, P, P, 11. GNICIE, 

- ia, n,y subj\,verb,y ^a^ JaulfH ; bótwiółość, tie^ants 
tif, -5x. ghgniiadj Rs* nopna. ^ Gnoie przez swoie gni- 
cie sprawuią w ziemi kiśnienie. Kluk Rosi. 3, 168. 

Pochodź. Gniły y Gnilec y Gnilizna , Gniłka ; dognldy 
dogniwać-y nagni/y nagniły\ ognie y pognity przegnie y 
przegniły, rozgni<fy t/gnicy wygnid , zgnić y zgniły y zgni- 
ioUy zgnilizna y zgniłki'y zagnić y zagnity y zagniłosć* 
2)gnoyCBh,f^nn^^ygnoieCygnoieA,gnoykay gnoiowy, gnoijly, 
gnoi0wnik , gnoiowka , gnoynice , gnoiewijko 5 gnoić, do~ 
gnoićy nagnoićy nadgnoić , ognoićy pognoić, podgnoić y 
przegnoić , zgnoić, zagnofć, 5) gnu/ny , gnućnoćć, gnu- 
inik y gnućnica , gnućnieć, 
GNIDA - y, i. , GNIUKA, - i, i. zdrbn,y Bh. ^niba, JniM a ; 

Sio, (nibd; Sr, 2. gniba; Sr, 1. nt^ba, ntb«'T Cm, gnida; 

Vd. gnida, yushenek, yushanek, vushiz; Cro. gnyida , 
gnida; J2^. glignidda; Bx/t. ghgnida*, Sla» gnjida, Ross. 
FMHAa, rnaAKa, BOOiKipuHa; X>a/i. gntb, Suec. gneet, 
Angl. hnitu, Angl, Nąts , Gr. »ov/f), bie ^iffe Itt beli 
^MXttl' Gnidy są iaia wszów* Zool, Nar, ivj» Lrw 
lówca zadłabił, iak gnidę. Chro^ć, Luk. 11. GNIDOSZ^ 

- a, ffi. , Bh. t^nihat, (raH?WI«fcf ; Rs. rnyiĄHiAKb, boih- 
BaKfnpaBa; Cro.peneznsLclisty pedicularis. Linn. bfli^b' 
MUaut, baŚ 2aufe(raut. Jundz, 325. sokola gryka, abo 
fnidosz w chorobie wszawćy słuiy na prędkie uwolnie- 
nie głowy od iadu. Dykc. Med. 2, 3oo. gnidy i wszy wy 
tracą. Syr. 1478. GNIDOWY, - a, - e, od gnid, 



CNIDZISTY - GNIEW. 



729 



9}{|res* Bk. j^ttib^Wp; Vd. gniden; Cm. gnidoy). gnido- 
wy grzebień, eitt Wufefamm. GNIDZISTY, - a, - e, 

JB/i.^nibOWatę; Vd, gnidaft; Cro. gnyidąy; Bs. ghgni- 
dav). pełen gnid, lendinosus. Mącz. V0(I ^łlfTf tu b^R 
S^Mt^fL- Rg' subjl, ghgniddaraż ; in fem, ghgniddayiza. 
GNIESC, Gnieść, gnidlł, gnietli, gniecie, gniotę cz. nk., zgnieść, 
pognieść flTi. , 5A.'bl#i, ftnW, Ctlćtll, ^Cttijli', €f}niti, 
it)nit\\ i Rg- ghgnefti , gnetem , ghgnóciti , gghnlriti , 
ughguóciti ; Cm. findili , gnódem ; Vd. gnjetiti , miesiti , 
muzlikati, shokati, Hrentati ; Cro, gnyeszti, mcfszim teszto ; 
Dl, guekom, gneczim teszto ; Bs, misiti, meciti, izmeciti ; 
Rs. THecmh y ruemy, mpymKaiB , mpy^y, M'BcHniB, 
M^uiy"^ , TKimh y iKtay y cAaBHmB , €4ftBXUBani& , ko- 
BegKfLOihi Ec. corHemało; Z>an. knede, Suec. knada, 
Angl, knead, Sax. Jnf, gntbftl/ Gr, «yit^c<y s gnieść cia- 
fto, mieszając ścilkać, Ger. fneteil, ). iB. ben itetg. - 
Ogólnicy ścilkać , uci/kać phys. et tr. brUCfetl. Trzewik 
na nodze większy, krok myli , a zaś ciasny gniecie. Mon. 
68, i35. Wielki go ciężar, zacność familii, gniecie. 
Bardz. Tr. 200. , Sio, tO ttlUil JnttC a tlući hoc mihi cu- 
rae cordicue e/lj, W^idzę słowo to kole cię i gniecie, 
Jabł. Tel, 1 58. - O iakźe mię ta iey niewdzięczność gnie- 
cie. Karp. i, 47.. (boli, martwi). Duiszy gniótł słab- 
szego. Bardz. Tr. 466. (ucifkał, utitetbrźcfen , bebtilif:: 

fen). Jeszcze w kolebce Herkules gniótł węże. JCchow, 

^lerf. /7r. (ścifkał, dusił, ugniatał, jufammenbtticf en )• 

Osiadłszy na grzebiecie Śmierć cię nieubłagana na tamten 
świat gniecie. Hor, Sc[t,^iSg. (wygniata, W3'ciflca , wy- 
gania, (fetAU^btin^en }> - Sianie za lekarilwo wrzodowi, 
kiedy go nie gnieciesz. Pr, Ad. 100. (nie tykay się go , 
nieiątrz, n\d}t Xiil)Xttl , ntc^t brńcfen). i4Ajo/. gniecie, 
f btilcf t. Pytay się pacyenta , w żołądku czyli gniecie , 
czyli nudzi i zbiera się? Perz. Lek. 77. {. Zaimka - 
Jig. tr. On mi raz powiedział, lecz w wielkim sekrecie , 
Ze się sprawa na dworze niebezpieczna gniecie. Jabł, 

Tel. 180. (że się knuie , e^ n)Ub itK^Cit gefĄwiebet). 

.- 5. Xiądz młody długo się przy mszy gniecie. Mon. 
74, 471. (dusi się, męczy się, et pUctt ftcft ). cf.gniotek. 
Pochodź, gniot eky gniot ka y dognie/ćy dogniataćy na^ 
gniećć, nagniatać , nagniotek; odgnieić ^ odgniatać , 
ognieść i pognieść i przygnieść; rozgnieść \ ugnieść; 
wgnieść, wygnieść 'y zagnieść. JT. gmatwa y gmatwać i 
e. d. - S' Niecka (Rs. THeoilD wielki gwicht do wytło" 
czenia soku j Bh. Cnćtlnfa gatunek ciajla), 
GNIEW, - u, m. , Bh. JneWi Sio, bn*e»; Cro. gnylu; Bs. 
ghgniv, jadoYitóft, srricba ; Rg ghgnjev , ghgniv; Sr. 2. 
gnlW, grul; Sr. 1. |$t», nem; Vd, gnjleu, slobnoft, jesa 
(cf jędza), serditnofl, serd , napuh *, Cm. jęsa , tógóta; ' 
Slav. s&rdba ; Ross. TH^sb , saAÓpl) , sapu , /toca^a , 
lipocmB; c£. Germ. (iifet, Dan. Jwer, Suee, Jfyier cf, 
.Germ, @łft). Wielki flopień niechęci za laką urazę , 
ber 50tn / bet Berger. Gniew icft gwałtowne porusze- 
nie umysłu z złey chciwości , prawie się wydzieraiąc ku 
pomście ; a ten się zda być nieiakićm zapaleniem w czło- 
wieku , ie przezeńj iako przez ogień, siła się rzeczy kazi 
między ludimi. Rey Pjl. T. 4. Wre zemlła wszydkim 
w sercach , gniew im z oczu ilrzela. Dmoch, Jl, 2, 8* 
Tu król od gniewu z oczu iikry sypie , Marszczy się czo- 
łem i w wargi się szczypie. Zegt.*Ad, 81. Cesar2 miat 
o to gniew na Węgry , ii mu wiele sług pobili w Wę- 



73a 



GNIEWAĆ. 



gr&ch , gdy cią^qnąl do Jeru:caleni. Bii'ljk, Kr, 73^ ( ur.i- 
2cJ. P.awda gniew przynosi 5 o pra\\(lc si?.- li:dzie gnlr- 
>vaią. Mącz* (cf. Prawda w oczy kolo). Gniew bez^ll- 
ny , nie ieft ailny. Cn. Ad. aSy. ( cf. serdyt, a nic Juz, 
Sio. fbo fa SnĆtUa, nćd) fa o S^W 6oSi. - Gniew doda 
oręża. ió. Gniew nierychlo się uiloi. ib. ( cf. lulolnu- 
chać ). Gniew rychło oplonic, nienawiść ani utonie, 
ih. Gniew uśmierza odwloką, id. Gniew wynurzy , co 
się w sercu burzy. ib. Gniew żal za sobą prowadzi, ib. 
Gniew o:il'»pia. ib. Gniew harnuy, gniRvv zly poradnik. 
ib. Ktoź w gniewie liczy abo w zwadzie razy? Kto w 
ten czas mierzy krzywdy i urazy? P. Kchan. Jer. 121., 
Sio. CnĆW a gasif lUt lljbć ma^. - DaJ pokóy i sam w so- 
bie qi;ii'vv zla:n:.I, ll^arg. W0I. io5. Cóż to takiego? 
"widzę We Pana w gniewie? Teot. 7, ii5. ( zngniew«'ine- 
go, rozgniewa^iego ! ). Jakby gniew u^TafkaJ. Pilch. Sen, 
107. Głęboko zasadzony gniew w samN-m sercu warsą. 
ib. 120. Gniew zaftarzaty, eln alt^t ®roQ[. Cn. Th. - W 
Uczbn. mn. Chwalebne są twe i?niewy, żale .>prawiedli- 
"wc. Teat, ^5 c, 20 - Gniew i winę (irlpuśiic nieprzy- 
iacielom. Tar. Uft. i35. ( tiaro wat urajcę). Gniew swóy 
na kogo wywi r.ić, feinflt Soril aU^IrtlTwll Synonifua fe- 
re sunt: chrap, waik , suuh.szku, wAlrobka, apetyt. - 
§. 2) gniew, iiJil»'wliwoś(f , sierd''ifi';bij , fl^fonuość do 
gniewani.* sl? na kr^o. Cn. Th. DJe 3ltT*lfrfic^hf Jlt , ^UU 
gunj junt poru. Ale ściśle biorąc, między ^!ii<iwem a 
gniewliwobiią taź zachodzi różnica , iakn miedzy piia- 
kiem a piianym, między boiącyni się a boiaźliwyni. Pilch. 
Sen. 119. GNIEW, - u, rn. ; miafto w woiowództwie 

Pomorikim. Dykc. G. 1, 24a. sj)?en)e in Sc(l: >preupen. 

X>\isburg Zamek Gniew nazywa cafisum GimtKnim. N^ir. 
HJl. 5,173. - $. - - GKIEW. Jełl wiele imion Poindch 
kończącj'ch się na gniew od gniewu, Nnsi^^niew, Sie- 
gniew, Zbigniew. Jabt, Her. bie (JłlMgim^ mdUÓcr pol- 
nifcfeen 9^amcn, GNIEWAĆ, - al. - a, es. ndk., roz- 
gniewać, z;^niew.'ić dk. , Bh. JnćtiMtt/ bnćnjrttit, ^MĆmas 
©ani/ jlobiti; sio. \immm\ <5r.'2. guia^ar:j>; ra. gnjie- 

vati , slobiłl, scrditi; Rs. Ti\%n\\\nh ^ rH"fiBanib, cep- 
^Hinli « AOcaAwniŁf sa^opHinB. g.iiew wzbudzać w ^im , 

ainenar^crn, jum 3oviif rcicen, bofe madn^n. Nie po- 

anaię We Pani! cóż i:{ tu ma i^niewaJ? Teatr 17, iSg. 
Złego każda rzecz gnie\s.ł. Zab. b, 261. Nie gnieway 
tego dzisiay, ko^o iutro masz przepraszać. Rys. Ad. 42. 
Nie ma bydź gniewano, co ma bydź oddano, ih. 45. To 
mię gniewa , że . . . Hi dtgcrt tttt*. GNIEWAĆ się 

recipr.^ Bh. ^newat fe; Sio. fineiuttui fe; Sr. i. jwobw pO; 

piibfpUi Bjn. srricitise , srriditise j Cro. guyivamsze, ja- 
ditisze; C-r/i. ih Li lise , ihleni , jesira se, peklimse, to- 
gotim; Ross. SAoScmBOBaniŁ, H^roAOBamB, AOcaAO- 
aamb; Ec. noAK>ax'BBaniH , lapio. gniewać się na co 

abo o co. Dudz. 1 2. ft(^ iłbet etiva^ drgcm -, siirnen, b6fe 

fpcn. Jednakowoż na ciebie trochę zla ieftem. Cj?. We 
Fani chcesz mówić , ii się gniewasz na mnie. Teatr 3o 3, 
33. Punkt honoru maiąca kobieta zmartwi się, zgniewa. 
Teat. ki ty i5. Gniewa się baba na targ; a targ o tym 
nie wie. Rys. Ad. i4* Gniewać się na nierozumnego , 
nierozum. Cn.' Ad. aóg. Jeft to wada gniewać się, mó- 
wisz} o niebożę, większa wada, gdy się kto gniewać 
nie może. Zab. 16, 217. Gniewać się, pod czas nie wa- 
dzi. Cn. Ad. 258. Gniewaiąc się nie wicie sprawisz, ib. 



GNIEWANIE - "CNIEWNIK: 

im^Orn, im 5Ceri}Cr. Juk to głupio ieft, na tosięrzf- 
czv gnitnvać, kLore Jia gni^^w ani z.i.luguią , ani go ci.ią. 
Pilch. Sen. 25 j. }S\*: gniewam ci się, ale rozbaczaai , 
ma:;ili się gniew.ić. Bud:i. yipopht. 42. Jm kto nie t.L 
porywczy ieft do gniewu, tym się srożey gniewa, kleiły 
się rozgniewa. Zab. 1-2, 271J. Za prawdę ludzie się gnie- 
wała. Zab. \iy 272. (et. prawda w oczy kcJe ). Gnie- 
wają się z sobą s raaią chrap na siebie , fie JllinCll Itlit 

finanbft, finb mit eiiianbi?r bbfe. GnibwaNIE, - ia, 

Al., W2bud:^enie gniewu w kim, hd^ 586fł?mad*en/ 2l«s 
gem. S- Gniewanie, zgniewanie s Gniewanie się, baj 
JBbfcfC^n/ fct^t '^^Xn, ber S&Cl^Ct, Dobrodzieiem moiin 
byl zawsze, i mimo gnievvań iego , znam ieszcze, że mię 
kocha. Teatr ig ó, 96. Okazuie stodycz}' wiccey, niż 
zgniewani.i. Przyh. Lux. a85. (niż gniewu). - Zgnie- 
wany , roT.^ni^Jo.uny, Partie. , gniewny, n. p. Z czotem 
zgniewanem mó.yi . . . Przyh. Luz. 2'ło. GNIEWIEN oh. 
Gniewny. G\lE\VKOW, - a, w., mliillo w Kujawflc. , 

dne etabt in Sujawien. GMEWKOWSfCI, - a, - ic, 

Woiewodów Kilawlkich Gniewków Jkicmi przedtyiu tyta- 
lowano. Nii's. \\ l4o. GNIEWLIWIE adp. , Bh. Juć: 

iDlwe; w gniewie, gniewaiąc się, jornig, Im 3onte. 

Gniewliwie mu odpowiedział. GNIEWLIWOSC, ^ ^ri, 

i., 5/z. bi't'wino|t; Sr. i.ncwnofci; i?.c. rn^BAHBOtmŁ, 

Hpocmb; Je. njcriil3iłaH'ie, up.jrH^Bna; Iklonno^ć do 
gn>wji, iad ).vilv)i>\', zj-.ifUość , bU* ^lCC , gefd^iuinbit 
Soru, bie 5(er4Cl"iicn;it. Taka i-ft różnica międ.y gnie- 
wom a gniewli Acv ''ą , iaka zachodzi między piirtkiem a 
pilanym, międr.y bolącym .się a boiażliwym. Pilch. Sen. 
119. GNIEWU WY, - a, - e, Bh. CuĆlf-Wc , jOorflU 
Wńi sio. bnĆWiiwi; Sr. 1. JWOboCJiwĆ; Vd. gnjlevail, 
g!ijievovitftn , seicliiliu; Rs. rutiBAHBhiH , KpOCJnHhiH, 
HpoaWA»-łhlH •, zjadły, iadowity, do gniewu prędki, cf. 
iak oia iadowity; ro;jgniewa się, by mu palcr zakrzywił, 
by mu na nos mucha padta, sierdzifty , kokotliwy , ^ijlj^ 

drgcrliĄ, jum 3orne genetgt- Gniewliwy, co ic ufta- 

wicznie gniewa. Jiey Zw. -jb b. Rozgniewany może bydź 
niegniewliwym ; gniewliwy może czasem nie bydź roz- 
gniewanym. Pihh. Sen. 119. Byt on gniewliwy, i inko 
ogień fkwapliwy, ani mó^t gniewu sAvego pohamować, 
Skarff. Dz. 329. By! ten król wielce gniewliwy; gay 
go furya wzięła, czapkę z głowy rzucił, pas i szaty a 
siebie zmiatał, pościel targał. Skarg. Dz. 11 63. Czło- 
wiek gniewliwy wzbudza zwady , a kto ieft prędki do 
guiewu, będzie ku zgrzeszeniu fkłonnieyszy. W. Prof, 
29, 22. J lew, z natury okrutnćy srogo^ci , przeftanie 
b3'dż gniewliwyni, gdy będzie w ftarości. Protas. Kont, 
C. 2. Gniewliwego hamować, nic pobudzać trzeba. Cn, 
Ml, 260. - b) gniewaiący się, gniewny, jormg, flUf^fs 
^rac^t. Cierpliwy, poruszony gniewliwszy. Cn. Ad. 
i85. Gniewliwy, ogień mu z oczu pryifca. Zegl. Ad. 
80. Morze gniewliwe. Groch. W.. 296. - j. 2) do gniewu 

przywodzący. Cn. Th. auftrlngenb, drgernb, jum ^orne 

retOenb/ itgetlW (cf- fatalny). Bardzo gniewliwy to 
dla mnie przypadek. *GNIE\VNIK, - a, to., gniewa- 
iący, do gniewu pobudzaiący, bft ffnen (frgcit. Kto 
nie używa dóbr niebie/kich , gniewnikiem bożym i prze- 
klętym ieft. Zrn Pojl. 209 b, T^Ke dla siebie , ale dla 
nas gniewników swoich, wszyftko.ucjiynit miłościwy ten 
pan. ih, .37 b. Człowiek nędzny, gniewnik, sprzęci- 



GNIEWNO - GNIEZDZISTY. 

■wniTc , będący w przeklęci wie u boga. Rey PoJi» B. 4. 
GNIEWJMO mi, .- markotno mi, e^ tfl tUtr etwa^ Oers 

btkflidl^, irgerHcf^, c^ (rtngt tnlc^ auf/ i(l mir fataL 

Guiewuo<5 było , źeś równą Alcydowi była. Bardz, Tr, 
493. Mon, f5, 637. Choć -ci mi gniewne, ^miać się 
muszę prsecic. Pafl, F, 389. Gdy się tego dowiedział, 
gniewno mu to byto. Papr. Ryc, Tu smutny Car roz- 
waża, gniewno mu w tym. Bardz* Luk, 2, 67. Funda- 
menta ziemi trzęsły się , iż Jehowie byto gniewno. Budn, 
P,y. 18, 7. (od gniewu iego. Bibl. Gd.). J. w gniewie, 
gntewaiąc się, z gniewem, im 3orne/ dt^etUd}' Gnie- 
wno mu odpowiedzią?. 7>. GMKWNOSC, - ści, i., 
rozgniewanie, gniew, ztość , hU ^et^etlldjtcit , bai STcrs 
gernif/ berkom- i?^. gbgnijynos ; /?fn. ghgnivnoft-, Cro. 
gnyiunoszt. GŃIEAYMY, GNIEWIEN, - a, - e, roz- 
gniewany, jornig, itc^etlić^. Sr. 1. mm\^, mmii; Rg- 

ghgniran j Bsn, ghgnivui, jado\iŁi', Cro. gnyi\cn; Vd» 
gnjieun , sloben , serditen , je->n, sardlt; Crn. jcsn, to- 
guln ', S/a, gnjivan, Ijut •, Rs. rritjsHMH. Zbyt ieftcś 
bmiafy, rzekt mu Trcnir.or pniewn^'. Kras* Offy G. 3. 
Ol ?Łero idzie z gniewną iw&rzą-, co niebie, boic się ftru- 
chl.iy. Bard. Tr. 554. Jowisz gniewny na króla , woy- 
iku rtraszną klęH ę za laJ. Dmoch. Jl. 3. Był gniewien 
na bikup.i król. Bicijn'. Kr. 298. On tak rzecae gnie- 
wny . . . j^n-Lkr. 47. CzLeruzitfśri lat bytem gniewien na 
tenrcd7:ćiy. Wrubl. 226. *GNlEWOSZ, - a, m.\ gnic- 
iłllr.y, iu)dlegty gniewowi, ^Ct ficft Oft dr^Clt* I^«»^ 
Gniewosz, nie bardzo dnbry musi bjdź. ffcrssz. R''!i' 
li-ł. Gnie*OTZ^ imię wtasne familii Polil^iey. A'. Kam, 
Poihodz. di. gniewać ^ nagmewać si(, oiigiiiować się, 
przśgniewać , rozgniewać ^ rozgniewać sif , rozgniewany; 
zagniewanie, zagn cwany , Vd. punsgnjf^-ati se i *«>- 
gniewać sif i Ec. rH'&B0Acp7Ka[neABHhiH, 3.\onaMHtnAM-« 
BLIH, naMFrn03Xp6HBZJH dzierżący urazę czyli gniew y 
niezapominaiący prędko \ SubA. rH'B80yAfp>KaH*ic , na- 
MJimo3Ao6ie. 
GNIEŹDZIĆ, - ił, - i. czyn. niedok. , zagnieździć dokon. , 
Bh. bnijbiti fe, bnjabim fe; %. ghgnjćzditise ■, Cro. gny- 
ezdilisze; 6>/2. gnęjjdem , - diti •, Vff. gniesditi , gnjies- 
durati, gniesdii delati ; Sr. 1. ncjbJU/ nĆjbO tWAMi; Rs* 
rH^34HrnBcff, rH"fe3?Ky'cl» ; £c. rH^fe^KAiocH f£c. yrH^Bs- 
AHma = o.sieśt:-, Sio. CnćiSft fa inguietum eJJTe y CO fa M 
tncibif Cuid ita inguietus es?) gniazdo czynić, stad, 
bi:^^}?C|( baurn, ni^dnpr. et f^:. Gdzie fanatyzm, zaz- 
diość gnieździ łozę, Tam cd^to^ć pahftwa oftać się nie 
■ofe. Zab. i3, 9. Niektórzy zjadła zawziętość w sercu 
swoim ku drugiemu gnieźdią. Zachar. Kaz. 1, 21 5. - 
Gnieidzić się zaimk. ndk., ugnieździć się dk. , gniazdo 

•obie siać, (?(^ niiteln, \ić^ eln 9Ze(l bauen. Gnieżdżą 

się ptaki na drzewach , na fkatach , przy domach , na 
liemi. Zooi. Nar. 21 5. h) fg. osiebć, flC^ f^iwŚlld^ nU" 
brrlafffn, anfiebcfn. Boday się człowiek dobry w tych 
ftronach nie gnieździł, Boday tylko wygnaniec temi scic- 
szki ieździł. Kra:s. Li/ł. ag. W kąciku się ugnieidzłł. 
Jak. B. i63. GNIEŻDŻENIE SIĘ subfl. verbi, gniazda 
robienie . ^ai 9{t|1ten. Czas gnieżdżenia się , bU ^ecf^clt 
Ec. rH'fe3AoniQopeH7e. - rH'B3AomBOpH»iiexB nidijica- 
tor, GNIEZDZISTY, - a, - e, pełen gniazd, 90t[ iWes 
(ler. Ruda ikaiiAft, obłaz^owa, gnieidziila albo łączpa. 
Os. Ząl 3. 



GNIEŹNIEŃSKI - GNIOTEK. 781 

GNIEŹNIEŃSKI, - a, ^ ie, od Gniezna, "t^n (Snefett* 
Arcybifkup Gnieznieńfki , prymasem całego królefłwa i 
wicereiem w czasie bezkrólewia. Dyka, Geogr', 1, 243. , 

Bh. JneabnenfFó/ ^ncb(fó* GNIEZNO, - a, n., Boh. 
^negbn0/ ^nesbO/ miailo Poiflue , niegdyś iloli ca całego 
króleftwa Polikfego. Dykc. Geogr. i, 242. ©nefeH/ Wt 

%\Ui^ bie j^auptfłabt 90R gan) ipolen« Sześć mil od 

Warty rzeki Lech miafto poiławił, i Gnieznem ie cwał; 
snadż od gniazda; że abo na mieyscu onym , na którym 
się ptaflwo dzikie^ gnirżdzić miało, zamek miał ilanąć, 
abo iż na nim orle gniazdo zaftał był. Krom. 5i. Nie 
od orlich gniazd; ale od pierwszego naszego w tym miey» 
sen zagnieżdżenia się , osadę Lechową z czasem nazwano 
Gnieznem. Kras. HJl. 2o5. Tam gdzie zaczętych La* 
chów Gniczdo leży. JPetr. Hor. 2, J. 3. **GNIEZNY, 

- a, - e, odpniazdaf gniazdowy, 9lf(ls« Nie słychać 
ieszctise kwilące^^o ptaka Z kol3'snych czupryn drzewa, lub 
2 gnieznego krzaka. Przyb. jib. i\. 

Pochodź, pod słowem Gniazdo, 
GNIIĘ ob. Gnić. .GXILEC, - Ica , m. , szkorbnt, dzię- 
gna, gnilizna uftna. Syr. Zitl. i56. bie CD?«nbfiiuIC/ bcT 

€coi'but, Scbarbocr. {Bh.'X)\\\i ropa, otok, I;nifo»at|> 

ropouaty). Dziąsła gniiące, abo gnilec. Syr. Ziel. bG-t. ^ 
Vd. Yuftnu gniLfe , ^nfune vufte , sobna gniloba , shncla 
[rd. CwiU^ liilo^Hoj rLiftopad); Cro. zazubnlcza (jR*. 
. rHiiAHKL c/lowiek pełen zgniłych humorów). Szkorbut 
nóbi 70v.in ^ailccm. Pełr. Wod. 24. W gnilcu czyli szkor- 
bi'.«:i'5, piinwki <lof)i2e ioft ftawiać. Perz. Cyr. 2, i3x. 
GMLIZNA, - y, ć. , gnicie, bie gttUlnif . Bh. ^iUna, 
f&nilina/ fljuilotinai /^^n. ghgniićid; f 7/. gniloba, segniju; 
7^^-. rHMAŁ , nopH4, iTiAa, inyxAociTiB, inyxoAŁ, thk- 
Ay'xa, THHAyruKa, mpytiopl5'ajHHa. 2) collcct. rze- 
czy zgnile, fauleó 3^U9 , , tjerfaulte €acben. GNIŁK.A, 

- i». i., rzecz zj^nila, etWa^ ^serfaultt'^* Próchno, plu- 
gawą będąc gnilką, ludzkie blażni oc^y. Pot. Pocz. 288. 
Gnilki , co iię walą, zbudowane będą. 1 Leop. Ezech , 
36, 10. (niił^ysca pobnrzone. 5 Leop.). Dora zły, do- 
miszcako, gnir^i , obaliny. Cn. Th. i35. b) gruszka 

zgniła, odiożalka, eine tdgic^tc Slrne. Bh.ljx{\\\u, bni= 

lićfa- Owoc niektórych drzew dłngo nie żrzeie, niegdy 
się doleży, iakoby gnilki. Spicz. 121. Niech się nio 
kwapią gni tek wybierać, aż pierwcy w słomie doyźrzeią. 
Hipp' 22. "fig' tr. Pod cudzym drzewem zbierasz ^niliti 
a za świeże OA>orfł udaiesz. Zebr. Zw, 11 3. GNILNY, 

- a, - e, gniloici n<;?)awiaiący, fuuICH Hiad^Cnb. Kisze- 
nie gnilne Jtinncntatio pu/redinos^. Kruml. Chy. 54o. 
GNIŁOSC, - ici, i., (rf. zgniłość), gnicie, ba^ JaUs 
leit/ bie 5«U^Wl^» yd. gmloCi , ^:nija, B^Ti. gligniiad} Bę. 

•ghgnilad, ghgnihidina saghgnitje; Rs. THHAOcmB , MÓ- 
3rxociri& , mpynop'B KOBamocniB. Na&iona ogórkowe 
są łacne ku próchnieniu i gniłości. Spicz. 22. GNIŁY, 

- a, - e, part.perf,, ( cf. zgniły), bóiwiały, faul (tCts 
fauU). S/o. bnil/; 5r. 2. gnili; Vd. gnil, gniu, gnllaft, 
gnilu, ftrohneuł Crn. gnil, gnyl, gnyle j Cro. gnyilj Dl, 
gnio; U^. ghgnio, - ila, - ilo 5 Ross. inpynop'BxOBi- 
muii, MOSrAbiM. Kazał ci za gniłe gruszki podzięko- 
wać. Rys, Ad. 25. 

GNIOTĘ oh. Gnieść. GNIOTEK, - tka, m. , GNIOTKA, 

- i, i., plarek nagniecionj'. Wtod.\ depjlus , depjli^ 
tiuspąnis. Cn. Th. 197. eifl (^netllng) Uxi ^tlti^UUl 



752 



GNIP - GNOIEWISKa 



^UC^en* Bh. Ijnćtinfa. Gniotek , pUrct z makiem i mio- 
dem. Cn, Th. 706, - J. gniotek, klóry się z robola ia- 

ką gniecie. X. Kam, m ^hiiii ^ Łrłblet, langfamet 

GNIP o/;. Gnyp. 

*GK1US, - u, /». , cf. Cro. gnyusz Jimus ; i?j. rH*iK)ieGmB ' 
gnilość (cf. gnuśny), Jaul&dt, $4n[nig, Dokątl snem 
liMiirtł', a sj>a(5 będziecie, dokf^fl gniiisu niedbalftwa od oczu 
serc >\a.>zych nie otrzecie ? Sinotr. Lam, ii. 
GNOlC , - it, - i, cz, ndk. , zgno\C dk. , zgniłym uczy- 
li ć, robie i«by co gniło, dadi gnić, fauICH ttiaien/ fflUs 

Ifii Uffctt. -Bo/i. {inoijiti, Cnogiwati, Ijnogim, Ijnogjwrtm} 

iS7o. ()!lOi}int; //g. ganejozom i A^</. gnojili , obgnojiti, 
gijoyl; 6>/i. gnojim; Sr, 1. gnojfcfti Sr. 1, nojlcj; IIOPU } 
JJsn. ghnojlti ", Sla. gnoili, gjubrili; Cro. gnoili j Hoss^ 
rHOHiiik, vrHoviin&, yHaB03HiiiB yHasoTKneami, yAO' 
6pH]nŁ. Chłopa, który się źle gnnruie , bndynek -i>ri 
.swey osadzie gnoi , naylepiey oddali(5. Ilaur Si: 4g. U 
nris nietyllco me budnią w HnroAwach , ale ieszcze zamki 
gnoią. Petr. Pol. 2, 193. Jak len pas w ziemi zgtiif , 
tak ia zgnoię pychę Judy. W. Jerem, i3. ,j. ( fl^aźę. Bibl, 
Gd.J. Niczbożuik zgnoi i zhafibi wszyUko. Budn. Prov, 
j5, 5. Zboie swe gnoisz^ łaknącym nie daiąc. Frofas, 
JaK i4. Czemuż ikępcze nie daiesz , gnofąc flsarby 
swoie? \h. 10. (dusząc}. Gnoiif kogo więzieniem, abo 
Vf "więzieniu,, t trzymać go w więzieniu smrodliwym, aź 

zgnile i umrze, einen im ©efflit^niffe faulen unb perfauten 

lUtTi^B. Buntownika lego Bolesław do więzienia wtrąci- 
wszy, zgnoi ł. Krom, 147. perpetuo carceri mancipauirj, 
Potym był poimnn i w więzieniu zgnoion.. JBiel. Suf, io4. 
Gnoić ranę, wrzód, 5 (\o ropienia przymusza(5 ią, (tf t\' 
tern ni«cfci'n, eitern laflcn* Łakomy balvM'erz, mogąc 
rycliło ule(j:ył5 ranę , gnoi lą ; aby za dłoiszym leczeniem 
więcey zaroLił. Sax, Porz, 20. Maźć gnoiąca. Cn. Th, 
197. elnc (Jitprffltt^e. Gnoi się rana ( J5/ł. l)nD.^i fe), zbie- 
ra się , ronis-ę, Me 2Dltnbe eltcrt. Vd. se gnojit, otie- 
kuvriti> heitrati-, Rs. Vi\QVimhf.h ( cf. Ec, THOeBisija zgni- 
ła gurą^zknj. Na wrzód plnłlry przykładała, aź się sam 
zpjnoł i j>rzep!:kuie. Petr. Lk. 62. - Gnoid rolą z na- 
gnoić . nawozlt gnoiem , sprawiać gnolem. Cn. Th. ben 
9(cfcr bóngen. . GNOIE^IE, ZGNOIKME, - ia, /I., 
^ suhjl. verh , nabawienie gnicia czyli zgniłości , btf^ S^Us 
leunW^en/ in Jdulnip ^erfeCen. Sposób, którym zwie- 
rzęce czcbci w inszą się naturę przemieniaią , zowff^ się 
zgnoieniOj^zgniłość, putrefakcya. ^>tfp. .2, 3i. Gnoie- 
jiie ziemi, roli c nawóz, ba^ 2)Ón0en Vd. gnojenje, gno- 
jina. G1\0IEK, - oyka , m. , gnoynik , charłak, na 
gnoiu siedzący , m^ieizkaląry , ^m^f i i/2co/a. Cn. Th. bet 
Im ^tjle fc^Idft* Gnoi^k ci to , co w gnoiu da sie are- 
szt© .ać. Jas^. Wyb. JB. 2. ( rH Eccl. rHoeHMCHHrnhiif , 
rHOemeanuM , THycOHMeHiiiiihiiT copronymns. - 5' ,fig» 

człowiek pługawy, smród, fin s|!)?i(lfint , 9}?t(l&animel 

( ©UfttJJelJ / C e (I e r. )• Nasi właśni naymici , smrodliwi 
gnoykowie. Nam panom swym dziedzicznym usiedli na 
głowie. Zimor. SieL 229. Lada gnoiek paHwi się dzi^ 
jiad iydem. Poi. Zac. 96. b) domak, domator, ber lUCht 

ftinter bem Cfen (yerwrdefro^en til. GNOIEWISKO , 

GNOIOWISKO, - a, /i., JBh. et Sh. Cnogifftc'; Sor. 1. 
nopencja, CoptCSanOpai Cro. gnojnische , gnoische, gnoj- 
nik y Cr/l. gnojnishe ; /fg*. ganejhely; Jisn, yarpina, yar- 
piscte, smetliscte, buniscte; jRj. THOUige) mieysce, gdzie 



GNOIOWKA - GNOY. 
gnóy kładą , ///ztf/wm. j>jqcz. ber £Wl|l^aufen, tle sO?i^ 

grube/ bie CWirtfratL Osobne bydź powinny ua pc.d\YO- 
rzach chłopfkich gnoiowifl^.a, ieby się tamtędy ani icździ- 
lo, ani gnóy był rozniesiony- Swiek. Bud. 453. Przy 
folwarku dobrze mied dwa gnoyniki albo giioiowifka. 
Cresc. 81. Dom iego będ^iie gnoiowiH^iera. Budn. Ezdr. 
6, 11. GNOIOWKA, - i y i. , gnoynica, iucha gnoyna, 
OKIftiaiKbe. Zgniła gnoiówka.' Wolszt, i3. Do uprawy 
gruntu pod len uźywaią gnoiu gołębiego z gnoiówka by- 
dJęrą. Przędz. 6. GNOlO\VKI, - owek , plur, ^ pobo- 
czne defki wozu gnoynego, bte 9>il|lbreter. Cn. Th. G\0- 
lOWNIK, - a, /;/. , nawoźnik, który gnóy nawozi, bft 

SUJiftbawcr, ber^^unger, ber bew:?*unc|fraufben2lcferfńfn't. 

Tr. GNOIOWY, -a, -e, od gnoiu , SDiMiU . Gnoiowa 

góra ber^iiUerg. gnoisty, -a, -e, a>: 1. %mximx<f 

fmrobot)itĆ; l'd. gnoinu; Boas. ruOHHBirf, rHÓHcmhiH. 

nagnc.irny. Cn. Tli. tjpil "^{^^ 3>ón9er, tro()( gebungt. 

Na to zbuże trzeba , żeby rola guoifta była. - J. pełen 
gnojnicy abo iuchy gnoynćy , gnoiowki , ccIT CJiiftlac^e. 
Gnoifty,nawóz na roli naspóiikł.łdą, a suchy nie dognoiony 
na wierzch, Jlaitr Sh. 3o. - §. Ropifty Rs. rHoeiiamhiif, 
rHÓilHhiH, rHÓacmuH, Mocz gnoifty, to ieft ropi- 
fty. Sten. Wykł. Świerzbiączka albo gnoifty liszay. Sten. 

162. eitrig^ totf Citer, GNOY, - oiu, w., 5A. jnSg, 

%V^^^ Jiercus i pus VQ\ia,\ •^/o. fjnwg ; Sla. gnój, gjubre; 
Cr/z. gnój; Vd. gpt'i, gnoi, klat, lainu ; Bsn. glinoj pus 
ghnoj , ghnus ^/ww,s ; Bag. ghnooj , ghniis (ghuójniza 
s wrzód); Cro. gnój, gnyusz ; gnóy u ranę pus f Jlung. 
ganej, ganrij , gancf , ganezas , ganay , ganaij , gf^nyetseg, 
grnyedsf gh , Dul. gnoy; Sor, 2. gnOJ ; Sor, 1. i\óp, HOl/ 
fmr«b, b<f'»na' ^^ rnoii, BUAaBKH, BhlxOAKH. layno, 
ber ^OtlV bie Crcremente, Gnóy ieft wyrzut-m oftalków, 
iuź gnie poczynających , pokarmu awiepzęcrgo. K'/uk Zw. 
1, 36. Gnóy bydlęcy, wołowy, krowiniec , Rag. balo- 
ga, baloxina, ber Jlaben, ^ttl)f!aben. Gnóy koniki rd. 
konifkignoi, koinfkefige, crmcnore jaize, Cferbedpfel* 
Gnóy myszy, o. rzy , kozi^ s bobki, 9)irt«fcf6t6i*I, ^dafj 
fotl)'. !• ^^^' Stów ni ki dy alek t na wyrcienie gatunkowe 
gnoiu czyli layno ^ ma, jtn-zcfólne zakończenie - llteC, 

n.p. frolubinfc, foMlinec, fojinec, furincc, owćinec, oh. 

krowiniec j * gołębi n iec \ w Windyyjk. zckkofic zenie - ria 
- ak n. p, golohjck , golohzhjok. }). gnóy , gnoie plur,, 
nawóz, ber 3Wi|1t, ber 3>unger, Jert u nas powszechny 
po wsiach zwyrzay, gnoie przed samem! prawie trzyma<5 
oknami* Krup, :\ i4. Gnoie przez swoie gnicie spra- 
wuią w ziemi kibnicnic Kluk Rosi. 3, a 68. Koniki 
gnóy ieft nad wszyrtkie gorętszy, f/nur Sk. 29. Ludzie 
Z domu gnóy wożą* a my do domu. Rys. Ad. 58. Gnóy 
nim tylko iuź wozi^; do gnoiu się ieno zgodzi. Cn. jid. 
a6w Stary koń do gnoiu, cho<5 przedtym służył w boiii. 
ib. 1088. Naylepszy gnóy na rolą , panflxirh ftop ^-idy, 
t, i. paniki pilny dozór urodzayną czyni rolą, Petr. Eh 
12. cf. w tym się polu dobrze rodzi, po którym gospo- 
darz chodzi, cł. oko paóflue konia tuczy. - J. Gruczolki 
nszne oddzielaią tłuftosć uszn'ą , abo gnóy uszny. Kizchh. 
j4nat, bo. , Fd, rushetna shauba , smolą is yushet ; ^H 
jDCrcnfdjmfllj. Simil. Oczny gnóy Sio. hnug W tCld}, ^'^' 
StUgenmaterte » odj. sio. Ofoftnognń gramiosus. - Gnóy w 
ranie, ropa. ber Clteri Sio. ^^nilg Wrebu; Hg. genyetseg. 
5. śmieci, brudy, wyrzuty, propr.et fig. 5)?lfl/ ^^h 
ti%, ^OtC» Kładko kiedy który z tych Baszów lepiey 

niz 



GNOYKOSTWO - •GNUS. 

mi w gnoiu będzie, pochowany. A'/ok. Turk. 99. Sam 
on nędznika wzjąwszy z gnoiu prawie Posadzą go na 
k&iąicoey tawie. Groch, W, 666. aVii bent ntebrigfłen 
Gtanbf* 5. 3) gnóy, - oia, m. , człowiek plugawy, 
gnoynik, gnoifk, eiH 5J)?i(lfinf. Shidzy, gdyby nie czuli 
karności nad auKą , zpyszaielihy , gnoiami , uporncmiby 
się flali. Petr. Eh, 108. Zwykli azyic kurczyd gnoio- 
wie, którzy od wielkiego spania zgnuśnieli. Eraz, Ob^ 
B. GNOYKOSTWO, - a, /i. , brudne zmindactwo,- 
f4mn(ige Jiljigfeit. Co ty nazywasz fkromnoscią, to 
u nas wędrujących ieft ghipftwem czyftem , gnóykoftwenir 
Teat, 39, 64. GNOYNICA, - y, i., Bh. ^noąiUce > 
Sr, 1. noifdjcjija; Vd. gnoiniza, guojishe, guoina jama , 
gnoina Insha , gnoinishe *, Crn. gnojnóza; Cro. gnoyni- 
cia; Rs, rnÓMige ; Ec, rHOHAHuje, HyWAHHiib, rnoe- 
npiHmeAHiiie, gruba gnoyna, bie ^iftpfÓCc , 9}?i|irttd)e. 
Młode drzewka świeżo sadzone trzeba polewt>^ wodą z gnoy- 
nicy, albo inszą zagnitą wodą. Zaw. Gosp. cf. Cresc, 1 18. 
gnoynicą ziemię zmoczyć). Na psie włosy u konia nay- 
lepszy sposób, ieby kóń po kollki ftawal w gnoynicy, 
na każdy dzień po ćwierci godziny. Haur Sk. ^'ji, •* 
J. 2) gnoynicą, Boran, gatunek trzęsidla, subftancya 
galaretowa , za portv;zepiein drżąca , bladozielonawa , 
fa!dzifta, po deszczach się pokazuiąca, w czasie suchym 
niknąca. Znaydnie się po deszczach na fąkach , w szpa- 
lerach ogrodo,wyr!i, i w lasach , Tremelfa Nojioc Linn, , 
Jii/i£&. 6a2., Kluk Dykc, "by \ii\' SrbgalTcrr. GNOY- 
KIK , - a , OT . , gnoiek , ubogi na gnoiu leżący , char- 
lak, Vd, smordliuz, snaerdliuka , klatnyaki Ec, thoh- 

hbkI) , rHóKcuiByeMUH-, ein elfitber ^rmer, ber auf 

b<m 0)?i(Vr U.nfommt. X. Skarga . iknięty widokiem le- 
żących w gnoiach i umieraiących po ullt a<h chorych , 
zafożyf, iak pisze w en-kcyl ,. szpital gnoyników. Gnz, 
Nar, 2y iq. - j. Gnoynik, Bh. błl 0^111 1 , jiuoyny wóz, 
ber ^t {lwa gen. - Gnoyaiks gnoiowirtio. n.p, l^zy folwar- 
ku dobrze mieć dwa gnoyniki albo gnoiowifka, żebyś z 
iednego gnoynika gnóy ftary wywoził na rolą , niż się 
on nowy na drugim gnoynika doleży. Cresc, 81 ' 9)ii(ls 
tlatt/£(;jtfc6aufe/ F^A gnoini kup. gnoiftvu ( Cro. gnoy- 
uWiager fimatus), §. Botan, bedłka gnoynik, agari^ 
cus Jimefarius Linn. btonki ióy miękkie w ciecz czarną 
śmierdsąrą za czasem zamieniaią się. Rośnie w ogro- 
dach i na polach gnoiem nawiezionych. Jundz, 56o. bet 
WiftMdttcrfrbWttram. GNOYNY, - a, - e, gnoiowy, 
Bh. et Sio, bnogm); Krf. gnoin, siven, klaten (gnojan 

aropifly, Hg.gme]\\ 5r. 1. bownanc', (ttirobowc'; Cer. 

gRifls. gnoyna woda, Bh. bnogtta WOba ,- gnoyiiica. - 
od gnoiu, |um ^ijle 8eb6ri()i ^Oiifl^. Gnóyne nosidlo,. 

£A. (no^ne nofpblo, gnoiowki, ble ^iftbare; Bh, forba. 
Gno ne widły, Bh. bnocjne tDiblp, ble 9?iiilgabel. - $. 2) 

gDoifty, V0a ^i% mifUg. Nawóz gnóyuy i gęfty. Haur 
Sk. 3i. Kapufta żąda ziemi tłuftey i dobrze gnóyn<Jy.- 
Cresr. 2o!i., Vd, gniunu, orannu pole. GNOYSTWO, 
•GNUSTWO, - a, n. , gnuśność, leżuchoftwo , Jarls 
Mt, gaufeit^erep. Złola dobywać nie chcieli, nie z 
gnóyftwa, ależ wzgardy. Jabt, Tei, 11 4. Grunt wy- 
borny, ale gnóyftwem srogiem nicorany, niesiany* ib. 
48. Dla •gnusftwai złości. Zygr. Pap. Sig. *GNOY- 
TOCZNY, - a, - e, JEc. rHoemoHHBUH Uppus, ulce- 
re nafens , cf. ropifty ).. *GNUS , - « , m. , »gnu^niaty, 
Tom* /. a.- 



GNUSLIWY - GNUŚNY. 



733 



leżuch, gnoiek, gnóy, ^mierdziuch, bet Wt {aUl^eU 

flinft, ei)i Saulen^er, S3arenb4«ter (yd, gnus nausea; 

Bag. ghniis sordts j Croaf. gnyiisz s brzydota , wftręt ). 
Gnus leniwy mawia: nie póydę w drogę, ono lew ftoi. 
Birk. Chmiel. B. 3. Gnusa po apaniu prędko poznaią. 
ib„ Gnusowie na posłuchach, na Araży lada co myślą, 
mówią, ib, GNUSLIWY, . a, - e, - ie adv,, (klon- 
ny do gnuśności, tti^e , ^Ut JauIJett genetgt Zyć nie 
^zn&sz w gnuśliwey miękkości. Mon, 68, 169. GNU- 
CNIEC, - ial, - ieli, - ieie, niiak. niedok. , sgnuśnieć 
dk., gnuśnym zoftawać abo bydi , proino^sać, lenieć, 

faul m^rben, tti^e fepn, faufritien^ mtHOd fi^eti. sio. 

Iafnawc'ti; fd. yedlutati, hlenitise ( Td. gnusyli , gnu- 
siii nauseare , auersari ; gnusitise , groso imeti , oftudi- 
tise : brzydzić się; Cm, gnusiti auersari'); Bg. Ij6nilise, 
lexatti (Bg. ghnusiti incuinare ; Bsn, ghnusili foednre ; 
Cro, guyusziti s brzydzić; Cro, gnyuszimisze nauseo ^ 
ahominor \ Dl. gnufsitiise s brzydzić się ) \ Ross. M3Ahi- 
mambcH , KSA^HumBcii (rHyuiainftcK, norHyni^micH 
wftręt mfeĆ; £c, THych^Bio brzydnieć; crnycRinHcfl, 
nctHymumBCH K'feMb brzydzić się). Długoli będziesz 
gnuśniał w tym niewfiydzie ? Chromi, Ow. 119, Głuśniał 
w próżnowaniu. P. Kchan, Orl. i8o* Od wielkiego spa- 
nia zgnuśnieli. Eraz. Ob, B. Wiele czynić, to ieft źyć, 
gnuśnieć ieft bydż w grobie. Zab. i5, 102, Święty po- 
koiu, tę masz wadę w sobie, Ze Ipdzje radzi zgnuśnieią 
przy tobie. J. Kchan. Dz, -21 5. Czyi warta tego, by w 
ciemnym ukryfa byciu, gnuśnisla proino i^y uroda? IIul, 
Ow, 1 1 3. Chude krowy zjadłszy tłufte , takowąż iak i 
pierwey chudością i szpetnością gnuśniały. JV. Genes. 
4i, 21. GNUSNIK, - a» /ti. , gnus, leń, leniuch, eill 

Caulenget; /?»• pózAii, zoma^kL , j^c. fljanciiiBeuHBKl) 

( ^g' gbnusnik , ghnusaz spurcus ). Od wyroku żaden 
człek się nie wybiega, Równie muibohatyr i gnuśnik pod- 
lega. Dmoch, Jl. 168. GNUSNO adv. , leniwo, fauI, 
trdge. Pies guuśno rosły, nie myśl, żeby ci zaiąca ugo- 
m\. Bielaw, At y^, C b, GNUŚNOŚĆ, - ści . i., leni- 

ftwo, ospałość, ble ^aiil^eit; itrdgbeiL Bok, ro^marU 

lofl » Rg' Ijcnóa, lotroftyo, zloceftvo (ghnusoft, ghnu- 
soba , ghnusocclija , ghiius sordes ; Dl, gnufsota s brzy- 
dliwość ; Cro. gnyószoba sordes, abominatid) \ Bsn. zlo- 
ccftyo , złoto , lotrovftvo , linoft . tromnóft ( Bsn. ghnu- 
sóba , ghnnsóchja, gadnoft spurcitas j ; ' Vd, toshliyoft, 
len<ft, lenoba, oterpnoft, ytrapnoft, vedlivoft, vcdluft, 
namarnoft ( Vd. gnusitnoft , gnusnoba ahominatio ; Crn. 
gnusóba , gnusia s szkaradnośćj Rs. tnycnocuih brzy- 
dkość, THycniBO bezbożność; Ec, rnytl), THycHOcoiB 
brzydota )j Ec. n(aBcinBo. Gnuśność i nienichawość 
ciał, nieudolność ciał do wzruszenia siebie samych. Boh. 
Dj, 11. Obaczcie, ieśJi ieft w was inka gnuśność abo 
leniftwo, bo nam lepiej bydż i.ftawicznie czuynemi. Baz*- 
H/i. loS, Z niedbaiftwa wynikła gnuśność w ćwiczeniu, 
od. owtJy wyciekło do wypełnienia leniftwo. Smotr. Lam. 
10. GNUSNY, - a, - e, leniwy, założył ręce, w za-" 
nadra ręre włożył. Cn. Ad. 261. fauI, trdge. Boh, ne* 
gapnó , rOJHiarill) i Rg- Ij^n ( ghnńsan , ghnuusni obscoe^ 
nuSf sordidus)j [Cro, len*, tróm (gnyiuszni sordidus)^ 
Bsn. lin , trom , trum, lottar, zloreft (ghnusni, nccifti , 
^iLdm sordidus ) ; K</. vedel, kas&an, pozhassen, toshiiu, 
Ttragliu, preyedel, xedel kaker en pefs, vedeu da smer* 

93 



i 



yr 



754 



ONYP - GODNIE. 



di, namam, lejn*, faulaft, oterpnjen (gnusen, gnusiten; 

' gnuanoben t obrzydliwy); Crn, utragliv {^Crru gau«ii^ 
abominabilisj ; R.% yBaA&HHBhii? ( Rt. et Ec. rnycHUSS 
brzydki, szkaradny). Gnu^ni w błocie się larzaią. Dar. 
Lot, 18. ' Męźnyck szczęśliwszy iell pogrzeb, niżeli 
gilu^nych żywot, H^arg, Wah i56. Flisowie nad wio- 
słem śpi%, gniiśni na pracę« Jabł. Tel. 47. 

GNYP, GNIP, - a, m., lih, fnecp , Dan. kniv, jingL 
knife , Suec. knif , Gall. canif , lat, med, kaniuus , cani- 
pulus), bft^ncif, ©C^Uflcrfneif. Nóz szewczy. Zab, 9, 
63. Szewc ikupował gnipy i kopyta. Hor, sat, 188. 
Choć nie ieft w cechu i nie robi gnypem , ieft szewc, ib, 
44. Filch, Sen, lift. 2, 78. 

GO. 

GO accus. sing, masc, pronom. On , Bh. (o , ) i^ll. Wi- 
działem go. - Dawni częfło piszą: gi , ii,Ji, i,j za- 
miaft go, n. p. Seklucyan cf. gi , ob, ou. 

GODŁO, - a, n., znak ugodzony, umówiony, fflT IDftats 

tt^Ui 3ei(^cn, ein 2ofMttg^iei(ften , gofund^wort. yd, 

snaminje, losanje (Crn. gódla J\rapula)\ Crn, gcslu 
{Sr, 2. gobrtlo, gOblO, gobrtne gadka, zagadka cf. gadać) ; 
Źfj. AÓayHrb. Godro, znak między przyiaciolmi do la- 
kiey uczty, biesiady; teraz mówią bilet. fViod, Znak 
zmówny we n'si , w miafteczku. Cn. Th, 198. Żydom 
Zdrayca Judasz takowe dat godło. Kanc, Gd, 91. {ob. 
pocałowanie Judaszowe ). Godło woieane s hasto , bU 
C«role , bie £ofung ber ©Olbaten. Ona do bramy śmiel© 
szła i godło Dawszy, wrotniego łaLwie oszukała, i*. 
Kchan. Jer, 169. - }, Kwiaty te wzorzyllsze patrzącym 
sprawiały we'yzraenie , Nii kosztowne z róinemi godła- 
mi kamienie. Przyb, Milt, laS. t. i. z znakami, z rznię- 
ciem, mit maiK^erlcp 3eic(?en, S^uren. §• 2) oznaka 
przyszłości, wroiba , bie ^iorbfbfutung, ba^ Slnjeic^eii 

ter ^Ufltnft Godło o przyszłych rzeczach , z iakiego 
trafunku abo mowy wzięte , wróżka trafunkowa , omen, 
Cn, Th, 199. Sprawiedliwość ieft kaidey sprawy nay- 
lepszem godłem. Stajs. Num, i, 128. le meilłtur des au- 
guresj. Dwa gołębie przedemną usiadł}'.. Cieszy mię to 
szczęśliwe godło, ib, 2, io6. Rzymianie niepogodę uwa- 
żali za pomyślną wróżbę j mieymy tę terazniefyszą takie 
za godło powszechney pomyślności. Gax, Nar. 1, ai3. 
( cf. zaiąc , sroka , sowa , kruk , baba etc. ). GODNE , 
- ego, n. fob, adj. Codny). - j- '"^- w przywileiu 
Bolesława łVTaz. Xcia 1278 H. klasztorowi Lubiefifkiemu 
danym , wydatek na czeflowanie przyieżdżaiącego mo- 
narchy. Czack. Mecr. więc od godów, i godowania cf. 

Godziwe), bie itoflen ^er ©ewirtCung be^ anwefcnbcn 

fKondtcben* Godne , powinność: dawania pewnćy opłaty 
lub -wielości bydła, albo darów iakich, w dul uroczyfte. 

Czach. Pr, 1, 2o3. ^fii(^t9ef*enfe flit feperliĄen itfld<?n* 

GODNIE, GODl^IO adv. adj. Godny; zasługuiąc na co, 
warto czego , murbig, 5A. ^Dbnf; £c. rÓ4'B, yro4HO, 
npaMniHo. Zamoyfki co iedno począł doma i na woy- 
jiie, spfawił w.szyftko godno pochwały. Groch, IV, 535. 
*b) zacnie , DOthe^nt. Znaleziono między zabitemi Ba- 
i^ona Teifeliusza, i innych godnie urodzonych, Boh. Zam. 
211. c) godnie, należycie, geb^ttg- Potomuwo go- 
dnie udało się W oyca. Nieme. Ar, 3, 85. ( chv\alebnie , 
ri&Jnlic^)* 2) .godno ieft, wolr;^ ieft, dozwolono., godzi 



GODNOŚĆ - GODNY. 

•lę 1 e^ {(t erlaubt Nie ieft godno żadnemu wniy^i^ do 
tego kościoła iedno boso. Cn. Th. (nie godzi -się żadut- 
mu, nie ieft godna rzecz ). O Kaligiili ilie ieit g"dno, 
aby co o nim pisano , dla iego sprosności. Biel, S'u, 47. 
Sak. Persp. 3i. Wypiy tego na noc z oct<»m tyle ile 
godno. Papr, Kot, F, 3. GOUNOSC, - ści , i., Bh. et 
Sio. Jobnofl', Sr, 1. boflopnofCj; yd. urednoft-, Crn. urc- 
dnoft ( gódnuft ma/wrarioj ; Cro. vrednnszt , Shi. poshto- 
ranje; Rs, rÓAHOcrn& zdatuość; canl) ranga wysolca; 
3Ec, npRcAO, HHHb , cmenenh, cocinoiiHie 'mvi3na, 
AOtmOHHcmBO fBc. HeroAHOcnrii nikczemnoś^*). war- 
tość*, zasługa, zdatność, zd{)ln(»ś(5, bie 2DHrbtgfdt / hit 
SBiltbt', b^rSBertO, bfl^ 5Scrbtenft. Wasza Krolewlka 
Mość dworzan swych godności byłeś bardzo świadom. 
Gfirn, Dsv. praef. Wilen był komornikiem na dworze 
Troydcna ; potym za godnością i poftcjykierp lat, był 
marszałkiem n«ywy:?szym. Stryik 317. nad} tttC&retftt ffs 

worBetfcn ajerbieiiften- wurbe er in fpatcrn 3ahrcn . . . 

Ci których sama goduf)ść na kościelne doftoirńflwa wy- 
niosła , chociaż byli nizkich domów , nay więcey kościoło- 
wi pomogli. Dobra rzcrz , gdy się to oboie 'zeydzie i 
godności zacnuść; ale do kościoła bożego mo/in}* pana 
zły kapłan zćirazą ieft. Skarg, -Zyw. 2, i23. Ociec aby 
pidrwey obaczył, ieśiiby na kapłańftwo był godnym syn 
iego; abowiemci godnośd na wszyfiko nas przywodzi. 
Clicz. Wych, O. 5. Honor głupich bez godności. JUm. 
Ryt, 4, 9. Za godnością ła/ka pańfka. Bys. Ad. 77. - 
§. 2) doftojeńftwo, urząd wysoki , eine SBÓrbe^ elit W 
I)C^ 51nłt. Godnośt' cnocie , nie urodzie ma bydź dana. 
Cn. Ad. 261. Godność nie czyni zacności , lecz iey po- 
winna bydź nadgrodą. Zab. 5, 4g. Godność ieft oby- 
czaiów odmienność. Biat. Pojl. 217. godność odmienia 
każdego, ale nie częfto w lepsrego, a^o Godność wy- 
nurzy, co się w kim bur^y. Cn, Ad. 262-3. honoru 
mutant humor es). Godność zalecenie małe , a cnota 
całe. ib. Godności z urzędami idą za familiami , czcfto 
nie za personami , nie za dowcipami. Cn, Ad, 263. Go- 
dności cnotą, nie faworami doftawać trzeba, ani sztuka- 
mi- ib. Goduości zabieganie, motylów łapanie, ib. Za 
szczęściem godność; za doftatkiem dobra ni3'śl. Rys. Jd. 
77. Równey rangi godność JEc. paBHOH^cmie. a* ^ 
osoby godnością czyli doftoicńllwem zaszczycone colUct, 

mit einem (^Jrenamte beflfibete ^perfoticn. Sześć koni 

trochę lepszych , liczna czeladź dwoiika Wydała , ie się 
wali godność Podkomorfka. Węg. Org. 23. t. i. godny 
Jmć Pan Podkomorzy z Panią Podkomorzyną. GODNO- 
STKA, - i, z., demin. ^ mała wartość, zastuszka, elit 

fleinci 93erblcnfl, tUinn SBertC. ^Maiąc coś godnoftki 

w sobie , tak się ludziom udaią fortelnie , iakoby byli 
wielce godni. Pefr. Et. 267. Jedni wchodzą do dworu, 
fkromnie godnoftkę swoię wnosząc z małemi doftatkami. 
Dwór, A. 4. *GOnNOWIERNY ob, Wiarogodny. GO- 
DNY, GODZI FiN, - dna, - dne, Bh. Coblt^; Jobfll 
dignus ^ probus^y magnus f Sio. (obetl, f}thti6 - dignus , 

|)n?^obnń npfus ; Sr. 1. Cobiti, bobnp, bofłotnpf Jobj, 

pitbobne idoneus; Bsn, zgodni, prigodni , doftojan; Sla. 
doftojan , vp'dan ; i.ro. yreden ; Vd. ureden , saslushen , 
deleshen ; C/-/?. urędn (Crn^ ^'>Ąxxh maturus i Ross, TÓA" 
HUH, yró«iH, yró>*b , yróAHbrn, AocmóiiHbiH (tte^ 
ro A Hbiii nikczemny) cf. Za/, dignus ). Godny ku czemu, do 



G o D o w A C. 

f sego , csego , w co , na co , s zdatny , zćlolhy . sposobfly, 
godjłiiy, ijodziwy, •grzeczny, trtngUĄ, flefilCft/ fa&ig. 
Z Hzytnu blisko fto ty.Jęcy ludzi ku boin godnych wy- ^ 
chodziło, Gorn, Wł* 6'. 3. OPjracIit wriągnął do Wo- 
łoch, maiąc ludu Poi(kiego godnego do boiu około ośm 
dzieciąt ty:»iccy. Bieljk. Kr. 436. Między innemi mJo- 
demi do boiu, wzięci tei byli dway synowie iego,,iako 
do mcftwa i iotnieifl\iego ftanu godni. Skarg, Zyw* 2, 197. 
Aby pierwey obaczył ociec, ieśJiby na kapiuiiflwo byt go- 
dnym «yn iego. Giicz, Wych. O, 5 b. Doszedł lat go- 
dn}ch na woiowanie. Paszk. Dz. 69* Uczą się i d. siczą 
dotąd, ai goduemi się Aaną. Gliczn. Wych. O. 2. Gdy 
lat męia godnych doszła, ociec chciał, aby za mąi po- 
szła. Skarg. Zyw. i, 18 f. ba (le \>U niannbarcit 3a6re ecs 

rfit^t (atu. Sioftry królewilcie naywickszym w świecie 
królom w małienftwo s\\ godne. Gorn. Dz. i5-i. - $• 2) 
godny czego ; zasJuguiący na co , wai t czf go , llUll'blg / 
9(rt(» Godnym go bydź rozumiem chwały i poszano- 
wania. C/2, Th, Heretycy i dobrego słowa niegodni. 
Birk. Choz. 2 b. Twóy zamiar godny wielkiey pochwały. 
Teaf. 473. Podcbny obrót godzien ieA pochwały, ib, 
14, loó. (obcn&lDUfbiji Ma minę uszanowania godną, 
łi. 34, 12. uerebruniJi^lUUrbig. Adoracyi godny /^v. no- 
RAOHKcaiMll a»lV tiaigj?n)iirbig. Nic godnego pamięci nie 
&(;ia\vif. Tward. /yt. 102. nic pamiętnego, nicł^t^ S)tfnf= 
VUlbi|)e^* AYidzfnia godny J?c. AOcinoaópHUH Gr. d^to- 
^Uros , fr^endronibi^. Godny słuchania Ec. AOcmo- 
CAumHlJii Gr, d^id%ncos , bórwurbig. Dziwu godny 
£c, 40cmoMio,;HbiH Gr. dĘto^av/ui.acos , beWUnbem^WUrs 
Mg, Mówienia godny £c. AOcinocAÓBHMH Gr, d^to\o- 
yoy, rebi'n^nDUrbtg. Ozdoby grulny £c. AOcmOA'fcnHWH 
Cr. a|.DTc»f7r»)j , DlTjierun^ÓltÓrbUJ. - i). Godny, nałe- 
^y^y* fit^Cti^. \'j** p>>tiafic t'\oity cnocie ^odiią oddadi 
na^r}c!c. 2<ra/. 4a '/, ć/ 2. Zapł{;ci mi, co słuszna a go- 
dna będzie. 1 t.foj*. \uitu 20, 19. (co sprawie<niwoić 
niesie. 5 Leop.j. er liędzic iutro godny mró;; Bh. bllbc 
Um jeprra bobl.O mrrt^ należyty, tęgi). J. godny ko- 
Buj : dogodny , pr/.yftoyny mu , tbni anflunbig. Trzey 
królowie upominki c>d(lali bozkie, i królewfltie, i odkupi- 
ciel(>\^i świata godne. S^arg. Kaz. 620. Staray się, ia- 
kobyś był godzien panu bogu naprzód. GHcz. Wych. E. 4. 
5) godny, szanowny ; znakomity, fdjifCengWertb / fcfe^^* 

Itr, ad^tbat, Derebrułigjtoiirbti;/ tDtUbig. Ec. Aocmou- 

HOlćcmH&lH. Ten Jaśnie Wielmożny, co -winien był, 
wziął w pierwszą parę do tańca , . godną ionę bogatego 
urzędnika. Zab. i3, 212. A godna WPana Dóbr. kon- 
tolacya, w iakim zdrowiu zoftaie? Zab. i3, 198. A go- 
dny rodzic We Pana w lakiem zdrowiu? Teat. 27, 35. 
To człowiek bardzogodnv, Łd* J. znaczny, znaczący co, 
Wn iScbCUtung , erbcblicb. Zadney godney męki nie- 
masz, ku on^y więczney nadgrodzie. Skarg. Zyw. 2, 3G9. 
[któraby co znaczyła w porównaniu ku . . . ). J. niego- 
dnym się ila wad , ^Ec, yHeAOcmofimuctf. GODOWAC, 
-al, - uic , inłransir. ndk. , biesladowa<f , fc^ntAUfen* 

J^A. Jcborofltt , Cobugt, ftobowanj, fwafijti, fwaffeni; sio. 
łobagf, froaf^m; ^S/-. i. Cojł^ucu, fd^Umiipui rrf. goftu- 

rati, goftitise, po gofleh hoditi ; Es. 6paxCHKHaiDl (Rs. 
r040Bani& rok gdzie bawić, roAOBaHie ba^*ienie przez 
rok na icdnem • mieyscn ; HearoAOBaraB niewj^trzymać 
roku). Za Aotem iego będą gpdować panięta. Eyb. JPi. 



GODOWNIX - GODY. 



755 



39. Tańcuiąc i goduiąc, wesołe sobie piosnki zaczynali. 

1 I,eop. 3 Mach. 6. Zawsze goduią, nigdy się nie po-* 
szcza. łV. Poft. W. 2, 72. Przez cały miesiąc hoynie 
godowali, Wdzięczndy uciechy wszyscy zażywali. Auszp, 
92. Do ka;łdego okrętu daruię wam po dwa woły; go- 
duiąc czciycie bogi swoie ofiarzni swemi. A, Kchan, 116. 
Raguel gody uczynił swdy córce, i godowali naprosiwszy 
sąsiadów. Biat. Pofi. 198. J. 2) godowa^ kogo transie- 

tiu,y czeftowa<5, gody sprawowa<5, eineR tfactireti, etiieii 

(Sd^tttau^ geben. Winem będziesz mię godowa! , które- 
sobie w piwnicy dawno nacec^iował. Łib. Hor. 4-3. ( ob. 
hodowa<5, nahodowad). GODOWNIK, - a,m. , jSoA. 

(obowmr.fmafomnjr/ fwafptel, (oboriDaffan ^ fioabebitif 

/. fWabebnice; sio. bobOWnjf i Vd. goftenik, dobrojedez, 
ikupjedez, goftuvanfld bratez ; Ec. nupoB^ineAb {Rg. 
godiscni;^;!, godiscniciza a/7c///<7j i co gody aprawuie. Cn. 

Th, ber 8c^mau^i)fbcr, ber S^^^hńUaUt, ber ben Spt&r- 

Seitfd^mauÓ ^Itht- 2) gość zaproszony na gody. Wtod. 
wesclnik, gość na weselu. Cn, Th. \ Piekli. Kat. 96. 

bi'r £)od)sett9afl, ber @rt|l bep einem ©c^maufe, bcfonbet^ 

.Cocbjeitfdnnaufe, biesiadownik, który uiywa i biesiad 
irad patrzy, comej/afor. Mącz. §. godownik, mićysce 
godowania, ber £>rt, WO 9ej<fcmflU|l Wlrb. W kościele i 
godowniku Pana wieie icA wezwanych, a mało wybranych. 
Skarg. Kaz. 409. GODOWY, GODOWNY , - a, - e, 
od godów, biesiadny, weselny, ©dj^maU^r, S^^Ć^^ńUię 
^ractamr nt^ = . {Bh. bobOIUnij ^ rozpuftny); Cm, goftne; 
Es, 6p<:HHiaH, noAB^He^HiaH {Es. roAOBbia roczny); 
Ec, cBaA< 6HhiH. Do domu godownego nie wchodi, byś 
miał z niemi siedzieć i ieść i pić. 1 Leop.Jer^ 16,8. Le- 
piey iść do domu iałcbnego , niźli do domu godo>vnego. 
1 heop, Ec. 7,3. Godowni goście Sła, 6vatovi). Godo- 
wne pochodnie faediae iugales. Zebr. Ow. 1 6. Po krzy- 
imic kładziono na cię biały czepek, odzienie godowne. 
ITrhP, Lek. I<\ 4 b, (urocayfte, śuiętalne, odświętne, 
ein Secerflrib ). Godowne im rozdają szaty. Kanc. Gd. 
]52. Jakoś tu w.szedł, nie maiąc szaty godown^y? Sk. 
Kaz. 1109. nie maiąc odzienia godownego? Leop.Mattfi. 
22, la. Rozdarł wszyllek fti-óy godowy. Chrość. Ow. 
191. 5. Godowy, tyczący się godów , t- i, boiego na- 
rodzenia, 2Deibnad)t(< 5 . Es. poTKecniBeHcKiH. GOJDY, 
G.góĄplur., Bh. bob, Cobr), f)Oitina, twa^ epulum, ^ob 
bo U fejium nativ. Chr. , Pascha i , Penteco^ts. - tP 
bob w sam czas ; n^ tt) (pb nie w czas ; bob ftPIlbebnÓ we- 
sele ; Sr. 2. gObi hoże narodzenie , ^obna me*ŃC^CIOO Sty- 
czeń i b^l^HRd conuluium \ Cro, gód = święto ; Cr o. go- 
dovni dan s imirniny ; Cro. - gód enclit. s kolwiek n. p. 
kajgod s cokolwiek; gdegod s gdziekolwiek; Cro, zgo- 
diti, zgadyam s zgady>vać, zgadnąć; Bsn. - god, - godi, 
- godir enclit. i kolwiek , n. p. ghtyehod , ghdjcti drago 
ubiuis i yd, god , gud , godeu den ; śvy^ęto ; god , jimena 
den f imieniny; godishe s rok^ gotei : kum; gota, go- 
tiza 5 kuma cf. Ohb. ®6b ; @6bel, ®Obe(; Crn. g6d 
5 święto (godera, gófti s *gędzić); D/. godisćhye s rok; 
Es. TÓĄb rok; Ec. roab , roAMwa rok; rójl), HiiorAa 

BpeMfl, HacL cza8"'cf. Ger. geubett, pergetiben cf» Eat. 

gau , gaiidium ). '- Pol. biesiada, uczta, bankiet, b€t 
®(bma^?',"^S^^ bobp , Iwa^; Krf. goftuvanftvu , :oftuvanje, 
goiUtje ; Z)7. goztbina). Godowanie, zniewiaftami obco- 
-y^auie,. i lime rzeczy ku godom naleiące , wesela iy woto-* 

93 .. . 



736 



GODZIĆ. 



•wi nie przynoszą; ale uczciwe rozmowy, i (kromne na 
godziech w iadle i w piciu używanie. Budn. u4popht, 77* 
Czc£lo odprawiwszy gody, muszą cierpieiJ głody. fT, Poji* 
IV. 69. Dziś gody, iiitro głody, llaur Sk. 17^* Nie 
zawsze przy dworze gody, częflsze głody. Cn, Ad. 732, 
Trudno z god na gody. Rys, Ad. 66. abo z iednym brzu- 
chem na dwoie gody. Cn, Ad. i33o. Jednemu trudno, ■ 
iak powiadaią, na dwoIe gody. Stryih, praef. Trudno z 
iedną mifką gody. Pot, Jow, 67. Kazimierz, gdy ow* 
Eawołane, a wielką hoynością sławne wszyftkim ftanom 
gody sprawił, (koro się napił, umart z ^vielk^m ftrachem 
goduiących. Stryik. 2o5. Nie śpieway, aźe z god poie- 
dziesz. Rys. Ad. 48. ( cf. Nie mów hop , aź przefko- 
czysz ). Nie będziesz na tych godach 5 ( nie będziesz 
miał t«*y uciechy). Teat. 27, 94. - tr. Żarłoczne sępy 
wydzieraią sobie zgotowane im na poboiowi(ku prze4)rzy- 
dłe gody. Staś. Num. 1,209. (paftwę). - j. Jif^. W tera się 
ocucili apoftofowie, i trafili na wielkie gody, a z rolko- 
szy niewypowiedzianey , mniemali, ii iuź niebo było: 
widzieli syna bożego w chwale iego , widzieli Moyźe- 
sza , patrzyli i na Eliasza. Sk. Zyw. 2, 95. j. ogóluiey: 
dobry byt, dobre mienie , wesołość, szc7,ęśłiwobć , bono- 
wanie, płuźenie, SSot)Ueben/ SSo^ljttfnb. Jednemu go- 
dy, drugiemu głody. Cn. Ad. 3i4. By nie były przy- 
gody, Byłby ^wiat iako gody. Rys, Ad. 5. C^^- Hearó- 
ABe , Hcaró^a nieszczęście, przygoda). Jedi ty do 
mnie na głody, a ia do ciebie na gody. Gwagn. 385. 
Uftały me pociechy, uftały me gody. Groch. W, 419. 
Sumnienic dobre, iiftawiczne gody. ib. 553. - J. ^ 
szczególniey , biesiada czyli uczta gwoli wesela małźeń- 
fkiego , uczta weselna , wesele swadziebne , nowozeńlkie, 

ber ^<łjeitf<^mrtu^, bie ^ocf>jeit. Bk. (ob froabctnń ; Cro. 

s^yatbai Kd, shenitva , shenftnu kositu, hoset. liosctnu 
gofluyanje; 12^. CBaAl6a , 6paKH, BpaKl) , 6paK0C0Me- 
niaM'ie j Ec. 6p«iHecmBO , 6paK0npnHacniie. Won czas 
byty gody małźeńlkie w Kanie Galileyfkiey. Leop. Joan. 
3, 1. Skarg. Kaz. 46. Król wielkie gody na iey poślu- 
bieniu i weselu uczynił. Skarg. Zyw. 2, 54o. Wezwa- 
wszy wiele przyiaciół na gody, spra^vił wesele. W. Ge- 
nes. 29, 22. Uczynił wesele małźeńflcie synowi swemu, 
Sekl. Math. 22, not. „ gody abo *swad." - $. 3) gody 
5 boże narodzenie ( SA. (ob boit; IV(!nOCe i Sr. o., gobi; 
M. 60b =\yiclkanoc, i Zielone Świątki), H^ (5()ri|l? 
fefl, SBci(nac(ten» Boże narodzenie, po naszemu _gody. 
Pot. Jow. i46. Służebna czeladź od god zwykła się od- 
mieniać. Haur Sk. 255. Czasem i ku godom długo 
trwaią ciepła, ib^ i35. 

GODZIĆ , - ił , - i , czyn. niedokonane , ( Bohem. 
(Oblti, (ajfti, ^h^^m, (ajńwam iacere, coniicere , 
mittere cisnąć, miotać, rzucać, (oblt ffbau sejlernere i 
IjOblati, (oblrttn «'«//<?, cogUarei Sio. f)i^lciX prniicere , 
(as Itl iacio f Ilg^ hagyitom , hajitok, Rg, hoditti (cf. 
i>godzić, ug;idzać); Cro. goditi , ugajam, ugoditi rf«f/ffC/fl- 
re y obUctare cf. dogadzać, dogodzić j Cm. godim, go- 
dnim fouere y maturesctre ', Cambris godyner tenellus } 
Rs. roAHOiB , roJKy bawić , omieszkiwać , marudzić ; 
neperoASimB .cierpliwość mieć, czekać; HcrÓAl) nie- 
szczęście, przygoda; Sla. - goder s kolwick n. p. ,koi- 
goder s ktokolwiek)-, Ec. TOTKy n?L Hmh godzę na co, 
mierzę, roAcmBOBaam , HM'Bin& bomo,. BAacmB^ upa- 



GODZIĆ SIĘ. 

BO). • PoJ. godzić i zmierzać, mierzyć gdzfe, dąlyć 
dokąd, lub do czego, phys. et morał. lÓOflln itctrtl^ ffin 

9(u9t?nmcT( (a^en^ barnach rinden, (Ircben. Hs. j^^ABint, 

H:iu&\Min&, npMjjBAEiuikcii, npHut)'AiiBaH'ie, MHine- 

HUmB, Bl'&niHmB , M'BHy, HaM'&'iIJH:TlB , HaM'B9'^IIlIi , 
Il3HÓpOBHniB, H3H0paBA;TBaniB, II3H0paEiAiIBaH'ie, 113H0* 
pÓBKa. ^ Gdy czwałał; godził nań Ba^a syn.. 1 Leop. 3 
R&g. i5, 27. W to iuż godzi twa mowa. Teat. 42<^/,-</. 
Nie godzę na Wuc Pana temi słowy. Tr. Kir godź na 
c;udzy upad. Opal. sat, 7. Godził na i ego zgubę. Nog, 
Fil. 69. Zły na śmierć godzi. Wad. Don. i4i. Witold 
nie iawną woyną, ale fortelem na to godził, iakuby mógł 
one rozterki Smolcnlkie uśmierzyć. Stryik. iy5. Wi- 
działem cię z okieneczka , kiedjś przechodził. Rozumia- 
łam, żeś się zemiią obarzNĆ godził. Zimor. Siei, 291. 
ptak gdy się nakarmionym czuie , Na wyrzuconą pszenicę 
nie godzi. P^ Kchan. Jer. 12. Ptaszk<n%ie Uśui, §<ly 
no(* głuclia nadeszła, nie nucą' swych pieśni, i wszyscy 
godzą na sen. Jiullg. ller. 1G6. - J. 2) gt)dzić spornych, 

s pogailzać ich, Stiłitenbe wrglei^cn, auefMjneit. ł^io- 

rąc ich za rękę, g(jdzi ich Wzaieninie. '1 eatr 52, 126. 
Dla was obu sziikał-em szczęśliwego godzenia spo.sobu. 
Ttat, 45,42. Śmierć wszyftkle rzeczy godzi. Teat.i^d, 
4. Godzący, pogadzaiący /c. MHpOAi'pHWH. - tr. Go- 
dzić głos fletni z twym głosom miłym, Gdyś w gronie 
na.^zćm czasem śpiewała. Ze wsz^Ilkich naylrpiey ia po- 
trafiłem. Chodan. Ges, 5. wtórować, nkkompagiiować, 

bctt ®efang mif ber glóte be^Ieiti*n. - Godzić służącego, 

robo.iiika, ngadzać, nnymować, COnttactiten , Vei'l}anbeln 
(cF. Bsn. godisrli.ica, slusgbr niga 5 służąca). |. 3) 
neutr, godzić Jo czego , godzić się do czego , sposobnym 
bydź, faftij}, Ull^lid^ feyn. Pan gruntu, gdy i;i\^ę lak 
obchodzi, Przebóg rzecze, to zboże iiii do sierpa godzi. 
Jakub. Bay. 268. GODZIĆ SIĘ, - ił się , - i się. go- 
dzę się recipr., Bh. (;obit U, ftOWmtcM ; Sr. 2. fe gO; 

jifi: Sr. 1. Cobjicj, l^obju Je,^ VH6obiu jio; Ross. ro- 
Ąiimhcfi , croAHoiBcH, croMcy^Ł; P.c. croaKA^^™*^^ 
Ha Hmo, roTKycH Ha Hmo. Godzić się na co, ku cze- 
mu, w co, do czego s «posobn)'m bydi , zdatnym, zdać 

się, taugUc^ Um, tamcn, gefc^icft fepn ^u ctwa^f ł)aflcn. 

- Wszelki gnoy do roku leżący, dobry ieft; a ieśliby dłu- 
źey leżał, niczemu się nie godzi. Cresc, Si. Twe sprawy 
niczemu się dobremu nie godzą. Biel, Kr, 3o4. Maiąc 
golenie połamane , nie godzą się , ani do uciekania , ani 
do. bitwy. Baz. Szk. Aon. Przyprawił rolą, aby się go- 
dziła przyiąć nasienie. JEraz. Jfz. LI, 5. • Niechay nie 
zaraz syna młodego daią w służbę , aliźby się godził i 
ulUr. Glicz. Wych. J. 4 b. Obadwa się godzili i do fi- 
lozofii i do oraLoryi. I/erb. Art. 56. Kto się ogląda na- 
Ład , nie godzi się do króleilwa niebieikiego. Baz. Hfl* 
. 3o8. Ludzie, którzy się do robotj^godzą , od żebraniny 
maią bydi odpędzeni. Modrz.Baz. 147. Póki chodzim, 
poty się godzim. Rys. Ad, 53. Stary wót kark ma do- 
bry, do pracy się godzi. Młodemu przykre iarzmo i prę- 
dko pług szkodzi. Kochów. 208. Jemu tylko na tym sa- 
mym zchodzi , Króleftwa nie ifia, choć się na nie godii. 
P. Kchan. Jer. 12. Co się ludziom nie godzi, to bogu 
oddaią. Cn. Ad. 101. deteriora Deo , Wa^ bie 2ett(f t^W 
btauc^CB finnen. (Rey Wiz. ,39. o szpetnych cór- 
kach , które do klasztoru pchoią ). Jam się iui zi^^- 



GODZI SIĘ. 

nafa, ani^ się iuź godzę za mąź. Łeof*, Rut. i, is.- (nie 
mogę iui iidź sa mąi. ^i57. Ge/.}, t(^ tauge n{d)t^ ttie^t 

fftr finen ^am, ober gum ^eirat^ien. przeciwnie; iui 

się godzi ta p;inna za mąż ; iuż iey czas za mąż i^dż* 
tnóii. (lł» i|^ fj)0n mannbar. Chcecieli którego z bracia 
icgo na p.óilwo wybrać? ale lat po temu nie maią; dla- 
cxego na ten rzas , aiby docosli , nie godzą się na \tła-' 
dz4 tak wielką Stryik. 3 16. Gdy z iagody wyiryśnie 
ziarnko samo, iiiięsem iagody nie obrosłe , ale rzyfte, iui 
się godzą iagody zbierać. Cresc. 335. Owies do si<»rpa 
się iui godzi , abo do sierp? godzi s iiiż się doftaf do 

iniwa, er ifl f*on flĄilreif; fann fton gefdjmtun roer« 

bfn- Nie zapla»c szewcowi , ieźeliby się te trzewiki na 
moię nogę nie godziły. Tr. WOfem {te til&it attf metnetl 
{n$ l^afTen. - Ujablu, ztemu, niczemu dobremu się go- 
dzić r nic nie w^rtać, Itld^t* taUńCll, nid)td mtttf fectt 
(ben j^enfcr wad taugcn). M.«tka moiey żony djablu się 
godzi, a żona dwora; i za feb mię rwą i za mieszek* 
Dwór. J. Żołnierze się też djabhi godzą, Co od wymy- 
słów nie wiedzą, iak cłiodzą. Rak. Tob. D. a* W nie- 
bie wszytko dobre, na ziemi wszytko odmienne i w pie- 
kle djobiu się godzi. Burl. A, 4. Szatanu się godzi. 
Bardz. Tr.bbj., Boss. HcTOAM^nc* (cf. niegodziwy J< 
Magdeburfkie prawo tei się czartu godzi. Gorn. Wt. H, 
3. Złe, kwaśne piw (ko, co się wszem złym godzin 
Opal. saf. i3. Zła moneta djabłu się godzi. Lekarjl. B. 
3 b. Bez soku rcszczka schnie, i w o^\*i\ się god^su 
Śharg. Zyw. 1, 2. t. i. warta b3'dź spaloną, fin biirtft 

^tttrg tauflt tn^ Senet/ ifl ni^td weiter wcrt^, obcr 
auce, M oerbrannt ja werben, a) godzić się na kogo, 

i przyftać mu, przyftoyno* n\u bydź , clttCm auflrbeil/ 

voMan(łdnMd fc^n; ftc^ f&t i^n fd)tcfeti. Nie godzą się 

na ilarych gamrackie fochy. Tr. 3) godzić się komu, 

s w smak mu bydż , eineiu gefAtten f il)m SBo^Cgefaffen 

1lltf((en. Piimo nie wszyllkim panom się godzi. 7>. j. Go- 
dzić się, pogadzać się, przeilawać się kłócić, ftcb t)ertras 
gen* Nasz to ieQ zwyczay, kilka razy na dzień kłócić 
się i godzić się. Tent. 24 b, 5i. GODZI SIĘ, godziło 
się imperson. , niezakazano , wolno , dozwolono , t^ Ift 

erUubt, c6 (leftt frep. Sio. Jobl fe condudt ; Sr. 1. (obii 
ło, bćrbi fi^oportet; tobji Co condecet , po bopu^cjene; 

Fm(/. prolhł(tati ( cf. Jind. goditise , sgoditise , (loritise 
s dziać się . przygodzić się*, Kai se godi s co się dzieie? 
Crn. gody, goditise^/, agitur^\ Z)/, szlobodno yefst ; 
Ar. roAiicncii, AOcmÓHorb, hsaóSho; Ec. ró4cniBy- 
emb Koaiy Mmo, AOcmoHHo, noaeoAeHO, HaA^^^HniB; 
roAcmayemb Am hoio , A%'mŁ mh '&cai& , boabh6 mh'B, 
nxAl), AOcmosimB. Prawo ieil pospolite , że co się ie- 
duemu Nie godzi, to się tei nie ma godzić drugiemu^ Zc- 
fnoT. 220^ Głupi ten ied , co nie wie , ile mu się godzi. 
9?. W tym chwała, robić dobrze, nie tak iak się zgo- 
dzi. Bard. Tr. 555. Nie wiedzieli proftacy, że co lud 
obchodzi y Ze co małym nie wolno, to wielkim się go- 
dzi. Kras. sat. 117- Tym się bardziey chce tego, czego 
•ię nie godzi. Jabł. 2W. 77. Bardziey tego pragniemy, 
czego się nie godzi , Smaczna woda choremu , lubo mu 
zaszkodzi. Zegl. j4d. 11, Co chce, to mu się godzi. 
Cn. Ad. 88. (cf. co lubiemy , to prawem zowiemy). Co 
•ię wielom godzi, to w obyczay wchodzi. Cn. Ad. io4, 
(cf. gdzie grzeszących wiele » trudno karać imiele). Nie- 



GODZICIEL - GODZINA. 737 

masz dzil Żadncfy rzeczy , któraby się nie godziła ; te sfo* 
wa : nie godzi się ! grzech ! są wypędzone % Warazaw]^. 
Teot, \h c, 82. Czyli mi się nie godzi uczynić z mon- 
iem co chcę? Sekh Math. 20. b) wypada, można, e^ 
gebt fwglf* att; ei (dfit (rd? tjun. Dla micysca ciasnego, 
•nie godziło się wiele ufów szykować. Stryik. 3l3. Go- 
dzi się it;i ieść ten owoc. Cn. Th. iui czas, iui doHat, 
•doyżrzal , iuż wj-prda). Juzem tei (łary ; godziłoby się 
pofolgownć ft.'4remu studzę. 7'eat. 26 6, 10. $. godzi 

'Się, s należy, słusz; pg geT^órt (Icfc, U ffl red)t unb btis 

lig. Godzi i\ę też wiedzieć, iż między wszem gnoymi 
gnoy osfowy naylepszy ieft, zwłaszcza ku rzeczom ogro- 
dowym, Cresc. 80. ( trzeba wiedzieć). Godzi się, żeby 
każde zgromadzenie o tych ilaranie miało , którzy się w 
nim urod<{ili. Modrz. Baz. i^f. GODZICIEL, - a, m. , 
który godisi. pogadza, zgadza, ber Sfu^fobnef' Pan 
PodkomtłrZy, godziciel całey okolicy. A'ras* Pod. 2, 63. 

/.^GODZTCIKLKA., bte 3ru<f66nerintt. GODZIŁY, - a, 

- e , ttlCLW^t' Godziła rzecz , która się godzi , wolna , 
ni''zak;^zana Cn. Th. 199. 

GODZINA, - y, i., Bh. ltV\m hora^ Jobittę horolo- 
gium i Sio. bobina horo ,- boSini horologium ; Vd. nra , 
vura, Crn. ura ; Sr. 2. fc^tunba ; Sr. i. jtURba; Sla. sat 
("godina s rok); Bsn. dobba , urra , vrjeme, sahat ( fi*, 
godina , godiscte a^n£/.T, tempus y tempejlas): /?^. dob- 
ba , dobniza, ura (godina, godiscte s rok); Cro. 4rura, 
•ora (god'na, godiiche = rok; godina, desgy 5 deszcz); 
Hg. óra; Cro. brbr. sabat ;'7V, szat, vriińe , vra (godi- 
achye s rok); Rs. »iac|) (roAiiHa s czas , los, azceę- 
icie; Er. roAHHa, roA^ s rok). - Pa/, dwunafta czę^ć 
dnia polilycznego, a dwudzielła czwarta przyrodzonego, 
bie ©tnnbe. Dwanaście ieil godzin dnia". fV. Jan. n, 9. 
Godzina dzieli się na cztery kwadranse. Sol/k. Arch. 5^ 
1 9. NB. Teraz liczemy tylko dwanaście godzin od północy do 
południa, a od południa do północy ; w sztsnajiym ieszae 
wielu w Polszczę , iak dotąd we Włoszech , Uczono 24 
godziny znczq»'szy od zachodu słoiica ai do zachodu 
drugiego dnia; a to były godziny podług icgaru; ra- 
chuha zai dwunajiu tylko., była wedle półzegarza. (^. 
zegar , półzegarze). n. p. Zygmunt dwadzielley wtórny 
godziny na zamek bylwprowadzon. Ctryik.6S^. o godzinie 
sz<'snaftey. ib. 687. godzina dwudziefld. ib. 773. fcui^ 
fes eonu rniendi h oram tredecimam .^ h. e. diei cuintam, 
sibi assigne uere. Orzelik. Hft. Jnt, Mscr. 1. 6. Conueniendi 
hora duodeclma , h. e. cuarta diei. ib. - Phras. Godzi- 
na pcha godzinę , dziefi dnia w kark potrą<:a , Tydzień 
tygodnia ściga, a miesiąc miesiąca. Nar. Dz. 3, 77- Biie 
pierwsza godzina « . . iużże ta przepadła. Zab. 16, 

376. e« f*ldgt (bie erjle @tunbe) einUbr, ti Wi^t 
e\ni\ ttU(b bie ^timbe Jjl wieber ftin! Quoła ejl hora 

o którey ieft godzinie? Afącz, , abo która godzina? tOtf 

tiel t(l bie Ut)t? wetóe^eit ijt etJ? dmga , sioep ttbtr 

^toep. O którey godzinie? Krf. kovried? obkovried? -). 
Opuszcza się słowo godzina : Piąta iui bila , niedaleko 
wieczór. 7>af. 52 c, 4. Kiedy> piąta w noc bić miała, 
minął tę g^irę. P. Kchan. OrU i» 23i. O którzy przyy- 
dziesz? przyidę o piątćy, abó naypożniey kwadrans na 
szóftą, abo wpół do szóftćy , Uttl WIC mel Ubr , lim W U^e 

3eit wlril bu fomntcn? urn funf, «m ein ^iettd aitf 
®ec(^. - ittnmerf. tt^r Hft Ciet immer godzi«a, tmb 



738 



GODZINKA. 



fOtbert b^i OiiUnal© in feminino. - Od godziny do go- 
dziny, ' i) od iedney godziny do drugiey , VOn einft 
Gtttnbe }UC anirern. Czekałem od godziny do godziny? 
a nie mogfem się go doczekać. 7>. 2) od godziny do 
godziny , 5 od doby do doby , atte g»6lf ŚtUllbeH. Chory 
tego dnia od godziny do godziny ieść nie ma. fłaur 6A* 
587. Maić ta od godziny do godziny ranę goi. Comp. 
Med. 691. Przez dzień i noc, od godziny do godziny. 
Hyr. 1223. Szczerb. Sax, i^-j. Sędziwoy z Jadry w też 
tropy za Tarnowlkim wybJezał, i był od godziny do go- 
dziny w Krakowie, 60 mil Węgierlkirh. Bieijk. Kr^ 217. 
- 5. godzina , pewny wyznaczony czas , eitit bejlintmtC 
©tUnbC, beflimmce '^ńt O swoich godzinach kładziemy 
się i wftaiemy. Alon. 69, 443. Pod czas godzin rzter- 
dziellu gorące modły czyniono. Birk.Podz.%. {ob. czter- 
dzi eilogodz Inne modlitwy ]. T^y godziny, tego raomen- 
tu, jur 8tUUbc -Sr. 1. fmolom. od t^y godziny, od te- 
go czasu , von @tunb an. Godzina śmierci , blc ^Ob^i^s 
^Unbf/ Hi Ul^U. ©tńublein. Ktoś do wlczlenin mega 
wchodzi , czy tylko nie przynoszą mi godziny śmierci ! 
Tear, 9 c, 69. (wyrok na śmierć). - W sądach teź go- 
dzinę nazywano czas namyślenia się. Czach. Pr. 2, 97. 

(cf. uftęp, !Delibcration<ilunbd)cn ber Oluftter). - Go- 
dzina, cata godzina, znaczny czas, t\tLZ gail&e @tunbe/ 
Cjne Śtunbe tang, s lange. Otóż iui nic nic powiem, 
choćby i godzinę gadał, ^«a^ 34 b. G.ii. - Godzina, 

mała część czasu, chwila, elti (Ulnet ^ett^unft, elue 

CtUnbC- Jedna godzina , kto wiernie mituie Rokiem się 
ftahie, i iakby wiekuie. Pafl, Fid. 125. Nigdy iedney 
dobrey godziny od męża nie miała. Tr. Przeszłych wa- 
szych woien dawa na tym dniu, na teraznieysz«y godzi- 
nie zawisła, ff^arg. Cez. 207. Jedna godzina siła sprawi. 
Cn. ^fi. 3o6. - 5. Jedź w dolrą godzinę. Papr. Hyc. 24. 
. w boży czas, jUt glucfUcften ®tunł)e. Ross, nh AODphiii 
^acl). - Ach uieszcz śliwa godzina I Teat. 21,. 23., J^d, 
hudoYurnik, nesgoda , nesrezha ; Prov. Vd. vura je ne- 
srezhira.bila, Ker je mati me rodila (cF. gwiazda ), W 

złą godzinę, = w zły czas, ^ut ttn^lucfllcb^n 6tnnbe. 

Przysi-edł w złą godzinę. Ld, - Ucickay, póki ma^z godzinę^. 
Chroi^c. Ow. 194. (czas po temu, do^^odny, porę cf. po- 
godę). - $. godziny kapłajń(kie, ba^ iStunbenc|f bctb r bfe 

horae canonicae , Ec. Hacu. Gdy godziny swoie ka- 
płańikie odprawował, wielkie miał od pokus przcgaba- 
nie. Warg. Wal. 293. Na czasiech abo godzinach psal- 
my zwyczayne nie czytaią się, ale na Itaźdey godzinie 
proza ta czytana bywa. Pimin, Kam. 226. Godziny 
Carfkie albo wielkie, ikładane przez Cyrylla. ih. 253. 
Nocnych godzin śpiewanie. Groch. W» 46. Godziny 
-wszyftkie swego czasu odprawował. Birh, Dom. 84» Księ- 
ga godzin kapłafifkich Hoss* HacÓBHifiKl) , HacocAosl;. 
GODZINKA , GODZINECZKA , - i , i, , Bh. eł Sio. bo* 
Mnfa, (bobinfi s zegarek)-, Sr. 2. (djtttnbfa; Vd. vuriza, 
kratka ,Tura •, Rs4 nacóiib , ^acóHHHKl) , HacÓHeKL ; eilt 
CtAnbcbCn, Co godzinka upłynie, to iuż nie nasza. Rey 
Zh". io34 chwila, chwilka). Co godzinka na zegarze 
uderzy, to iuż czas przeminął, a co daley to do kresu 
bieżemy. ib. 23 b. Zadney godzinki dobrzy nie miała, 
fraauiąc się. CHcz. Wych. C :ł b. Heliogabal źadncfy go- 
dzinki nie opuicit, aby byl iakiey sproaney krotochwili 
nie wymyślił. Rśy Zw^ 102 6. Za godzinkę zcydziemy 



♦GODZINNIK - GODZIWY. 

^ię u nicy. Teat* 19 c, 00, Podpiszęć, godzkiki mi tyl- 
ko pozwól czasu. Teaf. 1 c, 56. O godzineczko szczę- 
śliwa. Niech czciło taki gość bywa. Groch. W. SSg. - 
5. 2) Godzinki kapłańfkie, s godziny kapfaii (kie, pacie- 
rze, kościelne modlitwy. Cn. Th. btlś ^tunb^UgCbft. 
Godzinki Panny Maryi, g pacierze z nabo^ieńAwem do 

N. P. ib. ^tnnbcnĄebetc $ut 3uHgfrau OTaria. Godzin- 

ki Panny Maryi , = książka zamykaiąca te modlitwy, ib, 

ojpcium B. M. V. ba^ @ebet6ud? jii bif fen ©rnnbengcbcten. 
♦GooziNNiK, - a, w., zegar, einc fibr. {Bh. bobinat 

•Godzinarz, s zegarmiftrz, ^obinarfa *godziuarka, zr- 
garmilbzyni. b^^blllrtrlTę 'Godzinarflci , zegarmiftrzowiki. 
bobinarjlwi *go(I::inarftwo, zegarmiflrzoftwo. - Ec. Haco- 
CAÓsb, KHłira horoiogiurriy ob. godziny kapłańikie). 
"Wielką ten człowiek miał w aftrononiii naukę, i w Ma- 
gdeburgu godzinnik uczynił. Skarg, Dz. 895. Jan ślepy 
wynalazf godzinnik słoneczny. Skarg. JJz. 558. einf 
©Onnenubr. GODZINNY. GODZINOWY, - a, - e, 
od godzin, Stunbf It = . Ska^^owka godzinna i minntna. 
Jak. Mat. 1, 6^., Sr. \. \X\x\\b\\!^\\ Vd. vuren , y^ako- 
Yurcn; Gro. vurni , yurudiig; Ks. MacÓBWH {Rg. godi- 
sctni ; Sła, godishuji s roczny). - §, 2J godzinę trwaią- 

cy, etne 6tiinbe lang, cme 8riinb*r baiteriib. Po gor 

dzinnóy pra.y doftaliśniy i\^ na plac, gdzie śniegu nie 
b;. ło. Zab. j3, 121. Mó^ł o kruszcach i-odzinową prze- 
ciągnąć rozmowę. Xiądz. 3. Po godzinowey nauce, 
śpiewano, ib. i56. j. 3) umyst godzinny, aJbo niefta- 
teczny. Fred. Ad. 94. Wanfdliiwrbig. 'GODZINOPŁYN- 
NY, - a, - e, po«r., godzinę płynący, etne 8tunbe 
fltepcnb. Rzesza próinuiąca, niepomna ważnych \\ido- 
ków, Goilzinopłynnych słuchała potoków. Aiernc. P.-P. 1 J 8. 
GODZIWE, - ego, n. suhjl. , rodzaj' danniczy w przywi- 
leiarh ksiąiąt n.tszych. Kar. T/Jł. 2, 86. ( cf. gotlne), 

etne etcmailc^e ^Habe. Godziwo, adt^ , godzi mc, 

wolno, crlaubt, Pcrgonnt Ah gdvl>y człowitkowi było 
to godziwo, Uyrzrć cnoty ozdobę, ićy to polUć żywo. 
Zab. 6, 177. 2) sł.jsznie , rccbt Unb bfCftg. Cale przy- 
ftoyno i godziwo icft, z pfiwodu samcy powinności, przy- 
iacioł byriź obroiuą. Pilch. Sen. i42, NIegodziwo ieft, 
wydzierllwem żyć. Pilch. Sen. UJ}. 2, 167,, GODZl- 

WOSC, - ^ci, i., przyzwoitość, bie saifldnbi^Fdt Sr.i. 

bobnotó (R^^ rÓ4crnBO cnota). GODZIWY, - a . - c, 
- ie adv.^ godziły, wolny, niezakazany , ftcp, crltfUbt/ 
tinverroejtt. Sr. 1. bobjne; Bsn. próft, dopuscten {Rs, 
ro^iw zdatny, zdolny;. Czyliż godziwa icll, tak się 
naśmiewać ź uczciwych ludzi ? 2V«/. 34, 11. (czyi mo- 
ina , czy się godzi ? ) - Aby ksiąg Słowian/kich do nabo- 
icńftwa godziwie uiywać mogli. Stebel. i, 21. (aby im 
się godziło używać). - Oppos. niegodziwy,, nicgodzi- 
■wle, = niesłuszny, nieprzyftoyny , nikczemny, fatalny, 
mizerny niesłychanym sposobem , ungcreĄt, fcjlcc^t/ |f«* 
taf; infUttl. Niegodziwie teź naśmiewasz si^ z ni«\\inno- 
ici. Teat. 23 b, i5. Juź teź ty mnie niegodziwie słu- 
żysz, ib. 27 r, 22. (nie można gorzcy). Drogi niego- 
dziwe, a konie mizerne, ledwie mię z błota wyciągnąć mo- 
gły. Teat. i5, 11. Ale iakieź nam niegodziwe szkapy 
dali. Teat. 28, 167. Niegodziwie mu patrzy z oczu. 
Teat. i5, 44. (szelma, filut s oczu mu wygląda). 

Dalszy ciąg pochodź, dogodny^ dogada, dogodnołł , doga- 
dzać^ dogodzU; niedogodny j niedogoda y nagodny ; nagoda y 



GOPRY - GOLA. 

nagadza^sify nagodzić sif \ odgodzU, odgadza^ } pogo-^ 
dny • pogodno ; pogoda , niepogodny ^ niepogoda y poga-^ 
dtai f pogodzić^ pogodziciel j wypogadzac i wypogodzić} 
przygodny ^ przygodtwU ; przygoda ; przygadzać się, 
pTz\go{izi{f sięs nieprzygodny s ugoda, ugodliwy; ugadzdć; 
ugodzić, ugodzony; przedugodny; wygodny , wygoda ^ 
wygadzaćy wygodzie; niewygodny; niewygoda. Zgodny, 
zgodnoććy zgoda ^ zgadzać się ^ zgodzić się ^ zgodliwy , 
hezgodny , niezgodny ; niezgoda ; zagodzić, zagodzony ; 
- j. cogodzinny ^ cogodzinnie ,' półgodzinny, 
GOFRY , - ów , plur, , gatunek ciafta kratkowego ( cf. an- 

drotjj, 9Baffeln; />. gaufre. 

COGOŁKA , - i, ij , golanka, gatuszka, owoc na drze- 
wie dopiero zawiązany. Wfod, , Dudz, 38. hai Dtfls 

rn6pfd?en , het OtnfaC i\xm Obfle na(^ atgefattenet SJIut^e. 

- Groffus gogołki figowe. Mącz, 
•GOGOTAC oh. Głogotad. 
*GOGKABlA, - iego, /w., z Niem. ter SottglTaf sędzia 

powiatowy, Jer gan&fc^aft^ridjter ; Mc ze wszyjikiim 

prawdziwy iejl nojifpuiący wywód: Goi^rabia rzeczony ieft 
iląd, ie aprawy prędkie, a iakoby bieżące sądzi; abo- 
wiem po Niciiiieckii gcfU*n ieft chodzić^ ( fecz ob. ®au 
$lblg. ) a Graf znaczy sędziego ; ftąd *gograf ieft iakoby 
bieiący a pi-ędki sędzia. Szczerb. Sax. i43. Gograbio- 
wie do prędkifgo o.sądzenia gwałtów bywaią obierani, ib. 
147. •GOGHABSKl, - a, - ie, od gograbiego , @ails 
grilfcns. Gograb/ki urząd. Szczerb. Sax. liy. s *GO- 
GRABSTWO, - a, n., wtadza gograbfka , ba^ ©augras 
^CUdtat. Szczerb. Sax. Jł6. 
GOIĆ, goić, - if, - 1, cz. ndk. ^ ugoić^ł. , Go\yra.6 frequ., 
leczyć zewnętrznie, IjtiUti , (fugetUc^ furtren. Bh. Co^ttl, 

V^H\tx, Cogiwnm; sio. hogim-, Sr. 2. gojfd), jufcC; Sr.i. 
%mvi, ^oju, ^oiufU/ powiem; ^^. gyógyitom , //*. nm 

goAaA sanauit, Gr. vytóu\ {Vd. zelyti , osdravit ranę cf. 
calić; Rs. nOABaoianili. cf. iZ«^. et Bsn. goitti ; Croat. 
goiti t fouere , nurrire , jsaginare ^ tducare; Rag. go oj 
• rofkosz ). Zna ziółka , które i fatwo i prędko goią ra- 
ny. Teot, 64 c, B^ ii. - Jig. Azai nie radniey ieft, szu- 
kać, iakby krzywdę zatrzeć i ugoić, niźli iakby się iey 
zemścić! Pilch. Sen. Gn. 348. GOIĆ SIĘ recipr., Bh. 
(Ogtttfe; Sr. a. 5ufc(^, leczyć się zewnętrznie, ^eil Wers 
ben, heWen. Ranatakatrudnosięgoi. Ld, GOIENIE, - ia, 
n., subjf. verb. , Bh.^OĄCtiif zewnętrzne leczenie, bit^ 

iffilen, iu$exlid^e A«riren, hie ^eihmg. Nagłe wrzo- 
dów goienie, ieft to samo, co i prędkie biegunek wftrzy- 
mywanie. Perz. Lek. 3o8. Goienie się , ba^ ^eitwerbeU/ 
M j^ftlen. GOLSTY, - a, - e, co może bydź goiono, 
Wlfcar. BA. f)t>0€blni) ; Sla. Jogitebclnl, NiegoiUy, tru- 
dny do goienia. Wlod. 

Pochodź, dogoić; nagoićj ogoiĆ , pogoić, przegoić, 
^g^ić, zagoić y zgoić, ^goi/ly , zgolony ^ niezgoiony. 
Bb. bOgecp lekarjki; Sio. ^Odltrlna jelinrt salutifera herba; 
Bb. et Sio. ^dglć, H^. gyógyifó , Sr. i. Jower ( Cro. tra- 
cki tel , Rs. HCJi'BAHmcAB s ) cyrulik, lekarz, - Sr. i. 

^owerfl cyrulicki; (fomerjltDO/ funjt IJowena oTw/icrii'o 

r</- Kg. goiiegly Ban. gojifegl educator^ /. gojiteglica 
educatrix, nutrix. 
GOl«A, - 1, i., golizna , mi^ysce gołe, otwarte, b<t^ 
%Xt^t, ein freper, Offener Ort Pagórek cienia nie miał 
iadnego, atoli on siadł na t^y goli. Otw. Ow. SgS. Zdy- 



GOŁĄ.B :: GOŁA^BES:, 



759 



biesali lelenta , aarnusic ^na goli , Zaikocz mądrze , pa j 
iasadi , tak maiąc po woli. Bielaw. MyĆl. D. 3. Na goli 
co leży , s otworzy^cie , na widoku , na goł^y ziemi. 
Dudz. 46. e^ \\t%t ftty^ btf* Na goli zoftaiąc bez wszela- 
ki ey kraiow^y obrony. Tward. 1V^ !>..*» ^5* Bolesław 
Łysy zaftawił ziemię Lubuflcą, którą ieszcze miat na go- 
li, margrabiom Brandeburikim. Bieljk. Kr. i44. - Jig^ 
A tak przecie trndnoiĆ ta zoftaie na goli, ie^li lepiey 
mieć iednego rządzcę, czyli więcóy. Petr. Pol. a66. 
(t. i. ułatwioną). Na goli i na iasni go poftawit* Budni 
Cyc. 66, 
GOŁA^B', - ębia, m. , Sio. et Boh. j^folttb; ^gr» gaUmb; 
Sr. a. golb'; Sr. 1. f^M , .ffUtObOC^e ianCif Bsn. et Rag. 
golub; Sla.,* Cro. , DL golub *, F^d. golob, golobni sa- 
mez, saniiz ; Crn. golob (Crn. golub mujlela pŁscisJ ; 
Rs. róAy6B. cf. lat. columba); bez różnicy rodzaiu czy 
gołąb^ czy gołębica ; s ptak należący do rzędu wróblego. 
Zool. Kar. 220. blf itau^f. Gołąb' pospolity iyio w 
parze, samiec z samicą na przemiany siedzą na iaiacli, 
Zool. Nar. 226. Rozmaite ich są gatunki: kruczki, no- 
Iki , włochate, pawiówki, garłacze, bębenki, dachówki, 
swoyfide,. izd^bne , dzikie. Ilaur Sk. 127. *Drudzy go- 
łębie tylko lecie iaia niosą , te zowią dworowe gołębie , 
drudzy są Ic^ni a dzicy gol^iowi-e, a ci są mnieyjii niźli 
domowi. Spicz. i4^. Gołąb' dziki ieft nieco większy od 
gołębi domowych j zowią go grzywaczem. Ład. Iljl. A'- 
42., fW. divji , leśni golob ; Rs. BemiocnUHl). Gołąb' 
niebie/kawy, modrawy Rs. chsarI) C^^s. caabiH ^ołc- 
biobarwy Gall.colomhin). Go\\h* moi' fk.i coluinba Gro n^ 
landiae, JJnn. , Rs. HiicniłiHł). Gołąb' grucha, bębni. 
Dudz. 21., TTr. roAySB BopRyemL. Nie wyftawiał so- 
bie, że mu pieczony gołąb' sam do gęby wleci, przeto 
szczerze gotował się do boiu. Ojfol. Str. 3. Nie przyl«ci 
do gęby gołąb' upieczony. Kolak. WieL B. 4. Leniwy 
chce , aby mu pieczone gołębie do gęby wlatały. Birk. 
Podz. 10. Tak prawda, iak źe kiedyś żywe kiełbasy a 
pieczone gołębie po bwiecie latały. Pim. Kam. 369., 

Sio. jabnennt prćeni Oolub bo «(l ne loleti. - Siwa , gdyby 

gołąb', baba. Teat. 4x c, 43. - Co zdobi gołębia, i kru- 
ka nie szpeci. Pot. Pocz. 93. - Sio. wibif, gafof ttiebjt 
Colubt trefli rem acu łetigtjli. - Sio. 3nf!d? Iu8i la JO* 
(ubot9 tna Ule sapit solusj. Orzechy łuściaki takie, iak- 
by ie dopiero gołębiowi z gardła dobył. Bies. Rozk. B. 
1. (świeże, okrągłe-, do przełknięcia łacne). - $.2) 
gołąb', różniąc go od gołębicy, samiec, b^r 2i(tnter. 
GOŁA^BECZEK , - czka, m., demin. secundum, ba^ 
Itdubc^en. Bh.f^lnhlcet Nie gruchniy teraz gołąbeczku. 
Groch, W. 367. Zah. i5, 1^8. O móy gołąbeczku , i 
ty masz żółć w sobie; oy dziewczę, niechby ia ieno 
matką twoią była. Teat. 3o 6, 11 2. GOŁA^BEKv^ - bka, 
777., demin. subjl. gołąb', Hi S<ub<bf1ł. Boh.fj^UuM; 

Sio. fjtluM; Sr. i.tjfolbit; 5r. 2. golbif , golWfdjC; rd. 

golobez, golobizh ', On. golóbz ; £5. golubicch ; 67a. go- 
lubich ; Rg. golubich ; Cro. golubich , golubek ; Rs. et 
Ec. roAy6ÓKb , roAy6jH^HiiKł). Nie przylecą do lenia 
pieczone gołąbki. Rys. j4d. 43. Gołąbki niewinne pro- 
ftym ku niebu dążą lotem. Wfg. Rir. i» igS. Czło- 
wiek serca dobrego , ła(kawei:o i niezawziętego , iak go- 
łąbek bez żolci. Teat. 24 b, 54. 2) pieszczenie: go- 
łąbku, serce, rybko, meitt ^etj, Wefn X\^tViXit, cf. Mi. 



i . 



t* 



74o GOŁ\BIF^ - GOŁWBICZY. 

npnroAydHOib, npHroAy6AHBamB pochlebić, przypo- 
chlebiać). O iak olodko Zctsypiasz , gołąbku móy siwy, 
O Jak mile sporzywa czrowiek sprawiedliw}^ Zab. i^^S,- 
Nar. (syn o oycu). * J. gołąbek, /?A. ^olaubff, hołu- 
bek. agaricus^ cinnamoneus , gatunek bedlki , rośnie w 
lasach; ma zapach nieco korzenny. Kluk Dykc. i, i4.. 
bet Maue *ŁciubIing* Naylepsze z grzybów holubki. Syri 
1396. cf. Rs. roAy6exB borówka. ~ {. *gofąbck ob, ho- 
łubce taniec. GOŁA^BIĘ, GOŁF^BIĘ, - iccia, «. ,. 
GOŁĘBICZEK, - czka, m. , GOŁĄBlA^TKO, GOŁĘ- 
BIĄ^TKO, - a, n. , demin., ein jungeó Heineó Xdiib= 

(Cen/ piiłtlę gołębie, jBA-boIauW/ CplauKltfO; CV/2. et Vd, 
golobizhi ; iS/<2. golubichi ; Cro, golubich *, Hg» galamiisi )• 
Dwoyko golębiątck w wi^^rzcbu drzewa , i z gniazdem 
pr2y>z{o mi na wsiątek. Zebr, Ow. 34a. Dwoie golą- 
blątek młodych. Rey Po/l, K, 1. 1 Łeop, Lud, 3, a 4. 
Gołębiowi, gdy kto gołębięta z gniazda wybiera, on 
-iarliwie wzdycha- jiuszp,^ 33. Para gołębi świeżo wy- 
lęgłego Załuią gołębięcia z g]iiazda wypadłego.. Groch.. 
W,. 399. Z rządu przyrodzonego zawsze to pochodzi, 
Ji oTzeł gołębięcia mdłego nie urodzi. Papr. Gn, 808. 
Mamy bydź proftego umysłu iak gołębiczki. W. Pojl, JV, 
367. 1 Leop, Math, 10, 16. iVIaią sami siebie gołe- 
Liczkami prości uchnemi.. Biat, Pofl, 9. - (NB. Dalszy 
ciąg pod: Gołębi). 
GOŁANCZA, - y, i., miafteczko w Gnieznicńikim. Dykc. 

G. 1, 244. tira &abt in ©rojpolem 

GOL ANKA, - i, gogołka, gałuszka, głowatka. btelBaums 

Łio^pe, ha$ Cbrrfnópfd)c« m^ dbgtfaHuer SBlutbe f£rym, 

' goły cf. pacholę, cf. Bh. Colfa, Ijolcicfa dziewczątko). 
Niedoyrzałey nie zryway iagody, Zaniechay golance czy- 
nić szkody. Petr,IIor,:x,A, 5 b. *GOLARZ^ *GOLACZ, 
— a, m. , brodogól, cyrulik, feldszer, balwierz, ber^arblCt 
jBA. I^dUĆ^ yd. brityar, britbar, brivez, bradobriuz ; Cm.. 
Lryvz , britbar} Bsn. brlac, Cro. briavecz , podbriv-ach, 
podbrijach} fjg, horotyaló i Sla, bricics ; Bs. 6pkiAl»i5Wivb 
( cf. brzyt»va, broda). Łażicbników, golaczów i barwie- 
rzow wytworne mazidla. Syr. 378. w rodź ieńjk, Boh, 
^0lu!tt ob, barwierka.. - *GOLAR.SKI, - a, - ie, bar- 
wierfki, cyrulicki , SBarblct = . Rs, epHABHhiH. 

*GOLCZ, - u, m. , gatunek płótna, eUlC ©Uttltng 9ein- 
lOanb* Płótno- wszelakie, a mianowicie pIóŁuo Gołcz, 
aby było na wielkie łokcie przedawane. Herb, J\ot. Saa. 

GOŁKBI, - ia, - ie, od gołębia lub gołębi, 5<iUbens. 
Bh,%^\\\bi\ Sio. bolubllń,^olttbeći;. %« galambij DL go- 
lubińny; Sn i. I)OWbttCjĆ; Bsn, goUibgni: Fd, golobji , 
goloben, golobou, golobizhen-, i?^. golubigui , igolubui; 
Cro^ golubini , golubichji , goliibni , goluboy, golubinszki j 
Jłoss. ro\y6viHhiu , roAy6HViM. Rodzay gołębi należy 
do rodzaiu wróblego, Zool, 225n Gołębi gńóy , Sló. Jo= 
lUbtnec; f^d. golobjak. golobzhjak, golobji klat). Go- 
łębi kolor Rs, roAy6hin niebiefki,. błękitny , roAy6oBa- 
muH niebielkawy, cnaiiid, aMaRal) , roAy6ćyl), roAy- 
6H3^a błękit). J. Botan. gołębi groch ob, groch gołę- 
bi; Gołębie ziele ob, koszy czko» GOŁĘBICA, - y, z.^ 
GOŁĘBICZKA, - i, z. zdrbn, , gołąb' samica , ble Wus- 

fftnm Bh, (olubice, ^DlubićCa, ^olubinfa*, sio. (olubica;. 

Sr. i.^OWbflCja/ frtncjfa; Vd, golobiza; Bsru. golublca , 
golubicica; Cro, golubicza, golubibhiza ; i^g*.. golubizza , 
golnbiciza; Ec, roAy6Hjja. GOŁĘBICZY,. - a, - e, 
od gołębicy, SittbinriJ, gołębi, Jtaubens. Kruk nia 



GOŁĘBIENIEC - GOLEŃ. 

zna ięczenia gołębiczego. Bals, Niedz, 2, 618. Djch L 
w osdbie gołębiczcy. Biał, Po/i. 43. Bey Pjł, B. 3. W 
proflocie gołcLiczey, mini wężową mądrośd, Skarf;. Zyw. 
I, 168. GOŁĘBLEXCOWY, - a, - e, od golęLińca, 
S^aubeitbilU^:. gołębieńcowe przegródki, komórki. Cn. 
Th. 200. GOŁĘBIEiMEC, GOŁĘBIMEC, - nca, w., 

GOŁĘBMK, - a, w., i?/*, bolubinec/ Colubnif, bubnif; 

•S/o. {)oillbtnec; ^g* galamb-haz, galamb-bug*, Sor. 1. 
dOlDb^nc; ; fleC/?.. golub^nak, golubinac; Sla, golubiujah; 
CVo. golubinyak, golobinyjikj /)/. golubnik ; Vd, golobi- 
njek, golloLyck, golobnik , golobinjak , tapash , twm- 
pish; Cr/ł. golobnak, golobinek j i?«". golubgnik, goliibi- 
gnak; i?*. roAy6HmHHRl), roAy6HmHa, AepWKa (ro- 
Ay6HiiiHHHi»DB gołębie chowa(^); ba^ ItUUbłfnCaU^ , »elł 
to owe okrągłe lub czworograniafte , umyślnie dla go- 
łębi wybudowane pomieszkanie, Kluk Zw. 2, 172. Do 
ftołu naszego nie lada potrawy J golębiniec rodzi nań 
dziurawy. Alon. Fi, B, Gołębie płoche próżne gardła 
maią Po gołębieńcach żałośnie- fłękaią. Groch. W, 556, 
Gołębie przylerioły do gołębińca zamkowego. Bot. 202. 
"Wiele dziur nadziałaii, a z owczarni pańikiey gołębió- 
ców naczynil . Zrn. Poji. 26* b, *j. gołębiniec, gnóy 
gołębi *S/o. bolubinec; Fd, golobjak, golobzhjak). Wei 
- gołębińców albo łaien gołębich. Syr, *63. GOŁĘBINA, 
- y, z. y pieszczenie gołębica, laitWĆ)'- ble itaublltH, 
ba^ ^dwbdbi*!!. Uczy b\^^ iak kształtnie się wyginad, 
iakie ftroi<5 miny , Jak celował5 (kładno^cią inne gołf-łi- 
ny. Zab. 12, 522. Nar, ^ Bs, roAyóHmHHa , roAy6H^Be 
MHCO gołębina , gołębie mięso ( cf. cielęcina, wołowina). 
GOŁf^r!lNNY, - a, - e, gołębi.zy, gołębi, Zailbm-., 
iCdubcns. Duch S. w poUaci gołębinncy. Smotr. Jp' 
4i. GOŁĘBNIK, - a, m.^ gołębiniec cu, v. $• a) 
iaftrząbek, falco columbarius ^ od inuyih golębnikit-m 
zwany. Kluk Zw, 2, 3o5. het itrtubenfalf ob, krog«ilc yk. 
5^.3) który gołębie chowa, kolo nirh chodzi, Boh, et 
Sio, bolubar golębiarz; f^d, golobar, golobinjar, goiob- 
njak; Cro, et Bg. goluhar : J/g. galambokkal bano; Rs* 

rovy6flmHMKh; ber ^flubemrcimi',. itaubendaltet. Bh. 

^Ciubnrfrt *golcf.iar'rva, co koło gołębi chodzi, gołębie 
przedair. Bh. S^oluhdtftwi *Golcbiarftwo , chodzenie ko- 
ło gołębi. 
GOLEC,' - Ica, IW., GOŁEK, - Ika, m. , człowiek goły, 

gołoika, hołota, charłak , ein nadtet ^cttiet, ein At' 
mer ^ićft Boh, Colomef;. Sor, i. bowcnch Cm. gól« 

impubisy Rg. góJaz, ighJicjar avicula deplumis , (Rg- gO" 

let ob golizua). Rs, róAflfKb. Nie ma wlasuego nic go.- 

lec obnażony. Kulig, J/er. -25 1. Wenus ma syna golca, 

•lada którey zapłaci. Dwór. C, 2.. Pow:iedzą<5, dobry 

posag mamy, Ale takiemu golcowi nie damy. Bratk, T. 

4 b, - vid, gołkiem. 2) łysy, głowę gołą maiący, eiO 

^ablfopf. Staremu golcowi. Kochów, Fr, 67. Prokop 

GoUc, Rasus, I/rb/l,Odp.yy^.. GOLEC, goled, - ał, -cie» 

neutr. ndk. ,ogoM dk. y n.p. Mieysca, tąmażciąpomazcnc, 

goleią ; dlatego iey uiywaią , gdzie chcą włosy, traciif, 

M. Urzfd.3c)Oi gołym się ftawa<5,'fa(;l Werben, i?-*. rOA'fcni*« 

oroA"fcmB. 

♦GOLEMY, - a, - e, Rs. rOA^wŁłH bardzoduży, fet* 

grop. U nóg koftki z golemym gruczołem wypięte. Zebr' 

Ow, 2 1 4* immodico prodibant tubera talo. 

GOLKN, - i, i., {Bo/l. et Sio. Jnatowa foft; ftnat (cf- 

gnat; £A. Cofett; Colenfa^ cholewa); ^j-. gohlien, gogljen, 

ghgnat , 



GOLENIOWY - COLIC. 

ghgnat, 1?^. goljen, goljeno, geijenak, (goljciika tUiale } 
67(7. golili; 27/. gulycn ; gnat, cziv od golena; Cro czćy 
nusna, czipel , giul , gliaat, cziv od goleiiai Sr. i. olj? 
\i\d (o^' i>lszcze\) i iS>, 2. gijld {ob. giczel) -, Fd, goleii, 
goltfiuu, pudkojrnika zieu, kuA od kolena do peŁj Cr/z. 
golejou; i2f. róAeH& , bHpiOAA (roAeHHige cholewa), 
6epyo j iTr, A hiciii o , taT^sho, roAeub, 6jp^o, nAio- 
CMi AO^uiiiKa. Nuda tibiae pars, sola cute contecta, 
Vn. 1'/ł, rura większa nogi , albo goleń, między rurą udo- 
wą a nogą i mnit^ys^a zowie się piszczałką. Airch, Anat, 
111. N^ ^<6lt'n&cin. cf. 'kolano). Drugich goleni Ross, 
rOAeHacaiUM. - Maią cnoty tak wiele, ialwM na wróblo- 
wćy goleni. Glicz^ llych, U 6 b. Tak rana boli w go- 
lem , jako i w głowie. Hys. Ad, 66, - J. a. Przy goleni 
m:cicy, iak zowią winiarze, cokolwiek wyrobi iii ^ ma 
bydi obrzynane. Cresc. 3i5. ob. kolano, kolanko, bA^ 

Anie, Der ^notm an ber OBmrebe. - J. , Szyna, lalka 
kruizcowa, eine ©c^iene, eine 6tange CD?etalI. Lita go- 
leń złota , srebra , une barre. Trofz. i , iB6. Rs. cAumOKl?. 
GOLENIH , - ia , /z. , Subjl, Verb. golić i ' odeymowanie 
włosów abo brody brzytwą , ba^ Sd^Ceten UlU bfltt SBat* 

turra^ifer, l)ad iDaibiercn. Rs. epumie, £c. eptśHwie, 

6pa4o6pHinie. (Crn ogguleuje absumedo. Musi dni 
4o zakonowi przjpatrowad się, który do nas wftapić chce, 
toi dopiero golenie nasze bierze. ^ Ale on dla boga prosił, 
aby natyclimiaft był ogolony i przyjęty. Skar^. Zyw. i, 
90. (cf. tonsura, koroi:a, plesz). GOLEMJSC, - ńia, 
m., golowąs, moloyczyk , otroczek, etn juntjcr JButfdje. 
liiUy mi patrzed, gdy dziewka na koniu harcuie, Niż kie- 
dy gonionego z golriirem tań-juie. M. BieJJk, S. N, 19. (rf, 
goUnka). GOLErsII0WV, - a, - e, od goleni, ©d^icnbeUl c . 
Ri.^epĘ^OBbiK. KoicJ goleniowe są dwie rury, goleń wła- 
ściwa i piszczałka. Airch, u4n. 112. .Czaszka goleniowa, 
patella , rotula, Xrup. 1, 168. ble ^uiifc^cibe. - *5. , 
Te ledy pierwsze potrzeby ie mam , twoie panie dzieło, 
Mnie dobrze wdzięcznym bydź a Libie miło , Przeto dzię- 
kitiąc za fkarb ci takowy Zemnąd oddaią dzi^'ki ^Golenio- 
wy. (?^ Kchow. g6. 

GOLF ob. wLrzeźe, zatok, odnoga morfka j Rg. et Sla. za- 
morje; 7?^. AHmaiii,. ob. odlewifko, zatop. 

Q0hGOT AC czyn. ndA.j gogotad, głogotad, (cf. gl"gotad, 
klekotad) wydawad ton bełkocący , Cailbctn/ foUcm* Jn- 
dyk ogon roztacza i gołgocze. Zool. 3 58. 

GOLUSZ. GOLIAT, - a, m., sławny olbrzym FiUftyńfki, hct 
(Riefe ©ollat^. Dawid poraził Goliasza: W. PJi, /r. 317. GO- 
LlACFLl, - a, - ie, odGoliasza, olbi:zym(ki, ©oUatWs, 
(Ricfcn-., riffenmdpig. Naftępuią na obozy 2 okrzykami 
olbrzymowatemi po Goliaiku. Birk,Ex. a. 

GOLIBRODA , - y, m,^ brodogol, golarz, cyrulik, feld- 
•Mr, co brodę goli, barwierz , bet 2)rtrtfcfteret/ bcf 95als 

Her Bh. Celić/ /• CoUcfa; Sor, 1. Jomer; ^rn, brado- 

bryvx, bryrz , britbar; Vd. britvar ; Bs, briac) ; Czekay 
Panie golibrodo. Teat, i6 c, a8. GOLIĆ czyn, ndk. 
zgolić, ugolid, ogolić dok,, gołym czynić, obnażać, 
ideymowad włosy lub brodę brzytwą, ta\)\ IwacCcn, S)MXt 

•Jgncbmen, fcfceeren mit bem @d)ecrme(fer, HxVuxtn, 
i^A. boliti, Colira, Wit!, bregi; 5/o. Jolim; ^r. a. 90= 

lifĄ; Kf/. briti, brljem, pobriti, plcshiti, Crn. bryti , bryem 
(brytne, bryvne tonsUis) ; goliti ; Rg. gulili , oguliti, 
iz^Mii decorticare) i i?^.- briali ,, briciti,, obriati; Sla.- 
Tom. /• !•• 



GOLIĆ. 



74» 



ohriati, obricsiti; Cro. brfti , briem {Cro, guliti deeo rei" 
care); Dl. briti , briati; //^. beretvalom ; i?x. briciti, obri- ^ 
citi , :^ciscjati, osciscjati (Bs. guliti , izguliti tfel/ere, JUr^ 
jHfus extrahere; Rs, rOAuiiiB , 6płXii]B, 6p^K), a6pHmB, 
36pHBamł (cf. brzytwa); £c.6gymBSiniKl Hbr. w^x g^fl- 
lasch detondit. Arb, i\ry nudauit pilis), - j. Pol. n,p. Dziś 
pierwszy mech mu brzytwa z twarzy goli. Pot, Syl, 317. ^ 
Ja tobie na zło^ć dam się ogolid ; i wnet barwierza zawo- 
łano , który mu plesz i brodę ogolił. Baz, HJl, 272. (^księ- 
dzem zoflał). Daiący się zgolid Ec. rOAynieAHŁlt? ro/i- 
sorabUis. - Próżno łysego golid. Haur Sk. 174 ; Sio. ^>Ds 
lemu fnabllO fa łlUt^a oOoH. Już on tego kiedy chce, iako 
błazna goli. Rey Ifiz. i36. (na błazna wyltrychnie). Na 
sucho mię goii , Kto zemną przy ilole siedzi bez żartu. 

Pot. jow. 162. er rafirt tntc^ obne ©eife, martcrt micbf 

męczy mię, nudzi).- Nade wszyilko prosaęć pilnie miła 
żono , Gdy ia rzekę golono, nie mów ty llrzyiono. Papr. 
Przyh. B, 2, (nie bądź mi sprzeczna ; tllit bcill 3)?f (fct gfs 

fd?on?n; nem I mit ber (£d)eere gefc^oren (cf. bewabrt uwb 
Dfrwdbrt ba^ Jeuer unb bai iidbt, obct ber ^edjt i\\ blatf. 

® C U e r t). A golono ? golono ! ftrzyżono ź* ftrzyżono 1 
Rys. Ad. 1. cf. a biało? biało! a cznrno ? czarno! t. i. 
potakiwa, eiMem liacb bem ^unbe reben). Nieszczery, 
obłudny, insze mówi, insze my^li , i llrzyże i goli. Cn. 
jid. 668. ein '^(ttllrebner. Komu nie ieil przemierzły 
człowiek fałszywy, i słowa swoie opakuiący, który i tak 
i owak słowa odmienia , i Rr^yże i goli , i grabi i siecze, 
insze mówi ftoiąc, insze siedząc. Wer, Rgl. 118. - Szy- 
dła mu golą ; powodzi mn się nadzwyczaynie, .f^ gUl\tt 

tbm an^erorbcntli^ / ed gett tbm aUe^ atiterorbentltd^ t>on 

@tatteil. Panu temu u królowey bardzo szydła golą. Rey, 
Ifiz. 23. Nie psuy sam sobie czasu , pókić szydła golą. 
ib. 22. Jednemu szydła golą, drugiemu i brzytwy nie 
chcą. Cn.jśd. 5 14'. czego ieden i wielkiemi sposobami 
nie dokaże, to drugi nie w edzicć czcm wykonywa, mdltf 

(ber {)at meCjr ®U\(f ali a3erfti»nb, manier mcbr 9Ser(ia«b 

<ll^ @lu<f. Gdyby ł& (kawa fortuna , co bez brzytwy ia- 
n;. m goli, Dała ftrzydz swe złote runa Mym życzeniom po 
iey woli. Zab,^, 17,1. - J. 2*) golić owce sftrzydz (Zf/i. bOs 
liti) mit ber ©Cbeere gefc^^Oren. Baranek milczy przed 
tym , który go goli. Radź. Acł. 8, 32. (rtrzyże Bibl. Gd,) 
- 3) ^nlić rybę, z lufk nożem obnażyć etneil Jifcb fdjup|>en. 
4) ^^. ^ołocid, ogołacad, gołym cz3'hić , obnażać entbibs 
fen , fabl madken. Gdy żąć będziesz zboże , nie będziesa 
golił ziemi aż do gruntu; ale zoilawisz też .ubogim. ly. 
Levit. 19, 9. (nie będaiesz do końca pola twego wyżynał). 
Akwilo ziemię 2 kwiatów goli. Hor. Sttł. 20J. Gdy tak 
niemiłosiernie złe szczęście nas goli , 2VIiło2»ć może dopo- 
modz do wyiścia z niedoli. Tręb. S. Al, 85. Za icden 
nocleg musi tak zapłacić , iak gdyby cały tydzień ftał ; oy 
będę golił bez mydła. Teat. 28 6, 6. (będę zdzierał).- 
Goli Pan. Bóg bez mydła. Gemm. 91. - J. , Szwadronów 
pierwszych i oflatnich iednym goląc ciosem , Usłał zie- 
mię śmiertelnym zwycięzca pokosem. Hor, 2, 289. Kniai, 

kosząc , er mo.Cte ffe mit eiiiem ś>Mq flb. Temu nie do- 

ilaie palca, drugiemu nogę ugolono. Gil. P/?. i3o. (ucię- 
to"). - §., Oy ! ci Jchmośćweslarze djabelnie teraz golą pie- 
niądze. Teat, 3 ó, 1 %, łowią , garną , grabią , zdzieraią, 
fle fffcfcPn @clb. - 5., Fortuna z cnotą zawzdy a sobą 
burdę, maią »; 8 pewnie trzeba mą.drze golid', przy którey- 

g4 



74* 



GOLie - GOŁOGOK. 



N 



by ta toftać. Rey Zw, isi 6. Tu wiers mi, ii trseba 
mądrze goli d. £6. 36 6« (^obracać się, kierować się, (t<^ 
flttg benel^men). GO Lic się Hedpr, brodę sobie golić, 
(ii^ lldtbieteil, tafitun. GOLIZNA, - y, i. , mieysce 
gole , asc^ególme , gole pole , wygorzate , wypraałe, Cn. 

Th. {oppos. PorośUua). ein UI)Ut (Erhfif^ oftne ®rai. 
BA. temettiirte; sio. ipUfim; ^'^r. 2. gobU; go^Ka; ^^g- 

golet, /^rf. golinna; Cm. g&iina; Bsn, golotina . (^Bs go- 
lica, c)un s cBoIn) ; Ks. roxK3Hii, nperaAHHa, o6c'b- 
BOab, nOAUH&H, aoxocniB C^s, roAHKb mioUa otarta, 
roAHija gatunek powierschuich rękawiczek). Kurzenie 
tylko w przellronych puszczach na guliznie opodal od 
drzewa poswalaią. Haur Ek. 163. W po^rzód zaraźli- 
wych bagnilk na ziemi wyźszey szerzą się pewne golizny, 
podobieńi\\va nawet do łąk nie maiące. Staś. Bujf. 44. 
Przy łąkach, ieili są iakie golizny mchem porosłe, plu- . 
giera przyorać. Haur, Sk. 28. Ani owoców, ani zboża, 
ale szczere golizny widzimy po tych górach. Petr, Wod. 7« 
GOŁKA, - i,' i., pszenica z kłosami gladkiemi bez 
ości. Kluk Rosi. 3, 129. Syr. 927. Crn. goliza, htt gUttf 

S^ei^en o^ne ^rannen^ bet .fto(bcmvetl$eJt. ^o^owitfcb- 

oppos. wąsatka, oiUka. §, , gołka, gole ciało, n. p. dano 
mu plagi w golkę. X. Kam. aaf bcn iBIopen. - Goł- 
kiem AdvŁrb. , goło , fabl / blOp. W początkach ptako- 
wi żywność się gołkiem na dnie klatki Jiosypnie. Kluk.Zw. 
a, 395. (et B/i, bolfd/' boUiĆfa dzieweczka cf.goleniec) 
llHicCit grosaus), 5. , Gołk.i , Gutka muzyczna , nota cala, 
ma w sobie ogona tek dwie. Mag. M/k. etne gan^e 9ł0te* 
5. Gołka, we grze, osmka dzwonkowa, ff^ol. @cbettena<bt» 
GOLNĄĆ, - ął, - ie, Act. Dokon. palnąć, uderzyć, bić, 

ciąć einen ^iub t^erfeCen , ^iiia^ew. Nie mówił ani słowa 

wlęcey , ale go golnął od ucha prętem. Ossol, Str. 3. Wal- 
nąłem szynką o ziemię ; djabef ią podniósłszy w samo 
mię czoło golnął, aź guz wyfkoczył. ib. 8. Crn, guliti ąffri- 
care , v9rberare. 

GOŁO Adu. Adj, Goły, iSf.róALK), noAó ; fabl/ cntb(bft/ « 
arnt* Stół na koło serwetami nakryią, a we śrzodkugoło, 
niemasz obrusu żadnego. Star. Dw. 3i. Włosy^nie fta- 
nowią wiary, chociaż się kto goło nosi. Twór, Ok, C, 3. 
W łaźni' i w trumnie oba goło siedzą, pan i gołota. Jag, 
Cr. A. ^. Do boiu żołnierz nie golo wybieży, ale ma 
»broię i oręż. Star. Vot. D 3. iiyło przy nim zawsze 
chudo , ciasno , goło. Wybick. Kulig, 4g. (ubogo). GO- 
ŁOBIODRY, - a, - e, goło biodra maiący bez portek, 
gołodupiki^ obne ^Ofen, Jdą, a pozad żak gołobiodry 
Sypie z koszyka fiołek modry. Zab^g^ 355. Zabł. GOŁO- 
"BRODY adJ. et Suhft. , gołowąs , bezbrody, obllK^ttig, 

cltt ©lattbarti Boh et Sio. boh>bt(5bef; Rg- et Bs. goio- 

brad, golobradaz i F'd. golobraden (Frf. golobraduoll, mla- 
denishtyu s •goJobrodo^<?, ble UtlbłtHsfeit). GOŁOCIC, 
- ił , - i , cMyn. ndh. , (ogołocić Dok. , qu. v.) obnażać, 
gołym czynić , eittbli^en / fflbi madjen. Wydziedziczeoie 
brata racz Wac Pan odwrócić, J nie ch<:iey go bezecnym 
pudftępem gołocić. Tręb, S. M* 49. Całą familią nasżę 
poftępkiem tym ze sławy gołoci. Ttat. 3o &, 129. GO- 
ŁODUPSKI, - a, - ie, gołobiodry, nagi, sans culotłes, 
tiacfitr^bid/ ^*' OesmmaHHMi?. GOŁOGŁOW, - a, m., 
GOŁOGŁOWY, ^ a. - e, fablfbpjig, eiti ««bK^Pf» 

Vd. gologlau , gologlavazh ; Crn. góIoglav , gologlavz (ob. 
tysuń, bezwłosy); Cro. gologlav ; i?/, opuzo , plessiy*, - 
J. , gadus y ryba , maiąca głowę gładką , na kadłubie dro- 



GOŁOGON - GOŁOTKA. 

bne bardzo tulki. Z09I. Nar. lyS, GOŁOGON, - a, ^ 

e, o gołym ogonie , (ablfcbn^in^lg. Jeden z dziadów iui 

tu był osiadły, Kiedy Popiela myszy gołogone zjadły. Nar. 

Dz. 3, ii;i. *GOŁOGUMN'0, -a, n. , n.p. Nawóz z po- 

ilrugania na podwórcu , na gotogumnie , gdzie ludzie i 

i bydło czędym przechodem ziemię pot-etuią . . . Haur. 

Sk. 3o^ na placu między gumnami , ber ©cbfUtfnpIa^* 

*GOŁOGUS, -^, m. , Sfipes fafuusj błazen. Mącz. CIII 

6tO(fnart. GOŁOLEOZ, - i, ż., «G0Ł0LEDNIA, Sr. 

2. polobnd; yd. ledenina, ledouje , sverhni led; Rs. ró- 

Aomb, roAOAćAUHa i £c. roAomB, roAoAe^Hiia ,* lód 

gładki ślizlci z deszczu mroźnego , ba^ ©Uttft^. Slizl^a 

^ololedź oszukuiąc nogi, nie iednego przy wiodłr: o szwank. 

Min. Auz. 10. Kamienny rzeka moll na grzbiecie czuie. Gdzie 

się rozbiiać musi gololednia. Chrome. Luk. g8. kra) Aż 

dotąd dawał odpór żydowskieyiRwiedzi, Trzymał się Piłat, 

" jako kot na gotoled-i. Pot. Zac, j22. c£L.kot). Stoię iak 

na gołoledzi Tr, ślizko, niebezpiecznie, f<^ bflbf Cttten gfffldts 

licbeii €tanb. 2) 6«r/. łysina, bif @laCe. Tr. GOŁOMACZ, 

- a, m. , gatunek wicriorkó\v małych na ryby, bez ikrzy- 
deł. Cresc. 6^4. eiue %Xt giffbWUfC- GOŁONOGI Cro. 
golonog oó. Bosy. GOŁOKĘKI, - a, - le, JRg, golo- 
ruk) nie maiący nic w ręku, lub na ręku, f^lo^bltnblg. GO- 

ŁOSC, - ści, i., goiizna, bie jtabll)eit,. 9ła(ftbeit, na- 

gość, uboftwo, Bh. bolomjlWO; Vd. golnoft. Crn. goluft, 
gołota-, /2g. golocchja , golotigna; Sr. 1- bOWOfC^; Bost, 
ToaL. GOŁOSKRZYDŁY , - a, - e, o gołych ni( o|.ie- ' 
rzonych ieszcze fkrzydłach, Ml^fi^iW^ , tlOCb Ullbefiebett 
iiuf ben Jtiiijcln* Gdy zrani mauierz ptasznik obrzydłył 
Smutnym się głosem poczet oz wie gołoikrzydły. Zab, !•*» 
268. GOŁOSŁO\<^NY, - a, - e, GOŁOSŁOWNIE 
AdifCrb.^w samych słowach zawarty, uftny, tli fdM^* 
OBorttrn bejlebenb. Niektóre miafta nie maią początku 
wolności swych innego , tylko dobrowolną abo gołosłowną 
dziedzica wolą. Oflr. Pr. Cytv. 1, 35. Grunt , gołosło- 
wnie darowany , prawncy nie nadaie tradycyi. ib. iSi* 
Gołosłowne rady i proiekta. Xiądz 129. My na was tego 
nie gołosłownie, ale demonllratiue doWodzimy. Smofr, 
FI, :i-j, Obr. 3i. Steb. 2. GOŁOSZYYCA, GOŁOTA, 
HOŁOTA, - y, m. , GOŁOTKA, - i, m., człowiek 
goły , ubogi , nie ma iedno duszę , nie ma gdzieby ftopę 
położyć, nie ma gdzie konia rozsiodłać ; iako go widzifS, 
tak go pisz. Cn, Jtd. 263. chudy pachołek , chudak, pa* 
iipit^ctrk, hołysz, gołysz. hołaczek, Bh. bolotttef; Vd\i^'' 
dóirez, norzhei , trepei , shte-rz , potepuh , sanikamik; 
6g6łiab, 6fr3noM'Bci3iHUH; i?r. 6e3Co6cm Be HHfJH, KinO 
HG is.M'&in& co6cmBPHHaro dumifl, CeaAÓMHUKl), 663- 
AomOkL, Momopoii He vm%mh iKiSAniga , Hecms- 
SKlfmeABHbiH. W prawie zaś: nieosiadły, niepossesyo- 

nat, ein Unangefcffi-ner , cin ttnbegutertiT; einartner^rO' 

fel, arraer (Scbfucfer. Gołota, który nie ma gdzie gło- 
wy swoiey flaonić. ^i7. Kat. 344. Baz. HJi. 436. JeśU 
nieosiadły ,' albo inarzey odartns albo gołota , komu byłby 
winien, ma odpowiadać w sądzie grodzkim o kaidą 
rzecz. Herb. Stnt. 36o. -Który oprawę żeniną pra^rem 
przegrał , ma bydź mian za gołotę , i na potym ma bydi 
prawem gołotów patrżan. ib. 224. ^ludzi nieosiadłych). 
Gdy sługa czyy, rzeczony gołota , ałbo inacz^y obłom«, 
komu krzywdę wczyni , pan iego będzie powinien zań do- 
syć uczynić, ib. 36o. Si fnmnlus alicuiua dicfus gołota, 
aut alias obłomek ttc. Fol. Ltg. i, 36. R. i^^T* Trafia 



OOŁOW^S - GOŁY. 

«ię, ie w swadzie, na .biealedsie, gofota abo kto bardsQ 
ubogi , raili kogo . . . Gorn, łf^ł, Ikl. 4. Stało się « pycha 
ich dmie , sxcxcś<:ia Ło robotkfl , Nie ma nic do bogacza 
ubogi gofotka. Zab, 9, 107. Zabł. - §.. 2.. goiota, hoło- 
ta co//« uhóAwo, ubodzjr, ubogi lud, ba^ ^2(rmtttl^^ arme 
Sratf/ iBetteboIf, Bh. et Sio. f^oiota, ^olomflwoi Crn. 

gołota; yd, shterzouje, sanitarni lud, J{s, roABmeni, 
roAiiiAB6a, 36poAb. A wam, co mam powiedzieć, 
cnotliwa hołoto? Dobrzy, cierpieć wasz podział, ale 
cierpieć z cnotą. Kras. Sat,5^, - j. 3. gołota, gołość, go- 
lizna, Crn, golola, ^afilfteit/ Grunt pod pozłotę żółty 
daią, bo choćby złoto się odtarło, ieduak się gołota na. 
ióltym nie tak łatwo okaie, iak na czerwonym albo bia- 
łym. Sienn, 696. Cro, golóŁa; Z?/, golina, goIoŁina. GO- 
ŁO WA^S, - a, w., bez wąsów młodzik, młodzieniaszek, 
s dzieciiiŁlwa wyraftatąry, g.>leniec, ein Unbflrtigei', O^s 
ttC @<łnurrbart. -BA. ^Olobrilbtf , Cr/i. golz,- Bs. bezbra- 
dac , golobrnd i /?«. roAo/ihlw. Gotowąs , bezbrody ł/i»- 
herbU. Alącz.\ Mon. 76,589. Cóż nieznośnieyszego, ia- 
ko gołowąsa Censora, gdy me sprawy niciiie, przetrząsa? 
Zab. 16. .237. Golo wąsowi cóż za przyczyna babfko 
trupa poyniować? Bur/. B. 3. GOLOWĄSY, - a, - c, 
bezbrody, unbdrflg. Goło wąsy gach. 1'ochow. 91. Go- 
lo wąsy mł o iŁosek, wolny od nauki , Pi>y, konie i rycer- 
fltich gonitw lubi sztuki. JCor. Hor. 1 o. 
(•GOLTSL^R, - a, /». , co złoto na blaszkj biie, z Niem. 
het ©olbWlrtder. Złotnicy, msilarze^ golt^larowie. Szczerba 
Sax. i-ii.) 

GOLUCHNY, - a, - e, GOLUTENKI, GOŁUTKI, GO- 
ŁUSIENKI, GOLITŚKI, - a, - ie, - o adv. , iniens. 

Adj. Goły, %anhtM, Wo^/ fafer narfenb. f^d. goionag, 

zielunag. GOŁY, - a, - c, GoUzy Compar., Boh. et Sio. 

Cro. ^oi, szlerhen; JRg. goo, goli, goili; K^/. gol, go- 
leni Ort. f;óle; Bs. róAUH, nóAUfcł . noAb . cł. lae. 
caUus, ^fbr. \^p , p\n , Pers. khal, Ger.Uf^L be/włosy, 
(aM , Ofłne ypaate, Kzan bvł kosmaty, a Jakob goły. JiaJz, 
Gen^f. 27, II. (-ła-łki. Bibł. Gd.) Gbły, bez włosów na 
gło vie, łysy, faWfÓpflg, Uf^U Prędzey, nii sie ^oła 
splecie. /?vj. ^ci. d6 prędziutko, Sor. boItrillU fd fnabnO 
tlanM oboli). Poydiie ty goły, kiedy oyca niemasz. 
Cn. Ad. tttf3. pater senex mortem propinguam stnriena^ 
eaput rasit , et inter libero* paru os sedit \ guem tamen 
mors, dlssi lulnns , se eum nosse , abjlrojcir)^ Nie po- 
mogą zioła, kiedy rozkaie wsiadać goła. Ryę. Ad. 42. 
(#r. śmierć far bCII 2o!> bUft U\Xi ^raut). Ptasajęta gołe 
bez pierza, unfTiicfe ©bgeL Węgorz ieft ryba goła Tr. 

bez łuflc, oj^nc @(b«p|>cn, fdjiippenloó, gUtt. - J. a. gołe- 
go co, gdzie niirmasz przydatku,, co samo tylko ieft, nic nie 
maiącprzyczynionego, samoiednozoftaiąc, cf. li, inbonam 

etmaiam partem, Ublt Mof, leet, oftne toeitetn 3«fttC. 

Tł/. zhift,gol, sgol, sgolen, nesraieshan (o&. z^oła) i?g. 
goili, goo). Gdy się ciała same kładą do ogniika^ mó- 
wiemy, ie się wyftawnią na goły ogień. Krumł. Chy* 33, 
aM< biofe gettCr. Wzięli go z gołego tylko podeyfrze- 
nia, iakobysię przyłożył do teyucieazkit Jiłok.Turk.\o^. 
Goły spór ieft miedzy nami. Oto tylko lui, kto ma przed 
kim zasługami. Ótw. Ow. 60.7. Małźeńftwo nie ieft gołia 
obietnica, ale samego siebie oddanie. Karnh. Kat. 276. 
(Sama ^oła. wola nie ieft dobrodzieyftwem». Garn. Sen^Ai^ 



GOŁY - OOŁYti, 



^43 



Słowa mi tylko gołe, nie pomoc, dawali P. Kchan, Orh 
1, 242. ob. gołosłowny). Księgi gołego papieru. 1 Leóp. 
Jer, 36, 4. czystego , niezapisanego). Położył gołą kar^ 
tkę na ołtarzu, aby aniuł na niey napisał. SHiarg. />z/^68. 
Przyrodzenie człowiecze rodzi się iako goła tablica abogO- 
łakarta« Rey PoJl,L,?i. tabula rasa. Gdzie ćwiczenia nie bę- 
dzie, ta tablica z hoła Naszego przyrodzenia będzie sawsze 

« goła. Aey M^iz. 90. Na sądzie oftatecznym sprawiedliwość 
szczera i goła (kazować ma. Skarg, Kaz. 4. Szczera wo*- 
da i goła , bez żadnego na duszę ikutku , aż gdy się przy- 
łączy słowo boże. ib. 17. Rg, golla róda). Zawady do 
kościoła, cesarza godne dary przynosił, i z gołą się 
ręką bogu nie ukazał. Skarg. Dx. 876. Trzeba mu cO za 
pracę posłać, żeby wżdy nie z gołemi rękoma do urego 
przyjść. Sak. Sob. B 5 b. Rozgniewawszy ią , nie przy- 
ftępuy do niey z gołą ręką, ale ią pidrw^y w wielki po- 
darunek obwiń. Alon. 76, 690. 2'eat. 16, 83. (z próżną 
ręką , w któróy nic nie masz, bez daru). Gołemi rękami 
się bronił s bezzbroynemi. > Pole gołe c niezarosłe, gola, 
n.p. Skoczą tedy, iakn psy, kiedy w polu gołym Z baran- 
kiem się od matki potkaią gomołym. Pot. Zac, 43. Za- 
dney ściany , żadnego placu gołtrgo nie było , ktoregoby 
ludzie nie zaftąpili, by gowidzi'eli. Gwagn. 147. (próżne- 
go). - Kościół Katolicki nie każdemu radzi gołe pismo i« 
czytać. Skarg, Zyii/* 1, i3i^ tak samo, bez wykładu, nic 
lein fur flcb/ O^ne €ommcutar. Pleretycy nic nie chcą 
przyiąć, tylko gołe pismo. IV. Pofi. W. praef. pismo sa- 
mo , bez wszelkich przydatków). - Ty tak rozumieszy że 
to tytuł goły, J cnotliwą bydż i dobrą rzeczona ! P.Kckan. 
Jer. 162. próżny tytuł). - Panienka ta na gołym oł)roku. 
Do tych czas ftoi , przypowieścią preftą^ O tych, któro 
iuż ołtarza doroftą, Pot, S\l. 376. panna na wydaniu); - 
$. 3..niezakryty, nienakryty, b(0$> i?f. HaroAikHUiibez po« 
włoki n. p. futro). Jeszcze \\'aszeć bóg wie gdzie wędrował. 
Gdym ia iuż na łeb goły panom assyftpwał. Teat, 43 *c, 
i^$. 'ff^yb. Pod gołem niebem, sub dio^ Mącz,, ttntCt 
fre^en S^inmeU Na gołą szablę odprawuią swe przysięgi, 

- pot\m ią całiiią. Patzk. JDz. 11 3. z gołą ^ nań naftapit 
szpadą s z dobytą, mit btof em jbe^en, §. 4. nagi , ubogi, 
blD$/ artti/ notft/ fa^l. Służąc na honor dla utrzymania 
zaszczytu moiey familii ,^ goły ieftem iak Święty Turecki. 
Zabf. Bal: 87. Jeftem zdrów, ale co goły, to goły^ 
Zabt. Firc. 8. Goły . nagiego nie oju-yie. Gemm. 91. 
Bokami świeci , goły iak bicz, Teat. 3o c, 6, Rs. FOaI) 
KaKl) COKOAb. Widząc się bydż na kształt palca gołem. 
Wór cielikum przywdział, głowęm zaiił popiołem. ChrciĆ, 
Job. 60. On tak iak palec goły. Teatr, 43 c, 96. Wyb : 
Goły iak bizun. Teat. ii, 64. iak byk. ib. 3o, 35. cf« 
derwisz , łęt). Poftrzegłepi , iem wydany , że nieprzyia-^ 
cioły Maiąc przy sobie, siedzę iak na zyzie goły. Pot* 
Arg, 62. Skoro się mo^nieyszym zechce królować, Już 
tam król iak na zyzie goły. ib. 10. Pyszny tL>raz iak 
zmokły wilk, iak goły na zyzie, chodzi nos powiesi- 
wszy. Pot. Pocz, 3oó. iS/o. taf fd marne/ galo (oliw 

ttnl' (cf. groch przy drodze). GOŁYSZ, - a, /w., goło-* 
tka, chudak, eilt artltrY ©(^tucTer. Głupi ty kupcze, co 
gołyszowl daiesa na kredyty.- Nar.Dz.^, i23. od. hołysz, 
R^ roAMOil), rOAfl-Kl); Sor, 1. ^óWfttC^ ; Rg, go- 
lisc s gołobrody; Bs. golisc, pticch bez perja^ 

Pochodź. Gola ;, hołot a y hołysz, hótaćzek^ golankay 

94 ,. . 



744 



GOMÓŁKA - GOMON. 



ogółem, ógutems ogólny^ ogulnośe; s%czeg6lnie\szexe' 

gul ^ szczeguła-y szczególny, wyszczególniać, w^zcze- 

gólnić, wyszczególnienie } zgoła, -j. golić; dogolid, nago~ 

lić, pogoilc, pod golić , pr ze golić f wygolić, zgolić, za^ 

golić, - 5. dogoiocić , ogołocić , ogołacać ^ pogołacać j 

zgołacać, zgołocie , zgolocony. j. nagolenica ; krzywo- 

goleni, - J. cholewa lih. [f^Uti, - cf. j.Sor. 2, goU f'-'^<^*V» 

Bh. ^olfa dzieweczka cf. pacholę Sr. 2, golj ^ goittjf. 

GOMÓŁKA, - i, 2., GO^IOŁEC^KA , - i , i. , zdrbn., 

5o/ł. Comolfa cf. Germ,^u\Un, gemolfen, ttitlfcn, ^fl/?- 

melka , Suec, molka , lar, miilgere, Gr. ufjLeKyst^), ci. Bh, 
^Omole majla osła masła ; l)OnioIe CUfrU głowa cukru cf. 
Rg.gom\X\^, Cro, gomulya , Dl. grorailla aceruus lapi- 
dum , congeries , moles , Bs. gomila macerieś ; Bs, go- 
moglika, Rg, gomoglikka s trufla •, Re, rowayAH gleii 
chleba *, cf. goinoły). W serwatce przcgotawaney znay- 
dzie się zawsze Lwarog , z którego porobią się gomółki 
na rozchód pospolity. Kluk. Zw, 1, 229. Cre%c, 2^*6. sćr 

twaroźny na kształt osły, eui 0.uarf(ńfc tn S^tm elne^ 

SSutterjliicfÓ. Od parmrzanu niech płacą groszy dwana- 
ście ; bo większa gomółka za grosz , nii parmezanuza dwa- 
naście. Lekarjl. (ab. Z owey mąki czopek utoczyć, iako- 
by gomoteczkę.' Spicz. 90. Jakby go gomółką przeftr/e- 
lił. Rys. Ad. 20. ZlaLe abo tłufte owe lata , kiedy z 
kiełbas płoty pleciono, a połtiimi 1 gomółkami domy po- 
biiano. Podw. Wroz. i.lt. GOMOŁY , - a, - c, GO- 
MOŁO Adv., tiieśpiczafty, tępokoCiczaty , oCne @piCCf 
flumpflpiCifi , flb^eftumpfr. Boh. fomolc wi«r/Zwj. Szpetne 
gomołe drzewo. Zebr, Zw, 342. furpis sine frondibus 
arbos). Dobywa gomołego kiia. ih. 3o5. sine cuspida). 
Kłos gomoły e iiieo^rii^y^ mutica spica. Cn. Th, a) bez- 
rogi, "szuły ()5rnerlO^/ Ol^ne.^Órner. Wzdyćpierwey sierść 
niź rogi na głowie gomoley L)>:ilcie maią ielenie i oborne 
woły. Pot. Pocz, 229. Skoczą tetly , iako psy, kłedy 
w polu gotyra'Z barankiem się od matki polkaią.gomołym. 
Pot, Zac. 43. Pot. Jow, 194. Miesiąc swe kolo na ów 
czas toczył po sferze gomoło. Pot. u4rg, 822. { w peł- 
ni b>ł). 
GOMON, - a, et ^ u, m., (cf. Gr, yotiuw gemehundus) 
burda, poswarek, zatargi, kłopot, pudz. 38. /^db^t; (SitCCtt/ 
S^i\\\idf 3<łn'» i?J. TOmóhI), raittl). Ta sprawa be/, ża- 
dnego gomonu i zawierucii poszła. Smotr.Nap.c^. Skwierk 
a gomon między niemi. Glicz, Wych, C, 5. Wielkie kło- 
poty b3'waią, w takowym goraunie z ftrony źouj, dzia- 
tek i czeladzi, Zrn. PJl. 5, 543. (tartas). Maiąc gościa 
w domu, nie czyń z czeLidzią gomonu. ^ys, Ad. 3g. 
Gdy gomon mara w domu, -nie radem nikomu. Oi. Ad. 
23o. Wszyftkom gotów uczynić, ieby uyśdź nienawiści 
i z ludźmi gomonu. Pot, Arg. 679. Francuzowie znowu 
gomony z Cezarem zaczynnią. Warg. Cez. 210. Złoże- 
nie patryarchy było przyczyną wielkich kłótni i gomonów 
między wiernenii. Sknrg. J)z, 809. Tą nowiną sicftrze 
przyczynię gomonu. Groch, W, 228. W małżeńflwie 
częf^o kłopotu i gomonu końca niemasz. W. Pojt^ W. 6g. 
Zona rzadko bez gomona. Rys. Ad. 79. W tym domu 
szatani gomony i niepokoie -czynią. Ząhk. Mł. 3oo. ^llra- 
szy, przeszkadza w t. d.) - tr. Szczebietłiwy gomon 
pŁallwa drobnego. Tward, Pasę. ió4. (wrzawa, szeletł, 
wrzalk). GOMONICsię, -ił, - i i?<?fŁ/;r. nrfi*., swarzyćsic 

a kim, wadzić się. Włod, m\t Umę^nb en f)at>exn, sanf^n. 



GOMONNY - GOŃCZY, 

jR«. rOMOHumB uniepokaiać, roii03Kfn&, darOHÓaHini, 
rouoiKy^ nielUtkować ; yrouoHHUiJb , yroMOHMms 
nspokaiać). GOMONNY, - a, - e, swarli^ry , ^abftnb, 
fc^repent) / poUctnb. Ledwo gomonuy bęben a dzwon ry- 
knął z wieży. . . Nar. Dz. 1, 194. Re. TOMOIOhL , ró-* 
M03a niespokoynik. 

GOMUŁKA ob. Gomółka. 

GON, - u, m. , AJorow. Jon ; Boh, ^Oll^a ; Rs. rÓHita; 

- gonienie, gonitwa, łowy, polowanie. A V/. gonja , gnanje; 
brt^3a^t'U, ba^ Oultnen, bie Sajjb. Na granie Amfiona 
W bezdroźnym Ikaly czyniąc gony kole Prze(kakiw;iły na 
poborzne polt*. Zab. 11, 354. Dokąd lak S[>ieszuo bie- 
żysz? z włosem rozp łszczoncm , Bez fłroiu a rannych 
kwiatków? czemuż ukira gonem! Przyb. Ab. i85, fpę- 
dem, £oi^. ^onctn ; Rs. eb roHŁi s na wyścigi). Wpa- 
dnie sam w sieć złoczyńca , choć nie będą gony. Paszk, 
Dz. 102. Śmiał się IMars z dala z Fortuną pospołu Na 
te ij^r^szki i wzaiemne gony. Jabł. Buk. N ^ b. Niech 
inni opit.'waią gony i ifirzyfka. Przyb, JSjilt, 260. Mala- 
rzowi kazał dom mnlować z zwiorzeńcami , i myśliwemi go- 
nami. Skarg. Dz. 795. Nie tak brzmią słodkie w twoim 
uchu ftrony. Jako ogarów zawiesiilych gony. Pot. Arg. 
209. Cieszył się psim abo sokolim gonem. Pot. Syi. i5. 
Ten nogę a ów złamał w gonacłi szyię.- Chrość. Ow. 66. 
5., Bobrowy gon, bobrowni^], bobrowe gniazdo, bfl ^l' 
betb(tU. Jeśliby kto miał łowy i lasy, ieziora i bobrowe gony. 
Stat. Lit. 292, Bóbr wypłoszony z gonu, traci wszylick 
przemysł. Czack. Pr. 2, 2 64. Bobrowe gony były pod 
dozorem łowczyrh. 1^. 1, 66. *§. 2. paięczny gon, gatu- 
nek paiąka (cf. skorpion, krzeczek , tarantula, eltlC Mxt 
fd)dblid)Cr (^pilinen. Od paięcznego gonu , t. i. od paią- 
ka na długich nogach obrażonym, lekarftwo. Syr. 459* 
Od niedźwiadka , abo i od gonu paięczego obrfiżonym... 
i*. 696. *GONBA ob. Gonitwa. GOŃCA, - y, "»•» 
(Boh. 5oneC, Sr. i. ^onicjcr, który goni, bet '2^%eX' 
Gońców za zlodzieiem wysłano. Tr. (gonlcielów ^<l£b)f- 
CCV). Gońca byt z kopiła przedni, i na dobrj-m koniu sie- 
dział. Star. Ryc. 4ł4, Prosił go na wesele córki 1 dla go- 
nitw, bo był gońca niepospolity. Biel/k, 91. goaiący W 
gonitwie, zawodnik, 28cttrenner). Poi ed\Tłek ten nocne 
zakończyły ciemności, Był iodnfik godzien,, abyiasne słońce 
Odkryło było światu takie gońce. P. Kchan. Jer, 236. 
- §. 2. gońca, pies gończy, bet €0UV^l?Unb, Cltt Ift<fctef 
^CCftunb; gońca iell pieg wietrzny, który popędzone zwie- 
rz* goni ze wszyftkiego (koku poty, póki może, abo on 
gonić, abo zwierzę uciekać. Ojlror. 3/y?/. 3i. NepłiTOS i 
Archont, z tyth się każdy sili, Gdzie gońca zmyli. Ao- 
chow. 323. Na zaiące zażywaią gońców chartów. q. ▼• 
(GONCIANY, GONCIK, GONCIARZ ob. Gontowy, gont, 
gonta). 
GOŃCZA, -y, «. ♦ Tr.\ ob, gon, gonitwa. GOŃCZY, - 

a, - e, Roh.fj^nli, (lonicę^ Sr. i. JonicjerfFI ; /?j. roH- 

HiH, od gonienia, nac&fp^iMlb , .jttgenb ; 3agbs. Ogary, 
gończe psy maią bydż prędkie i z dobremi głosami. Haur, 
Sk, 34 o. feour<J^«nbe, JpfCCMnbe. Skoro on gończe roz- 
puścił ogary- Naszczwat zwif;rzyny, i nabił bez miary. 
Chrość. Cw. 47, ob. brzesznik , Cro, kopov^. Psy rozswo- 
ruie i gończe ogiiry. Chrość, Luk. 1 1 8. Łowiec , poKi 
tyczek nie rozftawi Z sieciami, wiąże charty i %onrte. 
Bardz. Luk. 63. Gończy chart. Min, Ryt. 4, 2.11. Mia- 



GONIARNIA - GONIARZ. 

na gończych psów : wilczek, cypr, cymbał, dawizwierz, 
"WlsU, Danay, Raba, Skawa i t. d.). Gończe sfyaząc 
dźwięki przeraźliwe Jam się po bfotach^ po dachach wie- 
tsafa. Tward. DaJ^. 6. ('hałasy, gJosy, krzyki). - j.. Kró- 
le wic z Xriem poni? na oftre w goftczey sfbroi. Gorn, Dz- 
6- tn ber 3)urnU'rrM|tung , w gonitwianey zbroi. GO- 
NIARNIA, - i, i., d/wignia górnicza , przez konie obra- 

cma, ber C5^6pd, ber ^reibcr, Im 53er9^rtue, b«^ btir(^ 
Cerbe ąttrubene y?efejpu9. 7>. Gom,vrz, - a, w., 

co konie u goniami jmi;. ma, brr &hpdtX€XheX , bcr bie (S6s 
l^elpferbe antreibt. *CONlASV , - ow, plur. gonienie 
się na wyśr>gi, prześladowanie, W:d)\ctfc\ti^C^ ^eruttljas 
gen, 33erfolt;en. Tandem tedy kroi umart , parlye , go- 
niasy. Bóg wi?, kto nie był, to Piaft, to Francnz, to 
Sasy. Teat. 43. i43. //'/^. GOMC, -11,-1, czyn. 

ndk., Boh,limit\f fjonim, ^oniwam, baiieti, h!\\\\m, {)\\C(c 
t\, gnał, jenn {oh, gna<?, -Aoń^C); A7o. bonit, (lonim-, Sr, 
a. gonifcf^, 0rtn«fcft, Qnfli'cf>, jenit, jerom; /?^. gonitti •, 
Cro. goniti; iCr. i. ftonlcj; boHiu , foiilm, f»nacw tonflc?, 

(nil(; F</.gonit, gnati , gnał, shenera; CV/i. gonem, gn4- 
ti, gnał, shónem ; 7?,^. rÓHHmb , roHHmB, rHaniBj Be, 
rnaniH, roHK),'3KeHy ; cf. C7r. xov£w , cf. koń cf. 5?uiib/ 
cf. Ąrr. nair). - Pol. ścigać, pędzi(5za kim, by go ułapić, ja^ 
gm, na(ti<igen, nac^feCen. K^/. napojati, nalouiati, pojati, 
gnati, poditi sa, dcrviti, naperganjati ; Crn. dervim ; Rs. cca- 
pneamB, ccopKmB; iV. ruarnu. roHio, AOcmaraniB, 
K6'&7KamB aa k^BmT^. Gwaltownika na świeżym uczynku go- 
niono ; ci za^ co go gonili, w gonieniu poimać go nie mogli* 
Szczerb. Sa.r. 1 8 i . Przed cz^m dziś uciekasz, iutro sama za- 
tem będziesz gonić. 7>/7f. lo, 54. Gońcie ich co nayryrłiley, 
bo ich dogonicie, RacU. Joz. a, 5. Gonił go przez siedm 
dni, i dogonił go na ^^rze Galaad. Radź'. Genes. 3i, a5« 
Zbiegowie lękaiąsię, chociaż za niemi nie gonią. Zah. 
7, 2ig. Kossak. Tale biegał, iakby go kto tuź na karku 
gonił Zab. 1 4, 53. Z koniem pierzchnął; gońźe wiatr 
po lesie. u4lb. n. W, 4. Zęby nie gonił wiatru po ulirarh 
w nocy. Teatr. 2,1 b. i^. (żeby się nie wałęsał miewłór«ył). 
Nie goń togo, co sam ucieka. Cn. Ad. 507* Gonił za 
sobą, t wysiekł si% piętami. Cn. Ad. i, a86, er IJttt (Ret^s 
au^gen^mmen, dadź drapaka). Goniący J5c. roHumeAB- 
H&IH. - J. Fig. Walczmy, gińmy, śmierć gońmy; ale 
dla oyrzyzny. Zab. 12, 177. Nogł. (szukaymy śmierci). 
Syn zbywszy się rodzica ftraźy Swoim się poważy gonić 
polem. Tward. Wład. 48. (żyĆ na swoię rękC , swoim 
dworem). Ciężkim go prawem dłużnicy gonili . Jam swą 
niewolą wyrwał go z baflyli. Znb^ i3, aig. prześladowali 

pe rerfotgteti iftn mit alTer^trenge beg ®eri(6t(f. Krewny 

powinien krewnego gonić w sprawie o złamanie pokoiu. 
Szczerb. Sex. aij. Zony cudzpłoiney indgł mąż odka- 
zować od siebie , ieśli iey nie chciał na gardło gonić. 
Seil. ao. (na śmierć ofkarżać, wyftawiać). - Jedna trwoga 
drugą goni. Paszk. Dz. 44. (tuź za drugą nailępuie). Już 
iedna drugą przepychem ftroiu i guftem kwiecia goniła. 
Zab. la, 297. Gawdz. wyścigała , przepisywała, fltWetU 
eiferten mit etnanber. Juź nie widać we wsiach, by moi 
rodacy gonieni byli nad przepis do pracy. Zab. 16, 343. 
przypędzeni, nagleni, rtUgettiebet!. Uftąp'tym, co fortunę 
lepiey sobie gonią. Morszt. 68. (sobie łowią). - §. a. 
Ytrb. Med. gonić -• spiesznie gdzie dążyć, WOMn eilfll, 

ń(enb6 {Ireben , |)tniadcu , rcnnen, barnad^ rennen, ringen. 



GONiC - GONICIEL; 



745 



Rs. rOR3HyiiiB, roHaaoiB; Ecc. roHdamz, y6£ram£, 
e^BrcniBOJwl) cnacamBcH, roH3Hyinii, yHoiH, )6B- 
YCamB , ymCHl) pierzchnąć, uciec). Do pierścienia go- 
nić. Groch. W. 488. Pot. jow. 2, a3. na<^ bem CRiiige 

retinen. - Na oftre gonić - potykać się kopiią. V\'łod. 

fdjrtrfe Sanjcn bred)ett, etn ©ct^arfretintn b^Iten. Króie- 

wic z Xciein gonil nr* oftre w gońrzey zbroi. Gorn. Dx. 
€. - N^e poyrzał na nię, ni się iey pokłonił. Tylko ocza- 
mi po ścianach gonił. Jabł. Ex. 209, dziko poglądał , er 

tlefł bie 9Iu(jen wilb !)erumfd)»etfen)- - J. fg> gonić na 

co t załawiać , nacfe etlOttd rtngcn. Goni na zwadę , łowi 
na guz , zadziera. Cn. Th. Zygmunt przyiechawszy do 
Litwy , obaczył Molkwę być przeciwną sobie , a na woy- 
łię gonić. Bl^L Sw. 27 a b. Żyliśmy wszyscy swowolnie, 
Ka twą pomftę goniąc dobro\wolnie. JCanc* Gd, 3o2. flza- 
sTuguiąc, zarabiaiąc"). Znaleźli się rodacy, którzy upor- 
uie na swoię i Rzplt^y zgubę gonili. Pilch. Sali. 64 
Upominał ich. Żeby nie gonili na zwadę. Budn. Apopht. 
128. On iako ten, co na *hańbie nie goni, Nie chce bydź 
więźniem ani polmanym. P. Kchan. Jer. 119. Greki . 
młode troycę ś. bardzo mieszaią, i na Ary&ńfkte kacerfiwo 
gonią. Skarg. Kaz. a55. zarywaią kacerftwa). Herodyas 
na złe Janowi S. goniła, i o gardło go przyprawić chciała. 
Sekl. Mar. 6. czuwała nań). *Gonićna *slaw^. Tr. , KB, 
mnie się zdaie , żf , gonić na co, z.awsze na ztą Jlronę 
się używa. J. 5. gonić czrfm , s gonić resztą, oftatnim , 
szczątkiem = oftatnich sposobów używać, do oftatui -go 
iuź bydź przymuszonym-, hai U^te ^Ólittd et^rcifitl mufs 

fen. cf. s/o. pfowf v«iicu |a iagńcmi l)onit. Już^fkarłjowi 

przyszło resztą gonić. Chromo. Fars. 389, Falib. Dis.P. 
2. Płeć biała nad tobą prawie serce roni , Ale za to szka- 
tuła prawie resztą goni. Nar. Dz. 3, 128. kona). U nie- 
go i naycięźszy cZas nie goni - szrzątkiem , Bo wszyftko 
idzie ładem i pięknym porządkiem, ib. 1, 34. Już ofta- 
tnim goniemj-. Teatr. 4 A, 56. Zapuść, zapuść kotwi- 
ce, zrzuć napięte żagle, "Wiedz, że ten szlcodą goni, 
kto co czyni nagle. Błaz. Tł. a. cf. co nagle, to po 
djaMe). GONIC się zaimk. , uganiać się , wyścigać sfę, 
pędzić ieden za drugim , ffc^ ittgeil , Rs* norHaoiBcK 
norOHiocB. Chłopcy się po ogrodzie gonią. 2'r. Tak 
się tu wszyscynako mizern-e ryby goniemy, po t^m nę- 
dznem morzu burzliwego świata tego. Bey Pojl, K kk d. 

- Gonić się kieliszkami , konwirmi , s przepiijłć się , ie- 
den drugiego. Tr. tliiflnber ju 55oben trinfen- - Gonić 

się za czem , zapędzać się goniąc , jm 9tad5|«(|Cn beSttffett 
fet)n , Weit tjerfolcjen. Medea w ucieczce, brata swoiego 
członki , po tych mieysrach , któremi się ociec za nią go- 
nił , rozrzuciła. Siem.Cyc. 212. Patrz iak się iałowica 
goni za dorodnym buhaiem i nadawa >sama. Tw.ard, Pas, 
3o. Kto się za złością goni , bieży k śmierci swey. 
Budn. Prov. n, 19. (kto naśladuie złości. Bibl. Gd). 

- 5. 2. zwierzęta się gonią s chciwe są mieszania się z 
sobą, Idllflg fepn. Wilk goni się z samicą przez dwa- 
naście dni. Haur. Sk. 3 12., Sr. 2. Ce ganafcfc, ganjflW'; 

Cro. goni lisze, gonimsze, tiramsze; Crn. s6 goniti; ^d, 
naflcozhuvati , nafkakati , pojatise, gonitise, se poplemc- 
nuvati , se plemeniti , se jesditi -, o kozłach se perfk.iti ; 
o iwiniach se hukati ; o kotach shtramłati. GONI- 
CIEL , - a, IW., który goni, ścigacz , ber 9?a*feCer, 

ffierfclgft. Wyrwiy mię z ręki nieprżyiaciol moich, i go- 



%« 



746 



GONIEC . GONITWA. 



I 



nicielów moich. Budn.^ Ps. 3i, 16. (którzy mię prześlą-- 
auią. BibL Gd,) Bh. l^tnit ; Crn. goakzh , gojn^k ; Vd. 
gnaus, goinik, gonazh, goiiez i Sr, 1, (ontcjet; Hoss. 
rołiRtiieAi. GONIEC, - ńia, m, , kuryer, kursor, ciVL 
€llbOtef ^OUrUr. Boh. f^OlieC acror , agitator i Bg. go- 
gn4c v€ctor): Crn. jedlinek ^ Rs, roHe^b, ine^ejjb^, 
BaroHOjUKl), ^3AOBoii; £c, rÓHcgb, CKopoinena, 
pHcmaoieAb , B^cniHUKb, ckc poxoA«^ub , cKopome- 
«lt:^b. Lekki gouiec sprawić tego nie mógt ; trzeba byto 
posła wielkiego tam posytać. Tward. W, V> 2, i33. 
Smalc* i'*. Posfany iVlfoi:ki gońcem z tą nowiną. Tward, W» 
J). a, n6. a(^ Fourier. Przybiegł goniec a Hiszpanii. Nieme, 
XroL 3> 85. Przystał mi gońca. Ttat. 45 d^ 102*. Wyh, 
- Jig. Gończe ztoŁego siońca, różana lutrżenko ; Jużei to 
w chatki moiey sayrzaia okienko! Zab,. 1, 177. Nar. 
IBorbOtC, ^UbOtf. t^dy swpie gońce pomkiiąwsgy słoń- 
ce Jui na sam nieba wybiegło irzodek. Zab, 11, 364. Zabt, 
bieguny swoie). - *$. Ssedł za nią iakohy goniec. 3 Leop. 
Syr, i4, 23 (śladownik« 1 Ltop^^ goniciel, ścigacz, ^^&^ 
fpjcr). GOJMIE.ME, - ia, /i., Suhft. Ytrb., ściganie, 

^a^ 3agrti/ 9{a(^fe$en Bh, ^onba; !:''<:. roH6a, roHó- 

Hje; Rs, BEir5H«Ka. GONIONY. - a, - e, Partie, Ptrf.^ 
ścigany 4 geiagt. 2) gra, gdzie ieden drugich 'iciga. J, 

Xchan. Dz, 209, H€ Spa^d^t^i^ui t ^afc^n (I)ieb|>ii(f , In 

ytcnffn). Jig'i^ uciekać, razów iednak kilka w tym go- 
nionym oberwała Dwór, H, 3. Cho<5 odmiany w rzeczach 
są łubione, Lepsze gosione w szczęściu , nii mieuione. 
Jag, Gr. E b. Ty gościa lądem . ia gram gonionego wo- 
dą, hospita tu terris erras , śgo in undis. Zebr,Ow, i42« 
b) Uniec, ein lufKget (furtiger tan^ Milcy patrzeć, gdy 
dziewka na koniu harcuie, nii kiedy gonionego z goleń- 
cem tańcnie* M, Bieljk, S,. N, 19. Dawno to i u cielca 
karał bóg onego , Kiedy około niego tez szli w gonion^^go. 
Rey Witt, i6a. Umysł Aateczny a ^wspaniły nigdy się 
ukazać nie moie^ iedno w rzeczach przeciwnych j bo pe- 
wnie w *ceuarze, ani w gonionym, nio się tam nie okaże. 
Rey, Zw, 86 b^ Pewnie w *cynarze , ani w gonionym albo 
tańcu szalonym^ nic się tam nie okaie. Wer. Rgl. i44. 
GONiPIENIA^DZ - a, m. , liczykrupa, liczygnisz, ła- 

komiec, eln ®elb<>ttngtfget, ein ^abftid)tiger. Lichwiarz, 

gonipieniądz , odrzyłkóra, W, Pojl, W, 2, 368.. GONI- 
TWA » "GOMBA.. - y, i., zawód, ubieganie się do 

mety, batf iSettretineti ; Rs, roHumsa, roMi>6a, pacma 

Hie; Cr/i, derkanje j Cro.. zderkalische, (jdijł : Vd, guni- 
tya, Ygtinka s gadka, zagadka; DL goni tka iV.] Gonitwa 
końmi Ec. KOHepHŁinaH'ie; Rs, cKa«iKa. Konia, co 
trzymał gonitwę czas długi , Puszczaią wolnym na oma- 
ftne amu^i. Zab. 13,295. Innych to bawi , by w go-> 
nitwie sami W prochów Olympu zakopceni dymie, Roz* 
palonemi w biegu koł osiami, Nie tknąwszy mety, zwy- 
cięskie awe imię Przenosząc z chwałą nad gmin luda 
mnogi. Między rządzące ziarnic wiiie^li bogi. Hor, 1, 4. 
Kobył. Gonitwa do pierścienia, ^^^ {Ringtenneir. - Bywa 
to w oney gonitwie na oAre za tarczą, ie ieden. będzie 
drzewem przebity, a drugi mało ranny. Gorn, Sen, 333. 
btt^ 2an)ettbte((eil. Gdy kogo obwinia o iaki uczynek, on aię 
chce szrankami, albo ofirą gońbą wywodzić, . . Szczerb. Sajc» 

439. hai ®(ftarfrettneir. - Gonitwy mieysce, bie fftentAaH, 
Bh. bonp; cepblm^ |>Iac ; Sr, i . b((anc ja , piebe^anc^a ; Vd.. 

tiiskaluliey dirjiiuna-ograjii,. tioJmu ikuahanje ; Crn, dirjayną. 



GONITEWNY - GONTOWY. 

oggraja-, Rs, 6'BraAuqie, nonpuise; JBc, e^KeAegb, 
Dosopuigi? > TaIo O^raiornicM, 6opiotn&cK, npepii- 
cmaHie. (Ec, roHaniB04fc^f]ib ceUtizon), *GUM'1E. 
WNY, - a, - e, od gonitwy, aO.ttriniłClls. Rs, pa- 
coiameA&HbJH, KOMopucajameAiiKhiu. GOM^VAC, - 
ał, a, czyn, czjll. Verb, gonić; Boh. doititpatt} ^tt JAjeR 
l^flCgen* Pomnie go na frau' uzkim dworze Kiedy w Pa- 
ryżu goni wał z kopiią. P. A' chan. Jer, 72. •GOKKA, 

- i, i., gouicielka, Me tmtL jagt, ble Sagennii/ bie 

,34gerltlll, iuibetUin. ChodL Koji, 26. Hs roHaa gon, 
gonienie. GONNY, - a , - e, od gonu, £rtufs, (Rflin:. 
Sio ^onnl. Dziwuię się gonney kroŁofili , spettacula 
cursus. Zebr, Ow, i85. Lepiey spokoynego żywola uiy- 
wajć, nii tak iako gonna *masaia za dworem biegać. Rey 
Zw, ib8 b. 

Pochodź, (ganiać) gna/; błazgon , błazgonic; doga- 
niać , dogonić^ dogna/; naganiać^ nagonić^ nagnać\ 
oganiali ogonić, ognać ^ oaaniacz , oganiarzkas oga4f 
' ogJinka^ ogon ^ ogonek, ogonowy y ogoniajly y ogonak^ 
ogonaczek; oLegnac\ oLegnany , obtgnaniecs otganiać\ 
obgonićt Offganiać y odgonić^ odegnać ^ odcinanie, od- 
ganiacz\ poganiać ^ pogonimy pognać; poganiacz ^ pO" 
gOfS , pogonią; przeganiacy przegonie^ przegnać y prze- 
gon przyganiać y prz\ gonić , przygnać , prz\gnonie; 
rozganiać y rozgonić y rozegnać , rozegnanie ; uganiaćy 
ligonićy ugnaćy ugon ; wgoniać, itgonićy s^egnafyUyganiać, 
wygonić y wygnać ^ wygnanie, wyganiacz , wygnaniec^ wy- 
gnańczy, wygon, wygo ni/t: o ; zgnniać, zgonić y zegnaćy 
zegnanie, zegnany; zgoniny y zgony dozgonny y dozgon- 
noććj zaganiać, zagonić y zagnać, zagon , zagonijly, 
cf. zonąćy zon^y zenie y cf. Aoti. 

GONKA ob. Guńka. GONOREA a3. rzeżączka, cieką- 
czka, trypa. 

GONT, - u, m., GONTA, - y, i., GONTEKl, - tka, 

m,, zdrbn,, Bh. ef Sio. f(pnM, ffinbel; Ą. sendely. sins 

deli Cro, sindoli Bs, simla;. scindra ; Rg. acimbla, dar- 

, vene plocce^ Crn, shinkei, slikodla; yd, krouniza. szie- 

plenka , (kodliza . de/kiza , ziepotnik, shintel ; ^f^- ^' 

fd^in^el*; Sr, 1. fd^inbid; Rs, róHmb, roHaiHHa. M^ 

scandult y ital scandola, Gall. echandole, Lothar, 
chondre , Ger. bie ^cbinbeł szkudła, deszczulka , dranica 
do pokrywania da<*4iu n*. p. Dachy pokrywaią się lei s^ku- 
dłami czyli gontami dębowemi , a zwyczayniey sosnowe' 
mi. Switk. Bud, 225, Goji. G^r, 121. Suchy gont nay- 
prędzey »ię pali. Gaw.. Siei, 366. Pięć tysięcy lat, a le- 
szcze . iż tak. rzekę, iadna gonta z nieba nie spadła, am 
się która, gwiazda naruszyła. Skarg. Kaz, 5 18. Gonta, 
azkudła. Volck. 853. Róino^ć icft między gontami a 
azkudłami ; gonty przy iedney ftronie wydroione; szku- 
dły niedrożone , pospolicie dębowe bywaią. Mącz. GON- 
CJARZ., - a, m., co gontyrobi, szkudłarz, ()er(S(|^inbHnt<' 
4er, ^Cbf nb(ee. iSA. fftnbelar; l^</. krouuizgnik. krouni/.hni 
krivez. GONT AL, GONTARZ, - a, jti., Bh, ffinbtUff 
gontowy gwożdż , ein <S4inbe(nage(. Gontaie , bretnale, 
głowacze, szkutniki- Os, Zel. 4 et 64. GONTOWY, 

GONGI ANY, - a, - e,^A. ffinbdttó/ fiinbcfoJDÓ/ ^'* 
rOHinOBhLa, od gontów, szkudlany n. p. dach, scandU" 
lare. Mącz. Gonciany, szkudłany. Volck, 853. y^^- 
krounizhna (łreha). , Ćwieki gontowe. Qs, ZeL 64. 90B 



GOPŁO - GÓRA- 

GOPŁO , * « , n, , iesioro w Kuiawach, na pic^ mil ^f ngie, li^ 
póT mili szerokie, s którego wychodzi Notecz rseka. W po^- 
rsod iosiora ieft zamek spufloszony pod Kruświcą, gdzie iiie-> 
gdyś rezydowali Popielowie Ład,H,N.^^. in^tl^Ut^Zt. 

GOKA, - y, i.; Bfi. Jota, ^futa, Jurfa; Sio, Cora, wrcft cf. 

wierzch ; Alorau. topiC ('(*• kopiec ) Hr, 2. gO^td/ gO^rfa \ «Vr. 
1. (ora^borfa; K</. gora,hrib, (^cf.garb); Cr/i.gorra, hrib $ 
J?4.gora, pianina, brigh(cf. brzeg) brriddo, glavica (2. Bf. 
gor^Syłua); ó7a. bórd, pianina, bŚrdo *, Rg.gÓTa^ plannina, 
bardo (a. Rg. góra Syha) \ Cro. góra , pianina, breg \ Rs. 
ropa; f/g. oiins j Gr, ofos, Jon^ ugór; Dor. £qos\ Hbr, 
sn Aar, ,;n harar ^ Ger, f^atl'^ cf. łijlhon, Wuori, Wari, 
Jsland. biarg Dan. bicrg, yfnglos, beorg), bCt 9ctg. 
Góra ieft wysoka ziemi wyniosłość. Wyrw, Geogr. 1 1. Przez 
góry rozumieią się te części iakiey okolicy, które tak są 
uad inny grunt ziemi wzniesione , źe od ludzi i koni z 
trudnością są dnftępuemi. Łfji, Miern. 79. Góra nie- 
przykra Vd. berda). Góra ogitida , ogniomiotna , wul- 
kan , Rs, cóoKa. " Prov, Vd, ni planine brcs dolino s nie- 
ma góry bez doliny s nic tak zupełnie zlfgo). Góra rodzi, 
apiódmysz. Kras, Liji, 2, ii5, parturluntmontes^ z^titi- 
kieychmury, mały deszcz). Czciy góry, mosty, chceszli mieć 
grzbiet prosty. Cn, j4d, ia3.(oftroźnie, gdzie niebezpier-zno). 
Jasna góra 06, Częlfochowfka. Łysa góra ob. Łysy. Jedzie 
baba na łysą górę. 7eaf. aS c, 61. śt 28 6, ibi, (cza- 
rownica i cf*. Crn. klók s czarownic schadzka). - §, Góry, 
ciąg gór, pasmo gór, cftt ©ebitgf , Cine ^tt^UtU, Boh, 
(orp; Gr, o^Ms; Vd. gorouj'? , gorouftvu , gorflii reber, 
górni br i eg, kUnz, pianina; Hg. gorje -, Cro, prigorje*, 
Sla, pianina ; Dl, planine alpes). Naywy^sze góry są w 
kraiach podstonecznych, Ifyrit/.G, 11. Góry Karpackie, 
nazywaią się tak od iedney góry Karpak. Ład, H, N, 43.' 
cf. Tatry, ini 6arpatlf*e ®ebirge. Strona icdna gór 
Karpackich na południe , należy do Węgier^ a północna 
naleiala do Polflci, która pod Nowym Targiem Magora, 
pod Druibakami Krępak^ a pod Gorlicami BeszHd nazy- 
wa się. ib. (cf. babie góry). Olbrzymie góry , pasmo wy- 
sokich gór dzielących Czechy od Szufta. Dyk. G. 3, 3'»6. 

M (RlffcngeMrge, 5A. ftf onoffe , ftfonojfife !>orp. Góry 

lodowe, śnieżne, śnieźnice, ii\iUx%t , ®(etfc^er. Mier. 
Mscr, - J. Góry s| gruby, zupy, lorhy, gdzie kopią 
kruszce, sól etc, Włod, SBtiidje, ^M^U. Słowa gór w 
Polszczyznie też używano przenośnie , chrąc wyrazić 
roboty górnicze , albo obrane w tym celu położe- 
nia, n. p. g<)rj^ Olkiifkie , niiedzianogórfkie i t. d. 
ifi>r. 3/scr.\ Sio. tam, bÓHC ; f^g, banya; Sr. i. fofarffa 
9401(1/ oó. kopalnia; Hs, 3:iBÓAb, Góry wapienne , ^M: 
lnt(6C/ napełnione są kamieuiami bialawenii, z których 
palą wapno. £ad. HJi, N, 44. Gór kamiennych ^UlHi 
iliii^C , w Pol3:?rze ieft bardzo wiele, osobliwie około 
Pińczowa. Lad. Hjl, iV. 64.^ Góry kamienne, *tyszarnia, 
lapicidina. Volck. 459. Vd, kamenarje , kamnalom, ka- 
mcnamiza ; 5/9. (om , (omnica. Gór kruszcowych, Stjs 
bl&d^ff (5rj^tttbt*n/ mamy -bardzo wiele-, ale kruszców z 
nich nie doby vTa my. Za Stanisława Augufta uformowała 
się kompania, kładąc ko9Zt na otworzenie gór Olkufkirh. 

Ład. Hft, N, 43. , Sla. JeUjni batić , bttol jelfSnt) ; Jig. 

Tss banya ; Cro, ruda (oA. ruda) ; Vd. rudna roba , rud- 
ftfn*, Rs. pyAOKOOHH, pyAHMK*b. - Prou. Złote góry 
•biccuiey a nie ma i ołowianych. Rys^ Ad. 80. Bg, obe- 



O on Li 



7^7 



«h}ayati zUto heftEtgoro , Sio. $lati Uui nihnm 1M$e 
wat* ' $• Góra nadmorlka , abo namorfka. Cn, Th. przed- 
górze, przylądok, ettl SJorgeblt^. AuguA zwyciężył An- 
toniusza wodną bitwą, u góry pomorfl(iey , którą zwano 
Actium. Otw, Ow. 655* - $. 1'ig. tr^ gromada, kupa 

wielka , etti gro^ff ^«uff II , fin Orrg. Chełpił się , \o 

miał zobaczyć pierw«y, niżeliby głowę swoię ftracil, *gurę 
tak wielką z ciidzycłi głów usypaną, aako ieft meczet 
Zofii. Kiok. Turk. 29. Wielką sobie przed bo^em ^órę 
zasług, w szukaniu zbawienia bliźnich nawiozła. Wyt. 
Kat, x8o. Mikołay Dzierigolki, tak iak Jan Łaiki chcie- 
li , aby fkarb pospolity założono, który zwali mon /ejn 
pietatis j górę zbożności abo miłosierdzia, bo do niego 
mieli wszyscy,' wedle możności swey, każdy rażona 
fkarb pospolity zrzucić. AJodrz, Ba*. 48a eł 667. elit 
^taaWfctaC ©on ftfpiOtiltd^n fBepttiąctt- - 7>orz tłuma- 
czy , komorą potrzebnych ein 2e\^f}auśr IW hem i&rmwtSf 
ttjne 3ntfreffen gelte^rn Wirb. Góra miłoslwdzia na poży- 
czanie pieniędzy ubogim ludziom. Tr, , £0tttbatb. - $. 3. 
góra, mieysce wyższe, mieysce wzgórę, (oppos. doł) bct ^ł^&s 
Cete Ort, Obra. Góra w mieszkaniu, w budo'.vauiu f w;yż- 
sza iego częś<!, piętro, poddasze, mieszkanie na ^órze, 

bet bó^fte S^etl elne^ ®eb4ube^/ tin bi^erer €ro(t, Ut 

$Bobcn- Na górze dwa pokoiki , ukazywały widok catey 
okolicy. Xiądz 74. Poddasze, to ieft, wszyftkiego bu- 
dynku góra. Haur, Ek. 11. Góra nad ftayoią, góra nad 
wozownią, góra nad sieczkarni^ Swid. Bud, 77 - 8. (cf. 
ftrych). - J. Z góry, s ns do\ propr, et Jig,i « wyższego 
mi^^ysca na niższe, Bh. ^ \f\kXX^ \ Vd, sgora , odsgor, ud- 
Ggora ; Crn, sgór , sgorej , odsgor , odsgorej , odsgur', 
Cro, zgor, odz^or, odzgoia; Bs, zgori , zgara , od zga- 
ra, ozgar, odi zgara; £'c. CBłkinp£, cBepzy, cBUiue, 
^etgUb, nacb nnten; oppos. na górę, wzgórę^ do góry\ 

w górę , pod górę, ku górze ^ betgon , iiacb obeii , a«f- 

Wdrt^, binauf. Sr. i. b<5re; Sr, a. gorri; Sla gorri; Bs. 
uzgor; Vd, gor, gori , nasgor, k' yerhu, nanshe, cor- 
sem, semgori . gor$e, sem na sgor; Crn, gori, hogóri ; 
Rs. et. Ec. rop'B « Bhicnp&. Zaiąc ku górze prędszy, ni- 
żli z góry. Sienn. 285. Siemię dało owoc podnoszący się • 
ku g^rze. 1 Leop. Mar. 4, 8. (rosnący. 3 Leop,) Z gó- 
ry nie trzeba poganiać. Gil. Pojl. 169 b. Wołoch y , gdy 
Mahomet wziął Carogrod , a wszyftko iak z góry poszło 
wschodnie Cesarftwo , fiisurmafilkiey iarzmo przyięły nie- 
woli. Tward. Wład.5^, (smarownic, gładko, raz w raz)^. 
Do czri świeckich, iako wóz z góry^ a do rzeczy bozkich, 
iako na górę , na którą wiele koni przyprzęgać trzeba. 
Skarg. Kaz, 91. Jnszy zapęd do góry, inszy bywa s 
góry. Pot, j4rg^ 81 8. Do złego iako z góry, a dc do- 
brego , iako wzgórę, i przeriw wodzie idziemy. Skarg. 
Kaz. 77. Dla piany karczmarz z góry nalewa. Pot, Jow. 

67. er fcbenf t ted)t bo<b 9on oben ein, bamit ti beffet 

fd)dutnt. Ugnś wnętrzny ngień , który co raz bierze moc 
do góry od svvychże poddymany. Kochów, Roz. 68. Oli- 
wa w wodzie do góry idzie. Tr, - Chym. Dyftyllowamo 
w górę, gdy para z wierzchu naczynia, w którym powftaie- 
podnosi się do pokrywy nalfi włożo^iey , Dejl, per ascen^ 
sum. Kriimt, Chy, 220. - Podfkoczy do góry z radości. 

Teat. 27» 21. wysoko, {n Mf^óbe fprtngen, aiiffprtRg(n» 

Wszystko teraz do gury nogami przewraca się. 7'«ar. 34c, 

35., Bh. ndtttb^/ na opal obcatiti, Sr, i. to fpobnerioeis 



^481 GÓRA. 

dwoili; Vt^' priednusad, ba^ Unterflf su Cterft. Z pod 

"Wod do góry robiąc ręką, ptywa. Bardz. Ir. 54r). (iia 
■wierzch, et atbtńtCt fidj^crauf. - i/y/uówdo^óry ib(5, iść 
ftalkiem przeciwko wodzie. Mag. Mscr^ flro^mauf/ gigcn bftt 
€trol)ITt/ o/';j. na dó) iść). Naszkutr.ch iegiunin t\ Je przy- 
sposobić ti zęba , ile na dół i na górę wyftarczyć muźe» 
Haur. Eh. 171. (tam i sam, tam i na powrót^, - J. lig. 
tr. K«T^dy mybli się wzbić w gorę nad inszych. A tok. 
Tur, 169. wynosić się, fld) llbwt ailbiTe etOebCH. Stau 
móy nigdy ducha mego nic unosii w gorę. 1 eatr. 29 p, 
S8. (*nie nadymał). Niech cię zbytnia pomyślność nie 
wynosi w górę. Zah. i3, 2'ł4. A^at. Poszli Francuzowie 
za zwycięztwem w górę, i wielkie myśli brali przed się. 
Warg. Cez. 220. flC WUtbctt ^lolj. W górę nie patrz by 
sokot, nie chciey przypisywać sobie wielkich godności. 
Bach. Bpikt, 67. - Nauki, idąc w górę lak po iiopniach, 
•do wiokszey teraz dofkonalości przyszły. Mon. 65, SyS. ro- 
»ry, fiefreigen jlufcnweife CoCer. Polacy Jagiełfę tak ku górze 
wyilawili, wsadziwszy go na ftolec królewfki , iź z ie- 
dnym królem naywiekszym mógł porównać. BUlJk. Kr, 

370. wywyższyli, (i(? ()aben i^n fo ^oc^ erboben. Sukces- 

aya w górę poftypuiąca. A, Zamoy, i34. wftrcz , nazad, 
n^ antenatów, rndziców, etc, auf|lei^llbe (Stbfc^dftMinU. 
Tak gwnNownic teraz zaknpuią konie, iż cena ich nad- 
zwyczajnie w górę poszTa. Gaz, Nar. i, 233. Vd. zena 

se povisiia, gorvdari , ber ^tei^ tjl aufcrorbentOc^ gcflies 

gen. u sąsiadów za za\farciera granic wszyftko w górę 
póydzic i w cenę. Star. Mon. A 4,. J. , zgóry płacić t 
awraisować zapłatę, uprzedzić zapłatą czas iey się naleią- 
cy, rorau^ bejrtljlcn, POrfc^tcfen, Vd. denarje napreidati, 
poprirddati). Dawanie pieniędzy z góry, bet ifiOtf^ijuf/ 
Vd. nappeidanje, poprieddanje). Wygodzil mu w poży- 
czeniu summy, z tą tylko iedną wymową, aby z góry 
procent odrbral. Zab. i3, 2o5. - ^.., z góry s od samego 
początku > ^0\\ oben, POn ^tufting , Trzeba nam to opisanie z 
góry zacząć. Jabl, Tel. 200. Zaraz z góry go wyłaiał. Ld, ^ 
na saniynŁwrtępie. - j. z góry, z nieba, od boga, 901! Obctl/ 
tlOllt ypimiltel, tJOn ®Otf- Co od hjdzi nie przyidzie, czekać z 
góry trzeba. Jad/. Tei. 333. - Górę miec\ brmc\ wziąć i 
t. d. r górować, przewagę mieć, przeważać, ble O^^t- 
CUUb ^^ben. I^^/. preyezhati, preslliti , gorpriti (cf. wskó- 
rać), liy swawola góry nie bruła. Falib. Dis, B, 2. Za- 
wzdyśmy górę otrzymawali , i dzisiayśmy zwycięftwo 
otrzymali. Baz. Sk. 583. Po kilku bitwach górę miał 
Ludwik. Skarg. Dz. 853. Większa ryba mnieyszą zje, 
dnżsi górę maią. A/b. z Woy. 3i. Zwyczaynie maią żli 
nad dobremi górę. Pot. Syl. i33. Wybiła górę mizerya 
Pollki. PsaŁmod, 23. wygórowała, nayw5-ższego doszła 
fiopnia). Kuscy k.^iążęta, piąty raz poraziwszy Polów— 
ców > do Rusi się wrócili, chwaląc boga, iż im dał górę 
nad. pogany. Stryik, 179. Kiedy raz iui nad tobą górę 
wziął, nie wyftarczysz iemu oprzeć się, i od tak mo- 
cnego nicprzyiaciela pokonany będziesz. Zat, Tejl. 281* 
Jeden syn mi zginął, Drugi w swywolą wpada, znaiąc 
swoię górę , Ze tylko na nim samym zakładam podporę. 
'Tręb. Syn. M.if. swoy awantaż. cf. porzód mieć). Kassy- 
wsz na morzu [dwa kroć Dolabł^llę poraził, Pierwey wąt- 
pliwym ścieraiąc się losem, Drugi raz górę wybił nad 
młokosem. ChroU. Fars, 197. Dziwna była' ta potrzeba, 
którey sobie kaidy przypiaował górę , iako mogąc podo- 



GOUA. - GORA^CO. 

bieiiftwo przyuayroniey zwycięftwa na Iłronę swolę pocią- 
gaiąc. L//?rz. Arwc. 2,282. - j. C^oy/ 5 wyżs/^ą drogą, 
ObenUiirb, DOII Oben bfr. Dla wezbranych wod, nie mo- 
żna było dołem iechać; trzeba b>lo górą obicchać kilka 
m\\.Ld, Roślina ta tak górą, iaki doi cni pędzi wielrznośa 
w ciele zamknione. Syz. 438. Gdy fkórę bzową na doi 
. ikrobiesz, dołem purguie, gdy ku górze, górą wywodzi 
womitamj.^//ai/r £ł. i63. Górą biiia sokół, a czapla ni- 
źey. Tr, Górą wylatować ięła chioplę.ina, audaci cot- 
pit gai^dere volatu. Zebr. Ow. 195. Prawda zawzdy gó- 
rą latać musi, iako orzeł. Weresz. Rgl. iii. Ty wiesi 
Panie, ie myśl muia górą nie wylatywała. Ryb. Pt. 265. 
nie unosiła się), et. górnie, wyniosłe, pysznie, l)Od)tXCl: 
benb, |loI|. Nowy ten doktor ws^yitko górą biie. Bach. 
Fpikt. 27. Patrz ten co przy lesie Łoń/ki ciołek, iak gó- 
rą śnieżny karczek niesie. Zab. 6, 534. Ma swoię dumę 
bogactwo, nie rado podłega, górą zawzdy chodzi. Petr. 
£kon. 71, - Górą nasi s bardzo dmiesz, wiele o sobie ro- 
zumiesz. X. Kam, bufi^rit bOC^&iUflU^. Wać widzę chcesz 
koty drżeć ? górą nasi, górą ! Zabt. yimf. 1 8. Górą nasi s ic- 
szcze to nieśmiertelna. Gemm. 91. ~ j. Z górą^ s nadftrych, 

z prz)'datkiem , z okładką, iibcr beii 6tnd? gcmeifew, relĄs* 

Itcb, mit eincr ^U^abe- Miał lat 70 z górą. Teatr 33, 
12. Będzie miał lat z górą 4o. Perz. Lek. 233. Trzy- 
dzieści lat z górą nie tańczyłem. Teat. 53 dy 96. (prze- 
szło). Flottę od 1000; z górą okrętów złożył.'. Siem. 
' Cyc. 229. Za korzec złota z górą nie chciałbym zamie- 
niać tego. Teat. 16 by 56. j.. Na górze s na wierzchu, 

obcn, sio.\f^n\ Sr. 1. J^ofe, Corfdd?; Sr. 2. gorcfaĄ; 

Kc/. tosverha, tosgora , togori ; Cro. gori ; Sla. gorri). 
Musztruiąc rekruta: ,,Poftać poważna! |;łówa w górze! 
oczy w brew!" Teat. 56 ^,/ 22. Mężnieysza baba na 
górze, niż naylep^zy rycerz na dole. Budń, Ap. 122. 
Na górZe mieszka sława, a szczęście ieazcze wyżey, Lecz 
gdy chęć nie uftawa, to człek się do nich zbliży. BogUAl. 
Nie chcę myśleć o fortuny kole. Byłem aa górze, byłem 
i na dole. Z.tb. j 6, 94. - 11^ GOKA, - y, i., miafto 
Polfl<ic w ziemi Czerfkiry, pięć mil od Warszawy. Dykc* 
Geogr. 1, 2.45. Kras. Lijl. \%, ellie ^tabttn ^OlflT. 

Pocliodz. górka y góteczkay górny, górnua^ górno^ 
gornochciwY , gornolotm, górnomys'łny ^ górnos^ny. Go- 
ral , górnik , gor'iicki, górnictwo \ gorzyfly ^ gnrzyjlość. 
Górować y v'ygorov,ać,y niewygórowany; pagórek ^ pugo- 
reczek, pagórkowy, pagorczyjly ^ pagórkowaty \ wzgórf^ 
Wzgórek; podgórze, podgórny , pod górjki , podgórzanin, 
pon'gorcz\k\ przedgórze; przygórefi ; ugór, uąorowy, 
ugorowanie ; Z!^oraproJ}, zgóraproJ}y, zgóraprojlownica; 
Zagórny, J. wjhórać Vd. gorpriti, J, Jkowronek Vd. go- 
riartz-, s'kurianz, 
•GORAC ob. Gorzeć: - 1. GORĄCO Adverb. Adj. Gorący; 
Gorfcey Compar,; Boh, Jorce/ Cro. sar (cf. iar); ciepło W 
naywyższym (lopniu aż do palenia (rf. parno) Jelf. D*'^ 
bardzo gorąco. Ld. Nie piy tak gorąco, bo iię sparzysz, ib. 
Gorąco mi , mit Ift MP« Otwórz trocbę okno , tu ieft 
gorąco.. Teat, 20 b 62. Od żony gdakania w głowie mi 
trzeszczy, i w uszach gorąco. Teat. 42 d, d. j. , fig. tr, 
gorli^Nie, żwawo, z zapałem, |JI(jig, fcurfg , bcip.. Go- 
rąco chodzić koło tego będę , by prośba moia fkutku do- 
ftąpiła. Pafl, Fid. 3o. Kroi sam poszedł , gdzie naygo- 
ręc^y, i nieprzyiaciół gromi. Fot, Jow, \b, tVO ti aitt 

^etpefłen 



a) GORĄCO - GORĄCY. 

^{fe{t» w^t, mo man ftc^ am (itidftni M(u0. Człowie- 
ka porjwczcgo nazywamy, gorąco kąpaaego. Kpcz. Gr* 
3^ p. 90. ftiri angtbunben, Vi^\%. Gorąco cię kąpano, 
ikoryś uaal>y( ; przed rządem chcesz. Cn» j4d. 263. Kto 
gorąco kąpany, prędko apfoszy ptaki. Pot, Arg, 55'4« 
( cf. gorączka ). 2) GORĄCO, ^ a, n., GORĄCOSC, 
- ści, i., ciepłość yt wyższym Hopniii, bW ^t^C* Boh, 

toratitnoil, (^orfO|l, wtaucnoilt, (orf o, webro/ |>aItmotl/ 
l^aldipotl; •s/o- borfO; borućoil, borfojl/ (orlimojl^ wraucs 
ttofc; Sr. 1. ^orciofcj/ nutnofc), 9tcia; Sr, 2, i)iia\ Vd, 

gorkóba, gorkuta , urozhina, gorezhnod, hiza , yrezhi* 
na; Cm, górkobą., gorkuta , vrozhuil^ urozhina; Cro, 
TFuchina, sarkos^t -, tS/a. vruchina *, Z>/* wruchina } Rg, 
goruusctyo, yruchina, toplina, pah; Re, oaaAlcmBO ; 
Ks. ropiiHecmb , rop£HHOcnib. Gorącości moc iefl za- 
grzewać, gorąco czynić, palić. Spicx, pr. Pre pod go- 
rącością. 3 Łeop. Jes, 25, 5. ( pod obłokiem palącym. 
1 Ltop, ). Gorąco miia \ gorąco uftato. Na co iechać 
na takie gorąco ; za gorąca lepiey wytchnąć a chłodem 
iechać. Gorącość słoneczna, ik war ; dopala, dopieka. Górą- 
cość^ieUza rozpalonego. Zic/. - ^, Za gorąca s na gorącym 
uczynku , na świeżym uczynku , anf frift^er Xl^at. Zło- 
czyńca, na iwieiym uczynku ,' albo iak mówią, za gorą- 
ca poimany. Saron. Por^. 88. Poimany za gorąca , nie 
moie bydi dan na rękoiemflwo. ib, 5i. - $• s) Gorą- 
cość s iwawość, iy woić, zapal, gorliwość, bif $iCf / 

M-itntt, bie ^ti^igfeit, bet (Sifer. Gorącość krwi. 

Gorącość młodego wieku opłonęła. Jeśli pokazuic nieco 
gorącości, upewniam, ie-mię wzruazenic politowania za- 
pala. Nag. Cyc, 92. Wielka była gorąrość iego ku mą- 
drości. Birk. Zam. 27. *GORĄCOKREWNOSC , - ści, 
i.. Bh. (orfofrrwnoft, cholera, krew gorąca, hit S^ńh 
Miti^ffit. - €uij • GO UĄCOKJl WISTY, ^ a, - e. bet?- 
MAńg. Bh. botfofrcwaó. •*GORĄC()NOSNY, - a, - e, 
poet gorąco z aobą przynoszący, S^if^e btlllgenb, beiCuKJ- 
(bcnb. Gorąconoś'iy pie.s (gwiazda). Cf/w, Wirg, 4 11. 
GOvĄCY, - a, - r, co'npar, Gorft>zy, Bh. ictaUCJ^, 

itth, ^oróplfi/ W^ti}, totanc^, paliwa / pdlctwói sio,. 
to:f.i, wrauco; *^>* ^*q9tuhi; Sr. i. (orc^opite/ b^rc^f 

autnćy ^(/. gorezh , gorezhen, gorku, urozhe, yrozh, 
Trezh ; O/z. g6rke, urózh ; Itg, gori\ch, gornuchi, Truch ; 
Sia. goruch i Cro. goruchi , vruch ; Dl, gonrachi ; Bsn. 

TTUCch; /?J. ropio'w'iH, ropHMlH, TOpHHl), JKłipKitt (cC 

Pers.kurm, Ger, IIHtttlt/ cf. wrzący, wrzcć, wrę); ciepły- 
w nay.\yiszym Iłopiiiu . icH. Ogień zawzdy ieft gorc- 
tfsysam, niźpiec, który od niego ciepło bierze. Gorn.- 
Dv. 390. Słońca górolotuego promienie gorące. Groch* 
IV. ji. 3. Lecie, kiedy cza^y gorące bywaią. Comp, 
Med» 265. Paa gorący, między zwrotnikami leiący, 
Sniad, Jeo, iSy.- zcna torrida. N. Pam'. jk. Zimny i 
gorący pot na ranie biie. Teaf, 9, 80. Kasza gorąca. 
Boh. Kom, 3, 97. Kto się na gorącem 5par2ył , i na 
limne dmucha. Cn. j4d. 396* (po szkodzie mądry, efll 
0t«ntttftf ^Inb^ fcbeut batf %V0itX ). - J. Broda iółto go- 
rąca. Teat. 33, 81. pałaiąca, ognida, ogniowego kolo- 

ra, fruergffb, fenerfarbert. J. gorący pieprz, imbier. 

Ol. Th. sapalaiący krew, $f(e tltUCbetlb/ er^l^eilb^ bi((9*- 
S, fig. zapalony, zapalczywy, popędliwy» porywczy,. 
prędki, ffilrid/ bifito/ iW/ ^«ff«d. -^c. onaABHHBl), «pl5. 
W młodości byl gorący i zapalczywy , i poczynit wiele ,. 



GORĄCZKA. 



749 



na co się mu potym patrząc nie chciaro* PiUh* Sun, B^, 
Gorący pomiesza, nie pomoie. Fr^dr, Ad. 3. Temp«- 
ran^ent gorący. Pam, 83, a, a84, O iakai 8 ciebie go- 
rąca kasaa. Boh. Kom, 3, 97. (ob. gorąccka, człowiek 
popędliwy). - 5. serdeczny, gorliwy, przenikaiący , 
nteoboiętny, inntg, (elf, (^ef^Kc^, iild^r gtei((0Uti9. Z 
temi niewia iłami złączył się gorącą miłością. 3 Ltop, 3 
Reg^ 11, 2. ( okrutną miłością. 1 Lmop.), Gorąca mi- 
łość, sanna droga, krogulcze pole , niedługo trwają. Jlys, 
Ad, 16. Sprzeciwić się Tureckidy pysze gorącą odpo- 
wiedzią, ied to dodadi iagwi zaiętemu iui płomieniowi. 
Kłok, Turk. 11 3. Da iywota duchownego gorące serce 
wziął. Skarg, Dx, 714. Świat nie miał ludki naboźnidy- 
szych, czyflszych, i do słuiby boiey gorętszych. Skarg, 
Zyw. 2, 172. Kto gorętszy w nahoieńftwie nad niego? 
Star. Ryc, 48. Panny, o co pana boga goręc^y proszą, 
ieśli nie o męia? Teat. 34 ^, 4. Upomnienia gorftaze, 
nii pieszczone uszy znieść mogą., wdzięcsnie przyymo- 
wał. Birk. Sk. D, 5 b. ( iarliwe ), - Gdy gorąca bitwa 
była, świcie posiłki przywiódł, Pfarg. Cex. 208. ewe 
(i^igę, blutfge @cb(a<br. Gorąca bitwa chwilę trwała. 
Paji, Fid, 71. Roimany, na gorące pytanie, wyśpie- 
wał wszyflko pod knutem. Pot. Arg, 372. (doymuiące, 
doikwieraiące, dokuczaiące, cf. *pytki ). - $. 3) Jurid, go- 
rący uczynek z popełniony gwałt czyli kryminał, flnftlfd^e^ 
€tim{na(Detbre^ei|. Gorący uczynek , to ieft , wyftępek 
iawny, któremu czas roku i sześciu niedziel nie minąf. 
Cxack. Pr, 1, 2o5. Gorące uczynki podług prawa R. 
1768 popełniaią zaboycy, od roku i 6 niedziel, roz- 
boynicy, na kradzieży złapani , po drogach napalluiący, 
domy naieidiaiący. Oftr. Pr. Cyw^ 1, 26. W prywatnych 
przeOępIłwach , tylko na gorącym kryminalnym uczynku 
złapany zbrodzień szlachcic, im^ny bydi moie; a tako- 
we zbrodnie są: zabóyftwa, rozbnie, kradziei,- napaści 
na drogach , i naiazdy domu. Czas zaś gorącego iiciyn- 
ku do roku iednego i niedziel 6 rozumie się. ib, 1, 3 10. 
znalezieni na oczywifli^y zbrodni. Skrzeł, Pr, Pol. i, 47. 
Złoczyńca na gorącym uczynku, abo iako mówią, za 
gorąca złapany. Saxon. Porz. 5i., F'd. sraunu naiti, na 
toplem zagerniti ). Dobył noia , pchnął go w brzuch , a 
w tym chciaf się schronić; ale go na gorącym razie 
uchwycono. Pasxk. Dz. 24. $. Gorące prawo, które^ 
wszelkiego czasu i w święto i c2aaów zawieszonych od 
.praw , bywa , gdy laki złoczyńca na Jasnym i świeiym 
sfoczyńHwie będzie iiłapiony , tak iżby. mu szło o gardło. 
Saxon, Porzr b\. Na tym sądzie złoczyńca zaraz bywa 
aądzon-i^;; więc co u woyikowych: sztandrechty finC 

auferorbentilcbe^ ^rbninalgrclc^t/ ein ^iDt(jłaiibre<bt- O- 

sadzili o nim prawo g«rące i ścięli. Bieljk, Kr, 496. W 
Krakowie burmilli*za i dwu rayców ścięto , if niesłusznie* 
poimawszy szlachcica, dali byli ikwapliwie na gorącym 
prawie ś^ciąć. Stryik. 739. Na gorącym prawie pozywa d 
nie trzeba, ale poimać co nayrycMiJy. Gorn. Wł. P, 4 ^« 
Aleby i' około gorącego prawa inaczc^y poftanowić trzeba.- 
ih. H, a. 5. Gorący, dokuczający, wainyj pihi^^ .łf|{||5 
gf nb t ttrf^ttig t SAWt. O radę prosiłem zenJBtb ,1 ca czy- 
nić w tak gorącym razie. Nag. Oyc. 67. Jakiś gorący 
interes mieć musi. Teat, 22, i35. GORĄCZKA, «. S^. 
i., Boh, btatOnlce, ^(aonicfa; su, oganj. Tatra; Vd, 
gorazh» bolieten I legar;. Bs, ogh^ica;, /{^. oghgnijua ,< 

95 



ji9 COR\CZANY - GORAL; 

ogKnic^ ogagti*, Rs. ropiriKai £c. orneBisiit, rnc^SH- 
na 9 orHiMIt, HceraBBua (cf. febra, ograika, simnica) ; 
w powasecjmości , ieft Ło bieg nieporsądny i nieumiarko- 
waiiy massy krwi^ a częftasym nierównie pulsem i wiel- 
kim roapaleniem całego ciała cz^li gorącem. Dyhc. Mtd- 
a, 3ii« ieft to choroba, w którey po ograżce i niby si- 
mnie praechodzącym , gorąco^ć naftępuie, puls biie prę- 
dszy, a cały człowiek £le się ma. Pśrz. Lek. 4i., Boh, 
Djab, a, i64, ba# %\t%tX, im «ttgeilteilie«. Gorącaka 
ciągła (ufiawna, Cn, Th^Jyfebris continua, która cho- 
remu źadnćy folgi , żadnego odpoczynku nie daic. Dykc- 
Ned. a, 3a2. ba^ an^attetlbe Jiebet. Gorączka przecią- 
gdwa (nieuftawna. On. Th.), remitłent , opuszcza cho- 
rego, a w czasach ftałych znowu się wzmaga, ib. 363. bil# 

tiad^UfTenbe %iehet , ba^ ® e*felfiebet ( cf. febra ). Tra- 
wiąca gorączka , hectica. Perz. Lek. 60. Żółciowa go- 
rączka, inflammatoria, ib. 47» Osutkowa gorączka, 
exaniemaUca , przy powszechnych kaźd^y gorączce przy* 
padkach, miewa ieszcze właściwe swoie przypadki , koń- 
cząc się na wyrzuceniu czyli obsypaniu ciała, ib* 49. Wielką 
gorączkf nazywamy zgniłą ztąd , iź bardzo łatwo soki 
ciała w t<$y chorobie psowa(: się i gnić poczynaią. ib, 46 
«-.49. Krwifto pałaiąca gorączka , acuta aanguinea , u 
nas zwana łoiną chorobą, ib, 4j. Gorączka codzienna, 
albo febra codzienna , cuotidianat która codzień o ie- 
^n^y godzinie powraca. Dyk. Med, 2, 3a3. ba6 aOtigdtb^ 
fubet. Gorączka trzydniowa » która w jednym ze dwóch 
dni i.owraca. ió. 3i4, ta€ bteptiftlge flebet. Czwor- 
dnioWa gorączka, abo febra kwarlanna , ba# f iettigid^ 
Sicbctf powraca trzeciego ditia po dniu przyilępu. ib. 
v&i4. Gorączka iednodzienna , tphemera, trwa tylko a4 
godzin, ib. 342. ba^ elntiglge ?ieber. Gorączka kata.- 
ralna. ib, bul ^atbdtrjfebet- Gorączka zapalaiąca, bfttf 

^itU^ Si^bec ;. gorączka zgniła, h^i ^aulffebet. ib. 366« 

•• j. Leżed w gorączce, 1 Leop. Math, 8, i4. Juf Ikó- 
ra ikorjipieie, a oczy pałaią. Lice znać zapalone o go- 
rączce daią. Bardz. Luk. 93. Gorączka piecze, febra 
trzęsie. Pot. Jow. 21. Sto gorączek niech zje, mów mu 
odemnie. Boh. Kom, 1, t4i. ^f.f. fto djabłów, katów; 
do choroby! do kaduka 1). Prawisz iak w gorączce. 
Teat, 9 ft, 45. iak waryat, iak szalony), j. moraln. 
porywczość, popędKwoić, n. p» Prędko gorączkę swoię 
optakował , Pory wczo)$ć , ie niegodną rzecz w godnych 
znaydował. Jabł, Tel. 220. blf ^\\t , ijeftlgfeit. 2. b) 
Gorączka, maecul. et fem. y człowiek gorący, zapalony, 
gorąco kąpany,, popędliwy, porywczy, eill ^tCfopf, Rs, 
cepAHniKa, p^DiHBUif; Tylko Wac Pan nie bądź ta- 
kim gorącską, i czekay, Zabt. Bal. 76. Jaki też z We 
Pana gorączka! Zatł. Zbb, iS. (cf. gorąca kasza). J 
ia też csaaem taki gorąc^ska^ iak We Fan. Teaf, 9 3, 8. 
Jeflei nazbyt wielka gorączka, ib. 23, 74., Pam. 84, 
702. GOHA^CZA.NY, - a, - e, tyczący się gorączki, 
%UUtł^'\^e: , %Uhett. Ogień gorączany. Czia. Prz, ^^, 
GORA^CZKOWATY, - a, - e, do gorączki podobny, 
fteberbdfti ftrberafttg. Puls gorączkowaty. Perz. Cyr. 1, 
112. GORĄ^CZICOWY, - a, - e, od gorączki Cn, 
Th, %iei^t*» Gorączkowy paroksyzm. Gorączkowe 
lekarftwo«* 
CORAL, - a, m*'j GÓRALIK, - a, m. zdrhn.^ mie- 

sskaniec gór, ffn ^ebirg^bf wo^nef ; ein Sergbdner. JBh. 



GÓRALKA - GORĘ. 

^ttaf, I^Of^ćef; sio. f^otii (syUanus)i Rg. f^ousoMk; 
gorailanik , gorsctik , prigoras ; Cro. gornyak , prigórecz, 
planineci i Cm, gorijana ( Crn, goręnz ? Wyf szey iCa- 
ryntyi mieszkaniec); jR^. ropUHSi^b ; JBb. norópnuB, 
HarópHUH, ropoxcHmeA£ ( oó. pogórcayk , podgórczyk, 
podgórzanin ). Nimfy, Satyrowie, górale, Sylwani, 
Ziemię raz sobie zdaną, niech w wieczność osiędą. 
Zebr, Ow, 7. Górale są zwyczaynie mocni^ysi i wyżsi 
od mieszkańców dolin i równin. Staś. Buff. 270.- J. W 
Paryżu deputowani naywyźsze ławki zasiadaiący po le- 
wćy (bronie, nazywani byli montagnards góralami. K, 
Pam. 1, 49. 2) taniec Goralom- właściwy, etn bf« 
fBergbitnfni ftgneC Stan). Aź miło apoyrzeć, af miło, 
Gdy Stach z Basią swą utnie gorała. Kniaź, P- 3, 177. 

GÓRALKA, - i, i., Bh. boracfa ; sio, ff^tatta; Rg* 

goranka; Rs. ropUHff; mieszkanka gór, bff ^ebirg^bfs 
WObnetlnn. góralski, -a, -ie, od g©ralów, S^erga 
bauer s. o goralfkim rokowania. Uaur Sk, 11 3. 
GORAM ob. Gorzeć. 

GORCZYC, Gorczyc, cz. ndL, gorzkim czynić, Wttl 

ma<b^n; i?». rop^iHinŁ, HaropMamB. GORCZBYSZY 

ob. Gorzki, ob, Gorzczyć. GORCZYCA, - y, i., 

GORCZYCZKA, - i , z. demin. , Bh. et Sto. bouice; 

Sr. 1. tPOnUC)'0; jonop; Sr. 2. jonop; Sla. gorusbica; 

i?^. goruscizza i iS^/r, goruscFca, slatcica , alacica , ruka- 

la , rigga ; Cro. goruchicza , gorusicza , azlaschicza ; Vd. 

shenff, mushtarda, gorushiza; Hg. muHtir \ Rs. ropYlt* 

ISa ; Eccl. rop yiDH]|a ( Eccl. ropHH]|a , ropKiH mpaaM 

BOo6o3e); zie;e, którego nasienie ieil białe i szare, s 

którego musztardę robią. Ład. ///?. N. 43. sinapit, 

Linn. bet ®enf. Gorczyce do przysmaków ftołowych 

gorczyca kami , drudzy musztardami od mosatu winnego, 

a którym przyprawiane, zowią. Syr. iao3. Ma to w 

sobie gorczyca, ie w oczy kąsa, i łzy z nich wyciOci. 

Dambr. 111. Gorczyca polna, ari/ensis, czarna, nigra, 

biała, tdba, jfundz, 347. pszonak, ruka , rukiew, mt 

kształt i smak i ikutki po części gorczycy podobne, 

fBegeri*, wilber ®enf. Syr. 1207. GORCZYCOWY, 

GORCZYCZNY, - a, - e, od gorczycy, ®enfs. Gor- 
czycowe ziarna lub nasiona są smaku oftrego, szczy- 
piącego, Dykc. Med. 417., Ross. rop^iiHHUK. GOR- 
CZYCZNIK, -a, łw., erysimum Unn. ^tt ^eberft^/ 
rodzay rośliny, noszący flrąki długie , które dobr% 
paszą są dla owiec. Kluk Dykc. i, 208. Gorczycznik 
pospolity, /?#. noAeaafl ropHHga , ojficinale , Gorczy- 
cznik rzeiucha aimowa , barbareOf czoanaczek , alliariat 
lewkonio wy, cheirantoides. Jundz. 337 i^^' roplH-' 
'^hhkI), rop^HHHHisa puszka musztardowa). GOR- 
CZYCZKOWATY, GORCZYCOWATY, - a, - e, mi- 
łemi punkcikami niby ziarnami gorczycy upftrzony, wit 

flelnen Jletfen wie mit ®enf!6riiern befprengt Konie 

gorczyczkowate , iedne czarnćy gorczyczki, drugie czer- 
wpn^y. LeĄ. Kon. 4. Konie siwe gorczyczkowatc ie- 
dne są czarntfy gorczyczki, drugie caerwonawey. ff^fP' 
8. Gorczycowaty , siwoiabłkowity , eio apfelgtaUCt 

Stbitnmel. Mtnin. i, 24. 

GORD\ GARDA, Kordygarda, - y, i., m franc. corps de 

gardę, ftrainia izba, bfe 8Ba<bt(itlbe. 
GORĘ, GORE, GOREĆ oh. Gorset. GORECZKA 9^- 

Górka. 



GORGA - GORLIC. 

CORGA, - i, i., GORG^ - u, m. ( cf. Cem, ®ttt0el/ 
Gq)1» gorge , 91 b ( g. ) kunsstowanie grosem , trel , hct 
%xVitt» Tu się niesłbrny wrzalk pomiędzy krsaki Roa- 
l^S^ł g^y 'wiosiennc gorgi iUoią puki. Min. Myt. 2, 
3io. Siuchatem clę -tu na ilrouie , Jakie- gorgi czynił 
w tonie. Zuh. 11, ohi, Zabt, Słowiki polne ciągną 
gorgi wolne. Susz, Pies. 3, ^ 4 ^. Orzeł kwili » Olo- 
wronek mile gorgi zbiera. Toł. Sauf» 89. Przedtem 
glos móy ftrzępiąc przedsiwnicm trelował, Głodną trzodę 
Iciuą gorgamim celował, ib. 68. Zwiedz wizyllkie me- 
lodye z gorgiem ćwiczoney szyie. Susz. Pie^. 3. P. 3. 
•GORGOLIG się, GORLIC się, - ił, - i, zaimk. ndk., 
rozgorgolić się £{\ , markotnie narzekać, fukać, fd^mi^' 
U%, murtfll, gnurren (-S/i. Jorliti, indignari, lamen- 
tari, toit^^lliti fe ira inc9ndi\ /{^. ropAaHaaiB co gar* 
dla krzyczeć , ropAacmhiMf , ropAaHb krzykayfo). Ję- 
zyk się gorlący, luctans lo^ui. Zebr, Ow. i54. Haią 
mię za obcego, źem się gorlil o dom twóy zelżony. 
Ryb. Ps. i3o. (iem się gorliwie zaftawil). Gorgoli 
się, kokoszy się. Gemm., g^, (pawi się). Niecierpliwi 
nierównie gorgolą się, rozruchy ilroią. Petr, Pol. 3, 7. 
On nań nalegał i gorlil się , ie tak uczyć nie chciał.. 
fFys. Aloys, 3i4. Pani matka rzkomo ^slę gorgoli, Ze 
ilub nie prędko, bardzidy na to boli. Bratk, J. 2. Co 
iefl człowiek, ieby się na boga miat gniewać, albo ten 
naród ikazi teiny, ieby się miał tak gorlic z niego? 
Leop. 4 Bzdr. 8, 34. ( gorzkim bydi. BibL Gd, >. Fin- 
kas rozgorlony mieczem m^cił się krzywdy. Ryb, P.s. 
ai3. - j. GORLIC, Gorlic cz. ri</*., gorgi ftroić, tre- 
lować, triSfrn. Gorli sinogarlica. Ban. J. 4. 
GÓRKA, GURKA, GORECZKA; - i, i., Boh. %ViXU\ 
Sr. a. gO(rfa i Sr, 1. (^orfai ^<r- gorica, brridascce, h uni- 
kaj i?^. gorizza, bardascze , brjcg, glayizza; Cro. gori- 
cza, berdaszcze, bereg , berdo ( goricze s winnica)*, BI. 
. ertich, ertichar; Vd. goriza , gorizhiza, berd , Iiomez , 
hrib, hriber,^ reber , brieg, brrda, gorazhina*, Carn. 
griafa , gerbaTa, berda , rębr, klauz ; Jłs. xó\MiAKb^i Re. 
róphKa, DpHrupoal) , 6yropoKl^ ; mała góra, paf;órek, 

wzgórek , etit Heiner iBerg, eine 3lnC6^e, etn ^ugel. Mia- 

fto opasane góreczkami. Boter^ 112. Górka Weuiisowa, 
mons Yeneris. Krup. 2, ifiy. Strona tylna nogi Ikie- 
pifta, górką kości pięty nazwana, ib. iG4. - ^. Górka, 
imję fcmilii Pollkidy. fTolft. j. 2, Gurka , na- 
zywa się oielęcina , którdy uiywaią na kotlety , 
odcin&iąc laide ieberko osobno, lub tei sarnę całą 
pieką nadziewaną. WieU Kuch. 4o2. ( cf, górnica ). 
GORKOWATOSC , - ic\ , i. , (gr^Jung. Gdy czło- 
nek wybitym zoOał, pokaźnie się na iednym mi^yscu 
taklęśiłina, a na drugim gurkowatoić. Perz^Cyr. 1, 99, 
wyniesienie). GORKOWATY, - a, - e, wyniesiony, 

rc^o^ea Rs* yB^AucaiuH. 

GORLIC, - a, m. , piękne miafto w Luzacy! . Dyhc. Geog. 

1,246. (^htlii in ber £anfte* ^^- <&orrUce, ^^orelice; 

Sr. i. SotIfS* Zgorzenie przypadkowe odmieniło Dre- 
banowi mialbi nazwiiko; nazwane potym soilało Zho- 
relicami w ięzyku Serbikim , które potym w Niemie- 
ckiey mowie w Gorlic odmieniło aię. Nar. HJi. 3, 6o. 
Chociai woyny nie słuiyl, choć nie był za Lwowem, 
Doić kicd j wift Gorlice;, Bobawą.z Gr jbcwemr Pot,Jow. 1. jj8. 



GORLre - GÓRNIK. 



fSi 



GORLIC , Gorlitf aię ob. Gorgolid* 

GORLIWIE adv. adj. Gorliwy; gorącymr utt^słatan^ izr^ 
liwie, zapalczywie, eifrtg. &h. (orHve; 0-/». ajfr^k} Rs, 
ycepAHO , crnpacmHO i £c, mó.tguo. Bardzo gorliwie 
obfiawał przeciw ftronnikom pańllbw sąsiedzkich. Łd. Gor- 
liwie się ilarać Vd. pomujatl se, yrezhosheluyati. GOR- 
LIWIEC, - wca, m. , źwawiec, żarliwiec, fin ^ifptet* 
Crn. ajfrar; Vd. yrezhoshelnik } Rs. peBHH'aie\i, pesHO- 
BaiiieA.b, /. peBHameABHiiua. GORLIWOŚĆ, - ^ci, 

i., Bh, 5orHwo(lr, ^orUiiji Sr. i. inutnofcj; 5r. a. fus 

tOW ; Crn. ajfr , adur ; Vd. gorezhliyoft , . gsrezhonagloft , 
yrezhosilnofł , goreahnofl , gorezhina , yrezhoshelnoO , 
shelijo; Cro. lyubażtyo , Ijublyensztyo j Rs. ropll'vecin& , 
ropA^HOcniB, ycepAie, ycepAcmno , ycepAMOcniB, 
peBMaBecm&; Eccl^ 6AaroycćpAle , nonug^Hie > iwa- 
wo^ć, żarliwość, zapał, gorącotfć umysłowa, bet (Sif^t. 
Gorliwoić o rzeczy bozkie, zelus. Cn. Th, Z gorliwo- 
ści obywateliki^y naraiał się ftronnikom sąsledakim. Łd. 

Mf yattittifć^em <?ifer. - 5. 2) zawiść, h\e (Siferfut^t. 

Jeśli ma żonę nayupodobańszą , musi ią m domu wy- 
pędzić, żeby sołtany do gorliwości nie przywieść. KM, 
Tur A. go. GORLIWY, - a, - e. compar, Gorliwszy, 
i?A. ^OClilDÓ (cf. (orlUi gorlic); l^<l. gorezhUu , gok^e- 
■honagel, gorezb , vrezhosheln ; Sla, xeilok i Rs. ycćp- 
4HUI1:, cmpacniHUif, peBHuineAfcfihiH , peBHocmiiUH, 
pemaaiiiH ; F.c. BcmaHAu sb y Rpax'&xceHb r1> A^\y » 
ycepAtfuL , aonuBaAusL , noaiq|aHUbXH»- ROtn^aimeAi- 
HUil; gorąco obfta walący, eifrlg, eifernb. Gorliwy o 
boga i o bozkie łzeczy. Cn. Th, Gorliwi miłośnicy 
zakonu. Bibl, Gd. Acf. ai, ao. Po gorliwych usługach 
twoich wszyftkiego się spodziewam. Teat. 6, j5. Gor- 
liwym bydż Rs. ycepAcmBOBaniB ; Be. 6Aaroyc^p4ciii- 
Byio Cr. ngo^ufĄŚM. a) zawisny, zazdrosny, iako' r 
Czechowie mówią l^ttUwi). Mącz. dfetfttd^tig. 
•GORLOTNY ob. Górnolotny. GÓRNICA, - y, ż., górna pie- 
czenia z nerką, ber 92teren^tatetl. 7>. Górnica ci ejęoa, wo- 
łowa {oó. Górka, Gurka^. cf. R#. ropHHjja izba, Mietlica. 
GÓRNICTWO, -a, n. , bft SBergban. Kruszce pospołiuo 
aię szukaią w wnętrznościach gór, stąd powfialo imię gór- 
nictwa. Aiuk. Kap, 1, i5. , Vd. rudoyanje, rudftyu, ru- 
dishe {ob. ruda); Boh. (atDJrfllPe. GÓRNICKI, - a, 
- ie, GÓRNICZY, - a, - e, od górnictwa lub górni- 
ków , bergmannifc^* f^cL rudoshegen , rudokopauahen ; 
Ross. rópcK'iM. Ulławy górnicze porządek sachównią 
między górnikami. Kluk Kop. i, 16. R. 1374 wydane 
górnicze prawo. Czack. Pr. i, 1^1. f^tWcĄt Crn. gor- 
niza ). Górnicza nauka , metalurgia Rs. pyĄocXOB'ie ;- 
. Górnicza szkoła Tópnoe y^HAHige ( FopHaisa izba ). 
Kommissya górnicza p.. Stan» Aug. nftanowiona. Os. ZeL 
ay., Pam, 83, 370. GÓRNIK, - a, m., Bh. (ottlff^ 
C0Wf0|>} I^<;?> rudokopaus, knap, rudokopazh; Crn. ru- 
dar (^Crn. górnik vind€miator) i Cro. rudar; Rs. ropo- 
KÓnl), pyAOKÓol), pyAOKÓnq|BAl) , co w górach kopie 
co, kamiennik, kruszcowa górnik. .Cn. Th. bet iBetgs 
Inoppe^ ber ^ergtnatm. Wszyscy ci, którzy robią w 
kopalnr, nazywaią się górnikami* Kluk Kop^ a, aB8. 
Górnicy się głęboko w ziemię kopią, a gardła awe na- 
głębi w taiebezpieczność waią, dobywając kruszców roz- 
maitjch«i Siemu a56.^ • $. a) co na górach Mieaska^ 

9^ *' •' 



753 



GÓRNO - GÓRNY. 



orse , paSł*. Cn. Th. gorał , ber ^etgbAUet , 9tUt^iUi 
ll^O^nrr* *$. Gornlki, Polniki , sekta chrseściańflca. 

Brójl. Are^t6. ^^ntaniften, gdtapłrpgłet. GORNO, 

GÓRNIE adu. adj. Górny, s nadęcie, wyniosłe, du- 
mnie, z piętra, pysznie ^ ^^ćcj , et^aben/ ^o<^trabeiib , 

ffco(|. Porwie się na rzecz wielką rymy zbyt śmiate- 
mi, A co miai górno latać, czołga się po ziemi. Dmoch, 
Sxt. R* 5. Hiszpan! są górni , i górno gadaią i górno 
o sobie roznmieią, i górno, choć po nizkim. padole 
ftąpaią. Dwór. C, 3. (iak z partesów). Górno o sobie 
trzymał. PilcĄ. Sen. ///?. 326, Zawsze górnie roskoszy 
patrzał. Glicz. Wych* £ 5 b. Z wysokiego czoła , gór- 
nie dzieci awoie przyodziewaią. ib. F 5 b. To coś z 
górna, niesroziuniale gadasz, Teat. 19 c, 65. (zbyt wy- 
soko, szumno). GORNOCHCIWOSC, - ści , i., am- 
bicya, h\e (Bf)t^UĆft, Górnochciwo^d i niesprawiedli- 
wość nie mogą znaleźć, czego szukaią w woynie. Zab. 
9, 224. GORNOCHCIWY, - a, - e, Górnochciwio 
adi^., ambitny, e^tflicjtlg. *GORNOKOT, - a, m". , 
/eiis pardalis , wielkości naywiększego psa , nayduie 
aię w Ameryce. ICłuk Zw. 1, 77. btf ^JetgfaCe. •GOR- 
NOKRYW, - u, m,, archit. s gzems, H^ ©eflttlfe. 
Rog. bud. a6. GÓRNOLOTNY, GOROLOTNY. GOR- 
LOTNY, - a, - e, b.tiaiący, wysoko się wabiiaiący 
propr. €tjtg. ^OCbftifgCnb* Sokoły górnolotne. Banial. 
J % b. Orzeł górlotny. Kochów. Sag. Słoftce goro- 
lotne. Groch. W. ao6. Na morzu górnolotne wały. 
Dambr^ 99. Gorolotne pióra. Zimor. Siei. 172. Go- 
rolotuy ogień. P. Kchan. Jei\ 186., Nar. l)z, 1, 29, 
Żebym opiewać mógł z myślą ochotną Sługi twoiego 
sławę górolotną. Groch. W. 346. GQRNOMYSLNOSC, 
>- ści> 4*» wyniosłość, pycha , duma, bo(|et ®inn^ 
StoCj. GORNOMYSIiNY , -a, -e, Górnomyślnie 
€łrff. , wyniosły, dumny, pyszny, f^O(bV^MXQ, jlolj- 
Fan bóg ża dawnych czasów górnpmyślne głowy Karał 
przez muchy, żaby i owad domowy. Zimor^ Siei. 244, 
Górnomyślna buta. Nar, Dx. 2, .^9, My tu onych wy- 
rokiem górnomyśln^jy buty, Skazani między podłe na- 
tury wyrzuty. Zab. 8, 35 1. Kojffak. Górnomyślni kra- 
iów cudzych podbiiacze. Zab. 9; 21 3. Górnomyślny 
Błsytańczyk. Pam,. 85, 1, i3. Górnomyślna twarzą 
brząkał napuszyily. Zebr. Ow. 201. magniloguo ort). 
GORNOROZUMNY, - a, - je, szumnego rozumu, n. p, 
Ludzie nadęte i górnorozumne. Dambr, 607. eltlgobtlbfs 

ten SSerflanbe^. GORNOSC , - ści , i. , wyższość , wy- 
sokość, górnoroyślność, Sp^ńtt ^Jbcr^ett, (Srbabenbefl:, 

^O^er Śinn, ^OC^tnutb- Górność albo nizkość są zna- 
miona dobrego albo złego mieysca ku mieszkaniu. Cr esc. 
653. (wysokie położenie )» J z- nikczemnych rzeczy 
nawet , górności ludzie szukaią. Modrz. Baz. 222* 
Alłodi bierze łatwo na siebie nieiaką nieprzyiloyną gór- 
ność Petr. Mk. 96. **GORNOSNY, - a, - e, góry 
dźwigaiący, bcrgtrd^fltb* Olbrzym górnośny. Bardz. 
Tr. 49*. {Fg^ gorollasuik gigaśj. GÓRNY, - a, - e, 

Bh. l^otni, boreni, bore^)fR; Sr, 1. born^, boreni, ffoti 

fPi ; Bsn. gorgni ; Rg, górgni , gorfki , plantiijniki ; Cro. 
gornij , zgomyi ; Kd. gorn , gorfki, berden, sgórn, na- 
wagom, gurni , goreni , planinflci ; Crn. sgurn , sgorne, 
•gorejn, sgorne (gurje, gurshi praeflantior); Rs. et 
£c. rópMUH, ropeHOCHbiit; od gór, do gór naleiący, 
SBergs* Fundamenta górne trzęsły się. Budn, Ps, iS, 7. 



♦GOROBŁĄ.KACZ - GÓROWAĆ. 

(n. „t. i. gór"). Ziele to górnikom prseciw górnym smro- 
dom i parom tr^teczne. Syr. 242. (Hrabia Mocno s gór- 
ny, s de Montfort. Birk. Dom. a3. Tolossanie poddali 
się synowi *Mocnogór(kiemu. ib. a4. ). $. na górach bę- 
dący, mieszkaiący, rosnący, SBetg^s^ ÓcbUg^s- Gór- 
ni obywatele Łd. ziele górne. ib. Górne poziemki zbierano. 
Zebr. Ow. 4. montana ). Górny wróg , pokuika po gó- 
rach ftrasząca Td. goriki moshiz , rudni yrag , bd^ SBcrgs 
nt4nnlctn (cf. boruta, marchułt, latawiec). - §. a) wzgó- 
rę będący, nagórny, wyższy, OhtX^ , ob^te* Górne pię- 
tro. P, Kchan. Orl. 1, 529. Kara wieży ieft: dwoiska: 
górna lub cywilna, a dolna lub kryminalna. Górna wie- 
ża, iefl zamknięcie w więzieniu uczciwym , oświeconym, 
żadnóy przykrości nie zadaiącym. OJłr. Pr. Cy%f^. 1, 38 1. 

ber €!i9ilarrefl iti bem obern Z^mrrn, in bem %bitvx 

ftbette fine^ ^bnrme^ (cf. dolna wie^a, dno wieży). 
Od położenia kraie nazywaią się górnemi 2 dolnemi. 
Kray między albo przy górach leżący, nasywa się górny, 
jDber : , a kray gór nie maiący , dolny , 9lfebtt = ; »^^ 

Sziąik górny i dolny, Obets nwb Un tet s (Bdl^rcfien. Część 

iakiego kraiu blizko żrzódła rz^ki leżąca nazywa si^' gór- 
na ; a ku U3'ściu zbliżona, dolna, ztąd górna i dolaa 
Saksonia od Elby, OUtt ttttb 9Iif ber s @a(bfen- Kraie 
blizkie morza są dolne, a oddalone od niego górne, ztąd 
gorua i dolna Normandya. Wyrw. Geogr. i3. Ziemia 
górna i dolna. 3 Leop. Jud. 1, ł5. (wierzchnia i niższa. 
1 Leop,). J. Pieczenia górna, górka cielęca , Ikopowa, 

eln g3rateii tjom j?af^(liicPe , efn ©enicf (tócf . Za beczkę 

piwa, za pieczenia górną, powinność swoię urzędową 
przedaie. Syr. 943. J. Górne liniie w notach muzy- 
cznych, które nad rygami na notach się dodrją. Magur 
MJk,, oppos. przypisne liniie}. - J. tran&l. główny, 
przełożony, nay wyższy, Obpr/, In (Kftctf!d>r be^ (Rtf«' 

gf^, ber 0e»olt. Górny tT^ń, bad Obergerld^t. Ni« 

Inaczey bywam przynaglony, tylko górnemi rozkazami, 
t. i. samego króla. Teat, 26, 55, - J, w^^soki propr. et 
Jig' l^tĄ, Orzeł górnym sią nad wszyftkie ptaki unosi 
lotem. 7>. Wzmocnił się pochlebca "w górną u Cesarza 
powagę. Skarg. Dz. 3 11. Co za górne morały! Teatr 
52 d, 25. Styl górny. ib. 24, 19. Czrt. - §, niebieflci, 
bożki, bf^ ^immel^, &Otte$i, Ty zawsze swe obracasi 
życie do górnego prawa, idziesz za bogiem. Bardz. Luk* 
i64. Obwinia człowiek górne kołowroty, A sam a po- 
winnych obrębów wylata. Zab. 11, 3i. Nar. - J. gór- 
nomyślny, dumny, bobftt ©inneis, bod)ntótbta/ W 

Hiszpani cą górni , i górno gadaią i górno o sobie rozu- 
mieią. Dwór. C. 3. Fantazya górna 3 umysł górny. Tr. 
♦GOROBŁ\KACZ, - a-, m., po górach się błąkaiący, 

ber 4uf ben Bergen berumirrt. Rg^ g«roikitaia» monti^a- 

jgus. ^GOROCHODNY, - a, - e, chodzący po gó- 
rach, Ec. ropozo4Jir3'iif , no ropaML xo4iin{*iif ; subp, 

ropoxó4eij"b Gr. og^t^dnay , b^rgmaiibelnb , ber IBerg^ 

Wanbler. *G0R0CHWYTNY, - a, - e, na górach 
chwytaiący się, Ec* ropoxM'n5HM^ Gr. o^staXoirof, in 
monte raptus , tergergrlffen. 'GOROKOPNY , - a , - «» 
od kopania^ gór, górniczy, kopalny, SBefgbfltts. /?x. TO- 
poKÓnHUH. *GOROŁAZ, - a, w,, łażący po górach, 

fin ©ergf (etterer , 95erg(leiger. Boh. borol^i. J. droga 

. wazka poboczna na górach , łaz ,. obłaz. X. Kam, 

ein f(bma(er ®eitenweg auf bem ®ebirge. GOROLO- 
TNY ob. Górnolotny. GÓROWAĆ, GUROWAC, -«f| 



GÓROWATY - gorszy; 

- tiie, intrans, nrłk, , nn górze; na Try^oVosci bydl, fil bet 

ij*tf Wwebi-łi, tbcn fręn; bbcn MUt ffcn. W tym 

berbie dwa koika podle siebie goriiią ; trzecie spodem 
idjjc. Nieś. i, 75. Goruie gwiazda, culminat , kiedy 
wfafnie o dwunaftcfy na potuduik przyidaie. Huh, WJl> 
aS?. Górowanie gwiazdy, mnraent, gdy gwiazda przy- 
idzie do południka mieysra. Sniad. Jec. 73. b) wzgórę 
się wzbiia(?, ft(^ firpor fctwlngeit- Orzeł nad wszyUkie 
ptatłwa zwykł grrowad. 7r. b) górę t. i. przewagę, 
prym mieć, beil IBorjUjJ , blf Oberb«nb f^ahen. Senato- 
rowie , jako ftopniem , t^ wszelką ozdoby iego przyftoy- 
noicią , wszędzie i "zawsze gurować i figurować powinni. 
Mon, 69, 6oa. Zadneeo niemasz^ któryby tak we wszy- 
ftkie'm górował, ieby go w cz^m kto inny nie przecho- 
dził. Za6. 12, 263. Dudz. W młodym i w ftarym wie- 
ku chwalić co znayduię. Młody silą, a ftary rozumem go- 
ruie. Zad. i5, 173. Prawo zawsze nad pany góruie i 
górować powinno, Tr, *Górowałe^ w dobroci twey 
utrapionemu boże. Budn, P*. 68, 10. (zaftępy twe dla 
ubogiego nagotowałe^ dobrotą twoią. Bthl. Od.). Po- 
chodź. Wygórować , wzgorowad'-, wfkórał Vd. gorpriti. 
GÓROWATY, - a, - e, nierówny, chropowaty, pa- 
górkowaty, Wgrlig. Mieysca górowate. Hipp. 25. *G0- 
ROZi£LON, - a, - e, ob* bergryu, Yd. goroselen, 
WrggrAn. ♦GOROZOŁTY , - a , - e , Krf. gororumen , 

bftggclb. 

GORS, - u, 171. , X franc.y bramowanie napierfne u ko- 
szuli , bie $al<franfe. Pieszczone iey piersi z pod gor- 
sów wyglądaią niewiele. Zah. i5, 204, Bukiet, co go 
twe ręce ifwiły, Tak mi od ciebie był miły, Zem go do 
gorsu przypięła. Teat. 54 A, 4. Dyament w podarunku, 
w szersze gorsy panienki przewlekał. Zab. i3, 260. Nar.^ 
JCniaz. Pośz. 2, 167. Niech w krągłym gorsie palce 
twe nie dłubią. HuL Ow. 21., Ross, 6pMMCii ob. bryzę. 
GORS£T, - u, m. , zfranc, część ubioru kobiecego, 
fttnik, batf*Sorfet/ ein Sefbc^^n. Hazuctki z gorsetami. 
Comp. Med. io5. 

GÓRSKI, GORSKNA^C, Gorśnienie , Gorszczóyszy oh. 
Gorzki, gorzknąć, gorzknienie. 

GORSZEC, - ał, - eli, - cie, ntutr. ndk. ^ zgorszećdł., 
gorszym się flawać, 4rget Werbett* GORSZY, - a , - e, 
comparatiuus adj. zly, adverb, gorzóy cu. p. , Sh, Jots 

(li; 5/0. Corjf; Sr. 2. gorfd?i, |torf*l; Sr. i. borfc^l; Sła. 

gorji; Bsn. gorri.f Cr o. gorji , gorshi i Eg. gorri, hughi ; 
Vd, huishi, hudobncishi, hudobliveiśhi (cf. Kd. gerd, 
gard gatftlg brzydki , compart. garshi , garji, gershi •, Crń, 
* gard, gershi cf. gardzić); Rs. et Ec. T9pui'ivi , 3X*Brf- 
mTH, nyViHi 4rger, fĄIecfetet, fcfeliujmer. Pospolicie 
po złym oycu, bywa gorszy syn. Biat. Poft. 177. Czę- 
Ro nad słabość gorszy left sposób leczenia. Zah, 1 2, 384« ' 
Wiek oyców, gorszy nad dziadów, nas rodzi Gorszych 
nif oni 5 od nas plemię Jeszcze gorsze wnet zarazi zie- 
mię. Hor, 2, 61, Złego człowiek) karze pan bóg przez 
gorszego. Rys. Ad, 79. Nie ieden obawiaiąc się złego, 
poddał się gorszemu. Lub. Roz, io5. cf. z deszczu pod 
rynę). Gorszy lirach, nii sama bieda. Gemm, 92, Ta 
fwięta uftawa lego na gorszy się koniec obraca. Rey PJt. 
X, 2. (na złe użyta). Gorszy koniec ob, szary koniec). 
Kie grzeszie dafcfy, być s\^ co gorszego nie ftało. SekU 
Jan. 5. Mdf 10(19 Slergf te^. Nic chorzy nie pomogło j 



GORSZYĆ - GORYCZKA- 



755 



ale owszem ku gorszemu zdrowiu przyszła. Sekł, Mark, 5. 
( pogorszyło iey się ). Dobry, gdy się sep«uie, bywa 
naygorszy. Cn, Ad. i84. Jeden drugiego gorszy; nie- 
masz w czyih przebierać, ih, 3o6. Łakomy wszyRkim 
sły, sobie naygorszy, ib, 426. Gorsze rzeczy dtuiey 
trwaią. Gemm. 92. bi)^ fc^lfC^tCt^. cf. lepsze hó^ bierze; 
cf. garnca natłuczonego dłui^y. cf. tatane zdrowie trwal- 
sze, cf. fkrzypiące drzewo; cf. złego nikt nie chce). Co 
lepsze zginęło, co %otsz^ 'zoftanęło (zoftafo). Cn, Ad, 
94. Nic gorszego nad złą niewiarę. Zab„ i5, 2^4. - 
Co gorsza, źe się w moiey biedzie nikomu zwierzyć nie 
mogę, s to naygorsza, tpa^ b(rf @<^Hmm(le Ifl- Prze- 
bóg, co tei \Vc Panna naygorszego robisz! Tfat, 29, 
02, (bardzo ile robisz; opp. <:o naylepssego robisz). 
GORSZYĆ, - y^i - y, czyn. niedot., zgorszyć rfoA. , 
gorszym rtfbić, psuć, pogai^szaĆ, pogorszyć, zgorzyć, 

ixqet madicn f^ fct^lttnmer ma^en, mWimm^tn. hh. ^ors 
ffiti, ^orffjm, a^Drffim; Sr. 2. gortf*; Sr, 1. bor(d?ii; 

Rg smutiti, sm^fati; Sj. smutiti Vd, pohuishati, sgren- 
chiti, zagrenkurati ; i?^. 6Aa3fiHin&, 6AaHCHS[iiz& ; Eccl^ 
co6Afl3HXa2R, co6Aa3HWmTi. MiaRo leczyć, zgorszył 
chorobę. Tr. b) morał, do złego pobudzać przykładem, 

mową etc. , ein STergemif (jeben , it^ttn. Gorszyć się , 
5 ein gfergertitp ttcbmeti, <i<^ drgetti. Ześ dobry, gor- 
szysz wszyRkich, iak o tobie słyszę; J ia się z ciebie 
gorszę, i satyry piszę. Kras. sat. io» Gorszyli się w 
nim. 1 Łeop. Mar, 6, 3. Gorszący, psuiący, Bh. |?0s 
(orffliW^, lf^tt{fyOT)j /?x. 6&a3HeHHUii, bAa2H2axeA£- 
nun. Kronika gorsząca. Pam, Bb^ i, 617. chr, scan^ 
daleuse. Gorszący mową A*. 6^.a3HOpt5^MiihiH. GOR« 

SZENIE, - ia, /I., zgorszenie. Hi SlergerU; Hi %tti 

flertliC, Hi tn«n ffnem gfebt. Rg. smutgna, smechja; 
BA. P0^0rftltt00(ł; Ross, 6Aa7KHeHYe, 6Aa3He«ie, co- 
6Aa3Ml); Ec, co6Aa3H^Hi'e. GORSZYCIEL, - a, m., 

gorszący drugich, ł)er ben anbem ein ^(ergernig glebt, 

^ittenterberber. Filozofom, nil)y młodzieży gorszycie- 
lom , z mialła uRąpić kazano. OJfol, Sen. 16. , Ec, co- 
6Aa3HHmeAB; w rodź, ieĄ/k, GORSZY CIELIC A, bie 

^ttencetbetbetinn. 

GOKSZ\'ĄC ob. Gorzknąć. GORUIĘ oh. Górować. 

GORYCZ, - y, i., rzecz gorzkiego smaku, pr/ypr, et Jig, 
%\t ©itterfett C^ppos. słodycz ). Rg. gorcillo , garcillo , 
gorcina ; Rs. rópe^l) (rópecmŁ zgryzota); Ec, 6pK- 
Aocmjb, ocmpocraii snyca, ropecms, ocinpoTiceAHie^ 
W iarzmie tym słodko zaprawną gorycz poczuicsz w cza- 
sie. Teafr ^6, ig. Prześladowania, oto to ieft. pio- 
łun , który życie nasze goryczą zaprawia. Karp. 2, 107. 
- J. gorycz, smak gorzki, który cz niemy, Hx bltteCe ®e« 
f(^mrt(f , bie 93itt«?rfrft im ^alfe. cf. gorz). Gorycz za- 
wsze wzbudzona bywa ikaźeniem żółci. Dytc. Med. 2, 
420. - j. Botan, Gorycz, picris Linn, ©ittetltawt / 
Todzay rośliny ob. zmiiówka. Klu)i Dykc. 2, 182. Go- 
rycz szorflki , Echioides t wielokwiatowy, hieracioides, 
Jundz. 388. GORYCZKA , - i , «. , Oentiana Linn, 
^njUn, SBitterWlirj* Bh. t)0łec; Rs. rope^iaBKa,, korzefi 
goryczany. Urzfd. 1 65. większy rodnie na błotach , ma 
liść białey ciemierzycy podobny, używany do lekarftwn. 
JCluk Rosi. 2, 220., Sienn, 73. Wszyltkie gatunki tego 
rodzaiu, gorycz iaką w sobie maią. A luk Dykc, 2, aS. , 
Urzfd, 1 55* goryczka ptucowa> pneum^nantAe , czerwo- 



754 



GORTCZKIC * ^GORZAŁKA. 



»«, centaurium\ JU* aoAOmoinucflYHiuil) ; Vd. oe- 
derz , tlatnr g«nnek , z ban tara ; Jakowa , amarelia , pol- 
aa , campeflris , krzyiowa , cruciata \ Rs, cokoach ae- 

penA^ink, ber itreui^fniian, ber f (eine ^n jian ^ 6|»ere«3 

^t<b, ipiinmeWileilgei. Jundz, 174. Goryczka Dv}olka, 
cenŁurzja wielka , Jasieniec , Centaurśa Centaureum 

Linn. (»t9^ ^anfenb^ńlbenfrant. ^>t. 654. GORY- 

CZNIK, GOHYSZ, GORZYbZ, - a, m., wieprzjniec, 
iwJai kopr, wazy wy kopr, sarni korzeń, ieleni korzeń, 
siarkowy korzeń, peucedanum Linn, htt S?MXfitaH%f 
GanfriM^eL Syr, 196. Gorzysz, bo w górzyftych a cie- 
■inych lasach rośnie. Sienn. i53. pospolity, officlnale% 
goryax kmin koniki, sUauSy OloffAnStltel* Jundz, i83,y 
Rs. 'Xiexnioxtiab. 
GORYWAC, - ał, - a, neutr, frequ. verbi gorzeć, bretls 
netl/ ftbbtennetl* Niechay miafta nie gorywaią, domy 
niechay nie gn:ią. Gorn, Sen. 485. Aby w ów czas, 
kiedy poiary gorywaią, żaden ognia nie nieci! w boru* 
tiaur Eh. 9. 
*GORZ, « a er u, /ti. , chs. zgaga, pałenie w gardle, Jig. 
iądza ; Cm, gerloFiza , gerloyna ( cf. gardło ) , btt %t\iU 
fll<bt/ SJegterbe nad^ etma^. W Iktadanych.- śłinogora, 
winogorz, ^rebrogorz, ziotogorz. *5. gorzenie, pogo> 
rżenie, pogorzeli ik o-, ber $Bratlb< Eneasz długo błądzi! 
po morzu, Nie chcąc oyczyfley Troi patrzyć gorsu. 
Siryik. Gon, M. 3. 
a) GORZ , - a, jw. , n.^. Gdy się wrota do morsa otworzą 
rzekom , ziemia aic radnie sbywszy z zimy swego gor2a. 
JCoiak, Wiek. B. i' t. i. powierzchowności śniegowey 
lakoby tego, co było na gdrze, bie Obere ji>e(te, bet %cli, 

Mr^ńde, fig. 

GORZAŁA 9&. Gorzałka. GOUZAŁCZANY, - a, - c, 
od gorzałki, SrantWelUs^ Hs. BÓAOHHbiii {ob. wódka). 
Przeklęta gorzałczana kufo I Toał. iS b, S. Gorzałrzany 
piiaku. Gorzałczany.y - ego, m. siii^. , gorzalnik, klóry 

gorzałkę pali (Bh. (eratoU) ber ^ranntweinbtenner. Na dobrą 

gorzałkę, gdy nabiie gorzałczany, niech do nićy soli oczko- 
watciy włoiy. HaurSk. i64. GORZAŁCZYCA, - y, «., 
GORZAŁCZYStO, - a, /i., paikiidna gorzałka , Sufd, 

<<b^*4ter ©ranatioein. Bie*. A. 1., Pot.Zac, 289. GO- 
rzałeczka, - i, i., demin., ©ranntwetn. Bh, foNs 

UĆfil* w alembiku przepalać proilą gc^załeczkę Z winem, 
s cukrem, z korzeniem, z ziołmi na wódeczkę. Jez, £k,F.\. 
♦GORZAŁA,. - y, i., GORZAŁKA, -i, i., u goralów 

palanka, Bh.lńMt^, boralfa, |»ateneC»inD>/ paleni ; 

Sr. a. pa{ett3>; Sr. 1. palenc; Sla. rakka; Vd. shganje, 
ahganu yinu ; Cro. sganicza ; Crn. ahganje ; Rs, rop'bAKa, 
■HHO , BiSHgo , xA'&6Hoe BHHO \ po MaTorossyyfltu ho- 
ryłka. Czack. Pr. 1,376* (cf. Lubihorylka. Pot. Jx>w*. 
73.) ber fl^UntltWefłl* Te trunki, które oycowie nasi 
po proftu nazywali gorzałką, potym wódką, my teraz 
ochrzciliśmy Likworami. Xras. Podjł^ 1, 18. Z iyta po- 
apalicie pędzi aię gorzałka. Kluk Rosi. 3, 733. lepsza 
gorzałka pędzi się s pszenicy, ib. 373. Pewny człowiek, 
Xa zwany , doszedł sekretu palenia . gorzałki $ potym 
przez zbyteczne i^y zażywanie , zaięta się w nim gorzał- 
ka, tak fe zgorzał; a ztąd {zgorzat Ka) gorzałka ma 
mieć awoia nazwilko. Haur Sk. i64. cf, messówka, szu- 
mowka s profta gorzała. Rs. a^tfiroAÓBOKl), noAroJió.- 
pierwssy ciek gotzalki (^L okowity, okowitka }• 



GORZAŁKOS ^ GORZBC. 

Gorzałki porcya, którą w Mofkwie dawniey zakonnilcom 
w święta dawano KpacoB>Afl. Gorzałki palenie Rou. 
Btf HOKy'peuie , adj. BHHOaypHUH. - Gorzałką sa grosz 
przyiaciela uczcisz, a za dziesięć umorzysz. Rys. Ad. i4. 
Gorzałka iak złodziey , ani wz wiesz, iako aię wkradnie. 
Rys. Ad. i4. GORZAŁKOS, - ia, m. , gorzałczany pi- 
jak, eill SBranitroelnfauf er* Bh. Uia{n\U Ci to gorzal- 
kosiowia, piianicy, przy gorzałce o woynie radzą. Opal. 
sat.ib^. GORZALNIA, gorzelnia, -i, i., budowanirdo 

palenia gorzałki, bai S^enubaud, bie i8raniiti9eiiibrennfre9 

(pospolicie zowią: browarem; ale browar na' piwo iel\}. 

Bh mnepalna, palirnai Rs. bhhok/phji, BHHoaypeH- 

BUB aaBOAb. O gorzałce i gorzalui. Haur Sk. i63. 
Za zwyczay po wielkich folwarkach znaydować się mu- 
szą gorzalnie. Switk. Bud. 280. Zwiedziliśmy śpicfalers, 
browar, gorzalnią. JCrat. Podjl. 1, 66. Zagęszczą się 
gorzaliiie, browary i podniosą się iyta i ię<:zmiona. Kluk 
Rosi. 3, 249. GORZALNICA, - y. ź., co gorsalkę 

pali, palaczka, bie $Branntivetnbrennerep. Bh. nmift^U 

nice, loralnUe. Naboźae biało^fówki i gorzaliiice czy- 
nią tei wódkę z Tatarikiego ziela. Syr. 22. GORZAL- 

NIK , - a , ł?2. , palacz gorzałki , tct iBranntii^inbicnnet. 
Bh. (orAlnU, palirnif/ loinopat/ ivtnopalnif, (oralećnjf; 

Kc/. sliganjar, shganjodelauz ; J(s, BHHOsy.pb. Droidie 
potrzebne są piekarzom, gorzalnikom. haur Sk. i63. 
GORZCZEY ob. Gorzko. .GORZCZYC fzyn. niedok,, 0- 
gorzczyć dok.y gorzkim uczynić, bltter nta^eil/ WfWt^ 

t^rn. Bh. iborćlti; Sr, 1. wobotf pfc$am , (orle tiinn-, Rg* 

ogorcitti; Crn. sgreuim; Rs. orop4Hai&, oropnami, 
orop^aio , orop^esaio (oropHHineAitHuil iątrzący, 
krzywdzący) i ^ £c. ropsio , ropny. Urorzyftość pfełna 
słodyczy, iadną uciików nfeogorzczoney żółcią. Pociey 
217. 
GORZEĆ, Gorzeć, - ał, - eli, gorzeie; Goreć, rżał, go- 
icie ; et gore ; neutr. ndk. , zgorzeć dk. , ♦GORAC; - ał, 
- a, kontyn.y c£ góry wać , J9A. bOtett, fboret, bcrim, 

^otmam; sio. (oreti, befim, ^Ifoiim; Rg. gorjetti; Sr. 

a. ie gorcW i Sr. 1 . born f o ; yd. goreti , gDrim , sgo- 
reti , po^oreli ; Crn. goręti , gorim ( a gori , cuia ignit 
- 'alfum petit , Cambricum gores feruor , cum CarnloRco 
goręzh consonał)'^ Sla. gori; Bs, goritti , gorjeti, sgo- 
riti , zasgecchise; Cro, goreti, gorim; DL goriti'^ Ross* 
TOCfhm^^ ropK), crop^mB, cropaio; Eccl. nxaMeH- 
cmBOsaniHcJi , rop'Bm& sb orH'B ^ Iłb. n*)n charah ar- 
*//; -/rfraft. hIn exarsił y Hb. "TKn heir incendit ^ Hehr. 
VN lucere cf. zorza cf. Lat. uro ) ; palić się , pałać , 

propr. et fig. brettneii, entbrańnt fepn. Ogień ma uila- 

wicznie gorzeć na ołtarzu, a nigdy nie gasnąć. Radź* 
Leuit. 6, 12. Przed grobem Pańikim dwanaście lamp 
zawsze gpreią. lVarg. Radź. i44. Lampy tam zawsss 
goreiące wiszą. ib. Jagiełło zbudował kościół na t^m 
mi^yacu , gdzie pićrw^y gorzał ogień pogańfki. Twórz. Ok. 
F. i. Gdzie ogień gore, nie dzfw, źe ifkra wyikociy* 
Morszt. 3o3. Jui i tobie biada , Kiedy tui podle gore 
u sąsiada. Budn. Apopht. ^j^ Gwałtu! gore! Teatr xgh 
23. ei brenntr Jeuer! Na ogień . ukazuiąc , mdwił: 
tam *gora. Warg. Wal. 216. Tu gore; tu boli. Ry^* 
Ad. 67* hinc lupus urget ^ hinc canis anglt. cf. mięclay 
młotem a kowadłem, cf, ani mię tam, ani mię sam). Kto 
bliiój ognia » bardziey gpre.. Chodk- Koji^ 3(^» Goraa- 



GORZELNIA - *GORZELNY. 

fen w ognia , ledwie tsk gorai% Sfonenf ne koTa , kiedy 
lwa miiaią. J. Kchan, Ps. 4a* Tam pok wy»cMe od 
•fo6ca goraią. Petr. Hor. D 5 6. Jiii wiatry i niebieikie 
w ptomień idą kręgi , Gore papier , goreią kroniki i księ- 
gi. Pot. Jow^ 96. Tego roku kometa gorzała miesiąca 
Lutego. Latoś Kom, B b, {^ kwieciła płomieniem ). Gore 
BU wszyftko w ręku, : rzemieślnik abo robotnik pilny, 
pracowity. Cn, Ad. 264. U qe6t \%m Wie UX ©llj »OII 

htt S^anh, ex atheitet rei^tnb, i<bneil, Sło. pUno mn, 

00 (ob i ^oreCO- aUo tei : o człowieku prędko tracącym , 
mówiemy : gore mu wszyfłko w ręku. A'pcz, Gr. 3, j». 90. 

ii bauttt bf9 i^m jnid^ti fangę, er l^^t aflei bnr<6 bie 

Onrgel- Zawsze gore na złodzieiu czapka. Pot, Arg, 3s6, 
aiespokoyne sumnienie, iyie by mysz na pudle, auf tU 

nem 2>iebe brennt bie ^ó^e , b. b- «t ffat ein untnbide^ 

ttewIfTen* Nie gore czapka na wielkim złodzieiu, Aras. 
tV. 74. cf. mucha uwięźnie, bąk się przebiie). Juź po- 
częły ogniem woyny goreć iciany nasze. Nag FiL ł83. 
Bela, widząc, ii ze wszyflkicli ftron gore, uciekł do 
Dalmacyi. Bitt. Sw. i3o 5. Władnie woyna z Albigien- 
czykami gorzała. Birk. Dom, 92. Oto oyczyzna gore, 
gaś, ga^ , kto cnotliwy. Opal. sat. 79. Wdzięcznym 
zapałem twych ślicznych oczu goreię. Paji, Fid. 19. Za- 
paliłeś iey serce, co bez ti-go *gory (gorcie^. Jabł. Tel, 
4a. Do wziętrfy Bryzeidy smutny Achil gore. HuL Ow. 
65. Korymen gorzał ku pięknćy Dafnie, która się ie- 
szcze kil niemu nie zaięta wzaiemnym zapałem. Zab< 11, 
Si. Serca ogniem w nas gorzały, J słuchaiąc go, pig- 
wie rozpfjwały. Odym. Sw, a Mm 3 b. Zaź serce nasze 
nie gorsafo w nas, kiedy nam pisma otwarzał? StkLLuc 
34. Ćwiczy się w pobożności, miłością boią goraiąc. 
Koch, H&z. 90. Francya obelźona góra, i gniewem prze- 
ciw nam pała. Warg. Cez* 110. Broń iego ieszcze z 
nordu śirieźego gorzała. Otw. Ow, i45. war tlD<b W^rm; 
tt1l<bte nO<b* Nie goreiesz ze wftydu, z podolinemi przy* 
chodzić klamftwy? Teat, 29, 36. fob, zapłonić się). Go- 
rzały mu oczy, iako dwie pochodnie. 7>; t. i. błyszczały 
aCi fie fnnf e(ten. Goreią w nim humory; 7>. t. i. 
wzburzaią się , hai ®eb(At Waffet. Cały gorę ta boiem , 
nie znam w sercu trwogi. Dmoch. Jł, 2, 6. Sardanapal 
zgorzał na wymyślne wygody i miękkości. Bals, Nied, 
1, 210. — §. Koniom w drodze kopyto abo piętka go- 
rzeie abo ni^ hadbiie, Hipp. 56. zaognia się, etlt^ilnbet 
f(b* Ziele brodawnik gorzeniu a boleniu głowy ulgę 
czyni. Urztd. i64. GORZELINA, - y, i , GORZE- 

USKO , - a , n. , ftos drewny , eiti ^di^eiterbaufen- 7>. 

J. drzewo do gorzi>lni zdatne. X. Kam, $0l) SUm ^ranbs 

banfe. - j. pogorzeiilko. Tr, \tint fBranbfteffe (cf. Boh, 

^ńeHce^ ^bOtelice Gorlic, miafto w Luzacyi, ^idib* 
jyfkc.Geog, 1, 246. ob. Zgorzelec). GORZELNIA ob. 
Gorzalnia. •GORZELNY , . - • , - e , od gorzenia , . 
P«lny, SBrenns, jum SBrennen* Na gorzelnych marach 
trap zsiniały niosła. Zebr. Ow. 371. ursuro feretro). 

Pochodź, gorący^ gorętszy , gorąco, gorąco ić; go- 
rączka , gorączkowy, Gorlic , Zgorzelec , Zhorelicś ; 
Gorliwy, gorliwn^d ; dogarai\ ogarai y ogorzeds ogo- 
rzały^ ogorzało/^, ogorz€lina\ ogarek\ ogai: .(ogier); 
pogorzel; pogorzały ; pogorzaUc , pogorzel, pogórze^ 
^^ f pogorzelijko , pogorzenie ; przegarad, przegorzfd, 
frtegorzafy , przegarzanie ; przygorzed , prsygorzały , 



GORZEY - CORZKL 



7SS 



przygorzaMtf; rozgerywa/ sif , rozg^rzed sif^ rozgorza" 
ły, ugarad^ ugorzei\ wygmrzeł, wy gor zenie ^ wy gorzeli^ 
f*^* wygorzafy; zgorzel, zgorMofy, zgorzelina^ zgorze^^ 
lijkój xgerzyjiy, niezgorzyjly; zagorywctć Hę ^ zagorzeć 
się^ zagorzenie , zagorzały, zagorzelina, /. Gorz, ŚU» 
negorz, /rebrogorz, uinogorz, złotogorz, X* Gorczyc 
ca-, gorzki, gorzko/^, gorzkawy, gorzkliwy , gorycz, go* 
rysz, gorzysz ; gorzknąć , gorzknieć'^ przegorzknieć ^ 
przegorzkniały ; przygorzAniei , przygorzkniały ■: zgt)r^ 
łnieć, zgorzkniały. Zgorzkniało//, JT. Górze/ » grza/, 
grzany , grzanka ; grzśy/karb ; łoiogrz4y , dogrzewa/^ 
dogrza/, nagrzewa/, nagrza/', ogrzewa/, ogrza/; od- 
grzewa/, odegrza/r, podgrzewa/ , podgrza/ ; przegrze- 
wa/, przisgrza/', przygrzewa/, przygrza/\ rozgrzewa/ , 
rozgrza/; zgrzewa/, zgrzać; zagrzewać, zagrza/, 
GORZEY ad9, compararatiuus adverb. ile, c/l a<^. Gorszy ; 
Bh, \fixt, bftf/ ^le {f^iz, bor biadowanie); Sr, a. %^9 

ret; ^r- i* bote, bobri, n^tbArfibo (borto caiamieasj; 

Sla, gorij, gor>^i Bs, gorre ; Cro^ g^je; On. et Vd. 
gorje pae! biada! Rs.Tóge^, ftąd ropesamA kłopotać s#ę, 
ropeMiifKaai& biadować się; Rs, et*Ec. rópiue , 3icy'iice« 
ny ige , ax'&HiDHO ; irger, fcbitmmfr. Tu ile , a tam ie- 
szcze gorzey. Cn, Ad, 5. Znamy, co d<»brze, co źle, a 
co gorzcy. Chro/4, Luk. 3o4. Jui bydi gorzcy nie mo- 
że, o ludzie, o czasy! Pot, Arg. %5S. Gorzcy potym 
kędzie. Cn. AeL 264, Codziennie prawie gorzey rzeczy 
i^ą. Zab, 6, 354. fiaba lecąc z wschodów wołała: co da- 
l<5y, to gorzey. Rys. Ad, 1. Chorował bardzo ciężko » 
źe co daley to gorzey z nim było. Birk. Dom. 102. Go- 
rz<Jy niżeli złe. Gemm, g5^ no^ ((blittimer ali fcbU»H«- 
J tak nie naygorz^y, s i to nie ile. Cn, Th 282. di- 
ctum priuigni , cui lapide canem ferire volens , per- 
cussit nouercam, - Niezgorzey, nienaygorz^y , nie ile, 
.niczego n. p. Mógłbym s\^ wypromowować niezgorzey w 
Umtym krain. Teat, 1, 43. ni<bt gtfltg fMfCbt. Przycina 
mi niezgorzdy. ib. 54 c, 63. (kaducznie, za kąty). -. 

J. *Gorzel s ile, biada! Abel, Wimm, fd)lecfct, ipcb<! 

Henryk > uyrssawszy, ie Mieczysław począł z woyika 
uciekać, weilchnął i rzekł: górze się nan ftało. Bietjk. 
Kr. i56. Ach górze mnie, miły Panie. HVo&. 297. AcumiAi/ 
GORZKAWY ob. Gorzkliwy. GORZKI, - a, - ie, com- 
par, GoTZczeyszjr , Bh. f)9Vti , comp, bołce^ffi; Sio. bor= 
f^; Sr. 2. gMft; Sr. 1. t^óttl, bfotH; Bsr gorak, górki, 
gherk, ghrrik, sgjikk; Sla. gorak; Rg. gorak, górka, 
-górko, gaarrk, cemerni ; Jll. barb, xuk ( cf. iółć); Cro, 
górki, go.ek, sikbkek ; /}/. gorup; Cm. gorjnp, grónk 
(cf. chrzan), garjnp, britke ( cf. brzydki ) ; Vd. grenek, 
grenkn, shareK, sholku , britek, ikukak, supemo; Rę. 
ropBKiił, rópaiH, rópeKb, ropBaÓHeKl) (ropecmHUii 
biedny)} Ec rópaiH, rópccniHUH cf. Mnn, ca rwa , 
Suec, kerf, Ger. berb); smaku przykrego szczypiącego, 
piołunowatege , \\XUX. Lekarftwa gorzkie, są subftsa-^ 
cye , które na ięzyku zoftawuią wraienie niemiłe , pospo* 
licie znane pod nazwifkiem goryczy. Dykc, Med. %, 421. 
Gorzki smak ieft gorąry i suchy , oftry i przykry. Sak. 
Pr. 95. Gorzki iak iółć Vd, krenek kaker shouz). Czę- * 
fio snk, chociai gorzki, utaiony w ziele, Pomoc daia 
słabemu, i chorobę lóczy. Hul, Ow, 24o. ^- fg* P"3I^ 

kry, iałosny, etiipfiiibUd^ , f*mer§b«ftf blttrt, faiiet. 

Szwanki i pofirzały , Niegorf kie mu dla mił^y oyczyzny 



756 GORZKLIWY - CORZKOSC. 

i chwały. /Z.«łzc«. Clnff, 80, Tak na świecie bywa,. Tę 
alodkc'^ roskosi gorzki ból przerywa. Zah. 14, 379. Rzew, 
•Wyilcpek swóy gorzkiemi izami oplakuią. Przyb, Milt, 
349 Serce srodse zranione, u niego twars blada, ufla 
gorzkie. P. kchari' Orl. 1, 121. ^Jam bardzo gorzkiego 
teraz umysiu. 1 Leop, 4 Ezdr* 9, 4i. O dnia gorzki i 
nieszczęśliwy. Skarg. ,Dz^ 867. Spuśjć temu wzdycha- 
nia gorzkie dla ciebie nędznemu. Pajl. Pid* 100. Ufta- 
wiczna , gorzka praca , labor improbus^ Mącz, Tym 
cięisza i gorzizey^za męka. If^. Pojl, IV» 210. Niewia- 
fla zta gorszczeysia niili śmierć, l.eop, Eccles, 7, »7. t 
Radź, ib. ^ Zrn, Pojl^ 219 b. Słodkie z gorzkiem się 

miesza .c/o. jpLafefe h ftorfiin f« mlfd, premena* GORZKU- 

WY, GORZKAWY, - a, - e, coś gorakości zarywa- 
iąc , f troa^ bittifr , bitterlic^ , amarulentus. Mąez. , Sio. 
naborCÓJ •^>- i. ItabOtf , tr^JcftU bwfl-, 55. nagorak, po- 
gorko, nagorko,. naglirriko; Rs.ToghKOBimbiiA. Gorzkli- 
w.y abo gorzkawy. Ern. i24. Tynktura gorzk&wa, arna- 
ricans. Krup. 6, 70. GORZKLIWOSC, - ści, z., fig, 
niesmak, ^iflaune, SBltterfeit Wszelka gorzkliwość, i 
gniew, i nienayrzeule niech dalekie będą od was. Łeop, 
£phes. 4, 3i. fgorzkość. Bibl. Gd.}, GOHZKNĄ^C, 
G.ORZNA,C, - al, -cli, - ie, GORZKNIEĆ, - iat, 
— ieli, - ieie, niiak, ndA., zgorzknąć, zgorzknieć dk. , 

Bh. i^itnanti , ^orfnu, storfnauti; Sor. i. f^ótfnn; Rag. 

garknuti; Bfn, gurcjatti, ogorcjatti;. Orn. grenim , og- 
grenim} Rs. oropKHyni£ ; Ec rupKHy, ropHaio, aróp- 
KHyi gorzkim się ftawad, propr, et fig, hltUt toetben. 
Olcie nie świeio zaraz wyprasowane gorznieią, oHrzeią. 
Krup, 5, 3i. taitji0/ galftrig Werbem Niemiło czego 
nazbyt, miód nawet gorzknieie. Gdy nim zbytek nadto 
Leie. Miru Aus, \o^,. Juici gorzknieie bez końca -biesia- 
da. Hor. sat. 255. Wnet- zgorzkniały potrawy^. Wnet i 
wety żółcią się wylały. Błaz, //. C 3. Gorzkną biesiady 
bez końca czyjiione. Zab. i3, i34« Gorzknieie mi wszy- 
fjtko. Gemm. <)3. żółcią mt się ftaie ; cf. kością w gar- 
dle). Gorzknienie, Zgorzknienie., bdd ^{ttetwettfen ,. 
bie &al\tti^U[U Ec. aropKHeHie. Zgorzkniały, bittiT 

geworbrir, galflrig; Bohem, projdiflń; ŁVc/. srńpKAŁtH. 

GORZKO adverb. adj. Gorzki •, conipar Gorzczey , Bh^ 
QoHo, 4orce> Re. róp^'^, rópBKO (cf. Rs, rópe! biadał 
ob, gorzcy, •górze), propr. et fig. MttPr. Nigdyby ufta 
smaku w słodyczy nie miały, Gdyby nigdy co gorzko 
ikosztowad nie miały. Zab. i4, i53.. Gorzko,, ale zdro- 
wo. Cn, Ad, 264. Wyszedłszy precz, płakał gorzko. 
Leop. Matth, 26, 75.. et tOelnte bUtetUcft*. Męiny He- 
ktor gorzko opłakany, /fu/. Ow. 102. bfr'bittćrri(^ }U bfs 
lUCintnbe ^ectOt- Gorzko teraz za to 'źałiiie , ie nas 
nie umiała szanować^ Boh. Kom, 2, 49. Dwoiako cię-^ 
i<$y a gorzey Pan od nas przyimuie, gdy grzeszymy, ani-» 
ieli od pogan. Zrn, Pofl" 3j 783. Stąd naycierpszą 
poymuię gorycz, ie gorzko znosisz prsygodę iego. Ojfol. 
Sen.. 36. s przykrością, mit SBitetmiOfeit.. GORZKO- 
PIERNY , - a , - e , - ie adv. , gorzki , przytóm pie— 
przny, bUt^t Unb bteittiettb, WleCfeffeti Ziele to sma- 
kuieft gorzkopiernegOi 5>r. 835. GORZKOSC, - ści , 
i., Bh, et Sio. ^oWojl;. Sr. 2. gOJrfofCj; Sr, i,. ^orfofcjl 
R^g' garkos, gorikos, gatctna; Bosn. gorkóft-, garkóft, 
ghrricinai Cro*- |[orkoszt, gorkocha, gorchina , suhko- 
cha i i>a/.. siikofsti Vind, grenkaft, sharkuR,. biitkuft, 



GORZNA^C r-GOSC. 

grcnnkobaj Carn, grenkuft,. grenkóba, brjlkoft; Rots. 
rópEKOcoTB; Rccl, rópacmb, ropKOcmk, e^HAOcmB, 
OctnpoMCeAHie; gorycz, smak gorzki, bie ^itUttdt. 
Gorzkość słodyczą s^ę aadgradzą, Zegl. Ad, 81. %. nie- 
smak , prz3'kroś<5 , .trudność , jffilberwilrtigWt / Unaii: 

nebmnc^fcit, UngCtnad^^ Do królellwa uiebiŁikiego przez 
mękę i gorzkość droga ieft. Skarg, Zyw, 2, 62, Poka- 
źnie mu na oko, iak wiele słodkości przykijla ta mała 
gorzkość, którey człowiek musi troszkę uczuć, kiedy 
się namiętnościom przeciwia. Gorn. Dw. 328. O miafioj 
iak siedzisz, by wdowa osierociała, bramy i zamki twoie 
popsowane, wszyilka cię gorzkcść obiela. Skarg. Kaz. 342. 
j. Gorzkość serca s gniew, niechęć, iA^ (Jrbitterung, 
UniuiK^- Odpisywał z gorzkośrią^ i na wszyilUe bi/kupy 
słowy miotał. Skarg, Dz, 118. Aryusz z ay rżał Alek- 
sandrowi bifkiipftwa , i oną gorzkoścją serca flrapiony, 

. do niezgody pi;zyczyn szukał, ib. 181. Zaniarszczywszj 
•iCr i gorzkość serca nań czuiąc , wyliczał, co mu złego 
uczynił, ib. 788. GORZNĄC ob. Gorzknąć. 

*GORZYC się , - ył , - y , zaimk. ndk, , sroiyć się , sier- 
dzić się. Crv, 'I7i,, W/od. bb(e, umoilltg werben, moie 

to iedno co: gorszyć się, Bh. botfftti ff indignari. 
GORZYKNOT ziele ob, Knoinica. GORZYKWIAT, - n, 
m.y consiligoy podobny do czarney ciemierzycy, Wts 

mepnte fc^toarje 9iuf luuri. Syr, 1472., -B*/i. liscjac i Cro: 

lizjacz* 
GORZYSKO, - a, /i. , szpetna przykra góra, ein 6afli(^et/ 
ilbfc^eulteber fQet^. Juliaua Kardynała w oboczyilym gó- 
rzylku iednym łotroftwo odarło. Krom^ 567. in vaIU, 
w dolinie, w padole między przykremi górami. GO- 
RZYSTOSC, - ści, i,,, mnogość gór, nierówność dli 

gór. Me Unebene, etn gebirgUe^ Hnb. GórzyUcść, pa- 
smo czjli cią^ gór z sobą związanych, OebUge* Ałier, 
Mscr,. Górzylłość kruszcowa, (Srigebtrge; górRyiloić 
warsŁwiana , z wielorakich warstw ułoiona, Jli^d^- 
blrge; górzyftość tyl«a lub zagórze, ^inHUibme. ih. - 
Górzyftość , którędy panna rodzicielka boia do S. EUbie- 
ty chodziła. Warg. Radx, 8G. góry, (S^ebltge. J. puklaftość, 

€onvexifas, So/Jl. Ge m, 3. eiiie etiabm baud^l^e 0iunbuud> 

GÓRZYSTY, - a, - e, peJny gór, ftóniy, gebWf 

B/t. fi^tnat^; Sło. f)^xnati, mdjotPl(Ft«ó; £r, i. hotUti, 

^OrO^ite; Rg- bardo Wt, bardaft; Rsn. brridafl; Cro. her- 
dovit, bresaszt, brego^iti ^^/. bardoyit, bardaszt; yd. 
gora(V, berdail, goren,, gorailen; O/i. gorroratj Rots. 
ropucnihiil. Gorzylle ciemne lasy. Sienn, .1.33. Kark 
górzyfty cołla toris extant. Zebr. Cif., 53, - Puklatty, 
okrągły, convexus. Sol/k. Geom, 3.. baUC^tgtUnb^ Unfi'lt' 
tunb^k Górzyfte Watykanu wieie. Zab,. 1:1, 23 1. j. Po 
górach rosnący, górny, 93erg5. Jzop górzyfty, po gó- 
rach rośnie. Ąr. 204. GORZYZNA, - y, i.., mieysci 
górzyfte,. eltl betgidter Crt Na pagórkach i. górzyznach 
chróft uróść nie nu>ie.. Mon. jĄ, 6/4. 

GORZYSZ ob, Gorycznik.. 

GOSC, - ścia, m,, GOSG, - i, i., Roh,ełS!o, Cojt; Sr, 
2. gofcj^ dem. gOfcilf ; gofcjina uczta i .Sr. i. bofcj, b^W> 
Rg* gooft, y. goftiza ; {Sla. goftba s uczta; J9/. goztbiua) i 
Cro* gozt, goschenik, gószt, prihodnik, sztanornik 9 
Dalm, gosztenik } Bosn. góft; femin, goftica; Vind. 
guft, gofti, goftenik, perhodnik; Cm, góft, gdftj /*. gu* 
St}Ł\ jRf . rocmB 9 /. rócmBfl (rocinó6HUKl> obcy, nie- 

osiadfy 



. G o S C. 

osiadłj kopiec); £c. Tócmh, npncixhHU.iib (2 FÓcrai» 
eorioiua xyae^l); Gr. /jteya^sfĄnofos)^ cf. laf. *huiUs, 
hoipes ł OalL hote, Jtal. hoUe, Angl. gueft , łipll. guft, 
Don. ged , Suec. gad), odwiedzaiący^ drugiego w i ego do- 
mu, ber 0ait, §,, który u drugiego i e, piie, uiywa, ^et bCC 

ńnm anbem fi)eifft, ber ®ajl 5u łifc&e. Gośd na biesie- 

djie, ua uczcie, isaprossony. Cn.Th. Go^ci zaprosiwszy, 
sam się czeduie. Cn, jid, 268, Gui<5 brzuchopas , gość 
bez rozmowy, za beczkę ftoi ; a5o Gość x brzuchem tyl« 
ko i zębami, Godzieu siedzieć iefl z osiami. Cn. Ad, a65* 
Gościu, ol^tni poczynay ieś<5, a pierwszy zaś przeilaway. 
Ol. Ad. 270. Niezwykła gościa do potraw powszednich, 
Ledwie ie z pychą mogta wziąć do zębów przednich. Hor^ 
Sat. 2*1. - Sio. @rtti na {JoftDC^ tC^ati inipensedtline-- 
bant czedować zbytnie). Go&C na bankiet nieproszony, 
nie bardzo bywa uczczony. Cn, Ad, 266* cf. kogo nie- 
proszą, tego kiiem wynoszą. Cro, nepozvanemu go- 
sztii , za vrati meszto. Nepoz^anemu gosztu cheszto 
sa Tratisze kasę meszto -, Sio. m^l^attic^ ^OftOW pob 
^6{ fab^U^U. Wieczerzał on gościem na pewnym miey- 
»cu, z drugierai proszony. Corn, Sen, 191. - §., gosć; 
podejmowany w cudz3'm domu, i bawiący tam przez nie- 
iaki czas , czy za zapłatę, czy darmo, bet ©ajl/ t>et »OIl 

rincm flnbfrn befterbfrgt rnrb, f«K ^ehaiinm, ober aud 

@rfiQig(eit. Goście przyimuię s gospodę trzymam. Cn, 
Th. Dla zacnych zasług tego obywatela, dworek iego od 
lUuowiika gościa, takzseymem, iako i bez seymu,i 
kaidego zjazdu, uwalniamy. FoL Leg, 5, 397. Gościem 
ftać u kogo s Cn, Th. gospodą ftać przez czas, be^ eitt^nt 

•int §rrbrrge fepn, aH @a(l ft<^ aafbaltcn* Trzymał ią 

w domu prxym%szoną gościa. Pot. Syl. 348. Tyźeś do 
nas przyszła gościa. Tward. Pasą, b'j. Przyszedłem 
gościem w dom twóy , a nio dałeś wody na moie iitru- 
dcoae nogi* Odym, Sw. Zb, W dom przed gościem; z 
domu za gościem: adpenientem hospitem hilariter excipe- 
re, cd>euntem humuniter dimittert. Rys, Ad, 'jb. Ni z 
goś«ia korzyści. Rys. Ad, 49. Wo Pan bardzo częfty 
gość w moim domu. 2'eat. 10. 65. Gość częfty i długi, 
rjchło się sjirzykrzy ; abo gość i ryba, trzeciego dnia 
cuchaic. Cn, Ad. 2o5 Cro. goszt i riba gdesze lyube, 
V trctjem dnrvu c/.^*\\n gube). Gość nie z próinemi rę- 
koma, Naydzit' u mnie wszyftko donia. ih. 2G6. Gość 
który nic nie przyniesie, NiLch się prześpi w polu, w le- 
sie. 16. Gośf ia icplpy nie przyimować, niz go tudzież 
wyforować. Cn, Ad, 268. Więcey gość w cudzym do- 
mu za godzinę, nii gospodarz za dzie6 uyrzy. Rys, Ad. 
72. Gościu, w gospodar(kie rzeczy nie wday się, swe 
miey na pieczy. Cn. Ad. 270. Gościa kiedy mass w do- 
mu, nie czyńźłi przy nioi gomonu, Cn. Ad. 2G8. Przed go- 
ściem żony nie chwal, czeladzi swey nie zalecay^ z ko- 
niem się nie popisuy. Rys. Ad. 58. - Goście s (S>Ci^iif iBf- 
(»♦, S^fellfc^aft. cf. kompania). - fg. zima ały gość. 
Za4f, Gosp.. Widzę, ii z nieba na dół pewnie będą go- 
icie, Jeśli nie deszcz, tedy grad. Rey.TFU, i:ib. - $., obcy, 

przybysz, eitt Jtember, ctn Otudlawber, ber nic^t an bent 
0rte einlKimifd^ i(l/ ci« ©ajt. - J^rld, Gościem u są- 
du ten ieft , który tak daleko mieszka , ii i«dnego dnia do 
sądu przyiśdi nie moie, Saron, Porz. 49. Gość, nie- 
ehaj tego dowodzi , ie cudzoziemiec , i ii tak daleko od 
tego sądu naieszka , ie iednym dnieia do cnego przy- 
Tom. I, 2r 



GOSCIC - GOŚCINA. 



7S7 



bydi me może. Chetfą*. Pr, 3o. cf. gościnne prawo). Tu 
Ęością chodzę huc hosplta i^eni. Zebr. Ow, 1 20. Ty go- 
iQ\% lądem, ia gram gouiouego wodą, hotpita tu tenU 
er ras i ego inundis. Zebr, Ouł. i42. Znaf iego stote cno- 
ty nie tylko Polak ; ale 2 obcych 'kraiów gość , który eię 
mu trafił. Groch. W. 4 18. Hardowie, lud wielki i 
świciy gość do Francyi, Warg, Cez, 24. Nie dopu- 
azczaycie nigdy tey gości do naszey siemi , (Heleny do 
Troi). J, Kchmn. Dx. 80. Hie chceszli w drogę póyśdf 
s tą gościa? P. Kchan. Jer. io8. Starsec pr^ed sobą 
uyrzawszy tę gościa, rzeki. Pot. Arg. 3o4. Nie trzeba 
bydi gościem u przyiaeiela. Dwór, H. 3. t. i. tak bydź 
iak u siebie, bez ceremonii, c^ gościem W csym bydź s 
nieświadom. C/z. ^A. noc^ fretnbetnetlOa^fepm Jam lesscze 
gość w tey nauce. Tr. GOSCIC, gościć, - ił, - ści, 
goszczę Med. ndk., gościem ftać, )UC ^frberge ff^, bcf- 
betgett propr. etjig.^ Rs, rocinK'in& , roigy ; Be. roągy' 
diuersor i rocniid hah rócma npieMAio, norocmnoiH, 
npHHfloiL Koro sb rocma, yroctnHmB; Sr. 1. ^f^o= 
buiu hospitor , hospitium capio^ praeheoj w innych wszy- 
llkich dyalektach słowo gościć czynnie znaczy: gościa lub 
gości podeymować; Rh. f)0\titi, f)0fkjjin dare alicui chbum 
etpotum; Rg. goCihti tkoga ; £s. goftiti, gozbuciniti s 
czeftować; CVo. goztiti ; Vd. goftiti, goftuvati , obgoftii- 
vati, pogoftuvati (goftitise, po gofteb iioditi.s biesiado- 
wać , godować) ; Crn, goftim , goftujem , goftuvati cf. 
Hebr. 3'win bo8chibh./(a^<ra/-eytfc<^. Won czas, iakom 
tu gościł, miałeś syna zda mi się, Zebr.Ow, 536. cum 
primum haec motnia vidi). Przybył do Francyi Junocen- 
ty, B Rzymu wygnany, ktdry w Karnucie, w pałacu Teo- 
baldowym gościł. Skarg. Zyw. a, 348. Bolesław przyj- 
mował u siebie goszczącego Cesarza Ottona. Psalmod. 88. 
Mofkale iak goszczą tak goszczą w Polszczę , nie myśląc 
o wyjściu. Kur, Pet. 102. Na cdi z tak wielką chęcią 
dobywamy Wszyftki^go, gdy tak krótko gościć mamy? 
Opal. Poet. j4. Ta ieft, co teras w sercu twoim gości. 
Pajl. Fid. 169. Wy przychodniami w tern mieście ie- 
ateście? wasze goszczą uszy, i o tych pospolitych rozmo- 
wach całego miafta nie słyszą ? ^Siem. Cyc, 46o. *GOSGI- 
C1£L , - a, m. , gości podeymuiący, [Trzyimuiący , bft 
©aflgeber, ®aittoixtf)i i?g. goftitegl, goftenikj Cro. go- 
sztiteij i>/. chasztitel, gosztenik. (GOŚCIEC ob. Goi* 
dziec). GOŚCINA, - y, i., {Boh. |^o(Hna gody; Sr, 2, 
%Hcma, Sr, 1. ^O^iina uczta j Vd. goftitje,, goftuvanje, 
Crn, goftje, goftarya s biesiada; O/i. goftnishe s sala ia- 
daln*); i?^. goftioiuciza , goftioniaa , goftirniea, gozbińa f 
£s. konak ; (gozbina , goftenje s czeftowanie) ; Cro. go- 
aztilnicsa s anfterya (goschenye Dl. goztbina , gozba , cha- 
sztenycepulum) Rs. o&s. rocmhfia, Focinb6niJ3« ; s odwie- 
dziny, wizyta, ber ®efltd). Będą uczęszczać do ciebie 
goście, i ty niekiedy do innych domów póydziesz w go- 
ścinę. Kras. Pod, 2, 84. Gość wiedzieć ma, kiedy i iak 
na długi czas w gościnę iechać. Kras. Pod. 2, 94. Sły- 
saąc , ie to Tobiasz , tak miła gościna Izy mu wyciika. 
•Leszez. //. T. 4o5. Póydę ! móy ten przyjaciel , móy 
ten zawołany, Kiedym tak w domu iego dawno poiąda- 
ny. Nazwie to dinfem szczęśliwym, gościną prayiemną. 
Odpocznę w scrou moim, i serce me zeniną. Karp. i, 
iB5. §.j gościnny dom, mieysce, gdzie kto iako gość 

bawił Hi ®a|l9au^^ hn Ort^ m maiv fid^ aU @a(l auf$ 

96 



758 



GOŚCINA. 



ffilt* (ohs gościniec £c. rocmiiHHHua , BBinaABHBilt. 
Frses gościnę pubLiczuą rosamiemy ten dom, w którym 
w podróży będących przyimuią ; prywatna źaś gościna, 
gdy kto do iakiego domu aaieidźa. Siem. Cyc, 18. W ty- 
mem domu gośeiną z wygodą zawsze ftawat. 7>a/. 42 <f* 
fi. (zaief diatem tam , {c^ feffttt hd Citl). Ofiarowali mi, 
8 politowania, gościnę, ib, 5o ó, 29. przytułek, UlttCt? 
(ommen). /^. Świat gościna, mieszkanie indziey na-* 
znaczone. Zab. 9, ao4. JCossak, Gdzie tylku sionce mie-* 
w« swe gościny, Wszędzie twe dzieła głośne są i czyny, 
Chroid.Ow, 11 4. (gdziekolwiek dochodzi). $. , Gościna, 

bawienie goścjem . ber iffnfetit^alc At ®a(l / ba^ iOerweb 

(tn bep irmanben > <|U ^afl. Malta wyspa sławna gości- 
ną ś. Pawła. Birk, Kaw, Mit, Ca. W gościnie bydź Bh, 
po ^Oflintt bpti. Lepsza ieft iywność ubogiego pod przy- 
kryciein desczkowym, niźli hoyne gody w gościnie bez 
domu« 1 Leop. Syr, 29, 29. 5., droga, podróż, bawie- 
nie za granicą, bie (Keife, Me Jrerabe; £c. cmpaHHHHe- 

cmBO , cmpaHCRiB'ie , caipaHcmBO. Argonauty przy- 
płynęli do Colchis , przyszli po gościnie do króla Oeti, 
Biel. Sw, 9 b. Pod rękę ftryiową odjeidżaiąc w gościnę, 
wskyftko mu domowe oddałem gospodarstwo. Simon. Siei* 
io5. Wsiadłem, nie wiedząc w okręt, dokąd płynę, 
Na boga swoię puściwszy gościnę. Pot. Syl. 36 1. W 
naboieńftwie pilnym w dnie i w nocy, czekali końca go- 
ściny iywota tego. Skarg. Zyw. i, 285. GOŚCINIEC, 
- ńca, 171., Bh. (ojllnice/ hospiłale cuhiculum) *i) go- 
ścinny dom przy drodze, zaiazd, karczma, eftl ^illCe^ts 

łan*, eiti ®a(l^aii«, eine ®4cnfe, Sio. fjoflinec; Bs. go- 

ftllnica, goftinica, osctaria*, Rg. goftiniza, hofteria -, Cro^ 
gosztilnicza , ollaria; K^. goshtarja, goftniza, oshtaria; 
JZj~. coipaHHonpiÓMHHija; fc. BUoidAuige, BUoiaMbHH- 
Ha, BHmaAHJi, rocmHHHHjja , BcenpHeMHM«a, bcc- 
np'iflaieAHiBe, cmpaHHOnp'iHmeAHiiłe. Kazać karczma- 
rzom, aby utrzymywali porządny gościniec, żeby nie 
ciekło , a w nim doftatek owsa , siana, piwa , chleba ; a 
złości niech nie wyrządzaią podróżnemu, Gojl. Gor. ło5. 
Klasztory derwiszów ftoią za gospody i gościńce piel- 
grzymom» Kłol, Turk. ijS. Z drugą ftronę kościoła go- 
ściniec poftawi , aby ci, co na odpufty chodzą, wszelkie 
piiatyki, zgorszenia i nierządy tamże zamnażali. OpaL 
Sar. 69, - 5,, droga pospolita torowana, bita , BA.gj^bba/ 
fplnice; K</. yelika zhefla , roshni pot-, Sla driim ; Bs. 
drum ; Cro. driim , czepas , orszachka czezta , kolnik ; Rs, 

6oAbcnaii, npo'&3}Kax Aopora. pr. et Jig. bte Sanbflra^e/ 
guftrffraje, ber %uixm^, ble &tta^e, Me 95a^>n. Go- 
ściniec, albo droga króle.\t ika , ma być 'tak szeroka , aby 
wóz ieden drugiego mógł minąć. Szczerb. Sa^r, 110. Wy- 
prawę artylleryczną prowadzić trzeba wielkiemi gościń- 
cami. Jak. j4rt. 2, 2y8. Jeździł wszyftko wielkim go- 
ścińcem, bitym torem. F. Kchan. Orl. 1, Sy. Sciesźkami, 
nie gościńcem bitym się puścił, ih. 1, io5. Na bitym 
guścińcu trawa nie urośnie (ci. kamit ń częfto poruszany, 
mchem nie obrośniej. Na ścieszkę ty z gościńca nie bocz 
dla złey*drogi. Zccb i3, 279. Tr^b. Gośrińra się trzy- 
may, za przodkami idż*, pospolit^y drogi się nie pu- 
szczay. Cn. Ad, 268, Luftratorowie gościńce spisać maią, 
rdrogę im na dziesięć łokci dla furmanów i pędzenia wo- 
łów wymierzyć. Utrb. Stat. 59. Bogowie dutąd cię wie- 
dli, gościńcem czyftdy cnoty, Jabt. Tth 4o. Cnota z ro- 



008CINC0WY - GOŚCINNY, 

snmem i fortuną, rożnemi gofcińcj chodzą, Bey Z». 31 h, 
(każde swoim dworem) Te obie rzeczy na ieden się 
gościniec schodzą. Modrz. Baz, 194. (na ledno wycho* 
dzą% $. , Gościniec główny s nurt , wart rzepki, bef^ttUj^t: 
flro^m eine^ %\^^ti* Tr. $., Gościniec, podarunek s 
podróży, cf. Ec. cmpaHHOARpcniBYe xenium) eitt 9ł(ifCs 

8^f<tfn(; Hi man elnetn 9on ber Dłeife mftbrtngff Prosta 

nie wzgardzić maleńką -daniną, czyli gościńcem, który 
dla pani przywiozłem z Gdańika. Teat. 166, 22.. Aprsy- 
. wiózlżeś We Pan gościniec? cr. Nie mam innego dla 
Eugienii gościńca nad własnb serce. ib. 3t ^,92. Nie 
przyniesiemy żadnego z sobą gościńca. Pilch, Sśn. HJi. 
85. GOSCINCOWY, - a, - e, od gościńca, aufter- 
niczy, drogowy, @a(xia\\ii, Sattbfltaf en : . Gościńcowy 
rozboynik , Fd, zeftni roporez , potni resboinik , hoftnik. 
GOŚCINNIE u4dv, Adj, gościnny, gaflfreb. GOŚCIN- 
NOŚĆ, - ści, i.,, gościnna ochota. Cn, Th. ble ®a|b 
frep^t Sor. i, (ofpob(ilOOfC) ; Bg. goftionftyo-, Vd. go- 
ftna sTOJobodnoft; Cro. gosztinsztro; Hg. gazdalto das; 
Rs, rocmenpiHMcmBO , coipaHHOirpYuMcmBO , ccnpiH- 
HOnp'{liWie, cnTpaHH0Aid6'ie, xA'B6ocÓA&cinB0 ; Ecd. 
rocoiitmBa, cmpaHHiiHecmBO. Gościnność wielkie za* 
lecenie. Cn. Ad, 269.- $. , zachowanie gościnne, pn- 
blicsne , ' prywatne , przyjacielftwo gościnne, Cn. Th. 
ble ®«jlfremibf*aft. GOŚCINNY, - a, - e, Boh. et 
^/o. boflinfF^ ; Rs. rOcmRHHblH, od gości, dla ^óści, 
®AJts/ fur bie ®4łVe. Gościnny dom,, gościniec, saie- 
zdny dom , aufterya , Hi %a^aVii, Sla. goAinica ; Eccl 
nocrnoflAOH ĄOnb , coioj^aoii 4BÓpl). Do domu 
gościnnego , albo do karczmy się fkłonił^ Warg. Wol. 
22, W gościnnym domu mieysca nie było. Sekl.Luc.ii* 
not. w gospodzie*'. Biał, Poft. 62. - Niegościnny doo, 
wolny od przyimowania gości lub od ftacyi. Cn. Th. 5o3. 

frep von (Sinąuattierung* - Gościnna izba , bie ®aflfinif/ 

Bh. bO^enlce, ^fOfttnlcei Vd. tabemarflca jispa ; Ms. ro- 
ccriHHaH (rocmHHHOH ABOpl) kupiecki dwór, gdzie się 
pakuią towary). Jużeście witali Panie Gościu? czemu- 
Żeśció dłużey vr góścjnn^y izbie nie spoczęli? Teat. 54 c. 
Bil, - Tłukł dy gospody , gdzie miesskały niewiafly go- 
ścinne. Biel/k. Kr. 496, podróżne , fretttbe. Prawo go- 
ścinne ma bydż, prędsze , uiżłi tym , co tam miesskaią. 
Saxon, Art, 44. t. i. <lla podróżnych filt J^etttbe cf, go^d 
2) O prawie gościnnych abo podróżnych. Chim. fr* 
So. Sprawiedliwość na jarmarkach z każdego kupie- 
ckiego człowieka ma bydż czyniona prawem gościnnyn 
przez ftaroftę. V&1. Leg, 2, 686. J. Przyiaciel gościnny, od 
gościny, u którego gościną ftawam, abo on u mnie /io^^* 
Cn. Th. bet ®«|lfrettHb. - $., Gościnny, goszczący u 

kogo albo gdzie , bep eittem 0afl fet^enb , fid> anfl^o^tm^ 

tDciienb* Pierwsze dwa gatunki tego ziela w ciepley- 
szych, niż nasze, kraiach rosną; trzeci nam ieft gościnny. 
Syr. 321. Tak wielkiey ziemi bogi gościnne krwią pO' 
plu&ał. H^arg. IVa/. 3i8. - 2) gościnny, Kory rad obce 
do. siebie przyimuie, częftuie i ludzkość okaziiie, phdoj- 
Ttnus. Mącz., 5/o. ^ofpobtló / bofri«jPl); 5r. 1 . Nfl^oMlIK ; 
Bg.goWni^ goftorod, goftogljub; Rs. rocmeiip*»Ki«HHH, 
np*i|i(MHHBMa, c[npaHHOAio6HBhin, cinpaHHOAK>0HbiHf 
Subji^ cmpaHH0Afo6egl), cnTpaHHonpidMHHab, cmpaK- 
HOnpYHueyb, xa'^6ocóa13 f- cmpaHHonp*iH»łHHS.' i ^^' 
BHinaAftH&iii, cinparfHODpixnieAHUH , /cmpaHHOnpi^ ' 



GOŚCINNY - GOSPODARCZYK. 

jiH&ui} y. cmpaHHOJiiodHua. Goicinnyn hjdź Rs. et 
Ee, rocaieapiaHCii]BOBam£, cnipaHHoapiaMcmBOBani&, 
cmpaHH0Aib6caiB0Baini. Goicinny człowiek , chlebo- 
dawca wielki » nie źaiuie nikomu chleba , rad gościowi. 
Cn. Ad, 269. Ruika sslackta go^cinna^ Pśtr. Et* i39* 
Niegoicinnj człowiek , nierad goiciom. Cn, Ad. 698* 
Nitgoicinne Syrty. Otw. Ow, 3o3' (nieprzydępne). GO- 
ŚCINNY, - ego, i7i. , Sułfft,, Gospodara domu gościn- 
nego, oberiyfta, aufternik , bet ®a(lwin(i; Sio, tfO^inP, 
/. (OJHnffa; ^«. goftinik, ofter; Eg. et S/a, go(^ionik ; 
£e. BcenpTil ineAHHKl), 4Bóphhk1>. Prsyiedziesali do ia* 
kicgo gościńca , to gościnnym ieft iyd. Pam, 85, 1,871, 
- {. , Gospodara z urzędu dla posłów Rzpltey. Cn, Th., 

parochut^ bet bte fretubm ^efaiibren ^n be»ittf;en bejleOt 

t(l. - GOŚCINNE, - ego, n. , Sub/i., zaplata od iiania 
w gospodzie , ftaieane, Cn. Th, duattiergclb* cf. ^go- 
Jlinna, pozoftałe ieszcze nai Podolu imię opłaty od .bydfa, 
podoboe do bIow^'* gojlytwa^ uiytego w przywileiach P.o* 
aserańikich R. 1176. Czach Pr. 1, 3o3. *GOSCIO- 
BOYSTWO, - a, /i., zabóydwogoicia, bet^afhnorb. Ec^ 
ci]ipaHHoy6'f^cinBO, Cr, ^£vojcro»/ft ; •GOSCIOBOYCA, 
-y m. , £c. caipaHHOy6iii^a. - yerb. cmpaHHOyOiH- 
cmayio. - GOSŁAW, a, m., (Bh. ^0fci([(lt0) o^o Giedko, 
imię Staro ji o 1 (kie Gedeon. Jabł, Her. GOSPODA, - yr 
i., Bóh, et Sio, (ofpoba; Sr, 1. @ofpoba * Sor. a.gofpoba » 
(Cro. goszpoda , Dl. ^ottpodo dominia optimates; Kd.go^ 
ipoda 7 pańilwo; Cm. gospoda t szlachta); cf. lat, hos^ 
pitLum) dom goicinny, gościna, t^a^ ®afl^au^f ber ®a|V 
Jpf, bie j^etbet(l|. Cm, irpirg^y. Nie było mii^ysra w 
gospodzie. SeŁl. Łuc, 11. nof. w gościnnym domu"). 
Cban u Turków niby karczmy abo gospody znaczy. Kłokt- 
Turk. 300. Rozgniewany do dołu na zamfk przyiśd nie 
chciał, ale zoftał w gospodzie. Gorn. Dz. Sy, Ten świat 
nie ieft nasz dom, ale ied gospoda, Która tu nam z urzę^ 
du dana ieA od boga. Hey Wiz, io5.' Człowiek mieszka 
na świecie , (loi%c iako to w gospodzie , a nie w wła- 
snym domie. Glicz, Wych. E, 7. Na tym świecie tylko* 
do czasu, iako na gospodzie mieazkamy. Kosz. Lor, 182. 
Piotr ś. w Rzymie gospodę miał za Tybrem. Skarg, Dz, 
39. Leop. Acf, 10, 33. Gubernator wyllarał się dla nas' 
o gospodę. J. Ossol. Boh, 33. Przyięlł go wdzięcznie, i 
dali mu gospodę w monafterze. Bieljk, Kr, 137. yd, pod* 
ftrehuTati , pod fireho Tseti). Przychodzącym nietylkc 
pokoiu i obcowania , ale ani dachu i -gospody pozwolali.- 
Z)gr. Pap, 339. hospirium, Jezus wszedł' do człowieka'' 
grzesznego, aby tam gospodą był. Sekl, Luc. 19^ (tam na 
noczoUał. ib, jMath.2\.) fiył gospodią u zacnych szlacht 
cianek. Birk, Dom. 70, Przyiechawszy, u przylaciołki 
gospodą ftanęła. Warg. Wal, 139. Ec. coiBiicniBOBami. 
Cudzołożnicą będzie , leżeli na inszey gospodzie Będzie* 
spała nieuczciwym obyczaiem. Chetm, Pr. 78. Gdzież 
ftoi gospodą ten brutal kapitan? Teaf. 34 c, 96. Od^ 
poić tłuszczą , aby szedłszy do okolicznych wsi, gospu-- 
dami ftalł, i dofialiby iedła. Budn.- Luc, 9, 13. gospody 
abo chronienie mieli, (ietbergieny efnfebteil* U Anten ora 
gospodą posfowie.. J. Kch. Dz. 64. scil, ftoią , ffe logiretl 
\t% i(ni« *$> , Panie, gospodą ty naszą byłeś od rodu do- 
rodu. Budn. Ps. 90, 1. (ucieczką naszą Bibl,- Gd,^ schro- 
nieniem- naszym, Ultffe ^ufflK^t.- - Gospody żołnierfkie o&.- 
kwatera; GOSPODARCZYM y - a, m., aiewielB snacząy 



GOSPODARNIE - GOSPODARSKI. 759 

cy gospodara, (In fleflter SBtrt^* $., mora, bet afip/ ber 
^Obolb. Tr,', Bh,ffc(ppbancefnumendomeflicum^ fin f(ri= 

ner S^an^ei^, ben man dur pfie^tn mnf/ vm tSo^lf^« 
ten t>on tbm }u empfanden. GOSPODARNIE Adv., {Bh. 

^Ofpabarne) < ekonomiką, oszczędnie, »i(t(f(ł(^/ Otrtb- 
f((ilftU(^/ fparfam. Rozbierzmy iak nay osaczę dni^y i 
naygospodarnićy dokładną -woylka potrzebę. Kił. Lift, 1, 
139. GOSPODARNY, - a, - e, Boh.ffp^pphatntj; Vd. 
gospodariten ; Ross. AOMOBHmMH, paacHćmiiccDAZH. 
oszczędny, dobrze się rządzący, WUt^ilic^/ Wirt^fc^aftftlb/ 

'^au0ba(terif(^. gospodarność, - ści, i., Boh, ^qs 

f^Oburnofl/ Vd. gospodaritnoft, pridnoft, perrarnoft, hau- 
sHujezhnofi; As, 40MOBifaiocin&, oszczędność, ekono- 
mika , bie Ś^trt^fd^aftlUbf^it. W lasach niegospodarność 
przynosi szkodę-, aż wiekiem chyba nagrodzoną. Kluk, 
Rosi. 3, 439. GOSPODAROWAĆ, - ał, - nie ; GjO- 
SPODARZYC, . ył, - y, intransit, ndJt. , gospodarflwa 
pilnować, domem rządzić propr, et Jig.y Wift^fc^aften. 

^/i. bofpobarlti, bofppbarim, febUćiti; Rs. xo3flHcinBo- 

Bamb, xo3flKHUHam&; Vd. gospodarurati ; Crol gozpo- 
dariti ; {w innych dyalekłach słeufo naszemu podobne 
znaczy: panować; /z.p. KcŁgospodouat^gospeduat, gospo- 
dinit; Crn, gospodujem (Cr/i. gospodariti, gospodinem s 
gospodarawaĆ) ; Bs. gospodovati ; Rg. gospodovatti , go- 
spodaritisej Sta. goapodujuchi ; panuiący, JEc. rocno- 
4apcmByio, rocnoAtniByio]. - Oilatnia to z księgi gospo- 
darować, z kalendarza siać i orać, a z apteki się zalecać. 
Ifaur.Sk. 1 70. Zle się goapodarowafo ; intraty się zmniey- 
azaty.^ Kras,' Pod, 3. 43. Naylepi^y gdzie ieden w domu 
gospodarzy. Pof. Jow. 2, S. - J. tr. Kozacy za Turkami 
pędząc , wpadli ai do obozu ich ,• i tam gospodarować za- 
ezęli. Ossol^ Bohom. 3 13. wydziwiać, dokazywać fle 

ftengen ba <IR )U wirt^fc^afteu/ }u baufenf. Gliniki udat 

się pod opiekę Moikwy, pod ten'.c8as| gospodamiącey w 
Litwie; Kur, Pet. so.- Miłość w i^y sercu gospodarzy $* 
wydziwia 7>. GOSPODAROWANIE, - ia, /i., Subjl, 
Verh., b^^ mrtbi^a^ten. GOSPODARSKI, - a, - ie.. 
Boh. ^0{pobarff6; {SubJ}, Boh, ^Ofpobarf^ó oeconomusji 
Cro. goszpodarszki ; ffg. gazdasagi -, Rs. AOMOcmgoiitnexh'- 
BUH, xo3A'HcmBeHHLiK (Rs. TOcnoĄdippBb y rocao- 
AapcKiH hospodariki , od hospodara ; Fd, gospod/ki; go- 
apodariki , gospodariten , gospodujezhen •, Rg, goapodftrer, 
gospodinor ^ paniki). 1} od gospodarza, lub gospodarzów, 
do gospodarza należący, ^itt^it, bem^ittie, f}auiwiXii 
r9e,'®afhoirt(e SUfltinbig. Gościu w gospodarikie rze- 
czy nie wdaway aię , swe mi^y na pieczy. Cn. Ad, 370 
Gospodarikie zdrowie s gospodarza z gospodynią, bc^ 

® irt^^ ' nnb ber SSirt^nn ®einnbf)e\t, beś g^anif^etm 

ttSb ber ^aMiitan. - Doglądanie insze ieft gospodarikie, 
insae gospodyni. Petr. Ekon, i4. t. i. gospodarza, oyca 

^czeladnego, eitte anbre SfDfftct^t (fat ber SDtrt^, eineaiibere 
ble ©irtbinn S" fóftren. 5- , od gospodarflwa ,. fflWrt^s 
fcbaft^c, j^att<wirr^f(^aft^^r2anbn)iftl^fc^<(ft^^. -feil to u 

porty rozumienie , że się zabawy z guspodariką usługą 
godzić nie mogą. Kłok. Turk, d3o. Pogańska Litwa ~ ia- 
szczórki za gospodarikie bogi w każdym domu chowała. 
Krom, 4iQ. za domowe, ^au^g6tter* księgi gospodar- 
ikie j o gospodarftwie, SBlrtbfc^^afWbńdJer ;. Janbtotrtb- 

. ftb«f^^bik<(er. Nauka gospodarika s ekonomia, bje fiflltbs 

mia^f(^<ift^u>iirenfc^aft/> tte jDef4)nomie. - Na sejmikach^ 



T^o GOSPODARSTWO - GOSPODARZ. 

goapodarikich um&wiaią się woiewództwa, o wewnętrzna 
u siebie porządku. Skrzer. Pr. PoL i, 246. 5. Grodź. 

3, 1 8. bet ófonomlfcftłf Sanbtas, anf wcicftrm &e<^enCxinbe bet 
innetn Orbnung rtnec >28otn)Db|'d)aft oerNHt)e(t toerben. Po 

fospodarsku aciperUaL, goipoih.rnie, t9irtf^(^aftU(^/ tPittCs 
i(^. Trzeba umieć po gospodariku gospodarować. Haur Sk. 
a25. GOSPODARSTWO, - a, n.. 5o/i. bOfpobarfW 5 
Sr, 2, @il(lojaite; ^c^. gospodaruvanje, hauskuvanje , go- 
apodaritje;; CVci. gosispodarzUo *, J/g. gazda sag; Rs, xo- 
asdcoiBO, AOMOBÓ4cinBo > AOMOcmponnieAbcmBO, AO- 
BionpaBAeN'ie*, Ec. npF[cmaBxeH'ie AomosHoe. (cL Vd^ 
gospodarftvu, gospodlłvu s pańllwo, wfadza ; i?^. gospód- 
ftro dominium , imperium , amplitudo), rząd domowy, 
bie ^au^mitt^fc^aft. Jeden syn poszedł' do woylka; 
drugi w domu się zoilat, gospodarUwa pilnował. Ld. 
J., chodzenie koło roli, rolnictwo, bte EanbWittOWiJft. 
. Co to dziś za gospodarilwo w uaszey Polszczę ; kędy by- 
ło taiiów flo , ledwo dziś połowica. Falib, Dis, N, 2. - 
J. , Narzędzia, naczynia i wszelkie potrzeby gGapodarH^ie, 

2BirtI?f*aft^^erfll6e , 3(cfergeratt)e. Naiemnik iego maię- 

tnoitki pobrał, sprzęt wszyftek i rolne gospodarilwo, i zje- 
chał, ff^arg. Wal, i3i. Wszelkie gospodarftwo , wszel- 
ki dobytek , kozy, owce, cabany, sługi, służebnice i 
aprzetinny złota i srebra, na pot dzielę z nim. jf>a/. 4a(/, d. 
§. , nauka lub umiejętność chodzenia koło rolnictwa, go- 
apodarna nauka, ekonomia, W 8anbtt)irtf>fc§afWnjiifenfd:?aft; 
bU Cef Oncntie. Haura Gospodarftwo, księgi o gospodarftwie. 
JLd, - J, Ekonomia abo .gospodarftwo woienne, ftaranie o wy- 
gody woyfka, o doftarczauie żywności, zabieganie chorobom, 
utrzymywanie zdrowia. Monit, 65.;6i3i bic iltteg^ifonOs 
tllie* -§. , callect. gospodarz z gospodynią, SBitt^f Utlb 
SBirt^tnn. Vd, gosposluna, gospoda, gosposhka; Ross, 
ro3AeBa. Naftąpiła wieczerza, siedli gospodarftwo, dzie- 
ci , dyrektor i ia. Kras, Fodji, i, 7. Niechcąc rozgnie- 
wać gospodarftwa^ iakem mógł, takem się uloźył. Monit. 
6S,i24. Niechcąc zabierać czasu gospodarltwu, udałem się 
do moiey ftanryi. Kras, Pod. 2, 60. GOSPODAHUIĘ ob. 
Gospodarować. GOSPODARZ, - Vi,m,, Bh, ^ofpobflr; 
(Górale mówią gazda zaraiaft gospodarz). Sio. ^ofpOs 
bnć, d^^bii; Ifg. gazda hospes^ pater familias ; i?/ł. bOś 
fpobin Pan Bóg (oó. *gospodyn) ; Bh. bofpObfF^ karczmarz ; 
Cro. gospodstr pater familinSf dominusy Cro. go zpon, go- 
szpon, (cf. jespan}, goszpodin, Dl. gozpodar, dominus, berus } 
Sr. 2. gpfpabrtti ^r, 1. bofpobar, hofppbar ociec *czeladny 
pater familias \ Sla. gospodar s pan; submissius vero di- 
citur gospodine ęuam gospodarn; (Sla. Ynshe Gospodftyo 
* Wasz Mość); Rg. gospodar, gosp^r, gospodin domi- 
nus \ 5j. gospodar, gospodin s pan ; i^c/. hishuik , gospoda- 
ruyauz, haushuvauz, gospodar, hishni gospud, hospodar 
5 gospodarz; yd. gospud, gospodar r pai^: gospoduyauz, 
gospodnikf panuiący ; gospojnik c Sierpień ; Crn. gospodar 
pater jamilios y gospud s pan; Rs. rocnOAŚpl) hospodarz 
n. p. Wołoflii ; £ir. rocnÓ4ap'b rfomf^a/or; rocnÓ4B Paa 
Bóg •, Rs. rocnoAŁiHh > pan , szlachcic (cf. Gr, ii9norvis 
dominus). - Pol. rządzący gospodarftwem ń.p. domowym, 
domem , ber SSSirtb f ^<»U^»ittb / i?au*^err. Sla. doma- 
chin; Jis, aomobóaL, AOMOcmpoame^h , x03H hhI) ; 
£c, npHcmaBHiiKb, ynpaBHOfieAl). Gdzie ieft gospodarz ; 
tam rozum i praca , Kształci rzecz lada i w korzyść obra- 
ca. Zab, 16, i85. Kniai. Dobry gospodarz o naymniey- 
a«ey rzeczy 8am*wiedzieć chce. Skarg, Kaz^ 336. Komor- 



GOSPODARZYĆ - *GOSPODYN, 

nik pana, u którego imienie najmuie, gospodarzem pt* 
nem zowie; gospodarz zaś tego, komu naymnie, komor- 
nikiem , czynszownikiem i naiemnikiem. iSaxon. Tyf. ai3. 
Stary gospodarz Pan lióg , włe cze^o każdemu potrzeba. 
Rys. i4</. 64. - Jig. trz. Żołądek ieft wszyftkiego ciała go- 
spodarzem. Haur Sk, 4 10. Żołądek gospodarz. Burl. A, 
3. Kura wieśniacy gospodarzom zowią, bo to lepszy go- 
spodarz bywa do kokoszek, niż drugi chłop do żonek. Dwór. 
G, b. 5. , Osobliwie zawiadujący rolnictwem : bft ffiittb, 
£<inbn)irtb' Gospodarz powinien wiedzieć o polu , o gu- 
mnie » o ftayni. Rys. Ad. i3. Jeden człowiek gospodarj 
nasadził sobie winnicę. 1 L^op. Math. 21, 33. ociec cze- 
ladny 3 Ltop.) Gospodarz wyszedł bardzo rano zma- 
wiać robotników de włnnicy swoie'y. 1 Zteop, 3/arA. 20, 1. 
W tym sie polu dobrze rodzi , po którym gospodarz cho- 
dzi. Rys. Ad jb. cf. Naylepszygnóy narolą, pańlkich flop 
ślady \ cf. oko pańłkie konia tuczy. - Gospodarz do- 
bry wiele przedaic, mało kupuie. Ói, Ad. 270. Niemcy 
są wielcy gospodarze ; zatym rozmaite fcnsz^wa maią. 
Syr. 988. Pracuiącego poŻ5'tcczn!e gospod:irza , kaidy 
wychwala, ogłasza: ten wielki gospodarz. Jiluk. Rosi. 
3, 11. Cin groper SdnbUUrtJ, CcfonDtn. Gospodarzowi 
częfto trzeba bydi głuchym i ślepym. Rys. Ad. i4. - Go- 
spodarz i dobrze si^ u siebie rządzący^ ekojiora , ctll %Vi' 
tor 2Btrtb« Spyta sfę zima znrazem . byłliś lecie gospo- 
darzom. Rys, Ad. 63. Kto gospodarz, temu zawsze ftaie. Ld, 

- Zly [^jospodarz , o dom nie dbaiący Rs. nycrnO^owł). 

- 5- gospodarz, względem gości, podeym-iiący u siebie 
gości, czy to z przyiaiui, czyża zapłatę, b^t WlX\\li 
im ©egcnfage bet @fl|tf. Vd, goftuyar, gofturanz). Go- 
ście kr,^ykną : ey vivat ochoczy gospodarz ! Zah. i5, 2o4. 
Gospodarza ochota zawsze, a ogień zima zaleca. Cn. Ad. 
371. Gospodarza w domu nie czeftuy, czeladzi mu nie 
poy , ienie się iego nie zalecay. Rys. Ad. 16. Gospo- 
darza w iego domu słuchać, nie wadzi nikomu. Cn. Ad. 
271. gospodarz ka^dy w swoim domu pan). - Gospoda w 
z urzędu, dla posłów Rzpltey, gościnny urzędowy, /'o- 

rochus, Cn, Th. ber t»cm ©trtttte beft/ate iSewIrtbet bet 

(S^efanbten. - Gospodarz, co goście przyimuie W gościń- 
cu pospolitym, ber @ttfltt)trtb, ^d^eiifiDirt^. BoA. bJ>fP?= 

bJFń; Sio. bofltn|F/; Vd. oshter; Cm. oshtir; Rg, góflio- 
nik, goftitegl; Hg. gazda; iS/^. goftionik). Gdyby kto na 
czas pana iakiego z iego sługami w donr przyiął, ten nic 
jnoźe być za gospodarza domu gościnnego rozumian ; ale 
iedno ten, który goicie i przychodnie uftawicznie ftawia 
i chowa. Szczerb. Sax, i42. Helena była gospodarn 
gościnnego corka. Skarg. Dz. 1G8. aufteruika, oberiy- 
tty). Rachunek ten był bez gospodarza. Pot, Syl. 453. 
fRe(^>nmi9 Obne ben 2Btrtb/ mylny, zawodny, na domysł). 
- 5., Szafuiący cz^m , sz-dfRTzJig. bet Olll^fpenbet, ^tts 
tbeUer. Mielecki, gdy Stefan chciał, aby mu ftręczył 
Osoby do urzędów, odpowiedział: wolę lalki królewfkiey 
bydź gościem, nii gospodarzem'. Budn, Ap. 11 5. GO- 
SPODARZYĆ ob. Gospodarować. GOSPODKA , - h ^'* 
Demin. Nom, Gospoda , eine ffcine S^exf>eXQ(f Obtoczył 
gospodkę iego źoJnitrzami. SĄarg, Dz, 5bg, GOSPO- 
DNY. - a, - e, od g«ispody, jut ^etUt^e ge^itłg. Tr. 
Gospodne, - ego, n. Sabfl,, płaca od kwatery abo ftancyi 
bCi^ ^Wdtttetgelb. Żołnierz gospodnego wziąć nie ma Tr, 
•GOSPODYŃ, - a, m.. pan,bpr$crr, 5/^. gospodin, Bs. 
gospodin, go podarj /?gp. gospodin, gOcjpodar, gosplr («^« 



GOSPODYNI - GOSZCZĘ. 

gospodarz); Cro, gosspodin, goszpan; 2>/. goszpoditel, dum 
dominu*, Rs. rocaOAHHb pan, szlachcic; Ec. rocnÓ4B , 
Bh. ^O^pObitl Pan bog), PrzyicH ludzie Kazimierza mni- 
cha , wjeidiaiąrego do Polflii , iako za iednego świętego, 
czyniąc mu wielką poczciwość, śpiewaiąc po ftaroświe- 
cku: a witayźe witay, nasz miły go*»podynie! Biel, 62. 
GOSPODYNI , - 1, i., GOSPODYNKA, - 1, i. , zdrbn., 

Bh. j^off^obpnt i Sio, Jofpogfna , ^ofpoWtf a , gajbina / 60= 

fpo^artne; Bg. gazd'aszszony; Sr, 2. gofpoffl (oA. gospo- 
sia) ; Sr, 1. ^Cfpofa, Cofppfa, CofpOJd; CVo.. goszpodinya, 
goszpodaricza , gozpodaricza , gazdaricza ; (Cro, gospa, 
goszpoditelicza ^ goszpa i DL goszpoia s pani; Cro, go- 
spodichna Aeru/a panna ; f^</. gospodinja , hishna gospa; 
( ^^' go^pa , gospodin ja domina pani ; gospodiza , gospo- 
dizhna s panna, szlachcianka) Crn. gospodina (gospa s pa- 
ni); lig. gospaghja, gospoja, góspa , domaachja , domar- 
chizza domina {Hg, góspa, babba auia); Bs. gospa, go- 
spoja hera ; Sl4a. gospodaricza , grztczniiy gospoja s jSa- 
ni; gospodicsna r panna); Ec, rocnoAMHfl , rocnoiKa 
pani), rządząca gospodarftv\ era , domollwem, ble SBlts 
ttinn, ^au^mtn^f im , ^ttU^fwn. Gospodyni od gospo- 
darllwa rzeczona ieft niodarmo ; musi sfę tedy zatrudniać 
domoflwem; a że ią tez zowią panią, mnsi mieć nad 
czeladzią przewagę. Perr, Ek, tj. Ona wzyftko nmie i 
robi; na gospodynią lepszey nie znaydziesz. Teatr 52 c, 
a6. Zła gospodyni y źle się rządząca, /?f. nyctnoAOMKa. 
Gospodyni powinna wiedzieć o kuchnia o spiżarni, o 
pi'.vłjicy. Rys, Ad. i4. Nie pragniy komornico żyć 2 go- 
spodynią spohi. Por. jirg, 34 1. My officerowe lubiemy 
się bawić w pokoikach naszych gospodyniefc. Teąt, 21, F. 
(u panien domu, gdzie kwaterą ftoimy). Gospodyni go- 
ścinna ob, Karczmarka , Sfe ©^enflDltt^lttn ; Sio, ^ofHlli 
Jta. -^NB. Znayduiemy w ftarych księgach w piątym przy- 
padka gospodte, zamiaft gospodyni czyli pani. Kpcz. 
Gr, a,/?. 157. Jui dobra noc ogródeczku, z ialem od- 
chodzę , Dobra noc wara zioieczka, i tobie gospodze« 
Zim, Siei. 5 18. gospoftiu 06. gosposia. - Per excll, o 
Nayśw. Pani , Cro» Nas^a Goszpa , Goszpoja Nassa, -A/a- 

Wa , nnfre Jrati , bie gungfran CWarta {Cm, goapodn^za 

s wniebowzięcie N. P.) Godzi s\ą ciebie Maryo , zwać 
panią i *gospodzą {Jnjlrum.) ; przyczyń się gospodze i pa- 
ni za nami. Skarg, ^dfz. 601. Chwalą tobie Gospody- 
nie, li o twych świętych cze^ć słynie. Pieśń, Kat. i4i, 
O N. Panno , gospodze \nasza , za twą wolą p6ydc. Zyw, 
Jez, 44. - J. , dobrze się rządząca, elne gttte SBirt^UIII* 
Mrówki są to gospodynie, Głodnemi nigdy nie były. 
Mniaz. Poez, 3, io3. GOSPOSIA, - i , i. , Demin, 
'Nom. Gospodyni; b(e Wtlt SBtrt^itin. Vocat. Gosposiu' 

8«te Jran 9Bltt^tnn. Sr. 2. go^pofa/ Sr. 1. J^ofpofa, W 

fl^Oja/ (Dfp9fa; Ecc. rocnoxca, ro^cnoAUHH s gospo- 
dyni, pani). Dolwry wieczór gosposiu! 7Va/r 62 , 66. 
\Vc Pan a swą gosposią wyftępnie źyiesz. Teat. 1 A, 
70. Słyszycie, gosposiu! Palih. Dis. N. 2. GOSTEK, 
- ftka, m. , Demin. Nom. go^ć, hd^ ®(i|łc6eR. Skacze 
serce w kaczroarzu, Przypłaci mi ten goftek , myśli sobie, 
wczasn. Pot. Jow. i65. ' GOSZCZĘ 06, Gościć. • 

Porhodz. odgo/ciif sif f rozgoicid się ^ zgo szczenię się \ 
zagościć się ; niegospodarnie ^ niegospO(/arny ; dogospo- 
d€wzyć y wygospodarzyć f przegąspodarzyś. J. od Gośc\ 
hoftis^ hoi^pes, hospitale //>iVa/. 



GOT - GOTOWAĆ 



761 



GOT, -^ a, m., Gotowi« naród gruby, który pa6ftwo 
Rzymikie zniszczył. Zab. la, 249. bet &Ot^C* Napoio- 
ny Alwarem i Szkotem, Ledwo się prawie dzikim 
świat uie uyrzał Gotem. iB, - ob. Gotczyzna, Gotyzm, 
Got/ki, 

GOTART, ^ a, m., imię męzfcie , ®0ttl^<rb. {cf. . . . S^tb 
31 big) Trafłła Marta na GotarU. Hys. uid. 66. Nala- 
zła Marta swego *Tarta. Jąbl. Ez. C 3. Cascus Cascum 
duxit , Znalazł swóy swoię. @lei(^ liSb gfetcb gf feHt ft(^ 

gern. ^retd^en fanb $anfe». 

GOTCZYZNA, - y, i., sposób Gotflci; ięzyk, guft ich, 

barbaryzm, ®ot6iWe^ 2Befen, (^th%ivić^ , ®\tttVLf ©pras 

Ć^t , ^auatt/ ^arbateJ^' o^> Gotiki dmk. Jak to można 
czytać taką iłarą gotczyznę s księgę gotlkim drukiem. 
- Wandalszczyzna i Gotczyzna w pisaniu, w mówieniu. 
Mon, 73, 149. (cf. Sarmatyzm). Kościół ś. Szczepana 
w Wiedniu piękna Gotczyzna, z budowanie Gotikie , fin 

fcbine^ S)enfma( ber @Dtbtf4eti iBauart. 

GOTÓW ob, Gotowy. GOTOWAĆ, - ał, - uie, cz)7i. 
kontyn, *GOTOWIC, - ił, - i, *got^wię ndk. , Bh.iOt 

tmiti, bototoint; (69|lati/ cbpflantr cbpfcAio^nt; .Sr. 2. got= 

tOWrtfcb, gOtoroafd); 5r. i. bOtUbU, b^tuiu; Cro. golori- 
ti; Bs. goŁovim ; Sla, zgotov^ti ; Eg, ugotc)viti , zgotó- 
viti, gotóyim; Vd. perprariti, perpraulati, ftorit, da- 
pernelli , fertigoyat; Rs. romÓBHmB , roniÓBAiOi Ecpl, 
romÓDAto, romy'io. (cf. j4rb, ir\v paratus fuit ; Chld, 
Syr, Hebr. T-nu prompłus). przyrządzać co , ettOa^ J^W^^-s 
reUen, bereiten. Więzy, ognie, miecze, na mnie, na 
8Wego'króla goluią. Boh, Kom, a, 5 12. Maiętuościami i 
•iłami wszyltkiemi woynę gotuią. fVorg. Cez. 20i(i Sa- 
mi w dobrach kościelnych ręce maczali ; a &ynom pii.kło 
gotowali. Skarg. Dz. 865. Dwie części odpór dawały; 
trzecia gotowała obóz. Warg, Cez, 32, Posłał lud, aby 
szańców gotować bronił, ib. 32. Chleb goto wili krucy 
dla Eliasza, by go uiywili. Chodk. Koji. 19. Jdzie b;a- 
ranek, gotuiąc drogę do Jerozoli miki ego tryumfu, toruie 
ścieszkę do pańiłwa. Pociey a 10. Lekarftwa ciało go- 
tms^ce praeparanria. Syxt Szk. i. Czemu gotujesz zęby 
i żołądek? Zygr. Papr, 11 a. (oftrzyć appetyO* Oo pn 
w swey wściekłości gotuie za nowe złości. Bardz ,Tr. 1 1 1. 
Kłamliwo nieszczęście gotuie. Teatr. 49 A, 62. ]VIitp- 
sierdzie a prawda gotuią dobre rzeczy. 3 Leop. Prov, j4, 
22. (przygotowywaią. i Leop.) - j., osobliwie potrawy g;o- 
tować, warzyć, )urid)ten , fpcbeil, jiebCR. Bs. gotovim, 
yariti , svariti, kuhati, ikuhati (cf, kucharz, Lat. cocuus^ 
coctus y Jt, cotto) ; i?gr- gf>tovim , uzgoŁoviti, zgotovit, 

. kuiiati ', Cro. kuhati, kuham , \arim; Vd. kuhati , ftu- 
hati i Crn. kuham; /?of^. KBnHrnKmB, BCKHaxinHn;i, 
caipHnaiii&, cocaipHnamł. Nie kaidą potrawę iędnako 
gotować. Cn. Ad. 606. Fan tak ieść musi , iak kucharz 
gotuie. Bratk, U 5 b. Gotować na popiele ; w ten czas 
poftawisz rondel na popicie z ogniem źarzyftym . i podo- 
bnież z wierzchu, iak od spodu, nałożysz na pokrywę ogiefi. 
fViel, Kuch. 4o2. GOTOWAĆ się zaimk.^ przyrządzać 
się, ficb UOrbercitett, f[(b bereiten. Na bankiet się wielki 
*gotowią (gotuią). Jabł. Ez. io3. Rycerz się do bitwy 
gotuie. Prot, Kont. D 3. Śmierć śmiech, gdy się kto do 
nióy gotuie. ib, D 5 b. Gotowałem się w drogę, ff'arg, 
Eadz. 476. wybierałem się). Cięiką zimę wiatr ciepły 

. zno3i t uDępuie wiosna latu , i to się precz od nas gotuie. 



76s GOTOWALNIA - GOTOWNIK. 

ii*. Hor. 99. wybiera się , ttta(^t jlc^ auf , Utt^ S^ »^ts 
laffcn. $• , o potrawach : warzyć się , niiak, , fOC^etl^ 
neutr> , ficbctl* Jeszcse aię mięso nie gotuie. Rs. romo* 
BBinbcH. - GOTOWALNIA, - i, i., toaletta se wazyft- 
kiemi potrzebami od ubierania się i trefienia g{owy , bU 

ttoUette, ber ^it^tifdS^, /?*. y6opHOii ctnoAHnl). (j?«.ro- 

xnoBa\bHX sztuciec etuU), W gabinecie swoim przy go- 
towalni siedząc, ubiera się. Teat, 18 c, 10. U naymo- 
dnieyszych dam naszych, zafłaniesz na gotowalni, tui przy 
węselkach i bielidle, księgi P. Q.oas5eaii. Kras. Do f, 60. 
GOTOWALNIANY, - a, - e, od gotowalni, %t>\UU 
ten^/ 9u(tif(b = * Od godziny 11 ai do 3, oddawafem 
wizyty gotowalniane. Mon, 67, 36. SL«*oić się dobrze 
nigdzie nie umicią, , tylko w Warszawie ; a zatym chciwy 
sfuchać War^awikich przepisów gotowaliiianych. Teat^ 
32, 52. Nasi gaszkowie i gotowalniani rycerze^ klanfaią 
się biciem oilrogą w oftrogę. Zahl, Bal, 3i. Gotował- 
nianych mędrców teras aź nadto. Kras* Lift„ 72. GOTO- 
WANIE, - ia', «., Subp, Verb., Bh, ^Ptptoetti; przy- 
rządzanie. Me ^tiberettuttg/fOorberettttng,. Jź byt dzień 

gotowania ,, przeto nie miały zoftać' ciafa na krzyku na so^-^ 
botę. Leop, Jan. 19,. 3i.fdzień przygotowania. BihT. Gd. 
przyrządzanny Sekluc. ber Oiilfltirg 2 U tj.)' b) warzenie, 
lo^ ^OC^rn* Jls. cmgsanRf cocmpfl^nauYe. Gotowani^^y^ 
left to zmiana w ciałach tęgich ,. przybli-i^onychr do ognia,, 
ikutkowana dzielnością płynnych ,. wsbudjoną lub po- 
większoną ogniem.. Dykc. Med. 2, 427.. Gotowanie w 

iołądku , coctio , concoctio, hdt ^od^etT bei 9RagenC ble- 

ffierbauung. Krup. 5, 455, ftrawienie. *GOTOWIĘ ob. 
Gotować, gotuię^ GOTOWCEM adutrd. y pogotowiu, 
gotowo , fectig / beteft* J obronę i (karbu prowenta bę- 
dziem mieli gotowcem. Star. Kot, B, Ozdobny pałac w 
awoiey wielmoinoici , Gotowcem czeka na przyięcie go- 
ści. Chrome. Luk. 2, 92. Krzywda, ubó[Vwo na Jeanisa 
nafłepuią, A on gotowcem* i e znosił; cóf ia? Birk. Gł. 
K, 35. GOTOWIEC, - wca, w., człek na wszyftko 

przygotowany, rezolut, eiii reroluter ^enf(^, ber ju aU 

km ^\dĄ fertlg tfr. Tr. - 'J. Po go; załce ieszcz* ieśd' 
pr;:esuchy, na węglu piec pępki, A słodek tei z kapuftką 
to gotowiec prędki,. Więc wędzonka, więc pana też wę- 
dzą przesuchy. Rey Wiz. 62. (iadło gotowe), na GOTO- 
WIU, gotowo, fertlg, bereit- ob. pogoto^-.iuj. Człek 
ten zawsze ma na gotpwiu respons. Jabt. Ez. ł54. (w 
gotowob^ci). GOTOWIUCHINTY , * a , - e , GOTOWIU- 
TENKI, GOTOWIUSIENKI , - a, - le, o adv. , in- 

uns. Adj. Gotowy, gAit} fertlg, ben STnąetiblitf bewt, 

parałissimuSy na iedno palca kinienif* gotowiiichny. Mącz.. 
Goto wiuteńka widzę, przyićna nowo w czuby,. Teatr 
43 c, 1S17. Wyb. GOTOWIZNA, - y, i., gotowego, 
co, zapas, co się na. dorędziii ma,. f8jDrrat(f. Mam 
gotowiznę drew i mąki. Tr, - $. ,. gotowe pieniądze $B<ir: 
fi^aft, b«r (9e(b^ Crn. gotovihar F^d. gotovinna , gotori 
denarje , perpraulishtyu ,. samoshenje , yprizhen denar ; 
Cro. gotovi noyczi; 5/a*gotovi nÓyci ; i^i*.. HaAHHHOcznB- 
J}z\i gotowi zna^ płaci,, darmosię na ścianie Szynkarz cie^ 
szy kn^lkamik. Pot.. Jow^. 201.. Wielkie summy, i na pro- 
wisyack i wgotowiienie, umieraiąc zoflawił.. Kra*. Pod. 2, 

29.. Gotowizną płaci<5; \cit %a\ifUxL, mit baretti' ®e(be* 

GOTOWNIK, - a, »»., gotuiący co, przyprawuiący, 

ihftructor. Mącz., het gttbereiter, 3ttTl<Cter, ?Dorterelter* 



GOTOWO - GOTOWY. 

GOTOWO Adv, {Bh. flotowi) przyrządzi waay się, cf. na do- 
rędziu, fettig/ beteih Jui wszyilko gotowo, tyjko 
wsiaday. /{j. HaMiuó. GOTOWOŚĆ, - ści , «. , Boh. 
er 5/0. ^OtOWOfl ; Sr. 1. (OtOlDnofci; ^^/.perpraya , ' per- 
praudYu, perrozhnofl, perpraulivult , peryolnoft; {Crn. 
gotÓYoft'; pewność); Rs. romóiHOcmA. przyrządzona 
sposobnoś<5 , Me tBcreitfc^dft* Zaftał nieprzyiaciela w 
wszelkieygotowoćci»I.</. - Ci którzyobjeidiaiąkonie, iku 
gotorwoici ie <5wiczą, nie odeynmią im biegu ani ikakania. 
Gorn. Dw^ 35o. Przykłady cnoty, bez zbawienn^y nauki, 
nie maią tey gotowości, aby człowieka £kuŁecznie zbawić 
mogły. Bala: Niedz. 1, 200* Pol/ka gotowoś<5 do wojny 
nieikora. Birk. Zam. 3*. Rząd teraz< bejB przestanku za- 
trudnia się gotowo^ciami do przyszłey wyprawy. Gaz. 
Nar. 1, Ul. przygotowaniem, m\X ben ^ubereituitgeil. 
GOTOWY, GOTÓW, - a, - e. Bok. CotOH>9, ^Ot»»; 
Sr. i»^Ot0t9e; Wg-, goto vł Cro.y Bs. , Sła. goŁoy; Ross, 
romÓBlkiu; f^<t/. perpraulen , bersen, napraulen, perozheo, 
florirn , dapernessen ; Crn, perpra*vlen , perprayn ; {Crn. 
gotov e pewny, bezpieczny), przyrządzony^ przysposobiony, 
bereit, fettig, SubereitCt Seym zawsze gotowym będzie, 
a w potrzebach nagłych zwołany. Gaz. Nar. 1, i58. a 
Konjlyt. 3 Maia. Zieby^ na czwartą godzinę z rana był gotów 
w podróż. Teat. 24 c, 1 02. retfefertig^ Słysząc, ie iefteś iui 
w podrói gotowy, pragnie z tobą przed twoim wyiaźdem 
roCTHOwy. ib. 45 c, 36. Zawsze gotowi^niegotowychbiią. 
Pot. Arg. 693. Nad niegotowym stła ma gotowy. Pot, 
Syl. 210, Pot, Arg. 289. Kiedyś niegotowy, nie wyry- 
way bitwy. Pot. Arg. 409. - {. , do końca przygotowa- 
ny* g<W5 frttig, fertig* Z gotową rzeczą przyiśdi para^ 
te vtn re ad dicendum, Mącx. ttllt fertigen ^ild^etl f DtlM 
tttVllv Sł chać mi ieft milo tak wiclkiemi naukami goto- 
w«*y. i uftroioney rozmowy. Orzech. Qu, i46. Ppdlodo- 
wfki do prawa, do biegłośri w rycerJkiein rzemienie, do 
wiadomości rzeczy koronie Pol/kiey należytych , tak go- 
towy, iż w tern mógł nie (htdż nikomu przodku. Gorn. Dw. 
3 16. -5.., dokończony, bceubigt, fertlg. Jeszcze swoic 
toaletę kończy, ale wraz będzie gotowa. Teat. 19 c, i4. 
Odpis gotowy, ib. 3 A, 46. - Subjiantit^e Gotowe, Hi 
^ertlge^ Ugodźcie się sami , ia do gotowego przyfląpię. 
Teat, 47 by 6. ib^ 22, 93. On przyszedł do gotowego, 
nie sam robił s ubiła nryą. Teat, 17 c, 5i. er ifl §unt Jets 
ttgen gefOtnnteri. Łacniey co począć z gotowt go , niżeli 
nabywać nowego. Cn. Ad, 409.. Wino iesień z owocem 
rozmaitym' da wa , Potym do gotowego gnuin a zima wiła- 
wa. Kanc. Gd, 1 3. Pitagoras uczniom^^ kazał milczeć , a 
słuchać gotowego. Glicz. fVych, H b b, Antoniusz, go- 
towego, iako mówią, zawsze patrzyf. Kojz, Cyc. A ^ b. 

- 5.', co na dorędziu hep^ bcr x>anb , bereu, ferttg. J «i 

którzy chleb gotowy maią , pożyteczną robotą bawić sic 
maią. Skarg: Dz. 38.. U wdowy, chl<ib gotowy. Teat. 
, 24 b, 44. Naywdzięcznieysze dobrodzie^wa, które są 
gotowe , które same na nas nabiegaią. Gorn, Sen, bo, 
I^epsza gotowa , nii czekana fort^ina. T^ed, Ad. 48. Do- 
brze , że Jeymo^ć do siebie gachów nie nęci ; bo gotowa 
niesława. Teat. 32 c, 19.. Śmierć gotowa , kiedy medyk 
głup^ Opal. Sat, 6^.- Gotowe zdrowie, kto chorobę po- 
wie. Cn.. Ad. cf.. grzechu wyiawieuie , iego zgładzenie, 
-j. , gotów, ikłonny co robić, derydowany, hetclt, %t* 
tieigt etlOa^ 511 t^UH/ entf(^(0ffen. r</. radovolen, peryo- 



GOTSKI - GOWNIASTY. 

len , poTolcB , Yolen). Gotdw leftem na rozkazy We Pa- 
na Oobrodzieia. Zabł, Dziew, 35. Nayniiasy sfuga ; za- 
wszeHs gotowy na uaługi We Pana. 2'ear, 49 ó, 84. Był 
gotowym dla Chrjrfiusa na śmierć. Skarg. SSyw. uo4. Ko- 
rona męczeńlka nie by ta zgotowana dla Dominika , ale on 
bjl gotowy zawsze na koronę. Birk. Bom, 69. Nawazy- 
fiło gotów człowiek rozumny, Ten go loa potka, lub in- 
ny. Hor, 1, aSy. Nar, C, , gotowe pieniądze; gotowe 
s gotowizna , pieniądze in natura^ bdtf^ <9f(b/ ^<^* po^*" 
praren, yprizhen , perpraulen*, 17g. pjenezi g6tovi ; Rs, 
HaAHHHUH. Zapfacit 1000 dukatów Hollenderikich go- 
towemi pieniędzmi, 'J"eat, (5, 119, Nie pomogą dama- 
szki, ani złotogłowy, ani owe pftrociny; lepszy grosz 
gotowy. M, Biel/i, S. N. 19. Obietnicą nikt nie syty, 
na każdy dzień trzeba chleba za gotowe kupić. Budn* 
Apopht, 33. 

Pochodź, dogotowad, nagotować} niegofówy , niego- 
tovoU i niego ł o»'iec ; odgotować^ pogotowac\ pogoto- 
mui i przegotować} przygotować \ rozgotować} ugoto- 
wać; wgctowaćy wygotować} zagotować, zgotować, (Sor. 
1. (OtotOne parabilis'). 
GOTSKI, - a, - ie, od Gotów, 9Pt|fif(^>» W potomno- 
ści oczach -wiek nasz blaik ten fh*aci , Co w naszych Go- 
tiki, w iey nasz t6y będzie poflaci. Zaó 4, aSi. W Got- 
tikich albo Krzyżackich budowlach iakowaś części one 
ikładaiących nieszykowność. Mon, 72, 471. Gotfki druk 
i dawne Niemieckie literzyflca , któremi dawniey wszy- 
ftko prawie w Polszczę drukowano ; a i teraz nawet w 
książkach od nabożt-ńdwa ieazcze go zachowuią , \fex ^Of 

tlffbei altt Denefc^e 2)rtt(f , oomit bit alUn ^olntfd^en 9Iud? 

gOm gebrncft fltlb. Przeiąwszy druk od Niemców, mie-> 
Uimy w swoim ięzyku książki' drukowane Gotftim czyli 
Niemieckim drukiem , aż do początku t^raznieyszego wie- 
ku. Gol. Wym, 78. GOTYZM, u, m., duch Got&i, got- 
ciyxna ®Otl;ifcl>et ®eljl. Karol XII, pchnął gotyzmem, 
iak Alarykowie i Genserykowie, Zabn a, 17 1, (cf. Sar- 
matyzm). 
GÓWNO, - a, n., GOWIENKO, - *, n., Demin., JW. 

^•Mno , lioto^nfo ; sio. (oiyno * Sor, 2. gptono , fmrob ; ^^r. 

^'^mnt, jtWOtne fntrob; iS/a. góvno, pog4n; Kd.^gou- 
na, lainn, glen, drek, ludnjak, klat, klatje ; Crn. govna, 
ladnik (Ofi. koTii turUdue ob,kBlńy) } Bs* goyno, ghnus; 
Hg, gauij ; Rg, górno , ghnoj , ghnua (gubina sordes) } 
Cr/i. goTno, gnyusz, gnoy, gómno , drek; Rs. kzaI), 
rpX3b. (cf. Ger. (ofleren). Gnóy odchodzący od zwie- 
rząt z pokarmów przetrawionych , zwłaszcza od człowie- 
ka i htt 2)te(f. pr. ct^g. Pomarańcza żótta , a wżdy 
gówno gównem. Pot, Jow, 2, i5. Koza rozmaryn lubi, 
a ztś świnia gówno. Pot, Jow. 35. ' Dzi^ zjedli kokosz, 
anscaiutrz, gówno. ib. 96. Sio, m X&%%^'^n^, Hit btUbi 

rai towno; sio. picba mci nUci, a ^luno » trublUi; Sio. 

»ratO gOlDllD tnćf(^af(^; tOca t90n0 fmetU- ^'^^ będzie z 
gówna bicz. Rys. Ad, 45. z piafku bicz nie będzie). Mu" 
tcerda myszy upominek, gówno. Mącz. Pobity krówkę; 
ali^ ona przyniesie gówienko. Rys. Ad, i 3. - Dla ogró- 
dki brzydkiego tego słowa proitactwo mawia ono zamiail 
gówno: Świnie tu były, człowieka nie poznały, a ono 
awietrzyły. Dwór. F. 4. GOWIEtfNY , - a , - e , od 

gówna />r. er /g.J)te(fs. Sr. \.\i^Xl^\^XlX, 0«tObDtOe; Vd. 
klatjen, klatjalt GOWNIASTY, - a, - e, pełen gó. 



•GOWMOWAŁ . GOZDZIATY. '765 
wna, D^tf 2>re(f. Sr. 1, }^ww^\Xi, fmroboi^Ue ; Rg^ g6 

▼nen {fig. gOTnitti, izgomitti merdare) Cro. govnen. 
*GOWNOWAŁ , - a, m. , gatunek chrabąszczow, w gno- 
iach żyiących, bet SWiftMfft. Bh. ffOtoniml scarab.Jler- 
corarius; Sio, ffmnmaVi Sla, govnovalj; Rg. gundoyaj, 
popgoynir, gornorigl; Cro. £ovnoyal,. gomnoyal, ku- 
kecz *, Vd, mouranz , gnoini keber , meurini. 

GOWOR, GOWORZYC ob. Gawor. 

GOZDAWA , - y, «. , herb, W polu czerwonym dwie lilie, 
przez które związka żółta. Na hełmie pięć piór pawich ; 
takież lilie na nich. Kurop, 5, iS^ eitt SBflppfn» 

GOZDZ,. GWOZ02, - ia, m., kawał żelaza lub innego 
kruścu, lub drzewa, z iedney ftrony głowiafty, z dru- 
gUy 5pi(!zafty, do wbiiania, btlSSi9i^^. Sor. 2, ^ofbj; Sr, 
^*io(biyJfi^i; Rs.TTs^3Ai; Ec. tbósab, uiisab, oii^^ 
nHKb} Bh. et Sio. breb, br«?blf (^A. bn>0^b ozdowuia; 
Rg. gyózdje i kruszec, żelazo; Sla. gyozdje s żelazo ; za- 
mek u ftrzelby; sabijeno grozdzje s głownia szabli 4 gvox- 
djen s żelazny) Sla. klioac, csayao s gożdż, Bs. cjayao^ 
cjayal , klinac (gyozdje s żelazo) ; Cro. chayel , DL chya- 
yal, chyayo, Sla, Turc. ekszer; (Oo. guozdje s żelazo; 
guosditi cuneare) ; Vd. shrebel , shebel , zhaul ; Cyn. 
shebl (On. gojsd eylpa^ gojzdim cuneare)* Gontale, 
. bretnale, głowacze, szkutniki, ćwieki, ćwieczki, gatun- 
ki gwoździ. Os. Zel. 4. Gwoździe do przybicia łat, 
tarcia, by waią dębowe , sosnowe. JlIuL Rei. 3, 159. Z 
którey (Irony gwożdż wbiiaią , tego iciana ieil. Sax. Rej\ 
Bydło częfto wtłacza abo wdepta sobie , idąc po drogach, 
gożdzie w nogę , lub kawałki żelaza lub drzazgi. DyA. JMed* 
2, 429. $. , U flisów« karpowe gwoździe, służą do przy- 
ciągania zymbratów do wręgów; cumowe gwoździe służą 
do ociągania szycia. Mag.. Msc. Gwożdż wiosłowy Be. 
sckaram od broda , Ikaram , klin od yesala , aoscica ; DL 
palacz). Frzybiiać gwoździami Rs. rB034HmB , FBOa^y', 
raoTKAio, npHrBOX£Aaio; Cro, guozditi euneare. -$. gwożdż, ^ 
czop u beczki , btt Sapfctt* Zawołano go z piwnicy, gdzie 
piwo toczył; on kwapiąc sif , gożdż mając w ręku, we- 
tknąć go zapomniał ; dopiero potym wspomniał na szkoda, 
i gożdż w ręku maiąc, z smutl^iem się do pi^uicy wra* 
cał. Skarg, Zyw, 3, 352. Jedni dla gożdzia nic miodu 
nie radzi , J memu gożdziu , gdy kupuif , wadzi. Bratka 
U» 5. - $• ) Gożdż u główni nożowcy, szablowóy, mieczo— 
wćy, szyjeczka wchodząca w rękoie^ć , Me IKngfl M einct 
i^linge * ^- Gożdż u siepacza , Gall. toyere Tr, bte %U^ 
ge( an einem ^^CPmefTet. - $^, Medic. Gożdż hiiUryczny, 
claUue hijlericus , ból głowy « który się czuć daie, w' ie- 
dnera tylko mieyscu, za zwyczay po nad oczyma, lub w 
ikroni , iak sdyby gożdż w głowę wbiiano. Dyk. Med» a, 

438. elne 9rt Wigrdne, &e^^n im ^opfe* - aUter Na- • 

rośliny przez ilawy i członki , które Łacinnicy clatoe aa- ' 
zywaią, my ćwiekami abo gwoździami nazwać możemy. 

Syr. 739. ^u^wikcbfe dir ben (^iiebern iinb ®elrnfeii. (cf« 

Gożdzier). - §. Fig, Mori. gożdż , mól , frasunek , fin 

^a^el im ^9pfe , ein SBurm ; ^ummer, ^efprgiit^f iKngjt. 

Nie miałbym czuć gożdzia, co mi serce porze? Pot, SyL 
254. Wielkie mu dwa gwoździe w łeb wbiiemy, wielką 
mn ziemię odeymuiemy, ^ woyika iego zniszczymy. Star. 
Woy. A. 4. {Re. HOĄrBOSAiumh , noATBtUKTKamsimi pod- 
bechtać, iątrzyć;, GOZDZIATY, GWOŹDZIA TY - a, 

- e, na kształt gwoździa , tiageifbrmig , loie ein 9Iage(4f: - 



64 



GOZDZIAR^ - GOZDZICZEK. 



flaCtet/ Ross, reosAOBamua. GOZDZIARZ . - a , m. , 
rzemieślnik od gwoździ , ber 92adelfc(mtb, Sla. g8avlar 
fgTOzdjar s źelesnik); K</. ^hreblar, sheblizar ', Crn, shii- 
ijUr i Rs. rB03AMUHKł>. Gożdziarz szkoduie na tóm, źe 
żelaza w pobliżu brać nie może, Pam. 83,623. 2).3Brtb« 
35a. GOZDZIARCZYK:, - a, m. , czeladnik goździar- 

fki. ber ^adelfd)mibgefeae Dber»urfd)e, gozuziarła, 

-. i, i« , żoua ^oidzi^irza , lub robiąca, przedaiąca goź- 
dzie, ble ^agclft^^mibinn, Fd. shrcblariza, shreblarka. 
GOZUZIARNIA. - i, i., warsztat goidziarski, hU ^d- 
ge(f4?tnlbe^ 12^. rBOSAHABHii. GOZDZIARSICI, - a, 
- ie, od goździarza, 97age(f[^mtb s . Crra. sheblariki. GOZ- 
DZIARSTWO, - a, n. , rzemiesJo goidziarlkie, ba^ 9la5 
gclfd)mibCCinbWerf. GOZDZICZEK, - czka, w., Demin, 
Kom. goidzik, (/u. v, GOZDZIEC, GWOZDZIEC, GO- 
ŚCIEC, G, ftoidźca, gośca , m. , gościec czyli koUun. 
Krujt, 5, 617. On nieszczęsny gościec abo koUun. Sy.zt. 
SzA. 3o6. Petr. Pf^od. 21, Perz. Cyr. 2, io3. Goździec 
«/2 morbus ipse i non modo circa c/ipillos , sed et in ue- 
nis , neruis , muscuHs , carne et ossibus haerens, et vehe- 
mtnler crucian • ; kołtun ejł proprie capillorum ex hoc 

morbo compHcatio. Cn. 1 h. ba^ ®lifbVrretSen vor bem 

8(U^bru4e bCtJ 2Sei(I)feIj0pfl'd. - J. , Franca , dworfka cho- 
roba , ^\t ^ciiu^feułe, ble J^^anjofen. Francu(ki go- 

iciec naczynia dzielorodne popsuie. Sak, Pr. 212. CzTo- 
w^iek sam Francuzkim goścem pod czas drugiego człowieka 
zaraża. SaA. Prób. 81. GOZDZCOWATY , GOSCOWA- 

TY, - a, - e, kołtunowy, SBfic^feljepf^s, bi^ponlrt 

31ttn ^etcbfeliOpf* Złośliwe kości nabrzmienie zwykło 
pochodzid z goidicowatey przyczyny. Perz. Cyr, 2, io5. 
Z goźdicowatey oftrości soków, pochodzą nabrzmienia. 
Perz.Ltk, 20. U ludzi *gozdcowatynh włosy 1 *kołtony 
pokręcone wyraftaią. Sak, Pr, 1 1 2. Jeft wiele *goś<5cowa- 
tych w Rusi. Syxt. Szk. 407. GOZDZIENIEC, - uca, 
J7I. , Jllecebrunty roślina rosnąca na wilgotnych paftwi- 
, ikach. Kluk. Dykc, 2, 56. Hi 9)ageUraut $., Goidzie- 
nieć, clavaria Linn. gESyb gładki, podłużny. Jundz, 
568. gożdzieniec ftęplowy, pijiiłlaris ^ subftancya gęb- 
ezaita . podłiigowata , do tłuczka podobna, ib. gożdzie- 
niec drzewny, hypoxy'.on , g(.łczll\y, gałęzie rogom iele- 
nim podobne, ib. Gożdzieniec kozia bródka , coralloi- 
des , mlętki , mięsifly, maiący gałązki królkie na wierz- 
chu, niby ząbkowanej wieśniacy go nżywaią. //^. Gożd/.ie- 
niec mchowy, muscoides ^ rośnie na mieyscach mchem 
zarosłych, i do iedzenia się zażywa, ib, Gożdzieniec pal- 
czafty, digitata^ iktada się z kupy pałeczek czarnych, u 
spodu z sobą złączonych. Jundz. 569. GOŹDZIK, 
GWOŹDZIK, - a, m. , GOZDZICZEK, - czka, m. , 
Demin.y 1) mały gożdż do wbiiania, ein fleiner ^a^cU 
8r. 2. gOfbjtlł Sr. 1. bOjbJU; Rs. reóSAWKł) , reoaAÓ- 
HeKl) . reoSAÓRb*, BA. brebjćet; Vd. shrebelz, shebliza ; 
Cm, shebiza, shebliz, sheblizhk ; Cro, chavlek; B.f. cja- 
-rlicch). Goździk żelazny i Ld^ goździk drewniany, eitt ^\(bć: 
l^en. Goździki u latni,. u /krzypców : kołki , bte SŚirbel 
an elner£atlte, ©eige. J. 2. goździk korzenny, Caryo^ 
phyllua aromaticus , Bh. I)l*ebićef ; Crq, klinch^rz ;. Dh 
garofalich; S/a. karamsichuk, klincsac, karaniiil ; Cm, 

nagel; /?*.|rB03AHKa, raosAH^Ka, ba* 9Mgelein,. %C^ 
wiiitinidetein ^ bie (SetpiirsneUe, tak nazwany z przyczy- 

»y ksstattu awego ; konenie to wonne, icfl owoc drzewa 



GOŹDZIKOWY - GRA. 

Jndyy/kiego wielkości iabłoni, który kielichem ukoronowany 
przed doyźrzalością odbiiaią i suszą. JCluk. Dykc. i, iii. 
Dykc. Aled.2, ^3o. goździki fkicpowe ; goździki kramnc; 
dla różnicy od kwiatów i^oździków. - Na wyspach Malu- 
kami zwanych, goździków się uaywięcey rodzi. Skarg, 
Zyw. 2, 384. - J. 5. goździk, Dianthus Linn. ble 9?elff, 

« Bh, larafiat; Sio. farafilnt, ^rebcfip; Sr. 1. nalif, nallfa; 

Sr, 2. nalc^en ; Sla. kaianfil ; Cro. Uinchecz ; Vd. kiiiubei, 
nagelz, nagel ; /^*.rBu34iiua, rB03AHV:ta, róalina, kiórey 
ieft bardzo wiele gatunków, i które ogrodnicy pielęgnuią dla 
pięknych kwiatów. Dykc. Med, 2, 436. Goździki ogro- 
dne są pełne i prolle , a zowią ie gwoździkami od woni 
szlachetnćy, którą maią, iak gsvożdziki Judyyfkie, któie- 
mi potrawy korzeuimy. Urz^d. 62. Prócz rwyczaynych 
są Hollenderlkie abo Wlofkie, kwiatu daleko większego, 
w kolorach ledwie zliczonych; Chińfkie abo kępiaile, 
maiące okołki kwiatu czerwono.'©^ Sa/kie. Kluk, Rosi. 1, 
a6i. Gwoździk brodaty, harbatu^ ^ ^\^ S8artnelft\ kar- 
tuzek, Carłhusianorum blc (fłUtOi li fcf s Oi elf e ; dziki, ar- 
meria bie IDlIbe 93ufdKl= Otdfr; «J'»wkowy, prolifer, bif 

fproiTenbe, goździk irawny, dejtouieii ^ bif biitaflł'di9e 9^ 

fręzlowity, jw7?e/-^tt^ ble (lorjC Oiiitt ; karłowaty, dimi- 
nutus ^\t ^WtT^nelfe; pi.ifkowy, arenarius \i\t ^an^: 
nelfe. Jundz. 2ł3. - S- ^- gwoździk Jiulyyflci , długosz 
Jndyyiki, Wielkie ziel^- , Ottona Wło/ka, Jlos AfrUanus, 

bie Xutti^Munn?, (tarfifc^e ^ulfO. S>7-. 899. Gwoździki 

zimne albo Jndyyfkio, które tcmi czasy naflaly w Pol- 
szczę, śliczny a piękny kwiat. Urzęd. 62. - j., blande: 
Dobry dzień mekoihanie, szafirku , tulipanku, nay%von- 
nieyszy gożdziczku. Tear* 11, lo. (gołąbku, rybko). 
GOŹDZIKOWY, - a, - e, od goździków, CRdgUttt:. 
Goździkowey kory funt. Jn/l. cęl. Lir, t. i. drzewa goź- 
dzikowego , która to kora podobna do kocy oliwnego drie* 
wa. Dykc. Med. 2, 462. 92e(fenbauilirtnbe. Bazylia gwoź- 
dzikowa, cariophyllata j wonią ma gwoździkową- Cresc, 
262. Bh jfffbjcfomń. b) goździkowy s koloru goździków, 

sRelfenfdrbig, Boh. farafifltowó ; /?j.rH03AWHHhiH. GOZ- 

DZIOWATY, y>., oA. Goźdź' owaty, Ge śrowaty. GOZ- 
DZIOUY, - a, - e, od goździa , ^la^cl-^. Jls. reoa- 
Afl^Hhiu, rB034KHHiJH. GOZOZISTY, - a, c, pełen 
goździ , UOff 9^fge^. ^or. i. bcji^^CCtc. 

Pochodź, dogwoidtićf nag,.^jzi/:i(f^ odgwoidzic , za- 
gwo idzie, pozagwazdżacj nazagwaidiac,przezagwaidia£. 
- ąf. guz, 

GR. 

GRA, - y, i. , Boh. et Sio. %xa , Sr, i. Cra, tCfl; Sr. 2. 
gra; yd, igra, jigra, pojigranje , shpil; Cm. ')*tgri\ Sla. 
Rg. Cro. Bs. igra (cS. igra) ; Rs. arpa. Genit. Piur. grów, 

gier , gry ; Hi ^ipui ^uitt ^^^ituertreib , um ©cib ober utns 

fonjł* W liczbie fras^cek łudzących nudności, są gry, w 
liczbie grów pierwsze mieysce trzy maią, szachy. Kras* 
LiJ\. 2, 83. Gra to iego nauka , w szachy ^ w koflki, w 
karty. Kulig, Her, iSg. (SpicI, 8djac^fficl^ SDlUfflfrW/ 
itartenfpteL ob. chapanka, trysetka, iryszak, faraon, 
kwindcez, weinttin, onzedmi, niaryaź. Teał. 2^'i b, J* 
Gry hazardowne. Pam. 85, 1, 86 5. ^afarbfpiclf. Wdał 
się w grę, która mu byta rozrywką, ale potym zamieniła 
aię w passyą. Pam, 83, a, aSi. Vd. jigreshelen, yelitert 

na 



GRAB - GRABARZ. 

/ 

na jigro , potozhen na jigro . Gra w kręgle , JtCdHfpfd. 
fiauktetow , gier, masakar patrzy. Pc/r. Pol. i88. Gra 
wi'-nly, ^fiinbctfpiel. Vd. Prov, kader naibol jigra te- 
she, njei obernit imash plezhe ; kiedy ci się gra nay* 
wic ey siczc^ci , uie obracay się ). J'ortuna z ludzi gry 
soliie wyprawuie. Jabł, Tel. 129, (z nich sobie źartuie). 
. Gra iilzie o co, propr, et Jig. mail fplelt batum^ ^ai 

€p'u i gel^t barum ; e^ ijl barum ju t^un ; e^ get^t je^e 

i)aruin. ^łiemdj»z ci tak ghipich między nami , abyśmy 
nie rozumieli, o co<5 gra idzie. Biel/k, Kr, 48. dokąd 

mierzysz , warutit c^ bit hu tbuti i{l , wo()in bu sieljł. 

Kr^^NŻakom nie o wiarę, ale o panowanie gra hy\&. Stryik. 
45-ł. Konrad po lud większy do Mazowsza bieżał ; za- 
czyni oblężeni porzęli bydź wtrAodze, gdyż o nie gra 
$zU. Bieljk. Kr, 161. O cię gra idzie, iui i tobie bia- 
da, Kiedy tui podle gore u sąsiada. Budn, Apopht, 67. 
Tu gra o źyric moicr. /^'fg. Mar, 3, 262. Już i o nich 
gra, i o gardło sprawa. WaiU Dan. 47. W reszcie swo- 
iąłi, czyli Metełla odwagą zginę, o tym gra teraz. Pilch. 
Sali 238. - Bez słowa gra idzie o to ,. o owo, 06. 
iś:U. - J o to się gra nie rozeyd/.ie. Cn. y4ff. 281, to nas 

Sie poróżni, ba^ n^Ub bie Sreunbfd^aft no* niĄt ąufftes 

l^n. - Trudna gra z dziwakit-m. Zab. 7, 2»5. Trudna 
cra z osobą taką. ib. , sprawa trudna , ttUt dneiU ®ti(Ifns 

fdnget tjl^ tńn fd^wer^^ ^i^id, iffc fc^toet, »a^ au^auric^' 

ten. cf. Gra^. 

GRAB, - u, 772., j5oA. ^abr; 5^0. \f^U, ftrab, gawor; 

5r. 2. grabi Cr/i. gabrj 5/a. grab ; ^c/. hrabril^a ; Cro. 
graber, grab dub; JB^. grab, cctrpinus betulus Linn, 

bif ©dpbucfee, jjagebu^^e, ®te!nb.ud>e/ drzewo miemey 

wysokości; dla twardości i trwałości w rozmaitych rze- 
miosłach aaiywane ; w ogrodach gęfte , piękne i trwałe 
foi-muic szpalery. Jundz, 464. , Kluk Rosi, 2, 20. , ob, 
grabina, grabowy. *j. Tylko co weftchną<f przyszło na 
te graby. Jabł, Buk. C 2, t, i. grabieże , rabunki , 0ldus 

GRAłiAllKA, - 1, i., z Niem», która kopie ziemię, bie 

©rabmnn, ^eid)gtdberinn u. fi/z. rębnitaHa. Przyszła 

grabarka z szewcową do ^sądn. Papr, Prz\k. B, "b b, — 
f. a) chodzenie koło kopania ziemi , ftawów etc. bCii 

§Mben, bie SBefdidftignnd mit ©raben. l'an burmfftrz, 

miafto sądów, piluuie grabarki. Klon. Wor, i5. Mężo- 
wie nas maią za praczki , kucharki, Dobrze ić nam nie 
karą robić do grabarki. Jli. Bieljk, 5. JV. i3. Wiedzą 
to i kopacze , i inni , którzy grabarkę robią. Sy.rr, Szk. 
11. GRAB^riSKI, - a, - ie, od kopania, ®rabni=, 
iniO @raben grbOti9* Do zakładania ftawów trzeba do- 
brego mayUra ;;rabarfkicgo. Muk, Zw^ 3, 196. eilien gW- 
ten %t\Ći%ldbK'XXXU\^et\r Łokieć grabariUi. Tent. 8, 33. 
GHABARSTWO, - a, n. , grabarka 2). ba^ Oraben.. 
fitcinarius, który ma chuć'" ku kopaniu aadzawrk , rad 
lic s grabarfłwem obchodzi. Mącz- GRABARZ, - a, 

w., z iYłew. ^er @r4i>er , 5; S3. 2:dd)Stdbet, i?/i. tpbni^ 

W i kopacz, osobliwie który ftawy kopie. Kluk, Zw, 5, 
197. Niegodna rzecz, aby kto tę zapłatę, którą czyni 
nauczycielowi ' za syna , miał równać z zapłatą tą , którą 
wydaie grabarzowi. Glitz. fiych. M. 3 b, (go ftifgte 

btnn bet ®roFfne*t, ber mir rP^dt, S8P9n«l> fr Diel, 
<tó ber @ele9rte IrUgt^ 2)et ba^ biforgt^ m^ mir am 



GRABARZOWA - GRABIE. 



765 



iperaeil/Uegt (BcUett). (cf. grobarz). GRABARZO- 
WA, - y, i., aśona grabarza „ bed (Stdber^ SBeib. 

*GRABIA» - J, 'W., *Grof, po teraz nieysz emu Hrabia, z 
Nieni, bn @raf. Według ftarey Safkidy Niemczyzny, to 
słowo grofi* albo grabią, znamionuie sędziego. Szczerb, 
Sax, 6g. , ib, 162. (oh, grabiłwo ). Toporów ftaroźy- 
tnych aynie , Moia czci i ozdobo , Grabię na Tęczynie. 
P, Kchan, Jer* - $. 2) w niektórych prowincyach r bur- 
grabia, podftaro^^i. 'J>, (cf. burgrabia, falcgrabia, margrabia. 

GRABIC, - ii, - UGRABIAC cz, ndk, , ugrabić dk, , Bh, 

^rabati, ^rabam^ brabamam; Sr, 2. graba fd^; Bs, grab- 

biti fu grabus certatim ) ; Bg, grabiti , ugrabiti , zgrabiti 
rapercy abripere ,* gra.hechi rapax : Cro. grab ti rapere , 
grablyati rafiris euellere ; zgrabitł, zgrablyujem = uchwy- 
cić , porwać; f^d, er Cr/z. grabiti r rwać, grześć , grabić 
(grabez, yrabez s wróbel)? Ross, rpadHoiB , rpa6Aio , 
rpecuiL , rpecmrf, rpeCy = grabić (crpe6Kłi zgrzebiejj 
Ec, rpe6y c"B'ho grabię ; rpeSy yM^pmaro , [iorpe6aio 
. pogrześć, rpe6y BeCAÓwb remigoj; cf. Ger, grapfen, 
tuffcn, grcifeil, I*ae. rapere; Suec. grabią z chwycić; 
Z>a/i. gribe, Sflbfdd^f* gripetli Angl, giope; Gr, y^ins- 
vsiv, yętnos ; Ilb- STiin egroph ptignu^ ; Hb, s-^i verrit y 
Syr, cumularim ob/lulu) cf, lat, rapere, Jtal, arraflTare, 

^tt«f<r. rappa ) ; raffen, wegraffen, wegnebmeii, ^)(unberiir 

zabierać, ciąiaćj T^. rubiti , salog t^eti „ fentati ,' salo- 
guyati , laarati , vansara(i ; Cro, plenyati ). Jagiełło 
kmieciów , którzy nie chcieli flacyi dawać, kazał grabić 
obyczaiem Litewikimj ale go królowa prosiła, aby pod- 
danym ubogim gwałtem dobytków nie brał. Stryik, 444. 
cf. dziecko wać. - $. grabiami zmiatać, Bh, %toi^cXi\ Cm, 
grabiti; Cro, grablyati-; Yd, grabiti, grabień je ; Xt^tXi ę 

mit bem (Hecben an (tcb ^teben (^rfen). Grabić siano, 

słomę. Cn, Th., Grabić ziemię posianą, cl. bronować. 
Bimari grabiami cz3'^cie ngrabiać , każdą bryłkę rozbić. 
Mącz. -fig. Człowiek fałszywy, i tak i owak słowa od- 
mienia, i flrzyie i goli, i grabi i siecze. JVtr,Regl, 11.8. 
( er. a biało ? biało ! czarno ? czarno ). - Prou. Sio, Hibt 
pob feba brabe kaidy pod siebie grabi , garnie , na swoio 
kola ciągnie. GKABICIEL, - a, m. , który grabi , cią- 

iy, ber Clunberer, ^fdnber, oiedjer; w rodź. zeĄ/k. 

grabicielka. GRABIE, - i, plur. ^ Boh, (rabę; Sio, 

brabtej ffg- gerebiye; ^r. 2. grabć; Sr, 1. rabie; Ssn, 

grabglje ; Cro. grab lye, rahlicza, zubache , zubczi ; Cm, 
grabie, rahlijja; Fd. grabie, greben ( cf. grzebień ) ; Crn. 
greben s ielaznc g.abie); Bs. rpa6Aii (rpe6xM grabie- 
nie, Małorofs, gvohlsi)l narzędzie gospoda r/](ie , którem 
iyto i^iano grabią, merga. Mącz,- ber (Kecbctl/ bie ^iirs 
te. Grabie drewniane, potrzebne ogroriiukowi do zagra- 
biania posianego nasienia. Grabfe żelazne , do rozbiia- 
nia grudek, i gładkiego równania ziemi. Kluh Bosi. 1, 81. 
Ziemia zrównana grabiami, i odrobiona na zagonie. Cresa 
200.' Koby do zboża, maią nad żelazem osadzone graBie, 
o czterech długich zębach,- któreby łkoszone zboże od 
ftoiącego oddzielały. Kluk Rosi, 3, 121. bii^ Oleff ail bet 
(Benfe.* ob. Grabki. Grabie pełne czego , eine S^atU DOlT,- 
- 5, Polifem kudły grabiami drabuie. Zebr,Ow,ó^o. pecrit, 
ci.- grzebień). GRABIE- Aez-A ; są grabie białe do góry' 
poftawione , utkwione na wzgórku zielonym , o siedmiu 
zębach ,. w polu żółtym. W h<;łm4e pięć^ piór iWusich. 

97 



766 



GRABIEC - GRABOWY. 



Kurop. 3, i8. eln SBappetl' (5- 2. Grabie oh. prab', 
grabina drzewo ). GRABIEC niiak. nrfł. , tgrMećdk., 

kurcaed , kurczyć się , (mntm wer&ett , ^ufammfn fct^rums 

pfcn. Zgrabiały rączki, mrozem był przeicŁy caty. Jl/#n. 76,1. 
GRABIEŻ , Grabież, - y , z. , konfiskowane rzeczy. Cn, 

Th. :igj. ciąża, ę\n gcpfiłnbete^ Ober confi^cirti'^ @iit. 

5. grabiei, pograbienie, zabranie, konHfkowanie. Cn, 

Th.2i)j, ba^ eonftdclwn, ą)f.inbf« ; ^A.objlawff. - $• ra- 

piei, rapieztwo-, 5«rt. grnbsa ; Rs, rpa6óMcb ; htt SUdllb. 
Czemu gwoli tey do Kolchów grabieży, ^yysmukta Argos 
Maguetyyfka bieży? Chroić, Ow. i54., i?^. grabscja ra- 
facitas, GRABIEZNIK, - a, m. , zsgrabiacz , zabie- 

racz, ber SBegia jf« ^ SBegaebmet} fWtiber. -flA. ^tabacj 

i^j. rpaBHiiieAft ; Cro» grabitel , grablyivecz ; Rg* grabi- 
■ laz ; Cm, grabesh (cf. drapieżnik). Gińmy dla oyczy- 
zny! Biada tym nikczemnikom sfużebnym dziczyzny, 
zwieńczonych ^rabieźników, ziemi niszczycielów. Zab» 
12, 177. f^agł, GRABIEZNY, - a, - e, od grabieży, 
zabrany, zaicty , -/agrabiony, COnfl^cirt, WedgenommeU , 
grpfaiłbct^ geraul^t. Grabip/.ua klucza koutentuie.się i 
plewami. R^js, Ad. x5., Rs. rpa6HineABCK'iH. 
\) GRABINA, - y, i., HjT.bina, bte ^faftlin. cf. burgra- 

bina, falc^rabina, m.-^rgr.jbina. 
i) GRABINA, - y, i. , drzewo grabowe , tself 35A4en« 
j^olj. Grabiała do opalu bardzo przednia ieft. Kluk Rosi, 
2, 2 1., BA. brab/j l*g, graborina; Rs. rpafiwHa. GRA- 
BISKO, Grribiazcze,, - a , n. , Bh, ^taHfFte* trzonek 

grabi , ber (Kec^enfciel. -Y. A'am, 

GRABKI , - bek , /;///r. , deniin, nom. Grabie , eUl lUU 

net OieĄeii, obet 9lefF m ber 6enfe. Sr. i. rabtcjli; i?*. 

rpaCcABRK ; Cm, kopula). Grabki przj kosach bywaią, 
gdy owies abo taCStfkę sieką. Mącz, Owsy sierpem 
2ną, albo na grabki kosą .sieką. Haur Sk. 16. Siecze- 
nie na grabki zboża, ma ten pożytek, że się pokosy 
równo ikladaią. ib, 80. b) Jlotowa grabka , flotowe 
grabki, - gatunek widelców miiotfokończatych , eine ^tfd^s 

gdW mit mebreren ^anUn- Grabki, widelce. Tear, 28 

b, 108. GRABOLIC cz. /zrf/-. , grzefć, grzebać nogami 

iak kury, mit ben giłgen grabcn, Warren, wie bie ^nfts 

ner. Wplątałeś się, iako kokosz w zgrzebie , która im 
się więcey graboli z nich , tem się bnrdzicfy pląta. Sowit, 
ł6. , ob, wygraboli<$ się. GRABOŁUSK, - a, m. , -/o- 

xia coeoothraujles. Alein. het ^irfd)finl, ^embel^et, 

ptak wielkości kwiczoła, żywi ^ię iądrkami peftck-tyi- 
śniowych i orzechów, które dziobf^m dobywa, gatunek 
kleflców, rzędu wróblego. Zoo/, Nar. aig. GRABÓW, 
a, m. , miai^o w Kalifk. Vyk. G, i, 248. eine (Stabt im 
^Iif4if(^em GRABOWIEC, - wca, m. , miafto w 

Belzkim. Dyk. G, i,2ł8. eine ®tabt im SBeljf:. GRA- 

BOWIECKI, - a, - ie, od Grabo,»ca, ©rabOWiejPri . 
Staroftwo Grabowieckie. DyA. G, i, 248. Piwo Grabo- 
\*ieckie. Syr, g46. 

Pochodź, nagrabić , odgrabić ^ pograbic , ugrabU ^ 
przegrabU , rozgrabić , przy gr obić ', zagrabić , zgrabiały; 
zgrabny-, niezgrabny, - JT- grzibieti; grz€bienek , grz€~ 
hi€niowyy grzebiennik ; grzebienica , grzebieniarz ; zgrze^ 
bie i zgrzebłowy ; zgrzebny ^ zgrzebiany^ zgrzebło ; zgrz€- 
bełko, S' cf,grzeU^ grzebać ^ groh i t, d, - JT. Vd. 
grabez , vrabez , prabel s wróbel. 
GRABOWY, -. a, - c, od drzewa grabu, SSelfibilcbett s • 
Drzewo grabowe ieH bardzo twarde i biate; na osi do 



GRABSKI - GRAC. 

poiazdów bardso zdatne. Aluk Rosi, a, ao« , Bh. (tttlo: 
W6# f}XaVlin{)\ Cm. grabove; 5j. grabov •, Cro, grabro. ; 
Rs, rpa@osuH, rpadRHHhjH, Tpa6eA&M&iii. 
GRABSK.I ob, Habflti. GRABSTWO ob. Hrabftwo. cf. 

burgrabftwo, falcgrabdwo , ranrgrabftwo. 
•GRABSZTYKIEL , - kia. m., GHABSZTYCH, - u, m., 
z Niem. het ^rabflicbfi/ «i^oto do wyrycia. Rylec, gra- 
bsztych, narzędzie sztycharfkie , którym na blasze ryte. 
Jak. Art. 3, 3i4. Jżby słowa moie byty wyryte grab- 
sztyklem żelaznym na ołowie, abo na kamieniu, żeby 
wiecznie trwały. Rodź, Job, 19, 24. ib. Jerem. 17,1- 
(rylcem żelaznem. Bihl, Gd.), 
GRAC, Gra<^, - al, - a, gram, cz, ndk^ ^ Grywać czJlU^ 

BA, f^tati, ixa\, ^ram, bragi, itit^im-y Sio, brat ftf'> 

Cro, igratiszci Sr, 2. jrflfd^ ; Sr, 1. ^rapu ; V€l, jigrtt; 
Bs, igratti; Cm. jcgrAm ; Ross. nrpaoiB , iirp&lBanil'i 
fpielent oj grę iaką grać, bądź o pieniądze, bądf dar- 
mo Rs, cLurpamB, rljKrpUBamb, paaurpamb, paahH- 
rpUBamB*, fin (^fici fptelcn. Nie gray, nie prze^rfsg. 
jiys. Ad, 4». Grać karty, koftki , azachy, warcaby, 
abo w karty , w kortki , w szachy , w warcaby etc. Dudz. 

12, .Marten, ©urfcl, @*a* «. fpielen. sio, grat fa » 

!artt. Czeftuie, gra, br.liki daie, szafuie pienicil«w«- 
Teat, i4, 107. Ociec, aby syna nie zlecał takiemu, któ- 
ryby dobrze grać, abo w iedenaście siedni miotać umia>i 
6//f z. Wych. L. 8 6. A w cóż tedy grali ? czy nie w 
Moryasza, w Weintena? Tent, 22, 66. Jeśli oriec ko- 
flyra ; takiż się i syn bierze, Gra iuż *koftek (-koftki), 
gra i "kart, w iedynaftym rokn. Opał. sat, 56. G^** 
o pieniądze, grać w pieniądze. Dudz, 12. um &eih fpi^' 
len/ t. i. Aawiaiąc we grze. Cn, Tłi, Grać na suknią » 
5 to ieft, ftawiać ią we grze. Cn, Th. feinen (Xotf ««W 
@piel feCen. - j. fg- tr, jeśli w ciągu trzechletniey te- 
nuty dzierżawca umiera , areudarz z dóbr uftąpić, a f 
sukcessorami o niedobior grać powinien. Ojir, Pr. CyiP- 
1, 274, t. i. czynić, prawem czynić, er foU Wit lN^*| 
barum rec^ten, ą)rojef fuCren. Potrafię z We Panami 
grać u każdego sądu. Boh. Kom. 1, 69. Ja gram d«»- 
aiay. zdrowiem. Pot, Syl. 86. t. i. gra mi dziś o życJ* 

idzie, Jeute feCe i&i mefn geben anfi <B^\ń, mein M^^ 

tjl ftente tm ©;^iele. - J. musie, na narzędziu muzycznym 
tony wybierać 5 Cro, igrati , cf. *gędzić ; Vd. goditi, «a- 

goditij fpielen (auf timm^n^nmmte). Graycie we- 
soło, gray ci e radośnie, Niechay nam serce z wesela ro" 
śnie. Nar, Dz. i, 126. Gdy się chcą ucieszyć minj** 
ochłodą , Tak im graią iak owym , co ich na śmierć wio- 
dą. Paszk. Dz, 53. Jak- im gfaią, tak ikaczą. **. ^°* 
Na żadnym inflrumcncie nie gra. Teat, 19 i, 37. "'*' 
na lutni, na kornecie. Cn, Th. Grać na klawikordzie, na 
organach. - Grać na flecie, s dąć na flecie, bie f'**^ 
Mafcn. Grać taniec, aryą, piosnkę. Wałtomiści od- 
chodzą, powtarzaiąc grany vivat Teat. 32 3, o-*, n* 
inftrumentach ). Grana msza. - §. Fig, OycfC niójł 
wszelkie we mnie znayd^.iesz posłuszeńftwo. Cf* " ** 
mi gray, a widzi Waść, kiedy ia pogrożę Jakaś ter«« ma- 
lutka ! Tręb, S, M. 127. t. i. tym tonem semną mów, W 
biefent tonę fprtc^. - o niektórych zwierzętach mówi siv 
ie graią : Cietrzewie grały/, a ich cieciorki kokały. -5a- 
nial. J ^b. We STuerNbne fottern. Głuszce na zeyścia 
zimy , samotnie na drzewie siedząc , graią. Zool, 3^9" 

bie 93irrc4Cne foDetn (bdUen). Pr«y domu p«y «c«e- 



t^ R A C A. 

łaią ; w kniei zai graiąl Krai. Pod. 6a. V\t i^ttttbe 4Uf 
>et Sagb f<bl40eil an (beOeit). Trąba iui gfosi, pay 
graią za wcsasu , A ciebie na koń sadzi chęć gorąca. 
Xniai. Potz. i, iia. Jakiekolwiek nasze są psy, prze- 
cież J one tei będą grafy ( fio Uk się zwie^ gdy szcze- 
kaią)i A ia myśliwiec zuchwały, Poydę w knieię za tą 
igraią. Xras, Lifl, i ^o, 5- ^ piersiach , w gardle gra , 

chrapliwie się odzywa , ti r6(^elt auf bet ©raft, itw ^Ife. 

W gardle iakby w piszczałki albo . w dudki graią , Piersi 
przez wielką ciężkoić ledwie oddychaią. Prot. Kont. A 
5 b. Gra mu w piersiach , s śmiertelny. X* Kam. 
J. Trunek gra , s robi , fin ®ett4ttf atUittt, Tym 
sposobem likwor zaraz grać zaczyna » i kwas swóy traci. 
Torz.Szk. 257. - 5. Armaty graią, są w robocief, biią 
inich, 5ie Sanonm fpielen. Sto armat naszych tak fku- 
tecsnie grały, ii prawie wszyftkie nieprzyiacieifltie po- 
srzucaly z la wetów* iV, Pam. 2, 229. Dziatobitnie wy- 
lafflowe powinny grać dniem i nocą, celuiąc armaty w 
sam spód muru. Jak. Art. a, 336. - $. Grać iaką oso- 
bę, rolę, s udawać, [.rezentować , eilK CtrfOłl, elnc 
(RoHf ti^Ulril. Jakąż ia w tey okoliczności gram osobę ? 
Teat, 7, 26. (cf. figurę prowjidzićj. Koniecznie chce 
{rad bohatyra. Teat. 43 c, 119. lV)'ó. Trudiiey podję- 
łam się grać roli. i6. bi b, i5. Dobrze graU swoię ro- 
lę. i6. i5, 68. - j. grać, igrać, swy wolnie się bawić, 
(^leUtt, tdnbefn. Dzieci graią, s igraią. Grać komu na 
gębie. Pot, Arg. 60. cf. koty komu na gtowie ciosać, tU 

nem auf bem Waule b^tum (pieleń. A ty cóś wygrał w 

pokorze, Jż ci po łbie kto chce orze, A iź cię tak wszy- 
scy zoaią, Więc ci teź na gębiie graią. Rey Zw. 23 1 B. 
'Nie spodziewałem się, byś sobie plebanowi mógł dadź 

pać na uosic. Wfg Org. 9. f[c^^ uti \\}m duf bet 9lafe 

d^iflen (aiTen. Nie trwóż się, że gra szczęście z twą 
osobą. Groch. W. 699. Znowu im morze szczęśliwie 
*flanę{o. Jak g«-ał , tak się im wszyAko dobrze i^ało. 
Auszp. 60. t. i. igraiąc , iak fraszka , XO\t ittt- @pie(e f 
fpi.iiUb/ bez trudności. Graiąc on więcdy zrobi , niź 
^rugi praciiiąc Cśpiewaiąc, tańcując, na iednćy nodze, 
zartaiąc, śpiąc). Gra w sprawach zbawiennych, w rze- 
(^ach bozki( h źartuie. Smotr. Ex. pr. W sprawach bp- 
zkich grać uie dopuszczały. Smotr: Ap. 3. ( cf drwić). 

Pochodź, gracz ^ graczka ^ granie, grany ^ bazgrać , 
hazgracz , bazgranina *, grawalny, grawać, grywae\ gra^ 
cH, gracko, dogrywać j dograć; nagrywać, nagrać , 
og^aćy poogrywać, ograć \ odgrywać , .poodgrywać y 
•degrać; odegrana; pogrywać, pograć \ przegrywać, po^ 
przegrywać, przegrać 'i przegrana i przedgrywaćy prze- 
d$gr(u\ przedgraweA ; przygrawać , przygrawek; rozegrać 
'*f) rozgrywać sif j wygrywać, powygrawać, wygrać 'r wy- 
grana, zgrawaćy pozgrawać , zgrać; zagrawać , za- 
grać. spotĄraiący. Jgrać , igraszka, igrzyjko ^ doigrać^ 
naigraćy ponaigrawać , naigrawać jif, poigraćy przei- 
groć, rozigrać się. 

GRACA, - j, i., Bh. ftaUe, hace-j su. g'Mce; z Niem. 

Mf itM|e (cf. ftaCen 9JbIg. not.), narzędzie do kopa- 
nia, siekania etc. ber SUtft, Bs. KHpKa ; Crn. pralza , 
arpeza; Bs. objetelica). Graca, haczyk oftry, osadzo- 
»| na końcu kiia, na trzy lub cztery ftopy długiego. 
Brzoft. Duch, ^20. Graca ogrodnicza , do chędożenia 
ttlic. AluJt Rosi. 2, 169. bie ®artenbaue. Gracą kopiąc, 
fiasek łopatą t rowu wyrzucać. Cr esc. i43. Craca ogro- 



GRACISKO - CRACYA. 



^Q^ 



dnicta , albo też oracza , grabki ielsanre. Cn. Th. h\e 
(^itbdCf e , (Satl^aue* Graca widlada ogrodnicza , s mo- 
tyczka dwóyzęba. Cn. Th, bet ^ittnztt9lX% Graca sze- 
roka, 5 motyka, bU ^aue, bet ^«rft. Były u Amurata 
ku dobywaniu zamków długie ielaza kończate i nakrz^*- 
wionę, iako też motyki, rydle, grace i inne rzeczy. 
Baz. Sk. 280. Graca wapienna , mularika. Kiuk Rosi. 
3,159. bie Wittelfrńcfe^ ^6ttelb<ltte. Graca u mula- 
rza , żelazo tróykątne zakrzywione , na drążku oprawne , 
którym się wapno .gracuie. Mag. M/k, • Graca kuminiar- 

fka. Kluk Rosi. 2, 159. bfe SiX9i%e , b«6 Jttaljeifeii bet 

lEilUC^fiingfe^tet- ob, gracować. - $. Do wyciągnienia z 
kłaków przedni^yszego przędziwa ałuią grace drócian«. 

Przędz. 108. ijec^el, JlacJ^^^ec^el. Rs, Y«caJiKa. 

GRACISKO, - a, n. , grat podły nikczemny , Z\Xi Wt&iM t 
^li^Iic^e^ ®et([t(e, (Rummelep. Stare graciika były nic 
niewarte. Teat. .54 c, dii. 

GRACKI, - a, - ie , Rs. arpeuKiiJ, dobrego gracza , tę- 
giego człeka oznaczaiąry , walny, cf. *czyfty , (Spielets/ 
fpie(etnii^tg , tteflicb^ Waifrf; bra)9. Jak mnie nie ko- 
chać? taki zemnie cacka, Taliyka smukła, piękna buzia, 
mina gracka. Żabi. Firc. 62. , Tręb. S. M. 93. Aryllyp 
do biesiady Gracki , wesoły, lubi ieść dobre objady. Min' 
Ryt. 1, 3 10. To ruszenie, ta poflać , czy gracka iefi ? 
Teat. i5, 3i. Będziesz mi gracka, ieśli co z niego wy* 
ssać potraiisz i Teat. 7, 44. GRACKO adperb. , ud^t 
tOatfet, tteffUcb/ brav, Rs. ^s^p6^KJH. cf, •czyście ). Już 
teraz wszyftko gracko, gdyś się i ty przecie Wydrapał, 
Min. Ryt. 1, 282. Byłem w kilku okazyach , i^awiłem 
się gracko. 7>a/. 24, io3. Cztr. Nie wi-e , co mówić, 
gracko go złapali, ib. 2& c, 119. Gracko się wyśliznął. 
Offol. Bay. 2. Czas korzydać z iego powolności , kiedy 
na nioie usługi tak czuły , Trzeba tu gracko zażyć Jego- 
mości. Zab. 12, 25o« Szym, Każdy, kto tylko grackn 
spełnia kielichy, z» awyczay iefi dobr<fy natury^ Teat. 
53 </, 47. gładko. 

GRACOWAĆ, - ał, - uie, cz. ndk., ziemię, ogród, gdy 
iui weszfo nasienie, wikopywać. Cn. Th. tlf (^l^t frtt^ 
fteri/ auflOCfetn/ bebitCfetr. Gracować, wygracowywać 
chwaft, s wysiekać, dU^glten mit hn ®4tbane. w win- 
nicach trzeba gracować, tyki szczepić. Mar. Pow. 3, 102. 
Gracować wapno , 2 gracą mularfką go ruszać. Mag. M/k. 

ben ^dlf umtubren mit Ut ^{6trel(rii(fe. GRACOWa- * 

NIE, -ia, n., subjł.uerb. , b«^ «at(ten, ©4ten IC. GRA- 
COWNIK, - a, /»., który gracą robi , gracuie. Cn. Th. 
bet^aCCet/ SpMtt, ®itZXi Gracownik u mularzy , ie- 
den z pomocników , do gracowania wapna naięty. Ma^ 
M/k. bet SiMt^llKZt. 
GRACYA, - yi, i., trzy Gracy© , towarzyszki Wenery. 
Kras. Zb. 1, 328. Wdzięki, Łafki , Charites , boginie 
piękności. Hcr, 1, 24. ble ®t(lt!cn, Bh. SWKofleMfa. Pla- 
to zalecał uczniom swoim, aby Grucyom czynili ofiarę. 
Kras. Liji, 66. - b) gracy a, wdzięk, przyiemność, bk 

mmutt^, bte ^tdtie, ba^ (Ref^rnbe. Łatwi^y iefi czud, 

iak opisać co iefi gracya. Do wyrażenia słowa tego i 
sensu, negatiuum mamy, positiuum brakuie nam. Gracia 
iefi oppositum niezgrabności^ Gracya iefi to ów wdzięk , 
a któi-ym rzecz się kaida czyni. Wdziękowi temu Gre- 
kowie cześć bozką oddawali, w osobach trzech niewiafi, 
towarzyszek Wenery; bo piękność bea wdzięku mało 
warta* Nieuliaanego człeka chcąc znaczyć, mówili Grecy 

97 r . 



\ 



768 GRACYANOPOL - GRADACYA. 

fe nie musiał nigdy Gracjom ofiary palić. Czart, Pann. 

praef., Teat, 2*. Niecudną, prawią; ale ma gracyą. 

Gorn, Dw. 3o. - j. 2) G KACY A duchowna , bencficiu.n 

Greckie, eine griecfeiWe ą)friinbe. Tr, GRACYANOPOL, 

- a, m. , Grenoble, iłoleczne miafto Dellinatu we Fran- 
cy!. Wyrw, Geogr. 3o3. blc (BUbt ©renoUf. 

GRACZ, - a, m., Boh. f^taci 'Sio, l^rać; Sr, 2. graj (gdrj 

fkrzypek); Sr, i. tfctC^, f)Xac\lf Xaci,li Bg. Igraz , igare ; 
Cro. igrash ; Bs, igrac ; J^d, jigrazh, jigrauz, igrash , 
8hpilavez ; Crn, jigre/, , jegr.ivz ; Rs, lATpÓKb ; £c, Hrpa- 
meAb , nrpe^b ( difi, rpanbj kruk ) ; 10 do gry w karty 
etc. bet ©ptelct/ §. 93» ^artitlfpieler. Dobry gracz, gdy 
mu kodka na warcabnicy źle ilauie^ dobrem daniem so- 
bie pomoie, Gorn, Dw, 374. Grarz cudzego pragnąc^ 
awe traci, i komu Chce szkodę niebć, niesie ią sam do 
swego domu. Gwagn, 46. Między graczmi djabet pie- 
niądze bierze. Rys. Ad. 39. cf. szuler, koftyra). Nie- 
mn^z nic świętego dla gracza. Teat. 46 &, 9. » Sr, 2« (i'ps 

fd^i grdsC a tvitfci)l fi)e(ma; Sr, i. (iepfd)i racif; a toecji 

fc^ibal. cf. szuler). §. na indrumencie , ber Gptelet auf 
etnem 3n(Vrumente ci. muzyk, *gcdziec, gayda, piszczek). 
Doflconafy gracz ka:Sdą ikrzy pcę zgodnie nailroić potrafi. Zah, 
"^^ i\^, Kojfah, Naylepszy gracz , n.iy większy totr. /?)•*. 
Ąd, 44. Optimus artifeT ^ pessimus vir), - 5* .fiS* ''"• 
■ Od sluw do slow w czubki zodali graczami. Ząb, i5, 182. 
( za czuby się wzięli ). §, gracz teatralny, Boh, t)tCiCf 
aktor, bi*r STcUnit. J. gracz, gracki człowiek, lepfki , 

tęgi, walny, rf. •czyfty, eiit ganjer sS}?ann, ein ganjct 

ObeC rtc&tiger ^err To lepiki grarz. Mon, 71, 705. 
Spotykay się, kiedyś gracz. Teat. 21, 25. Jak on kiedy 
trafi na gracza, na te popędliwe iuuaki, wsiądą mu na 
ilvóre. Ttat, 43 r, i'i:4. 1Vyb. Skoro poznali gracza, 
dali mu pokóy* ib, 43, 123. Mego pana chwalą, to z 
dobroci , to z rezonu, to ic gracz do wszyftkiego, ih, 10, 
10. Bogacze, wielcy to są na świecie w 3wey mamorfie 
gracze. Zab. i4, 67. GRACZICA,.- i , i. , bte @plele= 
rlnn. GRACZOWY, - a, - e, od gracza, ©pleUr?, 
Rs, KrpćjjKiiT, arpoKÓBB. 

GRAD, - u, m. , bc,r .^agel, 5/«. ftrab, frupp; BA. fraiu 

.|»p (cf, krupy, Ge/. ®t'aup^ ) ; ^S>. 1. frupe ; /e^. grid, 
krupa, krtipizze; Sla, gradd ^dij\, gr^d 5 forteca oi. 
.gród); flx. grad, krupe, tuccja (cf. tłuc); Cro, krup, 
krupe , grad , tucha } Łat. grando ; Vd, grum , tozha, tu- 
zha; Crn, tózlia; Rs, rpa4l>. Grad wtedy ieft, gdy kro- 
ple deszczu w padaniu marzną, i lodem się (laią. Hub, 
WJl, 1O5. , Boh. rijub, 171. Grad pada {Bh. fraup9 pa: 
bagi), e^ Ngelt, r^/. ^^enni; Rg. graddohitti; Sio, JrUs 
pp ptjTlł «^>- i. fnipć pfrfd)ll. Grad kołacze po dachu. 
ReyZw, 92. Ogniu i gradzie! śniegu i paro! Budn. Ps, 
i48, 8. Widziałeś kędy maią^^swe noclegi Ziarnifto 
grady, abo sypkie śniegi? Chroió. Joh. ihc^ Od Tatarów 
potarci , iak od gradu zbożu bvli UUlJk, Kr. i56. Na- 
pełnią ftrzalarai powietrze; Ihzały iak grad puszczone la- 
taią. Bardz, Luk. 29. Strzelba naftąpiła na Tarki, iak 
grad gę(la. Birk. Chód. 34. Grad mieczów padt na twoię 
duszę. Susz. Pies. 2, i? 3. ( cf. chmura, chmara). Wszy- 
scy iak grad padli mu do nóg. Teat, 54 c, C ii. (o3. 
• Gradobić, gradowy, gradowaty, gradowizna, gradowka. 
GRADACYA, - yi, z., ftopniowanie, powiększanif Iło- 
pniami, bie ©tabatton, bie Steigcrun^. Rhetor, Figura 



GR\DAL - GRADUAŁ. 

krasomowika , wyraiaiąca rozmaite ftopnie ludzkich na^ 
miętności, KrcLs, Zb, 1, ^ag. , Rag* n&prjedka, uzU- 
zenje. 

GR\DAL ob. Grundal. 

GRADAŁ, - II, m, , księga regatowa, naywięksry foliał, 

ein gtojet podane. 2>., ob, Gradnat. 

GRADOBIĆ, - i, i., GRADOBICIE, - ia, 71., bicie lub 
padanie gwałtowne gradu , uszkodzenie przez grad. Boh. 
et Sio. IrupoHti ; Bg. graddobitje ,' graddovina , graddo- 
bitna, Yocchje graddom ubidno ; Cro, szolika ; Rs rpa- 
/(HHa. powsztchni^y nawał propr, et Jig, ^AgtltDtttiT/ 
^agelWabcn, Uw^^^ltm, €turm. Milsze p» smumey . 
gradobici żniwo. Pot. Syl, 1. Po srogiey żalów i trofk 
gradobici , Słodkim fortuna owocem nasyci. Pot, Syl. 3ji. 
Cna Zuzanna iuź na gradobicia Kamienne niosła głowę i 
pewną ftratą życia Alin, R\t. 2, 271. na kamienio\N-a- 
nie). - 5. pole przez grad wy bile, spurtosaone, gradowifto, 

gradowizna, eitt VOni ^agelwetter PerWUjIetf^Ś*'^^- Trzecie 
po srogiey burzy królu miia lato. Jak na tern gradobiciu 
i puftym zagonie. Płaczemy. Zab, i4, 182. Saków, GRA- 
DO BITNY, - a, - e, - łc adv. , biiący gradem, ba^fl- 
f:^(agfnb. Gradobitny szturm. Mon, jb, 694. GRA- 
DOBITY, - a, - e, od gradu spnftoszony, tOW 5?«8W 
befC^Abigt* - J. Samry owiec byli pftrzy , srokaci i gra- 
dobici. Bud. Gen,5i, 10. bialonakrapiani. Bibl. Gd. tOtif 
gefprenfdt GRADONOSNY, - a, - e, - i€adv., no- 
szący grad, ^agel brirtjjenb Rg. graddonosni. GRADO- 
RODNY, - a, - e, - ie adv., rodzący grad, ^agfl ft: 
Seugenb. /?^. graddorodni. GRADOWATY, - a, - e, 
na kształt gradu, b«3i'Hg, beilt JÓagi;! H^nliii, Grado-^ 
waty kamień, 5 twardy iak dyaraent, kamień drogi, ko- 
lorem do gradu podobny. Cn. Th. , Chalazias. PUn. n. 

jsr. 37, 11. e!n (Jbclilem, an S>axte bem 3)i«mant gl^i*/ 
m %axhe hm ^agcl ńbniiĄ, gradowisko , - a, n., 

pole gradem bite i niszczone , eitt VOm $age(f((^(tf9 vet: 
Wii^eM %db. Uderzone o ziemię ni (ko Bóg, w górę 
wzniesie gradowilko. Susz. Pie^. :i G ^ b, GRADO- 
WIZNA, - y, i., owoc lub zboże gradem potłuczone. 

Cn. Th., wud. ber ^agelWdben ; ^agflfdjlag cf. gra- 
dobicie. GRADOWKA , - i , i. , sól krupiafta oh. gra- 
dowa , gCfOttetl @a(j. w ziemi Sanockidy, wody słone 
czerwoniawe , gdy s\ą uwarzą i w sól obrócą , ta aól pc* 
ka się w drobne sztuczki, biorąc nazwilko gradówki. 
Nar, HJ\, 2, 289. Syr. 1010. GRADOWY, - a, - e, 
od gradu, ^agel-. Sio. fmpobit^ ; Rg, gradni; Rs, rpa- 
AHiaii ; Be. rpaAOB&iu. Kamienie gradowe obalą dom 
iego. Budn, Ezech, i3, 11. ^Cage((letne. Gradowa na- 
watnośd, gradobicie, bet ^agell^urm. Sól gradowa, s 
gradewka, gefotten ©a(^. - Wolno szlachcie ku swo- 
iey tylko potrzebie, gradowcy soli kupować. Herb. St. 
116. Zamorikiey aoli , którą gradową albo krupiafta ło- 
wią, używać wolno. Vol. Leg. 2, 726. ©ecfal^, 9i)?f^' 
fal)/ 'iBoifafS. Trzeci gatunek soli z cudzych kraiów 
przywożą, miałką, białą, szarą i gradową. Haur Ek. 
178. ^ - . ^ 

GRADUAŁ , - u , m. , część mszy , który po epiftole śpie- 
waią. Tr.^ versus graduales , tudzież księga, która le 
zawiera ( ob. gradal ) , btt ^ńl bet «Weffe , bet tia* M 

eplfteJ gefungen mtb, unb baś SBu*, ba« fte entff&lti 

bai @tabua(e. Twol^m zdaniem nic po gradualach, po 



V 



GRADus ^ gramatyczka; 

traktach , po ofertoryach , po sekretach , po kommaniaćh 
i po poftkommuriiarh ; bo tych wszyftkich w ewanielii 
nie napisano. Pim, Kam, i24. GRADUS, - a, lub-Ju, m. , 
Iłopień , bi^ (Btufe. Hg, garadits; R^. póftupaj, yzftupni- 
za i ViL ftopiuiiiza , shtapla , iloluiza , vishik, gród: Bs. 
pricjaghc , pricke fliipne ; Bh, fc^Jbef, fc^^Obef. Ona w 
oftatnim gradusie waryatką. Teat, 7 c, 67. (do ofłatnie- 
go ftopnia, w oftatntm ftopniu). Gradusy wschodowe, 

bie @tufi'n ciner itrcppe (Stie^e). Matem, bet ®rab. 

gradus , csc^ć cyrkułu , na ialcich caty cyrkuł dzieli się 
36 j. Sol/k. Geom^ 3. Gradus dzieli się na 60 minut. 
Wyrw, Gtogr, 4i. et 77. Gradus w prawie ^ 6posób po- 
ftępowaiiia prawnf^go , przez który flrona nieukontento- 
wana 'wyrokiem iurysdykcyi mnieyszey, do wyższrfy się 

od^ofuie. Kras, Zb, i, Sag, Hi gfrid^tUc^f fOeifa^jfen 
bep der tlppeSatfon. 

•GRAOYW, - a, m. , Gradiuus ^ Mars, bóg woienny. 

Krae, Zb. 1, Sag. bet ^tiej^^ott ^at^. fioA. ®mrrono^^ 

Sabon ; Crn. Ladon, Tor, Tork ( cf. Wtorek, cf. Lado). 
♦GRAUYWOWY, - a, - e. Marsowy, woienny, lx\u 
gertfct* Gradywowe tańce , : woienne Łurnieie , ^Tteg^s 

getummcl. 

GRA^UZIC Qb, Grąziif. 

GRADZISTY, - a, - e, gradu peTen , V0ll ^agel, (^adcHd. 

Rf. gradgni , pun gradda). n. p. Gradztita chmura. 
GRADZKI ob, Gracki. 
GRAF, " a , m. , po teraznje3''szemu Hrabia. Kurop, la. 

bf t @raf ; ob. Hrabia , •Grof. 
GRAFKA, - i, i., Gr. yja^e/ov , graphium , bet ®riffel. 

pręcik, którym rysować można co na piaiku, którym 

niegdyi matematycy figury rysowali. Włod, , Dudz, 38. » 

Boh,tafiXa, raftcfa; .s/o. Mffge; *Sor. i. pijacit/ |>erp; 

Bs. tokac ; Vd. bodalze sa pisanje , resalze, ftil-, Crn, 

artaz i J7j. rpii(|>eAB, yKa3Ka; jBc. nacaAO. Aby były 

mowy moie AYyrznioae najcsięgach prącikiem albo grafką 

ielainą. 1 Leop. Job. ig, a4. Na tablicy grafką pisze. 

W, 4 Reg, ai, i3. cf. ftyl). Czytać się uczącym, grafką 

się pokasnią litery. Tr, 
GRAFU WA , - y , i. , iona Grafa , Hrabina , bie ^tdftnn. 

GRAFOWSKI, - a, - ie, hrablki , gr4fll<*; -R*. rpaO^- 

caiH, Tci^OBb; Bh. ^rdbcCÓ- 
*GRAIA, - i, i., zgraia, kupa, rzesza, etlt $aitfen, etne 

^enge- Wiąże Eolus duiemi łańcuchy Niespokoyne 

szumnych wiatrów graie. Tward, Daf, a6. 
GRAM o5/ Grat*. 

GRAaiATICA , - i , i. , farmuszka , polewka gęftsza z wo- 
dy i tartego chleba, \itt IBreC. Graraatki i inne połówki. 
^,r, 4 17. er i5i. Ośrzodkę z chleba, z winem a cukrem, 
abo w piwie warnyć, masfa a soli przydawszy, polnego 
kminu dla smaku trochę, będzie gramatka abo biermu- 
szka. Syr, gaa. Piwa uiywaią tei do biermuszek abo 
gramatek, z chlebem a masłem. Syr, g48. Chce śmiercią 
karę uprzedzić, a gdy na loiku usiędzie , Sama swą ręką 
urobi gramatki. Pot, Syl, 70. 
GRAMATYCKI , - a , - ie , GRAMMATYCZNY , - a , 
- e, od gramatyki, grammattCaUfd}. Gramatycznie, po 
gramatycku, po gramatycznemu, adverb* GRAMATY- 
KA, - i, i., GRAMATYCZKA, - i, i.zdrhn.^ Sio. 
1)0br0mluWn0fl;*tSr. i. ptfatfPd JUtiwa; Vd, gramatika, 
gOTorni vuk, jesikna ymetalnod, jesizhui podvuk , sre- 
kliTishe-, Rs, rpaMMamuKa, nauka o mówieniu i pisa- 



GRAMATYK - GRANADER, 769 

nia dobrom. Daeyp, Aa b. Zbiór porządny uwag nad 
mową. Kpcz, Gr, 1, i. nauka stów i sposobu mówienia, 
-według reguł kaidego ięzyka. Kras, Zb 1, Sag. Bie 
6pra(^(e(^re/ \i\z ^)r(!mmatif. Na Al wara mieyscu wy- 
dane są iakieś krótkie i karłowate, grammatyczki. Mon^ 
73, i3o. - $. klassa druga w szkołach ; po infimie, bie 
5lbr9te ©(^Ulflaffe 90tl unten. Promowował się z infimy 
na gramatykę. GRAMATYK, - a, wi. , uczący grama- 
tyki , abo posiadaiący ią dobrze , ettt ©tammatif et. Gra« 
matyk chodzi około mowy, a ieśli się chce daley po- 
mknąć, tedy i koło hiftoryi; co ie^li |ię iui oftatecznie 
rozpoiłrzeni , tedy sięgnie i rymopisarńwa. PilcJu Sen, 
Lift. a, 3. ( cf. filolog^. 

•GRAMITU od łokcia. Jnjlr, cel. Lit,? 

GRAMOLIĆ cz. ndA,, dłubać, końcami palców poruszać, 
pu^ietl^ Yrat^beln. propr. etfg. Po wierzchu tylko gra- 
molim, przeAaiąc na tera , ie przy nawale potocznych 
zabaw, szczątki same i pobiorki czasu poświęcamy filo- 
zofii. Pilch. Sen. lijl. a, 3g. GRAMOLIĆ się, GIIO- 
MOLIC się, - ił, - >i xaimk, ndk. , gramoliwać się 
czfll. , przez zawady się z trudnością przebierać, tele- 
pać się , propr, et fg. ffc^ ipo^in ittu^fam burcfearbeiteii. 

Z ciężkością się po opokach gramolą. Stos, Num, 1 170. 

Zagradzamy i nayliźsze icie&zki , któremiby z pospolito.- 

ści iakoikolwiek nędzny gramolił się mieszczanek, jklon. 

65, 4g. Ku niey się gramoli za niewolą prawie. Zebr, Ow. 

5i. paesu incedit inerti). Rs, et £c, B3KpaAiOAuaziiCjl 

wzburzyć się, buntować się). 

Pochodź. dogramoUwać sif, dogramoHc sif ^ nagra- 

molić sif , przygramolić się , przegrarrioli/ się , wgramoUf 

'*V» wygramolić sif. . 
GRAMOTA ob, ramota. 
GRAN , - u , 771. , z łac, granum , ta^ ®ran. *Grano ma 

miarę pieprzu lub ziarnka ięczmicnncgo. Krup, 5, a35. 

Skrupuł ma w sobie grarfów 20. ib, Klcynoty wazą się 

na grany i karaty. Gran nieco licyszy ieft od ieduego 

Essa na wadze czerwonego złotego. Kluk Kop, 3, 25, 
GRAN, Grań, - i, i., Archit. węgieł, róg, W C^cfe. Bh, 

l^rana; E^, rpaHB (Rs, rpaHB graniczny kamień). Po- 

dwoie iedne byty na pięć grani , a drugie na cztery gi-a- 

nie. W. 3 Reg. 6, 3i, 33. futift»rfise unb tjletftftde ^fo- 

(len- £utb* pięćgraniade i czterygrauiaile ). Udzlitła&z 
ołtarz, pięć łokci na dluią, a pięć na szerzą, to iefl, na 
czterzy grani-. Leopol, Bxod, 37, 1. .Zamek na cztery 
granie murowano. Warg. Radź. io3. Wymierzy! sień 
na diuźą tto łokiet, i na szerzą fto łukict, na cztery gra- 
nie, fy. Ezech. 4o, 47. - J. grań s granica, 'obwód, 

obręb, bie ©rinie, bet Umfoiig, ber UmfreiiJ. Miafto 

potym wymierzył, w tey> w ktorey dzisiay grani. Pot, 
Pocz, 2. Wyciągaią to ciało wedle woli swoiey. Ze 
wszyftkie ftawy w ciele wyftąpiły z grani. Pot,Zac, 161. 
Niech się kaid. zachowuie w przyzwoitey grani. Pot. 
Jrg, 166. - •$, psia grań, kanikuła, ber ^Utlb^flem , 
bie i^Unb^tAge. Ryba włóczeń w okręty flcacze , a to we 
psią grań, gdy ią w flcrzcle gzik gryzie. Sten. 317. 

Pochodź, graniajly , granowity y granijly ; dwo\gra^ 

niajly } czworogran, cz^iorograniajly ; tróygran^ tróy- 

* grania fly^ pifciogran ^ pięćgraniafly etc, wielogran. ^. 

Granica i t, ,d. cf, ukraina , kray, kraiać ( Rs. rpaHnmi 

rafować drogie kamienie"). 

GRANADYER, GREx>JADY£R, -a, w. , z /ra/ic. bet ®r«s 



770 GRANADYBRSKI - *CJRANC. 

natitt, &tenahitt- Sla, granatir ; yd. granatirar ■, Bh. fauIOs 
tiKteC s kułomiotącz). Grenadyero-wie ręczne granaty 8 ręku 
rzucaią. Papr. IV. i, 268. GRANADYBRSKI, - a, - ie, 

®tan«Het5. Granadycr/ki kołpak, eine ©taiiatJernriije. 

Po granadyerlku adverb,, granatiermd^tg. - - 1) GRA- 
NAT, - u, m., » GRAN ATA, - y, i. , - pociflc wo- 
ienny , różniący się od bomby , tćm , ie iefl mnieysz^y 
Urzędnicy, i uszu nie potrzebuie. Kiedy są tak matę, ie 
sfę z ręku rzucaią, nazywaią się ręczne. Jakub. Art. 3, 

293. , Hg. klupko ogbgn^no , Me ^raitate , Im Arieg^^ 
mefi^n, Ileinece iSotnben ; - bte g<in) Heinen ^ei^en^ant^ 

gTAMt^n* $• rodz«ny broni , iakoby obuch z puinałem 
wewnątrz. Włod. koftur, doloriy Cn. Th. eill Solc^jlOCf, 

fin Gtocf / tnwenbig mit einem 2)o(d)e.' $. żerdź na prze- 
dzie okrętu poftawiona z dwoma iaglami. 7V. bet 93ngs 

fpriet, bie @egel|lange auf bem SBwge be^ ®4iffe^. - - 

a) GRANAT, - u, m. , drzewo, punica Linn. które 
ogrodnicy utrzymuią dla kwiatu. ICiuk Dykc^ a, a42. bet 

@^ranatenbaitm , ^tamibanm, imię abo z Uc. granum^ 

abo od Granady w Hiszpanii \ Bh. gtAliat ; ^S/a. granata } 
yd. granota; Bs. scipak; Bf. BeHMCft. Granaty petne, 
balaujita , left to granatowe drzewko bez owocu ; ale z 
kwiatem pełnym i pięknym. Kluk Rosi. i, 279. Granat 
7 kwiat granatowy, bie (9tanatenb(ut^e. Jabtko Puni- 
ckie,. granat. Birk. Gł. K. 7., oh. granatowe iablko. 

- 5. granat, 5 sukno granatowego kolori, buofetblaue^ Su^. 
Sukna szkarłaty , granaty , półgranacia , półszarlacra etc. 
Vol^ Leg. 4, dl. Granat i półszkarłacie w iedndy cenie 
chodzą. Go/?. Gor. ii4. -- 5. Granat abo : GRANATEK, 

- tka, m.y kleynct mnirfy więcey przeźroczyfty , po- 
spolicie ciemnoczerwonego koloru. Kluk Kop, 3, 4o. bft 
9ranat, ein (Sbclitein. b) granatek ziele, szarłat, le- 
pieiinik, zwiesinosek, horminum. Tr. tUllbet (Sd^atlcp^ 
Crn. kadulja. GRANATNICA , - y, i., firanatyerkji , 
Tadownica do granrt ręcznych, ble ^tanatiertafc^. Tr. 
GRANATNIK, - a, m. , haubica, rodzay działa komo->> 
ruwego, dłuższy od moździerzów, a krótszy od armat, do 
Arzełania granatami^ Jakub. Art. 3, 293. Łę/k. 2, aSg. 

ber ®ranatł?nm6rfct, bie 5?aitbilje. 2) co granaty robi, 
chowa. Tr. bet ©tattaUnmacf^ct. GRANATOWY. - a, 

- e, - 1) od granat woiennych , (^titnaten?. Granato- 
wy ogieft, ©ranatenfeuer, 4^ranaten(agei. 2) Granato- 
we drzewo. Kluk Dykc. a, 242. bet ŚtAnatenbittlttl' cf. 
pomagranat). Bsn. scipak, scipkoy). Jabłko granatowe, 
bet ^tanotenapfei. Wiele w iaWku •granatfkim ziarnek 
się zamyka. Birk* Cf. K. 6. fląd tei ziarnifte iabłko. 
Spicz. 128., Sr. I. jomc^^lte pabufd; Bsn. scipak, mo- 
gragn; ^(f/. margran , granotuu jabuku; Crn margarana, 
margaranoYu jabuku *, Sto. gtatldtOtOe gdbKo \ Hjg. poma- 
granat. Syrop granatowy. Dykc^ Mtd. 2, 439. Kwiat 
granatowy? Win6 granatowe. - j. Kamień granatowy 
podobny ieft granatkom *, tylko ie wielkością częllokro^ 
pięści i głowie hidaskióy wyrównywa. Kluk Kop. 3, 99.. 
bet ©tanatftein. J. Granatowy, koloru brunatnego, 
indychowego, fioletowy, bUllfetbCiHt ^ granatowy surdut. 
GRANATYR oh. Granader. 

•GRANG, - u, OT» , n. p. W Nowym Grodzie Wielkim ku- 
pcy bardzo bogate iklepy swoie , które oni zowią grane , 
Biaią, i tam flcarby swoie chowaią. Gwagn, 485>. h^^ 



GRAND ^ GRANICA. 

GRAND Hisspańfki Tr. zacnie urodzony, eitt 6)^il)|{f<(er 
@t(tnb, GRANDECA , - y , i. , wyniosłoś*! , duma z 
wysokiego urodzenia , bet lKbeIflo(|» Dumne w swoi^y 
grandecy Fliszpany. Żab. i4, 274. Rzew. , 

GRANIASTOSŁUP , -a, iw., prisma. G€om. Nar. 2, 
. 124., Hub. WJi. 265. Grasiaflosłup , ciało Geome- 
tryczne o dwóch podiławach, we wszyAkim sobie ró- 
wnych; inne zaś ściany maiące proilokątami albo ro- 
wnoległobokami. Ł^/k. 2, 176., ob. graniafte szkło). 
GRANIASTOSŁUPOWY, - a, - e, prysmatyczny^|>rU= 
ntttttfi^. Ciała walczaAe i grauiaflosłupowe , prismatka, 
Sniad. Alg. 3, 167. GRANIASTY, GRANIATY. - a, 
- e , Bh. et Sio. btanati); z graniami abo rogami , wę- 
'glafty, etfig. Faseol między tatarką albo inszym grania- 
tym zboieui dobrze się rodzi. Cresc. 1 7^6. Tatarka ma 
ziarna graniate. Cresc 179. Graniafle szkło, prUma, 
niezliczoną moc promieni słonecznych rozróżnia, roz- 
tacza, i na aiedm pierwiaHkowych farb podziela. Staś. 
Buff. 26. {Rs. rpaHHCOihiKf o wielu szlifowanych ką- 
tach ]. Rg. grauaA ramosus , grana s galąi ). GK ANI A- 
STOSC, - śri, i., węglaftośd, ble d^Utcit, Boh, Ifi^-. 
natofl. -- GRANIC A . -y, i., Bh. branUe (a. ftósro- 

gns)f pomei^; .s/o. fonćino, meie, pomejó (ob. miedza),- 

kg. granizza; vulg. meghjaasc ; Sr. 2. ttltofa ; Sr. 1. mjfs 
l^f ttltOfa; V<i. meja, krai, krajishe ; Crn. meja , po- 
krajna ; Cro. kraina, kotar; Dl. hatar, darsara (ob. ko- 
tara, dzierżawa), Ruji. supa; Rs. rpaHHi^a, npeA^Ab, 
iieTKa, cnÓABe, cyaieTKie, py6e7Kb, ob*, y^pafi, H)pbi 
Ec. rpaHHija ; lat. med. graiiicies, grenicia ; Suec. ©rdll^/ 
Dan. ®ti«bfe, Obb. ©tiinU; ittblg. wywodzi zjsland. 
greina s dzielid, Cr. %ftveiv y cf. Cer. 9Uin, (HOnb/ Fol 
krai&ć, kraina, ukraina, gra ii , kray ) , bie ®tunj^, kres 
kończący obwód iakiey rz^rzy propr. et Jig. Rzeki , łtru- 
gi , potoki, rzeczyflęa , rowy, doły, oddzielające iednę 
Aiaiętnośfj od drugiey, w prawie nazywaią granicą natu- 
ralną. Zabór. 36o. Starodawna przypowieść, ie międsy 
sąsiady Naypierwsza okazya granice do zwady. Fot. Arg. 
568. Podkomorzowie ziemscy sądzą sprawy o granice 
między obywatelami. A. Zamoy. aC. Granic nie prze- 
chodź, nie ruszay, Cn. Ad. 272. Granic pomjkaćj Gra- 
nice rozprzeftrzeniaS ; Granice czynić, ilanowić s ob. 
kopiec , nacios. - O granicę : o ścianę, angtdn^cnb; R** 
BCKpan. Szczęśliwy, kto z równcmi o granicę siedzi. 
Kras. Bay. 113. Jefl i po dziśdzień na Szląiku, o grani- 
cę z Polfką, Brzeg raiafto. Krom. 21. Nieprzyiaciel o 
granicę ieft, a tui nad karkiem, atl htt ^tdn^e , Wt btt 
Hure. - Za granicę, s w cudzy kray, in^ ^uHanb, in 
bk Jtetnbe. Zie ikutki by waią, wysyłania dzieci za gra- 
nicę. Podroie za granicę w wieku dofkonałym tylko, 
mogą bydi poiytecznemi; bo tak kaidyz za granicy po- 
trzebnemi zbogacony wiadomościami po wrócim Karp. 7, 
i4- 17* Mnióy dbały na to, co ma w domu, za grani- 
cą wszyllkiego szuka. Teat. 55 e, 17., Boh. e^l^tta : cu- 
dzy krayv bo cm^^ 91^; » cwue 6fpt; Sio. wcpi^m 

ft«gi; Sr. 1. Jttfbi; - fjufbi z aagranicyj £ccl. mhO- 
cupaHccDBie , npe^UBaHie BH'6oixieHecinBa. - §. Fi$. 
J cnota ma swoie granice. Teatr 52 <f, 8. Jeft miara 
w kaid^y rzeczy, są pewne granice. Jez. Ek. G. 1. 
6<bf anfeit , ®t4ll^etl , eji modus in rebus , sunt certi de- 
nique Jincs. On na wysokim zasiadtscy urzędie. Nie zna 



GRANICZNIE - GRANICZYĆ. 

Mw4j dumie iak poToivć granic. Zab. 16, i4o. C((tARffll 
ichcn, Wyrhodti t ijrauic prawd j, my^l ptodna pocty« 
HuL Ow, a Jo. To mi to dla iiiego" stawa , ic^Ii moc 
aycoię i wtadzą w granic.nrh utr;:yma. Pilch, Sen, 60. in 
B^tanUn t^alten- Obowiązki Softana s f.rzysięgi na fła- 
tuta Mahometa, tak przeftronae granice maią, źe go nie 
bardzi^y moina nazwai^ Uciśnionym od prawa* iako wię- 
źniem tego , któremuby aic wolno po cafym kwiecie prze- 
chodzić, dlatego, ie nie moie dal^y i^di. Kłok. Turk, 
7. Granicą .^w^go ftrachu nie miarkuic. Susz, Pie^. 2 
/) 4 5.' GRANICZNIK, - a, m., który graniczy z kim, 
sąsiad , b^r ©tilt^nad^bar , ^a&iHt, yd. mejak , mejazh , 
permejazh , n&mejazh ; i?g. granicjar, kraicnik, krajcja- 
nin, kraicnik; Bs, py6e?KHilKl3. Ją{ osadzać puftynie , 
miall, zamków przymuaiat , Granicznikom się srogimi 
mcinym pokazat. Papr, Gn, 4. Królowie niektórzy ma- 
ią sobie za pierwszą powimioić, ilarać się o hołdowanie 
graniczników swcich. Gorn, Dw, 366. - J. do ftawienia 
granic należący , mierniczy, komisarz, bft ©fiujCtltllCfs 

fft, OTdrffĄeibcr , ©rdnafommiffarm^. Cn, 7/z. , Sr. 1. 

nifJVatł Vd. mejemcrnik, nirje slozhnik ; cf, podkomo- 
rzy, j. Bh. trrtiiićnjf , mcjnif ; Sr, 1. miofnll-, Vd. me- 

nik, mcini kamen z kopiec, kamień graniczny, bct 
0r4ujftdn^ Rs, neTHiti. Grauicznikami Obadzony, Me- 
aceBaHHUH. $. Botan, ziele, poroft, gwiazdosz , pfii- 
cnik, pulmonaiicj gungetlfrflUt. Syr. i35o. GRANI- 
CZNY, - a, - e, od granic, 0r4t1Js. Bok, btaittcnó/ 

poniejnij , mtm ; Sio, mani) , m^MW t łltanicnij ; Rg- 

grauicni, graniciar; Cro. kutarszki j Dl. grnnichni, krain- 
sski ; Bs. krajicjanin , susid; Rs. rpaHHHHbiH, MeiKe- 
•UH , corpaHHHHhiM , nopy6excHhiH , py6e7KHbiH. 
Mappa graniczna. J7a(or. 368. Podkomorzowie , sędzio- 
wie spraw granicznych. A, Zamoy, 36. Komornicy gra- 
niczni są namieilnikami podkomorzych. Kras, Zb. 1, 
164. Hetmanów polnych powinnością było dawniey gra- 
nic od nieprzyjaciela pilnować, i ztąd hetmanami grani- 
cinemi nazwali się. Skrzer. Pr, Pol, 1, 176. Me ®r4ltjs 
felbberreil/ Unterfelbberren. Graniczni żołnierze Ba, kra- 
jicjani I Gro, kotarszki junaki ). Graniczny kamień Sio, 
Uf^nif oh, granicznik. - Phys, Graniczny śriodek, me~ 
tacentrum , granica wysokości , w którcy może bydź po- 
łożony Przodek ciężkości. Jak, Mat, 3, 389. GRANI- 
CZYĆ, - ył, - y, 1) intrans. ndh. ^ ftykać się grani- 
cami, grin^en mit Ktitanbeti; dn jemanben. Sr. 2. grdn^ 
l^ma^Ą; Bh.^tanltl, meiiwati; Sio. ipoln mt^^m; Vd, 

mejitise, meniti se, permejati, namejati ',!{£. rpaHMMHOil, 
corpaHHHumB , co'c'BAcinBOBaai&. Mofkwa graniczy z 
Persami. $. Irąnsif, ndk, ograniczać, granice flawiad, 

^tłnaen , 0r4njf n fpęcn , W ®r4nje maĄen. Ec. rpa- 

BK), rpaHHHy {Rs, orpauBmB, orpaHfiBaxn& szlifo- 
wać kamienie }. Przysiągł, ii sprawiedliwie wiódł i gra- 
niciył. Tarn. UJl, 9. Morze srzodziemne Afrykę gra- 
niczy z Hiszpanią. Biel, Sw, B U 5. Follkę graniczą 
Karpaty. 7V. j. Graniczyć się zaimk» , ograniczać się , 
określać się, ^ćf U^tinhetl, (egtdnjt toerbeit. Chwała 
ta nie graniczy się granicami iywota tego i ciasnościami , 
ale wszyflkie kopce przefkoczywszy , oświeca i iy wot 
przyszły. Birk, Chód, 26. GRANICZENIE, - ia^ n., 

sjA/?. verb, , ba^ ©rditjen , IBegrinsen. 

Pochodź, (cf,graii, Arai/ia , kray , kraia^) nagrani^ 



GRAliriE : GRAT. 



77» 



•czny , pograniczny , p0granicx§ ; ograniczy/ , ograni- 
czać\ odgraniczyli przegraniczy4 } prztdgraniczny \ ogra- 
niczony , ograniczoność, nieograniczony^ nieograniczo- 
noić, zagraniczny- zagranicznik (Ec. rpUiecAÓBie Gr. 
tt%^ortxtT yersificatio ). 

GRANIE ob. Grań. 

GRANIE , - ia . 71. , subjt, verb, grać , Boh. fftm ; Moss. 
HrpaHie; bai ©pieleń. Granie szulerów; granie muzy- 
ków; granie abo igranie dzieci, hH ©pieleń bet epitUt, 

bet SffłnfUanten , ber ^tnbet. Granie komcdyi, bai 
©pieleń obet 5lnffnbren elner «omłble. Kiaryssa na 

granie swey roli przydała. Węg* Mar. a49- 

GRANiSTY ob, Graninfty. 

GRANIT, - u, m., z łac. granum; porfir czerwona^i-y z 
ziarnami czarnemi. JCluk Kop: a, 63. bet ©tanit- Ross. 
ApecBHHHKl). GRANITKI, Dudz. 89. demin. - GRA- 
NITOWY, - a, - e, z granitu, ©tanit*. ilf . ApecB«- 

HUH. 

GRANO ob. Gran. - ob. Grać. 

GRANO WITOSC, - ści, z., graniaftość, bie (SdfiGfclt. 
Na świątynią będzie pięćset w pięciuset prętów grauo- 
witości. Budn. Ezech, 45, a. ( czworograniattych. BihU 
Gd.). GRANOWITY, - a, - e; pranie maiący, o wę- 
głach lub róikach, ecffg (Rs. rpaHOBMmwM o rogach poI.:i o- 
wnych, ślifowany). Granowi ty groch, ciV«r. Gorn, J)*v, i^-'^* 
Obił ściany blachami złotemi , robotą granowitą pod pra- 
widło. Leop. et Wuiek. 3 Reg. 6, 33. (powlekł zlotem 
ciągnionym to co było wyryto, Bibl.Gd.). j. czworo^ra- 
niafty, ttetecfig. Zbnduiesz ołtarz, wzdlui na łokciu, 
a wszerz takie na łokciu , aby był granowily. Radź. et 
Budn, Exod. 3o, a. ( Bibl. Gd. czworogranity ). Rzczuli 
kamienie gi*anoiVlte na budowanie domu boiego. Budn, 
i Chroń, 2.^, 2.. £lU(tbetflcine. iLeop,Lam,5 9. ob. cios. 

GRASSANCYA , - yi , ż. , brukowanie , włóczenie się po 

bruku , tai 9lrt*tfeftn)4rmen , ijeramlaiifen auf bem ^^fU= 

fler. Bywaią między warai nocne grassancye. Bals. Niedz. 
1, 321. GUASSANT, GRASSOWNIIC, - a, m., a 
łac. brukownik, kruk nocny, etn 9lad}tfd)W(irmet. Po- 
nociiy grassant. Ncg. Fil^ 162. Wyniydzie synek na 
wolność, aliż tu zalolnik, lubieżnik, piianica , koftera , 
kartownik, napasnik , grassant. Bals. Niedz. 1,8. Gd}'- 
by każdy pracować musiał, nie b3'łoby iak tcraZ nocnych 
grassowników, napaśiiików, złodzieiów. Haur Sk^ 160. 
GRAS80WAC, - ał, - nie, intrans. ndk,, na bruku w 
nocy się włóczyć i doknzywać, brukować, llic^tUcb l)eV: 
Umfd^wdrmen. Złodzley zuchwały śmiało po Krakowie 
grassuie. Bals, Niedz. 1, iSg. - J. powietrze grassuie, 

5 dokazciie, bie Cejl gtafjitt, fie^t urn, b<^rtf<^t an einem 

Ctte* Zaraźliwe powieti*za częflo tam grassowały. Chroić- 
Luk. 279. Jabł. Tel. 269. Pod czas grassuiącego po- 
wietrza w Rzymie, ochotnie słuźyl chorym. Skarg, Zyw. 
a, i45. 
GRAT, - u, m. , GRATY liczb, mn, , sprzęt domowy, 

5>att<ratb, Spanf^erit^ , ®et4tb (Sr. i, brat ^ narzędzie) i 

Cm. orodje; yd. roba, imanje, napraulishtvu; Bg. or^- • 
pine , kArpine , ruttine , odartina ; Crn. berklarye ; Sio* 

^arabnrbp; Bh, baraburbp, b<irapat(9; Rs, pyxXicAB, 

CRapCl), aOKX^)Ka. cf. i^uec. gerad , Jsl. reói, reidi. Jt. 
corredo , arredo , Carinth. rodje , ob, Gierada ). Skryła 
się w iednę szafę, i okryła się iak naylcpi^y mogła matc- 



77» 



•GBATIAM - GR\ZEL. 



racami, kobiercami i inszeroi gratami. JiM Turk, ^5> 
Meble, obicia,, zwierciadła, obrazy, krz*^fa, {lotki, 
biura, wszyflkie zgota graty, wziąi % sobą do Litwy. 
7Va/. 48 ó, 35. Po śmierci mieszczki, wszyHek grat i 
szczebrzuch do męia i dzieci ma ^przy&hiszeć. Sax. Porz. 
i5o. Dla ochrony >vielkiey choroby, wieszaią dzieciom 
na szyi róiue graty. Comp, Med» 621. Stare graty, 
iako są Hare żehtza , szaty, śmierlH^a , (łare sprzęty 
domowe, scruta. Marz. rupieci, bdi ©ttumpfl^ alte^ 

in •GKAllAM imienin i^^go sprawnie balik. Kras, Pod. 
a, 23. z łac. , s na cześć, z powodu, ^u (E^tUtlf fluf 
^SiranUiTung. chatka, - i, i., od słowa lac. gra- 
tis t s obrywka, prezencik, na piwo, na śpilki, ^tinfi: 
gelb/ 9ifl&t'l^iil). Teraz miaHo gratki, me obrywki są 
batc.^i. Jakub. Buy. 192. Ach iakaź to dla ciebie bę- 
dzie gratka. Tent'. óS </, 7. Niezła gratka 5o dukatów^ 
i/>. 11 It, .^6. GRATIS /acy darmo, daremnie, Utttronil* 
Wilk lekarz chce oddadź usługę Jego Koiifkicy Mości} 
lekarllwa tedy gratis oświadcza mu z duszy. Zad, i5, 
276. 2'rfó. On tylko patrzy a wiftrzy, gdzie zaiyć' gra- 
tysa, J poty z tobą, póki i na Aole misa. Xox:how, Fr, 
12. (GKATYNA plur. , mieysca pomiędzy wręgami, 
gdzie się woda sączy na ftatkach. Mag* Mscr. atlf bcit 

gliifif^iffen, (KiCett, mhntć) ed einlecft). GHATYSKO- 

wY, GHATYSOWY, - a, - e, ^ o aclf. , darmo wzię- 
ty , umfonfl: erfialten. Nie wszyftkie iłaroftwa są graty- 
fkowe ; wielu za własne pieniądze kupito. Gaz^ Nar. 1,, 
189. Gardto nala(5 winem gratyfkowćm* Mon. G9, io4i. 
GRAWAC. GRYWAĆ, - ał, -a, czfll. v€rb. graC^, }U 
fjrfelfn pfTegen. Sh. CrawatL Nie ty Amfionie, któryś 
mógł czasem pieśń grać i samczy Dyonie , Uędziesz mi 
grawuć. Jiul. Her. x. Przyszła do oyczyftych , gdzie 
niegdy grawala, brzegów. Zeór. On'., ai. ubi iudere saepe 
solebat). GRA WALNY", - a , - e , od grania, ^piel:. 

O/. 5>7i, 547., Sr. 1. ftracifowfPi ; z^*. wrpaABHŁus, h- 

rópHhiH. Gra walny pokoy 5 grawalnia, 

CRAYCAR, - a, w., x Niem. ber ^raCet , bet SiMńhU' 

^t i wykręt, żelazo o iednym lub dwoih wąsach krę-, 
tych, osadzone na pręcie, do wykręcania rzeczy uwię- 
zioiiycK w ftrzelbie. Jakub. Art.. 3, 323., Sla. sharaf; 
Ross, BhiBCpinKa, nhi^OBHHKb. Jeżeli kula w kośi i 
uwięźnio , wykręcić ią graycarcm do tego służącym. 
Perz. Cyr. 2, iS.. J. Graycar, GRAYCAREK , - rka ^ 
ni. , od wyrywania korków, zatyczek , korkociąg , wyry- 

wacz (*wyrwicz). Rs. lumónopL, ber ^pfropfenjicber. 

GR\Z, Grąi, - ęzu , m. , Kał do ugrąinitjula tojneli- 

iko , błocko . @<(Iitmni unb jtot() ^itm 6tecfenbletben. Cró^ 

grćZj Yd.greSf glenfka j.inia, klatna jama^ ^lo.fitUif 
^mSif; Rs. er Ec.rpdsh j rpH3H|ja. Gręzy, fusy, uftoi- 
ny, ber ^Obenfal}* Polewce kapudney dadi się trochę 
pod(la(5, dokąd gręż}' nie posiędą.. Sień. 53g. - §. Grąż, 
GRA^ZEL , - iii , i. , GRĘDZIDŁO , - a, n. , GRĘZY; 
GRZĘZY liczb. mn. , u niewodu grąile , pierścienie że- 
lazne, na powróz dolnego niewodu nawleczone, żeby ten 
dobrze do ziemi grążnąt, oppos. pfawy), ba^ ^efeilfe 

ant. ©rttnbgarne/ Re. rpyawAo •, (£c. rpysHAo chrzciini- 

ca ; Bh. (iri^f ntce propago plantaty odnoga ). Na dol- 
nym sznurze niewodu osadzaią się grżęzy albo stupki, 
pospolicie żelazne^, którehy^ sieć grążyły. Kluk Zw. 3, 



GRi\ZIC 2 GRECKI. 

a4a. GRĄZIC, GRĄZYC, GRĘZIC, UGRĄZAC cz. 

ndk.^ pouurzad, potapiać, ntapiad , ttlt ^(^(amme/ im 

2Baift'rfiufenmad)fn,,fiufi'nla(f<rn pr. etjftg, crd. sayiopiu, 

Ytouiti, Ylopili, polouiti, potopiti ) ; i?s. rpy^HOii, 
rpy?Ky ; Fe rpyTicid (rpyawAo chrzcilnica; rpyKlHie, 
norpyMCeHie bapfJsmus ; Bh. bfj^iti demittere). Uyrzał, 
iak woda tułów w wodę gręźy, Uiroić. Luk. 271. Grą- 
żyć sieć, zagfębiać , kamienie do (kizydel przywiczy- 
waĆ, żeby do gruntu doHawała. Skarbk. Cielfko du- 
szę w marności światowcy grązi. Psalmod, 8. Fortuna 
nicza.słuiune zdobi dofloyuoś ią, A ludzie niewinne ugra- 
ża ciężkością. Ryb. Gęsi. B. b. GRA^ZIC »ic zaimk. 
ndk. ^ Grążać się hontyn. ^ Grąznąć, Gręznąć, Grzę- 
znąć, Grzęznąć idntl. ndk, , ugrąznąć, ugrząznąć, ugrę* 
znać, ugrzę-^nąć dk. ^ tonąć w błoi ic , w wodzie i t. d. 

finUn, untfrfinfeti; (Iccfett Hitben im @<^Iamme, oetiim 
fen, tief bincin ^cratiA-tt propr. et fg.; Rag. et Bsn. 
greznuti , o^reznuli ; Cro. grezuem, grezuujem , iigrei- 
nujem , greznuti i Crn. gręsuem, pogręsncm } Vd. po- 
gresniti , sapotoniti se , Ytouiti se, potoniti soj Ross. • 
rpłi3HyinB, rp«3Hy , rpyanyinb, rpM3Ht)'cnB, orpya- 
HyiiJfi, orpyaamB; Fe. rpyJKycM. Mniemasz, że sią- 
dziesz iak na lądzie snadno, Omylisz się, ugrzążniess, 
i póydziesz aż na dno. Zab, 10, 187. 7 o/. Saut. 1. W 
błocie ugrząst. Teat. 10 A, 21. Ugrząsł wóz,. ani ru- 
szyć iuż się wie mógł w błocie, Uftał furman, uftały i 
konie w robocie. Kras. Boy. 86. Ugrzęsło i ukalane w 
błocie leżą. Pilch. Sen. UJl. 3, 169. Furman nie rai 
się grąża w błocie. Koiak. W. B 4. W bagnilkach 
tych konie i ludzie pospołu grzęźli. I^ar. Hjl. 3, 353. 
Okręt, iak się we śrzodku rozbiie , Grążnie głęboko, i 
bródmorfkipiie. Bardz. Tr. 5^S. To się pławi, to gręźuie. 
Przyb. Milt,(}&, Powiem ci , w iakieni nieszczęściu ugrząsł. 
Jabl. Xel. 161. Grot if go rozbiwszy tarczę , grzęźnie w 
piersiach nieprzyiaciełikirh. Staś.. Num. 1, i46. (tkwi). 
Pochodź, ogrąika , ograika , pogrążać . ^aąrąi ł/| 
nagrąiatf, nagręzly^ niepogrąiony ^ niezas^racony ^ ugra- 
zac. - gf^^ąfi^t grzcjkiy "hrujkij. grząjkowaty ^ grzą- 
Jko/c. 
GRDAG, Grdać, - aT, -a, cz.ndk., o glosie derkacza, ODtt 

bem (Bd)ia^en M SSadjtelfonl^iJ, cf. gdyrać ). Bąk w 

ieziorze wznosi brzmiruie,. Derkacz ie grdaniem przery- 
wa. Kras, L.iJ\. 2, .i55. 

*GRDUŁAy - y, ź. , n. p. Ach głupia ręko, co kwapiąc «ic 
marnie, Miiasz winniki i smaczne bitarnie, A ł»iorąc chu- 
ci.ą zbyt łapczywo z słomy Grdbłę, gasisz nią apetyt 
łakomy. Kochów. 187.? 

GRDYCA, - y, z*, GRDYKA, - i, i., ogryz«-k, krztoń, 
pomum Adami, Perz. Cyr. 1, 171. .- GKDYCZK, ialilko 
Adama, pagórek przy gardle. Kirch. Anat. 21. blt^lbflflt^' 

apfel M btr .Re^fle, ber SitiH, ber ©róbff^cl Ross. Ka- 

AUkK - 5. gardło, krtań, bie ©urgcl, blC 5ftl^ 
Moszcz szurany, wesoły, ledwo do grdycy Sam nie v\y- 
leci z pełnćy szklenicy. Anakr. 'j'j. 
GRECKI, - a, ^ ie, od Grecyi , z Grccyi, grlcc^ńf*. 
Bh. rjecfói Sio. fccfl); Vd. griefki, gershki , grickshij 
Bs. garcki , ghrricki ,. ghercki j Cro, gercbki, gerkoYi 
ffg' g6>*6gi» gbróg ; ^s. rpeiecR*iir, Ec. eAXa4CKiii, eA- 
AHHCK'iH. Cudność pism Greckich. Mon. 05, 79. Focyusa 
naydsielniey do Greckićy achizmy dopomógł, i lubo Jan 

pa- 



GRECYA - GRĘDA. 

Paieolog do unii przjftąpif, dotąd prsecic Grecki ko- 
ściół % w odsączeniu od Łacińfkiego zoflaie. Kras. Zb. i, 
33i. cf. cerkiew, wladyk, pop). Greckim iczykiem , 
= po grecku , In ^x\t^\\ć^tt ©ptad&e , fltUcfeifct). Grecka 
moN*. s Helltnismus. Cn. Th. Skorupa s Greckicy gli- 
ny. 1 Leop. Jes. 45, 6. Włofki orzech Rs. rg^^KOiS. 
op^xl). b) Grecka mowa, Greczyzna , po Grecku, ie- 
dno co nierozumianie , nie do poiccia , tllc^t )ntn 9ft|lf? 

ten, unoeri^dnbUc^, ju f)0(i, 511 grle^tt* S/o. to ge grecti 

fff tibCL' Sposób ten mówienia wsscząY się ciemnych 
owych wieków, kiedy rzadką, wcale rzeczą była umie- 
ictQ0S(5 Greckiego iczyka , który dopiero pod Zygmun- 
tem L zakwitnął. Rarum fuU et pene inauditum Grae^ 
carum literarum in Polonia nomen ^ quae ita er ant ho- 
minihus noJirU incognitae y ut id, cuod cuis non intetli- 
geret , Graecum esse diceret, Orich, Orał, in funtbr, 
Sig.I. apud Pijior. 3, 4i. GRECYA, - yi , i., ®rie= 
(^CnUnb. Kray ku wschodowi Europy, dawniejszych cza- 
sów dzieli! się na Tessalią i Grecyą \\laśriwie rzeczoną. 
Nazywała się także Grecyą Wielką Sycylia. ICras. Zb. 
I, 35o. teras pod panowaniem Turków, rządzony przez 
Baszów. DyAc. G.i, 25i., Bh. fRitt^l y^- gershka dc- 
ikelaj Sla, gerclka; Cro. gerchka zemlya; Ng^ girig; 
Ax. rpćuiii. GREpZElC, - czka,ira,, demin. nomin. 
Grek, ein Weiner, junder ®rie<6c. Rs. ghercicch, ghrri- 
cicch), Greczek niektóry wiersze podawał Auguflowi. 
Xosz» Lor, 83 b. b) który mato po Grecku umie, 
graeculus. Mącz. Uf im %X\tM\(iitVL fc^Wa* ifl. fGRE- 
CZłU ob. Gryka ). GRECZKA , GRECZANK A , GRE- 
CZYNKA, - i, i., GBEKI^^IA, - i, i., Eg. garki'^ 
giuj /?!. rpenaHKa; Ec. (JXAHHhiHg. kobieta z Grecyi r 
rine ®ne(^bin. Lift ieduóy Grekini w pismach Lucyana. 
A/on. 69, 365. Teofana, matka cesarca, Gryczka. Skarg, 
Dz. 886. Greczka nieiaka Hippo. ff arg. Wal. 190. 
Greczka niewiafta. Kcsz. tor. 68 b. Zona Ottona Gre- 
Cłka radowała się, ii naród iey Rzynsiany zwoiował. Sł.- 
Dz. 884. GRECZYN, GREK, - a , m. , z Grecyi ro- 
dowity, het ©riccfee. Boh. SRuf; ^</. griek, gerk, 
grieh; /Tg. cark; Cro.gcrky /)/. ^ark i S/«. gćrk; Bsn. 
gark, grrik, p'ierk j lig, gorog ; Rs. et Re. rpenb, rpe- 
lanb, eAAHHl). Jan VI. j.apieź, Greczyn. SA. Dz. jbi- 
Grecy teraźni«5j'si , ani podobni do owych da»vnych Gre- 
ko . Dy te. C. 1, 261. GRECZYZNA, - y, i., Grecki 
iczyk. Greckie ftaroiytno^ci, pisma, zwyczaie etc. X0(iŚ 

©rifdłif^f g ; grif ctif*c €pra*e , muttf^ńmt , ©*rifteii ^ 

6thdu<te H, B/l. reCĆtna. Sln^znic im przy Greczyznie^ 
Slowiańsczyzuie , Polsczyznie , i po Łacinie umieĆ, Pim^ 
JCam. dyb. Gdyby Rzymianie, uwiedzieni cudności^ 
pism Grerkirh , Łacińfkim swofm rodowitym iczykiem 
wzgardzili, i ^lepo poszli za Greczyzną , nie mielibyśmy 
Cycerona. Jlf 0/1. 65,79. Naie:^.eni mędrcy swą Hebr^yszczy- 
iną, Greczyzną, Łaciną, niechcą mówić' nawet iczykiem 
drugim zrozumiałym. Zab. 5, 53» §, Wielu się ich od 
koiciola Rzymkiego iu Greczyznie i Moflćwą obróciło. 
Bitł. Sv. »75. ku Grecki<*y cerkwi , Gr^ wierze , .^tlCĆ^W 

fidr $xx&f€. 

•GRECZYCHY, n. p. od beczki. - Jnjir. Cel. Lit. - ? 

tRĘDA, - y, i., rze^cia, bieg konia śrzedni. Wfod., 
Dudz. 39. bet Cfftbetrapp. R** rpyHB cf. kłus ). Jeden 
lic ko6 urodzi z krzy wemi nogami , drugi z proftemi , 
Tom, T^ a. 



GRĘDZIDŁO - GRETA. 



775 



Więc ieden iuochodą, drugi chodzi grędą. ReyWiz. laS. 
Nie widać bitwy , lecz same upadki , Skoczyć Rzymaain 
nie wydoła grędą, Ani się zewrzeć. CAro^c. Luk. i32. 
Jeden po drugim nagle uaftfpuie Niby w pogoni nadcho- 
dzący grędą. Wad. Dan, 63. ^Jig. tr. Między ptaki wi- 
damy różne natury, leden wa^niwy, drugi pokorny, ic- 
den rychły, drugi leniwy, ieden grędą, drugi inochodą. 
Rey Zw. 6j b^ 

GRĘDZIDŁO ob. Grąi . grąiel. 

GREGOR YANEK , - nka , w. , nowy źak , który się nie- 
dawno zalecił do szkoły ; tak zwany , iź dawni Polacy 
niektórzy w dzień ś. Grzegorza , chwalebnego dzieci nau- 
czyciela, do szkół swych aynów oddawali.- Dudz. 3g. 
abecadlarz , abecedaryusz , fin 3(5BS @4»^ler, ńn ncnet , 
frif(^ angefommnet 3nfimtfl. J. Gregoryanek, nieuk, 
fin rnirolffenber SWenW. A'0/1. 74, 38. b) iak obcho- 
dzący Gregoryanki, ein ©regoriu^ = ^(Ciifer ^ bet ben 
©tegottn^tag begebet GREGOR Y ANKI, - ów, piur., 

iwie to ś. Grzegorza i pod ten czas iaków uciechy. Włod. 
htt^ ®regortU^fe(l, ein @cbu(fe|t. Grzegorz S. dziatki , 
które przedawać w niewolą przywieziono , odkupował i 
do szkoły dawał; a ftąd w iego dzień dawaią dziatki do 
szkoły, i Gregoryanki zowią. Biel. Sw. 69 b. Ubrała 
go, iak na iakre Gregoryanki. liaur SA 357. 
GR^^LE , KRELE , - ów , plur. , rodzay gry chTop/kif<y z 
pałkami, ff^łod. ielazne pręty, na końcu głowiaftć, któ-- 
remi pod czas igrzyCk poiedynkowali^ się wysiekacze. 
Dudz^ 39* Grele do zbiiania , conti capitati , guibus in 
ludicro ctrtamme monomachi plebeii utuntur. Cn. Th. 

€randen mit ^naufen , ^u ^ampffpiefen, 

GRE]VLPL A , GRĘPLA , - i y i. , GRĘPEL , - plu , m. 
( cf. Jtal. gramolą , lat. carmen , carminare ) « z Niem. 
bie SitimpH, het S(ximpelUmm. szczotka dróciana da 
czesania wełny. Dudz. 38., Boh, śt Sio. ftatnj^te; T^d. 
kartę; Cm. ahel , ahla; ZTg". gereben,' hebel; Bs, gar- 
dasce , grebeni zavunnu; Cro. rihalo , grebea, i^i^lg. ja- 
hlya ; Rs. BOpciUBHa , secaAKa , HecaAOHKa. Gotowa- 
łem da gręplu wełnę z- naszey trzody. Chód. Ges. 190. 
GRĘPLARZ, GRĘPLOWNIK, - a, 771., który grępłą 
wełnf czesze, bet ŚitimpUt , ©Ollfłlramet. Yolckm. 5a4. 
Vd, kartar, kartayez; Bs. gardasciar; Cro. grebenir,. 
cheszrayecz; Hg. gerebellft; Rs. HecdABigHKL; Ec. box- 
no6HJixeA£ , mepcnioOÓH.- Mangones , wszelakich Ra-- 
rych rzeczy poprawiacze, "smukirze , gremplarze. Mącz,- 
GRĘPLOWNICZKA , - 1, i., kobieta gręplą obiąca , 

bie ^oflfammerinn ^ Atamplerfnn } Cro. chessravka , gre- 

benaricza ; //^. gerebelbna; Jłs, HecaABigH^a. GRĘ- 
PLOWAĆ , - ał , - uie , cz. ndk. , przcgpęplować, zgrę- 
plować, wygręplować dh. ^ gręplą wełnę czesać, fr4ltt^ 
|)e(n. Dudz. 38. , Bh. et Sto. f rfltlipIoWati cf. Lat. gra- 
malare); //^. gerdbiflni ; Cro. grebenim, cheszram, ja- 
hlyam; Sr, 1. ftamplubn./ t^^iw^Wi Bs. gardascjatti ; 
Crn^ ahlam; Fćf. kartati, reshzbetuyati , ikepfti; Ross. 
BópcatfiB , 8aBoptiiiDBv Grbmplowania warsztat Bopco- 
BaASHH. GREMPLOWY, - a, - e, od grępli , S<xim^ 

pti' .' R^^' BOpcRABH&IM. 

GRENADYER ob. Granadyer. GRESZEL ob. Grosz. 
GRETA , - y, i. , imię kobiece, Małgorzata, @f etf, SWats 

gatetb^* . ^^y szynkarka im wina donasza , panią ią Gre*- 

\\ zowią-- Rty Zw. lOt.. 

98 



77* 



GRĘZY - 6R0BARZ. 



GRĘZY eh. Graz. GRĘZNĄC ob. Grązną6« 
GRÓB , - u , w. , J5A. ^tO^ ( ^toWa , ł^rbitOW cmentarz ) ; 
5fo. ^rob (a. ^tOb, cpntft cmentarz); Sr.i.fftóWf tO» t 
^ iSr. a. r^W; Kć^. grób, jama, pokopalishe, pokopniza , 
aharf , sidanu pokopali»Tie ; Cm. grób ^ pokopnisa ', Stn, 
gtob , greb ( i^robje s cmeutars ) ; Dl. greb , halom *, Bg* 
grób, gr^b {gróbje, pokópje : cmentarz); Sla. grób 
(grobje, cinlór 5 cmentarz); Cr o. grób , (grobje, po- 
grobje , grobovhche s cmentarz ) ; Rs. rpóSb, rpoBÓKl), 
ycUHaAftHfl ( 2. rpó6b trumna) cf. Hebr. nap kawar je* 
peliuU; c£. Dan. ®Ta^, Anglos. gr^elye, Gcr. ba? ®tab (cf. 
grześd, grabeU/ gruba, ®nibe) i loch w ziemi zrobiony do 
chowania zmartego , mieyace pokładu ciata umarłego ). - 
Grób i naywickazego óbdyraie. Cn. Ad. 272. Gr^b i pogrzeb 
niepoti*zebne ftaranie. Cn. Ad, 273. umarły nie czuie, 
gdzie i iako leży). Należysz się w grobie. Cn. Ad. 533. 

bil wltft im ©rabę au^faulenjen ( będziesz odpoczywał;. 

Próżnowanie żywego człowieka ieft grobem. Kul, Her, 
łi3. Dziś ieszcze może ftargane siły moie w grobie 
złożę. Teat. 45 c, 37, Komu bój nie obiecał śmierci, 
Ten się i z grobu wywierci. Rys. Ad, 29. Komu ieszcze 
bóg śmierci nie naznaczył z nieba, By byt w grobie, wy- 
nidzie, wątpić nie potrzeba. Kmił. Tr. C, Wszyscy, 
którzy w grobiech (w grobach) są, z martwy chwftaną. 
Biai, Pofl. 1'j, Grób Pańfki s boży grób, Jezusa, btt^ 
l^riliąe §^rab. Jak bożego grobu, iak czego drogiego, 
broni, ftrzeże. Cn. Ad. 285» (cf. bożogrobfki). Odwie- 
dzać groby, zwyczay w W. Piątek, bU ^. ©tibet bffUs 
d^eit. - Jedną nogą ftoi iiiż w grobie. Bardz. Luk, 65. 

iuż niiedługo mu żyć , et b^t f<^on eincn ?ttj iia (Rtabe. 

Ta, co nogą W grobie iedną , lubieżną przecie poszła 
drogą, Gaw. Sie/. 368. Cóż z tćy pracy przyidzie tobie. 
Jedną nogą ftoisz w grobie? JCniai. Poez. 3, gS. Jedną 
iuż nogą będący w groble, te kilka slow oftatnlch piszę 
do ciebie. Zab. i4. 332., Smołr. Nap. at.i Sio. gcbnu 

tiobtt W btobe ntii. 5 gcbuu notytt tiab tjtobem (loąi. 

Grób e śmierć, bet %0h , ba6 @tab. Konsulowie nie 
do grobu w Rzymie takierai zoflawali pany. Zah. i5, 
37^- (cf. dożywetni). My czcfto tak na świecie poczy- 
namy sobie, Ze rzadko abo nigdy nie myślem o grobie. 
Groch. IV. 4o2. Zakolatał do grobu, bllzki był glrobu , 
et wat bem Łobe nab^ Tr. - Grób ^ śmierć, zguba, 
ginienie, ^ob , SJetbetben, Uńtetganfi* Grób sobie go- 
tuie. Kto swym nieprzyiacielom czeka i folguie. Fot. 
Arg, 236. Częfto w grób lezie, kto przed nim ucieka. 
Tot. Syl. 48. - ^. area in hortis , groby abo ozimki w 
ogrodziech , na których kwiatki i rozmaite zleła siewaią. 

Mącz. eiiie (Rabatte, e!« ®artenbeet 5*. Grób pobi- 
tym ftawic, którego wieki nie zmienią. Jabł, Buk, V a b, 

grobowiec, pomnik, ein ©tabmal , 2)cufma(. GRO- 

13AR2, GRUBARZ, - a, m. , Bh. btobar, bwbttlf ; Sio. 
f^tibit'', Rg. grebod^r; Bs. greboder, mrrltvoder; Cr->. 
greboder, pokópich , pokuparecz, grabar; V</. pogribz, 
pogrebnik, pokopauz, pokopazh, shulz; Cm. pogrebnik, 

•hulz; Sr, I. totf; totfa, twotbiDecb pobtebipar ; Bs.tt 

Ec. rpo6oKonarneA& , no'rpe6aAŁnjMRb , MorHABHHKlD » 
MOrHAHKt, rpo6o3AarneAB , norpe6ameAB ; co zmar- 
łych grzebień, Ut Jtobtengtaber. Grobarz w tym pogrze- 
biony grobie wśrzód cmentarza ; Jakoś doftał tak rychło 
drugiego grobarza? Pot, Jow, ^5. Ty niebożę grobarsu 



GROBELKA - GROBOWNIK. 

•wą własną łopatą , któryś tak wielu chował , przysntyś 
ieft* ib, 96. O śmierci Antygona grubarz pewność mia- 
-wszy. Kopał ziemię nad zwyczay w głąb, rydel swóy po- 
rwawszy. Bach. Epikt. 47. Grubarze w wykopany grób 
trupa włożyli, ókarg. Dz. 372. Aliż ią pogrzebią gru- 
barze w padole, 1 JLeop. Ezech. 69, i5. Niedawno byl 
Dlaulus lekarz , dziś grubarzem , Co teraz grubarz czyni, 
toż czynił lekarzem. Min. Ryt, 3, 84. Kchow, Er. X3, 
Rozlali krew ich , a niemasz grubarza. Budn, Ps. 79, 3. 
not. pogrzebaiącego.i* - W rodź, zeńfk. Boh. btolArftti 
IftObnUe Grobarka. - J, 2) grobarz , silpha , owad chrzą- 
szczowy, żyiący ścierwem, podkopuiąc te mleysca, na 
których leży. Zool. Nar. i65. itobtengtabct/ elne Sllt 
^jfet/ Rs. jMorHAiHHał), MomAHKh. - - GROBELKA, 

- i , i. , demin. nom. Grobla . eitt f (etnet łBamitt. SwUk. 

Bud, 393., Bh. braafa. grobelny, GROBLANY, 

- a, - e, od grobli, 2)amms. Wino sadzą też na 
przekopach groblanych. Cresc. 295, Grobelne, - ego, 
n. subjł. , myto , cło , od grobli. Cn. Th. 3)amm30tt/ 
©amm^lb* Grobelny , - ego, m. subjl, \ : dozorca gro- 
bli , tzi ©ammawffeber. (GROBIaN ob. Grubian). 
? ♦GROBIC, - ił, - i, cz.ndk.y o grób przyprawiać, 
zabiiać, ttiorbet!, tobteil. Jdzie król, gdzie naygoręc<Jy, 
1 nieprzyiaciele grobi , gromi. Pot, Jow, 1, i5. -- GRO- 
BLA, - i, i., Bh.ptai, mflf9p; s/o. bat, nafrp; C''*'- 

uamet, naszip ; ^j*. jarak, nasap , zasutje, zagatje, sa* 
jazeiije, gat; Dl. nafsap ; Sr. 1. batjetlO {Sr, 2. groM« 
: rów); Rg.n^sap, zaftaya, naamet; P^rf.. grobb, na- 
sip, sep, sasip, shutina, jelś, sherm ( Vc/. grubi a s gru- 
zy ) ; Cm. grobla, sagreb , sasip, sashap *, Malorost. 
rpć6AH ( i?*. rpeSAH grabież ) ; Rs. Hacbimb, 3anp/Aa» 

nepewuHna; Ec, xAH6b ; htt 2)amm (im O^nab t bet 

^rabeil/ eitl (^rblUalT); grobla feft ziemia dla zatrzyma- 
nia wody, abo przeiazdit przez bagna, wysypana. \VyrV' 
Ceogr. i3. Bez dołu grobla nie będzie j bez nakładu 
zylk. Cn, Ad, 16. Stawem mierz groblę*, a co nad to 
wiccey Bezmózgie tylko mieć pragną szaleńcy* Hor. 2, 
271. Zawsze grobla do Aawu, bo to więc nie ładnie, 
Gdy ta bard/so wysoka , a wody kęs na dnie. Pot. Jow, 
' 208. Stosuie się to do owey powieści Dyogiena Min- 
danom , maiącym małe miafleczko z wielkiemi bramami' 
zamkiiiycie bramy, aby miado nie uciekło. Budn,Apopht> 
33. - JiS' tama, granica, n. p. Gdyby tylko napotym 
takowa swoboda grobli nie przerwała. Pilch, Sali. l^'^* 
•GROBNIK, - a, m. , Sio. bro^ttif libirlnariu* , ttt 

2ei<benbe(łeirer. •GROBOKRADZCA , - y,'w., groby 

okradaiący, grobownik, i?x. rpo60KpaAjja, bet fltdberbM. 
GROBOWIEC , - owca, m, , grób, nagrobek, pogrzebowa 
pagórek, bft ^tabbiłgel. f^<rf. nadgrobniza; Rs, rpoGBH' 
ya ('Cro. grobov'ische, grobje, pogrobje; Rg. grobovi- 
scte, pokop, pogrobje, grobje s cmentarz J. Pochowa- 
ny był książę pod fkromnym grobowcem , bez ozdób 1 
napisów ; bo cnot iego pamiątka zdobiła go dosyć. Nieme* 
Kr. 1, 193 Już go śmiertelny grobowiec zamyka. Teat. 
46 r, 32. Co za okrutna ręka, krzyknie potępjonjł 
Poruszyła grobowców, gdziem leżał uśpiony? Dmoch* 
Sąd. 72. Jig, tr. Bano się, iehy Wołofka ziemia iłi« 
była grobowcem woylka na.zego. Birk. Chód. 17. (glo- 
bem, zgubą, ®rab/ ©Ctbaben, 2;ob). J. grobowiec,* 
GROBOWNIiC, - a, m., co groby wyłupuie. Cn. Th 



GROBOWCOWY - GROCH, 
bet 9r«f rbieb , ber b\e4»tibex U^UUt, Ross. rpo6o- 

jtpMaa. GROBOWCOWY, - a, - e, od grobowca, 

®r«bbiiv|cl = / (^rabmaU. 2?*. rpoeHHHHWH. GROBO- 

AVlSK.O , - a, /z., /fg". groboyisctej Oo. grobovische; 
Bh. tiWltOtO)y cmentarz, grzebiiko , pogrzebowiflc© , bet 
Ait*ftaf. Wtod, GROBOWIZNA, - y, i., grób pro- 
Rj poiUy, ein f(^l;d)tcr ©ratCugcI. Widzim grobowi- 
znę lichą i bez tytułów , bez ordynku wszego.* Bardz. 
Lut. 149. GROBOWY, - a, - e, od grobu, ®rflb = . 
Bh.etSlo, l^robllj) brobOW^; Cro. grobnij lis. rpo6HhiM, 
rpo6oBbIiI. To ź}cie nasze kwiatowe Zwadby raczmy 
grobowe. Dar. Lot. i.. Wad. Dan. 218. Abyś nas bo- 
ie od grobowych trwóg zachowat. Módl. Gd. ii. (od 

ftrarhów śmierci , rot ben (Sd^tecttiKTen h^i itobe^. Aź 

do grobowey defki. Mon. 70, 806. ( kŁ do zgonu, bi^ 
ta ben XOb ). Do grobowey deszczki wierność ci moic 
duchowain. Teat. a8, i4. , Mon. 76, 802. Grobowy 
kamień, c GROBSZTYN, - u, m., z iViem. bft (Stats 
jlein. Zasną! w pokoiu, i z!of on w grobsztynie , A pa- 
nicć iego cnot a2 dotąd słynie. Chrome. Jeb. 171. Smę- 
tny grobiztyn. Bzów. Boi. 99. Smutna pociecho z ko- 
sztów ny eh grobsztynów. Zimor. Siei. 2bj. Nad ową 
wodą, Darniowy grobsztyn ku niebu wywiodą. Pot. Syl. 
397. Zburzę mia^lo na grobsztyn, i to ieszcze mogiU 
zbyt lekka. Bardz. Tr. 66. 

Fochodz. hozogrohjki , bożogrobca ; nagrobek; na- 
grobny j nadgrobek , pogrobek ^ pogrobowy, efi grztić y 
grzibac cf. gruba , grubarz. cf. rów. 
GROCH, - u, OT., Bh. et Sio. \)Xa^\ Sr. a. gtOC^; Sr. 1. 
tO<^, Cro. et Bg. grah ; J55. , Trf . , Cm. grah i i^/a. grah, 
iccsjak; Ross. rup6xb, ropóuieKl) , ropoiuHHa; FccL 
nupo, pisum Linn. roślina; z drobnych korzeni puszcza 
chmi^line, albo po ziemi się ciągnącą (pierholkę), albo 
wąsikami tyczek się chwytaiącą \ w ftrąkarh ma ziarna 
grochowe, łatwo się na dwie po!óv.ki dzieląre. Kluk 
Kosi. 5, 159., i?f. lozuac, grah loznac). Groch ogrodo- 
wy . (Sarteiterbfcn , cukrowy, 3:u(fercrbfen', Hoiiende»(ki, 
Hiszpan iki kartowaty, JiDetditbfen, Sranjetbfen. Oroich 

dziki, tediwiec leśny. 5yr. 1028. ar^ense , CtOrferbfCII. 
Jundz.boD. Groch Niemi.-cki, Tureckie fasola, ^ofjc 
^Uf^i^miniH^ntn, Aujir.^i^eletl. J(luk.Rosl.\,ii^. Sło- 
neczny groch ieft bobowey natury, sicią go dla natłu- 
łzczenia zieirii w winnicach. Cresc 174., ob. słonecznik). 
Groch Włoflti , cieciorka , fic«r satiuum, 5Sid?etn. Urzęd. 
95. Groch Pralki ob. soczewica , ginfen. Groch zaję- 
czy, r wilczy groch, gęsia wyka. Syr. 1039. ? orobek, 
•robus Linn. ^roett. Kluk Dyko. 2, i58. , Jundz. 362. 
Groch tyczny ob. wielogroch. - Gołębi groch, leśny 

i^^t^^ orobus hhsutus Linn. ffialbcnjeti, Jflfflnetifraitt. 

Kozi groch, łyszczyca , Jsopyrum Phaseolum ^^ iSoct^? 
iotneir. Syr. i445. Sowi groch, sowiazob , faba sylae^ 
Jris, aUbbobnen. ib. 1028. Groch Syberyylki , Acacia 
SUirica, bet ®*0tenbornbaum , drzewo czasem pier- 
w«ey wielkości, kwiat ma grochowy, a potym ftrą- 
cxki. Kluk Rosi. 2, 63*. akacya , robinia. Jundz. 379., 
Ał. ropoxoBoe A^p^Bo, ropóxoBiłK'b, aoAomapUHK^. 
Groch prażony, ^tegeletbfen. - $. Lepszy groch doma, 
Biźli w gościnie zwierzyna. Cn. Ad. 385. Pamiętam tę 
przypowieść, źe f;roch aksamitem zwano; bo takow^yźo 
ceny był groch, i aksamit, gO riotych dwa*, a nie był 



GROCHOTAC - GROCHOWINY. 775 

tak pospolitą potrawą. Faliht Dis. M,- a. Kto groch ie , 
nie wisi. Bys. Ad. 28. seruus cuiusdam heri y a pisO" 
rum €su abhorrens , furto Jacto profugtrat. Mtssi , gui 
eum retraherent , inuęnerunt eum in hospitio pisa aui- 
d€ edenrtm , ideocue non ausl manus eiiniictre, abit- 
runt. Cn.Ad.^ji}). J^k gdy się z złego wora groch brzmią- 
cy rozsypie. Tward. Wtad. 237* ( z hałasem się roz- 
pierzchli). Pochlebne głosy są iako groch w pęchersu, 
które t3'lko ii brząkaią, a poiytku iadnego ni« czynią. 
Rey Zw. 92. - Prop. Sio. ^\\x SBrU^U, bOftt8 fd teiUtt 

naućtf^ efće pogef mno^o flowetifFcbo bra(^U; zjesz beczkę 

soli, nim się tego nauczysz). Sio. iilt n^ tiom \^xa^ ml4s 
tli valde pariolafus). - Mam się iak groch przy drodze, 
; każdy mię szarpnie, trąci. Bys.Ad.^^. (ttte^fU))fttnl<(/ 
tPie (Sc^Otetl an brt Atrapę. Skępiec ieft iako na ikale 
iagody , Ludziom nic po nich , iedno wronom gody , A 
hoyny zasię iako groch przy drodze , Kto się nie leni , 
ten go idąc głodzę. Rey Zw. 217., Sr. 2. afO gtOd^ pftftl 
btcfe, - Groch na ścianę rzucać. Cn, Ad. 617., Vd. bob 
V' ilieno metati ; rakam shrishgati \ Sio. gafO tlA fteilll 

bracb- ^oieC f)xad} na i'Unn qaMolmt ffibiai, ne ptu 

(epi fit/ s gf u< bym bayki prawić, daremnie usiłować, tiitt' 

ben C^rcn prebideti, ft^ fruc^tlo^ ^óbe gebeiu cf. tobie 

z uft, ienai mimo uszy szufl. cf. Mów ty ścienie). Mru- 
czał, kiwał, żegnał; wszyftko to iedno było, co groch 
na ścianę rzucać. Oj/ol. Str, 3. To tyle pomoże, co na 
piecu groch siać. Goji. Gor, 67. Tak tak, rzucay groch 
na ścianę, J moie takież zdanie nie było słuchane. JV(6, 
S. M. 126., Zabł. Zbb. 63. Komu zły duch zopaczy ro- 
zum i sumnienie, Tyle w nim cuda sprawią, ile groch' 
na ścienie. Pot, Zac, 81. Wygadacie-, on swoie czyni; 
i nagany wszelkie, są to groch próżno na ścianę rzuca- 
ny, Zab. 7, i53. Wfg.f Bs. Togóuivstnh, oropóaiMinB , 
czyflą prawdę rznąć, prawić bez ogródki )» - Groch od^ 
ściany n. p. Tak ich odważnie Hrzelano i bito. Ze od- 
padali iako groch od ściany. Chro/if, Fars. 454. , Jabł^ 
Buk. P 6. szybko tył podali, fte J^reUtCH lViXM , Wle dtls 
fen OOn ber SB^anb* Tatary prędko natrą z impetem, prę- 
dko nazad plochem Jako mówią od ściany odpadaią gro- 
chem. Pot. Pocz. 4o8. - Bez nadgrody oziębnie cnota, 
iako groch na bębnie. Pot. Arg. 4i5. może od zwyczaiu- 
wysypania ugotowanego grochu na czemsiś rozpofłart^m 
dla fiudzenia ). - J suknią weźmie , kiedy w grochu zdy- 
bie » nie rusz cudzego połcia. Burl. A. 3. .lice, rzecK 
ukradzioną i z pod grochu wydobędzie). - Groch z ka- 
puftą , 5 nieład , gmatwa , StX(ait liub Olllbett , affe^ btttC^ 
elltdnbet* Pomieszałeś tu wszy/lko, iak groch z kapuftą.- 
Pim. Kam. 69. W ogrodzie każda rzecz przyzwoite po- 
winna zabierać mieysce , aby groch z knpuflą , iako mó- 
wią, W lesie i na łące nie znaydowat się. Kluk RosL 1,- 
71, - ^. Grochu 8ią objadła burl. 2aftąpiła, poięla, brze- 
mienną zoftiała, w ciąży, (ie ijł: fc^Wanget. Tr. - GRO- 
CHOTAC of. Gruchotać. GROCHOWATY, - a, - e, 
aoczewicowaty pisiformis* Perz. Cyr. llnfenfiritll^, etb* 
fenarrig, na kształt grochu. GROCHOWINY ^ - in» 
plur, , bieliny i flrąki grochowe po zbieranym grochu ,• 
ffrbffttflrO^, ^A-bta*Ortina-, J^</. grahorina ; Rs.Toc6xQ- 
Ikuna. Słonia grochu albo grochowiny. Syr. io3o. Ten- 
fcrzydal , jgdyby snop grochowin". T^at. 32 3, 7. Gro- 
chowiny krowom i owcom wyśmienitą są paftwą na zimę« 

98 . .• 



776 GROCHOWINO WY - GRÓD. 

Kluk RotL 3, i4o. Dziewki w grochowinach ^pi% po 
pracy głęboko. Zab. i3, a78. Tręb. GROCHO WINO- 
WY, - a, - e, od grochowin, tUOJl StHfttff^^^* ^^^ 
giem a grochowiijowego popiotu psa parszywego smaruią. 
Ojiror. MyiL aS. GROCHOWISKO , - a , n. , riylko 
grochowe , pole grochowe , ta^ (Stbfeiłfclb / TOOtattf @rt^= 

fftt geflatiben Cdben, ber Srbfenacfer, ^A. ^rac^owiffte. 

Na grochowiiku co i iak sia(J, Jfaur Sk. g. Na grocho- 
wiiku, na rzepnifku, na ięczmieniiku. Haur Eh* 32. 
GROCHÓWKA, - i, z., gąszcz grochowy, ^tbfenbteC. 
Ob. Poji, A, 5. Grochówka z wielogrochu ya&a freffa* 
Cn, Th, Tać, co się gębą brzydzi niegodną Stanie gro- 
chówka z iarzyną ogrodną. Zab, g, i6. Grochówka al- 
bo z grochu polewka^ iak w Niemczech czynią, Syr. 
io3i. Ryź w grochówce albo polewce z grochu wa- 
rzyć. i5. I002. GROCHOWY, - a, - e, Bh. CMC^^O^ 
»l); jRj. ropóxoBMH, z grochu, (^rK^tls. Szukamy tu 
zdatn^y głowy, Przybrać ten wieniec grochowy, Czy tu 
ieft dom Orgonowy? Zabl. Bal, gS., Teat. i, aoi., ib. 

a4 c, 48. znak gtupftwa, fin (St^fenfrauj; (2mMem t\mi 

©tro^fopf^. Grochowy to wiecheć, s gorszy ftrach niź 
bieda. Gemm* g4. wiccey huku, nii puku. Aues ełiam 
inanis fundat sonus territat (ob, groch w pęcherzu ). 
Placek grochowy Rs, ropoxOBHK'b. Grochowe drzewo, 
Rohinia Pseudacacia , drzewo Amerykańlkie znacznćy 
wysokości. MuA Dykc, 3, ai, bet ittntprifanlfc^^e @(^0i 

tenborn, ber ®unbetbaum. cf. groch Syberyylki. 

Pochodź. grosx€k, wielogroch , groszyna, groszy/ko* 
S' cf.gruchot, grochot ^ grąchotać. 
GROCIK, - a, m, , demin, nom. Grot, qu, *'. , eitt \U\' 

ner Oe^ten, ein flelne^ SBurffpie gelfen , eine f teinę ^felt 

fpiCe. b) grocik' na słoneczniku, ? pręcik, ikazówka , 

ber ®flfer an einer ©onnenubr. Tr- 

GROD, - u, 77»., 1?A. Jrflb, tWtie twierdza, S^ia^U mia- 
fto Grac na Szląlku i Sio. ^rrtb ar.r , cinctura ; Sla. grad 
z forteca j gradjaniu ; mieszczanin ; Cro. grad s zamek; 
Gradl-cz Graecium; />/. grad, mifsto s miafto •, gradzki 
miźylki ; gradyanin s mieszczanin j Dl. tuargya s twier- 
dza, Hg. vaar ( o&. warowny ) ; Bosn. grad z miafto a) 
tyrrighia = twierdza-, kula s forteca, zamek; Rg. grad 
5 miafto; gradaz cajlrum\ graaghja, zgradda aedijicium\ 
Vd. grad, grashina, gradshina , gradishtru; Cm* grM 
i arx i Gradiz s miafto .Grac w Styryi , Bohor. ( Star- 
gard t ftary gród Frenzel in Wejtphal. monument. 4, 
a4ig. cf. Nowogród cf. Bialogiod, Carogrod); Sor. 2. 
grob zamek-, Sr. 1. btob, rob; - i?J. rópOAb miafto; 
J?c. rpaAt miafto ( Z?c. KpaerpaAl) Gr. ai%q6rso'Kis twier- 
dza cf, Suec. Gard; Ilb. n^ip kirja i/r&* , m^Ł septum\ 
Chld. inp kereth er ł^-»ip kirja /;'-65 i cf. Germ, ©ar^ 

ten , - grab , fE6be , mitDe , ^ofrbbe , J?»ofr6tbe. 

'W ięzyku Slowiaólkim zamki , caflra , horodami , 
grodkami i grodami nazywaią. Nar. II (I, a, 387. bte 
SJurg f H^ @cbloJ. Miafto Mofkwa ma we śrzo- 
dku zamek, abo gród murowany, Boter 160. Wszędzie 
iuź w Polszczę widać miafto dworów grody, A miafto 
' ugór Wło/kic ogrody. Petr. Hor, a, C. a. - j. W szcze- 
gólności w Pollk. ięzyku : zamek królewski , którego 
Starofta ma powierzoną sobie moc sądzenia pewnych ar- 
tykułów, cajlrenses zwanych. JKras. Zk. i, 33a. sądo- 
we niieyscc szlacheckie. Cn, Th, bad ^urgd^rtc^t/ ^beU- 



GRODEK * GRODŹ. 

gfri^t* Zapoiwać kogo do grodu. Zaplsai^ W grodzie. 
Crn. shtokinda. GRODEK, - dka , m^t deirUn, ^ ka- 
sztel, eitt itaftelF, Boh. {irabef; f^d. gradez, gradizk; 
Cm, gradish ; Cro. gradich; Sr. a. ^tobf (miafto ©prcUl' 

berg w Luzac. ); Sr, 1. ^robf, robf ; Rs, ropoAÓKl> £«. 

rpa^eyl? , miafteczko ). Grodki za którenii Mofkal na^ 
szypa dobry odpór dawał , były na ks/taft fortów albo 
kasztelów iakichsić. Zoik, Mscr. a6. §, Grodek, mia- 
fto w Woiew. Rufkim, 4 mile od Lwowa. Dykc, Ceogr. 
1, a54. miafto Litewflęie w Woiew. Trockim nad rzćką 
tegoż imienia, ib, miafto Polfkie w Podolfkim, 10 mil 
od Kamieńca, ib. miafto Polfkie w Podhikim, bliiko 

Buga. ib, ber 9?ame Derfc^iebener ^otnifc^cn @tai)te- 

(GRODETUR, GRODYTUR, - u, w., gatunek roatc- 
ryi iedwabjłćy, ®rO^ be ffour/ eitt ^etbeO jeilg Grodc- 
tur niebielki. Teat. 29 c, 76. GRODETUROWY, - a, 

- e, z grodeturu, 90n ®ro^ be ItOUt ). GRÓDKA, -i, 
i. zdrln. rzez. grodzą, zagródka, fin fUinci^ ®ebA^^ 
Orzechy Włofkie maią bydź picrwey w grodce sadzane, 
aby się tam wykochały, niżby do Ofrodu były przesa- 
dzone. Cre^c. 4oi., Bh, ^ra^Fd grobelka, Sr, a. groMtf 
ftaienka. GRODNO., - a, /i. , znaczne miafto Lit. w 
Trockim , sławne seymami , które się tu z kadencyi od- 
bywały. Dykc, G. i, a54. ®robno ttt £itjanett. 'GRO- 
DOBURZYCIEL, - a, m. , Eccl. rpa/iopa3opHaieAi 
euersor urbis nog^jAsuSj fSnXi{tńxmet. •GRODOPI3, 

- a, m. Przyb, Pis. 77. cancellarius. cf. kancelłifta. 
GRODOWY, - a, - e, GRODZKI, - a, - ie, Vind, 
gradiki, graden , gradislien , grashki ; graiiki ; Sla, gra- 
dlki ; Sr. 1. l^robianfPi; Cro. gradszki arcensis (Dl. %t^^I' 
ki; -ff*. ropOAi^KiH, rpaAHMH, rpiAcKiM, -Ec. ropo- 
AOBMH s mieyfki); od grodu, SBnrgs, iBurggeric^Ws- 
Królowie ftraź grodów, czyli zamków, wraz z iurysdykcyą 
sądową ftaroftom powierzyli; zkąd grodowemi albo aą- 
dowemi , i aądy ich grodzkiemi lub ftaroicińikiemi nazy- 
waią. Skrzet. Pr. Pol. 407. IBurgbauptmtftttt, ©urgfie- 
tldtft, Bs, ropOAHH^ecRiH, rop04HiiViif ob. Horodni- 
czy, Horodnictwo. GRODŹ. Grodź, - i, i., GRO- 
DZĄ, - y, i., 5A. et Sio, tftabU {Bh, f^tai aggerjj Bt. 
graghja s budowla ; Rg, graaghja, zgradda, sagrada, 
zgraaghja aedificium ; Cro, ograją z ogrodzenie ; Vd. 0- 
grada , okluk ,^ ogradishe , ograd ( Crn, gradishe muni- 
ynentum) Sr. a. groj ftaynia; Sr. i, robj ftaynia ; Wmfftt' 
taf WObbl^ObjenftWO ogrodzenie ; Rs. ropOAŁ6a , ropo- 
3KeHie , orpaAa , rgsLĄćTKb ^ HaropóAa, 3a6paA0, 
miaub, ropoAHrf; £c. 3a6paA0, xaAy ra; Hb, mł ge- 
der, ^Sider sępi urn, cf, Suec, gard, Dan. giarde, j4nglsx. 
gearde, Gr. xo$tos ^ Dan, gaard, cf. lat, med. girata, 
gordus, gortium, curtia, Angi, yard, lat. chors, cohors, 
Oer. ©arten^ »2tblg. Gall. jardin),- ogrodzenie, zagroda, 

eine Umjaunung, ein 3<tun. Winuic, ogrodów albo roi 

grodzę i obrony rozmaite bywaią; bo iedni ie przekopa- 
mi okopuią, drudzy płotmi z kołów i z chroftu uplecio- 
nemi, drudzy za« osadzaią tarniem. Cresc, i4a. Winai- 
cę zasadził, i grodź około niey otoczył. Sekl, Math. ai« 
Mićysce na blech nayzdatni^ysze są łąki, grodź albo tra- 
wnik nad rz^ką położony. PrzfJ. 78. Naucz się obwo- 
dzić twe grodzę. Bach. Ep, 55. Prosięta z maciorka 
trzeba mieć przynaymnrey dwa miesiące w grodży i «- 
warciu. Haur Sk, 60. Cieląt na świeżą trawę do ia- 



GRODZIANIN - GRODZOWY. 

^ego paAemika, ani do grodzy puszczać. ió» Sj» W 
grodtj wrzeazcsą iagnicta. Bies. B. a. (cf. hurta). 
§. Septa abo ouilia grodzę, czyli midysce wotową^ia, 
na którym lud Rzymtki, gdy miał wotowa^, przegradza-- 
no. Pilc/i, Sen. 191. GRODZIANIN, - a, w., mie- 

szkaoiec grodtr lub zamku , ein Cinioo^net bet ^ut^, e!n 

€(^lof bf lOO^nf r. Sla, gradjanin , DL gradyaniu ; Rs. TO 
po2Kt'iHifHb mieszczanin). Olha , nic mo^ąc zamku 
Choraflena mocą doflać, postała di) mieszczan i do grd- 
dzian , mówiąc , daycie mi za dań tylko po trzy gołębie 
i po trzy wróble. Srryik. 118. Dowmant , oblężony na 
zamku Ucianie, prosił grodzian TJriańfltich, aby nie pod- 
dawali zamku, pókiby on nie przys;!edl im na odsiecz, ih, 
5io. a) Grodziauin, z G\odua miaAa rodem, etll ©tob? 
nei, tinet aill drobno* Połoczanie, Nowogrodzianie , 
Grodziauie. Steb. i63. GRODZIANKA , - i, i., eine 

Stobnmnn. Grodzić, Grodzii5, - it, - i» cz.,nf/k,, 
ogrodzić, ugrodzićd*., Bh.\)tah\t\, fjuhim , ^rabjwatti, 
t9niti; ^*. gradiii, grajiti; Sr. 1. ^tobjim, ^tobju; Vd. 

graditi , ograditi , pliet delati ; Crn. gradim , graditi se- 
pire, munire (Sla.y Bs.^ Rg. griditi , zgr^diti , ogra- 
diti atdljicare budować); Rs. ropoAHinB, mbiHHmB , 
om&iHMiiiB; Gr. %cscrvvt» cratibus cingo cf. kraty, cf. 
^^. Tli gadar sepsit ) ; Dan. giarde , Suec. gaerde, Gall. 
garder, jardin ) , ogradzać, jdutien, elnjdunen. Orać, 
»ać, grodzić. Haur Ek. 66. Płot grodzony. Szczerb. 
Sax. Zo\. Ogrodnicy szczepie młode grodzą, aby ich 
nie zdeptano. Petr. Hor. n^ K ^ b. - Fig* tr. Pole śli- 
cznym woyfkiem grodzi. Białob. Odm. 38. (wieńczy, 
otacza). Z Srzeniawy wielkiey cnoty Paftwiflca PoKkie 
JDaią ogrodzone płoty. Pasxk, BelL A. Wielka ieft rzecz, 
potomftwo mieć, a nim się grodzić. Glicz. Wych. C.bb. 
Cokolwielc zas dobrego człowiek w sobie grodzi. Nie 
ikąd inąd , tylko to od boga przychodzi. Nin. Ryt. 3, 
170. w sobie chowa, tOCii et &ViM Itl ftcft l^Cgt). Prosi 
iey , ieby mu szczęścia nie grodziła , nie wiązafa świata. 
Pot. Arg. 618. zagrodziła, zatamowała przeszkadzaiąc , - 

ft mhdfte i^m fein @lń(f ni<^t tiinUtn, ben SS^eg )um 

@(Ó(fe nldi^t fperren. Wiele ieft przygód, od których się 
grodzić miisi. Skarg, Kaz. 8a, warować się, (|(^ bagegCtl 
Wt»af>ten. GRODZICIEL, - a, m., grodzę robiący, 
kft$4ger/ ttm^dunet/ Bx. graditegl, zidac aedifcator. 
GRODZIEŃSKI, -a, -ie, od Grodna, ®robnetr, 
Mn ®tObłtO» Dyaryusz seymu sześćniedzielnego Gro- 
dzieńskiego. - Ekonomia Grodzieńika nalegała do dóbr 
ftołowych kpólewikich. Dykc. Geogr. 1, a54. GRODZI- 
SKO, - a, /J., jszpetny nieforemny gród , eiHf (({fUd)0 
^ttlg, Bo/ł. ^rabtjTte; Ross. ropo^Ut^t (a. mieścifko). 
Ji plac grodewy, bet ©Utgplaft,^ Bh. Jrabllfte. GRO- 
DZI!, - a, -.ie, ob. Grodowy ,*g3utg = • Złotnik pe- 
wny na Grodzkiey ulicy w Krakowie. Pot, Jow. 128, 
^k IBargttraJe. GRODZOWY, - a, - e, od grodzy, 
3<nii:, Rs. rpaAeHCHUH. 

Pochodu, dogrodzió , dogradza6\ horod, horodnia ^ 
"Brodnica, horodowy^ horodniczy , horodziszczt , horo- 
Aiłcfwo; nagrodzie t nagradzać f nagroda , wynagro- 
<^z«V, nienagrodny; ogród, ogródek, ogrodnik, ogro' 
^fiiczek, ogrodniczka,^ ogrodowy, ogrodzić, ogra- 
dia4, ogródka, bez ogródki; pogrodka , pogrodzić, po- 
8^9dxać', przegradzać, przegrodzi/, przegródka, prze- 



♦GROF . GROMADA. 



777 



groda , nieprzegrodzony ; przygradzać , przygrodki/ , 
przy gródka ; rozgradzać, ' rozgrodzić ', Ugradzać, ugro- 
dzić; wgradzać, wgrodzić; wino gród \ wygradzać, wy- 
grodzić; zagradzać, zagrodzić, zagroda,. zagrodnik* 

*GROF, - a, m,, graf, grabią ob. Hrabia. 

GROM, - u, m., huk piorunu, piorun huczący, grzmot , 

ber 3)onnetfnttff, ©onnerfĄIag, 2)t)ttticr. propr. et fig.^ 
BA. €t sio. f)tom , tiromobtti; Sr. 1. tóm, neioebrotDnć 

raj ; Vd. grum , grumfka ftrela , germanje , germenje , 
trefk ; Cr/t. grom ( Grom4zh s Jupiter ; Grumina , Mo- 
ahirna s bogini niepogody oppos. Pahoda); Rg. gr6m 
s grzmot ; Bs. grom , gromovina ; Sla. et Cro. grom ; Rs, 
rpoml) ( rpo JUK iH huczny, cf. ogromny)*, Ec. nepy h1), 
rpoMOBaH cmp^Aa, cf. Ór. figofA,os\ Sax. Jnf, @{Utll«. 
niel ), Wiatr czyni szmery grom i działo wydaie huk. 
Hub. W fi. 3 1 5. Uderzyły łyfka wice, 1 gromy, i wiele ty- 
sięcy ich pobiły. Sk. Dz. 1 1 7. Jak w kosztowne pałace 
uderzaią gromy , Giną murowe wzaiem i drewniane do- 
my. Ban, G. 3. Otworzył Jowisz upufty górń^y swey 
fkarbnice. Poruszył wody, gromy, łyfkawice Groch. 
IV. 558. Zabił go Jowisz gromem. Biel. HJ\. 0.1. Jako 
więc pracowity oracz wylękniony, W niepogodę pioru- 
nem srogim ogłuszony, Kiedy iui trzaflcawica i on grom 
nftawa,... P, Kchan. Orl. 1, a3. - Przekl. Zęby ich 
iasne zabiły gromy. Teat. 24 c, 77. Zdrayco! godny, 
by cię mściwy grom ugodził. Teat, 45 c. 57.-- J. Fi^* 
et tr. Gdy Pawła czytam , nie słowa mi się zdadzą , ale 
gromy. Sk. Dz. 4o. (^ob. piorunuiąra mowa^. Gdyby- 
ście ów grom słów Katyiiny zasłyszeli , podobnoby was 
samych na swe koło przeciągnął. Pilch. Sali. 4o. - 

J. Grom, huk, grzmot, łofkot, bet ^wall, bet Donnet. 

Słnch zagłuszyły trąby, bębny, i działa zewsząd grom 
puściły. Stryik. Henr. C. - Jig. Gdy się to ftala, wszy- 
ilkich grom przeniknie. Chroćc. Fars. go« ftrach , prze- 
ftrach). - §. Pogrom, klęflta , bicz na co, zguba, ^OtiHet' 

fc^Iag, ^etberben, Zob, Unglutf, ^la^e, ^eiiel Na- 

buchodonozór wiarołomnego grom mściwy Syonu. Zab. 
i4, i56. Lis ftary, frant z natury, Grom na króliki i 
kury. Jak. Bay. 273. - J. Boiek, Jowisz, bet 3>0nnct5 
gOtt, Chryftusowi za Mieszka uftąpił Grom, Ladon, 
Marzanna, Pogwizd, Ziewanna. Stryik. Gon. K- 3. 

Pochodź, gromić', gromnica , gromniczny ; gromowy i 
gromowładzca , gromowładny, gromizwierz, ogromny, 
ogrom, ogromno fć, odgrom , odgtamiać , odgromić^ po^ 
gromić, pogrom, rozgramiać, rozgromić i zgromić'. 2) 
grzmot , grzmotnąć, grzmotUwy , grzmieć , odegrzmieć , 
przegrzmieć, zagrzmieć. 
GROMADA, - j, L, Bh. et Sio. Cromabd ; Sr. 3. gtoni* 
tnabit} Sr. 1. rontdbil} Rs. rpÓMaA^; Hb. msoiu aremath 
aceruus i tarw accumulari-, Rs. TgÓMOZĄb ftós gratów; 
- Vd. gromada, germada, gromazha Jtal. gromazha 5 
kupa kamieni, drzewa, ftós rogus ^ krzaki*, Vd. germ = 
kjerz , krzak j Crn. germada planities flerilis, rogus, ger- 
jnoje frutetum , ghrm dumut ^ gromazha 5 gnizy, Hung. 
garmada Jlrues lignorum : Jtal. germogWoJlolo ; Croat. 
gromacha, gómila, gomulya moles , aceruus lapldum ; 
Cro. germada rog-ws ; germ 5 chroft)-, VI. gromilla 5 ku- 
pa; Rg. gromaccja aceruus lapidum); w Polflc. ogól- 
ni^y: kupa rzeczy, kupa czyli tłum ludzi, eiB S^dUfetl, 

ein ^aufen ©ac^en, ein aJoWCanfen/ Bh. otot/ Cam. 



77S GROMADKA - GROMADKO. 

oggr^b*. Dl. kup, zkapschiuaj Sla. Ii6rpa ; Bsn» cetU , 
ikiipsctiaa, ikup, jatto , mnósg; As. K/^ia, CKonHige, 
rypkda, moa^^iubo, cuóAb\ Ec, nocitińgh , cftAaAeH*ie. 
Ofiarowali dziesięciny z wotów i z owiec , a wszyAko to 
znosząc, naczynili gromad bardzo wiele, i Leop. 3 Par. 
5i, 6. Choroba ta, którey przypadki poiedynkiem albo 
vr gromadzie maiąc , barwierza potrzebnie. Oczk. prz. 
393. (poiedynczo^ lub w kupie razem). Powfta6 , a 
gromada ludzi obtoczy cię. 1 Leop. Ps. 7, 3. ^zbor. 3 
' Leop.). Wszędzie , gdziekolwiek się pokazał, gromady 
trupów zoftawit. Boh. Kom. 4, a65. (całe stosy). Maią 
gromadę leiących pieniędzy. Go/l. Gor. 64. Dwie *gro- 
Bindde {dual. 5 gromady). W. Pojł. fV. 2, 23 1, Sług 
nieprzeliczone roie, gromady przyiacio!« Teat. 46 c, 21. 
Za iednego stugę dobrego, ie^Ii się zdarzy, złych gro- 
mada. Kras. Pod. 3, 39. W gromadzie ludzi i nay- 
lepszy kawaler może szwankować. Boh. JCatn^ 3, 169. 
Gromada psów , śmierć zaiąra. Rys. jid. i3. tuUl ^Ullbe 
finb be^ ^at? n >tDb* Gdzie gości gromada , niesmaczna 
biejiiada. Cn. u4d. 24o. Gdzje gromada muieysza , Tam 
sprawa tacnieysza. ib. 236. Między gromadę fłrzala na- 
daremnie nie wpada. Offol. Sen. 62. - Gromadą , gro- 
madami, s gromadno, kupą, kupami, ()aufentveife; Jtl 

ganjeti jr^anfen, Sor. 2. grommaje pospołu; Sor 1. t^- 

tnabie razem, frotttablt kupami i Rs. KynaMK. Mali pta- 
cy , . kiedy uyrzą sowę , tedy za nią lataią gromadą. 
Mzop, 49. oppos. poiedynczo ). Jżby się ze chrztem 
księża tym prędzćy odprawowali, kazał Jagiełło Litwie 
gromadami niemałemi ftanąć, i tak wszyftkie razem w 
oney gromadzie wodą kropiąc chrzcili , a imiona własne 
kaidey gromadzie dawali. ,jB/tf/^. Kr. 233. Niepoiedyu- 
kiem , ale gromadą filozofów tych teraz przywiodę. Petr, 
■ Pol. 193. - Botan. Układ roślin dzieli się na gromady, 
elaffes , rzędy ordines , rodzaie genera , gatunki species , 
odmiany varietates. Botan. Nar, i44. bie Clafftn in bet 
9latUtg^fc^tC^t^. - $• Schadzka ludu, osobliwie wJey- 
ikiego, na spoiną ob adę, gmin, blf ^etiammluW^ , blf 

^emęinbe, ®orfacmeinbe, fi^. fromaba/ obce, t^cctiice, 

obcCllU (cf. obec); Sr. 2. gnt elita ; Crn. gmajria , op^hi- 
na , ikupshina •, Vd, druhsba, drush[vu (oA. dniiba J , 
sberishe , spraulishe , sIio(| , bratoushina*, Cro. zknprhi- 
na, obchina f Rs. M'ipb (cf. mir). Panowie zjechawszy 
się do gromady, na mi<iysce Mieczysława Kazimierza 
mianowali. Papr. Ryc. cf. do kola). Gromady z chło- 
pami co miesiąc czynić potrzeba, dlanapomnienia po- 
rządku gospodarfkiego. Haur Ek. 181. Jeśliby się za- 
dłużyli chłopi na rzecz gromadzką, tedy każdy z gromady 
powinien on dług płacić. Szx:zerb. Sa.T, 83. Mićysce 
gromady, schadzka Bh, fjromajbifftc. Nakazać gromadę, 
uczynić gromadę , zwoływać gromadę , bie ©Cltteinbe jUs 

fammen bctufeiu Gromadę odprawić, (le a\x$ etnanber 

geben Uffcn. Przed gromadą chłopa cięgą karać. Tr. Jaki 
wóyf bywa, taka i gromada. Rey Wiz. 99. iaki pan, taki kram. 
GROMADKA, - i, i., dem., fi/2, btomabfa ; 7?j.rpyAl?e 
f rpoM03AOKł)); rltt (leinet ^aufen. Wjeżdiaiąc do 
Jeruzalem, miał Jezus około siebie dwunadu Apnftołów, 
i iakąkolwiek gromadkę ludu iydowlkiego. W, Poji. W, 
i3. Modrzewnica ma lifleczków gromadkami pełno.. 
5yr. 600. GROMADNO , GROMADNIE adverb. , ku- 
pą^ licznie, rnUi^aufeii; ^\u\^t: ^^' (framabitti Be. 



GROMADNY - GROMCA. 

rpOMa4HO; Rs. BaxoMb. Przodkowie nasi dla całości 
oyczyzuy maictnośri swoie tracili , aby sJc mogli iako 
naygromadnipy ftawić do obozu, przeciwko nieprzyiacie- 
lowi. Starów, Ref. 18. - Gromadno, bo dłużne. Jm 
większe maią ci Panowie długi. Tym też gromadniej 
obsadzą się sługi. Kochów. Pr, 10. Gromadnie, Dmoch. 
Jl. 2, io3. GROMADNY, - a, - e, kupami leżący, 

liczny, 3tablret(b/ tn jjaufen, Sio. mnobotlitpć; Re. rpo- 

MaAHhiH , rpOMaiTiH&iM. Wojfka iego tak giomacke 
musiały iść w rozsypkę. Star. Ryc. 23. Czeczotki gro- 
madne. Banial, J ^ h. lataiące gromadami). Miafto gi-o- 
madae, s ludne, Tr. eine DOtftflc^e ©tabt - Jeftem 
wieszczkiem Pieryd , nie zaś twym gromadnym, Hul.Ow. 
6. gminnym, gromadzkim, (gJn^ef ber '^tetlben, niC^t 

t)U groSen §aufen^. •GromadoŁodz, - i, i., Ło- 

d^i)grono, flotta. Wlod. - Bh. lobll, lobfltPO, lobBf 
lUOgjBo, lobni priftaW i Dl, plav yoyfska-, yd. ladjoujc, 
ladiourtYU, poladje, biejtottc. GROMADZIĆ, - ił, - i, 
cz. ndoA., zgromadzić dok. , zgromadzać, zbierać, ku- 
pić, bdufen, jafainmen fammeln, ^ctfammcln, Bfi.iw 
majbim, ^bromajoitt, ^btomajbowati ; sio. ^iOmaibiWf 
fbronmjbujji; Sr. i. romabjicj, romabju, frorartbjicj, in- 

nirtbjam ; /?/. kupiti, zknpili; yd. kup g abit, spavit, 
spraulat, sbiratii Rs. i:rpOM03Aiimh , corpOM03AH'"'» 
rpoM03AwniB, rpOM037Ky^; £c. proMawy, cTpsmaJKAa- 
mH , pacnoAO?KHcnB , 3rpoMa7KAaio , corpOMa^Aaw- 
Wysokie ftogi z pieniędzy gromadzą. Birk. Kant. B. 3. 
auff^dufen, auft^urmen. W młodości zgromadzać, a w 
ftarofcci używać. Pilch. Sen. UJ. 284. Czyniąc dobrze, 
naypewnidysze bogactwa gromadzisz. Psalmod. 3 7. Co 
miesiąc chłopów grom'adzić. Haur Ek. 18 1- WielkiC 
książęta, moini kurfirsztowie , Gromadźcie półki na od- 
siecz orężne. Kchw. Wied. 11. Gromadzić się, ' kupiC 
się. Cn. Th. ffcb b^MfCH, ft* Detfammcln, Vd. se sdla- 
jati cf. schodzić się { l(s. TpoiAOSAyiinhcA wzleić;. Sę- 
dziowie zgromadzili sic.\S«*. H/ł. 126. GROMADZE- 
NIE, - ia, n., suhjł. verh., kupienie, H$ $4wfC«, ^'^ 
bawfctl. Phys. Gromadzenie aggregafio , związek czy 
ści muićyszyoh ciała iakiego, który określa wielkość ie- 
go. Krunit. Chy. 16., Bh. f^tumaibim. Gromadzenie siC, 

baó ^erfammeln, bie ^Setfammlung. o*, zgromadzenie- 

GHOMVDZlCIliL , - a, /w., który gromadzi. bCT etWM 

'jufammcnbduft, hn ©ammlet, 5}crfammlcr. ^ 7^'* 
iefiA. GiioMADZiciELKA, hW ©ammlednn, S^mj- 

rinn. GROMADZISTO, s Gromadno. GROMADZI- 
STY, 5 Gromadny. GROM\DZKr, - a, - ie, o^ S^^' 
mady, ©emcinbcs, Sr. i. SromflbncbhtbfFJ. Sprawy gro- 
madzkie, to ieft, poddanych wsi naszych królewfkich * 
llaroftami , dzierźTawcami etc. Vol. Leg. 7, 466. Jeśliby 
się zadłużyli chłopi na rzecz gromadzką , tedy każdy » 
gromady powinien on dług płacić. Szczerb. Sax. 83. 

Pochodź, nagromadzać ^ nagromadzimy zgromadzać y 
Kgtomadzić, zgromadzenie, zgromadziciel y zgromadtiy^ 
zgromadno y niezgromadnoU ^ zagromadzać^ zugroTnA' 
dzić. 
GROMCA, - y, ot.. Gromicie!, gromiący, pionmuiący, 
bet I^Onneret' Ortarz Panompheyfkiemu gromcy, to^ 
nanti. Zebr. Ow, 273. Droga do samego dziedzińca 1 
pałaców gromcy naywyiszego. ib. 6. - j. Pogromca, 

zwoiowjiik, bet ©leget/ Hx S^tUm, «« gewrtltlget &- 



GROMIĆ • GROMNICA. 

t%tttt' Gangiikaa , ów sławny gromca wschodnicli kra- 
my. Zad, i4, 7. GROmC, Gromić, - ii, - i, czyn. 
ndk., zgromić dl,, GROMIWAC czftf,, grzmotać, fu- 

kać, trzaika«5, bonnem nnd wfttetii <tuf einen, il^n au^s 

f^fltrn (Crn. groDiim; Rg, gromitti, garmietti 5 grzmied; 
Bh, (romotoatt ilnąć bodaj cię pionm-; Rs. rpoMHUiB 
burayd ). Kazimierza pod czas Fulkon o cudzofoztwo 
gromi wal. Krom. 199. Od miafla gromieniem słów go 
odAraszył. Skarg, Dz, 6ai, Nie .słyszę z uft twoich , 
iak petne łagodności zgromienia. Wfg» Mar, 3, i3a. 
(raczey: ftrofowaiiia ). 3) poraiać , (((^lagen, ttUbets 
f^lAg^n* Hetman' w to czasy niepr?yiaciela naybardziey 
gromił, i z pańilwa wybiiał. Warg, Wal, 66. Gromili 
iwzaiem Słowianie pogromców swoich. Nur, Ifjl, 2, 82. 
Dotąd wszędzie powiedaią. Ze nasi gromią, Tebanie 
pierzchała. JCnia£, Poez, 2, 23. Nasi pogaftftwo ftrwo- 
ioue gromią sieką, biią. Tward. Wtad, 128. - fg- tr. 
Nim 10 się dzieje , pierwey winne grona Znikną , i reź 
nie będzie sierpami gromiona. 1J>'3, Ccsl, B, 3. rznięta , 

icta, mit ber €i*cl a6^ffd)nltten. GROMICIEL, - a, 

•w., gromca , który gromi, pogromca, eitl btojenbet Sts 
tibtUt f ein geUJaltiger ^rlcgCt. Ci gromiciele całą zie- 
mię przeymuią siarki , pogróżkami. Zab. 16,200, GRO- 
MI WRZAWA , - y, m,, hałasnik, burda. A/on. 76, 58o, 

ew Mrmm«*er, .Cdnbelmad^et. GROMIZWIERZ, - a, 

Wf. , miano psa gończego. Otw, Ow, 111. SSUbWnblgCt/ 
S^ame einc^ .Crfe^UUbrt cf. Gromiłaś. GROMKI, - a, 
- ie, pioi-unuiący, gramotliwy, bOntlCtllb. Nie spuścił 
łowisz gromkiego 4 wysoka piorunu. Kulig* Her, ". , R^. 
rpoMłiK huczny. GKOIMNICA, - y, i., GROMNI- 
CZNA, - i, z,zdrhn,y Bh. j^romulce, ^tOttinufa / świę- 
cona iwicca, eine gewci&te «crae ( ©onnetfcrje). T© 

nasza gromnice przeżegnane taką moc biorą, iż zapalo- 
ne, gromy i pioruny odganiaią. Skarg, Kaz, 523. Świę- 
ty był obycxay przodków naszych, który i?szcze i sam 
pomnę, iż ^dy grzmoty wszczynały aię , ka;:dy gospo- 
darz przed obrazem , który na ścianie zawzdy mieli , wc- 
swawszy wszyftkicK domowników do modlitwy, zapalali 
iwiecę, którą gi-omnicą od tego zwali. Skarg, Zyw, iSg. 
Trzech mszy słuchał , Zmówił cztery rożaficc , na gro- 
mnice dmuchał .. . Kras, sat, ai. Cnaboiuiś). Kiedy 
grzmiało, czołem bila , i gromnicę trzymała w ręku. 
Teat, 2^ b, 49. Nadzieię ma w kadzidle, w kropidle , 
w ziotku, w głowience, w gromniczce., w błażeyku. Rey 
TJl, X, k. Połóż Bogu na ofiarę, nie gi-omniczkę, ani 
blaieyka, ale onę niewinną sinogarliczkę, ib, K, 4. 
Gromnice konaiącym do trzymania w ręce daią. Cerem, 
1, aoo. Februare , równie tak, iako u nas czynią % 
gronmicami, gdy bydło, konie, ludzie i domowe kąty 
ogniem gromnicznym obchodzą. Mącz, 2) *Groranica, 
Gromnice , - miiic , plur. , oczyszczenie P. Maryi , Bh» 

Iromnice; Sr, 2, froątowniid, ftweitcwoa Warta (fjwr$= 

fOVni Luty); Cro, szvechnicza i Sla, svitlo Marinje ; Vi/. 
saezhinza, s\iezhniza; Crn. svezkn^za', Rs, cp'Bineu'i'e 

rocnóAHe; gWarid Olcuiigung (2l4tmeffe, 2id)twei{je, 

tftfr^f nwei^e }. Dzień ofiarowania Paulkiego do kościoła, 
dziś Gromnicami zowiemy. Hey Pjł, K, i. Dzień gro- 
mniczny. Święto Nayś w. Panny Grąmniczi^ey, Gromni- 
ce, iak świece gromnice od gromów nazywaią się , tak 
od tychże świec i mio dzień. Cęri, i, 200, Dyjś , w to 



GROMNICZNY - GROMOWY. 779 

święto oczyszczenia P. Maryi , t^y pięknóy i święta ce- 
remonii noszenia świec i ognia dobrze zaiywaymy. Skeirg, 
Kaz, 633. Tego dnia w kościele święci i rozdaie ka- 
płan giomnice« Bals, Niedz^ i)9i* Dawny ieft iołniers, 
dobra iefl nadzieia , Od Gromnic słnfyi , do święta Bta* 
ieia. Bratka E, O Gromnicacłi wilcy ftadem chodsą. 
Gom. Dw, i58. Koło Gromnic, w Styczniu i Lutym 
wilcy kupą chodzą. Haur Sk, 3i5. GROMNICZNY, 

- a, - e, od gromnicy, t)On %mt\^ttnSitXim. Z ogniem * 
gromnicznym obchodzą Aaynie. Mącz, - b) od święta 

oczyszczenia P. Mar>i, iK^arid 9łetmgiiti9< s , EtcWtneffe^, . 

R*' cp'&'nieHrK*iH. Dzień oczyszczenia matki boźey gro- 
mniczuym zowiemy. Skarg, Dz. A4o. GROMNIEC, 

- iał, - ieie , niiak, niedok.y ogromnióyszym lub wię- 
kszym się iUwa<5, większeć, gri^ft unb (Idtfft tOetbeiU 
Grudka w bryłę gromnieie, tocząca się w biegu. Min, 
Ryt, 3, 2o4. Kłaraftwa są iak bryły śniegu; tym bar- 
dzićy gromnieią, im dfui^y się toczą. Zab, 5, 128. W 
małym ziaineczkn płód tego wszyftkiego ieft, co potym 
wybuia w naywyisze szczepy, i w nayioslóysze groranieie 
drzewa. Zób, 6, 109. Min, GROMNY, - a, - e, grom- 
ki, grzmiący, huczny, piorunuiący , tonnetnb, fHatfflU), 
Rs. rpÓMHbili. Spłoną mu gromne działa i nawy pożo- 
gą. Przyb, Luz.2cj5, ♦GROMOBICIE, - ia, /i,. Boli, 
f^TtmMtl, grzmot, grzmienie , ^zkoda od piorunu, bal 

3>onncxmttex, bet ®etterf<6abb (cf. gradobicie, ci. 

piorunowifko). GROMOBOYCA, - y, m., n. p. Jo^ 
wfiz gromobóyca. Klon, Wor, 1. który gromem lub pio- 
runem boiuie, \ex SBIt^fd^fettbetCt/ ob. Groroowłiidzca- 
{GROMOLICsic*oi. Gramolić się). GROMONOSNY^ 

- a, - e, n. p. Giermek Jowisza gromonośny. Mon. jb^ 
111. orzeł pioruny trzymaiący, SJOnnctleuIe tragenb- 
*GROMOPIORUNNY, - a, - e, Re. rpOMonepy hhmh, 
z grzmotem piorunuiący, bonnftM1(enb. *GROMOT, 
-u, 177., huk, łoflcot, ®cbt>nnft, @cf«(ltte. Słyszał 
groraot wozów i chrzęft woy/ka wielkiego. Budn. a Rtg. 
7, 6. grzmot wozów. Bibl. Gd.). Chód. Kojf. 17. GRO*- 
MOTNY, - a, - e, - /«? adv,, gromny, gromki, łot- 

ikotny, bonucrnb, fnnHenb, fra*enb. Chodk. Koji, B^^ 

GROMOWŁADNY, GROx>IOWŁADY, - a, - e, gro^ 
mem lub piorunem szifuiący, piorunowładny , Mi(f<6(eUs 
bcvnb» Gromowładny Jowisz. Leszcz, 68., Mon,,']b» 
694. Miękczą modły Jowisza , a którą wyciągnie Gro.- 
mowładną prawicę, za modfą powściągnie. Zab, B, 38q. 
Kojfak. Oto zflępuie ociec gromowłady. Zab, 16, 89. 
Trib, GROMOWŁADZCA , - y, m. , gromem wła,- 
dnący, giomobiyca ,^ ber SBIt^fc^Ieilbcrct. Jowisz gro- 
mowładzca. Otw. Ow. 78., ib, 438., Mon, fb, 680. 
♦GROMOWŁAYCZYNA , - y, i,, władnąca gromem, 
bU ^^Onnetgittfnn. *Gromowłayczyna pominę przecho- 
wała na czas pogodniejszy. Zebr, Ow, 4i. mogni matrO'.' 
na tonahtisj. *GROMOWOD , - u, ;w., Boh. ^roWO* 
Wb konduktor gromowy, bcr ©ItC(rtIelter. GROMO- 
WY, - a, - e, Rh. !)VomotUi) ^ /?x. rpoMOBHH, od gro- 
xn"» SOttltcrs. Ogień go gromowy przenika. Bard, Tr. 
265. Oycze, sprawco, i ognia Panie gromowego, ih, 
27. - /?5. rpOMOBaR ccnp'fcAa , gromowy kamień, Boh. 

5rom^W9 f«nieti, beUmnites, bet ©oTtnetfell, piorun. - 

Gromo\se korzenie, BK ^riniOWe fołe«i/ dziki szparag 
na trawiaftych pagórkach rosnący. Ład^ HJi, N. 173. 



78o GRONDAL - GRONOSTAIOWY. 

U^Ubet t^^at^tU Aszparag u nas gromowym zielem żó- 
łwią. Cr esc, 60 1, 

Pochodź, pod słowem Grom,. 

<iR0NDAl4 ob, Grundal. 

GRONLSKO, - a, n., pęk iagod, Me ZtauU. Winne ia- 
gody , iak zachować ai do "wioany w groniikach. S/eszk. 
Ped, 365. , Sienn. 6 U. GRONISTY, GRONORODNY, 
- a, - c, peten gron iagodowych, Cro. grozdaszt race^ 
mosus, Hg^ gerezdes, Rs, rpeSHOBHhiH, tra«be»rft(&/ 
VOtt Xr<IUbCI1» Gronifty kamień drogi , botrytes, Plln, 

H. N. 07, 10. Ul Łratt&enftein, ein (5bel(lein- Cn, Th. 

Dynuia zuiel,. która się wiesza w kominach hutnych , 
iako grona winne^ zwana bywa gronifta dymna zuiel, 
Pompholix botritis , ®rfllinf(ftt. Sienn. wyhł, cf. urewicc* 
GRONO, - a, n. , GRONKO, - a, /?. , demin.', Boh, 

^rojen, tjtohnUcf;' Sr. 2. gra«, granfa CSr. 2. grono « 

mowa); Sr. 1. fltj/i flpCJ, fltfa ( cf. kita , kiść); Bsn. 
grozdje uva , grozd , grana , grozdja racemus , brachium 
arboris\ V</. grosd, grosda^ grosdish^ grosdje, grosdezh , 
zheshula*, Cm. grosd, grosdje, grosdiczhe, sobrinze, zbe- 
ahiilaj Cro. gra zdje, grozdje, grozd,. chehulya , c^ehu- 
licza; Dl. grozd; Hg> genzd; Kg, grózdje (Sta, gihnsi 
= gaiąf, chroft); Jls. TOÓSĄh , rpÓ3Ai>, BHHOrpa^l) ; 
£c. rpeaul), BiHorpaAD> HSIOmI) z Tatarlk., rpo3- 
ą4]^ ) pęk iagod na iednym sosaiku razem rosnących , 
toie %t^vAt* Doftało^ć iagod winnych bywa poznana, 
gdy iuź grono nie będzie zielone , ale przyidzie ku bar- 
wie, w którey m* bydi w swym rodzaiu. Ćresc, 334. 
Grono winne, kalinowe, bzowe. Cn. Th. b) grono, 
9 winogran^ blc SOdttttatlie , blf KrOlllbf* z wicia ziar- 
nek chleb, a z wiola gronek wino bywa. W. Pojl. W, 
ai3 Z gron niezrzalyrh wyciiicaią agred. Sienn. 187. 
- 5. zbiór , wybór , sam kwiat , ( dobrane ) towarzyft wo , 
czofo (cf. Lat. corona cf. kolo), btf €rlefenjlcn / 

' fBorne(m(len , 93e(ten; ( au^ctlefener ) Q\xU\ , (au^9C= 

^4te) ®ef(ellf*aft- Trzymam dziś ptym w gronie War- 
szawikićy młodzieży. Teat^ 29, 24. Figuriiie między 
gronem uczonych. Teat. 29 i, loa. Dzlewiątne grono 
córek Helikonu. Zab. 4, 392. Chce bydź kochana , wiel- 
biona, gronem gachów otoczona. Teat, 62 d, gS. Cale 
grono bóftw morfldch Neptuna otacza. Przyb, Luz. 180. 
Grono bogów do walney rady zebraIov się. ib. 6. Grono 
sluiących. Teat. 20 b, dj. (zgraia, gromada, orszak). 
Z grona swego , = z pomiędzy siebie , au^ t^rct COTittC 
j. Grono morllde , pław abo owad, Grappe de mer. Tr„ 
cin ^OOp^pt; ziolozwierz. Ład, Dykc, 3, 412. - J. Gro- 
no u armaty , Me ffraobe on ber €anone, -Rj. BHHrpaA"b.. 

Metal zamykaiący kanał armaty 2 tyłu, albo dno , przyla- 
ną do siebie miewa gałkę czyli grono, bouton. Jak, .Art,. 
», i59^ GĄONONOSNY, - a, - e, noszący czyli ro- 
dzący grona, Srautetr tragenb. Gronouośnemu Bacho- 
wi podbita Indya. Zebr, Ow.. 387. racemifero^ GRO- 
NORODNY ob. Gronifty, Gronotworny. 
GRONOSTAIÓWY . - a , - e , HORNOSTAYKO W Y „ 
IiaRNOSTAIOWY, z gronoftaiu,. ^ettnelitls, Bh. (Jra^ 
ItlPflepIOWg r. tolci fojit^;. Rs. ropHOcmacnuH? Ec. rop- 
HOcmaiŁH&iML Futra gronoftaiowe dawniey były wielką 
ozdobą. Zool, Nar. 322. Gdy kto nagani ikazanie ka- 
sztelana Krak. , tedy mu dadź ma koiuch gronoftaiowy. 
Herb,Jiat. 174. peiliceam ffermelinam, alias gronoftaio- 
wy» Vol. Leg. i, 36. a. 1547. cf. koc). Na każdy s 



GROKOSTAY 



GROSZ. 



miafta Nowogroda kunich, sobolich, rysich, hornoflaj- 
kowych futer po dziesięciu soroków płacili. Str)iA. 5i3. 
Homoftaiowe futerka z różnych krain w związkach po 
soroku, iako i sobole przedaią. Gwagn. 476. GRONO- 
STAY, HRONOSTAY, HORNOSTAY , - ala, m., 
GRONOSTAIK, -.a, m. zdrbn.. Kadź. Z, P. M. 8., 

JBh.Miatoa Wa, (Cramoftcgl {Bh. d}xa\m^\t\ frepere, 

(^ramofld chrobot)-, Bs. ropHOcmaH} f^d. harmelin, po- 
pelizaj Bs. viverica bjela, wuftella erminea ^ bet ^fT: 
melin, cine SrrtSSicfel, większy cokolwiek odłafkipo- 
spolitey, krótkim białym włosem pokryty, ogon ma od 
połowy do końca czarny. W Szwecyi , w Moik\łie i w 
Polszczę się nayduie. Zoot. Nar. 32 1. Białe gronoftaie. 
Banial. J. 2. Gronoftay w błonie się nie taid. Tr. - 
5. 2) gronoftay, - aiu, m. , fkórka gronoftaiowa , ^ei: 
melinfell^en, ^crmrlin. Lepiey bydi o baranie albo li- 
sim grzbiecie, Nii po śmierci gronoftay tylko na portre- 
cie. Zab. 12, 170. Zabł, - H.oiioftaioV sorok. Jnflr.cti 
Lit. Poftąpili mu hołd płacić, pieniędzy, frezów, wszel- 
kich futer, zwłaszcza kun, soboli^ bicłek, horaoftaiJw, 
po soroku. Stryik, 5 1 3* 
GRONOTWORNY, - a, ^ e, tworzący grona, atfltt^W 
fd^affenh. Od gronotwomego Bacha zwyciężona Jndya. 
Otw. Ow. 62Ó. (oA. Grononośny). GRONOWTNY, 
- owiń, plur.y gronilka , SrauBetl. Z gronowin sok. 
Haur SA. 346. GRONO WITY, - a, - a, kiiec grono- 
wity. Alb. n„W. 11. t, i. w koftkę ciosany, na kształt groaa, 
cf. bluszczolręt thyrsus) ttaubettiCriHcb/ £c. rpoSAOsamun. 

GRONOWY, -a, -e, odgrona, itranben=, Bh. Crojnow^; 

Sr. 1. fUjOWe; Vd. grosdou, grosden , grosdjen , gros- 
djounj Cr/l. grosdne; i?5. rpÓ3AHUH/ Ec, rp03AÓiUB> 
Gronowa szypułka. Cn. Th. \izx itrau6entrt?ngcl- Gro- 
nowe kartacze , rodzay pociflcu, złożony z wielu kul oło- 
wianych albo żelaznych , umieszczonych w drelichowym 
albo płóciennym woreczku , powierzchnie oplecionym 
szpagatem , co mu daie pofta^ winnego grona. Jak. Art, 
3, 293. Gałka gronowa u armaty, ib. , ob. grono. 
Pochodź. Winogran (Ec. rpo3AK) racemo), 
GRONT ob. Grunt. » 

GROSBA ob. Groźba. 

GROSZ , - a , /n. , 5A. gVOe ; Crń. grosh ; Vd. grosh , dra- 
jar; Sr, 1. et 2, ftofd) ; Cro. grofi ; Hung. garasj RofS' 
rpómt. a /ac. grossus), bet ^rofdbfn; moneta dawni^jr 
rożnego gatunku i różn^y wagi. Gro.sz szeroki złoty, bft 
breite OolbgroWeit wartał R. 1260, zl^ i8.j Grosz sze- 
roki srebrny, bet bvelte ©llber^rofdjCIt R. i25o, złł. 6i 
gr. 22.; Grosz Prazki, bfr Cta^et 0r- R. j345, złł. 1, 

gr. 2.; Grosz szeroki Polfki , bet btette ^oln, ®r. B* 

i368, złł. 1, gr.27.; - R. 1611, gr. 11, szelągi. Grosi 

pospoirty Pollki, Ux ąjoln. ®r. R. i25o, złł. 4, gr. iB* 

~ R. 1676, gr. 4. Oflr. Pr. Cyw. 2, 3o2. Naprzód bito 

u nas grosze równdy dobroci Prafkicmu groszowi , a po- 

tym podleysze. Summ, A k b. Teraz warta grosz Poliki 

półkraycara Cesarfkiego , sze^d groszy czynią ieden Cze- 

iki. - Mówimy: dwa grosza. Kpcz. Gr.. 2^ p. i3g. trzy 

grosze, cztery grosze , płę<5 groszy, sze^ć groszy i t. d. 

W Maryasza grywam , i' to ieszcze po trzy grosze. Te^f* 

22, 66. Zmówit się z robotnikami' z gresza na dziefl. 

SekL Math. 20., ib. 94. (2 pieniądza. 1 Leop, Małh. 

20, i3. ). Wziął każdy z nich po groszu. 5 Leop. Math. 

30, 9. (po swym pieniądzu. 1 Leop.). j. grosz*, * P^^' 

niądz. 



o R o * z. 

oiądł, halcrs, maleńllwo , fraszka, ®V0ft6^n/ ipfeittlig^ 
S^tiict, AIel^i^)f Cit* Grosza iednrgo j>o winnym sviOJra 
nij (la!, ókarg, iJz. iióy. Łakomy, \vpiidi')y w ogień 
ss grosicai. C/i. y/^. 420, ^a nayainieyszyTii zyikicin^. 
Zda się i iia grosz łimiera(?. Ja$/. ^W, 36. - Prov^ ^/o.^C: 

brn wfpraroeblim grof (to iiti^ (pr^w^Mlwi-i; (Bapfi n)i= 

(aiTil. ^*® dałbym za to grosza, ie kiedy się ba wit Tak 
długi cz.łs we \Moszerh, jłolomilwo zoAuwif. Pof. Pocz. 
5j6. Grosz kopy ftrztie Torz, Hzk. 269. Kto nie sza- 
nuic groaza, ten za grosz nie lloi. Kya, Ad. a3. AVoli się 
sa szeląg, albo za g«rosz dadź ukrzyżowa(;^ ani żuliby go 
m\iX udzielić^ ua nauki synowi. GUcz, Wych. M. 2 h. Nie 
ma rozumu i za grosz. Teat. 8 ^, a 6. (ani krztynyj. i3. 
35 &, 8. Ton, klóry własnych trzech groszy uie ma, ma 
mieć wiccey rozumu nadcmnie, który to mam w^i kilka- 
dziesiąt? A/o/z. 91. Na oRatnim gioszu, w kaifjsmie o 
precedencyą pierwszey pary , kłótnią wszczął. Mon. oSi, 
J., dzięgi, pieniądze, maiątek, &:lh , (^fetUUge)* Le- 
psze zdrowie, niź grosze. Jag, Gr. A 2. Grosz Pan, od 
roku do roku. Jag, Gr. A b. Co pogjniom domowe bo- 
iki, 10 nam grusze, ib. B 'b b. Dawniey za goduo^«5, uie 
ta g;-(isz djwano infi^ly. Papr, Cn. 1201. Pan groszem 
tylko droższy nad chudego^ Jog. Gr. A 2 b. Pókim gro^z 
mia), 10 mię każdy bratem zwał. Jag, Gr, B b. Pod 
maictnością zamyka się i grosz abo pieniądze. Petr. Bkon. 
116. Przedal dobrze, i zgrosz&m do domu powrócii. Zab. 
11, 237. '^aA/. Łakomy na grosz, philargyrus* Mącx. 
ein @clb(;un 9 ti^CY* Auaritia ardęr€ y lakomftwem bydż za- 
rażonym, abo mrzeć na grosz ,. niektórzy mó,wią. Mącz. - 
BA- lU ftOUg ^tofd interefsowany, chciwy). J sziache- 
ctwu i ionc , ws^.yftko grosze dadzą. Po/. Jow. 160. 
Allo móy grosz uie groszem 1 Ry.t. Ad, 1. czy moie pic- 
niąJze nie tak dobre, iak czyie? i]t b^nn tltein ®elb wiójt 
frtitttf mcĄAbs^ anbnn^ - Zbii.'»c ^rosz^ garnąć, ąbie- 

rać picuiądzr, ©clD .^ufammen fra^m, fammrdt, eriuuc^ern. 

Ziiiia grosz lichwiarz nie:asyrouy. Zab. i3, a-ii. Nar. 
Rożne są fortclfr unbywania pieniędzy, i zbiiauia groszy. 
f tir. Pol. 4i« - W czas sumkę zebrad i dadź ią w piat 
lo«u , wabiąc grosz grosfsem do domu. iS/or. V9t. C, b. 
(prowizya z kapitału). Kupcy, rzemieślnicy, grosza ^rp-. 
jłem i,ouią. J\lon. 70, 172. (idą. za jak naydrobnieyszym 
zarobkiem). Jrft przeciwlćo przyrodzeniu, aby grosz grosz 
nrod^il. Gojl.. Gor. pr. Na groszu prósz zarabiaią*. Ost, 
Wyr. (drugie tyle), Porwono łakomftwo fraszce , Byle 
grosa byl w tuszce. Jtyb, Gęsi. B ^ b. - Grosz w grosz 5 
moneta lecfi/sima. Cn. Th. bo^ fc60U(le (UJ^gefilłtejle 

®^lb, ein igtucf fo fc^bn wie hai flnbte. fcf. chłop w 

cWopi koń w koń), Chlopczyna, gdyby grosz. Teat, 
42 c, 32. Otó-ż dziewczę iak grosz L ib. 43 c, 93. Wyh. 
• Chronić się przed kim, jak. przed złym groszem* leaf. 
33^, 4. - SwiętoiarJki grosz, zadatek, arraho Mącz.. 
Kontrakt ta)^owy niech będzie utwierdzony, abo zadaniem 
Swictoiańikiego (grosza) , abo litkupem. Chełm, Pr. 107. 
$Mbsdb; 2)rangabe. Grosz świętego Piotra, Święto- 
pietrze, pieniądz od każdey g^wy w Polszczę, wypłaca- 
ny każdego roku ną lampę w kościele Rzymlkim i^ Pio- 
tra. Krom. 89. Pobór papieżowi z Anglii, gro^z i. Pie- 
tra nazwany, trwał aż do R. i55o. Skarg, JDz, 707. bft 
łacrficfennlg. - Goto^ve pieniądze, gotowizna haat®cU>f 
Tom, I, %* 



6ROS2BK - GROT. 



781- 



ImU ^€h9;%\nXL%^ Bk. %tH (0tOtVf. Ciiwara bogn, ic się 
Pau dorwał gotowego grosza. Teaf^iyjg. PoIWinawia- 
. my, aby woyfko s grosza iyło, wszyftkie potrzeby w 
marszach, lub ua (łano wilkach za gotowe pieniądze Łiipui^c. 
Oftr, Pn Cyw..\, m. - Koszt, nakład; Stofleff, tlufojlen; 
Wiele szlachty spisało się było, bronić «ię od krzywd wsze- 
lakich, spólnym groszem wszyscy. Biel/k. Kr. io4. Po- 
inorfkt książę obiecał lyłasnym kosztem w Wieliifeypol- 
szcze, a za Wielkąpoliką zaś królew/kim iuź groszem 
Żołd wieść. ^Vo/7u 4S8. Przyprowadził kilkaset żołnie- 
rzy pieniężnych za m^fy grosjs potinaiętych. Krom, 662. 
exiguo aere. - Cena , hit ^Xg\i, Zboże na wyższy grosz 
chowa. Opal. Sał. 77, 

Pochodź, grosz^wka^ groszyk, groszowy, dwttgrotzóvika, 
dwóygroszniaky trdygroszniak^ trdygroszówka^pólgroszówka, 

GROSZEK, - szku, iw., Dtmin.Nom, Groch; młody, zie- 
lony groch , griine ^rbfetl. Lepaay •groszyk, niż groszek. 
Jag. Gr. B b, -$.2. lathyrus Linn, rodzay rośliny, bę- 
dącey wyborną paszą dla bydląt. Groszek główkowy, 
tuherosus , łąjcowy pratensis^ leśny syhejłris, azerokoliś' i 
: latifollusy błotny palujiris. Jundz, 365. Kluk. Dykc. 2, 73. 

GUOSZOWKA., - i, i.., pieniądz grosz warujący, ^in^os 

- f(l?injllltf / ń\X (^loWftt. W monecie miedzianey mamy 
trzygroszówki, groszówki, półgjoszówki , szelągi. Vol, 
Leg. 7, 46 1. GKOSZOWY, - a, - e, B)ł, pogroffnj, 
od grosza, ®rof(^cns» Książka groszowa. Ber. Dek. Ji. 
4. za grosz. Kupcy, to są groszowi słudzy. Jag. Gr. A. 

. xh. (chciwi na grosz). Żołnierz grossowy; płatny , pienię- 
żny, 7>. .gin ^otbat fiit ®flb; Groszowe tytuły, totum 
fac. Jag. Gr. J b. GROSZYK, - a, m., ♦GRESZEL,, 
- A:?la , m. , Demin, Nom. Grosz , ein ®rif(^<^en; Boh. 
gttifle, grelTHcfa; (ijroffif liczman).. Cro. grofsich, groe- 
siihek; //^. garasolika ; Sr. », IttWlt , @jomf<t ; Ross. 

- rgomennHh. Uprosił sobie ukogoś^osaykieden. Skarga 
Dz, 725. Nie mamy teraz tylko kraycary , greszle, pią- 
taki . troiaki. I)ow, A a. Miłe groszyki \ Jag, Gr, A 4.- 
(dzięgi , dusie). 

GROT, - u, m.,Grocik, - a, zdrbn.^ Bh.fftOtf lat. mec/.guar- 
.rus, garrotus, Gall. garrot. Holi. gheer) bet ©e^rrit^ 

Me @p.ifte eine^ ^feild , @pwf ed. Bs. ppómŁ ^ ApómjuKh 

.s włócznia; Moraw. ^tOUt, l^rotećef ikopicc ; Bh, CrotjPs 
Cin nieftetyż !) żelezce ftrzały , kopii , włóczni, Jf^^. scik, 

^ acip ; i?& ace^^aco , fcf» brzechwa , cf. płosz czyk). - 
Grot maiący nasadzony , cuspidatua. Cn. Th. Kopii gro- 
tem w pierścień wyftawiony ugodził. Auszp, 20. Grota 
ałotcgo sztych uieodbity. Fredr. Ad. 58. - $., włócznia, 
ber SButffpleg. Rzymianie mieli iediie oręże pociAco^ie, 
maiące żelazo tróywęglaftc na dziewięć calów, a drzewce 
na półszoftey ftopy długie, które grotem nazywali. Papr, 
W. 1, 65. (cf. glewia). {. , signum militare ex aitro i^el 
argento hajiae praefixum , cutdis acuila fuit aptid Ro^ 
manos, apud nos cruct , acuila eic, Cn. Th. znak czyli 
herb na dzidach , kopiiach,' iaki był orzeł u Rzymian. 

Wiod. bd^ aSrtppenae i<^en oter embiem oben (mf *er ga^ue, 
eln^reiit (^ber mUt ic auf bet Ja^nenfpCęe. Ztąd też za 

chorągiew się używa; bie ^ĄfftieUib^. Grot wyftawiony 
abo złożony s proporzec abo chorągiew roswinięu, zwinio- 
na. Cn. Th. ari. Na chorągwiach Mahometowyth miafto 
groLu, dw« 0iiQuy końikie wisiały. Warg. Radź, 166. oó. 

99 



7S» 



OROTA - GROZIĆ. 



buńcsuk, oft. dwntulny. $,, Grot ziele, oh, Kiwior, "wt^- 
csnia, GROTY Aśrb , trzy groty s^are w polu źóUym 
podle piebie do góry końcami obrócone. Kurop, 5, i8« 

GROTA , GKOTTA , - y , i. , z franc. Me ©rotte , chto- 
dnik murowany, n. p. Gdsie kto sobie iyczj dadf fontanę, 
wymurowałaby się wpraód grota, Swifk, Bud. 376. Grota 
oyli iaikinia.- Pam. 87, 789. zapadtiienie wnętrza Ikafy. 
Mier. Mscr.\ Vd. grota, flcalna hramiza, podsemeliku 
jamiaht. GROTOWY, GROTTOWY, - a, - e, od 
groty , ©rotten ^ . - (a. GROTOWY , - a , - e , od 

grotu, @e(rens« ^A. ^»tot9ni^), 

*GROW,», s gier, genit, plur.Nom, GRA. 

GROZA,'- y, i., Boh. tfrilaa; sh. Jrflia, prebeffenj; Sr, 

i.tdfa, tó^H, tó^toa; Sr. a. grOfnofcii Cro. grosnyaj 
Bs. grozA i ^d. grosa ^ priftrah , ftrefs, gnusitje, oftu- 
deiije , gBusnoba , merhuft , oddarno^ll ; Cm. grosa ; Sła, 
g6rQanje; Ross.T^ozi, yiKacb; Ecc* yMcacmB; Gtrm* 
®tau4/ cf. lat, med. greusa , greusia , grausia , Vet, Gall. 
greuse) Rracli z wzdryganiem, b^^j^tatien; (SntfeCetl. 
Uszom groza od lwich rykdw. Brud. OJi. E 3. ben O^reu 

fommt bu* ©Wttett an, graufet vor.,. O tych okru- 

cieńllwack, aź groza pisad. Haur. Sk. 314. e^ gcaufet et? 
nem , ti ift gtdf U(^; ... Co Krzyżacy Polakom wyrzą- 
dzili, z grozą i wspominać. Biel/Jk, Kr. 354. (cf, zgroza). 
Groza ieft , boga oycem wzy wad , a nieuczciwego co czy-t 
nić. Mon. 76, 176. Bh. ^ro^nogeft. - 5- , groźna karnośd, 

arogoid,' rygor, fltens^ CWann^iuc^t, ©ttenge, S^inu 

Postuszeńllwo w woyflcu bes grozy bydi liie moie , prze- 
to Tarnowfki groźnym hetmanem byJ , chód z przyrodze- 
nia milQsier))y. Dla postnszeńftwa wszyllki* ManliuazQ 
grozą byt pr^ei.zedt. Nieupro3zony to byt hetman nio- 
postusznemu. Tey srogoici tę dawał przyczynę .... 
Orzech. Tam, ^9. Rektorowi© żaków maią dobrze rzą- 
dź id, i w grozie dobrey mied. Herb. Stat, 3g5. Ciało w 
grozie duchownćy zatrzymał. Birk. Dom. 79. Zuchwali 
ludzie, grozy i zwierzchności znieśd nie mogą. Petr. Pol, 
372. Młodzieniec nie maiąc nad sobą grozy, sweywoli 
się imię. ib. 376. Hetmany tym częfto przewinili, io 
swych nie trzymali w grózia ludzi. Tward. ^fV. D, 3, 342, 
Zaburzone pospólUwo grosa samą łatwo uspokoisz. Petr, 
Pol. a, 373. Nie umiał po oyoowfku czynid Roboam, i 
grozy czynił więtsze niź ocieo. Birk. Syn K. B 4. Aby 
każda niewialla w wielki^y grozie była. Papr, Kot. C 3. 
(karna, (kromna^* Panowie dobrze czyńcie sługom, opu- 
szczaiąc grozę, Budn, Ephes. 6, 9. (odpuszczaiąc groźby* 

Bibl.Gd. raifet bad 5&t4nei!. Hutb,) GROŹBA, - y, 
i., Bh.fitoieni; Sr. i. tojen^a (rosba, toim formido) ; 

Cro. grosnya; Rs. yrpósa, yrpóau, n<)XBaAB6a; yd, 
proŁenje, protiunoil; Cm. prites, pritesh ; Rg. prjCtgna; 
Z)/, pretna; Bs. pritgna, pritenje , zaprichjenje ; Ecc, 
npe^CHie. pogróżka, przegryzania się, hc^i ^tiucti , bte 
2roI)ttng. Groźbą nie wikórnsz, s czego nie wyprosisz, 
nie wydrzesz. Gamm. 96. Proźbą , jtiie groźbą s nie wy- 
fukasz. Ol. Ad. gSS. Groźby się twey nie boię, o ta- 
ftę nie ftoię.i*. »73. (GROZBOTA, -, i., gatunek ko- 
. ronek^ eine ^Tt ^pi(en. Na kornetach robione groźbo* 
ty. Mon 71, 191. (tf. forboty). Robię teź czasem i 
grozbotę, kiedy trzeba, sobie nowomodny kornet npiąd, 
i dziergana teź czasem. Mon. 71,137.) GROZIĆ, - ił, 



GROZIClfet - GROZLIWY. 

• i, czyn. ndk. Grozid się zaimk. , Sh. f^tOipti/ Jftti 

S^m, f)XHv)wim\ (jCroaptł fe exterreri); Sio. Jrojlt; 
Ubrojóm fe horreoj; ó/-. 2. gro(if<^ i Sr. 1. roju; Oo, 

grozitlsze, groszitiaze, hruziitisze; (^grusztimisze fafli- 
dio) ; Bs. prititi , popriteti j (^grozitse , grrillise nausto^ 
fa/iidio \ groznitae horresco)'j Vd. protiti , prutit, po- 
protiti , saprotiti , se komu slobiti ; (grositi se , grausht- 
^\ auer5arV)\ Cr^. prititi, pertim , grosim se, ufliti se, 
ullim, (grausbati auer^ari); Rg, prjótiti, zaprjetiti, m- 
prjetivati j Dl. pretim ; Rs. rpo3Htni» , TgoTKy , yrpo- 
aKamB, cmpanjamb; Ec. cperołiaiB, npeigy i odgrażać 
się , pograźad , odkazywad się , ilraszyd karą , lub wy- 
rządzeniem czego złego ; btauen / htof^ttlt Dobrze mó- 
wią Polacy , kto grozi , ten przeftrgega. Budn. j4popht. 
70. Kto wiele grozi, mało zaszkodzi. Cn, Ad, 4o2. 
wet bro^et, ber fcblagt ni^t. Kto grozi, a nikt się go 
boi, na swą szkodę czyni. Rys. Ad. 32. Wiciom ten 
grozi, krzywdę co iednemu czyni. Min. Ryt. 4, i48. 
Krzy wem a groźącem okiem na niego spoyrzał. Siem, Cyc- 
Mow. 463, Grożąc, groźnie, Ec. cnpra$^HieMl). Gro- 
zid komu czym złym. Cn. Th. jemanben toonut broJf«» 

Grozi głodem , złą śmiercią , grozi krwi rozlanit-m \ Gro- 
zi na maiętno^ci i dzieciach /karaniem. Paszk. Dz. 116. 
Grozid palcem Crn. shńgam. " j. , Grozid się na kogo , 
abonaco, cztira;; pr2egraźadsic, odgraźadsię, groinymtię 

ftawid, flcę burĄ 2)roftfn fórd^terli* mac^en^ 2)ro&ang« 

Attf^fto^Pn* Mniemałem, źe wszyllka wielkośd Panów w 
grożeniu się zawisła , i źe insi ludzie dla nich są (Iwo- 
rzeni. Tr Tel. 246. bro^ettbe ^ńtĄtetlldUit , fut*rt«J 
tt$ 2)tdtten. Dobytemi szablami flraszył, groźac się, roż- 
kazad, źe go miał na nich roznieśd. Warg. Wal. ip» 
Grozid się na co : chełpliwie iunaczyd htCffCtif M t6iWi 

nt«n dffe^freffenwoflte, ben ©ramatba^ ma*en. GROZI- 
CIEL, - a , m. , który grozi , bet '3)tinct, JDroJet, bft ńi 

nem brObet. Przyb. MUt. 252. Cro. grozitel; Dl. pritnikj 
Ec. rpoaiimeAB ; npeiganneAŁ. GROZICIELKA , - i, ź. 

bte Droberinn , bte tinem broCet. CBx. groznica; Bg- 

groznizza; Cro. groznicza, zimiicza y<;5r/f). GROZLI- 
WY, GROŹNY, - a, - e, Bh,^mtxi^, bWjnat^, W' 

jnowit^, j^obrfliciwó ", ^^o. Jroanf, broinń ałrox; Sr. a. 
grofnt; 5r i. rofnp, toiicine, poxoimacii\ Cro. nagrs- 

slyirj {Bs. groźni plac amarus)\ Vd. grosan, grosoritcn 
horribilis; grosoviten, nevsmilen = okrutny ; grosoTiten, 
grosliu s brzydki , obmierzły; grosen , preyelik s prie- 
wielki, ogromny), groźny K<f. saprotliu , poprotliu, pro- 
tijozhen; Cr/i. grosovit , grosoviten, saslobne ; (On. gro- 
sne ^ brzydki, mierziony) j Bs. rp03HineABHMH, rpóS- 
HhiB, yrpo3(TineABHui?, yJKacHMH; Ec. npeamme**- 
BUH, npe^imeABwMif , ymepnaBoigiH , ycmpamiJO- 
n3*!H, rp03HUH, Germ. griplfc^/ i^n^/o*, grlslic , ^Utttf* 
gri^ncf; Angl.grisljy Lat. crudelis). grozę sprawuiącj, 
grożący, ftraszący, flraszliwy, grdStit^/ bro^enb^ f4t(t« 
teT(t4* Smierd ilrzałą groina i łukiem. Brud. Oji» -^ *■ 
Róża oflremi kolcy zuchwałey ręce gro źli wa. KniaiPotz* 
3, 38. Srogi twarzą, i wzrokiem groźliwy, idzie. Bardt, 
Tr, 17. Byk, wódz trzody, rogami grożIiwy. ib. iM. 
Prsydai e wiersz czarowny, i rączym groźliwy opiewa tonem. 
ib. 343. O iak ^lizki ftan ieft, i groźliwy wielkich rzeciy 
Bardz, Luk. 3, 63. PosłuszeAftwo w woyflcu bez grosy 
bydź nie może; prseto Taraowiki groźnym hetminesi 



GROZLIWOSC - GRUmlAN. . 

^yf, cliać M prsyrodzenia miłosierny; nie uproszonym 
byt uleposlusinemu. Orzech, Tarn* 49. Chorego i gtupiego 
poftrachy nicgToine. Zab» 7, 230. Kossak. Ba!y się iey 
iluiące, bo byta pani groina. Haur. SJk. 609. sroga). 
GROZLIWOSC, GROZNOSC, - s-ci, i., ftra»zHwo^<5 1 

groią, Jur4tetli(^f eit , (Sr&^lidifńt. C^pr. 2. grofnofcj s 

brsjdkość, sptosuaść^ yd* grosovituofl s okruciefiilwo ^ 
grosliyuft s mier3łono^(f}) J7j. rpo3HOciiib. GROŹNO, 
GKOZNIE, GROZUWIE, ^c/p. ; Boh. J^tO^M, -B^.prit- 
gnom, pritecch ; £c. cnpe^c^H lenb ; Rs. yrpoSKOieAbHO. 
groiąc, grozę csyniąc , fffyte^tf^a^t , fd^iluberUd^. Nie bę- 
dę ia bj^nayt^niey groźno poftępowai z tobą, i owszem s 
miclką Ugodno^ci^. Teatr -j^ioi. GROZNOMOWNY, 
-a, - e, terriloquus , flrasznomówny. Cn. Th. j2)tO(s 
«mr an^t^O^enb* GROZNOROGIE woły. Otw. Ow. 4^9. 
rogami Kraszące , fiitC^tetUd^ ge^imte &t\ZXt\ but(^ K^lt 

jpiraer Sc^recten etnja^«nb. 

Pochodź. odgrażać y odgrozid^ ograika , nagrazać 
"f» nagrozićj pogrążać y pogrozić, pogróika\ prze^ 
graiaćf przegrozić sif, przegroika ; rozgrazaćy roz^ 
grozić f ugrażać, ugrQzić\ wygrażać^ wygrozić, wgra- 
zaiy wgrozŁĆ , zagraiać, zagrozić. 
GRUBA, - y, i., Grubka, - i, i. zdrbn.^ Cro, graba; 
DL prokop ; yd. jama, jamiza ; Rg. jamma, ruppa ; Ross, 
■na^au^ lat. med.grohsiy Suocgrof, grufwa , Aiban» 
gropa, Yfołojk. gro a pa ; Lett. grabas'; cf. lat. scrobs, 
Sute. fkrubb i cf. noy?rum grób, grabarz, grabarka, gcz^iC) 
^ie drabf. dot, loch, parfk, ziemiiinka , do chowania 
liol, win, owoi-ów. Cn. Th., Dudz, 39. *podrum, eln £oc6 tn 

betSrbe, Jr&cfctf atifiubem^ren. Czy ieft tu taka gruba, 

iebj iabika te w chludzie swym świeże dochowaU? Pot. 
Jrg. 710. Gruby abo lochy ku chowaniu zboź. Cresc^ 
i63. Gruby, lochy, iupy, gdzie kopią sól, kruszce.- 
Wlod, , J^odina , szyba abo gruba, w którey iakie kruszce 
kopaią. Mącz. (Jr^Ąlubcn. \Vapienna ijcrzynia abo gru- 
ba do rozczyuiania abo moczenia. Cn. Th. (Int* ^alf^m^f* 
Zagony albo gruby , drugdzie grzędami zowią. Cresc. 3o3.< 
« GRUBA o&. Grubo. - GRUB\UK:A, - i, «., cf. gra- 
barka a). - Gri.bnrkę k-jźdodzienną rymem wyftawil. 
Brud. O/l. B. funęra cuori Irina , grzebienie, chowauie 
imarly.h, ®rab , ^^WabniS. GRURARSK.1, - a,.- ie,^ 
fcf. grab;. liki) od gruby , grubarza, (^rubfns. Ni mnie 
zta zawiać suszy , ni wiatr z?y,. ni chłody, Ni leniwa 
mdli iealeii grubarA^ie dochody. Zab. 9, 3 19. Jzyck. t. i.- 
owore do schowania w grubach, gtMte, ble in Sicbcrtl' 

W brr Crbe anfberratrt werben, GKUBARZ ob. Grobarz,. 

Grabarz. 
GR13BIUN, GROBIAN, GRUBIANIN, - a, tti. ,, Bh. nes^ 
jb»PT«l/ tiemratOrc; Cr/i. grobijan , saroblenz; T*/. lar- 
ban, riban, kluk; /?j. rpy64XtneAB, rpyfiiHHl), HeB'B'7Ka; 
Ec. HeelSiKAa, rpydKrncAb.- bW ©tobian (Angl. grobian) 
nieokrzesaniec, maegay, ^rundychwal, niegrzeczny, nic-- 
obyczayny , nieulizany, parafianin, gbur, /^c/,- gladek 
kaker dobova fkorja , okrogel kaker resdram). - Z gru- 
biana mi trzeba się grzecznie obchodzi^,' poniewai niegrze-- 
csoość drugiego , nie usprawiedliwia naszey* Zab. 4,167. 
Czasem nazywamy drugiego grubiianem, z tego powodp, 
ie się nam nie podoba. Zab. 3, 263. Uwaga zdaie się* 
gnibiianom barbarzyńcom rzecz niewolnicza ; królewika 
zaiwszyllko wikok odprawowaĆ.- JCł<fk. Turk^- 1 lo;-' Takt< 



GRUBIANKA - GRUfiO. 



785 



togrsecznofd tego grubianina, pfe, nic nie ui^io polity- 
ki. Teat. zi b, i5. Wllydź się, grubianiniel ib, 27 ^, 
6o« Grubianinem bydi Rs. rpySiUHaniA , rpy6iflHCQi- 
Bonaoił, rpy6Mniii , Hea^^HunaaiB. GRUfilANKA. 
- i, i,, baba nieokrzesana, nieulizana. Cm. grobina, 

eine ©tobianin, ein grobel ®eibfhi(f, Staroid, ta okru- 
tna grubianka, która i nayslawuieyszym nigdy nie przepti~ 
ścila pięknościom, do oRatniey mię przyproy^adza rozpaczy. 
Mon. a. 65, 347. GRUBIANSKJ, - a, - ie, GRUfil- 
ANSKO aduerb,, niegrzeczny, niezgrabny, chloplki, 
gburiki; Cro. grobianszki ; Hg, goromban; Bh. ne^bWOts 

t19, neabtDOHiP; neabtOOracfÓi ^^^goren, nefleten, ne- 
perluden, neperjasn, debel, debelnafł, sepzaft, zepnaił, 
tarbanfki; i2f. ReGAaroHpaBHUU ; Ec. rpy6}lHCK'iH. ntls 
^i|lt<^, grob. Obruszyła wszyftkich przytomnych Uk 
grubiańika odpowiedź. Pilch. Sen. 338. Fortuna czasem 
do chłopa naygrubiańszego ikarby swe przynosi. Jabl, Ez. 
aio. Przez nieobcowanie z grzecznemi, niemi bydź nie 
umieią, i Haią się politycznie grubianami abo grubiańiko 
politycznemi. Mon. 65, 4a 1 , Po grubiań/ku z nim się obe- 
szła. Teatr 17, 35. Nie zna mnie, mógłby się zemną 
obey^ć grubiańiko, ib. 52 c, 54. i2«. corpy6amB , corpy- 
6AXinh. Co z tym parafianinem wdawać się; odpowie 
co'grubia6(ko. Teat. 24 *, 71. GRUBIANSTWO , - a, 
71., iS/o. groblan(ttoi/ Bh. nejbWOractlPJ ; Cro. grobian- 
52tTO; //]gr* gorombasag; (Tr/i. grobuft, ^<f. gróbuft, gro-- 
bovitnoil, debluA, deblina, gornoił; /?j. rpy6iflNcxnB0, 
HeB'B3Kecn]BO , HtB^TKęm^o , HeB'^scecmBie ; Ec. Tpy^ 
6ocmB, rpy'6cniBO , rpy6HHcmBO. Gall. rufticitrf. Mon. 
76, 4ai..niegrzecznos'(;, ble Unbbffi(()(at, OtOb^elt* Za 
grubiafiilwo grubiańflwem u nas płacą. Teatr, 33, 85. 
Grzeczności powinnością, znosić grubiai) A wo, Zab. 4, i56. 
Między równemi poufałość powinna mieć granice, zeby^ 
się nie flała grubiańftwem, Jtfas.- Pod. 2, iii. Nay- 
większe niepr^yiacioły Kzpltćy głupflwo i grubiańflwo, 
którego szkoła nie otrząsła. Blrk. Kaz, Ob. G 2 b. Gru- 
biańftwem narabiać i?j. Harpy6HniB. GRUBIC, - ił, - i, 
czyn. ndk.y agrubid Dok. , grubszym czynić , gtUhtt IttOs 
dj^lt. yd. debeliti, obtouftiti , natouRiti, potoushati, ga- 
debeiiti ; {Bs. ■ grwhiti disformare ; Rg. ogrubiti , opoganitl 
s- obrudzić) ; JEc. Ae6eAiatna*, moAcmuMl) AcAaiDH. 
Przez grzech ludzie subtelną swą naturę zgrubili. Przyb. 
Mik. 1^9, GRUBIEo^.Grubo. GRUBIEĆ, Grubieć, - iał, 
-^ if li, -- 'wieniiak. ndk. , zgrubieć Do ito/j. ,• Bh. ^tubnauH ; 
Sio. (>rubnM ; Rg. dcb^lIti , odebeliti ; Cro. debeleti ; Cm. 
debrlim ; Rs. rpy6"£mB , orp)6*feniB, KpynH^mB, moA.- 
cai'BinB, ymOAcin'femB, 6Din'£mB, paaOocn^mB; Bcc 
A'e6eA'K'tt) , OĄę6eA"femH , GmoAcm^inB., mięższeć, gru-- 

bszym się Rawać, grtbf r werbeit , (tdtfer, blef er werben.- 

Gdy wierzch zetną, drzewo grubieie. 7>. Ręce zgru-" 
białe ioRre. *S)r.- 751. Głos zgrubiały. Teat. 28^, 83.- 

Tig. tr. Dzikszym się Rawać, gv6ber, wUber Werben. 

Mieszkaiąc' długo w górach, zgrubiał był srodze, zarosłą 
brodę, suknią zdrapaną, ciało wyschłe maiąc. Skarg. 
Zyw. 1, i3.' Nie poznali go, bo był bardzo nędzną i' 
niezwykłą robotą zgrubiał, ib. a, 197. W obyczaiach' 
co raz grubieie, Tr. Zgrubiało a zmięźszało serce ludu' 
tego. 1 Leóp: Math. i3, iS. (GRUBKA, - i, i., dem,- 
Nom. Gruba ; = dołek , eine Heitte ®rttbe. Grubka ziemna.- 
Mticz.) GRUBO, *GRUBIE.iiJp«r3., grubi^y Comp.y 

$9 .• •• 



784. GmUBOBhZUCHY - GRUBOŚĆ. 

{Bh.fjtniii^aide ; Sto. ^tubf, Welttlt, WellCf « bardzo, wiel- 
ce) , Sor. 2. tluflO, fllljlo ; Rs. oTÓAcnio, Kpy nHO ; gtob, - 
$. , miąiss« , niecieako , btcf / gtob. n. p. grubo na palec. 
Cinen Jtnget Mcf * 7>. Chleb smasfemgnibo nasmarowany. 
2>. Ciato grubo gcftemi wfosy z wierzchń zporaftało. 
Otw, Ow. 6*6. - J., poproftu, uieozdobnie, grob, {Ć^UĆfU 
JCoJika móy , chociaż mtody , iednak w tdy mierze może 
• się popisać niegrubie. Gorn, Dw. b. Grube się chowa, 
grubo źyie s niemiękko, nieroskosznie, ft ffi^tt ClU 6^' 
tei Seben* J. , nieobyczaynie , niegrzecznie , nnjójlid?/ 
gtO(* Zebyra miał: mówić, ze ta panna nierządne pro- 
wadzi iycie, byłoby za grul)o ; szukać traeba wolnieysze- 
go wyrazu. Teat. 34, 68. Dosyć grubie napisał. PLrnin. 
Kam. pr. Tak grubie mówisz , źe ci nie odpowiem. 
Zebr. Zw. loo. Ma pan z i.Fu;;.Vmi obyzaynie poczynać, 
ni% grubie i niebaczniw. Petr. £kon. ii3. Gritbie a nie- 
poczciwie wyrzucono Jezu i z krzy;^.em iia górę k-ilwnryi. 
Wrobi. 48. Zal mi Wac Piiua, źe tamci Jchmość tak go 
grubo prz3'Włtali. Boh, Kom. 2, 371. J. , grubo, bardzo, 
dużo, fc^r »icf, flarf. TeoAafl grubie w tym wykroczył, 
że nazbyt chwali kosztowne Lrolochwile. Kosz. Cyc. i4o. 
Jakże grubo błądzisz ! Teat. 29, 25. Móy Pan nigdzie 
lak grnbo nie łgał , iuk tu. 7'ear. 26, C6. Drogie to te- 
raz pieniądze, można nicmit 5pra»viedliwie a grubo zylki- 
wać. Teat, 56 «, 10. Z GRUBA, z GRUBSZA ^ z pier- 
wszego , nie ze wszyftkiem ; nie do końca ; bez wyszczivv'l- 

• nienia, auiJ bettt &xbb\tcn, nld)t\Mi^a\\HeaxMtet. Pr^e- 

tłukłszy to korzenie z gruba, moczyć oclem. Syr. 21. 
Zioła te pokraiawszy, i z^ruba poltukszy. Perz. Cyr. 2,3ó3. 
Z gruba wypracować Rs. of50AB;lHiimŁ , o6oABaHHBaio, 

• Teraz to z gruba tylko wyrzeknę, nicsubtelnie ieszcże. 

• Petr. Pol. 197. Naprzód tu tę rzecz z gruba i po wie- 
rzchu mówiemy. ib. 2o5. Knmicń z grubsza wyciosany. 
Tr. GRUBOBRZUCHY, - a, - e, o grubym brzuchu, 
tt(fb(lu*l3 Rs. moxcmo&gioxivi. GllUnOPZlOB , - a, 
?7i. ,' ptak ziarno.iad, loxica coccothraujlus. Kluk. Zw. 
2, 270. wielkości drozda. Ład. HJ\. N. 46. bfl* TUCfWnrts 

*el, ^trf*ftnf. i^A. bUPi /Vor. Mej! (cf. kl^fk) i/c/.dliefk, 

s^rnogria; Sla svracsak. GRUBOGĘBY, - a , - e , gę- 
bygrubey, blcfmdutfg, Hs. inoAcniory'6uH. GRUBO- 
KOSCI , - ia , - ie, kości gr.ibych, Vd. debelokoften, bicfs 
fnocblg. GRUBOKREWNY. - ,a, - e, krwi grul.^y, 
von btcfent 35llltf, Lekarftwo ludziom gn.bokrewnym. 
Spicz. 99. GRUBOMOWNOSC, - ści , ż. , ni^foremny 

ięzyk, eine gtobe ungebllbcte 3lrr au fprecfien. Grnbomó- 

wuoścf przyczynę wynalazł Kwintylian, iuż gnnsność 

'młodzieży, iuż zaniedbnnie rodziców. Mon. 71, 724. 

GRUBÓMOWMY, - a, - e, - i« adv , nlcforemnie 

mówiący, grob «nb uitgebilbft frtf^enb. GRUBONOGI, 

- a, - ie, nóggrubyrh, bictfu^l^/ /?^. debel! onógh ; Cro. 
debelnnog, GRUWÓSC, 'RUBOSC, - ści, ź., mięższość, 
bie :^:cfe. Bk. J^rubojl; I^c/. debelloft , deb^lnoft, tousho- 
vai (flr. grubochja rz/r/)iVw</o, Cro. grubócha , grubota; 
^ Rg. grubosj grubócchja deformitas) ; Cro. debelorha; 
Sg. debellina; Rs. rpySocoiB, TnoAcmoma, moAiga- 
Ha, 4f6eAOiinB, irióAijsa, 6oni1&AOcn]& , KpynHOcmB; 
Ec, 4c6eALiiiio, mOAjiiHHa, myHHÓcniB, iKHpHOcmB. 
Drzewo było tey grubości ,• że troie chłopa ledwie ręko- 
ma obłapić go moźp. Tr. Grubość w niektórych przed- 
miotach łiazywa się głębokością, czyli wysoŁością. Ł^A* 



CRUBOWATY l GRUBY. 

»• i-ifS' ^''t niesubteluość, Me (3tobfińt , Waugetbet 

^etn^ftt Ludzie na wzór cielesnych obraców bogi soLie 
czynili, nie mogąc się z grubości swoiey na niewiduaią 
moc bożą podnosić. Skarg, Zyw. 2, 4i4. '« $. , niegrze- 
czność, nieobyczayność, ble UnIJoflidJfeit, ©tobCett CRU- 
BOWATY , - a, - e, - o adv.^ przygrubszy, obgru- 
bszy, gr6MW/ etwad gro^, i?*. rpyeoeamiiiH. mOAcmo- 
BamuH, upynHOBamwH. GRUBOZIARNISTY, - a, 
- e, zlam grubych, Rs. Kpy nHamhiH, KpynH^amuM. 
(*GRUBRYi\U Tureckiego sztuka. Jnjlr. Cel. Lit. Gra- 
brynu irdwnbnego łokieć, ib. Grubryna Niemieckiego od 
{okcia - ib. Towary cudzo^jiemlkie , muchatry, czamlety, 
grubryny , pJacą ten podatek. Vol. Leg. 4, 81. materyt 
irlraś, cfn ^fUg). w GRUBSZ, -• w grubość, In Me 2)i£ff/ 
in ber !^ictt\ Chmur}' w grubsz mogą bydź na 100 ftop. 
Kluk. Rosi. 3, 88. r{, wsz<?rz , wmi.*^ż, wzdłuż. Z GKU- 
BS/.A ob. 7, Gruba, Grubo. GRUBY, - a, - e. *HRU- 
BY, Dudi, 29. *RUBY, ^A.^rwfco; Sio. fjriitr, % 
goromb^i Sr. 1. gro^^ni, grofni, tlufti;'^''. 1. tclilp, ipó^ 

\X\t tOWftc; (I^^-.grob, groboYiteu, trpez rndh)\ Vd. 
debel, debou, dębien, dcblaft, goren, neperlu^len; {Cm. 
grob grandis) i Cm. debel, saróblen (urejón subcrassU' 
I u 5) \ (Cro. grub deformisj ; Cro. debel ; (/J/. gruub j Bs, gruh, 
i?g. grub, g^rd deformis) ; .S///. debeo; /J^. debeo, debtlla, 
debello , kruupan ; Rs. debelli , debeo, - la, - !»? R^j 
rpy'6biH, Kpy'nHhiH, oCawm, 4j6cAhrH, rnó^cmwH, 
eoni^ŁAMii; £c. apynHMil. Cornp. Grubszy, Bh. firut: 
(Ti ; cf. Dan. grov , Si^ec, grof , Ger. gtob ; Cuol. rhcf cf. 
lat. rudis, crudus , grauis, //o//, groyeu) grob. $-i "^'V 
ższy, bicf, grob, (larf. Dofkana trzy Ci I o gruba. - J., nif- • 
cltMiki, nid^tfoin, grob. Gruby pJasek. Grube sukno- 
- Gruba mgła w iasn; dzień powftaie. T\vard. Wlcid, /O- 
(gęrta). - $., niclekki, ciężki, grob, f^WCt, Dzieci 
^mlekiem, a drugich grubsze^mi potrawami karhiią. Kami- 
Knt. 6. W obyczaiach witśniackich , w flcrzętncm ob- 
chodzeniu się , w ttim grubem i niewytwornem zycTu. 
Slem. Cyc. 82. Rzekłbyś, pod gruljym niebem iż się ro- 
dził Beolów, tak się w rozsąiiek ogłodził. f^og. FU' 
a 16. Długi grube. Dtfor, D. 5^ znaczne, bftri((|tlii^ 
<£(^ulbca. Oyczyzna po oddaleniu się twoim w grubej 
zoftait; żałobie , opłakuiąc utratę tak wielkiego człowieka. 
Boh. hom. 2, 44. fw wielkiey , głębokiey). f, otyły 
fett/ bicf. Człowiek ciała wielkiego i rubego. Petr. Pol 
335. Jakiś tam człek gruby i brzuchaty czeka \Vc Pana. 
Boh. Kom. 4, 69. Cm. debelak, Rs. mOAcmjlKl). Szka- 
pa im rubszy, tym się prędzey zfatygnie. uślb. n. W. J-^* 
5., morał, nieokrzesany, niegładki, niewyc»e«any, nie- 
ulizany, nienadobny, niekrasny, ni<»grzeczny , nieoby- 

czayny, gburiki, grob, bduetif*/ un^ófli*/ wngeMrftf 

Wnaefillffetl, UngiUlbet, Gmbym rozumiem człowieka 
prollego , który bsdlcee,.nie ludzko rozumem się.fłąd*'' 
Petr. Pol. 6. Gruby człowiek, grubian. Cn, ^d. 375. 
Narody grube, które zyią bez uftanowionego r?ądu poli- 
tycznego, chociaż moią nieco obyrzayności, i niedolkoni- 
lą kunsztów wiadomość, H')rw. Geogr. 129. oppos, pole- 
rowńy, ef. dziki). Niektóre narody, acz same grubemiby- 
ry,'sąsiady nauezone miały.* Krom. 6. Grube iarty 
przewoźników. Alon. Fi, B. 3. Do grubszych pofym 
żartów się udał. Jklon. 65, 404. Przyszło między niemi 
do alów grubych. Warg.Iiadz, 1S9. (obelżywych, szlt- 



<ŁRUBSZOSC - GRUCHAWKA. 

« 

luTących). ZTryczaynieysza ludaiom z północy na potu- 
dnie, iako to t mieyac przykrych do waaeinieytnych , z 
grubych do obyczaynieysrych prowadzi<5 się. Krom, 27. 
Gr.iba mowa . gruby iczyk, r nieforcrany, elnr tttl^bUbete 

%px9L^ pter @ptec^<Jrt, bu ?8aitemfpra^e. cf. ii?c. rpySo- 

UHe cm BO Ba mu. *$. , Czyli tyt ras podawszy gruby i 
•elźywrj , Obrócą się? T^Pard, Misc, :ii, haniebny, iTUfei? 

ne f4>impf!i(^f STrt Me Chtc^t er^tnfen. W pół pyszney 

nadziei, Na^'ły Neptun rozwieie Niemieckie zapędy, Ze 
gruby tył podali. «6. 16. GKUBSZOSC, - ścł , i., od 
Comp, grtihszy, 5 większy ftopień grubości, (blC ®r6bers 
(fit) ettt ^&(^eret ®rab bet ^rob^eit Chcesz mię cie- 
szyć iak moźe&a , ' przy twoiey proftocie , Za grub- 
szość twoiey duszy hoynieś mi odpiacit, Boi dla mnie 
W mefy niedoli Indzkobci nie Iłraiif. Tręb. S. M. 6l. t. 
2. ie polorem ulłępuiesz drugim^ zdradliwszym przyiacio- 
^lom moim. 
GRUCA, - y, i., Crn. grftzha; 5^o.gfifPaj Oro. griez, katsa 
psenichna ; /^«rf. griefs , psheuiźhna toufta mela , pshenizhni 
sdrob; /a/. /72<?rf. grutum, gruteUum, gruellura ; Ga//, griot- 
te, gruau ; Angl. grout; Anglos. grut ; Dan, grot. cf. 

G€rm, (^x\U) tu ®rft6e, grób gema^Itir* «nb t>on allen 

ijttlfen gereintgtC^ ©Ctreibe. 'Gruca nie co innego icft, 
tylto owies lub orkisz, otlukany z łupiny, i potłuczony. 
Dykc, Med.i^ 44 1. TCrupy owieśne^ u nas grucą zowią. 
Crtsc, 166. Gruca owsiana, owsianka; Cm, tolta , f^^t 
bergttlCe , z owsa tłuczonego, i na krupki zmełtego. Krup, 
5, 706, Ilaur. Sk. 4o8. Owsianka abo gruce, owsiane 
krjpy, auenarium leguJiien. Mjcz, Polewkę z owsa wa- 
rzouą pospolicie grucą zowią. Syr, 988. Gruca i'crzmien- 
na, ^frjl^ngru^e, kćisza tarta , przecierana przez durszl&k, 
krcmur. Cn. Th. 270. - J. , On sobje iyie grucą , choć 
mu specyały pieką. Pot. Syl. 3g8. (proftemi potsawami)^ 

- {. , Gdybyś ftfukł głupiego w moidzierzn , iako *gruczc 
bilą piilatem, nie będzie odjęte od niego głuplłwo iego. 

1 Lcop, Prov. 27, 22. 

GRUCHAĆ , - ał , - a , intrans. ndk., GRUCHNA^C, - ął, 

- ie, iednri.y głos iak gołębie wydawad, cf. /af. gruo; łig, 
gukati; Krf.gurgnkati, gurgukanje; girtetl Wte bte ^atlbeH/ 
trommeln, (ftuen, f Utren). cf.c.kru!) Gołąb' grucha Dudz. 
21. Ec, TOX)fyh BOpKy'eiiil. Gruchaiące gołębie. Banial, 
J. 3. Wzdyihaią trukawki , grnchaią grzywacze. Zab^ 
12, 373. - Jig. Galantom mu leden koto żony grucha, To 
rękę^cifka, to szepce do ucha. Pot.Jow:\i^. - J. , odgfos 
wydawać, dadź się słyszeć, brzmieć, zabrzmiewać, odzj'- 

wać się , ertinen , etfd^aDfen , f[<^ błre« U^tn. Gruchnę- 
ły wiatry, trz^fkawice , błyfkawice ,- ziemi trzęsienia. 
Birk, Dom. 16. Na takie słowa gruchniono radośnie, 
Xniaz. Pocz. 2, 60. W tym o północy ta nowina gru- 
chnie. Chr^iÓ. Fars* 161. Jak tylko wieść ta gruchnęła, 
wszyscy ciekawie czekali. Tward" Wład, i5o. Gruchnę- 
ła sława po wsżyftkiem mieście. Baz. HJl. 374, fV<re8- 
gldsitise , poi^!asuvatise, sglasitise. Z gruchnienia wsay- 
d&ku ftrzał iego , poznali boga. A Kchan, 262* Gruchnę- 
ło co , ingruit terror \ perflrepit rumor. Cn. Th. - Gru- 
chnąć, i uderzyć, n. p. Jak cię gruchnę ' X. Kam, bdUen- Gru- 
chuęli wszyscy z drzewa o ziemię. Gorn. Dw. 169. z trza- 

ikiem spadli, ffe plflęten wotti Sawme l^zt^fb ituf bie (?rbe. 

i?g. gruhnut! ruere , runąć. GRUCMaWKA, - i , i. , 
trukawka; drńdzy sinogarlicę tak zowią. Cn, Th. 21 3. 

bU Stttteltawbe ; pbrr dud^ ))ie 2«dSKimlbe (Oltt(f^t««6e). 



GRUCHOT - GRUCZOŁ- 



785 



$., gr^ichotka, grzegotka. Cn,Th. 31 3 giegotJLa, ettte JtUppft* 
GRUCHOT, - u, m., GRUCHOTANIfi, - ia, n., gru- 
chanie gołębi , hai %itun ober Crpmmein ber itauben. 

jR«. ąopnOBauie, (/{j. rpoxomk głośny śmiech .; jCro. et 
Dl, gcohot cachinnus ; Bh, ^t^Ć^Pt krząkanie]« }. , ło- 
skot, azeieR, chrzęR, bal (Kaifelii, bal @erliłfe(, ®epoU 

tet; Cro. grohot, Ikrobot; Bs. grohot; Di. huhót Jirępi- 
tus). Straszny się wozów gruchot , rżenie koui , szczęk 
broni i zgiełk ludzi rozlegat. Tr. Teł. 3i3. W cieni utka flcr^y- 
' neczkę nasypać iakiego aiemfenia, to od onego grochuŁa- 
nia ptaki ku awialłu odlecą. Cr-esc. 636. fiatki moRowa 
z liieemiernym gruchotem runęł.y. Pilch, Sen. li/l. 4, .157- 
Obe^nanego miafta gruchot. ib. 2, 11. Między tym gru- 
chotem, który myśli mey przerwy nie czyni, kładnę ko- 
łat przebiegaiąrych wozów« ib, 2, 5. Kości złamanych 
gruchot. Zebr, Ow. 3oi. GRUCHOTAC, - aJ, - a, i/i- 
trans. kontyn., gr achoce ndk,^\ Bh.d^tOsfyMii ^lo^ iX1>(icp 
flAf O ftPtUe grunnio / lig. rohÓgók ; Kd. krohotati , kro- 
hozhiti; Crn. grohotati , grohutshem ejfuse r^idere^ grun- 
nire ; Bs. grohotati conjlrepo; grohotatise cachinnor\ 
Cro. grohochem&ze, grohotatisze ; Dl. grohutati , hroko- 
chemsze)^ Cro, (kerguŁam , Hg, tsikorgok, cf. 6'cr. Crdch^ll 
krakać). $. , głos gołębi wydawać, gruchać, iitrcn^ ttOllt: 
nteltt, »te \3\t X(IUbeil« 2f>., Bs, boPkobjiub ; Ec. roA>6** 
BopKyemB. - $.. łofliot wydawać, chrzęszczyć, taffcill/ Po 
bruku wóz gruchoce. Tward. TV, D. 2. '.i^l* Z jnit.ysc 
swych wypadały Rawy, a kości w barkach grutłiolały- 
Odym. Sw, 2, //A4. -J. , Actiy.gv\xr\ii)ti\C ndk. , zgiu- 
chotać dok.y trzaCkać, roztrzalkać, ^erfd^ttiettetn* Garn- 
carz lepi co z gliny naczynia. Gruchała iedno, a z drugim 
się pieści. Zab, ix, h. Kossak. WszyfłkJego zgruchutala 
i w nic obróciła. Kul, Her, 78. Koika siabą kli.tkę 
zgruchotała. Toi. Sau, 38. Zgruchocę ci nogi i ręre. 
2>a/. 3o, 62. GRUCHOTAC SIE skłamać się z łoiko- 
tem, kruszyć się, brec^tfn^ (id>. brtófln. Juź nieborak 
ledwie łazi , i^awy się w nim gruchocą. Bal. Sen. 82. 
GRUCHOTKA, - i, i., grzegotka, narzędzie do grze- 
gotania. Wlod,^ bie ^iappct. Tak wiele Kleopatra Wio- 
chom złego wniosła , Swą gruchotką Rzym przcftraszyta. ' 
Bardz, Luk. 178. Gruchotka do budzenia,; excylarz Tr, 

bet Secfet nn etner Ubr. GRUCH u ! odgłos goJębi gru- 
chaiących, cf. cukru ! bcr HvXf ben \ixt Łaubett toon flcb Wwn 

UfT^lt. Gołębie częflo wołaiąc gruchu, siła wypotrzebuią 
grochu. Haur. Sk, 127. 

Pochodź. pogruchotać , zgruchotać i dogruchotac\ 

nagruchotać , rozgruchotać, - j. , grzechotaj , ^rzego^ 

tac i grzegotka. 

GRUCZOŁ, GRUZOŁ, - u*/-a, m., GRUCZOŁEK^ GRU- 

ZOŁEIC , - łka , m. , Demin. , bte S^rÓfe. ob, gruzła *, 

Bh, iUia (cf. zołzy), Sio, blujfa, pHpencc; Sr. 2. 6alfe; 

Sr. 1. \MOia, T^WCay Vd. ikra, gobize , slesde ; Crn, gli- 
sha , slęsde, ikra, masul ; Ba. glanda , gliva , 'jagodę ; 
Cro. sUzda, zlezda , kehlya ; /)/. gliva, glnnda, gjunla; 
Re. 3Kex'&Va , 30A0my'xa» Gruczołki , glandulae , są 
miękkie pulchne części ciała zwierzęcego , vr których 
-wielorakie nayduią się naczynia , w których się różne 
płynności oddzielaią, poprawuią, etc. Kluk. Zw, i, 3i« 
Krup, 2, 2. Kirch. Annt. 47. Gruczołek płaczliwy, « 
którego łzy płyną, leży przy kącie zewnętrzu) m w dołe- 
czk'1 kości czołowey. Krup. 2, 282. glandula lacr\* alis, 
kie ^fltin§nM\e, W gruczolkach podle ucha położonych, 



786 GRUC20Ł0WATY - GRUDZIĄDZ. 

cseluści owych , podjczykowych, oddziela aię ^lina* JKrup. 
1, a5. Gruczolki albg guziki ^liniaile, saliuales <, które 
oddsielaią ślłac , są wgębieniesliczoae. Kirch.Anat. 48. 
migdaty, bie@pfWclbrÓfcm 5«. zayratak). Gruczolki Ikóry, 
k.tóre oddzielała huiAury wodnille i zbytnie, wyprowa- 
^dzaiąc ie przez poty, subcutanfite. Kirch, Anat. ii. tif 
i^autbtikf^n. MlHareSj są to gruczołki maluczkie, prosu 
abo iaglom podobne , i dlatego się nazywaią prosiane 
lub iaglaue. Kirch. Anat, 48. j^irfeitbtuffn. Gruczoł 
pod żołądkiem z wielu mnieyszych gruczolków zloiony, 
zowie się pancreas. ZóoL Nnr. 3o« Nauka o zawatkach 
czyli gruczolkach, adenologia^ Perz, Cyr, i, 67. - Mam- 
kom się czasem w piersiach mleko w gruczoły abo wgru~ 
zly zsiadn.. Urzęd. 28. Jtnoti'n< Guzy lub nabrzmienia 
na głowie zowiemy gruczołami, tejlado ^ taipa , lupa. 
Perz^Cyr.i, 126. - j. , gruzoł, gruz, rum @d?utt- Kray 
cały w ruinach, miaft, wsi i gmachów ftaroźytnych 
iedyne tylko pozudaią gruzoly. Mik,Obs,iS^. -$. , guzik 
zaskórny , koilka martwa , kra , scirrhus , eitie J)tÓff nVf ts 
ftdrtUttfl. Cn. Th, 307. et 218. et 21 3. GRUCZOŁO- 
WAT Y , - a , e , GRUCZOŁKOWATY , pełen gruczo- 
łów, votf ©rófen. sio, ClufFawó^ trafFaw^; Sr. i. tmitOŁ 

t\tii yd, ikraft} Cro, kihlyav ; Rosss. 3KeX'&3HcaiUH<^ 
Owoc mały i gruczołkowaty, ii się na (lół nie przydał. 
Fors. Drz, 17. Błona gruczołkowata glandulosa^ Krup. 
a, 3. GRUCZOŁKOWY, - a, - e„ od gruczołów, 3)rÓ5 
fflt;* Narzędzia gruczołko we. N. Pam. 4, 6.. 
GRUDA, - y, i., Boh. Jtubd/ jMUba, ttupel CJtubi 
pier^ od cielęcia, wołu); 5/rj. ^tuba ; Sr. 2. gtUfLa; ó>.. 
i.rujWa; Cro. gruda; łfg. g6'5ngy; Bs. grudda , gru- 
men zemgłje, grun , Lat. gruraus ; Rg, grum en \ K</* gru- 
da, perftena kępa , kofs , ćern ; Cr/z., gruzha ; •SYa.bufsa; 
{Rb. TOy^Ąh kupa kamieni, drzewa; rpy^u piersi kobiece,. 
rpyAHHa piersiowa sztuka, wołowa , cielęra i t. d.) Ross. 
MOKAÓKh, (Ec. rpy^Aa, rpoMaAa gromada, 2) rpyAa 
aeMJlH gruda , mÓAiat; rpy^AH, nópcu piersi), kawał 
siemi bryłowatdy, dtie (Srbfcj)OlIe , cln @rb^Mgr'I, etn ^oU 
Jf^tt* w dzień Szymona Judy , boi się koń grudy. Rys.. 
Ad, 74, cf. Spyta cię Luty, Maszli bóly). Gdy się koń. 
na grudzie odbiie, iakgo leczyd Haur SA. 471. - ^g* 
Kie iako po grudzie albo czołach Stoickich , -ale prawdę W 
ludzi wierszem wdzięcznym wmawiaią. Twarda Władi 
1. Jak po grudzie, chropowato,, z ciężkością (cf. opoka;- 
0/7/7. iak po fiole , cf. mydło , smarownic, gładko) f^Wct/. 
f((llUCV*f4iIi0* Częfto się dowcipowi z porywczości uda. 
Tam gdzie się rozumowi cięika zda bydz gruda. Zab. i4,. 
57. przeszkoda, trudnośd^.. GHUDKA, - i, i., Boh,. 
Iltubfa; Cro. gru dl cza ; Hg. goroengyoetfke; Sr. 1. tUs 
^iCJfa; Hg' gT\imenc\ch;,Demhi.m^lb^Ą€n, filie tUU 
nt ©C^OU^/ @tbfc60((f«. Ziemia formuie się w duie bryły 
i grudki. Brzost^ Duch. 107.. Nałać na wystawki wrzą- 
cey wody i zmieszać, ieby się te grudki rozcierały. Torz.. 
Szh. 170. Wieść wieści rodzi, błąd, błędy; tak mała śnie- 
gu Grudka w bryłę gromnieie, tocząca się w biegu. 
mn. Ryt. 3, ao4. ©d^Iiee^alfen, &Ć^WttlmVM. Gmdka, 
sgatunek sera owczego z przegotowanóy rzętycy robionego 
X.K^m. - $. pewna ilość czyli forma tegoż n. p. grudka sera.. 
GRUDNIOWY, - a, - e, od Grudnia, '^tt^mltti. Re. 
Af Ka6pcRiic. (rpy AHua piersiowy). GRUDZIA^DZ, - a, 
m.,. ®ranbfn)v dawniey Grodek, znaczne roiafto Pruikie 
W woiew.<^dztwie Chetmińlkim. Dykc. Geogr. i, 255. 



GRUDZI^DZNIN ^ GRUNT. 

GRUDZIA^DZANIN, - a, 177., z Grudziądza rodowity, 
eiu @taubeU|ft ') w rodź. zenjk, Grudziądzanka, bU 

©Mubenserhm. GRUDZIA^CKI, GRUDZIĄDZICI, - a, 

• ie, od Grudziądza, 9011 ^taubeit^ ©raubett^cr. 
GRUDZIEŃ, - dnia, m., dwunafly miesiąc roku, JD^cem- 
her. Haur. 5*. 496. bet S^rijlmonat. Grudzień od gru- 
dy rzeczon, bowiem tego czasu mróz wielką siłę bierze. 
Cresc, 699. Chmiel. 4, 193. (Boh^ (frnbflt intercala^u 
mensisf przybyszowy t£T ©cfealtlttonat) ; Boh. <prafp«a, 
^tOfpncC (•!*. prosię^; Sh. J^ta^inęC \ Sr. 2. ^imfPi (c^^- 
(zima)} Sr. 1. lycUŚJC nti^AC^ IDO; C/71. Grudn Dectmbr. 
2) Saturn tempus edax rerum, a verbo grudem rodo^ 
Saturn apud Priscos Krode); Vd. Gruden, rienahtuik, 
^. dyanaidnik ; CVo, Gruden, Velikobosichnyak ; (cf. Cro. 
Proszinecz, Malfbosichnyak Ja/iwar) 2)/. Proszinacz, Pro- 
azin^cz; Hg KaraLsan hara ; «S/a. Prosi na c; JE^j- . Decembar, 
Prosfnac, (Bs. prosinuli iltuminare) ; Rg. Prosjiuaz; Rs.A^' 
Ka6ph, oóf. rpy'AeHB, Giiiy'AeHb (oó. ftudzić, cf. Styczeń; 
£c. AeKCMfipiH. GRUDZISTY, - a, - e, - oadv.j pełen gru- 
dy fd)0Ui9/ DOtt (ScboKen. Bh. brubowató ; ^io- ÓtubnAtó; 

Cro. grudaszt, grudo vit; Hg.gMn^ybi i Bs. grumenaft, gru- 
menity Fd, grudall, kepafl, koscn *, Sr, 1. tlt^lUiltii Be, 
TgyAOuiuihia aceruosus (rpy^HUK, aoAcoce{{HUH 
submamillaris , Rs^ rpyAacmuH szerokopiersi , o z;*iar- 
rzętach). propr, et fig, chropowaty, niegladki , ^©{pengi 
^Ódfctig* Zbieg liter społbrzmiąrych, czyni mowę twardą, 
chropowatą i grudziUą. Pir, Jfym. 261. 
GRUNCIK, - a, 171. , Demin. Nom. Grunt, Vd. gruntizh, 
semlishize, s mała ziemia, roleczka , eln flClUf^ @rnnb$ 
jlUCf. Miał gruncik pola , który sam rękami sprawował. 
Jabł. Tet. 3oo. Piaft w Kruświcy z niewieliczkitfgo 
gruncika roli iywot swóy gnarował. Krom. 48. GRUN- 
DAL, GROND\L, GRĄD AL, GRUNT AL, GHUN- 
DYCHWAL, GRUMDYS, -a, in.-, gruntem t. i. ciernią 
się zatrudniaiący ,. siem'anin , rolnik , Crn, gruntar « 

kmieć cały) eiti 3fcfet^mann, gaiibrnann. Widzisz tu w 

tym ogrodzie kopiące gruntale, Zacirigniy się między me } 
to motyką rycie , Muże nam dadf i źy.>n«>bć i grzbietu 
okryrie. Tręb^ 6. ii/. 67. - J. , z pr^yganą, chłop, 
chłopfkie obyczaiemaiący, głi'pi, profli.k, *mrogętr.y ''zło- 
wiek , nieuczosaniec. Mą z.\ agrejhis ; gbur, fili 93flltff' 
Utl, eiuWurlfc^et COłrnfĄ. Vd, Ma?:h, siauz, tcirhani 
J?i.My7KHmiiH, aeHinioxb, ociiiOA.6uBy xauAO. Gronda- 
le nie wiedząc co nirśli , złożywszy flirzynlę, poftawili 
ią sztorcem opartą na. murze. Mon, 70, 7*4. Jabym 
szczęśliwa była,, gdybym tnkiego mcia miała, zaroiaft tego 
niezgrabnego grądala. /'eat, i5 c, a. Grzeczny sif i'2łO" 
wiek o przyiazń iey Aar^ł, a wydali ią za groud..la. i'1/o/i. 
76, 444. 5w5 Minertiam: nieuk a grundychwał doktora 
uczy. Mącz, Kto się grundalem urodzi , za gładysza »i© 
uchodzi. Jakub, Bay. 253.. Rozwaliwszy się grądal na 
kanapie, W przytomności lacnieyszych., iako wielbłąd sa- 
pie. Nar, Dz. 3, 232. A tuśmi grądnlul 'Jeat, 56 c, ii4. 
GRUNT, 'GRONT. *GRA,T , - u, m. , bpr^runb, Boh. 

gtttnt, i^Uab, pobwal; sio. grunt, gaffab, ł>o|lawnifr ("cf. 

podllawa); Sor, 2, grUttt; Cro. grunt, tćmel, z Greek, ^f- 
/bicA^oy; Crn. grunt j {''cf. grunt,, podlog, gniva, semUi 
Re, rpyHiTiA, Ec, miepAfc j Suec. et Z)a/z..grund , Hołl'^ 
grunt, A ng L ground,. cf. Gr, ^w^^^O* J'^ Plur, dawni 
Polacy piszą grunty , my teraz grunta. Kpcz. Gr, 2, 39* 
Grunt oznacza w powszeohnoici to , na czem się c<' '*'. 



/ 



GRUNT. • 

kU^i propr. etfg.y bet 9tnnb , muuf m«ti etwdi 

^Ut, ttll(t. Grunt, fnndaalent, 46{ wykopany do budo- 
wania. C/i. TA, 21 5. ba^ ^nntament, bie ©runMage }» 

rinfOl (Sebiubt; budawania pocsątek, ió. bet ©rttltb/ bit 
SronbUge einn^ @eMub€i^ Cele, ieft twarde dno wgrun* 
de, na którym się iui godzi grunt kiaśdi. Oi. Th, 6o. 
Nie wesmą s ciebie kamienia' na węgiet, ani orcla na 
*grąth. 1 L€op, Jer. bi, 26. na grunt. 3 Xeof>.). Zęby 
ftofyi ławy i liftwy ocalić. Grunt, na którym cały dom 
zawisnął, obalić. Pot, Zac. 7. Grunt dobry założy, Kto 
się boiaini boiey i cnocie przyłoży. Groch, fV, bbi. bet 

Ust ńntn %nUn O^runb , bant auf einem fr (ten ®tunbe» 

Dziesięciorga przykazania gruntem i calcem ieft sprawie- 
dliwość. Mon, 71, 555. zasadą Rs^ OtHOBaHie cf. osno- 
wa). Czego w sześciu lat w młodości nie zaczniesz, grun- 
tn nie zaweimie. Falib, Dh, G, 3. nie ugnintuie się , nie 
nmocni się). Miałem We Pana zawrze za człeka dobrego 
grantu i charakteru. Teat. 21, 178. (gruntownego sposo- 
bu myślenia). Drugi grunt zakładam wynalezienia tey 
prawdy, który taki ieft. . trzeci grunt położę . . . czwar- 
ty grunt położę taki . . . Petr. Ekon. 64. zasada , bft 

|ve9te @runbfletn, btn td^ U^t , nm je ne 2Babrbrit (auf^u? 

finb^n) barauf ^U banen. - Gnmt malarfki , dnu , farba, 

poktórey drugą daią , bfe ©rtmbfatbf , bet ®rnnb bepbeii 

fRilfrn* Rs, et Ec, xeBKacb, AesKaHie. Grunt pod fi- 
larami kamienny, s podftawek. Cn. Th. bet« Untetfn( r bft 
fnf Ciner Giulr* Szczęśliwy, kto gdy się świat w swym 
gruncie pornszy, Wie mieysce, gdzie ma leżeć, woyna go, 

nie wzruszy.Bar^/z. .Luk, 62. »enn bfe 9Belt tn iśtet ®runbs 

•ejle jittert- - Mądrości grunt cierpliwość. Bud. Apopht, 
i4. Bez gruntu, bez fundamentu; £c. neoAepHCHMO. • 
$., grunt, główna rzecz, bfe S^OrtptfaĄe. Gnmt sprawy, 
pobożności. Cn, Th, ai3. Suknia grunt. Za6, 1, 129. 

Atb, ba$ ^(efb maĄt ben ^ann. {cf, iak cię widzą, tak 

cię piszą). Rola, to grunt. Fa/ib, Dis, P, U nas to 
grant charakter, poczciwość, a tu słowa ieszcze o tern 
nie słyszałem. Teat. 19,61. Nieposażna bardzo; a pie- 
niążki grunt, ib, 7C, 11. Cnotliwy a ubogi, nie u nich ;. 
to ieft grant, Rto ma pieniędzy siła, choćby nie mia| 
cnoty. Optti. Sat, 58. W Polszczę każdy mu się zdał 
ladaiaki . tylko on grunt, ib, 4. ft(|> afffin ^feft et fńf ben 
tffbten ^ann. - Do gruntu, Sło, bQ gruntu , = zupełnie, 
do szczętu, phys. et mor. b\t auf ben @rnnb^ XfW\%, 
|in|(i(b* Mróz zwolniał. trzeba było się oli>awiać, aby 
do gruntu nie puściło. Pam. 85. 1, 212. Każde słowo 
iego przenika do gruntu serca moiego. Teat, 4i, 124» 
Juliusz u Rawenny porażon był do gruntu. BithSw, \\\b^ 
Krzyżacy Prusów poganów nie mogli do gruntu wykoTze- 
nić. Biel/k. Kr, 130. - W grunt, s aż do plna, bt^ auf ben 
•tmib, Md ltt< 3«tt^t(le. Boiaźń flcrytość i niedowiar- 
ftwo, w gnint samego przyrodzenia wlepia. Kłok, Turk, 
99. - W gruncie, na dnie, na spodzie; w samey iftocte, 

Mf bem @tunbe f auT bcm Soben ; tm (S^ntnbe , tn bet 

H«t. W gruncie samym niewinny ieft, Teat, 55 6, 161. 
- Z gruntu s, od samego fundamentu, łiindamentalnie, 

gruntownie, zgoła, von ®runb and/ grdnbfic^, 9(in)U(^* 

Dęby od wiatru s gruntu wywrócone. Tward. Wład, 232. 
Morze z gruntu wzburzone. Teat^ 39, 126., Sio, ) gtttUs 
ti; Stu. iz temelja; Bs, izadna , odadna). Piękną rezy- 
itncyą w Grussczynie , Stan. Lubomirlki z gruntu wymu^ 



GRUNTAŁ i ORUKTOWMIK. 787 

rowaf • JCras, JLiJk. 1 4. Mdwię to % gruntu serca. T%at. 
54, 16* To człowiek a gruntu poczciwy. Ttat, 49 5, 
31. Już i ^yspokoyność z gruntu pomieszałem. T€at,kbb, 
31. (ze szczętem, gifn^Ifd^), Jakże teraz młode panienki 
z gruntu się popsuły! Ttat, 39, 46. ze wszyftkiem). Ni« 
znasz mnie ieszcze z gruntu, kiedy takim mię sądzisz* 
Zab, i4, 3o9, niegruntownie). - $., grunt s ziemia, rola, 
dobro leżące , nieruchome , ^tunb unb SBoben / (Śtunbs 

{lótf/ Selb, ^(fet, ein (iegenbet ^runb, cf. dziedzma; 

Cro, grunt, baschina, Rf^, basctiua; Rs, no^aa, nómea. 
Nietylko urodzayne i czarne grunta, ale nawet gliniafte 
nadgradzaią pracę człowiekowi. Zab, 6, io5. Min, Kró- 
leftwo Neapolitańfkie ma grunta dziwnie urodzayne. Wyrw, 
Geogr. 196. Wałem cię otoczą nieprzyiaciele, i rozrzu- 
cą równo z ziemią grunty twoie. W, Poji, Mn, 330. 
maiętaoftki, wsie twoie). Dziś komu ciasne okolice 
Zuntu, Jutro ma dosyć na trzy łokcie gruntu. Kochów, 
73. ziemi, @rbteid^, 6rbe* Żądał Zygmunta Zelim oto, 
aby przepuścił woyiko iego przi^z grunt Korony Folflciey. 

Gwagn. i3i. er foSte (te itbet ^oinifd^en ®runb nnb iBo; 

ben )Uben lafTen. - W wodzie Łaikońfkiey ieft nieco ru« 
bryki i żelaza , co znaczy czerwoność i śniadość , którą 
grunt swóy, i zioła pobliższe sobie, powłóczy. Petr. Wod, 
10. GRUNTAL o*. Grundal. - GRUNTOWAĆ, - ał, 
•• uie c*yn. ndk., ugruntować Dok, ^ gruntem umacniać 
propr, et fig,, Sr, 2, dtUntOUMf^; Crn. grunta m ; Fd. 
gruntati, sidati, v(lebrati, naftajati ; Cro, temelim i Rs» 
ocHOBaoiB, OCKOBUBaoiB. W tobie iedynie całą moię 
gnuituię n'adzieię. T^at, 55 <f, 33. Kotwie okręty grun- 
tuią. A Kchan, Wirg. i46. fundabant. Co ieft dobrze 
umocowano i ugruntowano, to się nie waha. Pich, Sen, 
ii/ł, 1, 380, Delos, *wysep, nieugruntowany , błędny, 
pływaiący. Otw, Ow, 33o. Morze to dziś mrozy lodem 
ugruntuią, Jutro wiatry szalone zetrą i zwoiuią. Papr^ 
Ryc, 2b, - Morał, Bóg rzekł Jozuemu : bądi ugruntowa- 
nym , i nic się nie bóy. Leszcz. H, T, 177. (bądź fta- 
łym^. $. Gruntować u malarza , pierwszym kolorem na- 
łożyć* Mag. MJk, grónbcn, bie ©runbfarbe aufttiiden. 

Malarz pierwey płótno gruntuie, potym farbami ma- 
luie, s grunt zakłada przygotuiącą farbą, bet 9)^a6Ier gtilins 

bet bie £etnn>anb; Rs, npoKpacumB , npoKpainiiBamb, 

AeBKacHmB , HaAeBKaciiniB. - $. , gruntować , zgrunto- 
vrać Dokon.y gruntu a bo dna szukać, zgłębiać, ^u ets 

grńnben fu^^cn, gri&nben; ben ®runb einc^ ©ewdfs 

fer^ fud^en* (^c/. posgruntati, nasgruntuyali). Każe grun- 
tować wodę, szuka brodu. Staś, Num, 1, 139. sonder, 
Wisłę gruntował nieprzyiaciel, która nań ziewała, i swoie 
iuż łakome łono otwierała. Tward, Wład, 179. Chcićć 
w sądach bozkich brodzić i one gruntować, ieft to rzu- 
cać się dobrowolnie w przepaść błędów. Mon. 71, 307* 
GRUNTOWAĆ się Recipr,, fundować się, zależyĆ, założo- 
nym bydż na czem, ffd^ <ittfetiDa^gtónben,aufet»a^ gegtftns 

bet fepn. Wszyftka wiara na bogu gruntuie się. Karnkm Kat, 
397. Aż nadto podeyrzf^nie moie gnmtuie się. Ttfa/. 9, 5o. 
gruntowne, tjl gegtónbet)* GRUNTOWNIE Adv., na pewnym 
fundamencie /7/-^>/>r. efjC^., grtnbilĄ, WOblgegrńttbet Rf- 
OCHOBiliiieABHO. (cf. dziedzin nie). Jeft to człowiek, któ- 
ry się gruntownie zna na swóy sztuce. Teat, 34, 3o. 
Gruntownie uczony Vd, presaftopen, prpvnzhen. GRUN* 
TOWNIK9 - a, m., Bh, ^tnntOWnif właściciel gruntu; 



7^8 GR^UNTOWNOSC - GRUSZKOWATY. 

Cr9. temelitel , Vd, gruntovloslinilc , vterdnik s fundator. 
GRUNTOWNOSC, - ^ci, i., ftalośd, pe^no^d, nielck- 
- koś<r, bic ®rftnbltdjfeit, W naymnieyszych dziaJaniach 
0\'ców naszych upatruiemy zawsze iakowąś g^runtownośd, 
którrfy doyśdź teraz nie nioźemy. Kras. Podjl. i, aSo. 
Jtt, ocmnoBaraeAbHOcai!,. GRUNTOWNY, - a , - e, 
fundamentalny, na dobrym gruncie założony ,' mocny, IW- 

?y, grunMiĄ, oetl/ ftarf. Bh, gruntowitji Vd. ^mnten, 

yftojezhen, vterden 5 CVo. temelit ; i^j. ,ocHOBaiiieA£Hiiin, 

iscn&ftaiibiii. Cnotom gruntownym to imię dano, iź 

wszyitka sprawa poczciwego życia, ink na gruncie, na nich 

się fanduie. Hrhjl. Nau.N. 7. cardinales virt: ©ntllbtUs 

gfnbrn. Mitość nasza ieft gruntowna, ie idy nic nigdy nie 

oftudzi, ani rozerwie. Teatr ai, 5. Dyament cienki na 

takicy foldze osadzony, podobien dyamcntowi paran- 

gon , gruntownemu i wesołemu kamieniowi szacowneoui. 

Złot. C b. kamień półgmntowny. ib, GRUNTOWY, - a, 

. e, od gruntu, to ieft, ziemi, polu, roli, Vd. grnn- 

ten , ^tUUb'/ ®tUllb(lu<f i< s , Własność gruntowa wyraia 

własność nad ziemią. Zab. 6, 2 24. QJnmbeiąent[;iim. 2a- 

ftawa nioruchoma , hypoteka , gruntowy zaftaw. Cal. Cyw. 

a, 102. Czyn>z gruntowy Hs. noacMeABHoe, no'i«MćAB- 

HUJI 4ĆH&ril. Gruntowa księga s ziemiańika , ba^^riiub^ 

ftUcC* " Ł.^^> suche, albo iak nazywai.'^ gruntowe, na tłu- 

ftychr i soczyftych mieyscach , naylepszą daią trawę. Aluk 

HosL 3, •»«. (Stunbiptefcn , ttocfenc, «ber fette SBiefen* 

Kośd gruntowa lub kliniafła ieźy w śrzodku dna lub grun- 
tu czaszki głowy, os basilare. Krup. 1, 38. GRUNT- 
RYS, - u, m. , z Niem. bcr ^Itunbrt^, planta,, zryso- 
wanie fundamentu budynkowego. Soljk. Geom, 3. ChiTilel, 
1, 78. GRU?łTWAGA, - i , i. , z Niem, bie (Orur.bWds 

gc) 93U'pii'a9e, ©Ątotiuafle, ©efjwage, aBaflTerwage, </. szyn- 

waga). Grant waga, deszczulka trzy^jraniaiła, maiąca przez 
Przodek na nici uwiązany ołów, służy do brania wagi lub 
ważenia, gdy się buduie. Mag, Mjk» Nie przeRćiiąc na przy- 
rodzoney równości micysca, potrzeba pod gruntwagą iedne 
jnieys"..! zbierać, drugie nawozić. Kluk Rosi. 1, 43. 

Pochodź, bszgrunfny y Aezgruncie , dogrimtowoć ; na- 

gruntQwać\ ogruntować, podgruntować ; ugruntowad^ wy- 

• gruntować; zgruntowac, 

GRUPA, - yi Ż-, z firanc. wfoik., zbiór równych f;gur 

kształtnie z solią powiązanych , bądi w rzeźbie , bądi w 

malowaniu. Min. Aus. 33. Bh, XOtpp^b(t , I^ObobUia. 

CRUSZA', - y, i,, Sn 1. ttnfd^mm; Bo/i. ^rufffa ; yd, 

grushka , grushkovii dreyu^ Rs, rpytueBUHa, gruszkowe 
drzewo , gruszka , bet ^itnbaum. Grusze potrzebuią zie- 
mi dobrey, wkorzeniaią się gfcboko , a pospolicie do 
łnaczney wyraftaiąAYysokości. Aluk RosL 1, i36. Gru- 
sze dzikie iDllbe i8itttb4»m^/ di>browoluie po polach ro- 
sną, tó. 3,38 1. GRUSZCZANKA, - i, i., galas 2 gruszek. 
X. Kam. gjItnttroC. GRUSZCZANY ob. Gruszkowy. GRU- 
SZCZYCZKIA, - i, i., Aj. rpyniM«a, scach* 3H- 
MHflJl, ziele , /?yro/a Linn. ^ittit^likti , liście ma gru- 
szkowym podobne, latem i zimą zielone. Kluk JRosl. 3, 
221, złowią też i abłonką, zimozielonym. Sienn.\'5i^et 1^2^ 
Syr. 1282. okrągłoliścia , rotundifolia i mała, minor; 
iednoboczna , secunda\ iednokwiatowa,. uniJloTa\ bal-, 
daszkowa umbellata ; tey wieśniacy wielo lekarikich 
ikntków przypisuią, i ftąd pomocnikiem nazywaią, Jundz* 
236. GKUSZCZYSTY, - a,. -o, GRUSZKOWA.TY,/ 



GRUSZECZNIK - GRUSZNIK. 

na kształt gruszki, btmena^nlid). Melon gruszrzyfty, od 
kształtu gruszki. Syr. 11 8-*. GUUSZECZNIK ob. Gra- 
sznik. GRUSZKA, - i, i..' GRUSZECZKA, - i, i. 

zdrbn., Bh. bntiffa, ^rufflićfa; Sr. i. rrufd^roa, fru^fi; 

Sr. 2. ffdjllfdjfUi Vd. grushka, grushkiza, gn./ke, hrufke, 
grushoYO drevo ; Cr/z, hrushka } Cro. hrulka, hri.ikt , Bs. kju- 
sckaj Dl. kruH^a, krusya^ //g, keurtvely, kbitYely ; i?^. kru- 
scka , kruscciza ; Sla. krushka , krushkovo dervo | Ross. 
rpy^liM (cf. Cro. hrusztati r chróilać cf. RpyiUKa 2 kruź;. 
gruszkowe drzewo , grusza t^n SdtrnbaUttl Ład. H. N. 46, 
i owoc drzewa gruszy. DyAc. 31ed. 2, 442. bie iBitn. 
Btłrdzo wiele ieft gatunków gruszek; są małgorzatki, ia- 
kubówki , muszkatułki , pasówki , panny , baby , zimo- 
(iradki , gdule, dawidki. £ad. Ifji. N, 46. dawidówkl ', 
Crgtówki, pigłowki . X. Kam. miodówki, perguiiiolki. 
*l>ykc. JMed, 2, 4-ł3. kapullnice, rze|)nice, Cresc. 22J. 
koniakówki, kluniackie gruszki , bugi. (Carn. korubćłr, 
kravojn^ze , ternarke , garzaróle, lushperna, tępka, 5vi- 
panke , mazharye ; Bh. bjtlćicf a ; Rs. rAHsa i t. d. 
Gruszka leśna bte tOllbe ^ittl , ^Ol^Htll, gruszka polna, 
owoc soczyfty micsiily gruszy dzikicfy. Kluk, Rotl. 2, 38. 
Vd. lesna grushka. - Fhras^ Snilo mi s\^y źt;śmy gruszki 
trzęśli, to pewnie gitzy znaczy. Teatr 29, 100. zle gc- 
dło) Przebierać będę w dziewczętach , iak w gru<ix.kach. 
Teat, 55 3, 4. (Iak w odle^ałkach). Prot^. Sr^i. {a JU f 
, jogo fofcjrtmi ffd?ufa:!i flapafc^, przezyę gr.) Prov. Pol 
Nie wszyAkim gruszki , drugim iabika. Rys. Ad^ k^y non 
omnibus omnia aj'fa). Nic "zahaczy gruszki w popicia, 
Cn. yid. 720. suani cuis^ue homo rent meminit y et PCfs 
(4umt bie &eUQCnt}ńt «id)t. Esactus piUn tego, co uań 
włożono, spra-wny , nie zahaczy gruszki w popiele, itko 
wp»"zypowieści bywa mówiono. Mącz.. Gruszki nie ZŁSpic 
W pier.u. Pot, Jow^ 2, 6. Klok. ' iLrń. 61. Wszyftkich 
iutro uprzedzę mym przybyciem gości, Nie zasypiam w 
popiele moiey lubey gruszki. Zabł. Z^ S. i3. Pot. Jrg. 
289. Nie zjesz mnie w kasxy, gdzie potrzeba, nie zafpic 
gruszek w popiele. Mon» 65, 723. Teat. iib 46. - Ulta- 
zywać komu gruszki na wierzbie. R\s. Ad.Gc^. t. i. dudka 
na kościele s za błazna go mieć, elnr n ium ^laWeM tiaUn. PrzC- 
ftrzegam , .ic Graf cię uwodzi, i obiecuje gruszki na wierz- 
bie. Boh. Kom, 4, 88. - j. , Gruszka miłosna, soianum 
Melongena y gatunek psianki. Afuk DyĄc. 3, 89. C0?eUns 
^anapfel. - $., ziemna abo wycza gruszka, apios, bil' (SrbbUtt/ 
od pndobieó^llwa ma nazwifko, bo korzeń iey ma kształt gru- 
szki. Syr, 1^10. ziemniak biały. - §• , Jtg. Owt przy ussacH 
gruszki jedwabne perłowe, fJa pornszf>nic głową roszać się 
gotowe. Łqcz, Zw. 23. t. i. zausznice, C^tgrj^^nf ttl ^Ottll 
eliwr Q3irn. $. , Gruszka abo twardrjić około śledziony. 

Spicz.b. ejne ióerfidrtung/ cine SBeiile cf. gruczoł, guz. 

GRUSZKO WAh'Y, - a, - e, - o adi^. , na kształt gru- 
szki , birnenarttg^ tpi^ eitie ^trn; Rs. rpymeBHAubuL 

GRUSZKO WIEC, - wca , w., gatunek motylów, Ład. 

H,N. 110. fine STrt ©^metterlinge, ber iBirncHPOgel; 

tinea pomonella , zanokrica maleńka , ikładaiąca iaia W 
gruszki lub iabłka. Kluk. Zip. 4, 38o. GRU?:ZKOWY, GRU- 
SZCZANY, - t,, -^e, od gruszki, ©irils. Bh, (iru|ffO= 
19^; i2j« rpymdBblH. Drzewo gruszkowe przyimuie czar- 
ną farbę tak doskonale, ie trudno poznać równości między 
Hebanem. JCluk, RosL 2, 38. Liści* g^nszkowe. Syr. 
Ł23a. Driewo ^ruszceaue, Cresc 3i.3. GRUSZNIK, 



GRUSZECZNIK - GRU20ŁKA. 

GRUSZECZNIK, - a, to., tym «amym aposobem » gm- 
8iek lic robi, iak iabiecznik z iahiek, aie nspóy ten ńtL- 
leko itsirze prsyiemnieysKy icll. Klui Rosi, 1,173,, yd» 
gTushovaig grushni moaht, gru&hkoyes \ Ross, rpyuieBxa 
fSla, krushcsik s sad gruszkowy ; Crn. hrushovza s po- 
lewka gnuzkowa). Gruszecziiik. N. Pam. 4, 1. Jm 
cierpsze sią gruszki na grusznik użyte , tym sif grusznik 
dluzey zachowuje. Dykc. Med, 2, 44"'. *Gruszownik. 

Mądz.jj. ber SBirnmejl, SBimtoein, SBitnciber. 

•GftUSZr, - u, TO. (może z Niem. hdB &<tnit s ruszto- 
wanie). Przeciwko tym pokusom cnotę na gniszt zało- 
żyć. Mey ffiz. 102. Tak swawole swe drzewo ua gruszt 
laioży^a. Trudno się iey obronić, by nas nie ztomiia. 
ib. roi 6, Rozumiał, iż ten harcownik ftąd miat nay- 
pierwey na }(ruszt założyć, a ftąd nędznego człeka na- 
przód pokosić. liey PJi, M. 5, 

GKUZ, - u, wi. (z Nitm, bet ®raw^, %XVi.'h ^ Dan, gruus, 
5tf«c. grus, kras, krossa), gruz rozwaiin , s rum, bł'r 
64tttt, Crn, sm6t, gromazha . r^rf. prod , prodje, ku- 
pez poderŁega sida ; Rs, My'copl), XAaMb , XAaMOcni*, 
Qe6eHfc. ICamyczek z góry o ten gmach zawadził, J wszy- 
fikic zgniótłszy kruszce, w ieden gruz osadził. Zah. ł2, 
255. - Gruz do tła nowy, s ber SWirtel- Cn, Th,, Vd, 
prod, debel piesek (ci. dziardwo); Boh, paćed) , łOas 
pao < piffetll rOibtlane, ®<lcr!ł On, grjea, lUemęuk). 
Mieysce próżne między podłogą a ziemią, wyłożyć trzeba 
piafkiem, gruzem dla uniknienia wilgoci. Swiik, Bud. 
100. gruzem nabiiać, naw- *»ić , ruderart, Cn, Th. eui^tt 
€łiti(^ anf^Ótteil/ /?* igeeeMmnB, saiseeeHHm*. Gru- 
zem aabiianie Hs, nsedcHiŁa. *§, Któżby serce z gruzu 
miał i rtaii , By' me drżał patrząc , a tu świat się wali ? 
Oiro/ć. Luk. 45. « głazu, z kamienia). GKUZŁA, - y, 
i., GRUZEł-K.A, - i, z.z-rhn., bryłka, grudka, etlt 

Alainp<bi'ii (cf. 3)rłife, 3)to* »»bU ^; ^^^''^ *• rujwa^ 

tniiltiU ; Sr, 2. gruila. Lepsza troclię gruzełek ziemi 
bez buiażui , niż sz«rokie buyiie pola trwogi p^Ine. ff^^arg. 
Wal. 25o. Sułha chwila niedoi>ra kn oraniu , bo w ten 
tzas ziemia się spiecze , a tak snthe gn.zły nie mogą się 
zdrobić. Cr€sc. 88. Proftą gri^złę v.ypalouą zanneiiil 
Donokryt w szmaragd Pihh, 6en, lijl, 5, 72. Sodoma 
leży w smoluycb gruzlacfa i w kupach popioła. Leup, 4 
JEr'/r. a, 8. ^w smolnych bryłach. Bibi. Gd,). Gruzła 
•oli, bryłka soli. Włod, Gruzła w wapnie, s kamy- 
czek w wapnie, ff^łmd, Gruzła mąki , fin ^UWiim^' 
iftn* Grusla złota. Po/. Jow, 128. Kiedy się mam- 
bom w pierciiarh mleko w gruczoły albo w gruzły zsia- 
da .. . Urzfd, 38. Łobodę pTzyłoźy<5 na twardość albo 
na gruzie, tedy miękczy i ból uśmierza. Spicz. lo. 
GRUZŁOWY, - a, - e, w gruzłach , in ^Ilim;)*cn- 
(^i^t), Humperig. Sór gruzłowa w beczkach się 
priedaie. Ko/. Leg, 3, 455. okruchy soli rumowey ). 
GRUZŁOWACIEC , - iał , - ieie , niiak. ndh, .^ zgru- 
iłowacieć , pogruzfowdcieć dk, , gruzłowatym się ftawać , 

W smzły się (kupiać, ftd) f (topem , fldiriperig werben. 

Mąka, gdy wiJgotnieie , ztąd gruzłowacieie. Rs. msa- 
poiKHinBci^, ominBapo'^ycB. GRUZŁOWATY, - a, 
- c, GRUZŁOWATO adt^,, na kształt gruaeł, bryłko- 
waty, Włod, !|uitlł>erig (bni(t<bt). Mąka gruzłowa ta. 
Ziemię gru zło watą z wielkim potęp przewracali. Warg, 
Wai i3o., Sor. i, tUJIDftte. GRUZOŁ , GRl^ZOŁEK 
•5, Gruczoł, Gruczołek.- GRUZOLKA oó, Gruzelka, 
T^nt. I. %, 



GRUZOWATY - GRYGLINOWY. 789 

Grnzfa. GRUZOWATY, -.a. - e, gruzu pełny. Cn. 
Th. tJOtt e*Utt, fMttJg. GRUZOWY, ^ a, - e, do 
griiZM, ©ran^s, ®4nttr. Piasek gruzowy, sabulum 

grossum, grobfórntgt r (Banb, ma, ®rau^, «riin^, 

©ranb, Ikłada się z znacznych grubych i nierównych ka- 
myków, zdatny do wysypania dróg. Kluk JCop, 1, 254. 
(rf, gryz, dziarAwo). 
GRY, (ir. yqv minimum: n. p. Ani gry, anikrty: f*fiSs ygv 
^^syyfTat, ne gry cuidem locuitur, milczący, ani be, 
aui me ; słowa się na nim nie dopytasz. Cn, j4d, 5. er 

giebt mći nid?t ben genngflen tmt oon ^^ ; mm fann 
tti(bt^ 9on tlS^m berati^bringcn. 

GRYCHT, -u, m,y sztuka mięsa wołowego w ćwierci za~ 
dniey, pod pieczenia zrazową, eln @tli(f SHittbfleifd^ au^ 
bem^intcrmcrtel. GRYCHCIK, -a, m., zdrb,, n.p. Mo- 
żnaby mieć ćwierć, połowę, f eberka, grychciki. Boh, dj^'. \ 2. 

GRYCZAK, - a, ot., gryzka, gryłka, placek z gryzu abo 
z mąki pszeniczn^y po^ledniey, Wtod,y chleb czyli pi- 
róg z mąki pszenn^y podldyszey. Dudz, Sg. ein 93acf» 

werf 9on @rU'^mrb(, ein d^rle^brot. $. człek nieuiiza- 
ny, borys, gbur, grądai, ein pittoiper SBauerferl. $. Gry- 

czak , gryczany placek , ejn Sbuc^WeiJcnfttdjen , Rs, rpd- 
inueBHKb. GRYCZANKA, - 1, i., słoma od gryki 
' abo tatarki , iBttC^Weil^enłlrob- Gryczanka każdemu by-» 
dłu za siiłuo i»ię daie. Kluk Rosi, 3, 276., Vd, hedou- 
shina. GRYCZANY, - a, - e, na Rusi Hreczany. 
Budź. 29. hreczysnyr, tatarczany, $Bu(bn)ei(ens, od gry- 
ki. - Mąka pszeniczna i hreczysna. Stryik, i48. Kasza 
hreczana czyli tatarczana. Krup, 5, 706., i2x. rpetnue- 
mhińi Crn. ajdoYt), GRYCZANIK, HRECZANIK, -a, 
772. , n. p. Z mąki hreczandy gotuią dla czeladzi klufki 
1 placki pieką, nazywane hreczaniki, l.ad, H, N. 4%, 

6>/2. ajdovnek , ^eibelomf lo^ , ^eibefornfnd^en ob. Hre- 

cziiszkiw 
GR^iF, - a, OT. (Gr. yjuł, lat. gryps, gryphus, lat. med. 
griffus, j4ngl. grifPon), ber ®reif. Jllyri Hanc duem 
I^oh albo Nog i^ocant , cum aliae genfes Jictae auis fi- 
dum nomen retinuerint, Cn. 'Ih, - Boh. ^ó\j\ Sor. 1. 
^•raDf; Bs. grif; Fcf. graif, orloleu , jaftreb ; Orn, vels6r, 
cf. białozor), qvais; Hg. orolav; Rs, Tpni^h; Ec, rpv(|)ł) (Ec^ 
BÓrnooTKa, opeAb BeJiifłiiH HHane cenni) cf. sęp). 
Macie się ftrzedz orla, gryfa i t. d. 5 Leop.Lep, ii, i4.- 
( *Noga i Zeop, ). ■ Cudowna hiftorya ptaka gryfa , o . 
którym dawni wierszopisowie baią, że gniazdo swoie t 
szczerego robi złota. ZaB, 12, 182. Niechay ci drudzy 
ćią podarki drogie, Którym na ikrzyniach leżą gryfy 
srogie, A (Irzegąc czuynym licznych Ikarbów okiem,. 
Nie zawrą sennym nigdy powiek mrokiem. Nar, Dz, 1,. 
126. GRYF herby w polu czerwonym gryf białyl JTi/- 
rop. 3, 18. ein ©appen. GRYF, - u, ot., * Niem. bet 

®riff, ba^ ©riffbret an einer SjloHne, deszczi.łka na 

ikrzypcacb, na którey flrony pabsmi przcbicraią i\ą. 
J. łapa, paznogieć, szpona, bie ^laue. Beiłya ta z 
płaikim ogonem, z czterema łapeczkami, i gryfów trzech 
gronem. Zab. i5, i8i. GRIJFA , - i, ż. , na podko- 
wach koni ciągowych bródka, na przodzie się znaydu- 

iąca. Klak Zw,. 1, 187. bet ®rt|F «orn am ^ufeifen. ob. 

cele , ocele ). 
GRYGLINOWY, GRYAUNOWY, - a, - e, z Prane. 
gris de lin, ffacfi^bllUbc nfiirbfn s . Tdy klaasy ludzie 
niech chodzą, w gryglinowym kolorze, Jabł, Tel, i68.- 

100 



79* 



i^RYCA - GRYWAĆ. 



Dysier i gryalinowy kolor. Comp, Med** yoS* podobny 
do Jkwiatu lnianego. 
GRYi^A. , * i . i. . DiieyMcami sowie się tatarka , a u Rusi 
Hrecska, htt iBttd)iEOCt(en , Rf- rpena, rpeHHxa, AU- 
Kyma ; robią s niey kassf poapolitą , odwarsaiią i dro- 
bną ^ kiórą ledni Radomiką, drudzy Krakowfką nazy- 
waią, Z mąki gotuią dla czeladzi klufki, i placki pie- 
ką nazwane hreczaniki. Łmd. H, N 47. Zowią ią też 
poganką, Bh. tt Sio. p9%mU\ Sr. 2. $e|ba , pf*uf ttt|a ; 
Crn, ajda; Vd. hoda ; Cro. hajda, hajdina; Hg. hajdena, 
tatarka, i^eibefotn. Podług Linn. roślina ta ieA gatunkiem 
rdeftu, Polygonum^ OBegettitt; rdeft gryka, Pol.fagopyrum \ 
rdeil tatarka, Polyg. Tataricum, Jundz. 329. hrecska , 
Polyg. conuolutus. Kluk Dykc^ 2, 21 4. W dawnych 
inwentarzach przed panowaniem , Zygmunta Augnfla o 
hreczce nic nie czytamy. Czach. Pr. 2, 246. {oh. hre- 
czkesitfy). {. Sokola gryka ob. gnidosz. - Gryka dzi- 
|ća Syberyyika Rt. KypAyKb. 

GRY LO W AC C2. yło/ir., z Franc, smaiyd, suszyć w ku- 
chni , r6(lf n 9 birten , prcgein. Zaczął kuchta smaiyć , 
warzyć, gryiować, tratować. Teat. 33 rf, 83. 

GRYMAS , - u , m^^ z Franc. , dziwaczne twarzy krzy- 
wienie, dziwaczue miny , dziwactwo, \)U ®xiVHCi^€ , R*» 
yiKuuKa, yTKHMKH. Lud profty widząc grymasy, i ła- 
mania »ic, z wielości robaków w człowieku pochodzące, 
a%dzi gu bydź opętanym. Perz. Lek. 196. Lepiey ie- 
szcte kiwać głową; władnie tu te grymasy potrzebne. 
T^at. 33 6, 43. Te grymasy iui wywołano z Polflci. ib* 
7 rf, 16 Cztr. Prawda, ie ma grymasy, ale te pickaey 
twarzy przyftoią. Teat. 36,53. GRYMASNIK, - a, 
m.\ w rodź, ie^Jk. GRYMA.SNICA, - y, i., dziwak, 

dziwaczka, ein 0tttfeiif4ngfr , etRe ®rtllenf4ndfrinn , 

|Vttnber(i(f^^ J^^iUg^. Grymainica, iakiey w ćwiecie nie 
anaydzie. Ttat. 36, 5i. GHYMASNY. - a, - e,,- if 
adv,\ dziwaczny, tDttnberIt(^/ gritten^aft. Trzeba ko- 
niecznie grymasne obyczaie płci żeiifkiey poprawić. 
Oaz. Nar. 1, 23. GRYMASOWAC ob. Dziwaczyć. 

GRYPSN\C cz. idnt., smyknąć, ukradkiem porwać, gtap- 
fen , tttattfeil , Rofs. rpaŚaSAaniB . 3rp«6aaAaiiiB. Gall. 
gripper,^ cf. Gr. r^inos^ GRYPSIE WICZ , - a, m. , imię 
patrona.* 7Va^ 3o c. cf. Wydrwigrosz , Łapcap. 

GRYS ob. Gryz. GRYSKA ob. Gryczak. GRYSOWY 
ob. Gryzowy. 

CRYSZPAJT, GRYNSZPAN, - u, w., BA. gri>nffpati, rf| 

lelena, tejmebcil4; Vd' grienspet, gri«nspot, seleuina 
is bronae ; Ross. M'B4XHRa , «pl M'BAAHKa ; podoccian 
miedzi , w handlu pod nazwiikiem grynszpanu ńride 
aeris znany, sól z podkwasu octowego i z miedzi zto- 
iona. Sniad. CH§m. 2, 168., z Niem. htt ^ntnfpttn/ 
rdza miedziana, sztucznie s miedzi wywabiona. Kluk 
JCop. 2, 5a5., Sleszk. Ped. 4 11. Gryszpan abo rdza 
miedziana* Urzfd. 4oi. GRYSZPANOWY, - a, - e, 
od gry.izpanu, ®tl&nfptns. Woda gryszpanowa, inacz^y 
swana kolor wodny , iż słuiy na mappie do oznacze- 
nia wód. Zabór. 269* 
GRYSZFORT , - a , m. , n. p. Przyszedłszy tam, warcaby 
iuź przed niemi znaydę . Gryzzforta zda mić gi^li aa- 
wiłego, Jeden iak koflkę rzucił, J gniewał się i imu- 
cit. t^ochow. 60. 
GRYWAĆ, GRAWAC, - at, - a, c^l. 99rhi Grać, |tt 



GRYZ - GRYZC, 

fpif (eft ^|(egen. Szuler ten grywał, wygrywa?, przegry* 
wal całe iycio. Mon. 66, 206., Bh. ^ratDatn, i^r«gi. 
GRYZ, - u, m., GRYZBTKA, - i, i., gryzowa mąki, 
mąka pszenna. Comp. M%d. 668. poślednia. Cn. 2'A., 

Yfiod., Dudz. 3ł. ^tle^meW, grobfitnigc^, gritlige* 

SBei^enmebtf %^ttXmM- Otręba z pszenicy bardzo ieft 
czyszczącą, ale mało tuczy ic^y gryz. Cresc. 1Ó7. Gryi, 
s szrot mielszy mąki orkiszowćy abo pszeniczney. Syr. 
963. , Cm. Aremęn. - Prażona abo przypiekanego ic- 
czmienia mąka, którą drudzy grys zowią , poUnta^ g(: 
rbftet ®eriłentnebf* Syr. 979. Gatunek pęcaku i ię- 
czmienia drobny. Syr. 953. Gryz z ięczmienia pesj- 
piekanego abo prażonego. Cn. Th., Dudz. 39. (^X\iii 

grob gemablnf^ ©etreibc, ). iB. ®erflengne0. - i- 2) 

gryz ob. gruzowy piasek , gruz. Tr. ^rif^fanb* 
3) GRYZ, - u, m. , gryzienie, phys. «r mor. grycota, 

zgryzota, ^ai^a^zn, ^ńfen, nagenber ^ummer, $ixiti 

fung, ftetieleib. Z różnych gryzów, zrzędów, boiażiii, 
rożnych też w ciele nabywamy humorów. Haur 8k, 
439., Cro. griz •, Vd. gris , vgris s ukąszenie, j. Grys, 
pokoft do złocenia albo malowania marmiira. Tr. VMt 
Slrt firnif Oall. mordant. GRYZAWKA, - i, i., 
GRYZB\, - y, ż., gryzienie n. p. w brzuchu, b^^ 920^^^ 

gen, ©eljen; im Jcibe, ba^ @d>neiben. Bywaią gry- 

zawki n dzieci z żółci zielouey, którą miewaią z ma- 
tek. ' Syr. 292. Wiatry gryzbę ciężką około pcpk& * 
ból srogi wzbudzaią. Czia. Pr^ C. 1., ib. B S. Wiuo 
to gryzą wki i morzyfta w żywocie układa. Syr. 110., 
yd. grisha , griaenje, s&vijenje trebuha ; Cro. grizi 
grysa * dyssenterya). GRYZC, Gryźć, gryzł, gryaie 
cz ndk., zgryźć dk., Bh. it^tl, frrpjl , CtPitt, fiim^J 
jłnSl, Wabati; 5/o. Jrlit; .^/-o. grizti, grizem, griszli-, 
Bs, grli\i , hrridati, bridij, ujidati; /2^. grifti , grizem, 
ugrizati , gloghjatti ; f^d. grifti , grisćl , grisem « ripitii 
Crn. grifti , grisem , grufti , gruditi , grndem ; Sorab. i. 
brr ptaitl r ^*- rpuam*, rpŁiay, yrpM3m*, yrpuaamł 
(cf. Sax. Jnf. grdfen kruszyć, Gall. ecraser); zębami 
Ściikać, głodać, tiagftl Nie gryf rzemienia. Burl.A 3. 
nie «:zyń, co się na nic nie zda). Suchy lukrecyowy 
korzf^ń dawać dzieciom do gryzienia , gdy im się xC°7 
kłuć nie chcą. Perz. Cyr. a, 193. - Jakże markotny, 
iakże wargi gryzie , Nim wiersz wymęczy. Min. Ryf' 
3, 3^2.,' Sio. ^rljc pIfPi. Stał zamydlony, gryaąc war- 
gi. Teat. b^ b, ^j. Lata po izbie, paznokcie gryzie 
ib. 29, 3. pióro gryzie, ib. 34 b, ii. et faut «« bft Jf* 
ber, - $• Gryić dla lepszego połylania , przegryzać, ż«- 

wać , jerbeif en, aufbei$en, fanen, bclSen. pr. erfg* Msłe 

winy gryziemy , wielkie całkiem połykamy Cn.Ad.^l^* 
Gryzie orzerhy. Teat. 12, 128. Nie gryź z csarlcm 
• orzechów. Rys. jtd. 42. Junak okiem orzechy gry«»et 
wąsem muchy ścina. Kochów. 5o. ( ortkazuiie się «™' 
chwale). Gryzłem iakonj mógł kości (tłumacząc Ho- 
. racyusza). Lib. Hor. jś. 4. (walczyłem z tnidnościazn)' 
Gryź, ieżfli masz twardsze zęby, Jeżeli niemasZ, »'• 
psuy sobie gęby. Lib. Hor. A. 4. (lepiey pot afiss, tt^^'^ 
nie potrafisz, nie poryway aięj. Nawiedz go, 1 P°' 
moż mu gryźć tak twardego mola. Pof. Jrg 39. i^^' 

wić, znosić). - Prot^. Mo. Um\ tetttii liffowce, «etl 

gW) %x\%i ne m<5{e, dawać temu orzechy czyli chleb* 
który go iuż gryźć nie może; łyżka po obiedzie, \^ 



o R Y z C. 

k«rftwo po jmierci).- $. Gryźć ziemię, s legnąć poleds, 
lui &XaHei$€n , nnifommctt^ Dam Bachusowi ucstf as 
iosieui bialyra, Ze gdy mię drsewo uderzyło w cie- 
mię Nie gryatlem ziemi. Hor. 3, 80. Min. Pod iego 
aiezwyricioiiemi barki, wielu z mężnych nieprzyiaciót 
popiół gryzło. Staś. Num. 2, i4. Kycerftwo za nim 
gryzłoby kamień. Ryt.jid.G\. 21iemic gryzie, upadłszy. 
Bard. Tr. 47. Jui on gryzie siemię. Teat, 45 <i, 65. 
iui w grobie), j. Gryzieniem bola nabawiać, kąsać, uiadać, 

fteiten, barc^ ben ^if oemnnben ober 6((mfr^en mas 

<|en propr. €t fig. Nayokrutnieyszy taki, co gryzie a 
pieści. A ras. Bay. 111. Na deszcz, murliy ftrasznie 
gryaą, hit Sllegeu )lC(^en. /-rf. Gdy koń kogo gryzie, ra- 
na bywa bardzo niebiezpieczna. ib. Zęby iona prse(lała 
rai gryźć głowę. Teatr bi </, 25. (kłócić, susssyć gto- 

wf » brn ^opf »arm macbrn). G/icz. iVycA. ^. i b. Teat. 

1'3 c, 96. Gryzą mię wnętrza moie. 1 Leop. 4 Ezdr.h^ 
3%< trapią mię. 3 Leop. ). Gryźć i martwić cię będzie, 
ie umrzesz se złości. T«ar. 52 </, 45. Każdy ma swe- 
go mola, co go gryfie. Min. Ryt. 3, 327. [i^tt ^enf<$ 

%9X fctnrn ^ummermHf m , ber t^n im ^craen nagt. Je- 
dnego to, driij^icgo owo gryzie, (n. Ad 339. martwi, 

trapi, ben eincti -nagt bte$ / ben aubern icnrd- Zafraso- 
wany kroi Panom opowiedział , co go gryzło. Papr. 
Ryc, kto dobiera nie podług (łanu swego źoriy. Ten 
albo sam gryźć musi, albo bydź gryziony Nar. Dz. 3, 

123. bfiiett, s«nfen, geifern, frdnf^n. Snmnienie go 

gryiie. Prot, .Kont. C ib y Vd. yjeft mene teshi , pe- 
ihi'. Sio. (^rtie bo SWfbl^m/. - Ws«yllko Vy*C ^ so- 
bie, i nikt uie wie, co ia cierpię. Teat. ]-«, 73. (taię 
w tobie, połykam, frasiiię się . - $. tr. pieprz i t. d. 
pyzie. pie«,ze, bft ^Pfoffft U. f. W. bfiSt^ Vd. ripiti. cf. 
Vd. grishik , esih , kiai-lz s orety. fifc. Zbytek pokoy 
pospolity . iak rdza żelazo gryzie i traci. Falib. Dis. Em 
1. nadwątla, uad vrręia. - $. Gryzie w brzuchu, rznie, 
U fd)nri:e( tm śBancbe. GRYZC się rceipr. $. Dzieci 
cboriiią , gily się im zęby gryzą. Cresr. b-jj. gdy się 

Uuią bir ^dbne brfd)en burd); bie ^tnber ia\ivxxi^ - 

f. Xoral. fjusovvać .ię , trapić się, martwić się, jt<b 
fÓmni<rn, l^dtmen/ 7?^. grilłise , Cro. jaditisc} Bj. ghrri- 
Sdii»t', jadiii, sgialoOiti.se; O/i-tahtami /?s. cKop^ót)!!!^, 
Cif>p6xK>, iipKTopjOj.iiin&cii ^<?. ocitop6l)tiiB, CKOp- 
fi-MO, one 9aMiu2 heli. Giedymin gryzł się na umyśle 
swoim bardzo, widsąc oycz^znę; tok srogo od Krzyża- 
ków sbarzoną. Stryik. 344. Ocuciwszy się, wpadł mu 
•en , który miał , w my^l , i gryzł się długo , cob^ się 
przez to znaczyło, ib. 3ó4. Grynac się sam W sobie na 
Ai^wdzięcziLego kniazia, przemyślał, iakoby go uśmie- 
»3f^. /A, *75. Gryząc kię darmo, zdrowie aC^bie psu- 
>«•<. ^afl. FUł. 82. Na drugich się gniewać, a siebie 
P^it. Teat. O b^ 49. Gryzący się, zgryziony, Rossi 
DpiiCROp6HbiH, iip)1łiHHUii'. Drzyy się za łeb, gryź 
u złości, chcę, iebyś pękł z zazdrości. Ttat. 56 c,.ht, 
Kie powinieneś się iui uii*zym gryźć , ani ninego wfty- 
dxić; bo to, sa ca człowiek w świecie włłydsić i gryźć 
>>ę moie, iuieśmy obadwa poczynili. Targ. BibL i5w 
Tankrcd aię s gniewu wielkiego nie czuie,, Gryzie się 
•rodzę,, i zębami zgrzyta. P.Kchan<. Jer. 4ija. Gryźć się 
a kim o co , 9 »warzyć^ się , na udry z kim iśdź , mit eU 



GRY^BTKA - GRYZGSŁAW. 70* 

się i z sobą i s drugiemi gryzłem. Boi. H^om. 1, 323 
(GRYZETKA ob. Gryz). GRYZIENIE, - ia, /»., subfi. 
v«rb.j Boh btpjntj^ kąsanie, głodanie, iuwaBiti, do- 
kuczanie, ba^ 2Bflfen, Sauen, 9Jflge«, ^ufe^en, Crfe 

nigen* Gryzienie w żołądku , morzenie , żarcie w ki- 
szkach, batf 'Baucbgtimmen. Cn. Th., rznięcie, Bh. jtenl; 

Cro. griz, grisa, grfzenye, madron; J9/. grizd, grizna; Bł, 
grizenje, grisgja, serdoboglja , sardoboglja, srridoboglja | 

Vd. gris , grisha , grisćnje , sarijenje trebuha ; Carn* 
klanjeKJ&c. rpuJica. GRYZIGŁOWA , - y, m. , gło- 
wę gryzący , kłopocący, etn 5topfioarmma(bet/ Bh. CrCs 

)aC3i Rs. cb"fcA/ra [Rg. grizliza, griziza curculioj. On 
ieil ftraszny gryzigłowa dla ranie. 7««/« 24 A, 18., Mon. 
75 589 GRYZIKOŁEK, - łka, m. , zrzęda, mSSRutti 
fopf, Rs. orpbiaa, orpuaeMb. Ona ma męża iakiegoś 
gryzikołka niezgrabnego. Teat. i5, 108. GRYZIKRU- 
PA, - y, m.y iknera, liczykrupa,' eln ®Tń^iiiUt , fin 
Anaufer. A czyż djabli znowii niosą tego gryzikrupę? 
Teat. 3o, 90. GRY ZIMA herb, w czerwonym polu trzy 
liszki białe} na hełmie trzy pióra ftrusie. Kurop. 3, 18. 

• ein-2Bappen. GRYZIPaCIERZ, - a, m., liziobrazek, 

świętoszek, nabożuiczek , ettT ^rtUgirnfreffrr/ ein 3tns- 

bilAtler. Owźe gryzipacicrz, wilk w baranicy flccirze. 
Co kościaneini gaiki pobiia na sznurze. Nar. Dz. 3; 118. 

• GRYZISŁaW ob. Gryzosław. GRYZLIWOSC , - ści , 
z. » gryzienia przymiot, fkłonność do gryzienia, bądź dru- 
giego , bądź si.bie, nraźliwość, ble OJiffrfifdt, ba^ SBeir 

fen, ble .numm?rU<bfttt, ^an^ i\m ^ummer, ober ai:dj 
Sum^anfen mir anberni ^dnftfc^ei^ flS^eien, Bsn. bridkoft, 

bndenje; Rs. '^AKocnih , '^Ay^HecmB. GRYZLIWY, 
GRYZNY, - a, - e, (iryźliwia a^t^. , gryzący, mar- 
kotny, bciNllb, empffnbtidf^ , V\nd. griseozh, griseih, 
Ygrisliu, yjł^dliu, vgri.sezhen , ripezh , serbezhen ; Crn. 
grisęzh , saikly^ne, osfklyrne; Cro. ugrizayecz (grisau 
s dysenteriacuB > ; Bs. bridak, gljut; Rs. "BAy^MiH,. "fc^- 
RłM, "BaokI) {^/?*. rpuaKHBiH artrytycżny). Pretor, co* 
gryźli we ludowi wyroki wydawa. Zab. 8, 35 1. Kojfal^. 
Gryżna nowina ; gryźllwy frasunek. Tr. Gryźliwe kłO* 
poty. Przyb. Łuz. 3o5. 
(GH\ZlVtOŁlC, - ił, - 3, czyn. niedoh. , zgry^inoliĆ" di., 

bazgrać, fdjmleieu, flerfen, fctjlecftt ftrelben. Gdybym 

choć trochę umiał gryzmolić na papierze. Ttaf. 33' ć,. 
66. Umiał gryzmolić". ib. j5, 84. Węglem niezgtabn* 
twarzu gryzntoli po ścianie. N. Pam. 19, 100. GRY- 
ZMOLICIEL, - a, m., GR^ZMOŁA, - y, 1*1., ha* 
zgracz , e(n Śd^mierer. Owi gryzmoliriele nie wiedzą, 
co podać milczeniu, a co objawić. Kras. Liji. 2, ii4,- 
Gryłmoła, pisarz. 7>o/. i3, 96. GRYZMOŁY liczb, 
ntn., bazgranina, ®efdfmieTe , ©cfrf^le. Żaden przy- 
padek politycznemi gryzmołami nie był tak przyćmi<yny , 
iak ten-. Pam. S5^ 1, 116). 

GRYZOMIR, - a, m. , n. p. Wiekn azóftegó, kit?dy myt. 
~8zym władał Gryzomir hei-łem , częAe naiazdy czyniły ła- 
sice. Zab. i5» 48. imię kfóla myszego w Myszeidzie 
Krasickiego* (GRYZONY. - ów, lics^. mn. , Rźplta 
Gryzonów, sprzymierzona z Szwaycarami. 2>)v(. G. 1, 
d53. ®railbtinbren ^ Bh. (K9et|P0, Rhaetia). GRYZO- 
SŁAW, GKY?USŁAW, - a, ;/»., sławny przez gryzy, 
d-oknczatiie drugim, etn beró^mtct ^dnfer. Pr|wo tO' 
nie mogłoby się podobać rozpuftuikowi *, prżytłumićb^ 

*oo .» •• 



79* GRYZOTA - GRZA^DKA. 

go chciaty rządu i sprawiedliwości gryzostaw* Oflr^ Pr> 
Kr, 1, la. Gryzista\«y sławę gryeą<'y, obmówca. Chmiel* 
1, 6o. GKYZOTA , - y, ź, , zgryzota, frasunek, ®Cant; 

jtummtt, ^atm, Sper^Kieth, ^irdnfung. Wuctrauemi 

zażarte ku sobie gryzoiy Wzaieniucy dobywali potęgi 
na zgubę. Nar. Dx. i, 2o3« , Vd. samersa, samers ; Rs» 
npMCK6p6ie. 

Pochodź, dogryió ^ nagryzamy nagryi^' , ogryzać ^ o- 
gryićy ogryzek f odgryzać, pdgryid, odgryzek , pogryzać, 
pogryić, podgryzać ^ podgryić , przegryzać , przegryicy 
przygryzać, przygryźć', rozgryzać, rozgryźć :> ugryzać , 
ugryźć, ugryzek \ wgryzać , wgryić , wygryzać , w\gryić\ 
zgryzać , zgryić , zgryzły, zagryzać, zagryźć, a) grzy^ 
tać , grzyfnąć , zgrzytać, zgrzytnąć, zgrzyt. 
GRYZOWATY, - a, - c, - o adv. , na ksztatt gryzu, 
grie^arttg. Chleb gryzowaty otiębifty, ludziom delika- 
tnym nieftrawny. Ąr. cjdS. GUYZOWY, GRYSOWY, 
od gryzu, ©rir^s/ »0n ©fle^mcfil. Grysowa kasza tu- 
czy, ale nieilrawna. Syr. 96^. Chleb pszeniczny z śrzo- 
towanego zbeźa , abo nader grubćy a otrębiailey mąki , 
iakiego chłopi uźy walą , zowią grysowy. S\r. gSó. 
GRZAC, -al, - eli, grzeie cz\n. niedok: , zgrzać, ogrzad 

dk., Bh.lfUKif Wiif liim, 6rati; sio. brńt, ^rcftif ftres 

gam i Sr. 1 . Crepu , repu •, Rg- gnati , zgriati i Vd. greti , 
griem , sgreti , sgrejati , ogreti , sagreti , pregreja^i, vre-. 
zhiti ', Crn. gręti , grejem i Bs. griati , topliti, zgriati, 
uzgriati, {lopliti, utoplitti , pogriali , mlaciti , omlariti , 
ciniti młako; Cro. greti , grejem, topiti , topim; Ross, 
rpfiiTiB, rp^ K) , yrptiinfł, yrpt aainb , corp^m* , co- 
rp^sHinB cf. Hbr. mn i-harar arsit ; t^nh heir accendit ^ 
cf. gorze<5), cieptości nabawiać, ciepłym robić, tDdtniCU^ 
lUarm mac^eti; propr. et fig. Skoro dobry humor grzrie, 
l^iech śuieg pada, niech wiatr wieie, Gdy radości coraz 
rosną. Zimno ciepłem, zima wiosną. Kras. Lijl. a, 1^8. 
Łeb grzeie wino mocne. Bard. Tr. 74. Tak prosi , i te 
swe wzdyhaniem grzeie Pro^b^'. P. Kchan. Jer. 665. 
J w Hiszpanii hetman f;rzat buntowników. Chroćć- Fars, 
34^. w ciasny kąt ich zaparł, er ttlOd^te tf^nett tOarttt* 
Chłopczyka rąrzka świerzbiała , gdy iey w cudzey kie- 
szeni nie grcal. Dwor, JST. .gdy w cudzcfy kieszeni ilie po- 
lował, nie łowiła gdy nie kradł). - Grzać kogo, zagrze- 
wać, zachęrać,- anfeuern. Pairokl tak ieszcze iwaw« 
grzeie woiowniki. Dmoch. Jl. 2, 106. lak łaie gnuśnych, 
mężnych grzeie woiowników. ih. \, 96. Proźno kondlów pa- 
Aerze do natarcia grzeią. ih. 2, igS. ( podszczuwaią )« 
buZAC się zainjk., Bh, 6i:iti f C / ciepła większego na- 
bywać, (ic^ n)iirtni'n. Słuźebniry ogień uczyniwszy, bo 
tyło zimno , grziili się. Był Łfź i Piotr z niemi lloiąc i 
grzciąc się.' Budn. Joan. 18, 18. Grzał się u ognia. 
' Sekl. Mar, i4. Kto bliżćy ił*ft ognia, lepiey się grzeie, 

Urbjl. Odp. Uuib. fig. zapalić się, ffd) erwłimen, 

erM^^n. MiloŁĆ się tym bardziey grzeie przeszkodą. 
Zat. II. 7". 3i. Tak mówił, i tak gniewem zapalony 
Grz.ł się sam w sobie Czyrkaszczyk zuchwały. P. Kchan, 
y^r. 291, {. grzać się, o zwierzętach , mianowirie o 
-c&iich appetere Venerem , luujtfd) fe^jn {oh. ciekać się, 
biogać się). Pochodzące pod słowem: Gorzeć, 
GRZA^DKA, - I, i., dem. nom. Grzęda ( iiV. rząd, rzęd) , 
lecha, loszka w ogrodzie,, eltl (^dtUti^Ut t Sr. 1. lc<^(l. 
Wszedt do ogrodu między grządki wonnych iioł« Radź, 



GRZ\DZIEL - GRZ\SlCOWATY. 

Cant, 6, 1. ( zagonki. Bihl, Gd.'). {. grsądki , cf. &», 
^Ttn^ti, małe grzędy w kurniku, są to potoźon* i umo- 
cowane laiki , na których kury siadać maią. Kluk. Zw, 
2, 118. bU .Cublterjlange. J"ź dosiadł Cezar równey i 
Pompciudzem grządki. Chrość. iMk. 16 1. ró>¥ney rangi, 
równego Iłopnia , glelc^tf ©fflffd. %. Grsądki ku wie- 
szaniu szat. Cresc. 6 i. etne ^^ufhiingiMiande, fine Cliifer? 

flance, I^s. rpMA'^Ka, rpjlAoMAa. GhZA^łJZIKL. Grądtiel, 

-a, m. , pługowydyszcł. C/l. /A. bie3>ei<t^fel attt^fTuge. ^'w'' 
W^z>^. 382. cf. (^renbil, ©rónbel, fiA. brl^ei scafus oratri. 

GRZvNlE, - ia, n., subji, lerbi grzać, ba^ SC^rmeH, 

^rrodrmcn. Ouzanka, - i, i., gkzankczka, - i. 

i. zdrbn. , kromka chlel>a suszona, zraz cliłeba ogrzany, 
który ipikiem abo masłem nasmarowawszy iedzą za prey* 

smaczek, fine ^cróflete iBrorfchr ibe , »te ntan fir mit 
g)łarl oberiiButter ju elfen pflf^t, Bh. toppnfa; vd. yre- 

siza , naresck , shnita, ozvirk, tinjak pogazhe ). Chleb 
dwa razy pieczony zowią biscoctum , to ied, grzanką. 
l/rrf</. 348. oA. bifkokt). Juże^ raóy Stani.sfa wie :?nsiad! przy 
kominie, A przed tobą z grzankami spory^kiifel ftoi. Opal. 
sat, 70. Zdechł uiedźwiedi j więc O ziemię dudy i mul- 
ta nki , Spadło masło, iak mówią, niedźwiednikom z 
grzanki. Por. Pocz. id4. zyfk im przepadł , bir il^tlttet 

ftel i^nen oom IBrote, t^r ^erbknfb ^teng tn bte ^Wlt- 

Spadło mu z grzanki , : chucha w garść ; iak gdyby ma 
p^i obj.td zjedli, omyliła go nadsieia. Cn. Ad. 786- btr 
iBifffn ijl i(;m ent^angm. Zebyć 2 gęby i ręku grzanki 
nie upadła. Jag. Wyl. C 4 ó. ( rf. Yąe , kąsek ; cf. łyika 
od gęby odpadła ). Grzanka go ta minie. Chroić, Luk. 
306. Stary iak kruk, uie daie nic i nie umiera, Przeiię 
się niezła człeku upiekłaby grzanka. Żabi. Fir, 2Q. ni^ la- 

daiaka korzyić, ftńii f^Mtfr SBififH, U\n flfiiKr 0es 

lOintl. Nie zła tam będzie eksekutorowi grzanka. CoM. 
JDw^ 196. Abym ia tylko moię grzankę upiekł. Teat. 
8 c, 5. ( iebym swego dokazał , poJ^ytkow ał ). GRZA- 
NY, - a, - e, part. perf, verM. Grzać, geWarmt, ffs 

t»arrat Griane wino, ^lófjenbcr 9Bfin. 

pochodź, pod słowem Gorzeć. 
GRZAcSKl, GHZĘSKI, GRZĘZKI , GRZĄZKI, ♦HRU- 
SKl (z Rulka), - a , - io , gdzie grąźną , Igniąry, 

błotny, fumpftg, moraftfg sum ^erfinfcn, Rs. rpWMMii, 
rpMaHOBacnuH , aiiaKjH, mony^in (rp.v3Hbi/r obła- 
.dowany, piiany ; rp)'3&iłf ciężki)} Ec. ranWHhiK. rpi3- 
HMH. Naprowadzono naszych na mieysca grząflcie i ba- 
gnifte , które obszernych łąk i paihvi(k powabny czyniły 
pozór. Ndkoło ty. h topirlifk ftali nieprzyiaciele. I^ar. 
lijl, 3, 35o. Rzeka lVIorawka grząfka , kałuźowata, i 
szeroko się rozlewaiąca. Krom 323. limosus J, Grzc- 
fltie ieziora. Zimor, Siei. i85. pole mokre, grząfkif- 
Phpr. W. 1, 3€8. Przyszło im się przeprawić przez 
mieysca bardzo Ari/^/e abo Igniące. Papr. Ryc, i23. (cf. 
hrazifty^, /Łs. mon* foA. topi eli Iko ), Bfl3I>. Wywróci? 
się , i zasnął twardo w błocie grzęfkim. Wfg. Org. a6« 
GRZA^SKOSC, - ści, i., błotni fto^ć , kałuiyftoff, 
©nttippgfclt, Worafl, A.*. SHanocmB. Rzeka ta, ni« 
tak di« głębokości, i.iko dla Igtiiącey grzą (kości , trudnt 
do przepr;łwy. Arom. 1^12. Grząfkość mi«5ysc. Nar,. 
Tac. 3, 90. GRZA^.SKOW\TY, . a, - e , - o flrf*'-. 
grzałki , biigiiifty , funi|^flg- Hetmani nieumitiętni n« 
mi^ysce grząfkowatc, gdzie sposobnie koniem obrócić 



CRZi^ZNi^C - GRZBIET. 

trndtto byf«) szeregi roswiedlL Krom* 6u3. limosut* Ec* 
rpRj.*iiM4HUH ; Hs. rpH3HOBamMH. GRZA^ZN\C ob, 

GHZttiEclSTY, - a, - e, grzbiet morny Tnai.'\''y. ff^łnrł. 

pirczyfty , f(nfu (latfeii 9incfen babcnb , brełtfftwlrrtg- 

GiiZHlKT, •i:H:</AI'l\ -a, -u, m. , GKZMKMK, -a, 

m.zffrbn., AA. (rbrt, WbDtf t ; A/» djrbft, ftrbft. .v. i. 
fribft, frffbft; ó>. 2. ffd^rbat, cbrcba.t; ^j. herbat, hrrl- 

bai. plechja, harbat , Ifglija; Sin. legja ; Rg. harbat, 
W^^hja , ledi {vu/g harptina spina dorsij ; Cro. herbet; 
DV. harbat; Vd, hcfbet, plezhje (hńb , hriber, reber 
s gUika); ^Carn hirbt (herboviiia : garb; herhti be, 
herbŁaiłZ spina c/orsi ; Rs, xpe6ćmB pacier/e, cnRHKa 
grzbiecik); /-rym. garb). T} Ina część piorsi iVft grzbiet 
s pacierzami, zarzyna się od karku. Ąirrh. Annt. 3. 
ZooL Nar. 67. bet ÓlÓtfCtl. cf. ^ecy , krzy#. ). Na grzbie- 
cie Irieć/?*. AeTKacnii Ha cnHH"fc. Prou. Sio. labnwt ff Ita 
btncbO, a d^rbrotn fa prifrit maU incere, carere /erri- 
Jie>-niif:^ łeir<5 na brzuchu, a grzbietem się przykryć. Sio. 
łrbtom Ąe f Obnu, a bruttom f frolu grzbietem ku osnio- 
wi a brzuchem ku ftofowi efl forrunarus , d:Hrv ma by»). 
Czciy giry, lasy, mofty , chceszli mieć grzb et. profty. 
Hys. Ad 7. chceszli zdrów bydi ). Nie chodź na piia- 
acgo, źal mi grzbieta twego. Bratk. J "^ h. Nie povM*a- 
diy tego, bobym zapewne doftał po grzbiecie. Teatr 
ag, 95. liodzienbyś za to doi\ać po grz'.»ierie. Tear. 26, 

52. w (korę wziąć, auf ben Ol«(f en , anf ha^ ^rQ «itf 

bfn |)elj friegen Kiedy Pan o co słusznie po *chrzepci- 
iDi^ albo po grzbiecie wzbierze stnźąrego , ma milczeć. 
Haur Ek, 178. Świerzbi go gr/.bi et, 5 goni na guz. Cn. Ad, 

119. zatawia, brr ^ucf^l |u(ft tftn, et wid ®d)ldąf babcn. 

Świerzbi naię grzbiet , 5 świerzbią mię uszy, potka mię 

dlii c:oś. i^. ber 55tt(ffl iucft mir, bfute fect e«i \Mi- 

Grzbietem przypłacić 5, fkórą, mit bem 9lU(fen bógen. 

5/0. fbo mr Pec tratt , ned> djrbtom plati. o grzbiet się 
W, s boi «ię piflg, er i(l urn fetncn ^iicfrl b;'forqt. 

Trafi- li kędy iia nioiiiieysze wftręty , To tri umyka i 
grzbietu i pięty. Jnbi, Buk. M 2. cofa się, uflępnie z 
boiafni ). Przed lafką pierzchaią Pfti , ba i rzaiem gbu- 
Tzy 'chriyptów uniyk.ią. Achów. Fr, i4. Lrpiry ry cu- 
dzym, niź na swoim grzbiecie, drapieżnego konać nie- 
diiriedzia. Psalmod, 87. ( lepimy kogoś , nii siebie na- 
rażać). - Uczy mego Pana maniery Francuikiey, spodjie- 
"Waiąc się , ze za to cokolwiek na grzbiet oberwie. f?oĄ. 
Ko^, I, 3oo. na okrycie grzbietu lub ciała, snkn' , bflC 

et btffftr n>a^ a«f ben £eib friegert wirb , ein .IHwibnna^* 

jwrf rrfaprrn roirb. Drugi na szańc szczęścia i wszyftkó 
wysadzi , iedno to irgo , co na grzbiecie a na szyi zofta- 
nie. Rey Zw, 168 b, wie er gebt Unb (le^t. .Co w brzu- 
chu, nikt nie widzi, co na grzbiecie, na to wszyscy 
oko maią. Dwor. E 3, lak cię widzą, tak cię piszą . - 

Grzbiet, s tył, plecy, ble bintere @eite, ber gHucfcn. 

*e»li a nieba nam ety użyczono Dobrego na grzbiet ono 
Nie bacząc zarzucamy. Ryb. Gęsi. D. h. wit Werfcn^ btns 
tet9lu(f^. Śmierć z swym dekretem, u młodych ludzi 
chadza, i flawa za grzbietem, U ftarych zaś przed wzro- 
kiem bywa. Kulig. Her. 284. - Grrbiet mu ^rz^ma. Rys. 

Ad ej. tergum tuetur , tt l^dlt ibiw benSKucfen. H\t 

itW bie Stange / cf. plecy . Nie spodzi^watrm się po 
ie|o przyiaini , abj on miał grzbiet trzymać głównym 



GRZBIETOWY - GRZEBIEŃ. 79* 

moim nieprayiacielom. Offol. Boh, lig. Wftręt Tur- 
kom dali Węgrzy, którym Montekukuli grzbiM trzy- 
mał. Ałok. Turk. 24o. Grzbiet opatruię, -waruię, uahra- 
iam, tergoro. Cn. Th. ben Oilitftn DeffebeB- - MusitU 
się na dyspiitacye gotować pry\\atu# i publitsna, chcieli 
- li im gr.bict dzierźeć. Birk Dom. i3. nie ui\ępować, 
nie ulegać, utrzymywać się, odpierać, ffd) be^dupten'^ 
nicbt n)ftd)en. - Na słowo : iam ietł ! grzbietem wlleca 
bieżą, J t;łk na pował po ziemi leżą. Mia/k, Ryt. 66. 
tyl podali), fig, grzbiet rzeczy nie żyiących , tył, ty- 
lec, ber Sfiucfen an lebl&fen j^tngen. Grzbiet nożowy, 

tylec yd. uoshnt herbet, tejabez , telab). K.siążka 8 
napisem złotym tia grzbiecie. Cn. 7'A. - j. Część la . kto- 
rą co diwigaią , het ^M^n , ber ^acfCH. Aby byli po- 
wolni . trzeba na uh grzbiecie ieżdzić. Teat, '♦4, g. 
(osiodłać, opanować, oiarzmić ich). Sio. Próp. t&it fi 
W^al na C^rbct, »ej WncYt mójtp; (na kark, na barki), 
kroi AtiguU w mo/l obwaro»^any Uią{ gnsbiet "W islny 
niepohamowany. Groch. ff^. 43a. W Afryce góry głó- 
•Wiiieysze od nieklóry<.h pisarzot^ grzbietem świata zwa- 
ne. Staś. JBuffi 109. wif^rzch ). (Grzbiet iesiotra , wy- 
źa Rs. 6.l•hl^b). GRZBIKTO\%Y, - a^ - e, Boh. 

brbetoii^, brbetnj (brbUw cmentan ); Sr. i. Iribetne'; 

Crn. herbtęii , herbtoye ; Rs, xpe6inÓBLiK, <.nHMHhili 
{Bs. xpeOeinH&iii pacierzowy)^ od grzbietu, OiUCfeHs^ 
0{l)cP = . Grzbieto. a kii^ć zfożona ieft z wił-lu koitek pa- 
cierzami zwanych. Kluk Zw. 1.47. ber illiitfgMH, vd. 

herłjtauz. heibtenja, herbtishe). Dwanaście śrzednycb 
pacierzów gizbietoxvemi zowią. Krup. i, 102. - Dao* 
rzaniu ^o Łubelikim iartowny ratus;!u Przechodził wśrzó4 
lata w grzbietowym kontn.-^zn. Por, Jow, 176. t.i. z 
grzbietów lisich , z krzyżaków , ODW itreuCfud)fett» 
• Pochodź, pochrtept , pochrz\pciznm ; ob. garb* 
GRZEfthŁKO, - a, n., demin. nom. Grzehlo, ba< ^trtes 

geld)tn, etn flefner ©frfegel. Grzebełko mu dadż w 

rączkę , ubędzie mu pieszczot. Falib. Dis. J 3. GRŻf- 
BIĘ oh. Grześć. GRZEBIELEC ób. Grz^^bło. GRZE- 
lilLł.lCHA, GRZEBIOLUCHA, - y, ż , irfkolka brze- 
gówka, która tylko po brzegach rzek przesiada. Ład. 
H. N, 62. Grzebieincha , ^£>w»«^o riparin , gatunek 
• mnievszey iafkolki , koloru popielatego , z gardzielem i 
brzuchem białym. ZooL Nar. 23 1. Jafkołki, które się 
legą w (kałach albo górach przykrych ,• /owią grzebio*- 
łii' hy. Sienn. 298. Spicz. i f)i.,' Rs, cmpiiHcl) (cf. ftryiyżyk); 

Me Uff rfdsTOalbe. GRZEBIEŃ, - ia, m. , Bh. et Sio. ftreben ; 

Bg gereben, gerebl;, e; Cro. greben , chesely, cheshci' 
(cf. czesać; Cro. grebenim , chessem ; Hg. gerebellek *, 
Sr, i. tjcM/ Cjefflf ; Sr. 2. iefaf ; Sla. greben, cs«-shalj-, 
Bs, ceacjagl, grebeni (a. Bs. er /^/. greben i 5 śpiczafta 
ikała, scopulusj; Rg. rescj^gl (Bg. gr>bglje, zubaccja, 
grebnglja rajirum grabie; gr^beu scopulus ) ; Vd. gfou- 
nik. glaunik (greben, grabie s grabie ; Vd. grebien ; 
Crn, grebin spina; Vd. grebien, grebenize traduces to- 
jy winne do przesadzenia); Crn. grebenik, glavnik (gre- 
benesh $ kraty żelazne, apuO); i?*. rpe6eHB, rpe6e- 
xxIÓ^ł), rpefi^Haa, rpe6^HOHaa ; -/'"c. seca\o, rpć»ieH*,' 
ber j((inittl. Grzebieni* do cze.s«nia włosów bywaią buk- 
szpanowe, bzowe, słoniowe etc. Kluk Kosi. 2, ifto \iit 
.Ramm jUm 5t(imttten. Łysemu nie s\\\i.y grzebień. Birk. 
Exorb. E k b. Włos kftwaieriki ciesał grzebieniami* 



794 GRZEBIENIARZ - GRZEBIENIOWY. 

Bardz. Tr. i35. , Hul. Ow. Sy. Grzebień rogowy Hs. 
p#roBiiiK.b. Włosy w górę prsypią<5 grzebieniem. leat. 
19 Cf 3. Grzebień do ciesania lnu i t. d. Przędz, 16,, 
»^. g*'CFl^» bieftedjelł Carn. grebcn, ahel, ahla •, Fd. 
grebien , greben , der.sei , derei ; Cro. grcben , jahlya; 
Bg gcreben. hehcl; Sr, a. J^OC^U^ni Bh, t^titU \ Roxs> 
Miaft'HM|ja, MUKAHKa. Grzebień u smuklerza ieił dę- 
bowy du promowania osnowy. Mag. M/k, $. Narzędzie 
Łaiov\ikIe, ein ^artifrinjlrument. Bicze, osęki, piłki, 
grzebii^nie , pale i inne do Beczenia naczynia. Skarg. 
Zyw. 1, i3. Grzebieniami srogiemi ciafo ich targać, i po 
nim iako brózdy czynić rozkazał. Skarg. Zyw. 1, ^3. 
j. W mtvni^ grzehir^ń żelazny, koło z zębami. SoIJk. Arch. 

loa. batf ^ammrab tn ber ^JtJble. - J. 2) Micairtość wy- 

ralUią<:a ua gtu«vie u koguta. Zool, Nar. 73. bct $ab' 
tieitfamm, ber ^^mm. Łogut ma mieć grzebień na gło- 
wi'* czerwony. H aur Sk. ii3. , Sr. 2. grebeU } Cm. gre- 
ben z ,. grebcu: yd* petelinou graben, greben). " Jig- tr. 
Grzebień podnieść; s pysznym a nadętym b>di 9rig9re 

4rijias. Mącz. feln ^aupt emponficbeB / (loI| merbeti* 

Niewdzięcznik teraz ie^tzcze tym więcey podnosi grzebie- 
nie. Po/« -^rg. M. Skoro przyszedł do sity czub mu za- 
raz i grsebień wyradał. ib. 548. - '$. Grzebień na dachu 
dla wyiicia dymu. Torz* Szk, i4. kurek, kaptur, elnf 
%Xt 6(^0rn(lfittfap|>fn. - J. Grzebień podszyynv u kura , 
broda, podgardlek, jtalea. Mącz. ba^ Spaf^ntnUppibcn , 
ber j^abnenbart- $• Anar, Grzebieuirm kura nazyWaią 
wynie sirni< na miszij kanatu korzeniowego flionie, we- 
wnątrz koić i sitowa t^y. Krup. a, i38-44. , Kirch. 99. 

ber ^tfbnenf amm ^ bet inwenbige $ortfa^ br^ Rebfbrmis 

gen 'Betne^. §. 5J grzebień, pław raorfki, bie 6t- 3*- 

fobismufct^el/ bie toic ein Siatom ati^ttebt, Bosn. gayun 

GHZEfil£\ilA.RZ, - a» m. , narzędzie do schowania 
grzebieni, ba^ Si<tmmfVitM» Podatek ten płacą od rę- 
kawic, pończoch , grzebieniarsów . kapelpszów. \f'ol. 
Xeg. 4. 80. §, grzebirniarz, graebirnnik , Bh. btf l^naif ; 
Cro. grebenar, <hesaravecs, rkeslar ; Hjp. gerebell6 ; Sia^ 
grebenar,. cseshjjar; i2#. rp^SeHOSHHiili, rpe6eHiBMK'b ; 
Ezemie^lnik, który grzebienie robi, bef - Jt<iminmad)er. 
Rogi bydlęce odmiękczone wyrabisią gr;isehi^tiiarze. A luk 
Zw, 1, ft39. Jglarze , grzebiennicy. Vol. Leg. 3, 593. 

W rodź. itiiji. GRZEBIENURKA. bie jtammmad^eritin, 

•BA. btebenarf^i; Cro. grrbenaricza , che8zravka; Hg. ge- 
rełielbne. GRZEBIENI ARSKI - a, - i«, od grzebre- 
niar£a, ^mmmadyer^f aa. btcbenarjBÓ. Grzebienia! fkie 
r»emiesło 9 GKZEBIE^^IARSTWO , -a, «., bie ^attims 

mad>cfev, fi/i. bwbenarjlwi. grzebteneKv - enka. /»., 

GUZEBIONEK, -onka,m., GRZEBYSZCZEK,- ysarzka,, 

m.y fUm. , fłn tteinetSiamni, Bh. brefiynef: /?*. rp^ae- 

inóiŁb> Epe6eH&a, rp^d^HO^na. GRZEBIET^IEC, ńra, 
m., GRZEBIENlCA,,-y, i., Cynotorus Linrt.. bet jtctbef/, , 
lodzay trawy. Kfuk Dykc i, 177. grzebienira grzebie- 
niafla, criftata. Jundz, ia4. ber 9{abellerbel/ ob. cze^ 
ohrzyca-, Rg. oceacglikka. GRZEBIENIASTY, GRZE- 
BIENflSTY , - a , - e , o grzebieniu , mit finem jt4mmr ' 
D^tfebeilr Bh.bifbehattj; K</. grebenaft, grabenaR, ko- 
paah , peraizhaft , kukmaR { Bs. 0t Rg. grr^benit scopu-^ 
losus ) r Bs, rpe6ćKH«iiiMH. Kogut grzebieniafty. Przyh. 
Milf* aań. Kur ftrdi grzebieniRy. Groch. W. 32..' Puk 
gnebienilły. Otw. Ow. 40;. GRZEBIENIOWY, - a. 



GRZEBIENOWATY - GRZECH. 

- e, od grzebienia , /I4. rpeCeHOSHUH; jtamms. Gril-^ 
bjeniowe zęby- Łd. Cewy grzebieniowe, ^oljk. Arch. mi, 
GRZEBIENOWATY . - a, - e, na kszUit gizebiema, 
IDie ein ^amm, Be. rpedenoBHAHUH. GRZEBŁO, -a, 
n., GRZEBIKLEC, - Ica, m. , Boh. (rbelec, DHelCff 

brbijUo; Sio. biUWc, poffTrobać, (ItrafablOi ćefabio; ^^ 
3. fcbroi^a, fc^rofar ^oufte brapabn>0/ brapabliofo; vd. 

ftri'galu , kefa, konjlka ahzhet, sliieibalu, zhcsalii; Ula. 
csesha^ia; Cro. ch^szalo ; Bsn. et hag, cessallo*, Roit* 
CKpeSHHua (rpe8AÓ, rpe6oRb iłrychulcc , wiosto)i 
szropa. grzebień do czesania koni, czyli do cudzenia,zgrzebio, 
ber ^triegeL Grzebło, cudzidlo, drapa^^zka, szrupa. 
Z)91n. {. 467. Nalazł djabef grzrblo. Rys. Ad. 46. ma 
teraz' czem dokuczać). - $. W hutach , ieby kopyto do* 
(konalszą miało figurę , aby iego węgieł był ziiaczaiey- 
Azy, przeciągaią przez brozdę kosior drewuiauy trzygia- 
niaRy, grzebło zwany. Os. Hu i. 106. (Bh.btCblo rutrum) 

oźog huciany, etn brtpetftger ^cburftocf tn b.n (Bd^md^ 

bótten. GRZEBYSZCZEK., Gi<ZEU\K oó. Grzcbieuei 
(er. zgrzebie, grępla , grabie, grześć). 
GRZECH, - u, m. , B/Ł. et Sio. IfiiAf ^r. a. %t(d^i Sr. x. 
bred), UĆ^, rjd), brid), riecb; Oo. greh, pregrefl^a, fal- 
liiiga. />/. grefka, szagreha i Krf. grieh , pregrcha, pre- 
grtfthka, Crn. gięh, greib , pregreha ; Sla. grih} Jiag,^ 
grjóh , grjehofta ; ^x. grjeh , grih, grjehutaj /?J. r. txb 
((IV Aar. borreo, Ger. grauen, cf. groza ) i grzech ieft 
odlląpienie od rozumney a duszn^y woli , a za grzechem 
idzie wftyd i sromo.ta. Skarg. Zyw. ł,.i33. bie ©UUbe. 
Grzech, przegapienie* p zjkazauia boi ego ,. seiceni, sie- 
wem i uczynkiem. Ifrbt. Na. A. 6 ó. , Alon, 73, 63i. 
Wszelaka nieprawość gizech ieR. Budn. J Joun. 6, 17* 
Te słowa: nie godzi się ^ grzerh , są wypędzone z War- 
szawy. 7eat. i5 c, 83. Jakiś flcn^pulat, w«zyUko się Q 
niego nje godzi, grzech. J^eat. 19 c, 79. Kto czyta 
grzech, ten ze djabla ieR, bo djabeł od początku grsfr- 
szy. 1 Zeop^, 1 Joun. 3, 7. Tych, którzy takowy grcch 
płodząc wodą kiirać. Glicz. f'f ych. D j b. Nicpodo* 
bnać, kto się człowiekiem urodził, bez grzerhu bydi. 
Psalm. 34. Kied_y się człowiek tey kalkularyi zbędzie, 
zdaie się, iak gjiyhy grzechów pozhyL Teat. 16 ^, 49., 
Eccl. npeAcorptimeuiA Cr. 9v;oit/t«0;r>7/ucvat praeterito 
peecatn. ^^ Grzech cirmno^ci szuka. Crt.Ad. •1-/6. Grifch, 
djabfa Śmiech. Zegl^ Ad. 82. Grzech dobrowolny, ka- 
rania godny i grze I h nad wolą odpuszczenia godny. Cfu 

Ad. 276. etne raurfiraiaicir (gńnbe - eine nun^iiltubrli^ 
$ónbe. Sio. u\ti bridy ma f»ogu pcturu (tr. każda tho- 

roba ma swoie lek^irRwo ,. Grzfch nirzuany, nie by- 
wa karany, ih. 277. Grzenh zamyślany sinakuie . co po- 
pełniony kaluie.. ih. Grzechu poznanie , z nifgo po- 
wftanie; grzechu wyznanie, icft iego zgładzenie. H. 
Grzechy trzeba ftrofować', ale osobom f<dgov\ać. ib.. - 
Grzech nieczyfty, z cielesny grzech , etne fit ifc^itd^e €iB« 
be. Grzech przyrodzony, który się na nas rodzeniem 
samym wylewa. Skarg. Aaz. 47a.' bie Crbfunbe. Grzech 
o pomftę do nfeba wołaiący. T9at. 3o i, 7. eine |imniel» 
fl^repenbe 6U0be, Sr., i. ne(man))»0. Grzc^ch śmiertel- 
ny eine iCobfńnbe. Jeden dla sw^y kochanki , by z. nią 
tylko siedział, J siedmby na sięgrzechó\y śmiertelnych po- 
wi<*dzjał. Zab. 7, Sog, Kar. Cudzoloinita dość nit 
maiąc na tym, grzech grzechem goni, Jabł. £»• C 9 



GRZECHOCĘ - ORZECHOWY. 

jle Mttft etwf 6An^e nnf hit nnlert . - Gdy co prawda ; 

V to oiej^rsech. Z<i6. 16, -«oo. PUcz utrapionemu nie* 
^nach. Faji, FitL 16, Niegraech iniielieium, Cn^ Th, 
5o2. Za niegrz^cK wsayllko pocaytaaąc , naywickasą 
sbrudnią wypetiiić gotów. Gor. Dz, 80. ellte Unfttnbr, 

anfi^iilDide ^ad^r. 

Pochodź. Orzechowy , grztszek , grzesznik , grzeszni-* 
ea , grzeszny , grzeszy/^ bezgrzfsszny ; iawnogrzesznik , 
rozgrzeszyć y zgrzeszyć ( Ra. rp^xoAK>6e]jb *grzechoiu- 
hnis; rp&xoAioOMaiaii; £c. AioóorpBsóBUii ^grzecho^ 
lubnyi lis. rpBxoB6AHHiib 'g-rztfcAozH^oc/zćfiW: ^rpBxo- ' 
BOAHUHainfc, do grzechu zawodzić \ rp'&xoBoAcaiBO 
*grsechozwodnŁcrwo» 
CRZKCHOCĘ ob. Grzechotać. GRZECHOŁKA , - i , i., 
iafkołka , która aię gnieździ w kratach okieD , guiazdo 
osobliwszym spusobem aobie budiile z ziemi, w pyszczku 
iiiesion(iy , które sianem i pidrami wyściela. Ład, H, N, 
62. Me Cen|tfrfd?»«Cbc. cf. Jerzyk). GRZECHOTAĆ, 
GHZEGUTAC, KRZEKOTAC, - ał, - oce, er. ndk., 
ef. rzcgotać, gnichotać, klekotać, tUppem / tlllt filiet 

JtUpper. Bh, titeitim, thf^c^, Uf^tam, rct^cDi •Sio. ro* 

^0(9; 6>. a. f4^CJerroCafd>; Cro. (krobóchemj Ikrebe- 
chem , ikerguum ; JJg. zirgik , tsergetek \ Vd. ropotati , 
roputezhem , shkrepetati \ Crn. ropotshem *, Rs, Ą^efiez^ 
SKaiiiA. Grzegćoika grzegoce. Banial, J. 4. t. i. gru- 
' cHawka gracha, bie ^urtflUn^e tromttiett. " Kokosz krze- 
kocze« Dudz, ai. (cf. krekorać). J. *-. łasne żaby, któ- 
re Faraona karały , codzień tu krzekotaią przeciwko 
prawdzie chrześciańHciey ; poydźźe ieno z temi grzego- 
tkaini na światło kościoła ś. Birk. Kxorb. 7. ( cf. {kize- 
czeć, krzektać, JBA. fr^l^Otam, lU%WP 1 fref>Otart, Ger. 
Uattn ; Rg. karkocchjatti. GRZECHOTANIE , GRZE- 
GUT\ME, - ia , n. , Vd. ropot, ropotanje , kłopot , 
M^(a|>|^eni, ©Cfiapper; Sr, \. $CłftfOt. Krucy wzbi- 
wszy j>ic z wielkim krzekotaniam , bili na okręt. Kosz, 
Cyc. Dl, cf. ftrzekolać. GRZECHOTKA, KRZEKO- 
TKA, GRZEGOTKA, RZEGOTKA, - i, z., grucho- 

tka, bie SUpper, Bh, dH^eflacfa, Maneta; Sio, rapos 
UiU\ Sr, a. fd^cKTfatoa I ^r. 1. }€ier(awfa'> r<i. ropotu- 

Ja , ropotuliza , klepetula , ropotcz , klopotez , sraka , 
shkrepetniza , ahkerbliza, bernka^ Crn, ropoti\la, ropo- 
tnleza , klepetńla ; Bs, gnakara , frricjaglka *, Rg, zyar- 
cjóka, klepetallo; Cro, (kirobotiiika , (krablylcza , fkre- 
betaiyka, klepetalo, klopotecz , ikreblitza*, Ifg. tser- 
gcityi; Rs, rp^MyniKa, mpeigóniKa, ąjaxKyuiKa; Ec, 
coip^KaAO. Bywais^ niewesołe czasy owe tray dni wiel- 
kopoiłne , kiedy uftaią dzwony , a na ich mieysce odzy- 
waią aic grzegotki. A to w dziefi ś. Grzegorza iuź się 
gotuią grzegotki. Swad. i, 118. W Wielki Piątek u 
nas nic nie słychać, prócz niewdzięcznego głosu rzego- 
tck i klekotek. W. Po/h. W, aSł, • Grzegotka wielkoty- 
godniowa. Chmiel, 1, 1189. Grzegotki, któremi chłopcy 
w V\ ielki Czwartek Judasza wyganiaią. Haur Sk. 386* 
"Wrzafltliwe grzegotki. A>fl#. A/o/?. 26, Krzekotki , wy- 
ganiania Judasza. Smotr, El, 39. GRZKCHOTKIK , 
- a , m. , croialus , rodzay Wf źów , maiąry ogon chrzą- 
ftkami ftawowatemi zakończony , który gdy się rusza , 
chrzcft na kształt grzechotki wydaie. Zool, Nar. 300. 

Mc ^Upperf^^tange. 

CECHOWY , GRZECHOWNT , - a, ^ e, od grzechu, 



GRZECZNIE - GRZECZNY. 795 

t^inheU s-k Zmaza grzechowi. Groch. W. 90. Nadgro- 
dy ś.Niętdy cnoty, zapłaty grzechowe. Por. Arg. aaS. 
Niemaiący kwasu grzechowQ^go« Smotr. Ap. i53. 
GRZECZNIE, adi^erb, adj. Grzeczny, *i I grzeczy, ku 
rzeczy, dorzeczy, *r7.yśn>, na leiycie, dobrze, i{«. HHHHO, 

gani gut; ganj artig, aw^tfmaptg, yax €«d>e. Moic grze- 
cznie kto malować, nie będąc malarzem. Petr, Et, 99. 
Konie grzecznie ubrane. fVarg, W<d. ł5o. Wyspy ta 
Henryk grzecznie zmocnił. Borer a, 86. oppos, niegrze- 
cznie, niegrzeczy, nie ku rzeczy, nie do rzeczy, nic do 
rzeczy; n. p. I^m sposobem place domów budowania 
niepoźytacznie i niegrzecznie do gospodarRwa bęidą wy- 
dzielone. Petr,Pof. io4. - J. a) dwornie, obyczaynie, 
uniżenie, [^ 6(1(0 / rtttfg, Rs. rAa4UOio. Ja mu iak nay ' 
grzerzniey odpowiedziałem, a on się uraził. Ld, Zgruhiia- 
nami trzeba się grzecznie obchodzić. Zab. 4, 167., Rs^ 
6AaronpHB'&iiicBOaam&. GRZECZNIS^ - ia, m. , uni- 
żony, przesadzający w grzeczności , eiH gftt |U JÓffW^ft 

90?fttf*^ ein ^^ompłtmftttenfd^netber. Rs, yHuiHaeisb-. Z 

grzeczniaiów albo ofiertowniczków nayprędsza pokazuie 
się zdrada. Fred, jid, 68. GRZECZNIUCHNY, - a, 

- e , - łtf adv. , iniens, adj. Grzeczny , gat fc(>t Httig. 
W zwierciedle iona patrzy aię młodziuchna: Snąć po* 
chl-buie , rzf^ct^ żem grzeczniuchna. Bratk, O h b. 
•GRZECZNOLUBIA^CY umysł, animus generosus, Fred. 
Ad. 9^- ibflbrnfenb. •GRZECZNOPO(ZClWY, - a, 

- e , - t« af(v, , prłen pozorn^y rnoty i grzecznoii i , 
UOtt J5»6fl'd>fi'it nnb (?6rnd?fcir. Człowiek grz-rziiopoczci- 
wy, kiedy kraśdź i zdradzać Nakaif okoliczność, zdrp- 
dzi i okradnie. Kras^ sat. ai. GRZECZNOUPRZEY- 
MY , - a , - e , - la a^/u, , z uprz^ymością grzeczny , 
!)Dn flnnebmrnber Sfrrtflfrif. - Francuz grzecznouprzey- 
my śv%iegot]iwy, gadacz. Kras, W. 61. GRZECZNOŚĆ, 

- ści , £. *5. zdatność ku którey rzeczy, dorzeczność , 
zdolność, (łosówność, hiC %dhi^Uit , ZaHli<i)U\t Pier- 
wszy do godności ftoplefi , nie wiedzieć swoiey do aiebie 
grzeczności. Por, Arg. 444. *$. piękność, krasa, blf 
®d)6nbett, ^rti^Uit. Znaczn^y grzeczności dama. Tr, 
t. i. urody. - j. obyczayność , fibfiWeit , 9lrtiglcrt/ 
^^' SbWOHIofl:; Cr^. perJizhnoft; ^d, zhcdnoft, fletnott, 
perludnoft; Ross. 406pQRpaB'ie, B% 3KAH«0cmft , b^B - 
xcecaxBO , 6AaronpiiB'BiiiAMBOcm£, npłiB"fc'racinBO, yn- 
niKBOcaiB, croBOpHBocmB. Grzeczność i przyiemno^ć 
ieft obyczaynością ciała. N, Pam, 18, SyS. wyraientem 
lub naśladowaniem cnot towarzy(kich« ib, i3, 44. po fr. 
politesse. Mon, -j^^ 4ai. * Grzeczność na tym, abyśmy 
nic nie czynili ani mówili , tylko co aię innym podobać 
moie, a to sposobem miłym, poważnym i delikatnym. 
Żab. 4, i45. Grzeczność, okrasa, obcowania ludzkie- 
go, limie każdemu dogadsać. Men, a. 65, i45. Grze- 
czności powinnością znosić grubiia/i (Iwo. Zab, 4,1 56. Z 
grubiianami grzecznie; bo niegrzeczność drugiego nie 

- usprawiedliwia naszły. Zab, 4, i57 - Był nam rad bar- 
dzo , tysiąc grzeczności uczynił. Tenf, 34 by 80, , Rs. 
yrOlKA^HYo usługa, przydługa, ^efdlfigfcit, Sla, IJu- 
bay; Rs, y4py^iilBX& H'feMl) Rony. grzersnnść świad- 
czyćJ GRZECZNY. - a, - e, J*. do rzeczy będący, 
ftocó vny ku rzeczy, dorzerzny, comme ii faut ^ w na- 

■ leżytym ftanie, zdatny (^oppos, niedorzeczny , niedo- 
rzeczny, taUgUt^, gci^ing, t^C^rtg, itW. Zbudował 



796 G R z E C z Y. 

tam zamek grzeczny, obawiając się praktyk potaicrenych, 
Boter 8j. Hiszpanii nie schodzi na porŁar.K gr^ccznych^ 
ib» 4. Tam ieil grzeczna forteca, ib. 6. Miaito po pra- 
wey ręce rzeki ma grzeczny przyiazd. ib. 4a. .Osadzi- 
"wszy miafto, przecie ieszcze w pole do i3ooo ludzi 
grzecznych, do boiii godnych, przebrało się. Zofk. MscK^ 
65. Balicki, acz byl w lecierh zeszfy, ale na sen;u 
grzeczny ," śmiały i mężn)'. Gwagn, 6-*6. Każdemu grze- 
cznemu każda kraina sz«:zęśli\\a. Pa/l.- Fid. 2Ó4. oppos. 
niegrzeczny, •niekrzeczny , *iiickrzt*r^ny , s niedorze- 
czny^ od rzeczy, mć^i JUt @ac^e ge^ÓHdr tttltaugttt^f 
nttntlft* Futiles causas dicis y nic krzecznego nie po- 
wiadasz. Mącz. Niekrzeczny , *nicar-mny, małowaźny, 
friuolut^ nullius momenfi. Mącz. - *^. piękny, krasny, 
pozorny, fc^bjl/ ^Óbf*/ Atti^ , J^s. xopóŁajM, Whh:^- 
Woyfko króla byto ozdobne, konie i chłopi grzeczy , 
• piechota tei grzeczna. Bieljk, JCr, 721. Kto nad Eury- 
pida grzecznieysae tragiedye pisaf? Wewg, Wal. 96. 
Nie cieśU, ani kowalowi przypisuią grzeczne budowaoie 
domu; ale temu , ktdry kształt i ego WN^nalazł* Petr. P. 
48. Pokoiowi Sułtańscy grzeczni , na urząd w^ybrani , 
aby z nicK żaden szpetny nie był. Star. Dw. 34. Tam 
oltfitoid grzecznych ryb. Boter. 4.^ Nie bez szkody zdro- 
wia swego niebezpieczney Szukaią przez okrutne rany 
ioiierci grzecźney. Otw, Wirg. 462, pulchram mortem. 
- J. grzeczny, obyczayny , ulizany, jófftj^, articj/ Bh. 
SftnJOtn^r jbWoHIÓ ^^^* dworny); Rg. dvoran . 6la. Iju- 
bazau, uljudan; f^rf. zheden , fletn , fleten , rliidrn, pcr- 
luduaj Cr«. perlizhn, salńdn. perludn; Rs. opHB'B'aiAK- 
BiiiH, 6AaronpiiB.'&inAHR&iH, 6&'?KXHBBiii, Ao6po* 
upaBHhiil, yHmHBfiiii OHeucoAUBb, nOKAOuHUH, ero- 
BOpMHBbiH, npiiB'&'incniBeHHh]H Grzecznieyszym z 
zagranicy do domu wróci , kto byl grzecznym doisa. Pot. 
Arg. 9. Pompilia na tych i^rzyfkach bydź rhciala ; nad- 
to grzeczny Pompiliusz razem z nią poszedł. Staś. N^um, 
1, 18. trop complaisant. - Grzeczny człek z- niego, 
trzyma się pięknie. Gemm. 96. L<^'piey bydi mniey 
grzecznym, a czyni<5 dobrze. Kras. Pod. 2, 312, Za moich 
ćzaiió>v i grzecznoś(5 Nie taka iak tetaz była, Duma, po— 
twarz i wszeteczno^tf W posiedzenia nie wchodziła. A' 
i«diiakie grzeczni byli, A ieducikże siębawili. Kras. Lift. 
124, Nie ieft teraz rzecz grzeczna modlić s^c , a zwła- 
szcza kiedy riie w kościele, hras. Pod. a, a 12. Pro- 
szę cię, iake^ gr:^eczny, uczynię mi to, Bs. noTKaAyM, 

Ic^ Mtte bi(^ bep belner 9(rtigfett. - Grzeczny^, żeś to 
uczynił, z łepikiś, bti M|l txn brauet ^cr(, biip bu . . . 

GRZECZY s g rzeczy, k r/eczy, ku rzeczy, do rzeczy, 
należycie, •czyście, stuszuie ( cf. gmyśli, gwoli), gur 

®a<i)e, bel* 6fl(&e entfprecbenb, paffenb, fdńtffid), erfor^ 

berttcb, d«bitU, tęi^t, br«p. Jeftli to słuszna, i ieftli 
to grzeczy? P, Kchan^ Jer. m.. Letkomyślnym wszy— 
fiko nic grzeczy się widzi. Ktok. 'Turk, io3. Toby wiel- 
kie niekrzeczy było, Petr. Bk, iij. O iak wielkie nie- 
grzeczy, o sprawa żałosna. Pot, Arg-. óSg.. To icft 
wielkie niegrzeczy. Petr. Poi. 98. absurditas. To le- 
szicze większe niegrzeczy. ib. SJibgeft^matftb^it f Unfd)l<fs 
Kc^fett. Cóżby to za grzeczy, nank głębszych szukać, 
a ięzyka awego zamedbad ! Now, Char% Coż to za grze- 
szy ,- aby poganie nie mieli bydi zwyciężeni ? Jan. ^Cig, 
H.b- iaki to rozum,, iaka racya? Slo.\mil ęuadrat. 



GRZĘDA • GRZESC. 

Było co chwalić; woyiko ozdobne i niemałe było; więc 
konie i chłopi grzeczy; piechota też grzr^czna. Jioh. Łun. 
128^ Grzeczy, grzecznie, iak przymusnąt, iakby go 
wymalował. Cn. Th. fd)6lt, bóbfd). 
GRZl^DA , - y , i. , Grządka demin. ( brózda ) , za^^on 
brózdami określony { Etym. rzęd ) ( etnf Jut^e^, dtt 

93eet, ein ^artenbeet, aYo. braba; Krf. grad, greda-, 

Crn. gręda; Cro. greda yjorc/i i Ula. slog ; Rs.TC^A^\ Ęc» 
rgyĄie, M%cmo npa34Hoe Bb ca^y Me3K4y Aepetu- 
MH, Grzędami, zagonami Rs. norpiiAHO ( cf. rzędami). 
Zagony drugdzie grzędami zowią. Cresc. 3o3. Wyglą- 
daiąc rozwinienia się kwiatka, od grzędy do grzędy prze- 
chodzi. Kcrp. .'i, 72, W tym czasie grzędy w ogrodach 
ryć i gnoić trzeba , w których na przy&złą wiosnę saHsić 
fioła. Zaiv. Gosp. Gr;Eęda kwiatowa Rs. UB'^mHHikb, 
KB'BiiiHiiHeKb , różowa ^/Z. roshishe). Pan masz dwa 
miafla i wsi na Ukrainie , a my tam nie mamy i grzędy. 
Teat. 26, 32.-$. żerdź, drąg , baleczka , fine (Etanie; 
Sor. 2. gr<8a; Sor. i. thta, raba; Oo. ^reda, tram, 
szlem; Bs. greda, cjabrun *, Dl. greda; Hg. gercnd;('ł 
Sla. greda , grede , nklai Rag. grćda s belka ) ; Rois» 

cmóniia. cf. Germ. @renbe(, ©tńnbel 21 big. cf. gwą- 

dziel4* W szczególności grzęda do siedzenia kurom. 
Dłłdz. :i3. siadło, b'u i?tiOnet(lange , Cr/i. gręda; Boh- 
If^raba; P^d. kurnji.k, kotez; Rs, Hac"^ cmB , Hactcm^a. 
Aby pawiom liszki nie szkodziły, przeto na oflrowi^cb 
albo na *grządziech między wodami ie osadzać. Cresf. 
bjS. (w kurnikach, w koycach ). Dobrze kurowi na 
grzędzie, Kochów. 292. Dano karowi grzędę, a on 
wieży chce. Budn. Ap. 90., Opnl. sat. 80. cf. na ćwierć 
mn popuścisz, to on się domyśli na łokieĆ). Jak stąd 
wyiedziem (Cezar mówi) złożywszy urzędy, Wzl<*ci t 
kogutem Antoni do grzędy. Chrośd. Fnrs. 60. t. i. gło- 
wę podniesie ). - Kury na grzędę idą . bif ^Ujnet \iV^ 
f{(b, gebftt fd)Iafrll. Kury z grzędy spędzić. - %. drążek 
do zawieszania szat. fVło'f. iine i^letbft(lon'<)f / t\tt 

^tange, ^(eiber boraiif au H^tn. Grzęda z seatami u 

gospodarza Klon Wof. 3. , Hs. rpiI4Ka , rpHAO^na. ' 

GRZKGOCĘ ob. Grzechotać. 

GRZEGOhZ, -a, OT. , Grc/^oz-mj, imię męzkie, Grześ, -ia, w« 
zdrb., (Gregor • \ Grzegorz S. d?iatki z niewoli odkupował 
a do szkoły dawał,- a (ląd w ie«o dzi^ń dawaią dzieci do 
szkoły. BieLSw. 96 6., ob, Gregoryauki , Gregoiyanek). 

GRZEGOTKA i>^. Grzechotka. GllZiiGZi:)ŁKA ob. Gie- 
gżołka. 

GRZEIĘ ob. Grzać. GRZEIĄCY, - a, - e, part. acU, 
ciepło robiący , tpdrtnenb, ern)4rłnenb< Grzeiące trunki. 

GRZĘPA, - y, i., drobne kamienie na miafkiey wotbie. 

Mag. Msc. flelnc^ ©efleine In einer Untftfe (f. Pryka). 

Miafto to Neptun sam tróyzęby Wywiódł, spoiwszy śle- 
pe w morzu grzępy. Miajfk. Ryt. 2, i35. 

GRZEŚ, Grześ, - ia, m. , c/e/ni/i» /lom. GrzegorSa ^it^ti 
Feiner ©tegor. o3. Grzesiowa,. 

GHZKSC, Grzeić, grzebł, grzebie, grzebię cz. ndk.i Sh. 

btabdtl; sio. brabem; Sr. 2. rif*; Sr, 1. nebaci, itii^ti'^ 

Cro. grabati., greszti , grobem, chepedyam^ cheperlyati; 
Bsn. grębdi , ogrebiti ( fV. grebati ; Crn. grębam ; śnieg 
fopatą zrzucać; Rs, rpecmfi, rpecmn, rpedy"" grabić, 
rpecmBCJi usiłować o co, drzeć się do czego, £c. rpe6y 
BecAÓiil) remigOy rpe6y thno grabię siano , rpedy 

yjnćp- 



••*G-R z E 8 IOW A. 

yM^pmaTO , norpe6aiQ pognebuię }. cf. giMĆ , grabarz , 
|rob; cf. Dan. grave , Suec, gvh£way^ Gr» yfccCety , Ger. 

ira^eii/ fd^arren im^anhe, mf^len, gmerać w, ziemi, 

n. p. Widzi nadobne dzieciątko, a ono w piaikii grzebie, 
by matę kurczątko. Rey Wiz. 126«, Rag, cepar^Jjatti ; 
K</. pra/kat, derlkati , derkati ; B/i^ popeUt^ U i^' P^" 
piol). Koń dzielny nogami ziemię grzebie. Cresc. 535, 
Chtopi nazi chlebodawcy , gdy grzebią dia lias uftawi- 
czoie w ziemi. Leszcz^ Gł. loo. Niemasz iafkawych 
nam iuź bogów ; fortuna -wszyllko oślep grzebie. Bardz. 
Luk. 1 20. bróździ). Grzebią temu za uchem cyrografy 
dtugi. Rey ff^iz, 68 6. nie^pokoyny o dfugi). Za uchem 
mu to grzebie s frasuie go , e^ ge{^t tm ttlt io))fe ^etum^ 
Tr. - $. , grzesz s chować umarłego, ^t^X9i^CXl»' Bs. sa- 
grcbfti , zakopati, ukopali, fłayit u zemglju, ządubi^i, 
saghrniiuti ^ Sla. ukopali ; Cro, pokąpali , zakopali ; Vd^ 
pokopali, podsemluYali , h' semli perpravit i Rg. vkopat- 
ti, zakupalti , zaklopitti u grób ; £c. rpeSy yMepui^iro, 
norpeoaio. Niema kto trupów grześć. Birk,Kant.A^ b, 
GrzebU niewiafła męia swego. Warg. Radź, 3 00. Nie 
I hydzi<5 choremi , nie llronii5 od grzebienia ciat zmarłych. 
Bzów. Roi. 108. Coi daley żądasz? równa dla wszech 
I fiauów Ziemia, tak grzebie ubogich, iak panów. Hor. i, 
398. Dopuśd mi grześć oyca mego, ^. Ni echay u marli grze- 
bią «we umarłe. W. Luc, 9, 59- (pogrzeiC* Bibl. Gd.) 
I Grzebiąc szlachcica , co się ftarym biatym koniem Pieczę- 
towat, sita ksiądz dyszkurowat o nim, Por.Jow. 108. (na 
iego pogrzebie), NB. Ze 2'obiasz, pomimo zakazu Despo- 
ty Pogańskiego, sekretnie ziomkuw zabitych iliowat; ztąd 
iydagrze^ć: coś t.aemiiego knowad (einett ^ttbeit begtas 
\tt() etlOai^ ftł?imUd> fdjmiebetl. Kiedy kto co kryiomo ro- 
bi, ;;rzebie żyda. Pof, Zac. 76. Nie darmo to; cói to 
tu itft; iyda lam iakiegoś grzebią Cn. Ad. 568. Po- 
wiedz proilo , a nie grzeb' po próżnicy żyda. Pot, j4rg. 
85. S-ra tylko grzebie £>imenes ^jdn. Ze on winnit-yszy, 
suiDuienie go nęka. Pot. Syl. 329. Wprzód iediiak, nii 
licz ia\%ną rebellią wyda. Chce fortelu pomaca(5, chce 
lro:hc grześć żyda. Pot. uirg. 172. Wymawiay ty go- 
iak cHlcsz , grzeb' dia niego iydy. A/ orjz/. i56. - *j. Cói 
czynicie ? w()yd grzebiecie. Bardz* LuA, 53, podgrzeba- 
cie, wykorzeniacie), j. , Grzesz się zaimk. , bydź po- 
chowanym , pochować się, hi^xaUn tOftb^U, fid) bf^tas 
kfB (ailctl' Nakłonił poddanych, ieby się pod kośriotem 
aie grzcMi. Xiqdz. a35. Pau byt pochowany obrzędem, 
z iakim w Palelłyu/kim kraiu Grześd się żydowie miewali 
w zwyczaiu. Odym, Siv. 2, -A'A b b: - j. , ^g» grzeić się 
do czego, gramolić się, drapać się, drzeć się,, przedziei- 

nć się, usiłować o co, ti^onac^ titigcn, (Ireben, t^imu 

bfitrn. R4, rpeernicJl. On grzebłby się do tego, by 
tnadź i pod lodem, Aby iedno oglądiić, co .rofkoszy 
f łodzi. Rey Wiz. 22 ff. _ 

Pochodź, cf.grob^ gruba^ gróbar z ^ grabarz^ grabarka^ 
grabie.- Grzebielucha j grzebfoy grzebień j dogrzebac,do^ 
gru^c;- nagrz€ÓaCy nagrze/c\ niegrzebny I pogrzebać, 
pogrze{g\ pogrzMb ^ pogrzebny ^ pLO%r zębowy ^ obgrzebaćy 
^grteU^ odgrzebać , odgr^^ć ^ rozgrzebał , rozgrzećć; 
9)grzebaćf wygrze^ć, zagrzebać , zagrzeććj zagrzebany. 
GRZESIOWA, - y, ż.; żona Grzesia t. i. Grzegorza, be^> 
3iTgf« gran, Banosowa i Grzesiowa Aara, ieżdż% ua^ 
'yngórC. Teat. 1^ by ibi.. 

2 om. / 1.' 



GRZĘSXI - GRZESZYĆ. 



797 



GRZĘSKI ob, Grząiki* 

GUZESZKK, - szJ^a, m., Demin. Nom, grseoh, ełlte lltU 
ne eiinbe. GRZESZNICA, - y, i., pełna grzechów, 

bt«? (Sunberimi. Boh. brijfnlce ; Sor. a. gvefcbni^ , ^t^ 
mU\ Sor. i.ti\^ma, ^rif^nUa, refd^nUjai ^g- gre- 

scniza ) Bt^ grefsnica ; Cro. grcshijicsa ; Cr/i. greahn^t ; 
Vd. grieshniza, pregriesfaniza *, Ec. rp^inua^a. 7i wiel- 
kim Urachem przyszła do pana , bo byia poganka, a wiel- 
ka grzesznica. Rey Pji. N. 1. Pierze kurse godzi się na 
połńwie ku siedzeniu pani grzesznicy. Cresc. 685. 
GflZESZNICZY, - a, - e, od grzesznika, 6*ltbers, 
Cro. gresnichki ; Bag. grescnicni ; Ross. rg'hniHkLHi¥L. 
GRZESZNIK, - a, /TI., Boh. (friffnili 5/0. Ctirnif i Sr. 

3. grefc^nU; Sr. 1. refc^ttif, rifc^mf, (nf<biiif; Cro. gre- 

shiiik , gresnik *, f^d. grieshnik , pregrieshnik *, Crn. grei-- 
shnik', Sla. grishuik ; Rg. grescnik; Bs. grescnik, grjec- 
nik, grecniki i?j. rp'BiDHiiK'b, rp'BxoQiBÓpHHKl). peten 
grzechów, grzeszący, t^ct ^Ultber. Ja się obciążonym 
wielkiemi grzechami bydź znam , i dajemy to , iei i ty 
grzesznym ieft , ale ia większy grzesznik , bo ia swoie i 
cudze grzechy nojzę. Skarg. Zyw. 1, i58. Wiele ia- 
wnych i taynych grzeszników, siedziało z nim. 1 Łeop. 
Marc. 3, i5. ob. *iawuogrzesznik). GRZESZNICZEK, 
- czka, m.y zdrbn. haś ^^nUtdbcn, Sr. a. gtefuint|f. 
GRZESZNOŚĆ, - ści, i., Boh. I^riffnofl; Krf. grieshnoA. 
gresbliroA, na hudu nagojenpfl, hudobilnoll). podległość 
grzeszeniu , skłonność do grzeszenia , grzeszne pjrzyro- 
d^enie,, bie ©unbCaftigf^it cf. bezgrzeszność. GRZE- 
SZNY ,. - a,. - e,. - ie adv^, grzeszeniu podległy,- grze- 
»a^Vy» grzechów pełny, fńnbłgy funbbaft. Bh. et Sio, 

btiffttó; Sr. 2. griefi^nii Sr. i. rjfdjnę/ rćWnlwe, f^tifć^np; 

Sta. grishni ; Cro. gressni , gressen -y Rg. grćscni } yd, 
grieshui ,. grieshen, pregriesheii, grieshiiu, pregrieshliu, 
sa hudu nagnien , hudobiten ; Be. rp^iONBiii, rp'Bxó- 
BHhiM, £c. norp^ŁUHUii} (^orpItluiHhiiS . ąh KomO" 
goMb M03KH0 rp'&ii]iitnb , corp^iuanieA&HUu), Mnie-^ 
macież , że oni nad wszyilkich innych grzesznieyszemi' 
byli, iż takowe rzeczy ucierpieli? W. Lue. i3, a. GRZE- 
SZYĆ, - ył» - y, czyn. ndk. zgrzeszyć Dok.\ Bh. Jrefs 

fjtl, Jreffjm ; Sr. a. gref^lf*; Sr. 1. rćf(^«, rif(^u, (rjr<<Mt ; 

Cro, greshiti , gresiti , gressim, zagrefsujem *, Dl. sza-- 
giessujem ; Rg, grjóscili, sagrjesciti, sagrjesciyati ; Bs. 
grjfsciti ; Vd, grieshili , greshit , pregrie shiti , pregrieshu- 
▼ati , se sagrieshiti (cf. Vd. grieshati , griesham , sgre- 
akiixi. desiderare t potrzebować a nie mieć;; Crn. greishi- 
ti ,. greshim. , sgreshim , sgreshim , spezham só ; /fx. f ^^- 
ułnnB , rp'£xonaAaixr&, corp'&iDMmB, corp'£it]aiiiii v Ec. 
3aiiOHonpecniyDaQi&, (cf. Hbr. vv>d Tischa pecrauif ; Gr, 
a^cr^ffw. Lat. reus , Ger. mf^n), grzech pOpełniiać, fillls^ 
tij^n. Kio czy tli grzech , ten ze djabla ieft, bo djabet 
od początku grzfszy. 1 Lerp. 1 Joa. 3, 7. Jeszcze le-^ 
pióy nie grzeszyć , niżli pokutować. Pot. JŚrg. 443. Dwa 
liroć grzeszy, kto się grzechu nie wflydzi. Cn. .Ad. a 17. 
Gdzie grzeszących wiele, trudno karać zmiele, ib.^ a56. 
abo : gdzie wielu grzeszy ; tam nikt karany nie będzie, 
Przejlr. i\^. Gdy wyftępków nie karzą, grzeszyłby, 
ktoby dobrze czynił, Psalmod. 55. Kiedy płużą wyAępki 
i swe mieysce maią. Grzeszy, kto. dobrze czyni, iako po- 
wiadaią, Gaw. Siel^ 50j. Na grzechy się gniewa, nie na 
grzesząpe. Pilch.- Sen. a.45* czołem biię osobom, ganic: 

101 



79« CRZE8ZYSKO = CUZMOT. ^ 

obycAaie). Prses go kto ^leasy , iprze^ to będsie kArftfi; 
^or. A/Ig, i3i. iy«(f* l?a/t. i44. Pts^b co kto grzessy, 
^ t^i miarf Sam petym odbiera karę. Jakub. Bay. 317. 
^motr. Ap^ i44« Grseszoaie /{j. rp'BxoiBBÓpccn«o pYo- 
jdienie grzechów. «- Paiiie nie day mi tęrzes^j^ , aiego- 
4d« iefte^ takiiSy matki, lak ia. Teat. 3o 6, 18. nie po- 
«iytivy a&i ca greeck). - Milcae^ obiecuie^ i nie tgrseszyć 
w atowie« Jabł. Tti: 4o. nie cbybić , nie sdradsi^ , nio 
wydadi). GRZESZYSK.O , - a , ». , pogardL , szpetny 
^zech, ^iflic^ Mnbf. Swych własnych wielkich a 
sprośnych grzeszyft i ztości nikt widzieć nie chce. W» 
Poft.^. łi, io5. 

Pochodź, pod etow9ni Gf zecb. 

GRZEYSKARB, ^ a, m.« (e6« grzać) liczykrnpa, zmindak, 

ikąpiec , eitt itnictet- AV kim umyst wspaniaty , iuź ten 

w trosze tw«ićy Większy pan , niź grzeyflcarb , co o grosz 

pTacz ftroi. Ryb. GęiL C 4. 

GRZĘZNĄC eó. Grąznąć. - GRZĘZY ob, Graz , gręay, 

•grędzidto. 
GRZMIEĆ, grzmiato, grzmi, bexob. ndk,, Boh, ^fmUi/ 

♦rmćU, ffimi , f^imimti , iimim; Sio.iimitih 5r. »• 
#egrlmm«W/fegnmmoUfd>; Sr, i. timoc^, ciint, fo 

ftim^ i Vd, germeti , germati , ^ermim , gonni ; Cm. ger- 
™C*^*» *®rmy, garmy, germim, grumim, gromim (06. gro- 
mić;; Bs. garmiti, ghermiti, ghrrimiti , mugniti; Rg, 
garmietti , gromitti i Sla. górmi ; Cro. germeti , giśrrai ; 
Rs. rpanymb, rpoMb rpowanil), cf. Hebr. ou-i raam ; 

tonare, flrepere^ cf. Gr. o^/iAif , 9^ieberf. gromitten}* 

Grzmi, gdy pienin chmury przedzieraiący, grzmot robi, 
^OnnerH. Zachmurza sicr grzmieć bc^dzie. Tey nocy 
ftrasznie grzmiało. - Grzmi mi w uszach c Mumi mi w 
uszach, e^ fanfet mit In ten DJten, Grzmi mi we łbie 
i>^>'X. €t morał. Od guza tego ftrasznie mu grzmi w gło- 
wie, e^ faufl i^m im ^Opfe. 5-. grzmieć Person. n9Utr., 
huk wydawać, bonnftn, Ud^tti, Rs. FpeM"feinfc, rpe- 
MASO. Niebo grzmi. P Kchan, Ort. 1, a36. Bruki grzmif^ 
i ulice od karoc i koni. Tward. Wład. 167. Tłuką w 
paiże grzmiące rapsiądzowc. ib. 6. Bębny grzmią i 
dziata. 2'ward. Wł. iSy. Grzmiały pierw od pięści. 
Bard*. Tr. 444. Piersi, grzmiały z ciężkich raz<Sw. ib, 
626. - J. , Actif. GrzmU, piorunować, grzmotu nara- 
biać, bonnem. Wzbudzi chmurę grzmiący Jupiter na 
powietrzu dźdźyftą. Tward. Wład. 196. Kaius Cesarz 
sprawił sobie taką machinę, którą niby na przekar grzmo- 
tom, grzmił, i przeciw piorunom piorunował. Pilch. Sśn, 
171. GRZMIENIE, - ia, n, Boh.f^imitii, Sr. 2. grU 
mrttie; Sr. i. rimanł; Cm. germenje; Cro. germlyavicża. 
Subft. Yerb., grzmot, ba^^OWietH, Ut ©•nrfer. Z pa- 
ry ziemney ftawaią alf wiatry, grzmienia, pioruny. Zebr. 
Zw. ł. Dały się słyszeć grzmienia, l Leop. Ex, 19. 
Grzmienie w uszu, t szum b(l6 @auftll Itl ben OCte«. Tr. 
G-KZMIŁAS , - a , /w. , miano ogarów. Aniai Poez. 5, 

120. dn ?»ame ber ®tAuBcr(^unbe, (>BaIbbo«ner). 

GRZMOCIĆ 06. Grzmotnąć. ĆRZMÓT, - u, to., Bh. 

et Sio. Jhnot, Sr. a. |>ogrlm; Sr. \, rimet, rlmen*, tu 

moUnO, teffOt; B^. garmgljayina , ghrrimgljavina ; Vd, 
grum; Cro. germ, germlyavicza ; Rs. T^oub grom, huk 
ftraszny, pospolicie za piorunem naftępuiący. Wyrw. Gtogr, 
' 56. Łofkot wzbudzony na powietrzu z parowania ezą- 
ft«k siarczydych, w atmosferze nagle zapalonych. Dykc* 



CRZMOTAC - CRZYB. 
Med. 3, 448. ;bft Z>oiitirrf mS / Iff Z)ontter. Z otiącnii 

aię chmur o chmury, łyflcawice i grzmoty pochodzą. Oflr. 
Ow, 25o. Boh. Djftb, 171. !2>0ttfl€nDettff/ %tVB\tUX. Granot 
tłderza po grzmocie., błyik razi po błyiku. Dmoch, Jl. 2bu 

dn 2>ennetft^la9 nitć^ bem anbern* Bez grzmotu pioruny 

fh-aszliwsze. Pot. jirg. 617. Z takiego grzmotu trzsiaie 
fńorun* ib. 496* - $., batnch, tolkot, trzaik, gron, 
®etife f 2)0nnet* Z wzaiemnego między sobą dwu ciat 
twardych uderzenia, grzmot bywa. Sak, Pr. 61. Grzmot 
woienników. 3 Leop. Jer^ 47, 3, (chrzęszczenie 1 Liof.) 
Grzmot końflci usłyszeli. P, Kchan, Orl. 1, 106. (teBten)> 
Grzmot od bębnów miedzianych , od trąb , od rudnic , od 
sbroy i od dział. Zbił. Chrzc, A. a. Czofny płyzęty, s 
jglośnym grzmotem wioseł. Warg, Cez. 189, Obie Uro- 
nię z wielkim grzmotem i krzykiem stę potkały. Strjik, 
35. - §. Byle nie zaczął od grzmotów po ikórze moiey. 
Teat, 9 ó, 17. od grzmotnienia w (korę, od plagj. - J. Z 
-oczu iego same grzmoty wyglądaią. Teat, 29, 4. groiny, 
ftraszny). GRZMOTAC, - ał, - a, czyn.nrIA,, grzmieć, 
piorunować, grzmotu narabiać , bonnim, eitt ®f tife 1M« 

<^en. Sr. 2. fe gtimmokf*; Sr, 1. rimotom; Hg* gromi- 

gnattise). Grzmotay iak chcesz, przewładny Jupiter, 
Ja nie zblednieię. Zab. 9, 35. Zabł. ob. Grzmotnąć. 
GRZMOTLIWY, - a, - e, - c« adu. , trzalkliwy, lo- 
(kotny, ^onhernb, fra<6cnb. Okryty laurem kaznodzify- 
ikiey pracy. Podniósł grzn-.olliwy gtos Ociec Pankra^^y. 
Jiras.Anrim.hH. GRZMOTNA^C, - ął, - ie: czyn.iedntl, 
Grzmocićjn^tł., ztrzaikiem uderzyć, gruchnąć, palnąć, Yd- 
povrezhi, silnu rrezhi, fc^mettemb ft^Ia^ett, eWCHWWet- 
Utnhen ĆcJIa^ geWn. Podnosząc nogę pan Ogierowicz, 
ochotnie z catey siły iak wilka grzmotnie , z paszczy na- 
robił bigosu. Żab. x3, 277. Trfb. Jak go posłyszycie, 
grzmoćcie kiymi należycie. Teat. 56 r, J06. ^'/dy a 
, flaszy dno przeirzoczyde obaczył, grzmotnął flaszę o lie* 

mię. OffoLStr. 1. er fAmetrerte Me Jlafc^e gegcu bie 8?- 

be. Rg* gromignattise , in praeceps ruere , bubnuli 6 tle, 
lupnuti, hrupnuti. GRZMOTNY, - a, - e, Bh.%rm^' 

- nói grzmotliwy, trzaikiiwy, bDnnemb, f^metteritl), !«'• 

^enb' Piorunem grzmotnym mszcząc ftię za nićbo, rai{ 
hardość tłumu. Bul. Ow. 100. GRZMOTOWŁADNY, - 
a , - c , gromowładny , bonnertegtf fenb. Wchodią * 

- złotem lśniącą salę , Grzrootowładnemn poświęconą. Z^' 
i4, 166. GRZMOTOWŁAIJZCA ob, Gromowładsea. 
GRZMOTOWY, - a, - e, od grzmotu , 25omiers. Spo- 
soby liczenia oparzelizn grzmotowych, Dykc. Med. 3, 5So, 
Umarli w tym samym położeniu , w lakim ich zaflał ó"' 
grzmotowy. ib. 5 5 o. 

Pochodź, pod słowem : Grom, 

*GRZONA^C czyn. iedntł., grześć, garnąć, gmerzeć, W<t! 
ren, ftaCen (oA. odgrzonąć, podgrzonąć). Raz dwóch 
sporych wężów pod piękną dąbrową sprzęgłych, laftą »y 
grzonął , baculi piolauerat ictu. Zebr. Ow. 64. (o« 
grzmotnąć). 

GRZYB, - a, lub,-«, w., GRZYBEK, - bka, wr.,2)*'WM^' 

jirlbi Sr. 2. grtb; Sr: 1. rieb, rtbj rd. goba, gH« (j^* 

gąbka, gębka) {Td. brib , hriber » pąg(h-ek cf. garb); i'«- 
Hjitfca; Hg. gomba; Sla. gljivał Cro, glWa , herchek; !«• 
klobuchacz , pechurak ; Bs. ghglira » pecjurka , gHrrigtl*** 
zargnacfa; (%. hr^eb, hrek caudez) ; Rs. et jEc rpH<^D' 
rp^eÓKt. (cfigarb, 5A. Jrb)* bohtue Linn,^ berWJi 



»<*. 



o A z Y B. 

Aft 9f6i dłiurkowatj ; bedtka a*^ , agawłcus Zinn, ^oA 
•podem ie(k blonkowau. Jundg. 56^, et 634. Grzyb 
prawdziwy, bo9inu* Linn, va traon gruby, glowf okrą-.. 
głą, micaiilą, brunaŁnocaeirwonawą , rodnie w audtycb 
lasach i iefi to ieden z nayuiy toczni eyazych grzybdw; 
aaiy waią go iwieiego , auazonego lub w ma^le chowane- 
go; pofipólftwo i^azędzict go borownikiem zowie. Jundz, 
565. R** 6opoBHKl>, KopoBHKb, KopoBHHćiil). Grzyb 
korkowy, lu&erosus ; czerwony, cinaharius > wonny, 
suaueoUns ; mieniony, persUolor , czarnogłowy , yi/jcwj ; 
fcórkowaty , /9e/-«/z/i/^. Tu należą takie : maśluk, pod- 
oaowik abo podosinnik, siniak abo podbrzeiniak lub bo- 
rowik i siedź abo chorosz ; hupka. Ld W poapolit^m uiy- 
waniu te są grzyby: Kosakowie, biele, rydze, posadki 
albo podaadki ; smarze albo piesŁranice , olszówki , bo- 
Inbki. Syr. i394. cf. KuArzcbki, Karpiele. - Jeleni grzyb 
albo ielenia bedlka. Ład, II. N. 47. cf. prochówki, wciówki, 
muchomory^ ci. Bh, Hubtamit , baubU&niĆcC , (tj^CCÓ/ 
Uśpicie; Krf. mlezhniza , kugmak. - J. fAraj., dictęr,^ 
prot-tri. Grzyby, ryby, łąka, mąka. /VoL dobre 
mienie). Powiadała, gdy się grzyby zrodzą, chleba ma- 
ło. Jkluk^ Iłoaf. 5j 99. Wiersze spore, lecz podłe, ro- 
dzą się i ak grzyby. Hor, Sat. \^\. Je^lii grzyb, leiif 
w koiub. Fred, Ad, 65, Skóroś się rodził grzybem, do 
kobiałki grzybie. Zabł, Jmf, 6. ieśli^ szewc, patrz swe- 
go kopy U gd?u(lcr blcib M J^^incm gfijleti, WTurczech 

aie ieden z podłego Aauu, w iednym momencie wyrafta, 
ni grzybna wiosnę. Kiok.Turk, 58 tX (letdt ftlipor, lOte ein 
91UiillSrilOia|^rf. r/*. sporo iak konop' roś.ił?). Poszedł do 
lasanagrzyby. /<y^. Ad.bk, umknął, zwędrował). Jdi Pan 
Bsgrayby 2 takim szlachcicem. leał.^S b,'jG, ('".ryy się do 
ką*a, pod ławę;. Poślemy Pana Czesława na f^rzyoyjb, 3 », 6, 
Oaieł w iedwabiłi. a rzlrk w proftćy przvd/y, Aryftote- 
low na grzyby odeślą, ff^ad, Datu a8. (cf. na dziady*, pod 
plot). Kifdy lakliyszy nie ma wiccey pardonu, póy- 
dziesz na grzyby. Ztdf/, Vziew, 11 3. in bte IBilit ^^tn 
przrpadłeś.^ - J. Gr»yb s zgrzybialcc , ftarzec ^ ftrych , z 
urąganiem, ft>6ttifcft , elłl altit .^najlet, Vd, gerbazh s 
narszczysty) i Rs, xphiHb, xpbiHÓaKa, croapwH xptHl), 
OcmapoKllk (cf. tedyi rówien ^rzybu , ia ftarzec będę sie- 
dział bezczynny ? Pot, Arg. 8o5.) Ze trzy dnł wytrway 
ftary grzybie , A sarna cię ^mipr<5 bez mey pomocy przy- 
dybit. Morszt, 11.6. Siedźźe l>u grzybie, aź cię djabet 
idybie, Rye. Ad, 62. Zarzuca ci żonka, iezęb<iw w gę- 
bie nie mas« , ici grzyb na pół zgniły. Opal Sat, 1 5. 
Grzybowie waiyli się namawiać Zuzannę. Jiies. D, 3. - 
Pemin. Zjiciły nieba , czegom ŹŁd4ł , Lico, Zj^ciły, grzy- 
bei .wszetecznico. Nor, 3, 280. Kniaz,^ Jis anut, babflco, 
«i» »erf<ftrumpfte^ «Ued ®flb. oh. grzybieć, zgrzybiały. 
-{.Nieruchawy, nieczuły, eUl ^(oft, elll nnUtuWdiCT, 
fiiHofft SS^CUfdh Mniemał, ieby grzybami albo pniami 
byli, nie ieby który s nich wyrozumieć' miał zdradliwe 
rsdy »^o. Bax^ Hji, 86. - j. , grzyb moriki , tethea. 
flin. H, J^. 32, 9. e!n ge»i|ff1^5Wetrf[f*, hclothuria Rs. 

KyOuiBKa , (te 6eeblafr , rine SStt Sc^eimwńtmfr. 

- }., Chirurg: nazwifto to daią mięsiwom gąbczaAym^ mięk- 
kawym i ilamowatym czyli o^lizłyipy. które się. wznoszą 
• głębi rany lub wrzodów , lub które wyraftaią. W otwór zo 
Mdoim,. w częlciacb przyrodzonych pfcioboyga, po społ- 
kowaniu nieczyftym. Dylkt:, Mtd, 458. cf. dziwę mię«o, 

«ilbelt(eif<^7, Ut^ijMrm,, fin \<t)mm)»A%ttx g(rif;(; 



GRZYBIA i GRZYT: 



79* 



iltt^nMidM fti bvn aBnnbeti ; grigwarirn cf. figijf. Csęftb 

dzikie mięso, grzybki róiae wyraftaią tta raaachr, nie- 
chcący cb się żadnym' sposobem goić. Krup, 5, ^99. Gdy 
cyrulik widzi, se iadne grzybki z rany nie wyrafbią, 
niech ią co trzeci dzieii tylko opatrzy. Krupi 5, 4oo. 
Póydzie wkrótce i mite zdrowie bez pochyby , Bo mu iui 
pyik wędrowne ukrasiły grzyby. Nar, Dz, 3, 56. franca* 
dworlka ospa). -$,. grzyb, grzybek s na knocie u lamp i 
iwiec, żużel;- Graeci et Latini tranelata (fuikgns) utun*' 
tur , cur non €t nos 7 fungi vero inm tmuncłi uftrzyży- 

ny. Cn, Th, bftkenneiibf it^et(bel£ttt^te|, bUe^nnappę^ 

SX0fe. * If^ hutach czasem w wyżssym Icyku pieca zbieraii| 
aię wielkie kawały mat eryi, w szkło odmienion^y, zwane 
grzybami. Oe, Rud. ii\, ®U<f4Iacfeil. $., grzybek, con^ 
temptim , kapelusz płaiki , do grzyba podobny, fin f^eflttt 
ftid^et ^nt(« ob, birlet. C/l.' Th* 32. - $. , ou<ifrixa ad 
fungi similitudinem diducta, Cn, Th, ebl <?perf Ud^m Itl 
^eflalt rine^ iBiUfopfc^. GRZYBIA o^. Grzybień. GHZY- 
BIASTY, - a, - e, szeroki wzgórę iako grzyb. Cn, Thk. 
flafc^fipflg. a) iak grzyb miękki, dziurkowaty, ib, fi^tDdins 

mig cf. gąbcaafly, lyor. I. ritoglte, Sh. (nlatę,* Ross. 
rpnOosaznuH, rpi]6oBHAAUH. GllZYfilEC, - iał, 

- ieie niiak, ndk, , zgrzybieć Dćk, , zgrzybiałym się da- 
wać, Harzeć, aU oUt frnmm i»exUn, ivi\Mmtn\ifxfmt 

^fen^ Re, OApHXA'£i'mi. Szukaiąc takiego męia, nietyl- 
koby zeftaraeć się, ale i cale zgrzybieć muaiafa. Mon, 68, 
lOM. }ixi: iwiat grzybieie; iuż się te ilare gmachy walą. 
W, Poji, W, i5. Kto się rozkoszami bawi, zgrzybieie 
przed czasem. Birk, Zyg, ar; Wiekti teraznieyszego^ 
człowiek ftaiesię w 3o kt zgrzybiałym. Zab, 3, i58. 
Hul. Ow, 55. Pofi, F. 7. (GRZYBIEŁUCHA oh. Grze- 
bielurha). GRZYBIEŃ ,- ia ^ m. , GRZYBIENIE, abo 
wodna lilia. Sienrt, 112. Bh, lerttJR, (ffno, I^ymphaea 
Linn. hit (SerMtime, roiśnie w rzekach i wodach, a bia- 
łym i żółtym kwiatem zażywa się w lekerAwie. JChik,- 
RosL 2, 221. Żółte grzybienie od żółtego kwiatu rze- 
czone. Syr, 773. i?f. rpaeóZHBisa,. RynaiHHHBKR, 040- 
achI), K)'6wme«iKHV-5., grzybienie mnieyaze ob: Podblaf. 

- GRZVBIENI0W^Y, - a, - e, n. p. g»zybieiuowy korzeń, 
łotr sprzedał mi miafto pokrzyku. Corn, JDw, 3>i8. Scfs 
Wumeits; Bh, IffnotPÓ- GRZYBOWATY, . a, - e, - 
o arfv., na kształt grzyba, hil^Mt, Mlgertajltlld^ ; pełen 

grzybów, wyroftków, f<C»ammf g ^ i>»a e^wdtiitnr nnb 

9U\itC&Ć)U' Ponaraftałe i grzybowate dziąsła. Ferz, Cyr.^ 
a, 193. GRZYBÓW, - a, m., okolica iednr w War-- 

szawie, rtn< @egeiib io SBat^ft^au (Sr, ®rilo)9nii folwark 

ieden w Luzacyi). Na podeyrzane mieysca , na Grzybów 
i Nalówki chodzisz. Tęat, 1 A, 70. GRZYBOWY, GRZY-- 
BKOWY, - a, - e, od grzybów, od grzybków, tBIlf*,- 
ecbWdmms. Grzybowa polewka e{iie 6(tl9antin s (6((l9(lms 

merlO fuf^pe. •Sr. i« rUol9e^ Het. ppaCrnuB, rpii6oBttii. 

Grzybkowy sos. WoU 
GRZYMAŁA herb, trzy wieże >« otwartą- brimą ; na hełinfe 
takie trzy wieże i pięć piór ftrusich. Kurop. 3^ 18. f{||i 
SSappeik GRZYMISŁAW, -.a,;**., imię, niby gfo- 
foy iak grzmot sławą, Chndśl.^ 1, 6a* fin 9{amr, Doifi 

nertu^fm.* 

GRZYMKA, -'i, i., PbsłuazeAftwcl, i^ięzienie, grzymka, 
ciemnica. Sazon. Rej, gatunek więzienia .^ fiitip gKrt 9łt 

0RZYT|. - Uy, m.y Kgitsyty g{oin« zęjbów do aiebie przycieś 



loa 



♦• •■ 



8oo- 



GRZYTAC . GRZYWNA. 



rtttie, ka^ ^iiirfi^eii mit ben SMnen; ikrzypienie , ba^ 

Mitttn, bai 0efUtre. ZabiUć, paftwić się s grzytukay- 
dan, ścinać głowy obywatelów. PiUh, Sen, 83. GRZY- 
TAC , - ał , - a , czyn. czttl. , Graytnąć UdntL , Jigrjtfy- 
tnąć i>o/b. , sębami głośno przycierad, nttt beil ^d^nt^tl 

fnitfc^ett. iS/o. §nbamt iTfripim; 5r. 1. ^e jubantl (jipu; 

il«« CiipeKeinainB aydaua. Z wielłiey boleści grzytat 
Bębami. - ^g, Bronie sgrzytafy> Otw. Ow, 65 o, chrzc- 
azczały, flitten. GRZYTANIE , - ia , n. , Suhft. Verb^ 

ba< ^nirf(^ett , ®ffmrf*e, ^Itrrcn, ©eflirre. 
GRZYWA, - y, «. , Boh. et Sio. ?)rjwa; ^>. i. HK ^^wa; 

iSr. a. gtilD(t) T^d. griva, grive, gribe; Cm, ^ Cro. ^ Rag.y 
Bs. griya j /{5. rpnaa. cf. grzebień), bie ^Mf)ne. Na kar- 
ku u niektórych zwierząt, n. p, u konia, wołu, lwa, 
rośnie włos dłuższy grzywą zwany. ZooLNar, 67. Zwierz 
grzywę abo kosę na szyi maiący. Otw, Ow. 626. Tar- 
gnął mię za włosy, iak konia za grzywę. 7^eat, 61 ^, 63. 
Grzywy dolna częśd Rs. aarpHaOKb. Lew naieźoaą Grzy- 
wą potrząsa, kiedy się sroży. P, Kchan. Jer. aao. 
5. Owi grzywowie, co czupryny w tyle noszą, przód 
podgoliwszy , iak grzywy kobyle* Jei. Ekon. E, i. lu- 
dzie niby grzywiaści, ^ti^tittiminr :U GRZYWACZ, 

- a , m. , Boh. btitonać s columba torąuata^ b^'^'^XL^U\ caU 
łign.) f Cr/l. griTUćk ; Cro. gerlach, /)/. grimach, grimis ; co* 
luVnba łignorum, palumbus Klein* bw ^oljtdUbe, większy 
od pospolitego gołębia. ZooLNar, 227. dziki gołąb'. Lad. 
//. iV. 42. grzywacz, palumbus bte 2Ś<»Ib s 3^rt«be , gołąb' 
leśny, większy niźli dziki albo domowy. Sienn. 29 3. bif 
ttin^eUaube. Krup, 5, 6S. Są i mnieysze grzywacze, któ- 
re prolłactwohukacsaminazywd. Kluk. Zw, 2, 298. Gizy- 
wacze huczne. Banial. J, 3. grzywacze huczały. ib.B.^b, 
Słyszysz , iak wzdychaią trukawki , gruchaią grzywacze. 
Zab^ 12, 373. 5. tr. ten grzywacz siwy, ten grzyb ftary. 

Pot. Arg. 81 5. bet alte ^nafler. GRZYWACZY, - a, 

- e , od grzywacza , ^Oljtaubeu :. Gniazilo grzywacze. 
5., koloru gołębiego, colombin Tr. CDlumbinńirblg. GRZY- 

WIA.STY, - a, - c, ^A. briwnató; sio. f^ńmit)] Sr. i. 

. riwate; Cro. griraszt; Rg, grivaft; Rs. rpiiBHcmhiH. 

grzywę maiący, mdbiiig, mit einct ?0?df)ne, bem4bnt 

GRZYWNA, - y, i., GRZYWIENKA, - i, i., xd6n. 
Bh.f^titon^; Bs. rpHBHa teraz xo kopiiek; rpHBeHKa, 
rpKBCHHłiKb, rpMBHflVa dziesięciokoplynik ; £c. rpH- 
BHii i MHacl) funt, b) honorowy alszbant, łańcuszek sre- 
brny lub złoty). bU^atf, fttt ®emc^t t)Oii i6 gotb; 

ailC^ eilte 9iec^nim9^mAnje. Grzywna, marca, była wa- 
ga całkowita pewney liczby granów, czyli ziarn kruszco- 
wych. Słowo to w Słowiaftfkim dawnym ięzyku zna- 
czyło toź samo , co waga we Francyi I w Niemczech , na- 
zwana marca , libra , pondo , na którą się waiy po men- 
nicach bądi topione srebro w sztukach, bądź pienią<)ze 
wybite nt monetę. Nar. Hfl, 5, 290. Dwoiakim tedy 
sposobem dawniey brała się grzywna ; raz za grzywnę 
srebra; drugi raz za grzywnę pieniędzy. Naypowsaedniey 
iednak brano ią za grzywnę liczalną. ib. 293. Fókiśmy sa- 
mych groszy Foldcich zaiywali , liczyliśmy suramy na 
grzywny j w którey było 48 gr, Praikich , a wynosiło to 
właśnie na grzywnę srebra. Sum. A, 4 5, Samo słowo, 
w Polfkim grzywna , w Czefkim , kuikim do siebie podo- 
bne , okazuie , źe tiy wagi uiywali Słowianie. Czack, Pr. 
i54. Grzywna liczalną, 43 groszy, ib, i56. Trzy 



GRZYWNIASTY - GlTBERNATORKA. 

grzywny SIowiańikt« , to ieft , sześć i trzydzieści szeląg<Kr. 
Chełm. Pr. 6. Cztery grzywny Pruskie czynią trzyik- 
ści szelągów. Chełm, Pr. ^i, Rachniemy-w gtzywnęPwi- 
iką po dwiidaieftu groszy, z któryrh każdy czyni' ośmna- 
ście pieniędzy, ib. 21. Poena sześć grzywien-, aHas sex 
scołorum. fol. Leg. 1, 35. Za głowę szlachcica przed- 
tym iedno 3o- gi-zywiefi płacono. Herb. Stat. 249. Przed 
laty trudniey było o grzywnę , niż tPraz o sto złotych. 
Gorn. Dz. 11 4. Czynsze ftare wybieraią, grzjnfpnę na 
dwadzieścia złotych i ieden rachuiąc. Star, Ref. 169. - 
Grzywna soli czyni sześć miarek soli drobney. Herb. Stat. 
io4. Podług uilawy 1764R. grzywna ma łotów 16.' Vo/. 
Leg. 7, 33 1. W całych Niemczech, i u nas, srebro i złoto 
wazą na grzywnę Kolońfl^ą , która podziela się na 16 ło- 
, tów. Jak. Mat. 1, 89. W monecie naszey grzywna Kc- 
Io6fka czyftego srebra warta 80 złotych. Jak. Mat. 1, 90. 
OJir. Pr. Cyw. 2, 3i3. Teraznieyaze narody niemal 
ws^yftkie, grzywnę czynią miarą swey monety. 7Vyrw. Geogr. 
4Tł. Grzywna Pol/ka srebrna ; 4169 as»óxv Hollender- 
Ikich, Łi'/k' 2, 101. Grrywna mincarfka a złotnicza sre- 
bra, złota, uncyi 8, a Ikoycy 24, połłocie. Cn. Th. *J. W 
przekładach biblii grzywna s talent n. p. dałeś taI pięć 
grzywien \ otuiem drugą pięć urobiła 1 Leop. Math. 25, 
.20. (talentów. 3 Leop.) Dwie 'grzywnie (^dual.) ib. aS, 
22. dwa talenty. 3 Leop.) Srebra (lo grzywien, i L$op. 
1 Mach. i3, i5. fto talentów, i Leop ^ - *§. pi<»iiiądz, pie 
niąźek, pieniądze, grosze, grosz, eitt <^tUrf ®e!b, t\XL 
^tUCfdjei! L)v'lb; ®cib. Miły oyrze, nie godzi się którą 
grzywienkę chować dla potrzeby? Hrbjl. Nau. B. 7. - 
J. Grzywny, iakokara pieniężna, ^UtUtl , dii Odbjtwfe. 
Ma bydź karan na (korze; albo grzywnę ciężką, to ieil, 
dwadzieścia i sześć szelągów położy. Szczerb. Sak. 333. 
Strona ftronie płaci grzywien dwoie czternaście. Mon, 
76, i42. W kłótni między żydami grzywny, alias prze- 
sąd, nie do sędziego, ale dO W. Xięcia nnleżą. Czad. 
Pr. 94. Sąd mię niewinnie grzywnami obłożył. 7eat. 
i5, 55. na pieniądze (karał, eilte ©Clbfłtafc auflfgeu. To 
trąci grzywnami wielkierai. Teat. n, io3. GRZYWNIA- 
STY, - a, - e, grzy\Tny przynoszący, 9'JłarUn brill-' 
gCUb. Przecież to grz)'wni.ifta sprawa? zapytał burmiftrz. 
Mon. 76, i42. GRZYWNOWY, GRZYWIENNY, - a, 

- e, grzywnę ważącyV Cn. Th. em Watf f<^»er; od 
grzywny, ^atteti^, ^feSflrf-, Waga grzywienna Fran- 
cuzka. Lfjk. 2, 101,^ 

G U 
•GUBERNACYA, - yi, i., rząd. hU Wegfetung. W spra- 
wowaniu abó gubernacyi poddanych, srogość z wielką słod- 
kością miarkował. Wys. Aloy. 242. GUBERNATOR, 

- a , m. , rządzca imieniem wyższego, wielkorządzca, ftt 

@o«Wttewr, ber an efne^ anbern ©teffe elwen fdtiirt te- 

gicrt. Ross. HrćMOHb, o6xacmeMaHax*HHKl5, c6*a- 
cmHHKb, rpaAOHaHaA&HHKl) , rpaAonpaeHoieAB, ii"B- 
cinoHaMaABHHKl), HaM'&'crnHHKł) ; Ec. npaBeXBCH«b» 
tipaBHtneAB , ynpaBAftmeAB. Gubernator był w Pruaioch 
niegdyś urząd naywyższy, po oswobodzeniu tćy prowm- 
cyi z iarzma Krzyżackiego. Kras. Zb. i, 34o. *a) Jan « 
Melsztyna dany był w młodości za gubernatora Kazimie- 
rzowi wielkiemu. Warg, Cez, praef. Ca. za guwernera, 

®ottwneut, $oftnef|len gubernatorka, - i, «•» 



OTTBEHNATORSKI . GUCZY. 
widkorłądczjFiii , Me ®enveriteiirlnn , bie dne ^tifrinta 

ffint' Ludwik Węgteriki matkę swoic £libietc gub«r- 
- Mtorką na swym mic^jTscu w PolsECze zoftawiwszy^ i w»zy- 
flkę iej aprawę koronną zleciwszy, do Węgier powrócit. 
SfryiĄ. 41 4. GUBERNATORSKI , - a, - ie, od guber- 
natora , ®onoernrur^ s . Roł$, fiaM'B'cniHHHiH, HaMl3- 
cniHHROBb, i:aM'&caiHiiHecKiŁi. Gubernatoriki urząd s 
GUBERNATOHSTWO, - a, /i. , bie ®ouperttettrf*aft. 
jRafx. łiaM'&'cinHHHecaiBo, rpaAOHaMa;^&cmBO , rpaAo- 
npaBiiineABcmBO \ Ec, M'BcinoHa!i.')AcaiBO. Nie uszano- 
wano go, i giiberuatorftwo mu wzięto. Warg. Radź, 34g. 

- j. CoiUct. gubernator z ioną , ber ®oin>ernenc mit fefs 
irr ^ema^linn. GUB£RN£R, GUB£RNantkao&. Gu- 

wemer. GUBERNIUM indecl. , GUBERNIA, - ii; r. , 
kraina pod gubernatorem , bd^ ®0tt9eriienif lit. GUBER- 
NIALNY, - a, - e, od Gubernii, ©U&etnials. Ra- 
dzca gubemialny. 
•GUBACsłC, GUłilC sie, zaimk, ^ ałtolltrt pallium ^ ug«- 

ba<f się. Cn. Th. ben 9lo(f obet ^Wflntel attf()eben , urn fi4 

md}t sn befd;inuęeit , podkasac się; cf. przegub cf. gibać, 
gibki , giąd ; (Vd, gubati ; Bs. ghjbati , prigibati ; . Rag. 
ighibati 5 Cro, gibati , guzati, s fałdować j Vd. et Cm. gu- 
ba s fałd; Cm, gubne s fałdziftT. 
GUBlC, - ił, - i, cz)77. «///ł. / zgubić Doh.y Bh. bubitf, 

\ń\m ; Sr, 1 . jbubu / jubiu , ^uótm (cf. ^ubene biedny, 

b&tenfht)0 calamitas) 'y Vd, s«?,ubiŁi , sgublati , sgnbleu; 
C'0. gubiti, zgubiti, zgiibivam', Da/, ftetiti ; Rag. gu- 
bitti, izgnbitti', Bs. gubiti, izgubiti j Sla, izgubiti; 
Rois. ry6iiinB,' ry6Aio, cry6Hnib (cf. rH6HymB , 
Ta6Hy , rK6Aio ginąć; ; Ec. ryCucneAcinByio , ry6Aio. 
cf. Hebr, SIO deficere, jśrab. pcrirc). utrącać, tracić, 
twlifren. Dawali znać , co kpmu zginęło • bo ieden zgu- 
bił pas , drugi rękawiczki ; mało ich było , którzyby w 
t^y przygodzie cz^-go nie zgubili. Bax, HJi. 69, W tym 
dniu fatalnym dla mnie, wszyftko razem gubię. Teat, 44, 
18. Gubi za niespodziewaną chmurą swą dziewkę kocha- 
ną. P. Kchan. OrL 1, aaa, - j. , Chory febrę gubi. Ji^rup. 

5,566. t. i. pozbywa się icy, et oetKeft ba^ gifber. 

J. satracać, wytracać, niszczyć, gu ©tttnbe tl<bten , Dets 

Werben, verm(bteii, ^ettii^tn. Zgubi ciebie bóg, a nas 

niewinnie gubisz. Skarg, Zyw, a, 169. Częfto człowieka 
iedncgo dowcip, miliony ludzi gubi albo ocala. Stat. Num, 
J, 160, Ufaiąc mocy swey gubili innych. Bóg ich osą- 
dzi i Ikarze iak winnych. Chro/ć, Jot. 1 5 o. Woyna lu- 
dii nie rodzi, ale gubi. Birk, Podz, 10. Wino nie ie- 
dnego zgubiło. Boh, Kom, 11. ao» Cięfto gubiąc wwnę^ 
trinościach płód, i sama ginie, HuL Ow, 160. Gubić 

j|»gc a pana 5 czernić Tr.ef nett anfdjwdtjen, nm ben Itteblt 

•tUl«fH. GUBIĆ się zai/w;j., {{(^ wetHeten. Nie podle- 
gam bynaymniey tym chęciom szalonym , Ani się moia 
^4<ka w proiektach nie gubi. Zab. 16, 191. fTfg, ' GVf 
BIENIE, .- a, n., Subji, rerb, , Zgubienie, zguba, ba# 
^trlleten, ber ^erlufl. Cro, gublenye). Gubi za chmurą 
•1^^ kochankę , i głosem co go ftaie, za on^m zgubieniem 
Mpelnia pola, lasyiey imieniem, P, JCchan, Orl, i, aa:^. 

Gobiciei, -, m., który co gub.;, bet tBetUeter; Boh. 

tntitel^ cf. zgubiciel ; Ross. ry6iiinieAb. 
Pochodź, dogubiif^ nagubić , pogubię, wygubić , za* 

fuiiV, niezagubiony ; zgubić y zguba, zgubny, 
GIBKA ob. Hubka cf. gąbka. 
GUCZY herb , albo Zytyman ; tarcza liniią* szeroką pr«e- 



GULA - GUMIENNir. 



801 



. ' dzielona na ukos, od prawey ku lewey ; po obu ibronach 
. po róiy czarwoney. Na hełmie trzy pióra ilrusie. Kurop. 

3. 19- (itt SBappen. 

i> *GULA, - i, i., z /ac, iaHoezno^ć bie ©eftiffafeU* 
Gula, pani iaka^ utratna, a na wszyilkim flrawna, Bo w 

. iednóy ręce picie nosi , w drugiey iedło , WszyfVko je, nie 
przeiiaiąc iako inne bydło. Rey Wiz, 26. W Turcztch 
trzeiwo^ć, i mierność i porządek płuiy} a naszym Gula, 
Bachus i Wenera służy. PaszL Dz, 109. Tylko Bachu- 
sa » gulę, roskosz uiąć w wodze. Nie umrze głodem iot- 
nierz i w Tatarikicy drodze. Stryik, Turk, L 3. Miara 
awych uczy nie 'tracić dóbr gulą , abytkiem szalonym, ani 
w kręgle kulą. Stryik, Gon, B a. 
aj GULA, - X, i.. Guz znaczny s uderzenia. Rydel, bit 

iBeitte. cf* s/o. gulfa , pofrutla bochenek. «gulk:a, - i, 

i., klocek, pieniek, ein^notren^ ^noKen Ji^rl). Krzesi 
ogień, i suche z wyszulcem z podflrzesza prowiidzi gulki, 
które zdrobiwszy pod kociełek sadzi. Zebr, Ow, 209. ra- 
malia arida, GUŁiCA ob. Gołka. 
GULDYNKA, - i. i., ftrzelba, fuzya : eltt ©(^teffiewejt, 
ein diof)X» Odyńca trzeba z guldynki gwintowney albo z 
tarczo wey ruiSnicy dohrze sparzyć* Haur, Sk, 294. au^ eU 

nem gesogenen 9{obre. 

GULTSZLAGIER , GULDSZLAGIER , - a, m., z niem. 
ber ®p(bfc^I(iger złotarz. - Płatkowe złoto i srebro *gult- 
ślagierowie ua książeczki biią. IIaur,Sk. 5Sg. Wei zło- 
ta czyftego od guldszlagera kilka tabliczek. Sienn. 485. 
GULTSZLAGIERSKI , - a, - ie, płatkowy, ©olbfc^Ias 
gerifc^. GuUszlagjerflii fayngolt, ib. 5yb, 

GL>IA, - y, i. , z Greek, %of4f*i, ba^ &umml y^- gumej, 
pilpuh, smolą; Rs. rywiutij KanaeĄi. Guma, kley ro- 
ślinny wysuszony. N, Pam, 6, 3 17. Sniad. Che, x, 36 1. 
Kleykość soku roślinnego , gdy ieft bez smaku, i w wodzi- 
rozczynić się daie, gumą się nazywa. Bot. Nar. 24. cf. 
żywica , liposok. ob. Gumować. 

GUMIENCZYSKO, - a, ^., klcpiłko , bolewiiko. SeĄl. 

juath. 3. ber Śemienboben. GUMiENKO, - a, n., 

dtmin. nom. gumno. Rag, gumniza, Ross. rymeHijo 
( a. Ross. s plesz, korona na głowie )• eltt Helner 

@(beunenp(a(f eine Ueine €<^eune. Na potrzebę sa- 
me wyftarczy gumienko. Warg, Wal, a3o. Patrz kmio- 
teczka nędznego, chuć każdy dzie/i robi, Jak mu bóg 
ubożuchny kącik iego zdobi; Ma pełno i w gumienku, w 
oborze i w /krzyni , To w^zyilko piiła cnota z uprzeymo- 
^ci czyni, Papr. Pr.E,b. ^. , gaik na ptaki, ilanowf- 

(ko pusznika, ber fBpflcifteerb. Bh. bumence; Vd, titz- 

niza, tizhanishe, tizhenza ; Crn, tizb^nza; Cro. gay- 
faa ,• gaypicza , kerletka ; iZ^. moftl), nnnuscAOBHH. Gu- 
mien ka powinny bydi w gaiu zasadzone, bo gdy ie nago-« 
tym polu zasadzą, ptaki rade przelatuią i miiaią te na- 
prawy. Haur, Sk. a8o. Gumienko, abo nęrilko do ło- 
wienia ptaków. Cftsc. 6a5. *GUMIĘNNICA, - i , i. , 
*$. , Córka Babylońika iako gumiennica, czas młócenia 
iey. Leop. Jer, 5i, 53. boiewi/ko. Bibl. Gd. ^ettUe^ 
Snt^O $*> gumiennica, dozorczyna gumien lub guniien- 

na, bit ©(beuneuifiuffeberinn. GUMlENNIEC, - a, m., 

GUMIENNy , - ego , m. , SubJi. , dozorca gumien, prze- 
łożony nad ^upinem , bet <Sd^eunettattffeber/ Bs, gunmac ; 
Cro. gumnacz i O/i. ikidnSr; i2ojs. ryMf^HigiiKL ; (rycb 
ryaieHHHab gęj dzika). Przy folwarkach powinien bydi 
^mienny przysięgły, który, ieżeliby pisać nie umiał, 



Soar 



GUMIEjrJTY - GUNIA. 



pr«ynaymni'ey na karbach wszyftko należycie ntnymywat. 
Xluk. Rosi, 3, 236^ Komissarsowi Ekonom , podńaro- 
ici , s^la ai do gumiennego kaidy opłacić się musi. Kras* 
Pad. i, 32. Urzędnik, urz^dnirzka, gumicnnicy , pa- 
cholicy, di% mędUBiifgo cMopa. Mon, 76, i3. Przysięgły 
gumienay csyli karbownik w folwarku. Torz, Sxk. 121. 
GUMIENNY,. . a, - e, od gumna ^ ©(Jenetr. Bh. ^Mc 
tlien|f^9 Rs. ryMĆHHbiii. GUMNO, - a, /!., Bk, et Sio, 
^Untno; ^'^ gumno; Rg, gAmno^ gilimo; Bs. et Cr. gu- 
mno , guyno ', Sla. arman ; Vd. gemnu , gumnii , fkedcn, 
parna, pod, ftu^g, kasha^ gomnu, gumnishe, podakij- 
niz ; Cr/l. gumnu,, ikedn ; Cro, sheden; Sr. i. (UH9, 

tDu^no, broina, śUna wuhi, gttnlcia; Sr, 2. bro^aa, tU 

(jJUttUICt s ogród) ; /{#. ryMHO, ihokL. cf. Germ^ ^lltnpf> 
S( b ( g« cf. komnata, JtatlYtllf f komora] plac we irzodku za- 
budowania ftodotowego, ber 6(^unenp(a4, toelc^en bU 
6(^ennen^ @<^^p|ren^ ^eimtn einfĄItefeit. Do gumna 

nalaią ftodota, brogi i ftyrty, Tr. - j. , poapolicie używa 
aię za iedn.o ze słowem ilodoia , bte ^&^tViXtt, bh ©(^eUft. 
Nie trzeba z4)0Źa do- gumna zwozi^T, ai ifaleiycie wy- 
schnie* Kluk. Rosi. 3, 233.. K</; yfkednjati , parnati, spar- 
nati. - Fig, tr. Do nowych gumien drzwi nam otwt>- 
szono. Pam. 83, 478. nowe drogi dowozu). - Bh. Prov. 
dii d^fk nfprjjtel jo* (umtn^ iui ieft nieprzyiaciel na karku« 
*j. , Boh. (lUmnO area : kleptiko , boiewifko^., gumno- w 
fiodole, na którym młacaią. Mącz,. gumno mioci. Go^n, 

Vii. M, b. bie Settne in bet ^eutte . 

GUMOWAĆ, - af, - uie, czyn, ndk,^ agumować 
Z^ol:.,. &umą przyprawiać, tn{t %ViVm\ yańd^Ufi , %vm- 
tnitftil* Tafta gumowana. Teat, so ft, 65. Vd^ gi*'^^ 

' jaft. Gumowanie, - ia, n. , Subft. Verb., bo^ ®umrai- 
ten. GUMOWY, - a, - e, od gtimy^ @ttmis* Gumo- 
wa woda. 

CUNIA, - i, i., GUŃKA, GONKA, - i , i. , przykrycie 
abo koc profty, na obie ftrony koamaty abo kndfaty, 

Amphhnalia. Mącz, eine grebe iotti^t 7>e(te, eine ^oCe. 

Bh. baunt (bAUnatÓ kosmaty); sio. bUlie ; cf. hunek: Rs. 
By H* gałgany) j /f^. gyrfk^ny ; 5*. gugn , gugnina veflis 
tkili.t ruJlicancLy guba, guberica, S:^, giign (zaguguaft s 
kosmaty; gugnaviti , zagugnailit) s kosmacieć); Cro. guny 
ctnio , coopertorium ; Z)/, guba -, Ca/z. faręsha, janka, Jan- 
ka r a) ; £r. ry^HS, Z*a^. gausape , gaunace, cauiiane; C^r. 
jiowajdf* Koniczka cudzimy , wycieramy, guiikami przy- 
odziewamy ; ale też koniczek musi za to ikakad , kiedy 
mu każ^. Rty Zw, 96. Obmywszy fladnika,. prześciera- 
dłem i guniami puykryć trzeba. Hipp, 17. Bydło z wie- 
rzchu guniami nakryć, abo czym podłym, ^r. 980* Co za 
naszych oyców była gunia , to teraz kilim , derha, Dwór. 
C. 4. Od tuzina guniek Gdańikich pflrych... . VoL Leg. 
6, i35. ^j,, suknia gruba »guni , etn grober l^tttgft 9iOCf.. 
Tyie^ to Pafltwalinó w tey wzgardzoney guni ! Tward, 
Tasq, 3. w tak besecney guni; 2>^h. S, M. 86* Praeśpiy 
aię na ziemi'; guńką się odziey , którą ftarzy Rzymianie 
gausapa militart zwali. Star^ Byc* ij; Czubay wzią^ 
wszy Rniki, i gońkf i poftoły , drogi się- tey podeyaouie.. 
T^ard. W. ^..77* Po co iiesaoo rok babo do Tornńia?' 
Pobry stary płaszcz*, dobra drugióy gunia* Groch.. W*. 
4.1 4. - J., /r., chłopftwo , gburftwo, czerń, h^i^^tmelnt: 
SBAItf rQ90l^ Nie tylko- miłof d ' w pańilfitm lągnie »i^ bla; 
-wacie, Znaydziesft-ią cnaem: w. guni. i. ubogiey. chacie.. 
Ziinor* SiŁl;. liSfi.. Ręka twoia nie. na £usiie^. nio na.ohio*^ 



GUNIECZKA - GUSŁARr. 

pftwo piiane, ale na bohatyry się rodziła. Pot. uśrg, 81. 
et. siermięga). GUNIECZKA, - i, i., Demin., m 
l{fine iOtttge 2)rcff. Przywiódł ma konia białego, gunie- 
ezką nakrytego. Fapr. Gn. io8« 

GURA , GURKA ob. Góra. 

GURDZIEL, KURDZIEL, - a, m,, wrzód, który się Lo- 
niom na ięzyku czyni, Hipp. 138, fin @Cf<(|tOl(it bet ^fets 
be <rof bet ^Uttge^ Gurdziel iea wrzód, który się koniem 
na ięzyku czyni. Ltk,. Kon. 63, Comp, Mtd. AppenJ, 
Od karmi oibey^ bydiu się kurdziele na ięzjrku przydaią. 
Haur, Sk^ by. ib, 471. 

*GURGOŁ£ naleią do ftroiu białogtowJkiego. Sax. Tyt.-jA 

*GURMANA , - y , i. , suknia z grubego sukna , etn gtoJ^rt 
itucbr^cf ; n. p« w gurmanie. Fot, Arg, 77. 

GURT, - u, IW., * niem., bft^UTt, pas. GURTOWAC, 

- ał, - uie, czyn. ndk^ ^ zgurtowa«5 Dok^^ opasywać gńp 
ten. GURTOWY, - a, - e, o pasach, ©urt-*. Gur- 
towe łoźko s na pasach , eht ^urtbette. Tr. 

Pocheda. odgurtował , rozgurtowac j ryngort. 
•GUSŁA , - y, i., GUSŁA, G. Guseł ph*r., Bh. faU|ŁO/ l«tt- 
|U, lan^lJ^ (cf. -B^, Caufle, Cro. guszle, guszll s gęśle, 
ikrzypce), czarownicze kuglarftwo, S^tmPt 0^tt^M\? 
fc^e ^anfe(ep< Czary i gusta w wachodiiich kraiach pa- 
n4iią ; naywięcey ich iony na zepsowanie pfodu i^^m 
drugiey u:Sywaią. Ktok^ TurA. 186. Odeymę zabobonj 
z ręki twoióy, i gusfa albo praktyki , pie będą więcey W 
tobie. 1 Leop, Mich. 5, 13. Czarnoksiężnicy zabobony 
Aroią szeptaniem , guslą , gdy na bel zębów każą nowy 
nói w ^ći-anę wbi^. Pefr. PoL^^ 87. Prawa zakazuią 
nauk czarnokti i ęzk i eh , iako gusf i zabobonów, ib. Mi' 
ilrzowie gusł i zabobonów. Syr. 495. GUSLARKA, - >> 
z.y kugluiąra czarownica , eine 64)IO<ltif ikn{lIei'Um , ^«A* 

et Sio. fanjeblnuc , ćarobćgnice; Sr. \. U\Uni\c^t l^S^'^^ 

tji9i, fUfnKmuW, tobda; Rs- ayA^CHM^*,; (Bs. et Cro, 
guslartcza Jidicina- cf. gę^le). G^-ślarki i zaboboucice, nie- 
mowlęlom impressye zdrowiu szkodliwe wzniecaią. iAon> 
73, 434. Gustów niech się gospodyni nie ima; lepićy 
dla nirty byd^ u guslarek proAaczką. Haur, Sb* 65. OL- 
SŁARSK.I, - a, - ie, kuglarfki , fdjWarjfunjtlmf*. Bh. 
•tSlo. eau^bllrifń; Sr. i. fpuiwarffi (Rg. guslariki lyfi- 
cus). O guilarflcich czarach, ludziom na zdrowiu szko- 
dzących , tu. napiszemy. Haur. Sk. 45a. CUSLARSTWO, 

- a, /x. , kuglarOwo czarodzieyfkie , ^&jt^aXl\^X(^itXt^i 
Bh. et Sio. Juuii'bUłfct»C ; Sr. 1. fPuiWiirftWD. GUSŁ;VBZ, 
GUSLARZ, GUSLNLK:, GUSMAN, GUZMAN.,-a,in., 

Bh. ran^eb^nif ; Sr. 3. ^tiiowai, ftuimt, hiftuar./ fo|)<t 

ab hirco , quod hirco diabolo seruit, . frtnz. D* cultu 

eapri apud Sla^os- 1^* HarJknoch de fejiis vtt€rum Prut' 

łor.); Rs. KyA^CHHal) (cf.^A. Ic^^^^L^ Sr. i. bwbilt*'^'*'', 

Bh. battfbir Ikrzypek } Cro, gu»zlar; Bs, et Rag. g»«lar 

Jidicen\ JSc, tycA^HHal) , KomophiH Ha ryUiKxb Hrga- 

eml) o*..gęśle)5 kuglarz, bec ©Ąwar^flin^Ut, t^uitnh 

fl!ill(l[er« Niech się u ciebie nie znaydzie pytaiący uC 

gu^lnika, czarnoksięinik , i pytaiący się martwych. ^a</<n* 

JDeut. 18, 3. gualarz. Bibl, Gd,. KtubychciaL takkonter- 

fetować ludzi-,, z rozdzieraniem gęby, z wyszczynieniemic- 

syka, nie uszedłby tpi, iedno za guzmana*. fio wżdy 

guzmanowi, ii to ieft iego rz«roieslo, takowy sposób 

trefjiowania przyftoi^ Gorn, Dw, ibi*. Pan.Jakób w pO' 

mietlech tylko obermanem U kmotra i ibny, własnym 

guamanem*. £on( H^or.. 6a». Uekrad zif pjsanisai; tjle^ 



CUSLIC ^GUSTOWNOSa 

Yroi tif ftawAsz bUnem I guimanem u boga* Wer§łcx> 
R9gL 84. GUSLIC, - H, -i, cMyn. ndt., kuglować, 
csarować , ^matlfńn^tin-^ ^f re». Niech «ginie, któryby 
guilit 1 csarowaf. Biał, Foft, lai. Bh. UU^Hti C^UUiliti, 
IKmtMtt ocuarować); Sr, i.fo^nm^ fPu^upu; iJig. gu- 
diti , guili ik gusle ; Cro. guditi , giuslati jidibus ean§re 
«f.gc^le» et gędsM). GUSLNY, - a, - e, kuglarlki« od gust, 
jabobonny, ^efetls, Pflubets, rtttgWttWfd^* Pogan (kich 
ładii guslne obraiy. Jan. Lig, C. 3. GUSŁOWATY, - 
M, -^ e, ^ o arię., sarywaiący guseł, ftlOa^ fc^War^fłinfUes 
ftft* Sposoby t« leczenia, których baby uiywaią, csę- 
sto cói gusfov7atego w sobie maią. Perz. Cyr, 3, 3o6. 
GUSŁO WIERNY, - a, - e, wieraący w gusła, subo- 
bonny , «n ^ftulf rep glanbenb. W to tylko wierzyć iho- 
g4 gusłowierni. Syr. ógi. Pochodź, nagułlid ^ zagułlU. 
GUST, - u, m., z /ac. i!V. Wto/k.y smak, bet ©efdjmacf. 
J^g*. okuacjfillo i Ec, CKy'cl5 , SKy^cb. smak, rozsądek 
przenłkaią«ry iftotę piękności, i dobre iakiey rzeczy iiłoie- 

mic. Mon. 67, 600. bie Sertl§eeit be^ ©efufttó be* 6<?^5= 
«tt Ober Spi^W^tti, ber (^fcjmatf- Guide, sędzio dzrcł 

ludzkich , darze niebios drogi , Bez którego w ozdoby < 
sam dowcip ubogi. Dmoeh. Szt. R. i . Ubran^y guft wy- 
soki >^ wie łbiam w ubiorie. Hui. Ow. J33« Ma dobry guft. 
Zab. 16, i4o. Dobry guli w naukach, przymiot duszy, 
ciniącey ukontentowanie z wyboru myiii , lub sposobu 
pisania , odrazę , gdy w nim niedoikonałość poClrzeie. 
Mon. ja, 34 1, Dobrego guflu ludzie. 7«a/. 3 c/, 70. 
Tych wieków sąd o gulłach {plur.J ieft zupełnie do dam 
przeniesiony. 1^. 34 d, hi i. Znasz teraznieyszy świat i 
guft; do mody ftósować się naleiy, ieby uchodzić za lu- 
dzi umieiących iyć, i za ludzi du bon ton. ib. 19 &, 7« 
Twój guft nietrudny, z prawą naturą się zgadza. Bez wy- 
kwintów na samey prawdzie się zasadza. Jakub. Bay. 44. 
O guftach dysputować się nie godzi. Kras. Podji. 1, 19* 
Łstwiey iell uczuć, co ieft abo nie ieft w dob ym guście, 
aniżeli tenie sam guft opisać. Gol. Wym. 62.. Boalemu 
wiana Francya ten czyfty guft, który od wieku Ludwika 
XIV. , do tych czas , isaleca tylu pisarzów Francuzkich. 
Teat, 45 c, 3. Zaczyna guft brać górę; iednak tu i 
owdzie samiatyzm przebiiasię. T^at. 19 e, 11. (e-f. polor, 
cywilizaćya). - $., upodobanie, kochanie się w czym, smak, 

bet (9ef:^titA<f , ben man ań rtma^ ftnbe(, ba^ iS^oI^tdefaU 

(ea, ^ergnńgeil an tXXA^i. Ruinę sąwludziachgufta. ieat. 
21, 76. Każdy maswoyguft, swe chęci, Nie ieduo nas 
wszyttkich nęci, ib. 63, 4. Ten ma guft w auce, ten w 
muzyce , ten w polowaniu , ten w gospodarftwie. GoU 
Wym. 63. W knieiach Cefal guft złoiył, i w zwierzu za- 
bitym. Zab. i3, 378. Druzh. JDo rozkoszy guft wzią- 
łem. HuI. Ow. 176. J lasy ciemne » gufty w te'y muzyce 
miały. Jabł. Tśi. 21. Położył się wcześnie, "lecz tiię 
nógł guftu żadnego mieć we śnie. Wad^ Dan. i4i* Po- 
trawy choć mni^y smaczne, głodiiemu przypadała do gu- 
ftu. Pitch. Sen. lAJl. 128. Bardzoś mi do guftu przypa- 
dła. T€at. 7 c, 3o. Widziała przed sobą ładnego chło- 
pca do gnftn swego. ih. i4 'c, 6» Coi to We Pani w moim 
dyikuraie nie do guftu? ib. 36, 46. Jeżeli ten kapelusz 
nie w guście We Panny , to i^y trudno dogodzić. Ttat^ 
17) 135. Z tey nowiny guft będzie miał dziwny. Bardz* 
Luk. 1^. nknn.tentowanie , radość, uciechę).' GJJSTO- 
WKOSC, - ści, i,, pTZ^tniot dobrego guftu, bieSiegan}* 



GUSTOWNY ^ CDI. 



>8o3 



Mg. nr^daoa, ugljudnos, ghizda. GUSTOWNY, a, - •> 
- i« adu^ , dobry guft wydaiący ; Rg. ghiJzdaF-,' gefd^mftCfs 
yoff. Guftowua kamizelka. Ttat. 33 </, 74. Zawsze on 
bardzo giiftownie i wspaniało ubrany. Teatr 17 5, 7« 
Guftownie ufryzowany* ilfoA. j66, aSa. Suknia g<aftowna« 
Teat. 24 c, 68. 

*GUTA, - y> i.> Zach wat, ten tak chcikj , ie «sTek zft 
martwe leży; zachwyceniem jdrudzy zowią, niektórzy 
gutą. Sienn. Wyli. cf. letai^J łi^bejJfcWaf , Clltitóim^ 

GUWfiRMER, GUWERNOa, - a, «. , dozorca i wycho- 
wy wac% młodych ludzi, ochmiftrz, elit ®OAOerseVt^ 
ipDfmeifler iutlget |)eiroiteit» Przydajao mi guwernera 
grzeczliego Francuzkiego, iak sam po wiadał. Markiza. Moru 

65, 21 3. Już my z żoną w/rosU z guwernerów. M^n^ 

66, 246. (mamy swóy rozum). GUWjEUNANTKA, - i, 
i. , ochmiftrzyni » bje ^pUtetMJHU' [cf. pani ftara). 

GUWNO ob. Gówno. 

GUZ, - a, m., nabiegłość «a ciele, z uderzenia, abo z na* 
biegłby isepsutey materyi , ble ^eule- lig- gusa r wole 5 
Cro. guza « fałd } guaati : marszczyć) ; JM^raw. (^rbDl/ %X^9 

lec; Bh,UviU, itila, b(j|a, \Kal; Sio. u^mba; Hg. 

gomb ; Sr. 1. tourił; Vd. tvur, gumpa, mehier; ^Trn.me- 
hiur, gumpa, buła; Cro. gumb, fuga, fynta, fuchka, 
gomb, herga; IV. gucze j /Łr. saKAaRb , nceAiazb , BaA- 
AUp&, B0A4upft» UDHUiKa (cf. szyszka)} JSc* n/iTBHJia. 
Guz łoiowaty na ciele , Jleato,ma% Cn Th. ^ąi <Speif ges 
tdi^i, bie ^pecf^iT^lfUlił- Nabrzmiciłość, maiąca matę- 
ryą do łoiu lub sadła podobną, nazywa sie guzem toio- 
wym » tumor [ieatoma. Perz. Cyr. i^ 127, Guz zaflcórny 

twardy bez bólu, s koftka martwa , eine Carte 3)riifenges 

f((ivnl|l. Na wole i martwy guz lekaiftwo. Sienn.^\Q. O 
wolach na gardle*, i indzie , ^tóre martwemi guzmi abo 
koftkami zowią ib. Woda Drużba cka krę i guzy twarde 
zmiękcza. Petr. Wod, 16. Guz w gardle prssyrodzony, 
wypukły, iablko , grdyka, ogryzek, Sr. 1. ferfoiPtlĆ WOs 

re*, Ger. bet Wbam^lapfer , ber SiriH, ber SBitrfnotfii* 

Szkrofuły, to ieft, bolączki podgardlem, zowią iv.Snio 
guzy, bo świnie tym wrzodem częfto niemogą. Urzfd. 
i54.. Są guzy łsgodne, czyli profte, znane pod imieniem 
gruczołów; są inne zjadliwe, iftotne powi.et:-zn.e, wene- 
ryczne, trędowate. Dykc. AJed. ;», 477. Nabrzmiałość 
maiąrą w sobie roateryą do papki podobną, nazywamy gu- 
zem maczanym, pt/ieroma ;' maiĄcĄ zaś roateryą do prza- 
śnego miodu podobną, guzem miodowym meliceris. Perz. 
Cyr. 126. Guz pulsuwy, aneprysfna, nabrzmiajość 1 
obraioney iyly pulsowcy pochodząca. Perz. Cyr. a, 120* 
Guz niecierpiętiiwy , G^r//. loupe, nabrzmiałość zafkórna 
W komórkach tk,aniny sadliftey, J}yAc. Med. 2,492. ^. Guz 
na drzewie : tuber arhoris. Cn, Th. etn JtnOTrfll aflt^dll^ 
I^C. J. , Guz z prhnięcia , uderzenia , etlłf 95eule DOP t\* 
łlfm ©togę, Szlagę. Drzwi były tak nizkle, iż łubom 
się ledwie nie pot zgi«\ł , "^szedłem z guzem na czele. 
J^ras. Pod. 2, 18. Zwaliła mię kością w łeb, ai mi gtia 
nabiegt, Teaf, 22 h, ^5. - Metonyfn. guz, guzy, cięcie, 
plaga, cios; ból, szkodji , rany, bicie, bitwa, fBenleil/ 
ScfeUgei SButtben^ ^dildgere^t Nie potrzebać po guzy 
jeździć na Podole. Mb. n. f^^ B. w lada karczmie guza 
doftanie. - Pt>gaii£ki synu', ty widzę guza szukasz. Boh, 

^om. }, 356. bn rtAdft nad^ ^d^Ugen, bn ipia(t Cd)tage 

^aben* Karól V. wcale niepotrzebnie guza szukał przy 



8o4 



GUZDRAC - GUZIK. 



GUZIKARZ . GWAŁCtCi 



^ brtegtch Afryki. Zab. 6, 345. Widzę, że guza szulcasSr 
i {aciio go u mnie Enaleźć.moitsz. Boh. Kom, i, 92. Sa- 
mochcąc szukaliście guzów. Teat, iB b, 27. Szukaiąc 
guza, szkaluie i huczy, hniat. Poćz, 5^ 116. Zatawia, 
goui na guz s świerzbi go grzbiet. Cn. Ad. 1I19. Had 
się wadził ; na guz gonit. Glicz. Wych. L % b. Na guzy 
ni z kim nie gonię, Lecz kto chce bić, fkóry chronię. /{y6. 
Gęsi. B-2,b. O toź tobie Klimku, Guzy w upominku.^ 
Bies. Roz. A 4, zarobiłeś kiiem pogrzhiecic). Guza ober- 
"^Yiesz (doczekasz się). ' Kto ^iiz na sobie odniesie, ten go 
w zyiku swego poiedynku sam i nosi. Smotr. Ex. 27. 
Patrz, iebym nie fkońozyTa umizgów na guzie. Zabt, Amf.^ 
77. Drię cały, kiedy sobie wspomnę na guzy, które nas 
tam czekają. Teatr. 29, 110. Była' fkóra w ftrachu , a ia 
fłrasznie nie lubię guzów. i^. 22, 85. Czy to, ześ nie- 
przyjaciół ukrócił, toś powinien i nam liczyif guzy ! Bardz,, 
Łuk..^\' Srebrny, złoty guz nie boli. Cn. Ad.. 765. od 
dobirodzieia nie boli ; niech łaie , kiedy daie). Pilnemu 
słudze zawzdy roście guz na brzuchu , a leniwemu na 
grzbiecie, Rey Zw. 26.. albo: Rączemu guz na brzuchu ro- 
ście, a leniwemu na grzbiecie. Rys. Ąd. bg,. pierwszy ma 
dobry byt, drugi weźmie po grzbiecie), j. , guz, wielki 
guzik do zapinania sukui , eitt grp^tt^^nopf. Szata z gu- 
zami. Tr. J. , Guz, karzeł, pigmeyczyfc, pędrak, bet 

4Cnippi(^nirpO, ttnflińner^DJenfc^. Karła laiąc, wrzeszczy: 

guzie niccnotliwy •' Banial. E % b, guz, mały, karzeł, 

aapęzlaly. Cn. Ad. 4 76. Pot. Jow. 1 g3. (GUŹOR AC się 

zoimk. ndk., gramoli(? się, niesporo się wybierać, jaWs- 
bitn, UwMtt', (anijfani m<rd?en. A dłu^ź ty się tam le- 
szcze guzdrać będzieiiz? nie uprzykrzyłoś się leszcze spać? 
Teat, i, 16 ) - - GUZICA, - y, i., huzica, gaflrzyca, rząp, 
huftryca, kuper, bct tBurjd, bCT ^tń^ het ^b^Cl. Rag. 
guzijsza; Cro. guzicza , rit; Sin. guzica ; Rs. rySifO ob. 
huzno 5 /adok) , Cro, kufsak ; Sr. 1. ptac^a WOfCllb<l«a 
lD0puf(6^ R^- ry3Ka. Guzica kapłunka, pólrzyti-k. JUącz. 
clunis. Kość ogonowa lub guzlra , Icźy pod kością ku- 
przaHą. Krup. 1, 1 1 5. - J- , GuzitM , g^.rgiolka, coccys.. 
Cn. Syn. 191. Sr. i. M\\U , Gr. ba ^llfuf ; Rs. ry3i!i|a, 
mpHcorySna ob. trzęsiogonek, GUZICZKA ,- i, i, , Z>«- 
min., bai SSÓrjcIcfcrn. Lędźwica u kokoszy, guziczka, 
cluniculus. Mącz, GUZICZEK, - czka , nu . Dem. Nom,. 

guzik, guz, sgruczołefc, fin tUmś ^nipWen, fyb^eu 

<lbcn.. Włosy wyraftaią- z guziczków w (korze będących. 
Zoul. Nar. 69. bu/billi. Sol z oliwą rozpędza guziczki, i. 
każde wzdęcie bolące. Sjncz. i33. GUZICZKOWY, - a, 

^e, od guziczka, itnUld^enr, ^5(feri^en = , ^nbpfć^cn s . 

Ms. aanOHO^HŁiił. GUZICZNY, - n. - e, od guziry, 
kuprowy,' €tPiP'. ^J- ny roBO^HMJi. Kość' guziczna 
lub ogonowa, związana ieft z kością biodrową^, przez zwią- 
zek biodrokuprzafty i guziczny; Krup. 1, 10.. GUZIK, - 
a, m.j Dem. Nom., gwz , eitii Heine f&euU- n.p. Guzik 
twardy na palcach nóg, rąk, na podeszwach, goidziowi! 
podobny, clauus. Cn. Th. cf. brodawki , nagniotki, od- 
ciiki, ^ÓCnet««ge,. tei*boni;. ^at^e. condUus trzpiefi,. 
oścień, kłykieć, jfuzik.. Perz.Cyr. 1, 149. i7;r. mićmeiiiKa'. 
cf, szyszka *, Sr,. 2.' btldUn. Gusiki w gardle : śliune ia— 
gody , ble gjJJanbeltl: im ^atfe. Gu»ik abo gałka u kuta- 
«6w, Ec, raneAKa, Ry^rBHya.. Koronki wyszywane w 
gasiki, t gałki, jtttittc^n^ Jtniffć^eit.. Tr,. Guziki u su- 



Ićni do zapinania , jtnłpfe aitt ^Ulbf. Sio. gbmttf \ B%. 
gomb; Cm, gurapez j Bh. (iu>fłł( , (nOflicrt; Vd, gUvija, 
knofizh, gumpish (o^. knaflik); knof, gump > Cro. gumb; 
Sla, dugmetah; Rs. ayrjBHisa, nyroBKa, ayroBoiKa. 
Guzik u koszuli i2f. 3^iiOHfta, 3anOHO*iaa ob, zapinka). 
Garnitur guzików Rs, nopiiiHn^. Fraczek z duiemi gu- 
zikami. Teat. 22, i4. W guzikach u szla&oku grosze 
pozaszywane były. Teat. :i'X b, 12, Guzik u jzmuklerza 
i»ll rozmaity, Angicllki, Maszynowy, HoUenderfki, clilo- 
piki. Mag, Mjk, Guziki do sukien toczone, bywaią li- 
powe. Kluk, Rosi. 2, 159. Guzik u lalki Rs. Ba6aXA«- 
iDHHKł). GUZIKARZ, - a, m. , który guziki do sukien 
robi, ber jtnopfmod^er. Bh, (nOflKat; Cr. gumbar; Roti. 
nyroBoHHHKh. GUZIKARKA , - i, z., bie ^nopfIttlt4^ 
rinn, ba. fm>(!ifarlii. GUZIKARSKI, - a, - ie, odgu- 

zikarza ^nopfmad^Ct s - BA. (nOfLiCatfFp- Guzikarlkie rze- 
miesło abo GUZIKA RSTVVO, - a, n., ba^ ^nopfmałe^- 

Cdnbmrrl, Bh\ fnofllfarjlwi GUZIKOWaty, - a, - c, 

- o adi/., na kształt guza zakończony, VOfnJtttt ńK(Q( 
jtnopff* Pociąg kości guzikowaty lub gałeczko wa ty, /iro- 
cessus condyloideus. Perz. Cyr. 1, 177. Nóź krzywy t 
koficem tępo guzikowatym , potrzebny cyrulikowi do ró* 
inych operacyy. Czerw, Narz. at^, , ^^. gum pa ił, vosUft. 
GUZIKOWY, - a, - e, od guzika, ^(tnopfs. Guziko- 
wa dziurka. Łęjk, 190. batf jlnopf(0(b^ ^Bj. neoiAHUa (cf. 
pętlica. GUZISKO , - a, n,, wielki szpetny guz, t\M 

ffiilitbe fdenie, ein tfMńi(iex ^nopf. Ross. uimuihoaii, 

luauiMOAKa. (GUZMAN ob. Gusman). - GUZOWACIEĆ, 

- iat, - iele, niiak. ndk, y GUZOWACIC się xaimk.t 
zguzowarieć Dok, ^ guzowatym zoila wać, guzów nabiera <^, 

'doftawać, ^ttoteu bf (omtUiii , fnotia, fiiorrig werben. -SA. 

bdUlOtDAteti. Ciailo. ulUwnie mifszać trzeba warząc, by 
się nieguzowarJło. Sienn. 632. GUZOWATOŚĆ, - ści, 
i., nabrzmiałość zatwardziała , ^notl^fett, ^Itorrififiitf 
Sok ten pomaga cierpiącym ociekłość twarzy, i którym 
guzowatość na twar^iy naralhi,. iakoby trądem wieliciiD. 
Sienn. 284. GUZOWATY, - a, - e, o guzie, pełen 

guzów, bcul!(|, bbcffttg, (noti^. Bh. buIatU/ bauIo»«tń/ 

blijDWatÓ ; Cro. hergau; Vd. tvurn , gumpatl; Rs. JlceA- 
BacmKiH, lUHiaKOBamUłi. Proch teu zatwardziałe miej- 
sca i guzowate miękczy, a zołzy rozdania. Spicz. ^b. Sień, 
2 85. - Jrg. Przełoię tu pokolenie narodu WoJoflcicgo, 
icieli ieazcze co pewnego z tak guzowatey gmatwaniny 
będzie się mogło wywikłać. Krom, 33 9, ,sckowatey, 
zawiley). 

Pnchodz.. *zaguzikowad\ moie tei; giza y gicJUfl, ff* 
goidi* 

G W. 
GWAIAK, - u, m. , Guaiacum ojfflcinalę Linn. drzewo 
wysokie, aleniegrube. w Jamaice , zaiywane w lekar- 

niach. A' łuk Dy kc, a, 33. Sranjofcttbols^ 3nbUmf(^^^I|. 

Sok z tego drzewa wywarzony pić daią przecii* fraacy. 
Urzfd. 347. GWAIAKOWY, - a, - c, od gwaiaku, 
Ctansofenbofis. Owoc gwaiakowy. Oczk. Pr. 22, 
GWAŁCIĆ, - ii, - i, czyn. niedok, , zgwałcić dk. , gwałt 
wyrządzać, gwałtownie traktować co, ^ZWMĄM^ ^^' 

(Altbeln, ®e»(t(t antbnn^ mit ®em\t mitWen , bnrt^- 

feCen, ba.. fnMltOWart; Vd. »gvauU, posiliti, presilu- 

vati 



GWAtCENIE 



GWAŁT. 



GWAŁT. 



8o5 



Tttl , obsilutati, permurat, pcrtrazfaat; Sr, i. iftpCti^f 
poflM^Oi ^''O* Azillm, ssilujem, oaailujem ; Ms. usillo- 
Tati, 8lltovati ; jRx. HacHAban^aoi*,, aacKAJbcinBOBaiii& , 
HacHAyio* Mo((ący bydź gwałconym Sor, i» gtanftltte 
piolabiUs. Umowę tę oni zgwałcili^ 3 Leop. Jtr» 3i, 
5a. (anikczemnili, i Ltop.J, Nigdy przysięgi moiey 
gwałciif nie będę. T'«ar. 3, 33. (lamac, bte^^n}* Pana 
Boga «ic zaprzeć , ślub z nim złamać, przymierze zgwaf- 
civ*. /F7//I. 376. Prawa gwalcid, bert ®«feCe« ©fs 
nalt «nt^nn. Gwałcą się (pajjive) częflo prawa, po- 
zorem obrony. Teat^ 43, 5. f gwałt im sif dzieie )v QwaT' 
cą wzrokiem wszetecznym poyrzenie wftydliwe. Klon* 
Wor. 38. Dla ciebie Chryftua umarł, dla ciebie w4zieii 
trjcci Gwałci grób z martwych wftawszy, śmierci kosę 
łamie. Pot. Zac, gwałtem lub mocą otwiera^ przełamuie, tt 

tar4bric(tl»al®faK Gwałcić kobietę, etnet^ewaltant^nn, 
\t f*rtiiten, Sr. 1. i mocatt jlf^am^ } mociti SDnfPu pD= 

mr^ln, |rai!U; f</. po «ili (kurbati, krienz silnu odvse- 
U, osramotiti , keshntti sbeup i jR^. ozkrarnitti ). Kto 
pannę albo białogłowę gwałci , ten ićy tei czyftość i 
wflyd wydziera. Szczerb, Sax. 147. GWAŁCENIE, 
- ia, 71., *uhft, verb., wyrządzenie gwałtu, bie ObeWAlU 

libttBg, bte 6c&anbnn^, getva(tfame !a3c^anblnn9 r ^^S- 

ozkramoa, silnu osramoŁenje; Rs. HacifFAOBaHie , Ha-- 
CHAkcniBOBaHie, GWAŁCICDSL, - a, w., GWAŁ- 
TOWNIK, - a,, OT., ujiilca, gwałtu wyrządzicie!, bet 

®e«MlttWtigfeftert(ru^ńbt, eiir gewaltfantet Oiu^eflŁrer, 

£A. nafplnili Cm. ailnck; 5x. uslluik, posllnłk, usio- 
niki Cro- szilnik, oszilitel : Sor. 1. fcp^af, Jtamc§et » 
Rott, et EccL HacKAfcHMKb , pacnrtAHmeAB, HaTAegh, 
Gnrałtownik pokoiu. Szczerb, Sax, iSg. .. ib. i38. . Zygr, 
Pap. 291. Gwałtownik ten iyie icszcze bez karania? 
Pot. Syh 3Ab, Nie mógł gwałt tam bydi żaden, przet^ 
kaiai gwr.łt«wnikiem zwan^bydź nic może. Garn. Dx. 
90. Gwałciciel prawa. Teut. 48 b, 28. Praw gwałto- 
-wnik. W4irg. Wal. 3i3. Heretyków, którzy kościof 
paniki punoszą, «f ftatucieclr oyco^>;ie nasi gwaltownika- 
mi mianuią. Star. Ryc. 6. Sądzący z własnyrh poftępków 
gwałtownik, wirzód siebie ieft przeświadczony, o co 
innych ma karać. Mon. 65,58. Gwałtownik mi^ysca , 

5 wylupiciel. C/l, Th. eui g^raltttdtlgef StAuber, €fiis 

ltr(bft; gwałciciel przymierza: przerywacz, ib. bet betl 
IBlinb gewalttbitig brr<fct. Gwalciciei bialycbgłów, = sro- 
BOtnik, eitl 2BftberftMnbet. Mierzą odbiegi gwałto- 
wnik w trwodze, Gdy na pomoc lud szedł mnie krzy- 
cząc^y. Bardz. Tr. i6a.^ Sr. 1. pWOablal; Vd. silni 
/kurbar; Rs. pacniAHnieAl)* GW\ŁC1C1ELŁA, - i, 
i., gwałt wyrządzaiąca V bte ®fWalttbńtetinil. GWAŁT, 

-u, OT., X, Niem. bie ©iWfllt, ^ewaltttjatigfcit, Dan. 

9tt^\t, Su€c, Waldy ^71^/. weald^, welde), 5 u&ilAwo, 
przemoc prz^nnauszaiąca, nagląca, przesit, Bh. til^Cilt r 

W*, niWi; Sr. 1. smocjnofcł r^r. i. Cawtwjuo roz- 

lOch); FJ. gvauth, gvavt, poailje silą; Cr/i. silnoft ; 
Ora. izilaj 5j. silla,. usilnóA , koja są cini drugomu; Rg. 
HacHAie, HacHA&coiBo; HyaKAa; JBcc/. HanpacHOcmł. 
Gwałt kto uczyni<5 chce, trzeba, ii'by silnidyszy był,, 
nii ten , komu gwałt ftać się ma ; albowiem gwałt nic 
innego nie ieft, iedno moc a zhołdowdnie kogo nad icgo- 
wolą. Garn. Dx. 89. Czyniliby nam iakic *przfezpra- 
wift (bezprawie) abo gwałt,, będziemy się bronić; a 
iem. L 2. 



rwłaszcaa gdyby ^ wierze gwałt czy&ili. Siei, J^, 210., 
Sr. i. ^raneno* U nas to gwałtów nie znamy, iyiemy 
pod rozsądnem sprawiedliwego króla panowaniem. Tear. g, 
3a. (cl. krzy,vda). Prawo, przez lat tyle wolne i całe, 
gwałt odniosło, wymazano go. Warg. Wal. 3i3. - 
Gwałt białeygłowie uczyniony. Cn. Th.y £»Ą. pchdWf 
gwałcenie, zgwałcenie, bU 9ł0tC}d4tigting. * Gwałtem, 

c gwałtownie, ttiit ®enHtCt , gew«ltfg , gewalttędtig. 

Trzech braci pozabijawszy, oycu truciznę dawszy wy- 
pić, sam' się gwałtem uczynił panem Selim. Sfar. Dw. 
53j, Cm. et Vd. posili; iST/a. sillom ; Ross. HacHAiRO , 
BacKABcniBeHHO , ombeMOBib ;. Eccl. nonyiŁĄinno. 
Gwałtem łzy, podobna didźowi. Rzuciły się człowiekowi. 
Groch. W» 35g. Gwałtem wziąć moie, ale dadf nie 
moie. Rys. Ad. i4. Miał Herod przycaynjp do boiaźni 
nowego króla; bo za gwałtem panował w króleftwie. 
Biat. Poji. 161. przez gwałt, pi^zez gwałtowne ifrzodki). 
- Gwałtu wołać , t rata , ®etOa(t fc^rr^en. gwałtu ! = ra- 
ta ! ®e»«It! @f»a(ri tftret! H^y Janie, Madeiu, Mi- 
cbale, hćy na pomoc, gwałtu! Teatr 3o, 24. Gwałtu! 
cóf to ieft? czy" mię chcecie zabić? Teat. 29 A, ^4. 
Gwałtu! gwałtu! ratnycie , kto w boga wierzy, ib. 21, 
6^5. Naii gwałtu ziiwołała , mówiąc : przybądźcie do 
mnie rychło sioftry obie*, on to dziki wieprz. Otw. Ovf. 
i34. Jefli mię będziesz zatrzymywał, to gwałtu zawo- 
łam. Bo A. JTom, 5, 91.- Bronię się, i gwałtu wołam. Boh^ 
Kom. 3, 255. Dla boga, gwałtu! Teat. 18 ó, 9, Gwał- 
^tu! fkóra w ftrachu. Ib. i5, 4o. Gwałtu woła po po- 
trzebie. Maf^ z Pod. A i\ - Na g\ ałt wołaif*, dzwonić, 

na trwogę, 2lllarttl mać^en, 2irm fĄU^en, bie Ctutnis 

glOtfe jifbetl. Kiedy na gwałt wołaią we wsiadł Tyńco- 
wi naleiących, tedy krzyczą: ftarza, ftarza. Papr. Ryc. 
IT. Spytał go, któregoś herbu? powiedział, • nie wiem 
ci, iak go maluJą ; ale gdy na wsi ńa gwałt wółaią, tedy 
go pomieniaią: Fułkoza , pułkoza. Papr, Ryc. 190. Po- 
laxuie się xtąd, ze dawnUy po wsiach miano herbu dxie' 
dzicznego było godłem gwałtu. - Na gw&łt ogniowy bić 
w dzwon był zwyczay. Tward. Wł. 20. ^ftterldrm. 'Na 
gwałt uderzono dzwonem. Wad. I)an, 106. Miafto' 
Kraków dla .zabicia Tęczyńikiego , gwałtu żlrfwofania 
utraciło. Papr. JRyc. 704, wolność bicia na ti^ogę). Ku 
gwałtowi, gdy kogo obwołają; Jcaidy powinien bieieć ; 
ft w mie^ciech", gdy zadzwonią na gwałt, ku gwałtowi 
bieżeć' maią. Sax, Art. 28. - Na gwałt, gwałtem, gSrał- 
townie, z całey siły, na łebnaszyię, co iy wo; Atlf ^rtDaft^ 
nilu alleit 5trdfteit, mit affet^acbt. Pędzi poganiii Ha gwałt 
swoie rzesZe. Jabł. Buk. R. 3., Ms, ctnęemintnh ^ cmpe- 
91x16, nawaluie^. Suknie na gAvałt szyć kazałem, Teat*- 
3,4 c, 58. -i Tęczyńiki z nieiakim płatnerzam zacZął kon- 
irowcTsyą, zktóriiy potym na gwałcie przeszedł o śmierć; 
Papr. Hyc. łd. gdy przyszło do gwałtów,. nU ei S^'®^- 
ttiaittbdtigfelfen fam. Ktoby zabił gwallownika, irfe' 
przewini, gdy dowiedzie, że to na gwałcie uczyiiłł.- 
Szczerb, Sax. 168. ^ttitÓtfft. - §.' Prócz -psifiszciiyt^y 
chłopi odbywała tłoki, gwałty, szarwarki. Oftr, Pf. Cyw. 

1, 32. SRotWólfen, 9?otbarbfUrm Ta powintiość ifto- 

tnie nazwana gwałtem ,^ bo ludzie na odbyfcie idy pędze- 
jii , wołaią gwałtu. Mon, 66, 1 98. Gwałtówbywa kilka, 
lub co tydzień pYzez eałe ioiwo. Na tie , gdy podda- 
nych p^dżą> gdyby i 1Q osób było W chałupie, tylko 



102 



•o6 GWAŁTOWAĆ - GWAŁTOWMIB. 

iednę Boft«wiłią, m, wssyftłcick wypędzą. Mon. 66, 198. 
*- §» gwałt, gwahoMrne poloienio, odatecznoić , niewo- 
la, konieczność, przycifk , uciik , e|ne gfWttUfame 2«d^f 
9ebtime, ^Ot(, K^potrleba, silą, terdoba). Kiedy 
csuią gw^tt iui Turcy oftatni, okrutnie się biią. JAszcz* 
C/a^^. 76. , K</. siło terpeti ). Ksiąie Opoilki, nie ma- 
^ąc . gwahu iadncgo^ poddat się królowi Czeikiemu, 
Owa^n. 69. Zęby iofnierz pod czas woyny wszyftko 
iniał od Rzpitdy w domu , nie kUniaiąc się , kiedy gwałt, 
po GdaĄikach nikomu. Star. . Vot, D. 4. Rzymianie , 
g\dy im gwałt był od wielkości , raczey na placu umierali 
wszyscy, mięliby uciekać mieli. Star, Ref, 18. Poddali 
się w Smoleniku, iadnego gwałtu nie maiąc, gdy i pro- 
chów i żywności w zamku był dofłatek wielki, ib, ai. 
lYęgrowie, uwaźaiąc cwałt woyny Turecki^y, uradzili 
wziąć Władysława na królcftwo. Stryik. 5 5 7. - Dziś gdy 
przeminął ów dawny wiek złoty, Ludzie gwałtem nie 
chcą lubić cnoty. Groch, W. 586. koniecznie nie, ttllt 

5. gwałt, s przemoc, moc, ble SRrtĄt, Uebermatfct, ®«= 

Walt Gwałtowi uftąpić trzeba. Tr, Scypio Hiszpafi- 
ikie pańdwa znowu gwałtem odebrał. fVarg, WaL 61. 
fliocą ), Fulwiuss Kapnę przez gwałt wziął, ih, - 
J. mus, pr»ymu4, bet 3»«nd/ ^l^ ©PWalt. Gwałt so- 
l»ie prawie czyniąc, opuściłem tak miły dom. Kras^ Pod, 
3, i5. Przez gwałt zamruiał powieki z ckliwości. Wad, 
J)an, i4i. Gwałt naturze sam^y tyrańfkie ich sprawy 
czynią. Tśat. 44, 3o. Nasz ięzyk zda się trudny, a iak- 
by czło.wiek całą gębą a gwałtem mówił. Gorn, Dw. 60. 
Przyrodzenie, ilioć z gwałtem nieiakim , poprawić ie- 
flnak moina. Mon. 65, iio. Namiętnościom swoim 
^Walt uczynić trzeba. /«</. - j. 2) gwałt, wielka liczba cze- 
go, chmura, ćma, tłok, tłum, mnogość znaczna , fltlC 

gewaltigr ^Wenge, eiite groge $aU- Gwałt trnpa leiy, ftawTa- 

ią iałoby na grobach groby. Bardz, Tr, 352. Bulgarowie 
bydła gwałt chowaią« I^łok, Turk, 244. Koni miał dwie- 
^ie , gwałt Odalików , fto sług , sztraió \ sześć. 2aó, 
a4, aSi. Szym. Pełne wszyftkie piwnice wszelakiego 
trunku. Łudzi gwałt, tak do kuchni, iako do szafunku. 
Pot, Arg' 808. Tym sposobem •zebra/o się gwałt pie- 
niędzy, P^ęfr, £k, 4 1. Znałem takowego, co pacierzy 
ftwałt mówiła a odrwił każdego. Opal. sat, 47. Drzewo 
wierzch w niebo niosło , a na roałoźyftych Gałęziach po- 
marańczy gwałt miało ztociftyoh. Nar. Dz. 3, 300. Gwałt 
xnamy w gfowie, ale w mieszku mało. H^ad. Dan. 91. 
Iflrięc^y huku, nii puku), ^GWAŁTOWAĆ, - ał, - uie, 
£X. ndk,^ gwałcić, dftOaltt^ddg bebanbfln. Cesarz gwał- 
tuiąc prawo narodów, chciał Pol/kie posły topić. Krom. 
48$. 9er(e(fit/ bred^nt. Gwałtowanie pokoiu. ib, 46o. 
gwalcc^iie, bif gjetleCting. GWAŁTOWNJCTWO, - a, 

n^ , . wyrządzenie gwałtu , bte ® ewalttbittgleit , . (^ma\U 

tl^at. Gdzie piiańfiwx) panuie, snadnie się tam dopii- 
szcza gwałtownictwa. Star. Ref, 48. GWAŁTOWNIE 
ądv., gwałtem, przymuśnie, wXt (^(Watt, gfWdrfAtIt, 
Vd. sil;ioiłnu , oblaftnu v B3i usilno , silno , sillom ; Rs. 
MCHA^HO* Maca^AAcniBeNHO, Harxo; Ec. ooRyiKAeM- 
^o» nonyiKA^te. Smieeh częftokroć gwałtownie się wy- 
* daia, mimo woli śmieiącego się, tak ii drugi musi ię- 
zyk i wargi sobie pokąsać, sam na .^iebia zły będąc. Zah. 
i 3, 277. DitdM, MogUś śię zatrzymać, a nie tak gwal- 



CWAŁTOWNIK - CWAŁTOWKY. 

townie wpadać, iak gdyby się dom palit. Teat. 11 e, 
7 5. raptownie, z trzafkiem). Gdj obaczyli , bydź woy- 
iko gwałtownie wielkie , ięli się modlić bogu. 1 Leop. i 
Mach. 4t 3o. niezmiernie, okropno, ogromno ). GWAŁ* 
TOWNIK ob. Gwałciciel. GWAŁTOWNIKOWY. - a, 
- e , od gwałtownika^ czyli gwałciciela , ®eincdttffiUXi '- • 
Fan wyswobodzi niedoftatecznego od miecza ich , i z ręki 
gwałtownikowey ubogiego, i Leop. Job. 6, i5. GWAŁ- 
TOWNOŚĆ, - ści, i., Ikłonność do używania gwał- 
townych spotobów, łalwość wyrządzenia gwałtu, g\^ałt 
wyrządzaiący się, lub doświadczony ; Sr, 1 . ^ttlOCjnofci ; 
Bs, posilnoA; Vd. silnofl, silą, oblaiłnod, per6ilnoft, 
permuranofl, vganio«hnoft; JRoj j. H^rAOCOiB , cmpeMH- 
meABHocai&. ycinpeMA.ćH'fe *, f c. HanpacHcmBO , 3*^%- 
HOcmi) ; bie ®cn0(tf«mfett. Nie śmiał Maryus z Cym- 
brami zaraz się potykać, czekaiąc , aźby się ona popę- 
dliwość i gwałtowność ich uśmierzyła. Stryik. 32, Jui 
daley gwałtowności Punirkiiy odpierać nie mogli. Warp 
Wal. 211. Cielesności a łakomilwa dziwnie usiloaą 
gwałtowność, ludzie wielcy od siebie radą i rozumem 
odpędzili. Warg, TVal. 120. ' Prędzey spokoyność wy- 
kona, Ni:^ gwałtowność natężona, Jakub, Bay, i58. W 
rzekę pędem wfkoczył , ,i tam upjracowany w gwałtowno- 
ści i głębokości rte^ki utonął. Warg. Cez, 80, Gwałto- 
wności w tym krain nie są cierpiane. Teatr 36 ft, 73. 
GWAŁTOWNY, - a, - e, forsowny, gwałtownie pe- 
ilępuiący, gwałtownie ufkuteczniony , gCIPdltfdltl , Boh» 

nafijlnp; Sr. 1. imócjnć (Sr, i. (lawtwarffi, Cawtupne 

buntowniczy ) i Krf. silen , silnoften , vganjozhen ; Bsn. 
sillan, usilan, posilni ; R9. Haci!>BHMH , H:*ciTAlcniBeii- 
Huu, ycmpeMHoieABHUK, nopuBMcmikiis , cmpemi- 
meABHUK. HarAbiH-, iTc. ityiiCHhiM , HanpacHUii, mi- 
npacAnBbiH, troHyiKA^aieAkHun stS ahmi? . Nie swo- 
ią zeyść śmiercią , znaczy śmierć gwałtowną. Pilch. Sen, 
lifl, 2, i4i. Czuię dobywające się gwałtowne weftchnie- 
nie. Teat, Bi h^ y6. Co gwałtownego, dłngo trwać nie 
może. Pot. Arg, 11 5. Nie myślę bydi tak gwałtownym 
sobie samemu nieprzylacielem. 7 tatr 29^ 10. Achillui 
z królem nie bądź tak gwałtowny. Dmoch, Jl. 1, !*• 
( cf. a risz^y z panią matką ). Zła sprawa z gwałtownyn 
człowiekiem. Tr, Każdy tu widzi, ie to gwałtowsj 
wykład tego tu słowa. Binł, Pojt, ii3. - 5- mocny bar- 
dzo, (łarl, fejł, gCWtfItig. W Łukomlu znać, iŻ tam 
kiedyś był zamek wielki i gwałtowny, bo to wały i ko- 
piec szeroko wysypany świadczą. Stryik. 442. Spadł 
deszcz gwałtowny. Tr. Szum gwałtownych wód, 1 Leep* 
4 Ez€lr, 6, 17. {ob, nawalny ). - $. gwałtcrwnie pilny, 
nalegaiący , btiltgenb , brtngfRb notblOftlbig. Jiiteres 
g\\ałtowny przymusza mię odjechać iląd. Teat. 23, 43* 
Gwałtownióysze transakcye Rzpltey senatorowie i urzę- 
dnicy swemi podpisami utwierdzać zwykli. NieM, 1, 98* 
- $, znacznie wielki, liczny, gfwaltig gtpf, %ti%\Xvi\t 
linfebttli<^, betTiidltli^. Węgrowie llaroftwo w Rusi Lu- 
ba rtowi , wziąwszy od niego gwałtowną summę złota, 
poddali. Krom, 390. magna vi auri, Sąć tu omyłki drU" 
karlkie, ale niegwaltowne. /?y&. ^f*/. Przed sobą wi- 
dzieli woyika pogańikie gwałtowne. 1 Le^p, 1 Mach* 

♦. 7- ■ . 

pochodź, zg^aici^^ zgwatceniś^ niexgwałci/ty , ^*- 

gwaicU i pozgwaicać. 



GWAR • GWARANGYA. 

i] GWAR, - u, m. (cfłgiwor, Bh. (fOlboHtl oh. gawo- 
riy^j Sr, i. ^ata r/jra, Syr, mn lifigauU , Htbr. "wt, 
gtŁT incr€puit)\ szner, zgietk, z gadania wielu razem, 

M %€muxmei, b«^ @rf<Cto(il} ttte^rerer sugtctc^ bur<^ 

riHAA^ft* Wirzód gwaru najsilnidyszy głos uflawać za- 
czuie. Dmoch. Jt, 2» 194. Kto do prawego szczęścia 
dąfy» niech zatknie uszy na gwary ludzkie. Pilch* Sen, 
iift. 255 Ci (kotarze cafą noc ż sobą trawią na bezsen- 
nym gwarze. Zab. 9, 235. Posłyszawszy z gwardw o 
iego przyieidzie, czyni przygotowania na przyiccie. Tward, 
Wiod. i6S. zpogioiki). Gwar w uszach oA, dzwonie- 
Bie w uszach, szum. 

Pochodź, gwara y gwarzyć y rozgwar , rozgwor , rozho* 
WOT y rozhoworca, 
2) GWAR, - u, m. (/czr. guaranda, guarandia , waran- 
dia, AngL wary, uśnglos. waere, ware cf. Gall. gua- 

rantie), bU ®<i6r, 2Bd6rf4oft^ ©cwdftrfc^aft, i^ngelos 
)ung ber Oewdt^r , ©l^^rbett^ttellund fór ble Sottfetung 

>et AUgf »0t 0erid>te/ Gwai* w tem ieft, iż aktor obje- 
cuie, ie poswanogo chce bronić i zaftąpi<5 od wszelakie- 
gp przenagabania w \im , o co sam nań iatuic. Szczerb, 
Sax, i65. Rękoiemih^o, które od sądii pochodzi, ieft, 
kiedy kto ręczy o doftanie prawa. To w prawie iftotą 
albo gwarem zowią. ib, 555., ib. i45. et 166 et 6 et 
i64. Gwar ieft nieiakie wedle prawa rękoiemftwo, albo 
saftąpienie, na iądanie pozwanćy ftrony'od powodu uczy- 
nione , dla u^yiarowania iakiev szkody. Sar. Pof^z, 85. 
Kiedy sędzia fl(aie , ii powód ma- podnieść gwar zna- 
mieniem palca, uczyni to, podniosfszy palec wielki pra- 
"wey ręki, uwiniony w rękaw, tak iiby go byfo dobrze 
fńdać. Potym flcaie sędzia, iie>czas ieft spuścid gwar 
"wedle prawa. Po\^ ód potym luź nie może sw^y żałoby 
poprawowa^ , ani odmieniad ; owszem pozwanego, leże- 
liby go kto inny o tęi sarnę rzecz gabal, zaftępować bę- 
dxie powinien : lecz obręczenie gwaru niepotrzebuie ieft 
wymyślone, ib. 85-6. Dosyć, iż gwar uczynią ręką 
prawą podniesioną, a palcem wielkim ukazanym, a 
WZf;órępodnie8ion\m. Dub. g^. 

Pochodź, gwarancyoj gwarowa/, gwarunei, cf. wa- 

runek* 

GVARA, - y, wi., brzcchayto, przechera, ob, gwar 1.), 
fin ^miflenbrf fcfeft* Filip kazał im milczeć, i gwarę one- 
go nieokrzesanego, bez^naymnieyszego obrażenia wolno 
puicid. PlUh. Sen. 558. ~ Nie Sofiftę, nie gwarę, nie 
szumnego żaka. Lecz zdatnego niech kształcą dla Poliki 
Polaka. Zab. lo, 356. Czemuż ty nie miałbyś mówid, 
choćby się też głupi gwara nawinął? Pilch, Sen. lijl, 3o6. 
Nieprzeąjuchany gwara. Hor. ^nt. ia5- Złośliwy gwara, 
ńaygło^ni^yszego przeydzie szczekaniem ogara. Hor. sat, 
ft53. Gwary nieuftanna i uprzykrzoną wielomównoś(f. 
ib. 119. - *Ś. Gwara, i., mowa (o*, gawor), ięzyk,. 
bif Slrbf / bU ©pW<b^ Swój się nieboga -.gwary lękła. 
Zebr. Ow. 21. pertimuit sonoe. Póki mowa służy, i w 
tticiech doftaie gwarze przecKodu , słowa te na wiatr po- 
daie, orm praeftant poci* iter. Zebr, Ofi'. 328. By pro- 
ibą i modłą nie mogła nic sprawić , gwarę i^y odftpy- * 
^Ti^y poffe locui eripitur. ib. 42, 

GWARANCYA, - yi, i- (cf. gwar 2.), z franc. bie'®<t« 
fftatiC/ termin prawa politycznego lub narodów, znaczą- 
ca abespiocsenie possessyy przymieram «ftdanjch, albo 



GWARANf ^ GWARfilt 



S"o7 



zachowanych^ przez insze potencye, rdwfaie wchodzące 
w przymierze. Kraf. Zb. 1, 34a. GWARANT, -a," 

m. , ber ©arant. gwarantka , - i , i. , bU ®rtrans 

tinn» Katarzyna była gwarantką rządu Polflciego, od 
Iłi^y samrfy narzuconego. Jez. Wyr. GWARANTOWAĆ, 
- af, - nie, «. ndk.y zagwarantować^ dk, ^ ^^XMt\XZXi , 
Vd, Tshlishatl^ dovoliti , dobru ftati , perrezhi ). Rzą- 
<^y> %^y ieden dri^i&mu weźmie iaką krainę^ to trzeci mu 
gwarantuie,że ta iego na zawsze będzie własnością. Jez. Wyr, 
*G WARDAIN, - a, m, (lat. guardianus, Jtat guardiano , 

Gall. guardien, Germ. ©uarbeltt), bet SBarbein, 5Rilitt|* 

lOdfbein. Urzędowny probierca monety i kruszców myn- 
car/kich , cf. gwarek ), Komissarze ci maią się znosi<5 t 
*gvvardainami , i tak ligę i gwicht pieniędzy poftanowi^. 
Vol. Leg, 5, 55i. 

GWARDYA, - yi, i., z franc. y są to półki piechoty 
i iazdy, ikładaiące ftraż osoby krółewikiey , i królewfkie- 
go domu. Jez. Wyr. nazwisko żofnierzy ftraż monar- 
chów m^\%zyc\k. ^JCras. Zb. i,542. bte ®atbe» Gwardya 
dawna Carflea pUHA« (cf ront). Jeśli królom potrzebna rzecz- 
fwardyą chować? Petr. Pol. 529. Partykularnym nie- 
należyta utrzymywać ludzi woyfliowych, na swym żoł- 
dzie, pod imieniem gwardyi nadworney. Leszcz. Gł. iiy. 
♦b) orszak, poczet, bi(tf ©efolge^ Kazimierz córkę do 
Frankfortu do oblubiefica w pozorne'y g^vardyi sze^cj sef 
konnych, i w porządnym doftatku posłał. Krcfm. 7S6. 
Przyiechał biikup z wielką gwardyą sług i przyiacio^ 
swoich, ib. 472. Nie nyrzeli tam gwardyi dworzan 
zbroynych i świetno ubranych. Dambr. j4, 6WAR- 
DYAK. - a , 777. pogardl, żołnierz od gwardyi, etil 

©arbcfolbat. gwardysta, gardysta, - y, !>»., 

jeden z gwarJyi. ein @arbt(li Hs. ^BapAće^l) , tD£Xo- 
xpaHHiiieAb. 

GWARDYAN, - a, m, y Ifit, med. guardianus, tytfti 
przełożonego w niektórych zakonach , n. p. u Bernady- 
nów , Franciszkanów, Sla, gyardian^ bet @uatM0tt {n 
etnem ^loften Niż bydż złym gv\ardyanem, lepiey pro- 
ftym mnichem. Pot, Pocz. 11 3. Choć W koćci^le wszy- 
scy iednym kielirhem , Kiedy ofiary czynieni bogu wi- 
nem, A wżdy nad proflym ieft gwardyan mnichem. Zab 
i5, 273. GWARDYANSTWO , - a, ń., urząd i y^ul 

dza gwardyana, We ®n«tbian^fte0e, Hi %XS(t eiAr# 

©U«rbiatt^. GWARDYANSKJ, -a, -łe, od gwar- 
dyana, ®ti4irbiait^s. 

GWAREK , - rka , m. , posiadacz żupy abo lopafni^ Tr. 

bet SBergbert, i)etr efue^ fBergfberW; O gwarkach, iat 

maią utrzymywa<5 spdlne roboty, iaki nniędty g^ai^knmi i 
fch zwierzchnikami ftosnnek , iaki podziiił zyiku. CzOck.- 
• Pr. 3, 200. Urzędnicy gór ólównych i żelaznych : żu- 
pnik Olknikr, podżupek •, Gwarkowie, którzy kruszec- 
biorą; bogatsi prłacą pq złł. r6., itbożsi p6 6 pobom^ 
Kol. Leg. 5, 176. Z Korony żadnych towarów nfe n^z' 
ią wywozić', kroraia ołowiu gwarkowie ,v albo ci, któr^T 
ołowiem kupczą. Herb. fiat. 32o. — 5. gótófc, kop4cz 

górny, bet SBergmanir, ©etginappe. Gwai^ek, ^ gó- 
rach złota azttka. €hro/ć, Zuk, 112. Ki^ay ten ma góry 
irebrne, i gwai^ków też nie tnało, co koło nich chodzą, 
■ Star. Dw. 4o. Dzislay dla złota gwarek %\emi^ warzy s 
wier««ów. Pot. Syl. 39. Już niech- ńie tęikni npragnio^ 
MŁ duua Do iiemnych gwarków pełnego Olkusza. JToa^ 



8oS 



GWARNY - GWIAZDA. 



cJiow, 68. Co za cera owych W górach gwarków fkt- 
llftych Homowycll. Tward. Misc. io>. GWARECTWO, 
- ą, «.., towarzyilwo kopaozów. Czmck. Pr. a, 199, #r 

aoo. elne a3^rdwerWgefrflf4aft, ^uicotupagai^ 

GWARNY", - a, * e, gwar robiący, gwarzący, JHttt? 
medtb , i^A. ^OWornÓ. To ikoro rzekt Anchlzes , Sybel« 
i syua Wiedzie do nowóy ciiby do gwarnego gmina, ui^ 
Xchan. Wirg. ij5, tur ba sonant J. Cichym lis krokiem 
między ttuszcze gwarne ( gęsi ) srpadaie J naypierwszego 
w (ladzie trupem wodza kradnie. Zab» i5, 4 16. M^ 

fd^nattcrnbrn ^eer^cn bet ®dnfe. 

GWARO WAC, GWARUNfilC o&. Warować. Warunek. 
GWARZTC, Gwarzyd, - y, CZ' ndk. , ot gaworzyć^, nie- 
srozumialo razem z drugiemi gadaiąc zgiełk czynić , 

murmefti, burc^ einanbet reben, Sr. jaruiu rij;or: Syr^ 

^\'^r^ ILtigauit ; Hbr, ^itx gsiax obiurgauitj ; Bh, bOtOOtltl; 
OoWOłim, OoWOĆiwam, propr. et fig. Ptaftwo matę gwa- 
rzy. Dudz, 21. - j. z przyganą: gadać, mówić, 9 e f ^ 

a if tlić) I tcben, fc^waCen,. finatterti. Co gwarzysz 

nierozumny! Zab. 5, 33o. Kojfak. 'Uszy m-ią, anie 
sl^«3ią; nie gwarzą gardty swemif Budn. Ps^ 11 5, 7. {ni» 
wotaią gardtem swoim. .^<6/. Gd,). Staro^^ć ma to w so- 
bie z przyrodzenia , iż rada dtugo gwarzy. Budn. Cyc. 37« 
Lubi gwarzyć, iak sroka Mon, 70, 768., W(g» Mar. 3, 282^ 

GWAZDZIC, Gwaidzić, - it, - i, cz. rafltt,, mazać, ba- 
Ijgrać, gryzmolić, f^mietcn, fUtfcn. L»cz do czego 
rym gwaźdźc tą podlą gawiedzią! Zab, 9, 1 17. Zabł, , ob. 
nagwaźdźać ), 

*GW£KSY, - ów, plur.\ n. p. Malarze cudnych gweksów 
uczą ziolka. Klon. PI- D "h b. gu<?xi sunt. orlficia tabu^ 
larum, moźa z Niem. (S^etoid?^ ros'iiaa. ? GWEKSY, 
vexatŁonf Tr, %^i%\mXt^ t ^(iftiCte}) , drainienie, har- 
towanie z kogo, 

*GWENT, - u, w., n. p. Zaczyna majarz swoie dzirto; 
ws.-5elkie narody W gwenty wedle oyczyftc}' pędzlem ftroi 
mody. Min. Ryt. a, 298,, not. gwenty, faluy , zatama- 
Tiia, zagięcia u sukni, termin malariki. - ż Niem. bo^ 
(SeiUanb/ szata, odzież, okr3''cie; Vd. guaiU, oblazhitu, 
obliek ; Cr/i. gv ant. cf. gment, kment. 

*GWESNY, *GWIESNY, - a, - e,» Niem. geWtfl pe- 
wny^, n. p. 3ylo gwe^ue a do/konale zdanie. 1 Lśop. 
Rut. 4, 7., pewne 3 Leop.). Byłby iuź pan gwećne a 
pewne uczynił króleftwo twoie. \' Leop, i Keg. i3, i3. 
Gwiesna a pewna rzecz. 1 Leop. 1 Mach. 8, 3o. grun^ 
towua 3 Lśop.). 

GWIAZDA , ^ y, i., BA. €t S/o. jJlDf^ba ; Sr. 2. ^Weftil ; 
Sr, 1. l>e^l)4ł Crn. gyęsda , s^ejsda; Fd. syesda, syiesda, 
suisde; Cro, zyózda ; Sla. zviztia,; Rg, zv^}ezda (cf, Bg. 
ghizda yenujias)', Bs. zvjezda, zrjzda; Rs, 3B^34t cf^ 
świecić); promienillo błyszczące ciało niebie/kie, ^ct 

. ©tern. Gwiazdy, albo światła niebielkie, dzielą się na 
gwiazdy nieporuszone i na planety. Wyrw* Geogr. 5 o. 
Gwiazdy flałe , nieruchome, przez się światto, zdaiące 
iiam się nie mieć iadn ego własnego biegu , ^pra^i gwia- 
zdy błąkaiące się , planety albo komety^ maiące swój 
własny bieg. Sniad. Jśo, 5. Błędne gwiazdy. Pot. Arg. 
246. gwiazdy osobno chodzące. Cn. Th. bic 3ct|tetttf^ 
^[aneten. Tu się przypatrzył planetom Łffędliwym 7 
gwiazdom. niebiednym.. Bardz, Luk, i6i. gwiazdy spół- 
chodzące. Cn. Th. gUltetne. cf. planeu). Mióysce, w 



OWIA2DA. 

któróm gwiazdy widziemy, nazywa się niebem gwiaid. 
Boh. Pr. 7. ber ^UtmXi\^\mmti, Gwiazdy wiecznie w 
jiiebo wprawione. Vtw. Ow, 56. Jixae. Gwiazdy ftałe, 
fijcat*' N. Pam. 19, 65., Jłub. Mech, 476* G^wiaz- 
4ia zarauua, s iutrzenka, Wenus, ttx ST^OCgeuftlttt r 
Lucifer, Cn. Th., Sr, 1. CUt«t« Veib«. Dzień gdy się 
przybliija, iutrźenką gwiazdą iui się niedaleki bydi po« 
kazuie. Biał, Poji. 48. Gwiazda ieft kaida iasna z przy- 
rodzenia ^wego, ale gwiazda iutrzenna, lUŹ co daley to 
iaśnieysza^ ai do wzeyicia słońca. Rey Apat. 33. - 
Gwiazda wschodzi, śliczna gwiazda iuŁrzeuna, Ta to 
gwiazda słońce wodzi. Piąin. Kat.. 44. - Gwiazda wie- 
czorna, Wenus, iutrzenka, Hesperus. Cn» Th. Wie- 
czernicą. Mącz., Otw. Ow. i58. , ob. zwierzynka, Boh, 

^iDitebnice/ jmiretnUe; Sr. 1. » jt}orita i^r^bp , wetlornU 

C)A 9 Vd. svezherniza \ Crn. rezhęrneza , mrakanos , mrs- 
zliniza, ber Slbenbtlern. Gwiazda i, Jakuba, paliczki, 
orion, iugula. Mącx„ ^ff ^(icoH\iab , bet ®ńtte{ M 
CltOR. Siedni gwiazd , Plńadcs, baby. J. Kchan. Di. 
10., Herfy^ Art, 42., Otw. Ow. 129. pospólllwo zowie 
nasiadkę ze swemi kurczętami. • Męcz. kwoczkę s kur- 
czętami. Chmiel. 1, 176., Budn. Job, 9, 9., •$>. 2. f^M/ 
Sr. 1. ci^cieranii Cm. goflosę i ehezhi , Rg, ylascichi; 

i?*. ceAMa3»lD3Aie, 6a6a, ba^ 6iebende)llrit; bic 8I11'' 

tfecinn. - Canicula, signum caelt/łe , psia g^wiazda ni 
niebie; teź psianką zowią. Mącz, bet ^linb- Procyon^ 
gwiazda psia mnieysza , kanikuła, psianka^ psia głowa. 
Mącz. bit lUinc i^unb. Gwiazda iegłarika abo moHka, 
polania, ber Cclatftern^ Cm. hórvór, buroush, wu- 
roYsIi ; Vd. buroush , lierror, mała medyedniza ). Gwia- 
zila mt^rilca iefl na niebie, gwiazda świata wszyftkiego 
ieft Nv P. Pie:f. Kat, 44. - Nauka około gwiazd dziwnie 
ieft ucieszna, ale nie ieA dana na wieidiby. Skarg. Kaz^ 
5 18., ob, gwiazdarftwo , aflronomia cf. aftrologia). - 
Po gwiazdach chodzić, lechać, * za kwiecenia gwiazd, 
przy ^wietłe gwiazd, bectU (StetnenUd^te, alit9r po 
gwiazdach iechać, żeglować, s znamionuiąc się niemi, 
ndcb £ettung ber 6tern^ Żeglarze gwiazdę ieglarftą 
mieli za dyrektorkę dróg swoich na morzu. Chmiel, i, 
983. Trzrfy królowie przybyU nawitdzić Jesusa i* 
gwiazdą do Jeruzalem. Zyw. Jex. 35. ( cf. Gwiazdka). 
Stąd^^. gwiazda, 5 powodujący ^ przewodnik, btt%t\ti 
^tertl , Jujrer- Prawda niechay zawsze będzie ci gwia- 
zdą w drodze twoi^y. Ld. - Je^ć o gwiazdzie $ ccas wi£cz#rta* 
nia w wilią Boiego narodzenia. Wol. . $. fig, od blaiku, 
rzecz znamienita, człowiek drugich celuiący , ber flbft bif 

^nbcrnben>orfttd)r, ein ««<aeictctfnner , UttL^imut^m- 

Zgasły, na których iHa zaleiało. Gwiazdy Koronne. Croth. 
W. 562. Przyszedł czas, kiedy te dwie gwiaidzio 
( Dual, ) przedziwne ( S. Cecyiia z Waleryanem ), Świa- 
tłem swym rozganiały ciemności praeciwne. ib. 3o3., P- 
Kchan. Orl. 1, 176- Adieu, gwiazdo moia i adieu pn- 
eiaczku! Teatr 29, ao. Gwiazda świata wszyftkiego N. 
- P. Pie^. Kat, 44. 0<?zy, co nazywałeś wdzięczncmi 
gwiazdami, 'Teraz są ialu i płaczu zreódłami. Paft, Ffd, 
xxa. - $♦ Gwiazdy, pewne połoienie gwiazd, b<ti 9tf 

fltttt, ©ternbUb; sio. C»e||bttrtto(t; Sor. i. jrufąbienoi 

Vd. areadishe, syiesdje, ker je yeliku sTcsd ykupaj; Crn. 
arejade-, Cro. ZYezdiache, zrezdje; Rg, zyjezdoftaniscte ; 
il#. e03Bl5 3A'ie , cbBdibAo, ob. gwiazdozbiór. Gwia^^* 



«GWIAZDARNIA - CWIA2DAIIZ.' 

Hurodzenia abo i j weta aprawna^ nataUtium. Cn. Th. 
>ff ^ehntUftern' Fałszywie powiadai%, i© kaidj ma 
gwiaadf , pod* ktdrą atc rodzi, która pokaźnie, ie^Ii 
szczęśliwy albo nteazczęźliwy będzie. Siał, ^oji. i6o. 
Gwiazd poioietiie eaasu narodzenia czjiego , ^ konfiella- 
cya , bił ^Oltftf 1lfatłOlt« Stąd gwiazda, czcfto zamiaft iosu, 

MCf(biiff(U, hn eiMi^ i^bet Un.3(Acf^tłeni, ^ie etfr« 

ne. Zaam ia, zoam, co mi 'gwiazda- prorokuie^ Moiego' 
iycia, i co mi gotuie. Paft. Fid. 16. Dlategom tu 
przyszła,- iebym. ci odkryła, Co o tobie ta fkawa. gwiazda 
uradziła. P. Kchan, OrL l, 38.' Zfa gwiazda cf, nie- 
taczęśtiwa godzina, Cm, hudournik , Vd, hudo^mmlk, 
nesgoda , aearezha; Yara je nearezhna bila, ker je matl 
me rodila , Unft^tl. Na toi mni^ cię dziś srogie gwia- 
zdy dały, Aby me ręce twą krew wylewały ! /•«/?- /", 2964. 
Z~ gwiazd wrózyd £c. 3B'&340cAdaKnx]||. Gwinzd szkoda 
wiaować, Każdy zwyki sobie ;iwe szczęście badowa<^. 
Pa/?. F. 2 1 5. - Prov. Nie dbam o gwiazdy , kiedy księ- 
' iyc świeci. /2y^. Ad, 42. Mniey dba o gwiazdy, komu 
slofice świeci. Pat, Pocz. 606, wolę się głowy trzymać, 
niźlinógj. Znasz się na tym, iak wilk na gwiazdach. 
Cn, Ad. 735. iak kota na pieprzu. - 5. translate o tó- 
inych rzeczach^ w kształcie do gwiazdy podobnych , ^Ofi 

4fn, bie tie ^ejlalt etneS. (Sternem ^abfn» Noszenie 

przypiętey gwiazdy do sukni , wzięło poCisątek we Fran- 
cy! od R. i35i. Uar. Hji^ 2, i56. ber 6tern auf einem 

Jtfetbe* Talenta i cnota mogą zgasić gwiazd błyfkawice. 
Afo/i. 76, 82. Gwiazda wiatrowa , Rhomhus nauticus. 
SolJL Ge9m. 3. b!e ©InbtOfe. Gwiazda , narzędzie ar- 
tjleryczne do próbowania wagomiani i równości kanału 

armatnego. Jajb. Art, 5, 294. efn JtanonrnmefTer in bet 

Httidetlf • — Gwiazda , ryba , Jialla , formę gwiazdy pro- 
Biieniftćy W pływaniu pokazuiąca. 'Cyzm/e/.. 1, 627. bet 
6tetnf|f(^. Gwiazda , u konia na czele we śrzodku, pla- 

mabiala, ilrzałka, bftćitern-, Me!8Ii{fe, j.^.^uf bet ŚtltU^ 
ńne^ fferbe^/ Kfiss, a'B'iKKHa, n^BncuRRa.* Gwiazda 
znaczy wesołego konia. Hipp. 11.- Piłę opatrzyć korbą 
abo gwiazdą. Soljk, Geom, 3. t. i. korbą z ramienami, lub 

gwiaidziftą , einf GteTtifutBe , m\t 9ttmen tn bie Cytunbe« 

- W gwiazdę, s na kształt gwiazdy, in 0eflalt eine^ 
Gtetttl. W gwiazdę wał us^^puią. Bardz, Luk, 45. 
•GWIAZD ARNI A , - i , r. , obaerwatoryura, eine^tctlt^ 
»atte, Bh. ^wesbatna* Crn, ST^sd^ma, svęsdogledama ; 
Vd. sTiesdarna , syesdogledamr; , sviesdogłcdalishe ; Rt, 
Iia6xi04axixiga, *Gwiazdopatrza. Staś, ^uff, 12. *Gwiaz- 
douwainia. JV. Pam. 20, 2 23. GWIAZD ARSKI, - a, 

- ie, od gwiazdarza, ailronomiczny , Boh, |t9ejbarf!() ; 
Hs, da'B3Aocx<5BHiiin , 3B'B3AOYeinHUii , b\t ^tetnfutlbc 
letiefeab/ flfbfOnomif<^. Dla Aftrologii i gwi^darfkiey 
praktyki z kościoła wyznaczony. Skarg, Dz» 80. Gwia- 
laarfka nauka , GWIAZDARSTWO , - a , n. , Bh, Cwej* 
bai|hv}; Crn, svc»dog!cdnoft ; Cro. zrezdoznałiztv o, zvei- 
dozaanye, zvezdomerztvo ; Rg, ZTJezdoznanje (i>Z. go- 
neUnye); Vd. syiesdna saftopnoft, sresdaria , sveśdna 
vinetalnofty sriesdo^łednoft Ec, 3B^3AOCA<5B'ie, Sb*!^- 

A03aKÓR*ie; Rs. 3B'B3AO6AI0Cniłf12XeAliCQIBO , 3B'B3A0- 

cAOBit, 3B'B3AO'iimcaiBo , bie Ctemfimbe. Aftroio- 

gia ( Aftronomia } , gwiazdarftwo. Biał, Pojl, i56. 
0W!A2D/iRZ, GWIAZDOWIDZ, GWIAZDOWNIt, 
GWIAZDMISTRZ , GWIAZDOPIS, GWIAZDOWROG, 



GWIAZDĘ C2CA« 



809 



GWIAZDOWIESaC2SBIAJIZ, GWIA^OWIESZCZARZ, 

- a, m., GWiAZOOZOaCA, - y^ Jfi;, Boh, ^Wt^bah 

yd, sricsdar, hlri na ayiesde głeda, STiesdosnanez » syie- 

adni saitopnik , na arieade Tuah«n , cYieadogledea , 8vie- 

adni kaaauz; Ora. srętfdarnelL, a^ęsdoględz ; Cro. srezdar, 

^'rezdoznaneczy zyeadegledecz* BTezdomerecz *, Sla, zyizdo*- 

snanac $ B*. zyjezdoznanac ; i^.av|ezdosnannaz, zyjezdogle^ 

<da1az ', Rt. SB'&3Ao6AJociiminexs, 3Bl)3AO*OAiii^6HHal)y 

3 alisAoapu cnejiK , aBBaAOCAósł) , 3B'fi3AiOmćixiJb ; Eccl, 

dat^aAOsaKÓHititBb , 3B£3AO*|emesj;b , 3b^3AOHbib)s1> \ 

który gwiazd pilnuie, patrzy pftronom, ailrolog, bet 

iStetnenfel^er ,' ^tnritffMibige , ^erttbeuter. NB, iak w 

JPol/kim iffzyku , tak i Uf innych dialektach Słowiatijkich , 
w tworzeniu nowszych tych słów y niś/ci/lo za&howttno^ 
róirUc-ę mindzy aibronómem gwiazdopiscm , a a Urologiem 
gwiazdowieszezhiarzem , między afironamią tf ąfirologią , 
ntoli nayłacnióy do wytykania podług . J2j. et Ec, 3b'&S- 
AOBpiA^oiBAl gwiazdowidz, ^teritfebet , 3b£3AOCAOb1) 
gwiazdopis ^tettlf UDbiget ; aB^aAO.^iełnb gwiazdowi e- 
szczarz ©tetttbeuter^. Niechay ci teraz poradzą gwiaz- 
darze , którzy patrzali na gwiazdy, . j j^achowali księżyce , 
aby Cl powiedzieć przyszłość. W» PoJl, Mn, Sg* Sewe- 
rns aftrologom albo gwiazdarzom iurgieity p«ftanowił. 
Kosz, Lor, xo6« Gwiasdi&iArzdW , geometrów i t. d. 
iegluiące narody szannią. Jahł, Ttl, 36. Wiem, iei 
ty gwiazdroifbrz, a nie chrze^cianin. Skarg. Zyw, 3, 307 « 
Gwiazdozorcę , aiironoma , matematykiem tei niektórzy 
zowią. Mśfcz,y Cresc, 106. Z Rzymu wygnani gwia uda- 
rze abo matematycy. Skarg, Dz, 39. Cycowie Nicej- 
scy zlecili bifkupowi, aby z temi g^yiazdowniki , których 
naywięcćy i nayuczeószych w Egipcie było , znalazł ta> 
kie koło , w kŁórjrmby Wielka Noc nie chybiała. Skarg. 
Dz, 196. Panie gwiji z do widzie! Zohr, Zw. 176. Aftro- 
logł gwiazdowi<iz. Aiecz. Zd. 74. Gwiazdmiftrz. ih, 
Aibronom , gwiazdopis. ib* Twierdzą gwinzdopisowie , 
ie się pod Marsem Marcyalifiowie rodzą, odważni i nit- 
uftraszeni. Su&z. Pies. 3 C^, Gwiazdowieszczarze chcą 
zgadywać z rnchu planet o losie ludzi. Czack. Pr, 3, 228. 
Gwiazdo wieś zczbiarze. ih, 3, 96., Ec. poSKaHKJiU ro- 
dowieszczki ). Prognoiłyki gwiazdowrógów płonnych. 
Zah, 9, 206. GWIAZDECZKA, GWIAZDKA, - i, z., 
demin,, i^A. Cip^bićfa ; Sr. 2. ^tpefbfa; Sr, 1. »e$la ; Vd, 
ayiesdiza-, Cro, zyezdicza { Be, 3B03Au.a,. 3B^3AC*}Ka , 
ha^ <Btexnć^cn. Oczki iak gwiazdeczki. Groch. W. 3 60. 
pociituiemy oczki gwiazdeczkom podobne, ib. 328. 
Gwiazdki drobne niedoyrzane. S^sz, P, 5, N 5^ Bądź ^ 
zdrowa, gwiazdeczko polarna. 7ear» 28 6, iiG. , ob, 
gwiarda. - §, Znaczek , który się robi w książkach , 

ajłerlscus, ein iStemń^tu , eitt 9){etfiei(^eti itt ben fSus 

<^ccn , -Af • BOM^inKa , nof«'&nxOHsA , omM'&iBKa , om- 
m^oiOHKti. Gdzie gwiazdeczki uyrzysz, wiedz, żem 
sam od .siebie pisał , nie wziąwszy tego z żadnego e^e^- 
plarza. Szczero. Sax^ pr, - 5- gwiaadecska, kamiefi dro- 
gi, aferia. Plin, H. N, 3;, 9. bet €tetllftelll, ein HUh 
flein. Gwiazdeczkowy kamień, ajtroites^ w nim wy- 
daią się zewsząd gwiazdeczki czarniawe. Ład* H, N, 63. 
- $. Botan. gwiazdeczki , ziele dymieniczne , gawęda , 
likierki, ziele maiące kwiat na kształt gwiazdy, \^i 

^tetnftAiit , afier , bie eterttMunte. Syr. 1 444. iaikler- 
ki , dyraionne ziele. Urzfd. 4i . , Bh, IJablif ; Rs. 3Blb a- 



9io GWIAZDEGZr W GWIAZDOWY. 
AO^iuml)* - $• GwiazdAa , « godowy podarunek. Tn 

${n ®elttM<^t^rf4^eiil, bet HUge C^tifł. Jeśli mi 

l^wiasdka co wriożj ^ ieśli godów j podarunek doftanc. 
JBrru 1 06. ( zwyczay ten u Ewanielików tjlko się zachowuie 
ef. Kolenda), - j. Botan, Gwiazdki wodne, Callitriche, 
Todsay dwórh gatunków, są wiosnowei ieaienne. Kluk Dykc. 
1 , g4. , -Y. JundzUłji, A. ftó. to ziele zowie gwiazdosz, cu, 1/. 
GWIAZDJBCZtCOWY kamień ob, gwiazdeczka kamień. 
OWIAZDECZNY, - a, - e, od gwiazd, @terneil = . 
Niebo gwiazdeczne naywyisze, ogarnęło sobą inne siedm 

nieb planetów. Otw. Ow. 63. ber Śtettieit^imnieL w 

Bauce gwiazdeczn^y nieco rozumiemy. Sienn, 417. z 
Spict. 191. Mąi *gwiazdoc2ny , sidertus coniux, Zmbr, 
Ow. a8i. GWIAZDMISTRZ oh. Gwiazdarz. GWIAZ- 
BNICA oh. Gwiazdownica. *GWIAZDNIK, ^ a, «., 
Cro. zyezdenik, zvezdogled, zrezdomcra ; Rg, zvjezdnik, 
SYizdogled ajirolahium , narzędzie mierzenia wysokości 
gwiazd.. GWIAZDNY oh. Gwiazdowy. GWIAZDO- 
ZBIÓR, - u, m,, confteilatio. Hub. M//?. 288. t>ai &UU 

irnbilb/ Sio, ffmhimicfii Sr. i. iwtibitne; Vd. «Te«di- 

che ; Rs, coaB^ SA^ie. GWIAZDOK. ob. gwiazdzifty za- 

azańc. GWIAZDOLJTY, - a, - e, poet., z samych 

szczerych gwiazd, ooit @tetlicn» Przed olbrzymami 

drźal ftary Saturn w gwiazdolitym gmachu. Ilor. i,248., 

Budź. 19., Mon, 76, 694. Biczem ognifte Juao zacina 

rumaki, Te lecą, i szybkiemi auwaiąc kopyty , Szlak 

frśrsod ziemi i nieba mierzą gwiazdoliŁy. Dmocha Jl, 1 , 

ł4o. GWIAZDONOSNY . . a, - e, gwiazdy noszący, 

fternetltragenb , Cr©, zyeadonoezni ,. n. p. gwiazdonoiny 

okrąg mebŁ Jlttlifer orbis. Mon, yS, Sga, Gwiazdono- 

^nego flworzyclelu kota. Bardz, BoH. 18. *Gwiazd- 

nośne kola. ih. 111. GWIAZDOPIS, GWIAZDOPI- 

SARSKI , GWI J^ZDOPISAHSTWO , G W lAZDOUM- 

STWO ob. gwiazdarz, gwiasdarftwo. ^GWIAZDORU- 

CHY, . a, - e, gwiazdy poruszaiący, flrr«fnbe»ege«b. 

NieznacKnym mkną obiegiem nocy gwiazdoruche osie. 

Zah. i5, 169- śnia£. GWIAZUOSIĘZNY, -a, - c, 

do gwiazd sięgaiący, bardzo wysoki, M ^H 5eit Ctemetl 

Uidftnb, fejr ff^Ą. Na karku gwiazdosicinych Alpów. 

JVar. Djf. 1, i6o., Dudz. 19. *G WIAZDOSWITNY , 

- *! - e, gwiazdami oświecony, (Icrnf nbcff IK^trt , JSe. 

afi'^3A0c'iji'iBeJk.kHuH. GWIAZDOSZ, - a, m., botan. 

V X, Jundz. n. k, 85. cai/Uriche, * §, a/c/iemilta, ieden tylko 

11 naa gatunek > przywrotoik } ziele w aptece uiywane. 

Kluk Dykc, if 20, cf. Jundz, i4o. przy wrotnik , gęsie 

fapki, htt iińcenfuf , bet golbtie ^attfrrtc^, Me gemetne 

flld^mftte, Rh. bnit^niCita- - $. Gwiazdosa, Granicznik, 
poroft, pfucnik, pulmonaria, £iingfnfrai]t.. Syr, i35o. 
GWIAZDO WATY, - a, - e, na kształt gwiazdy, ftets 
nW, »ff fin ©rtm gejhlltet Rośliny gwiazdowate, 
Hellatme,. u niektdrych autorów osobną ikladaią groma- 
dę. Bot, Nar, a os., Ms, znh^SAHSLmidH, GWIAZDO- 
WIEG, m-, gatunek koralu w kamień obrócony, adia- 
towy lub marmurowy. Grunt pospolicie biaty, gwiaady 
na nim pospolicie ciemne. Kluk Kop, 3, 68. hit Gtetfls 
fiule#rin* GWIAZDOWNICA, GWIAZDNICA, . y, 
i., ToiMna yjellaria, Linn, bOŚ &eVlittaXit Kbik Dykc, 
d, 101. Gwiazdnica gaiowa, nśniorum; dwudzialha, 
dichotomay leina holoflm; trawna ^ammva. Jundz. 
A^i.^ R*' KOcin«H^i^. GWIAZDOWROG ob. Gwias- 
iv» SWUZDOWY* gwiazdo WNY , CWLIZDŃY, 



lOWlAZDOZOR . *GW1NT/ 



s 



- a, - e, od gwiazd, gwiazdecsny, Stttntns, Sr, 1, 
h^tl^ine, De^bowń Cro, avezdeni; Ross, aafidAHUii. 
Dzień gwiazdewy, przeciąg czasu mifdzy dwoma mo- 
mentami górowania gwiazdy iaki^y nad poziomem. Sniad, 
Jeo. 81. Miesiąc gwiazdowy, w którym księżyc pown> 
ca do iakićy gwiazdy ftaiey. Hub. Mech, 476. Rok 
gwiazdowy, ib, 5 10. Nisbo gwiazdo wne» Bzów, Roz. 
^ 44. , J3c. He6o 3a^3AHOe. Gwiazdowny maieftat. Bzów. 
Roz.pr.j ob. gwiaadzifty. GWIAZDOZOR, - a, m., 

Mranoscopus, bet ^imiiwlfcfeaaer , txn ®eefłf(^, rybś 

morlka, zŁąd rzeczona, ii i^y oc/y wxgórc fterczą, a ni 
dół spoyrzeć nie może. Sisnn. 519. GWIAZDOZORCA 
ob, Gwiazdarz, GWIAZDZIC, Gwiaździć, - iJ, -i, 
cz. ndk. . ugwiaździć dk.^ gwiazdami osadzać, brfłfrsfll/ 
mit ®ternett befe^eit. Nocy ugwiaźdzjoa^ czoło. O/r 
Ow, 60^ ArgU5 ugwiaźdiooy, flein oczy głowę rosiącj 
nasadzoną. Otw. Ow, 38. G WI A2U)ZIST Y , GWIEZUZI- 
fty* - «» - e» pełen gwiaad, gwiazdami osadzony, gf: 

flirnt, mit 6ternett brfeW/ *A. bmeibnatp^ Sr. \. uij^t 

9UĆ; i^<i. sTieadaft, syesdat, sviesden, sreadishaa, poun 
SYiesd; Cm. sTCsdatj Bs. zrjezdan; /^. ZTJezdat, zyjees-. 
dni, źyjezdorit} Ec, aalSsAHcaiuw. Wielbię boga 
tak długo, póki nieodmiennym Kołem póydzie gwicźdit- 
£U noc za światłem dziennym. J, Kchan. Ps. aog. Nio«ą 
go aniołowie na wspaniałym tro^iie. Głowa iego w gwiei- 
dziftćy świeci si^ koronie. Dmosh. Sąd. 5a. - J. ni 
kształt gwiazdy, gwiaadowaty, fcerttt<^t, »le efn 6tftJI. 
Ziemne iasaczurki gwiaździAemi zowią. Syr, ioi5. Ra- 
da gwiaidzilła , która się w kawałkach nienadto wielbch 
znayduie. Os. Zęl. 3ł., Os, Rud, 7. {oppot. obh- 
zgowa ). Gwiaidzifty z^szańc abo okop s gwiazdowaty, 
el«e 6ternf(bg«ie gwiazdok. 2r. - GWIAZDZIS1X)SC 

Bk. f)toihbnat9ft. 

CWICHT, - u, 171., z Sism, bai ®etDidft, waga sialna, 
n. p. funty, uncye, iki^yce, loty. Vudz. 39., 5A. ji- 
maii; 'Sr: 2. mid)t«; F(/. gyiht, tesha, Ttesb, teshiaai 
Crn. gWht*, Bs, otezalla, j.aie ad kantara*, Rs, atcb, 
m^oib. Ws-^ędsie na komorach roaią mie< gwichty d« 
walenia złota. S, Gro<lz. 9, ł3«. Teraz gwi4'htami ws- 
ią; ale pizedtym kamieniami a kamyczkaoii waiooo. 
. Mudn, Prov^ 1 6, 1 1 . not,). Micycic sza je i gwichty sprawie- 
dliwe ; nie będziesz miał w worku twoim róinycłi gwirhtów, 
większego i mnićyazego. Dambr. 691. ^ fig, i tr, słowa 
opatrznych gwichtem będą waione. 1 Loop^Syr. 21,. a8. 
szalami. 3 Lmop, Przedayna sprawiedliwość tam ufi^* 
szali, Gdaie złoty gwicht , lub groźny błyika miecs ze 
fiali. "Nar, Dz, 1, h. Nie tak ieft licha krwi ziomków 
ojilata , By ią gwickt lekki marney dumy cenił. Nar. Di* 
2, 76. Skutek ieil gwichtem dobroci, rad i zamiarów la- 
dzkich. Ner. lift. 5, praef. Wy ,. którym flwórca dal 
praw^ udzielne. Byście nosili za%{ug gwirht miemicsy. 
Zab, 1 4, ioi« Nar, Jui ziemia w płody i żyzność bo- 
gata Osiadłszy, Przedni gwicht uięła świata. Zab. iJ^t 
3 16. równowagę). GW1CHT0A\Y, - a, - e, od 

gwichtu, eiwUft$s, jnm 9f9ic(te ^ef^hti^j gwichtow* 

abo funtowe częlci. Cn* 2^h,. 
*GWIESNY ob. Gwesny.. 
GWINT, GWIND, - u, m., z Niem. b^i ©fWW^ 

t^tauUngewinbt , bet (Sc^raubengatrg ( Hoss., mMmb 

•zruba , BBMnionaAAHfl azrubsztab ]. Rowki na skrobie 
'wyrinifte , kręcone nakaztatt ślimaka , gwintami aowic- 



GWINTOWANY - *GWIZDOTCHN-\C 

my. Rog. JDo/w, a,. 38S. - $. e asróbka , eitt 6(6tiltf « 
l^ri. 7>. . j. w ciągtiioDc^y ftraelbie. cti^, 5rr ^ttg tttt 

graogeneti aojre. Tr. G\\lNTi)WANY, G WIN DO- 

WaNY, - a, - e, o gwindach^ Itllt ®cn>tnbckt. Rwa 
gwindowąna , s ciągniona , eltl ige^Ogenel Woftr. Tr. Ma- 
cica gwintowana . tie Gd^raiłlbcnnintter. <-» WINDOWKA, 

GWINTOWKA, - i, i., gwindowana ftrzelba, m ^fs 
JO^eof* 9io6c. 7r. GWINDOWMCA, GWINTOWNI- 
CA, - y, i., narzędzie do wyrzynania gwind^w , bet 

e^raubenbobtet , tai ®e»inbeifeti. GWINDOWAC, 

GWINTOWAĆ, - ał, - uie, cz. ndk,, gwinty wyrzy^ 

nać , ©cwinbe Wireibrn. GV, I^ DOWY , GWINTOWY, 

- a, ' e, od lewindów, %tt6\Vl\it^, fig- W^y pochlebcę 
gwintowego pyika, Jdicie odemnie w dalekie aiedliika. 
Za6» lo, 1 63. Zahł, (loaoynego do okoliczności. - 

GWIZDAĆ, Gwizdać, - ai, - a, c^. koniyn, , Gwiidźeć, 

- idżal, gwiidie ex, ndk, , Gwizdnąć, gwizdnął €t 

gw jidi dk. , Bh, bwigbiiiwti , bwtibati , bwiabnauti ( bwijs 

6Ćti laksować), fiMlf fujlll i i>/. zridati ; Cro, fuchkati , 
svi3gam , ayisgam , ZTi^gati ( fuczati s gniewać się cf. fu- 
kać); /?^ zvlxdati, zazvixdati ; Bs, yr/cs^dati, zyjrzdati ; 
Fd. sbyiahgatj Crn. ahWshgam ; 5/a. firhkati, «virati 
[As, et £c, 3BH3AaisM, no3BU34ainii ksykać); Ross, 
€BKcaiam&; świftać, pfetfetl ( mit beni CWUBbf )• Gwiz- 
dać sobie piosnkę. Gwiź^niy na chłopca. Koniom pi- 
iąrym guiźdią. 7>. Makolągwy gwiżdżące. Banfal J- 
5. Od północnego ollry Boota Gwiżdże wiatr w uazy i 
^nie^i miotn. Nmr, Dz. a. 189. Wiatry gwiziy twórcy 
chwalę. Przyh, Abel \%. Wcy wey wey, cóż to znowu 
za figle niewieście, Nauczę ia te baby g\%izdać po ko- 
ściele. Tręb, S, Af. 44. Zakazał ksiądz, żeby chłop 
chfopowi nie powiadał : łżesz I lecz żeby aiiAflo tego 
gwiznął; Gdy tedy w kazaniu raz ksiądz niepodobnego 
cóś powiedział, chłop co ma pary, gwiżnie; ztąd Ilaro- 
iwiecka przypowif-^ć , dayże pokoy, sauczą się gwizdać 

w kościele. /»•/. jow, 116., Sio. naućlm bo m foflole 

bwi^bat docebo ilfum mores). Głupi rękoma kleszczą 
dla oznaczenia swoirh applauzów, a mądrzy szydząc 
gwiżdżą. Mon, 70, 83o. - j: Gwiznąć kogo , w ruba- 
sznym sposobie, zamalować, uderzyć nitleżycie. Włod, 
efae« m^ gcben. GWIZDANIE , GWIZDZENIE , 
-ia,. n., GWIZD, - u, ro. , iwiftanie, świft . Hi 

9 Wen (mft bem !DInnle), Boh. bB>Ub, Rag. svixd); 

lirassny byl gwizd ksykaczów w Plutonowftiiy sali. 
Przyb.Mile. 3ai. GWIZDZ, Gwiżdż, - ia, m., imię 
choroby końiki^y, która go w 24 godzinach umorzyć może. 
Pochodzi z ochwatu lub gwałtownego w pracy przyna- 
glenia. jciukZw. 1, 196. Mejeffit, efw f ferbeftanlbeit 

[Bk, b»||C orzech robaczywy;. GWI^DACZ, - a, m.„ 
ŻY-iilacz, eitl ^fetfer, Vd. shrisligaycB , shvishgar; Cr o. 
an«gavecz; Sg. zyizdalaf). w rędz. ietSfi. GWIZDA- 
CZKA rd. shmhgarza, bte ffHffti«tt. GWIZDAW^A, 
- i, i., narzędzie od gwizdania, ewe ^MU\ BĘ- «vix- 
dak;. Mon. 74,496. •GWIZDOTCHN\C intrans, idnt,, 
odetchnąć " z gwizdaniem , pfeifcttb atbtlKtt. Pomaga to 
wiuo tym, którzy gwizdotrhną. t. i. szyię wyciągną- 
^«y, a ufla otworzywszy, ciężko i gwiżdżąc tchną. mS)t. 
9^; Gwizdotchnąrym , t. i. azyię wyciągnąwszy a ułta 
Plwarzywszy, powietrza chwytającym, ih. Sg, G-^izdo* 
tcknący orthopnęlcps . Sjr. 2)7. fngbl»|H{* 



♦GWOŁf - «KECZOllt£^ 



Sit 



Pochodź, ksigwiznąc^ jprxegwi»ną£ ^ pogwizdui^ wy- 
gwizdai^ wygwizną/, 
*GWt)LI s g woli, k woE, ku woli^ -s we^l© woli, fto* 
sównie do woli, dogodnie, dogądzaiąc, gn ^{Utn , gtt 
^efaSen (cf. ^grzeczy, *gmy^Ii^. Gach' ią namawlaf^ 
aby ^mu była gyroli, Budn, Apopht, i42» la Żadnemu 
kwoli chvfalić tego nie będę, co mi iSę nie ^odoba« Gor/i* 
Dw, 5. Nie sobie gwoli kucharz potrewy zapraw uie. 
Rys. Ad. 44. gulom domini dehęt kahoro co^us ^ nie 

według swego guftu, it|(bt nad^ feinem, fonbetti nacb ^H 

f^tltn @ef(^ma(f . Człowiek nie sam sobie gwoli żyć ma , 
ale naprzód gwoli naywyższrgo Boga , potym kwoli oy- 
czyznie a nakoniec i kwoli bliiiiiemu swemu. Cojt. Cor, 
proof. Przyiaciele chcąc nam czynić gwoli , a' nie pa- 
trząc czasu , aui ie^li ono ieft ku naszemu dobru ,. częfto 
tyle szkodzą ro nieprz3riaciele. Gom. Sen. 61. Wszy- 
ftkiemi gwoli i uciesze swóy nakładami, bogactw $'.<ych 
przebrać i przetrawić nie mogą. Pilch. Sali. 43. wedl« 
woli i uciechy, nacb £w(l unb fBtlleien* - Przyimek 
gwoli znaczy iedno co dla ; w ftarych książkach ziiay*> 
duie się częfto położony po imieniu, n. p. ufh|pił żoł- 
nierzom gwoli. Kpcz. Gr^ !,;>. i85. nayczficiSy iedn^t 
przed imieniem , a to z trzecim przypadkiem , s <z przy- 
czyny , z powodu ; w zamiarze , dla ). Dał bóg człowi«*> 
kowi ten wszyftek świat gwoli. W. Pojk. W 2, 3o3. t. i. 
dla człowieka , fftt bett ^etird^fll. " Prowaizić go my^li 
W iaki dom, gwoli wczasowi lepszrmii. P. Kchan. Jer% 

521. dla wcłasu lepszego, fliebmer i8c<ł' emlW^ft wiffełi 

(bA^^t^C)* Tu mamy zginąć, nie wiem g\ oH czemu? 
P. I chan. Jer. 349. dlaczego ^ na co? warum ? JU !»«#■ - 
Cnbe? Gwoli handlów swoich, miał w drogę odjeid/ać. 
Chełrrt: Pr, 149. Tytyrze, w rozło^yltym ty bukowym - 
cieniu. Dmiesz w fuiarę , wieyflcieraa gwoli siadłszy pie* 
jiiu. Nag. ff irg. 483. dla wieyftiego pi«>nia ei« Hn\h 
li&l€i iitb gU Pfelfen, Wykrzykniycie w słodkim pienia 
Gwoli Pańłkiemu imienin. J. Kchan. Ps. 92. (chwale. 
Karp. 5. 176.J, na cześć ^ na honor P. imienia, gli d^s 
tftt be^ ^ameni bei ^ntn. Andrzeiowi bramy otwłe-r 
raią Haliczaiiie, rozumieiąc, że on kwoli Włodzimie^ 
rzowi , a nie kwoli sobie zaciąg ten podeymo>ftał. JProm,, 
195. €um non suam rem agere , że dla Włod. , nie dla 
siebie. - Aż za bramę, gwoli więtszcfy ucaciwośri, Li^ 
tewikie Pany wyprowadzili. Arom, 576, honoris causa ^ 
grbjter CbW WWn> Poipit^za Kazimierz do Korczyna j 
a to gwoli seymowi. ł&, 663, ąd cpmifiąf - Biikupi 
msze obrzędowne, kwol|. obecności posłów odvJ-czepień- 
fkich zapowiedzieć chcieli. lirom, 694. z przyczyny, dUl 

Urfacbf/ wegcn. 

GWOZDZ, GWOZDZIEC ob, Gożdi, Goidziec. - GWOZ* 
DZIG ob. Zagwożdzić. 

GZ. 

GZEGZOŁKA, *GRZEGZOŁKA,-i, i., GZEGZplECZKA. 
dem.f kukułka, knkawka. Cn. Th. guzica, bft @U(fgUCf, 

M. icjbttle, Kibulla; 5r. i. rofula-, rd. kukouM, ku- 

koyiza, kiikaliza; Cz-o. kukuyacha; Rs^ ByiywKa, kO- 
KyniRZ (DKuroAHt, mpucorysKa trzęsiogon). Tu 
wdzięczne śpiewaią słowiki, A tam głoine po gibkich 
kukaią gżegżołki gałęziach. Mulig, i23. Grzegżołka frze« 
goce. Bani^L J* 4. W ciemnym lilciu grzegżółki kn- 



tia 



OZBGZ.ELICA * GZICT, 



Kaią, Grzywacze ikrzy dly iartkiemi tarka i ą. Tward, Daf, 
<l6. Giegźolki gorące. BaniaŁ J^ 3«. Już Ik^wronek. na 
górze pickjiie przepioruie , S{owiczek we krzu krzyczy, 
giegźoteczka kuie, Rey Wiz. 34. Nocna giegźofka za— 
frazę dzienną przekuka. Rys, Ad. bo- GZEGZEIACA ,. 
^ J i'i b^t n»ribli<^e ®U(fgll<f«. Gzegielica w cudzym 
gniaździe odpr&wuie potogi. JClon. Wór. 6«. *Giegie-* 
lia. Ezop. loo. GZEGZOŁCŹY, - a, - e, kukutczy, 

GZBMS, GZYMS, XEMS, - n, m.,\)ai &cfimś. ntruv,. 
cymatium {Jsl, aams s ozdoba cf. Ger. @im^); ftcr- 
caący okray na okoio lakiego miey^ca, ieby na nim co 
ktaśdź albo pofiawić, lub tei dla ozdoby, Bh. podlolAfp/ 
0|9nt|^r tiimfit; f^</. rema , poliza , okrainik, opafs, opa- 
8Je,. vienz 6verha. sida,. prekrou; Cani. poliza ; Ross.. 
rabiMb, KapBHjl). W.fUwae gzemsy. Morszt. 33* 
Z luczaftych gzemaów wiszą lampy promienifte. Przyb. 
MUt, 3o, Gzemsy, kornesy. Cn. Th. koronowanie, 
wyisza część słupa. Callit. 6. fta^ jti^ntef . Balkowanie 
trzy części w sobie zawiera, nad^lupie czyli spodobelk ,. 
tablicę albo śrzodobelk, rera s- czyli górn okryw coronix y 
co> kiay odatni dachu nam pokazuie. Rog. bud, 25. 
Xei}is, koronowanie kolumny. Chmiel, i, 77. GZEM- 
SliC, - a, /n. , dem., Rs. ftapHHseub, część podslu- 
pia, cimatio. Callit. 7. tft^ jM^gcfim*. GZYMSO- 
WKA , - i, z., ceg?a do wysadzania gzymsów, ma wy- 
cięcia w formie wyrabiane. Kluk Kop, i, 3oa. t)ie ®e* 
ftitl^fac^cl , Der ©e-dm^^iegel GZYMSOWY, -- a , - e , 
od gzymsu , %(^\m^^ , Rs. KapHnaHua. 
GZIĆ, Gzić, - t, - i, CS. ndk, {Et\m, gies), Eąsać* mo- 
cno, 0'\izvi), ^fftig |lr*e« (cf. iZj. KCHm*, KyRtuy 
trzeć sobie oko świerzbiącej. Bacy i f zicy gią bydło. 
Tr. ^ §' Jig' bośdi, pędzić, popędzać, jątrzyć, wzbu- 
dzać, fporncn, ttiiUn, relgen, tege ma*en. Bodźrami 

^lepemi serc« zwarszy , zbefbvvialą gziła po ^szdy ziemi.. 
Zebr. Oxv. a4. profugam ttrruit). Tu miękkie łóiko , 
gdzie matka gziła KLupidynów. Bardz. Luk. 3, 60. Nie 
tak Cybele gzi szalone serca, Jako gniew ludzki. Hor, 
1, 90. Nar, cuatit mentem, GZlC się zaimA. , n. p.. 
Byd/o się gzi,, sroźeie i biega od boIu rany zadaney od 
^lesa abo gzika. Ład. ffjl. AT. 4o. bai OilllMr^ Iduft lt«l> 

Uht, (U^ft) wm 6ti*e be^ ©i(fe»nrm^ {Crn, besiam 

petulari morę vitulorumr a sono tnbani bis bis cf, gies, 
gzik,. fuśm pueri imitantes vaccas exagifant , et salire- 
faciunt. - Sr. i.c\e{tiyX, Citlcilm, cUiciUm curtito , de 
vaccis vitulisqu€ discurrentibus , cum sol uritj. Fa/łe- 
rze pilnować maią, gdy się bydło w lecie gzi, aby iedno 
drugiego nie poraziło. Haur Sk. 53. - §.. Catuliunt ca- 
n£s, cuando v€nerem appetunt gii^ się. Męcz. fte ftnb 
(IdufiW) Idufid. cf. grzać się). Krowa giąca się. W.. 
Ozeat ♦, i6„ (iałowica nieokróconn. Bibl, Gd.). Vd. gu- 
sati c trzeć)-, se jiesditi, - %, O lud7.iach: parać mlłoścrą,. 
UOn 2ieBe entBratinr ftl^n , brflnllig fcpn. Wierne kocha- 
nia różną 'poftać mienią Gią się, weselą,, drią ,. bledną, 
rumii^nią. Zah, g, 170.," Cro. hinczatisze. JŁemotissima 
J^emina a viris, coizciirości pilnie ftrzegącaj, nie giąca. 



GŻENIE - GZYMS. 

się , dwor/kie mówienie. Mąez. GŻENIE , CZENIE się 
subji. «/#r/n, (gies a.), szaloue bieganie , buianie, \ii 
^rrutntokn , bal SBiffpn. GZIt , - a , ct, , rpbak oh. 

gies 1. ,5etSBtfl>wiirnt^clne2rrt?8tcinffn, Sr. i.tirćjf; On. 

bręnzel; Rs. OB*Ab. cf. owad). Pierz chaią Trackie potkawszy 
się fkrzydła, Popędtonego gzikiem na kształt bydła. Sun. 
Piel, 3 X. Bydło trzeba w lecie w chłodney oborze za- 
mykać, by ich robacy nie iedli abo gżikowie, którzy ie 
pod ogonem szczypiąc do łasa %vyganiaią. Cresc. 5^8. - 
J.. czas gżenia się bydła, bekowifko , gżenie się, gies, 
pr. et fig. tr., s waryacya, sjaleńftwo z zbytniego kochania 

lub radości, bU iBlffcjeit, 58tunfQeU:, 93r«nfti ftoWn, 

giafen, toffjieit, (Strrict?. Juź czwarty raz nasze g«Ik 
żniwa dogrzewał. Jakom nie chciała słuchać iego pienia. 
Zab. 12, 35. Gawdz. kanikuła}. Bydło- im wszyftkie 
cztery Iwiata ftrony. Lecąca gzik, dźwignąwszy do góry 
ogony. Por, Pocz. i4i. Wolność, którą u Wenery 
miał, gziki w nim drażni. Zab. i4, 5o. Lud go uyżrzi- 
wszy^ ledwo żyw z pociechy, Radosne ftroi huczki, g«- 
ki , śmiechy. Zab. la, 77. krotohic, S^UTltOell, ®trel(^f). 
Gzik ma Fd. norz ga lomi , et f riegt ben OJap<. We- 
ayr za prawo maiąc gzik swey woli , może Baszom iycie 
wyTchzeć kiedy zechce. Zab. i5, 71. bodziec, fflttf^, Ćtfi- 
Ątl). GZIWY, - a, - e, gzić się lubiący, jtl val\&' 
trtl (BtttiĆ)en.Qttieht Była żywą miłośniczką, przytem 
gziwą młodką. Zah. :5, 192. Nagi, 
GZLO, - a, n^ , Giezłko demin, , czechlo , Sor. 2. fgfO; 
fgflfO koszula; Bh. c\t&j\\ł indusium nocturnum. cf. Cr. 
Xx7M9va chalassia , cajasisj PV. janka, interfat, koza, 
zhoka , kikel , zhikel , sraiza ; Crn. kikla , robazha . Rs. 
sOHBKa, jiORMsaj lniane przeArone odzienie, osobliwie 
kobiece, efll l^einnJrtnMittd. Tawta cienka, którą miała, 
odpadła lą, że tylko w samym gzie zoflafa, Które tak 
wszyftkinh członków kryło taieronice, Jako lilie kryią 
przeyrzyfte śklenice. P. Kchan. Orl. 1, 176. Kapfani w 
lniane gzła przybrani. Ctw..Ow. 46. Owa we gzie kroio- 
tówna , śpiewaiąc rob'otę sobie czyni mił%. Garn. I)w,0^. 
not. „gzło ieft odzienie czyli suknia dzicwcza. " Łań- 
cuch nie- zdobi , ani kanak szyi, Grubego' tylfo- gzła koło 
nićy płaty. Chro/ć. Luk. 47. W długich gzłiarh Parki. 
Tward, Pasę. 37., Tward. Dąf,.52. - §, Jfg. zasłbna, 
bie S)e<fe, ^iille figÓrL Prosi ze drżeniem o spokoy- 
ność' bogi, Wśrzód flagi niorfkiey, żeglhrz pełen trwogi, 
Skoro gzłó mgtifte k.-iężyc mu zacierai. Iłcr. 1, 282. 11'obh 
atra nuSes ),. Kiedy czarnym noc śię gzfem zamroczy^ 
Niebo zaś lasne kagańce roztoczy. Zab, 9, 11. cf. płaszcz]. 
T« bez zapon szkarłatnych i chlubn^y pozłoty, Spokoy- 
ność z czoła otrze gzło czarney zgryzoty.. Hor, 2, ipS. 
Kniai, 
GZYGZAK, - a, 777., llniia złożona z kątów na kształt 
Łac. Z, Gali: sicsac, ber ^ICfJttCf. Przy każdym k.-łcie 
załamanego gzygzaka robią się przedłużenia na drugą 
ftronę, nazwane hakaroil Jak, Art. 2, 346. W prowadze- 
niu koszokopu, liniift fkładać się może z wielkich gzyg'*' 
ków. Jak, Art, 2, 345. 
GZYMS o^^Gzems.. 



H 



HĄ 



BABA - HAOZKOWATY. Si9 



H. 



II, h, litera ósma w alfabecie łaeiAJkim ; ale ni» tak Ute^ 
ra, iako racziy as^tiracya aóo spiritus asper Greków, 
Ła«. Zb, 1, 345, i) Od dawnych pisarzów czfflo gę- 
Jio wcale niepotrzebnie używana : ihe^ot tego; thylko s 
tyiio Buda. Apopht. 17. , Swicthey s sifiętey. ReyApoc. 
ao. , kLlióre s Atóre. ib. a4., praethoi 5 przetoi. Radź. 
Job. 33, 1., zafthawsic s zajlaw się, ib.ó. , otho s oto, 
ib. 10. haptekarlka robota s aptekarjka. W»< a Para- 
Jip. i6, 14, -a; X początku częjio opuszczona^ gdzie 
ią teraz kładziemy : ultty ^ hultay } aihha s haiiba^ K&dr, 
Deut. aa, ai. 3) Dawni częjio piszą hnet zamiaft 
waeu Mącz. 4^ G nasze, w Czeszczyznie i w innych 
dyalektach Slowiańjfiich, zajlępuie h : pac^ci^^abrtti, ^^o- 
i^a \i{av^a ; g-iiJa ^niba ; gotowy feotOWl)* ^'oi * w na- 
szych niektórych krainach się dzieie ; tak Bogatków, 
gdy się z Mazowieckiego do Litwy przenieśli , Bohatka- 
mi nazywano. Nieś. 1, lag. To śluzy do objas'nienia 
etymologii słowa hańba, haniebny od zrzódlowego : 
ganić Boh. (aitett. Hubka, gubią ^ od irzódlowego 
gąbka , gębA ; pohaniec t poganiec , x łac : paganus. 
bj Teraz w obcych no wet słowach przyswoionych y po 
literach r, t, nie piszemy h , bo go tez nie }^y mawia- 
my , n, p. Retor ^ jlfeny , Ateńjku Kpc2. Gr. a, p. a6i. 
6) Greckie ph wyrażajmy przez f, n, p, Jilozojia, 7) H 
nie wchodzi w żadne zakoticzenia ani czasowania^ 
ani formowania. 8) Czfjlo zamiafi h piszemy i mó- 
wiemy eh : habina, chaSina ; chaba ^ haba, 

HA! Jnterj, zacUiwieuia, ^a! ^u^bttitf bct i2>enviinteriing. 

HBarwierz do niej^o : ha! chfopie, więcbyś chrial mieć dwie 
or/.»-, iak i szlachcic? Dwór, J, o,, - "J. , ha ha ! śmierhii, 
iućDruct OC^ liad^Cn^ Ha ha ha , pocieszna nowina. Boh. 
Mom, ij i3a, Oy bcd«irs2 się ^mial ha, ha, ha. 2'eat, 
54 52. Dziecię w śmiech, ha ha, co raz powtarzaiąc. 
Croch, fV. 353. Z wielkim śmiechem przybiega , ha ha ! 
BoA. iCo/n. I, a38. Z tonuśmii.chu : ha ha, hehe, hihi, ho 
ho, ha Uu, Szwayrar ffeijs wyprowadzaf charaktery lu- 
dzkjf. Priricipes phHo.s. - §. , urąbania bci ^pott^^. On 
nieraz rękami kcto\v{l<icmi l*iiy, Cztuwiek ha Iia znamienity. 
Petr. Hor. a, N- 3 b. Ha zapewnie nie za swoie zboże 
zebrał tyle pieniędzy? Teatr 17 c, 7. Ha có^,.nie zga- 
dłem, he? Teat. 39. 16. -j., Fx abrupto dobrze L ^a! 
AUn! SUtI Hal wiem co uczynią. IV6rr. 54, a3. Ha! 
mnieysza o to, potym się wyspowiadam. Boh, A'om. i, 
65. $. , pobudzenia » zachęcenia, atl^Ufpomeil^ auf,^t1« 
nuntetn: Ha ha po lesie wszędzie się rozlega, Jni sam 
bury wilk wybiega. Kchow. a5. t. i. gTos szczwaiących 

Uif^CL F>a bet 3<ujcuben evfd;allt im 2Balbe. Haźe, ha, 

(macha ręką) , wycięło się dawnie.y wpyik ko^nu z igraszki. 
Teat. 43 c. 1 1 . Wó? , gdy maciągiutć/ wotiią nań : ha ho ! 
haur, Sk. io.gdy za^ do pośpiechu ha hoy ! i zatnie go byczy- 
ftiem.'i*. cf. chała. - J. , ha ho ! ha ho i krzyk rayśliwczy, 
kiedy iui zwierz ubity s cf. do harapu I Tr. bl>(o! ^dgerges 

ftintepr »cnn ba^ ® ilb geWttt ift. - 5. , ^^^^» Halala, hu hu- 
lała, ulała, głos w spotykaniu na woynie* Włod. ^mg^s 
%i^ti^ bepm Slngriff, Wypadli Kozacy, hala krzycząc, 
Kala. Tward. W. D. 3o. j. , glosw szczwaniupsa : Włod. 
blc $Uttbe anSU^e^etl. Po takim psie polnćy gonitwy pró- 
iao tię spodziewać , J uiala yokrzykoą^, i' tr%b% mu ipio^ 



wać. Bielaw. Mysi. C h. Ono rai^lć , tilala , bie^ay Se- 
rafinie ! ib. D 4'6. Ulała ! to dopiero prędko ruszyi^ ko- 
niem, Bo ieilł się -zatrzyniasz , będzie wnetie po nim. 
(po zaiącu). Bielaw. Mysi. D •# b. Doieidzdcz rusraiąc 
ku temu mieyscu, gdzie psi maią poyść ^ ma zaraz gj^o- 
ae^ do nich mSwić : nuie do łasa , ira la la.' OJłf, My/l, 
61. Lepszy harap, niź hu la la. Cń. Ad. 449. cL lepsze 

' . chwała bogu, nii da - li bóg); ob. hul, hul ła la. " 

HABA, CHABA, - y, i. , grube anknilko białe, gtDbeł 
tHeif e^ XlX(il» Cro. haba , aba, pannus Thessalonicśnsis ; 
Rs. ra6a z Tureck. (cf. gunia, siermięga, parć). Hahy 
od sztuki, Jnfi, C. Lit. Grube owe przyoblokszy haby. 
Por. Arg. 83. Zaaiii cię, królewno, choć mię widzisz 
w chabie. JPot, Syl. 409. Przynaymniey lepszą sukńi% 
wdziey, a nie chodi w chabie. Fot. l*ocx. a4. Na któ- 
rego nie poHał twardy kirys karku, Bardzo dobrze ńiu w 
habie pilnować folwarku. Zegl. j4d. 89. - Fig. Coi mi 
po łamie, kiedy wewnątrz chaba? Fot. Syl. 4;ł9. bieda 
nędza, uboftwo, «Wot{|; (JUllb, ^riliut^ (HABANINA ob. Ka-- 
banina). HABIANY, - a, - e, z haby, z grubego suknifka 
hinłego, loon greb^H Welgen iŁU(Je. Opończa habiana. Jńjl. 
Cel, Lit. Siermięgi habiane. Fot, Arg. lat. 

HABUANK ob. Abdank. - ^ABELEK: ob, Abelek. HA- 
BER ob. Cłiflber, Chabr^k. HABINA ob. Chabina. 

HABIT, - u, 171., z Łac, szata, której mnisi z przepisu 
reguły swoiey, lub z zadawnionego Zwyczain uiywaią. 

Kras. Zb., d-iS, Sio.ffayiti Bh.f^ainU, (Tdttba/ pfanba; 

Vd. kuta , minihnu oblazhilu, bcr £>tbetii^ab\t , bU jOts 
^ettfineibund. Habit Krzyżacki, suknia czarna i płaszcz 
biały z krzyżem czarnym. Nar. Hf\, 4, ai3. Wkrótce 
przyięło'S. Dominika habit fto dwadzi^lcia Czechó^w. 
Skarg. Zy)v. a, 48. Przyszedł mi na ratunćk ieden w ha- 
bicie. Zab, 11, i65. zakonnik). Habit, iak mówią, nie 
czyni mnicha. Nar, Dz. 3, ao4. Sio. Cablt ne tobi muic^i^ 
cf. broda iak u proroka, hayduckie sumnienie cf. we- 
wnątrz wilk. - *{. Rożne Iłany niech habit różny noszą, aby 
znano co senator, a co dudzifła. Star, Vot, E4 b. odsież 

wbiór, ^kibung, ^abit. 

HACZEK, - czka, m., HACZYK, ^ *, w., Demin. Nom, 

hak, ein Ueinct ^flfen, ein ^&fd}en, ^itlm (Spatl). Bh. 

et sio, baaf, biifljf, Cm. akel, akelz , akek , jókUz, ka- 
vełz; Bg. kó^cize , barb, sponne, cf, szpona) j R^. Kfio- 
Henb, Kpio¥eMiiKL cf. kruczek). Cyralicki huczek dwoia-^ 
"^ki dla podnoszenia arfceryi przy zwięzywan-iu. Czerw. Narz, 
•kb, haczek tępy do trzymania przy runięciu gfardziela słu- 
żący, ib. aa. haczek dc trzymania przy odrzynaniu fiiersi 
zkancerow«nych. ib^n^. Zaczepiwszy w oilrym haczkii 
nętkę. Wabi na zdradną chciwe ryby wędkę. Zab. 9, 17^ 
Haczek, haczyk do zapinania, który się effy tizyma, ffn* 
$aE<^en JfUm ^n^afen. Uczynisz pięćdziesiąt haczków , i 
zepniesz opony iednę z drugą haczkamr. Bud. Exod. a6, 6. 
haczyków. ^{R Gd,). - Haczyk z antabką u drzwi, ba^ Slb^rs^ 
titU\. Tr. itbÓrlJa<(bett. Póydę maćka s^kać, « ty zamkniy 
się tn na haczyk x izby. Teat. i^d^io, - Hacz^ukonia i 
łańcuszek abo^ podbródek u.munsztuka. Tr. bte ^ttinfette* 
Wyiąć koniowi haczki, bfe ^imUttt dbne^meili harzka* 
ttii spiąć konia bie 5linnfette anlegrn. Tr. Haczki do bo- 
tów > kruczki, ii^. namrnik. HACZKOWATY, -ty- e, 

ło3 



8i4 



HACZYC 



HAFT. 



na ksatalt kaczka zakończony, ^afl^t, toU tUif^ifĆien htH 
gcfrAmmt. ZeUzko haczkowate. Ilipp. 56. Rs. KpK>KO- 
BamuH. HACZYC, - yl, - y, czyn. ndk., (zahaczyć 

'Dok., cu. i^.) i^attn, mittem^afenfaffeti, /?*. utnxamB, 

hakiem chwytać, zakładać; (Bs. fliuciti , naknviŁi , Rs. 
KpioHMOiB adunco), HACZYSTY, - a, - e, - o adu.^ 

lak hak zakrzywiony, ^aflg, łpU ein ^afen geftiimmt;^ 
5/0. ijafotorttó ; s^^- fliffltij ; Sr, 1. Cofuwdte, na fopow 

J&ibnf Ite, ^<5cjE09lte; Tc/, haklaft, klukaft} Crn. klukaft, 
krcvlafl). Kotwice wjTzucone, gdy w morzu duo schwy- 
cą w swe haczyde szpony, Trzymaią okręt prawie nie- 
■wzruszouy, 3/o/ł. 73, 269. U mięsożernych ptaków dziob 
pospolicie ieft haczyfly. Zool, Nar, a4. Żerdziami go za- 
czapia haczyflemi. Brud. OJl. D. 3 6, inuncatis, 

*HADERLA^B, - a, m. y x niem. S^(ib:vU\ltip, zbieracz gaJ- 
ganów do papierni, wotaiąc po ulicach: (/abctlutltp Up 
lumi), Tr.\ Rh. ^flbragaJgan, lachy. 

HAUIACZ ob, Hadziacz. 

•H/YDKO i4</«/., .brzydko. Dudx, 5i, CttgltcJ. Rs. raA^m 
brzydki, raAKOcmb brzydkość. 

HADllOWAC, HADRUNKOWAC, - ał, - uieŁntran.s. ndk. ; 

z Niem: iahetti , janlen, flreit.^n. Sr, i, (jabrupu 60, l)as 

tuiu, Cjeru Jtoabu; «S/-. 2. jabromaf^; Cr/z. anlram; 5)r. 
lin Htlgauit cf, (7r. ^?*:f rixa), Hadrować a swarzyć się 
z kim , vtrba cum alicuo commutare, Mqcz. i Jt^^S^ 
wadzę się, swarzę się, hadruukuic z kim. ib, y cf. pieniąc, 
HADROWNIK, - a, m., zwadzca litigator. Mącz, y Sr. 

1. Cabruwawc§; G«r. ber^óabercr, 3dnfcr, pieniacz, kto- 

tnlk. HADROWNICZKA, - i , i. , zwndziciclka , pra- 
wuiąca się, litigafrijc, Mącz, ble JÓaberiltn, g*^"^^^^""' 
pieniaczka, klotniarka. HADHUNEK, - nku, m, , po- 
swarka, concertatio, Nącz, 5?rtbcr, ^tte\t , '^dwl- Sr. i. 

jiabnpa, jwaba, bara; 5^.2. babra; Cr/7. awirya; Vd. 

ardria (5rf. Jabriinf , brtfanaf do góry nogymi). Tak z 

l^rólem iak z szlachcicem wielki hadrunk bywa. Nie ie- 

dnemu takowa granica tęflcliwa. M. Biel/k, S, N ij. Gdy 

będziesz milownł bliźniego swoiego, iui źndney zwady, 

iuż żadnego hadhinku, iui ;^adnł'go kJo|K)tu , nie *uiy-- 

wifsz świata tego. Rey Pft. pp 2. Smofr. Lam. 6«;. 

HADYNA, - y, i. , (cf. gadzina) słowo Rulkie, które 

znaczy gadzinę bardzo iadowifą i lataiącą , wielkości 

kaczki, dziób ma zielony, ięzyk i nogi czarne, fltrzydta 

podobne nietoperzym , ogon iaszczurczy , przydhiiszy i 

zaoftrzony iak tlrza^a ; podlatuie, biega po polach i lasach, 

a czasem pływa po wodzie. £ad, //, iV. 48. sam przypa.- 

dkiem iednę w lesie widziafcm , na Polesiu, ib, fin ąanj 

befonber^ giftt4<.*^ frtrd)rnbe^ t.f}i€X in difn^^n, ha^ cin^ 
ettoa^ auffiesen fann. 

HADZI\CZ, - a, m. , miaflo w woiewództwie Kiiowfkim, 
stawne komissyą tu miana pod Janem Kazimierzem. Ihkc, 
<y#ogr. 1,262. do *Hadziaka. Fol. Leg. 4,761. eitie ^tabt 

in ber aBcim. SHim- *hadziacki, - «, - ie, von ^a= 

bjiatfcb. Koraissya Mladiacka (Hadziarka) wobozirpod Ha- 
diaczem (Hadziacsem) z woyfkiem Zaporozkim traktowała* 
Vol. Leg. 4, 637. 
HAFT, 'HAWT, - u, m,, z Niem. het f^aft, S>eft)- Za- 

łatwa cyrulicka, ber^eft, ble ©nnbitatb ber SBunbdrjte. 

Gdzie się obey^ć może bez krwawych baftów , to ieft 
igtą i nicią, rasfey lipkiemi plaftrzykami by rana hartfwa- 
ną była przeftrcegać. I^erz, Cyr, 1, 71. $., przetykana 



HAFTARKA - HAFTOWAĆ. 

robota, Stlcferep, Bh, f^AlU, Japona; Bs. vez). kn^ 
chne była sławna ha w tani i przędzeniem wełen drogich. 
Otw. Ow. 2i4. Haft sukien modny i nowy. Jabł, Ttl, 
170. Haft wiodła, pingebat acu. Zebr. Ow. 127, Ko- 
biety tam zabawne są, wzory robić na hafty, i haftować. 
Jabl. Tel. 34. Zatrudniaią ręce przez śliczną robotę, A 
na wyścigi hafty wyr^ibiaią złot«. Przyb, Luz. 170. Po- 
sadzkę Jacynt , szafran i fiołek społem|, W gęfle nasady 
haftem wieńczyły weaołem. Przyb. Milt. laS. HAFTAR- 
KA, - i, i. y umieiąca przetykaną robić robotę, bie 3ti; 
(ferinn. Cro. ftikariczaj Vd, ishjyorz.i , shteparza; Rt. 
uiseJI. Szwaczki, praczki, h&ftarki i insze takowe war^zlat- 
niczki. Sień. 465. Susz, Pie/. 3, G. b. HAFTARSKI, 
- a, - ie, od haftowania, Qt\(tet t , JUltl ©tlrfen fiebó: 
rig. Urobił humerał ze złota, robotą hi.ftarflcą, 3 Leop. 
£x, 3g, 2. krumpfrOcą. 1 Leop.J Vd, shteparfku delii). 
Haftarfka igła, f^d. ihtejjna jigla j^htepanza. HAFTAR- 
STWO , - a, n,y zalrudsiienii* h.7f{owanit-ni , ble SttctCt: 
arbcit, sztuka przetykania, btC (Btlrffrfltnfl. Krawiect>łO, 
•hawtarrtwo. Glicz, Wych. H 1 b. HAFTARZ , »IIAF- 
TERZ, - a, m,y HAFTAHCZYF;, - a, m, zdrbn,, 
acupictor y wyszywacz , *hawlarz niektórzy mówią. 3fi;r:. 
ber Stlcffr. Hafi^^rze. Paszk.Dz, iig. -5*. yezitegl, ko- 
ji veze i cini rasplit; Cro. ftikarj Vd, isliivauz, shtepar, 
shtepavez ; 7?j. uia^yb , uibiab ; Haftarz złotem, A/a. zla- 
toshioe^. Haftarczyk. \ Leop. % Reg.i\^\c). - {. 'aftnrze, 
którz}' nikczemne niewieście fraszki przedaią. Kosz. Lor. 
io4. szmiiklarze, handlitiący haftkami, śpilkami , ig*ami 
i t. d. ^efrt'lfi\imfr. - - HiFTAYŻ, - u, m,, z Niem. 
hA^ >}Cftc\ic\\ narzędzie w hucie szkianey używane, fin 
3n(lrumcnt in brr ©la^bUtte- Haftayz , pręt żelazny, na 
któr^' się bierze szkto, oderwawszy go od piszczała. T rz. 
BzA, 35. K.awalki szkła, które się zbierała od haftayiów, 
ib. 126. HAF"J'K:A, - i, i., kolce, kaafel, ^ ^fif- 

teł/ 5?eftlcin, .^rftcfcrn. b/ł. ftńttitblp, japontf, fponfa, 

pripoufa; Sr. 1. 3V^lnfa; Cm. afkel, ded,- Vd, sadfrshni- 
za , hopzha , sapeniza, primzhik , kampiza , samiza , knu« 
pa, pcrjemik ; flx. knvce, kopcja, as^ji.ljca ombrelła, zapinac, 
petglja; Cro.pripinyacha, zapinyarha. kapcba ; Z^^. kapoti)} 
Srebrną haftką, na nogach kształtny koturn spina. Dmoch. 
Jl. 2. 100. Na białą nogę obuw kształtny wciąga. Który 
^rebrnemi haftk iak naymocniey sprząga. ió, i,74. Uczy- 
nisz haftek miedzianych, ktoremiby pętlice były zapinane. 
IV. /'.roflf. 26, II. ('haczyków. Bibl, Cd.). Derwisze opa- 
suią się pasem rzemiennym , u którego przy haftce, co 
go zaw^ciąga , przyszywaią kamień i^ki liniący. i^/oi. 
Tiirk. 170. Haftki i kobyłki mosic^lne. 7>. cf. esy. - 
Ilaitka brylantowa do kapelusza agrafe^ Tr. eltie^lHWgf* 
HAFTKARZ, - a, m,, robiący Uh przedaiąry haftki 

(o*. haftarz). ber .Cefte(ma*er, .C»cftclfr(fnier; Cm. aiklar; 

Vd, kampizhar; C/-©. kopchar ; w rodź. zenjk : HAFTAB- 
KA Crn. afklarza. HAFTOWAĆ, HAWTOWAC, - ^^ 
- uje, czyn. ndk. y zhaftowac, Hihaftować, Dok, y JfftWf 
[Suec, haefta, Jsl hefta , HoH. bed^ten). J., haftować 

rancs zszywać, elne SBuiibe beften, jiifammen nd^fii* 

Haftowanie rany igłą, nazywa się haftowaniem krwawym. 
Perz. Cyr. a, i45. Haftowanie rany lipkim plaftr^-ni, 
nazywa się haftowaniem suchym, ib. 1 4S. Rany się haf- 
tuią, abo igłą, abo lipkim pl.Tftrrm. Perz. Cyr, 3, 45' 

• j., przetykać, wyszywać, au^naCcn, (li(fen. Kc/. sŁtcpalił 



HAFTOWANIE - HAK, 

ishirati, popriemati ; Cm. shtępam ; Cro. nassvavnm, fti- 
kam. vezenj J DL navej!.Jcni; Sla. vezti , iiarezti ; H^. 
Tciti, %e2tni ,- Bs. vefti i^hlum, navefti, rliiit rosplitj. Na- 
pierśnik udziałaME robotą haftowaną. 5 Ltop, Ex. 28, i5.. 
sziichow&ną. 1 LeopJ). Haflowatiy , przetykany, wyszy- 
wany, au<g?nd6t, flefiicft. \Vorf:czki zr.jtem liaflowaue. 
Star. X)u. 42. Na zJ>)'»in 'aftowany. h (haftowaiiych) 
cpimach iedwabnych , J^yly in*ckni<* wytk.uie woyn)' Gre- 
ku\r dawnych. Zhil. Dr, G 3. Snfcniii haftowaun w /fote 
i śiobnie liŚL-io, Gaz. Nar. 2, 76. Co tam sukien, iedwa- 
bio^' *ha.'. lowanjch zlotem? Groch. W, lyą* Od hafto- 
wanych ręczników zlotyi-h trzy, co irden sześć sTiig trzy- 
maią. Ltkarjlw, C. 2 h. Clźba pr.zy dworach haftowa- 
nych i galonowanych suto nitljornków. Jiras. LiJ\. 2, 43. 
t. i. w hafty abo haftowane suknie ubranych). l]óg przy- 
ozdobi!, iak mu liyfcł trzeba, Góine gwiazd świetnych, afto- 
Waiiitm nieba. Chrośe. Joh. 96. przctyknnlora , upftrze- 

niem, bil? (tval)(tnbc CtiTncnfltcfiTti? am- feohcn jT^iramcl. 

Bój; uhawtowal niebiosa gwiazdan.i. Grochy IV'. 290. 
PłW. 167. Kanc.Gd. 287. Odym. .SV. 2, Hh 4 6. HAF- 
TOWANIE, - ia, n. , czyn i dzirlo samo, ba^ S^Z^- 

tcii, ba^ @ti(fen,^ bad ®eftlcfe, bU ©ticferc^, iSj. y^z, 

rasplit*, Rs. BhiuiHBKa. 

lUHO! ob. Ha ho, - HAI - oh. Hayno.. 

1) \\K\K ob. Chaia. 

1) IIAIA , - 1 , i. , Uodzay trzeci ga