(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Słownik wyrazów botanicznych"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legał copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated ąuerying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we reąuest that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated ąuerying Do not send automated ąueries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be ąuite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



) 







,%y •♦. 



^ 









) 



V^- 



^#1 










=-:-%T 




>»i»i 




Digitized 



by Google 



tl^ 




■fi. 



* 



Digitized 



by Google 



SŁOWNIK 



WYRAZÓW 



BOTANICZNYCH} 



PRZEZ 



ALEXANDRA PŁAWSKIEGO. 




WILNO. 



3*0 ZE F Zawadzki własnym nakładem. 



18 3 0. 



Digitized 



tized by Google 



Pozwolono drukować, z obowiązkiem zloienia w Komitecie Cen- 
' żury trzech wydrukowanych £xemplarzy. "Wilno dnia 27 Lipca 
a83o roku. 

Cenzor Michał OczapowsH, 



■: i< n 









Digitized 



by Google 



PRZEMOWA. 



iŁiAYMUiĄC Się czytaDiem dzieł botanicznych lalo też 
oznaczaniem roślin , napotykałem yr początkach 'wiele 
przeszkód z przyczyny małey znaiomosci "wyrazów 
technicznych nauki. Zręczność dostania dzieł roz- 
maitych, posłużyła mi do pokonania tey trudności' 
chcd zaś ułatwienia mało obeznanym z botaniką i ży- 
czącym -w niey postąpić, nastręczyła myśl wydania 
ninieyszego Słownika tuyrazótir botanicznych* 

Obeymuie on wszystkie wyrazy, które osądziłem 
Ka potrzebne do zrozumienia pism tey gałęzi historyi 
naturalney. Każdego wyrazu starałem się dadz nay- 
ogólnieyszą definicyą, i zastosować do myśli rozmai- 
tych autorów, ieżeli*ich zdania były różnemi; gdzie 
zaś "wyraz użyty do oddania innego organu lub iego 
własności odmienne przybiera znaczenie, tam się 
szczególne przykłady do obiaśnienia przytoczyły. 
Nadto, pod wyrazami oznaczaiącćmi nazwiska orga- 
nów, opisałem w krótkości budowę tych ostatnich i 
ich przeznaczenie. Wyrazy techniczne polskie te 



Digitized 



by Google 



IV 

tyll^o przylałem, które oddawna były luz używane, 
albo, które nowo do pism wprowadzone upowsze- 
chnić się maią; gdzie zas' wyrazu polskiego zabrakło, 
lam na same'y defioicyi poprzestałem. 

Wprowadzone tym sposobem nowe wyrazy pol- 
skie, utrudniałyby zrozumienie niektórych wyrażeń 
w tym Słowniku: dla tego na końcu przydałem Sło- 
wnik wyrazów polskich z odpowiadaiącemi im ła— 
cińskiemi , ażeby każdy spotkawszy nieznaiomy wy- 
raz, mógł znaleźć w texcie iego znaczenie. Przy- 
łączyłem także Słownik wyrazów niemieckich, iako 
też i francuzkich , mianowicie tych , które się od ła- 
cińskich różnią. 

Skrócenia iakich używałem są następuiące: znak 
= położony między wyrazami wskazuie, ze znacze- 
nie ich zupełnie iest iednakię; wyrażenie zas ob. (o- 
bacz) oznacza , że pod wyrazem po niem następuią— 
cym, opisane też iest znaczenie wyrazu poprzedza- 
jącego. 

Dzieła z których korzystałem przy układaniu 
tego Słownika są : 

Acharins ,Erick). Tdclienograp1iiaunlversalis, GotL 1810. 4**. 

. — Synopsis methodicd lichenum, Lund. 1 8 1 4. 8°. 

finiliard. Dictionnaire elementaire de BoŁaniąue. Paris 

1797. fol. 
De Candolle (M. A. P.). Theorie elementaire de la Bo- 

taniąue, Paris 1819. 8^ 
Fries (Elias). Systema mycologicuni. Grypliisw. i8qi. 8^ 
Gartner (Jos.). De fructibus et semiiubiis pla?iłarum. 

Si\\\g. 1788. 4^ 



Digitized 



by Google 



Hayne (F. G.) Termini hotanicL Ber. 1812. 4®. 
Hedwig (Joaii.). Fundamentum historiae natur cdis mur' 
scorum frondosorum, Lips. 1782. 4°. 

— Theoria generationis eł fructijicałionia 
planŁarum crypłogamicaruTn, Lips. 1798. 4**. 

— Species muscorum frondosorum ediL 
Schwaegr. Lips. 1801. 4^ cum supplementis a 
ScKwaegr. editis. 

Jacquin (N. J.) Ardeitung zur Pflanzenlenntniss, Wien. 

' 1785. 8^ 
Jussieu (A. L.). Genera planłarum. Pari. 1789. 8°, 
Koch (J. Fried. V\'ilh.}. Bołanisches Handbuch. Magd. 

• 1798. 8^ T. ffl. 
Lainarck et De CandoUe. Florę francaise. Paris. i8i5. &•• 
Link (H. Fr.). GrundLehren der Anatomie und Phyaio^ 

logie der ' PJlanzen. Gott. 1807. ^°' 
0. a. Linrió Species plantarum. olim curante 

C. L. Willderiow conlinuata a H. F* Lank. 

Ber. 1824. T. YIus P. 1. 8^. 
Elementa philosophiae botarucae. Ber. 1824. 8**. 
Lianaeus (Car.) Philosophia botanica. Stockh. 1751. 8°. 
— Philosophia botanica ed. C. Spreng. Hal. 

1809. 8^ 
Mirbel (C. T. Briseau -). Elejnens de physiologie vegi^ 

tale et de Botaniąue, Paiis i8i5. 4°. 
Nees V. Esseiibeck. Handbuch der Botanik. T. II. Niirnb. 

' 1820. 8^ 
Persoon (D. C. H.) Synopsis metlwdica fungorurri, Gott. 

1801. %\ 
Richard. (Ach.). Nouveaux eUmens de Botaniąue et de 

Physiologie vegetale, Paris 1822. 8^ 
Rbhling (J. Chr.) Deutschlands Flora, Frankf, am Mayn 

1812— i8i4. 8°. 
Romer (Joh. Jac). Versuch eines moglichst vollst'dndi^ 

gen Pf^órterbuchs der botanischen Termino^ 

logie, Ztirig 1816. 8^ 
Rudolphi (K. A.) Anatomie der Pflanzen, Ber. 1807. 8^ 
Spreiigel (K.) Grundziige der wissenschaftlichen Pflan^ 

zenkunde, Leip. 1820. 8®. 



Digitized 



by Google 



VI 

Tournefort (Joseph.). InałiŁułionęs rei herhariae. Paris 

1719. 4^ 
Willdenow (Car. Lud.). Grundriss der Krcuiłerlunde. 

Berlin 1892. 8^ 
C. a Linne Species planłarum curante C. L- 

Willdenow. Berol. 1810. 8^ T. Vtus. 

Skrócenia Autorów. 



Achar. , * Acharius. 

Batsch (Jo. Geor. Car. Aug.) 

Beauv. , I^alisot Beauyois. 

Bern., Bernhardi. 

M. Bieb., Marschall tiieber- 

stcin. 
Boerh., Boerhaye. 
Bose (Ludoy.). 
Bi id., Bridel. 

Brot., Felix Avell Brotero. 
R. Brown, Robert Brown. 
Buli. BuUiard. 
Camel., Camelli. 
Cass., Cassini. 
Cesalpiu. 
Corr. , Correa. 
Dec. , De CandoIIe. 
Desy., Desyaux. 
Dodoens (Rambert). 
Ehrh., Ehrharl. 
Flor. franc, Florę francaise. 
Frie., Fries. 
Gartn., Garlner. 
Gled., Gleditsch. 
Gleich., Gleichen. 
Grew (Nehemiah). 
Guett., Guettard. 
Hall, Haller. 
Hayne (Fried. Gottl.). 
Hedw., Hedwig. 
Hofiin., Hofimann. 
Jacqu., Jacquin. 
Jager (Christ. Frid.). 
Jung (Georg. Sebast). 
Juss., Jussieu. 
L., liiunaeus. 



Link (Henr. Frid.). 

Ludw., Ludwig. 

Małp., Malpighi. 

Medic, Medicus. 

Meyer (Fred. Albr.). 

Mirb., Brisseau-Mirbel. 

Moench Conrad). 

Neck., Necker. 

Nees y. Essenbeck. 

Pauz., Panzer. 

Pers., Persoon. 

Petit Thou. , Petit Thouars. 

Plin., Plinius. 

Ray (Joh.). 

Reich., Reichard. 

Rich., Richard. 

Rohl., Rahling. 

Roth (Alb. Wilh.) 

Rudol., Rudolphi. 

Ruell., Ruellius. 

Rumph., Rumphius. 

Salisb., Salisbury. 

Schreb., Schreber. 

Scop., Ścopoli. 

Sims. 

Smith (James Edward). 

Spreng., Sprengel (Curtius). 

Targ. Tozz., Targioni-Toz- 

zetti. 
Tourn., Tournefort. 
Treyir., Trevii*anus. 
Turp., Turpin. 
Wach., Wachendorf. 
Vaill., Vaillant. 
Vivia., Yiyiani. 
WiUd., Willdenow. 



Digitized 



by Google 



vn 

Skrócenia w odpisach botanicznych powszecJmie 
używane. 

0, roślina roczna. 

(J, roślina dwuletnia, lako tez kwiaty samcze. 
IJ, roślina trwała zielna. 

5, roślina trwała pnista czyli drewna, iako ttó krzewia- 
sta; także kwiaty bezpłciowe. 
C, kwiaty samicze. 
5, kwiaty obopłciowe. 
^ — ^9, kwiaty lub rośliny oddzielnoplciowe. 
^:$, kwiaty lub rośliny rozdzielnoplciowe. 
5y*$, kwiaty lub rośliny obopłciowe i razem samicze 

w iednym kwiecie. 
5y*$, kwiaty lub rośliny obopłciowe i bezpłciowe także 

w iednym kwiecie. 
5 — ^^ kwiaty lub rośliny obopłciowe i samcze na i^dnćm 

indywiduum. 
5 — ^2» kwiaty lub rośliny obopłciowe i samicze naiednem 

indywiduum. 
), w prawo zwiiaiący się. 
C, w lewo zwiiaiący się. 
?, oznacza wątpliwość względem ivyrazu lub charakteru 

przed tym znakiem położonego. . 
-}-, oznacza że charaktery rodzaiu lub gatunku, przy 

którym znak ten iest położony, nie są dobrze 

poznane, 
f , znak taki położony przy synonimie przez iakiegoś au--' 

torą użytym, wskazuie, że w dziele iego roślina 

ta dokładnie iest opisana. 

JDe CandoUe w opisach swoich niektóre z tych znaiów 
odmieniła inne zaś pododawał, Jakoi u niego: 

0, oznacza w ogólności roślinę raz tylko w życiu owoo 

wydaiącą, którą może bydź: 
<i), roczna. 
@, dwuletnia. 
@, trwała. 



Digitized 



by Google 



Tj, roślina którzy łodyga po wydaniu owoców ginie, ale 
pozostały korzeń kilka razy łodygę z kwiatami i 
owocami \yy dawać może. 

I), roślina kjórey łodyga iest (rwała i wielokrotnie owo- 
cami się pokrywa, ale którey wielkość iest albo 
nieznaioma albo niepewna. Roślina taka by di 
może : 

■^^ podkrzew'. 

3ł krzew'. 

5, drzewko. 

5, drzewo. 

\^ , roślina pnąca się* 

( , w prawo zwiiaiący się. 

^, w lewo zwiiaiący się. 

A, zawsze zielony. 

5, roślina albo kwiat oboplciówy. 

!, w opisaniach wskazUie charakter szczególny albo bar- 
dzo ważny, w synonimii zaś, synonim od sa- 
mego autora oznaczony. 



Digitized 



by Google 



A. 

ABB ACC 

^» Przyimek ten na początku wyrazu położony, wska- 
fcUie nieznaydowanie się rzeczy, którą wyraz oznacza^ 
np. ctcalycidatus bezkielichowy, ananthos bez kwiatu, 
arhizos Ibez korzenia. 

Abbreyiatus, skrócony: lakby silą iaką we Wzroście za- 
trj^ymany. Mówi się mianowicie o kielichu, który bardzo 
od korony iest krótszy^ iak u CoroniUa Emerus. , 

Abortiens, AhotW\\X!&^ pustaiący^ pusty: mówi się nie 
tylko o owocach, które przed doźrzeniem opadaią, kwia- 
tach owoców nie zawiązuiących , komórkach które ża- 
dnych nie zawieraią nasion; lecz w ogólności o kazdćy 
części rośliny, która się należycie nie rozwinęła. U da- 
wnych abortiens flos znaczyf toż samo co flos ma- 
^cidus^ sterilis, Dzisieysi, abdrtientia stamina^ abor^ 
łiens stigmct^ nazywaią cas trata stdmina^ incompte^ 
tum stigma. 

Abortus, zamorei: podług Linka nasienie bez zarodka, 
albo raaiące zarodek nie zapłodniony, czyli w ogólności 
nie dorosłe. Willdenow tym wyrazem mianuie stan 
rośliny, w którym ona maiąc zupełne części płciowe sa- 
micze, dla iakicłikol wiek bądź przyczyn owoców nie wy- 
daie. Decandolle nazywa zamorkiem każdy organ, 
którego wzrost iakąkolwiek okolicznością został wstrzy- 
many. W każdym razie chorobę rośliny oznacza. 

A b r u p t e-p i n n a t u s = Pari-pinnatus. Abrupte*acumU 
natus oK Acurajnatus. 

Abruptus= Truncatus. 

Acalyculatus^o* = Aphyllus. 

A c a n t h a , Acanthon (z gr.) = Spina. 

Acaulis, bezłodygofpy: źadney a przynaymniey wido- 
czney łodygi nie maiący, np. Dziewięćsił przyziemny 
{Car lina acaulis) \ acautis pileus = sessilis. 

Accessoria organa^ organa przydathowe: w niektó- 
rych tylko roślinach iuź na częściach pokarmowych iuź 
na płciowych znayduiące się, a które islotnie ani do ie- 
dnych ani do drugich nie należą, iak włosy, kolce, pod- 
pory. Accessoria folia = Amphigastria. 

Accidentalia receptacula = Accidentalia Tasa propria. 
« Accidentalia receptacula aeris = Lacunae* 

1 



Digitized 



by Google 



2 ACC ACI 

Accidentalla pasa propria , ob. Vasa propria. 

A cci sura folium Link: liść na końcu wycięły, o kącie 
wycięcia oslrym a klapach tępych. 

Accrescens, wzrastaiący: mówi się o organie, który 
po odl)yciu swoiey funkcyi, zamiast opadania nagle wzra- 
sta, np. kielich w rodzaiu Physalis, 

Accrescentia: nie tylko wzrost ale i zrośuienie się 
części oznacza; a z tąd: 

A cc retu s, wzrosły, przyrosły do czegoś. 

Accumbentes coŁyledonea : liścienie na brzegu zetknię- 
cia się zarodek noszące , np. Fasola, Chrzan. 

Acenium: Link tak nazywa owoc iednoziarnowy, pospo- 
licie suchy, którego powłoka ż powłoką nasienia i z kie- 
lichem iest zrosła, iak u Zrosłogłówkowych. Owoc ten 
nie otwiera się bynaymniey, lecz iądro od powłoki na- 
sienia iest oddzielone. 

Acerbus, cierpki: mówiąc o smaku; iak u gruszek dzikkh. 

A c e r o s u ra folium , liśc szpilkowaty: równoważ ki , tęgi, 
w zimie zielony, a przy nasadzie dehkalną błonką oto- 
czony, np. Jodła. Rośliny z podobnemi hśćmi zowią się 
szpilko wemi j4cerosae. 

Acetabuliformis, Acetabulosus, czaszkowatyi podług 
Sahsbury organ wklt^sły w kształcie kubka, z brzegami 
mniey więcey zagięlenii, iak kielich u Ki^zeciny czaszko- 
wa tey {Marruhiuui acetabulosum). 

Achena Necker, Achenium Richard = Acenium. 

Achroos (greek.) bezfarbny; podług Dec. = Pallidus. 

Acicularis, igłowaty: mówi się o włosach i szczecinach 
ostro zakończonych a u spodu cokolwiek zgrubiałych, np, 
u Pokrzywy; używa się także do oznaczania łodygi, np. 
Scirpus acicularis .^ i do liści, iak u Szparagu ostroliścio- 
wego (^Asparagus acutifolius). Czasem l©ź samo zna- 
czy co Subulatus. 

Aciculatus: Dec. używa tego wyrazu do oznaczenia de- 
likatnie, iak gdyby ostrzem igły, porysowaney powierz- 
chni nasienia. 

Acidum, kwas: mówiąc o kwasach roślinnych, np. Ad- 
dum aceticum .^ kwas octowy, A. benzoicum kwas ben- 
zoesowy, i t. d. 

Acidus, kwamy: np. Szczaw. 

A ci es , krawędi., ostrze: przecięcie się dwóch powierzchni. 

Acietatns Bernh.: Irzy i więcey kantów ostrych maiący. 

Aciformis, Targ. i Tozelt., = Acicularis. 

A c i n a c i f o r m e folium , liść szablowaty: mięsisty, przy 
nasadzie walcowały, daley tróygraniasty, którego dwie 
płaszczyzny na dół idące szersze są od trzeciey, krawędź 
dolna lękowata, koniec zaś ostry, np. Mesembryanthe^ 



Digitized 



by Google 



ACI : ACU 3 

mum acinaciforme. Podług Dec. iest to liść tróygra- 
niasty, spłaszczony, cokolwiek łękowaty, którego ttjko- 
walość iesl ostra. Podobnież wykształcony nasiennik Pe^ 
ricarpium acinacifortne^ Linneusz u MeaeTnbryanŁlie^ 
mum przyłącza. 

A c i n u s , Jagódka : Lineusz tak zowie każdą z iagod szcze- 
gólnych stanowiących iagodę złożoną, a co Dec.*^rjyeZ- 
lum mianuie np. Malina, Giirlner lym wyrazem oddaie 
miękką, przezroczystą, soczystą, ieduokoraórkową ia- 
godę z kościslemi ziarnami, np, Winne grono, 

A coc ca sernina: nasiona w których iądro bez żadnych 
pokryw bydź się zdaie, ńp, Rhizophora. 

Acormosae: rośliny bezlodygowe^ których liście i kwiaty 
prosto z korzenia wychodzą, np. Colcliicujn autumnale. 

A co ty I ed on es L. rośliny bez liścieniów, do których 
slryŁopłciowe Linueusza a Exenibryonaceae Rich. 
należą. 

Acotyledonens emhryo Rich. , zarodek hezliścieniowy. 
Wielu fizyologów nie przypuszczaią rośhn bezliścienio- 
wych: nasiona bowiem acotyledonea zwane, nayczęściey 
rośliny iedno i wieloiiścieniowe wydaią, iak Paprocie i 
Mchy. 

Acris, ostry: mówiąc tak o zapachu np. Teucriunt Ma- 
ru?n^ iak o smaku np, Sedum acre; równie tóż o dzia- 
łaniu na ciało np. Ranuncidus acris. 

Acroglossus Bernh.: na ięzyku smak wzbudzaiący. 

Acronus Neck. =: Receptaculum propnum. 

Acrospira: podług Grew "iest kiełek rozwiniętego za- 
rodka w Jęczmieniu. 

Aculeato-ciJiatus, holczysło-rząsowaty: na braega eh 
kolącemi włosami i szczecinami osadzony, iak liście u 
wielu gatunków Ostu [Carduus). 

Aculeatus, kolczysty: kolcami osadzony; iak powierz- 
chnia liści u Solanwn sodomaeum; brzeg Uści większey 
części Carduus i Cnicus; pień, łodygi, ogonki i szy pułki 
u Róz; trzon u Aspidium acideatum. Dzisieyszych Re- 
ceptacidum acideatum , nazywał Linneusz apiculatum,^ 
iak u Cichorium^ Eclipta. 

Aculeus, kolec: twardy, kolący, z kory wyrastający 
organ i z nią od drzewa, łodygi, gałęzi, miękisza liści i 
owocu tak się odeymowac pozwala, że te po odięciu ich 
zupełnie gładkiemi zostaią, np. Roza. Czasem kolce te 
powstaią z pozostałych ogonków liściowych , iak u Cocos 
aculeata i Polypodium asperum. Na owocach, i kape- 
luszach grzybów, są także kolce, ob. Echinus. 

Acumen, kończatośó: przedłużony koniec alholi też o- 
słrze iakiegoś organu. 



Digitized 



by Google 



4 ACU AND 

Acuminatus, kończały: organ maiący koniec dług!, 
płaski albo szydlowaty, prawie równowązki; a. foliun 
jest u Lamium cdbum. Zowie się organ tępo kończaty 
abrupłe-acuminatus ^ gdy z wierzchołka końca bard'iCQ 
tępego ostrze cienkie, równo wązkie wychodzi, np, liścia 
u Bryum argenteum. 
Acuininosus, dtugo-kończaty. 

A CU tatuś: Hayne używa tego wyrazu w znaczeniu, zq 
kąt, o którym mowa, powstaie z zeyścia się dwóch iiniy 
prostych , a nie iest na końcu zaokrąglony. 
Acute, ostro; Acute angidatus^ ob. Angulatus; Acuł0 
crenałus^ ob. Crenatus; Acute dentałus^ ob. Dentatus^ 
Acute emarginatua ^ ob. Eraarginafus; Acute incisusy 
ob, Incisus ; Acute serratus , ob. Serralus, 
Acutiusculus, o8trawy: nieco zaostrzony, 
Acutus, ostry: mówi się o organie którego koniec for- 
mnie kąt ostry iednakowo nie kolącym np. acutumfoliun% 
iest u Buku. 
Adamantinus, z blaskiem dyamenlowym, 
Adducentia t^a^aHedw. = Vasa spiralia, 
Adductores Willd, = Prosphyses, 
Adelphia (z grec): zrośnienie pręcików niteczkami w wią-< 

zki , a z tąd Monadelphia.^ Diadelphia i t. d. 
A den, Adenos (w grec. złoź.) = Ulandula, 
Adhaerens, przylegąiący: mniey więcey z innym orga- 
nem zrosły; adhaerens o^arium^ gdy iaiecznik z kieli- 
chem iest połączony. Wyraz ten niekiedy jednoznaczny 
iest z wyrazem Chkosrens^ a często oznacza mechani- 
czne tylko przyczepianie się nasion haczkami opatrzo- 
nych, do odzieży przechodzących, 
AdhaerescentiaOec; połączenie organów początkowo 

wolnych, ' 

Adnascens Toumef,, Adnatum Rich. = Bulbulus. 
AAnSkins^ przyrosty: z innym organem tak połączony, 
ze iedno ciało z nim tworzy albo tworzyć się zdaie. 
Wyraz ten oznacza właściwie, że organ, o którym mo- 
wa, podstawą swoią lub górną powierzchnią do innego 
iest przyrosły; używa się iednak w rozmaiłem bardzo 
znaczeniu. I tak: adnata anthera,^ ieźeli główka pył- 
kowa do obu stron pręcika iest przyrosłą, np. Głóg {Cra- 
tegus)^ podług Dec. zas, ieżeli w całey długości z prę- 
cikiem iest zrosła, np. Czworolist (Paris); w ogólności 
Dec. oznacza tym wyrazem zrośnienie organów w całey 
ich powierzchni. A.calyptra^ czepek tak mocno do to- 
rebki przyrosły, że nawet po doźrzeniu nie odpada, nj[i. 
Sphagnum; a, calyx^ znaczy u niektórych toz samo co 
^uperus; a. corolla Link, korona z osadnikiem połą- 



Digitized 



by Google 



ADN ADU S 

C70Tia Iec25 łatwo oddzielaiąca się; a. folidm^ ieźeli lisa 
przy podstawie iedną lub dru^^ powierzchnią do lodygj 
lest przyrosty, np, Sawina {Juniperujs Sabina): jeżeli 
;caś nie samym spodem , lec? cokolwiek wyźey do łodygi 
przyrasta , w ów czas się zowie suprą hasin a, folium^ 
np^ Rozchodnik ostry {Sedum ącre ; Linneiisz liść ta-* 
towy nazywa adnato-^essile ^ Hayne circumscissum^ 
a co iedno znaczy z wyrazem folium basi aolułum. — • 
VV^yraz ądtiatus stosuie się zarówno do ogonka, szy-i 
pułki i innych organów: iokoź ądnatua petiolus iest u 
Adraganlu {Jlstragalus Tragacantha)-^ a. pedunculua 
u Lipy^ i t. d. ; agnata integumenła sęminis = Yestila 
semina , iak u Rabai^baru {Rlieum), 

Adnexus; prawie toż samo znaczy co AdnatiĄSy tylko 
zrośnienje to w ranieyszym iest stopniu. 

AdpressuSf przytulona ieźeli gałąź, liść, ogonek, łu- 
cka, całą powierzchnią do organu, na którym są osa- 
dzone, przytykaią się. Mówiąc o szy pułkach i owocach, 
wyraz ten oznac^sa wjsgl^dnę ich położenie do szy pułki 
ogółnćy. 

Adpropinqnatus, zbliiony; mówi się o organach, 
które naywięcey o ieden cai od siebie są odległe. 

Adscendens, podnoszący się; u spodu lezący, daley 
wzniesiony, mówiąc mianowicie o łodydze; często ie- 
dnak oznacza prostopadłe do góry wzniesienie się, na- 
dewszyslko w mowie o gałęziach, liściach, kwiatach, 
słupkach, pręcikach, a na^yet i płatkach korony, np, 
gałęzie a Cyprysu, Adscendens caudex, ob. Caudex; 
a. JloSy iest podług Linneusza u wszystkich Nierówno- 
czteropręcikowych nagoziarnowych, gdzie warga górna 
części płciowe zawiera; a. semen Rich., gdy nasienie 
do osi lub ściany nasiennika przymocowane, wierzcho- 
łek swóy, czyli koniec przeciwległy znaczkowi, ku 
wierzchołkowi*^ komórki ma skierowany, np» Jabłko. 
Podług niektórych Ad^oenden^ znaczy toz samo co 
Incurvus. , , 

Adscensus L'Heritier = Caulis, 

Adspersus, posypany; odległeroi gruczołami bez po- 
rządku, iak pręciki u Dyptanu {Dictamnus) ^ alboli leż 
włosami, pokryty. 

Adstringens, ściągaiący: mówiąc o smaku, np. ko- 
rzenie Drzewianki {TormentiUa)* 

Adsurgens = Assurgens, 

Adulterinus: przez mieszanie się z innemi gatunkami 
rozmnaźaiący się, Tip. f^erbascum adidterinunt, 

Adumbratio; dokładne opisanie iakieyś rośliny, 
podług Linka, powinno wskazać iey synonimy, char 



Digitized 



by Google 



6 ADU AEQ 

czas kwitnienia i trwania, wzrost, grunt, oyćzyznę i 
użytek. 

Aduncus: zakrzywiony lecz na końcu tępy, np. miod- 
niki u Aconituni, 

Adversum foLium^ liść zwrócony: podług Linneusza 
powierzchnią swą ku południowi skierowany, nie zaś ku 

furze; podług innych, prostopadłe stoiący i brzegiem 
u łodydze obrócony, albo poziomy, którego płaszczy- 
zna do powierzchni ziemi iest prostopadła, np. Sałata 
dzika {Laciuoa Scariola), Adversa anł/iera = an- 
tica; a. radicida^ rostek końcem do znaczka skiero- 
wany. U dawnych wyraz ten znaczył toż samo co 
Oppositus, 

Aegyptiacum clima: klima nay bliższe międzyzwrót- 
nikowemu, pomiędzy 0° i 35^ szerokości północney i 
południowcy. , 

Aeneus: kolor brunatny w zielony nieco wpadaiący. 

Aeąuabilis, ziównany: mówi się o powierzchni, mia- 
nowicie plechy Liszayców, kiedy ta albo nie ma ża- 
dnych nierówności, alboli też, chociaż one znayduią 
się, tedy są małe i iednostayne. 

Aequalis, równy: w rozmailćm używa się znaczeniu. 
I tak: ne, antliodium^ kiedy listki kielicha ogólnego 
są równe i w ieden rząd ułożone, np. Kozibrod {Tra- 
gopogon)\ ae, caulis^ łodyga w całey długości równo- 
gruba, bez żadnych kolanek i zgrubia łości , np. głąbik 
u Podróżnika {I^eonŁodon)'^ ae. calyx L., corolla L., 
kiedy listki ich są równe i do siebie podobne, a w lem 
samem znaczeniu bierze się ae: filamenłay ae, flores 
w Zrosłogtówkowych i Baldaszkowych; ae. filunt 
w Zroslnicach, toż samo ma znaczenie iak i wzglę- 
dem łodygi; ae. folium^ liść z obu stron ogonka po- 
dobnego kształtu; ae. inłernodia^ między kolanka wszyst- 
kie równey grubości; ae. lamellae^ gdy wszystkie 
blaszki od trzonu aż do brzegu kapelusza dochodzą; 
aie. margo^ gdy brzeg kapelusza iednostaynie ze wszyst- 
kich stron od trzonu iest odległy; ae. panicida^ ieżeli 
gałęzie wiechy iednostaynie na wszystkie strony się 
rozchodzą, np Wyklina szorstka (^Poa trivialis); ae. 
polygamia o6. Polygamia; ae. pori^ dziurki w grzybach 
lówney obszerności; ae. racemus^ ae. spica^ ieżeli 
kwiaty grona lub kłosa iednostaynie na wszystkie strony 
są obrócone; ae. stylus^ szyyka równey z pręcikami 
długości, np. Tyłuń; ae. theca^ walcowata; ae. w/n- 
hella^ kiecfy kwiaty baldaszka, tak co do listków ko- 
rony iak i ogólney wielkości, brzegowe równe są środ- 
kowym, 71/7. ^^^ietrznik {Eryngiurn).^ Olszeniec {Seliruan). 



Digitized 



by Google 



AEQ AES 7 

Aequaliter-dentatus, ob. Dentes. 

Aequaliler-nervosum: mówi się o liściu, w któr3'm 
nerwy podłużne wszystkie równey są grubości, np. 
Babka lancetowata (^PlaiUago lanceolata), 

Aetjualus, zrównany: żadnych wypukłości i wklęsłości 
nieniaiący; przeciwznaczny iest wyrazom Bullatus^ 
Gibbus^ PUcatus^ Undulatus. 

Aequi-altus, równo-WYsoii, 

Aequilaterus, równoboczny: tak się nazywa liść u 
Mesembrianthenuini aeąuilaierum ^ którego poprzeczne 
przecięcie tróykąt równoboczny daie. 

Aequiiongus, rówfiey długości. 

Aequimagnus, równey wielkości. 

Aequinoctiales solar es flores : Linneusz nazywa k wiały, 
które w pewnóy dnia godzinie olwieraią się zrana a 
wieczorem się zamykaią. U Humboldta znaczy toż 
samo co Tropicae^ rośliny międzyzwrótnikowe. Dqc. 
tym wyrazem mianuie rośliny, których kwiaty w pe- 
wney się godzinie otwieraią i zamykaią, i to przez 
kilka dni się powtarza. ' 

Aequivalvis, równołuszczynkowy : owoc równe lu- 
szczynki maiący. 

A e r e u s , powietrzny : np. korzeń na powietrze wy sta wiony. 

Aeriferae vesiculae: pęcherzyki u poroslów morskich 
powietrzem napełnione, które za części płciowe samcze 
miano. 

Aeruginosus, grynszpanowy : kolor zielony w błękitny 
wpadaiący, np. Groszek pachnący {Lathyrus odoroŁus). 

Aestivalis, Aesliyus, Letni: rośliny latem kwitnące; 
ae, area^ kwatera na rośliny, które latem tylko pod 
otwarłem niebem utrzymywać się mogą. 

Aestiyarium: budowla, w którey rośliny ż kraiów 
ciepłych są utrzymywane. 

Aeslivatio: czas kwitnienia roślin, i ułożenie korony 
w pąku. Sprengel naslępuiące gatunki ułożenia korony 
w pąkach naznacza: jiesŁivatio alternatipa^ gdy części 
okwiatu ułożone są we dwa albo więcey rzędów, w taki 
sposób, że listki rzędu wewnętrznego od zewnętrznych 
na przemian z niemi ułożonych są w części pokryte, 
np. Liliowe. j4e. cochlearis^ gdzie iedna część okwiatu 
większa iest od iiniych i w kształt łyżki zginając się 
tamte otacza, np. Aconicum. Ae. contorta.^ gdy 
części korony osadzone są ukośnie, tak, że brzegami 
iedne na drugie nieco zachodzą, np. Vinca. Ae. 
convolutiva^ gdzie zewnętrzna część zagina się i we- 
wnętrzną otacza, ta podobnym sposobem następuiącą 
zamyka, i t. n., np. Krzyżowe. Ae. imbricatira^ 



Digitized 



by Google 



8 AES AGG 

gdzie części okwialu w kilka rzędów są ułożone i ze- 
wnętrzne krótsze są od wewnętrznych, tak, ze ie da- 
chówkowato przykry waią. Ae, induplicatwa ^ gdy 
części korony po brzegach do wewnątrz się zaginaią i 
zagięciami brzegów z sobą się sfykaią, tak iak łu- 
szczynki w toreoce Fiałków, np. Clematis, Ae. plica-^ 
iwa^ gdzie części korony bez żadnego oznaczonego 
porządku są pofałdowane, np. Mak. Ae. ąttiiiciĄn^ 
cicdis^ gdzie z pięciu części okwiatu dwie są wewnę- 
trzne, dwie zewnętrzne, a piąta pomiędzy niemi u- 
mieszczona, np. kielich róz. Ae. valt>aris ^ gdy czę-* 
fici korony przed rozkwitnieniem brzegami tylko z sobą 
się stykaią, tak iak fuszczynki w torebce, np. kwiaty 
złożone. Ae. i>exillaris^ poslrzega się w kwiatach 
groszkowych, gdzie żagielek inne części otacza. 

Aestuaria: mieysca w czasie wezbrania mórz wodą 
zalewane. 

Aetate 06. Demum. 

Aetheogamia Palis. Beauv. = Cryptogamia L* 

Aetheos (z grec.) = Anoraalus. 

Aethereum solum^ nay wyższy Alp wierzchołek* 

Aevum = Periodus yitae. 

Aiiinis^ powinowaty: do czegoś z charakterów zbliżony* 

Aga mia Neck.=:CryplogamiaL.;^^a7nw«Rich.=:NeuŁer. 

Agenius Lameth. = Neuter. 

Ager, rola: zląd agrestis, 

Aggedula: Neck. tak zowie torebkę mchów. 

A^gluWnains ^ pr&ylleiowy: bardzo mały stopień po- 
łączenia organów oznacza, tak, ze one bez rozdarcia 
łatwo rozdzielać się daią. Takim sposobem mogą się 
zrastać pręciki lub działki kielicha z koroną ^ zęby ko- 
łootworza u mchów pomiędzy sobą, i t. p. 

Aggregatus, skupiony: Linneusz kwiatami skupionemi 
a, flores nazywa wtedy, ieźeli kwiatki szczególne znay- 
duiące się na iednym osadniku lub w iednym kielicha 
zawarte są takie, ze każdy z nich, od innych oddzielo- 
ny, psuie kształt całego kwiatu, którego iest częścią. Ro- 
śliny z takiemi kwiatami stanowią familią Aggregatae 
zwaną. W tem znaczeniu baldaszek , podbaldaszek , ko- 
tki, kolba, tu należą. Dzisieysi zaś kwiaty skupione na 
iednym osadniku i w iednym kielichu zawarte, a któ- 
rych główki pyłkowe nie są zrosłe, skupionemi mia- 
nuią. Podobnie też owoce na iednym osadniku skupio- 
ne, iak u Jaworu, Jeźogłówki {Sparganium\ albo wie- 
le iaieczników skupionych, z których każdy do oddziel- 
nego kwiatu należał, iak u Morwy, aggregałi fructus 
nazywaią się. Aggregati hulbi^ ieźeli wiele cebulek ko- 



Digitized 



by Google 



AGR ALA 



9 



lo ledney formuie się, np. Czosnek sybirski {Allium ni- 
grum sibiricum) ; a. gemmae , ieźeli wiele p^ków w ie- 
dnem mieyscu się zuayduie, np, X.anthoxylum fra- 
xineunu 

Agrestis, dzikie rolowy: raz się używa na oznaczenie 
różnicy roślin dziko rosnących od ogrodowych, drugi 
raz rośliny na polach uprawnych znayduiące się, mia- 
nuie, np. f^eronica agrestis. 

Agynus flos^ v. planŁa = Masculus. 

Agyratus = £xannulatus. 

Akena Florę franc.^ Akenium fiich. = Acenium. 

Ala: kąt między pniem i gałęzią u dzisieyszych , u da- 
wnych zaś i kąt iaki liść lub szyputka z gałęzią formuie, 
a zatćm toż samo znaczyło co i AxiLla, — W liczbie 
mnogiey jślae oznaczaią ahrzydetha czyli dwa listki bo- 
czne koron motylkowatych, iak u Grochu; takoż blon- 
ka którą nasiona Wiązu .^ Klonu i t. d, z boku lub na 
końcu są opatrzone, tym się wyrazem oddaią, równie 
iak 1 małe obwódki nasion u Pasternaku^ = Plerygium. 
Nakoniec i)łonka od zbiegaiącey blaszki liścia po ogonku 
uformowana, i przysadki z ogonkiem zrosłe, alae się 
nazywaią. Jacquin wyrazem Alae mianuie wyrostki 
spłaszczone na miodnikach Stapelii. 

Alabastrum, Alabastrus: podług Linka, kwiat przed 
rozwinieniera oznacza. Pliniusz tak nazywał pąk róży. 

Alae formie, skrzydełkowaty : tak się nazsywaią płatki 
korony lub dziatki kielicha, na kształt skrzydeł lecące- 
go motyla roztwarle, np. Mlecznica {Polygala), Liście 
mchów nie środkiem podstawy ale prawie brzegiem do 
łodygi przyrosłe, skrzydełkowatemi się nazywaią, np, 
Necherd. 

Alaris, kątowy: u dawnych i Linneusza znaczy toż sa- 
mo co AxUlaris^ podług Willd. zaś, z kąta między ło- 
dygą a gałęzią wyrastaiący. 

Alato-pinnatum, skrzy dlato-pierzasty : liść pierzasty, 
którego ogólny ogonek pomiędzy szczególnćmi listkami 
iest skrzydełkowaty, a te skrzydełka bynaymniey od 
zbiegających listków nie pochodzą, np. Bignonia ful- 
va, Cav. 

Ala tu s, skrzydlaty: pień, łodyga, niekiedy szyyka, od 
zbiegaiącey wzdłuż z kilku stron błonki, skrzydlowate 
weyrzenie maiąca , np, alatus caulis , u Trędownika wo- 
dnego { Scrophularia a/juatica)'^ a, stipes^ u Danaea 
alata; alatus petiolus^ po którym blaszka liścia z obu stron 
aż do nasady zbiega, lecz razem cokolwiek iest wycięta, 
iak u Pomarańczy, Owoc także zowie się skrzydełko- 
waty m, którego kąty skrzydełkami są opatrzone, a tych 

2 



Digitized 



by Google 



10 ALB ALB 

skrzydełek liczba może bydź rozmaita; i tak u Hcde^ 
sia tetraptera iest a. drupa; nasiona u Bucienia (^La- 
serpiŁium) są ąuadrioLata. Niektórzy strączek ostro- 
grzbieeisly u Tasznika polnego {Thlaspi arpense) na- 
zywaią alata sUicula. 

Aloedo, białość: biała farba ze wszyslkiemi iey odmia- 
nami. 

Albescens, bialeiący: co początkowo innćy farby bydź 
śię zdaie a w białą przechodzi, Dec.,* ałbo też białą fai"*- 
bę na innym kolorze przebiiaiącą się oznacza. 

Albicans: prawie toż samo co Albescens^ tylko w mniey- 
szym stopniu. 

Albidus, oiatawy: brudno-bialy, nieoznaczony, np. kwia- 
ty Asclepias yincetonicum, 

Al big o: białość, która od grzybków i naklócia owadów 
na roślinach powstaie. Jest to gatmiek choroby roślin. 

Albo-maculatus, biało -plamisty: białerai, nieforemne- 
mi plamami upstrzony, np. liście Jasnoty plamisley (ia- 
mium maddaŁurn), Jeżeli te plamy tylko koło brzegu 
są skupione i wszystkie się razem łączą, tak, że brzeg 
białą obwódką iest opasany, w ów czas liść zowie się: 

Albo-raarginatum, białobrzegi^ np. Pelargonia. Kie- 
dy zaś te plamy są dosyć znaczne, tak że liść więcśy 
białym iak zielonym się okazuie, w ów czas nazywaią go: 

Albo-variegatum, biało -upstrzony^ co się przez upra- 
wę w Pelargoniach przytralia. 

A 1 b u m e n Gart. , białko , Perispermum Juss. , Endo- 
spermum Rich. Podług Garln. białko iest ta część ją- 
dra, która przez doźrzewanie nasienia ze stwardniałego 
|)łynu Amnios bierze początek , a z przeznaczenia i ko- 
oru do białka iaia kurzego zgotowanego podobna. Na- 
siona maiące białko nazywa on białkowatymi albumie 
noaa^ i rozróżnia od bezbiałkowych exalbuminosa. Po- 
dług Dec. białkiem iest wszystko w nasieniu co nie iest 
zarodkiftn i z nim nie iest połączone, żadnych naczyń 
nie posiada, wielu nasionom nie dostaie, i iest iuż ro- 
gowćy, iuż drzewiasley, iuż mięsistey, iuż ziarniast6y, i 
t. d. , iuż natury krochmalu. Rich. nazywa białkiem 
substancyą nasienia, od powłok iego i zarodka różną, 
przy zarodku się znayduiącą, i, albo w części albo zu- 
pełnie go obeymuiącą. Skoro więc tylko zarodek nie 
iest pod powłoką nasienia nagim, białko znaydować się 
musi , np. Pszenica. Ta mączasta lub inney natury sub- 
stancyą karmi zarodek dopóty, dopóki on sam przez się 
utrzymywać się nie może. Białkiem takoż ALbumen albo 
Albumina nazywa się pierwiastek do składu części ro- 
śUn wchodzący, o którym Chemia uczy; skąd: 



Digitized 



by Google 



ALB ALP 11 

Albumin atus, białkowały: kombinacyą roślinną biał- 
kiem zwaną zawieraiący. 
Albuminosus, bialkiiem opatrzony: 06. Albumen. 
Alburnitas: choroba roślin w kłórćy pewne warsty bie- 
lu daley się udoskonalać nie mogą i miękkiemi pozostają. 

Albumu m, biel: iest miękkie, białawe drzewo, klóre 
się z łyka uformowało, łnź pod niem leży i z nićm iest 
w związku, a klóre ieszcze nie nabyło zwyczaynźy drze- 
wu twardości i zawsze bladszey iest od niego farby. 
Biel formuie warsly zewnętrzne drzewa w roślinach dwn- 
liścieniowych. Składa się z wiązek naczyń spiralnych 
w koła spółśrzodkowe ułożonych, a które komórkami 
podługowatemi i zwyczayną tkanką komórkowalą oto- 
czone, warsly roczne bielu formuią. W nim, podobnie 
iak w drzewie, soki do góry wstępuią. 

Albus, biały: kolor biały zwyczavny, iak kwiaty u Fir- 
letki oddzielnoplciowey białey (Lychnis dioica ałbaj*^ 
alba lactescenłia iest u Ostromlecza (^Euphorbia) ^ Sa- 
łaty {Lactuca\ i t. d. 

Alepidotus, bezłuszcziowy : używa się dla oznaczenia 
że lakiś organ, który zwyczaynie łuszczkami bywa po- 
kryty, w niektórych gatunkach btz łuszczek się znayduie. 

Algaceae Gled. Algae L., porosty: składały one 111 
rząd ostatniey klassy układu Linrieusza i dzieliły się na 
ziemne terresłres i wodne aąuaiicae, Acharius, Roth 
i Willdenow tźm nazwiskiem ostatnie tylko, to iest po- 
rosty wodne, oznaczaią, w których listowie iest różno- 
ksztattne, owoce pod zewnętrzną skórką rozrzucone, a 
nasiona szlamowate, np, Fucus. 

A li monia: płyn który rośliny wciągaią, i, lub w części 
lub też wszystek, na soki pożywne przerabiaią. 

Allagostemones: są podług Móncłia rośliny, w któ- 
rych pręciki naprzeraian na kielichu i koronie, lub też 
na tey ostatniey i osadniku, są umieszczone. 

AUiaceus, czosnkowy: mówi fię o smaku i zapachu 
czosnku, np, Peltaria alliacea. 

Alligatae: nazywa Dec. rośliny, które nie będąc paso- 
żytnemi pną się na inne podpory i do nich szczegól- 
nemi wyrostkami się przyczepiaią, np. Bluszcz, 

Alp es, j4lpy: ob. Alpinus. 

Alpestris, alpeyski: mówiąc o rośHnach na górach 
Hinieysz^y wysokości znaydniących się, np. Jaskier al- 
peyski (jR^anuncidus alpesŁris), 

Alpinus, alpiński; na wysokich górach, Alpami zwa- 
nych, rosnący. Alpami [yilpes) nazywaią się góry tak 
wysokie, że wierzchołki ich prawie zawsze śniegiem .«ą 
pokryte i żadnych drzew nie noszą. Alpinum cUma za 



Digitized 



by Google 



12 ALS AMB 

wiera kraie północnego pólsferza, pomiędzy 5i® i 81® 
szerokości w Ameryce i Azy i, a aż do 60° w Europie; 
na potudniowem półsferzu pomiędzy 5o" i 56^ pprócz 
lego wszystkie wierzchołki gór za granicą śniegów. Al- 
pinum solum^ grunt alpiński, nazywa si^ ziemia pul- 
chna, czarna, z przeguicia czętó roślinnych powstała, 
słowem , nayczystsza ziemia liściowa. 

Alsinacea, Alsineformis coroUa^ korona mohrzycowa: 
złożona z pięciu całych albo naciętych, lub tez podzie- 
lonych krolkopaznogciowych płatków, które w pięcio- 
działkowym kielichu są zamknięte, np. Mokrzyca {Al- 
sine)^ Gwiazdnica (SteUaria), 

Alt a radicida^ rosi^ górny: końcem do wierzchołka na- 
sienia, toiest do części iego przeciwległey znaczkowi, 
skierowany. 

A 1 1 e r n a t i m albo Alteme-pinnałus , naprzemianlegio- 
pierzasty: ieżeli w liściu pierzastym listki nie naprzeciw 
siebie, lecz naprzemian są umieszczone, np, Rohinia 
Pseudo- Acacia, 

Alternatiya aesŁipałio^ ob. Aestivatio. 

A 1 1 e r n u s Tiaprzemianległy, Alierna folia , ieżeli liście 
z rozmaitych stron łodygi i w rozmaitych iey wysoko- 
ściach są poosadzane, iak w Lewkoniach; w tćmże sa- 
mśm znaczeniu używa się a. gemmae^ a, rami^ a. spi- 
culae^ i L d. W. mowie o płatkach korony i pręcikach, 
wyraz ten pospolicie używa się w znaczeniu względnym; 
i tak: petata sepalis alterna^ płatki naprzemian z dział- 
kami ułożone; alłerna standna^ ieżeli pręciki nie na- 
, przeciw każdego listka korony lub kielicha , lecz właśnie 
naprzeciw nacięć korony lub kielicha , albo pomiędzy ich 
listkami są osadzone, iak w Porach {Allium Porrum), 
W^yraz ten używa się także na oznaczenie, że organa 
lakieś w pewny porządek ułożone, na przemian różne 
posiadaią własności ; i tak : w Porach są filamenła al- 
ierne latiora; pręciki szersze naprzemian z węższemi 
ułożone, co się także i do płatków stosuie. 

Alutaceus, Alutius, zamszowy: światło żółty kolor skó- 
ry garbowauey na szaro. 

Aiyeolaris tela cełlulosa^ = Tela cellulosa elongata. 

Alveolatus, iomórŁowaty: mówiąc o powierzchni na- 
kształt komórek pszczelnych wklęsłości przedstawuiącćy. 

AIveolus: wydrążenie w którćm cóś iest ukrytego. 

Amarus, gorzki, 

A m b i g u a dissepimenła , ob. Dissepimentum. 

Ambilus, obwód: brzeg w ogólności iakieyś powierzchni. 

Ambrosiacus, ambrowy: Linneusz używał tego wy- 
razu na oznaczanie mocnych zapachów, np, Chenopo- 



Digitized 



by Google 



AME AMP 13 

tHuTTi ambrosioides. Dec. oznacza zapach podobny do 
zapachu ambry lub piżma, chociaż w łym ostatnim ra- 
zie pospolicie uźjwa się wyraz Moschaius. 
-A. mentaceus, hołkowały. Amenłaceua flos iest to sam 
Jcoieh^ który od Linaeusza za skupiony kwiat był u- 
wazaiiy; a. racemus^ a, spica^ iest gatunek kwiato- 
stanu, który się w początkach w kształcie brunatnego 
albo czarnego pąka pokaźnie, lecz rozwinięty na matę 
gałązki się rozdziela, a te w okręgi matę, od siebie 
odlegle, są utoźone, np. Skrzyp (JEquisetU7n)\ a. spa- 
dix^ kolba z utożenia kwiatów do kolka podobna. 
yimenia eae sktadaty naturalną familią rosliłi u Łin- 
neusza. y 

^ men tum, kolei: podług Linneusza iest to kłos, 
w którym kwiatki łuskami są poprzedzielane; podtug 
Willdenowa iest to szyputka dtuga, niciowata, zawsze 
poiedyncza, gęsto łuskami pokryta, pod któremi kwiaty 
albo ich części istotne są umieszczone, np. Wierzba^ 
Topola^ Osina. Dec. powiodą: kotek iest to zbiór 
kwiatów bezszypulkowych albo prawie bezszypułko- 
wych na ogólney szypułce osadzonych, która po za- 

Ctoduieniu lub doźrzeniu owocu od łodygi się oddziela, 
'en ostatni charakter stanowi istotną różnicę między 
kotkiem a kłosem; łuski bowiem są przysadkami 
kwiatowemi, a te w kłosach nayczęściey postrzegać 
się daią. 

Amiantinus Bernh.: szaro-biały, kolor amianłowy. 

Ammodytes = Arenariae. 

Am ni os, Amnium: iest to płyn znayduiący się w ia- 
iach roślin po zapłodnieniu, w którym zarodek ptywa 
i który od tegoż zarodka na pokarm iest wciągany. 
Pł3'n ten albo się wszystek na rozwinienie zarodka zu- 
żywa, alboli tćż część iego pozostaie, twardnieie i sta- 
nowi białko ( Albumen), Mleko kokosowe iest właśnie 
tym płynem, który czasem w szczególnym worku, a- 
mnium zwanym, bywa zamknięty. 

Amphanthium: iest podług Linka osadnik mięsisty, 
na którym lub w którym części płciowe i owoce są o- 
sadzone. Mięsistość iadalńa w Figach i płasko roz- 
szerzony osadnik Dorałenii przykład tego przedstawuią. 

Amphibius, ziemnowodny: tak się nazywaią rośliny, 
które równie w wodzie iak i na lądzie rość mogą, np. 
Rdest ziemnowodny [Połygonum amphibium), 

Amphigastrium Ehrh.; tak się nazywaią przysadki 
liściowe, na dolnćy stronie gałązek Jungermami łody- 
gami opatrzonych znayduiące się, a które w ieden, 
dwa lub ti'zy rzędy mogą bydż ułożone. 



Digitized 



by Google 



14 AMP AMY 

Amphispermium Link ; nasiennik kształt ziarna; które 
obeymuie, zachowujący, 

Amph itr opus embryo : Richard tym wyrazem oddaie 
zarodek tak zgięły, ze oba iego końce razem «ię sty- 
kała i ku znaczkowi są skierowane, iak w Goidzi- 
kowych. 

Amplectans, obeymuiący: ieżeli organ iakis podstawą 
swoią podporę, na kiórey iest umieszczony, obeymuie; 
ieźeli polową tylko swey podstawy podporę obeymuie, 
zowie się pólobeymuiącym Semiamplectans. 

A[mplexicaulis, łodygę obeymuiący: Linneusz tym 
'wyrazem oznacza Hść, przysadkę iego lub ogonek, na- 
sadą swą na około w poprzek łodygę obeymuiący; 
Willd. zaś chce, aby hśc łodygę obeymuiący był ser- 
cowaty i klapami swemi ią otaczał. Liście mchów 
obeymuią łodygę delikatną błoneczką. Jeżeli liść po- 
łowę tylko łodygi obeymuie, albo połowa tylko liścia 
ią otacza, w ów czas zowie się Semiamplexicaule. 

A m p 1 e X a folia Dec. , liście objęte : ieżeli liść po poło- 
wie wzdłuż złożony, wchodzi w drugi podobnież zło- 
żony, a na nie trzeci liść także złożony zachodzi, i 
t. d. np. Iris. Jeżeli połowa tylko liścia we dwoie 
złożonego, wchodzi między dwie połowy podobnegoź 
liścia drugiego, liść taki zowie się Seinia7npLexu7n. 

Ampliatus, rozszerzony: we wszystkich wymiarach 
obszernieyszy iak zwyczaynie. 

Amplissimus, bardzo obszerny: nierównie obszerniey- 
szy od podobnych organów w tćmże indiwiduum, lub 
w innych gatunkach roślin tegoż samego rodzaiu. 

Am plus, obszerny: wyraz ten powinienby się tylko u- 
zywać w mowie o próźnościach i wydrążeniach; zasto- 
sowany do części roślin , znaczy, że organ ten obszerny 
iest w porównaniu z innemi. 

Am puli a, pęcherzyk'. Link i Willd. tak nazywaią or- 
gana okrągłe, wewnątrz próżne, zamknięte, na koi^ze- 
niach, łodygach i liściach wodnych roślin znayduiące 
się, np. Pływa cz {TTtricidaria). Podług Linka pęche- 
rzyki te maią otwory, ale brzegi \q\\ tak na siebie za- 
chodzą, że powietrze przez uciskanie chyba może 
z nich wychodzić. U porostów morskich znayduią 
się takoż pęcherzyki, które dawniey za owoce były 
uważane. 
Am puUaceus pe^io/tó* =: Inflatus. 

Amygdaloideus, migdałowaty: iest podług Benih. 
powierzchnia przy podstawie odcinek koła, na końcu 
zaś kąt formuiąca. 
Amylum, krochmal: kombinacya rx>ślinna, którawroz- 



Digitized 



by Google 



AN ANG 15 

łnaitych organach, iak w korzeniach, bulwach, pniach, 
nasionach, \znayduie się, np. Kartofle^ Palmy ^ ^^^, 
Groch i t, d, 

An (w gr. złoz.) dodaie się na mieyscu A do wyrazów 
zaczynaiących się od samogłoski, np. Anantheratus, 

A n ab i ces: tym wyrazem Neck. nazywa n Skrylopfcio- 
wych , co W illd. w ogólności pod nazwiskiem^ Cormus 
•zaymuie. 

Anacampyla folia: liście u mchów tak odgięte, że 
ze wszech stron końcem ku ziemi są obrócone, np. 
Rokiet nastroszony {Hypnum sąuarrosum), 

Anandrus^*, kwiat bezpręcikowy, 

Anantherae, bez główek pyłkowych. 

Ananthus, bez kwiatu. 

Anastomosans frons: nazywa się gatnnek łodygi u 
Skrytoplciowych, rozgalęzioney i włoskowatey, a któ- 
r^y gałęzie znowu się z sobą łączą, tak, że całe siatkę 
formuią, np. Hydrodicłion pentagonum, 

Anastomoses: tak się nazywaią połączenia żył koń- 
cami w liściach, płatkach i t. d. 

Anceps, obosieczny: organ spłaszczony, którego dwa 
naprzeciwległe kąty są ostre, np, a, caulis iest u Si- 
syrinchium anceps; toż samo mówi się o hściach ro- 
Min tłustych, np. Aloesu, Używa się także a. caulis 
mówiąc o łodydze okrągł^y, która wzdłuż z dwóch 
stron przeciwnych błonką iest opatrzona, iak u Swię- 
toiańskiego ziela {Hypericurn). Podobnie, chociaż 
łodyga będzie kątowata, lecz dwoma kątami wydat- 
nieyszćmi i ostrćmi opatrzona, obosieczney nosi na- 
zwisko. 

And er (grec.) =z Stamen. 

Androgjnus, wespółpłciowy : mówi się o roślinach, 
które na iednym wprawdzie osadniku, lecz w oddziel- 
nych kwiatach samczą a w oddzielnych samiczą płeć 
posiadaią; np, u Turzycy gaiowey (Carex nemorosa) \esi 
spica androgyna^ albowiem w iednym kłosie znayduią 
się słupki i pręciki, lecz w oddzielnych kwiatkach. 
Rzadko są a. amenła^ iak u Salix caprea, Andro- 
gyna dichogamia^ ob, Dichogamia. 

Androphorum: tak nazywa Mirbel ogólny osadnik 
główek pyłkowych u Cww, Ślazu i t, p, 

Anfractuosae cotyledones =z Rimosae. 
Anfractus, skręt: każdy poiedynczy zakręt linii spi- 
ralnie zwinioney, a mianowicie w naczyniach spiralnych. 
A n g i o c a r p i fungi,^ Pers. , grzyby ohrytoowocowe : któ- 
rych części owocowania w otoczniu są zawarte. Do 
tych należą MyelomyceŁes i GasłeromyceŁes, 



Digitized 



by Google 



16 ANG ANG 

Ańgios: (w grec. zloż.) oznacza pokrycie lub zawarcie 
czegoś; z kąd: 

Angiospermus, ohrytoziarnowy : słosuie się do roślin 
maićjcycli nasiona w torebce zamknięte. jingiosper- 
mia drugi rząd XIV klassy w układzie Linneusza. 

Angiospori lichenes^ liszayce ohryłoziarnowe : których 
nasiona w pęcherzykach asci są zawarte. 

Angularis, kątowy: iiźywa się pospolicie do oznacze- 
nia, ze organ iakiś zamknięty lest kilku ścianami pta- 
skiemi, wklęsłćmi lub wypuklemi, a daie się tylko 
wzgląd na kąty, które po winne bydź ostre, toiest wy- 
staiące i nie zaokrąglone. Imię liczbowe przed tym 
wyrazem położone, wskaże ile takich kątów bydź po- 
winno, np, łri-ąuadri-ąuinąue-angularis^ tróy- cztero- 
pięćkątny. Wyraz ten używa się ieszcze do ozna- 
czania organów na kątach osadzonych, czyli do kątóve 
należących. Podobnie kątowate ograniczenia organów 
płaskich tym się wyrazem oddaią. 

Angulatus, hąŁowcUy: mówi się o organie przedstawu- 
iącym kąty wyskakujące, nie daiąc względu czy one są 
ostre czy tępe; dla oznaczenia zaś ich, dodaią się wy- 
razy acułe lub obtuse^ które oslrośó lub tępość kątów 
zadeterminuią. 

Angul^osus: wyraz ten używa się na oznaczenie ką- 
tów bardzo wyskakuiących, toiest bardzo przedłu- 
żonych. 

Angulus, iąt^ hant: oznacza iuż przecięcie dwóch li- 
nii, które brzeg powierzchni formuią, iak na liściach 
kątowatych; iuż przecięcie dwóch liniy w kierunkach osi 
dwóch organów idących, iak np, kąt, który gałąź 
z pniem formuie; iuż nakoniec przecięcie się dwócn 
płaszczyzn albo powierzchni, które kant formuią. 

Angus tatuś, zwężony: kiedy powierzchnia albo bryla 
(chocifiż właściwie to do powierzchni się stosuie) ku 
końcowi albo ku podstawie tak się zwęża, iż bardzo 
ostry kąt formuie, np. a, folia i a. panicula są u 
jślira montana, 

Angustifolius, wązkoUsci: liście wązkie, w porówna- 
niu do innych gatunków tegoż samego rodzaiu, maiący; 
np. Canna angustifolia. 

Angustiseptae Dec: rośliny nierównosześciopręcikowe, 
w których strączki są w kierunku szwów spłaszczone, 
tak, że przegroda iest nierównie od szerokości strączka 
węższą, np. Tasznik {T/Uaspi)\ i to Tournef. polf^ulis 
dissepimenŁo contr ariis nazywa. 

Angustus, wazki: powierzchnia, klórćy długość od 
szerokości wielokrotnie iest większą. Rzadko ieduuk 



Digitized 



by Google. 



ANI ANO 17 

wyraz ten używa się oderwanie, nayczęsciey względnie, 
to iest w porównywaniu do czegoś szerszego. 

A ni sos fgrec.) nie równy co do liczby, zkądt 

Anisostemones, Anisostemonopetalae Wachend. : ro- 
śliny, w których liczba pręcików liczbie listków ko- 
rony nie iest równa. 

Anisostomus: iest kielich albo korona, których lislki 
tegoż samego są kształtu, lecz naprzemian większe i 
mnieysze. 

Anoiculi: warsty roczne drzewa. 

Annotinus, iednolełni: lód co się każdego roku od- 
radza, np, liście na wielu drzewach; 2re co tylko rok 
trwa; 3cie co ieden rok ma wieku. 

Ann u lar es łoruLiz są to nabrzmiałości obrączkowate 
w Zrostnicach z tkanki komórkowatey złożone. 

Annularia vasa^ ob. Vasa spiraha. 

Anuulatus, obrączkowaty: obrączką opatrzony. Itak: 
a, capsula^ torebka na około członkowatym pierście- 
niem , annidus^ fimbria zwanym , otoczona , a doźrzała* 
za pomocą iego poprzecznie się rozdziera, iak u Paproci; 
a, caudex^ trzon obrączkowaty, który obrączkami ze 
szczątków liści uformowanymi, w iednostaynych odle- 
głościach iest opatrzony, iak u Palm niektórych; a. 
radix rhizomatoidea ^ iest korzeń główny obrączkami 
opatrzony i na powierzchni tych obrączek korzonki 
mąiący, np, Rdest Wężownik (Polygonum BisŁorta)^ 
a. łuber^ bulwa obrączkowata, iest u Cyperua escuLen^ 
łus, U grzybów a. stipes^ trzon obrączkowaty nazywa 
się, kiedy len na około deUkatną skórką w kształt ob- 
rączki iest opasany. 

Annulus, pierścień: część zasłony {J^elurn) przy trzo- 
nie pozostająca, ob. Velum. Takoż Hedwig wyrazem 
Annulus nazywa sprężystą, ząbkowaną obrączkę u 
mchów, klóra pod pokrywką iest umieszczona i sprę- 
żystością swoią tęż pokrywkę zrzuca; organ ten od 
Willd. Fimbria iest nazwany. Annulus elasticus ^ Gy-^ 
Toma Link, Gyrus Willd.: iest ten sprężysty i człon- 
kowaty pierścień, torebki niektórych paproci na około 
otaczaiący, który w czasie doźrzałości ze sprężystością 
odchylaiąc się poprzecznie ie rozrywa. 

Annuus, roczny: mówiąc o roślinie ieden rok czyli ra- 
czey iedno lato, iakkolwiek to iest krótkie, iak w La- 
ponii, trwaiącćy, np. Jęczmień. Trwałość ta krótka 
roślin oznacza się zwyczaynie znakiem słońca Annua 
folia ^i liście iedno lato trwaiące, toż samo co i Annotind, 
Anoraalus: wyrazem tym oznacza się to Wszystko, co 
nie iest w roślinie tak iak zwyczaynie bywać zwykło, 

3 



Digitized 



by Google 



18 ANS ANT 

Jeżeli Tzp. pomiędzy roślinami skladaiącćmi ieden g»tu« 
nek a maiącńmi po pięć pręcików i pięć płatków ko- 
rony, ziiayclzie się roślina o czlerech pręciKach i czte- 
rech pfalkach, ta tedy piania anomala się nazywa. — 
W ogólności więc, kużde zboczenie od powszechnego 
charakteru gatunku, rodzaiu, famiHi, rzędu i kiassy, 
anomalią się nazywa. Linneusz nazywał niekiedy ano- 
mała gemma p^ki właściwe nie będące ani na przemian, 
ani naprzeciwleglemi, iak u Jodty. Anom/dus jlos iest 
uTournef. toź samo co difform^is ^ a u Lrnneusza co ir- 
regularia, Tozzelti koronę z wielu płatków złożoną i 
nieforemną iak u Fiotka^ Dypłanu^ i t. d., nazywa ana^ 
mała corolla. 

Ansa i Targ. Tozz. =r Funiculus umbilicalis. 

Aniarciicae^ południowe: rośliny w blizkości bieguna 
południowego znayduiące się. 

Antemeridianus, przedpołudniowy: np. rośliny przed 
południem kwitnące. 

Anthera, główka pyłkowa: organ woreczkowaty, na 
lub przy wierzchołku pręcika umieszczony, klóry po 
większey części okrągła wy m, podługowatym, czerwo- 
nym, żółtym, czarnym albo błękitnym się ukazuie, a 
w swoich komórkowatych próżnościach róźnofarbny py- 
łek zawiera. Pyłek ten powiększaiąc się z czasem roz- 
dziera komórki w których był zawarły i takim sposo- 
bem z nich się wysypuie. W Tulipanie np. pześc czar- 
nych podługowatych ciałek w kwiecie znayduiących się, 
tfą właśnie główkami pyłkowemi. Łiiineusz wyrazem An-- 
thera oznaczał także torebkę mchów. 

A n t h e r i u m Link = Connecliculum. 

Anthesis, iest podług Willd. zupełne rozwinienie się 
kwialu; podług Dec. akt kwitnienia, wysypywanie się 
pyłku z główek; u innych zaś czas kwitnienia oznacza. 

Anthocephalon v. Anthocephalum Ehrh. ob. An- 
thodium. 

Anlhocoryniura: gatunek przysadki kwiatowey w ro- 
dzaiu Surubea^ kształtu widłowatego, która odnogami 
8\vźmi szypuikę obeymuie. 

Anth odium, tak się nazywa kielich ogólny kwiatów zło- 
żonych, który wieie kwiatków pojedynczych w sobie za- 
myka, np. Słonecznik. £rhart pierwszy użył tego wy- 
razu na oznaczenie kwiatów złożonych (/fores composiłijj 
które za oddzielny gatunek kwiatostanu uważał, a które 
takoż wyrazem Anthocephalon mianował. Link w teroże 
co i Ehrhart znaczeniu wyraz ten używa. 

Anthos (w grec. zloż.) używa się zamiast flos kwiat. 



Digitized 



by Google 



I ANT APH 19 

7vp, Tmcranihus drobnokwiatowy, pofycmthua wielo- 
kwiatowy, i t. d. 
Anlhoslegium^ Ehrh. tiik nnzywa w kwiacie to wszy- 
stko, co iiie iest ani częścią płciową, ani kielichem, ani 
koroną, ani miodnikiem, iak np, przysadka kwiatowa. 
Link wszystkie przysadki tym wyrazem oddaie. 
A II t h o z u z i a Jager. : kiedy liście w roślinach naturę płat- 
ków przyymuią; np. Tulipan. 
Anthracinus, węglisto-czarny: kolor błękitna wo-czarny 

oznacza. 
A n t h u r u s , ęzypułha ogólna: Link tak nazywa szypulkę 
ogólną u Go£dziió(v^ Sileni i t. d., z którey wiele szcze- 
gólnych szypulek wiązko wato wychodzi. 
Anticus, z przodu iakiegoś orgaim umieszczony; a. an^ 
thera^ główka pyłkowa ze siruny zewr>ętrzney na nitce 
osadzona. Lepiey się w tern znaczeniu używa adperaa 
anłliera. 
AnLitropus embryo Rich.: zarodek maiący przeciwny 
położeniu nasienia kierunek, 1o iest zamiast rostka kieł'- 
ki^ra do znaczka skierowany, np, Melampyrum. 
Anti^orsum yersus, końcem ku wierzchołkowi iaklegos 

organu obrócony. 
A n t r o s u s: mówiąc o owocu próżność wewnątrz maiącym. 
Ant rum, próżność owocowa, Moench i Medic. tak na- 
zywaią gatunek owocu, klóry inni iablkiem wlaściwćm 
czyli torebko watem {pomme apepins u Frań,) mianuią. 
Apertio Dec: otwieranie się korony w kwiatach. 
A per tura, otwór: drobne otwory w ogólności oznacza. 

Aperturae suctoriae = Stoma tia. 
A p e r ł u s , otwarty: niczćm nie zamkniony; np, a,faux^=z 
pervia faux, Przeciwznaczny temu wyrazowi iest Ćlausus. 
A p e t a 1 u s , bezpłatkowy: u Linneusza i Tournef. bez ko- 
rony tylko, u Batscha zaś bez kielicha i korony kwiat 
oznacza, np. Chenopodium. Ray i Haller zrobili od- 
dzielną klassę roślin j4pełalae zwaną. 
Apex, ufierzchołeJk : punkt przeciwległy podstawie. Ray 
i Tournef. wyrazem tym główkę pyłkową takżei oznaczali. 
Aphroditae plantae: tak nazywaią rośliny, których 
słupki do lego stopnia są rozwinione, że ukryte pomiędzy 
niemi pręciki z trudnością mogą bydż rozróżnione. Da- 
wnieysi przypuszczali, że niektóre rośliny same tylko 
słupki maiące, mogą bez pomocy części płciowych 
samczych wydawać owoce, i takie rośliny nazywali 
Aphrodita. 
Aphyllus, bezlistny. ApJiyllus caulis^ łodyga liści po- 
zbawiona, Tzp. f^eronica aphylla; a. capitiuum^ kiedy 
pod główką żadnych liści nie ma, np. Planłago PayU 



Digitized 



by Google 



20 API APP 

Uum; a,flos^ kwiat któremu kielicha nie dosluie, a ko- 
roną tylko opatrzony iak u PulsaŁilla; a, spica^ klon bez 
liści między kwiatowych , np, u Jęczmiiiiia; a. perticilłu^^ 
kiedy pod okolkiem nie znayduią się przysadki liściowe. 
Apicalis, Apicilaris, u>ierzchołkowy: na wierzchołku 
organu osadzony; apicUaris placenta ^ osadnik nasion u 
góry nasiennika przymocowany, iak u Baldaazkowych. 
Apicularis embryo^ zarodek z przeciwnćy zuaczkowi 

stcony znayduić|cy sie, np. Colchicum. 
Apiculatus, konCzylowatj: podtug Dec. ostrzem ap/- 
culus zwanem zakończony; u Spreiig. iezeli koniec or- 
ganu iest nieco tępy i przechodzi w miękkie, poiedyn- 
cze ostrze, W i Ud. nazywa a. operculum i a. receptor' 
culurn^ iezeli nakrywka lub osadnik krótkiemi, miesi- 
stemi , kolącćmi wydatnościami iest opatrzony; a. fo- 
lium nazywa się liść u mchów, kiedy nerw za koniec 
iego się przedłuża , np. Gymnostomum minutulum. 
Apiculus, lończyk^ u Dec. włos albo włosowatą koń- 
czatość, ostrą, krótką, nie bardzo tęgą, na wierzchołka 
organu osadzoną, oznacza. 
Apogones: oddział mchów, w których tak wewnętrzne 
iako i zewnętrzne kołootworze, żadnych zębów i rzęs 
nie ukazuie. 
Apophysatus, podsadą opatrzony. 
Apophysis, podsada: u Dec. wszelką nieforemną wy- 
niosłość w ogólności oznacza; w zastosowaniu zaś ao 
mchów, wydatność u spodu torebki niekiedy się znay- 
duiąca, tym się wyrazem oddaie. Podtug Willd. podsada 
iest rozszerzenie u spodu torebki mchów postrzegaiące 
się, które bywa czasem ledwo widzialne, czasem zaś 
większe od sam^y torebki, Podsada nayczęściey bywa 
gruba, mięsista i inaczey zafarbowana, u niektórych zaś 
mchów, iak u Splachnum luteum i rubrum^ w kształcie 
parasola albo dzwonka iest rozszerzona. 
Apothecium^c/mr., pleszia: iest to osadnik nasion u 
Liszayców, co Willd. Thalamus nazywa, Wielkość i 
kształt pleszck są bardzo rozmaite, a nasiona nagie lub 
w pęcherzykach zawarte na górney ich powierzchni są 
osadzone. Mieysce zaięte przez te nasiona, wyrazem 
Lamina proUgera się oddaie. W niektórych osadnik 
ten iest do środka massy plechy zagłębiony, i tylko za 
pośrednictwem małego otworka z powietrzem zewnętrz- 
nera kommunikuiący, się; winnych zaś pleszki są okrą- 
głe, na wierzchołkach szypulek podełia zwanych umie- 
szczone, i te od AcJiar. Cephaladia są zwane. 
Appendiculatus, ob. Appendix. 
A p p e n d i X , prz^r osiek , kiedy zaś bardzo mały , Jppen- 



Digitized 



by Google 



APP ARA 21 

diculust iesl podług Dec. każdy organ w ogólności, który 
jakby dodatkowy przy innyra się postrzega; ostąlni ten 
nazywa się przyrostkiem opatrzony, appendicidatus. 
I tak, mówi się: appendiculatus petiolus^ ieźeli ogonek 
u spodu raa przyrostki do liścia podobne, pochodzące 
od blaszki liścia albo też od łodygi , np. Salvia officina" 
Us^ co niektórzy appendiculato-auriciUatus petiolus 
mianuią. Podobnie ogonek z końca liścia wychodz<|cy, 
mackowalyni appendiculatus nazywa się. Lecz nay- 
częściey same tylko do liści podobne przyrostki tym się 
oddaią wyrazem, i w podobuem znaczeniu appendicur' 
lotus często się za iediio z wyrazem auriculatus bierze. 
Niekiedy wyraz ten używa się na oznaczenie miodników, 
iakoż te, które się na koronie Buraków postrzegaią, 
zowią się Appendices. Willd. tymże wyrazem oddaie 
w Stapeliach to, co Jacqu. Ala nazywa, oh. A4a. 

Appensnm semen Rich. nasienie zwieszone: wierzchoł- 
kiem, to iest końcem przeciwległym znaczkowi, ku pod- 
stawie nasiennika, lub komórki, skierowane. 

Applicatus Dec. =: Adpressus. 

Approximatus,'j56/«io7iy: mówi się mianowicie o li- 
ściach, które tak gęsto łodygę pokrywai^ iż iey flóyrzeó 
nie podobna, np, Sedum hexangulare, Willd. wyraz ten 
za iednoznaczny z wyrazem confęrtus uważa; Dec. zaś 
rozróżnia ie , oddaiąc approximatus przez rapproche^ a 
confertus przez approche. Mówi się także appjoximata 
volva^ ieżeli opona blizko kapelusza s\^ znayduie. W o- 
gólności wyraz ten oznacza ułożenie części względne do 
ułożenia ich na inney roślinie, innym organie, lub tymże 
samym organie ale w innych mieyscach. 

Apricae plantae Dec: rośliny na upał słoneczny wy- 
stawione, 

Apricarium: treybhauz na rośhny wiele ciepła i świa- 
tła potrzebuiące. 

Apyrenus, bezpesthowy: owoc pestek nie maiący, iak 
Banan , Berberys bezpesthowy^ Rodzenli bezpestiowe. 

Aquarium, sadzawka do przechowywania roślin. 

Aauałicus, Aquatilis, wodny: mówiąc o roślinie w wo- 
dach, a przynaymniey na brzegach wód, rosnącćy. Po- 

. dług Buli. aąuaticus znaczy na mieyscach wilgotnych 

' rosnący, aąuatUis zaś, po wodzie pływaiący albo w niey 
zanurzony. 

Aqueus, wodnisty: przezroczysty i bezfarbny. 

Aquosus, wodziany: smaku wodzianego, np, ShocziL 

Ar achne, jpa/fCJ5j/ia; pokrycie rośliny delikatnśmi, po- 
plątanemi w kształt paięczyny, włosami. 

Arach noideus, ^^aneosus , paięczasty^ paięczynowaty: 



Digitized 



by Google 



22 ARB ARG 

co iest albo niby paięczyną powleczone, iak liście u Sem-- '^ 
perviviim arachnoideum ^ kielich u Bardanu {Arctiurrh ' 
Lappa)\ albo do paięczyny podobnej iak pierścień u ' 
Agaricus sanguintus. jiraneoaa tela z=z Tapetiufn. 

Arbor, drzewo: podług Limieusza roślina drzewiasta o 
pniu poiedynczyni; podfug Dec. roślina, maiąca łodygę ■ 
drzewiastą, nagą u spodu i pojedynczą, pod wierzchem 
rozgaięźaiącą się, przynaymiiiey trzy razy wysokości 
człowieka przechodząca. Podług Willd. drzewo iest ro- 
ślina o pniu wiele lat trwającym a u wierzchu na gałę- 
zie podzielonym. 

Arborescens, drzewlcowały i co się do drzewa zbliża i 

* krzewiną bydź przeslaie, np, Cisłus arborescens. Ar^ 
horescentes JiUces^ paprocie maiące pnie u góry tylko 
liśćmi opatrzone. Podług innych wyrazem tym oddaie i 
się co zwolna drewnieie. i 

ArhorCiWS^ pnisty: mówi się o roślinach maiących pnie 
drzewiaste, u spodu poiedyncze, u góry się dopiero roz- i 
gałęźaiące, np. Bez czarny {Sambucus nigra) iest pni- 
siym, kiedy Hebd {SamSucus Ebidus) iesl tylko krze- 
wiem. Ptiprocie i palmy zowią się pnislemi, ieźeli ich 

gnie nakszlałt drzew u góry koroną z liści są opatrzone, 
ośliny pnisle oznaczają się znakiem Saturna ^. Arbo-- 
reae perennes planłae^ ob, Perennis. 

Arbuscula, drzewko: małe drzewo, którego wysokość ^ 
pie przechodzi polróyney wysokości człowieka, Dec. ; 

Arbustum = Frulex. ! 

Arcesthida Desv. ob, Bacca. ' 

Arclicus = Hyperboreus. 

Arctus, ścisły,, przycisły: np: arcłe imbricatus^ leżeli 
organa dachówkowato na siebie zachodzące, iedne do 
drugich ściśle są przytulone; arcłae vaginae^ pochwy 
liściowe ściśle do łodygi pr^systaiące. 

Arcuatus, łękowaty: łękowato zgięty. 

Areae, kwatery. 

Arena ^ piasek; arena mobilis^ piasek niczćm nie połą- 
czony, od wiatru lub innych przyczyn z mieysca na 
mieysce przenoszący się. 

Areuariusi piasko wy : na piasku lub gruncie piasczy- 
stym rosnący. 

Areolae, ob, Areolatus. 

Areolatus tliaUus: mówi się o piesze lirtiiami różnofar- 
.bnćmi, albo popękaniami, na części w kształcie ok sia- 
tki podzielonćy; powierzchnie te oddzielne, czyli oka, 
Areolae się nazywaią. 

Argenteus, Argenlatus, srebrzysty: kolor biały nie bar- 
dzo czysty, ale ze znacznym połyskiem, iak spodnia 



Digitized 



by Google 



ARG ARM 23 

powierzchnia liści u Srebrnika srebrzystego {PotentiUa 
argentea), 

Argillaceus color^ farba gliniasta; a. solum D., gli- 
niasty grunt: w czasie wilgoliiym miękki, do ciai przy- 
legaić|cy,^ w czasie zaś suchym twardy. 

Ar gi I la ,^/6;5; mieysca ghniaste w czasie wilgotnym mięk- 
kie, lipkie, w czasie zaś suchym twarde, ztąd: 

Argillosus, glinowy: ną gruntach gUuiastych rosnący* 

Argos (w grec. złoź.) = Candidus. 

Argyros (w grec. zioź.) = Argenteus. 

Argute = Acute. 

Argutus, ostry: co nie iest tępźra lub nabrzmiałam. Lin- 
iieusz nasiona ogórków, melonów, nazywa semina ar^ 
guta^ dla rozróżnienia od nasion dyni, których brzegi 
są nabrzmiałe. 

Argyrocomos: używa się w rodzaiu Gnaphaliwn na 
oznaczenie tych galunków, które maią łuski w kielichu 
białe. W polskim ięzyku znaczy uieiako srebrno-włosy. 

A r h i z u s , beztorzeniowy. 

Aridus, suchy: przeciwznaczny wyrazom mięsisty^ ,so- 
czysty. 

Ariliatus, powłoką {nrillus) opatrzony. 

AriUus, powłoka: Linncusz tym wyrazem nazywał blo- 
neczkę w taki sposób ziarna powlekaiącą, że tylko na 
znaczku do nasienia iest przymocowaną i nayczęściey 
dobrowolnie od niego się oddziela. Dzisieysi uwaźaią, 
że b[oneczka ta iest rozszerzeniem sznurka [funiculua 
umbilicalis) i mniey więcey zupełnie nasiona pokrywa, 
np. Kawa; Muszkatowy kwiat {jMacis^ iest właśuie ga- 
tunkiem tego organu. 

Arista, ość: włosowate i tęgie przedłużenie substancyi 
organu, Spreng. Znayduie się mianowicie na plewach 
traw, nasionach, liściach i 1. d. Organ ość maiący, zo- 
wie się ościstym aristatus. Itak: aristata anłhera iest 
u Wrzosu pospolitego {JErica pulgaris)^ toiest przy 
podstawie dwoma szczecinowalćmi wyrostkami ostidzo- 
na; a, pappus u Bidens triparłita^ gdzie puch w kształ- 
cie dwóch ości przedstawia się. Dec. powiada, że ość 
iest gatunek włosa tęgiego, który nie zdaie się bydż prze- 
dłużeniem nerwu; iednakże w liściach mchów ości są 
właśnie przedłużeniami nerwu za kuniec liścia. 
Aristato-glandulosus, ościsto-gruczołkowaty. 
Aristato-plumosus: ieżeli ość ze dwóch stron prze- 
ciwległych włosami iest osadzona. 
Aristatus, oicisty: ob, Arista. 
Arma, oręi: tak się nazywaią w roślinach organa do 



Digitized 



by Google 



24 ARM ASC 

obrony nieiako służące, iakiemisą: kolce, ciernie, ości, 
szczeciny, i t d. 

Armatus, uzbroiony: oznacza, ie roślina iakaś opatrzo- 
na iest albo ciennami, albo kolcami, ościami, i t. d. i 
iest przeciwznaczny wyrazowi inermis* 

Arsmeniaceus Dec: kolor morelowo-źófty.^ 

Aro ma: zapach czasem smak korzenny; goździki maią 
zapach, pieprz zaś smak aromatyczny. 

Aromalicus, aromatyczny : pocUug Dec oznacza w o- 
gólności zapach przyierauy. 

Arreclus Dec, prosty i tęgi. 

Arteriformiter: używa się na oznaczenie naczyń w li- 
ściu rozmaicie się rozgalęźaiących. 

Articularis, człontowy : z członka wyrastaiący. 

Articulate-pinnalum folium Willd. , liść członięwa^ 
tO'pierzasiy : gdy części ogonka ogólnego między każdą 
par^ przeciwległych listków, brzegiem liściowa tym są 
opatrzone. 

Articulatio, staw: mieysce, w którem dwie części 
w młodości poleczone , rozdzielaią się dobrowolnie w pe- 
wnćy i oznaczoney epoce życia, nie zosławuićjc wido- 
cznych śladów rozdamasię, Dec; liść np. Topoli sianowi 
z gałęzią s,taw, na którym się w iesieni oddziela. Często 
nabrzmiałości na organach walcowatych tern się ozna- 
czaią nazwjskiem, a przestrzeń między dwoma stawami 
zowie się członkiem jirticulus, 

Articulatus, czlonkowaty : organ mniey więcey walco- 
waty, w wielu mieyscach iak gdyby od zrośnienia znaki 
!)owstałe maiący; a. folia u Willd. znaczy toż samo co 
oculosa^ np. Juncus articulatus. 

Articulus, członek: oh. Articululio. 

Artificiale systema, ob. Systema. 

ArtiphyUae plantae Link: rośliny, w których pąki 1 
gałęzie liśćmi są otoczone. 

Arva, odłogi: mieysca uprawiane, lecz dla naprawy 
gruntu odłogiem lezące, ztąd: 

Arvensis, odłogowy: na odłogach czyli dyrwanach ro- 
snący. 

Ascendens, i= Adscendens. 

A s c i , Ascidia , puszki = Thecae sporophorae. 

Ascidiata yb/ia, liście kubkowate: kończą te, na końcu 
kubkiem dosyć obszernym opatrzone, np. Sarracenia^ 
Nepenthes distillatoria. Kubek ten, pospolicie walco- 
waty, tworzy się z rozszerzenia końca liścia, zwykle wo- 
dą czystą napełniony, czasem szczególną klapką zam- 
knięty, albo iest bezszy pułkowy albo szypułką opatrzo- 
ny. Willd. dal mu nazwisko Ascidium, 



Digitized 



by Google 



ASC ATT 25 

Ascidium, oh. Ascidiata folia. 

Asexualis, Asexus, = Neuler. 

Asparagus: Ray i Tounief. tak nazywali roczne Iryby 
roślin trwałych. 

As per, szorsŁti: kiedy powierzchnia iakiegoś organa po- 
kryta iest z rzadka drobnemi, lecz widzialnemi i w do- 
tknięciu czuć się mogącemi punktami; albo krótkiemi a 
tęgiemi wioskami. Dec. wyraz len bierze za iedno z wy- 
razami Scaber i Scabridus, 

A s p e r g i 1 1 i f o r m i s, kropidtowaty: kiedy włosy na wierz- 
chu iakiego organu tak są osadzono, iak strużki u kro- 
pidła; w ogohiości rozgałęźenia na osi wspóhiey około 
iednego punktu oznacza. 

Asperifoliae składały naturalną familią u Linneusza, 
do którey należą rośliny odznaczaiące się liśćmi chropa- 
wemi, kwiatami iednolistkowćmi , pięcia pręcików i czter- 
ma wolnych ziaren, np. Żmiiowiec [Echiutn)^ Żywo- 
kost (Symphjłum), i t. p. 

Asperrinius = Hispidus. 

As si mi la Li o, przyswaianie : akt przez który istota orm 
ganiczna przyswaia cząslki bezwładne i na swoię własn^ 
substancyą przerabia. 

Assurgens, powsŁaiący : organ , który z początku w dół 
się schyla a polom się podnosi; podług innych znaczy 
to samo co j4dscendens. 

Astichus, bezrzędoiify: co nie iest w rzędy ułożonćm. 

As to mus, bezotworowy: np. a. capsida iest u i%a- 
scurrii gdzie torebka z pokrywką ściśle iest zrosła, a 
w doźrzalości nięforemnie «ię rozdziera. 

A ter, czarny węgUsły: nay czystszy i nayciemnieyszy 
kolor czarny. 

At halami, bezpleszJkowe liszayce; np. Lepraria, 

Athera (w grec. złoź.) = Arista. 

Atramentarius, kolor czarny atramentoufy. 

Atratus, czarniawy, 

Atro-cinereus, czarno-popielaty. 

Alro-purpureus, ciemno-purpurowy ; prawie czarny, 
np, Scabiosa atro-purpurea. 

Atro-rubens, ciemno-czerwony ; np. Diantkus ułro^ 
ruhens. 

Atro-virens, ciemno-zielony; np. Pinus nigra, 

Attenuato-suhulatum folium , liść ziĄ^ęzono-szydło- 
wały: u spodu lancetowaty, poźniey razem równo- 
wązki. 

Attenuatus, zwęiony: mówi się o' organach, kióre 
w pewnych mieyscach węższemi się staią. Na ozna- 
czenie tych mieysc dodaią się wyrazy: apice^ medio^ 

4 



Digitized 



by Google 



26 AUC AVE 

basi^ podług tego iak zwężenie ma inieysce u wierz- 
chołka, pośrodku lub przy podstawie. 

Auctus = Acrescens; u Willd. aucŁum antlwdium = 
calyculałum. Aucta petala^ zuaczy toź samo co co- 
ronata. 

Auleum: Łinneusz używał uiekiedy tego wyrazu na o- 
znaczenie korony. 

Aurantiacus, Aurantius, pomarariczowy : kolor żółto- 
czerwony, iak na owocii<h Pomarańczy. 

Aurantium, pomarańcza: gatunek owocu od Linneu- 
sza Bacca corłicata zwany, którą Dec. za oddzielify 
owoc uważa. Jest to zas owoc mięsisty o powłoce 
śkórkowatey, gruczołami soki właściwe zawieraiącemi 
opalrzoney, wewnątrz podzielony na wiele komórek 
błoiikowalych, mogących się rozłączać bez i*ozdarcia, a 
w każdey z nich nasiona w massie soczystey są osa- 
dzone, np. Pomarańcza^ Cytryna, 

Auratus, Willd.: organ brzegiem żółtym opatraony. U 
Dec. auratus z=i aureus. 

Aure'o-variegatus, złocisto -upatrzony : mówiąc o li- 
ściach pośrzodku żółtą plamę maiących, WiJld.; np. 
Amaranthus bi- i ti^icolor. 

Aureus, jcfocw^j^: farby złota, np, Antliemis tinctoria. 

Auricula, uszko: tak się nazywa w ogólności każda 
krótka klapka, w kształcie końca ucha zaokrąglona. 
Willd. oznacza tym wyrazem małe, w trąbki zwinionc 
listeczki, które w Jungermanniach pod spodem liści 
są osadzone, a które właściwie wyrazem CucuUi ozna- 
czała się. Wahl. przysadki Jungermannii zwane ąm- 
phigastria^ wyrazem auricula oddaie; włdściwie zaś 
należałoby tylko tak nazywać same zagięcia liści pod 
spód, iakie się u Jungermannia complanata widzieć 
mogą. 

Auriculatus, uszkowaty : np, liść d wierna małemi okrą- 
glemi klapkami przy nasadzie opatrzony; a. petiolusy 
ogonek z obu stron liściowatą ołonkę maiący, która 
ani z iego nasqdą ani ze spodem liścia nie iest połą- 
czona, iak u Cineraria cordifoUa, 

Aur i for mis, z kształtu do ucha podobny. 

Auritus = Auriculatus. 

Australe climay klimat południowy: iaki iest vł kra- 
iach od Etyopii aż do przylądka dobrey nadziei, Peru 
i Brezylii. 

A u t u m n a I i s , iesienny : iesienią kwitnący. 

Autumnatio: czas doźrzewania owoców i opadania liści. 

Ayenis, Ayeuius, beaiyłouiy; np, liść niewyraźne żyły 
maiący, iak u ConpaUaria pol/ygonatum. 



Digitized 



by Google 



AVE BAC 27 

Aversn.s, zwrócony; np, liść brzegiem do łod3'gi obró- 
cony, lak u Lśactuca Scariola; a, radicula^ rostek do 
strony przeriwney znaczkowi skierowany. 

A xi lis, osiowy: w kierunku osi iakiegoś /organii prze- 
biegaiący; a, semen ^ ziarno w kierunku osi nasiennika 
umieszczone; a, embryo^ zarodek w mieyscu osi ziarna 
osadzony. 

Axilla,' kąl, iaki liść, gatąz lub szyputka z łodygą 
forrauie; podług Dec. wyraz len osobno uiy^j^ oznacza 
zawsze kąt nu\jdzy liściem a łodygą. 

Axillaris, lato wy: organ w kącie przez liść lub gałąź 
z łodygą uformowanym, osadzony. 1 tak,: a. folium^ 
liść w, kącie między łodygą i gałęzią osadzony, np. 
Cicer ariełinum; a, flos^ kwiat w kącie między li- 
ściem a łodygą, lub gałęzią i łodygą uformowanym, 
znayduiący się; w temźe znaczeniu używa się a. pe- 
dunculus^ seta^ spica^ i 1. d. Podług zaś tego, iak 
organ osadzony iest w kącie nad lub pod nasadą liścia, 
gałęzi, szy pułki, zowie się 8upraaxiUaris lub extrar- 
axiuaris. 

Axipendulum semen: nasienie do wierzchołka owocu 
przymocowane i w kierunku iego osi wiszące. 

Axis, oś: liniia rzeczywista lub umysłowa, łącząca śro- 
dek wierzchołka ze środkiem podątawy; albo tćź or- 
gan, około którego inne są osadzone. 

Azureus, niebieski albo smakowy: czysfy i tnocny 
Wękitny kolor, iak na niebie wypogodzonym , np. JEryn- 
gium azureum, 

B. 

Ba cc a, lagoda: podług Linneasza każdy nasiennik mię- 
sisty, nie olwieraiący się, nasiona nagie, w massie so- 
czystćy pogrążone, zawieraiący. Dec. nazywa iagodą 
owoc mięsisty, bezpestkowy, a który do żadnego ga- 
tunku owoców mięsistych 'Pructus carnosi) odnieść się 
nie może. Moench dla lepszego oznaczenia rozdziela 
iagodę na prawdziwą Bacca vera^ która nie iest na 
komórki podzieloną, a nasiona bez porządku ma roz- 
rzucone, i iagodę fałszywą jBacca spuria^ na komórki 
podzieloną, a w którćy nasiona w pewnym porządku 
są uszykowane. Mirb. iagodą fałszywą nazywa owoce 
Jałowcu., Cisu., a co D(?sv. Arcestnida mianuic. Jeżeli 
iagodą .składa się z kilku iagod na iednym osadniku u- 
mieszczonych , zowie się iagodą złożoną Bacca compo- 
sita. Bacca corłicałd L. = Aurantium. 



Digitized 



by Google 



28 BAC BAR 

Baccans capsida: nazywa się torebka, która w począ— 
tkach bywa soczystą, np, SUene baccifera, 

Baccatus, iagoaowaty; J. ariUuSy ieźeli powłoka na- 
sienia iest gruba i mięsista, lak u Eponymua euro- 
paeu8\ b. cabyx^ gdy kielich iesl mięsisty, np. JBlitum; 
o. capsida^ ieźeli powłoka torebki iest miękka i mięsi- 
sta, np. Cucubalua bacciferus; b. drupa^ ieźeli powłoka 
pestki w pestkowcu iest bardzo soczysta, np, fVUrde^ 
Brzoskwinie \ 6. pepo^ ieźeli dyniak bardzo miękką 
massa iest napełniony, np, JBryonia ; b, semina^ ieźeli 
sarcodermis w nasionach iest bardzo mięsiste; 6, 
siliąua^ strąk mały, okrągły, nie olwieraiący się i so- 
czysty. 

Bacciiormis = Baccatus. 

Bacillum, Bacillus: Achar. tak nazywa w liszaycach 
plechę gałęzistą lub kubkowatą, iak u Cladonia rangi" 
ferina,^ pyxidała^ a która teraz wyrazem podeŁium 
oddaie się. Link tćra nazwiskiem oznacza wyrostek 
mięsisty w nasionach Hyacyntów ^ który, podług niego 
mieysce liścieni zastępuie, a od Dec. za prawdziwy li- 
ścień iest uważany. Niektórzy wyrazem Bacillus mia- 
nuią cebulki u spodu kwiatostanu Czosnków i w wielu 
gatunkach Amaryllis znayduiące się. 

Badius, kasztanowaty: kolor brunatny główny, iak na 
łuskach owoców kasztanowych. 

Baiausta: owoc z gatunku mięsistych , wielokomórko- 
wy, wieloziarnowy, pochodzący zawsze z iaiecznika 
podkwiatowego i otoczony zębami kielicha, Rich.; np. 
owoce Granatów i wszystkich Mirtów prawdziwych. 

Balsamicus, balsamiczny: zapach i smak. 

Bar ba, broda: powstaie podług Willd. z mnóstwa kró- 
tkich włosów albo miękkich zielnych szczecin, które 
w otworze kielicha, korony, na płatkach alboli tćź na 
dnie kwiatu są osadzone, np,, Thymus^ Iris; podobnie 
spodnie nacięcie zieiącey i masko watey korony barba 
zowie. Podług Dec. kosmki włosów regularnie ułożo- 
nych brodę stanowią. W ogólności brodą nazywaią 
się włosy wiązkami na powierzchni iakiegoś organu gę- 
sto osadzone, np, u MesembryUnthemum barbatuniy 
także dolna warga kwiatów storczykowych, tćmsię od- 
daie nazwiskiem. Równie też włókna soczyste na pła- 
tkach korony Kosacców (/m), brody barba noszą na- 
zwisko. 

Barbatus, brodaty: włosami około iednego punktu 
gwiazdko wato ułoźonemi opatrzony; podług Willd. 
kupki wiązkowatych włosów na sobie maiący. I tak 
caiypc fauce barbatua^ axillae nerporum barbatae. 



Digitized 



by Google 



BAR BIC 29 

znaczy że gardziel kielicha, lub zeyścia się nerwów, 
kupkami włosów tęgich są osadzone. 

B arb ula: Neck. tak nazywa zwinione rzęsy lub zęby 

kołool worzą w rodzaiu mchów Barbida zwanym. 
• Basi-dehiscens, owoc u spodu otwieraiący się. 

Basi-fixus, spodem przymocowany. 

Basigynium, ob, Carpophorum. 

Basilaris, spodni: ze spodu wychodzący, np, b. arista^ 
ość u spodu plewy w trawach osadzona; b. embryo^ 
zarodek u spodu nasienia , to iest przy samym znaczku 
osadzony, np. Jaskier (^Manunculiis) ; b. płacenia^ osa- 
dnik nasion spód nasiennika zaymuiący; o. seta^ szcze- 
cina u mchów ze spodu łodygi wyraslaiąca; b. słylus^ 
słupek u spodu iaiecznika osadzony. 

Basineryium folium seu pełalum: nazywa się liść lub 
płatek , którego nerwy zaraz się od spodu rozdzielaią. 

Basis, podstawa: mieysce, klórem iakiś organ do in- 
nego iest przymocowany, zowie się iego podstawą. 
Spodem czyli podstawą w nasieniu iest ten iego koniec, 
na którym się znaczek znayduie. 

Basi-soluta /b/«a, ob, Solutus. 

Bedeguar: narośle na gałęziach róz okazuiące się, kol- 
czyste albo tez wyrostkami gałęzislerai nakształt mchu 
pokryle, a od zakłócia i złożenia iay owadu Galasówką 
[Cynips) zwanego pochodzące; stanowią chorobę tern 
nazwiskiem oznaczaną. 

Beryllus, seladynowy: .kolor zielony z małą ilością 
błękitnego i starego zmieszany. 

Bęsi men Neck. = Spora. 

Bi, dwa: w wyrazach złożonych podwoienie organu o- 
znacza; i tak: 

Bialatus, dwushrzydfy : ob, Alalus. 

Bibracteatus, kwiat dwiema przysadkami opatrzrony. 

B i b u 1 u s , wiele wody wciągaiący . 

Biceps, dwugłowy: mówi się zwyczaynie o tem co 
niby dwie główki wyobraża. Biceps carina iest u Dec. 
kiedy dwa listki stanowiące łódkę z pizodu są zrosłe a 
ku nasadzie wolne; 6. radix^ korzeń u spodu na dwie 
części rozdzielający się. ^ ' 

Bicoccus = Dicoccus. 

Bi co lor, dwukolorowy: gdy dwa kolory na iedneyże 
powierzchni się znayduią. 

Bicomposito-pinnatum folium^ liść u spodu dwa 
razy, ku wierzchołkowi zaś raz tylko pierzasty, np. 
Marchew (Daucus Carota). 

Bicomposito-quinatum folium: gdy ogonek liścia 



Digitized 



by Google 



30 BIC BIF 

na pięć części iest podzielony i na kaźdśy z nich po 
pięć listków znayduie się, np. Cussonia spicata, 

Bicomposito-ternatura yo/w^/w = Biternalum. 

Biconjugatus = Bigeniinatus. 

Bi co mis, dwurogi: np, owoc u Chondroaum^ gfówka 
pyłkowa u Pyrola i Wrzosu (Erica)^ dwoma wy- 
rostkami w kształcie rogów są opatrzone, \jmneusz 
przez wzgląd na główki pyłkowe dwurogie, utworzył 
naturalną familią roślin jBicornes zwaną, np. Ba^iio 
(Leduni)^ Borówka (^f^accinium) ^ Gruszy czka (^Py- 
rola) i t p. 

B i c r u r e s cotyledones ; liścienie raaiące zarodek na grzbie- 
cie i tak zgięte, że z zarodkiem literę JV przedstawuią. 

Bicuspidatus, Bicuspis, dwukończaty : organ dwoma 
ostrzami opatrzony. 

Bidentatus^) du^uzęby: ob. Dentes. U Dec. Bidentatus 
= duplicato-dentałua. 

Biduus, dwudzienny: przez dwa dni trwaiący. 

Biennes planłae^ rośliny dwuletnie: które w pierw- 
szym roku liście tylko, w drugim zaś kwiaty i owoce 
wydaią, a poźnióy giną, np. Zyło.^ Buraki. Przy opi- 
sywaniu oznaczaią się one znakiem Marsa ((J). 

Bifarius, dwurzędowy: mówi się o organach, które 
we dwa rzędy są ułożone. Z tąd też: folia bifariam 
imbricata^ liście dacłiówkowato na siebie zachodząc 
dwa rzędy formuiące; sori bifariam ordonałi.^ kupki 
M'e dwa rzędy uszykowane, iak w rodzaiu Angiopte- 
ria. Niektórzy w definicyi tego wyrazu chcą, aby rzędy 
były naprzeciwleglemi, co iednakźe nie zawsze ma 
mieysce i raczey do wyrazu distichus należy. 

B i f e r a e polycarpeae plantom , ob. Polycarpea. 

Bifidus, dwuwrębny^ ob. Fissus. 

Bifistulosum folium^ liść dwururlowy: wewnątrz dwie 
próżności równolegle maiący, iak u Lobelia Dorł- 
manna. 

Biflorus, dwuhwiałowy: mówi się o organie dwa kwiaty 
na sobie noszącym, \q\. łodyga^ szypułka^ albo z dwóch 
kwiatów złożonym, iak tłoset; albo nakoniec dwa 
kwiaty w sobie zawieraiącym, iak pochwa kwiatowa. 

Bifoliatus, Bifolius, dwuliici: dwa tylko liście maiący. 

Bifolliculus Mirb.: owoc z dwóch muszków {foUiculi) 
złożony. 

Biforus, dwoma otworami opatrzony. 

Bifr o ns, dwustronny: mówiąc o roślinie pasorzytney, 
która się na obu powierzchniach liścia znayduie. ob. 
Parasiticus. 

Bifurcatio =: DichoŁomia. 



Digitized 



by Google 



BIF BIP 31 

Bifur całus, u^idłowaty: iezeli iakiś organ widio wato 
na dwie części iesl rozdzielony. 

Błgerainatus L. , Bigeminus , dwa razy parzysty : liśd 
złożony, w kłórym ogonek na dwie części się rozdziela, 
] każda z nich lia końcu po dwa listki ma osadzone, 
iak w niektórych gatunkach z rodzaiu Jktimosa, 

Bijugus, dwuparowy, mówiąc o liściu pieazastym, dwie 
tylko pary lisi kó w naprzeciwległych muiącym, np. Bob, 

Bilabiatus, dwuwargowy : mówićjc o koronie iedno- 
platkowey lub kielichu iednodzialkowym, na dwie czę- 
ści naprzeciwległe, dolną i górną, podzielonym. 

Bilamellatus, dwublasztowy : ieźeh organ iakiś składa 
się z dwóch cienkich klapek, np, sŁignia bilamellaŁum 
iest u Kaempferia. 

Bilateralis, dwustronny; np, bilateralis płacenia^ ieźeli 
osadnik nasion z dwóch stron nasiennika iciit umie- 
szczony, iak w LewhoniL 

Bil ob u s, dwuiiapowyr ob. Lobatus. 

Bilocularis, dwitkomórlowy : ob. Loculamenlum. 

Bimestris, dwumiesięczny: przez d wa ^miesiące trwaiący. 

Bi mus, zaprzeszło? oczny : dwa lata wieku maiący. 

Binato-pinnatum foLium , liść dwoisto-pierzasty : kiedy 
ogonek na dwie części się rozdziela, a każda z nich 
listkami pierzasto osadzouemi iesl opatrzona, np. Inga 
circinalis. 

Binatum folium^ liść dwoisty: gdy na końcu iednego 
ogonka dwa Hstki są umieszczone; czyH, iest to liść 
palczasty o dwóch Ustkach, np. 2jygophyUiim. 

Biner vi a yb/ia, liście dwunerwowe: dwa tylko nerwy 
maiące. 

Biniflorus = Biflorus. 

Binus: wyraz ten używa się na oznaczenie, że organa 
iakieś po dwa w iednćm mieyscu są osadzone; liście 
np. po dwa na łodydze umieszczone, nazywaią sią fo- 
lia bina. 

Bipartibilis, na dwoie rozdzielić się mogący, np. na- 
siona u Bcddaszhowych. 

Bipartito-lobatus, dwudzielno-klapowaty : ieżeh or- 
gan plaski glębiey niż do polowy iest rozdzielony, kla- 
py zaś i kąt wycięcia są zaokrąglone. 

Bipartitus, dwudzielny: ob. Parli I us. 

Bipinnatifidum folium^ liść dwa razy pierzasto-- 
dzielny: ieźeli w liściu pierzastym Ustki są pierzaslo- 
dzielne. 

Bipinnatus, dwa razy pierzasty: nazywa się organ, 
np. liść, ieżeU ogólny ogonek z dwóch stron przeciw- 
ległych w kierunku długości Uśćmi pierzaslemi iest o- 



Digitized 



by Google 



32 BIP BOR 

sadzony. Bipinnałus caulisy b.frons^ podobneż ulo- 
zenie oznacza. 

Biplicatae cotyledones =: Bicrures. 

Bipyrenus = Uipyrenus. 

Birostratus, du^udzioby: kiedy owoc lub nasienie na 
końcu dwoma wyrostkami iest opatrzone, np. h, seminct 
znayduią się u wielu traw; h. siLiąua u Mesperis bi- 
cuspidata. 

Biruptilis, na dwoie się rozdzieraiący. 

Bis = Bi. 

Biserialis, dwurzędowy: we dwa rzędy ułożony. Zna- 
czenie tego wyrazu iest nieco odmienne w nasfępuią- 
cych zastosowaniach: Bisericdes Lamellae Willd. u nie- 
których Bedłek {jśgaricus) ^ ieźeli blaszki dtnźsze z krót- 
szymi naprzemian są ułożone; b. sori V\ illd. zowią się 
kupki w paprociach , ieźeli torebki- ie składaiące są we 
dwa rzędy ułożone: co lepiey wyrażeniem 6. capsidae 
oddaie się; dla wyrażenia zaś że same kupki we dwa 
rzędy są uszykowane, Willd. używa wyrażeń 6. sori 
subrołundi albo b. sori Łineares^ podług tego iak kupki 
są okrągławe lub równowązkie. 

Biserratus = Duplicato-serratus. 

Bisexualis, dwuplciowy: mówi się o kwiecie słupki i 
pręciki zawieraiącym, albo też o roślinie obie płci na 
sobie noszącśy. £)o roślin dwupłciowych należą: /le- 
Tnaphroditae ^ androgynae i Monoicae. 

Bispermus = Disperraus, 

Biternatum folium , liść dwa razy troisty : ieźeli ogo- 
nek na troie się rozdziela , a na .każdey z tych części 
po trzy listki są osadzone. 

Biyalyis, dwułuszczynkowy : ieźeli iest mowa o owo- 
cach, ob* Valva; ieźeli zaś o kielichu lub koronie 
traw, ob, Gluma. Bivalve indusium^ ieźeli błonka 
kupki paprociowe pokrywaiąca, w doźrzałości na dwoie 
się rozdziera, iak u Hymenophyllum'^ 6. spoŁha^ po- 
chwa kwiatowa na dwie części rozdzielaiąca się, np, 
' Arum maculał^um. 

Blastema: Mirbel tak nazywa sam zarodek bez liściem, 
białka i innych części nasienia. 

Blastocarpus embryOy Rich.: zarodek w powłokach 
swoich roslkuiący . 

Blastophorus Rich. = Hypoblaslus. 

Blastus: Rich. tak nazywa zarodek w trawach oddziel- 
nie od wszystkich organów z nim stykaiących się wzięty. 

Blepharae: Link. tak nazywa rzęsy lub zęby kołootworza. 

Boreale clima^ północne kUraa Europy, od Laponii aż 
do Paryża. 



Digitized 



by Google 



BOT BRA 33 

Bo tanę (w gr. zloż.) zamiast Vegełabile, 

Bo tani ca, botanika: historya naturalna królestwa ro- 
ślinnego. Nauka ta może się podzielić na trzy główne 
części: lód Botanica proprie dicta ^ botanika właici" 
u^a^ do którey należą: e)' Glossologia^ nauka wyra- 
zów, któremi się oznaczaią organa roślinne i rozmaite 
ich raodyłikacye; b) Taxonomia^ czyli nauka wykła- 
daiąca teoryą układów roślin ; c) -Phytographia^ podaie 
prawidła opisywania roślin sposobem uay korzy stniey- 
szym dla postępu nauki. Ta ostatnia dzieli się na Bo^ 
tanikę opisową^ toiest opisanie wszystkich gatunków 
skfadaiących królestwo roślin, i Synonimią botaniczną^ 
czyli wiadomość rozmaitych nazwisk iakie kiedykolwiek 
byfy roślinom nadawane. 2re PItysica pegetabiliuniy 
Fizyka roślin, tó iest nauka zastanawiaiąca się nad ro- 
ślinami iako istotami organicznemi. Do tóy należą: 
a) Organographia^ to iest nauka budowy organów ro- 
ślin; b) P I ty sio Logia ^ Fizyologia roślin, to iest nauka o 
fuiikcyach tych organów uważanych w stanie ich zdro- 
wia; c) Pat/iologia ^ Patologia roślin, czyli nauka o ich 
chorobach; d) Geographia botanica^ to iest nauka śle- 
dząca przyczyny fizyczne, dla których każde z iestestw 
roślinnych, znayduie się na pewnerń mieyscu ziemi. 
3cie) Botanika stosowana^ to iest nauka opisuiąca po- 
żytki i szkody iakie przynoszą rozmaite rośliny dla ro- 
dzaiu ludzkiego. Do tćy należą: Botanika rolnicza^ 
lekarska^ ekonomiczna i przemysłowa^ historyczna^ 
i t. d. - , 

Botanos == Botane. 

Botrys (grec.) = Racemus. 

Brachialis c= UInaris. 

firachiatus, ramienisty: mówi się o łodydze , którzy 
gałęzie są roztwarle i clwudzielne, Dec. U Linneusza i 
AAilld. Brachiatus == Decussatus. 

B r a c h i u m = Ulna. 

B r a c h y s , ("grec.) =: Brevis. 

Bractea, przysadka kwiatowa: wyrazem tym nazywaią 
się listki kształtem i kolorem od liści łodygowych ró- 
żniące się, w blizkości kwiatu osadzone. Budowa ich 
taż sama iest co i liści zwyczaynych. W kwiatach zło- 
żonych, listki takie przy szczególnych kwiatkach znay- 
duiące się, przysadećzkami kwiatowemi Bracteolae się 
nazywaią. 

Br a cle aiis^ przysadkowy: mówi się o szypulce z przy- 
sadką kwiatową zrosłey, lub organie na przysadce osa- 
dzonym. 

Bracteatus, Bracteiferus , przysadkowatyr mówi się o 

5 



Digitized 



by Google 



34 BRA BUL 

kwiatach i kwiatostanach przysadkami opatrzonych. U 
Buli. ^5 bracŁeatus^ ozx]acza kwiat zamiast kielicha przy- 
sadkami okryty, np, Anemone Hepatica. Mówi si^ nie- 
kiedy bracŁeata semina^ ieźeli nasiona są płaskie, cienkie 
i okrągłe, do pieniędzy brakteatami zymuy eh z \isziixiV\x 
nieiako podobne, iak u Tulipanów, 

Bracteiformis: z kształtu 1 miey csa osady do przysadek 
kwiatowych podobny. 

Bracteoia, ob, Braclea. 

Breyis, krótki: wyraz ten. wskazuie zawsze względną 
długość organu do innych organów teyźe rośliny, lub. do 
tychże samych organów ale w innym gatunku. 

Br u mali s = Hyemalis. 

Brunneus, brunatny: kolor brunatny ciemny, alboli 
też brunatny w ogólności. 

Bryologia, nauka o mchach. 

Buccae, Reich, działki o kwi a tu boczne, nayczęściey wy- 
pukłe w Toiadach (Aconita). 

Bulbiceps = Bulbosus. 

Buibifer, cebulorodny: mówi się o łodydze, która w ką- 
tach liściowych cebule wydaie, np, LiLium bulbiferuni^ , 
Dentaria buibifer a. Torebka, zamiast nasion cebulę za- 
wieraiąca, zowie się buLbifera capsuLa^ np. AUium Sco- 
rodoprasum, 

B« Ib i for mis, cebulokształtnj: z kształtu do cebuli po- 
dobny. 

Bulbiger = Buibifer. 

Bulbillus: Dec. tak nazywa cebulki lub bulwki znaydu- 
iące się albo w kątach liściowych iak u Lilium buihife- 
rum^ albo wewnątrz nasiennika iak w wielu Amaryilis 
gatunkach, albo u spodu baldaszków iak w Czosnkach 
niekiórych, albo nakoniec na włóknach korzeni iak u 
Saxifraga granulata^ a które oddzielone od matki i 
wsadzone do ziemi, rozwiiaią się i nową tworzą roślinę, 
podobną do tey z którey powstały. Pospohcie zowią ie 
cebulami {Bulbus^, 

Bulbosus, cebulowaty: do cebuli podobny, np. b. culmuSy 
ieżeli źdźbło u spodu nakszlałt cebuli ma nabrzmiałość, 
iak u P/de umnodosum; bulbosi pili^ włosy przy nasa- 
dzie nabrzmiałe, np. Centaurea Jacea; b, radix^ ozna- 
cza same cebulę; b, stipes^ trzon grzybów przy nasadzie 
zgrubiały. 

Bulbotuber Gawl, bulwa od nasady liści w kształcie 
lusk ukryta, np. Szafran, 

Bulbulus, tak się nazywaią małe cebulki przy cebulach 
znayduiące się. Tournef. ie nazywa Adiiascens^ Rich. 
Adnatuni^ Dodoens Nucleus. 



Digitized 



by Google 



. BUL CAL 35 

Bulbus, Cebula: iest to pąk luskowaty na wierzchu ko« 
rżenia uaiieszczony, np. Tulipan; ob. Gemmą. 

Bullatus , bęblowały: mówi się o liściu , w którym części 

blaszki między nerwami zawarte znacznie są wydęte, 

tak, ze z góry wypukłemi z dołu zaś wkięslemi się przed- 

stawuią, np SaLvia buUała, BulLata semina w podob- 

^lemże używa się znaczeniu. 

B u r 8 i c u 1 a : Rich. tak nazywa wklęsły wierzchołek dzioba 
słupkowego {Rostellum) u Storczykowych. 

Byssaceus, By ssoideus , pleiniowaty: mówi się o orga- 
nach z delikatnych, mięsislo-wełnistych włókien złożo- 
nych, np, b. radix iest w wielu Bedłkach [Agaricus], Bys* 
saidei składały naturalną familią u Batscha, 



C. 

Cacumen = Apex. ** 

Cadayerinus odor^ zapach ścierwu. 

Caducus, krótLoŁrwały: mówi się o organie bardzo wcze- 
śnie opadaiącym , ale wtedy, kiedy on na członkowaniu, 
to iest w mieyscu zrośnięcia z innnym organem się od- 
dziela. I tak: caducus calfx^ ieźeli kielich w czasie roz- 
wiiania się płatków albo zaraz po ich rozwinieniu się o- 
pada, np. Mak; caduca folia,, liście, iak u Daphne Me^ 
sereum wcześnie przed iesienią opadaiące; c. pappus^ 
puch równo z doźrzaniem nasienia opadaiący; c. sŁipu- 
lae^ przysadki liściowe równo z rozwinieniem się swo- 
iem opadaiące, np. Corylus Apellana; c. volva^ opona u 
grzybów pierwey niż kapelusz opadaiąca. 

Caeruleus = Coeruleus. 

Caesius, lawendowy: kolor blady błękitny czyli błęki- 
tny z białym zmieszany, to iest taki iak na łuskach 
szczupaka. 

Caespitosus = Cespitosus. 

Calamariae, naturuhia familia u Linneusza, do którey 
należą .rośliny do traw podobne i tylko źdźbłem bezko- 
lankowźm od nich się różniące, wp. Turzyca {Carex)^ 
Pałka {Typha),, Sparganium,- i w. i. 

Cala mus: tak się nazywa gatunek źdźbła bezkolankowego, 
, raniey więcey piszczaikowatego , iak u Situ (/ij^/2cw«). 

Calathidium: Mirb. i Cassi. tak nazywaią, skupienie 
kwiatów zrosłogłówkowych na iednym osadniku, które 
za oddzielny gatunek kwiatostanu uważaią, np, Sto^ 
necznik, 

Calathiformis: Salisb. oznacza tym wyrazem kształt 



Digitized 



by Google 



36 CAL CAL ^ 

półkulisly, wklęsły, z brzegiem równym, podobny do 
naczynia u Anglików bowL zwanego. 
Calca r, ostroga: wydatność kielicha lub korony kręglo- 
wata albo walcowata, wewnątrz próżna, ku szypulce 
skierowana, na którey spodzie często znayduią się gru- 
czoły płyn słodki zawieraiące, np. Storczykowe, 
Calcaratus, ostrogowaty: ostrogą opatrzony. 
Calca reus, wapienny; calcareum soLum grunt z wapna 
złożony; ccdcareae plantae ^ rośliiiy na gruncie wapien- 
nym znayduiące się, 
Calceus, wapienny kolor: biały bez blasku. 
Caldarium: treybliauz ciepły na rośliny egipskie i in- 
dyyskie gdzie się temperatura między 8° a ló" R. nad 
zero utrzyrauie. 
Calefaciens, ciepło na ięzyku sprawuiący. 
Calendarium ^orae; oznaczenie czasu dla iakieyś oko- 
licy lub kraiu , w którym rozmaite rośliny pąkaią i kwi- 
tną; owoce doźrzewaią i liście opadaią. 
Calidus, ciepły; calidtte planłae^ rośliny z kraiów cie- 
płych, np, z Indyy wschodnich, Egyptu, Ameryki po- 
łudniowcy, Wysp kanaryyskich. Rośliny te w tempera- 
turze pod zero rość przestają, z hści się obnaźaią i giną. 
Callosus, guzowaty: brodawkami białemi, pełnemi, 

twardemi pokryty, np. liście u Bryonia alba. 
Ca Hus, guz: narośl twarda, biała, do qacisków podobna. 
Calopodium: Rumph tak nazywał pochwę Kwiatową 

w rodzaiu Arum, 
Calpa: Necfc. tak zowie torebkę mchów prawie bezszcze- 

ciuową. 
Calva semina^ nasiona łyse: które nie są czuprynowatómi. 
Calybio Mirb. == Glans i Nucula Dec. 
Calycanthemae: familia naturalna u Linneusza do któ- 
rey należą rośhny z kwiatami ozdobnemi, maiące kielich 
na iaieczniku osadzony i z nim zrosły, np, EpUobium^ 
Oenothera , Gaura , i t. p. 
Calycatus: znaczy u Buli. owoc od kiehcha otoczony, 
iako też kwiat kielichem tylko opatrzony a korony nie 
maiący. Wyraz ten podług zakończenia , właściwie coś 
z wielkim kielichem oznaczać powinien. 
Calyciflorus: znaczy lod kwiat w którym korona na 
kielichu iest osadzona, 2re kwiaty kielichem tylko opa- 
trzone a korony nie maiące; w ostatniem tem znaczeniu 
Calycijlorae składały naturalną familią rośhn u Linneu- 
sza , ?ip, Elaeagnus , Osyris , Hippophae^ i w. i. 
Calydiformis, Lielichowaty: podług Willd. organ 
z ksz(ał(u i osady do kielicha podobny, Jip, u Przelaszczki 
{jlntnione Ilepatica) iest inpolucrum calyciforine. 



Digitized 



by Google 



CAL CAL 37 

Calycinalisrr: Calycinus. 

Calycinus, w rozmaiłem używa się znaczem*u. I tak: c. 
bcŁcca iagoda , albo z nabrzmiałych części kielicha po- 
wstała, np. Jałowiec {Juniperus , BLitum^ alboli leź kieli- 
chem opatrzona,7zp. jffdia, Głóg-; c coroUa^ Ł ieźeli ko- 
rona posiada niektóre kielicha własności, np, Wawrzya 
(^Laurus); oprócz tęgo, podług dzisieyszych koronę 
z kielichem u spodu zrosła lub na kielichu osadzoną wska- 
ziiije, np, Agrest; c, folia liście u mchów składaiące pe- 
ric/iaetium; cafycinałes glandulae^ spinae^ gruczoły, 
ciernie, na kielichu osadzone. 

Calycostemon, kielichopręcilowy: kwiat w którym prę- 
ciki na kielicTiu są osadzone. Calycosłemonea składały u 
Moencha i Gledit. oddzielną klassę roślin. 

Calyculatus, kieliszlowały: Linneusz mówiąc o k wia- 
ta eh w dwoiakiem znaczeniu używa tego wyrazu: raz dla 
oddania ze kwiat pod kielichem zwyczaynym ma drugi 
tnały kieliszek {c.alyculus) , iak u Malw^ Ćyioryi; drugi 
raz ze kwiat zwyczaynym kielichem iest opatrzony, dla 
rozróżnienia go od kwiatów bezkielichowych , a co Vaill. 
completusflos nazywa. Calycidatum antliodłum Willd. , 
leżeli pod Kielichem ogólnym ieszcze rząd małycji listków 
się znayduie, które niby kieliszek stanowią, np. Podró- 
żnik 'Leontodon Taraxacuni); cafyculatuspappus Willd., 
leżeli nasienie zamiast puchu , u góry błoneczką w kształ- 
cie kieliszka iest otoczone; błoneczką ta może albo na o- 
koło ziarno otaczać i nie bydź naciętą , a w ów czas puch 
20vde się całym (c. p, inłeger,) iak u Tanacetum^ JDip^ 
sacus; albo połowę tylko nasienia u góry otacza, a w ta- 
kim razie puch zowie się połowicznym {c.p, dimidiatus). 
Niektórzy wyrazem calyculatus chcą oznaczać kwiaty bez 
koron a samym tylko kielichem opatrzone. 

Calyculus, kieliszeh: oznacza, iuż bardzo nialy kielich 
zwyczayny, iuż kielich przydatkowy u spodu zwyczay- 
nego osadzony, iak u Ślazów. 

Calyptra, czepek: iest woreczek blonkowaty, cal^ to- 
rebkę mchów przed rozwinieniem otaczaiący, z iedney 
strony z wierzchem torebki, z drugiey zaś z nasadą szcze- 
ciny zrosły, który przy rozwiianiu się torebki od spodu 
się oddziera a wierzchołkiem przyczepiony razem się z to- 
rebką- wznosi i nakształt kapturka ią przykrywa. Przy 
. wzrastaniu torebki czepek albo cały pozostaie, albo 
też nie mogąc iey obiąc rozdziera się i wtedy czepka por 
łowicznego {dimidiata) nosi nazwisko. Uważa się on za 
gatunek korony wywróconey (cproUa inyersd). Calyp- 
tra u dawnych znaczyło toż samo co Arillus. 



,Digitized 



by Google 



38 CAL CAN 

Calyptratus arillus : nazywa się powłoka nasienna górną 
tylko część ziarna pokrywaiąca. 

Calyx, kielich: Linneusz nazywał kielichem pokrycie 
kwialu zielone, skórkowale, klóre z epidermidy miało 
bydź utworzone. Dzisieysi, w kwiecie dwie pokrywy 
maić^cym, zewnętrzną, pospolicie zieloną i liściowalćy 
natury, kielichem nazywaią. W kwiatach o ied ney po- 
krywie, ieźeli ta iest zieloną i natury hściu, kielichem 
fiię zowie. Tournef. nazywa kielichem powtokę zewnętrz- 
ną kiedy ich dwie się. znayduie, ieźeli zaś iedna tylko^ 
więc taką która z oWocem iest zrosła. Jussieu każdą 
powłokę poiedynczą, a z podwóyney zewnętrzną, kieli« 
chem mianuie. Budowa kiehcha iest zupełnie taź sama 
co i liści. 

Ca mara Mirb. ob, Etaerio. 

Cambium, miazga: sok przerobiony, zstępujący, iaki 
się w dwuhściowycb między łykiem a drzewem zbiera, i 
do odradzania tak drzewa iako i łyka, równie tez do 
bezśredniego karmienia innych organów służy. 

Campanaceus, Campaniformis = Campanulatus. Cam^ 
paneceae składały naturalną familią u Linneusza, z ko- 
ronami dzwonkowatemi, np. Dzwt^nek [Campanula\ 
Fowoy (Convolvulus) i t. p. 

Campanellatus, dzwonecztowaty: organ wewnątrz 

E różny, u spodu walcowaty, cieńszy, w polowie dzwon- 
owato rozszerzony, tak że kształt dzwoneczka z ręko- 
ieścią przedstawuie, np. kwiaty środkowe Słonecznika.- 

Campanulatus, dzwonkowaty: nazywa się organ w^al- 
cowaty, wewnątrz próżny, z iednego końca zamknięty 
z drugiego zaś otwarty i rozszerzony, tak, ze kształt 
dzwonka naśladuie. Niekiedy wyrażenie to przywiązane 
iest do kształtu pótkulistego, iak Tzp. c, apopliysis u 
Splachnum rubrum^ podobnie u Encalypta vulgarisy 
czepek, z przyczyny swoiey obszerności względem to- 
rebki, tak ze ta iakby serce od dzwonka w nim wygląda, 
zowie się dzwonkowatym calyptra campanulata. 

Campestris, polowy: mówi się o roślinie znayduiącey 
się na gruntach nieuprawnych, suchych, na' słońce i 
wiatry wysławionych , które się Campi nazywaią. 

Campi, pola: ob. Campestris. 

Camphora, kamfora: kombinacya roślinna należąca do 
oleiów lotnych, która w rozmaitych roślinach bywa na- 
potykana. 

Camphoratus, zapach kamfory maiący. 

Canaliculatus, rynienkowaty: w catey długości rynien- 
kowato wydrążony, iak np, ogonek u Tiissilago Pe- 
tasiies. 



Digitized 



by Google 



CAN CAP 39 

Canalis medullans, hanał rdzeniowy: próżność walco- 
wata wewnątrz łodygi lub pnia rdzeniem napełniona. 

CanceUałus, kratkowały: zowie się kielich u Acarna 
canceUata kształt kraiki przedstawuićjcy; liść rośliny Hy- 
drogełon fenesłralis ^ gdzie wiązki naczyń kralkowalo 
się rozgafęźaią a próżności kratek bynaymniey miękiszera 
nie są zapełnione; canceUata semina^ nasiona linia- 
mi proslemi wzdłuż i wpoprzek porysowane, iak u 
GLauciujn, 

Candidus, hiały: oznacza kolor czysty bialy^ lecz nie 
tak iasny iak iest śnieżny. 

Canescens, siwowaty: oznacza kolor organu, który 
z przyczyny małey liczby włosów białawym bydź się 
zdaie. 

Ca n us, siwy: zowie się organ, który z przyczyny gęstego 
pokrycia kutnerem okazuie farbę białą w szarą wpadaiącą.' 

Caoutchouc, guma spręźysia (gumma elasłica), 

Capense clima^ klimat przy górka dobrey nadziei, No- 
wey Zelandyi i Holandyi, zkąd rośliny w temperaturze 
5^ nad zero zimować mogą. 

Capillaceus, 'Capillaris, włoskowaty: iak włos cienki. 
Właściwie pierwszy z tych wyrazów, podług zakończe- 
nia, powinienby oznaczać, że organ iest natury włosa; 
pospolicie iediiak bierze się za iedno z ostatnim. 

Ca pi 11 a la radix: korzeń na dehkatne, włosko watę ga- 
łązki rozdzielaiący się. 

Capillicium Pers. , wloinia: zowie się zbiór delikatnych, 
poiedynczych lub gałęzislych, ciągłych lub przewięzi- 
stych i przegrodami podzielonych włosów, na których 
w grzybach purchawkowatych [G aster omy cetesj ziarna 
lub ziarniki są osadzone. Włosy te nayczęściey w olo- 
czniu [peridiuTJi) są zawarte, np. Purchawka. 

Capfllus, włos: oznacza miarę grubości włosa, albo 
dwunastą część linii. 

Capilatus, główkowały: oznaczą albo skupienie iakichś 
organów W kształt mniey więcey kulisty, albo że iakiś 
organ na końcu kulisto iest nabrzmiały; np, c. Jlores^ 
kwiaty na wierzchołku łodygi lub szy pułki w kształcie 
okrągłey kupki skupione; capitati pili^ włosy na końcu 
zgrubiałościami okrągłemi opatrzone; .c. śtigma^ gdy 
znamię kuliste na Wierzchołku szybki iest osadzone; c. 
umbeUulae., gdy baldaszki szczególne składaiąre balda- 
szek ogólny gęsto są skupione. Capitatae składały na- 
turalną fainihią u Raia , Boerh. Wach., Linn., i Batsch. 

Capitellum = Glomerulus. - 

Capitiformis =. Gongylodes. 

Capiluliferus, Capiluliformis, główkowaty: tak się 



Digitized 



by Google 



40 CAP CAR 

nazywaią szypuleczki czyli, gałązki albo iei lodylki 
w mchach , oa których zamiast torebek , główki z ziar- 
nek rozmaitego kształtu złożone, znayduijj się; np, Mni^ 
um androgynum^ Tetraphis pellucida. Główki te po- 
spolicie wyrazem Capićula^ od Stck^r a zaś Sphaeriilae 
są nazwane. 

Capitulum, g-łówia; iest to kwiatostan złożony z kwia- 
tów bezszypuikowych, gęsto na wierzchołku szy pułki 
skupiony en, tak, że nieiako kązlałt główki naśladuią. Nie- 
którzy, a spomiędzy nich Lilin. iWilid. skupienie w ia- 
kiemkolwiek niieyscu kwiatów bez- albo król koszy puł- 
kowych, główką nazywaią. Dec. wyraz ten i do kwia- 
tów złożonych rozciąga. W mchach Capitulum ob. Ca- 
pi tuiiferus. 

Capreolus =: Cirrhus. 

Caprificatio: niekiórzy tym wyrazem oznaczaią zapła- 
dnianie się, inni zaś dożrzewanie owoców, z pomocą o- 
wadów; np. doźrzewanie Fig w Grecyi z pomocą owadu 
Cynips Psenes zwanego. 

C a p s el i a Link., torebeczka: gatunek torebki małćy i iedno- 
ziarnowey. 

C a p s n 1 a , torebka: zowie się u Linneusza gatunek owocu 
wewnątrz nie wypełnionego, który pewn^^m i oznaczo- 
nym sposobem się olwiera. Dzisieysi tern nazwi.^kiem o- 
znaczaią nasiennik suchy, skórkowaty lub drewny, iedno 
albo więcey ziaren w sobie zawieraiący, nie otwieraiący 
się aiboH też rozmaitym sposobem z boku, wzdłuż, w po- 
przek, u spodu i t. d. rozdzierający się. Dec. torebką 
nazywa każdy owoc suchy, który nie iest ani mieszkiem, 
ani łupiną, ani strąkiem ani też owoCem od Ehrh. Py^ 
xidium zwanym. Do torebki liczą się także owoce 
mchów. Capsula Małp. = Anthera. Capsula circum^ 
scissa JL. =; Pyxidium Ehrh. 

Capsulares /rz^c^w^: ob. Fruclus. 

Capsulifer, torebkę noszący lub wydaiący. 

Caput florum = Capilulum; capitt radicis^ głowa ko- 
rzenia: nazywa Bose tę część korzenia, która się bez- 
średnio z łodygą styka. 

Carcerulus, Desvaux: owoc suchy, wielokomórkowy, 
wieloziarnowy,. nie otwieraiący się; np. u Lipy- 

Carcinoma: choroba roślin, dla klórey drzewo od kory 
odstaie, kora pęka i wypuszcza sok rozmailey natury, 
a ten częstokroć bywa kwaśnym i psuie części rośliny na 
które się dostaie. 

Car i es, choroba roślin dla którey drzewo od kory się 
oddziela, miękczeie i prawie na proch się rozpada, a kló- 
rą mianowicie powiększaią owady z rodzaiu Bostrichus. 



Digitized 



by Google 



CAR CAR 41 

Tyraźe wyrazem oddaie się choroba na ziarna pszenicy 
napadaiąca , przez którą ziarna le cale pyłkiem czarnym, 
nieprzyiemnie wonnym, napełniają si^, i bynaymniey 
kszlailu swoiego nie Iracą. Choroba ta pochodzi od 
grzybka Uredo Caries Dec, Sitophila Dilm. 

Carina, łódka; fak się nazywa dolny plalek korony gro- 
szkowey fódkowato zgięły, organa piciowe obeymuiący, 
nayczęściey z dwóch płatków w całey dhigości zrosfych 
ułorniowany, czasem zaś z dwóch lislków oddzielnych 
ztoźony, a w tym oslutnim przypadku zowie się fódką 
dwnpiulkową Carina dipetala. Wyraz ten oprócz te- 
go oznacza oslrą wydatnosć na spodniey stronie pła- 
szczyzny poziorney. 

C a ri nu t u s, ostrogrzbiecisły : organ wydatnością podłu- 
żną, oslrokćjlną opairzony; np. c. caiyx ^ kielich wyda- 
tnuścią oslrą w całey długości opatrzony; c.folium^ \\Łc 
maiący na powierzchni dohiey oslrą wydatnosć w kie- 
riuiku nerwu środkowego idącą, na górney zaś stronie 
wklęsły, tak, ze w przecięciu poprzecznem kąt przed- 
staw uie. 

Cariopsis Rich.: owoc suchy, iednoziarnowy, w k(órym 
nasiennik z pokrywami ziarna właściwemi lak ściśle lest 
zrosły, że trudno się od nich rozróżnić daie^ np. owo- 
ce traw. 

Carneus, mięsny: kolor różowy nieco żółtego maiący. 

Carnositas Link.: slawanie się organu iakiego mięsist- 
szym lub pulchnieyszym. 

Carnosus, mięsisty t substancyi dosyć zbitey^ miękkiey i 
soczystey; np, carnosum folium^ ieźeli między dwiema 
powierzchniami liścia wiele mięsislości się znayduie, iak 
u ^loesóu^; car nosi fructus = sncculenti. 

Caro, mięsoi ob, Saicocarpium i Drnpa. W przenośnem 
znaczeniu mówi się o tkance komórkowatey mięsistey 
substancyi. 

Carpadelium Desy. = Polachena. 

Carpellum Dec: owoc cząslko^wy owoców złożonych 
{fructus multiplices). 

Carpidinm Dec*: owoc cząstkowy owoców skupionych 
{fructus aggregati). 

Carpologia, nauka o owocach. 

Cai*pomorphuS) owocoksztattny : do owocu z kształtu 
podobny. 

Carpon (w grec złóż.) zamiast Fruptus* 

C a r^p o p h o r u m Link. : organ szczególny na osadin*ku 
kwialow znayduiący się, na którym same tylko słupki 
są osadzone, bvnaymniey zaś pręciki ani płalki. Ga- 
tunki lego są: Thecaphorum Env\i, ^ £asigynium Rich, : 

6 



Digitized 



by Google 



42 CAR CAT 

ieżeli ieden tylko owoc na sobie nosi, np. Kapary; Po- 
lypkoruTn ^ich.^ wiele owoców noszćjcy, np, Foziemta; 
Seta (wgrec. zloż. Cliaeta), gatunek szypnlki u inchu^, 
przed rozkwituieniem ledwo widocziióy, poźaiey się prze- 
.dluzaićjcey. 

Carpophorus, owoc na sobie noszący. 

Cartilagineo-serratus, chrząstkowało-piłkowany : 
nazywa się u mchów liść piłko wany, iezeli te pilkówa- 
tości są przezroczyste, twarde^ chrząsikowate. 

Car li lag i u eus, clirząstkowaty : natury chrząstki; c.jTo- 
Lium^ liść z brzegiem chrząstko wały m. 

Caruncnlatum nectariumi miodnik maiący kszlalt bro- 
dawki mięsistóy czyH raczey gąbczastey, iak u Rozcho- 
diiika (Sedum)\ c, semina^ nasiona wydałnościarai nie- 
foremuerni, gąbczastemi, opatrzone, iak u Jaskółczego 
ziela [Chelidonium majus). 

Caryophyllaceus, goidzikowy: mówi się o koronie 
zloźoney z pięciu płatków dfugo-paznogciowych, w kie- 
lichu iediiohslkowym osadzonych, np. Goździk {Dian- 
thus). Wyrazem tym oznacza się łakźe zapach podobny 
do zapachu Goździków aromatycznych {CaryophyUus 
aromaticus). 

CaryophyJleae: naturalna familia uLinneusza, do któ- 
rćy należą rośliny muiące kielich iednodziatkowy, rurko- 
w.aty, a koronę o pięciu plalkach dlngopaznogciowych, 
np. Goździk {Dianfhus)^ Mydlnica {Saponario) ^ i t. p. 

Caryopsis = Cariopsis. 

Caseosus, serou^^aty: mówi się o białku, w którem wśród 
miękkich ziaren twardsze się znayduią. 

Cassideum perigoniuin ^ okmaiszyszakowaty^ iak uTo« 
iadu [Aconitum). 

C a s I a n e u s =: Badius. 

Casiv'd{um filamentum: pręcik bez główki pylfcow^y. 

Calapelala corolla: Link lak nazywa koronę, kiórey 
płalki u spodu są połączone,* tak, że raczey do zroslo- 
plalkowey, niź do wielojjłalkowćy należy; np, Siaz, 

Catenati <sor/, kupki łańcusziofA^ate : taksie nazywai% 
dwie kupki równowązkie, Nvęż\ kowało pogięte i z sobą 
się krzyżuiące, iak u HemiuruŁis LanceoLaŁa. 

Ca ten u la, łańcuszek: organ przy da (ko wy przy owocach 
Jungermanni i Marchancii^ złożony ze dwóch albo 
więcey włókien spiralno zwinionych i z sobą się krzyźu- 
iących, albo też z blonki łańcuszkowato podziurawioney. 

Catenulatus, łańcuszkowały : mówi się o organie uka- 
zuiącym rysy uformowane przez gruczolki wydatne, w li- 
niiach prostych ułożone. Niektórzy cebule czloukowale 
nazywaią całemdati hulbi. 



Digitized 



by Google 



CAT CAU 43 

Cathedrus caidis^ Link.: ieźeli kąty łodygi boki ogon- 
ka albo nerwu środkowego tvvorzą, np. Wargowe. 

Caloclesiiira Des^y.i owoc skórkowaty, pokryły kieli- 
' cheni, który w duźrzatości powiększa się, lecz byriay- 
miiiey soczysl^^m się nie staie, np. Mącznik {Chenopo^ 
dium ). 

Catulus = Amentum. 

Ca uda, ogon: lak się nazywa przedłużenie iakie|^kol- 
wiek organu, w kszlaft nitkowatego, giętkiego ciała. 
Wy rosi ki te nayczęściey poslrzegaią się na owocach i 
nasionach, gdzie miękkiemi włosami bywaią pokryte; 
organa zaś ogonem takim opatrzone, nazywaią się ogo- 
niastemi caudata; np, owoce Sasanki Cdnemone Pul" 
aałilla), 

C a u d a t u s , ogoniasty^ ob. Cauda. 

Ca ud ex: Rnell. i Tourn. oznaczali tym wyrazem to, co 
dzisieys] pniem (truncus) nazywaią; Willd. zaś tak mia- 
nuie pnie Palm i Paproci. Linneusz uważa całą rośli- 
nę iako złożoną ze dwóch części: iedney w dół skie- 
rowaney i w ziemi będącey, kłórą Caudex descendens 
nazywa; drugiey zaś w przeciwnym kierunku do góry 
się wznoszącey, i tę wyrazem Caudex ascendena oddaie. 
\\'illd. uważa ieszcze część trzecią, iak np. trzon uKa- 
pusty.^ nie mogącą ^\^ odnieść ani do korzenia, ani do 
piiia, i tę nazywa caudex interinediua ^ a co dzisieysi 
wyrazem caulis stipitiformia oddaią. 

C audi CU i a Rich.: przedłużenie mass pyłkowych w kształt 
ogonka u Storczykowych, za pośrednictwem którego 
massy te z uwiązkiem {Rełinacidum) się \d^QZB^. 

Caulcscens: mówi się o rośUnie łodygą opatrzoney. U 
Linneusza caulescens radix^ iest to korzeń, który się 
nad ziemię wznosi i natury łodygi nabywa, np. Rzepa 
{Brassica Rapa). 

Caulescentia = Habitus. 

Cauliculus: Richard lem nazwiskiem oznacza część po- 
średiną zarodka pomiędzy rostkiem a nasadą hścieni, 
którey wzrost, sprawnie wznoszenie się liścieni nad zie- 
mię. Link każdą szczegóhią łodyżkę w roślinach wielo- 
łodygowych, tym raianuie wyrazem. Mirb. tak nazywa 
kiełek po odięciu iego wierzchołka. 

Cauliforrais, łodygowaty; do łodygi podobny; c. cau" 
dex inłermediua SK'\\\d. ^ część łodygi np. wLilii^ w ce- 
buli pod ziemią zawarta, która z wey rżenia do łodygi, 
z innych zaś charakterów do korzenia iest podobną. 

Caulinus, łodygowy: na łodydze osadzony lub do niey 
należący. 

Caulis, łodyga: iest podług Linneusza gatunek pnia sa- 



Digitized 



by Google 



44 CAU CEN 

mym tylka zielnym roślinom właściwy, i naypowszech- 
niey w tćm się tylko znaczcniu iiźywa. W ogólności 
iednak, łodygi^ nazywa się część rośliny nad ziemię si^ 
wznosząca, na którćy liście i kwiaty są osadzone. 
Caulocarpeae /7/«n^a«, ob- Polycaipea. 
Ca ul on (w gr. zloż.) = Caulis. 
Causticus, gryzący smak, iak potażu. 
Carus, ca^czy: np. łodyga, korzeń, i t. d. wewnątrz 

próżny. 
Ce lig la, komórka: wyrazem tym nazywaią się pęcherzy- 
ki btonkowale, nieforemne, dwunasfościemie lub innego 
kształtu, z których złożona iest tkanka komórkowuta. 
C e U u 1 a r i s : np, cellularia dissepimenta , ob, Disse pi ni en- 
tum; cellulares foLlicuLi^ naczynia właściwe u Szpilko- 
wych smołę, u Ostromlecza {Eupliorbia) sok mleczny 
zawieraiące; cellidarea glanduLae ^ ob. Glandula; cellu- 
lares lacunae^ ob- Lacunae. Cellularia: rośliny złożo- 
ne z sanićy tkanki komórkowatey, nie raaiące zaś w swey 
budowie ani naczyń spiralnych, ani olwonJw do wyzie- 
wania {stomałia); iakiemi są: Mchy, Porosty i Grzyby- 
Cellulosus, komórkowaty*. mówi się w ogólności o or- 
ganie wewnątrz próżności z sobą połączone, podobne 
do komórek tkanki komórkowaley, zawieraiącyrn, iilbo 
też o organie z tkanki komórkowatey złożonym; c. bac- 
ca^ iagoda na komórki podzielona; c. complexus v. eon- 
textus, = Tela cellnlosa; c. radix ^ kor/eń wewnątrz 
próźiiości powietrzem napełnione maiący. D c. wyraz 
ten za iednoznaczny z wyrazami utricularis i uŁriculo- 
sus uważa. 
Centbrura (w grec. zloż.) = Calcar. 
Ce ntimelrum, centymetr i setna część metra , czyli 

4,432 liniy. 
Centra lis, środkowy: w środka jakiegoś organu umie- 
szczony lub osad/.ony, albo też ze środka wychodzący; 
c. album,en^ białko środek ziarna zaymniące, tak, że 
zarodek z liścieniami na około go otaczaią, np, Mira- 
bilis; c.embryo^ zarodek okrągły, w środku ziarna osa- 
dzony; c. placenta^ osadnik riasion w kierunku osi na- 
sienni ka umieszczony; c. radix bulbosa^ cebula ze śro- 
dka gałęzie wydaiąca. 
C e n t r i f u g a radicula , rostek odśrodkowy: w środku na- 
sienia osadzony a końcem ku powierzchni zewnętrznej 
skierowany. 
Cen tri pet a radicula^ rostek dośrodkowy: spodem do 
powierzchni nasienia, wierzchołkiem zaś do iego środka 
skierowany; centripeta sem^ina ^ zowią się nasiona, któ- 
rych znaczek do środka nasiennika iest obrócony. 



Digitized 



by Google 



CEN CUL 45 

Centrum, środek: oznacza środek figury lub bryły. 

Cephalanl biura Rich. =: Coraposilus flos. 

Cep b alodium Acbur. ob. Apolbedum. W szczegóbio- 
śri wyrazem łym nazywa si^ pleszka okr<jgta, załiirbo- 
wana, wypukta, nayrzęściey bezszypulkowa i nieobrze- 
zona, ziarenkami w kształcie proszku pokryta. 

Cephalopborum Nees = Subicnium. 

Cephalum (w grec. zfoź.) = CapituUim. 

Cera, wosk: kombinacya rośiiuua należąca do oleiów 
stałych. 

Ceraceus, ufoskowaty: do wo&ku podobny. Ceraceum 
pollen ob. Massa. 

Cerealis: mówi się o rośHnach chleb daiącycb. 

Cerinus, woskowy: kolor świallo-źólly, łarby wosku. 

Cei io Mirb. y=z Cariopsis u traw. 

Cern uu s, jpoc//j/^; organ prosto- wznoszący się w górę, 
a którego wierzchołek muiey więcey w kierunek po- 
ziomy iest zgięły. 

Ceryiculala apophysis : nazywa się podsada będąca 
tylko przedlnźeiiiein torebki mchów i nasionami napeł- 
niona; np. Dicranum cewicuiatum. 

Cer vi HUS, ieieniowy: kolor brudno brunatny z żółtym 
pomieszany, cz\ li tarba sierści ieienia. 

CespilOBUs, darniowały: mówi się o łodygach gęsto 
prawie z iednego punklu wyrasluiących i z sobą poplą- 
tanych, iako leź o liściach korzeniowych, gęstą knpę 
fofmuiących. Cespitosi fiocci^ włókna w pleśniach pra- 
wie prosto-sloiące, niedingie, w kupki nakszlałl dat*nia 
ułożone, np. Arthricliium. CespiŁosae plantae^ i'oy- 
stowe rośliny: na mieyscach mchem, mianowicie z ro- 
dzaiu Spliagnum^ pokrytych, rosnące. CespiŁosae por- 
ludes^ roysty. 

Cha eta (grec.) ob. Cai^pophordm. 

Cha la za Gadu.: tak się nazywa wyniosłość na wewnę- 
trzney powierzchni skóreczki nasiona powlekaiącćy, pod 
znaczkiem albo w blizkości iego znayduiąca sę^ klóra 
wskazuie mieysce przeyścia naczyń ze sznurka do na- 
sienia. 
Character, charakter : cecha , po k tói śy się gatunek 
od gatunku, rodzay od rodzaiu, familia od familii, 
rząd od rzędu, klassa od klassy rozróżnia, nazywa się 
charakterem gatunku, rodzaiu, famiHi, rzędu, klassy. 
Chartaceus, papierowaly: mówi się o błonkacii z na- 
tury swoiey do papieru bardzo podobnych. 
Chermesinus, karmazynowyi kolor ciemno-różowy. 
Chlor os (w grec. złóż.) = Yiridis. 
Chloro sis, wyciekanie: iest gatunek choroby, iakiey ro- 



Digitized 



by Google 



46 CHO CIM 

sliny podpadaią będąc pozbawione dostatecznćy ilości 
światła. Łodygi slaią się cienkieiin, dlugićmi, slohemi; 
roślina Iraci zwyczayiiy zielony kolor a sluie się hludą, 
kwialów nie w^duie i falwo ginie. Choroba ta pocho- 
dzi od nierozfoztiiia gazu kw. węglowego. 

Chorda pislillaris Corr. = S(yliscus. 

Chorion Małp.: płyn iaia roślin przed zapłodnieniem 
napelniaiący. 

Chrysaiilhus, złociste k wiały niaiący. 

Chryso (w g\\ zloź.) = Anreus. 

Chrysocarpus: z owocami złocisto żółtego koloru. 

C h r y s o c o m u s : używa się (en wyraz na oznaczenie 
kwiatów, złocisto-żółte listki kielicha albo kwiatki pro- 
mieniowe nia'ijcycli. 

Chymifera t^asa Hedw. = Vasa spiraha. 

Ci ca tri co sus =r. Cicalnsatns. 

Cicatricula = Hilnm. Wyrazem tym także nazywaią 
się blizny czyli znaki od opadłych liści, szypulek i I. d. 
na łodydze zostawione, co raczey wyrazem Cicałrix 
oddawaćby się powinno. 

Cica trisa tns, bliznowaty: organ bliznami od opadłych 
innych organów, które na nim były osadzone, zosta- 
wionemi , pokryły. 

C i c a t r i X , blizna : ob. Cicatricula ; Cicatrix fructijicałio* 
nis =. Oniphalodinm. 
' Cichoreae, cjhoryowe: familia roślin, w których kwiaty 
skladaią się z samych kwiatków języczkowa ty eh, np. 
Cykorya, 

Ciii a, rzęsy i cokolwiek tęgie, krótkie włosy, na brzegu 
organu płaskiego, mniey więcey w kierunku iego pła- 
szczyzny osadzone. Podobnie delikatne zęby kotootwo- 
rza mchów tern się oznaczaią nazwiskiem. 

Ciliaris, Cilijtus, rzęsowaty: rzęsami otoczony. Willd. 
nazywa rzęsowaty m organ, k(óry albo na brzegu, albo 
tćż na powierzchni rzędem równie długich włosów iest 
osadzony. Podług niego ciiiatum antliodium^ iezeli 
brzegi listków kielicha ogólnego, królkiemi, równie dlu- 
giemi szczecinami są osadzone; c. folium^ ieżeU na 
brzegu liścia znayduią się włosy tęgie, iednostaynie dłu- 
gie, znacznie iedne od drugich odh^głe; c. spica^ kłos 
' pomiędzy kwiatami włosy maiący. 

Ciliato-dentalum perisłoma , kołoot worze rzęso wato- 
ząbkowane: podług Willd., ieżeH w kołootworzu po- 
dwóynem rząd wewnętrzny złożony iest z zębów i szczecin 
na przemian osadzonych. 
C i m i c a r i u s , Cimicinus , plushwowy : zapach do pluskw 
podobny, np, Kplandra {Corian,druni satipumy 



Digitized 



by Google 



CIN CIR 47 

Cinctus, opasany^ otoczony: co od innego organu iest 
opasanćm lub oloczonóm, np, u Muły iest receplacu- 
lam decem punctis cinctum^ o.sadniK dziesięcići. pun- 
któw ofoczony; u Podróżnika {Leontodon) iest calyx 
hasi sąuamis cinctus^ kielich u spodu łuskami oto- 
czony, i t, d, 

Cinerascens, popielaławy : kolor biały cokolwiek w sza- 
ry wpadaiijcy. 

C i n e r e u s , popielaty : kolor główny szary. 

Ci ii gen 9, oŁaczaiący^ opasuiący. 

Cingulum Hedw. = Annulus elasticus ob, Anmilus. 

C i u n a b a r i u u s , cynobrowy : kolor cy nobru. Czt^sto by- 
wa w tecn samem znaczeniu używany co i Miniatus, 

Cinnamomeus, cynamonowy: kolor i zapach cynamo- 
nu oznacza. 

Circa, naokoło. 

Ci rei na lis, śLimakowaty: organ walcowały, w calźy 
długości sam na siebie zwiniony ; circinaUs foliał io na- 
zywa się ułożenie liści w pc^ku, ieżeli każdy liść nie 
tylko od brzegów ku środkowi iest zwiniony, ale nadto 
i od wierzchołka ku podstawie ślimakowato się skręca, 
iak w Paprociach i niektórych Palmach, 

C i r c i n n a t u s = Circinalis. Dec. wy raz ten bierze w tóra 
samem znaczeniu co orbiciUaria i disciformia, 

Circularis = Orbicuiaris. 

C i r c u m cl u d e n s , otaczaiący : ob. Circumchisus. 

Circumclusus, otoczony : ieżeli iakiś organ drugim iest 
tylko otoczony, ale w nim nie ukryły. Drugi ten or- 
gan będzie więc olaczaićjcym circumcludens. 

C i r c u m d a II s , obwodzący: ob. Circumdalus. ' 

Circumdatus, obwiedziony: organ od drugiego tak o- 
toczony, że w nim się cały ukrywa. Zewnętrzny ten 
organ zowie się obwodzć|cym circumdans. 

Circumpositio, odkładanie : operacya ogrodnicza, 
w którey gałć^ź rośliny nachyla się ku ziemi i w części 
ziemią się przysypnie; alboli też bez naginania otacza 

- się w iakiemkolwiek mieyscu naczyniem mchem lub 
ziemią napełnionem. W obu razach gałąź puszcza ko- 
rzenie do mchu lub ziemi, a pożiiiey od matki odcięta 
nową utworzy roślinę. 

C i r c u m s c i s s u s : wy raz ten używa się w mowie o to- 
rebce, ieżeli ta iest mni6y więcey kulistą i w poprzek 
na dwie części się rozdziera. Taką to torebkę Linneusz 
nazywał capsula circumscissa ^ a co Ehrh. wyrazem 
pyxidiurn oddaie; circumsciasum foUum nazywa się 
niekiedy liść mianowicie u roślin tlu.^-tych, który na 
około od łodygi iest oddzielony, a środkiem tylko do 



Digitized 



by Google 



48 CIR CLA 

niey przyrosły; c. peridium^ ieieli otoczeń kulisty po- 
przecznie się ruzdzieru , i część górna nad dolną w kształ- 
cie nakrywki się wznosi, np. Arcyria, 

C i r c u m s c r i p t i o : uźy wa się przez wzgląd na sam ty I- 
ko obwód oiganu nie dając baczności na kały > wcięcia. 

Ci rcumse pi en li a yo/za, liście ołulaiące: kiedy w śnie 
roślin liście wznoszą się w kszfaioie leyka i nieiako ło- 
dygę olulaią, np. McUva peruviana. 

Cirrhatus, wąsowaŁy: kszlalL lub przeznaczenie wąsów 
maiący. 

Cirrhiferus: używa się na oznaczenie organu, na któ- 
rym wąsy są osadzone; np. cauUs ciirluferus iesl u 
Dyni; pedunculus cirrhiferus u winney latorośli^ it, cŁ 

C i r r h o s u s , wąsaty: wą>Jenj zakończony. 

Cirrhus, wąs: organ nilkowaly, na końcu środkowego 
uerwu w liściach poiedynczy<*h, zaś ogólnego ogun^ka 
w liściach złożonych, albo lez na szypulce osadzony^ 
nayczęściey szrnbowalo-zwiniony, poiedyjiczy lub rozga- 
łęziony, klóry służy roślinom do wspinania się i utrzy- 
mywania się na rozmaitych podporach, np. Groch. 

Cirrus, Cirratus, Cirrosus = Cirrhus, Cirrhulus, Cir- 
. rhosus. 

Cist el I a Willd.! iest to pleszlca kulista T>a końcu pałe- 
czki Cpodetium) osadzona, w począlkach zanjknięla i 
nasionami w postaci pyłku napełniona, poźniey pęka, 
ziarna wy sypnie i próżną p(»zoslaie. Znayduie się w nie- 
których liszaycach, np. Spkaerop koron. 

Cist ula = Cislella. 

Citrinus, kolor cytrynowy. 

Ci ad os (w grec. zIoz) = Ramus* 

C 1 a n d e s I i n u s , skryty: nie ddiący się widzieć wyraźnie^ 
np. c. flores^ k wiały, kióre w pokrywach swoich pize- 
kwilaią, iiik u Silene clandestina; c. panicula^ wiecha 
w czasie kwilnienia w pochwie ukryła. 

Classis, Hassa: tym wyrazem oznaczaią się gromady 
główne roślin w układach naluralnych, o podziały wię- 
ksze, zasadzone na charakterach obranych za podstawę 
systematu, w nkładach sztucznych. 

Claus us, zamknionyt mówi się o zamknięciu ofworu 
iakiegoś organu btjdż przez schylanie się ścian iego, 
bądź przez inne iakie znayduiące się łam organa. 1 lak: 
clausus calyx^ kielich zamkniony, ieżeli iego listki ściśle 
do plałków korony przylegaią; c. coroLla^ kłórey pła- 
tki albo nacięcia schylaiąc się uyście zamykaią. Gar- 
dziel korony może bydź zamknięta włosami ^ łuszczka- 
mi , i t. d. 

Claraeformis =2 Clayatus* 



Digitized 



by Google 



CLA COC 49 

Clayatus^ maczugowaty : organ obły, na wierzchołku 
zgrubiały i tępo zakończony, a idćjc ku spodowi coraz 
się zwęża; np. c* arista iest u Aird canescens; c. ca-- 
lyx w wielu gatunkach z rodzą/ u Sllene; c. capsula u 
J^apaver Argentone^ i L d, Clavatum cornu = Ro- 
strum. 

Cl a V i c u la , Cła yiculus = Cirrh \xs* 

C la vi for mis = Clayatus* 

Clayula, huławka: tak się zowie W grzybach kapelusz 
ściśle z trzonem zrosły albo tez zupełnie od niego nie 
oddzielony, i cały błonką z nasionami (hjmeniuni) 
pokryty. 

Clayus, osłrózha: iest to' szczególnie wzrosłe ziarno, 
ciemnego koloru, iakie się w roślinach trawiastych po- 
strzegać daie , a które stan cliorobny rośliny oznacza i 
gatunek grzyha Spermoedia ClavusYt\. sianowi. Wźy-» 
cie ziarno takowe zowie się Secale cornułum, 

C li ra a , klimai temperaturę średnią iakiegoś kraiu wskazui^. 

Clinandrium gynostemii Rich. = Colurana geni^ 
talium. 

Clinanthium Mirb. = Receptaculum coramune. 

(ylypeatus, puklerzowaty : organ spłaszczony, okrągły^ 
z góry wypukły^ pod spodem wklęsły. 

Coadiiatus^ Coadunalus, zj^osfy: mówi się W ogólności 
o zrośnieniu się części iednorodnych w taki sposób, ze 
mieysce zrośnienia iest widoczne, np. cbacca w owocach 
Suchodrzewki modrey {Lonicera coeridea)'^ ć, folia^ 
liście u spodu tylko cokolwiek zrosłe. Coadunaiać^ 
nazwisko familii natui^alney u Linneusza , do którey 
należące rośliny maią owoc z wielu iagodz sobą połą- 
czonych złożony, np, Annona^ Ut^^aria^ Magnolia^ 
i t, p. Niektórzy wyraz ten za iednoznaczny z wyra- 
zem Connatus uwaźaią. 

Coaetaneus, wspótczeany: w iednym czasie t drugim 
organem rozwiiaiący się; np. c. amenta^ kolki w iednym 
czasie z liśćmi okazuiące się, lak u Salix alba. 

Co alit i o = Adhaerentia. 

C o a 1 i t u s , połączony : przypadkowe zrośnienie oznacza. 

Coarctatus, ścimiony : mówi się o organach, których 
gafę/ie wieizchami do osi się zginaią; np. c. caidis iest 
u Populua dilatata; c. panicula^ racemus ^ i t, d. 

C o c c i n e u s , szkarłatny : czysty światło -czerwony koloi* 
z żółtym zmieszany. Często toż samo znaczy co i 
Plweniceus. 

Cocculus Gartn. oh, Utriculus. Podług innych iest zdro- 
bnieniem wyrazu Coccum. 

Coc cum: tak się nazywaią oddzielone komórki owocil, 

7 



Digitized 



by Google 



50 COC COL 

za pośrednictwem organu blonkowatego , u spodu osa- 
dzonego, ze spręży slością otwieraiące się, iak u Oslro- 
mlecza (JEupnorbia), Od liczby łych komórek owoc 
nazywa się Tnono-di-tri-tełra-mulłicoccus. Inni tyra wy- 
razem nazywaią owoc złożony z kilku oddzielnych ko- 
mórek iednoziarnowych , z sohązrosiych, iak u Przy tu Hi 
(GaliuTTi)^ Cneorum łricoccon. 

Cochleariformis, łyżkowaty: organ lopalkowaty, na 
łopatce wklęsły. 

Cochlearis aestwatio^ oh. Aestiralio. 

Cochleatus, śLimakowaŁy : ieżeU organ ioki w kształt 
spiralny sam na siebie się skręca, na podohieńsiwo sko- 
rupy ślimaka zwyczaynego; łódka w FasoU^ łupina 
w wielu gatunkach Lucerny {Medicago)^ w kształt śli- 
makowaty są zwinione. 

Coenobium Mirb. = Microbasis. 

Coenothalami lichenesi nazywa Achar. oddział li- 
szayców, w których pleszki po części z substancyi ple- 
cliy są uformowane. 

Coerulescens: kolor iakikol wiek przechodzący w błękitny. 

Coeruleus: błękitny kolor w ogólności. 

Coesius = Caesius. 

Cohaerens, połączony: połączenie organów w ogólno- 
ści oznacza. Dec. tak nazywa organ przymocowany 
do innego ale bez członkowania; częsIo ieduak ten wy- 
raz oznacza połączenie w catey długości. U Fiołków^ 
Orobanclie^ Euphrasia^ główki pyłkowe są połączone 
i nazywaią się cohaerenłes anłherae. Zęby kołootwo- 
rza mchów wierzchołkami połączone, temże oznaczaią 
się nazwaniem. 

C o 1 e o p t i I a Mirb. : tak się nazywa^ woreczek blonkowaty, 
który kiełek u traw przed rozwinieniem okrywa, a po- 
źniey go w kształcie pochewki u spodu otacza. 

Coleorrhiza Mirb.: zowie się woi^^czek błonkowaty, 
w nasionach, mianowicie traw, z początku rostek ola- 
czaiący, a który poźniey przez korzonki podziurawio- 
nym zostaie, i one w kształcie pochewek przy nasadzie 
otacza. Rostek takim woreczkiem opatrzony zowie się 
coLeorrhizata radicula, 

Coleorrhizatus, ob, Coleon^hiza. 

Collapsus: wyraz ten używa się na oznaczenie zmiany 
kszta{tu, iaką okazuie wiele porostów morskich i zrost- 
nic przy suszeniu. 

Collare Rich. = Ligula. Collaj'e Buli. = Annulus. 

CoUarium (collerette) Dec. = Involucellum. 

Collaterales cotyledones: liścienie naprzeciwległe brze- 
gami tylko z sobą stykaiące się. 



Digitized 



by Google 



COL COM 51 

Collectores Cass.: gruczolki znamieniowe na zewnę- 
trzney stronie sfupków osadzone. 

CoUinae, pagórkowe: rośliny na pagórkach znaydu- 
iące się. 

Co Ilu m, szyiai część rośliny czyli mieysce gdzie się 
korzeń kończy a pień zaczyna; takoż część górna rurki 
kwiatowey. CoUum embryonis^ część zarodka pośre- 
dnia naiędzy kiełkiem a rosLkiem. 

C o 1 o r , farba. 

Coloratus, zafarhowany : oznacza w ogólności że organ 
inuey iest farby iak zwyczaynie. I tak: liście, pokry- 
wy, kielich, wtedy się zafarbowanemi zowią ieżeli nie 
są zielone; korona, iezeli nie iest biatą. 

Colura Salisb. = Placenta. 

Columella: organ nitkowaty przez środek torebek prze- 
chodzący, do którego przegrody w Jawnoplciowych , a 
w Skry to płciowych nasiona są przymocowane. W tym 
ostatnim przypadku organ ten od niektórych wyrazem 
Colujnriula iest mianowany. Owoc nim opatrzony zo- 
wie się fructus columellatus, 

Columella tus yri^c/M5, 06. Columella. 

Co lumen Tourn. = Axis. 

Columna: tym wyrazem oddaie się rurka ze zrośnienia / 
niteczek u roślin iednowiązkowych pochodząca. Colu^ 
mna genitalium ^ ob. Massa. 

Columuaris, słupiasty: kształt słupa maiący. 

Columnella, Columnula = Columella. 

Columniferae: naturalna familia roślin u Linneusza, 
gdzie pręciki w długą rurkę są połączone, np. Siaz 
(ikTa/f^a), Topolówka {Althaea)^ i ł. d. 

Co ma, czupryna: zbiór przysadek kwiatowych, nad kło- 
sem, gronem lub innem skupieniem kwiatów, osadzo- 
nych np. Friłillaria imperialis^ Salvia Horminum. 
Coma (w grec. Desma) oznacza takoż kupkę włosów 
przy podstawie organu, a mianowicie nasion, osadzoną, 
np. nasiona Wierzbówki (Epilobium). 

Combus = Bulbotuber. 

Co mmi sura ob. Raphe. 

C o m m u n i s , ogólny., główny : wyraz ten w zastosowania 
do rozmaitych organów, rozmaite ma znaczenie. I tak: 
communis calyx L., kielich wiele kwiatów obeymuiący, 
a co Willd. Anthodiuni nazywa; c. corolla Willd. = Cb/Ti- 
posiłus flos; c. gemma., pąk zawieraiący razem hście i 
kwiaty; c. ^/wma Buli. , zewnętrzna plewa w kłosku 
traw; c. involucrum^ pokrywa wiele kwiatów otacza- 
jąca; c, peduncidus ., szypułka wiele ranieyszych szypu- 
lek na sobie nosząca; c. petiolus^ ogonek wiele hstków 



Digitized 



by Google 



52 COM COM 

ogonkowatych noszący, iak w liściach złożonycli; c, 
płacenia^ osadnik wielu nasion razem; c, recejjtaculuTn^ 
osadnik ogólny w kvyiatach złożonych , klóry wicie 
kwiatów, a polem owoców, na sobie nosi. 
Comosus, czuprynowały : kupą liści kjb pokryw na 
wierzchu opatrzony. Używa się mianowicie do nasion, 
które na końcu kupką długich, mic^kkicii włosów są o- 
sadzone, np. Bawełna, Comosa raclŁx^ ieźeli korzeń mu na 
wierzchu iakby włosy, od pozostałych ogonków liścio- 
wych ppdzielonych uformowane, np. Aethusa Meum, 
Compactus, zhiły^ gC^^ty ' mówi się raz o zbilpści subsłaii- 
cyi, np. oompacta folia ^ iak u Wawrzyuośliwu (2^/v/- 
nus Laurocerasus) \ drugi raz o skupieniu organów 
hib ich części, np. compacta panicula^ spica^ i t, c?,, 
których gałęzie gęsio są skupione. 
Completus, zupełny , Complełus arilLus , ieżeli po- 
włoka cale ziarno otac^ja ; c. emhryo^ zarodek roslkieni, 
kiełkiem i hśoieniami opatrzony; c. dissepimenta^ ch. Dis- 
sepimenlum; c. jloa L., kwiat koroną i kielichem o- 
patrzony, podług innych ieszcze pręciki i słupki mieć 
powinieu; c. fructus^ owoc, w klóry ra nasiennik iest 
iyyraźny i od ziarna rozróżnić się może; c. pistilUun^ 
głupek złożony ziaiecznika, szyyki i znamienia; c. i^er-- 
iicUlus^ gdy okółek na około szypułkę otacza; g. voLva^ 
ieźeli opona doskonale grzyb obeymuiG. 
Comple:5tus cellulosus = Tela cellulosa, 
Complexus membranaceus, tkanka hłonkowała z 
mówiąc o ścianach komórek lub naczyń, ieżeli ono 
z błon ki są uformowane. 
Complexus tubularis Mirb.: tkanka z samych na- 
czyń lurkowatych złożona. 
Complexus utricularis = Tela cellulosa. 
Complexus yascularis = Comp!exus tubularis. 
Cora-plicatus, po połowie wzdłuż złamany, np. liśc; 
cornplicata foliatlo , ułożenie liści w pąku w taki spo- 
sób, że każdy hść wachlarzowato iest sfałdowany, a 
fałdy jednego wchodzą między fałdy hścia drugiego, • 
np. Kalina. 
Compositus, złożony i z wielu tegoż samego gatunku 
organów złożony. Composita hacca.^ ob. Bacca; c. ca- 
Łyx ^ kielich z wielu rzędów hstków złożony; c. caulis 
znaczy toż samo co ramosus^ c, tela cellulosa^ ieźeli 
ściany komórek tkanki komórkowatćy z , mnieyszych 
komórek są złożone; c, Jlos L. , kwiat złożony z wielu 
kwiatków bezszypułkowych na iednym osaduiku umie- 
szczonych, a których główki pyłkowe są w walec po- 
fączoue, i każdy kwiatek oddzielny pvvqc wydaie; c. 



Digitized 



by Google 



COM CON 53 

folium^ litó- z kilku szczególnych listków złożony, czyli 
co ledno iest, ieźeli ogonek więcey iak ieden Jiść na 
sobie nosi; c. frucłua ^ owoc zloiony z kilku oddziel- 
nych owoców z sobćj zrosłych, z których każdy z od-r 
dzielnego powstał kwiatu; c. gemma^ ieżeli pćjk kilka 
gałęzi lub kwiatów w sobie zawiera; c. radix hulhosa^ 
ieźeli korzeń składa się z wielu cebul z sobą zrosły cii ; 
/C. racemus^ ieźeli, podług Wiłld., wiele gron na iedney 
ogólney szypułce grouiaslo iest unneszczonych , albo 
podług Dec, ieźeli szy pułki szczególne grona są gałę- 
zisle; c. spica^ kłos z wielu kłosków złożony; c. um-e 
helia ^ jeżeli każdy promień baldaszka na wierzchołku 
swoim ma także mały baldaszek. Compositae^ natp- 
ralna familia rgślin u Linneusza. 

Compresso-planus: organ tak spłaszczony, że obie 
strony źadney wypukłości nie okazuią, 

Compressus, spłaszczony : mówi się o organach , w któ- 
rych dwie naprzeciwległe ściany są płaskie, dwie zaś 
iiine zaokrąglone, tak, że się zdaie, iz organ ten przez 
uciskanie dwóch stron przeciwnych nabył takiego kształ- 
tu. W ogólności wyraz ten oznacza spłaszczenie nie 
w kierunku osi organa ale w kierunku do niey prosto- 
padłym. 

Co n ca ten atu s, łańcuchów aty\ mówi się o organach, 
które, iakby ogniwa łańcucha, końcami z sobą są po- 
łączone. 

Concavus, whlęsłyi organ iakiś wklęsłość na powiera- 
chni swey maiący. 

Goncientricus, współśrodhowy i mówiąc o hściach lub 
powierzchniach krzywych, do 'wspólnego środka nale- 
żących. 

^^nceptaculum L. = Folliculus; Conceptaculum se- 

min^c^ j^j-^ oi. Pericarpium. 

^^J^^^Lme f^ri^^^^^ móvyiąc o organie z obu stron 

bt dwóch organów>i; lub przy porownywamu far. 

Concrelus, zrosły: np>74^".^ obu iest lednaka 

^W te włókna u spodu są ^ stwitem concreh, le- 

nek formuią. . ,. ^„ik'"^' "' "^"^'"^^ '^''^- 

Conductor frucU^ ^^P^^^^^tanal w słupku 

^.yobrazany, którym p y f -v- ^ ^^F.^^ 

iecznika dostawać. złożone, ^R^^ ^ 

Conduplicant,a/p^a, 1^^^^^^ ^^ -^^. 



Digitized 



by Google 



54 CON CON 

ułożeniu liści w pąku, kiedy każdy z nich po polowie 
w kierunku podłużnym iest złożony, tak, że brzegi li- 
ścia do siebie przystaią, np. PFiśnia^ Buk, Condupli- 
całae cotjledones^ liścienie przez połowę złożone, i na 
grzbiecie w zgięciu zarodek noszące; c. embryoy zaro- 
dek dwa razy zgięty tak, że łilerę N pr/edslawuie. 

Confertus, skupiony i mówi się o organach bardzo gę- 
sio i bez porządku osadzonych, np, o liściach, klóre 
tak są skupione, że zupełnie łodygę ukrywaią. Nie- 
którz}' wyraz len biorą za iedno z wyrazem approxi'' 
małus^ lecz właściwie ten ostatni mniejsze skupienie 
oznacza. Conferłae^ naturalna familia roślin u Lin- 
neusza. 

Conferyoidea corpuscula: tak się nazywaią organa 
nitkowate, zielonawe, przy wschodzeniu mchów oka- 
zuiące się, a które nawet w dorosłym ich stanie bar- 
dzo często w rodzaiu Phascum są pizytomne. Organa 
te od niektórych za liścienie są uważane. 

Confluens, zlewaiący się: mówi się o organach u 
góry albo u dołu z sobą zrosłych. Nerwy gałęzisle, 
w ostatecznych rozgałęzieniach z sobą zbiegaiące się, 
conjluenies nervi się nazywaią. Conjluenti-pinnata fo- 
lia,, kiedy listki liścia pierzastego zbiegaiąc po ogólnym 
ogonku z sobą się łączą. 

Conforrais, podobny z kształtu. 

Congestus = Confertus. 

Conglobatus: skupienie organów w kształt kuli ozna- 
cza; c. radix tuherosa Willd., ieżeli korzeń składa się 
z kilku bulw w iedno mieysce skupionych, np, He" 
lianłhus łuberosus, 

Conglomeratus: oznacza w ogólności zbliżenie się or- 
ganów aż do zetknięcia. . 

Conglutinatus, zlepiony: oznacza V^^^^^ly/^^ 
tak, że mieysce zetknięcia łatwo możr*" ^ 

C o n i c u .s , osfrolrrgouy, ^\i\UL 

C oni di urn Link ^ FVopagii'u l^mmmzu, do które 

C o n i f e r a e : ua tu vix\im io^tiirohiim) opa lvzm\^ im St 
należą jNł^ liny szyszb*' ' ^* 

sna {Pimi.H). e ^^Ł nazywa piirchaUe w •- 

Conioeciuni; * ^^ 







CON 



CON 



55 



lislki na wierzchołku ogonka są osadzone, liść zaś pa- 
rzysty conjugatum foiiuni^ ieźeli te dwa lislki z bo- 
ków przeciwległych ogonka są umieszczone, tak, izby 
się zdawało, że to iest iedna tylko para listków hścia 
pierzastego. Corijugato-palmałuni albo conjugato pin-- 
natum joliujn^ ieźeli ogonek na dwie części rozdzie- 
lony, na kazdey z nich liść dłoniasty albo pierzasty nosi. 

Con junctorium: Ehrh. tak zowie pokrywkę (opercu- 
lam) w rodzaiu Andreaea, 

Conjunctus, połączony: mówi się o organach brze- 
gami z sobą połączonych. 

Connato-perfoliatum folium: iezeh dwa liście na- 
przeciw siebie na łodydze osadzone w całey szerokości 
są z sobą zrosłe, tak, ze forrauią hść, który równie 
zrostym iak przerosłym nazwać się nioźe, np. Loni-- 
cera CaprifoLium, 

Connatus, zrosły: kiedy organa iednego gatunku tak 
z sobą są zrosłe, że się poiedynczo poruszać nie mogą, 
np. główki pyłkowe u Zrosłogłówkowych, niteczki u 
Wiązkowych. Linneusz dwa hście naprzeciwległe spo- 
dem zrosłe, tern takoż oddaie nazwiskiem. Często za 
iedno się bierze z wyrazami Coadunałus i Coalitus, 

Connecticulum, Connecliyum Rich. : organ łączący 
dwie połowy główki pyłkowey, np. Salvia. Organ ten 
pospolicie iest bardzo krótki, a w wielu roślinach zu- 
pełnie niewyraźny. 

Connexus, zczepiony: słabe bardzo połączenie orga- 
nów oznacza, tak, że się one łatwo rozdzielać daią, np. 
płatki u Szczawiku {Oxalis), 

Connivens, przychyLaiący się: mówi się o organach, 
które bez stykania się ścisłego, wzaiemnie ku sobie, 
nayczęściey wierzchołkami, przychylaią się, np. główki 
pyłkowe u wielu Nierównoczlero pręcik owych. Conni^ 
ventia folia nazy waią się hście podczas snu roślin tak 
ułożone, że będąc naprzeciwległemi powierzchniami 

CunoidtMi.s: d(i k#i^liu oslrokre^gowtgo zMiźony. 
C o n « f 1^ ^ c t i o , %l nm ~ę^r^pwi{ ^zisftfść : miey sce, 

jff ku^^lm i* ^y Jkfy ie.^ł zwijiony, alboli 

^łi*' ^ ^1 np. rutka kielicha u 



/ 



aibo raczey sty- 
li: i t^y sce to że- 
lach cienkich a 



Digitized 



by Google 



56 CON COl^ 

Conteitus cellulosus =± Tela cellulosa. 

Contextus membrana ceus ■= Complexiis membrańacet^ji; 

C o II t i g u u s , słykaiący się : oznacza właściwie , ze or- 
gana iakieś brzegami do siebie się przylykaićj; chociaż 
w ogólności wszelkie bardzo słabe zetkniecie tym się 
oddaie wyrazem. I tak: c. caLjx^ ieźeli działki kielicha 
brzegami z sobą się stykaią; c. cotylechnes^ liścienie 
całemi powierzcbniatiii stykaiące się; c. lameLlae^ bła-' 
szki do trzonu przylykai^ce się; c. pileus albo ;C. sti- 
pes^ ieźeh trzon do kapelusza się iiie zagłębia, tylko 
iakby do niego był przykleiony. 

C o n fc i«ri u a t u s , C o n I i n u u s , nieprzerwany^ ^^^sfy ^ 
mówi się o organach zrosłych, kióre mieysca polecze- 
nia swego bynayinniey nie nkaztiią, lak, że zdaićj się 
iedno ciało stanowić; albo też o organie poiedynczym, 
kiedy ten nigdzie nie iest przerwany. Continuum amen- 
tum^ kiedy szypulka kotka źadney przerwy nie uka- 
zuie, lecz wszędzie kwiatkami iest pokryta; c. apophy- 
eis^ podsada, kfórey próżność z próżnością torebki iest 
połączona; c. filum^ w zroslnicach nitki bez przewiężi- 
stości; c. Jiocci^ kiedy te włoski nie są przewięziste i 
próżność wewnętrzna przegrodami nie podzielona; eon- 
tinuata folia ^ mówi się niekiedy o liściach fig, które? 
zdaią się bydź przedłużeniem gałęzi; continua frons^ 
listowie bez żadnych członków; c. indusium^ kiedy za- 
wiyka całą długość kupki bez przerwy przebiega; c. pi- 
leus albo c. stipeSy ieżeli trzon w kapeluszu się roz-' 
szerzą i zdaie się iedno ciało z nim stanowić; c. soruSy 
ieźeli równo wazka kupka źadney przerwy nie ukazuie; 
c. thallua^ plecha cała i bynaymniey przez popękania 
nie podzielona. 

C o n t o r s i o n e s : skręcania liści przez owady. 

Contortuplicatus, pokręcony : rozmaity m sposobem 
poskręcaiiy. 

Contortus, uhoSnie ahręconyi w takr spo.<;ób skręcony 
iak włókna w powrozie, np. główki pyłkowe u Bar- 
winka ^ korzeń u Potygonum Bis tor ta. Contortae na- 
turalna familia u Liinieusza, do kiórey należą rośliny 
maiące koronę skręconą, albo pręciki i słupek szcze- 
gólnemi, natury płatków, hstkami pokryte; np. Toieść 
{Asclepias) ^ Nerium , i t. p. Contorta aesti^atio , oh^ 
Aesliyatio. 

Contr actilitas: własność ściągania się włókien roślin^ 
nych. Wyraz ten od niektórych Fizyologów w miey- 
scu draźliwości Irritahilitas iest używany, lecz właści- 
wie używać go raczey z Wilłdenowem należy na ozna^ 
czenie ściągania się organów od wilgoci. 



Digitized 



by Google 



CON COR 57 

Contractus, ściągnionyi oznacza stan organu we wszy- 
stkich wymiarach zmnieyszoiiego. I lak : c. panicula^ 
oznacza, że gałązki wiechy są krótkie i dosyć gęsto o- 
sadzone: w przeciwnein zaś znaczeniu używa się vvy^ 
raz diffusus. Zwężania się organów w pewnych miey- 
scach także wyrazem contractus się oddaią, np. stawy 
Zrostnic . ściągnione po wysuszeniu, articuLi contracti 
się nazywaią. 

Contrarius: mówi się o dwóch organach tak względem 
siebie umieszczonych , że ich osi pod kątem prostym 
przecinaią się. Contraria vaLvis dissepimenta o^^ Dis- 
sepimenlum. 

Conus, szyszka: gatunek owocu skupionego, składaiący 
się z woreczków blonkowatych, skórkowatych lub drze- 
wiastych, pomiędzy przysadkami suchemi ukrytych, a 
cafy owoc ma kształt ostrokręgu , np. Jodła. 

C o n V e r g e n s : mówi się o organie wierzchołkiem ^u in- 
nemu organowi skierowanym. 

Conversus: ieżeli dwa organa płaskie równolegle do 
siebie i^ą osadzone. 

Convexus, wypuhfy. 

C o n V o 1 u t i V u s , Conyolutus , zwiniony: w kształt trąbki 
z papieru skręcony. Convolutiva aestwatio ob. Aesti- 
vaLio. Conpotutus cirrhus ieżeli wąs sam na siebie śli- 
makowato się zwiia ; Conpoluta foliatio albo c. gemma^ 
nłożenie liści w pąku w taki sposób, że ieden brzeg li- 
ścia siuży za oś około którey reszta brzegu spiralnie się 
okręca , iak u KonwalLii^ Kanny, 

Coordinalis Rich. : z iednóy i ley że saraey familii rośliny 
oznacza. 

Copulativa dissepimenta Dec. ob, Dissepimentum. 

C o r a c i n u s , kolor czarny kruczy, 

C o r c u 1 u m L. = Ernbryo i Blastus. 

C o r d a t o , sercowato : przysłówek ten położony przed ja- 
kimkolwiek przymiotnikiem oznacza, że organ ma kształt 
przez przymiotnik len wyrażany, nadto u spodu iest wy- 
cięty lak, że dwie klapy okrągławe formuie, np, cor- 

* dato-lanceolatus ^ sercowa lo-lanceto waty, cordato-ellip^ 
ticus^ sercowato-eiiptyczny. 

Cordatus, sercowaty:- oznacza, że organ plaski iaiówaty 
lub podługowały u spodu ma wycięcie okrągłe a klapy 
ztąd powstałe zaokrąglone; np. liście sercowate są u Ja- 
snoty purpurowóy {Lamium purpureum), 

Cordiformis, sercowaty: kształt serca nie tylko w po- . 
wierzchni ale i w bryło walości oznacza. 

Coriaceus, skórkowaty: zbite, dość twarde a giętkie or- 
gana, tćm się oddalą nazwiskiem. Powłoka {Ardlus) 

8 



Digitized 



by Google 



58 COR COR 

w muszkatowey gałce, kielich u kąkolu {jigrostemma), 
torebka u Kopylnika {Aaarum)^ są skórkowate. 

Cormoideus caudex inltrmedius: lak się nazywa część 
pnia caudex interinedius ^waua, kiedy pod ziemią iest 
ukryta. 

Cormus: Willdenow tak nazywa w roślinach ogóhią pod- 
porę, klora liście, listowia, podpory, kwiaty, kwiato- 
stany i owoce na sobie nosi, Zaymuie on pod tera na- 
zwiskiem wszystkie gatunki łodygi w roślinach postrze- 
gane, iako to: pień palm i paproci, pień właściwy, ło- 
dygę , źdźbło , głąbik , trzon , odziomek , wić , roziog, o- 
gonek, szypuikę i szczecinę czyli szypułkę mchów. 

Corneus, rogowy: substancyi rogu. 

Corniculalus, roztowaty: organ w kształt rogu za- 
gięty. Rówiiie też organ trąbkowato zwiniony, części 
owocowania Skrzypów zawieraiący, cornicidatum indu- 
sium się nazywa. 

Co mu, róg: oznacza iuz wydatność w kształcie rogu na 
koronie, iak u Lnianki [Linaria)^ Storczyków [Orc/iis), 
co się także ostrogą {calcar nazywa; iuź dziob u to- 
rebki krzywo zagięły, iak w Czarnuszce (Nigella dama- 
8cena)\ iuź nakouiec Jacqu. w Stapeliach organa długie, 
prawie walcowate, ze atylosłeglum wyciiodzące i do 
góry się wznoszące rogami Cornua nazywa. Cornu da- 
vaŁum Willd. = Rostrum Jacqu. 

Cornutus, rogaty: wyrostkiem w kształcie rogu zagię- 
tym opatrzony, np. korona u Fiatków. U Liszayców 
pałeczki (podetia) ku górze zwężone i zaostrzone roga^ 
temi się nazywaią. 

Co roli a, korona: Linneusz w kwiatach podwóyną po- 
krywę raaiących, wewnętrzną delikatną, pospolicie za- 
farbowaną, nazwiskiem korony oznaczał, i nie dawał 
wielkiey baczności na rozróżnienie iey dokładne od kie- 
licha. Moench pokrywę kwiatów zafarbowaną, koroną 
nazywa. Tournef. tak zowie pokrywę wewnętrzną kiedy 
ich dwie się znayduie, kiedy zaś iedna tylko, więc taką, 
która z owocem nie iest zrosła. Neck. koronę nazywa 
Perigynandrum internum, CoroUa cały dna ob. Cały- 
cinus. Budowa korony iest takaż sama iak i liści z tą ró- 
żnicą, ze nie masz na niey epidermidy, naczynia są nie 
równie delikatnieysze, i nie ukazuie żadnych ol worów 
wyziewaiących {atomaŁia) ^ które lam dopiero pokazywać 
się zaczynaią, gdzie korona w kielich przechodzi. Lin- 
neusz utrzymywał, że korona z łyka rośliny początek 
swóy bierze. 

Corollac^us calyx^ kielich płatkowały: z budowy swo-: 



Digitized 



byGoogle 



COR COR 59 

iey do korony się zbliźaiący. CoroUaceus flos == A- 
pnyllus. 
Corollares cirrhi^ wąsy loronowe : które są przedłuże- 
niem plalków korony iak u Strophanthics. 
C or o\ia{\xs floa z= Aphyllus. 
Corollifer calyx: kielich koronę zawieraiący, albo leż 

na sobie osadzoną maiący. 
C o r o 1 1 i n u s : do korony należący albo tćż do nićy podo- 
bny; c. calyx= coroliaceus. 
Coroilophorura: Link tak nazywa spodnią część o- 

kwiatu wewnętrznego, iaiecznik otaczającą. 
Corolluia: tqk s\^ nazywa iuż mata korona, iuż korona 

kwiatków poiedynczych w kwialach złożonych. 
Corona, wieniec: organ szczególny, albo w kształcie 
łuszczek połączonych iak w Lepnicach (JSilene) , albo 
w postaci obwódek, iak u Narcyzów, na koronie osa- 
dzony i iedneyże z nią natury. Organ ten od Linneusza 
do miodników był policzą ny. 
Coronariae: naturalna familia u Linneusza do klórey 
należą rośliny liliowe nie maiące pochwy kwiatowćy i 
koroną sześćpfatkową opatrzone, np. Tulipan {Tulipa)^ 
Sniedek [Ornithogalum) ^ Ananas i w. i. 
Coronatus, uwieńczony: u wierzchu rzędem lakichś or- 
ganów osadzony, np. w Suchodrzewie {Lonicera) iagoda 
iest u góry szczątkami kielicha osadzona, która się przeto 
coronata bacca nazywa. W Lepnicach (&7e7ie) gardziel 
korony opatrzona iest łuskami, płatki więc tey korony 
zowią się petala fauce coronata^ i t. d. Coronatum ca^ 
piłulum^ corymbus^ umhella = Radians. 
Coroniforme słigmaLt,: znamię do malcy korony nie- 

iako podobne, iak u Gruszyczki (Pyrolaj, 
Coronula, otoczka: mały kieliszek na wierzchołku na- 
sienia, zokwiatu uformowany; wp.Swierzbnica (Scabiosa). 
Corpus ligneum: część pnia lub korzenia w roślinacn 
dwuliścieniowych między łykiem a rdzeniem zawarta, 
wktórey soki, przez korzeni wciągnione, podnosząc się 
w górę do hści wstępuią. 
Corrosiyus, gryzący: mówi się o smaku albo działania 

iakiegoś ciała na ięzyk lub skórę. 
Corrugatus, pomarszczony: stan w iakim się znayduie 

wiele porostów i zrostnic po wysuszeniu. 
C ort ex, lora: iest to zewnętrzna część pnia i korzenia 
rośhn dwuliścieniowych, którą się tuż pod epidermidą 
znayduie, cala się z tkanki komórko watćy składa, ża- 
dnych naczyń spiralnych nie zawiera, i która bez zna- 
cznego uszkodzenia rośUnie oskrobywaną, a nawet zu- 
pełnie odiętą bydz może. Wewnętrzna tylko iey war- 



Digitized 



by Google 



60 COR COT 

sta iest źyiąca , gdzie komórki napełnione 8ą częścią zie- , 
lonym lub inney farby osadem, c/tjścią sokami własci- 
wemi; zewnętrzna martwa, od wpływu powieirza stwar- 
dniała i nayczęściey popękana. Kora z wewnętrznemi czę- 
ściatni rośliny koramunikuie się za pośrednictwem pro- 
mieni rdzeniowych; służy zaś ku ochronie drzew od 
wpływów zewnętrznych, wilgoć i powietrze do nich 
przepuszcza. 
Corticalis, korowy: do kory należący, albo na niey osa- 
dzony. CorŁicaLes gemrnae^ pąki na korze osadzone; 
c. gtandulae^ c. pori = Slomalia. Corticales parasi- 
łicae , ob, Parasitieus, 
Corticalus, korowaty: przyrodzenia kory. Corłicata 

hacca L. = Auranlium. 
Cortina, ^ra/iita; tak się nazywa część zasłony (yelum) 

przy kapeluszu pozostała, ob. Velum. 
Corydules: naturalna famiha u Linneusza, do którey 
należą rośliny z kwiatami ostrogowalemi albo szczególnie 
wykształconerai np. Epimedium^ Tłustosz {PinguiciUa]^ 
i t. />. 
C o r y m b o s u s, bcddaszkogi^onowafy: mówi się o łodydze 
albo tćż kwiatostanach, klóiych gałę/ie tak są ułożone 
iak szy pułki szczególne w baldaszkogronie. 
Córy mb u s, baLdaszkogron: iest to kwiatostan, w któ- 
rym kwiaty szy pułko wale, poiedyncze lub gałęziste, na 
ogólney szypułce z rozmaitych punktów wychodząc , do 
iednóy sięgaią wysokości-; czyh, iest to grono, w którem 
szy pułki kwiatów dolnych tak się pizedlużaią a górnycłi 
skracaią, że wszystkie kwiaty prawie na iedney kończą 
się płaszczyźnie, np. Jarzębina {Sorbus), Corymbua 
Plin. = Capitulum. 
Cos ta, zebro: tym wyrazem nazywaią się wyniosłości 
znaczne, w kształcie linii^na nasiennikach iako też i na- 
sionach postrzegające się; równie też nerwy liści blizkie, 
równoległe i dosyć znaczne, iebrami siq nazywaią. Nerw 
środkowy liści bardzo często wyrazem costa media się 
miaMuie. Liść, zianio, nasiennik na powierzchni żebra 
ukazuiący, zowie się żebrowatym costatus, 
Costato-yenosum folium^ liść zebrowato-zyłowały: 
ieźeli, podług Hayne, wiązki naczyń ze średniego nerwu 
równolegle lecz nie bardzo gęsio na boki się rozchodzą i 
na bardzo drobne gałązki się rozdzielaią, tak, ^e sieć nie- 
iako formuią. Liście Pf^iazu, Olszy ^ za przykład posłużą. 
Co status, żebrowały: ob. Costa. 

Cotyledones, liścieniei tak się nazywaią organa roz- 
maitego kształtu, w nasionach z zarodkiem połączone, 
które w czasie rostkowania, iezeU są mięsiste, z massy 



Digitized 



by Google 



COT CR£ 61 

fiwoiey świeżo rozwimęt^u zarodkowi pokarmu udzie- 
hiicp ieźeli zaś są liściowaley lub blorikowaiey natury, 
siuźcj do przygotowania dlań pokarmu częścią z wiasney, 
c/.ęścią z subslaiicyi białka wciągnioiiey i przerobioriey. 
^ W wielu roślinach zarodek nie ie«t rozwinioiiy, gdzie 
kiełka i rostka nie można odznaczyć , a mieysce liścitiii 
białko zastępuie. Zarodek tych roślin w czasie rostko- 
kowania karmi się massa białka przez ciało pośrednie, 
tarczką {scutellum) zwane, przerobioną: lo więc ciałko, 
ma takoż nieiakie do liścieni podobieństwo; właściwie za- 
tem funkcya tarczki i białka odpowiada funkcyi hścieni. 
Lecz pospolicie w tych roślinacłi nazwisko liścienia daie 
fiię błoneczce, w kształcie pochewki kiełek przy wscho- 
dzeniu olaczaiącey, a od przytomności iednego tylko h- 
ścienia, rośliny takowe iednoliścieniowemi monocotyle- 
doneae isię nazywaią. W innych roślinach ziarao składa 
się z dwóch połów z zarodkiem połączonych, wiele fcro- 

, chmalu w sobie zawieraiącycłi, które są właśnie liście- 
niami, np. Grochy Fasola, Zarodek w tych roślinach 
iest zupełnie rozwiniony, a liścienie w czasie rósł kowania 
dostarczćłią mu pokarmu inź z własney massy, iuż z sub- 
stancyi białka przerobioney; ieżeli zaś wznoszą się nad 
ziemię, w ów czas pokarmy wciągnione z ziemi prze- 
ra!)iai^ sposobem hsci i zarodkowi udzielaią. Rośliny 
takowe nazywaią się dwuliścieniowemi dicołyledoneae, 
W roślinach zwanych wieloliścieniowemi polycotyledo- 
,neae^ hścieniami nazywaią się H^tki pierwotne kiełek 
składaiące. W innych nakoniec roślinacłi nie poslrze- 
zono żadnych liścieni, i takie bezUścieniowemi acotyledo^ 
neae się nazywaią. 

Cptyledoneus, hścieniami opatrzony. Cołylodonewn 
corpus^ nazywaią się liścienie tak z sobą spoione, że się 
nawet w czasie rostkowania nie rozdzielała, np. Kasztan 
dzikL 

Cotyliformis Salisb.: tak się nazywa korona tacowata 
z brzegami w górę zagiętemi. I 

Crassiusculus, Crassus, gruby: itiówi się o organie, 
który w porównaniu do innych oiganów teyźe samey 
powierzchni, większą grubość posiada. Drugi wyraz 
większy stopień grubości wskazuie niż pierwszy. 

Crateriformis: oznacza kształt organu półkulisto-wklę- 
słego, u spodu zwężonego. Bhzkoznaczny iest z Wyra- 
zem leyhowaty, 

Cremocarpium Mirb. = Polachena. 

Crenae, Crenaturae, harhyi tak się nazywaią nacięcia 
małe, zaokrąglone, na brzegu organu płaskiego znay- 
diiiące się. Organ więc taki zo\Yie się karbowanym cre- 



Digitized 



by Google 



62 CRE CRU 

nałua^ a podług tego iak karby są zupełnie okrągłe lub 
mały kącik oslry na końcu przedstawuią, uźywaią się 
wyrażenia obtuse-crenatus lub acułe-crenatua. 

C r e n a t o-s e r r a t u s , karbou^ano-pitkowanyi ieźeli orga n 
iesl karbowany, a wierzchołki karbów ku wierzdioi- 
kowi lub podstawie organu są zkierowane. 

Crenatus, karbowany: ob, Crenae. 

Crenujatus, drobno-karbowany, 

Cresce nie- pin natura folium^ liść wzrasłaiąco-pie^ 
rzasty: ieźeli listki liścia pierzastego, idąc od spodu ku 
wierzchołkowi, coraz wi^kszemi się staią. 

C r e t a , kreda. 

Cretaceus, kredowy: mówi się mianowicie o gruncie 
kredowym, często o kolorze białym cokolwiek w źółly 
i szary wpadaiącyra, czasem zaś o roślinach pyłkiem 
białym, iakby kredą, posypanych. Cretaceae plantae o- 
znaczą tez rośliny na gruncie kredowym znayduiące się. 

Crinis: tak się nazywa włos długi, tęgi, do końskiego 
włosa podobny. 

Crinitus, dlugo-włosisty: włosami dlugiemi , tęgiemi o- 
sadzony, alboliteź organa do włosów grzywy końskiey 
podobne i podobnież ułożone maiący, np. Jęczmień grzy- 
wiasty {Hordeum jubatuni)^ gdzie ości długie a cienkie 
w kształt grzywy są ułożone. 

Crispabilia folia: nazywają się liście u mchów, które 
wilgotne są płaskie, wysuszone zaś pomarszczonerai się 
staią. 

Crispus, kędzierzawy: kiedy brzeg organu płaskiego tak 
iest rozszerzony, że musi się w rozmaite marszczki zgi- 
nać aby się do płaszczyzny środka ułożył, np, Malva 
crispa. Włosy kędzierzawe crispi pili^ powinny bydź 
wężykowato pogięte. 

Crisla, grzebień: iest to organ blonkowaty, skórkowaty 
lub mięsisty, który na rozmaitych orgapach w kształcie 
skrzydełka bywa osadzony i na brzegu ząbkowany albo 
rozmaicie podzielony; iak np, na koronie Mlecznie (/*ó- 
lygala)^ na główkach pyłkowych niektórych ff^rzosów^ 
na owocach Sparcetty [Hedysarum Crista goili,. Or- 
gan grzebieniem takim opatrzony, grzebieniastym cri-^ 
status się nazywa. 

Cristatus, grzebieniasty: ob. Crista. 

Crocatus, Croceus, (w grec. złóż. Crocos)^ szafranowy: 
kolor mocny czerwono-żółty. 

Cruciatus, Cruciferus, Cruciformis, krzyżowy: mówi 
się o orgatiach po cztery na iedney płaszczyźnie pozio- 
mey osadzonych i na krzyż ułożonych, np, o liściach, 
gałęziach, i t. d. Cruciformis corolla , korona krzyżowa, 



Digitized 



by Google 



CRU CUC 63 

2snayduie się u roślin Nierównosześciopręcikowych i in- 
nych, które skfadaią familią krzyżowych {Cruciatae^ ; c. 
ant/ierae^ główki pyfkowe na krzyż ułożone, znayduią 
się u Oblożnika (Glechoma) -^ c. sŁi^ma^ znamię cztero- 
dzielne a podzialki na krzyż ułożone. 

Crusla, skorupa: ob. Thalius. 

Crustaceus, skorupiasły: subsiancyi such^y, twardey a 
kruchey; c. thallus z=: Crusta; c. pericarpium^ nasien- 
nik cienki, suchy, za pociśnieniem łaiwo się kruszący. 
Crusłaceo-foLiaceus thallus^ plecha złożona z drobnych 
listków z sobą połączonych, które iakby skorupę stano- 
wią i wyraźnieysze są pó brzegach niż na środku. 

Cryptogaraia, Skrytoptciowa: XXIV. klassa w ukła- 
dzie Linneusza, ol)eymuiąca rośhny, których płeć nagićm 
okiem nie może bydż widziana. 

Cryptogamus, należący do skrytoplciowych. 

Cryptophytae: Link tak nazywa rośliny, których piec 
dotąd iest nieznaioma, iakiemi są Porosty^ Grzyby^ Pa-' 
procicj — dla rozróżnienia ich od roślin, kiórycli płeć 
wprawdzie iest poznana , ale tylko nagieui okiem nie wi- 
dzialna, iakiemi są Mchy. 

Cryptos (wgr. złóż), skryty, 

Cryptostemones Moench. = Cry ptogamia. 

Crystallinust mówi się o organie z przezroczystości i 
blasku do kryształu podobnym. 

C u b i t a 1 i 6 , łokciowy : długości łokcia (cubiłus). 

Cubitus, łokieć: długość ręki między schyleniem iey 
w łokciu a końcem palca środkowego, zawieraiąca 17 — 
18 — 22 cali. 

Cucullatus, łrąbkowały: mówi się o organie, którego 
wklęsłość dość głęboka mniey więcey ostrokręgowe- 
go iest kształlu; np, c. calyptra^ czepek u spodu wal- 
cowaty u góry koniczno zwężony, iak w wielu gatun- 
kach Rokietu {Hypnum); c. corona^ wieniec w kształ- 
cie trąbki uformowany, iak u Asclepias^ gdzie cały słu- 
pek z góry przykrywa; c, folium^ liść w kształt trąbki 
z papieru zwiniony, iak u Pelargonium ^ czyli podług 
Willd. liść sercowaty, którego klapy iedna na drugą są 
zwinione; zawsze iednak kształt trąbkowaty przed.stawu- 
ie. W podobnemże znaczeniu używa się c. pełalum^ <% 
spatha^ i ł, d. 

Cucullium: tak się nazywa pochewka ofaczaiąca gruczo- 
łek (reŁinaculum)^ łączący trzoneczki główek pyłkowych, 
u Storczyków, ob. Massa. 

Cucullus, trąbka: iest to rodzay miodnika, stanowiący 
organ woreczkowa ty, wewnątrz próżny, niekiedy na 
krótkiey szypułeczce osadzony, a od zwyczaynych czę- 



Digitized 



by Google 



64 CUC CUT 

ści kwiatu zupełnie różny. Miodniki takie znayduią się 
u Toiadu {Aconiłum)^ Toieści (Asclepiaa) i w. i., ofe. 
Auricula. 

Cucurbitaceae: naturalna familia roślin u Linneusza, 
odziiaczaiących się owocem Dyniakiem i pręcikami po- 
spolicie zroslerai, np. Ogórek (^Cucumis)^ Przestęp 
(Bryonia), i U p. 

Culmeus, idibłowy: na zdźWe znayduiący się. 

Cul mus, idibto: łodyga roślin Irawiaslych, walcowata 
lubkąlowata, w pewnych odległościach kolankami zsia- 
dlemi opatrzona, z których liście wychodzą. 

Culla {loco): mieysca o gruncie uprawnym. 

C u It r a I u s , Cultrilbrmis , nozowaty : z przyczyny nieo- 
znaczonego kształtu prawie się nie używa. 

Cuneatus, Cuiieiforfnis, klinowaty: organ plaski, ugo- 
ry szeroki, tępy albo ucięty^ idc^c zaś ku podstawie cią- 
gle zwęża iący się, np. pręciki u Rutę w ki {TlicUictruni)^ 
liście u Globularia i^ulgaris^ i t. d. Niekiedy wyraz 
ten toż samo znaczy co Obconicus i FLabeliiJormis. 

Cu pula, mwecz^a; oh, Glans. Wyrazem tym oznacza 
się także gatunek kapelusza w rodzaiu Peziza^ nayczę- 
ściey wklęsłego lub płaskiego, nigdy iednak w dół nie 
odgiętego, który z wierzchu tylko błonką z nasionami 
{hynteniuni) iest pokryły. 

Cupulaeformis, Cupularis, Cupulałus, miseczkowaiy z 
naksztall miseczki uformowany; cupularis cały x^ kielich 
krótki, odcinek kuli przedstawuic^cy, iak u Pomarań- 
czy ; cupulares v. cupulati pili glanduliferi^ włosy ua 
wierzchołku gruczołkami wklęsłemi opatrzone. 

Curyans, skrzy wiaiący się, 

Curyatus, skrzywiony: w calóy długości prawie lęko- 
wato zgięty. 

C u r V i n e r V u s ,^ krzywonerwy : mówi się o liściach , któ- 
rych nerwy są zakrzywione i prawie równoległe do 
obwodu. 

Curyus, krzywy: zboczenie od linii prostey oznacza. 

Cuspidato-cordatus, osłrokoiiczało-sercowaty: organ 
sercowaty, na końcu niewielkiem , nieco kolącem ostrzem 
opatrzony. 

Cuspidatus, osłrokończały : organ , którego wierzchołek 

Krzechodzi w ostrze niewielkie, miękkie, nieco kolące, 
liekiedy oznacza się hczba tych ostrzów , a ztąd organ 
może bydż hi tri-ąuadricuspidoŁus ^ np, u Czosnku po- 
spolitego {Allium sativuTn) są sŁamina łricuspidata, 
Cu spis: ostrze krótkie, dosyć miękkie, nieco kolące, wia- 

kie się niektóre organa przedłużaią. 
C ut a neae ^/a/zc/2^/ae = Stomatia. 



Digitized 



by Google 






CUT CYN 65 

Cuticula: Grew tak nazywał epidermidg roślin młodych. 

Cutis, skóra: kora roślin iednorocznych, w innych zaś 
roślinach oznacza to wszystko, co si^ miedzy epidermidą 
a bielem znayduie. 

Cyaneus, Cyanus (w grec. zloź. Cyanoa)^ indygowo^ 
błękitny: kolor farby berlińskiey. 

Cyathiformis, kieliszkowały : mówi się o organie rur- 
Kowalyra u góry kulisto-rozszerzonym, z brzegiem ró- 
wno uciętym lub nieco ząbkowanym, tak, ze kształt 
' nieiako kieliszka przedsławuie , np. korona, u Żywokostu 
lekarskiego {SymphyŁuni offLciiiale). 

Cyathus, kubek: organ w kszlałcie kubka zbiór bulwek 
{gongylus) u Marchancyi zawieraiący, tćm się oddaie 
nazwiskiem. 

Cyclicus embryo: zarodek w kształt koła zgięły. 

Cylindraceus: do kształtu walcowatego zbliżony. 

Cylindrantherae Wach. = Sy ngenesia. 

Cylindricus, walcowały: kształt walca mający, tak, źę 
każde iego przecięcie poprzeczne daie koło teyźe samóy 
średnicy. Dec. wyraz ten za ićdnoznaczny z wyrazem 
teres uważa. 

Cylindrobasiostemones Wach. = Monadelphia. 

Cylindrus, walec: Willd. tak nazywa organ rurkowa- 
ty, delikatny, słupek otaczaiący, na którego brzegu gór- 
nym ze strony wewnętrzuey pręciki są osadzone, np. 
iSwietenia^ Melia. 
Cyma, podbaldaszek : podług Linneusza iest to kwiato- 
stan, w którym szypulki z iednego lub blizkich siebie 
punktów wyełiodzą^ u wierzchu zaś wiązko wato się roz- 
gałęzianą, np. Bez {Sambucus nigra)^ Kalina (^yibur^ 
num opidus). Dec. podbaldaszkieni nazywa zbiór dwóch 
albo więcey szypułek z iednego punktu wychodzących, 
które poziomo się rozszerzaią, i na swey górnóy tylko 
powierzchni kwiatami są osadzone, np. Rozchoduik, 
(Sedum). Wyrazem Cyma oddaie się także ułożenie ga- 
łęzi do podbaldaszka podobne. 
Cymba = Cariria. 

Cymbiformis, łódkowaty: kształt łódki wyobrażaiący. 
Cymo sus, podbaldaszkowaty: ppdbaldaszki na sobie no- 
szący, albo gałęzie w kszlaft podbaldaszka ułożone ma- 
iący. Cymosus jlos = Cyma. 
Cynareae, kdrczochowe rośliny: stanowiły klassę uyaill., 
rząd u Jiissieu,. a teraz poddział klassy zrosloglówko- 
wćy. Odznoczaią się zaś kielichem ogólnym kulistym 
lub iaiowatym, dachówkowatym; łuskami po brzegach 
suchawćmi, na końcu nayczęściey rzęsowalemi^ cieriii- 
8t6mi} kwiatami rurkowatćmi, pięćdzielnemi, (brzegowe 



Digitized 



by Google 



66 CYN DEC 

nayczęsciey nieforemne); słupkiem przez uciśnienie od 

' rurki z główek pyłkowych u góry nabrzmiałym. 

Cynarocephalae = Ćynareae. 

Cynarrhodon: tak się nazywa pospolicie owoc róży. 

Cyphęlla, kubeczek: tak się nazywa okr^gfawa wklęsłość 
brzegiem wypukłym otoczona, iaka się na dolney po- 
wierzchni porostu, Słicta sylpatica zwanego, postrzega. 

Cypsela Mirb. = Acenium. 

Cystidium Link. = Utriculus. 

D. 

Dacryoidea semina Gartn. : nasiona z kształtu do Izy 
wiszącćy podobne, toiest z iednego końca zaokrąglone,* 
idąc zas ku drugiemu ciągle się zwęźaiące, tak, ze w o- 
slry koniec przechodzą. 

Daedaleus: mówi się o hściu , którego koniec górny zna- 
cznie iest rozszerzony, dosyć głęboko nacięty, a nacięcia 
pofryzowane, np. Scolopendrium officinaLe; albo tćż o 
blaszkach u grzybów, które rozmaicie będąc pogięte i 
nieforemnie z sobą połączone, róznokształlne komórki 
formuią, np. DaedaLea ąuercina; takoż o rysach na 
powierzchni i'ozmaicie poplątanych. 

Debilis, słaby: mówi się o organie, który dla cienkości 
i giętkości swoićy prosto utrzymać się nie może. 

Debili ta s, słabość: stan chorobny rośhny, w którym 
wszystkie iey organa, nie mogąc utrzymać się w zwy- 
czay^em położeniu, na dół zwisaią. 

Deca (w grec. złóż.), dziesięć. 

Decafidus, raczey Decemfidus, dziesięćwrębnj : oh. 
Fissus. 

Decagynia, rząd dziesięciosłuplowy. 

Decagynus, dziesięciosłupkowy : mówiąc o kwiecie dzie- 
sięć słupków zawieraiącym , lub roślinie z takiemi kwia- 
tami. 

Decalobus, raczćy Decemlobus, dziesięćklapowy : oh 
Lobatus. 

Decandria: X. klassa w układzie Linneusza. 

Decandrus, dziesicciopręcikowy : kwiat o dziesięciu prę- 
cikach, albo też roślina z takim kwiatem. 

Decapartitus, raczey Decempartitus , dziesięćdziełny : 
ob. tartitus. 

Decapetalus, dziesięciopłatkowy : mówi się o koronie 
z dziesięciu oddziehiych listków zlożoney. 

Decaphyllus, dziesięciolistkowy : używa się na ozna- 
czenie kielicha lub pokrywy z dziesięciu listków zlożoney. 



Digitized 



by Google 



DEC DEC 67 

Decasepalus, dziesięódziałlowy : oh. Sepalum. 

Decem, dziesięć. Przymiotnik dodany do tego imienia 
liczbowego, wskaże iakiego organu . powtórzenie on o- 
znaczą. 

Deciduus, opadaiący. Wyraz ten używa się zawsze w zna- • 
czeniu względnem i wskazuie, ze iakiś organ pierwćy 
lub w tymże czasie co i inny ierau przyległy, żyć prze- 
staie i opada. I tak : d, calyx , ieźeli kielich razem z pła- 
tkami więdiiieie i opada, np. Berberysy d. corolla^ koro- 
na zaraz po przekwitnieniu opadaiąca, np. Melilot (iŁfe- 
lilotus); d. folia ^ liście, które iuz latem, iak u Wawrzyn- 
ka {Daphne Jifesereum) ^ iuż w iesieni, iak w większ^y 
liczbie drzew naszych, opadaią; d. pedunculus ^ szypul- 
ka razem z owocem opadaiąca, np. Jabłoń; d. stipidae^ 
przysadki liściowe, które pierwey niż liście opadają, np. 
Olcha .^ Wiśnią; d. siliąua albo sUicula.^ sti^ąk lub strą- 
czek przed otworzeniem się swoiśm opadaiący, np. Mya^ 
grum.^ Bunias; d. styliis.^ szyyka, która x'ówno zza-' 
wiązaniem się owocu opada. 

Dęci metr, decymetr: dziesiąta część metra, równa 3 ca- 
lom i 8,329 liniom. 

Declinatus, pochylony : mówi się mianowicie o łodydze, 
która w caley swey długości lękowa to iest zgięta, tak, 
ze wierzchołek ku poziomowi iest skierowany, a wypu- 
kłość w górę obrócona. Mówi się także ^ declinata fila-' 
menła.^ ieżeli niteczki łękowalo, ale powoli, toiest nie 
formuiąc łuku bardzo krzywego , ku spodowi kwiatu są 
odgięte, np. Gruszyczka l^Pyrola)\ także d. stylus^ ie- 
źeli szyyka łękowato ku spodowi kwiatu iest pochylona. 

Decolor, bezjarbny. 

Decompositus, dwa razy złożony : ieźeli gałęzie iakie- 
goś organu ieszcze się raj rozgałęziaią. I tak : d. anthu^ 
rus^ ieżeli gałęzie szj^pułki ogólney znowu są na gałę- 
zie podzielone, np. Amaranthus caudatus; d.flos^ ie- 
żeli na ogólnym kielichu inne mnieysze kielichy także 
ogólne, toiest z wielą kwiatków, są osadzone, np. Sphae-- 
ranthus; dfolium^ ieżeli na ogólnym ogonku liścia zło- 
żonego, zamiast listków poiedynczych, szczególne ogon- 
ki wiele listków noszące są osadzone; d. racemus^ ieżeli 
na ogólney szypułce, grona złożone (racemi compositi) 
groniasto są ułożone, np. Spirea laevigała: a toż samo 
stosuie się i do innych kwiatostanów. 

Decorticabilis: daiący się z kory łatwo obnażać. 

Decorticatus: z kory odarty. 

Deere scens, ubywaiący: ieżeli organ iakiś idąc ku koń- 
cowi zmnieysza się w swoich wymiarach. I tak w li^ 
ściach pierzastych mogą hy di fo(iola decrescentia^ lo- 



Digitized 



by Google 



68 DEC DEH 

iesl przy nasadzie liścia większe, zhlizaićjc się zaś do le- 
go wierzchołka coraz się zmnieyszaii^ce. 
Decurabeiis, oparty: mówi się mianowicie o łodydze' 
kióra przy nasadzie prosto w górę isię wznosi, daley zaś 
na dól opada i wierzchołkiem na ziemi się opiera , np, 
Czi|br {TkymuH SerpyUuiń). Rzadko wyraz len używa 
się do oznaczania zwislych kwiatów hib innych organów. 
Decurrens, zbiegaiący. Mówi się jip. d. foliuTti^ gdy 
oba boki liścia bezogonkowego po fodydze zbiegaią , (ak, 
ze ta skrzydełkowalego kształtn nabiera, np. Dziewanna 
wielka {^Kerhascuni Tliap8us)\ d. lameUae^ gdy bla- 
szki kapehisza na trzon zbiegaićj, iak u Lisic (Jtlerulius 
Cantharellus), 
Decursiye-pinnata folia , liście zbiegaiąco-pierzaste ; 
kiedy listki liścia pierzastego po ogonku ogóhiyni zbie- 
gaią, ale z sobą się nie łączą. 
Decussatus, krzyzou^y: mówi się o organach we cztery 
rzędy podłużne tak ułożonych, że z g<iry patrząc kształt 
krzyża się przedstawuie, iak np. liście u Lysimacliia 
vLdgaria, oh, Cruciformis. 
Decussive-pinaatum folium = Decursiye-pinnatum. 
D e fectiy i ^or^* = mcompleti. 

Definita stamina: pręciki, których liczba istotna za cha- 
rakter iest uważana, lakierni są od iednego aż do dzie- 
sięciu. 
Deflexus, na dół zgięty: mówi się o organach, które 
przy nasadzie sWoiey łękowato w dół się odginaią, da- 
ley zaś w kierunku linii prostóy, pod^ kątem 45° do pła- 
szczyzny poziomu pochyloney, przebiegaią, np. gałęzie, 
szy pułki, liście, i t. d. Deflexus calyx^ oznacza, że 
działki kielicha na dół sązwisłe. U Dec. deflexus =: 
Declina lus. 
Defoliatio: opadanie hści naturalne. Defoliatio not/ia^ 

opadanie liści z przyczyny choroby roślin. 
Deformatio, przekształcenie : przey ście iednego orga- 
nu w drugi, 7ip, pręcika lub słupka w płatek kor'ony. 
Dehiscens, otwieraiący się, : stosuie się do owoców, któ- 
re w dożrzaluści pękaią albo na części oddzielne albo 
w niektórych tylko mieyscach otwory formuią. Daie się 
pospohcie wzgląd na mieysce otwierania się i sposób ia- 
kim się owoc rozdziera. I tak może bydźi dehiscens 
apice^ basi vel lateribus^ u Wierzchu, u spodu lub z bo- 
ku otwieraiący się; d. exłerius vel interiuB^ albo lepiey 
extrorsum vel ^^^ror^w/w ,. zewnątrz lub wewnątrz otwie- 
raiący się; d, dentibus^ zębami otwieraiący się: gdy 
yyierzchołki ścian w kształcie zębów, oddzieraią się; Ł 
Jissunsy rimis^ szparami otwieraiący się: nie zupełnie 



Digitized 



by Google 



DEL DEN 69 

się otwiera, lecz tylko z boku szpary formuie; d. fo- 
Tarninibus ^ dziurkami olwieraiący się: gdy dziurki ua 
iiasieuniku si^ tworzą; nakoniec w ogólności d. reguła" 
riłer vel irregulariłer ^ foremMie lub niełoremnie się o- 
Iwieraićjcy. Na oznaczenie rozmaitych gatunków otwiera- 
nia się główek pyłkowych, tenże sam wyraz się używa. 
Deliquescens, niewyrainy : mówi się nn*a no wicie o ło- 
dydze tak rózga tęzioney, ze iey samey od gałęzi rozró- 
żnić nie można, np. LedUni palusłre. Toż samo stoso- 
wać się może do innych organów, które się rozgałęziaią. 

JDeltoides. Deltoideus, deltowy. Wyraz ten stosuie się 
zarówno do powierzchni iak i do brył: w pierwszym 
razie oznacza powierzchnią czworoboczną, którey dwa 
boki przy poclstawie będące mnieysze są od dwóch in- 
nych i tępy kąt stanowią, np, liście u Lebiody oszcze- 
powatey [J4triplex hastala):, w drugim przypadku zna- 
czy, że organ iest krótki, trzema powierzchniami ogra- 
niczony, a następnie po końcach zwężony, iak liście u 
JUesembryantheinuTn delłoideum, 

Demersus, zanurzony: mówi się o roślinie lub organie 
iakim pod wodą zanurzonym. 

Demissus, nizki: nizko zostaiący, albo niewysoko wzno- 
szący się; przeciwznaczny iest wyrazowi Elatus, De^ 
missa radicula,^ rostek do spodu nasienia skierowany. 

Deraum, poiniey. Jeżeli organ iakiś ż czasem własność 
jakąkolwiek swą odmienia, a przy opisywaniu tey iaką 
na ostatku posiada, potrzeba wyrazić, że wprzód miaf 
inną, w ów czas dla skrócenia używa się wyraz demum; 
np, jśpołhecia demum anguLosa,^ znaczy, że pleszki 
miały w począlkacb iakiś kształt, o którym się nie wspo- 
mina , a pożniey stały się kątowatemi. Podobnegoż uży- 
cia iest wyraz aełate, 

Dendriticus łhallus: ieżeli plecha po brzegach włóknami 
naksztalt drzewek rozgałęzionymi iest opatrzona, np. 
Parmelia dendritica, 

Dendroides, drzewkowaty: w kształt drzewka rozga- 
łęziony. 

Dendrologia: część Botaniki traktuiąca o drzewach. 

Dendron (w grec. złoź.) = Ar bor. 

Den sus, zbiły ,^ zsiadły: oznacza raz, że części ia kies gę- 
sto są osadzone, drugi raz, że organ iest z substancyi 
zsiadłey złożony. 

Deutato-ciliatus, ząbkowano-rzęsowaty i kiedy w or- 
ganie ząbkowanym każdy 9ąbek na wierzchołku rzęsą 
iest opatrzony. 

Dentato-crenatus, ząbkowano-karbowany : gdy k ażdy 
ząbek u spodu małemi karbami iest opatrzony. Często 



Digitized 



by Google 



70 . DEN DER 

na oznaczenie kształtu pośredniego nacięć pomiędzy zę- 
bami a karbami, wyraz ten iest nżywany. 

Dentato-dehiscens = Dehiscens denlibus. 

Dentato-membranaceus = Merabranaceo-den tatuś. 

Dentato-serratus, ząbiowano-piltowaty : gdy każdy 
ząbek iesl pitkowaty. 

Dentatura = Dentes. , 

Den tatuś, ząbkowany, ob. Dentes. 

Dentes, zęby: tym wyrazem oddaią się niewielkie, ostre 
nacięcia bi*zegu organu płaskiego, przy podstawie swey 
ostre kąty maiące. Organ takiemi nacięciami opatrzony 
zowie się ząbkowanym denŁatus; od równości zaś icn 
lub nierówności nazywa się aeąualiter v. inaeąualiłer 
dentatus ^ równO-lub nierówno -ząbkowany, a przez 
wzgląd naJiczbę, uni-hi-tri-ąuadri-midti-dentatus ^ ie- 
dno-dwu-trzy-czlero-wieloząbkowy. Jeżeli zęby są dłu- 
gie i ostre, organ zowie się ostro-ząbkowanyra acute^ 
denŁatus^ iezeli zaś są tępe, wówczas tępo-ząbkowauym 
obtuse-dentatus się nazywa; 

Denticulatus, drobno^ząbhowany : bardzo drobnemi 
ząbkami opatrzony. 

Denudatus, obnażony z przykrycia, k torem pierwey 
był opatrzony. 

Deoperculatae, bezpohrywhowe : tak niektórzy nazy- 
waią mchy wątrobowe, 

Deorsum, z góry na dół. 

Depauperata umbella: baldaszek mało promieni maią- 
cy? ^P- Sison antomum, 

Dependens, wiszący : prawie prostopadle* do ziemi zwie- 
szony. 1 tak d. folia ^ iezeli podstawa liści w górę, wierz- 
chołek zaś ku ziemi iest obrócony; Dec. w śnie roślin 
nazywa wiszącemi liście złożone, których listki w nocy 
ku ziemi zwisaią, np. Szcza wik {Qxalis)'^ d. uwolucrunij 
iezeli każdy listek pokrywy na dół iest zwisły, np. Mor- 
do wnik pospolity {Aełhusa Cynapium); podobnie gałę- 
zie ku ziemi zwisłe, zowią się d, rami. 

Depresso-truncatuni foUum , liść wgnieciono-ucięły : 
tłusty, szeroki a krótki, którego koniec iest ucięty i wklę- 
sły, niby wgnieciony, np, Aloe rełusa. Tak samo ro- 
zumie się i o innych organach. 
Depressus, przygnieciony: mówi się o roślinach, które 
iakby siłą iaką we wzroście były zatrzymane, iako tez 
o organach w kierunku osi spłaszczonych. 
Derma (w grec. złoź.) = Cortex. 

Dermatocarpi fungi Pers! : poddział grzybów otoczniem 
błońkowatym , skórkowatym lub włosistym opatrzonych, 
7ip, Purchawka. 



Digitized 



by Google 



DER DIC 71 

Dermoblastae: nazywa Wild. rośliny, fctorycji nasiona 
maią liścienie w kształt skórki nieforeranie poszarpaney 
uformowane, iak to ma bydź w Grzybach. 

Descendens, zsłępuiący. Descendens caudex^ ob. Cau- 
dex. 

Descensus L'Hentier = Radix. 

Desciscentes, wjiątkowe: poddziały w układach mia- 
nowicie naturalnych, zawieraiące rośliny, które do ża- 
dnego z przyiętych poddziałów odnieść się nie mogą, 
lem się oznaczaią nazwiskiem. 

Desiccus, wysychaiący: organ albo sam przez się wy- 
sychaiący, albo też daiący się wysuszać bez zatarcia ie- 
go charakterów. 

Desinentia, /j?'zecAocfec/izIe; np. anłhera basi in aetas 
duas desinens.^ główka pyłkowa u spodu w dwie szcze- 
ciny przechodząca; d in arisŁam^ w ość przechodzący. 

Des ma (w grec.) ob. Coma. 

Desmos (w grec. złóż.) = Fasciculus. 

Determinatus, oznaczony : mówi się o organie , k tóre- 
go granice są wyraźne; np. d. thallus^ gdy brzeg ple- 
chy w kaźdem mieyscu wyraźnie postrzedz się daie, ale 
innym kolorem nie iest odznaczony. 

Dextrorsum yolubilis , iP prawo zwiiaiący się: mówi 
się o organach spiralnie zwiuionych, np. o łodydze, wą- 
sie, i t. d., ieźeli ich skręty idą od lewćy ku prawey rę- 
ce; np. Powóy. 

Dextrorsus: w prawą stronę skierowany. 

Di (w grec. złóż.) = Bi. 

Diachyma Link. : tkanka komórkowata w liściach, co zwy- 
czaynie miękiszem {parenchyma) się nazywa. 

Diadelpha stamina.^ pręciki dwuwiązhowe: niteczkami 
we dwie wiązki zrosłe; zkąd: 

Diadelphia: XVII. kląssa W układzie Linneusza. 

Diandria: II. klassa w układzie Linneusza , iako tćż rzę- 
dy kla.ss niektórych. 

Diandrus, dwupręcikowy : mówiąc o roślinie, kfórey 
k wiały po dwia pręciki maią, albo tćż o kwiecie dwu- 
pręcikowym. 

Dianthus = Biflorus. 

'Diaiphtiiwis^ przezroczysty: gdy organ nie iest zafarbo- 
wany a przez massę iego można postrzegać przedmioty. 

Di car pa e: rośliny których owoc z dwóch mieszków iest 
złożony. 

Dichogamia: wyrazem tym oddaie się nieiednoczesne 
rozwiianie się słupków i pręcików w iednymźe kwiecie 
zawartych; i, iezeli pierwey pręciki a poźniey słupki 
rozwiiaią się, w ów czas będzie Dichogamia androgyna^ 



Digitized 



by Google 



72 DIC DIG 

iezeli zaś pierwey słupki nJź pręciki, wówczas DicIlO" 

farnia gynandra. Zapladnianie się w takich kwiatach od- 
^'Wa się za pomocą pyiku innych kwiatów lej^ae rośliny. 

Dichotomaiis: mówi się o kwiecie lub szypufce^ która 

• zpomiędzy dwóch gałęzi widio waty eh w V chodzi. 

Dicho^loraia: lak się nazywa kąt pomiędzy dwiema ga- 
łęziami zawarły; także kilkakrotne rozdzielanie się orga- 
nu na dwoie, tym **ię oznacza wyrazem. 

Dichotj^raus, dwudzielny; ieźeli iakiś organ rozdziela się 
na dwie gałęzi, każda z tych gałęzi znowu na dwie, i t. n. 

Di cli ni s, Diclinus, osobnoptciowy : mówi się o roślinach 
maiących części płciowe w oddzielnych kwiatach zawarte. 

Di co cc u s: ob. Coccura. 

Dicotyledoneae planłae , rośliny dwidiicieniowe : ob. 
Cotyledones. 

D idy mus, podwóyny: z dwóch części, iakby z sobą zro- 
sły eh, złożony. itak:<Z. anłhera^ główka pyłkowa nie- 
iaKO z dwóch, z sobą zrosłych, złożona , iak u Naparstni- 
ka purpurowego {Digitalis purpurę a); rf. calyx ^ ieżeli 
pod kiehchem zwyczaynym drugi mnieyszy kieliszek się 
znayduie, iak hp. u Ślazów' {Mahą); d, jfructus^ owoc 
dwukomórkowy i iakby z dwóch torebek złożony, wp. P^/- 
lotum truncatum; d. semina^ nasiona podwóyne, pra- 
wie u wszystkich Baldaszkowych; i t. d. 

Di dyn a mi a: XIV. kiassa w układzie Linneusza. 

Didynamus, nierównoczteropręcikowy : mówi się o ro- 
śhnie, którćy kwiat zawiera cztery pręciki, dwa dłuższe 
a dwa krótsze, albo też o samym takim kwiecie. 

Dieresilis Miib. : owoc nie mogący się odnieść ani do 
Regma ani do Cremocarpium ^ a zkąd iiiąd wiele z niemi 
podobieństwa maiący, np. Nasłurcya^ Slaz^ Geranium, 

Ditferens słrucfura: budowa odujienna od przyiętey za 
naturalną; ob. Naturalis slructura. 

Difformis, niekształtny: nazywa się organ, którego 
kształt do zwyczaynego odnieść się *nie może. Tak np, 
brzeżne korony w kwiecie Bławatka (Centaurea Cya- 
nus) zawarte, których rurka nieznacznie się pizedhłźa, 
a u góry na nierówne klapy rozdziela, nieksztattnemi 
się nazywają. Niekiedy iednak używaią tego wyrazu na 
oznaczenie organów, które teyże samey będąc natury i 
na iedneyże roślinie umieszczone, rozmaile maią kształ- 
ty: a co raczey do wyrazów Dissimilis i Dispar należy. 

Diffusus, rozpierzchły: mówi się o organach bez ża- 
dnego porządku i w rozmaitych kierunkach poosadza- 
nych. Diffusus color znaczy u Dec. farbę iednostaynie 
we wszystkich mieyscach powierzchni rozciągniętą. 

Digitaliformis, naparstkowtity : z kształtu do uupar- 



Digitized 



by Google 



DIG DIM 73 

sika podobny, lem się różni od dzwonkowatego, ze brzeg 
nie iest odgięły, ale prosty. 

Digitalis: długości palca wskaziciela, toiest przyległego 
wielkiemu. 

Digitato-pinnatum folium^ liść palczasto-pierzastj: 
ieżeli kilka liści pierzastych, na końcu iednego ogólnego 
ogonka , na iedney płaszczyźnie s^ ułożone , np. Mimosa 
jpudica, 

Digitatus, paZcjsrwiJj. Wyraz ten, podług Dec, właści- 
wie powinienby się używać do oznaczania, że organ ia- 
kiś podzielony głęboko na części walcowato, do palców 
u ręki podobne; i w lakiem znaczeniu mówi się d, radix^ 
ieżeli korzeń na końcu iest spłaszczony i palczasto-po- 
dzielony, albo ieżeli się składa z kilku korzeni u wierz- 
chu na iedney płaszczyźnie, z sobą zrosłych. Nayczę- 
ściey iednak wyraz ten używa się do organów płaskich, 
iako to do liści , i oznacza wszystkie gatunki liści złożo- 
nych, w których lislki na końcu iednego organka są o- 
sadzone. Takim tedy sposobem listek poiedynczy iJo- 
^ae berberifoUae iest liściem palczastym o iednym li- 
stku, równie też liście dwoiste (Jbinaia)^ troiste {ternata)^ 
poczwórne (ąuaternałay^ i t. d., do liści palczastych się 
odnoszą. 

Di giti ner vi a yb/ia sen petala^ = Basinerria. 

D i g i t u s , palec : długość palca wskaziciela , toiest przy- 
ległego wielkiemu, wyrównywaiąca szerokości dłoni, 
czyli trzem calom. 

D i g o n u 8 = Aoceps. 

Digynia: drugi rząd w wielu klassach Linneusza. 

Digynus, dwusłupkowy: mówi się o roślinie, którey 
kwiat dwa tylko słupki zawiera, albo też o samym ta- 
kim kwiecie. 

Dila tatuś, rozszerzony: organ z któregokolwiek końca 
rozszerzony, albo też szerszy od podobnych mu orga- 
nów w innym gatunku. 

Di lute, światło: przysłówek ten dodaie się do wyrazów 
oznaczających kolory, i wyraża, że kolor iest czysty ale 
światły. 

Dimacrostemones Wach. = Didynamia. 

D i m i d i a t o-c ordatus = Semicordatus. 

Di midiato-o va tus, półiaiowały: oznacza kształt po- 
łowy iaia wzdłuż rozciętego. 

Diraidiatus, połowiczny. Wyraz ten zastosowany do 
rozmaitych organów, rozmaite ma znaczenie. I tak: a. 
ariUua^ powłoka nasion do połowy ie tylko obeymuiąca; 
d, calyptra^ czepek całey torebki obiąć nie mogący, 
np. Hypnum^ d. capilułum = hemisphaericum^ d, in-' 



Digitized 



by Google 



74 DLM • DIP 

polucrum^ pokrywanie na około, lecz połowę tylko kwia- 
tostanu otaczai^ca; d. lamelLae =: iuaequales; d. pap^ 
pus^ gatunek kieliszkowalego puchu, który do pofowy 
tylko wierzchołek nasienia otacza; d. pileus^ kapelusz 
beztrzonowy, bokiem do drzewa przyrosły i półkole wy- 
obvazix\s^cy^np, Daedalia quercina; dimidiatus radius:=: 
semiradialus flos; d. spatha^ pochwa kwiatowa z ie- 
dnego tylko boku kwiat otaczaiijca: d^ verłiciLLus ^ ieźeli 
kwiaty okółka w kształcie półkola tylko na łodydze są 
osadzone, np. Melissa afficinalis, 

Dimorphus, róznokszłattny: mówi się o organie, który 
na iedneyże roślinie rozmaite kształty przedstawuie. 

Dioecia: XXII. klassa układu Linneusza. 

Dioecus, Dioicus, rozdzielnopłciowy: mówi się o rośli- 
nach, które w tymże samym gatunku na iednem indi- 
widuum same tylko kwiaty samcze, na drugiem same 
tylko samicze ukazuią. Równie też stosuie się i do kwia- 
tów tych roślin. 

Di peta 1 u s, dwupłaikowy: oh Petalum. 

D i p h y 1 1 u s , dwuliatkowy: z dwóch listków złożony, albo 
dwa liście na sobie noszący; w pierwszym razie stosuie 
się do pochwy liściowey i kwiatowey, pokrywy i po- 
krywki, często do kielicha tak ogólnego iak właściwega, j 
niekiedy zaś do korony, wieńca i innych organów; w di'u- 
gim do łodygi, szy pułki i t. d. 

Diphytanthae Wach. =z Dioecia. 

Di p I o (w gr. złóż.; = Duplo. 

Di>ploe Liyk.; tkanka k(»mórkowata środek liści zaymu- 
ićjca, pomiędzy dwiema warsłami komórek korę ich skła- 
daić|cemi zawarta. Komórki wj niey sąnierównie więk- 
sze od korowych. Tkanka komórkowata pomiędzy po- 
włoką zewnętrznej a wewnętrzną w nasienuikach znaydu- 
ićjca się, tym się takoż oddaie wyrazem. Komórki iey 
albo są większe od korowych albo mnieysze. Jest ona 
albo soczysta, miękka, alboli też twarda, koścista, iak 
to na pesikach migdałów, śliwek widzieć można. Ri- 
chard nazywa ią Mesocarpium ^ a Sarcocarpium tegoż 
autora prawie toż samo znaczy. 

Diploperistomati Brid.: Diploperisfomii Hedw., Di- 
plopogones Dec: poddział mchów z kołootwoi-zem po- 
dwóynem. 

Diplostemones, Diplostemonopetalae Wach.: rośliny, 
w których liczba pręcików dwa razy iest większa od 
liczby płatków. Nazwisko klassy u Hallera. 

Dipsaceus: do główek Drapacza {Dipsacus) podobny. 
Rośliny takiemi owocami opatrzone zowią się Dipsa^ 
ceaej i składaią familią u VailL zaś rząd u Juss. 



Digitized 



by Google' 



DIP DIS 75 

Dipterus, Dipterygios , dwushrzydły: mówi się o nasio- 
nach dwoma skrzydełkami opatrzonych , albo o koronie 
wielopfalkowey, w którey dwa płatki od innych znacznie 
są większe, iak u Saxifraga sarmentosa, 

X) i p y r e 11 u s , dwupestkowy: ob, Pyrena. 

JDirecta radicula: tak się nazywa rostek równolegle do 
osi liścieni położony, czyliby ona była prostą czy krzywą. 

JOirectio, kierunek: dążenie rośliny lub organu ku pun- 
ktowi oznaczonemu. 

Di SC a I es flores^ kwiaty tarczowe: tak się nazywaią 
kwiatki środek kwiatu złożonego zaymuiące, które ie- 
szcze flores disci się mianuią. 

Discedens, oddalaiący się od czegoś. 

Disciformis: znaczy w ogólności toż samo co Orbicida- 
ris. Nazywa się także ^o« disciformis kwiat u Poły tri- 
chum commune,, który na wierzchołku szy pułki iest o- 
sadzony i na około płatkami rozszerzonemi, oddzielnego 
od kwiatków środkowych koloru, otoczony. Często 
wyraz len bierze się za iedno z 

Discoideus, trązhowały: bardzo plaski i okrągły, iak 
ńp. nasiona u Kulczyby (Siryclinos), Discoidei flores 
nazywaią się te kwiaty złożone, które z samych tylko 
rurkowatych kwiatków powstaią, nie maią zaś żadnych 
ięzyczkowatych , a które w polskim ięzyku bezpromie- 
niowemi się zowią; np. Sadziac (Eupatorium). RośUny 
z takiemi kwialami stanowią u Raya klassę zwaną Dis^ 
coideae ^ zaś familią naturalną u Linneusza Discoideae 
compositae noszącą nazwisko. Discoidei lichenes^ na- 
zywaią się liszayce opatrzone pleszkami płaskiemi, 
brzegiem od plechy uformowanym otoczonymi. 

Disco lor, róinofarhny: używa się przy porównywaniu 
organów różnego koloru, albo w mowie o organie, który 
z iedney strony iednym, z drugiey zaś innym kolorem 
iest zafarbowany. 

Discretus, rozłączony: znaczy, że organa nie są z sobą 
połączone, toiest używa się w przeciwnym znaczeniu 
wyrazowi Contiguus, 

D i s c u s : wyraz ten w ogólnym sposobie wyrażania ozna- 
cza część środkową powierzchni ; np. discus folii.^ środ- 
kowa część powierzchni liścia ; podobnie w kwiatach zło- 
żonych, baldaszkach, baldaszkogronach, główkach, środ- 
kowa część kwiatków discus się nazywa. Niekiedy wy- 
raz ten używa się zamiast receptaculum floris ^ w tem ie- 
dnak znaczeniu, wskazuie właściwie nabrzmiałość mniey 
więcęy mięsistą, na którev płatki i pręciki są osadzone, 
np. Sza kłak {Rhamnus Borrago). 

Oisepalus, dwudziałhowy: ob. Sepalum. 



Digitized 



by Google 



76 DIS DIS 

I) i s j u 11 c l u s = Discrelus , Dislinetus, 

JDispar, rozmaity; mówi sit^ o organach iediiego galuri— 
ku, które iia iedney i ley saraey roślinie rozmai łych ss^ 
kształtów. 

Di sperm u s, dwuziarnowy: mówi się o owocach dwa. 
tylko ziania zawieraićjcycn , albo o roślinach , w któryclx 
każdy kwiat dwa ziarna wydaie, 7ijj. Balclasziowe. 

D i s p o s i t i o : wzglc^dne utozenie orgnnów. 

Dis rum pens, rozdzieraiący się: mówi się o owocu, który 
nie na szwie ale w iunćm raieyscu w doźrzalości pęka^ 
albo o innych organach, które w pewnym czasie roz— 
dzieraią się. 

D i ss cc tus, rozcięły: używa się niekiedy wtem samena 
znaczeniu co Jacisus albo Fissus. 

Disserainatio, rozsiewanie się nasion. 

Dissepimentosus: mówi się o organie wewnątrz czczym^ 
którego próżność przegrodami na części iesL podzielona. 

Dis sępi men tum, przegroda: tak się nazywaią blaszki 
pospolicie blonkowate, które wewnętrzną próżność na- 
sienników na komórki oddzielne podzielaią. Ze względu 
na rozmaite własności przegród, następuiące mogą bydź 
ich gatunki: ambigua^ wątpliwe: z kolumną środkową 
i ścianami nasiennika ściśle połączone; ceUuLaria^ ko- 
mórkowate: z miękkiey 'tkanki uformowane; compleła^ 
zupełne: doskonale próżność nasiennika na komórki po- 
dzielaiące; copulatipa: nie oddzielaiące się ani od kolu- 
mny środkowey, ani pd ścian nasiennika; fixa^ stałe: 
w dożrzewaniu owocu od ścian nasiennika nie oddziela- 
iące się; incompleła^ niezupełne: nasiennika zupełnie na 
oddzielne komórki nie podzielaiące: interpositiva seu 
valvarum mar ginę <ipposita: z kolumny środkowey n- 
tworzoiie i ze szwami nasieiinika slykaiące się; Libera^ 
wolne: po otworzeniu się owocu opadaiące; longitudi- 
nalia^ podłużne: prostopadłe do podstawy owocu; me- 
diana^ seu vaLvis contr aria ^ seu valvis medio septife^ 
ris^ środkołuszczynkowe : ze środka łuszczy nek wycho- 
dzące; obcuii^enłia^ komórki tworzące: przez zbliżenie 
się same przez się komórki tworzą; oppositipa: z ko- 
lumny środkowey utworzone i do środków łuszczy nek 
dolykaiące się: paralLelica: z kolumny środkowey ufor- 
mowane i równoległe do ścian płaskich nasiennika ; per- 
sistentia^ trwale: po opadnieniu łuszczy nek na szypułce 
zostaiące; placentaria^ osadnikowe: z kolumny środko- 
wey utworzone; placentifera ^ nasiona na sobie noszące; 
acminifera: toż samo co i placenłifera; spuria^ fał- 
szywe: które nie są z endocorpium utworzone i odpo- 
wiadała nayczęściey słupkom lub ich podziałom ; trans- 



Digitized 



by Google 



DIS DIV 77 

versalia^ poprzeczne: prosi opadłe do osi owocu; valva' 
ria łuszczynkowe, z łuszczynek do środka owocu zagię- 
tych powsiaiące; vera^ prawdziwe, gdy sćj utworzone 
z endocarpiu?n i na przemian ze słupkami albo ich po- 
działami ułożone; pergenŁia in ipsas sułuras: gdy ze 
środkami szwów* się slykaią. 

D i s s i 1 i e n s , rozprysiuiącj się: mówi się o owocu, kióryi 
z mocą i sprężystością na szwach się otwiera i nasiona 
wyrzuca. 

D i s s i m i 1 i s , niepodobny: używa się przy porównywania 
organów co do kształtu, i znaczy częstokroć toź samo 
co Dispar. 

Distans, odległy: oznacza nie bardzo wielkie oddalenie 
się organów i iest przeciwznaczny wyrazowi Confertus, 
Jeżeli się stosuie do organu z natury rozgałęzionego, 
w ów czas wyraża, że gałęzie iego są od siebie dosyć 
oddalone, np, otółeh odległy, 

Dislemonis •=. Diandrus. 

Distichus, dwurzędowy: mówi się o organach we dwa 
rzędy naprzeciwległe ułożonych, albo o organie, któ- 
rego gałęzie formuią dwa rzędy naprzeciw siebie slo- 
iące , np. dwurzędowe gałęzie , dwurzędowy kłos i t. d. 

D i s t i n c t u 8 , wyrainy^ wolny ^ niepołączony^ = Liber. 

D i s t y 1 u 6 =r Digy nus. 

Diurnus, dzienny: co się podczas dnia przytrafia, albo 
trwa przez ciąg dnia iednego Diurni flores ephemeri^ 
kwiaty w iednym i tym samym dniu otwieraiące się i 
zamykaiące. 

Divaricato-refIexus, rozłozysło-odgięty: mówi się o 
częściach rośUn czyniących z organem, na którym są 
osadzone, kąt górny około i5o°. 

Divaricatus, rozłożysty: mówi się o organach tak na 
innym osadzonych , że czynią z nim kąt z góry od i35 
stopni , iak np. gałęzie lub hście z łodygą. 

Diyergens, rozŁwarły: mówi się o gałęziach, liściach 
i 1. d. pod kątem prostym na łodydze osadzonych. U- 
Żywa się tćź niekiedy do oznaczania względnego kie- 
runku organów iednćy natury. Niektórzy do wyraża 
tego większy stopień roztwartości przywiązuią. 

D i V e r g e n t i-d i V a r i c a t u s , rozłwarło-rozło iysŁy: kie- 
runek pośredni między roztwartym a rozłożystym wska- 
zuie; około iio stopni. 

Diyersicolor, róznofarbny: mówi się o organie, który 
na swey powierzchni rozmaite, kolory ukazuie. 

Diyersiflora umbella : baldaszek, którego kwiatki środ- 
kowe odmiennego są kształtu od promieniowych, czyli 



Digitized 



by Google 



78 DIV DRU 

brzegowych. Toz samo stosule się i do innych kwia- 
loslanów. 

Diyersiformis, róznokształłny: kiedy iakiś organ w czc- 
. ściach swoich rozmaite kszlally ukazuie. 

Diversus Dec. = VariahUis , Mulabilis.^ 

Di vi sus, podzielony: oznacza w ogóhiości wszelkie po- 
działy i rozgałęzienia. 

Dodeca (w grec. złoź.;, dwanaście, 

Dodecaeder, dwunasto ścian równolegtoboczny. 

Dodeca fi dus = DuodecimHdus. 

Dodecagynus {prdo) , rz^d dwunasło-słiiphowy: obey- 
muićjcy rośliny iakieyś klassy, których kwiaty maią po 
dwanaście słupków. 

Dodecandria, Xf. klassa w układzie Linneusza. 

Dodecandrus, dwunastopręciiowy: mówi się o kwiecie 
zawieraiącym więcey niz dziesięć a miiiey niż dwadzie- 
ścia pręcików, albo tez o roślinie takie kwiaty maiącey. 

Dodecapelalus, dwunastopłatkowyi ob. Pelalum. 

Dodecaphyllus, dwunastolistkowy: np, kielich, po- 
krywa, i t. d. 

Dodecasepalus, dwunasłodziathowy: oh, Sepalum. 

Dodecastemones -^n: Dodecandria. 

Dodrans, piędi wielia: odległość wierzchołków palców 
wielkiego i małego ręki roztworzoney, zawieraiąca około 
9 cah. 

Dodrantalis, dłwgośc piędzi wielkiey. 

D o I a b r i f o r m e folium , liść hebeLkowaty: mięsisty, spła- 
szczony, prawie okrćjgły, tępy,' z brzegiem spodnim ku 
wierzchołkowi garbatym i krawędzi ostrey, przy nasa-- 
dzie zaś prawie walcowaty, np, Mesenibrianthemum do- 
labriforme. List ten tern się różni od szablastego, ze 
iest więcey płaski, szerszy, krawądź dolną ku wierz- 
chołkowi ma wypukleyszą i ostrzeyszą, wierzchołek zaś 
sam zaokrąglony. 

Dorsalis, grzbietowy: na grzbiecie iakiegoś organu u- 
mieszczony. 

Dorsiferae, Dorsiflorae, Dorsigerae ^//ce« : paprocie, 
w których owoce na dolney stronie listowia są osa- 
dzone. 
Dorsipendula semina: nasiona do grzbietu nasiennika 

przymocowane, np. Storczyki {Orchis). 
Dorsuip, grzbiet. Gri^bietem w liściu nazywa się dolna 
iego powierzchnia; w płatkach, działkach i innych or- 
ganach podobnie położonych, strona zewnętrzna; cfor- 
sum seminis Gartn. ob, Hilum. 
Drupa, pestkowiec: iest to owoc mięsisty lub soczysty, 
wewnątrz pestkę zawieraiący, np- Śliwka^ TViśnict. 



Digitized 



by Google 



DRU DUP 79 

Mięsistość ta zewnętrzna zowii się mięsem (crtro), a 
iądro z kościstą powłoką iiazywa się pestką {pyrena^ 
nucleus ^ ossicuLus), Pestka sktada się z iądra i po- 
wtoki kościsley łuską {putamen) zwaney. Dawnieysi, 
a między nimi Linnelisz i Willdenow^ do pestkowców 
policzyli owoce, w których zamiast owóy mięsistey ze- 
wnętrzuey powłoki znayduie się skórkowata aibo włó- 
knista, iakiemi są: orzech ivto^ki^ migdał zwjczayrWi 
iaszŁan i t. d.^ a które dzisieysi do orzecha (^I^ux\ 
odnoszą. 
Drupaceus, pesłhowcowały : pestkowce na sobie maią- 
oy, albo do pestkowca podobny; np, d, siliąua^ strąk 
rnaiący podwóyną powtokę , Zewnętrzną miękką, we- 
wnętrzną zaś twardą; rf. siticula iest u Bunias, 
DrupeoJa; używa się niekiedy na oznaczenie małego 

pestkowca. 
Ductulosum foliura: Hedw* tak nazywa liść mchów 

nerwami opatrzony. 
Ductus, lanał. JOitcłus intercellulares ^ kanały Mię- 
dzykomórkowe: przez niedoskonałe stykanie się komó- 
rek tkanki komórkowatey uformowane, i sokami szcze- 
góhiemi napełnione; rf. spermaticus i=z Conductor fru- 
ctificationis; d. spirales = Vasa spirah'a. 
Duleis, słodki: słodki lub nie rnaiący ostrego smaku. 
Dumetum, krzewina: krzew nizki i od samego spodu 

bardzo się rozgałęziaiący. 
Dumosus: mówi się o mieyscu krzewinami zarosłam, 
albo o roślinie w kształt krzewiny rozgałęzionóy. Du- 
mosae^ naturalna familiia u Linneusza, do którey na- 
leżą rośliny krzewiowe, odznaczaiące się rdzeniem 
z bardzo wolnćy tkanki złożonym, oraz kwiatami ma- 
lemi, cztero- lub pięcdzielnemi, np. Kalina Cf^ibur^ 
num)^ Szakłak (Rhamnus), i t. p. 
Dumus = Dumetum. 

Duodecimfidus, dwunasłowręhny : oh, Fissus* 
Duodenariae Wach. = Dodecandrae* 
Duplex, podwóyny: wskazuie, że iakiś organ iest w li- 
czbie dwa razy większey od naturalney, np. d, aritho- 
dium^ ieźeli dziatki kielicha ogólnego we dwa rzędy są 
ułożone; d. corolla stu JIos^ ieżeli liczba płatków ko- 
rony <iwa razy iest większa od zwyczayney, iak się to 
zdarza w kwiatach pełnych; d. indusium^ ieżeli każda 
kupka dwiema zawi^kami iest opatrzona, iak u Lind- 
saea; d. perianthiuTn ob. Perianthium; d. peridium^ 
ieżeli oloczeń ze dwóch powłok się składa, iak u jD/- 
derma; d. perisłomium ob, Perislomium; i t. d. 
Duplicato-biuatum /o/Zf^Tn, Wii podwóynie dwoisŁy: 



Digitized 



by Google 



80 DUP DYN 

ieżeli na każdym końcu ogonka dwudzielnego po dwa 
lislki są osadzone, iak u wielu Akacyy, 

Duplicato-convolufus: mówi się o organie, którego 
ol)a brzegi do wewnątrz są zwinioue, np. liście^ liście- 
nie i t. d. 

Duplicato-crenatus, podwójnie karbowany: ieżeli 
każdy karb iest także karbowany. 

Duplicato-den tatuś, podwójnie ząbhowanj: gdy ka- 
żdy ząb mnieyszemi ząbkami iest opatrzony. 

Dupiicalo-digitatum folium , bść podwójnie palcza- 
sŁj: ieżeli kilka hści palczastych' na końcu iednego o-* 
gonka iest umieszczonych. 

Duplicato-incisus, podwójnie nacictj : ieżeli większe 
nacięcia mnieyszemi nacięciami są podzielone. 

Duplicato-inyoluta folia , liście podwójnie zwiniones 
ieżeli dwa naprzeciwległe^ do powierzchni górney zwi- 
nione liście, tak są w pąku ułożone, że stykaią się 
z sobą stronami, w które są zwinione, a pomiędzy 
niemi zarodek łodygi iest umieszczony. 

Duplicato-pinnatus = Bipinnatus. 

Duplicato-reyoluta folia , liście podwójnie odwi^ 
nione: ieżeli dwa naprzeciwległe, do powierzchni dol- 
nych zwinione hście, tak są w pąku ułożone, iż stykaią 
się z sobą stronami przeciwnemi tym, w które się zwi- 
iaią, a z pomiędzy nich zarodek łodygi wychodzi. 

Duplicato-serratus, podwójnie pitkowanj: ieżeli pil- 
kowatości organu są także piłkowane. 

Duplicato-ternatum yb/z^m = Biternatum. 

Duplicatus, podwójhj^ podwoionj: raz oznacza sku- 
pienie organów po dwa w iedno mieysce: drugi raz^ że 
organ składa się ze dwóch albo dwa razy większey li- 
czby części, np. d, capitulum^ ieżeli główka niby 
z dwóch z sobą zrosłych iest złożona, iak u Przelotu 
{Anthjllis]\ d,capsula Medic, ieżeli łuszczy nki torebki 
ze dwóch części się składaią; d, cotyledohes z=z plica- 
tae; d. flos = duplex; d. lamellae^ gdy każda blaszka 
ze dwóch blaszek powstaie; d. radix bulbosa., ieżeli 
korzeń składa się z dwóch cebul z sobą zrosłych, iak 
u Alliuni sphaerocephalum, 

Duplo, dwa razj. 

Duratio: bezwzględny czas trwania organu lub rośliny- 

Durus, twardy lecz nie kruchy. 

Dynamia, Dynamis: długość względna pręcików: a 
ztąd Didjnamia i Tetradjnamia, 



Digitized 



by Google 



E ELA 81 

E. 

E : przyimek ten w złożonych łacińskich wyrazach na po- 
czątku potoźony, wskazuie niedostatek iakiegoś orga- 
nu , np' 

Ebracteatus, bezprzyaadkowy : mó wiąc o kwiecie , szy- 
pułce lub kwiatostanie, nie maiącytn przysadek kwia- 
towych. 

Eborinus, Ebumeus, koloru kości sloniowóy; żółtawo 
biafy, z blaskiem. 

Ecalcaratus, bezostrogowy : przeciwznaczny wyrazowi 
Calcarałus. ^ 

Ecalyculatus ^« = Aphyllus. 

Ecaudatus, bezogonowy : przeciwznaczny wyrazowi 
Caudatus. 

Echinatus, natężony: mówi się o powierzchni kolcami 
tęgiemi pokrylśy. 

Echinus, hoteci wszelkie twarde ostrza w ogólności o- 
znacza. W grzybach kolcami {echini^ aculei) nazy- 
waiąsię mięsiste, zaostrzone wydatności, na dolnóy po- 
wierzchni kapelusza zuayduiące się, blonką z nasionami 
(Jiymeniunt) pokryte, które samemu tylko rodzaiowi 
Hydnum są właściwe. 

Edentulus, bezzęby: przeciwznaczny wyrazowi Dentatus. 

Eductulosa folia: Hedw. tak nazywa liście mchów, 
które nerwów nie maią. 

Efasciculatus = Enervius. 

Effiguratus, wylszłałcony z mówi się np. effiguratum 
perisŁomium^ ieźeii kolootworze ząbkami, rzęsami albo 
tylko blonką fałdowaną iest osadzone; 6. thallus^ ob> 
Thallus. 

Efflorescentia, zakwiłnienie : czas miesiąca, w któ- 
rym iakiś gatunek rośhn pierwszy raz kwiat ukazuie; u 
Dec. akt początku kwitnienia rośliny. 

Effoetae anłherae: stan główek pyłkowych po wysy- 
paniu się pyłku. 
Effoliatio = Defoliatio. Niekiedy zaś oddzielanie się 
kory w postaci łusk, tym się oddaie wyrazem. 

Effusus, rozpierzchły: oznacza rozpierzchanie się ga- 
łęzi kwiatostanu iakiego, albo innego organu gałęzi- 
słego. Effusa crusła^ zowie się skorupiasta plecha u 

- Liszayców, którey brzegów oznaczyć nie można. 
Eglandulosus, bez gruczołów. 
Ela j os (w grec), oliwkowey farby. 

Elasticus, sprężysty: ze sprężystością odskakuiący; e. 
filamentum^ niteczka nakształt sprężyny w czasie kwi- 
li 



Digitized 



by Google 



82 ELA EMB 

tmenia odginająca się, np. Pomurnik {Pariełalia)\ e. 
annuLus^ ob. Annulus; e. fila^ ob, Filnm. 

El a teres: tak się nazywaią organa nitkowate, spręży- 
ste, iakie się przy nasionach w Jungermanniach po- 
strzegaią. ELałeres spirales = Catenula. 

Elaterium: Rich. tak nazywa owoc suchy, otwieraiący 
się, który w doźrzatości dzieli się na komórki ze sprę- 
żystością się odmykaiące cocca zwane, te zaś komórki 
pospolicie kolumną środkową, po opadnieniu nawet 
ścian nasiennika pozostaiącą, są połączone, np. Ostro- 
mlecz i^Euphorbia), f 

Elatus, wysmukły : wysoki a nie dosyć gruby; e, gem" 
mxi Link: pąk wyżey nasady liścia umieszczony. 

Eleulherantherae Wach.: rośUny, w których główki 
pyłkowe nie są połączone. 

Eleutheros (w grec.) = Liber, iVolny. 

Eleutherostemones Wach.: rośliny, w których ni- 
teczki nie są z sobą zrosłe. 

Ellipsoideus, elipsoidalny: organ bryłowaty, w prze- 
cięciu podluznćm elipsę a w poprzecznem koło daiący. 

Ellipticus, eliptyczny: mówi się o organie płaskim, 
ktoreąo średnica podłużna większa iest od poprzeczney, 
a końce iednoslaynie zaokrąglone. 

Elongatus, przedłużony^ iukby siłą iaką w kierunku 
długości rozciągniony. Elongatus complexus cellulo- 
sus = Tela cellulosa elongataj e. pori Mirb. = Sto- 
matia. i 

Elytriculus Neck. = Flosculus. 

Emarcidus, zwiędniały: albo nawet świeżym będąc 
w postaci zwiędlćy przedstawuiący się. 

E marginatura: ob, Emarginatus. 

E m n r g i n a t u s , wycięty: iezeli koniec tępy organu pla- 
skiego, ma pkrąglawe wycięcie do środka organu nie 
dochodzące. Wycięcie to nazywa się Emarginatura. 
Jeżeli wycięcje ma mieysce u spodu organu, w ów czas ; 
on zowie się basi emarginatus^ inaczey zaś oznacza,! 
ze wycięcie na wierzchołku się żnayduie. Mówi się 
leszcze acute lub obtuse emarginałus , podług tego, 
iuk klapy przez wycięcie uformowane, są ostre lub tępe. 

Embryo, zarodek: lak się nazywa młoda roślinka w mi- 
niaturze w nasieniu znayduiąca się, która podczas rost- 
kowauia nasion albo kosztem liścieni iest karmiona, albo 
tez massa białka przez tarczkę {scutellurn) przerobioną.! 
Linneusz i Cezalpin nazywali' go Corculum,^ inni zaś 
Plantula seminalis, Richard zarodek traw wyrazem 
Slastus oddaie. ^ 

Embryostegiura Gartn. : organ cniseczko waty lub in- 



Digitized 



by Google 



EME ENN 83 

nego kształtu , zarodek częstokroć przykry waiący, który 
mieysce wyyścia iego zakrywa i w czasie roslfcowania 
przezeń iesl odrzucany, np, DąktyL^ Tradescanłia. 
Emergens, wynurzaiący się: mówi się o roślinach 
w wodzie zanurzonych, klory.ch części owocowania 
podczas kwiUiienia nad wodę się wznoszą; równie też 
o liściach, w tym czasie z wody się wydohywaiących. 
Używa się także sporidia e thcdlo emergenłia^ leżeli 
ziariiiki nad powierzchnią plechy się wznoszą. 
E m e r s u s , ivynurzony : cafy w wodzie zostaiący, a wierz- 
chołkiem tyikK) nad wodę wzniesiony; ztąd też e. fo- 
lium^ gdy liść na powierzchni wody pływa. 
E m i 1 1 e n s , wypuszczaiący : np. filumenła basi proces^ 
sum emittentia ^ niteczki u spodu wyrostkami opatrzo- 
ne, np. Bazyhka {Ocimuni). 
Emortua corolla^ korona martwa: która się ukazuie 

iakby martwą, żółtawą i suchą, np. JErica cinerea. 
Empnysematosus = Inflatus. 
E nd e c a (grec.) , iedenaJcie. 
Endecandrus, iedenastopręcihowy: roślina z kwiatem 

o iedenastu pręcikach, albo też sam kwiat 
Endo w grec. zfoż.) = Intra. 

Endocarpiura Rich.:.tak się nazywa skóreczka czyli 
błonka wewnątrz nasiennika znayduiąca się, która na- 
siona bezśrednio otacza. 
Endo^eneae: roślinj% których wzrost odbywa się od 
zewnątrz do wewnątrz: odpowiadaią one iednoliście- 
niowym. 
Endopleura Dec: błonka bezśrednio iądro w nasionach 

otaczaiąca. 
Endorrhizae planłae Rich. rośliny ohytorosliowe : 
których rostek pochewką błonkowatą (coleorrhizd) iest 
otoczony, np. Trawy, 
B n d o s p e r'm i c u s Rich. = Albuminosus. 
Bndospermium Rich. = Albumen. 
Eneryis, beznerwowyi iadnych wypukłości wiązkowa- 

tych na swoióy powierzchni nie ukazuiący. 
Sunea rgrec), dziewięć, 

Enneagynus, dziewięciosłuphowy ' kwiat o dziewięciu 
słupkach, albo też roślina z takiemi kwiatami. JEnnea- 
gynia: rząd w układzie Linneusza. 
^nneandria: IX klassa u Linneusza. 
Snneandrus, dziewięciopręciŁowy : kwiat o dziewięciu 

pręcikach albo też roślina z takim kwiatem. 
Snneapetalus, dziewięciopłathowy i ob. Petalum. 
Jnneaphyilus, dziewięćlisłkowyi np, kielich, pokry- 
wa, i t. d. 



Digitized 



by Google 



84 ENN EPI- 

Finneasepalqs, ddei^ h*ć działowy : oh* Sepaluna. 
Enneastemones = Eniieaudrae. 
Euodis, bezstctwowyi bez żadnych stawów i członków. 
Ensatus, szpadou^aty: organ dfiigi , mocno spłaszczony, 
równowązki i obosieczny. Ensałae^ nalnralna familia 
u Linneusza, do klórey nale/ą rośliny z liśćmi mie- 
czowatemi {ensiformid) i kwiatami iednoplatkow^mi. 
Ensiformis, mieczowały; orgari podlugowaly, spła- 
szczony, z iednym brzegiem wypukłym a drngim wklę- 
słym, lecz oba brzegi są ostre, np- liść u Kosaćca o- 
g rodowego [Iris germanica), 
Epanthus: Link oznacza tyra wyrazem grzybki na 

kwiatacłi znayduiące się. 
Epheraerus, przerniiaiącyi oznacza bezwzględny czas 
trwania rośliny lub organu iakiegos, a to nie więcey 
iak przez dzień ieden czyli 24 godziny. 
Epi (w grec. złoź.), na, Przyimek ten 'położony na po- 
czątku iakiegos wyrazu wskazuie, że organ, o którym 
mowa, znayduie się na organie przez wspomniony wy- 
raz oznaczonym, czyli ze ieden organ z drugiego wy^ 
rasta; np. epirrhizus na korzeniu umieszczony lul^ 
z korzenia wyrastaiący, epipetalus na płatku osadzo^ 
ny, i t. d.. 
Epiblastus: Rich. tak nazywa błonkę od tarczki {scu- 
telluTn) pochodzącą, którą zarodek traw w części o- 
krywa. 
Epicarpium Rich.: ła'k się nazywa skórka czyli blonka 
zewnęti'zna nasiennika, która iest iego epidermidą. W iabł- 
ku np. iest to ta część, która się przy iedzeniu obiera. 
Epicarpicus^o* = Superus. , 

Epidemie u s morbus^ choroba zaraźliwa: która całą 

iakąś familią roślin napastuie. 
Epiderma = Epidermis. 
E p i d e r m a t i c a e g 1 a n d u 1 a e = Slomatia. 
Epidermis, epidermidą: tak się nazywa delikatna skó 
reiczka, pospolicie przezroczysta, całą powierzchnią ze^ 
wnętrzną roślin, owoców, nasion, i t. d. powlekaiąca 
Epidermidą daie się mniey więcey łatwo od resztj 
tkanki oddzielać, i zdaie się bydź ścianą zewnętrzni 
komórek naybardziey od środka rośliny lub organu od| 
dalonych, stwardinałą przez działanie powietrza i sku 
lek wyziewów. Odłączona od miękisza, ukazuie ni 
sobie ślady ścian komófek w postaci sześcioboków, 
inne ieszcze rysy, które uważane hyly za naczynia lim 
fałyczne, a które zdaią się bydź tem samem coHedwij 
vafia ex/ialantia zowie. 
Epigaeus, nadziemny: np, e. cofyledones^ Uścietiic 



Digitized 



by Google 



EPI ERE . 85 

które w czasie rosikowania nasion nad ziemię się wzno- 
szą, iak u Fasoli. 
Epigynus: uiówi się o, pręcikach na słupku osadzo- 
nych albo też główkami pylkowemi z nim zroslych, 
lub o kwiecie takie pręciki zawierającym. Podług hi^- 
fiieu może bydź także epigyna corolla^ korona na słu- 
pku osadzona. 
£ p i m e n u 8 Neck. = Superus. 
Fip i p e I a I u s , na płalku znayduiący się. 
EpI płiragma : tak się nazywa delikatna, poprzeczna 
błonka, iaka w niektórych mchach zęby kołoolworza 
łączy, albo gdy kołoot worze iest riagie, łączy brzegi 
otworu z kolumną środkową, 722>. Polytrichum. 
Epiphyllospermae Haller. = Dorsigerae. • 
Epiphyllus, na liściu osadzony \ e, parasitlcae , ob. 

Parasiticus. 
Epiphytae: ob. Parasiticus. 
E p i r r h i z u s : na korzeniu umieszczony; e, parasiticae^ 

ob. Parasiticus. 
Episperma, Epispermium Rich. = Spermoderrais. 
Epispefmicus embryo Rich. = Exalbuminosus. 
Episporangium jilicum Bernh. = Indusium. 
Epixyloneae para^iticae ., ob. Parasiticus. 
E qu i ta nti a yb//a; Linneusz tym wyrazem oddaie liście 
w pąku tak ułożone, że ieden liść po połowie w kie- 
runku podłużnym złożony, w drugi liść podobnie zło- 
żony wchodzi, daley oba razem pd trzeciego podobne- 
goż liścia są okryte , i t. d. W ułożeniu tera liści nerw * 
środkowy ku zewnątrz iest obrócony; wp. Lilak pospo- 
lity (JSyringa vulgaris). Willd. nazywa eąuitantia fo^ 
lia^ iezeli liście naprzeciwległe, chociaż i nie w pąku, 
mieczowale lub równowązkie, przy podstawie wazką i 
głęboką rynienką są opatrzone, a które stykaiąc się 
z sobą łodygę otaczaią; np, Dracaena ensifolia. 
Equitativa folia: Dec. nazywa hście naprzeciwległe, 
w kierunku nerwu podłużnego po połowie liekko zło- 
żone, i tak w pąku umieszczone, że się brzegami z sobą 
stykaią. Prócz tego, equiłantia folia nazywa on w o- 
góhiości wszystkie liście, których, dwie połowy ze dwóch 
stron nerwu podłużnego będące, slykaią się z sobą po- 
wierzchniami gói^nemi, albo dążą do zetknięcia się. 
Erectiusculus, prawie wzniesiony: do kierunku pio- 
nowego się zbliżaiący. 
Erecto-cernuus, wzniesiono-pochyJony : przy podsta- 
wie pionowo wynoszący się, a wierzchołkiem nieco ku 
ziemi pochylony. Stosuie się to mianowicie do mchów, 



.Digitized 



by Google 



86 ERE ETA 

w których torebka na pionowśy szczecinie iest osadzo- 
na, ale sama ku ziemi się nachyla. ' 

Erecto-patens, wzniesiono-otwarły : pod kątem 3o^ 
do linii pionowey nachylony. 

Erectus, wzniesiony: bardzo mało od hnii pionowey 
zbaczaiący. Wyraz ten iednak w zastosowaniu do roz— 
mailych organów rozmaite miewa znaczenie. I tak : 
erectus annulus^ ieżeli pierścień spodem do Irzonu iest 
przyrosły, wierzcli zaś ma wolnj, np\ jśgaricus cotł- 
spurcatus; e, anthera^ gdy gtówka podstawą swą do 
końca niteczki iest. przyrosła i pionowo stoi; e. calyoc^ 
ieźeii dziatki kielicha równoległe są do osi okwiatu, zzp. 
Pierwiosnka (^Primula); e. caulis^ culmus^ surculus^ 
gdy prawie wierzchołkowy maią kierunek; e. embryo^ 
Gartn. = orlholropus; e. folia ^ Linneusz niekiedy na- 
zywa liście bardzo ostry kąt z łodygą czyniące, lecz 
sama łodyga powinna bydź pionową; e, semen- Rich. ^ 
ieźeii nasienie ma kierunek równoległy do osi nasien- 
nika; e, theca^ gdy torebka mchów osadzona iest na 
pionowey szczecinie, a oś iey iednę liniią prostą z tą 
szczeciną stanowi. 

Eremus Mirb. ; ziarna szczególne owocu Microhasia 
zwanego. ' ' 

Erice ta, wrzośniaii: mieysca, na których szczególnie 
wrzosy rosną, a z tąd: 

Ericetinae plant ae^ rośliny wrzosowe: ua gruntach 
wrzosem pokrytych rosnące. 

Erice us, Erinaceus: długiemi, miękkiemi, prosto-stoią- 
cćmi kolcami naieżony, np, kapelusz grzybów. 

Erion == Lana. 

Erisma: Neck, tak nazywa szypułkę ogólną w kio- 
skach traw. 

Eroso-denticulatus, ogryziono-ząbhowany: niefore- 
mnemi zębami opatrzony. 

Erosus, ogryziony: mówi się o organie płaskim, któ- 
rego brzeg tak nieforemnie iest nacięty, iak gdyby był 
ogryziony. 

Erythros (w grec. zloz.) = Ruber. 

Essentialis character generis , istotny charakter ro- 
dzaiu: iest to krótkie wskazanie cech rodzaiowych, po 
których się on od innych rodzaiów tegoż samego rzędu 
naturalnego rozróżnia; zaś es, cli. speciei^ iest wytknię- 
cie różnicy między iednym gatunkiem a drogim. 

Esurculati musci^ mchy bez odziomków. 

Etaerio Mirb.: owoc złożony z wielu szczegóhiych , ie- 
dno lub kilko-ziarnowych , dwułuszczynkowych, do łu- 
piny podobnych, iak u ^conitum^ Ranunculus^ Del- 



Digitized 



by Google 



ETH EXA 87 

phinium^ Piwonii^ i t. p. Szczególne te owoce Mir- 
bel Camarae nazywa. 

Etheos (w grec. zfoź,) =r Anomalus. 

IS^nnu chi flores: kwiaty, w których pręciki pozbawione 
są gfówelt pyłkowych. 

Eupatorinae: rośliny zrosloglówkowe, odznaczaiące się 
kielichem ogóhiym iaiowatym, nayczęściey walcowatym, 
o łuskach zielnych, kwiatami rurko watemi, iednoslay- 
neini, słupkami w całey długości równo grubemi, np, 
Sadziec {Eupatoriwn), 

E V a 1 V i s fructus , owoc hezłuszczynhotpy: na łuszczynki 
się nie rozdzielaiący, iak pestkowiec, jagoda, i t. d. 

Eyanescens, znikaiący: mówi się o korzeniach fałszy- 
wych roślin pasorzyUtych, ieźeli one zagłębiaią się do 
ciał, na których rosną. Epanescens nerpus = eya- 
nidus. 

Eyanidus nervus^ nerw niinący: iezeli nerw w liściach 
mchów albo bardzo iest krótki, albo przy podstawie 
tylko liścia widoczny, nie dochodząc ' zaś do samego 
końca niknie. Niknienie to nerwu w rozmaitych odle- 
głościach od wierzchołka liścia może przypadać, a ztąd: 
folium newo apice evanido^ infra apicem^ auprame^ 
dium^ infra medium^ i t. c?., podług lego iak nerw 
niknie u samego wierzchołka, nizey wierzchołka, wyźćy 
nieco środka , niźey środka , i t. cl. 

Eyapor.atorii pori Hedw. = Stomafia. 

Eyenius = Avenius. 

E V o Lu t i o , rozwiianie się^ tak w ogólności , iak i w szcze- 
gólności rozwiiaiiie się mianowicie pćjków i liści. 

Eyolutus, rozwiniony: mówi się o organie 'wszystkie 
zwyczayne -części maiącym, np. e, embryo^ ieźeU zaro- 
dek hścienie, rostek i kiełek ma wykształcone. 

Ex = E. ^ 

Exo (w grec. zloz.) = Extra. 

Exalbuminosus Gdrtn, ^ bezbiałJtoppy : np. nasienie lub 
zarodek. 

Exal tatuś Dec: bardzo wysoki, a nie raaiący odpo- 
wiedney grubości. 

Exannulatus: przeciwznaczny wyrazowi ^nnidatus, 

Exapophysatae: mchy nie maiące podsady. 

Exaratus, poorany: mówi się, np. superficies słriis^ 
aulcia.^ i ł. d. exaraŁa^ powierzchnia rysami, brózdami, 
i t. d. pooi'ana. 

£xasperatus, azorsthawy: mówi się o powierzchni, 
klóra od pokrycia lęgiemi włosami, brodawkami, lub 
innemi mnieyszćmi wyniosłościami, na dotknięcie szor^t- 
kawą $i4 slaie. 



Digitized 



by Google 



Sg EXC EXP 

Excavatus, wydrąiorty. 

Excedens, przewyzszaiący : ieźeli iakiś organ dłuższym 
iesl nieco ód drugiego; np, corolla excedens caulem^ 
ieźeli korona dłuższa iest od łodygi, iak u Goryczki 
karlo wey (^Gentiaria pumUa); nervus excedens folium 
seu folium nervo excedente^ ieźeli nerw środkowy aź 
za koniec liścia przechodzi i w szczecinę lub wios się 
zamienia, iak u Gymnoatomum truncatum. 

Excentralis = Jbicentricus. 

Excentricus, mimośrodkowy : miiaiący środek organu 
na klóryin lub w którym iest osadzony; np. e, embiyo^ 
gdy zarodek nie w środku nasienia iest umieszczonym 
c. słipea^ trzon nie do środka kapelusza przyrosły. 

Excisura, U^y cięcie^ ob, Excisus. 

Excisus, kątowato-wycięły: mówi się o organie pła- 
skim, którego koniec ma kątowate wycięcie, do poło- 
wy organu nie dochodzące. Wycięcie to zowie się 
Exc.isura, 

Excrementitius succus^ ob. Succus. 

Excretio: wypływ naluralny soku wyrobionego albo 
oddzielonego przez roślinę. 

Excretorius: co płyn iakiś albo inną kombinacyą od- 
dziela, Excretorii ductua^ nazywa Rolh penzelkowate 
włoski na niektórych porostach morskich znayduiące 
się; ex, glandidae,, ob, Glandula; e, pili,, ob, Pilus. 

Excurrens, przebieg-aiący^ zupełny: tak się nazywa 
nerw, który aź do wierzchołka liścia dochodzi. 

Exembryonatus = Acotyledoneus. 

Exertus = Exsertus. 

Exfoliatio = EfFoliatio. 

Exhalantia pasa Hedw., ob, Epidermis. 

Exiguus, szczupły: mówi się o roślinie lub organie 
małą objętość maiącym. Przeciwznaczny iest wyrazowi 
Amplus, 

E xi lis = Gracilis, Minutus. 

Exogeneae: rośliny, których wzrost odbywa się od 
wewnątrz ku zewnątrz; są to więc dwuliścieniowe. 

Exorrhizae plantae Rich. , rośliny iiagorostkowe : nagi 
rostek maiące, to iest pochewką (coieorrłdzd) nie oto- 
czony, iak Krzyiowe,^ Wargowe i irnie dwuliścieniowe. 

Exostosis, narośl: tym wyrazem odduią się wszystkie 
drzewiaste narośle krochmalu nie oddzielaiące; w Brzo- 
zie np, narośle te tworzą drzewo czeczotką zwane. 

E^oticus, zagraniczny: mówi się o roślinie z obcych 
kraiów przyniesioney i akklimatowanćy. 

Expansus, rozszerzony: np. e. pełiolus^ ogonek tak 
rozszerzony, że koniec iego w liść przechodzi. 



Digitized 



by Google 



EXS EXT 89 

Exscapns, hezgłąhiLoa>y. 

Exsculptus, wyryty: mole wydrążenie przy podstawie 
oiganu oznaczaj iak np, nasiona u Farbownika (^An- 
chusa), 

Exsertus, ivysłaiący: dłuższy od organu, w którym 
siQ znayduie; np. e. stamina^ gdy pręciki dłuższe są 
od korony, tak, że końcami swemi wystawać z niey 
muszą. . 

Exstipitatus, beztrzonowy\ np. kapelusz w grzybach. 

Exstipulatus, bezprzysadkowy : nie maiący przysadek 
liściowych, np. łodyga. 

Exsuccus, suchy .^ nie soczysty: np. owoc lub liść nie 
maiący mięsislosci ani soku. Przeciwznaczny iest wy- 
razowi Carnosus. 

Extensus, rozszerzony: Dec. używa tego wyrazu na 
oznaczenie organu, klory iakby mocą iaką w poprzek 
był rozciągnięty. Znaczy więc toż samo co Dilatatus. 

Exterior: zewnętrzny: bierze się zawsze w znaczeniu 
względnem i wskazuie, że orgau iakiś daley ku ze- 
wnątrz iest posuniony niż drugi. W koronach np* 
wielopłalkowych, wszystkie płatki są zewnętrzne wzglę- 
dem słupków i pręt^ików, lecz iedne z nich są bliższo 
drugie dalsze : te więc ostatnie petala exteriora się na- 
zywaią. Exterior embryo^ zarodek z boku nasienia, 
prawie na iego powierzchni umieszczony, iak u Traw. 

Exterius dehiscens, ob. Dehiscens. Exterius dehi- 
scens indusium.^ ieżeli zawiyka w paprociach ze strony 
nerwu środkowego listowia iest przymocowana, a o- 
twiera się ze strony brzegu listowia, np. Asplenium. 

Externus, zewnętrzny. Externum albumen., gdy za- 
rodek w białku iest pogrążony, a zatśm to ostatnie 
względem pierwszego iest zewnętrznym; e. facies = 
Habitus; e. gemmae^ pąki na powierzchni kory osa- 
dzone, iak w większey liczbie roślin; e. perigoniunt 
Hedw. = Calyx; e. parasiticae .^ ob. Parasilicus; e. 
umbilicus = Hilum. 

Extimus: używa się w znaczeniu względnym i wska- 
zuie , że organ o którym mowa , ze wszystkich innych 
naydaley ku zewnątrz, albo nay wyżey, iest umieszczony. 
W koronie np. ze trzech rzędów płatków zlożoney, 
rząd naybliższy pręcików i słupków iest względem nich 
zewnętrznym externus^ rząd drugi będzie bardziey ze- 
wnętrznym exterior.^ rząd zaś trzeci będzie nay bardziey 
zewnętrznym extinius. Podobnie ieżeli iakiś organ wiele 
innych na sobie nosi, ten więc, który na samym wierz- 
chołku iest osadzony, extimus się nazywa. 
Extra, zewnątrz: przyimek ten na początku iakiego 

12 



Digitized 



by Google 



90 EXT FAŁ 

wyrazu położony, wskazuie,' ze organ o którym mo- 
wa, leży zewnątrz tego, iaki się wspomuionym wyra- 
zem oddaie. 

Extraaxillaris, ob, Axillaris. 

Exłrafoliaceus: mówi się albo o organie pod nasadą 
liścia umieszczonym, dla rozróżnienia go od organów 
tegoż galunku mogijcych się znajdować nad nasadą li- 
ścia; albo o organie zewnątrz liści osadzonym , dla roz- 
różnienia go od organu będącego ponnędzy liśćmi. 

Extrarius embryo^ zarodek zewnętrzny: iakimkolwiek 
sposobem zewn<jtrz biaika osadzony. 

Extravasatio, wypływ soku: choroba roślin, dla któ- 
rey kora się pęka i sok żywiczny w^piywa\ Części 
na około tey rany leżące wysychaią, lecz się nie psuią. 
Przyczyny \ky choroby w naturze grunlu szukać należy. 

Exlrorsum dehiscens zir Exlerius dehiscens. 

Extrorsus, do zewnątrz skierowany. 

Exulceratio: iest to zraniona część rośliny, z którey 
pbsoka płynie. 

Exunguilatus, hezpaznogciowy : ob, Unguis. 

F. 

Facies: w ogólności oznacza toż samo co i HabiŁus. 
W szczególnem zastosowaniu oznacza powierzchnią^ stro^ 
nę^ ścianę. I tak: mówi się np, foLium utraąue fo- 
cie viUosum^ gdy obie powierzchnie liścia są kosmate; 
siLiąua v. silicida ułraąue Jacie compressa^ strćjk albo 
strączek w kierunku prostopadłym do przegrody spła- 
szczony, to iest, strąk płaski, którego łuszczy nki ró- 
wnoległe są do przegrody, a szwy na brzegach się 
znayduią. 

Facielatus: Bernh. tak nazywa organ kilku płaszczy- 
znami iakby fasę I kami ograniczony. 

Faclitius character generis^ charakter sztuczny ro- 
dzaiu. Jeżeli rodzay iakiś naturalny zkąd iuć^d, przed- 
stuwuie w o/ganach taką rozmaitość, że się na dwa 
rozdzielić daie: charakter rozróżniai^cy takie dwa ro- 
d/.aie sztucznym się nazywa. Na prz\ kład Drzewianka 
(Tormentilla) właściwie ze Srebrnikami {PołenłilLa) ie- 
den rodzay sianowi, lecz dla korony czteropłatkowey i 
kielicha ośmiodzialkowego, została od Linneusza do 
oddzielnego odniesioną rodzaiu. V\'^ gatunkach chara-- 
kter sztuczny do odmianby się mógł zastosować. 

Faemina, Faemineus = Femina , Femińeus. 

Falcatus, sierzpowaty : mówi się o organie równową- 



Digitized 



by Google 



FAL FAS 91 

zkitn, którego oba brzegi są lękowate, ieden wypukły 
drugi wklęsfy, a koniec ostry. 
F a 1 1 ax, my Lny: np. faUax verticillu8^ gdy kwiaty okól- 
ka we dwóch tylko naprzeciwległych punktach szy- 
pułki są osadzone, a rozszerzaiąc się na około ią o- 
taczaią. 
Falsitiervia folia: Hście, których nerwy żadnych na- 
czyń nie niaią i tylko z komórek podłużnych tkanki 
komórkowatey są złożone; iak u Mchów i Porostów, 

Familia, familiia: zbiór rodzaiów podług naturalnego 
podobieństwa do siebie zbliżonych, /a/ni/wc nazywamy. 
Magnol nazj^wał ie Ordines naturales. 

Farctus, nadziany: wyrazem tym oddaie się organ, 
którego próżność wewnęlrzna czemkolwiefc iest zapeł- 
niona ;. np. u Holcus saccharatus iest caulis farctus^ 
albowiem ta łodyga próżność swą ma rdzeniem wy- 
pełnioną. W ogólności wyraz ten znaczy toż samo co 
Plenus,^ a niekiedy Solidus. 

Farinosus, mączasty: do mąki podobny, albo pyłkiem 
delikatnym mączuslym pokryty; np, f, albumen^ gdy 

; białko tak iest suche, że się daie na mąkę rozcierać, 
iak u Pszenicy. 

Far i u s, rzędowy: oznacza ułożenie organów w rzędy, 
lecz niekoniecznie naprzeciwległe; mówi się, np. folia 
bifariam imbricata^ liście dachówkowato we dwa rzędy 
ułożone. 

Fas ci a, pręga: szeroka linia odmienney farby od po- 
wierzchni organu, na którym się znayduie. 

Fasciałio Link: ieżeli z kilku pąków wychodzące łodygi 
lub szy pułki razem się zrastaią i tak zrosłe płaski a 
szeroki kształt przyymuią; np. Jodła ^ Ostrózha a nay- 
częściey u Celosia Cristaia. 

F a s c i a I u s , pręgowany: mówi się o powierzchni szero- 
kiemi, zafarbowanemi pręgami opatrzoney. 

Fascicularis = Fasciculatus. 

Fasciculatim-ramosus, wiązhowato-gałęzisły : mó- 
wi się o łodydze lub innym organie bardzo gałęzistym, 
lecz gdy łe gałęzie wszystkie z ieduego punktu wycho- 
dzą, wp. Neclera dendroides. 

Fasciculatus, wiązkowały: tak się nazywaią organa 
w znaczney liczbie z iedne^o punktu wychodzące; np. 
f. radix^ ieżeli korzeń składa się z kilku oddzielnych 
korzeni u wierzchu z sobą połączonych, iak u Ranun^ 
culus Ficaria; f folia .^ liście kupkami, z iednego pun- 
ktu wychodzącemi , osadzone, iak u Modrzewia. 

Fasciculus, wiązka: iest to kwiatostan złożony z kwia- 
tów krótkoszypułkowych, wzniesionych, prawie z ie- 



Digitized 



by Google 



92 FAS FET 

dłiego albo z bliskich siobie punktów wychodzących^ 
równoległych i równo wysokich, np, Dianłhus harbatits'^ 
Fastigiatus, równowysoii; 7ip, f. rami^ gdy gafęzie 
dolne tak się przediuzaią, że z górnemi prawie do ie— 
dney sięgaią wysokości. Orgaa takierai gałęziami opa- 
trzony, także wyrazem fastigiatus się oddaie. 
Fatiscens sporangium^ purchalka niknąca: tak się na- 
zywa nasiennik roślin skrytopfciowycli , którego wierzch, 
nie rozrywa się, lecz zwolna niknąc otwór do wyyścia 
nasionom tworzy. 
Faux, gardziel: tak się nazywa otwór tnirki w koronie 

iednoplatkowey lub kielichu iednodzialkowym. 
Faveolatus, iamkowały: mówi się o powierzcbni mały- 
mi iamkami pokrytey. Wyraz \Qn środkuie między wy- 
razami Scrohicułatus i Faposus, 
Fayilla = Foyilla. 
Fayosus, dziurkowaty: mówi się o powierzchni obszer* 

nemi i glębokiemi dziurkami pokrytey. 
Fe CU la, krochmali pierwiastek roślinny. 
Felleus: żółciowego smaku. 
Femina, część płciowa samicza, toiest słupek. 
Femineus, samiczy: oznacza kwiat z samemi tylko słup- 
kami, albo tez roślinę z samemi samiczemi kwiatami, 
albo nakoniec samiczą płeć w ogólności, 
Fenestra = Hilura. 

Fer, Ferus: przez nadanie rzeczownikowi tego zakończe- 
nia i położenie go obok innego rzeczownika, oznacza 
się, że organ wyrażony przez ten ostatni nosi na sobie 
organ wyrażony przez pierwszy; np, folium floriferum^ 
liść maiący na sobie kwiat osadzony. 
Ferrugineus, rdzawy: kolor kasztanowaty, w żółty i 

czerwony wpadaiący. 
Fer rug o, rdza: choroba roślin, przez którą organa ich 
ukazuią na sobie plamki rdzawego koloru , które są ga- 
tunkiem grzybów. 
Fertilis, płodny: mówi się o kwiatach owoce wydadz mo- 
gących, iak samicze i obopłciowe; o nasieniu zapłodnio- 
^Xi(tm^ dla rozróżnienia go od zamorków; często zaś ro- 
śliny wiele nasion wydaiące, tóm się oznaczaią nazwa- 
niem. Pręciki główkami pyłkowemi i słupki znamiona- 
mi doskonałemi opatrzone, płodłiemi się takoż nazywaią. 
Ferulaceae = Umbelliferae. 
¥ ery idae plantae: rośliny z gorących kraiów. 
Fervidarium: gatunek treybhauzu na rośliny z kraiów 
gorących, w którym temperatura pomiędzy i^ i 17° R, 
nad zero się utrzymuie. 
Feljdus =;: Foetidus, 



Digitized 



by Google 



FIB FIG 93 

Fibra, wlóhio: wyrazem tym oznaczaią się długie, ni- 
tkowate części, w znaczney ilości do składu organów 
roślinnych wchodzące, a które od iednych naluralislów 
za istotne włókna wewnątrz pełne, od innych za kanały 
sokowe, od innych nakoniec, i co iest uaypodobniey- 
szein do prawdy, za odmianę komórek tkanki lak prze- 
dłużonych, że się walcowatemi staią, są uważane. Ko- 
mórki te w młodych roślinach są wewnątrz próżne, w do- 
rosłych zaś, alboli też w. warstach drzewa starszych, 
prze^ zgrubienie ścian zupełnie próżność wewnętrzną tra- 
cą: i ta lo odmiana data powód do nazwania ich włó- 
knami. Naczynia spiralne z temi komórkami stanowią 
wiązki , które w roślinach dwuliścieniowych w koła spół- 
środkowe ułożone, warsty roczne składaią, w iednoli- 
scieniowych zaś wiązki rozrzucone formuią , a wchodząc 
do liści, płatków, i t. d., nerwy w nich stanowią. Ły- 
ko całe złożone iest z tych komórek, a które oddzielo- 
ne od innych części daią włókna we Lnie^ Konopiach^ 
i t d. W tkance złoźoney z takich komórek, kanały 
międzykomórkowe są nay doskonalsze; i dla tego organa, 
w których tkanka komórkowata tego gatunku iest panu- 
jącą, iak drzewo i łyko, do wstępowania 1 zstępowania 
Boków są przeznaczone. W roślinach na gruncie wilgo- 
tnym znayduiących się, a mianowicie w ich korzeniach, 
kanały te dla ^naczney ilości przyymowanyoh soków 
tak się rozszerzaią, iz nagiem okiem widzieć ie można, 
a niekiedy nawet w kształcie rurek oddzielać się daią. 
I to było powodem uważania ich za naczynia właściwe- 
mi ścianami opatrzone. 

Fibriliae, włókienha: delikatne, nitkowate organa, na 
korzeniach roślin znayduiące się, i do wciągania soków 
pożywanych przeznaczone. 

Fibriilata radixy korzeń włóMeniowaty : włókienkami 
(^Jibrillci) opatrzony, albo zaraz u wierzchu na delikatne 
w^lókna rozdzielaiący się. 

Fibrillosus, włóknisty i z delikatnych włókien złożo- 
ny, alboli też kształt włókna maiący, toiest długi, gię- 
tki i bardzo cienki. 

Fibula eformis, piszczelowałyi organ walcowaty, nie 
dzielny, na wierzchu guzowato-nabrzmialy, tak, że nie- 
iako kształt kości udowey naśladuie. 

Vicus^ figax owoc złożony ze znacznóy liczby ziaren na- 
gich (car/op« w) na osadniku mięsistym skupionych, np, 
Figa^ Dor Stenia, 

Fidus = Fissus. 

Figura, figit^Ta : obwód ' płaszczyzny właściwie oznacza, 
niekiedy icdnak bierze się za iediio z wyrazem Forma. 



Digitized 



by Google 



94 FIG FIM 

Figuratus = Effiguratus. 

Filamentosus, nitkowaty : z delikatnych włókienek po- 
iedyncz^ch lub gałęzi.stych złażony; np, f. frons ^ iesi 
u Parmelia jubata^ cerajnium^ i t. d. 

F i 1 a m e n t u m , niteczka : organ nayczęściey nitkowaty, 
na klcirym główki pyłkowe w kwiatach są osadzone. 
Składa się z wiązki poiedynczey naczyń spiralnych bar- 
dzo drobnych , komórkami podtngowatemi i miękiszem 
na około oloczoney. Epidermidy nie ma. 

Vi\\CQs^ paprocie: ieden ze czlerech rzędów, na które 
się klassa skrytoplciowa u Linneusza dzieliła. Rośliny 
do tego rzędu należące, odznaczaią się wykształceniem 
pnia i liści, iako i budową tych organów, zbliźaiącćmi 
się bardzo do roślin doskonalszych. Nasiona w nich są 
doskonałe, lecz części płciowe żadne, albo przynaymniey 
do dziś dnia nie odkryte. 

Filiferum yb/iwm; Hayne tak nazywa liść, którego ob- 
wód delikalnemi wiszącemi włókien kami iest opatrzony. 

Fi I i f o r m i s , nicio.waty : długi , cienki , do nici podobny. 

Fiłipendulina radix tuberosa : korzeń złożony z kilku 
oddzielnych bulw, za pośrednictwem włókien długich u 
góry z sobą połączonych, np. Spiraea filipendula. 

Filipendulum semen: zowie się uasiono na długim 
szinireczku wiszące, np. Magnolia. 

Fi li u s antę patrem: dawnie}^^si tym wyrazem oznaczali 
rośliny, które Vi via. Hysterantheae nazwał. 

Filum, nitka. W i lid. używa tego wyrazu na oznaczenie 
delikatnych, cienkich włókien, iakie w znaczney liczbie 
dno korony niektórych roślin, iak Passiflora^ Periplo- 
ca^ osadzaią, a któie on do miodników fałszywych po- 
liczą. Podobnie włókna Zrostnic, równie też niteczki u 
grzybów, na których ziarniki są osadzone, wyrazem 
Fila się mianuią. Fila adductoria Hedv. = Prosphyses. 
Fila elastica: nazyw^aią się dwa włókienka płaskie, na 
końcach maczugowate, pyłkiem posypane, na krzyż do 
torebki u Skrzypów przyrosłe i ią spiralnie przed do- 
brzeniem okręcające, a które od wielu za crgana płcio- 
we samcze były uważane. Fila sucdilenta Hedv. = 
Parapliyses. 

Fimbria Willd., /r^jsZa; 06. Annulus; JP//7i6rzfl5 Hedv.= 
Annulus elasticus. 

Fimbriatus, /rf^/o^a^j: organ plaski, którego brzeg 
w kształt delikatnych podzialek, do środka organu ni€ 
dochodzących, iest nacięły. 

Fi m b r i 1 la Cassi: plewy włoskowate u roślin zrosloglów- 
kowych , z powierzchowności do włosów, z budowy zaa 
do plew zupełnie podobne. 



Digitized 



by Google 



FLM FLA 95 

Fimeta: mieysca z gnoiów złożone. 

Fimeiarius^ g-noiowj: na gnoiach w kupę zwalonych 
rosnący, np. ^garicus fimeŁarius, 

Fi rra us, trzepkii tak się nazywa łodyga, która nie łatwo 
złamać się daie. 

Fis sur a, szpara^ alboli też rozcięcie w kształt linii do 
środka organu płaskiego nie dochodzące. 

Fissus, rozcięty, w linii prostey nacięły, lecz nacięcia do 
środka organu nie dochodzą. Daie się wzgląd na niiey- 
sce nacięcia, a ztąd może bydź np. folium apice^ hasi^ 
i t. d. fissujn^ liść u wierzchu, u spodu, i t. d. roz- 
cięły. W wyrażeniach złożonych v/yTi\z fissus ^ zaslę- 
Euie się wyrazem fidus^ ztąd od hczby nacięć organ 
ydź może bi-tri-ąuadri-ąuinąue.^ i t. d. muLtifidus^ 
dwu -trzy -cztero -pięć, i t. d. wielowrębny. 

Fislulosus, piszczatkowaty : walcowaty, wewnątrz pró- 
żny, lub też pi'óżność ta pizegrodami iest poprzedziela- 
na; np. f. culmus iest u Zyta,, Pszenicy \ fi foLium u 
Cebuli; fi, stipes u jśgaricus fimetarius, 

Fixus, przymocowany; np. fi, cotytedones^erwh.^ liścje- 
nie, które w ziemi nieiako nieporuszone zostaią i nad 
iey powierzchnią nie wychodzą, iak u Grochu .^ Kaszta-- 
nu^ a co dziś wyrazarorhypogaeae się oddaie; /. dissepi- 
jnenta^ ob. Dissepimentum; semina basi fixa^ nasio- 
na iey spodem do osadnika przymocowane. 

Flabellatus, w kształt wachlarza ułożony; mówi się np, 
fi, panicula,^ ieżeli wiecha iest wiązkowata, gałązki zaś 
wszystkie na iedney leżą płaszczyźnie. 

Flabelliformis, wachlarzowaly : podług Spreng. orgaa 
płaski, przewrotnie-iajowaly, na wierzchołku rozszerzo- 
ny i zaokrąglony. U W illd. flabelliforme fioLium iest 
to liść klinowały, którego koniec tępy raz lub kilkakro- 
tnie iest ii)Łc\^\y \ fi firons ,^ ieżeh na końcu trzona w Pal- 
Tnach,^ albo wiele okrąglawo-rozszerzonych liści się znay- 
duie, albo blaszka liścia ma okrągła wą figurę i wielu 
foremnie pofałdowanemi nacięciami iest opatrzona, np, 
Ckamaerops,^ Borassus, 

Flaccidus: wyrazem tym oznaczaią się gałęzie lub szy- 
pułki, które od ciężaru kwiatów lękowato w dół się 
zgina i ą. 

Flagę Uum Dec. = Sarmentum. 

Flagelliformis, biczowały: długi, giętki a niezbyt cienki. 

F 1 a m m e u s , płomieniowy : kolor ś wia tło-czerwony, 
w żółty wpadaiący. 

Flavens, Fiavescens, Flavidus, żółtawy. 

Flavo-variegatus, zółto-upstrzony. 

Flavo-virens, zółławo-zielony. 



Digitized 



by Google 



96 FLA FLU 

Flayus, Swiatło-iólły^ do cytrynowego zbliża iący się. 

Flexilis, giętki', bez ztamania giąć się daiący,- przeciw- 
ziiaczny wyrazowi Fragilis, 

Flexuosu.s, pogięty, w rozmaite strony pochylany; prze- 
ciwznaczriy wyrazowi Rectus. 

Flexus, zgięły: zbaczaiący z kierunku linii prostóy. Bemh. 
oznacza tyra wyrazem złamanie organu pod kątem , 
proslym. 

Floccosus, iosTuhowały : mówi się o powierzchni kup- 
kami wfosów krótkich i miękkich pokrytey. 

Floccus, kosmek: kupka wiosów krótkich, miękkich i 
delikatnych. Kosmiiem nazy waią się także wtokua so- 
czyste, za osadę ziarnom w Pleśniach stuźące. 

Floralis, kwiatowy: raa oznacza, ze organ iakiś przy 
osadzie kwiatu iest umieszczony, i w tern znaczeniu H- 
ście od zwyczaynych nie róźnićjce się a tuż pod kwia- 
tem osadzone, zowią się yb/za //ora/za L. ; podobnie yZo- 
Toles acuLei^ kolce przy kwiatach osadzone. Drugi raz 
znaczy, ze organ kwiaty w sobie zawiera , np. floralis 
gemma, 

Florescentia Dec. = Anthesis. W ogólności zaś czas 
kwitnienia oznacza. 

Floribundus, kwiecisty: w kwiaty obfity. 

Florifer: kwiaty na sobie noszący, np, łodyga, gałąź; 
florifera gemma ^ pąk same tylko kwiaty i owoce wy- 
daiący. 

Florus: z przy danem imieniem liczbowem wskazuie liczbę 
kwiatów, np. f^iola hiflora.^ Fiiołek dwuk wiato wy. 

Flos, kwiat: we; właściwem znaczeniu iest to organ z wielu 
części powstaiący, k(óry bezśredtiie owoc poprzedza; z li- 
stków zafarbowanych naypospoliciey się sktada, a istotne 
rodzinne roślin części w sobie zawiera. JLinneusz same 
tylko słupki i pręciki za istotne części kwiatu uważa, bez 
względu czyh pokrywy są przytomne czyli nie. 

Flosculosus ^o« Tournef. nr Discoideus. 

Flosculus, kwiatek: wszelki kwiat mały w ogólności o- 
znacza; pospolicie iednak wyrazem tym oddaie się szcze- 
gólny kwiatek kwiatów skupionych lub złożonych, a 
w tych ostatnich powstaie on z korony rurkowaley, fo- 
remney, zwyczaynie na pięć części podzieloney. 

Fluctua ns = Fluilans. 

FI u i t an s , unoszący się : mówi się o roślinie korzeniem do 
ziemi przymocowaney, a klórey liście i kwialy po po- 
wierzchni wody się unoszą; także o organach pływaią- 
cych iey rośliny. 

Fluyius, rzeka: maiąca wodę czystą, zimnawą, zwolna 
płynącą; ztąd: 



Digitized 



by Google 



FLU FOL 97 

fiuyialis, Fluviatilis, rzeczny; np, roślina w rzekach 
biegf|cych rosnąca. 

Fodinae, szjby^ czyli kopalnie kruszców; o rOvślinie więc 
w takiem mieyscu zuayduiącey się, mówi się liahitaŁ in 
fodinis. 

Foecundatio, zapładnianie : czynność płynu w pyłku 
zawartego na części ptciowę samicze roślin, przez któr^ 
zarodek w iaiacli będący do rozwiiania się pobudza. 

Foecundus, płodny: mogący zapfadniać lub bydź za- 
pfadniaiiym, np. f. anthera^ f. stignia, 

Fo e m i u a , Foemineus == Femina, Femineus. 

Foenestra •=: Hiliira. 

Foenestratae cotjledones: liścienie okrągła wemi dziur- 
kami opatrzone, iak xx Menisperniurn foenestratum, 

Foelidus, smrodliwy^ np, Stachys foetida, 

Foliaceo-compressura legwnen , lu pi n a UściowaiO" 
spłaszczona : tak płaska, że kształt liścia przedstawuie. 

Foiiaceus, Uściowaty*, subslaucyi liściowey; /! cołyledo^ 
nes^ liścienie cienkie, do liści podobne, iak u GryM^Mi^ 
rabilis; f, pełialus =Phyllodium," f. plantae Dec, ro- 
śliny skrylopłciowe liśćmi opatrzone np. Mchy^ dla roz- , 
różnienia od tych, w których liść i łodyga w iedno są 
zlane, np. PVątrohowe .^ Liszayce; f, sąuaniae 06. S4ua- 
ma ; f. thallus ob, Thallus. 

Foli ar i. *5, liściowy: na liściu osadzony, alboli też IiśćV so- 
bie zawieraiący; np.f, cirrhus,^ wąs na liściu osadzony; /I 
glandula^ gruczoł na liściu znayduiący się; f.gemma^ 
pąk same tylko liście, bez kwiatów, zawieraiący. 

Foli a ti o: znaczy u Linneusza ułożenie liści w pąku; u 
Dec. zaś akt okrywania się roślin liśćmi. 

F o 1 i a I u s , Liśćmi opatrzony; np, łodyga , gałąi , i t d. 

F o 1 i i f e r a genuna := folia ris. 

Foli ifor mis: do kształtu liścia zbliżaiący się; np. przy- 
sadka liściowa. 

Folioflorifera ^e/nma: pąk liście i kwiaty zawieraiący. 

Foliolellaris petioLus Bernh.: ogonek hstka szczegól- 
nego w liściu dwa razy złożonym. 

Foliolellularis petioLus Bernh.: ogonek należący do o- 
statniego podziału w liściu trzy razy złożonym. 

Foliolellulum Bernh.: listek szczególny w hściu trzy 
razy złożonym. 

Foliolellum Bernh.: listek szczególny w liściu dwa razy 
złożonym. 

Foliolum, listel: tak się nazywa każdy poiedynczy li- 
stek w liściu złożonym, iako też listki pokrywy i po- 
krywki, okwialu wielolislkowego i kielicha ogólnego. 

Foliosus, Listny: znaczy w ogólności, że organ o kto- 



Digitized 



by Google 



98 FOL FOR 

rym mowa, wiele liści na sobie nosi, np, łodyga, ga- 
łąź, i t d. W szczególnych iednak zastosowaniach, zna- 
czenie lego wyrazu bywa odmienne. I tak: /! amen- 
^w/n = squaraosura;/! calyx nazywaią niektórzy kielich, 
którego działki do hści łodygi hib giilt^zi są podobne, 
np. BuphŁainiiim aąuałicum , spinosuni ,• f. capituLurn^ 
racernus^ spica^ verŁicUlu8^ główka, grono, kłos lub 
okółek u spodu liśćmi osadzony, albo pomiędzy kwiat- 
kami liście maiący; f. inuolucrum^ pokrywa którey li- 
stki znaczney są wielkości. 

Foli urn liść: rozszerzenie zwyczaynie płaskie, zielone, 
które się formuie na pniach i gałęziach roślin, służy do 
wciągania i wyziewania, a iest utworzonera przez roz- 
gałęzenie się kilku wiązek naczyń spiralnych, w ogonku 
razem zebranych , potem w liściu siatkę formuiących, 
, którey oka tkanką kpmórkowałą są zapełnione. Folia 
floraiia oh. Floralis. Folia primordialia nazywaią się 
nay pierwszo z liści łodygowych, które przy rostkowa- 
niu nasion nad ziemię się wznoszą, ą których ślady 
leszcze w zarodku postrzegać się daią. Folia sejninalia^ 
tak się nazywaią liścienie, które w rostkowaniu nasion 
wyszły iuź nad ziemię i w powietrzu naturę liści przyięły. 

FoUiculus, mieszek: owoc błonkowaty, iednokomór- 
kowy, iednoluszczynkowy, olwieraiący się szwem pod- 
łużnym, wewnątrz nasionami rozmaicie osadzonemi na- 
pełniony, np. Toieść [Asclepiaa), Linneusz naczyńka 
powietrzem napełnione, iakie się na korzeniach, liściach, 
j t. d. niektórych roślin postrzegaią, folliculi nazywał; 
np. Utricidaria , Aidrovanda. Folliculi spermałici = 
Spermatocystidia. 

Fontes, iródła: wodę zimną, ciekącą, czystą maiące. 
Z tąd : 

Fontinales, Yopianae planłae ^ Toilmy źródlane: około 
źródeł rosnące. 

F o r a ra e n Grew. = Micropyla. 

F o r a m i nu 1 o s u s = Porosus. 

Forma, kształt: odnosi się do części bryłowatych. 

Forcipatus, tleszczykowaty: widłowaty, o końcach do 
środka zagiętych. 

Forraatiyus succus, oh. Succus. 

Fornicatus, sklepisty: mówi się mianowicie o wardzcj 
górney korony dwuwargowey, ieżeli iey wypukłość do 
góry iest obrócona. Używa się iix\iiQ f. filanienta ^ gdy 
niteczki u spodu są rozszerzone, tak, że się z sobą sły- 
kaią i organa pod spodem leżące zupełnie zakrywaią, np. 
Campamda marsiipiflora; f, sepala., działki okwiatu 
sklepisto ugory ułożone, lak u Storczjiósv. 



Digitized 



by Google 



FOR FRU 99 

Fornices: W^^illd. tak nazywa łuski w ^ai^clzieli korony 
źywokostii Sympliytuin^ Pacierzy czki {Myosotis ) i w. L 
sklepisto ułożone, pospolicie pręciki okrywaiące, klóre 
on do miodników policzą, a które pod ogólnem nazwa- 
niem Nectaliryma są zaiste. 

Foss a, rowy; wodęspokoynć| zawiereiące i o dnie mulistera. 

Fovea, iamtai oznacza w ogólności niewielkie wydrą- 
żenia. Willd. tak nazywa każdą mufą iamkę, na kielichu, 
koronie, lub inney części kwialu znayduiącą się, do za- 
chowywania płynu słodkiego przeznaczoną. 

Foveatus, podziurawiony: mówi się o powierzchni glę- 
bokiemi dziurkami pokryley. 

Foveola, mała iamka. 

FoveoIatus, iamkowaty: malemi iamkami pokryty. 

Fovilla: Martyn tak nazywa płyn w pyłku zawarty. 

Fractiira: złamanie, ze skaleczeniem organu na którym 
się to wykonywa. 

Fr agi lis, kruchyi tęgi a łatwo się złamać daiący. 

¥ragvans^ przeniiaiący: zapach przyiemny, ale mocny 
i na nerwy działaiący. 

Friabilis, sypki: zp lekkiem potarciem łatwo się rozcie- , 
raiący, np, białko u Gryki. 

Frigidarium, oranzerya: budowa do przecliowywania 
roślin, w którey temperatura pomiędzy i"" a 5' R. nad 
zero się utrzymuie. 

Frigidus = Glacialis. 

Frondo sus, listowiowaty: z kształtu do listowia podobny. 
I tak: f. caudex^ iest u Palm; f. caulis^ ieźeli łodyga nie 
liście, tylko coś do listowia podobnego na sobie nosi, np, 
EąuisetuTn arvense; f. culmus .^ źdźbło bardzo gałęziste, 
zewsząd drobnemi listkami pokryte, które nie są praw- 
dziwemi hśćmi tylko liściowate rozszerzenia przedsta- 
wuią, iak u ResŁio trijlorus; f. musci^ oh. Musci. 

Frons, listowie: Linneusz tern nazwiskiem oznaczał li- 
ście Pabn^ Paproci i Porostów morskich.^ które z przy- 
czyny części owocowania na nich się znayduiących , za 
gatunek pnia czyli raczey podpory uważał. Dzi^ieysi 
przez listowie rozumieią gatunek łodygi, nayczęściey 
rozszerzoney w kształt liścia o tkance komórkowatey 
wohiey, i samym tylko Mchom wątrobowym i Poro^ 
stom właściwey. 

Fructescentia: czas w którym owoce nasiona swe do- 
źrzałe rozsiewaią. 

Fructifer, owocorodny: owoce wydaiący. 

F r u c t i f i c a n s : kwiaty i owoce noszący. 

Fructificatio, owocowanie: podług Ded odradzanie 
się roślin za pomocą płci i owoców^ podług Willd. mo- 



Digitized 



by Google 



100 FRU FRU 

inent w którym płyn pyłku przez szyykę słupka do ia- 
iecznika vSplYwa; u Buli. zaś czas doźrzewania owoców^ 
OrfTaiia stuzć^ce do wydania i zachowania owocu, zowi^ 
gię częściami owocowania organa fructificationis ^ du 
których podtug Linneusza należą: Kiehch (CWvj^), Ko- 
'^ " ^ ^ - '- - Słupek (^Pistillum}. 

Semen), i osadnik 



rona (^CoroUa)^ Pręcik {Stamen)^ S 
Nasiennik {.Pericarpium) ^ Nasienie i 



poprzedzaiących organów {.Receptaculum). 
Fructiformis, owoookształtnj: np, osadnik nasion v 

Poziemek. 
Fructus, owoc: w ogólności owocem nazywa się ta część 
rośliny, klóra nasiona w sobie zawiera. Dzielą owoce na 
trzy klassy: \ ód Fructus simplices^ owoce poiedyiicze: 
z iednego iaiecznika powstałe, 7ip. fViśnia; are Frucr- 
tus multip/ices^ owoce złożone i klóre powstaią z kijku 
jaiecznikow razem skupionych , lecz do iednego kwiatt 
należących, np. Malina^ Poziemla; 3cie Frucius ag-- 
/^regati^ owoce skupione: ztożone z kilku iaiecziiików 
^których knzdyoddjsielnemu kwiatowi winien swóy począ- 
'tek, njy. Morwa^ Ananas. Pomiędzy owocami poiedyii- 
czenu rozróżniaią się : a) JPrwc/M* pseudospermi ^owooi 
nasionowate: pospolicie iednoziarnowe,nie otwieraiące się 
w których nasiennik z powłokami ziarna ściśle iest pofą 
czony, tak, że się zdaie, iźiedne tylko powlokę tworzą; dh 
tego to nazywano ie dawniey nasionami nagiemi [sełninc 
nuda). Do nich należą Cariopsis^ Acheniam^ Pola 
chena^ JJtriculus ^ Scleranłlium^ Samara^ Glans^ JSu.- 
cula. b) Fructus ^ynobasici^ owoce osadnikowe: \\\i 
olwieraiące się, lecz w których nasiennik zaczyna się cc 
pokryw ziarna odznaczać. Owoce te po kilka na prze 
dłużeniu słupków na dół, gynobasis 7A\au^m, są osadzone 
do uicłi zaś należą: Microbasis i Sacrobasia. o. Fruc 
tus succulenti squ carnosi^ owoce soczyste czyli mię- 
siste: nie otwieraiące się, małą liczbę nasion zawieraiące 
zewnątrz zaś mięsistością pokryte lub soczyste, takiem 
są: Drupa., AW, Nuculanum^ Pomum^ Pepo^ Au 
rantimn^ Bacca. dj Fructus dehiscentes seu capsulares 
owoce otwieraiące się, czyli torebkowate: w dożrzało 
gci dobrowolnie się otwieraią, konsystencyi są mniei 
więcey suchey i wiele nasion za wieraią; iakiemi są: Fo 
liculus^ Legumen^ Siliąua^ Silicula^ Capsula. Owoci 
/.łożone powstaią: albo z wielu mieszków skupionych ial 
w rodzaiu Crassula; albo z wielu małych woreczków 
iagodowatych na iednym osadniku skupionych iak Ma- 
liny^ Jeżyny; albo z woreczków twardych, rołączonycl 
E sobą i osad zony cłi na kiehchu, który po ^jrzekwitnie- 
jjiu staie się mięsistym, iak owoce Móz; albo nakouiec 



Digitized 



by Google 



FRU FUL 101 

ze skupienia torebek na Wfipólney osi, iak w Magno- 
liach^ te zaś wielkie 'maią do «^*jse>fc podobieństwo. O- 
woce skupione są lo pofączenia owoców poied)'nczy( h, 
którycFi kształt odmienia się z przyczyny przysadek 
kwiatowych po przekwitnieniu wzraslaićjcych , i pewnym 
sposobem z owocem się Ićjczących. Do tych należą: 
Sjncarpa^ Ficiis^ Conii^ seu Strobilus ^ owoce Cyprysu 
niewłaściwie orzechem zwane, równie iak owoce Ja- 
łowca niesłusznie iagodą mianowane: iedne bowiem 
i drugie są właściwie Szyszką (Conus)^ którey łus'ki,albo 
tylko u wierzchu są rozszerzotie , albo zupełnie z sobą 
zrosle. W roślinacli skrytopłciowych owoce szczególną 
maią budowę, i w Paprociach i Mchach nazywaią się 
Capsulae; w 'porostach ^pothecia^ v. Sporocarpia: 
w Grzybach Sporae^ Sporidia^ Ascidia^ jPeritlcecia i 
Sporangia. 
F r u s t r a n e a polygamia oh. Polygamia. 
Frutescens = Frulicosus. 
f rut ex, Łrzed>: roślina drzewiasta, nie zbyt wysoka, od 

spodu zaraz na gałęzie rozdzielająca się. 
F r u t i c o s u s , krzewiasty: do krzewin zbliźaiący się , to 
iest roślina tr?;ymaiąca środek między krzewiami a ziel- 
nemi. W skróceniach rośliny krzewiaste, równie iak i 
drzewiaste, wyraźaią się znakiem Saturna C. 
Fruticulosus, krzacziowały: niby krzaczki wyobraża- 

iący, np. plecha u Parmę Lia florida, 
Fructiculus, krzaczek^ krzewinka: mały krze\v. 
Fucus, porosty morskie: tak się oznaczały dawniey nie- 
które z porostów w^odnych , listowiem rogowem , skór- 
kowałem, lub mięsistćm, rozmaicie rozgałęzionem, od- 
znaczaiące się, a których owoce albo wewnątrz massy 
. listowia są zawarte, alboli też zewnątrz hstowia gatunek 

torebek formuią. 
Fugax, znikliwy: oznacza organa bardzo krótko trwaiące, 
loiest zaraz po rozwinieniu się opadaiące, np. f. calyx^ 
kielich który wraz po rozkwilnieniu rośliny opada , iak 
u Maku. 
Ful era, podpory: Linneusz tem nazwiskiem oznaczał 
wszystkie organa przydatkowe, służące muiey więcey do 
ułatwienia wegetacyi. Podług niego do podpór liczyły 
się: Stipula^ Bractea^ Spina., Aculeus.^ Cirrhus^ Glan- 
duła., Pilus; poźin'ey dodano ieszcze: Hamentum^ Li- 
gida^ f^agina^ Ochrea., Arista., Glochis. Dzisiay ogra- 
niczono ten wyraz iedynie do organów, za pomocą kló- 
rych rośliny przyczepiaią się do ciał przyległych lub pną 
się na nie. Macki Bluszczu kłóremi się on przyczepia, 
korzonki u Porostów.^ do podpór także należą. 



Digitized 



by Google 



102 FUL FUN 

Fulcraceus, podpory inaiący. 

Fiilcratus caulis^ łodyga podparła: która z pewney wy- 
sokości korzenie do ziemi puszcza, a te iey nieiako za 
podpory służą, np, Rhisophora Mangle. 
F u i i g i n e u s , Fuliginosus , sadzowy: kolor brunatny bru- 
dny, na czarny zakrawaiący. 
Fulvus, rudy: kolor źótty z brunatnym i czerwonym 

zmieszany, czyli kolor sierści Iwa. 
Fumosus, dymowy: kolor szaro-czarniawy. 
Fundus, dno: nayniźsza wewnętrzna powierzchnia or- 
ganu wklęsłego. Jung wyrazem tym oznacza także 
mieysce utwierdzenia rośliny w ziemi, i, ieźeli wszystkie 
łodygi i korzenie z iednego punktu wychodzą, roślina 
zowie się unifundis; tworzą się zaś obok nowe ło- 
dygi oddziehiemi korzeniami opatrzone, w ów czas ro- 
ślina multtfundis się nazywa. Przez wzgląd na same 
tylko łodygi, roślina bydź może: unifundis v. TnuLtifun- 
dis unicauUs ieźeli każdemu korzeniowi iedna łodyga 
odpowiada , albo unifundis v. multifundis multicamis 
gdy z każdego korzenia wiele łodyg wychodzi. Ze wzglę- 
du na gatunek łodyg roślina bydź może; simpliciter mid- 
łicaulis iednostayne łodygi wydaiąca, i biformiter mul- 
ticauLis rozmaitey natury łodygami opatrzona, iak dą- 
brówka rozłogowa ' Aiuga repłans). 
Fungi, grzyby: rośliny bezHstne, bezlodygowe, części 
płciowych pozbawione, a w których organa owocowania 
naymniey są od innych części różne. Składały one na- 
turalną famihą u Linneusza, i rząd klassy skrytopłcio- 
wey w iego układzie sztucznym. Rząd ten , dzisiay 
wyrazem Mycełes oznaczany, ma pięć różnych poddzia- 
łów, a te są, i ód Coniomycetes ^ g^'55yby proszkowate: 
całe z ziarenek (sporae) alboli też z pęcherzyków ziarni- 
kami (sporidia) zwanych, ziarenka w sobie zawieraią- 
cych, złożone; ziarenka te ^Ibo są wolne, lub też na pod- 
kładce (stroma) osadzone. 2re Hyphomycetes : ziarna 
lub ziarniki na włóknach pokręconych capillicium,^ albo 
kosmach {flocci) maią osadzone; alboli też same włókna 
rozłączaiąc się na części, do rozmnażania tych roślin 
służą. 3cie Gasteromycełes : ieźeli ziarna lub ziarniki bę- 
dąc na włóknach osadzone albo wolne, w szczególney 
powłoce oŁoczniem (peridium) zwaney, są zawarte. Cały 
tak złożony grzyb Purchałką ( Sporangium) ^ powłoka 
zaś otoczniem się nazywa. 4te Fungi^ grzyby właściwe: 
ziarniki w pęcherzykach puszkami {tliecae, ascidia) zwa^ 
nych są zawarte, a te warstę na dolney lub górney po- 
wierzchni grzyba stanowią, lub cały grzyb powlekaią. 5te 



Digitized 



by Google 



FUN GAM 103 

JkTyelomycetes ^ Jądrniki: gdzie ziarniki w puszkach, a 
le w otoczniu są zawarte lub nim pokryte. 

Fungifonnis: kszlatt grzyba nieiak o, trzouem i kapelu- 
szem opatrzonego, wyobrażający. 

Fuiigosus = Spongiosuś. 

Funiculus umbilicalis, sznureh: organ nitkowaty, za po- 
mocą którego nasiona w owocu z osadnikiem swym są 
połączone. 

F u r c a = Dichotoraia. 

Furcae = Arma; mianowicie tak nazywaią się parzyste 
kolce lub ciernie, iak u Berberysu, 

Furcatus, widłowały: na dwoie rozdzielony. Jeżeli zaś 
organ rozdziela siłj na dwie, trzy, czlźry, i t. d. gałęzie 
2 iednego punktu wychodzące, zowie się bi-tri-ąuadri-i 
ł. d,-furcatu8, 

Furfuraceus, ołrębiowaty: organ drobnemi niby łu- 
szczkami gęsto pokryty. 

Fu8Co-variegatus, orzecJiowo-up^łrzony. 

Fuscus, orzechowy: kolor kasztanowaty, z czerwonym 
zmieszany. 

Fusiformis, wrzecionowaty: organ dość gruby, podlu- 
gowafy, u góry walcowaty, na dół zaś idąc coraz bar- 
dziey się zwęźaiący: np. korzeń u Marchwi. 

Fusinus, cewkowaty: organ podługowaty, po środku 
walcowaty, idąc zaś ku końcom koniczno się zwę- 
źaiący. 

G. 



Gala, Galactos (w grec. zloż.) = Lacteus. 

Galactites = Lacteus. 

Galbulus: Gartn. tak nazywa owoc Cyprysu od niektó- 
rych orzechem (Nux) mianowany. Owoc ten właściwie 
iest szyszką, którćy łuski u wierzchu baidzo są rozsze- 
rzone i tak się z sobą stykaią, że owoc doskonale zam- 
knięty przedvstawuią. W doźrzalości zaś łuski te, równie 
iak i w szyszkach , otwierają się. 

Galea, hełm: lak się nazywa w koronie dwuwargowey 
warga górna gdy iest sklepistą; równie też podniesione 
do góry działki okwialu w Storczykach^ tćra się oddaią 
nazwiskiem. 

G a 1 e a t u s , Galeiformis z= Foniicatus. 

Gamopetalus, zrostoptatkowy: Dec. używa lego wy- 
razu na oznaczenie korony iednoptalkowey Limieusza, 
dla rozróżnienia iey od korony właściwie iednym płat- 



Digitized 



by Google 



104 GAM GEM 

kiem, czyli lis Ltiera , opalrzoney, iak u u^morplut^ k\6rą 
monopetala nazywa. 

G a 111 o |) h y 1 i u s , Ga mosepalus , zr osłodzi alkowy: uży wa 
sj^ w lem samem znaczeniu względeoi kielicha , w iakiem 
Oamopetalus względem korony. 

G a ni o s (w grec. zloź.) , zrosły. 

Gangrena, gangrena: choroba roślin, przez którą czę- 
ści ich niektóre miękkiemi i wilgolnenii się staią. 

Gasteromycetes Spreng., Gastei omyci W illd. oh. 
Fungi. 

G e I a t i n a Tiiomps. , galareta: kombinacya rośUnno-zwie- 
rzęca. 

Geiatinoso-cartillagineus, galar eto wo-chrząstko^ 
waty: pośredniey subslancyi między galaretowatym i 
chrzćjslkowatym. 

Gelatinosus, galaretowały: miękki, sprężysty i prze- 
świecaiący. 

G e m e 1 1 u s , Geminatus , Geminus , parzysty: gdy dwa 
organa w iednem mieyscu są osadzone ; np. geniina fo^ 
lia^ gdy dwa liście są obok siebie osadzone, iak szpilki 
u Sosny; podlng niektórych zaś, gdy ogonek na dwie 
części się rozdziela, i na kazdey z nich listek iest osa- 
dzony; gemini dentes peristomii^ zęby koloo tworzą po 
parze osadzone. 

Gera i ni flor u s = Biflorus. 

G e m m a , /7(j/t. Zarodek bez wpływu części płciowych 
utworzony, na gałęziach lub korzeniach osadzony, łu- 
skami albo innetni organami, do ochraniania go od ze- 
wnętrznych wpływów a czasem i do karmienia prze- 
znaczonemi, olcryły, pąkiem w ogólności się nazywa* 
Pąki właściwe (^Geinmae) znayduią się tylko u roślin 
doskonalszych, w których zarodek sokami rośliny kar- 
mi się, od wpływów zaś zewnętrznych ochraniany by- 
wa łuskami (tegmina^ tegmenta) zewnątrz go pokry- 
waiącemi. Różni się od nasienia tern, że nie zawiera 
zalążka korzenia, a tylko łodygi i gałęzi.. W roślinach 
trwałych, to iest z korzenia odraslaiących, iak np. u 
Chmielu^ pąk zwany turio^ osadzony iest na wierzchu 
korzenia, a z budowy swoiey bardzo się do cebuh zbliża, 
tak, że przeyście od pąków do cei)iil sianowi. Cebula 
(bulbus)^ iest to gatunek pąka na korzeniu umieszczo- 
nego (gdyż piętkę lecua ^ na kiórey cebula iest osa- 
dzona, za korzeń uważać się może). Zarodek w ce- 
buli pokryty iest albo łuskami, iak u Lilii^ albo so- 
czystą substancyą, iak u Tulipanu^ które dostarczaią 
mu pokarmu poty, aż nim się hście i kwiat rozwiną. 
To właśnie stanowi różnicę między cebulami a pąkami 



Digitized 



by Google 



GEM GEN 105 

właiciwemi^ gdyż pokrywy tych ostatnich zsubstancyi 
swoiey nic. dla zarodka nie dostarczaią i zaraz po roz- 
winieniu się iego naypowszechniey opadaią. Bulwa 
(tuber) składa się z massy komórkowatey, krochmalem 
napelnioney, na którey ieden lub kilka zarodków iest 
osadzonych, a te z substancyi owey massy pozywność 
ciągną. Do pąków policzyć także należy cebulki czyli 
bulwy roślin skry topiciowych , iakiemi są: Propago u 
Mchów, Zrostnic, i t. d. , Gongylus u Porostów mor- 
skich i Soredia u Liszayców. 

Gemmatio, pałanie: otwieranie się lusk w pąkach; 
podług Linneusza zaś, skład pąków bądź z liści, bądź 
z przysadek liściowych, bądź też z ogonków albo łusfc, 
tyra się wyrazem oddaie. 

Gemmificatio Link: układ pąków. Może on bydź 
albo zupełny czyli doskonały, g, completa^ ieżeli pąk 
"wydaie gałąź z liśćmi i kwiatami, co Linneusz gemma 
folii florif er a nazywa-^ albo niedoskonały, g, incompłeła^ 
ieżeli kwiaty i liście z oddzielnych pąków rozwiiaią się. 
Będą zaś pąki poiedynczo lub gromadnie osadzone, lub 
też z pąka nie dzielna albo podzielona gałąź wychodzi, 
gem,m,ificaŁio zowie się solitaria^ aggregała^ simpleoć 
i composiła, 

Gemmiformis: wyraz ten używa -^ię na oznaczanie 
kwiatów samczych w Mchach, gdy te nie na wierz- 
chołku łodygi, ale z boku iey, w kącie między liściem 
a łodygą, na podobieństwo pąków, są osadzone. 

Geramiparae planłae: rośliny pąki na sobie noszące, 
lub przez pąki rozmnażaiące się. 

Getnmnla^ pączek: podług Rich. wyraz ten oznacza to, 
co się pospolicie kiełkiem, (plum^iud) nazywa; Mirb. 
zaś, sam wierzchołek kiełka tśm oznacza nazwaniem. 
Link używa tego wyrazu na oznaczenie zarodka przy- . 
szlóy gałęzi, położonego w kącie między liściem a ło- 
dygą i składaiącego się z listków wyraźnych chociaż 
bardzo małych. 

Gemmulatio: rozwiianie się pączka w zarodku. 

Generalis, ogólny. Generale inpolucrum, nazywa się 
pokrywa wiele kwiatów, szczególnymi pokrywkami o- 
patrzonych, obey raniąca; podobnie g, spatha nazywa 
się pochwa kwiatowa, gdy wszystkie kwiaty w nióy 
zawarte, szczególnymi pochewkami są otoczone. Takież 
samo iest znaczenie tego wyrazu w zastosowaniu i do 
innych organów. 

Genericus, rodzaiowy, Genericua character^ cecha, 
którą się ieden rodzay od dioigiego, czy to w układzie 
naturalnym czy sztucznym, rozróżnia. Charakter ten 

14 



Digitized 



by Google 



106 GEN GLA 

bydź może albo nałuralis^ albo essenłialis ^ albo fa- 
cŁitius. Genericum nomen ^ imię rodzaiowe: wspólne 
wszystkim gatunkom do iednego rodzaiu należącym. 

Geniculafus, kolankowaty : ob. Geniculnm. 

Geniculum, kolanko i iesl to staw czyli węzeł w łody- 
gach lub innych organach członkowatych , który miey- 
sce stykania się dwóch członków >vskazuie. Organ 
maiący ^kolanka, zowie się kolankowatym genicu- 
lałus. Źdźbła w trawach, pospolicie na kolankach są 
zgięte. 

Genitalia, części Todzayne: słupki i pręciki w kwia- 
tach. Pierwsze zowią się genitalia feminea^ drugie 
genitalia mascula, 

Ge nit ur a = Pollen. 

Genus, rodzay: zbiór gatunków naypodobnieyszych do 
siebie ze wszystkich charakterów, iak w układzie natu- 
ralnym, alboli też z kilku, za charaktery rodzaiowe 
przyiętych, iak np, u Linneusza z organów owoco- 
wania. 

Geoblastae jpZa/z/ae Willd.: rośliny, w których liście- 
nie podczas rostkowania w ziemi ukryte pozostaią. 

Geographia botanica, ob. Botanica. 

Germen, zalążek: zarodek przyszłey rośliny lub jakie- 
gokolwiek organu w ogólności, tym się wyrazem od- 
daie. Germen L. = Ovarium. 

Germinatio, rosłkowanie : podług Linneusza, czas 
w którym nasiona w dogodnych okohcznościach zosta- 
wione, rozwiiac się poczynaią; podług innych akt roz- 
wiiania się zarodka w nasionach. 

Gib ber, Gibbus, garb. 

G i b b o s u s , Gibbus , garbaty : wydatnością nieforemną 
w iedn^m iakiemś mieyscu opatrzony. 

G i g a n t e a planta , roślina olbrzymia : wielkością wszyst- 
kich wymiarów odznaczaią<*a się, a mianowicie w wy- 
miarze wysokości. 

Gigartoidea semina Gartn. : nasiona przewrotno-iaio- 
wate, u spodu nieco zwężone, o powłoce tęgiey, ugi- 
naiącśy się, np. Winne grono, Zmiiowiec (EchiurrC), 

Gilvus, izabeUowy: kolor żółty z szarym zmieszany. 

Glabellus = Glabriusculus. 

G la ber, gładki: mówi się o powierzchni, która ani ża- 
dną kosmatością, ani pyłkiem, ani łuszczkami, ani 
kleistością nie iest pokryta. 

Glabratus, zgładzony: który mógł mieć na sobie włosy, 
kutner, łuszczki, kl^ i t. d., ale ich iest pozbawiony. 

Glabreta: tak się nazywaią mieysca wzniosłe, płaskie, 
chude, ną słońce wystawione. 



Digitized 



by Google 



GLA GLA 107 

Glabrities, gładloSći niedostatek włosów, lusk, klei- 

stości, i t. d. 
G labriusculus, prawie gładki. 

Glaciales planŁae: rośliny albo na górach blisko gra- 
nicy wiecznego lodu, albo leź w blizkości bieguna znay- 
duiące się. 
Ciladiatus = Ensatus. 

G^ I and u la, gruczoł. Gruczoły są to przyrodzone dro- 
bne narośle, z tkanki koniórkowatey złożone, pospolicie 
soczyste, które na rozmaitych organach roślin postrze- 
gać się daią i do oddzielania jakiegokolwiek płynu są 
przeznaczone. Podług organu, na którym gruczoły się 
znayduią, nazywaią się: liściowemi joLiares^ ogonko- 
wemi petiolares^ przysadkowemi słipulares^ korono- 
wemi corolUnae^ kielichowemi calycinae.^ i t. d. Mir- 
beł przez wzgląd na anatomią gruczołów, dzieli ie na 
dwie gromady: lód GLandulae cellulares: złożone 
z komórek bardzo delikatnych, z naczyniami żadnego 
nie maiące związku, i iak się zdaie, przeznaczone ie- 
dynie do oddzielania soków szczególnych; są to więc 
tak nazwane GlanduLae excretoriae. Jeżeli te gru- 
czoły znayduią się w kwiatach i płyn słodki oddzielaią, 
w ów czas zowią się miodnikowymi G. necłariferae. 
sre Glandulae pascuLares: złożone z tkanki komórko- 
watey delikatney, przez którą przebiegaią naczynia nie 
oddzielaiące na zewnątrz żadnego soku widocznego, 
które przeto zdaią się bydż wsiąkaiącemi. Takiemi są 
gruczoły otaczaiące iaiecznik u Cobaea^ albo brodawki 
postrzegaiące się na ogotikach roślin pestkowcowych, i 
te ostatnie, dla swego kształtu, nazwane były słoikowa- 
temi G. urceoLares. Glandulae corticales Sauss., G. 
epidermoidales Lameth. = Stomałia; GL lenticulares 
Guet. = Lenticula; G. miliares = Stomatia; G. utri- 
cularis = Papula; G. vesiculosae = Vasa propria ve- 
siculosa. 

Glandulatio L. : pokrycie gruczołami. 

Glandulifer, gruczołami opatrzony; g. pili^ ob. Pilus. ^ 

Glanduioso-ciliatus, gruczołowato-rzęsowaŁy : gdy 
organ iest rzęsowa ty, a każda rzęsa na końcu małym 
gruczołkiem opati-zona. 

Glanduiosus, gruczołowaty : gruczoły maiący albo 
z gruczołów złożony. 

Glans, iołądi: owoc nie otwieraiący się, iednokomór- 
kowy^^ iediioziarnowy, w którym nasiennik nie iest od 
powłoki ziarna oddzielony, a który w gatunku miseczki 
cupula zwaney, z kielicha powstałey, iest osadzony, 
np. Dąb. 



Digitized 



by Google 



108 GLA GLU 

Glareosus, iwirowy : tnó wi . się o roślinach na gruncie 
z małych ułamków skał złożonym znayduiącycn się. 

Glaucinus, Glaucus (w grec. złóż. glaucoa)^ modry: 
kolor z mieszaniny błękitnego z zielonym i szarym 

fjowstaiący. 
ebosus: mówi się o powierzchni łuskami grubćmi, 
obszememi, przylegaiącćmi pokrytóy. 

Globatus = Globosus. 

Globoso-clayatus, hidisŁo-maczugowały. 

Globosus, kulisty: mniey więcey do kształtu kuli po- 
dobny, tak, że w przecięciu prawie foremne koło daie. 
Jeżeli organ, o którym mowa, iest mały, używa się 
w ów czas w lem znaczeniu wyraz zdrobniony G/o- 
hulosus. 

Globuli: Willd. tak nazywa kulki beztrzonowe lub 
trzonkowale, na plechach liszayców postrzegaiące się, 
z ziaren złożone, np, Isidium, Kulkowate torebki 
w Jungermanniach^ od Neck. tymże wyrazem są o- 
znaczane. 

Glochis, zadziorha: tak się nazywa szczecina, niżey 
końca wstecznie idącćm ostrzem opatrzona, iak koniec 
kruczka w wędce; czasem zas na wierzchu zupełnie 
strzałkowatego kształtu. 

Glomeratus, skupiony: mówi się o organach w pe- 
wnych mieyscach w gęste kupki ułożonych, iako tźz o 
kwiatostanach, w których kwiaty gęsto są osadzone. 

Glomerulus: kwiatostan złożony z kwiatów krótko- 
szypułkowych , z boku łodygi lub szypulki skupionych. 

Glomus: Martyn tak nazywa główkę {capiłulum) pra- 
wie kulistą. 

Glossologia, oh. Botanica. 

Gluma, plewa: tak się nazywa w ogólności ok wiat 
w trawach. Plewa u spodu kłoska położona, nayczę- 
ściey z dwóch sztuk złożona i obeymuiąca ieden lub 
kilka kwiatków, nazywa się plewą zewnętrzną czyli 
kielichową Gluma exterior seu calycina albo tćż Giu- 
m,a calyx\ Linneusz nazywał ią kielichem, ^ Beauv. Te- 
gm^en^ Rich. Lepicena. Plewa każdemu kwiatkowi 
szczególna, obeymuiąca słupki i pręciki, nazywa się 
wewnętrzną Gluma interior seu ćoroUina albo Gluma 
calyx; Linneusz nazywał ią koroną^ Beauv. Stragula^ 
Desy. Glumella, Części składaiące plewę zowią się 
t>alpae^ valvulae^ od liczby więc ich, kielich lub korona 
traw może bydż uni-bi-tri- i t. d. multipalvis^ iedno- 
dwu-trzy- i t. d. wielo plewo wy. 
yGlum a c eu m perianthium simplex ^ okwiat poiędynczy 
plewowaty: budowy zielney lecz sucha wy. 



Digitized 



by Google 



GLU GRA 109 

Glum ali a phylhi Bemb. = Gluma calycina. 
Gliimella Kich. = GlumeUula; G/umella Desy. = Glu- 
ma corollina. 
Glumellula: Des vaux tak nazywa organ złożony z łu- 
szczek bardzo malycb, mięsisty cb, wewnątrz kwiatu 
traw niektóry cb około słupka postrzegany cb , które Lin- 
neusz za miodniki uważał i nazwiskiem łusk {sąuamae) 
oznaczał. Organ taki Beauv. Lodicula^ '^"^P- Phyco- 
stemon^ Ricb. zas Glumella nazywa, a każdą poie- 
dynczą łuszczkę wyrazem Paleola oddaie. 
Glutinositas, fcleisłośó: pokrycie płynem kleistym. 
Glutinosus, kleisty: mówi się o powierzcbui płynem 

kleistym powleczonśy. 
Gnomonicus embryo: zarodek, w którym kiełek pod 

kątem prostym iesl zgięty. 
Gongylangium Bemb. = Sporidium. 
Gongylodes, galarepowaty: mówi się szczególnie o 
korzeniu i części zwanóy caudex intermedius ^ w kształt 
głowy nabrzmiałey, np, Gaiarepa {Br assica g-ong-ylodes). 
Gongylus Giuln.: tem nazwiskiem oznaczaią organa 
kulkowate, w wielu roślinacb a mianowicie mniey do- 
skonały cb znayduiące się, które do rozmnażania się ich 
służą nie będąc wypadkiem zapłodnienia, a przynay- 
mniey że tego dotąd nie odkryto. Kulki te od iednych 
za prawdziwe ziarna, od innycb zaś za gatunek bulw 
są uważane. Willdenow wyraz gongj^lus ogranicza do 
samycb tylko Porostów wodnycli. 
Goniodes, hątowaty: podług Bernb., ieżeb każdy kąt 
organu trzema lub więcóy płaszczyznami iest ograni- 
czony. 
Gonoi (w grec. złóż.) = Genitalia. 

Gonophorum: tak się nazywa przedłużenie osadnika, 
które z części doln^y kielicha wycbodzi , płatki korony, 
słupki i pręciki na sobie nosi. Organ ten mianowicie 
w Lepnicach [Silene) daie się postrzegać. 
Gon os, Gonus , (w grea złóż.) Ścienny: oznacza organ 
ścianami płaskiemi zamknięty, kąty zaś zaokrąglone 
niaiący. Iraie liczbowe położone na początku tego wy- 
razu, wskaże liczbę ścian ograniczaiącycb ; z tąd też a/- 
tri-tetra-penta-hexa'' i t,d. poły gonus ^ dwu-trzy-czwo- 
ro-pięć-sześć- i t. d. wielościenny. 
Graciiescens, cienieiący : m ó wi się o organie , który 
wierzchołkiem swym w długi a cienki koniec przecho- 
dzi, jak np. gałązki u Hypnum triąuetrum, 
Gracilis, delikatny: długi a cienki. 
G r a m i n a , trawy: rośliny iednoliścieniowe, odznaczaiące się 
todygą czyli źdźbłem członkowatem, hścmi długiemi, 



Digitized 



by Google 



110 GRA GRU 

równowązki^mi, o nerwach równoległych; kwiatami 
zielaćmi, suchawćmi, po lednóm zawsze ziarnie wyda- 
iącemi. Trawy składały klassę roślin u dawnych, zaś 
naturalną familią u Linneusza. 

Gramineus, trawiasty: do trawy podobny. 

Graminifolius: maiący liście takie iak u traw. 

Graminosa loca: mieysca trawą zarosłe. 

Gram ma, sztrych: = Linea. 

Granatum: tak nazywa Scopoli podwóyną powlokę 
w Granatach. 

Grandiflorus, wieUkoiwiatowY : wielkie kWiaty maiący. 

Grandifolius, wieiioLiici: liśćmi wielkiemi opatrzony. 

Gran dis = Magnus. 

Graniferus: mówi się o powierzchni drobne ziarna na 
sobie ukazuiąc6y, np, szupinki owocu u Szczawiu o- 
stiego {Rumex acutus)^ u spodu po iednem ziarnie 
przedstawuią. 

Graniticae plantae , rośliny granitowe : na górach 
granitowych znayduiące się, albo z nich pochodzące, 
np. Gentiana carinthiaca, 

Granuiatus, ziarnisty: z wielu okrągłych ziaren zło- 
żony; g, radix^ korzeń ziarnisty, iest u Saxifraga 
granulata; g. thallus^ plecha z ziaren złożona, u 
jParmelia vitellina^ i L d. Bernh. ten organ nazywa 
ziarnistym^ którego powierzchnia twardemi okrągla- 
werai wyniosłościaini iest opati^zona. 

Granuli fe rum conceptaculum = Sporangium. 

Granulosus =. Granuiatus. Granulosa germina = 
Propagines; granulosa massa y ob. Massa. 

Granum, ziarno: oznacza w ogólności tak nasiona ro- 
ślin doskonalszych, iako też i ziarna skrytopłciowych. 

Gratus, przyiemny: mówiąc o smaku lub zapachu. 

Grayeolens, mocny: zapach mocny bardzo a przez to 
nieprzyiemny, np. Ruta, 

Gregarius, gromadny: mówi się o roślinach gromada- 
mi rosnących. 

Griseus, szary, 

Grossificatio L.: wzrastanie owocu od zapłodnienia az 
do doźrzałości. 

Grossus, wielki: we wszystkich trzech wymiarach zna- 
czny, ale proporcyonalny. 

Gruinales: naturalna familia u Linneusza, do którey 
należą rośliny koroną pięcpłalkową, słupkiem podzielo- 
nym, torebką zaostrzoną, odznaczaiące się, np, Lerz^ 
Bodziszeky Szczawik, 

Grumosus, gruzłowaty: mówi się o powierzchni kup* 
kami z grubych ziaren zlożonćmi pokryt^y, albo tćz o 



Digitized 



by Google 



GUM GYN 111 

organie z ziaren, za pomocą włókien lub innym sposo- 
bem połączonych, złożonym, np, grumosum albumen 
białko w Orzechu hohosowym. 

Gum mi, guma: kombinacya roślinna, np. guma arabska. 

Gummi-resina, guma żywiczna : kombinacya roślinną 
złożona z gumy i żywicy; np, Myrrha, 

Gnmuiosus^ gum^wnyi wiele gumy zawieraiący. 

Gustus, smak = Sapor. 

Guttatus, plamisty: plamkami okrągłśmi, zafarbowa- 
nemi pokryty. 

Guttur = Faux. 

Gymnocarpi fungi Pers. : oddział grzybów , maiących 
ziarniki albo ziarna na powierzchni osadnika umieszczo- 
ne, lub łśź prosto nagie. Do tych należą Fungi, Hy- 
phomycetes i Coniomycetes, 

Gymnodispermae Boerh.: rośliny o dwóch ziarnach 
nagich. 

Gymnomonospermae: rośliny o iednem ziarnie nagiśm. 

Gymnoperistomati Brid.: mchy z nagiem, bezzębćm 
Kołootworzem. 

Gymnopolyspermae Boeih. : rośliny z wielą ziaren 
nagich. 

Gymnos (w gi^ec. zloż.), nagi = Nudus. 

Gymnospeririia: rząd XIV. klas.sy w u kładzie Linneusza. 

Gymnos permus, nagoziarnowy : nagie ziarna maiący. 

Gymnospori lichenes ^ Wszayce nagoziar nowe: maiące 
ziarna nagie, w pęcherzykach (asci) nie zawarte. 

Gymnotetraspermae Boerh. rośliny o czterech ziar- 
nach nagich. 

Gynander; tak się nazywa kwiat, w którym główka 
pyłkowa na słupku iest osadzona , albo też roślina z ta- 
Kiemi kwiatami. Gynandra dichogamia ^ 06. Dichogamia. 

Gynandria (classis)^ storczykowa: XX. klassa w ukła- 
dzie Linneusza. 

Gyne, Gynos (w grec.) == Pistillum. 

Gynizus: Rich. znamię u Storczykowych tćm oznacza 
nazwiskiem. 

Gynohasici fructus^ ob, Fruclus. 

Gynobasis: Dec. tak nazywa wydatność osadnika, przez 
którą słupki do iaiecznika wchodzą, np. Ochna i Nie- 
równosześciopręcikowe nagoziarnowe, 

Gynocidium: Neck. tak zowie małą nabrzmiałość, przy 
podstawie szczeciny mchów znayduiącą się. 

Gynophorianus stylus, szyyka na wydatności osadni- 
ka, gynophorum zwan6y, osadzona. 

Gynophorum Mirb. = Carpophorum. 



Digitized 



by Google 



112 GYN HED 

Gynostemium: częić słupka u Storczykowych, na któ- 
rzy główki pyłkowe są osadzone. 

Gypseus = Calceus. 

Gyrata capsula = Annulata. 

Gyroraa Link., ob. Annulus. 

Gyrosus łhallua: plecha nieregularnie pofałdowana; np. 
Parmelia granulosa, 

Gyrus Willd. ob. Annulus. 

H. 

Habitatio: raieysce znaydowania się rośliny. 

Habitualis characłer: charakter brany z postawy ze- 
wnęlrzney, który iednym rzutem oka rośliny rozróżnia, 
a który się czuć raczey niż opisać daie. 

Habitus: postawa zewnętrzna. 

Haemorrhagia: osłabienie rośliny pochodzące z utraty 
soków, bądź przez otwory sztuczne, bądź przez popę- 
kanie się kory, zdziałane. 

Halonatus: mówi się o powierzchni ukazuiącćy na so- 
bie planiki małe, kołami odmiennego koloru otoczone, 
lecz te koła powinny bydź szerokie i ze strony zewnę- 
trzney nie dobrze ograniczone. 

Hamatus = Hamosus. 

Hamoso-dentatus, haczysto-ząblowawy: organ ząb- 
kowany, o zębach haczykowato pozaginanych. 

Hamosus, Jiaczysty: ob. Hamus. 

Hamulatus, haczykowaty: maleńkiemi haczkami opa- 
trzony. 

Hamus, haczyk: tak się nazywa szczecina na końcu kru- 
czkowato zagięta. Organ takie h#czki maiący zowie się 
ha czystym hamosus. 

Ha status, oszczepowaty: mówi się o organie płaskim, 
np. o liśi^iu tróykątnym, przy nasadzie dwuklapowym, 
gdy te klapy prostopadle do nerwu środkowego są roz- 
twarte, iak u Antirrhinum. 

Haustoria Dec: tym wyrazem oznaczaią się nabrzmia- 
łości w rozmaitych mieyscach na łodygach roślin paso- 
rzytnych, które raz do przyczepiania się, drugi raz do 
wciągania pokarmów służą, np. Kanianka {Cuscuta). 

Hebetatus, stępiony: podług Dec, ostry lecz z końcem 
tępym. 

Hederaceae, bluszczowe: naturalna familia u Linneu- 
sza , do którey należą rośliny odznaczaiące się kwiatami 
pięcio- lub dziesięcio-pręcikowemi , grona złożone for- 
muiącśmi; koroną pięcdzielną; owocami iagodowatćmi; 



Digitized 



by Google 



HED HER 113 

rm: Bluszcz {Hedera)^ Panax^ Vitis^ Cissus^ Aralia^ 
Zanthoxylon, ' 

Hederaeiolius, hluszczoliści: maiący liście podobne do 
bluszczowych , np. V~eronica hederaefolia. 

H e I i o t r o p i flores ; kwiaty za sf ońcein obracaiące się, 
np. Słonecznik. 

Helvolus, faledrowy: kolor skóry wyprawney: żółty 
w brunatno-czerwony wpaduiący. 

He mi (w grec. zloż.) pół. = Semi. 

Hemisphaericus, półkulisty : kształt półkuli wyobra- 
zaićjcy;' np. h. antliodium^ gdy kielich ogóhiy u spodu 
iest kuiisto-wypukły lugóry zaś płaski; h. calyx^ coroUa^ 
kiejich lub korona tak u spodu rozszerzone, ze kształt 
półkuli przedstawuią ; h. capiłulum^ główka z góry ku- 
lis to- wypukła, pod spodem zaś płaska. 

Hemitrichus: organ do połowy włosami pokryty, da- 
ley zaś nagi. 

Hendecagynus, łedenasłosłuptowy. kwiat iedenaście 
słupków maiący, albo leź rośhna z takiemi kwiatami. 

Hendecandria, Hendecandrus = Endecandria, Ende- 
candrus. 

H e p a t i c u s, wątrobowy : kolor brunatny, cokolwiek w żół- 
ty wpadaiący; hepałici musci^ ob, Musci. 

Hep ta (w grec. złoź.) siedm. 

Heptagynia: rząd u Linneusza. 

Heptagynus, siedmiosłupJbowy : kwiat o siedmiu słup- 
kach, albo też roślina z takiemi kwiatami. 

Heptandria: VII. klassa w układzie Linneusza. 

Heptandrus, siedmiopręcikowy i mówi się o kwiecie 
siedm pręcików zawierającym, albo leż o roślinie z ta- 
kiemi kwiatami. 

Heptapetala coroUa^ korona siedmiopłatiowa: ob. Pe- 
talum. 

Heptaphyllus, siedmiolisthowy : ob. Phyllum. 

Heptasepaluś ca/^jc, ki^Mnh siedmiodziałkowy i ob.Se-^ 
palum. 

Heptastemones = Heptandria. 

Herb a, ziele. Ziela są to rośliny, których łodyga pokry- 
ta iest korą teyźe samćy co i liście natury; dizewa nie 
tworzą i po wydaniu owoców zat^az giną. Są to więc 
rośliny raz tylko w życiu wydaiące owoce i nasiona, 
które iednakze bydź mogą iednoroczne lub dwuletnie. 
Linneusz w ogólnym wyrażaniu, rozumiał pizez' Iferba 
część rośliny, poczynaiącą się od korzenia a zakończoną 
owocowaniem; zaymował więc tym wyrazem pień ia- 
kieffokolwiek gatunku, liście, podpory i ochronki. 

Herbaceus, zielny: natury ziela. Herbaceae perennes 

15 



Digitized 



by Google 



114 HER HEX 

plantae^ oh, Perennis; h. perianthium^ okwiat natury 
liścia; A. planta = Herbu. 

Herbarium, herbarz i zbiór roślin rozmaitych, zasu« 
szonych starannie w czasie ich kwitnienia , ażeby w ka- 
żdym razie można było widzieć ich ksztaft i charaktery. 

Hermaphroditus, obopłciowy : mówi się o kwiecie za- 
wieraiącym słupki i pręciki , albo też o roślinie lub kwia- 
tostanie, takie tylko kwiaty maiącym. 

Hesperides: naturalna famiha u Linneusza, do którćy 
należą rośliny kwiatami wielopręcikowemi, wonnćmi, 
liśćmi zawsze zielonemi, tęgiemi, odznaczaiące się; np, 
Mirł^ Poniaraiicza ^ Psidium^ Eugenia, 

Hesperidiura Desy. = Aurantium. 

Hetorogenei Idiothalami Acliar. : poddział liszayców, 
w których pleszki utworzone są z substancyi różney od 
substancyi plechy i odmiennego koloru, i szczególną 
blonką perithecium zwOins^^ ziarno zawieraiącą, opatrzo- 
ne; np, Graphis, 

Heteromallus: mówi się o organach, które z rozmai- 
tych stron innego wyrastaią i wszystkie w iednę stronę 
są skierowane; np. h. panicula^ h. secunda spica. 

Heter omorphus, róznohsztattny \ używa się przy po- 
równywaniu organów teyźe natury, lecz odmiennego 
kształtu. 

Heterophyllus, róznolisci: rozmaitego kształtu liście 
raaiący; np, Ranunculus hełeropliyllus. Także ob, 
Phyllophora. 

He ter os (w grec złoź.) znaczy toż samo co Dissimilis 
i J^ariabilis, 

Heterotomus, róinoJtlapowy : ieżeli nacięcia tegoż sa- 
mego organu są nierówne albo niepodobne. 

Heterotropus embryo Rich.: zarodek tak położony, ze 
oś nasienia prosto lub ukośnie przecina : czyli , gdy źadea 
z końców zarodka znaczkowi nie odpowiada. 

Hexa (w grec.) sześć, 

Hexagonus, sześćScienny : ob. Gonos- 

Hexagynia, rząd w układzie Linneusza. 

Hexagynus, szeiciosłuptowy : kwiat maiący sześć słup- 
ków, albo Ićż roślina z takiemi kwiatami. 

Hexandria: VL klassa w układzie Linneusza. 

Hexandrus, sześciopręcitou>y : mówi się o kwiecie sześć 
pręcików maiącym, lub też o roślinie z takiemi kwiatami. 

Hexapetala corołla^ korona sześcioptathowa: ob. Pe- 
talum. 

Hexaphyllus, szeSćlisłlowy ; np. kielich, pokrywa , i t. d. 
Hexapoda, sążeń -^ czyli sześć stop. 



Digitized 



by Google 



HEX . HOM 115 

Hexapterus, szeSóshrzydfy ; np, nasienie sześcią skrzy- 
dełek opatrzone. 
Hexasepalus calyx^ kielich szesćdziałhowy*^ oh, Sepalum. 
Hexaslemones = Hexandria. 

Hexaslichus, sześćrzędpwy ; np. A. spica , kłos które- 
go kwiatki w sześć rzędów są uioźone. 
Mi ans, zieiącyi mówi się o kielichu lub koronie, którey 

gardziel niczćm nie iest zamkniona. , 
Hiium, Hilus, znaczek: piętno znayduiące się na po- 
wierzchni nasion, które mieysce przyczepienia się sznur- 
ka {Juniculus umbilicalis) wskazuie. \V takiem zna- 
czeniu bierze się za iedno z wyrazem TJmhilicus^ wła- 
ściwie zaś powinno oznaczać powierzchnią, która wyda- 
tność środkową znaczka otacza. Giirtner względnie do 
znaczka determinuie rozmaite strony nasienia. I tak, 
- w nasionach podlugowatych lub okrągła wych, w któ- 
rych ma<?zek na końcu się znayduie, koniec ten pod- 
stawą ihasis) , koniec zaś przeciwległy wierzchołkiem 
{yerłex) się nazywa. W nasionach innego kształtu, gdzie 
znaczek w rozmaitych mieyscach może się znaydować, 
strona ta, na którey znaczek iest położony, zowie się 
brzuchem (penter)^ strona przeciwległa grzbietem, (dor- 
sum)^ pozostałe zaś bokami {lałera) się mianuią. To 
co się powiedziało, stosuie się do ziarna nie będącego 
w nasienniku; co się zaś tycze nasienia w owocu za- 
wartego , strona iego nayblizsza osi owocu nazywa się 
zawsze brzuchem,^ koniec zaś górny wierzchołkiem,^ 
chociażby i na tym ostatnim znaczek był położony. 
H i o i d e u m foUum, Link. , liść równoległó^nerwgwy : le- ' 
żeli gałęzie z nerwu ogólnego wychodzące, są pomiędzy 
sobą równoległe i nie podzielone; np. Conna. Jeżeli po- 
między niemi małe nerwy się poslrzegaią, hść takowy 
podług Linka venulosó hioideujn nazwać się może, np. 
Storczyki niektóre. 
Hi rei nu s, Hircosus, zapach parkotu\ np. Hypericum 

hircinum, 
Hirsutus, szorstko-włosisty i mówi się o powierzchni 

włosem długim, cokolwiek tęgim, szorstkim pokrytey. 
Hirtus, włosami nastroszony, 

H i s p i d u s, szczotkowaty: włosem krótkim a tęgim pokryty. 
Hiuicum ovarium,, iaieczmk zieiący : w czasie kwitnienia 

u wierzchu otwarty. Hiulcus = Hians. 
Holeraceae = Oleraceae. 
Holosericeus, iedwabisty : znaczy u Linneusza delikatną, 

iedwabistą wełną pokryty, np. Passiflora holosericea, 
Homallaphylla: Willd. oznacza tem nazwiskiem nie- 
które z roślin dziś do Wątrobowych policzone, maiące 



Digitized 



by Google 



116 HOM HUM 

lislowie płaskie, po ziemi rozesłane, na któróra torebki 
bezszy pułkowe, im tuszczynki nie rozdzielaiąc ;e się , alboli 
też kupki ziarnek, są osadzone, np. Hżctia. Rośliny te 
stanowią przechódod Wątrobowych do Liszayców. 
Homogamia: Rektor Spreng. tak nazywa iednoczesne 
rozwiianie się części płciowych samczych i samiczych 
w iakieyś roślinie. 
Homogenei Idiothalami Achar.*: poddział liszayców, 
-W których pleszki złożone są z subslancyi różney wpra- 
wdzie od substancyi plechy, ale iednostayuey w caley 
ich masie; np. Spiloma, 
Homoideus, tozkształŁny ; używa się przy porównywa- 
niu organów. 
Ho moi os, Homos (w grec. złóż.), podobny; = Similis. 
Homomallus, łozstronny: mówi się o organach, które 
z iedneyże strony iimego wyrastaią i wszystkie w iednę 
stronę są skiet^owane. 
Homophyllus, iednaholiSci; iednakiego kształtu liście 

maiąćy; oh. Phyllophora. 
Homothala-mi Achar.: liszayce, których pleszki z tey- 
że samey substancyi co i plecha się skladaią, i tegoż 
samego są koloru. 
Homotropus embryo Rich. : zarodek w kierunku z wy- 
czaynym nasienie przebiegaiący, toiest, gdy koniec ro- 
stka odpowiada znaczkowi. 
Horarius, godzinowy: godzinę tylko trwaiący. 
Horizontalis, poziomy: kierunek prostopadły do linii 
wierzchołkowey wskazuie. Horizontale dissepimentumzz 
łransyersale; h, folium^ liść, którego górna powierz- 
chnia do łodygi iest prostopadłą; A. radix^ korzeń w kie- 
runku poziomym idący, np, Polypodium vulgare, 
Hornus, tegoroczny: np. część rośHny w tyra roku wy- 
rosła. 
Horologium Jlorae , zegar roSlinny ; oznaczone godzi- 
ny dnia, w których kwiaty rozmaitych roślin otwieraią 
się i zamykaią. 
Hor sum: do góry skierowany. 

Hortenses piantae^ rośliny ogrodowe: pomiędzy wa- 
rzywem naturalnie rosnące. 
P Humectans Bernh.: wilgoć przyciągający; do lęzyka 
lgnący. 
Hu mens, Humidus, wilgotny; iak np. kapelusz niektó- 
rych grzybów. 
Humifusus, = Procumbens. 
Hu mi lis, nizli: mało wznoszący się; przeciwznaczny 

wyrazowi Elatus, 
Humor = Alimonia, 



Digitized 



by Google 



HUM HYP nr 

Humosum solum^ grunt iyiny. 

Humus, ziemia z rozkładu istot organicznych powsta- 
ła; właściwie zaś raalerya extraktowa ziemi, czyli ex- 
trakt ziemny, tern się oddaie nazwiskiem. 
Hyalinus, przeyrzysły: mówiąc o błonce delikątney i 
przeświecaiącey. 

Hybernaculum, ochronha : Linneusz tym wyrazem o- 
£iiaczał w ogólności organa, które zarodek w sobie u- 
krywaiąc od wpływów zewnęlrznych go ochraniaią. De- 
jGnicya ta iednak do lusk tylko pąki właściwe olaczuią- 
cy eh zastosować się może, gdyż łuski cebul zarówno do 
pokrycia, iak i do wyżywiania zarodka służą; zarodek 
zaś w bulwach nayczęściey zewnątrz iest osadzony. 

Hybernalis, Hy1)ernus, = Hyemalis. 

Hybrydu s, mieszaniec: roślina z pomieszania się w za- 
pładnianiu dwóch gatunków tegoż rodzaiu powstała; al- 
boli też charaktery dwóch gatunków z oddziefnych na- 
wetM'odzaiów'posiadaiąca, tak, że za mieszańca uieiako 
uważać się może, chociaż właściwie nim nie iest, np» 
Veronica hybrida. 

Hydr a Iga e = Algae. 

Hydrogera vasa = Yasa spiralia. 

Hydropterides Willd. = Rhizospermae Dec. 

H y e m a I e 8 plantae^ rośliny zimowe : zimą tylko kwitnące. 

Hygrometricus: na przystęp lub ubywanie wilgo<?i 
kształt swóy lub kierunek odmieniaiący. 

Hylum, Hylus = Hilum. ' . ' 

Hymen (w grec. zloż.) = Membrana. 

Hymenium Pers.: szczególna błona, spód albo wierzch 
kapelusza w grzybach wyściełaiąca, na klórey puszki 
ziarnikami napełnione warslę stanowią. 

tlymenothecii funffi Pers.: grzyby w których hyme^ 
nium się znayduie. 

Hypanthium: Link. tak nazywa spodnią część kielicha 
u Róż, która się pożniey soczystą staie i nasiona w so- 
bie zawiera. 

Hypanthodium Link., = Amphanthium. 

Hyperb-oreae plantde , rośliny półnoone : w blizkości 
bieguna północnego znayduiącę się. 

Hypha Willd., strzępia: są to włókna rozgałęzione i 
rozmaicie poplątane, w niektórych familiach grzybów 
znayduiącę się, na których ziarna lub ziarnibi są osa- 
dzone, np. Rhizomorpha, 

Hyphasma Link. ob. Stroma. . 

Hyphomycetes, ob, Fungi. 

Hy po (w grec^ żłoź.) pod, Przyimek ten położony na po- 
czątku iakiegoś wyrazu wskazuie, że organ, o którym 



Digitized 



by Google 



118 HYP IMB 

mowa, umieszczony iest pod organem przez wyraz do- 
dany wyrażanym , np. hypophyllus^ pod liściem osadzony. 

Hypoblaslus Rich. = Seulellum. 

Hypocarpius ^05 = Inferus. 

Hy pocrateriformis coroUa^ korona tacowata: rur- 
kowata , o rurce dość dlugiey, u góry płasko-rozszerzo- 
n6y, np. Płomyk {Plilox), 

Hypogaeus, podziemny: pod ziemią ukryty; h. bla- 
stae = Geoblastae; h, cotyledones^ liścienie w czasie 
roslkowania pod ziemią pozosłaiące, np. Groch, 

Hypogastrium Spreng. : przysadka liściowa w Junger^ 
manniach. , 

Hypogyna coroUa^ Hypogyni flores = Inferi flores; 
hypogyna sŁamina pręciki na osadniku umieszczone. 

Hypophyllium: Link. tak nazywa pochewkę , z którey 
liście w Szparagach wychodzą. 

Hy po stroma. W niektórych grzybach purchatka {sp'o- 
rangium) trzoneczkowata , na podkładce rozszerzonóy 
bywa osadzona; trzoneczek ten więc uważa się za pod- 
kładkę, a podkładka właściwa hypostroma się zowie; 
np. Calycium. 

Hysterantheae Viviani: rośHny, w których kwiaty 

V wcześniey niż liście się rozwiiaią, a co dawnieysi Filius 
antę patrem nazywali; np. Zimowit {Colchicum au^ 
tuTunale). 

I. 

. laspideus, iaspisowy : smugami różnofarbnemi upstrzony 

Ich ora = La!ex sporophorus. 

Ico (w grec), dwadzieścia. 

Icosandria: XII. klassa w układzie Linneusza. 

Icosandrus, hielichopręcihowy : kwiat maiący wiechy 
niż dziewiętnaście pręcików na kieUchu osadzonych, albo 
tćż roślina z takiemi kwiatami. 

Icterus, żółtaczka: choroba, w którey liście rośliny źól- 
temi się staią. 

Idiogynus flos , kwiat samczy : same tylko pręciki , bez 
słupków maiący. 

Idiothalami Achar.: liszayce, w których pleszki złożo- 
ne są z subslancyi róiney ód substancyi plechy i od- 
miennego koloru. 

Igneus =r Flammeus. 

I m b e r b i s, bezbrody: przeci wznaczny wyrazowi Barbtitus. 

Imbricantia yb/ia; taksie nazywaią liście złożone, któ- 
rych listki w uśpieniu roślin dachówkowato wzdłuż o- 
gonka się ukladaią, np. Mimosa. 



Digitized 



by Google 



IMB IMP 119 

Imbricatiya aestwatio Spreng. : ob. Aestivatio. Imbri:- 
cativa folia Dec. ułożenie liści w pąku od Liuneusza 
imbricata zwanych. 

Imbricatus, dachówkowaty: mówi się o organach da- 
chówkowato na siebie zachodzących, lub o organie, któ- 
rego części dachówkowato są ułożone. I tak: L antko- 
dium^ gdy kielich ogólny składa się z łusk nierównych 
dachówkowato na siebie zachodzących; i. folia ^ liście 
gęvSto na łodydze osadzone i dachówkowato iedne na 
drugie zachodzące. W ułożeniu takiem* liści może się 
formować ieden lub więcey rzędów, a złąd zowią.się one 
uni-bi-tri- i t, d. Tnultifariam imbricata i^ w ieden, dwa, 
trzy, i t. d. , wiele rzędów dachówkowato ułożone. Li- 
ście w pąku będące nazywaią się imbricata w ów czas, 
kiedy krzyżowo są- osadzone i dachówkowato na siebie 
zachodzą. Imbricatus pileus znaczy, albo że kapelusz 
łuskami dachówkowatemi iest pokryty, albo że kapelu- 
sze połowiczne iedne nad drugiemi będąc osadzone, da- 
chówkowato na siebie zachodzą; i. spica^ gdy kwiatki 
kłosa blizko siebie stoią i iedne na drugie zachodzą. 

Immarginatus, nieobrzezony : przeciwznaczny wyrazowi 
Marginatus, Mówi się np. L apotkecia^ ieżeli pleszki 
nie maią wyraźnego brzegu. 

Imraediata insertio^ osada bezSrednia: ieżeli iakiś organ 
bezśrednio na innym iest osadzony; i, principia ^ ob, 
Principium.. 

Immersus, zanurzony: w wodzie ukryty. 

Immutatae cotyledones^ liścienie niezmienione: które 
wznosząc się w czasie rostkowanianad powierzchnią zie- 
mi , kształtu swego nie zmieniaią , np. Fasola, 

Impalpabilis = Minutissimus. 

Im par foliolum: listek końcowy w liściu nieparzysto-pie- 
rzastym. 

Impari-pinnatum folium^ liść nieparzysto-pierzasty: 
gdy Uczba listków w liściu pierzastym nie iest parzystą, 
a listek nieparzysty na końcu ogonka iest osadzony; np. 
. Róza^ Jesion, 

Impellucldus, nieprzezroczysty. 

Impenetrabilis, nieprzenikliwy, 

Imperfectus, niezupełny^ nierozwinięty, Imperfecłus 
flos = Incompletus. 

I m p e r f o r a t u s , nieprzedziurawiony: przeciwznaczny 
wyrazowi Perforatus, 

Im^leiio florumi zamienianie się kwiatów na pełne. 

Iinplexus, spleciony; np. i. rami ^ gałęzie rozmaicie po- 
plątane. , " 

Im pres sus, wyciskami opatrzony; organ mięsisty, w m'e- 



Digitized 



by Google 



120 IMP INA 

, których mieyscach wklęsłe wyciski raaiący, np. liść n 
jiloe carinata ma na końcu iakby wgiiiecienie , przeto 
się zowie impressum folium. 

Impuberes partes genitales , części płciowe niedoirzałez 
nie mogące ieszcze odbywać finikcyi zapladniania. 

In. W" wyrazach złożonych przyirnek len oznacza nayczę- 
ściey stan przeciwny lemu iaki się przez wyraz dodany 
oznacza, inaeąualis^ nierówny, inadhaerens ^ nie przy- 
rosły; czasem wyraża , że iakiś organ ziiacznieyszy iest 
nieco iak zwyczaynie, np. incrassatus ^ zgrubiały; iia- 
koniec może oznaczać zagłębienia kib zakrzywienia, np. 
incisus nacięły, incurvu8^ zakrzywiony. 

Inaequabilis, nierówny: mówi się o powierzchni, kiedy 
ta nieforemnemi i nieiednoslayuemi wydatnościami iest 
opatrzona. 

Inaequalis, nierówny: w ogólności nierówność względną 
organów albo ich części wskazuie, i iest przeciwznaczny 
wyrazowi Aeąualis; niekiedy zaś zboczenie powierzchni 
od płaszczyzny oznacza. Inaeąualis calyx^ ieżeli por 
.działki lub działki kielicha różney są wielkości; i, foliurriy 
ieżeli w liściu sercowatym, nerkowalym, i t. d. klapy 
nie są równe; i. inłernodia = incrassata; i, lamellae pi" 
lei^ ieżeli blaszki kapelusza nie są iednostayney długo- 
ści; i. umbella., gdy kwiatki promieniowe baldaszka wię- 
ksze są od środkowych. 

Inaequaliter newosum folium: ieżeli nerwy podłużne 
liścia nie iednostayney są grubości. 

Ińaeąuaiiter pinnatns=r Interruple pinnatus. 

Inaet|uialtus, nierównowysohi: organa różney wyso- 
kości wskazuie. 

Inaequilaterus: mówiąc o organie płaskim , oznacza że 
boki ograniczaiące go nie są sobie równe, i oddaie się 
wyrazem nierównoboczny; w zastosowaniu zaś do orga- 
nów bryłowatych, wskazuie nierówność ścian zamykaią- 
• > cych taki organ, i oddaie się wyrazem nierównoscienny. 

Inaequilatus, nierównoszerohi, 

Inaequilongus, nierównodługL 

Inaequijnagnus: odmiennych wszystkich wymiarów- 

Inaequivalyis, nierównołuazczynkowy: np, owoc. 

Inangulatus, bez kątów. 

In ani s, pulchny: mówi się o łodydze, liściu, trzonie, i 
t. d., gdy ten wewnątrz bardzo pnichną tkanką komór- 
ko watą iest wypełniony, np. Helianthua tuberosus, 
Scirpus lacusłris^ Agaricus coccineus. 

Inantherata stamina^ pręciki bez główek pyłkowych. 

Inapertus, nieotwarŁy: czasem znaczy toż samo co 



Digitized 



by Google 



INC INC 121 

Clausus^ niekiedy zaś wyraża, ze organ iakiś wewnątrz 
iest próżny ale żadnego nie raa otworu, np, owoc u 
CraTnbe, 

incanescens =: Canescens. 

!ncan'us= Canus. 

[ncarnatus, cielisty: blado-róźowy. 

! n c i s o-c r e n a t u s,-aentatus, -serratus, nacięto-iarbowany^ 
- ząbkowany^ -piłkowany: ieżeli nacięcia, przez które się 
karby, zęby lub pilkowalości formuią, dosyć głęboko . 
zachodzą. 

[ncisura, nacięcie: rozcięcie brzegu organu płaskiego 
w kierunku linii prostey. 

[n ci sus, nacięty: mówi się o organie płaskim, którego 
brzeg rozcięciami w kierunku liniy prostych, do środka 
organu niedochodzącemi, iest podzielony. Daie się wzgląd 
na mieysce nacięcia i iego głębokość, ztąd też apice^ 
baai^ medio incisus^ u wierzchu, przy podstawie, po- 
środku nacięty; profunde incisus^ głęboko nacięty: ie- 
żeli nacięcia są głębokie, do środka iednak niedocho- 
dzące. Mówi się ieszcze acute lub obtuae incisus^ ostro 
lub tępo nacięty, podług tego iak klapy z rozcięcia wy- 
nikłe są ostre lub tępe. 

[nclinans, Incliuatus, zagięły: wierzchołkiem do we- 
wnątrz nieco pochylony. Inclinata capsula (znaczy toż 
samo co obliąua i aeclinała)^ ieżeli torebka z prawie pio- 
nową szczeciną rozlwarty kąt formuie; i. stamina^ ieżeli 
pręciki do słupka się naginaią , np. Hyoscyamua, Incli- 
natus często też ieduoznaczny iest z wyrazami Hutana^ 
Cernuus^ Incuwus. 

Includens, zawieraiący: organ , który inny w sobie za- 
wiera; np. Calyx coroUam includens^ kielich zupełnie 
koronę otaczaiący, iak u Ostrzycy (Phalaris); podobnie 
corola stamina includens^ iak u Wrzosu {Ericaj. Jnclu-- 
dentia folia nazywaią się liście naprzeciwległe, które 
w uśpieniu rośhn wszystkie do góry się podnoszą, iakby 
pąk albo kwiat w kącie znayduiący się ochraniać chciały, 

\ np, Sida, 

Inclusus, zamknięty: organ od innego otoczony; np. se- 
men calyce inclusum.^ nasienie w kielichu zamknięte, 
iak u Rzepika {Agrimonid) ; inclusum embryo , zarodek 
w białku ukryty. 

Incompletus, niezupełny, Incomplełus arHlus , powłoka 
małą tylko część nasienia pokrywaiąca, np. Turnera; 
i, dissepimenta ob, Dissepimentum; i.Jlos znaczy u Lin- 
neusza kwiat bez kielicha albo korony, i w takićm zna- 
czeniu dzisiay się używa; u Vaill. zaś znaczy toż samo 
co Apetalus flos; i, pistiUum słupek niezupełny, np. 

16 



Digitized 



by Google 



122 INC IND 

bez znamienia; i. stamina^ ieieli pręciki nie są w tatiey 
liczbie w iakićy by^dź powinny. 

Inconspicuus, niewidoczny: nagiem okiem nie daiący 
się postrzegać, np, i, pori^ dziurki za pomocą tylko 
szkieł widzieć się mogące. 

Incrassatus, zgrubiały: w pewnem oznaczonem miey- 
scu zgrubiały, np. apice incrassatus^ u wierzchu zgru- 
biały. Incrassała corolla^ korcma u spodu grubsza, iak 
u Leucojum; i. internodia^ gdy między kolanka u góry 
są nabrzmiałe; i. pappus = clayatus. 

Incrustatus: mówi się o owocu w którym nasiennik tak 
ściśle z powłokami nasienia iest zrosły, ze się od nich 
rozróżnić nie daie. 

Incubitus = Incumbens. 

Incumbens, wsparły: oznacza w ogólności, że organ 
iakiś na powierzchni drugiego iest położony, ale z nim 
nie zrosły. Incumbens antheraY^^WiA. , główka pyłkowa 
bokiem na wierzchołku niteczki osadzona; inc, cotyle- 
dones^ liścienie na grzbiecie s^'oim zarodek noszące. 

Incurvans, zairzywiaiący 5if ^zaki^zy wienie do wewnątrz 

Incurvatus, zakrzywiony S wskazuią. 

Incuryus = Iiiflexus. 

Indefinita stamina^ pręciki nieozndczane : ieżeli ich 
znayduie się więc6y niż dziesięć ; w ów czas bowiem 
w liczbie swey nie przedstawuią iuż stałego charakteru. 

Indehiscens, nieołwieraiący się: owoc który, w dożrza- 
lości na części się nie podziela. 

Indeterminatus łhallus^ plecha nieoznaczona: którey 
granice nie są wyraźne. 

Indicans macula Konr. Spreng. = Nectarostigma. 

Indigenae plantae^ rośliny traiowe: w iakimś kraiu 
rosnące. 

Indigoticus, indygowo-błękiłny: kolor farby indy- 
chtowey. 

Indistinćti nerpi^ nerwy niewyraine^ albo bez żadnego 
porządku poplątane. 

Indiyisus, niepodzielony^ poiedynczy: używa się miano- 
wicie w znaczeniu przeciwnem wyrazowi Ramosus^ 
często tćż iest przeciwznaczny z wyrazem Fissus; 
w pierwszym więc razie znaczy toż samo co simplex^ 
w drugim co integer, 

InduplicAtiya aestivatio Spreng. oh. Aesli valio. 

Indure^scens słipula.^ przysadka liściowa łwardnieiąća^ 
npyyf kolce przechodząca, iak u Astragaliis. 

Indusiatus, zawiykę maiący. 

Indusium, zawiyka; tak się nazywa delikatna blonka, 
kupki na^on paprociowych pókrywaiąca. Jeżeli przy 



Digitized 



by Google 



IND INF 123 

każdey kupce iedna iest tylto zawiyka, w ów czas zowie 
się ona poiedynczą i. sijnplex; ieźeli zaś każda kupka 
dwiema zawiykami, do dwóch stron przymocowanemi, 
iest opalrzona, mówi się wtedy, ze iest zawiyka podwóy- 
na i, duplex. Zawiyia samym tylko Paprociom iest wła- 
ściwa, niekiedy iediiak wyraz ten używa się także na o- 
znaczenie blonki, kapelusz w rodzaiu Hymerwphallus 
u spodu otaczaiącey, a która bynaymniey nie iest z nim 
zrosła. Indusium cornicidałuni ^ ob. Corniculatus. 
Induyiae, Induyiae florales Corr. , szupinki: są to czę- 
ści kwiatu przy owocach pozostałe; owoc zaś taki na- 
zywa się IndupiatiLS, 
Induyialis cabyx: mówi się o kielichu, który po zapło- 
dnieniu nie opada, owszem wzrastaiąc obszernieyszym 
się staie i owoc w sobie zawiera; iak w Wiśni amery- 
kańskiey {Physalis perupiand), 
In er mis, bezbronny: nie maiący cierni, kolców, ości, 

szczecin , i t. d. 
Inferne, ja dołu. 

Inferus, niższy: niższe położenie organu, względem in- 
nego, oznacza, I tak: inferus calyx .^ kielich podowo- 
cowy: owoc w sobie zawieraiący, a toż samo znaczy 
germen ^wp6rw/7i,\ wzaiemnie \^z germen inferum i ca- 
Lyx superus., iediio i toż samo wyrażaią. Inferus jlos = 
inf. calyx; i. ovariuin.^ iaiecznik zupełnie z okwiatem 
zrosły, albo kiedy ok wiat na iaieczniku iest osadzony; 
inf er a seu inferior pagina folii .^ dolna powierzchnia 
liścia; i.radicula^ roslek u spodu nasienia położony. 
Infirmus = Debilis. 

Inflatus, wydęty: organ obszernieyszy iak zwyczaynie i 
wewnątrz powietrzem napełniony, np. i. calyx iest u Cu^< 
cubalus Behen. ;i. capsula u Colcliicum autumnale; i t. d. 
Infle^us, zagięty: wierzchołkiem łękowato do wewnątrz 
zagięty, np. i. Jolium.^ liść którego wierzchołek do ło- 
dygi się zakrzywia, iak \xALoe mitraeformis; i. pełala^ 
u Pimpinella; i. sąuainae cały cis u Jirctium. 
Inf lor es cen ti a, kwiatostan: Linneusz rozumiał przez 
ten wyraz sposób iakim kwialy na roślinie są rozłożone; 
gatunki kwiatostanu u niego były: Fasciculus^ Capitu- 
lum , Spica , Racemus , Corynibus , PanicuLa , Thyrsus 
i Ferticillus^ dzisieysi dodaią: UrnbeUa^ Cyma., Amen- 
tum., Spadix., Spicula^ Glonierulus i Sorus. Dec. przez 
kwiatostan rozumie zbiór albo układ organów do kwia- 
tów należących, iako też i funkcyy odbywaiących się 
w tych organach podczas kwitnienia. 
Infra = Hypo. 



Digitized 



by Google 



124 INF INS 

Infr 8ia^iUsLvi 8 ^ nizejiątowj^ np. przysadka pod osa clą 
liścia umieszczona. 

Infractus, załamana: organ , który nagle zmienia sw<Sy 
kierunek. U Willd. znaczy toż samo co Genicidatus, 

Infundibuliformis, leyiowaty: organ rurkowaty, \j 
spodu wazki, ku górze nieznacznie rozszerzaiący si^, 
tak, że kształt leyka przedstawuie; Willd. zaś dodaie^ 
że brzeg ieszcze powinien bydź płasko rozszerzony. 

Inna ta corolla Link, korona wrosła; tak mocno z oso.— 
dnikiem pofączona, iż się łatwo oddzielać nie daie. 

Innovando-divisus, Innoyans = Prolifer. 

Innoyatio Hed w. , latoroSl: gałązka młoda w tym roku 
wyrosła, co pospolicie trybami nazywaią. 

Inoculatio, ocziowanie : operacya w celu rozmnażania 
roślin, za pomocą którśy oczko to iest pączek, albo nie- 
kiedy gałązka młodey rośliny, wsadzone za korę innego 
drzewa, z nićm się zrasta i rozwiiaiąc się nowe indy- 
widuum wydaie. 

Inodorus, bez zapachu: żadnego odznaczaiącego się za- 
pachu nie maiący. 

Inordinati sori: kupki bez porządku osadzone. 

Inosculatio = Inoculatio. 

Inpalpabiles pori = Inconspicui. 

Insertio, osada: położenie iakiegoś organu względne do 
organu na którym on iest umieszczony. Osada ta może 
bydź bezhednia {immediata) ^ ieźeli iakiś organ bez- 
pośrednio na drugim iest osadzony; albo poSrednia {rne^ 
diała)^ ieżeli organ osadzony iest na drugim za pośred- 
nictwem trzeciego.. Takoż Insertio = Inoculatio. //z- 
sertiones medidlares = Radii medullares. 

Insertus, osadzony. Uważa się pospolicie raieysce osady; 
mówi się przeto : stamina cały ci inserta ipcrigyna)^ prę- 
ciki na kielichu albo na teyże co i owoc płaszczyźnie o- 
s^dzone , corollae inserta {petaJostemones)^ na płatkach 
korony osadzone, receptaculo inserta {hypogyna^ iha- 
lamostejnones)^ na osadniku umieszczone, stylo inserta 
(gynandra^ epigyna^ stylostemones^ stigmatostemones^y 
na słupku osadzone. 

Insidens: bezpośrednio na iakimś organie osadzony, np. 
fios folio insidens^ kwiat bezszy pułkowy , na liściu osa- 
dzony, iak u Helleborus hyemalis ,• calyx ouario insi- 
dens , kielich bezpośrednio na iaieczniku osadzony, iak u 
JlsaruTn, 

I n s i p i d u s, iałowego smalu: żadnego szczególnego smaku 
nie maiący. 

Insolatio: więdnienie roślin z przyczyny zbytecznego 
upału. 



Digitized 



by Google 



INS INT 125 

Instructus, opatrzony: np.flos corolla et calyce instruc- 
tus^ kwiat koroną i kielichem opatrzony. 

Integer, cały: wyraz ten używa się na oznaczenie, że 
iakiś organ pfaski nie ma żadnych nacięć znacznieyszych, 
chociaż może bydż karbowany, piłkowany lub ząbko- 
wany. Mówi się także integra calyptra^ ieżeli czepek 
na około wierzchołek torebki otacza; i, cauLis^ gdy ło- 
dyga iest wprawdzie gałęzista, ale pień główny od gałęzi 
rozróżnić się daie; i. inpolucrujn^ gdy pokrywa na o- 
kolo szypułkę otacza; i. pappus^ gdy puch na okoIa 
wierzchołek nasienia obeymuie; i. p rianthium^ ieżeli 
ok wiat nie iest zgoła podzielony; i. radix^ korzeń pełny, 
wewnątrz próżności nie maiący. 

Integer ri mus, całohrzegi: mówi się o organie płaskim, 
którego brzeg żadnych drobnych nacięć nie ma, chociaż 
może bydź na klapy lub inne większe nacięcia podzielony. 

Integumenta, pokrywy: wszelkie organa, które inne 
w sobie zawieraią i nieiako za pokrycie im służą , w o- 
gólnosci oznacza. Rozróżniaią się zaś pokrywy przez 
wzgląd na organa iakie w sobie zawieraią. I lak: i,flo^ 
ralia^ pokrywy kwiatowe, = Perianłhium; i. genita- 
lium externa = Perianthium; t seminis^ nasiermiki, = 
Pericarpia; /. Seminis propria Gartn. = Spermodermis; 
i. seminis accessoria Gartn. , są to Arillus i Cuticida, 

Intense, mocno: używa się do oznaczania mocnego na- 
tężenia kolorów. 

Inter, Intra, między: przyimek ten położony na początku 
iakiegoś wyrazu , wskazuie, iż to o czera mowa, położone 
iest między organami przez wyraz wspomniany ozna- 
czanymi, np. ińtercelliddris międzykomórkowy, intror- 
foliaceus międzyhstny. 

Intercellulares ductus^ meatus^ ob. Ductus. 

Interceptus, przecięty^ przefi>ięzisty; np. inłercepłws^ 
dissepimenłis^ sepłis^ it.d.^ organ iakiś maiący próżność 
przegrodami poprzecznymi podzieloną; legumen isth- 
mis interceptum^ łupina przewięzista : guzowata i po- 
między guzami znaczne przedziały maiąca. 

Interior, wewnętrzny: wewnątrz iakiegoś organu umie- 
szczony. Interior perigonium Hedv. ob. Perigonium; L 
tunica seminis Gartn. = Endopleura. 

Interius dehiscens, ob. Dehiscens ; i, d. indusium.^ za- 
wiyka w Paprociach od brzegu hstowia przymocowana, a 
ze strony nerwu otwieraiąca się np. Pteris. 

Intermedius, poSredni: organ między dwoma inrićmi 

rołożeniem lub kształtem pośrednie mieysce trzymaiący. 
tak: i. calyx^ albo i. perigonium, Hedw., oznacza część 
kielicha podwóynego zawartą między kielichem ze- 



Digitized 



by Google 



126 INT INT 

wnętrznym a koroną; i, caudex ob. Cauclex; L germerz 
seu ovariu7n^ iezeli iaiecznik albo między dwoma kie- 
lichami, iak u Linnaea^ albo między kielichem a ko— 
ronćj, iak u Adoxa^ iest położony; i. piania^ Bernh. = 
Hybridus, Oprócz tego gatmiki, wielkość lub charak- 
tery pośrednie między dwoma gatunkami posiadaiące, tćm 
się oznaczaią nazwiskiem. 

luternodia, między sŁawy^ międzyholanka: tak się na- 
zy waią części łodygi zawarte między dwoma kolankami, 
stawami, albo parami liści, lub też części szy pułki za- 
warte między okółkami. 

Inter nus, wewnętrzny: wewnątrz iakiegoś organu lub 
wielu organów zawarły. I tak: z. albumen^ białko śro- 
dek ziarna zaymuiące^ lak, że zarodek z iiścieniami na 
około ie otacza, np. Mirabilis; i. genimae^ pąki w wy- 
drążeniach kory ukryte, np. Robinia biała; i. Tuem- 
brana seminis Gartn. = Endopleura ; i, perigynandra 
Neck. , i, perigonium Hedw. = CoroUa; i, parasiticae^ 
ob, Parasiticus; i, secundinae^ są Albumen i t^itellus^ 
i. UTubilicus seminis = Chalaza. 

Interpositiya dissepimenta^ ob. Dissepimentura. 

Interpositus, naprzemian ułoionyi iezeli iakiś organ 

Eołoźony iest między dwoma innemi podobnemi do sie- 
ie, ale oddzielney od niego natury; albo też l6y samey 
natury ale odmiennego kształtu lub inney wielkości; np. 
ascidia filis interposita^ puszki włóknami poprzedzie- 
lane, czyli z włóknami na przemian ułożone, iak w grzy- 
bach doskonalszych; antherae filis v, paraphysibus in- 
terpositae , iak u Mchów; i t. d. 

Inter raneae planŁae : rośliny w ziemi znayduiące się, 
np. Trufla. 

Interrupte-pinnatus, przerywano-pierzasty: mówi się 
o organie pierzastym, którego pierzastości • naprzemian 
albo tylko w niektórych mieyscach, większe z mniey- 
szemi są ułożone. 

Inter ruptus, przerywany: co nie iest ciągłem ale w pe- 
wnych mieyscach przerwy ukazuie. I tak: z. amentum 
spica^ iezeli w kotku lub kłosie niektóre mieysca na- 
gie, bez kwiatów, niby przerwy, postrzegać się daią; u 
Lamellae = Inaequales; i. sori.^ iezeli kupki nie ciągle 
w iednakiey odległości są osadzone, ale przerwy zo- 
stawuią. 

Interstinctus = Interceptus; i. i^o^a = Vasa spiralia 
moniliformia. 

Interstitium, odstęp^ przedział: przestrzeń zawarta 
między dwoma organami, brana na trzecim który im za 
wspólną osadę służy, albo między dwiema częściami te- 



Digitized 



by Google 



INT INV 127 

goz samego organu. Interstitia foliorum^cz^ci łodygi 
zawarte między nasadami liści. 

Intertextus, poplątany: ieźeli wiele organów długich a 
cienkich w rozmaitych kierunkach z sobą się przecinaią. 

Interyalla succiflua Link. = Vitta. , 

Intervalvia dissepimenta = Dissepimenta interpositiya. 

Intestinae parasiticae , ob. Parasilicus. 

Intorsio JL. , skręcenie: szrubo watę zakrzywienie organu. 

Intra, i4>ewnątrz. 

Intrafoliaceus, międzylisłny: między liśćmi osadzony; 
np* «. peduncidus szypulka między dwoma liśćmi po 
środku na fodydze osadzona, iak u Solarium nigru7n;i, 
stipidae^ przysadki liściowe nad ogonkiem osadzone, iak 
u Morw, ^ 

Intrarius embryo^ zarodek wewnętrzny: wewnątrz 
białka osadzony, np. Jodła, 

Intricatus, powikłany: mówi się o organie, któcego liczne 
gałęzie rozpościeraią się i gęsio wyrastaią, tak, ze gatunek 
darnią tworzą, np. łodyga u Hypnum intricatum, 

Introflexus, do Środku zagięty; i. valvae = Dissepi- 
menta valvaria; L suturae^ ieźeli brzegi łuszczy nek w na- 
sienniku po zetknięciu się z sobą ieszcze do środka owocu 
zachodzą. Te mogą bydź conjunctim inłroJlexae^ łą- 
cznie zagięte: gdy i wewnątrz są połączone; albo distin- 
ctim introflexae ^ rozdzielnie zagięte: zaraz po zetknięciu 
się obie błon ki od łuszczy nek uformowane rozdzielaią się. 

Introrsus, do wewnątrz skierowany. Introrsum dehi- 
scens = Inteiius dehiscens. 

Intus susceptio, przyymowanie do wewnątrz. 

Inundatae plantae: rośliny spławne: na mieyscach 
wiosną wodą zalanych, przez lato zaś suchych rosnące. 
Naturalna familiia roślin u Liimeusza, z kwiatami nie 
poczesnemi , np. JJippuiis^ Potamogeton i t. p. 

Inyersus, przewrócony: przeciwny zwyczaynemu kie- 
runek maiący; i, annulus^ pierścień u góry przyrosły, 
na dół zaś^dzWsOnkowato zwisły, np. Agaricus phaUoides\ 
i, a/i^Aera = posti ca; z. C77i6r/o Gartn. = Anlilropus; L 
radicula = ayersa; i, semen ^^ nasienie przymocowane 
do wierzchołka nasiennika lub iego komórki, np. Drapacz 
CDipsacus), 

Invevtentia folia: tak się nazywa ułożenie liści w u- 
spieniu roślin, ieźeli listki liścia pierzastego na dół zwi- 
iaią i skręcaiąc się na swych ogonkach, nie iuź dolnemi 
lecz górnemi powierzchniami z sobą się stykaią, np. 
Cassia, 

Inyolucellum, pokrywka = Inyolucrum partiale. 

Inyolucralis: nakształt pokrywy około iakiegoś organu 



Digitized 



byGopgle 



128 INV INV 

osadzony; np. i, spinae^ acidei^ ciernie łub kolce na o- 
kolo kwiaty otaczaiące i nieiako za pokrywę im służące, 
np, Carduus marianus, 

InvoIucratus, pokrywą opatrzony; np, i, capiłulum^ 
iezeli główka u spodu otoczona iest liśćmi róźnemi od 
liści zwyczaynycn rośliny, lak u Słałice Armeria^ i, 
fructus y owoc od organów zewnątrz kielicha lub korony 
będących tak otoczony, ze w nich cały albo częścią tylko 
iest ukryty, iak u Cyprysu; i, nux , owoc otoczony kieli- 
chem, koroną, miodnikami, łuskami, lub innćmi ia- 
kiemi pokrywami; i, pedunculus ^ szypułka u spodu 
przysadkami kwiatowemi otoczona ; i, verticillu8^ w tern 
samem bierze się znaczeniu co i i, capitidum. 

Inyolucrum, pokrywa : iest to , podług Linneusza, 
zbiór listków, które nasadę szypułek kwiatowych ota- 
czaią i same kwiaty przed ich rozwinieniem się obey- 
ipuią. Pokrywę otaczaiącą wszystkie szy pułki balda- 
szka, nazywa on pokrywą ogólną 7. unwersale v. ge- 
nerale; pokrywy zaś szczególne tylko baldaszki otacza- 
jące, szczególnemi pokrywami /. partiaUa mianuie. 
Bernhardi pokrywę wiele kwiatów otaczaiącą, nazywa 
/. commune , pokrywę zaś ieden tylko kwiat otaczaiącą, 
zowie i. proprium; pokrywę, która kilka innych po- 
kryw otacza, nazywa /. unwersale ^ każdą zas z tych 
pokryw otoczonych /. partiale mianuie. Tym więc 
sposobem /. unipersale Linneusza , może bydź /. par- 
łiale u Bernh., iezeli /. uniwersale tego ostatniego nie 
będzie się znaydowało. Dec. ogólnieysze ieszcze zna- 
czenie do wyrazu pokrywa przywiązuie. U niego In- 
volucrum iest zbiór jakichkolwiek organów naybliżey 
kwiatu umieszczonych (często nawet i liść poiedynczy;; 
łuski więc, plewy traw, pochwę kwiatową i pokrywki 
do pokryw także zalicza, i częstokroć kielich ogólny 
{anthodium) wyrazem /. Jloris mianuie. Involucruni 
jilicum Smith = Indusium. /. gemmae nazywa Gartn. 
łuski pąka, zarodek od wpływów zewnętrznych ochra- 
niaiące i po iego rozwinieniu się u spodu pozostaiące; 
te mogą bydź: /. gemmae caduca = Ramenta, albo 
/. gemmae stabiles^ iakićmi są łuski cebul. /. geni- 
talium = Perigonium; /. lignea Małp. =: Strata li- 
gnea. Niektórzy do pokryw bezą także Pierścień i 
Oponę, 

Inyolutiyus embryo: Link tak nazywa zarodek, w któ- 
rym przed rostkowaniem nie można oznaczyć łodyżki 
i korzonka, a te się dopiero w czasie rostkowania roz- 
wiiaią, iak w roślinach iednoliścieniowych, — dla rozró- 
żnienia od zarodka rozwinionego (embryo epolutus) 



Digitized 



by Google 



INV ISO 120 

roślin dwuliścieni owych, w którym łodyżka z liśćmi 
pierwot4ierai i korzonek, przed roslkowamem nawet s^ 
iuź widoczne. InvoLutiva folia nazywa Dec. liście w pą- 
ku tak uiożone, ze oba brzegi każdego liścia do we- 
wnątrz na siebie się zwiiaią, a które Liunensz yoZ/a i/ł- 
voLuta mianm*e. 
Inyolutus, zawiniony: organ plaski obu brzegami do 
wewnątrz sam na siebie zwiniony, iak np, liście u 
Pinguicula vulgaris, Lwoluta foLiatio L. = InvoIu- 
tiva folia; L pileus^ kapelusz którego brzegi do we- 
wnątrz są zawinione; i, stigma^ ieźeli końce podzielo- 
nego znamienia do wewnątrz są zwinione. 
I n V o 1 V e n s , obwiiaiący; np. coroUa inpohens jilamenta 
iest u Monarda^ gdzie górna iey warga pręciki obey- 
muie. lnvoLventia folia ^ nazywaią się liście w uśpieniu 
roślin, ieźeli są troiste a ich listki do góry się podno- 
.szą, wierzchołkami do siebie się zbliźaią, podstawami 
zaś oddalaią się, i tym sposobem kwiaty otaczaią, np. 
Trifolium incarnatum, 
Irregularis, nieforemny: mówi się o organach, które 
w kształcie swym lub ułożeniu symetryi nie ukazuią. 
I tak: L corolla monopełala^ ieźeli części korony ie- 
dnopłalkowey nie są iednostaynego kształtu lub wiel- 
kości, albo też niesymetrycznie są rozłożone; toż samo 
ma się rozumieć i o kielichu iednodziałkowym. Do ko- 
rony iednopłalkowey nieforemney należą: corolla UgU" 
lała^ unilabiała^ hilabiała^ ringens^ per sonata i re- 
supinata. Irregularis corolla polypełala nazywa się 
korona wieloplalkowa, którey płatki różnią się od sie- 
bie wielkością lub kształtem; do niey należą: corolla 
papilionacea , diptera v. bialata , orchidea i anomala, 
Irregularis contextus cellulosus nazywa W illd. tkankę 
komórkowatą u Skrytopłciowych, którzy komórki ża- 
dnego foremnego kształtu nie maią. 

Irregulariter, nie foremnie: np, i, incisa corolla^ ko- 
rona nieforemnie nacięta; i, dehiscens frucŁus^ owoc 
nieforemnie się otwieraiący, i t. d. 

Irritabilis, drażliwy: organ iakiś niby czuciem obda- 
rzony, tak, że za dotknięciem ruchowi podlega; Tzp. u 
Berberysu są pręciki drażliwe u filamenta^ które za 
dotknięciem ich przy nasadzie do słupka się zbliźaią. 
W^łasnośc ta roślin zowie się drazliwością {Irriłabi" 
litas). ^ . 

Isantherae planłae^ rośliny równopręcilowe : w któ- 
rych pręciki równćy arą długości. 

Iseuthynlon Hedw. = Erectus. 

Isos (w grec. zloź.) równy: toż ^amo co Aeąualis. 

17 



Digitized 



by Google 



130 ISO LAC 

Isostemones plarUae Wach.V rośliny, w których liczba 
pręcików każdego kwialu rÓYł^na iest liczbie płatków 
korony. 

Isthmis interceptus, ob. Interceptus; iałhmia concałena- 
ta sporidia = concatenata. 

Juba, grzywa i wiele włosów długich i gęstych, albo 
-delikatnych szczecin, np, Hordeum juhatum, Dawnieysi 
wyrazem tym oznaczali wiechę bardzo rozpierzchłą. 

Jugum, para: tak się nazywaiądwa organa naprzeciw 
siebie umieszczone, np, w liściu złożonym para listków 
naprzeciwległych. Daie się wzgląd na liczbę par, a 
z tąd liście bydź mogą uni-bi-łri- i ł, d, multi-juga^ 
sprzężone o iedney, dwóch, trzech, i t. d. wielu pa- 
rach. Garln. wyniosłości znaczne, niby nerwy, na na- 
sionach znaydui^ce się, cosia alho Juga nazywa. 

Juliferae = Amenlaceae. 

Julus = Amentum. 

Juncifolius: maiący liście podobne do liści Situ (Jiw/i- 
cus), 

Jusculum Benih. = Latex sporophorus. 

L. 

Labellum, broda: tak się nazywa dolna klapa korony 
storczykowey w kształcie wargi rozszerzona, ob. Or- 
chidea coroLla, Wreszcie wyraz len znaczy toż samo 
co Barba. 

Labiatiflorus: kwiat składany, którego kwiatki szcze- 
gólne są dwu wargo we. 

Labiatus, wargowy: mówi się o koronie iednopłatko- 
wey lub kielichu iednoli.slkowym, ieźeli ich brzeg albo 
na iednę stronę się przedłuża, albo też na dwie prze- 
ciwległe, nierówne lub do siebie niepodobne części, iest 
podzielony. Każda z tych części wargą Labium się 
nazywa, i w górze położona zowie się wargą górną 
labium superiu^^ dolna zaś część wargą dolną labium 
inferius się nazywa. Do oznaczenia liczby warg uży- 
waią się wyrazy: unilabiatus iednowargowy i bilabia- 
tus dwu wargowy. Labiatus fiosculua^ kwiatek w kwia- 
tach złożonych dwuwargowy. 

Labium, warga ^ ob. Labiatus. 

Labyrinthiformis, pozaginany : w różne s trony i 
rozmaicie pogięty, np. blaszki u Daedalea. W zasto- 
sowaniu do powierzchni wyraz ten znaczy toż samo co 
Daedaleus. 

Lac, mleko: gatunek soku gęstego, białego lub ióliego^ 



Digitized 



by Google 



LAC LAE 131 

do mleka podobnego, ialci po zerwaniu łodygi lub o- 
brażeniu organów niektórych roślin wypfywa. 

Laceratiyus: Dec. tak nazywa liśc, który przy pod- 
stawie lub u wierzchołka bardziey iest nacięty niż 
gdzieindziey. 

Laceratus, Lacerus, podarły: organ plaski, którego 
brzeg nieforenanie iest podzielony, iak gdyby był po- 
szarpany. 

Ł a c i n i a , podziałia , ob. Laciniatus. 

Laciniatus, poszarpany : mówi się o organie płaskim, 
którego brzeg na części iest podzielony, a każda z tych 
części znowu bez żadnego porządku porozcinana. Czę- 
ści te nazywaią się podziałkami Laciniae, Liście po- 
szarpane są u Brassica oleracea ładniała. 

Łacin ulatus: bardzo drobno poszarpany. 

Lacrymiformis = Dacryoideus. 

Lactescens, mleczny: po zerwaniu mleko wydaiący, 
iak Jaskółcze ziele {Clielydoniurri) ^ Ostromlecza (jBw- 
phorbia), » 

Lactescentia: wydobywanie się soku mlecznego w nie- 
których roślinach po obrażeniu ich organów. 

Lacteus, mleczny: kolor biały bez blasku, cokolwiek 
w błękitny wpadaiący. Lncteus Willd. = Candidus. 

Lacunae Mirb. , luki: próżności wewnątrz roślin z roz- 
darcia się nieforemnego tkanki komórkowatey powsta- 
jące, które nayczęściey powietrzem są napełnione. Link. 
cztery naslępuiące ich gatunki uważa: irregulares^ nie- 
foremne: iakie się postrzegaią w liściach, osadnikach. 
i innych organach wiele tkanki komórkowatey zawie- 
raiących; fistulosae^ piszczalkowate : zaymuiące cały 
grodek łodygi i czyniące ią piszczałkowatą, iak u Traw; 
regulares^ foremne: iakie się postrzegaią w środku ło- 
d)g roślin wodnych, gdzie rozdarte komórki foremnie 
się układaią, iak w Silowiu {Scirpus); cellulares^ ko- 
mórkowate : formuiące wielkie próżności , których ściany 
złożone są z tkanki komórkowatey, iak u Sparganium. 
Te ostatnie od niektórych za tkankę komóAowatą zło- 
żoną, Tela cellulosa cómposiła^ są uważane. 

Lacunosus, lutowały: znaczne próżności wewnątrz 
maiący, iak np. trzon u Helvella sulcata\ Z. folium^ 
ieżeli dolna powierzchnia hścia pomiędzy nerwami zna- 
czne ma wyniosłości, tak, że górna iego powierzchnia 
w tych mieyscach wklęsłości przedstawuie. 

Lacus, iezioro: o dnie twardera i wodzie czystey, ztąd: 

Lacustres planłae^ rośliny ieziorne: w ieziorach o 
dnie twardem rosnące. 

Laetus, świałłyi mówiąc o kolorze. 



Digitized 



by Google 



132 LAE LAP 

Laeyigatus, wygładzony, mówi się o powierzchni nie 
inaiącey żadnych drobnych wynioslośti ani wklęsłości, 
' i prawie Iśniącey. 

Laevis, równy i naaiący powierzchnią bez żadnych dro- 
bnych wyniosłości i wklęsłości , iakierai są brodawki, 
dziurki i t. d., słowera bez źadney szorstkości, chociaż 
włosami może bydź pokryty. 
Lagenarius, Lagenatus , Lageniformis , hutelkowaty : u 
góry cienki, obły, dość długi, u spodu rozszerzony, 
okrągły, tak, ze kształt fioli przedstawuie. 
Lamellae, blaszki: są to delikatne błonki, na spodniey 
powierzclnii kapelusza niektórych grzybów od trzonu 
do obwodu promienisto się rozchodzące, i błoną na- 
sienną (Jiymenium) pokryte ; np. Syroieszka. 
Lamellatus, blaszkowaty: blaszkami opatrzony, np, L pi- 
łelŁs; albo cienką blaszką kotńczący się, np. L stigma^ 
iak u Gratiola. 

Laraellosus: tak nazywa Bernh. organ grubością ^ h- 
nii nie przechodzący, a tylko w długości i szerokości 
znaczny. 

Lamina, blaszka: część organu płasko rozszerzona, np. 
blaszka liścia , blaszka płatka korony. Lamina prou^ 
gera^ ob. Apothecium. 

La min o sus = Lamellatus. 

Lana, wełna: włosy długie, miękkie, dość gęste, roz- 
maicie pogięte iednak nie poplątane, tak, ze każdy 
z nich łatwo od iimych rozróżnić się może. Or- 
gan takiemi włosami pokryty, zowie się wełnistym /a- 
natus. 

Lanatus, wełnisty: ob. Lana. 

Lanceatum folium^ liść lancowały : Hayne tak nazy- 
wa hść mniey więcey równowązki, przy nasadzie albo 
ucięty albo sercowaty. Ten kształt maią hstki listowia 
u Płeris atro-purpurea. 

Lanceolato-linearis, lanoetowało-równowązki: lan- 
cetowaty, prawie równowązki. 

Lanceolato-ovatus, lancetowato - iaiowaty : lanceto-^ 
waty, lecz koniec dolny szerszy od górnego. 

Lanceolatus, lancetowaty: organ płaski, eliptyczny, 
na obu końcach liniiami pod kątem ostrym zbiegaiąr 
cemi s\ą zamknięty, iak np. liść u Babki laucetowatey 
{Plantago lanceolatd). 

Lanigerus, Lanugitiosus = Lanatus. 

Łanu go = Lana. Lanugo Tournef. == Pappus. 

Lapideus, kamienny, bardzo twardy, np. 1. nux iest u 
Niezabudki (Myosotis). 

Lapidosus = Petrosus. 



Digitized 



by Google 



LiVP LAT 133 

Lappaceiis: haczykowatymi szczecinami osadzony; iak 
nasiona u Lappago racemosa, 

Larvatus = Fersonatus. 

La tera, hohL Latera frucłus ^ są to dwie slrony prze- 
ciwległe owocu, na których szwy się znayduią, iak 
w Strąku. Latera seminis Gar In. ob, Hilum. 

La tera lis, boczny: na boku iakiegoś organu osadzony, 
albo tez sam bokiem przymocowany. I lak: /. anthera^ 
główka pyłkowa bokiem do końca niteczki przyrosła; 
/. bulbus^ cebula która z boku liście i kwiaty wydaie; 
Z. Jlos^ ieźeli kwiat nie na wierzchołku Jęcz z boku ło- 
dygi iest osadzony; /. nervi^ nerwy z boków nerwu 
głównego wycliodzące i dążące do brzegów liścia; Z. 
Stylus ^t szyyica z boku iaiecznika osadzona. 

Latere dehiscens, z boku otwieraiący się: ob, De- 
hiscens. 

Lateriflorae: tak się nazywaią rośliny, w których 
kwiaty albo do boku liścia, albo tśź z boku podstawy 
liścia do łodygi są przymocowane, np. Pomidory. 

La terifoli i J?ore5, pedunculi: kwiaty lub szy pułki przy 
boku liścia na łodydze osadzone. 

Lateritius, ceglasty: kolor czerwony ze znaczną ilością 
żółtego. 

Lat ex sporophorus: tak się nazywa massa szlamowata, 
wierzch kapelusza w niektórych grzybach, iak u Phal- 
lus^ powlekaiąca, w którey ziarna są zawarte,* i która 
z kapelusza spływaiąc nasiona te rozsiewa. 

Latifolius, szeroholiici: mówi się o roślinie, która 
w porównaniu z innemi gatunkami tegoż samego ro- 
dzaiu, szerokie ma liście. 

Latiseptae Dec: rośliny nierównosześciopręcikowe,* o 
strączku w kierunku prostopadłym do przegrody spła- 
szczonym, tak, że przegroda iest tćyze prawie co i 
strączek szerokości, np. Miesięcznik {Lunaria):^ i to 
właśnie co Tournef. palpulis dissepimento paraUęlis 
nazywa. 
Latissimus, bardzo szeroii: ieźeli, podług Bernh., 

szerokość iest siedm razy większą od długości. 
Latiusculus, coholwieh szeroki: kiedy szerokość dwa 

razy iest większa od długości, Bernh. 
Lato-lanceolatus, szeroko -lancetowaty: lancetowaty 

lecz szerszy iak zazwyczay. 
Latus, szeroki: mówi się o organie znaczną szerokość 
maiącym, lub t6ź o takim, którego szerokość większa 
iest, proporcyoualnie do długości, aniżeli innych podo- 
bnych organów teyże saraey rośliny, albo inney rośliny 
z tegoż samego rodzaiu. Szerokość i długość organu 



Digitized 



by Google 



134 LAT LEP 

mierzy się średnicą iego przecięcia poprzecznego i po- 
dłużnego. 
Latus, bot: ob, Lalera. 

Laxiflorus, rzadkokwiałowyi mówi się o kwiatostanie, 
klórego kwiaty na dtugich, od siebie odlegfych i sła- 
bych szypułkach są osadzone. 
Laxus, iviełhi^ słaby: w zastosowaniu do kwiatostanów 
wyraz ten znaczy toż samo co i laxiflorus^ i w ogól- 
ności przeciwznaczny iest wyrazom oznaczaiącym gęste 
skupienie organów. Laxus caulis^ Willd. nazywa ło- 
dygę oswoiey mocy utrzymać się mogącą, lecz za nay- 
mnieyszym powiewem wiatru łatwo się we wszystkie 
strony zginającą; Z. conłexłus ce//z//o«wi' Willd., tkanka 
komórkowata bardzo wolna, czyli z obszernych komó- 
rek złożona. 

Lecus Dec, piętka: iest to rozszerzenie mniey więcey 
tarczowate, Rlóre u cebul gatunek korzenia głównego 
stanowi; spodem korzenie wypuszcza, na wierzchu zai 
pąk czyli cebulę, a poźniey liście i kwiaty nosi. 

Lęgu men, łupina: iest podług Linneusza owoc otwie- 
rający się, dwuluszczynkowy, w którym nasiona do ie- 
dnego tylko szwu są przymocowane. Dec. nazywa łu- 
piną owoc otwieraiący się, błonkowaty, dwuluszczyn- 
kowy (rzadko o trzech lub czterech luszczynkach), 
w kiórym przedłużenie słupka rozdziela się na dwie 
gałęzie w kierunku szwu górnego równolegle idące, 'a 
nasiona do tego tylko szwu naprzemian do iedney i 
drugiey łuszczynki są przyczepione. Legumen spu- 
rium Gćirtn. ob. Spurius. 

Leguminosus, łupinowały: owoc z kształtu, sposobu 
otwierania się i osady nasion do łupiny podobny, wła- 
ściwie «aś nią nie będący. Leguminosae =. Papilio- 
naceae. 

Lei os (w grec. zloź.), równy^ nie chropowaty. 

Łenticula, soczewka: mała, okrąglawa lub podlugo- 
wata plamka, iaka się na gładkiey ieszcze korze drzew 
postrzega, a którey przyrodzenie dotąd nie iest znaio- 
me, np. Olszyna., Brzoza. Guett. plamki takowe na- 
zywał glandidae lenticulares. 

Lenticularis, soczewkowaty: dwa mnieysze odcinki 
kul płaszczyznami zrosłe przedstawuiący. 

Lentiferus: ciałka soczewkowate na sobie lub w sobie 
maiący, np. Cyatus. 

Lepicena Rich. = Gluraa calycina. 

Lepidotus, łuszczkowatj: łuszczkami tęgiemi, przyle- 
gaiącemi pokryty, tak, ze przez to kolor odmienia. 

Lepis (w grec. złoz.) łuska ^ łuszczka: = Squama. 



Digitized 



by Google 



LEP LIC 135 

L^pra, liszay: tak się nażywaią plamki, naksztalt lisza- 
iow pnie i gałęzie niektórych drzew pokrywaiące, które 
stan chorobny uieiako rośliny oznaczaią, i młodym 
drzewom bywaić| szkodliwe. 

Leproisus, liszaiowaty: używa się mianowicie do ozna- 
czania powierzchni plechy liszay có w, ieźeli ta iest 
szorstka, prawie koląca w dotknięciu, nieco popękana 
i łuskami pokryta. 

Lep I os (w grec. złoź.) = Gracilis, Exilis, Tenuis. 

Leucos (w grec. złoź.) = Albus. 

Leu-coxantnon, białawo-zółty. 

Liher, łyko: iest to część wewnętrzna kory, złożona 
z komórek podłużnych, doskonałemi i ciągtemi kana- 
łami międzj^komgrkowemi opatrzona. Komórki te po- 
dłużne idą po większey części pionowo i równolegle, 
w niektórych mieyscach tylko się rozchodzą, daiąc 
przeyście promieniom rdzeniowym. Naczynia spiralne 
nigdy się w łyku nie postrzegaią, chyba w części iego 
wewnętrzney, a i te^zdaią się raczey do bielu przyle- 
głego należeć. Zstępowanie soków w łyku, podług 
wielu naturalistów, ma się odbywać w kanałach mię- 
dzykomórkowych, wielu iednak innych twierdzi, iak 
Sprengel, Mirbel, Moldenhauer i t. d., że same ko- 
mórki ku temu celowi są przeznaczone, i dla tego ie 
rurkami soi^owemi {Saftróhren) ^ rurhami łyha (Bast- 
TÓliren) nazywaią. Z łyka na wiosnę występuie sok 
miazgą {camhium) zwany, który zbieraiąc się pomię- 
dzy łykiem a bielem, nową warstę tak drzewa iak i 
łyka tworzy. Warsly te roczne w łyku, podobnie iak 
i 'W drzewie, są widoczne; iakoż całe łyko np. Lipy^ 
wymoczone w wodzie, z blaszek siatkowatych iest zło- 
żone, które na podobieństwo kart xiążki jedne na dru- 
gich leżą: z kąd też i nazwisko w łacińskim Liber, 
Liber, wolny: do niczego nie przyrosły. I tak: libery, 
liberus calyx^ ieżeli kielich -nie iest z iaiecznikiem zro- 
sły; /. dissepimenła ^ ob. Di§sepimenlum ; 1. filamenta^ 
iak u wszystkich roślin, wyiąw.szy iedno-dwu- i wielo- 
wiązkowe; /. ovarium. = Superum. 
Libra ti lis = Yersatilis. 

Lic hen es, liszayce: oddział porostów, które Linneusz 
ziemnemi nazywał. Rośliny te pozbawione są części 
płciowych; łodygi i liści nie maią, lecz natomiast 
opatrzone są ogólnym osadnikiem natury bądź sko- 
rupiastey, bądź skórkowaley, czasem galaretowaley ni- 
gdy zaś ziehiey, który się pleclią (thallus^ recepłacu- 
lum unipersale) nazywa. Na tym osadniku postrzegaią 
się organa w kształcie brodawek) tarczek, które na 



Digitized 



by Google 



136 LIG LIL 

wierzchu oddzielney natury blonkę posiadaią, a na tey 
owoce lub nasiona są umieszczone. Organa łe pleszta- 
mi apotliecia^ sporocarpia) ^ albo ogóluiey osadnikami 
szczególnemi receptacula partialid) .sćj rniaiiowaae. 

Liguea portio Małp. = Corpus ligneuin. 

Li gil ił er ramus^ ga^^ź drzewiasta: nie liiaiąca na so- 
bie kwiatów. ^ ' 

Lig no sus, drzewiasty: natury drzewa. 

Lignum, drzewo: tak się nazywa twarda, w Dwuliście- 
niowych wewnętrzna w Jednoliścieniowych zewnętrzna 
część roślin, która iest prosto bielem udoskonalonym. 
Skład wewnętrzny drzewa tenże sam iest co i bielu, 
z różnicą tylko, że komórki podłużne tracą nayczęściey 
próżności wewnętrzne i pełnemi się staią, równie iak 
i próżności naczyń spiralnych napełniała się pęcherzy- 
kami i z czasem się zatykaią; kałialy iednakże między- 
komórkowe nie przeslaią tu bydź czynnemi , owszem 
niekiedy obszernieysze są iak w bielu. Drzewo, ró- 

' wnie iak i biel, do wstępowania soków iest przezna- 
czone; iak oz, rany zadane na wiosnę tym obticiey sok 
wydiiią im głębi ey w drzewo zachodzą. Twardość 
drzewa iest w stosunku odwrotnym prędkości wzrostu; 
wyiąlki od tego prawidła stanowią Klon^ Akacya i nie 
wiele innych. 

Li gul a, i^zyczei: iest mały, przezroczysty, blonkowaty 
listek, na końcu pochwy liściowey a na nasadzie liści 
traw ze strony wewnęlrzney ■ osadzony, który samym 
tylko trawom Jest właściwy. W kwiatach iczyczkiem 
nazywa się przedłużenie w iednę stronę korony rurko- 
waley kwiatka ięzyczkowatego, oh, Ligulatus. W S^a- 
peliach wyrazem Ligulae oznacżaią się wyrostki ze 
spodu siylostegii wychodzące, i na przemian z dzio- 
bem (rostrum) osadzone; położenie ich iest prostopadłe 
do osi kwiatu. 

Ligulatus, ięzyczkowaty : używa się mianowicie w za- 
, stosowaniu. do kwiatów. I tak: ligidata coroUa^ ozna- 
cza koronę o krółkiey rurce, w iednę stronę w kształt 
listka przedłużoną, tak, że za iednowargową nieiako 
uważać się może. Kwiat zfożony, którego w.szysłkie 
kwiatki raaią takie korony, zowie się iczyczhowatym 
{Jlos Ligulatus)'^ każdy zaś kwiatek, półkwiatkiem (Se- 
TnifloscuLus ) się nazywa. Wyraz Ligulatus używa się 




jwnoległt 
skini przez yivy raz^ sztabkowaty może bydż oddanem. 
Lilaceus, Liiacinus, lilowy: kolor światlo-fioletowy. 



Digitized 



by Google 



LIL LIN 137 

Łiliacea corolla^ korona liliowa: tak si\ą_ nazywa ko- 
rona nie niaiąca kielicha i złożona z sześciu, niekiedy 

* trzech płatków, albo tylko na sześć części podzielona; 
w pierwszym razie zowie się corolla łiliacea polype^ 
łalći^ w drugim zaś corolla łiliacea monopetala, 
X<imbatus, ob. Lirabus. 

Ziimbus, kraj' Jeżeli iakikolwiek organ rurkowaty lub 
okrągfawy wewnątrz próżny, będzie z końca płasko na 
wszystkie slrony rozszerzonym, rozszerzenie to nazywa 
się kraiem [limbus)^ np. kray korony, kielicha. Może 
leź bydź limbus peridii ^ ieźeli otoczeń pękaiąc się, brze- . 
gieni uformowanego otworu na wszystkie się strony od- 
gina. Organ kraiem opatrzony, wyrazem lAinbatus się 
oddaie. LT Dec. Limbus znaczy także toż samo co i 
Jjamina, 

L i ra i t a t u s , ograniczony : rtiówi się o organie maiącym 
wyraźne granice, oznaczone pospolicie liniią odmienney 
farby; ialć np. plecha u Lecidea parasema. 

Linea, Unita: długość dwunastey części cala, czyli dłu- 
gość białości xięźycowałey przy nasadzie paznogcia. 

Linea, szlrych: delikatna liniia, odmiennego zazwyczay 
koloru od powierzchni' na którey się znayduie.' 

Linea ri-lanceolatus, równowązho-lancetowaty : organ 
płaski, iednostayney wszędzie szerokości, na końcach 
zaś ostre kąty maiący. 

Lineari-subulatus, równoWązho^szydłowaty : ró wao- 
wązki, na końcu ostrzem opatrzony. 

Linearis, równowązhi: pociług Linneusza organ plaski 
albo spłaszczony, długi , iednostaynśy wszędzie szeroko- 
ści, niekiedy zaś na końcach zwężony. Inni dodaią, ze 
szerokość organu róu>nou>ąziiego niepo winna znacznie 
przechodzić długości linii; lecz niekoniecznie organ taki 
ma bydź bardzo wazki, potrzeba tylko, aby iego sze- 
rokość była małą względnie do długości, tak, iżby brze- 
gi były prawie równoległemi. 

LineatUs, azłryclwWany : mówi się o powierzchni deli- 
katnemi liniami prostemi i równoległemi, często od- 
miennego koloru, porysowaney. Niekiedy W tem sa- 
mem znaczeniu mówi się strialus: wyrażenie to iednak 
wtedy się raczey używać powinno, kiedy wspomnione 
liniie są wklęsłerai. Lineatutn foliuTti ^ i^i^W delikatne 
wiązki naczyń, róvynolegle całą długość hścia przebie- 
gaią; Z. tela cellulosa^ ob. Tela. 

Lingua efor mis, ięzylowaty: organ mięsisty, spłaszczo- 
ny, z końcem zaokrąglonym; 1. foŁium^ nazywa Li n- 
neusz liść równowązki, mięsisty, lępy^ pod spodem wy- 
pukły, z brzegiem częstokroć chrząslkowatym. 

18 



Digitized 



byGoogle 



138 LIN LOC 

Lingulatus = Ligulatus. 

Lirella: owoc liszayców, stanowiący pleszkę podfogowa- 
tą, prawie równo wazką, szparą lub rowkiem na wierz- 
chu opatrzoną, np. Opegrapha. 

Liltora, brzegi mórz; a ztąd: 

Littorales i^/o/i/oe, rośliny naclbrzeine : nad brzegami 
mórz rosnące. 

Lituratus: używa się, lecz rzadko, mówiąc o powierz- 
chni plarakowaley, ieźeli. te plamki zdaią się bydz po- 
zbawionymi skórki zewnętrzney, a przedstawuiącćmi czę- 
ści wewnętrzne. 

Liyidus, Śniady: kolor ciemno-szary w fioletowy prze- 
chodzący. 

Lobatuś, klapowały: podług Linneusza organ plaski, 
podzielony do środka na (;^ęści od siebie odlegle i z brze- 
gami zaokrąglonemi, zwane klapami jŁo6ż. Podług Dec, 
jeżeli nacięcia głębsze są niż zęby, a głębokości tey nie 
można dokładnie, lub się nie chce oznaczyć, wówczas 
organ zowie się klapowatym. Daie się wzgląd na liczbę 
klap z nacięcia wynikłych, ztąd też organ bydź może: 
hi-Łri-auadri-ąuinąue ^ i t. d, multilobus^ dwu-tizy-czŁe- 
ro-pięc, i t. d. wieloklapowy. 

Lobulus, ilaptai Mirbel tak nazywa u roślin niewła- 
ściwie Jednoliścieniow^mi zwanych , drugi liścień nie roz- 
winięty, który w postaci maley klapki się przedstawuie. 
ZśobuLi corculi = Cotyledones. 

Lobus, klapai ob. Lobatus. Lobi seminales Gleich. 
Lobi Grew = Cotyledones. 

Loculamentosus: raaiący próżność wewnętrzną prze- 
grodami na komórki podzieloną; np, 1. legumen per 
sepimenta^ iest podług Medic. łupina wewnątrz prze- 
grodćfmi na prawdziwe komórki podzielona, a w każdey 
z tych iedno, rzadko dwa, ziarna się znayduią. 

Loculamentum, komórka. Jeżeli próżność wewnętrzna 
owocu podzielona iest przegrodami na części oddzielne, 
każda z tych części komórką się nazywa, a od liczby 
.ich owoc może bydź uni'bi-tri-quadri-quinque ^ i t. a. 
Tnułtilocidaris^ iedrio-dwu-trzy-cztero-pięć, i t. d. wielo- 
komórkowy. Wyrazy te oznaczaią zarówno komórki 
iakiegokolwiefc organu wewnątrz próżnego, gdy ta pró- 
żność przegrodami iest podzielona. 

Locularis, komórkowy: ob. Loculamentum. 

Łoculosus, komórkowaty: mówi się o organie, które- 
go próżność wewnętrzna na obszerne komórki iest po- 
dzielona, iak np. łodyga u Baldaszkowych. 

Loculus = Loculamentum. Zroc;^; uazywaią się także 



Digitized 



by Google 



LOC LON 139 

dwa małe woreczki, na które główki pyłkowe są po- 
dzielone. 
Locusta Pal. Beauy, = Spicula. 
Łodicula Beauv. = Glumellula. 

Łomentaceus, przewięzisły : np* 1. folia ^ iezeli Uście 
w pewnych rajeyscach długości Eu nerwowi środkowe- 
mu są zwężone, tak, ze się przewięzistemi ukazuią. Lo- 
mentaceae: nazwisko naturalney familii u Linneusza; 
do niey należą rośliny nie maiące korony raotylkowatey, 
a których owocem iest łupina zwyczayna albo przewie- 
zista, np, Mimosa^ Cassia^ Cer atonia iw. i. 
Ł o m e n t u m , łupina przewiczista: Willd. tak nazywa 
owoc skórkowaty, podfugowaty, złożony z dwóch łu- 
szczy nek szwami podłużnerai z sobą połączonych, we- 
wnątrz przegrodami poprzecznemi na komórki podzie- 
lony, z których każda iedno ziarno zawiera. Owoc ten 
albo zupełnie się nie otwiera, albo też w mieyscach prze- 
gród na członki się rozpada, i to stanowi różnicę mię- 
dzy nim a łupiną zwyczayna. Nasiennik ten zazwyczay 
bywa przewięzisty, a taki od Linneusza legumen isthmis 
interceptum był nazywany. 
Longissimus, bardzo długi: którego długość wiele razy 
fizćrokośc przechodzi. Longissimus calyx^ kielich dwa, 
trzy razy od korony dłuższy, i wzaiemnie Z. coroUa^ 
koronę dwa, trzy razy od kielicha dłuższą oznacza. 
Wreszcie wyraz lenwskazuie, że organ iakiś ma nieró- 
wnie większą długość, niż zwyczaynie, np, Lfilamenta^ 
iak u Babki (Plantago); Lpetiolus^ gdy ogonek dłuższy 
iest od liścia, iak u Połentilla alba; i t. d. 
Łongitudinalis, podłużny; Z. dissepimenłum^ ieżeli 
przegroda w kierunku długości nasiennik przebiega , ko- 
mórki zaś przez takie przegrody uformowane, zowią się 
podtużnćmi Z. loculamenła; Z. nerui^ nerwy w kierunku 
długości organu od iego podstawy ku wierzchołkowi idą- 
ce; Z. sori^ gdy kupki rzędami podłużnćmi na listowiu 
są uszykowane. 
Liongitudinaliter, podłużnie : np. Z. dehiscens fructus^ 
owoc w kierunku podłużnym olwieraiący się; L Jissum 
peridium^ otoczeń rozcięty od wierzchołka ku podsta- 
wie; L plicatum folium^ liść złożony w kierunku dłu- 
gości, to iest od podstawy do wierzcnołka; i t. d. 
Łongitudo, długość: odległość wierzchołka iakiegoś 

organu od podstawy, 
liongiusculus, nieco długi i cokolwiek dłuższy, niz 

zwyczaynie. 
Longus, długi: w znaczeniu bezwzględnćm wskazuie, ze 



Digitized 



by Google 



140 LOR LUX 

or^an, o którym mowa, długością swą kilkakrolule sze- 
rokość przewyższa. 'Nayczi^ściey icidiiak używa się w zna- 
czeniu względnem; i tak: mówiąc o roślinie, znaczy, 
że oua dlużsj^a ie^st od wszyslkich innych gatunków le- 
goz samego rodzaiu; w zastosowaniu do organów wska- 
zuie, że organ iiikiś dłuższy iest od te^o , z który ih sią 
zwykle porównywa; nu. L calyx^ kielich dhiźszy od 
korony, albo przynaymniey tey samćy długości; /. pe^ 
dunculus ^ szypulka dłuższa od samego kwiatu; I, pe- 
tiolus^ ogonek prawie tóy samey co i liść długości, albo 
leż od niego dłuższy; /. stylm^ szyy ka rówuóy z prę- 
cikami długości. 
Lora Scop. z=: Lorulum. 

Lorica, pancerz: Bernh. tak nazywa łuski suche lakie- 
rni niektóre cebule są powleczone. Lorica Mirb. = Tesla, 
Lorica ti fructus Gaita., owoce pancerzowałe : gatun- 
kiem lusk pokryte. 
Lorulum; wyrazem tyra 'Achar, nazywa plechę nitko- 
watą i gafęzislą u Porostów ziemnych włókinstych. 
Lubricus, śiizki: pomiędzy palcami ślizgaiący się. 
Lucens, świecący: mówi si^ o powierzchni tak gładkiej, 

iz promienie światła odbiia. 
Luceus, glansownyi lśniący, iak gdyby lakierem po- 
wleczony. 
Lucinoctes /7or6*, kwiaty dzienne: które się w dzień 

otwieraią a na noc zamykaią. 
Lucus, gay, 
Lumbriciformis; długi, walcowaty, nie zbyt cienki £ 

ślizki. , 
Lunatus, xięzycou>ały : organ plaski, szerszy iak długi, 
u wierzchu okrągły u spodu szeroko wycięty i wypukłość 
wycięcia ku wierzchołkowi organu iest obrócona, końce 
zaś klap naycaęściey ostre. 
Lunulatus = Lunatus. 

L u r i d u s , ponury: kolor brudny, nieoznaczony. Luridae 
skfadaią naturalną famihą uLinneusza, do którey nale- 
żą rośliny maiące pospoUcie kwiaty pięćpręcikowe, q 
koronie iednopłatkowey, nayczęściey ponurego koloru, 
ziarna ?aś w nasienniku są zawarte. Rośliny te nayczę- 
iciey szkodliwe albo nawet iadowite posiadaią wlasuo&cij 
np. Bieluń {Datura)^ Psianka (Sołanum)^ i t. p, 
Luteolus, światło-zólfy. 
Luteo-maculatus, zółło-ptamisty, 
Lutescens, iółławy: kolor w żółty przechodzący, 
Luteus, ciemno-zółty: do pomarańczowego zbliżony. 
I^UKurians //o«^ kwiat buyny: Linneusz tak nazywa 
kwiat, w którym pokrywy" owocowania taksie pomno- 



Digitized 



by Google 



LYM MAM 141 

żyły, ze islotue lego części znikły. Gatunki (ego kwiatu 
są : Jlos Tnulłiplicałus , pleniis i prolifer. 

Lympha = Alimoiiia. 

Lyraphaeductus Grew. = Vasa lymphałica. 

L y m p h a t i c a vasa , ob. Vasa ; Z. pili^ ob. Pllus. 

Lyrato-pinnatus, lirów aŁo -pierzasty : ieźeli w organie 
nieparzyslo-pierzastyra listek końcowy większy iest od 
innych, iak u Przelotu {Arithyllia vulneraria), 

1j y raium folium^ liść lirowaty: u spodu pierzaslodziel- 
iiy u góry cały, iak np. u Rzepy, 

Lytotliecii fungi Pers.: poddział grzybów, w których 
puszki (ascidia) w płynie szlamowatym {latex) są osa- 
dzone i poźuiey % nim spływaią, np. Phallus, 

M. 

Ma cis, ob. Arillus. 

Macroceplialus embryo Rich. , za rodek grubohiełloufyi 
którego kiełek iest zgrubiały. 

Macrophyllus = Grandifolius. 

Macropodiuś embjyo Rich., zarodek gruborosłhowy : 
ieźeli iego rostek iest gruby i w kształt główki nabrzmiały. 

M a c r o s (w grec. złoź.) =: Longus. 

Macula, p/a/n^flj; zazwyczay odmiennego koloru od po- 
wierzchni, na którey się znayduie. 

Maculatus, plamkowaty: mówi, się o powierzchni ma- 
łćmi, okrągławćmi plamkami, odmiennego koloru, u- 
pstrzone}'. 

]VIaeandriformis anther<i: główka pyłkowa w rozmai- 
te strony pogięta, iak u Dyni {Cucurbitd). 

Magnus, lĄfielki; we wszystkich wymiarach większy, niż 
zwyczaynie. 

Maior, ivichszy: względnie do drugiego organu. 

Malicorium: Ruell. tak nazywa ziarno Granatu. 

Malleolus, rószczka: młoda latorośl u spodu nabrzmia- 
łością i drzewem starćm opatrzona , która w ziemię wsa- 
dzona może wypuścić korzenie i nową wydadź roślinę. 

Mallonandria: tak nazwał Medic. iedenastą klassę ukła- 
du Linneusza, z przyczyny nieoznaczoney liczby prę- 
cików. 
Malpighiacei pili excretorii: gdy podstawa gruczołko- 
wata ma na sonie włos poziomy, środkiem przymoco- 
wany, który obu końcami może dadź uyście płynowi f 
iak npj. włosy u Malpighia urens. 
Malyacea corolla., korona ślazoi4>a^:= Catapetala. 
Mammae yegetabilium j tak nazywano dawniey liścienie. 



Digitized 



by Google 



142 MAM MAS 

Mammillaris, Mammillatas, Mammillosus , Mammosus: 
organ pólkulisto-zgrubialy, po środku małą wyniosło- 
ścią opatrzony. Wyrazy te często iednoznaczuemi są 
z wyrazami Umbonatus i ^errucosus. 

M a n c a filamenta =■• Slerilia, 

Manicatus Link., lamcowaŁy: iezeli powierzchnia wło- 
sami pokręconemi i splecionemi tak iest pokryta, że się 
one razem odiąć mogą, np, Cacalea canescens, 

Manifestus, wyrainy: kiedy przytomność iakiegoś or- 
ganu iest widoczną. 

Manubria: tak się nazywaią sprężyki w rodzaiu jin- 
thoceros. 

Marce scens, więdnieiący: mówi się o organie, który 
po odbyciu swoiey funkcyi więdnieie i usycha, ale nie 
opada ; np. kiehch , korona , słupek , i t. d. 

Margaritaceus, perłowy : w kolorze i blasku perłę na- 
śladuiący. 

M a r g i n a 1 i s, brzegowy : na brzegu iakiegoś organu umie- 
szczony; np, m. pedunculus^ .<izypułka na brzegu liścia 
osadzona, iak u PhyLLantliua EpiphyUanthus ; m. sori^ 
kupki w kierunku długości listowia na iego brzegu 'osa- 
dzone, np, Pteris. 

Marginatus, obrzeiony: brzegiem wyraźnym, odmień- 
ney zazwyczay farby, otoczony. Marginata semina^ 
nasiona brzegiem zgrubiałym, iak u Cucurbita^ albo 
blonkowatym, iak w LewJbonii ^ opasane; m.pappus^:^ 
calyculalus. 

Mar go, brzeg: mieysce zeyścia się powierzcłini górnćy 
z dohią w organie płaskim. Margines agrorum = 
Yersurae. 

Marinae pZa/itee, rośliny morsŁie: w morzach rosnąca 
i pod wodą ukryte. 

M a r i t i m a e planłae^ rośliny nadmorskie: na brzegu mórz, 
wodą słoną napawanym , rosnące. 

Mas, samiec: same tylko części płciowe samcze, toiest 
pręciki, maiący. 

Masculinus, Masculus, samczy: roślina, kwiat lub kwia- 
tostan, same tylko pręciki zawieraiący. 

Massa, massa, U roślin storczykowych główki pyłkowe 
nazywaią się massami ziarnislemi albo pylkowemi. Mas- 
sae granulosae,^poUinariae^ v. Massae pollinis R.Braun. 
Główki te nayczęściey są podwóyne, trzoneczkami u 
spodu opatrzone; trzoneczki zaś te przy podstawie po- 
łączone są gruczołkiera od Rich. Retinaculum zwanym, 
który szczególną pochewką woreczkowatą (Cucidium) 
nayczęściey iest otoczony. Osada mass pyłkowych iest 
zawsze na słupku, który się Columna genitalium (Gy- 



Digitized 



by Google 



MAT MED 143 

nosłemium Rich.) nazywa. Massy te składaią się: albo 
E ziaren kątowatych , sprężysto z sobą pofączonych , i to 
się nazywa pollen in lohulos sectile albo massae pollinis 



E ziaren kątowatych , sprężysto z sobą pofączonych , i to 
się nazywa pollen in lohulos sectile albo massae pollinis 
sectiles; albo z drobnych ziarenek naksztalt mąki, i 



wtedy pollen granuLosum v, farinosum się nazywa ; albo 
nakoniec z ziarenek drobnych z subslancyi do wosku zbli- 
żaiącycfi się, a w ów czas to wyrazem pollen ceraceum 
się oddaie. 

Matricaiis utriculus, ob. Utriculus. 

Maturatio, doirzewanie: czas doźrzewania owoców, lub 
czas pomiędzy zapłodnieniem a ostateczną ich doźrzalo- 
ścią, co Linneusz Grossijicatio nazywa. 

Maturitas, doirzałośći czas albo stan owocu lub nasię* 
nia, w którym ono do zupelney, iaką mieć powinno, do- 
skonałości przyszło. 

Matutinus, porannyi w czasie poranku przy padaiący, np. 
rośliny rankiem kwitnące. 

M a X i m u s , bardzo wielki: używa się przy porównywaniu 
organów podobnych teyże rośliny lub rozmaitych gatun- 
ków, albo też wielkość ogólną rośliny iedney względem 
drugiey oznacza, np. Androsace maxima, MaxinŁi co^ 
tyledones^ liścienie, chociażby nawet małe, całą pró- 
żność nasienia wypełniaiące. 

Meatus intercellulares Trevir.= Ductus intefcellulares. 

Mediana dissepimenta , ob. Dissepi men tu m. 

Mediaris cmńrjo; -zarodek szeroki, płaski, ziarno na 
dwoie rozdzielaiący. 

Media ta insertio.^ ob. Inserlio. 

Mediocris, mierny: względną pośrednią wielkość między 
małym a wielkim oznacza. Medioores coŁyledones ^ li- 
ścienie prawie całą próżność nasienia wypełniaiące. 

Medioliformis=: Modioliforrais. 

Mediterraneae plantae , rośliny śródziemne : w kra- 
iach umiarkowanych rosnące. 

Medium, środek: mieysce około punktu środkowego po- 
łożone. 

M e d i u s , środkowy., pośredni: w środku iakiegoś organu 
osadzony, lub między dwiema rzeczami środek trzyma- 
iący; np. m. ner^us^ nerw środek organu przebiegaiący; 
m,. semina., nasiona miernśy wielkości. 

Medulla, rdzeń', iest to wolna tkanka komórkowata, śro- 
dek roślin dwuliścieniowych zaymuiąca, która w mło- 
dych napełniona bywa sokami, w dorosłych zaś białą 
i suchą się staie. W iednoliścieniowych środkowa, 
miękka część, takoż się rcfeeme/7z nazywa, aktora wła- 
śnie nay młodszą i nayczynnieyszą część pnia stanowi. 
Komórki rdzenia bardzo czysto albo naturalne pró^ 



Digitized 



by Google 



144 MED MEN 

źności powietrzem napełnione przedstawuią, iak u Snl^ 
daszkowych^ alboli leź po straceniu soku rozdzieraią się, 
i takiiti sposobem próżność wewnętrzna łodygi się two- 
rzy, iak u Zyta, Przeznaczenie rdzenia nie iest wiadome. 
Dawni, porównywaiąc go ze szpikiem pacierzowym, tern 
samem za ważny organ uważali,* Linneusz nawet tworze- 
nie się iaiecznika i słupka ze rdzenia przypuszczał. 

Meduliaris, rdzeniowy: rdzeniem opatrzony. MeduUa" 
res radlij ob. Rudius. 

Medullosus caidis , łodyga rdzeniowała : po większey 
części rdzeniem wypełniona, np. Hebd {Sainbucus JE- 
bulus]. 

Megalos, Megas (w grec. złoź.) r= Magnus. 

Meios f w grec. złoź), mniey; ztąd też jneiosłemones na- 
zywano kwiaty, w których liczba pręcików mnieysza iest 
od liczby płatków. 

M e I a n o s , Melas (w grec. zloz.) ;=r Aler , niger. 

Melleus, miodowy: smak miodu maiący. 

M e 11 i f e r u s , miód zawierający. Melliferae glandulae =:^ 
Neclaria. 

Melligo: tak się nazywa sączenie się płynu słodkiego zli-^ 
ści, przysadek kwiatowych, kielicha, bardzo rośhnę wy- 
cieńczaiące. Tu należy manna. 

Melon ida Rich. = Pomum. 

Membrana, btona: delikatna, bardzo giętka, zwycza3mie 
mafo mięsista, przeświecaiąca część, iaka się w roślinach 
postrzegać daie. Membrana fructijicans =: Hymenium. 

Membranace o-d e n t a t u s , błonkowato-ząbkowany: np, 
liść, którego zęby nie z iego substancyi, ale z błonki o- 
pasuiącey są uformowane. 

Membranaceus, btonhowatyi organ płaski , cienki , gię- 
tki (iakabykolwiek była zkąd inąd iego natura) ; up, nu 
JoLiurn^ liść którego obie powierzchnie, bez widorzney 
środkowey mięsistości, prawie się z sobą slykaią; iak 
w większey liczbie drzew i roślin. 

Membranula Neck. , 6^07z>ta; połączenie zębów u spodu 
kołootworza w rodzaiu Synłrichia^ tym się wyrazem 
oddaie. Także Membranula Neck. = hidusium. 

Meniscatus Gartn.; mówi się mianowicie o nasionach 
wklęsło-wypukłych, np. Menispermum. Jeżeli nasiona 
z dwóch stron przeciwległych są wklęsłe, np. Nandina^ 
zowią się w ów czas Meniscoidea albo ułrinque meni- 
seata. 

Menstrualis, nuesicczny: przez ciąg miesiąca trwaiącj. 

Meustruus, miesięczny; co miesiąc oduawiaiący się. 

Menthaceus, miętowy: mówi się o zapachu. 



Digitized 



by Google 



MER MIS 145 

Meridianus, południowy: o południu przypadający; np. 
kwiaty w południe kwitnące. 

Meri thallus Petit Thou. = Inlernodiun]. 

Mesocarpium Rich. oh. Diploe. 

Mesomale: królestwo iesfestw pośrednie, od niektórych 
naturalislów utworzone, maiące zawierać istoty stano- 
wiące przeyście z królestwa roślinnego do zwierzęcego; 
iakiemi są Grzyby, Zrostnice, i t. d. 

Mespilus == Balausta, 

Metallicus, z blaskiem -n^etallicznym. 

Metheorici flores^ k wiały meteoryczTie : podług zmian 
powietrza zamykaiące się i otwieraiące; iakiemi są Ca^ 
lendula pluviaLis.^ większa część Cykory owych ^ i t. d. 

Methodus 06. Systema. 

Metra Bernh. = Germen. 

Metrum, metr: miara dziesiątkowa francuzka, zawiera- 
iąca 3 slopy i 11,296 linii. 

Micans, z blaskiem migaiącym'. 

Microbasis, tak się nazywa owoc (z poddziału owoców 
osadnikowych fructus gynobasici) nieotwieraiący się, 
w którym nasiennik od pokryw ziarna nieco się odzna^ 
cza. Składa się z przedłużenia słupka igyhobasis) bar- 
dzo małego, niewiele mięsistego, na którem cztery od- 
dzielne komórki iednoziarnowe w czasie kwitnienia mało 
wyraźne , są osadzone. Rośliny szorstkoliście i w ogól- 
ności bardzo wiele z nierównoczteropręcikowych nago- 
Eiarnowych Linneusza, owoc taki posiadaią. 

Microphyllus = Parrifolius. 

Micropyla Turp.: tak się nazywa punkcik z boku zna- 
czka w nasionacli położony, wskazuiący mieysce, przeas 
które naczynia ząpładniaiące do nasienia wchodziły* 

Mi eros (w grec. złoź.) = Parvus. 

Mili ar es glandulae Guett. t=i Stomatia. 

Mi li metrum, milimetr: tysiączna część metra, zawiera- 
iąca prawie pół linii, toiest o,443 linii. 

Miniatus, miniowy: kolor ciemny czerwony, nieco żół- 
tego maiący. 

Minim^s, naymnieyszy: wielkość względną do wielkości 
organów lub roślin tegoż rodzaiu oznacza. 

Minor mnieyszy: używa się przy porównywaniu orga- 
nów lub roślin. 

Minutissimus, bardzo drobny: tak mały, ze nagiem o- 
kiem widzieć się nie może. 

M i n u t u s = Parvus. 

Miscellaneae. Schreb. rozdzielił rząd jP^/wroci Linneu- 
sza na dwa oddziały, z których ieden zawiera same Pa^ 
procie właściwe^ drugi zaś obeyrauie rośliny rozmaite 

19 



Digitized 



by Google 



146 MIT MON 

' tak z budowy iak i z części owocowania i te ostatnie iŁC- 
scellaneae nazwaŁ 

Mitis, łagodny, mówiąc o smaku lub zapachu. 

Mitra, mitra: tak się nazywa kapelusz grzybów, brzega- 
mi mniey więcey z trzonem zrosły, z wierzchu błoną na- 
sienną {hymenium) pokryty. 
'Mitraeformis v. Mi triformis calypłra: czepek czapecz^ 
kowały: kształtu konicznego, z wierzchołkiem tęp^ m. 

'M.iyi^us^ pomieszany: mówi się o organach bez żadnego 
porządku osadzonych. Mixłae gemmae^ pąki w któ- 
rych liście i kwiaty się zuayduią. 

M o b i I i s, ruchomy: łatwo na swey osadzie poruszać się daiący. 

Modioliformis, piastowały: do kłódki koła powozo- 
wego , czyli piasta podobny. 

Mol lis, Mollissimus, m/fZli, ftarcfeo mięhiii tak na u- 
ciśnienie iak i w dotknięciu, alboli tez delikatnemi, mięk- 
kiemi włosami pokryty. 

Moiybdos= Plumbeus. 

Monadelpha stamina^ frąciki lednowiąziowe z nitecz- 
kami w iednę wiązkę zrosłe. 

Monadelphia, XVI. klassa w układzie Linneusza. 

Monandria, I. klassa u Linneusza. 

Monandrus, iednopręcikowy: kwiat o iednym pręciku, 
alboli tez roślina z takierai kwiatami. 

Moniliformia, paciórkowatyi organ wielą nabrzmialo- 
ściami bardzo zbliźonemi opatrzony, tak, że nieiako 
kształt sznurka paciorek przedstawuie, iak np. łodyga u 
Cactus mordiiformis^ korzeń bulwowy w Pelargordum 
triste^ i t. d. 

Mono, Monos (w grec. zloż.) , ieden. 

Monocarpeus: mówi się o roślinach raz tylko wżyciu 
kwiaty i owoce wydaiących, iakiemi są roczne i. dwule- 
tnie, np. Jęczmień^ Zyto, 

Mo n o cli n es plant ae^ rośliny óbopłciowe: części płcio- 
we samcze i samicze w iednym kwiecie maiące, iak qo 
pierwszych klass układu Linneusza. 

Monocotyledoneae planłae^ rośliny lednoliicieniowe: 
których nasiona iednym tylko liścieniem są opatrzone. 
Nazwanie to dawnych, Jussieu w układzie swoim przy- 
lał, i iuż coleopłilam^ iuż tarczkę lub żółtek za liścienie 
uważa. Właściwie zaś w tych rośl nach żadnego orga- 
nu poslrzedz nie można, któryby funkcyą swoią liście- 
niom odpowiadał. Białky, dostarczaiące zarodkowi po- 
karmu w czasie rostkowania, naybliżey zdaie się do nich 
przystępować. 

Monoecia: XXI. klassa w układzie Linneusza, do któ- 
rzy należą rośliny Monoicae zwane. 



Digitized 



by Google 



MON MÓN 147 

Monogamia: rząd w klassie zrosloglówkowey Linneu- 
sza , zawierający rośliny ze zrosłemi wprawdzie główka- 
mi , lecz kwiaty widocznie są w nich oddzielone , albo 
nawet i poiedyncze, iak Fiołek^ Jasione, 

Mon^ographia: szczegółowe opisanie iakieyś familii, ro- 
dzaiu, gatunku lub organów iakich w calem królestwie 
rośli nnem uważanych. 

Monogynia: nazwisko rzędu w niektórych klassach u- 
kładu Linneusza. 

Monogynus, iednosłuphowyi kwiat biednym słupku, 
albo roślina z takierai kwiatami. 

Monoicae plantae^ rośliny oddzielnopłciowe : których 
słupki i pi^ciki w oddzielnych kwiatadi, ale na iednem 
indywiduum siq znayduią. 

Monoperianthae Wach. : kwiaty kpronę tylko albo 
kielicn maiące, lub też rośliny z takiemi kwiatami. 

Monopetala corolla^ korona iednopłałkowa: tak sie 
nazywa korona skladaiąca się z iedney sztuki, chociaż 
właściwie wyrażenie to oznaczaćby powinno , że korona 
iest o iednyra tylko płatku czyli listku, w pierwszem 
zaś znaczeniu, raczeyby ią wyrazem gamopetala nazy- 
wać należało. Na oddanie korony o iecfnym właści- 
wie płatku, wyraz unipetalus^ chociaż nie podług pra- 
wideł uformowany, częslo się także używa. 

Monopetaloideae pląntae^ rośliny iednopłatlowe: 
których kwiaty maią koronę o iednym płatku. 

Monophyllus, iednolisthowy: ob. Phyllum. 

Monophytanthae' Wach. = Monoicae. 

Monopterygius, iednostrzydfy: Tzp. nasienie iednem 
skrzydełkiem opatrzone, \ak\i Jodły. 

Monopyrenus, iednopesihowy: oh. Pyrena. 

Mon^sepalus, iednodziałhowy. Wyraz ten w takióm sa- 
mem znaczeniu używa się względem kielicha, iak mo^ 
nopełalus względem korony. 

Monospermus, iednoziarnowy: mówiąc o owocach lub 
roślinach. 

Monostacjjiyos, iednohłosowy. 

Mpnostemones: =: Monandrae. 

Monostichus, iednorzędowy: mówi się o organach w le- 
den rząd osadzonych, albo ićż o organie, którego czę- 
ści w ieden rząd są ułożone. 

Monostylus = Monogynus. 

Monstrositas: stan chorobny rośliny, nayczęściey ze 
zbytku pokarmu pochodzący, w którym organa iey nad- 
zwyczay wielkien^i albo licznćmi się staią , lub tćż kształt 
ich niezwyczaynym się okazuie. 



Digitized 



by Google 



lig MON MUL 

Montes, ffóry: ob, Montanae. 

Mon tan ae plantae^ vok\my górzyste: na górach wyso- 
kich, piasczystych, suchych, [Monłes) rosnące. 
Morbi plan larum, choroby ro4lin. - 
Moschatus, piżmowy: zapach piżma raaiący, 
Mucilaginogus, iLeioiĄ>y^ ileiowaty: ze smaku do 
kłeiu wiśniowego podobny, np. koizeii Topolówki le- 
karskiey (^Althea officinalis)\ alboli tez piynney kle- 
iowaley substancyi, iak np. nasiona u Banki i^PLarzŁa-- 
gQ\ maią epidermidern Tnucilaginosam ^ gdyż zwilżone 
cale się maleryą galaretowatą pokrywaią. Mucila^i- 
no'sum albumen^ ieżeli białko zwilżone w kształcie €b- 
mulsyi się przedstawuie ; m. succi^ soki kleiowale, które 
się w wodzie rozpuszczaią a bynaymniey w wyskoku. 
Mu ci I a go, hley: płyn gęsty, kleisty, w wodzie rozpu- 
szczaiący się , a bynaymniey w wyskoku. M, sphaeriae 
:= Lalex sporophorus. 

M « c o s u s , sUaniowaty : raateryą szlamowatą pokryty. 

Mucro, sztylet: ostrze tęgie, proste, na końcu organu 
osadzone, a które nie iest bynaymniey iego praedluże- 
niem; lecz nayczęściey stosuie się do ostrza szczecino- 
watego, zielnego, iakie się na końcu zaokiąglonego 
organu postrzega. Organ takiem ostrzem opatrzony, 
mucronatus się nazywa. 

Mucronatus, sztyletowaty: ob. Mucro. 

Multangularis, wielokątnyi ob, Angularis. 

Multialatus = Polypteron. 

Multicapsularis, wielotorebkowy : mówi się o rośli- 
nach, klói-ych owoce z wielu torebek są złożone. 

Multiceps, wielogłowy: tak się nazywa korzeń u góry 
na wiele gałęzi rozdzielaiący się, z których każda od- 
dzielny wypustek wydaie, np. Astragalus^ Geranium 
macrorliizon, 

Multicompositus, wielelroó złożony: więcey iak trzy 
razy złożony, np, liść. 

Multidentatus, wieloząblowy: ob, Dentes. 

Multifarius, wielorzędowy : w wiele rzędów ułożony, 

Multiferae polycarpeae plantae^ ob, Polycarpea. 

Multifidus, wielowrębny: ob, Fissus, 

M u 1 1 i f 1 o r u s , wielokwiatowy, 

Multifundis p/a/i/a, ob, Fundus. 

Multi juge-pinnatum folium: liść pierzasty o wielu 
parach. 

Multilobus, wielohlapowy: ob. Lobatus. 

M u 1 1 i I o c u 1 a r i s , wielolomórŁowy : ob, Loculamentum. 

Multipartibiles valvae: łuszczy nki po otworzeniu się 
owocu na wiele części rozdzielaiące się. 



Digitized 



by Google 



MUL MllS 149 

Multipartitus, ivielodzielny : o&. Partitus. 
Multiplex, liczny, w znaczne v liczbie znayduiący się. 
M. fructus^ owoce złożone, 06. Fructus; m. opariuniy 
ieźeli iaiecznik z wielu oddzielnych komórek iest zio- 
żony, a kuźdey z nich ieden sfupek odpowiada. 
Muitiplicatio: rozmnażanie się roślin w ogólności, 
iako leź stawanie się pelnemi kwiatów oznacza. 

Multiplicatus, pom/2o£o/zj; mówi się o organie, któ- 
rego części w wjększey się liczbie znayduićj niż bydź 
powinny. W tśm to znaczeniu stosuie się mianowicie 
do kwiatów, w których liczba płatków większa iest od 
naluralney; co z tąd pochodzi, ze niektóre pręciki 
w płatki poprzechodziły. 

Multiradiatus, wieLopromieniowy: mówi się o kwiecie 
promienistym, w którym kwiatki promieniowe są li- 
czne; albo też o baldasżku złożonym z wielu promieni. 

Multiserialis, wielorzędowy : np. kupki w paprociach 
w wiele rzędów ułożone. 

Multisiliąuae: nazwisko naturalney familii u Linneu- 
fiza, do którey należą rośliny z owocami, z wielu strą- 
ko waty eh torebek złoźonemi, iak np. Paeonia^ Troi- 
lius^ Calłha^ i w. i. , ' . 

Multistamineae planłae , rośliny wielopręcihowe : któ- 
rych kwiaty więcey iak dziesięć pręcików zawieraią. 

Multivalvis, wielołuszczyniowy \ ob. Valva. 

Multus, mnogi: w znaczney liczbie będący. Organa, 
których istotna liczba za charakter służy, zazwyczay 
liczą się tylko do dziesięciu^ od dziesięciu zaś, liczba 
ich wyrazem multus się oddaie. 

M u n i e n ti a folia , liście ochraniaiące : tak się nazywaią 
liście, które w czasie snu roślin na dół zv\isaią, iak 
gdyby kwiaty niższe chciały ochraniać, ńp. Impatiens 
I^oli Łangere. 

Murales j^/a/z^ae, rośliny murowe: na murach rosnące. 

Muriaticus, morski: zapachu wody morskiey lub rze- 
czy nią napawanych. 

Murica, Murices: tak się nazywaią wyniosłości czyli 
kolce zielne, bardzo krótkie, miękkie, powierzchnią 
organów niektórych pokrywaiące; organ więc takiemi 
kolcami pokryty, nastroszonym muricałus się nazywa. 

Muricatus, nastroszony: ob. Murica. 

Muriculatus: bardzo drobnśmi kolcami zielnóy natury 
pokryły. 

Murinus, m^ysi: kolor popielaty brudny, w brunatny 

* wpada iący. 

Muscariiformis Rich., m^iotłowały: organ którego 
gałęzie w kształt miotły są ułożone. 



Digitized 



by Google 



150 MUS NAN 

Muscarium: Ruell. i Tournef. tak nazywali baldaszko- 
gi^on wolny i nieforerany, iak u Sadźca {Eupałoriurn), 

Mus ci, TTichy: są lo rośliny do skrytopfciowych poli- 
czane, nayczęściey łodygą i liśćmi, czasem zaś listo- 
wiem tylko opatrzone; w większey iednakże ich liczbie 
części płciowe są wyraźne. Torebkę maią szypulko- 
walą, iednokomórkową, iedno-dwu-czlero-łuszczynko- 
wą; skladaią się z sam6y tkanki komórkowatey ; nerwy 
nawet liści z komórek podlugowalycli są złożone. Otwo-, 
rów do wyziewania nie maią. Dzielą się na Mchy g a- 
łcziste {Musci frondosi)^ torebką iediiołuszczynkową 
odznaczaiące się, i Mchy wątrobowe albo PVątrobou>e 
(Musci hepatici vel liepaticae)^ w których torebka 
może bydz dwu- lub cztero-łuszczyukowa , czasem zai 
tylko zębami otwieraiąca się. Łodyga i Hście w tych 
ostatnich, po większey części razem zlane, listowie 
stanowią. 

Muscologia = Bryologia. 

Mutabilis, zmienny: właściwie zmianę koloru wska- 
zuie, np. Gaura miUabiUs; niektórzy zaś i zmianę 
kształtu tym oznaczaią wyrazem. 

Mutatio, zmiana: zboczenie od zwyczaynego kształtu, 
lub układu części. 

Muticus: nie maiący ani ości, api kolca, ani żadnego 
wyrostka; np, m. anthera^ główka pyłkowa bez macka 
albo szczeciny; /n. calyx^ kielich bezostny; m. dens v. 
serratura^ ząb lub pitkowatośc nie maiąca ani kolca ani 
ości ; m. ,gluma , plewa bezostna. 

Mutilatus, Mutilus, niezupełny; ieżeli iakieyś części 
Tiie dostaie. Mutilus flos^ kwiat nie maiący korony, a 
którąby mieć powinien. Linneusz przypisuie to nay- 
bardziey niedostatkowi potrzebnego ciepła, lecz można 
wnosić, że wypadek ten iest po części prawem natury, 
gdyż w roślinach t^iola odorata^ mirabilis^ montana 
i suffruticosa^ równie na 'północy iak i w kraiach cie- 
pleyszych, kwiaty bezkoronne są płodne, korotiami zaś 
opatrzone żadnych owoców nie wydaią. 

Mycologia, nauka o grzybach. 

Myelomycetes, 06. Fungi. 

iJlyYrhiuMs^ porcellanowego koloru. 

■N. 

Naematothecii fungi Pers. : grzyby z samych włókien 

złożone, iakiemi są Hyphomycetes. 
Nanus = Pumilio. 



Digitized 



by Google 



NAP NAT 151 

Napaceus, pospolici^y zaś Napiformis, rzepowaty: tak 
się nazywa Korzeń okrągły, w kierunku pionowym spła- 
szczony, u spodu zaś cienko kończący się. 

Narcolicus, odurzaiący: mówiąc o zapachu. 

Natans, pfywaiącyi mówi się o organach po powierz- 
chni wody unoszących się, iak Tzp.-foclyga u Polygo^ 
TLum amphibiuniy liście u Nymphaea; albo o roślinie 
do ziemi nie przymocowaney, a wolno po wodzie ply- 
waiącey, np. Lemna^ Salvinia. 

NaŁuraiis character generis^ naturalny charakter ro- 
dzaiu: który wszystkie cechy rodzaiowe, iakie tylko 
bydź mogą, wymienia; n, c. speciei iest toż samo co 
descriptio^ czyli opisanie wszystkich organów iakiegoś 
gatunku przechodząc od korzein'a aź do nasion. A^a- 
turaUs structura czyli Natur alissima słrucłura^ natu- 
rahia budowa: iest to położenie organów, ich względna 
wielkość, kształt, liczba, substancya i ułożenie iednych 
względem drugich, takie, iakie się za naturalne uwa- 
zaią, a które w robieniu naturalnych charakterów o- 
puszczac się zwykły. 1 tak: naturalna budowa części 
owocowania iesl następuiąca. Co do subslancyi: korona 
iest dehkatna, bardzo łatwo opadaiąca; kielich zaś 
grubszy, trwalszy * i zielony. Co do względnego poło- 
żenia: kielicli iest wewnątrz korony, korona zewnątrz 
pręcików, a na nich główki pyłkowe prosto osadzone; 
słupek zaymuie środek kwiatu; owoc pod słupkiem o- 
sadzony, a hczba iego komórek odpowiada liczbie słup- 
ków; płatki lub nacięcia korony naprzemian z działka- 
mi lub nacięciami kielicha ułożone; pręciki stoią na- 
przeciw działek lub nacięć kielicha; słupek na wierz- 
chołku iaiecznika osadzony; nasiona w nasienniku za- 
warte. Co do kształtu: kielich ma działki lub nacięcia 
prosto* wzniesione; pręciki i słupki równowązkie; szyyka 
wazka, ze znamieniem nie dzielnem ; kształt całego kwiatu 
mniśy więcey leykowaty. Co do wielkości względney : 
kielich od korony krótszy; niteczki i szyyka zaledwo 
od kielicha dłuższe. Co do hczby: liczba płatków lub 
nacięć korony i działek lub nacięć kielicha, odpowiada 
liczbie pręcików. Do naturalney budowy należy leszcze, 
ze iednopłatkowa kororfa ma kiehch iednodziałkowy, 
zaś korona wieiopłatkowa odpowiada wielodziałkowemu 
kielichowi; korona i kielich są umieszczone na osadniku; 
W koronie wielopłatkowey pręciki umieszczone są na 
osadniku, w iednopłatkowey zaś, na samey koronie. 
Są to charaktery za zwyczayne we wszystkich rośli- 
nach uważane, i do opisania naturalnego wchodzić nie 
powinny. Jeżeli zaś budowa organów nie iest naturalnąi 



Digitized 



by Google 



152 NAU KEC 

to iest wyż wzmienioną, w ów czas nazywa się diffe^ 
rens structura, Naturalis systemu^ ob. Systetiia. 

Naucura, ob. Nux. 

Navicularis, czótenhowały : organ podlugowaly, wklę- 
sły, do czółenka podobny, np. ru vaLvae są u Tasznika 
{Tldaspi). 

Nauseosus, odrailiwy: mówiąc o zapachu. 

Nehulosus, dymowy: kolor popielaty, na brunatny za- 
krawaiący. ' 

Necessaria polygamia , połączenie potrzebne : ob. Po- 
ły gainia. 

Necrosis: choroba roślin, dla którey na liściach for- 
muią się plamki brunatno-czerwone, albo powierzcho- 
wne albo do wewnątrz dostaiące się i często aź na drugą 
stronę liścia przechodzące. 

Nectar; płyn słodki zawarty w gruczołach, pospolicie 
na częściach owocowania znayduiących się. 

Nectariferae glanduLae: gruczoły płyn słodki wyra- 
biaiące. 

Nectarilyma, ob. Nectariura. 

Nectarium, miodnik. Liimeus2; nazywał tyra \łyrazera 
nie ly!ko organa, które płyn słodki oddzielają, ale i 
wszystkie inne w kwiatarh znaydować się mogące, a 
które nie są ani kielichem, ani koroną, ani pręcikami, 
ani słupkami. Dzisieysi ograniczyli iiiti wyraz do łych 
tylko oiganów, które płyn słodki {nectar) wyrabiaią. 
Miodniki w tćm znaczeniu brane, są to nayczęści^y 
ciałka gruczołkowate, na spodzie kielicha lub płatków 
korony osadzone, iak ysr JBerberysie^ fjewkonii i in- 
nych Krzyżowych^ albo łez łuski, iak przy nasadzie 
korony u Rozchodnika (JSedum)^ lub innego gatunku 
organa płyn słodki oddzielające. Sprengel za części 
miodnika uważa następne: lód ISectarotheca: organ do 
zbierania i zachowywania płynu słodkiego służący; do 
tego należy ostroga (calcar)^ gi«»'by na koronie u Dy- 
m.nic {Fumaria)^ wydal ności kielicha w hewkoniacli^ 
i t. d. are Is/ectarostigma: część korony inaczey za- 
farbowana, a kierunkiem swoim wskazuiąca drogę do 
gruczołka płyn słodki zawierającego, 7ip. rysy fioletowe 
w Fiołku polnym, 3cie ISectarityjna: wszelkie pokry- 
wy służące ku ochronieniu miodnika od wyschnięcia 
luD rozlania płynu słodkiego, iakiemi są: wieniec {co- 
rond) u Narcyzów^ łuski sklepislo ułożone u Żywo- 
kostu {Symphytum) .^ łuski czyli pręciki rozszerzone 
spód kwiatu okrywaiące u Dzwonków (Campanula)^ 
włosy osadzone na spodzie korony u Bojdziszków (Ge- 
ranium)y włosy pręcików u Celsyiy Dziewanny^ same 



Digitized 



by Google 



NEC NID i53 

nareszcie pręciki schylające , się , mogą ten organ zastę- 
powaCi 

Nectarodeńium Befub.* każdy organ, na którego pó* 
wierzchni płyn słodki się znayduie* 

Nectarostigma i t xt >.* . 

Nectarotheca \ ^^- NeCtariUm. 

Nematóthecii = Naematothecii. 

Nemoblastaei nazywa W illd. roślitty^ W k lory cli na- 
siona w czasie roslkowania okazuią liścienie, albę orr 
gana do liścieni podobne^ wielokrotnie podzielonej 
7ip^ Mchy^ a co równie i w porostach ma się po- 
strzegać. 

Nemora, gaiś: lasy na ziemi dobróy, pulchney rosnące* 
Rośliny w takich mieyscach znayduiące się, gaioweml 
Nemorosae się nazywaią. 

Nephroideuś, nerkoiĄ>aty: stosuie się do ciał bryłowatych 
z kształtu do nerek podobnych, toiest w przecięcia da- 
iących powierzchnią nerkowatą {reniformis) zwaną* 

Nephrosta: Neck. tak nazywa pęcherzyki olwieraiące 
się u Widłaków (.L^copodium)^ ziarnami napełnione, 
a P ktwych wiedzieć nie można czy są torebkami , czy 
też główkami pyłkowemi. 

Nervosus, ner unisty: ob. Neryuś* 

Neryus, nertP, Nerwami nazywała się rozgałęzienia 
wiązek naczyń spiralnych, klóre z łodygi przez gałęzie, 
ogonki, szy pułki, do liści, płatków i innych organów 
wchodzą, i na dolney ich powierzchni wydatnemi się 
okazuią. W liściach mchów nerwy z samych komó-» 
rek podłużnych są złożone. Organ na powierzchni 
swey nerwy ukazuiący, zowie się nerwislym Nerposiis^ 
a od liczby nerwów może bydź uni-tri-quinque^septeni'^ 
multiner\>i8 , iedno - trzy - pięć - siedm - wielonerwo wy. 
U\yażać należy, że wyr&zy te odnoszą się do nerwów, 
które się zaraz od spodu organu rozgałęziaią , dla roz-» 
różnienia od wyrazów tłńpli'quintupli'Tnulłipli-nervis 
oznaczaiących, że nerw wcnodzi do organu nie podzie-» 
lony^ a w nim się dopiero na gałęzie rozdziela. 

Ne u ter, bezpłciowy: kwiat nie naaiący ani słupków ani 
pręcików, albo tćz roślina z takierai kwiatami. 

NexuSi zczepiony: słabe połączenie oznacza* 

Nidorosus, Nidosus, przyśmoLony : zapach smaleniny 
albo iaia zgniłego maiący. 

Nid ula ns radix bulbosa Willd*: cebula wewnątrz mniey- 
sze cebulki zawieraiąca , i iakby cała z nich złożona, 
np, Ornithógaluni spaihaceum. J^iduLantia semina^ 
gdy nasiona tv iagodzie gęsto są skupione, tak, że we- 
wnętrzne za zewnętrznemi nie mogą bydź widziane* 

20 



Digitized 



d by Google 



154 NIG NUC 

Niger, czarny. 

Nigredo: poddział grzybów w rodzaiu Uredo^ które 
w postaci czarnych plamek organa niektóre pokry waiąc, 
stan chorobny rośliny wskazuią. 

Nigrescens, Nigricans, czarniawy^ czarnieiący. 

Nigro-maculatus, czarno-plamisły. 

Nigro-punctatus, czarno-iropiowany. 

Nitens, połyskuiący się: mówi się o powierzchni gla- 
dkiey, z niewielkim blaskiem. 

Nitidus, Uniący się: gdy ma blask znaczny, promieni 
iednak światła mocno nie odbiia. 

Nivalis= Glacialis. , 

Ni veus, Smezny: kolor biały nayczystszy i nayiasniej^szy. 

No c t iluc e s ^ore« ephemeri: kwiaty na noc otwieraiące 
się, w dzień zaś zamknięte,, np. Convolvulus purpurę us. 

Nocturnus, nocny: co przez noc tylko trwa, albo pod 
czas nocy się przytrafia. 

Nodositas, węzłowatoić: nabrzmiałość skutkiem wege- 
tacyi roślin na organach ich tworząca się. 

Nodosus, i^ęzłowały: ob, Nodus. 

Nodus, węzeł: mieysce rośliny, w którem włókna zgi- 
naią się, tkanka komórko wata nabrzmiewa, tak, ze się 
formuie wyniosłość obrączkowata, iak np, węzły na ło- 
dygach traw. Organ takiemi wyniosłością mi opatrzony, 
węzłowatym nodosus się nazywa. Nodus pitcUis La- 
mark — Collum. 

Nonus = Noyenatus. 

No tatuś, znaczony: ciemnemi punktami pokryty. 

N o t h u s , fałszywy. Notlia defoLiatio , ieźeli liście wcze- 
śniey opadaią anizeliby powinny, co od owadów, zby- 
teczney suszy i innych przyczyn pochodzi. Nothae ra- 
dices^ korzenie do przyczepiania się lub utrzymywania 
się roślin służące, a którymi one bynaymniey soków^ nie 
ciągną, iak 7Zj7. korzenie Porostów^ albo organa któremi 
rośliny pnące się do innych przyczepiaią. 

Novellus ramus = Innoyatio. 

Novem, dziewięć, 

No^^^emlocularis, dziewięókomórhowy : oh, Locula^ 
menlum. 

NovenatumybZ/w7w: gdy na końcu ogonka dziewięć hst- 
ków iesl osadzonych, czyli liść palczasty o dziewięciu 
listkach. 

Nubilis, dorosły: w którym organa płciowe do zapło- 
dnienia są iuź zdolne. 

Nucamentum: u dawnych znaczyło to co dziś Amentum, 

Nucleus = Pyrena. Oprócz tego wyraz ten odnosi się 
do samego iądra w pestkach i nasionach zawartego. 



Digitized 



by Google 



NUC • NUX . 155 

Nucleus Dodoens = Bulbulus; Nucleus sporophorus 
w liszaycach == Sphaerula. 

Nu CU la, orzech: Decandolle tak nazywa owoc o powłoce 
kościstey, iednokomórkowy, iedhoziarnowy, w doźrzalo- 
ści nie otwieraiący s}qy którego nasiennik nie iest wyra- 
źny, a który w gatunku pokrywy zielney iest osadzony; 
np. Orzech laskowy, Nucida Rich. = Pyrena. 

!Nuculanium Rich.: iest tę pestkowiec, nie iuż iednę, 
lecz wiele pestek wewnątrz zawierający, np. Achraa 
Sapota. 

Nudiflorus, nagohwiatowy : maiący kwiaty bez ża- 
dnych pokryw. 

!Nudisexualis, nagopłciowy: kwfat złożony z samych 
tylko części płciowych, nie maiący zaś ani korony, ani 
kielicha, ani pokryw, iak u Pandanus. 

Nudiusculus, prawie nagL 

Nudus, nagi: oznacza w ogólności niedostatek wszelkie- 
go rodzaiu wyrostków, pokryw, włosów, i t. d. I tak: 
n. arisła^ ośc bez włosów; n, caulis^ łodyga bez liści, 
łuck, przysadek cierni, i t. d.; n, capiłulum^ główka 
od liści nie otoczona; n, culmus^ źdźbło bez liści i po- 
chew liściowych; n, faux =: peryia; n.flos^ podług 
iednych kwiat bez kielicha, podług drugich bez kieli- 
cha i korony, podług innych zaś bez pokrywy i pochwy; 
n. peristomium^ kiedy kołootworze iest całe, czyli nie 
podzielone; n. racemus^ .grono bez liści i pokryw; /i. 
stipes^ trzon bez żadnych pokryw. 

Nullineryis = Enei^yis. 

Nu Hus, żaden: nie maiący organu, o którym mowa, np, 
flo8 calice rudlo^ vel calyx nuUus ^ kwiat bez kielicha 
oznacza. 

Numerosus, liczny: mówi się o organach iednego ga- 
tunku w znacznćy liczbie będących. 

Nummularius, pieniązkowaty : < okrągły i płaski. 

Nuptiao plantarum, zapładnianie się roślin. 

Nutans, zwisiy: prosto wzniesiony, wierzchołkiem zaś 
ku ziemi obrócony. U niektórych znaczy toż samo co 
Cernuus. 

Nutatio: obracanie się rośliny ze słońcem. 

Nu tri ti o, karmienie się. 

Nutritius succus^ oh. Succus. 

Nutritiva organa\ organa karmiące: które ku pożywie- 
niu roślin, czyli do utrzymania życia indy widualnego są 
przeznaczone, iak korzenie, łodyga, liście. 

Nux, orzech: Dec. tak nazywa owoc, który równie iak 
pestkowiec wewnątrz pestkę zawiera, i tćm się od niego 
różni, że powłoka zewnętrzna (sarcocarpium) nie iest 



"Digitized 



by Google 



156 OB OBL 

mięsistą, ale raczey skprl^owąt^. fowlofea tą wyrazem 
Jsaucum się o4daię, 

O, 

Ob. Przyimek ten położony przed przymiotnikiem wska* 
^qie, ze ksztą^^t wyrazem tym oznaczony w przewi^óco- 
nem położeniu brać się ppwinien ; np. Obcordątiis^ prze- 
wrotnie sercowaty, ieźeli w organie sercowa tym koniec 
wycięły nie iuż iest podstawą, ale wierzchołkiem. Za- 
miast oh niekiedy się Obuerse używa. 
ObcQnicus, przewrQłno^stroI;rcgąwy i kształt ostror- 
kręgu końcem szerszym kq wierzchołkowi, ostry ąi T^ai 
ku podstawie obróconego, pr?edstawuiący. 
Ohcordalus, 06. Ob. 

Obcurrentia di^sepiinenta^ ob^ Dissepimentum, 
Q be sus: piówisięo organie, ktgry iest grubszy auiżeliby 

bydź powinien proporcyonalnię do sw6y długości. 
Qblique-rCQrdatus, ukoinie-serccwaty : serco waty^ q 

klapach męrównych. 
Obliąue-depressus, ukąSnie-spłas^czojiy i gdy spła- 
szczenie pie idzie ani w kie^ninku osi poprzeczney ani 
podłu^nęy. 
Oblique-ovatus, iiloSnie-icdowaty: iaio waty, przy pod-t 

stawie nie symetrj^czny. 
Obliquus, ukośny: pośredni kierunek między pionowym 
a poziomym oznacza, iak np. w mowie o lopydze, ko- 
rzeniła, i Ł d. Obliamim foliuTą^ iest podług Li nneusza 
iiśd jpodsŁawą ku gorzę wierzchołkiem ku ziemi ukośnie 
obrócony, Willd. ieszcze dodaie, że brzeg końca liścia 

{)owinien się ku ziemi scakrzywiać. Dzisiay nayczęściey 
Udem ukośnym nazywa się liśc do poziomvi nachylo- 
ny, którego ięden brzeg wyźey leży od drugiego. Obli- 
quą ochrea^ ieięii br?;eg gatki W iednę st^rpnę bardziey 
się prs^ędłuż^^. 

Oblitteratus, ^ałarty^ nłewyrainy. 
. Oblongiusculus, cokolwiek podługowaty. 

O błon go, padłągowala. Przysłówek ten położony przed 
przymiotnikiem wskazuie, że organ, o którym raowa, 
posiada kształt przymiotnikiem tym wyrażany, ale prpcz 
tego iest nieco przedłużony, np, oblongo-cordaŁus ^ po- 
długowato-sercowaty, oblongo-ellipticus ^ podługowato- 
ehptyczny, oblongo-opątus,^ podługpwató-iaiowaty, it.d. 

Qblongus, podługowaty; którego długość kilka razy 
większa iest od szerokości; mówiąc np, o powierzchni, 
pnączy że gna trzy, cztery razy d|uższa iest niż s^efo- 



Digitized 



by Google 



OBL OCH 157 

ka, brzegi ząi ma nieco zaokrąglone, tak, ze kształt 
elipsy nieiako przedluźouey wysławia. Sprengel dodaie, 
ze/ końce inaią bydź odmiennego kształtu. 

Oblunatus, przewrotnO'xięzycowaty : gdy koniec wycię- 
ty iest wierzchołkiem, wypukły zaś podstawą. 

Qh o YS^ins^ przewrotno iaiowaty; mówi się o powierz- 
chni iajowatey, w którey koniec węższy iest podstawą, 
szerszy zajś wierzchołkiem. 

Qbscurus, ciemny: nieprzezroczysty, 

Obsolete, niewyrainię. Wy raz^ ten położony przed przy- 
jniotnikiem wskazuie, źe własność tym ostatnim odda^- 
wana iest niewyraźną, np. obsplete-^entatus ^ niewyra»- 
źnie ząbkowany, gdy zęby są drobne i mało widoc^ne. 

Obsoletus, niewyrainyi organ mało widoczny, lub wła- 
sność w nizkim stopniu okazuiąca się; np. folium nexvo 
obsoleto^ gdy nerw liścia tylko przy podstawie, i to za^ 
ledwo postrzegać się daie, 

Obstrpcta yaw:i?; gardziel włosami, łuskami, lub czerni 

r>dobnćm zamkniona. 
Łecto-ven osum ybZ/ż^/n, liść okryło-iyławaćy : gdy 
po liściu żyłowatym , poiedyncze nerwy od podstawy ku 
wierzchołkowi przebiegaią; np, J^rythroxylon Coca* 

Obtectus, okryty^: od iakiego3 organu przyki;yty. 

Obtegens, cjkrywaiący. 

Obtusangulus, tępokątnyi kąty zaokrąglone maiący, 

Obtuse-crenatus, oh, Crenae; obłuse-denłatus ^ oK 
Dentes; obtuse-aerratus ^ ob. Serratus. 

Obtusiusculus, tępciwy' mały stopień przytępienia o- 
znaczą. 

Obtusus, tępy: na końcu zaokrąglony, albo przynay-. 
mniey kąt tępy formuiący. 

Obyerse, przewrętnę: kładzie się czasem na mieyscu 
przyimka 06. 

Obyolutus, obwiniony: w znaczney części od iakiegoś 
organu otoczony. Obwoluta folia ^ nazywaią się liście 
w pąku tak ułożone , że każdy liść przez połowę wzdłuż 
iest złożony, i połowa iednego wchodzi między dwie 
połowy drugiego; np, Saponarią. , 

Occultans, ukrywaiący, 

Occultatus, ukryły, 

Ocellatus, oczkowały: mówi się o powierzchni ukazu- 
iącey na sobie małe okrągławe plamki, kołem odmień-* 
ney farby otoczone. 

Ochraceus, ochr owy: kolor żółty, cokolwiek z bruna-* . 
tnym zmieszany. 

Ochrę a Willd. gałka: raz oznaczą bloneczkę w kształ- 
cie walcowatey pochewki nasadę Hści u Rdestu (^Poly-^ 



Digitized 



by Google 



15g OCH OLE 

t 

. gonuni) otaczającą, drugi raz Wonkę gałęzie szypuM 
w niektórych trawach, iak u Cyperus^ obeymuiacą. 

Ochroleucus, żółławo-biały : kolor biały nieco żółtego 
maiący. 

Ochr os (w grec. złoź.) = Flayus. 

Ocreato-adnata volvai opona spód trzonu ściśle obey- 
muiacą i z nim zrosła, iak u Agaricus pantherinus. 

Octandria: YIII. klassa w układzie Linneusza. 

Octandrus, ośmiopręcitowy : kwiat o ośmiu pręcikacfa| 
alboli też roślina z lakierni kwiatami. 

O eto, oSm. 

Octofidus, oSmwrębny: ob, Fissus. 

Octoflorus, ośmhwiatowy . 

Octogynia: rząd w układzie Linneusza, do którego 
należy. 

Octogynus, oimiosłuphowy : kwiat maiący ośm słup- 
ków, lub tźź roślina z takiemi kwiatami. 

Octolocularis, ośjniokomórkowy i ob, Loculamentum. 

Octonus: mówi się o organach po ośm w iednem miey- 
scu osadzonych, np, o. folia, 

Octonariae planłae Wach. : rośliny o ośmiu pręcikach, 
a klórych pokrywy kwiatowe na ośm części są podzielone. 

Octopetalus, ośmiopłatkowy : ob, Petalu m. 

Octophyllus, ośmiolistkowy : ob, Phyllum. 

Octosepalus, ośmiodziałhowy i ob, Sepalum. 

Octospermus, ośmioziarnowy ; np. torebka o ośmiu 
ziarnach. 

Octospora: Hedw. tak nazywa niektóre z rodzaiu Pe^ 
ziza^ których ziarniki po ośm ziaren zawieraią. 

Octostemones = Octandria, 

Oculus, oczko: wyrazem tym oznaczaią się pąki młode, 
nie zupełnie rozwinione; Gartner zaś tak nazywa każdy 
pąk, same tylko kwiaty, lub kwiaty i liście zawieraiący, 

Odes =5 Oides. 

O don (w grec. złóż.) = Dens. 

Odór, zapach,, wonność, 

Odoratus, pachnący^ wonny, 

Oides, Oideus. Wyrazy greckie maiące takie zakończe- 
nie, wskazuią podobieństwo z organem lub rośliną wy- 
razem tym oznaczaną, np, rhizoideus ,, phyllodes^ pc- 
taloideus^ z natury do korzenia, liścia, płatka, podobny. 

Oleagineum albumen , białko óleyne : w dotknięciu tłu- 
ste i za uciśnieniem oley wydaiące. 

Oleraceae plantae , rośliny warzywne : w ogrodach do 
użycia ekonomicznego uprawiane. Olera^^eae , nazwisko 
naluralney familii u Linneusza, do którey należą rośliny 
45 kwiatami niepocżesnemi, to iest, których powierzcho- 



Digitized 



by Google 



OLE OPP 159 

wność niema nic odznaczaiącego się; np. Bliłum^ Spi- 
nacią. Pełiperia^ Herniaria^ Rumex^ i w. i: 
Ole o sus, óleyryyi oley w sobie zawieraiący, lub ze sma- 
ku do oleiu podobny. 
Oleum, oley^ oleum ^fixuTn^ oley stały; oleum aethe- 

reum^ oley lotny, czyli oleiek. 
Oligos (w grec. złóż.}, nie wiele. Dodany do iakiegoś 
wyrazu wskazuie, że liczba organów przez ten wyraz o- 
znaczanych iest nie wielka, np, oligophyllus ^ niewielo- 
liści: nie wiele liści inai^cy^ olig-osperjnus ^ niewielo-ziar- 
nowy. Wyrażenia takie używaią się w tych przypad- 
kach , gdzie istotna liczba organów nie stanowi charak- 
teru, i dość iest tylko wiedzieć, 'że się ich nie wiele 
znayduie. 
Oliyaceus, oUwtowy: kolor ciemno-zielony, z brunatnym 
zmieszany. 

Omphalodium. Turp.: tak się nazywa punkt wydatny, 
pospolicie na środku znaczka w nasionach postrzegaiący 
się, przez który naczynia karmiące do nasienia prze- 
chodziły. 

Opacus, ćmy: mówi się o powierzchni która promieni 
światła nie odbiia, a następnie nie ma żadnego bla*sku; 
co Francuzi wyrazem mai oddaią. 

Operculares valpae^ łuszczynki pokrywkowe: ieżeli 
w nasienniku poprzecznie otwieraiącym się, puszczy nki 
w kształcie pokrywek na siebie zachodzą. 

Operculata capsula, torebka jpokrywks^ (oper culum) o- 
patrzona. 

O p er cnlniń^ pokrywka: tak się nazywa górna luszczynka 
torebki w poprzek otwieraiącey się. Takoż klapki 
w kubkach Ascidia zwanych , tym się oddaią wyrazem. 

Opitulatores Hedw. = Prosphy ses. 

O pi a ri lim Necfc. z=Scyphus. 

Opposite-pinnata folia ^ liście naprzeciwległo-pie^ 
rzaste: kiedy listki hścia pierzastego, po parze naprze- 
ciw siebie są osadzone, np. Robinia Pseudo-Aćacia, 

Opositiflorus pedunculus^ szypułka naprzeciwkwia^ 
łowa: ieżeli szczególne szypułki naprzeciw siebie są u- 
mieszczone. 

Opppsitifolius, naprzeciwlisci: naprzeciw Uścia o- 
sadzony. 

Oppositiya dissepimenła^ oh. Dissepimentum ; oppoai" 
łiva pełala = (Jpposita petala calyci 

Oppositus, naprzeciwległy: mówi się o organach które 
z dwóch stron przeciwnych innego organu i w iedney 
wysokości wyrastaią, iak liście, kwiaty, i t. d. Opposi" 
tum albumen^ ieżeli białko z iednym tylko bokiem za-^ 



Digitized 



by Google 



160 ORB OS 

rodka się styka; o» coŁyledones^ lezeli liścienie wpraw- 
dzie wzaiemiiie ku sobie są skierowane, ale z przyczyny 
icli brzegów zakrzywionych albo zupełnie sitj z sobą nio 
slykaią, albo nie we wszystkich punktach; o. petala ca- 
ły ci Y. petala sepalis opposiła^ ieźeli płatki naprzeciw 
działek kielicha są osadzone. 

Orbieularis, Orbiculatus, okrągły: mówi się o po-' 
wierzchni kształt kola prawie przedstawuiącey. 

Orbiculus, kotko: tak się nazywa wydatność okrąglaka 
u spodu korony w niektórych Stapeliach ^ która części 
płciowe na około otacza ; równie leź osadnik płaski , o- 
krągly, w otoczniu zawarły, iak w rodzaiu l^iduLaria^ 
tern się oznacza nazwaniem. 

O r bill a: Acharius tak nazywa W liszaycacH pleszkę pła- 
ską, mało zafarbowaną, żadnego brzegu nie maiącą, iak 
u ParmeLia florida. 

Orchidea corotia^ korona storczykowa: pięcplatkowa^ 
2 których trzy u góry dwa zaś z boku się znayduią, i 
oprócz tego organem, w kształcie* wargi dolnćy rozsze- 
rzonym, orodą /a6e//w7n zwanym , opatrzona, np. Stor- 
czyk {^Orchis). Rośliny z takićmi kwiatami składały na-" 
turalną familią u Łinneusza Orchideaer p. Orchides' 
zwaną. 

Ordo, rząd: poddział klass, czyh gromada roślin zawie- 
raiąca wiele rodzajów spólrie cechy maiących. Rzędy 
Linneusza oiicowmAaAs^ poddziałom {sectiones) Tournef. , 
a rodzaioTTi niiszym {genera subaŁterna) Raya; zaś 
rzędy Tournef. odpowiadaią często klassom Linneusza, 
a rodzaiom wyiszym {genera summa) Raya. Często teź 
wyraz Ordo używa się na oznaczenie porządku iakiegoś 
w układzie organów. 

Organographia, ob. Botanica. 

Organon, Organum, Organ: każda część rośliny. O/-- 
gana elem^ntaria Senneb. , nazywaią się te części, zkló- 
lych się wszystkie organa roślin składają, iak tkanka 
komórkowa i naczynia spiralne. 

Orgya, sążeń: wysokość ciała ludzkiego, czyli odległość 
pomiędzy wierzchołkami palców średnich dwóch rąk 
roztworzonych, co wynosi około trzech łokci. 

Orgya lis, sążniowy: na sążeń długi. 

Origoma: Neck. tak nazywa w Marchancyach kubek (O^- 
athus) pełen bulwek propagines zwanych. 

Ort h os (w grec. złóż.) = Rectus. 

Orthotropus embryo^ zarodek prosty: Rich, tak zowie 
zarodek rostkiem do znaczka obrócony i w całey dłu- 
gości nie zgięty, np, Jodła. 

Os == raux, Stoma, Perislomiura- 



Digitized 



by Google 



OSC I*AL 161 

Oscillatorius = Yersatilis. 

Osseus, loScisty: lak kość twardy. 

Ossiculus Tournef. = Pyrena. 

O s t i o I u m : Pers. tak nazywa otwór zewnętrzny próżności 
SphaeruLa zwaney. 

Ora, Ovula, iaiai pęcherzyki delikatne zarodki nasion 
stanowiące. , 

O V a 1 i s = EUi pticus. 

Oyarium, iaiecznihi tak się nazywa zarodek przyszłego 
owocu, naypowszechniey pod słupkiem osadzony, a co 
Linneusz wyrazem gernien oddawał. 

Ovato-lanceolatus, iaiowo-lancetcwaty: organ lance- 
towaty, przy nasadzie zaokrąglony. 

Ovato-oblongus, iaiowo-podługowaty. 

Ovato-subulatus, iaiowo-szy dłowaty : iaiowaty^ wierz- 
chołkiem w ostrze przechodzący, iak np. torebka u nie- 
których Turzyc {Carex). 

Ovatus, icdowaty: mówi się o organie płaskim, elipty- 
cznym, w którym zaokrąglenie spodu większego iest 
promienia od zaokrąglenia wierzchołka. Często leż or- 
gan bryłowaty, z kształtu do iaia podobny^ to iest w prze- 
cięciu podlużnem daiący powierzchnią iaiowatą, tym się 
wyrazem mianuie, a co raczey wyrazem Opoideua odda- 
waćby się powinno. 

Oyoideus, ob. Ovatus. 

Oyulura, iaie: zarodek nasienia , czyli nasienie przed za- 
płodnieniem. 

O V u m =1 Oyuhim. 

Oxy 5 (w grec. złóż.) = Aculus. 



P. 

Pa giną, strona: mówi się iedynie o powierzchniach or- 
ganów płaskich, w których rozróżniaią się: p. supe- 
rior strona górna, i p. mferior strona dolna; iak np. 
"W. liściach. 

Palaceus, o6. Peltatus. 

Palaris, pcdowaty: mówi się o korzeniu tenże sam co i 
pień kierunek maiącym. 

P al a tum ^ podniebienie: tak się nazywa w koronie dwu- 
wargowey wydatnośó wargi dolnóy, uyście do gardzieli 
zamykaiąca. 

T ale a ^ plewa: wyrazem tym oznaczaią się organa deli- 
katne, skórkowate, nayczęściey suche a tęgie, iakie na 
osadniku Zrosloglówkowych się znayduią i kwiatki szcza- 



Digitized 



by Google 



162 PAL PAL 

golne przedzielała; równie tćz części z których puch na« 
sion się składa , ieżeli są u spodu rozszerzone , plewami 
się nazywaią. Rich. wyrazem tym nazywa części skia- 
daiące okwiat w trawach. Takoż bioneczki, trzony Pa- 
proci pokry waiące , plew paleae noszą nazwisko. 

Paieaceo-aristatus pappus^ puch plewisto-ościsty: 
z plew oscistych złożony. 

Paleaceo-capillaris pappus^ puph plewisto-włosło- 
waty: z plew włoskowa ty en złożony. . 

P a I e a c e o-f o 1 i a c e u s pappua , puch plewisto^iścwwaty: 
ieżeli plewy go składaiące są lisciowate. 

Paleaceó-setosus pappua^ puch plewisło-szczecino^ 
waty* z plew szczecinowalych powstaiący. 

Paleaceus, plewisty^ plewowaty: plewami osadzony, 
albo z plew powstaiący, albo nakoniec do plew podobny. 
Itak: p.pappus ieżeli puch złożony iest z małych ple- 
wek, to iest, gdy części go ^kładaiące są u spodu roz- 
rzerzone, np. Helianthus annuus, Daie się wzgląd na 
kształt i liczba plew takowych, a ztąd puch pLewisty 
może bydż di-tri-penta-poly-phyUua ^ dwu-trzy-pięć- 
wielo-listkowy. PaLeacea rhizoma^ gdy korzeń skórko- 
watemi łuskami iest pokryty, iak u wielu Paproci; p. 
receptacidum ^ osadnik plewisty: podługowatemi , kró- 
tkiemi, tępćmi, skórkowatymi , tęgiemi listkami osadzony; 
p. aemina^ nasiona plewo watę: nieiako do plew podo- 
one ; p. stipes , trzon plewisty: suchemi- łuskami pokryty, 
iak w Paprociach. 

Pale o la Rich. ob, Glumellula. 

Palli dus, blady: oznacza słabe natężenie koloru, od przy- 

. mieszania się białźy farby pochodzące. 

Palmae, Palmy: rośliny iednoliścieniowe pniem drze- 
wiastym, nigdy albo bardzo rzadko gałęzie wydaiącyńa, 
opatrzone; liście ich z wierzchołka tylko pnia wycho- 
dzą, a kwiaty przed rozkwitnieniem zawsze w pochwie są 
zawarte; np. Daktyl. Naturalna familiia u Linneusza. 

Palmaris= Digitalis. 

Palm a tus, dłoniasły: mówi się o organie płaskim , w kie- 
runku podłużnym ku. podstawie na części prawie równe 
podzielonym, tak, że nacięcia aż za środek organu za- 
chodzą, a cały organ kształt dłoni z palcami nieiako 
przedslawuie; iak np. liście u Rheum palmatuTn. Pal- 
mata radix^ korzeń spłaszczony i z końca na części po- 
dłużne! podzielony, np. Orcłus aambucina. Wyraz ten 
często dodaie się do innych przymiotników oznac^aią- 
cych nacięcia organów, np. palmatifidua ^ dłoniasto-wrę- 
bny; palmatipartitua ^ dłoniasto-dzielpy^ i t. d. 

Palmiformis, ob. Ruptinerris. 



Digitized 



by Google 



PAL PAP 163 

PalminerTia folia Dec. , liście Moniaało-nerwowe : gdy 
trzy do siedmiu nerwów, naksztaft palców u ręki roz- 
twartey i rozszerzoney, są ułożone. 

Pal mus dłoń: szerokość czterech palców ręki prócz 
wielkiego, czyli długość wskaziciela, co wynosi około 
trzech cali. 

Pa lud es, błota: mieysca mokre, błotniste. Rośliny na 
błotach znayduiące się, hlotuistemi paludosae są nazy- 
wane. 

Falustres =: Paludosae, ob. Paludes. 

Panduraeformis, Panduratus = Panduriformis. 

Panduriformis, strzypcowaty: mówi się o powierzchni 
płaskiey,^ podługowatey, po końcach zaokrągloney^ z obu 
zaś boków łukowato wyciętćy, tak, że kształt skrzypiec 
przedstawuie. 

Panicula, wiecha: iest to kwiatostan, w którym na o- 
gólney szypułce kwiaty szypułkowate zrzadka są osa- 
dzone, a szczególne te szy pułki idąc na dół coraz dłuź- 
szćrai i gałęzistszćmi się staią, np. Owies pospolity (^- 
vena 8ativa), 

Paniculatus, wiecTwwoŁy: w kształt wiechy ułożony; 
np. p. cauUs , łodyga ktorćy gałęzie niby wiechę for- 
muią; p.Jlorea^ kwiaty wiechę składaiące, i t. d. 

Pannexterna: Mirb, tak nazywa powłokę pestkowca 
soczystą lub mięsistą. 

Pan n interna Mirb.: część koścista pestkowa. 

Pannosus, woyłatowały: organ złożony z włókien cieti- 
kich a miękkich, gęsto splecionych. 

Papilionacea corolla , korona mołylkowaŁa albo grosz-' 
towa: składaiąca się z pięciu płatków różnokształlnych, 
które są: źagielek vexiLlum.t płatek nayszerszy, górny, 
podniesiony, przez rozkwitnieuiem wszystkie inne ukry- 
waiący; skrzydełka alfie., dwa płatki wązkie z boku 
kwiatu i w kierunku ićgo osi idące; łódka carina^ pła- 
tek dolny, między skrzydełkami osadzony, nakształt 
łódki wklęsły, ze zrośnienia lub zbliżenia dwóch płat- 
ków powstaiący. Rośliny z takiemi kwiatami składały 
naturalną familiią uLinneusza, i groszkowemi PapiUo^ 
naceae się nazywaią. 

Pa pi 11 a, maceii wyrazem tyra oznaczaią się małe, mię- 
siste, miękkie wyniosłości, iakie się na powierzchni roz- 
maitych organów postrzegaią. W grzybach mackami 
nazywaią się wyniosłości na spodniey powierzchni ka- 
pelusza, blonką nasienną (^me/zu^/n) pokryte, np. Tfe- 
Łephora. 

Papillaris = Papillosus. 

Papilliformis = Mammillaris. 



Digitized 



by Google 



164 PAP PAR 

Papiilosus, machowaty: malemi, miękkiemi wynioslo- 
ściami pokryty; p, radix nołluL^ korzeń fałszywy zło- 
żony z małych macko waty eh wyniosłości, ktoremi się 
roślina pasorzytna przyczepia, np. Liszayce, 

Pappiformis lana^ wełna pucJwwała: włosy miękkie, 
zamiast puchu, na nasionach postrzegane, np. JErio^ 
phorum. 

Papposus, puchem opatrzony: oh, Pappus. 

Pappus, puch: wyrazem tym ozuaczaią się łuski, włosy, 
szczeciny albo ^liekiedy błonka, spód kwiatków szcze- 
gólnych kwiatu złożonego otaczaiące, które za kielich 
właściwy każdego kwiatka mogą się uważać, a które po- 
tem górną część nasion otaczaią. Nasiona takim pu- 
chem otoczone, papposa semina się nazy waią. 

Papu ta: brodawka wodą łub gazem napełniona. Organ 
więc takiemi pęcherzykami po kry ty, wyrazem »apM/o*w* 
się oddaie, np, Mesembryanthemum cristcuUnuni. 

Papulosus, ob, Papula. 

Parabolic o-c o r d a t u s , parahoUcznie-sercowaty: para- 
boliczny, u spodu sercowato wycięty. 

Paraboiicus, paraboliczny: organ plaski, dłuższy iak 
szeroki, przy nasadzie łukiem koła ograniczony, idąc 
zaś ku wierzchołkowi raptem okrągławo zwęźaiący się, 
np". liść u Marrubium Pseudodictamnua. 

Paracarpium: Link tak nazywa owoc spuściały, czyli 
ślad owocu w kwiatach samczych roślin oddzielne- i 
rozdzielno-plciowych, a co Linneusz do miodników 
policzał. 

Paracorolla Link. = Corona. 

Paragonia: nazywa się to wszystko, co się przy kwie- 
cie znayduie a nie iest okwiatem, iako to: Porasta' 
mina^ Parastyli^ Corona^ Barha^ i t. d. 

Paragynia z= Parastyli. 

Parallelopipedus, równoległoscienny. 

Para Helu s, równoległy: mówi .się o organach, któ- 
rych kierunek prawie iest iednostayny, tak, ie się 
z sobą .nie przecinaią i nie dotykaią^ p. dissepimentay 
ob. Dissepimentum. 

Parandria = Parastamina. 

Par^nectaria: organa z kształtu i osady do miodni- 
ków podobne, ale płynu słodkiego nie zawieraiące. 

Parapetala Link.: organa zupełnie do płatków podo- 
bne, tylko bardziśy wewnątrz kwiatu położone i pra- 
wie z pręcikami zmieszane, które za pręciki rozsze- 
rzone i spuściałe uważać można. Linneusz organa te 
do miodników policzał. 

Parapetalostemones: klassa roślin u Moencha, wktó- 



Digitized 



by Google 



PAR PAR 165 

rych pręciki osadzone są na listkach do płatków koro- 
ny podobnych i wewnątrz kwiatu znayduiących się. 

Paraphyilia Link: organa do liści podobne, przy nich 
umieszczone i pierwióy się rozwiiaiące. Tu należą przy- 
sadki liściowe; organa liściowate w rostkowaniu papro- 
ci naprzód się pokazuiące, za liścienie od niektórych 
uważane; równie iak liścienie mchów, wyrazem corpu- 
scula confervoidea oznaczane. 

Pąraphyses: Ehrh. tak nazywa wlókięnka czlonkowate, 
pomiędzy pręcikami i słupkami w kwiatach mchów, 
iako tć^ pomiędzy ziarnikami w grzybach znayduiące 
się, a które Linneusz za miodniki uważał. Hedw. na- 
zywa ie Fila auccutenła. 

Farasiticus, pasorzytnyi mówi się o roślinach, które 
na innych żywych lub martwych wyrastaią. Pomiędzy 
roślinami pasorzytnćmi i Parasiticae) rozróżniaią się 
następuiące: a) Parasiticae verae^ pasorzyty prawdzi- 
we : które wyi'astaią na roślinach żyiących i karmią się ich 
sokami, np. Cuscuta; b) P. superficicUes sen exter7iae^ 
pasorzyty zewnętrzne: które się na rośliny żywe wspi- 
naią, lecz nie karmią się ich sokami wewnętrznemi, 
tylko wilgocią na powierz,chni ich zewnętrzuey znay- 
duiącą się, np, p^anilla; c) P. inłesłinąe seu intemae^ 
pasorzyty wewnętrzne: które się wewnątrz rośhn ży- 
wych znaydnią, ich sokami karmią, lecz nie ukazuią 
się na zewnątrz , chyba po zdięciu epidermidy, np, Ae- 
cidium; d\ Pseudoparasiticae ,, pasorzyty fałszywe: 
które wyrastaią na roślinach żyó przestaiących albo zu- 
pełnie martwych; te ostatnie mogą bydż także externae 
V. internae,, zewnętrzne albo wewnętrzne, podług tego, 
iak na zewnętrznćy pcTwierzchni się ukazuią, lub pod 
epidermidą są ukryte. Mówiąc o roślinach pa sorzytny eh 
daie się ieszcze wzgląd na organa, na których się one 
znayduią; z tąd tedy bydź mogą: Parasiticae cortica-- 
^ les na korze rosnące, epirrhizae na korzeniach, epixy^ 
loneae na samćm drzewie, epicaidae na łodygach, qp£- 
pfiyllae na górney powierzclini liści, hypophyUae na 
dolney powierzchni liścia, hifrontea na obu powierz- 
chniach liścia znayduiące się. Link rozróżnia rośliny 
pasorzytne na P. verae^ które korzenie swe do innych 
roślin zagłębiaią, i P. spuriae ^ które korzenie swe 
maią w ziemi, ale t6ż razem łodygi ich pnące się o- 
patrzone są brodawkami korzonki wypuszczaiącćmi, któ- 
remi się do innych roślin przyczepiaią i ich soki ciągną. 
P. epimyces^ pasorzyty na grzybach wyrastaiące. Rośliny 
pasorzytne, które się na innych roślinach znayduią, zo- 
wią się w ogólności Epiphytae^ dla rozróżnienia ich 



Digitized 



by Google 



166 FAR FAR 

od pasorzytów na ciałach martwych zwierząt wyrasta- 
jących, które się Mpizoae nazywaią. 

Para stad es, Parastamina, Parastemones : Link tak na- 
zywa organa do pręcików podobne, pomiędzy pręci- 
kami i piątkami znayduiące się, a które nie są bynay- 
mniey pręcikami, iak u Passiflora, Linneusz organa 
te do miodników poUczaŁ 

Para styli: Link zowie organa pomiędzy słupkami znay- 
duiące się i do nich podobne, które iednak funkcyi ich 
nie petnią. 

Parenchyma, mięliszi tak się nazywa tkanka komór- 
kowata wolna, miękka, sokami napełniona, iakasię po- 
strzega np. w liściach i owocach mięsistych. Link mię- 
sistosć takową rozróżnia na Parenchyma i Prosench^ 
ma: pierwsza składa się z komórek bez porządku sku- 
pionych albo w szereg ułożonych, tak iednak, że ko- 
mórki te końcami swemi iakby uciętćmi z sobą się sty- 
kaią; druga powstaie z komórek podługowatych , pra- 
wie walcowatych, tak ułożonych, że końcami zaostrzo- 
nymi iedne na drugie zachodzą. Parenchymn Grew 
= Stratum cellulosum. 

Paria, pary: zbliżenie organów po dwa w iedno mieysce. 

Parietaiis, ścienny: na ścianie, czyli łuszczynce, owo- 
cu osadzony; p, dissepimenła ^ ob. Dissepimentum ; p, 
płacenia^ osadnik nasion ściany owocu wyściełaiący. 

Parietes, ściany: wewnętrzne i zewnętrzne powierzchnie 
organu próżnego. 

Pari-pinnatum folium^ liść parzysto-pierzasły : gdy 
liczba listków w liściu pierzastym iest parzysta. 

Pars carnosa = Parenchyma. 

Partes similares Grew= Organa elementaiia. 

Partialis, szczególny. Partialis calyx: ieżeli każdy 
kwiatek kwiatu złożonego, oddzielnym kieliszkiem iest 
opatrzony, kieliszek takowy zowie się kielichem szcze^ 
gólnym; p, fructus: owoc cząstkowy owocu złożonego; 
p, inpolucrum ob. Inrolucrum ; p. pedunculus ob. Pe- 
dunculus^ p. pełiolus ob. Petiolus; p. pinna ob. Pinna; 
u. receptacuuLm: ieżeli każdy z kwiatków kwiatu zło- 
żonego na wspólnym osadniku umieszczonych, ma 
prócz tego swóy osobny osadnik, tedy ten ostatni ^jscze- 
gólnym s\^ nazywa;^. umbeUa ob. Umbella. 

Partibilis, mogący się podzielać: mówi się o organie 
który nie będąc rzeczywiście złożonym, może bydż 
w doźrzałości, bez widocznego rozdarcia, na części po- 
dzielonym; np. owoc, liść. 

1? eiY i\i\i&^ podzielony: mówi się mianowicie o organach 
płaskich, których brzeg na części iest podzielony tak, 



Digitized 



by Google 



PAR PED 167 

ze nacięcia blizko podstawy albo nerwu środkowego 
się kończą , ale do nich nie dochodzą. Od liczby ta- 
kowych nacięć organ bydź może: bi-łri'quadri^qidn'' 
gue- i t d. mulłi-parłUua ^ dwu-lrzy-cztero-pięć- i t. d. 
wielo-dzielny. 
!Parvifolius, małoliSci: matę liście maiący. 
raryus, mały: we wszystkich wymiarach mały. 
Fas CU a, pastwiska: łąki suche, nieco piasczyste i nie 
zbyt trawami pokrywaiące się. Rośliny na takich 
mieyscach rosnące, pastwiskowemi paacuae się na- 
zywaią. 

Fatella: tak się nazywa w liszaycach pleszka plaska, 
okrąglawa, z substancji odmienney od substancyi ple- 
chy uformowana i brzegiem szczególnym otoczona, np. 
Lecydea, 

Patellaeformis: mówi się o organie płaskim, okrągła- 
wym , z brzegami nieco podniesionemi ; p. emhryo^ za- 
rodek o roslku krótkim, okrągła wo rozszerzonym. 

Patellula = Patella. 

Fatens, ołivarty: mówi się o organach, nachylonych 
pod kątem ostrym do osi organu, na którym są osa- 
dzone. Podług Linneusza kąt ten ma bydź około 45^. 

Palenti-divergens, ołiĄ^arło-rozłozysty : pod kątem 70*^ 
do osi organu, na którym się znayduie, nachylony. 

Patentissimus, bardzo otwarty: od osi organu, na- 
którym się znayduie, prawie pod kątem prostym od- 
chylony ; p, panicu/a = difiusa.* 

Pa th o logia, ob. Botanica. 

Patria, {^czyznai mieysce znaydywania się rośliny co 
do kraiu. 

Patulus, nieco otwarty: pod kątem ostrym (mniey- 
szym od 45°) do osi osady nachylony. 

Pauciflorus, niewieloiwiatowyzmalo kwiatów maiący. 

Pauciradiatus, niewielopromieniowy : np. kwiat zło- 
żony, mało kwiatków promieniowych maiący, albo bal- 
daszek o małćy hczbie promieni. 

Pecten = Trichidium. , 

Pectinatus, grzebieniasty: mówi się o organie na czę- 
ści równowązkie, do osi prawie prostopadłe, podzielo- 
nym, gdy części te na iednćy lezą płaszczyźnie, np, p. 
Jolium^ liść pierzastodzielny o podziałkach ważkich, 
do nerwu głównego prostopadłych, iak u Achillea 
pectinata. 

Pedali nervi a ybZ/a Dec: liście o nerwach stopowych 
{nervi pedati). 

Pedalis, stopowy: stopę długości maiący. 

Pedatifidum /o/m/n, lisó stopowodziein/y: iest to liść 



Digitized 



by Google 



16$ PED PEL I 

dloniasty, w którym boczne nacięcia mniźy są głębo- 
kie od srodkowycn. 
Pedato-pinnatus, stopowo-pierzasły : mówi się o li- 
ściu stopowym, w Jciórym listki są pierzaste. 
Pedatus, stopowy: mówi się o liściu, którego ogonek 
dwudzielny na wewnętrznych bokach swoich gałązek 
listki ma osadzone. Pedati nervi^ iezeli z podsta^^y 
liścia wychodzą dwa nerwy roztwarte, a na bokach iełi 
wewnętrznych inne nerwy, do nich prawie prostopadle, 
są osadzone, np. Hellehorus, Wyraz pedatus często 
doduie się do innych przymiotników, oznaczaiącycłx 
nacięcia organów, i wskazuie, że nacięcia te w ksztaJTt 
stopowy są ułożone, np. pedatUohatus stopowoklapo^»vy^ 
peaaźipartitus stopowodzielony, pedatisectus stopowa— 
nacięty, i t. d. 
Pedetentim, po77ia?w, powoU, 
Pedicellatus, ob. Pedicellum. 

Pedicellum, Pedicellus, szypułeczha: raz oznacza małą 
i delikatną szypułkę, czyli trzonek iakiegoś organu: 
drugi zaś szypułkę szczególną, z których szypułka zlo- 
» żona powstaie ; nakoniec szypliłka w mchach czyli szcze- 
cina, tym się wyrazem niekiedy oddaie. W każdym 
przypadku przytomność tźy szypułeczki wyrazem pcA- 
cellatus się wyraża. 
Pediculatus = Pedicellatus. 
Pediculus = Pedunculus. Także trzoneczek puchu tóm 

się oznacza nazwiskiem. 
Peduncularis, szypułhowy: na szypulce umieszczony 
lub z szypułki powstaiący, np, p, cłrrhus^ ieżeli wąs 
z szypułki spuściałćy powstaie, iak u Wina^ Passiflory. 
Pedunculatus, szypułkowaty i szypuIką opatrzony. 
Pedunculus, szypułhai iest to organ, za pośrednictwem 
którego kwiaty na pniu , gałęziach , lub korzeniu są osa- 
dzone. Szypułka, naktórey wiele innych szypulek iest osa- 
dzonych, zowie si^ pedunculus coTnmunis ^ każda zaś iey 
gałąź pedunculus partialis albo Pedicellus się nazywa. 
Pelios fw grec. złoz.) = Liyidus. 

Pełli CU la: Dec. tak nazywa delikatną błonkę, całkowite j 
nasiona niektórych roślin otaczaiącą, na którzy włosy 
są osadzone, iak np. u Bawełny: a co Gartner pod o- 
gólnćm nazwaniem epidermidy zaymuie. 
Pellitus: mówi się o organie takie maiącym weyrzenie, 

iak gdyby ze^ skórki zewnętrznćy był obnażony. 
P.ellucide-punctatus, przeiwiecaiąco - kropkowany: 

punktami przeświecaiącegai pokryty. 
Ve\\uQ\AMs^ przeświecaiącyi przez którego massę świa- 
tło przechodzić może. 



Digitized 



by Google 



PEL PEN 169 

JP elta, tarcza: tym wyrazem oznaczafą !i\ą w liszaycach 
pleszki płaskie, okrąglawe, nieobrzeźone; na brzegu 
plechy osadzone. W Marchancyach lak się nazywa 
organ tarczowaty, na szypufce osadzony, wewnątrz zia- 
1'enka zawierający, a klóry od Linneusza za część płcio- 
wą samczą był uważany, 
reitatus, tarczoiA>aty \ iezeli organ plaski nie brzegiem 
•tylko środkiem iesl przymocowany, np,p,folium^ liść 
w którym ogonek do powierzcłini dolney iest przyro- 
sły, iak u Nasturcyi. Toż samo się ma rozumieć i o 
innych organach. W przeciwnym zaś przypadku, ie- 
zeli organ płaski nie środkiem, ale -brzegiem iest przy- 
mocowany, używa się wyraz Palaceus, 
reltineryia folia Dec: ieżeli nerwy od ogonka pro- 
mienislo na wszystkie strony się rozchodzą. 

Pendulus, wiszący: tak zwisły, że wierzchołkiem pio- 
nowo ku ziemi iest obrócony, np. łodyga u Pasorzy^ 
łnych; pendula radix łuberosa = filipendula. 

Penicillaliis, Penicilliforrais, penzelkowaty i gęstą kup- 
ką delikatnych i krótkich włókienek opatrzony; p. pap^ 
pus^ puch którego promienie mniey więcóy nagie, de- 
likatnemi włoskami u wierzchu są osadzone, iak u wielu 
z rodzaiu Qnaplialia\ p. stigma^ znamię z wielu włó- 
kien krótkich, mięsistych, gęsto skupionych, złożone; 
iak u wielu Traw. 

Penicillus, penzelei: podług Bernh. włos, na wierz- 
chołku kupką dehkalnych włosków, w kształt penzelka 
ułożonych, osadzony. 

Pennatus = Pinnalns. 

Penniformis, ob. Ruptinervis. 

P e ri n i n e r V i a folia , liście o nerwach pierzastych. 

Pen ta (grec.) pięć. 

Pentacoccus, ob. Coccum. 

Pentafora pericarpiai nasienniki o pięciu klapach. 

Pentagonus, pięćścienny., ob. Gonos. 

Pentagynia: nazwisko rzędu u Linneusza. 

Pentagynus, pięćstupkowyi kwiat o pięciu słupkach, 
albo też roślina z takiemi kwiatami. 

Pentandria: V. klassa w układzie Linneusza. 

Pentandrus, pięciopręcikowy : kwiat o pięciu pręcikach 
alboli leż roślina z takiemi kwiatami. 

Penlangiae Boerh.: rośliny o owocach z pięciu torebek 
złożonych. 

Pentantherae Ludw. = Pentandra. • 

Pentapetaloides corolla: korona iednoplatkowa opię- 
ciu głębokich nacięciach. 

Fentapetalus, picciopłaiiowy^ ob, Petalum. 

22 



Digitized 



by Google 



170 PEN PER 

"Penia^hyMus^ pięćlisłlowy^ ob. Phyllura. 

Pentapterus, pięćslrzydły ; np. uasioiia pięcia skrzy- 
dełek opatrzone. 

Pentasepalus, picódziałlowy i ob, Sepalum. 

Pentaspermus, pięćziarjiowy : np, iagoda. 

Pentastemones = Pentandria. 

Pepo, djniat: owoc do iablka podobny, z różnicą, ze 
nasiona od osi nasiennika są oddalone i ku zewnątrz 
przymocowane, a powłoka najtwardsza iest zewnątrz, 
wewnątrz zaś zupełnie miękka, soczysta; np. IDynia^ 
Welon .^ Ogórek. 

Pepo ni da Ricłi. ^_p 

Peponiura Brot p^^P^' 

Perapetaia: Moench tak nazywa wszelkie wyrostki na 
płatkach korony postrzegane, iak np. włókna na ko- 
ronie Bobrka CMenyantlies). 

Peraphylla: Moench używa tego wyrazu na oznacze- 
nie wszelkich wyrostków i wyniosłości na kielichu znay- 
duiących się, iak u Tarczycy {ScuteUarid). 

Percurrens, przebiegaiący : ieźeli iakiś organ na dru- 
gim, odmienney od niego natury, iest rozciągnięty i 
w całey długości do niego przyrosły. Drugi ten organ 
percursus się nazywa. 

P e r c u r s u s , przebiezony : ob. Percurrens. 

Perdicieae: poddział roślin zrosłogłówkowych o kwia- 
tkach z koronami dwuwargowemi. 

Perembryum: Link tak nazywa powłokę zarodka u 
Jednoliścieuiowych, w klórey kiełek i roslek są za- 
warte, a co odpowiada razem uważanym organom Co^ 
leoptila i Coleorrhiza od Mirbela zwanym. 

P e r e n n a n t i a folia , liście za wsze zielone. 

Perennis, trwały, mówi się o roślinach więcey iak dwa 
lata trwaiących. Te mogą bydź: albo perennes herba- 
ceae.^ trwale zielne: klórych łodyga po wydaniu owocu 
ginie, a korzeń iest trwały, i takie w skróceniach ozna- 
czaiąsię znakiem Jowisza (Tj); B\ho pere/ines arboreae^ 
trwale drewne: których korzeń i łodyga są trwałćmi, 
a takie oznaczaią się znakiem Saturna (^). 

Perfectus, zupełny: = Complelus. 

P e r 1 i 1 a t u m folium Scop. ob. Perforatus. 

Perfoliatum folium^ liść przerosły: ieźeli na około 
łodygę otacza i z nią iest zrosły. Niektórzy toż samo 
w\ rażeniem perfoliatus caulis oddaią. 

Perforalus, przedziurawiony: otworem opatrzony, np. 
głuwka pyłkowa, kapelusz, liścienie, i t. d. Per/ora^ 
tum folium dwoiako się rozumie: raz znaczy że liść 
otworami wskroś przechodzącemi iest podziurawiony; 



Digitized 



by Google 



PER PER i71 

drugi raz, ze na około łodygę otacza i do nićy za 
pomocą delikatney Wonki iest przyrosły, lak, że się o- 
koło iiiey cokolwiek poruszać może; w ostatnim zna- 
czeniu wyraz perfilałum lepiey się używa. 

Pergamenus, pargaminowy : z substancy i do pargaminu 
podobny. 

Peri (w grec. złoz.) na oloło. 

Periaedoeum Ehrh. = Perigoniy^m internum. 

Perianthiałia Brid. = Perianthiura. 

Perianthium, otwiał, Linneusz tyra wyrazem ozna- 
czał same tylko pokrywy kwiatowe, to iest bezsrednio 
kwiat ołaczaiące, które galunek kielicha stanowią. O- 
kwiat taki, zawieraiący pręciki i zarodek owocu, na- 
zywa on Perianłhhim fructificałionis; obeymuiący sa- 
me tylko pręciki, bez zarodka, P. fioris nazywa; za- 
wieraiący zaś sam tylko zarodek owocu, bez pręcików, 
P. fructus mianuie. Dzisieysi wyrazu Perianthium 
uzywaią na oznaczenie wszelkich pokryw kwiatu, nie 
rozróżniaiac czyli one są kielichem, czy koroną. O- 
kwiat złożony z iedney sztuki albo z iednego rzędu 
listków, nazywaią poiedynczym P. simplex^ złożony 
zaś z dwóch sztuk iedna w drugiey zawartych, albo 
z dwóch rzędów listków takiraże sposobem ułożonych, 
okwiatem podwóynym P. duplex zowią; z tych ze- 
wnętrzny, odpowiadaiący kielicnowi, P.exfernum^ we- 
wnętrzny zas, odpowiadaiący koronie, P, internum 
mianuią. Perianthium Ehrh. == Anthodium. 

Pericarpialis bulbus Mirb.: cebulki w nasiennikach 
w mieyscu nasion tworzące się, np, Crinum asia* 
ticum, 

Pericarpicus, nasiennilowy : do nasiennika należący. 
Richard stosuie wyraz ten do nasion, które iednostayny 
maią kieiomek ze swym nasiennikiem. 

Pericarpiura, nasiennil: wyrazem tym oznacza się 
wogóluości wszelka powłoka, mięsista, skórkowata, lub 
inney natury, nasiona w sobie zawieraiąca. Nasiennik 
we wszystkich owocach się znayduie; niekiedy wpra- 
wdzie bywa bardzo nie wyraźny, lecz to pochodzi od 
ścisłego zrośtiienia się iego powłok z powłokami nasie- 
nia właściwemi. Medicus wyrazem Pericarpium na- 
zywa tylko nasienniki suche i nie otwieraiące się, inne 
zaś ich gatunki Wyrazem ConceptacuLum seminum 
mianuie. Nasiennik, który się w dożrzałości na części 
nie rozdziela, zowie się iednołuszczynkowym P. uni- 
valve^ ieżeli zaś otwieraiąc się na części podziela, 
w ów czas od liczby lakowych części zowie się bi-tri" 
i L d. multimlue^ dwu-lrzy- i t d. wieloluszczynko- 



Digitized 



by Google 



172 PER PER 

wy. Każdy nasiennik składa się ze trzech warst czyli 
części, iedna na drugićy położonych, terni są Epitjur- 
piurn^ Sarcocarpiuni i Endocarpium, 

Perichaetialia- folia; hslki pokrywy perichaetium 
zwaney, 

Perichaetium: wyrazem tym oznaczaią się w Mchach 
listki odmienney budowy i farby od Jisci zwyczaynycli, 
klóre torebki i części ptciowe przed zapłodnieniem, a 
poźniey szczecinę u spodu otaczaią. 

Pericladium Link: rozszerzenie podstawy liścia u Bal- 
daszkowy cli, które spód gafęzi i s^ypulek w kształcie 
pochwy otacza. 

Periclinium Cassini = Anthodiura, 

Peridiura, otoczeń: tak się nazywa organ skórkowały, 
w grzybach okrytoziarnowych {angiocarpi) części o- 
wocowauia otaczający, 7^. Purchawka {Lycoperdori), 
Otoczeń z iedney tylko skórki złożony, zowie się po- 
iedynczym P. simplex^ ieżeli zaś składa się z dwóch 
błonek, iedna na drugiey położonych, w ów czas się 
podwoynym P. dąplex na«vwa. Link nazywa pert- 
dium we wszystkich roślinach częśd powlekaiącą nasien- 
nika, nie Ijccąc do tego przegród i osadnika nasion. 

Peridroma; Neck. tak nazywa ogonek ogólny czyli 
perw środkowy u Paproci, który razem służy za osadę 
liściom i owocom na nich umieszczonym. 

Periembrium Link = Albumen. 

Perigonium: Ehrhart liźył tego wyrazu na oznaczenie 
okwiatu w ogólności, a zatem pod tćm , nazwiskiem 
^kiehch i koronę zaymuie; i, ieżeli w ok wiacie kiehch i 
korona są wyraźne, nazywa go Perlgoniujn^ duplex^ 
jeźeh zaś kiehch z koroną tak iest zrosły, że ieden or- 
gan stanowi, w ów czas Perigonium simplex albo 
prosto Perigonium zowie. Link wtedy tylko używa 
tego wyrazu, kiedy nie można oznaczyć czyli ok wiat 
iest kielichem, czy koroną. U Hedwig^ Perigonium 
znaczy niekiedy toż samo co Perichaetium, Kielich 
w Jungermanniach także się wyrazem Perigonium 
oddaie, 

Perigynandra Neck, = Perianthium ; P. cowmunisz=z 
Anlhodium; P, exterior — Calyx: P, interior ^ 
Corolla. 

Perigynium Link = Urceolus. 

Perigynus: mówi się np, p. corolla, iezeU ta na kieh*- 
cm iest osadzona 5 p.//o5, kwiat w którym pręciki na 
około laiecznika, to iest na kiehchu są osadzone; p, 
stamina, pj-cciki z podstawą kielicha zrosłe. Pręciki 
takie w Jeduuliścieuiowych osadzone są wewnątrz ko- 



» Digitized 



by Google 



PER PER 173 

rony na ićy rurce albo podzialkach , w Dwuliścienio- 
wych na paznogcJach korony wieloplalkowey, albo, 
gily nie ma korony, na kielichu są umieszczone. 
Perinteger = lijtegernmus, 

Periodici ^ore*, kwiaty periodyczne: przez kilka dni 
o pewney godzinie otwieraiąpe się i. zamykaiące. 

i* e r i o d u s v i t a e , przeciąg życia rośliny. 

Peripheria, obu>ód: punk ta brzegowe organu płaskiego. 

Periphericus, obwodowy: na obwodzie czegoś osa- 
dzony. Periphericum albumen^ białko zarodek we- 
wnątrz siebie zawieraiące,-/?^. Jodła; p. embr jo ^ zaro- 
dek na zewńętrzney powierzchni nasienia osadzony; p. 
flores^ kwialy w baldaszku lub innym kwiecie złożo- 
nym, naybardzióy ku zewnątrz oddalone. 

Periphorantium Rich. = Anthodium. 

Periphorium Rich. == Gonophorura. 

Periphyllia Link. = Glumellula. 

Peri podium Ehrh. == Yaginula. 

Peripterus: na około skrzydełkiem otoczony, np. p. 
samara iesl u Wiązu {Ulmus), 

Per i sperma = Spermodermis. 

Perispermicus Juss. -zzz Albuminosus. Perispermieus 
Rich. = Exalbuminosus. '^ 

P e r i s p e r m i u m Juss. =r Albumen; Perispermium Ehrh. 
= Pericarpium. U Rich. Perispermium znaczyło toż 
samo co Spermodermis, U niektórych Perispermium 
= Arillus. 

Perisporangiura Hedw. = Indusiura. 

Perisporium: niektórzy tak nazywaią nasieunik roślin 
skry to płciowy eh. 

Peristachyum Panz. = Gluma calyx. 

Peri stoma, Penstomium, tołoołworze: tak się nazywa 
brzeg olworu torebki w mchach, po odięciu czepka 
przedstawuiący się, klóry bywa albo cały, albo w zęby, 
rzęsy, i t, d., wykształcony. Jeżeli błonka brzeg ten 
stanowiąca fest poiedyncza, albo gdy zęby, rzęsy koło- 
olworza, iednym tylko rzędem są osadzone, w ów czas 
kołootworze zowie się poiedynczem P. simplex\ ieżeli 
zaś dwa, trzj', i t. d. rzędów rzęs, zębów lub blonek 
otwór otacza, kołootworze podwoynóm, potróynem, i 
t. d., P. duplex^ łriplex,, i /. c?., się nazywa. 

Perithecium, otoczeń: Pers. tak nazywa osadnik w grzy- 
bach, w próżnościach którego puszki są umieszczone; 
np» Sphaeria, 

Peritropum sem^en Rich.: nasienie od osi owocu do 
ścian iego zewnętrznych skierowane. 

P.erlatus, bardzo szeroki- 



Digitized 



by Google 



174 PER PET 

Perlongus^ bardzo długi. 

Perocidium Neck. = Perichaetium. 

Peronatus stipes Willd., trzon obuły: od spodu az do 
polowy weliići grubą okryty, u góry zaś nagi, np, 
jigaricus peronatus. 

Perpeiidicularis, pionowyi w kierunku pionowym 
idący. 

Perpusillus = Pusillus. 

Persisteus, trwały^ nieopadaiący \ mówiąc o kielichu, 
koronie, słupkach i pręcikach oznacza takie, które po 
odbytey funkcyi zapladniania nie opadaią; p. annulus^ 
pierścień równo z grzybem trwaiący; p. capsula^ to- 
rebka w doźrzalości nie opadaiąca, np. Mol'; p, folia^ 
ieżeli liście w iesieni zeschłe nie opadaią, lecz przez zi- 
mę pozoslaią na drzewie i aż na wiosnę przez nowe 
tryby są zrzucane, np, Dąb; p. pedunculus.^ szypulka 
dłuźey od owocu trwaiąca; p. stipula^ gdy przysadka 
liściowa dlużey trwa iak sam liść. 

Per sonata corolla , korona maskowała : dwu wargo wa, 
w którey gardziel wypukłością wargi dolney iest zam- 
kniona. Kwiaty z takiemi koronami zowią się flores 
personati^ a rośliny z podobnemi kwialami stanowią 
naturalną familią u Linneusza Personatae zwaną, np. 
Pszeuiec i^MeLampyrum) ^ Wyżlin (^Antirrhinum)^ 
i t. p. 

Pertenuis, bardzo cienki. 

Pertusus, przebity: mówi się o organie malemi , okrą- 
glemi otworami podziurawionym; p, folia ^ ieżeli nie- 
które oka siatki przez nerwy utworzoney, tkanką ko- 
mórkowatą nie są wypełnione, np. Draconłium per- 
łusum. 

Per ula: taksie nazywa u Storczykowych ostroga, ieżeli 
iest tępa, woreczkowata. 

Peryius, otwarły, przeciwznaczny wyrazowi Clausus. 

Pes, stopa: długość stopy, albo od zgięcia ręki w ło- 
kciu do nasady palca wielkiego, co wynosi około 12 
cali. W wyrażeniach złożonych wyraz pes używa się 
niekiedy na mieyscu stipes^ peduncuLus i innych pod- 
pór, np. Lateripes ^ z trzonem do boku przyrosłym. 

Petaliformis = Petaloideus. 

Petalinus: na płatku umieszczony; np. miodnik. 

Petalodes flos Tournef. : kwiat płatkami opatrzony. 

Petaloideus, płatkowaty: do płatków korony podo- 
bny; np, p. perianthium ^ okwiat biały, lub inney oprócz 
zieloney farby, do korony podobny; p. stigma^ zna- 
mię na podobieństwo płatków wykształcone, iak u Ko- 
sa^ca (jtris). 

Digitized by VjOOQ IC 



PET PHA 175 

Petalostemones Gled. i Moench: rośliny w których 

pręciki na płatkach korony są osadzone. 
'Petaium^ płatek. Jeżeli korona składa się z kilku czę- 
ści z sobą nie połączonych, każda z takowych części 
płatkiem się nazywa, a od liczby ich korona bydź 
może: mono-di-tri-tetra-penta- i t, d, poly-petalay ie- 
dno-dwu-trzy-cztero-pięć- i t. d. wielo-płalkowa. 

T? e Hola c e ae gemmae^ pąki ogonkowe: których łuski 
z ogonkpw liściowych rozszerzonych są uformowane; 
łuski też takowe petiolaceae sąuamae się nazywaią; 
np. Orzech włoski, 

Petiolaris, ogonkowy: do ogonka należący, albo też 
z ogonka wyraslaiący; np, p. cirrhus ,, ieżeli wąs iest o- 
gonkiem przedłużonym, iak u Wyki {^Vicia)\ p. flo- 
res^ kwiaty z ich szy pułkami na ogonku liściowym o- 
sadzone, iak u JEfibiscus; p. glanduLa^ gruczoł na o- 
gonku znayduiący się, iak u Cassia; p. pedunculus^ 
szypułka na ogonku osadzona, iak u Tliesium ebra- 
cteatum; p, stipida^ ieżeli przysadka liściowa z ogon- 
kiem iest zrosła, iak u Astragalus ^ albo razem z o- 
gonkiera i z łodygą, iak u Róży. 

Petiolatus, ogonkowaty : liść ogonkiem opatrzony. Mó- 
wi się niekiedy petiolatae glandulae , a to znaczy, że 
gruczoły trzoneczkami są opatrzone. 

Petiolellura, ob. Petiolus. 

Petiolulatus: listek szczególny, w liściu złożonym, o- 
gonkiem opatrzony. 

Petiolulus, ob. Petioltis. 

Petiolus, ogonek: organ za pośrednictwem którego li- 
ście na łodygach, gałęziach, i t. d. bywaią osadzone. 
Składa się on z kilku wiązek na(»yń spiralnych, w kształt 
okrągły, spłaszczony, lub inny iakikolwiek ułożonych. 
W liściach składanych ogonek, na którym wiele list- 
ków z właściwemi sobie ogonkami iest osadzonych, 
zowie się ogólnym P. communis^ każdy zaś ogonek 
listka szczególnego, ogonkiem szczególnym P. partia-- 
lis V. proprius^ Petiolulus .^ Petiolellum się nazywa. 

Petrosa /oca, mieysca kamieniste: ułamkami skał, któ- 
re się pospolicie kamieniami zowią, pokryte. Rośliny 
na takich mieyscach znayduiące, petrosae plantae się 
nazywaią. 

Phaenogaraae = Phanerogamae. 

Phaeos, Phajos (w grec. złóż.)- = Fuscus. 

Phanerantheae Wach. = Phanerogamae. 

Phanerogamae plantae , rośliny itiwnopłciowe : w kto-, 
rych części płciowe nagićm okiem są widziane. 

Phaneros, rhanos (w grec. zloż.j widoczny^ wyroŁny. 



Digitized 



by Google 



176 PIIO PIIY 

Phoeniceus: u Willd. znaczy toż samo co Coccineus^ 
u innych zaś kolor ciemno-czerwony, purpurowy, a 
nawet łiolelowy oznacza. 

Phoranthium Rich. = Receptaculum commune. 

Phorus (w grec. zfoż.) = fer, Ferus. 

Phragma Link = Dissepimenlum łransyersale. 

Phragmjger, poprzegradzatiy : k lórego próżność we- 
wnętrzna, przegrodami poprzecznemi , na oddzielne ko- 
mórki iest podzielona. 

Phtliiriasis: osłabienie rośliny z napadnienia owadów, 
mszycami, pluskwami i t. d. zwanych, pochodzące. 

Phycosteraones Turp. : grnczołki na około siupka 
w niektórych roślinach znayduiące się, lub inne iakie 
części, a które za pręciki nierozwinione R. Brown, u- 
waźa. 

Phyllodes, Phylloideus, liSciowaty: do hścia podobny. 

P ii y 1 1 o d i u m : Dec. wyrazem tym nazywa ogonek w ksztćttt 
hścia rozszerzony, iak np. u Ahacyy nOwoholiandskich. 

Phyllomania Jager: rozwijanie się liści w ilości zbyte- 
czney albo w mieyscii niezwyczaynem. 

Phyllophora planta Garln. : roślina iednohścieniowa, 
hstkiem przy wschodzeniu opatrzona, i, gdy ten listek 
do innych iest podobny, rośliny te Homophyllae nazy- 
waią się, np, Arum^ Canna; będą zaś liście poźniey- 
sze innego kształtu, iak np, u zbóż, Heterophyllae wo- 
szą nazwisko. 

Phyllum (w grec. zloź.) znaczy toż samo co Foliitm 
używa się pospolicie na oznaczanie działek kielicha , list- 
ków pokryw, pokrywek, części pochew, i t. d., od "li- 
czby zaś tych listków organ zowie się mono-cłi-tri-ie- 
łra- i t. a. poly-phyllus ^ iedno-dwu-trzy-cztero- i t. d. 
wielolislkowy. 

P h y m a t o i d e i Cenothalanti A char. : poddział hszaycó w 
w których pleszki od subslancyi plecliy są pokryte i 
iądro wewnątrz zawieraią. 

Physica yegetabilium, oh, Bolanica. 

Physiologia, ob, Botanica. 

Phytochlorainon, zieleń liściowa: wosk roślinny 

znaydujący się na liściach, łodygach i owocach roz- 

. mai tych roślin, mianowicie połyskujących się, iak na 

liściach Kapusty^ MaLu^ owocach Gruszek^ F^ff^ Cy- 

tryn^ i t, d, 

Phytographia, 06. Botanica. 

*Phytologia = Botanica.. „ 

Phytos (w grec. złóż.) = Vegetabile. 

Phytotropia: sztuka odmieniania rośUn tak co 4o ich 
kształtu, iak co do przymiotów. 



Digitized 



by Google 



PIC PIN 177 

IPiceus, smołowy: kolor czarny węgKsty, w brunatny 

i?vpadaiący. 
!P i c t u s , mcUowaTw: mówi się o • powierzchni plamkami 

•okrągławćmi, ocunienuóy farby, pokrylśy. ' 
Pileatus, Fileiformis: z kształtu do kapelusza grzybów 

podobny. 
Piieus, kapelusz: górna, w iakikolwiek kształt rozsze- 
rzona częsc grzyba, na którśy blonka z nasioi^ami (/i;^* 
menium) iest umieszczona. 
Pilidium: wyrazem tym oznaczaią w Hszaycach pleszki 
Irzonkowate łub bezlrzonowe, kr^źkowatego lub póiku- 
listego kształtu, z brzegiem płaskim lub zaokrąglonym, 
a których powłoka w pyłek się zamienia, np. Ca-- 
Wcium, 
Piiiferum yb/mm; liść na końcu długim włosem opa- 
trzony, np, Polytrichum piliferum, 
Pilosiusculus, ivłostowaty: delikatnćmi włoskami ź rza- 
dka pokryły. 
Pil os u s, wiosisty: mówi się o powierzchni długićmi, 

miękkićmi, wyraźnćmi włosami z rzadka pokrytey. 
Pilus, włos: wyrazem tym oznaczaią się dość długie, 
miękkie, do włosa zwierzęcego podobne organa, które 
na powierzchni rozmaitych części rośh'n postrzegać się 
daią. Przez wzgląd na budowę włosów, następuiące są 
ich gatunki: lód PUi glanduUferi^ które na wierzchoł- 
kach swych noszą gniczoły; te mogą bydź: cupidati^ 
capitati i potycepnali. 2re Pili excretorii^ które u- 
mieszczone na gruczołach służą do przeprowadzania 
soków; gatunki ich są: suhidałi i matpig/iiaceL Scie 
Pili lymphaŁici: włosy nitkowate, gruczołów pozba- 
wione, które zdaią się bydź przeznaczona do powię- 
kszenia powierzchni organów, a tśm samem do po- 
mnożenia wyziewania; te mogą bydź: articidati vel 
phrajgmigeri^ simplices i ramosi^ a te ostatnie mogą 
nydz ieszcze albo o gałęziach wolnych, albo też połą- 
czonych z sobą tak, że gatunek łusk stanowią, i P. 
scutati noszą nazwisko. 
Pineta, hory: lasy złożone z roślin szpilkowych. 
Pinguis, tłusty: smak oleyny maiący, albo też tłusty 

' w dotknięciu. 
Finn a, pierzastośc: każdy szczególny listek liścia pie- 
rzastego tym się wyrazem oddaie. Jeżeli Hśc iest dwa 
razy pierzasty, Linnensz pierzastości pierwszego rzędu 
nazywał pinnae partiales^ pierzastośc rzędu diaigiego, 
czyli listki szczegóhie, pinnae propriae albo prosto 
Pinnae mianował. Pospolicie zaś pierwsze zowią się 
Pinnae^ a drugie Pinnulae. 

23 



Digitized 



by Google 



178 PIN PIS 

Pinnatifidus, pierzasłodzielny : mówi się o organie 
płaskim, prostopadle do nerwu środkowego głęboko 
nacii^tym , nacięcia iednak do samego nerwu nie do- 
chodzą, iak np, liście u SUfierzbnicy pointy {Scabioaa 
arpensis). 

Pinnati-lobatus, pierzaato-tlapowaty, 

Pinnati-partitus, pierzaato-podzielony. 

.Pinnati-sectus, pierzasło-nacięły. 

Pinnato-binatum foUum^ frona^ liść albo listowie 
pierzaato-dwoisłe : ieźełi na dwóch przeciwległych stro- 
nach ogonka , liście dwoiste rzędem są osadzone ; iak 
np, w indywiduach płodnych z gatunku AcrosticJuim 
trifoliatum. 

Pinnato-cirrhosum foUum^ liśó pierzaato-wąsaty : 
gdy ogonek liścia pierzastego wąsem się kończy, np. 
Wyka {yicia). 

Pinnato-pinnalifidiis, pierzasto - pierzasłodzielny : 
gdy listki organu pierzastego są pierzastodzielne , np. 
liście u fVoodwardia radicana, 

Pinnato-ternatum folium^ frons^ liść albo listowie 
pierzasło-troiste : ieżeli na dwóch przeciwległych stro- 
nach ogonka, liście troiste rzędem są osadzone, iak 
np, listowie w indywiduach płonnych z gatunku Acro- 
atichum trifoliatum. 

Vinu atu 8^ pierzasty: gdy części organu z dwóch stron 
paprzeciwleglych, na kształt pierzastości pióra są ułożo- 
ne. I tak: p. folium,^ ieżeli ogonek nie podzielony, na 
dwóch bokach przeciwległych wiele listków ma osadzo- 
nych; p, pili^ włosy z dwóch stron przeciwległych in- 
nemi włokami osadzone; p. surculus^ ieżeli z dwóch 
przeciwległych stron odziomka gałęzie wyrastaią i pra- 
wie wszystkie na iedney leżą płaszczyźnie, iak u Ifyp- 
nu7n fiUcinuni, 

Pinnatus cum impari = Impari-pinnatus. 

Pin nul a: tak się nazywa listek szczególny w liściu dwa 
razy pierzastym; ob, Pinna, 

Piperitus, pieprzowy: mówiąc o^maku. PiperitaSj na- 
zwisko naturalney familii uLinneusza, do którey należą 
rośliny z kwiatami na szypułce ogólney w kłos gęsty 
zbitemi; np. Pieprz^ Arum. 

Pi ścina, sadzawka, 

Pistillaris, słupkowy: na słupku .znayduiący się. 

Pistillatae Wach.: rośliny których kwiaty same tylko 
słupki maią. 

Pistillostemones = Cynandrae. 

Pistillum, słupek: organ rozmaitego kształtu, w środku 
kwiatu osadzony, który część płciową samiczą stanowi 



Digitized 



by Google 



PLA PLE 179 

i składa się z iaieczniha , szyyhi i znamienia. Da wnieysi 
przypuszczali, że podczas zapladniania się roślin, pyiek 
albo płyn w pyłku zawarty maleryalnie przez słupek 
przecnodzi, i dla te^o wyobrażali w nim kanał ku temu 
celowi przeznaczony. Poznieysze iednak obserwacye nau- 
czyły, ze lubo niekiedy próżność iakaś na znamieniu iest 
postrzegana, iak np. u Szafranu^ ta iednak zaraz ślepo 
się kończy, żadney kommunikacyi z iaiecznikiem nie 
tworząc, a w większey liczbie roślin ani wklęsłości tćy 
nawet posłrzedz nie można. Zapładnianie się więc roślin, 
przez przesiekanie tylko organiczne pyłku w tkance^ ko- 
mórkowatey znamienia i szyyki poymować się może. 
Placeuta, osadnik nasion: raieysce na którćm ziarna 
w nasienuiku są osadzone. Przez ten-to organ słupki 
z ziarnami się kommuiiikuią, i dla tego nasiona zawsze 
tara są osadzone, gdzie słupki się rozchodzą lub gałą- 
zki swe rozsyłają. W Maku np. słupki rozbiegaią się 
po przegrodach , w strąkach dwie odnogi słupka idą po 
przegrodzie ogólney, w łupinach słupek rozchodzi się 
po dwóch brzegach łuszczynek , i t. d. ; i właśnie te {)rze- 
grody, brzegi łuszczynek, za osadnik nasionom służą. 
Piacentatio: wyraz ten oznacza podług Linneusza uło- 
żenie liścieni pod czas rostkowania nasion, podług Dec. 
zaś sposób iakim ziarna do nasiennika są przymocowane. 
Placentifer: osadnik nasion na sobie noszący, np. p. 

valvae łuszczynki, na których nasiona są osadzone. 
Plancetiformis, plackowaty : mówi się o organie gru- 
bym, okrągłym, z góry na dół mocno spłaszczonym, 
iak np. korzeń u Gduły. 
V\cin\iiyV\\i^^ płaskoLlści: liście płaskie maiący. 
Planta, roiZma; = Vegelabile. 

Plan tul a ^ mała roSLinka. Plantula seminalis = Embryo. 
Planus, płaski: żadnych wypukłości i wklęsłości, ani 

wielkich ani małych nie maiący. 
Platys (w grec. złóż.) = Latus. 

Plejopetala coroUa , korona wyrainiepłatkowa : Spren- 
gel używa tego wyrazu na oznaczenie korony, którśy 
płatki nie są z sobą polączpne. . i r 

Plejophylla p/a/i^a Link.: roślina, gdzie niektóre liście 

od pąków lub gałęzi są oddalone, np. Len., Ruta. 
Plejosepalus caLyuc, kielich wyrainiedziałhoii>y : mówi 
się o kielichu, którego działki nie są z sobą zrosłe, Spreng. 
Plenus, pełny: mówi się w ogólności q każdym organie 
nie maiącym żadnćy próżności wewnętrzney; p. flos, 
kwiat w którym prawie wszystkie organa płciowe w pła- 
tki się pozamieniały, a przez to liczba płatków kilkakro- 
tnie się powiększyła. 



Digitized 



by Google 



180 PLE POD 

Pleostemones Wach.: rośliny w którj^ch liczba pręci- 
ków większa iest od liczby płatków korony. 

Pleurogynica inaerŁio stammum: ieźeli pręciki na wol- 
nym, toiesŁ z kielichem nie zrosły m, iaieczniku są o- 
sadzone. 

Plexeoblastae Willd.: rośliny w których pod czas rosl- 
kowania nasion, liscienie nad ziemię się wznoszą. 

V\ic a ^ fałda: Willd. tak nazywa podlugowate zagłębie- 
nie, na kielichu lub koronie postt*zegaiące się, które do 
miodowników policzą. 

Plicatiyus: np, p. aestwatio , ob, Aesti yałio ; p. folia^ 
Dec. nazywa liście o nerwach dloniastych i na tych ner- 
wach poskładane, tak, że nieiako kształt wachlarza, 
przedstawuią, i tym sposobem w pąku są ułożone, np. 
Winograd.^ 

Plica t u s, * /aWow^aTiy; mówi się o powierzchni w fałdy 
podlugowate ułożonóy, np, p. coroua^ ieźeli kray koro- 
ny iest pofałdowany, iak w Powoiu {Convoli^iUus) \ p. 
cotyledones^ liscienie w kierunku podłużnym lub poprze- 
cznym zfaldowane; p. folia ^ ieżeli blaszka liścia w kie- 
runku nerwów podnosi się i zniża na przemiany: liście 
w pąku takim sposobem ułożone stanowią to, co Lin- 
neusz plicata foUałio nazywa. Dla oznaczenia kierunku 
fałd, dodaią się wyrazy CóngitudinaliŁer ^ trans^ęraaU'- 
ter^ radiatim^ podług tego, iak fałdy są podłużne, po- 
przeczne, albo promienisto ułożone. 

Plumatus, zwyczayniey Plumosus, pierzasty: mówi się 
o, organie włosami ze dwóch stron przeciwnych, na- 
kształt pierzastości pióra, osadzonym, np: ośó^ puch^ 
znamię , i t d. 

Plumbeus, ołowiany: kolor popielaty, w błękitny wpa- 
daiący. 

Plum ula, hiełeh: iest ta część zarodka,. która w rostko- 
waniu nad ziemię się wznosi i łodygę furmuie. 

Pluri, iviele: w wyrazach złożonych używa się zamiast 
multi^ przeto: 

Pluriloculariś = Multilocularis. 

Pneumatica vaaa Bernh. =: lymphatica; p. pasa Ru- 
dolphi = Lacunae. 

Pneumato-chymifera pasa = Vasa spiralia. 

Poculiformis, iuhtowaty: maiący kształt próżnego 
walca o podstawie półkulistey, z brzegiem prosto u- 
ciętym. 

Podetium, pałeczŁa: organ, którym iakby szypułką 
owoce niektórych liszayców są opatrzone, i za pośredni- 
ctwem iego na piesze osadzone. 

Podicellum: bardzo małą pałeczkę oznacza. 



Digitized 



by Google 



POD POL 181 

Podospermium Rich. = Funiculus umbilicalis. 

Poduś = Pus. 

Pogoń (wgrec. zloi.) = Arisła, Barba i Dentes peristomii. 

Polachena: wyrazem tym Richard oznacza owoce ^ra- 
lii i roślin BaLdaszkowych. Owoce te l6m się tylko od 
Aclienium różnią, ze nie są poiedyncze, ale po dwa 
iak u Baldaszkowych, albo po ti'zy i więcey, iak u Ara- 
lii^ w iedno mieysce połączone. 

Po lar es plantae^ rośliny biegunowe: około biegunów 
rosnące. 

PoUapIostemonopetalae Wach.: rośliny w których 
liczba pręcików wielokrotnie liczbę płatków, lub nacięć 
korony, przewyższa. 

Pollen, /jy/e>&; wyrazem tym oznaczaią się bardzo drobne 
pęcherzyki, płynem oleynym napełnione, które w głów- 
kach pyłkowych są zawarte i w pewnym czasie z nich 
się wysypuią. Pęcherzyki te padaiąc na znamię słupka 
rozpływaią się, a płyn przez znamię wsiąkniony zapło- 
dnienie rośhn dokonywa. Pollen glaucuin: pyłek bia- 
ławy, niektóre organa roślin pokrywaiący, który będąc 

' natury woskowóy, do ochraniania tych organów od wil- 
goci zdaie się bydź przeznaczony. 

Po U ex, cal: długość ostatniego członka palca wielkiego, 
czyli około 12 liniy. 

Pollicaris, calowy: długości cala. 

PoUinarium Link. r=^ Massa poUinis. 

PoIIinarius, pyłJhowaty: bardzo dtflikałnym proszkiem 
posypany. Pollinariae massae^ oK Massa. 

Poły (w grec. złóż.), wiele, 

Polyadelphia: XVIII, k lassa w układzie Linneusza. 

Polyadelphus, wielowiązkowy : mówi się o kwiecie, 
w którym pręciki niteczkami więcey niż we dwie wiązki 
są zrosłe, alboli też o roślinie z takiemi kwiatami. 

Polyandria: XIII. klassa u Linneusza. 

Polyandrus, wielopręcihowy : kwiat maiący dwadzieścia 
lub więcey pręcików na osadniku (nie zus na kielichu) 
umieszczonych, albo też roślina z tukiemi kwiatami. 

Polyantherae — Polyandrae. 

Polyanthus == Multiflorus. 

Polj^carpea: rośliny, które wielekroć ra^jy mogą owoce 
wydawać; te są: Caulocarpeae ^ ieżeli łodyga iest trwała 
i wielokrotnie owocami się pokrywa, np. drzewa; Hhi-- 
zocarpeae^ ieżeli łodyga po wydaniu kwiatów i owoców 
ginie, ale pozostały korzeń kilka razy łodygę z kwiata- 
mi i owo( anii wydawać może, iak rośliny trwałe; Si* 
ferae^ rośliny wciągu iednego lata dwa razy kwitnące; 



Digitized 



by Google 



182 POL POL 

Multiferae^ rośliny wiele razy w ciągu iedaego lata 
. kwitnące, iak Róia miesięczna. 

Polycephali pili glanduliferii włosy galęziste i na 
wierzchołkach gałęzi gruczoły maiące. 

Poły cła di a Link.: tworzenie się większey liczby gałęzi 
i liści na łodydze, iak zwyczaynie, aiboli też rozgałęzie- 
nie się kłosa u traw pospolicie nie gałęzislego. 

Poły co cc os, ob. Cocciim. 

Polycotyiedoneae plantae^ rośliny wieloUScienioii>e\ 
maiące zarodek na wiele części podzielony, np. Sosna^ 
Cypria. 

Poły gamia^ pomięszanopłciowa: XXin. klassa w ukła* 
dzie Linneusza, do którey należą rośliny maiące słupki 
i pręciki iuż w iednym kwiecie^ iuż w oddzielnych kwia- 
tach ale na iednćmże indywiduum, iuż w oddzielnych 
kwiatach i na rożnych indywiduach. Używa on także 

. tego wyrazu na oznaczenie pięciu rzędów klassy zro* 
slogłówkowiy, które się następnym sposobem rozró- 
żniaią: PoŁygamia aJeąualia^ połączenie równe: gdy 
wszystkie kwiatki są obopłciowe, ptodne; P, auperflua^ 
połączenie zbytnie: kwiatki środkowe obopłciowe, pro- 
mieniowe samicze, wszystkie płodne; P. frustranea^ 
połączenie daremne: kwiatki środkowe obopłciowe, pło- 
dne, promieniowe bezpłciowe, niepłodne; P, neceasa- 
ria^ połączenie potrzebne: kwiatki środkowe obopłcio- 
we, niepłodne, promieniowe samicze, płodne, pyłkiem 
kwiatków środkowych zapładniaią się; P. seggregatc^ 
połączenie oddzielne: kwiatki wszystkie szczególnemi 
kieliszkami są opati*zone; P. Monogamia^ rośliny z kwia- 
tami poiedyuczemi ob^ymuiące. 

Polygamus, pomięazanopłciowy i roślina z klassy po- 
mięszanopłciowóy. 

Polygonus, wieloiderwy i oh. Gonos. 

Polygynia: rząd w układzie Linneusza. 

Polygynus, iPielosłupioa^ : kwiat z wielu słupkami, 
aiboli tćż roślina takie kwiaty maiąca. 

Polymorphus, wielokształtiyy : wiele kształtów przed- 
stawuiący, to iest, do wielu kształtów zbliżaiący się|. 

Polypetalus, iPielopłałkoi4>y : ob. Petaium. 

Polyphorum, ob. Carpophorum. 

PoiyiphyWns^ wieloUsthowyi ob. Phyllum. 

Polypteron, u^ieloskrzydły i mówiąc np. o nasionach 
wielu skrzydełkami opasanych. 

Polypyrenus, wielopeattoipy i ob. Pyrena. 

Polysepalus, wielodziałtowy i ob. Sepalum. 

Polyspermus, wieloziarnowy: np. iagoda, torebka. 



Digitized 



by Google 



POL POR 183 

Polystachys, wieloHosowy: wiele kłosów na sobie no- 
szący, iak np. łodyga u Ocymum -polystachyum. 

Polysteinoaes = Polyandrae. 

Poły styli =: Poiygini. 

Pomaceae jj/a/z^o^, rośliny iabłlowei maiąoe kwiaty 
kieiichopręcikowe, a których owocami są iabtka lub pest- 
kowce. Naturalna familia u Linneusza. 

Pomeridianus, popołudniowy : po południu przypada- 
iący ; np, kwiat po południu się otwieraiący.- 

Po met a, aadyi ogrody owocowe. 

Pomiferae = Pomaceae. 

Poraiformis, iabłiowaty: kulisty, u podstawy leyko- 
wato wydrążony. 

Pomum, mbłJko: owoc mięsisty, kielichem uwieńczony, 
wewnątrz kilka komórek ze szczególney blonki uformo- 
wanych zawieraiący, w których nasiona na około osi 
owocu są przymocowane. Dwa są gatunki tego owocu: 
w iednych komórki wewnętrzne z błonki są uformowa- 
ne, 1 te iabikami właJciwerrd albo torebkami (pommes 
ńpepins u Fr.) si^ nazywaią; drugie maią nasiona w ko- 
mórkach twardych, nakształt pestek, zawarte, i te iabł- 
kami pesłkoiĄ^^mi (pommea d osselełs u Frań.) są na-, 
zywane, Tip. Głóg, Nefle, Granaty. 

Populneus, topolowy: kolor ciemno-zielony. 

Po rcella n eu s, j3orc€/ano«^j: kolor czerwona wo-bialy. 

Pori, dziurki: tak się zowią w ogólności wszelkie bardzo 
drobne otwory, które za pomocą szkieł powiększaiących 
na powierzchniach organów postrzegać się daią; nazy- 
waią się także dziurkami znacznieysze nieco próżności na 
Sowierzchni dolnćy kapelusza niektórych grz}^bów, iak 
toletus^ postrzegane, w których nasiona są zawarte. 
Pori ceUulares seu inconspicid ^ są to otwory od nie- 
których przypuszczane na ścianach komórek tkanki ko- 
mórkowałey, które maią bydź przeznaczone do wyzie- 
wania lub przepuszczania płynów z iedney komórki do 
drugiey. Otwory te iednakże do zl^dzen optycznych 
policzyć można, i, iak s\^ dzisiay przekonano, nie są 
czćm innćm, tylko ziarnami krocnmaiu lub innych ciał 
zsiadłych wewnątrz komórek zawartemi: tkanka bo- 
wiem komórkgwata ukazuiąca wprzód pomienione o- 
twory, po wymoczeniu w wyskoku zupełnie ie traci. Pori 
corticales , jPor? elongati seu grandi Mirb. , Pori cf^a- 

?ora/or/i Hed w. , Pori epidermidis B^udol ^ Poriproprii 
urin, Pori cutanei: są to dziurki owalne, pod mikro- 
skopem, bardzo wyraźne, niekiedy nawet pod lupka, 
postrzegaiące się na miękiszu liści , kielichów, i mlódycn 
wypustków roślin naczyniowatych, ale tylko na po- 



Digitized 



by Google 



184 POR PRI 

wierzchniach nie zanurzonych w ziemi ani w wodzie. 0- 
twory te zdaią się bydź przeznaczone do wyziewania, 
a może nawet do napawania się gazami wodnistemi; = 
Stomatia. 

P o r o s u s, dziurkowały: mówi się o powierzchni dziurkami 
pofcryfey. ^ 

Porrectus, wyciągniony: iak gdyby siłą iaką w kierunku 
podłużnym wycićj.^niony. 

Porrigeiis, wypręzaiący się: ieźeli liniia krzywa staie 
się proslć|. 

Portio lignea =r Corpus ligneum. 

Posticus, ły^ny: wyrazełn lym oznacza się położenie 
albo wykszlalcenie iakiegoś organu ze slrony osi, i tak: 
p, antnera^ gdy główka pyłkowa ze. strony wewnętrz- 
ney na uilre iest osad^cona, to it;.st ze strony osi kwiatu: 
lepiey się mówi inversa anthera, 

Praealtus, bardzo wysoki ix nie maiący odpowiedney 
grubości. 

Praecius =: Praecox. Praeciae^ naturalna familiia uLin- 
neusza, do którzy iKileźcj rośliny wcześnie na wiosnę 
kwilrićjce, np. Pierwiosnka Primida)^ Androsace^ i t. p. 

l*raecox, wczesny: mówi się o roślinie która wcześnie 
kwitnie w porównaniu do wszystkich w ogólności roślin, 
albo do innych gatunków tegoż rodzaiu. Używa się 
także do oznaczenia czasu rozwiiania się organów ie- 
duych względejn drugich, np. praecox amentum^ ko- 
tek pierwey niż liście rozwiiai^cy się , iak u Wierzb nie- 
których. 

Praefloratio = Aestiyatio. 

Praeiatus, bardzo szeroki. 

Praelongus, bardzo długi. 

P r a e m o r s u s , ugryziony: organ z końcem tępym i nie- 
równym, tak iakby by £ ugryziony; np. p. radix^ korzeń 
krótki, równogrnby, z końcem nieforemnie uciętym; f- 
jolium., liść ucięty, na końcu zębami nierównemi i uie- 
foreinnemi osadzony. 
P r a s i n u s , porowy, kolor grynszpano Wy z szarym , iak 
na liściach Porów.' 

Prata, łąki suche, muroźne. Rośliny w takich miey- 
scach znayduiące sfę, fąkowemi prałenses są zwane. 

Precatorius = Moniliformis ; p. tela celiulosa^ ob.Teh 

Primarius, pierwotny: mówi się o organie, który się 
pierwey niż wszystkie inne do niego podobne ukazuie 
Primarius characier^ charakter główny iakieyś gro- 
mady roślin, brany ze względnego położenia , liczby i 
kształtu części owocowania; p. inuolucrum Scop. = u- 

. niyersale; p. radix^ korzeń pierwotny, to iest naypier- 



Digitized 



by Google 



PRI PRO 185 

MMey się rozwiiaiący, poźnieysze zaś korzenie zowią się 
secundariae albo succedaneae. 

?riinigeniae planłae , rośli ny pierwotne : z pomiesza- 
niu się oddzielnych gatunków nie powstaić|ce. 

i* r i mord ia li a yb//a, l\śc\e pierwotne: ob, Folium. 

* r i n c i p i a rhemica i^egetibiliiim , pierwiastki chemiczne 
roślin. Mogą one hydź: Principia e lenie nt aria ^ pier- 
wiastki niezloźone: które się ostatecznie przez rozkład 
chemiczny roślin ołrzymnią, iakiemi sąwodoród, kwa- 
soród i węglik we wszystkich roślinach, a w niektórych i 
saletroród, iako tez alkali stale, ziemie i metalle. Prin- 
cipia immediata^ pierwiastki złożone, zwane inaczey 
kombinacjami roSLinnemi^ które się z poprzedzaiących 
skladaićj i przez proste działania chemiczne z roślin się 
wydobywaią. Takiemi są: kwasy roślinne^ cukier^ 
galareta^ korek ^ włókno roślinne^ kombinacje ex- 
traktowe , i t. d. 

Prismalicus, graniasty: mówi się w ogólności o orga- 
nie ścianami płaskiemi ograniczonym , tak , że w prze- 
cięciu poprzecznem wielobok przedstawuie. 

Proboscideus: oznacza kształt rurki zakrzy wioney, we- 
wnątrz próżney, to iest kształt trąbki myśUwskiey; iak . 
np. torebka u Martynia proboscidea, 

Procerus = Elatus. 

Procubitus Bernh. = Procumbens. 

trocumbens, lezący: mówi się o łodydze w calćy swey 
długości po ziemi rozeslaney, ale korzeni do niey nie 
wy puszczaiącey . 

Productiones meduUares = Radii meduUares. 

Productum Neck. = Calcar. 

Profundus, głęboki, 

Projectura: Sims. tak nazywa małe wydajności, po- 
czynaiące się przy nasadzie liścia i rozciągaiące się po 
łodydze z góry na dół, iak u roślin łupinowycli, 

Pr o 1 es Neck. = Species. 

Prolifer: w rozmaitym używa się znaczeniu. I taki jpro- 
Uf er caułis^ podług Linneusza, ieżeh łodyga ze środka 
tylko wierzchołka swego gałęzie wydaie, np. Sosna; po- 
dług Willd. zaś, ieżeli łodyga tak się rozgałęzia, iż pnia 
głównego od gałęzi rozróżnić nie można, np. Ledujn 
palustre; prolifer corymbus^ umbella^ gdy niektóre 
romienie paldaszkogronu lub baldaszka , po kilka ta- 
ich kwiatostanów na sobie noszą, np, Spiraea ulnuŁ- 
ria^ Asclepias.vincetoxicum; p, jlos^ kwiat zazwyczay 
pełny, ze środka (niekiedy z boku) szypulki z kwiatami 
albo nawet i gałęzie wydaiący, co się zdarza w Sfokro- 
ciach y Różach^ Jaskrach i t. d.^ p.fntctus, icźeli owoc 

24 



i 



Digitized 



by Google 



186 PRO PRO 

iakiś, inny owoc tegoż gatunku w sobie zawiera, iak sl 
to zdarza w Cytrynach'^ p. podeciurn^ pałeczka kieli 
szkowala, a z brzegów kieliszka nowe kieliszki wyraslai^ 
np. Cladonia pyxidała; p, surculus Wilid. , gdy łodyg; 
mchów iest dwa lub trzy razy pierzastą; a z niey no w 
podobneź todygi wyraslaią, jip, Hypnum proliferum, 

Prolificatio: iest pomnażanie ^itj kwiatów do tego sto 
pnia, że z kwiatu iakiegoś inne kwiaty, albo nagie, alb< 
leż niekiedy liśćmi opatrzone a razem i gałęzie, wyra 
staią; w pierwszym przypadku Linneusz nazywa go flo 
proLifer^ w drugim zaś prolifer Jrondosus Jlos. W kwia 
tach nie złożonych, nowe takie kwiaty wychodzą z< 
słupka, a zatem ze środka kwiatu; w kwiatach złożonych 
czyli raczey skupionych, z boku, to iest z kielicha o 
gólncgo wyrastaią. 

Proligera Lałiiina^ oh. Apothecium. 

Pro ni i n en s wystaiący^ wydatny; np.p,faux^ gdy gar 
dziel nie iest gładka ale wydatna; p, dissepimenta ^ ieźel 
brzegi przegród z nasieimika wyslaią; p, filamentuni. 
gdy niteczka nad główkę pyłkową się przedłuża. 

Prominentia, wydatność: wszelkie wyniosłości oznacza 

Pr o m i n u 1 u s nieco wysłaiący^ np. w pestce śliwki po- 
spolitey, mieysce zetknięcia się ścian nasiennika, czyli 
szew nad powierzchnią iego niero się wznosi, taki więc 
szew sutura prominula się nazywa. 

Pro nu m discum folii albo Prona pagina z=z Pagina in- 
ferior. 

Propaculum: Link tak nazywa gatunek wici, na końcu 
pąkiem opatrzoney, który od niey oddzielony może w^y- 
puścić korzenie i nową roślinę utworzyć, iak u Skoczków 
(jSemperpi^^um), 

Pro pa go, przypłodek: wyrazem tym oznacza się w o- 
gólności każdy pąk, nagi lub iakiemikol wiek pokrywami 
opatrzony, który dobrowolnie od matki się oddziela, i, 
iakby nasienie, nowe 'udywiduum wvdaie. W szczegól- 
ności tak się naz''v lą cebulki Mchów i Marchancyi. 
Link cebulki w kątach liściowych u Lilii cebulorod- 
iiey {Łiliujn bulbiferum) umieszczone, tem oddaie na- 
zwaniem. 

Propagulum: Willd. tak nazywa ciałka okrąglawe, po- 
iedyncze lub skupione, w niektórych Liszaycach po- 
strzegające się, które raz uważane były za ich pyłek, 
drugi raz za cebulki do rozmnażania się służące (ffon^ 
grli-, propagines)^ a które Link wyrazem Conidium 
oddaie. Jeżeli ciałka te są skupione, zbiór ich Achar. 
Sorediuin nazywa. 

Proporlionalia stamina: ieżeH liczba pręcików równa 



Digitized 



by Google 



Ł 



PRO PSE 187 

się liczbie płatków korony, all^o iest względem niey wie- 
lokrotną; np. 5 pręcików i 5 płatków i lO pręcików i 5 
piątków, i t. d: 

P r o p r i u s, szczególny^ właściwy: w zastosowaniu do roz- 
paaitych organów rozmaite ma znaczenie. Itak: p. an- 
ntdus^ ieżeli pierścień brzegi blaszek okrywa i iakby za 
zasłonę nasionom służy, iak u Agaricus aurantiacus; 
. calyx^ kielich ieden tylko kwiat zaraykai^cy, albo 
wiatek szczególny kwiatu złożonego otaczaiący; p. 
Jructus^ owoc szczególny owocu złożonego; p. inłegu- 
jnenła seniinis^ pokrywy same tylko iądro otaczaiące; 
p, inpolucrum^f oq. hwoluwuni'^ p, nectariujn^ miodnik 
do źadney z części kwiatu nie podobny; p. pedunculus z=z 
Pedicellus; p. peiiolus^ ob. Peliolus; p. pinna^ ob Pinna; 
jp. placenta^ osadnik nasion iedno tylko ziarno noszący; 
jp. receptaculum Jloris^ fructus^ mieysce osady iednego 
tylko kwiatu lub owocu; p. spatha^ pochwa właściwa 
każdemu z kwiatków szczególnych, w ogóiney pochwie 
zawartych; p, succi^ ob, Succus; p. vasa^ ob, Vasa. 

Propullulans, sterczący; np, p, sporae^ ziarna u li- 
szayców z osadnika powoli wychodzące, np, Graphis. 

Propulsa seminaiio: ieżeli ziarna ze sprężystością z na- 
sienni ka są rozrzucane. 

Proscolla Rich.: gruczolek na dziobie słupkowym u 
Storczyków osadzony. 

Prosembryum Link. =Albumen. 

Prosenchyma Link. ob. Parenchyma. 

Prosphyses: Eluli. tak nazywa słupki spuściale^ po- 
między słupkami w kwiatach samiczych Mchów znay- 
duiące się. 

Prostratus=: Procu mbens. ' 

Protensus rozciągnięty: mówi się o nerwie liści w mchach 
gałęzistych , który całą długość liścia przebiega ale za ko- 
niec nie przechodzi; co się pospolicie wyrażeniem nervo 
completo oddaie. 

P r o t e r a n t h e a e Vi via. : rośliny w których pierwiey li- 
ście niż kwiaty się rozwiiaią. 

P rui na, szadi: delikatny, modry pyłek, powierzchnią 
niektórych organów pokrywaiący; np. owoce Śliwy, 

P rui no sus, oszadziały: mówi się o powierzchni delika- 
tnym pyłkiem cienko pokrytey. 

P rur i en s; po zakłóciu świerzb wzbudzaiący. 

Prunus: dawni używali wyrazu tego zamiast Drupa. 

Pseudo (w grec. zioŁ) ,, fałszywy.iyoA^ny do wyrazu o- 
znaczaiącego rzecz iakąś, wskazuie, że to o czem mowa, 
zdaie się bydź tą rzeczą , ale nią nie iest istotnie. 

Pseudocarpium: Mirbel tuk nazywa owoce Cypi-ysu i 



Digitized 



by Google 



188 PSE PUL 

uielu innycli roślin szpilkowych, kióre, będąc właściwie 
szy-szJkarni^ z powierzchowności, alboliteź przez zrośiiie- 
iiie się organów, do innych gatunków owoców poiedyn- 
czych są podobne, iak np, owoc Cyprysu do orzecha^ o- 
woc Jat owca do iagody* \ 

Pseudogyrala capsiua: tak się nazywa torebka w pa- 
prociach, ieźeli nie iuz pierścieniem lecz lylko poprze 
cznemi albo promienisto-rozchodzącemi się wydatiiościa- 
mi, pierścień naśladaiącemi , iest opatrzona, np. Schi- 
smatopierides. 
Pseudo inonoco ty ledoneae: rośliny właściwie dwuli 
ścieniowe, lecz iednym tylko liścieniem opatrzone, np> 
Corydalis bidbosa , Buniurn , Bulhocasianujn , i t. d. 
Pseudoparasiticae, ob. Parasiticus. 
Pseudopodinm Brid.: tak się nazywa przedłużenie na 
gie wierzchołka łodyżki w Alcliacn, na końcu którego 
znayduie się główka, złożona z ziarenek rozmaiteg(J 
kształtu, np. Młiium androgyjium^ Tetraphis pellucida. 
Główki te od Hedwiga i innych botaników za główki 
pyłkowe, od Hallera i Beauyois za pąki nieroz wini one, 
od innych nakoniec za zbiór bulwek, przez które te ga- 
tunku roślin rozmna-żac się mogą, są uważane. 
Pseudospermi fructus , ob. Fruclus. 
Psi los (w grec. złóż.) = Tenuis. 
Pterigium, skrzydełko: błonka w kształcie skrzydełka 

nasiona otaczaiąca np. Pasternak. 
Pterigoideum folium^ hść skrzy dłowaty: płaski , podłu- 
gowaty i nie środkiem podstawy ale iednym tylko iey ba- 
kiem do łodygi przyrosły; iak u Afioectangiuni bul- 
bosuin. 
Pub es, meszek: delikatne, drobne, rzadkie włoski. 
Pubescens, ojnszony: mówi się o powierzchni włoskami 

drobnemi i miękkiemi z rzadka pokrytey. 
Pubcscentia, omszenie: Linneusz tak nazywa wszel- 
kie obrony roślin, któremi się one od wpływów zewnętrz- 
nych zabezpieczaią, iakiemi są: Scabrities^ Lana.^ To- 
nientum.^ Strigae., Iłami ^ Sfimidi^ Acu/ei^ Furcae^ 
Spinae^ takoż P///, Barba^ Setae., Gloc/iides.^ Glon- 
aulae^ Ufriculi^ J^iscositas ^ Glutifiositas ^ RamenŁunu 
P u g i o n i f o r m i s = Aiiceps. 
Pnllus, kruczy: kolor czarny węglisty, w zielony wpa- 

daiący. 
Pulpa, soczystość: massa soczysta, iaka komórki niektó- 
rych owoców napełnia i nasiona otacza, np. Cassia. 
Pulposus, soczysty: złożony z massy miękkiey, wpól- 
. płynney. Prawie za ied no bierze się z wyrazem Car- 
nosus. 



Digitized 



by Google 



PUL PUT 189 

Pulveraceus, do pyłku delikatnego podobny. 

Pulveratus= Pul veruleutus. 

Pulveruientus, opylony^ opruszony: drobnym pył- 
kiem, czyli proszkiem, pokryły. 

Pulyilłum, inspekt. 

Pulyiuatus, poduszkowałyi używa się na oznaczenie ze 
iakieś organa skupione, gęsią a do góry wydatną dar- 
ninę formuią, ioknp, łodygi u Anoecłangium pulvina- 
tum; pidvinatus pileus kapelusz u grzybów wydatny 
a miękki, np. Podosinnik {Boleius hovinu8), 

PuWinus: wyrazem tym oznaczaią się wyniosłości po- 
między rowkami powierzchni porysowaney {striatus). 
JLink tak nazywa małe wyniosłości, które się na gałę- 
ziach lub pniach .pod nasadą liści postrzegaią, ą które 
pozniey blizny liściowe stanowią. 

Pul vis, pył: proszek bardzo delikatny. Puhis sperma-- 
ticiis ^ Pers. lak nazywa w Porostach wiele bardzo dro- 
bnych bul wek {gongyli) i^azem zebranych. 

PuWisculus: Neck. tak nazywa w Widłakach (JLyco- 
podium,) drobne ziarenka, proszkowate, którćmi pęche- 
rzyki iiephrosta od niego nazwane, są napełnione. 

Pumilio, Pumilus, harzet: mówi się o roślinach małych, 
lecz proporcyonalnych we wszystkich swych wymiarach, 
7ip. Mespilus pumila. 

Punctatus, kropkowany: mówi się o powierzchni male- 
mi wklęsłościami , albo kropkami ani wklęsłemi ani wy- 

Eukłemi tylko odmienney farby, albo nakoniec gruczoł- 
ami przeświecaiącemi , pokrytey. 

Puncticulatus, Puncticulosus : bardzo drobnymi krop- 
kami, odmienney farby, pokryty. 

Pungens, piekący, mówi się o smaku i zapachu pieką- 
cym, iako też o organie przedłuźaiącym się w osti*ze 
kolące. 

Puniceus^ karminowy: kolor główny czerwony. 

Purpurę o-c o e r u 1 e u s, śliwkowy: kolor błękitny, w czer- 
wony wpadaiący. 

Purpur eus, karmazynowy: kolor czerwony iasny, zraa-> 
łą ilością błękitnego. 

Pus (w grec.) noga^ stopa. W wyrażeniach złożonych u- 
źywa się niekiedy zamiast siipes i pedunculus^ np. mi-^ 
cropus bardzo małym trzonem lub szypułką opatrzony. 

P u s i 1 1 u s , drobny: oznacza drobne i delikatne rośliny. 

Pustulatus thallus: plecha wielu wklęsłościami, na 
górnćy powierzchni mocno wydatnemi, opatrzona; np. 
Lecidea pustulata. 

Pu ta men, łuska: iest to koścista powłoka, pod mięsisto- 
ścią w pestkowcu znayduiąca się, która ziarno w sobie 



Digitized 



:ed by Google 



190 PYC QUA 

zawiera. Roślihy, w owocach swych takie łuski raaiące 
skladaią nalurahią familiią u Linneusza Putamineae 
zwaną. 

Pycnos (w grec. zloż.) = Crassus. 

Pygmeus = Pumilio. 

Pyramidalis, ostrosłupowaty: mówi się o organie 
z kszlałtu do oslrosłupa podobnym; częsIo leź ułoże- 
nie gałęzi lub kwiatów w kształt ostrosłupa tym się wy- 
i^azem oddaie, np» Cyprys piraTnidainy^ Dzwonek pi- 
ramidalny, 

"P y ren a ^ pestia: tak się nazywa część wewnętrzna nie- 
k lory eh owoców, złożona z powłoki kościstey lub drze- 
wiasley i iądra, np. Wiśnia,' Śliwka, 06. Drupa; od 
hczby takowych pestek owoc zowie się mono-di-tii- 
tetra i ł. d, polypyrenus ^ iedno-dwu-trzy-cztero- i t. d. 
wielopestkowy. Gartuer wyrazem Pyrena nazywa pe- 
stki kościste lab skórkowate, po kilka razem, nigdy po- 
iedynczo, w owocu mięsistym znayduiące się i z nim 
zrosłe, np, JNefie^ — dla rozróżnienia od pestki właściwej 
w Śliwkach^ fViśniach i t. d., która zawsze iest poie- 
dynczą i łatwo s\^ od mięsa oddziela, a którą on Puta- 
men nazywa. 

Pyreniferae planłae^ rośliny pestkowe: których o- 
woce pestki w sobie zawieraią. 

Pyridium Mirb. = Pomum. 

Pyriformis, gruszkowaty: przewrót no-ostrokręgo wy, 
raptem od połowy rozszerzał ą'cy się. 

Pyrros (w grec. złoź.) = Flammeus. 

Pyxidatus, kubeczkowaty: kształt kubeczka przedstawu- 
iący, iak np, listowie u Lichen pyxidatus, 

Pyxidium = Theca, Pyxidium u Ehrharla oznacza to- 
rebkę prawie kulistą, poprzecznie na dwie połowy o- 
twieraiącą się, którą Linneusz Capsula circumscifisa 
nazywał, np. Kurzy ślep {Anagallis)^ Blekot {Hyoscy- 
amus) , i t. d. 

Q. 

Quadrangularis, Quadrangulus , czterokątny: oh, An- 
gularis. 

Quadrangulatus, ob, Angulatus. 

Quadratus, kwadratowy: mówi się o powierzchni kwa- 
drat przedslawuiącey. 

Quadrialatus = Tetra pterus. 

Q u a d r i c o r u i s, czterorogi: czterema wyrostkami, w kształ- 
cie rogów, opatrzony. 



Digitized by Google 



QUA QUI 191 

Quaclriclentatus, czterozęhy: ob, Dentes. 

Quadrifariam imbricata folia : liście dachówkowato 
we cztery rzędy ułożone. 

Quadrifidus, człerowrębny : oh. Fissus. 

Quadriflorus, czterokwiatowy : o czterech kwiatach. 

Q u a d r i f o I i u s , człeroLiści, 

Quadrijuge pinnatus, pierzasty o czterech parach. 

Quadrilobus, czteroklapowy : do. Lobatus. 

Quadrilocularis, człerotomórkowy: oh. Loculamentum. 

Quadrinato-pinnatuSf poczwórno -pierzasty : gdy 
cztery liście pierzaste na końcu • iedriego ogonka są o- 
sadzone. 

Quadrinatura folium , liść człerolisłkowy : gdy na końcu 
ogonka nie podzielonego, cztery listki są osadzone, 
czyli, iest to liść palczasty o czterech listkach. 

Quadr]partitus, czterodzielny : ob. Partitus. 

Qu&dripinnatus, cztery razy pierzasty : gdy pierza- 
stości trzeciego rzędu są ieszcze pierzaste. 

Quadriqueter, czworogranny : w przecięcivi doskonały 
czworokąt daiący. 

Quadriradiata umbeUa: baldaszek o czterech pro- 
mieniach. 

Quadrivalvis, czterołuszczyniowy : oh. Valva. 

Quadruplicato-pinnatus = Quadripinnatus. 

Quaternatus = Quadrinalus. 

Quaternus, poczwórny: mówi się o organach po cztery 
w iednem mieyscu osadzonych. 

Quatuor, cztery, 

Q u e r c e t a , lasy dębowe. 

Querna folia: hście do dębowych podobne, np. Clieli" 
donium. 

Quinus: mówi się o organach po pięć w iednem miey- 
scu osadzonych. 

Quinariae Wach.: rośliny maiące pięć pręcików, pięć 
ptatków korony i pięć działek kielicha. 

Q u i 11 a t u m foiium , liść pięć list Iowy : złożony z pięciu 
listków na końcu ogonka niepodzielonego osadzonych, 
czyli, iest to liść palczasty o pięciu listkach. 

Cuincuncialis aestiyatio, ob. Aestiyalio. 

Quincuncis: mówi się o organach naprzemianleglych, 
w kierunku linii spiralney około innego organu tak o- 
sadzonych, ze piąty z porządku pierwszemu odpowiada, 
to iest na iedney z nim linii się znayduie, iak np. li- 
ście u Gricszki. 

Quincunx, cynka: uszykowanie czegoś w takim po- 
rządku, że cziery indywidua kwadrat prostokątny albo 
ukośny formułą. 



Digitized 



by Google 



192 QUI RAD 

Quinque, p/fcf. 

Quinquejugum pinnałum folium , liść pierzasty o pic-' 
ci u parach. 

Quinquenervium yb/mm, Whc pięónerwowy: o pięciu 
nerwach wychodzących z podsfawy i ku wierzch ofk owi 
skierowanych, lak u Babki laucetowatćy {PLantaga 
lanceolatd). 

Quinquies tripartiłus, p/f^ razy trzydzielny, 

Quinlupiicato-pinnatus, pięć razy pierzasty: np. 
liść gdy na ogonku ogólpym liście cztery razy pierza- 
ste pierzasto są osadzone. 

Quintuplinervium folium: ieźeli wyźey podstawy 
nerwu głównego, z obu iego stron po dwa inne uerwy 
wychodzą i ku wierzchołkowi liścia dążą. 

R. 

Racemosus, groniasłyi oh. Racemus. 

Race mus, grono i iest to kwiatostan w którym kwiaty 
szypiilkowate, o szypulkach poiedynczych , w kjerunku 
długości szypułki ogólnćy z rzadka są osadzone, np. 
Porzeczka [Ribes)^ Czeremcha (Prunus Padus), Or- 
gan, którego części na podobieństwo grona są ułożone, 
wyrazem Jiacemosus się oddaie. 

Ra chi s: wyrazem tjm oznaczał się szypułka główna 
czyli oś kwiatostanu w gronach, kłosach ^i kotkach, 
równie też ogonek główny czyli raczey nerw środko- 
wy w liściach składanych. Wiild. tak nazywa ogonek 
czyli nerw główny w hstowiu paproci, który iest ra- 

~ zem ogonkiem i szypułka, albowiem służy za osadę li- 
ściom i owocom. 

R 3L di ans ^ promienisto ułożony; np. r. capsula = Stel- 
la ta; r. capitidum^ corymbus^ umbella^ ieżeU w głó- 
wce, baldaszkogronie lub baldaszku, kwiaty brzegowe 
większe są od środkowych. 

fiadiatim plicatus, promienisto -fałdowany : ieżeli 
powierzchnia organu płaskiego, okrągławego, w fałdy 
od punktu iego osady promienisto rozchodzące się, iest 
ułożona. 

Radia tu s, promienisty: mówi się o organach lub czę- 
ściach organu w kształcie promieni koła ułożonych. I 
tak: r. anthodium^ gdy łuski wewnętrznego rzędu kie- 
licha ogólnego, dłuższe są od kwiatków, np, Carlina; 
r<fio8^ ieżeli w kwiecie złożonym, kwiatki brzegowe 
są ięzyczkowate i stanowią promienie {radii)^ środkowe 
zaś są rurkowate i prawie zawsze na pięć części roz- 



Digitized 



by Google 



RAD RAD 193 

cięte; iak w wielu Zroslogłówkowych. Rośliny z ta- 
kiemi kwiatami stanowią rząd klassy zrosfoglówkowey 
Madiatae zwany. 

H a d i c a i i s , korzeniowy: z korzenia wyrasf aiący, all)o 
iia korzeniu osadzony; np. r. fuliuTti^ liść prosto z ko- 
rzenia wyraslaiący; r. peduncidiis ^ ob. Scapus; r. pro- 
les^ p^ki, cebule, bulwy i t d. , ua korzenia osadzOae; 
r. jiUces = Rhizospennae. 

jRadicaiLS, lorzenioczepny : np. r. caulis^ ieźeli łodyga 
na przylegle ciafa wspinaiąc się, korzonkami do nich 
się przyczepia; r..follum^ liść ze spodniey swey po- 
wierzchni korzonki wypuszczaiący. 

II a di ca ti o: znaczy u Linneusza ułożenie korzeni w zie- 
mi, u innych oznacza także zbiór korzeni albo nawet 
czas ich wypuszczania. 

Radicatus, korzenistyi korzeniem opati*zony. , 

Kadicella: Rich. tak nazywa matę korzonki, które 
w roślinach iednoliścieniowych, podczas rostkowania, 
p^zebiiaiąc coleorrhizam z korzouKa wychodzą. 

Radiciflorus, iorzeniokwiatowj : gdy kwiat prosto na 
korzeniu iest osadzony, np. CoLchicum aułumnale. 

R a d i c i f o r ra i s , horzenioksztaltny : do korzenia podobny, 
iak np, nabrzmiałość łodygi u Galarepy, 

Radicinus, korzenny: z natury hib budowy dQ korze- 
nia podobny. 

Radicosus, korzeniem wielkim opatrzony. 

R a di c ula Gartn., rosŁek: wyrazem tym oznacza się 
część zarodka przeznaczona do wydania korzenia ro- 
śliny, która w ziarnach skierowana iest zawsze do ze- 
wnątrz i leży naprzeciw wydatnosci Chalaza zwaney. 
Linneusz wyrazem tym oznaczał części korzenia osta- 
teczne, włókniste, klóremi rośhna pokarmy dla siebie 
ciągnie, rostek zas w nasionach nazwiskiem liosłeLlum 
mianował. Richard w roslku nasion odznacza: Corpiis 
radiculare albo Radicula^ to iest sam wierzchołek iego 
z którego korzenie wychodzą, i caidlcidus^ lo iest 
część pomiędzy tym wierzchołkiem i liścieniami środku- 
jącą. Organ ten osfatni, w czasie rostkowania , może 
się przedłużać lub nie, a podług tego liścienie albo nad 
powierzchnią ziemi wychodzą, albo pod ziemią ukryte 
pozostaią. Organ ten nie zawsze odznaczony iest w za- 
rodku od samego wierzchołka (corpits rculiculare)^ 
w rozwiianiu się tylko, niedostatkiem korzonków od 
niego się rozróżnia. 
Radiculare corpus Rich., ob. Radicula. 

Radiculoda: Rich. tak nazywa nabrzmiałości na końcu 



Digitized 



by Google 



194 RAD RAM 

zarodka u traw, z których, w czasie roslkowania, ko- 
rzonki (radicellae) wychodzą. 

Radiculosus embrjo Kich.: zarodek roślin okrytorost- 
kowycli {endorrhizae) ^ długim roslkiem opatrzony. 

Radius, promień: wyrazem lym oznaczaią się: lód 
kwiaty brzegowe w główce, baldasąku lub baldaszko- 

f ronie, większe od innych; 2re miodniki w niektórych 
wiatach, iak u Borrago^ Symphytum\ 3cie szypufki 
poiedyncze baldaszka; na końcach szczególne baidaszki 
noszące; 4te i naypospoliciey, kwiatki ięzyczkowale , na 
brzegu kwiatów złożonych lub skupionych będące, iak 
u Zrosloglówkowych. Radii meduLlares^ promienie 
rdzeniowe: tak się nazywaią komórki podługowale, 
w rośhnach dwuliścieniowych od rdzenia przez drzewo 
biel i fyko do kory w kształcie promieni rozchodzące 
się, a które iakby się zdawało, do utworzenia kommu- 
nikacyi pomiędzy tómi częściami są przeznaczone. 

Ra dix, korzeń', dolua część rośliny, pospohcie w ziemi 
ukryta i dążąca zawsze do iey środka, niefarbuiąca ś\^ 
nigdy zielono, która służy do umocowania rośliny 
w ziemi i do ciągnienia z niey pokarmów. Składa się, 
w roślinacłi dwuliścieniowych, z drzewa środek zay- 
muiącego i kory zewnątrz umieszczoney ; rdzenia albo 
zgoła nie ma, albo tylko pod wierzchem gdzie iuż 
pniem bydź zaczyna. Otwory do wyziewania na ko- 
rzeniu się nie postrzegaią. 

Ram astra: nazywa Jung gałązki ogonków liściowych; 
a w dalszych rozgałęzieniach Ramelli podług Linkźi 
mianować się mogą. 

Ramę a lis = Rameus. 

Ramellus, ob. Ramastra. 

Ramentaceus caulis: łodyga łuskami suchemi, skór- 
kowatymi, z rzadka pokryta, np. Erica ramentacea, 

R amen tum, pąkołuskai tak się nazywaią małe, błon- 
kowale, niekiedy szczecino watę, nigdy zielone organa, 
iakie się na młodo rozwinionych latoroślach okazuią i 
^prędko opadaią; np. brunatne ciałka na młodych ga- 
łązkach Sosen. Podobnie błonki po opadnieiiiu hści 
w mieyscu ich osady pozoslaiące, drobnie łuski iakie 
na ogonkach paproci postrzegaią .się , także Rainenta 
są zwane. 

Rameus, gałęziowy: na gałęzi osadzony. 

Ramiferus, gałęzie noszący: mówi się o części, która 
tuż pod gijłęzianii iest umieszczona, to iest która ga- 
łęzie na sobie nosi. 

Ramifićatio, rozgałęzianie się: ułożenie gałęzi. 

Ramosissimus, bardzo gatęzisiyi ieżeli iakiś organ 



Digitized 



by Google 



RAM REC 195 

rozdziela się na wiele bardzo gałęzi bez porządku uło- 
żonych, a te znowu się rozgatęziaią. 

R a tu o s u s , gałczisły : na gałęzie podzielony, np. łodyga, 
szypułka, i t. d. Mówiąc o kwiatostanach znaczy, że 
szy pułki ich szczególne są gałęziste. Ramosi pili lym- 
phałici^ włosy hnifatyczne na gałęzie podzielone. 

'Ram uli, Ramunculi, gałązki^ gałązeczti: ostateczne 

' podziały gałęzi. 

Ramus, gatąi: tak się nazywaią części, na które organ 
gałęzisty iest podzielony. Ramus nopellus = Inno- 

' valio. 

Rapaceus, Rapiformis == Napaceus , Napiforrais. 

Raphe, Raphis: Gartn. tak nazywa nerw wydatny, łą- 
czący clialazam ze znaczkiem [hiiuTJi)^ ieżeli pierwsza 
od drugiego iest oddalona. Podobnie mieysce zetknię- 
cia się dwóch owoców u Baldaszkowych, nakszlałt 
szwu, Raphe się nazywa, a co także wyrazem Co^ 
missura się oddaie. Link wiązki naczyń spiralnych, 
do komórek główki pylkowey wchodzące, tym wyra- 
zem mianuie. 

R a p h i d a : Necker tak nazywa gatune^k nasiennika dwu- 
łus zczynkowego, który nasiona u Anłhoceros i Tar- 
gonią otacza. 

R a r i f 1 o r u s , rzadkohwiałowy : rzadko osadzone kwiaty 
maiący. 

Rarifoli»tus, rzadholiici: na którym liście zrzadka są 
osadzone. 

Rarus, rzadki: gdy organa w znaczney od siebie odle- 
głości są umieszczone. 

ecepaculaceus (^^^(jyiiJtowy: na osadniku umieszczony. 
Keceptacularis ) ^ "^ 

Receptaculum, osadnii: wyrazem tym oddaie się 
w ogólności mieysce osady iakiegokolwiek organu, a . 
wyraz oznaczaiący ten organ, dodany wskaże o iakim 
osadniku iest mowa. I tak: Receptaculum Jloris ^ osa- 
dnik kwiatu; R, fructijicationis ^ osadnik wszystkich 
części owocowania*; R. seminis^ osadnik nasion == Pła- 
cenia; i t. d. W kwiatach i owocach złożonych, osa- 
dnik ogólny, na którym wszystkie kwiatki i owoce 
szczegóhie są umieszczone, zowie się i?, unipersale 
seu comm,une^ równie też plecha (thallus) w ogólnem wy- 
rażeniu tćm się oddaie nazwaniem; osadnik zaś każde- 
go szczególnego owocu lub kwiatka, iako też pleszka 
\apot/ieciu7n) y zowie się R, proprium seu parliale. 
Receptaculum peltatum = Unibraculum. Recepiacula 
succi: Link tak nazywa luki^ tkanki komórkowaley, 



DiśitizedbydOOQlC 



196 RKC REF 

płynem zafarbowanym napełnione; gdy zaś po^vielrze 
tylko zawieyaią, zowie ie H. cterea accidenialia. 
R e c e s s u s , zagłębiony : np. r. suturae , iezeli szwy w na- 
fiienuiku niźey iego powierzchni znayduią się, czyli do 
wewnątrz są zagłębione. 
Reclinatus, odchylony : lękowato do zewnątrz tak od- 
gięty, że przeciwne zwyczayneitiu położenie przyyiuuie; 
///). r. folia ^ rami^ liście lub gałęzie tak odchylone, ze 
wierzchołkiem ku ziemi, podstawą ku giórze są skie- 
rowane. 
Red u sio, zamykanie się kwiatów. 

Reconditus, ukryły : mówi się o organie , który w in- 
nym iest ukryty. 
Roclaugulus, prosłoląłny : pod kątem gC osadzony. 
Rectineryis, prosŁoneiwowy : gdy nerwy są w linii 

prostćy i prawie równolegle; iak w liściach traw. 
Rectiusculus, praupie prosty: do linii prostey zbliia- 

iący się. 
Rectus, prosty: w linii prostey idący; np. r. ccudis^ 
gdy łodyga z kierunku linii prosfey nie zbacza; r. cal- 
car^ calyxy ostroga, kiehch , w żadną stronę nie zgięle; 
r. cotyledones ^ ieżeli powierzchnie któremi się liścienie 
stykaią są płaskie; r. enihryo =. orthotropus; i t. d. 
I>liekiedy rectus bierze się za iedno z wyrazem ere^ 
ctus^ chociaż len oslalni właściwie wznoszenie się or- 
ganu w kierunku linii pionowey oznacza. 
Rccuryans, odkrzywiaiący się: do zewnątrz się od- 
chyla iący. 
Recurvatus, Recurrus, odtrzyu>iony : lękowa to do ze- 
wnątrz odchylony, tak, że wypukłość w górę iest obró- 
cona; np, liść, gałąź, i t, d. H, embryo = amphi* 
tiopus. 
Recutitus ::;;= Pełli lus. Recutitus ramus Link, ieżeli 

gałąź na dół iest odgięta i do łodygi przytulona. 
Reducentla vasa: naczynia któremi soki roślin ua dół 

zstępuią. 
Reduiicus s= Ilaraatus. 

Reflexus, odgięty: raptem do zewnątrz odgięty, tak, 
że prawie przeciwny zwyczayiiemu kierunek przyy- 
muie; np, r. calyx^ gdy działki kielicha tak są do ze- 
wnątrz odgięte, że do spódnicy iego części prawie się 
jjrzytykaią; r. foUa^ liście tak na łodydze osadzone, 
że z dołu czynią z nią kąt od kilkunastu tylko stopni: 
rzęslu zaś znaczy toż samo co reclinata-j r. inuolu- 
crum^ pokrywa którey wszystkie hstki na dół są od- 
gi(;le i do szypnlki prawie przylegaią; r. racemus = 
pendulus; r. radicula embryonis^ gdy rosLok nagle 



Digitized 



by Google 



REF REP 197 

do spodu liścietii iest zagięły;, r. rami^ w tem samem 
bierze się znaczeniu co i r. folia. 

Refractus, złamany: iakby przez złamanie kicrunek 
swóy zmieniający. 

Refrigerans, chłodzący: zimno na ięzyku sprawuiący. 

Regi o, okolica. 

R egm a Mirb. : owoc złożony z kilku torebek dwuluszczyn- 
kowych, ze sprężystością olwieraiących się, zewnątrz 
powłoką szczególną pokryty, która w doźizalości nay- 
częściey opada, np, Mercurialis ^ Dyptan^ Ricinus, 

R e g u I a r i s , foremny : w kształcie , wielkości i układzie 
swych części pewną symetryą ukazuiący; r. co7nplexus 
cellidosus = Tela cellulosa regularis; r. corolla monó^ 
petala^ gdy części korony iednopłatkowey raaią ieduo- 
stayny kształt, wielkość, i symetrycznie około iey osi 
są rozłożone. Do korony iednopłatkowey foremney na- 
leżą: corolla tubulosa^ campanulała ^ globosa^ ovata^ 
urceolaia^ infandibuliformis^ hypocrateriformis ^ cya- 
tliyformis^ rotata i stellata. Regularis corolla polype^ 
tala nazywa się koi^ona wielopf atkowa , fctórey płatki 
nie różnią się od siebie ani wielkością, ani kształtem, i 
symetrycznie są ułożone; do niey należą: corolla cru- 
ciformis^ rosacea^ malpacea^ caryophyllacea ililiacea. 

Reliquiae = Ramenta. 

Remotus, odległy: gdy organa w dość znaczney odle- 
głości iedne od drugich są umieszczone; przeciwznaczny 
wyrazowi ConferŁus. 

Reniformis, nerhowaty: mówi się mianowicie o orga- 
nie płaskim, u spodu dwie klapy okrągławe raaiącym, 
u wierzchu zaokrąglonym, a którego szerokość większa 
iest od długości, iak np. liść u kopylnika {Asaruni), 
Stosuie się także i do organów bryłowatych nerkowale- 
go kształtu, iak np. główka pyłkowa u Naparstnika pur- 
purowego {Digitalis purpurea)^ Obłożnika bluszczowe- 
go {Glechoma hederaced)^ i w. i. 

Repandus, obłączysły: organ płaski, wypukłościami rząd- 
kiem] a wklęsłościami bardzo płaskiemi i obszernómi o- 
graniczony. 

Repens, ścielący się: np. r. caulls^ gdy łodyga po zie- 
mi iest rozfesłana i ze spodu korzenie wypuszcza , iak u 
Peplis Portula; r. radix^ ieżeU korzeń pod ziemią po- 
ziomo się rozciąga i zewsząd podobue korzonki wypu- 
szcza, iak w Perzu. 

Re pi e tu s, u^ypełniony: organ wewnątrz próżny, lecz 
próżność ta innym iakimś iest zapełniona. 

R e p 1 i c a 1 1 y a folia : Dec. nazy wa liście w pąku tak ulo- 



Digitized 



by Google 



198 REP RET 

żonę, ie górna ich część odginaiąc się do dolney przy- 
lega, np, Acordtum, 

Feproductio, odradzanie się, 

Reproductiya organa: części ł^ośliny przeznaczone do 
wydania organów mogących odrodzić nowe indywidua; 
lako też części do rozmnażania się bez zapladniauia 
siużące. 

Reptans = Repens. 

Res herbaria == Botanica. 

Resime acuminaiua^ ukośnie zaostrzony: leżeli ostrze 
nie na środku wierzchoika organu iest umieszczone , ale 
ku któremukolwiek bokowi zbacza. 

Resina, żywica: kombinacya roślinna zsiadła, wydoby- 
waiąca się dobrowolnie lub za nacięciem organów roślin; 
7vp, żywica zwyczayna czyli sosnowa albo Kolofouia, 
Gwaiak, i t. d. 

Resinosus, żywiczny: żywicę wydaiący, albo ze smaku 
] zapachu do żywicy podobny. 

Restans L. = Persistens. 

Resupinatus, przewrócony : takie maiący położenie , że 
to co bywać zwykło w górze tutay się u dołu znayduie, 
i wzaieranie: ieżeli np, w kwiecie motylkowatym, źagie- 
lek znaydzie się u dołu a łódka w górze , kwiat takowy 
będzie przewróconym; r. corolla bilabiatar^ iezeli warga 
górna iest obszernieysza i trzyklapowa, dolna zaś węż- 
sza, cała lub dwudzielna; r^pileus^ kapelusz górną stro- 
ną przymocowany, z wierzchu zaś blaszki, dziurki, kol- 
ce, i t. d. maiący. 

Reticularis = Reticulatus. 

Reticulato-yenosum foLiunt , liść siatkowaio-zyłowa^ 
ty: ieżeli żyły, to iest rozgałęzienia drobnicy sze nerwów, 
sialkowato z sobą się przecinaią, Jip. C/ielidonium maius. 

Reticulatus, siatkowaty: wey rżenie siatki maiący, np. 
powierzchnia maiąca na sobie rysy rozmaicie przecina- 
jące się; r, peridium^ ieżeli otoczeń iest podziurawiony, 
tak, że niby oka siatki przedstawuie, iak u Dictydium; 
r.peristomiam^ gdy zęby kołootworza poprzecznerai ga- 
łązkami są połączone, iak u Climacium; r. radix bul- 
bosa^ gdy cała cebula z siatkowatych łusk powstaie, np. 
ALiium P^ictorialis. 

Reticulum, siatka: Link tak nazywa włókna, które 
z boków ogonka liści palmowych wychodzą i pień w kształ- 
cie siatki olaczaią, a które się do przysadek liściowych 
policzyć mogą. 

Retiformis = Reliculatus. 

Retiformiter = Reticulato. 

Retinaculum, uwiązek: wyrazem tyra ozndczaią się 



■ Digitized 



byGoog^Ic 



RET RUI 199 

włosy zakrzywione, znayduiące się na osadniku w fa- 
mili Akantów ^ klóre nlrzymuią nasiona nie służąc im 
bynaymniey za osadę. U Storczykowych Retinacidum^ 
ob. Massa. 

Retineryia folia ^ liście siathowato-ner wisie: których 
nerwy siatkowało są ułożone. 

Ketrocuryus = Retroflexus. 

Retroflexus, po^i^O'; w rozmaitych ^kierunkach pogię- 
ty, ale na zgięciach nie połamany. 

Retro fractus, połamany z rozmaicie pogięty i na zgię- 
ciach połamany. 

Retro rso, ivstecznie : w kierunku przeciwnym zwy czay- 
nemu; ńp. retrorso-dentatus . s errat us ^ gdy zęby albo 
piłkowalości wierzchołkami ku podstawie są skierowane. 

Retrorsum yersus, wstecznie: to iest, wierzchołkiem 
ku podstawie organu tego skierowany, ku którego wierz- 
chołkowi zwyczaynie bywa obrócony. 

Retrorsus, wsteczny: w kierunku przeciwnym zwyczay- 
nemu osadzony. Ketrorsa foLia ^ ieźeli liście, w uśpie- 
niu roślin, dachówkowato wzdłuż ogonka ku iego spo- 
dowi się- układaią , np, Galega cariboea. 

Retusus, przytępiony: organ tępy, i tępość końca do 
środka nieco iest wgnieciona. 

Reyehentia vasa Hed\V. = Ductus intercellulares. 

Revolutiva folia Dec. : gdy oba brzegi hścia w pąku 
zostającego ku &podniey iego powierzchni są zwinione; 
iak u Rozmarynu. 

Reyolutus, odwiniony: odgięty i oprócz teg'o do ze- 
wnątrz- zwiniony; np. r. calyxy coroUa^ gdy brzeg kie- 
licha albo kray korony na dół się zwiia ; r. folia ^ liście 
ku dolney powierzchni zwinione; r. foliatio L. albo r. 
gemma = Revokitiva folia; r. stigma^ gdy podziałki 
znamienia dwu -lub więcey dzielnego na dół są zwinio- 
ne, np, Goidzih. 

RJiachis zzz Rachis. 

Rhaphe, Rhaphis :=: Raphe. 

R ha phi da = Raphida. 

Rhizanthus = Radiciflorus. 

Rhizinae: Link wyrazem tym oznacza wlókienka nay- 
częściey brunatnawe, łodyżkę mchów obrosłych u spodu 
gęsto pokrywające, a klóre, dla rozróżnienia ich od ko- 
i'zeni właściwych, korzonkami powtórnemi (radices se^ 
cundariae) są nazywane. 

R Iri z i o p h y s i s : Mirb. tak nazywa wyrostek , który z koń- 
ca roslka w dół się przedłuża, iak u i^ymphaea. 

Rhizoblas tao- — Exorrlnzae. 

Rhizocarpcae: 06. Policarpca. 



Digitized 



by Google 



200 RHI RIP 

Rhizoi.des, Rhizoideus =:r (ladiciformis. 

Rhizoma: wyrazu tego użył Ehrhart na oznaczenie wPa- 

firociach nayniższey części łodygi, nabrzmiałey i pospo- 
icie pod ziemią likrylóy; co sitj także i u innych roślin 
postrzega, lak u Kosaóców (Iris), Jaskrów {Rajiuncu- 
lłis)y Cydamen i t. d. Niekiórzy, lak Willd., Bernli., 
roziiraieią przez Ji hizojna cze^śi korzenia główną, mniey 
więcey grubą, z klórey wszystkie mnieysze korzenie wy- 
chodzą, iak u roślin trwalycli i dwuletnich. 

Rhizomatoideae radlces: Willd. tak nazywa korzenie 
grubsze, które inne cieńsze korzonki z siebie wypuszczaią, 
iak to można widzieć ii Marchwi, Chrzanu, Drzew, i t.d. 

Rhizomatosis Link: ieżeH rdzeń do korzenia się prze- 
dłuża i częsc iego takim sposobem w łodygę niejako za- 
mienia. 

Rhizomorphus — Radiciforrais. 

R hi z os (w grec. zloż.) = Radix. 

Rhizospermae Dec: rośliny do paproci liczone, a któ- 
rych owoce na -albo przy korzeniach się znayduią, np. 

' Pilularia, 

HhizuUe: Link nazywa korzonki u porostów wodnych 
i ziemnych, iako też i u grzybów, do przymocowania 
ich do ciał, na których rosną, służące. 

Rh od os (w grec. złoź.) = Roseus. ' 

Rhoeadeae: nazwisko uaturalney familii u Linneusza; 
do niey należą rośliny z kielichem opadaiącym, a któ- 
rych owocem iest torebka albo nasieiniik slrąkowaly, 

■ np. Mah^ Argemone^ Clieluloniam^ i t. d. 

i^ h o m b e u s , Rhomboidalis , równolegtoboczny : mówT się 
o powierzchni gatunek równolegfoboku przedstawuiącćy. 

Rhomboideus, rombowy: do równolegfobocznego po- 
dobny, ale w którym, albo kąty nie są ostre tylko zao- 
krąglone, albo dwa boki przy podstawie bęrlące wię- 
ksze są od dwóch innych; iak np. liście u Medicago 
obsciira, 

R i c t u s , ziew : przestrzeń między dwiema wargami w ko- 
ronie dwuwargowey. 

Rigidus, tęgi: co nie łatwo giąć się daie. 

•Rima, szpara; capsula rimis dehiscens ^ ob. Dehiscens. 
Riinae annuiatae = Stomalia. 

R i m o s u s , pop^/a^ij : mówi się p powierzchni glębokie- 
mi i nieforeranemi brózdami porysowaney. 

Ringens coroUa^ korona zie/ąca: dwu wargowa, w któ- 
rey uyście do gardzieli niczem nie iest zamknięte. 

Ripae, brzegi rzeh i iezior^ zimową porą pod wodą u- 
kryte; zis^d Bipariae^ rośliny na takich brzegacli ziiay- 
duiące się. 



^Digitized 



by Google 



ROR RUB 201 

Roridus, zroszony: używa się na oznaczenie powierz- 
chni kropla toi płynu wodnistego pokryley. 

Ros = Pruina. 

Rosaceus: mówi się w ogólności o organach naksztalt 
plalków róży pelney ułożonych., Rosacea corolla^ ko- 
rona różowa : o pięciu płatkach bez-albo krótko-paznog- 
ciowych, np: Róża^ Jabłoń^ Malina. 

Rosantia yb/wi, liście u spodu łodygi w kształt rozetki 
ułożone. / 

Roseus, różowy: kolor karminowy, blado światły. 

Rostellatus, dziohhowaty : małóm , łęgiem , niekiedy za- 
krzywionem ostrzem, niby dziobkiem, zakończonym iak 
lip, pokrywka u Polyłrichum nanum, 

Rostellura L. = Radicula Gartn. Rostellum gynoste^ 
miii Rich. tak nazywa dziobek słupka u Storczyków, 

Rostratus, dziobaty t na końcu dziobem , to iest ostrzem 
u spodu grubćm, zaokrąglonem , kończący się; np, r. 
antliera iest u Cassia; r. germen seu oparium^ gdy ia- 
iecznik pozostałą częścią słupka, niby dziobem , iest opa- 
trzony, iak u wielu Turzyc i^Carex)\ r. siliąua^ *gdy 
strąk dziobem z przedłużenia przegrody powstaiącym 
iest zakończony, iak u Gorczycy (Sinapis). — Wreszcie 
wyraz ten znaczy toż samo co Cornutua. 

Rostrum, dziob: Jacqu. wyrazem ty hi nazywa organa 
okrąglawe, zakrzywione, nad skrzydełkami Cilae) wSta- 
peliach osadzone. Willd. pozostałą szyykę słupka przy 
nasieniu lub nasienniku, z nim zrosła i rozszerzoną, ro- 
strum mianuie, np, ScandiK,^ Sinapis^ i w. i, 

Ros ula, rózyczika: mówi się o liściach w kształt róży- 
czki ułożonych. Ztąd: 

Rosulatus, Rosulaceus. 

Rótaceae: naturalna familia -u Linneusza , do którey na- 
leżą rośliny z koroną kółkową, np. Kurzy ślep {Anagal" 
lis)^ Bazanowiec (Lysimachia)^ Płomyk {Phhx)^ i w, i. 

Rota ta corolla^ korona iótlowa: zrosiopłalkowa , o rur- 
ce bardzo królkiey lub żadney, u góry płasko-rozsze- 
rzoną, okrągła, np. Kurzy ślep {Anagallis), 

Rotundatus, oirągławy: właściwie używa się w mo- 
wie o końcu iakiegoś organu, kiedy ten nie iest ostry, 
ale tępy i zaokrąglony. Niekiedy oznacza także powierz- 
chnią prawie okrągłą. 

Rottundus, ohrągły: stosuie się do powiei^zchni żadnych 
kątów nie maiącey i nakszłałt koła okrągłey. Niekiedy 
znaczy toż samo co Globosus, Samo użycie tego wy- 
razu wskaże w iakiem się ma brać znaczeniu. 

Rnbellus, czerwonawy: w świalło-czerwony wpadaiący. 

Hub er, czerwony: kolor czerwony w ogólności oznacza. 

26 



Digitized 



by Google 



202 RUB RUP 

Rubescens: mówi się o iakimkolwiek kolorze, w czer-i 
weny wpadaiącym. 

Rubeus I 

Rubicundus \ czerwonawy. 

Rubidus ) 

Rubiginosus, rdzawj: kolor brunatny, ze znaczną ilo- 
ścią czerwonego. 

R u b i g o , rdza : plamki rdzawego koloru , iakie się na ro- 
ślinach postrzegać daią , a które stanowią gatunek choroby. 

Rubro-macuiatus, czerwono-plamisty: czer wonemi 
plamami upstrzony. 

Rudera ta (loca\ ruiny: zwaliska murów; zte^d Ruderales^ 
rośliny na zwaliskach murów rosnące. 

Rudimentaria stanuna: pręciki nierozwinione i iakby 
formę tylko pręcików naśladuiące; co można postrze- 
gać u Szałwii^ Sparmanii^ i t. d. 

Rudimentum fructus == Ovanura. 

Rufus, Usi: kolor żólto-czerwony. 

Rugae, marszczki: nierówności na powierzchni organów 
postrzegane. * Wyraz ten używa się mianowicie do ozna- 
czania wydatności podlugowatych, iakie się znayduią na 
dolney powierzchni kapelusza wrodzaiu MeruUus. 

Rug o sus, pomarszczony: mówi się o powierzchni, na 
klórey raieysca pomiędzy nerwami są nie wielkie a wy- 
datne, albo też prosto o organie marszczkami wyraźne- 
mi pokrytym; iak np, hście u Szałwii^ kapelusz u J^e- 
ziza Auricula^ i t. d. 

Ruminatus: mówi się mianowicie o białku i liścieniach, 
nieforemnerai, rozmaicie pogiętemi, a głęboko zachodzą- 
cemi brózdąmi pokrytych, tak, że nieiako zżutemi bydź 
się zdaią. 

Runcinatus, haczystodzielny: organ plaski, pierzasto- 
dzielny, o podziaikach ostrych, łękowato w dól pozagi- 
nanych; iak np. Hście u Podróżnika pospolitego {Leon" 
todon Taraxacuni), 

Rupes, opoki: góry skaliste; zkąd: 

Rupestres, opoczne: rośhny na górach skalistych znay- 
duitjce się. 

Rupicolae=r Rupestres. 

R u p t i ł i s , odrywaiący się , rozdzieraiący ^się : mogący się 
oddzielać nie zostawuiąc po sobie żadnćy blizny, albo 
tćż iakimkolwiek sposobem pękaiący; r. ochrea^ gatka 
odiywaiąca się np. Polygonum; r. pericarpium ^ nasien- 
nik nieforemnie, lub na nieoznaczoną Hczbę części roz- 
dzieraiący się; r. spatha^ pochwa kwiatowa w początkach 
zamknięta, przez powiększanie się zaś kwiatów niefo- 
remnie się rozdzieraiąca , iak u Czosnku {AUium). 



Digitized 



by Google 



RUP SAM 203 

'Ruptineryis^ przerywano-nerwowy: ieźeli nerwy pra- 
wie równoległe ,< w niektórych mieyscach są poprzery- 
wane, tak, że tym sposobem tworzą się podziaiki organu. 
Dec. w liściach uważa sposób przerywania się nerwów; 

. i tat : leżeli przerwy te zdarzaią się pomiędzy nerwami 
przecinaiącemi się z nerwem środkowym, powstałą li- 
ście penniformia zwane, np. Daktyl; ieżeli zaś nerwy 
palczaslo się rozchodzą, przerwy pomiędzy niemi znay- 
duiące się utworzą liście palmiformia zwane, np. Cha- 
maerops, 

Rutilans, Rutilus: kolor czerwony z blaskiem metal- 
licznym. 

S. 

Sabulosus = Arenarius. 

Sacpatus, sączkowały: mówi się o pleszce do listowia 
wgniecionćy i kształt woreczka przedstawuiącey , iak u 
Peltigera saccata, 

Saccharatus, cukrowy: ze smaku do cukru podobny. 

Sacculus: tak się nazywa btonka w kształcie woreczka 
nasiona rośHn korzenioziamych {Rhizospermae) oła- 
czaiąca. Sacculus colliquamenti Maip. ^ iest błonka szcze- 
gólna , po zapłodnieniu w iaiach roślinnych okazuiąca 
się w kształcie włókna a pożniey woreczka , w którym 
płyn amnios iest zawarty. 

Sjaccusr Jacqu. tak nazywa organ w kształcie pochewki 
mięsistey iaieczniki u Stapelii i Toieści {Asclepias)' po- 
krywaiący, niekiedy zewnątrz rozmaicie wykształcony, 
a który za niteczki pręcikowe zrosłe iest uważany. 

Sacelliformis radicida^ rostek pochewko waty: po- 
chewkę tworzy w którey zarodek iest zawarty. 

Sagittatus, strzatkowały: organ płaski, tróykątny, 
z końcem ostrym, u spodu na dwie klapy ostrokątne 
podzielony, tak, że ostrze nieiako strzały przedstawuiej 
iak np, liście u Gryki, 

Saliceta, lasy wierzbowe, 

Salinae, Salsae, Salsuginosae: rośliny na gruntach wodą 
słoną napawanych znayduiące się. 

Sals u go: sączenie się płynu słonego z liści, przysadek 
kwiatowych , kielichów, rośhny bardzo osłabiaiące. 

Sal sus słony: smaku słonego. 

Samara, skrzy dlaki owoc błonkowaty, nieotwieraiący się, 
mocno spłaszczony, iedno lub dwukomórkowy, iedno 
naywięcey dwa ziarna zawieraiący, i, albo na około 
brzegiem błonkowatym otoczony, alboli też z iedney 



Digitized 



by Google 



204 SAN SCA 

iego strony znaydiiie się blonka w kształcie skrzydła 
rozszerzona , zzp. Klon , fViąz , Jesion, 
Sandaliformis, trzewikowatyi z kszlallu do trzewika 
lub sandałów podobny, iak np, miodnik u Cypripedium 
Calceolus, 
Sanguineus, hr wisty; kolor czerwony w czarny wpa- 
daiący. . 

S a p i d u s , smalowityi stnak jakikolwiek wyraźny maiący. 

Sa por, sTnaL 

Sarcobasis: owoc z gatunku osadnikowych (frucłus 
gynohasici) , złożony z przedłużenia słupka (gynobasia) 
zgrubiałego, mięsistego, na którćm pięć lub więcey ko- 
mórek od początku wyraźnych się znayduie, np. Ochna. 

S a r c o c ar pi funff i: rząd grzybów u Pers. , których ziarna 
w śród massy raięsistey są osadzone, np. Trufla. 

Sarcocarpium Rich. : tak się nazywa mięsista część o- 
wocu, pod skórką zewnętrzną położona, a któva często 
mięsa {cara) nosi nazwisko. 

Sarcodermis: część wewnętrzna, mięsista, powłoki na- 
sion (perispermium) ^ środkuiąca między łesta i endo^ 
pleura)^ a która w niewielu roślinach iest widoczną. 

Sar co ma: Link wyrazem tym oznacza część mięsistą 
rozmaitego kształtu, otaczaiącą iaiecznik lub biizko niego 
umieszczoną, iak np. u Coboea, Większa część natma- 
listów część tę gruczołem nazywaią. 

Sarmentaceae: naturalna familiia uLinneusza, do kfó- 
rey należą rośliny koronami liliowemi, łodygami sła- 
bemi, pnącenu się, opatrzone^ np. Szparag- ^ Gloriosa^ 
Smilax, . 

Sarmentiferae (plant ae) , rośliny których łodygi są wi- 
ci o watę. 

Sarmentosus caulis^ łodyga wiciowatai po ziemi ro- 
zesłana i w pewnych tylko mieyscach korzenie w dół a 
liście w górę wypuszcza ; np, RąnuhciUus reptans. 

Sarmentum, wić: iest to delikatna, włóknista, naga, 
na ziemi leżąca, z korzenia wyrastaiąca łodyga, która 
w pewnych mieyscach korzenie i liście wydaie; np, 
Poziemka, 

Sativae (p/a/i^ae); rośliny dla użycia zasiewana; np. Can^ 
nahis sativa, 

Saturatus, ciemny: używa się na oznaczenie mocy ko- 
lorów, np, saturate-pirens ^ ciemnp-zielony. 

Saxatiles, Saxicolae, Saxosae {plantae)^ rośliny slabie: 
na skałach znayduiące się. 

S ca ber, chropawy: mówi się o powierzchni, którey nie- 
równości w dotknięciu tylko czuć się daią, nagiem zaś 
okiem zaledwo mogą bydi widziane* Jeżeli chropawość 



Digitized 



by Google 



SCA SCH 205 

ta z góry na dul czuć się daie , w ów czas organ deor^ 
sum scaber , ieźeli zaś z doiu w górę , wtedy sursum 
scaber się nazywa. 

S ca b ri ci es, chropawośó: nierówności powierzchni nagiem 
okiem zaledwo dostrzegane, a w dotknięciu tylko czuć 
siędaiące, które od wyniosłości drobnych pochodzą. 

Scabridus, chropowaty: cokolwiek w dotknięciu chro- 

. pawy. Scabridae^ nazwisko naturalney familii u Limie- 

usza, do którey należą rośliny z liśćmi chropawemi i 

kwiatami niepoczesnemi , im. Figa {Ficus)^ Pokrzywa 

{Urticd)^ Konopia {Cannabis) ^ i w. i. 

Scabrietas =Scabricies. 

Scabriusculus, nieco c^ropa^j^; powierzchnia nie ^elką 
chropawość maiąca. 

Scalaria vasa^ obi Vasa. 

Scandens, p/z<3fc/ się: mówi się o łodydze, która wspi- 
naiąc się na przyległe ciała do góry się wznosi; np. 
Groch. 

Scapellus =: Cauliculus. 

Scaphium Link = Carina. 

Scapiformis pedunciUus^ szypulka głąbiiowała: gdy 
iest bezlistna, wielokwiatowa, i ze spodu albo z iakiego- 
kolwiek mieysca łodygi ścielącey się wyrasta. 

S c a p u s , głąbik: , iest to gatunek łodygi bezlistney , prosto 
korzenia wyrastaiącey, która samym tylko kwiatom za 
podstawę służy, np. Pierwiosnka [PrimuLd). Willdenow 
nazywa głąbikiem szypułkę Jihi, yv inny cii zaś kwiatach 
wtedy tylko, ieźeli iest bezlistna, prosto z korzenia wy- 
rasta i więcey niż ieden kwiat na sobie nosi. Jeżeli zaś 
taka szypułka ieden tylko ma kwiat, w ów czas ią szy- 
pułką korzeniową Peduncidus radiccdis liazywa. U 
Gartn. Scapua znaczy także część zarodka pomiędzy 
nasadą liścieni a rostkiem {radiciddy 

Scariosus, sucJyyi błonkowaty, do plewy podobny; np. 
8. anthodium^ ieżeli działki kielicha ogólnego są suche, 
niby gangreną dotknięte, iafc u Centaurea glasłifolia; 
^. spatha 11 Narcyza ogrodowego ( Nar cissus poeticus), 
Scheseantherostemones Wach.: kwiaty w których 
liczba niteczek iest w pewnym stosunku z uczbą główek 
pyłkowych. 

Scheseopetalostemones Wach.: kwiaty w których 
liczba pręcików w pewnym iest stosunku z liczbą pla« 
tków lub nacięć, korony. 

Scbeseostemoines Wach.: kwiaty w których pręciki 
uważaią się pód pewnym względem do siebie samych, 
np. co do równości lub nierówności, połączenia lub od- 
dzielenia. 



Digitized 



by Google 



206 SCH SEC 

Schistaceus, łupkowy: blęlitnawo-szary. 

Scitamineae: naturalna familiia u Linneusza, do kto--^ 
i'ey należą rośliny odznaczaiące się łodygą zielną, to- 
rebką tróyścienną, koroną liliiową, liśćmi szerokiemi 
do liliiowych podobnemi, np, Imbier^ Canna^ Musa^ i w. i. 

Seler anthum Moench.: owoc z gatunku nasionowatych. 
{frucłus pseudospermij^ w którym ziarno ze spodem o- 
kwiatu stwardniałego iest zrosle , np. Mirabilis. 

Sclerocarpi fungi: poddział grz^^bów u Pers. z klassy o- 
krytoowocowych, obeymuiący grzybki twarde, wewnątrz 
massa miękką napełnione, a które dzisieyszemu podzia- 
łowi Myelomycetes prawie odpowiadaią. 

Scobiculata, Scobiformia semina , nasiona łrocinowałe: 
walcowate, bardzo cienkie, po obu końcach zaostrzone, 
iak u Gruszy czki {Pyrola) , Bagna [Leduni). 

Scrobiculatus = Fayeolatus. 

Scrophulosus, Scrophuliformis, wolowaty: w iednę 
tylko stronę wydatny, niby nabrzmiały; iak np. pod- 
sada u Dicranum strumiferum, 

Scutatura folium , liść puklerzówały: podługowaty, pra- 
wie iednostayney szerokości, na końcu zaokrąglony,, u 
spodu strzałkowaty, lecz klapy do zewnątrz nie są od- 
gięte, np, Ricmex scułatus, Scutaii pili lymphatyci, ob. 
Pilus. 

Scutella: tak się nazywa pleszka okrągła, płaska, wklę- 

, sła lub wypukła, brzegiem u spodu z substancyi plechy 
uformowanym otoczona; np, Parmelia. 

Scutelliformis, tarczkowaty: organ okrągły, na po- 
wierzchni górney wklęsły. 

Scutellum Gartn., tarczka: organ w nasionach traw, za 
pośrednictwem którego zarodek z białkiem się łączy. 

Scutiformis radix notha.^ korzeń fałszywy tarczowaty: 
ieźeli koniec iego w kształt błonki iest rozszerzony, którą 
on do ciał obcych przylega; np, Parmelia flor ida. 

S CU tum, tarcza: wydatność na koronie około części płcio- 
wych u Stapelii, tem się oddaie nazwiskiem. 

S^cy phiformis = Cyathiformis ; s,podecium^ pałeczka 
hieliszhowata: krótka, ku wierzchołkowi w kształcie 
kieliszka rozszerzona, a co Necker Scyphus zowie. 

Scyphuli: tak się nazywaią kubeczki u Marchancyi^ 
w których ciałka soczewkowate są złpźone. 

Scyphus Neck., ob, Scyphiformis ; Scyphus Hall ^:= 
Corona. 

Sebaceura albumen^ białko łoiowate: tłuste, kruche, 
nieco przeświecaiące i miękkie. 

Se cale cornutum ob, Clavus. 

Secedens, odpadaiący: mówi się mianowicie o czepku 



Digitized 



by Google 



SEC SEM 207 

i pokrywce w mchach, iezeli te od torebki się od- 
l dzielaią. 

. Seccretio, oddzielanie : wydobywanie się płynów szcze- 
i góluych z organów roślin. 

ii S e c t i ł i s : np, pollen in lobulos secłile albo massae pollinia 
k sectiles^ oh. Massa. 
§;. Sectio Tournef. == Ordo L. 

S e c t i o , przecięcie ; s, longiłudinalis , przecięcie podlu- 
H źne; s, transversalis ^ przecięcie poprzeczne. 
jlr Sectus, pocięty: gdy nacięcia organa płaskiego do iego 
i podstawy, albo do nerwu gtównego dochodzą. Klapy 

z takowego nacięcia pozostałe Segmenta się nazywaią. 
i Secundaria radix^ ob, Priraarius; s, pasa: niektórzy 
I tak nazywaią włosy i szczeciny. 

Secun^iuae seminis: Małp. tak nazywa części nasienia 

zarotjek otaczaiące. 

f Secnndus^ iednosłronny: używa się na oznaczenie ie 

i iakieś organa lub ich części, wszystkie w iednę stronę 

są zwrócone; np, s. folia ^ iezeli liście na iednę stronę 

^ łodygi lub gałęzi zwisaią; 5. spica^ gdy kwiatki kłosa 

[ w iednę stronę są obrócone; i L d. Dla oznaczenia 

zaś, czy organa te z iedn^y tylko strony innego są o- 

sadzone , czy z różnych stron iego .wychodzą a w iedea 

bok zwisaią, służą wyrazy homomallus i heteromallus. 

Securiforinis, siekierkowatyi iak łupina u Coronilla 

Securidaca. 
Sedeciin dentatum peristoma , kołootworze o szesna- 
stu zębach. 
Sedes y/om Grew i Ray = Receptaculum floris. 
Segetalis, między zboiowy i na polach pomiędzy zbo- 
żem rosnący. 
Segmentura, 06. Sectus. 

Segregatae Gartn. : rośliny o kwiatach złożonych, w któ- 
rych każdy kwiatek szczególnym kieliszkietn iest opa- 
trzony. Segregati fructus n, owoce złożone, w których 
albo osadnik ogólny na kilka szczególnych iest podzie- 
lony, albo szczególne powłoki oWoce te cząstkowe roz- 
dzielaią; iak w Szyszkach.^ Segregała polygamia^ ob. 
Polygamia. 
S e j u g u m folium , liść pierzasty o sześciu parach. 
Semen, nasienie i organ z iaia zapłodnionego i doro- 
słego powstały, który się składa z zarodka przyszłey 
rośliny i z części przeznaczonych do ochraniania tegoż 
zarodka i dostarczania mu pokarmu przy wschodzeniu. 
S e m i , pół^ połowa. 
Semiadhaerens, wpółprzyrosły j np. s. calyx^ kielich 



Digitized 



by Google 



208 SEM « SEM 

w części tylko z iaiecznikiera zrosły; s. oparium^ laie- 
cznik do połowy długości swoiey z okwialetu zrosły. 

SemiampIectanS) ob. AmplecLans. 

Seraiaraplexa yb/£a, oh. Ainplexa. 

Seraibilocularis: mówi się o owocu, ieźeli przegroda 
rozdzielaiąca go na dwie komórki nie przebiega caley 
iego długości, ale do połowy tylko dochodzie Jak łu- 
pina u jistragalus. 

Semicordatus, półsercowy: ieżeli iedna klapa organu 
sercowatego tak iest mała, że ten połowicznym bydz 
się zdaie; np. liść u Begonia. 

Seraicylindricus, półwaLcowaty : z iedn^y strony po- 
wierzchnią wypukłą z drugióy płaską ograniczony, lak, 
że polową walca wzdłuż przez środek rozciętego bydź 
się zdaie. 

Seraidecurrens folium , liść półzbiegaiący : bezogon- 
kowy, połową tylko podstawy po łodydze zbiega, np* 
f^erbascum sinuatum. 

Semiduplex flos , k wiat półpełny : gdy liczba płatków 
cokolwiek iest większa od zwyczayney, to iest, gdy 
nie wszystkie części owocowania w płatki poprze- 
chodziły. 

Semiflosculosus^* = Ligulatus. Semiflosculosaei 
naturalna familia u Linneusza, do którey należą rośliny 
z kwiatami ięzyczkowatemi. 

Semiflosculus, ob. Ligulatus. 

Seraiinferus calyx = Semiadhaerens. Semiinferum 
germen p. oparium^ znaczy toż samo co Semisuperiis 
calyx. 

Serailocularis, półlomórhowy i mówi się o owocu, 
którego przegrody nie podzielaią na komórki oddzielne, 
ale te są otwarte," iak np. w Maku. 

Seminalis, nasienny: do nasienia należący; h. foliunty 
ob. Folium; s. receptaculum Rich. = Placenta. 

S era i na t i o, rozsiewanie; czas siania nasion iakieykol- 
wiek rośliny. 

Seminifer; nasienie wydaią(5y lub noszący; 8. palpoe 
= placentiferae. 

Semiorbicularis, półoirągły: połowę kola przedsta* 
wuiący. 

Semipinnatus, półpierzasty : gdy polowa tylko orga- 
nu iest doskonale pierzasta, druga zaś połowa pierzasto 
tylko nacięta. 

Semiplurilocularis: mówi się o owocu na wiele ko- 
mórek połowicznych, to iest niezupełnie od siebie od- 
dzielonych, poprzegradzanyra. 

Semiradiatus Jlos , kwiat półpromienisfy : gdy polowa 



Digitized 



by Google 



SEM SEP 209 

tylko brzegu kwiatu złożonego, kwiatkami promienio- 
wemi iest osadzona, np. Siegesheckiar 

Semireticulata radix bidbosa^ cebula do polowy sia- 
tkowata : . gdy zewnętrzna tylko iey warsta iest siatko- 
wata, wewnętrzna zaś pełna, zbita, np. Gladiolus com-- 
munis. 

Semisagit tatuś, półstrzałlowy : gdy iedna klapa or- 
ganu strzałkowatego tak iest mała, ze się on połowi- 
cznym by di zdaie; np, Lathyrus sylvestris, 

Semiseptatus, pólprzegrodowy : gdy w organie we- 
wnątrz czczym przegrody do polowy tylko próżności 
przebiegaią. 

Semisuperus cały xi kielich wierzch tylko iaiecznifca o- 
beymuiący. 

S emiter es, półobły: połowę organu obłego, przez spo- 
dek wzdłuż przeciętego, przedstawuiący. 

SeTniYaiYatns^ półłuszczyniowy: gdy łuszczy nki w o- 
wocu nie są zapełne, to iest, że nacięcia, któremi 
się owoc na łuszczy nki podziela, do spodu iego nie 
dochodzą. 

Semperyirens, zawsze zielony: mówi się o liściach, 
które aż do rozwinienia się nowych źyią i zielonemi 
zostaią. Peryod ich opadania nie iest stateczny, w cza- 
sie zaś opadania iednych drugie na ich mieysce wyra- 
staią, a tym sposobem roślina zawsze zieloną się u- 
kazuie. 

Senariae Wach.: rośliny o sześciu pręcikach i tyluż 
podziałach lub nacięciach kielicha i korony. 

S en a tum yo//w7n, liść sześólistkowy : złożony z sześciu 
listków na końcu iednego organu osadzonych , czyli, 
liść palczasty o sześciu listkach. 

Senus: mówi się o organach po sześć w rednśm miey- 
scu okółkowato lub gwiazdko wato ułożonych. 

Sen ticosae: naturalna familia u Linneusza, do którśy 
należą rośliny odznaczaiące się koronami wielopłatko- 
wćmi , owocami z nasion wolnych albo niezupełnie 
zamknionych złożonemi , łodygami albo szorstkiemi albo 
fcolczystómi, np. Srebrnik (JPotentilld) ^ Malina (i?M- 
hiis)^ Róża {Rosa)^ i w. i. 

Sepalum Neck., działka. Jeżeli kielioh, lub okwiat 
w ogólności, składa się z części zupełnie od siebie od- 
dzielonych, każda z nich dziathą się nazywa, a od li- 
czby takowych części, kielich lub okwiat zowie się 
Tnono^di-tri-tetra-penŁa- i t d. potysepaliis , iedno-dwu- 
trzy-cztero-pięć- i t. d. wielodziałko\^y. Łinueusz dziatki 
te foliola , Link zaś pJiylla nazywa. 

Sepiariae: naturalna familia u Linneusza, którą skła-. 

27 



Digitized 



by Google 



210 SEP SER 

daią krzewy koronę zazwyczaj rurkowatą, pręciki nk 
liczne a nayczęscióy dwa maiące, np. Lilak {Syrinffd)^ 
Ligustr {Ligustrurn) ^ Jesion {Fraxinus)^ i w. L 

Sepimentosus Bernh. , poprzecznie podzielony: gdy 
próżność ciała czczego poprzecznćmi blonkami na czc< 
ści iest podzielona. 

Sepimentum: wyrazem tym Link oznacza w owocu 
doźrzalym przegrody nie łączące się z osadnikiem na- 
sion. Zresztą Sepimentum = Septum. 

Septangnlaris, siedmiokąłny : ob. An^ilaris. 

Sep tatuś: poprzecznćmi przegrodami wewnątrz na czę- 
ści podzielony. 

Septemlobus, siedmiollapowy : ob. Lobatus. 

Septemneryium folium^ liść siedmionerwowy : gdy 
nerw od samego spodu liścia na siedm gałęzi się roz- 
dziela. 

Septenariae Wach.: rośliny maiące siedm pręcików i 
tyleż podzialek lub nacięć kielicha i korony. 

Septenatum Joliiun^ liść siedm.iolisłkowy: złożony z sie- 
dmiu listków na końcu iednego ogonka osadzonych, 
czyli, liść palczasly o siedmiu listkach. 

Septenus: mówi się o organach po siedm w iednem 
mieyscu okółkowalo lub gwiazd ko wato ułożonych. 

Septicus: gniiąc/y.^ albo ze zgniłey substancji biorący 
początek, np. Mucor septicus. 

Septiferus, /ir^e^rotfow^j: przegrody na sobie noszący; 
np. s. pdlpae^ s. columella. 

Septiformis płacenia: tak się nazywa osadnik nasion, 
któiy razem za przegrodę owocowi isłiiży. 

Septipendula semina : nasiona na przegrodach wiszące, 
iak w Molu. 

Septum Link = Dissepimentum transyersale. 

Septuplineryium foliumi mówi się o liściu, w któ- 
rym nerw wyżćy iego podstawy na siedm gałęzi się 
rozdziela. 

Ser i a lis, rzędowy: używa się w wyrazach złożonych 
na oznaczenie, że organa iakieś rzędami są ułożone. 
Liczbę tych rzędów wskazuie imię liczbowe na począ- 
tku położone , np. hi-tri-ąuadri-ąuinąue- i t. d- seria-- 
lis^ dwu-trzy-cztero-pięć- i t. d.- rzędowy. 

Seriatim, rzędami. 
Seriatus = Serialis. 

Sericeus, iedwabisty: mówi się o powierzchni delika- 
tnemi, Iśniącemi, ściśle do niey przy lega iącenii włosa- 
mi pokrytey; np. Przywrótnik CAlchemilla). 
Serotinus, poinieyszy: bierze się w znaczeniu wzglę- 
dućm, 7ip. s. amentUj kotki rozwijające się po zupef- 



Digitized 



by Google 



SER SĘS 211 

nem iuż rozwinieniu się liści; s, fructua^ owoce iakie- 
goś gatunku roślin poznićy doźrzewaiące aniżeli na in- 
113- eh gatunkach tegoż samego rodzaiu, iak u Prunus 
serotina; s, plantae^ rośHny późno, w porównaniu do 
innych, kwiłnące; i t. d. 

Ser pens surculus^ odziomek czołgaiący się: w kierun- 
ku linii węźykowato-pogięley na ziemi rozesłany. 

Serpentinus, ijpęiyiowaty. 

Serrato-crenatus, piłkowato-harbowany : gdy pilko- 
watości są zaokrąglone. 

Serrato-deułatus, piłkowato-ząhhowcmy : gdy końce 
zębów ku wierzchołkowi organu są skierowane. 

Serratnra, pilkowatość : ob, Serratus. 

Serraturalia inłersŁiŁia: przestrzenie pomiędzy piłko- 
walościami. 

Serratus, piłhowały, organ płaski tak z brzegu na- 
cięty, że nacięcia przedstawuią niby tróykąty o iednym 
kącie przy podstawie ostrym drugim roztwartym, a 
końce ich ku wierzchołkowi lub spodowi organu są 
skierowane. Nacięcia takie piłkowatościami Serraturae 
się nazywaią. Przez wzgląd na wierzchołki piłko walo- 
ści organ bydź może acute lub obttise-serrałus ^ ostro 
lub tępo-pitkowaty; podług zaś tego iak one są równe 
lub nierówne, zowie się aeąuaMter lub inaeąuaUŁer" 
serratus^ równo lub nierówno-piłkowaty. 

Serrulatus, drob?w-piłkowaty : gdy piłko watości bar- 
dzo są drobne. 

Ser tulą = Sertulum. 

Sertulatus; ob. Sertulum. 

Sertulum: Richard tak nazywa baldaszki o szypułkach 
niegałęzistych; kwiaty zaś w taki sposób ułożone, ser- 
iuiati jlore.s miauuie. 

Sesqui, półtora. 

Sessilis: oznacza w ogólności niedostatek podpory. Itak: 
łt. anientiim.^ kotek którego szypułka do samego spodu 
kwiatami iest okryła; s, antliera^ główka pyłkowa bez-- 
nitkował prosto na stupku osadzona, iak u Storczy- 
ków; 6\//oSy kwiat bezszypułlowy; s. folium^ l\ś6 bez- 
offoniowy; s. gemma ^ pąk beztrzonkowy : prosto na 
łodydze osadzony; «. germen = s. oyarium; s, glan- 
dula^ gruczoł beztrzonkowy: bezśrednio na iakimś or- 
ganie osadzony; s, oparium^ iaiecznik beztrzonowy: 
prosto na osadniku umieszczony; s. pappus^ puch bez-- , 
irzonkowy: bezśrednio na nasieniu osadzony; s.petalum 
= exuMguiculalum; s. pileiis^ kapelusz beztrzonowy i 
nie maiący trzona; s. spica: kłos o kwiatach bezszy- 
pułkowych; s. stigma^ znamię bezszyykowe: bezpo- 



Digitized 



by Google 



il2 SET SIL 

średnio na iaieczniku osadzone; s. atipida^ przysadh 
liściowa bez ogonka; 8, verłiciUu8^ okótck bezszypid- 
Łowy: którego wszystkie kwiatki są bezszy pułkowe. 

Seta 9 szczecina: włos gruby i twardy w ogólności ozna- 
cza. W mcliach wyrazem tym nazywa się zwężenie 
torebki na dół w kształcie szypulki, które będąc su- 
chćm i tęgićm, do szczeciny nieiako ma podobieństwa 
Także Seta^ ob. Carpophorum. 

Setaceo-acuminatus, szczecinospato-zaostrzony i za- 
ostrzony i na końcu szczecinę raaiący. 

Setaceo-mucronatus, szczecinowato-sztylełowały ; i 
wierzchu sztyletowaty i szczeciną kończący się. 

Setaceus, szczecinowaty i do szczeciny podobny. 

Setiferus, Seligerus: szczecinę na sobie noszący. 

Set o su Sf szczecinowaty : mówi się o powierzchni wło- 
sem grubym i tęgim z rzadka pokrytey. 

Sex, sześć. 

Sexaginta quatuor dentatum peristomiunij kołoo« 
tworze o 64 zębach. 

Sexangularis, szeScioiąłny: oh. Angularis. 

Sexfariam imbricatus, dachówkowato w sześć rzę-l 
dów ułożony. 

Sexfidus, sześcwrębny: ob, Fissus. 

Sexflorus, sześciokwiałowy. 

SexlocuIaris, sześciokomórhowy: ob. Loculamentum. 

Sexpartitus, szeićdzieLnyi ob. JPartilus. 

S e X u a 1 i s , płciowy : do płci odnoszący się , np. s. sysŁemOy 
układ płciowy: na charakterach z części płciowych ro- 
ślinnych zasadzony. 

Sexus, płeć: w roślinach wyrazem tym oznacza si< 
zbiór organów do wydania owocu służących. 

Siccans, wysuszaiący: suchość w ustach sprawuiący. 

Siccus, suchy, żadney mięsistości ani soczystości nie 
maiący. Mówi się także o ciałach do ięzyka lgnących, 
iak np. krochmal ., że maią smak suchy. 

Sigmoideus, gzygzatowały : w gzygzak, czyli w li- 
terę 2 (sigjna)^ ułożony. 

S i 1 i c e u m solum , . grunt Irzemienisły. 

Sili CU la, strączek: ieżeli długość strąka nie wiele iesl 
większa od iego szerokości, w ów czas się on strą- 
czkiem nazywa. 

Siliculaeformis, strączkowały : do strączka podobny. 

Si Ii CU los a e, strączkowe: rośnny których owocami są 
sti^ączki; stanowią one rząd w kiassie nierówjiosześcio- 
pręcikowey układu Linneusza. 

Siliqua, strąki owoc otwieraiący się, długi, dwulu- 
szczynkowy, w którym nasiona do dwóch szwów są 



Digitized 



by Google 



SIL SIM 213 

przymocowane, próżność zaś wewnętrzna prawie za- 
wsze na dwie części przez blonkę do ścian równoległą 
iest podzielona. Moench rozróżnia strąk prawdziwy 
Siliąua vera^ w którym nasiona do dwócli brzegów 
przegrody są przymocowane, od strąka fałszywego Si- 
liąua spuria^ w którym nasiona przyczepione są do 
brzegów samych łuszczynek. Podług Scopoli strąk w- 
liqua iest owoc dwułuszczynkowy, nieotwieraiący się, 
' zewnątrz skórkowaty, wewnątrz mięsisty, lak u Tama^ 
rindics, 

Siliquaeformis, stratowały: do strąka podobny. 

Siliquosae, strąkowei rośliny których owocem iest 
strąk; stanowią one rząd klassy nierównosześciopręci- 
kowey w układzie Linneusza, i familią naturalną. 

S i m i 1 i f 1 o r a umbella , baldaszek * podobno kwiatowy i- 
w którym kwiatki środkowe podobne są brzegowym. 

SiWiWis^ podobny: ze względu na kształt. 

Simplex, poiedynczy^ nieztozony. Raz znaczy, ze or- 
gan iakiś na części nie iest podzielony, ani rozgałęzia- 
iący się, i w tćm znaczeniu mówi się: simplex calyxy 
caidis^ cirrhus^ radix^ scapus^ seta^ słipes^ stylusy 
i t, d. Drugi raz wskazuie, że gałęzie organu z na- 
tury gałęzistego, daley się nie rozgalęziaią, a w ta- 
kiem znaczeniu używa się: simplex corymbus^ pappus^ 
racemus^ umbella^ i t. d. Na koniec oznacza, ze z kilku 
rzędów pokryw iakiś organ otaczaiących , ieden się 
tylko, znayduie, i w tym razie przeciwznaczny iest wy- 
razom dupłex^ łriplex^ itdr^ np.simpiex anthodium^ 
gdy kielidi ogólny z iednego tylko rzędu listków lub 
łusk iest złożony; «. indusium^ zawiyka poiedyncza, 
ob, Indusium; «. inpolucrum^ pokrywa z iednego liścia 
lub z iednego rzędu listków złożona; s. perianthiuniy 
ob. Perianthium; s. peridium^^ ob, Peridium; a. peri" 
słomium^ ob, Penstomium. Prócz tego: sirnplices flo^ 
res oznacza niekiedy, że liczba płatków w kwiatach 
iest naturalną; s, fructuts ^ owoce z iednego iaieczhika 
powstałe, np, fViŚ7iiar; s. gemmae^ pąki ieden tylko 
zarodek zawieraiące; 8, pili lymphałici^ gdy włosy 
limfa tyczne nie są ani gałęziste, ani przegrodami we- 
wnętrznemi podzielone, mogą zaś mieć z kąd inąd roz- 
maite kształty; s, łela cellulosa^ ob, Tela cellulosa. 

Simplicissimus, zupełnie nie dzielny : ani sam się nio 

f)odziela i nie rozgałęzia, ani też organów gałęzistych 
ub podzielonych na sobie nie nosi. 
Simpliciter spiralia folia: ieźeli liście w kierunku ie- 
dney tylko spiralnćy linii na łodydze są osadzone. 



Digitized 



by Google 



214 SIM SOL 

Simultanens, ipspółczesnyi w iednym czasie z czerni 
innżm przypadaiący. 

Singularis, szczególny: np. a. frucłus , owoc z iedne- 
go kwiatu powstaiy i ieden tylko osadnik nasion ma- 
iący; s, structura^ budowa szczególna: od budowy za 
naturalną uwaźanźy odstrycliaiąca się. 

Sinistrorsum yolubilis: mówi się o organie szrubo- 
wato iakiei ciało ob wiiaiącym, a którego skręty od pra- 
M'ey ku lewey stronie są skierowane. W skróceniach 
oznacza się znakiem (. 

Sinistrorsus, lewy: w lewą stronę skierowany. 

Sinuatus, buchtowały: mówi się o organie płaskim V 
którego brzeg opatrzony iest wycięciami i wydatnościa- 
mi okrągławemi, nie bardzo gfębokićmi. Wycięcia te 
buchtami Sinus się nazywaią. Wyraz sinuatus dodany 
do innego oznaczaiącego iakies nacięcie, wskazuie, że 
przestrzenie pomiędzy temi nacięciami są zaokrąglone, 
np, sinuato-angulosus buchtowato-kątowaty, sinuato^ 
dentatus buch Iowa to-ząbkowany, sinuato-lyratus bu- 
chtowalo-hrowaty, i t. d. 

Sin u os us, wężykowaty: organ długi, równowązki, 
w gzygzak pogięty, ale zagięcia te są okrąglawe. 

Sinus, buchta^ ob. Sinuatus. Wyraz ten używa się 
także niekiedy na oznaczenie dna organu wklęsłego, 
Tzp. in.sinu coroUae^ cały cis ^ znaczy toż samo co in 
fundo- na dnie. 

Situs, położenie: mieysce znaydywania się czegoś. 

Smaragdinus, szmaragdowy: kolor główny zielony. 

Sobol es, odrośle: Link tak nazywa gałęzie z pakowna 
nayniźszey części łodygi osadzonych wyrastaiące, a 
które odmiennego są przyrodzenia od innych gałęzi, 
rzadko bowiem kwiaty, łatwićy zaś podobne do siebie 
gałązki wypuszczaią. Willd. używa tego wyrazu na 
oznaczenie przedłużeń korzenia pionoWo w ziemi roz- 
ciągaiących się, które z końców swych nowe tegoż ga- 
tunku rośliny wydaią, iak np. u Perzu (Triticum re- 
pens). Korzeń więc mogący podobnie się przedłużać, 
radix sob^lifera się nazywa. 

Sobolifera radix^ ob. Soboles. 

Solares^re*, kwiaty słoneczne: .są podług Linneusza 
te, które w pewnych dnia godzinach otwieraią się i 
zamykaią. Do nich należą: flores meteorici^ tropici 
i aeąuinoctiales. 

Solarium: inspekt bez gnoiu, ziemią tylko ogrodową 
napełniony. 

Solidus, pełny ^ bryłowaty: mówi się o organie żadney 
wewnątrz próżności nie maiącym. Przeciwznaczne temu 



Digitized 



by Google 



SOL SPA 215 

. są wyrazy: capus^ locidosus ^ fistulosus ^ i U d. Solida 
radix bulbosa nazywa się cebula, którey łuski tak są 
ściśnione, ze nie można iednych od drugich rozróżnić, 
a cebula do bulwy się zbliża, np, Croccus satipus. 

Solitarius, samotny: gdy iakiś organ poiedynczo iest 
osadzony. 

Solubilis: z wielu członków złożony, które się łatwo 
iedne od drugich oddzielaią. 

Solum, grunt i naturę gruntu w ogóhiotó oznacza. 

Solutus, wolny z nie połączony, nie przyrosły. Folia 
basi soluta nazywaią się liście, które nie całą powierz- 
chnią swey podstawy, ale prawie iednym tylko punktem 
do łodygi są przyrosłe. 

Somnus plantarum, sen roślin. Liście, mianowicie zło- 
żone, zwykły odmieniać na noc swe położenia; zmiana 
ta położenia liści snem roślin się nazywa. 

Sordidus, brudny: mówiąc o kolorach; np, sordide^ 
ruber^ brudno-czerwony. 

Soredium Achar. ob, Fropagulum. 

Sorosus Mirb. = Syncarpa. 

Sorus, kupka: iest to skupienie torebek na liściach pa- 
proci. Kupki te bywaią pokryte zawiyką lub iey po- 
zbawione. 

Spadiceus, brunatny lśniący: kolor czysty brunatny, 
z połyskiem. 

Spadiceus Jlos , kwiat kolbowały : iest podług Linneu- 
sza kwiat skupiony {aggreiratus) ^ w którym osadnik 
ogóhiy w pocnwie kwialowey iest zdmknięty. 

S pa dix, kolba: podług Dec. iest to gatlmek kiosa, o szy- 

Eułce glówney mięsisley, kwiatacl} zaś albo bardzo dro- 
nycli, iak u Aieru^ albo z samych części płciowych 
złożonych, iak w Czerwieniach {Calla),, który pochwa 
kwiatową (spatha) iest obięły. Linneusz i Willd. zas 
każdy gatunek kwiatostanu u Palm i w roślinach do ro- 
dzaiu Arum zbliźaiący eh się, pochwą kwiatową otoczo- 
ny, tem odznaczaią nazwiskiem. 

Sparsus, rozrzucony: mówi się o organach tak osadzo- 
nych, że w ułożeniu ich żadnego porządku oznaczyć nie 
można. 

Spatha, pochwa kwiatowa: iest to gatunek przysadki 
kwiatowey, która nasadą swą łodygę opasuie i kwiaty 
przed rozwinieniem otacza; np. I^arcyz^ Czosnek ,^ Pat* 
my, W czasie wzrostu kwiatów pochwa ta albo się o- 
twiera albo nieforemnie pęka. Składa się albo z iedney 
sztuki, albo t<5ż z kilku hstków, niby przysadek kwia- 
towych rozszerzonych. Każdy z tych listków, iako leż 
każda część ua iakie się pochwa kwiatowa w doirzalo- 



Digitized 



by Google 



21fi SPA SPE 

ści rozdziera , niewłaściwie wyrazem valvula iest nazy- 
wana, a od liczby ich pochwa bydź może unival^*i9j 
bipolpis^ i t d. Organ ten w iednoliścieniowych tylko 
się postrzega. 

Spathaceus, pochwą kwiatową otoczony. Rośliny kto- 
x'ych kwiaty przed rozwinieniem w pochwie kwiatowey 
są zamknięte, skladaią naturalną familią u Linneusza 
Spathaceae zwaną, np. Czosnek^ Narcyz^ i w, i. 

Spathella: Desvaux używa tego wyrazu na oznaczenie 
części, z których się plewy traw składaią. 

Spalhilla: Rich. tak nazywa w kwiatach złożonych po- 
chwy kwiatków szczególnych, które wraz z niemi w po- 
chwie ogólnźy są zaw^arte. 

Spathula: iest te kapelusz w grsfybach tóm się tylko od 
Clayula różniący, że u wierzchu iest spłaszczony. 

Spathulatus, łopatkowały: organ płaski, u wierzchu 
okrągły, idąc ku spodowi zwężaiący się, boki zaś liniia- 
mi krzywerai wklęsłemi są ograniczone, iak np, liść u 
Silene Otiles. 

Species, gatunek: „tyle oddzielnych gatunków liczymy, 
mówi Linneusz, ile oddzielnych kształtów roślin w po- 
czątkach rzeczy przyrodzenie utworzyło." Zbiór więc 
indywiduów, od każdego z tych początkowych kształ- 
tów przez nasiona rozmnożonych , gatunek stanowi ; al- 
bo, podług Dec, zbiór wszystkich indywiduów, które 
"więc^y między sobą aniżeli do innych są podobne, mo- 
gących przez wzaiemne zapładnianie wydawać indywidua 

\ płodne, rozmnaźaiących się w ten sposób, że wszystkie 
z iednego indywiduum zdaią się pochodzić, stanowi ga^ 
tunek. 

Specificum nomen ^ imię gatunkowe: cecha którą się 
ieden gatunek od drugiego powinowatego różm'. 

Sperma: płyn oleyny w pyłku zawarty. 

Spermapodium Hoffm.: wyrazem tym w roślinach bal- 
dalszkowych oddaie się organ pomiędzy dwoma ziar- 
nami ukryty, albo z dwóch włókienek złożony, albo tyl- 
ko u góry widełkowaty, na wierzchołku szypułki osa- 
dzony, do którego końców górnych nasiona są przymo- 
cowane. Mieysce, gdzie organ ten z szypułką się łączy, 
zazwyczay zgiubiałe, Spermapodophorum HoflFm. T7te- 
capodium Al. Bieb. nazywaią. 

Spermapodophorum Hoffm. oh, Spermapodium. 

Spermaticus: zapach płynu nasiennego zwierzęcego ma- 
iący; np. Berberys, 

Spermatocystidium: Hedw. tak nazywa główki pył- 
kowe u mchów. Są to pęcherzyki walcowate, iaiowate 
lub kulkowate, nayczęściey beznitkowe, które się w kwia- 



Digitized 



by Google 



SPE SPI 2 17 

tach samczych mchów posb*zegaią. W rodzaiu Spha^ 
gnum woreczki te dtugiemi iiilkarai są opatrzone. W in- 
nych SpermatocysŁidia = Ascidia. 

Spermodermis: wyrazem tym oznacza się powłok a na- 
sienia, kiórą pospolicie slórką nasienia nazywamy. Skta* 
da się ona ze trzech części, a te są: Testa^ SarcodeT" 
mis i Enclopleura. 

Spermophorus Link. =r= Placenta* 

Spermum (w grec.) = Semen. 

SphaceiatuS) piegowaty : mówi się o po\\^erzchni plam- 
kami suchemi, ciemnemi, niby od gangreny powstaló- 
mi, pokryley. 

Sphaericus = Globosns. 

Sphaeroblastae Willd.: rośliny których liśclenie przy 
wschodzeniu nie rozdzielone, w kształcie kulki na ma- 
łćy szypufce osadzonćy, z ziemi wychodzą, a co rze- 
czywiście iest tylko zgrubieniem zarodka; np. Jesion* 

Sphaerocephalusi mówi się o roślinie, którey kwiaty 
w kszlatt kuli są skupione. 

Sphaeroideus, sferoidalny : okrągły, u wierzchołka i 
podstawy nieco spłaszczony ; iak np. owoce Pomarańczy. 

Sphaerula: wyrazem tym oznacza się osadnik nasion 
mniey więcey kulisty, na wierzchu otworem opatrzony, 
wewnątrz massę galaretowatą z puszkami {ascidia) za- 
wieraiący, która poźniey przez otwór się wylewa i na- 
siona z sobą unosi; np. Sphaeria. Sphaerula Necfc.^. 
06. Capituhterus. 

Spica, kłos: iest to kwiatostan, w którym kwiaty bez- 
albo królko-szy pułkowe, naokoło szypułki niepodzielo- 
ney, w całey iey długości są osadzone. 

Spicatus, kłosowaty: w kształt kłosa ułożony, to iest o 
kwiatach królkoszypulkowych, kwiatostan podłużny for- 
muiących. 

S pi cif er a e ^Zzce^ = Stachyopterides. 

Spiciformis = Spicatus* 
\ iSpicula, kłoseh: wyrazem tym oznacza się każdy z ma- 
^ łych kłosów składaiących kwiatostan u traw. Kłoski la- 

> ko we bywaią ułożone w kłosy, wiechy, i t. d. 

S Spiculatus, pikowały: mówi się o organie płaskim, ser- 

> co waty m, którego klapy są ostre; iak np. hśc u SaLvia 
glutinosa, 

Spilus: Richard tak nazywa małą brunatną plamkę albo 

\ czerwonawą Hniykę, która przy podstawie owocu traw 

pod iego zwierzchnią powłoką ze strony wewnętrzney 

\ się postrzega, a która prawdziwym znaczkiein (hylum) 

ł bydź się zdaie. 

\ Spina, cierń: organ twardy, ostry, z drzewa początek 

28 



Digitized 



by Google 



218 SPI SPO 

swóy biorący, a który iesl gałęzią, szypułką, lub innjrni 
iakim organem nierozwitiionyrn i stwardniałym ; np. cier- 
nie u SLiwy^ Gruszy^ są to gałęzie nierozwinione; u Da- 
iłyla^ są to klapy liścia stwardniałe; u Eryłhrina są 
przysadkami liściowymi stwardniałem!; i t. d. 

Spinescens, w cierń przechodzący ,• np. s, folium , io- 
zeli koniec liścia ostrzem grubem, twardem, kolącera, 
cierniejn zwanćm, iest opatrzony, iak u Yucca Jilamen" 
iosa; s. rami^ gałęzie końcami swemi w ciernie prze- 
chodzące, iak u Tarni (^Primus spinosd)'^ s, siipula, 
przysadka liściowa w cierń zamieniona, iak u Berberysu, 

Spin o sus, ciernisty: cierniami osadzony. Spinosum an- 
łhodium^ gdy lislki kielicha ogólnego poiedynczemi lub 
złożonemi cierniami są osadzone, np. Popłoch (Ono- 
pordon); s. caulis^ łodyga ciernie na sobie maiąca, np. 
Tarń {Prunus spinosa); s. folium^ liść po brzegach 
cierniami osadzony, np. Ilex aguijhlium; s. pericar- 
piuw , nasienuik ciernisty, np. Bieluń pospolity (Datura 
Stramonium). 

Spira = Anfractus. 

Spiraearia/o/wz; liście w kierunku linii spiralnćy na 
łodydze osadzone, npi Pandanus lUilis. 

Spira lis, spiralny: w kształt linii spiralney, czyli skrę- 
tów szruby, zwiniony. Spirales incumbenłes cotyledo- 
nes^ liscienie maiące zarodek na grzbiecie i spiralnie 
z nim zwinione. Spiralia vasa^ ob. Yasa. 

Spirans, wonieiący. 

Spithama, piędi mała: odległość wierzchołków palców 
wielkiego i wskaziciela ręki roztworzoney ; co wynosi 
około siedmiu cah. 

Spiłhameus, długości piędzi mal^Sy. 

Splendens, iasny: nakształt zwierciadła promienie świa^ 
tła odbiiaiący. 

Spodos (w grec. złoz.) = Cinereus. 

Spongiolae: iest to gatunek ciał do gąbki podobnych, 
łatwo się wilgocią napawaiących, w których iednak przy 
pomocy najlepszych mikroskopów żadnych otworów 
nie dostrzeżono. Te organa tern są osobliwe, że prze- 
puszczała łatwo przez się płyny zafarhowane, które przez 
dziurki korowe {^pori corłicales) nigdy nie przechodzą. 
Trzy są rodzaie łych g^hek: lód Sp. radicales., znay- 
duiące się na oslalecznycli gałązkach korzeni niektórych 
roślin wodnych,' i wciągaiące soki pożywne; v^ Sp. pi- 
stiilares.^ umieszczone na końcu słupka i wsiąkaiące płyn 
zapładniaiący, zwane znamieniem; Sp, seminales^ umie- 
szczone na powierzchni żewnętrzney nasion i przezna^ 



Digitized 



by Google 



. SPO SPU 219 

czone do wciągania wilgoci potrzebn^y w czasie rost- 
kowania. 
Spoiigiosus, gąbczasty: cały z tkanki komórkowatey o 
komórkach obszernych złożony, albo też wewnątrz po- 
dobną tkanką komórkowatą wypełnionym np, łodyga u 
Kukuruzy, 

S p o n s a 1 i a plantarum = Foecundatio. 

Spontaneus, dziko rosnący : inó\yi się o rośHnach , które 
same przez się zasiewaią si^ i bez żadney uprawy rosną. 

Spora (w grec. złóż.) = Semen. Wyraz ten używa się 
pospolicie na oznaczenie organów, przez które rośhny 
skrytopłcidwe rozmnażaią się, mianowicie tam, gdzie nie 
można oznaczyć czyli budowa tych organów podobna 
iest do budowy nasion roślin doskonalszych, czyli ra- 
czey do bulw i cebul. 

Sporadicus morbus: choroba niektóre tylko indywidua 
roślin napastuiąca. . 

Sporangidium Hedw. = Columella. 

Sporangiolum Link. , purchaleczla : szczególny gatu- ' 
nek nasiemiika, w któryrp nasiona grzybów mniey do- 
skonałych bywaią zawarte, a z niemi razem w ogólnym 
nasienniku, purchattą (Sporangiurn) zwanym osadzone. 

Sporangium Hedw., purchatha: wyrazem tym ozna- 
cza się, w ogólności, wszelki nasiennik rośhn skryto- 
płciowych. ' 

Sporidia, ziarniki: tak się nazywaią pęcherzyki szcze- 
gólne, ziarna grzybów zawieraiące; alboli też, iak Link 
chce, takie ziarna grzybów, o których nie można wie- 
dzjec z pewnością , czy one są ziarnami rzeczywiście czy 
ziarnikami. 

Sporidochium Link, ob. Stroma. 

Sporocarpium Meyer. = Apothecium* 

Sporóphorae thecae^ ob, Theca. 

Sporophorum Link = Płacenia. 

Sporula Rich.: nasiona roślin skrytoplciowych. 

Spumescens, pianisty : mówi się o organach z bardzo 
wolnóy tkanki komórkowatey złożonych. 

S p u r i u 5 , fałszywy : oznacza że organ , o którym mo- 
wa, oddala się od budowy za właściwą tego gatunku 
organom uważaney. I tak: spurium anthodium Link, 
osadnik kwiatów, w którym kwiaty rozwiiaią się od środ- 
ka ku obwodowi lub od wierzchołka kwiatostanu ku na- 
sadzie; spuria bacca^ ob. Bacca; ^. capsula Gartn., 
nasiennik torebkowaty, który nie z iaiecznika ale z in- 
ney iakieyś części owocowania powstałe, np, nasiennik 
u Butu^ który z kielicha się formuie; s. coroUa^ tak 
nazywa SucLow to wszystko co iest do płatków korony 



Digitized 



by Google 



220 SPU SQU 

podobnem, anie iest płatkiem w rzeczy samey, iak Pa- 
rapetala; s, diclinia^ leżeli kwiaty oddzielno lub roz- 
dzielnoplciowe, tylko uiedostalkieni części plciowycii 
samczych lub samiczych rózni<|się; np. Amar ant ^ Pal- 
my ^^ s, dissepimenta^ ob. Dissepimentum; s, drupa^ iest 
podług W i lid. owoc u Ta^us baccata^ Anacardium, i 
Sem^ecarpus^ gdzie orzech z osadnikiem mięsistym w po- 
lowie iest zrosfy, tak, ze nieiako do pestkowca ma po- 
dobieństwo; «. frucłificałio ^ nabrzmiewanie iaiecznika 
bez zawiązywania się nasion, które w takiem zdarzeniu 
W owocu się nieznaydui^: owoce takowe spurii frucłuA 
się nazywaićj, 7^p. Banan; s. genidUa^^ niektórzy tak na- 
zywaią węzty w zrostnicach, do kolanek podobne, na 
których iednak włókna nie są pogięte; s, glanduUiey 
zowie Willd. gruczoły, które soki szczególne, zafarbo- 
wane, w sobie zawieraią, ale ich* nie wylewaią, iak np, 
U Hypericum; s, legumen Gairtn., gatunek torebki z po- 
wierzchowności, osady nasion i sposobu otwierania s\f^ 
do łupiny podobnęy, lecz gdzie zarodek albo nie wy- 
pełnia caiey próżności nasienia, albo białkiem iest oto- 
czony, iak np, w Ciemierniku (Ifelleborus) ^ Orliku (^-« 
qidlegium) i innych wielostrąkowemi [MuUisiliąuae) 
zwanych; s, nux^ gdy ziarno pokrywami tak iest oto- 
czone, ze zupełnie kształt i naturę orzecha naśladuie, 
od którego tera się rozróżnia, ze słupek nie z pokrywy, 
lecz z samego iądra przez otworek w pokrywie wycho- 
dzi, np. Turzyca {^Carex\ Rzepień (^XafUhium) -^ s, pe- 
ricarpium^ nasiennik nie z iaiecznika ale z iuney iakieyś 
części owocowania powstały; ^, petiolus^ gdy iiśc tak 
nieznacznie w ogonek przechodzi, ze nie można ozna- 
czyć gdzie ten ostatni się poczyna, np. Verbascum 
TAapsus; s. siliquay ob. Silicjua; ^. verticUlus.^ kiedy 
kwiaty okółka w dwóch tylko przeciwległych punktach 
na szypulce są osadzone, a rozszęrzaiąc się na około ią 
obeymuią, 
Squama, łuska; wyrazem tym oznaczaią się płaskie, 
okrągła we lub zaostrzone, pospolicie skórkowate or- 
gana, które na rozmaitych częściach roślin postrzegać 
się daią. Tu należą łuski okry waiące zarodek w cebu- 
lach, zalążek w pąkach; łuski w kształcie kiehcha kwia- 
tki kotków otaczaiące; łuski miodnikowe u traw; łu- 
ski zewnątrz przy nasadzie kielicha u Goidzilów osa- 
dzone , i t. p. Łuski pąków właściwych mogą by dź: albo 
liśćmi nie rozwiniętemi i te żowią się Squ. Joliaceaey 
albo ich ogonkami, Squ. petiolaceae^ albo ich przysad- 
kami, i wtedy Squ. stipulaceae się nazywaią. 
S(j*uamatioues: rozwiianie się nadzwyczayne pąków od 



Digitized 



by Google 



SQU STA 221 

owadów pochodzące, a które stanvchorobny rośliny wska- 
zuie, iak się to na Wierzbach postrzegać daie. 

Squamatus = Squamo8us. 

Sąuamiformis, do łuski podobny. 

Scjuamosus, łusiowaty: fuskarai pokryty, alboli też 
z hisk złożony; np, s. amentum^ koLek którego kwia- 
tki szczególne łuskami są opatrzone; s, anthodium^ kie- 
lich ogólny z łusk dachówkowato ułożonych powsla- 
iący; «. caidis^ łodyga łuskami pokryta; i t. p. 

Squamulosus, łuszczkowaty: łuszczkami od powierz- 
chni odstaiącćmi pokryty. 

Scjuarroso-iaciniatum folium^ lisó ^nastroszono-po^ 
szarpany: aź do nerwu środkowego pierzastodzieluo na- 
cięły, podziałki zaś w rozmaite strony pozaginane, np. 
Cnicus Idnceolatus, 

Squarrosus, łuskami nastroszony: mówi się o powierz- 
chni pokrytey łuskami znaczney wielkości i z końcami 
odgięlemi. 

Stabile dissepimentum^ przegroda trwała: która w do- 
źrzatości nie opada ale przy osi owocu pozostaie. 

jStachyopterides Willd. : podział Paproci o łodydze 
listney lub nagiey, w których torebki otwieraiące się, 
bezszy pułkowe, w kątach liści są osadzone, albo też 
w kłosy lub grona ułożone; np, Lycopodium^ Ophio^ 
glossum^ Botrychium, 

Slacłiys (w grec. złóż,) = Spica. 

Stagna, '«/a^/; małe jeziorka o dnie raulistćm i wodzie 
stoiącćy. Rośliny w takich mieyscach znaydy wane, sta- 
wowymi stagnales się nazywaią. 

Stalagmitioae glandulae^ gruczoły grupowate: ieżeli 
pęcherzyki gruczołkowate, nieforeranie iedne nad dru- 
giemi są skupione, tak, że skały albo kupy kamieni na- 
śladuią; np. Ricinus, 

Sta men, pręcik: organ płciowy samczy roślin, wewnątrz 
kwiatu znayduiący się, złożony naypowszechniey z ni- 

^ teczki {filamentum) i główki py ikowey {anthera), W nie- 
których roślinach główki pyłkowe nie maią niteczek, 
albo przynaymniey te bardzo są nieznaczne. 

SiaminaWs^ pręcikowy: na pręciku znayduiący się; np. 
gruczoł. 

Stamineus znaczy niekiedy toż samo co staminalis , po- 
spolicie zaś wskazuie , że to o czem mowa , pręcikami iest 
opatrzone, Stamineus Jlos Ray = Apetalus. 

Staminiferus: pręciki na sobie noszący; np. płatek, 
miodnik, i t. d. 

Stamiuiformis, pręcikowaty: do pręcika podobny; np. 



Digitized 



by Google 



222 STA sn 

s. coronaj gdy wieniec ma kształt pręcika, iak u Osoki 

[Stratiotes). 

Stamiriosus: bardzo długie pręciki maiący. 

Sta li o: mieysce znaydywania się rośliny uważane pod 
względem natury gruntu na którym rośnie. 

Statuminatae: nazwisko naturalney famili u Lipneusza, 
do którey policzał: Ulmus^ Ceitis i Bosea. 

Stella, gwiazdka: kwiat samczy u Mchów. 

Stellaius, gwiązdkowały: mówi się o organach, któro 
z tegoż samego punktu wychodzćjc i na iedney leżąc pła- 
szczyźnie, we wszystkie strony są obrócone, tak, że 
nieiako kształt gwiazdki z promieniami przedstawuią. 
Mówiąc o liściach , znaczy toż samo co f^erŁiciUatus, 
Stellatae^ nazwisko naturalney familii u Linneusza, do 
któróy należą rośliny o czterech pręcikach, koronie czte- 
ro pfatk owcy lub czterodzielney, dwóch ziarnach, a któ- 
rych liście pospolicie w okółtk są ułożone, np. Przytu- 
lią [Galium) ^ Marzanka [Asperula)^ i w. i- 

Stelliformis = Stellatus. 

Stellula, gwiazdeczka: mała gwiazdka, czyli liściowate 
rozszerzenie w niektórych mchach na wierzchołku ło- 
dygi postrzegane , i samcze ich kwiaty olaczaiące. 

S tell u la tu s= Stellatus. 

Stemónodeae Wach. : rośUny same tylko samcze kwiaty 
maiące. 

Ster i lis, płonny: do wydania owocu nie sposobny, np. «. 
cauLis^ łodyga kwiatów i owoców nie nosząca: s, Jlo&y 
kwiat owocu nie zawiązuiacy: s, stamina = castra ta. 

Sterilitas, płonnośó: niesposobnośc do wydawania kwia- 
tów i owoców. 

Sternutatorius (odof): zapach do kichania pobudzaiący. 

Stigma, znamię: wierzchołek słupka, budowy gruczo- 
łów, na którym pyłki główek pyłkowych rozplywaią się, 
a płyn z nich pochodzący zapłodnienie rośHn odbywa^ 

Stigmaticus, znamieniowy: na znamieniu zuayduiący 
się, lub do niego należący. 

Stigmatostegium Bern. = Stilostegium. 

Stigmatostemones Moench. = Gynandrae. 

Stillans, kroplami spadaiący, 

Stimulosus, bodicowały^ ob. Stimulus. 

Stimulus, bodziec: włos cienki, cokolwiek twardy, któ- 
rego zakłócić zapalenie w ciele zwierząt sprawnie. Or- 
gan takiemi kolcami opatrzony, bodźcowalym SHm^u^ 
Josus się nazywa; iak np. hście Pokrzywy (t/rtica), 

Stipatus = Stipitalus. Słipata consisłentia ^ stan sku- 
pienia zsiadły. 

Stipella, przymdeczka liścioą^a: tak się nazywaią or- 



Digitized 



by Google 



STI STO 223 

. gana drobne, do liści maiące podobieństwo, które przy 
nasadzie listków W liściach złożonych są osadzone. 

Stipellas: Link tak nazywa organ nitkowaty, służący za 
podporę główce pyłkowey którey komórki są od siebie* 
oddzidoife; cjsyli raczey, iest to niteczka właściwa w prę- 
cikach członkcfwatych. 

Stipes, tf;zon: Linneusz używał tego wyrazu na ozna- 
czenie trzonka hstowia u Paproci i Palm , iako też pod- 
pory kapelusza w grzybach i puchu w nasionach. Dzi- 
siay, pod pierwszym, względem wyraz ten rzadziey się 
używa, a podpory te za ogonki liściowe są uważane; 
przez trzon zaś stipes rozumie się w ogólności wszelka 
podpora iakiegokolwiek organu, klórćy nie chcemy o- 
znacząc natury, w szczególności zaś używa się ten wy- 
raz w dwóch ostatnich z wyż wymienionych przypadków. 

Stipiformis, do trzonu podobny; np, s. cauLis ^ gdy ło- 
dyga na wierzchołku swym tylko hście nosi, a cała bli- 
znami od opadłych liści iest pokryta; iak u Kapusty* 

Stipitatus, trzonowatyi trzonem lub trzonkiem opa- 
trzony. 

Stipitiformis= Stipiformis. 

Stipula, przysadka liściowa: tak się nazywa listek kształ- 
tem od liścia zwyczaynego różny, i przy nasadzie iego 
albo przy podstawie ogonka osadzony. Budowa tego 
organu iest taż sama co i liści. 

Stipulaceo-petiolaris gemmai pąk w którym zaro- 
dek liści z ogonkami i ich przysadkami się postrzega. 

Stipulaceus, z przysadek liściowych powstaiący; np, a. 
aculei^ kolce mieysce przysadek liściowych zastępuiące, 
iak u Berberysu; s, gemmae^ gdy łuski pąków są przy- 
sadkami hściowemi muiey więcey nierozwinionemi; i t. d. 

Stipularis, przysadkowy: na przysadkach liściowych 
znayduiący się, albo ie zawieraiący; np, s, gemma^ pąk 
same przysadki hściówe obeymuiący; s. glandulae, gru- 
czoły na przysadkach liściowych umieszczone. 

Stipulatio: znaczy u Linneusza układ i budowę przy- 
sadek liściowych. 

Stipulatus^ przysadhowaty: przysadkami Hściowemi o- 
patrzony. 

Stipulosus: bardzo długie przysadki liściowe maiąpy. 

Stolo, rozłogi iest słaba, na ziemi leżąca, z korzenia 
wyraslaiąca łodyga, która z rozmaitych mieysc dolnćy 
swey powierzchni korzenie wypuszcza, a na wierzchołku 
Uście, niekiedy i kwiaty nosi; np. Dąbrówka rozłogowa 
{Ajuga reptans\ 

Stoloniferus, rozłogowy: rozłogiem opatrzony. 

Stoma, otwór: tak się na'zywa otwór torebki mchów^ 



Digitized 



by Google 



224 STO STR 

iaki się po zdięcia pokrywki (operculum) postrzega; 
Stoinała^ używa się często w tętn samem znaczeuiu co 
i Poru 

Stomatia; Link nazywa tym wyrazem utworki małe, po- 
dlugoWate lub w kształcie szpary na epiderraidzie postrze- 
gaićjce się, brzegiem zgrubiałym opasane, przy zeyścia 
się naczyń limfu tyczny eh osadzone. Organa te prze- 
znaczone są do wyziewania i do wciągania wilgoci, i 
znayduią się na dolney powierzchni liści w powszech- 
ności. Liście po wodzie pfywaiące na górnćy tylko stro- 
nie są niemi opatrzone; w liściach trawi innych ieduo- 
liścieniowych rośhn, dolna i górna powierzchnia gruczo- 
łami tcmi zarówno iest pokryta; kora zielona, kielich, 
zewnętrzna strona korony w liliiowych, podobneź gru- 
czoły ma na sobie. Nie masz ich na korzeniach, na 
koronie kielichem opatrzoney i częściach płciowych; na 
owocach rzadko się postrzegaią. Rośliny naczyń spi- 
ralnych w budowie swey nie maiące, iak Mcliy^ Porosły^ 
i t. d. , są ich także pozbawione. Rośliny doskonalsze, 
ale nie zielone, także ich nie maią, np, Orobanche^ Ija4.^ 
hraea Sąuamaria, 

Stragula, Beauv. ob. Gluma. 

S t r a m i n e u s , słomiany^ płowy: kolor zóIty z wielką ilo- 
ścią białego. * 

Stratum, u>arsta. Strata cellulosa^ kora właściwa, to 
iest zewnęlrzna część kory z samey tkanki komórko- 
wa tey złożona; Str. corticalia = Liber (///-o); Str. li- 
gnea , oznacza razem biel i drzewo. Stratum thecarum 
sporophorarum = Hymenium. 

Strepitans, trzeszczący: pod ugnieceniem szelest wy- 
daiący. 

Stria, rysa: ob, Striatus. 

Striaius^ porysowany: mówi się o powierzchni delika- 
tnemi wklęsłościami, często odraienney farby, w kie- 
runku hniy prostych równoległych idącemi, pokrytey. 
Każda takowa wklęsłość podłużna rysą Stria się nazy- 
wa. Niekiedy striatus w tern samem bierze się znacze- 
niu co Lineatus, 

Strictura = Constrictio. 

Strictus, wYpręzonyi prosty, tęgi i prosto wzniesiony* 

Stridulus Róhl. = Slrigosus. 

Strigae, zgrzebła: tak się nazywaią szczeciny tęgie, nay- 
częściey białe, przy nasadzie spłaszczone. 
. Strigosus, zgrzebiowaty: mówi się o po vvierzchni szcze- 
cinami u spodu rozszerzonymi, albo z brodawek wycho- 
dzącymi, pokrytey. 

Strobilaceus fios^ kwiat szyszkowały: iest to kotek 



Digitized 



byGopgle 



STR STY 225 

W klórjrm łuski mieysce kielichów k\viatkó\v szczegól- 
nych zastępuiące, są natury drzewiastey. 
Strobilus = Conus. Wyrazem tym oznacza się także 
kłos przysadkami zafarbowanymi poprzedzielany, które 
dla obszerności swoiey iedne na drugie dachówkowato 
zachodząc, niby szyszkę stanowią; iak u wielu Nieró- 
wnocztero pręcikowych. 
Stroma, podkładka: wyrazem tym oznacza się massa 
z włókien złożona, służąca za podporę purchatkom, ziar- 
nikom lub ziarnom w grzybach. Link na oznaczenie o- 
gólnśy podpory części owocowania w grzybach, poro- 
stach i liszaycach, wyrazu Subiculum używa; plecha 
więc liszayców będzie tylko gatunkiem tey podpory. 
Podpora ta czasem iest z samych włókien złożona, iak 
u grzybów purchatkowatych (^Gasteromycetęs) ^ którą 
on Hyphasraa nazywa. Organ pośredni pomiędzy, o- 
g^lną podporą a częściami owocowania , wyrazem Spo^ 
ridockium oddaie; który: ieżeli będzie szeroki i plaski 
Stroma^ ieżeli zaś długi, pionowo wzniesiony, Pode^ 
tiujn się nazywa. 

Strophiolae Giirtn. : nabrzmiałości gąbczaste albo guzo- 
wate iakie się na brzuchu niektórych nasion postrze- 
gała. Saiisbury tak nazywa wyrostlyi guzowate, około 
punktu przymocowania niektórych nasion zniyduiące 
się, iak u GLjcina i Akacyi z Nowey Holandyi. 

Structura (plantoi^uTn) , budowa roślin. Structura diffe* 
rens^ ob, Differens; s, naturalis^ ob. Natui^alis; s. sin-- 
gularis^ ob. Singularis. 

Struma: tak się nazywa wydalność u dołu torebki Mchów 
znayduiąca się, a ztąd Strumosus. 

Stupa, pakuły: włosy tęgie, rozmaicie poplątane i mo- 
cno zbite. Organ, którego powierzchnia łakiemi wło- 
sami iest pokryta, pakułowatym Stupeus Stuposus si^ 
nazywa. 

Stupeus, Stuposus, pakułowa/y: ob, Słupa. 

S t y 1 a t u s, słupkiem zakończony: mówi się o owocu na któ- 
rym, po doźrzeniu nawet, sifłpek pozoslaie. 

Styli adductores = Prospliyses. 

S ty li di u m Pers. = Coluniclla. 

SŁylifer= Stylatus. 

Sty li sens: Link lak nazywa organ ze zbioru włókien zło- 
żony, k(<>ry szyyk<; z i.iiauii li^czy, i przezeń zapłodnie- 
nie ma się uskukfzuiar. 

Sfylobasis Tiiuk m Sporniapodinm. 

Stylodeac Wach.: rośliny z kwiatu nu same tylko słupki 
maiącemi. 

29 



Digitized 



by Google 



226 STY SUB 

Stylopódium: Hoffm. tak nazywa zgrubialość, na kló- 
rey słupki u baldaszkowych są osadzone. 

Stylostegium Link: organ rai(jsisty, w kształcie po- 
chwy słupki olaczaiący, na którym główki pyłkowe 
W familii Toiesci {AacLepiadeae) są osadzone. Organ 
ten niekiedy za znamię, a nayczęściey za niteczki roz- 
szerzone i z sobą zrosłe, iest uważany. W Stapeliiacłi 
wykształcenia zewnątrz tego organu, wyrazami SaccuSy 
Cornua^ Alae i Ligidae są nazywane. 

Stylostemones Moencli. = Gynandrae. 

Stylus, szyyta: organ pośredni pomiędzy znamieniem i 
laiecznikiem , przez który z pierwszego do drugiego 
płyn zapładiiiaiący przechodzi. Składa się z wić^zek 
naczyń spiralnych tkanką komórkowatą otoczonych. Bu- 
dowa szyyki tern się od budowy niteczki różni, ze 
W niey wiązka naczyń spiralnych w środku się znayduie, 
a co w niteczce nigdy się nie postrzega. Liczbie wią- 
zek tych naczyń w szyycGj nayczęściey odpowiada li- 
czba komórek w owocu. 

Stypticus = Adstringens. 

Svaveolens, Suayis, przyiemnego zapachu. 

Sub, prawie. Przyimet ten położony przed iakimś wy- 
razem oznacza, że organ, o którym mowa, zbliża się 
do stanu przez ten w^^raz oznaczonego, np.subroŁun- 
dus prawie okrągły, subradiaŁus prawie promienisty. 

Subacaulis, prawie bezłodygowy: nie maiący prawie 
łodygi i szy pułki, np. Primula veris acaulis. 

S nh a c,ovm os a e planiae: rośliny nie maiące wprawdzie 
łodygi, które iednak szypułek i ogonków liściowych 
nie są pozbawiane; np, AsŁragalus ex9capus. 

Subaeąualis, prawcie równy: co do wielkości. 

Subalare ,/b/m/7i L. = Axillare. 

Subaphyllus, prawie bez liści: nie wiele liści na sobie 
noszący. 

Subapiculatus, prawie loiwzały, 

Subbiflorus, prawie dwuiwiałowy: nayczęściey, ale 
nie zawsze, dwa kwiaty noszący. 

S u be oer ule us, praa^/e błękitny i cokolwiek błękitny. 

Sub cer nuns, nieco pochyły: gdy schylenie wierzchołka 
organu wzniesionego mało iest wyraźne. 

Subcoalitus, prawie połączony : np. s, antJierae iak u 
Psianki (iSo/a/i^/n). 

S u b c o r d a t u s , prawie sercowaty : do kształtu serco- 
w^alego zbliżaiący się, alboli tez wycięciem niewyra- 
źnem u spodu opatrzony. 

Subcoriaceus, prawie shórŁowaty. 

Subcormosae = Subacormosae. 



Digitized 



by Google 



SUB SUB 227 

Subcrenatus, prawie karbowany: niewyraźne karby 
maiący. 

Subcutaneae glandulae , gruczoły podslórhowe : pod 
skórką znayduiące się i do samćy substancyi organu 

I lub rośliny zagiębipne, nayczęściey przezroczyste, tak, 
ze organ podziurawionym bydź się zdaie, zzp. Swięto- 
iańskie ziele {Hypericum perforatum)^ Pomarańcza* 

Subcylindricus, prawie walcowały, 

Subdentdtus, prawie ząbkowany: niewyraźne zęby 
niaiący. 

Subdimidiatum folium , h'ść prawie połowiczny : gdy 
nerw środkowy liścia na dwie nierówne części go po- 
dziela. , Z tąd też SubdimidiaŁo-cordałus ^ obLongus^ 
opałus^ gdy części, na fclóre nerw główny organ ser- - 
cowaty, podfugowaty lub iaiowaty podziela, nie są so- 
bie równe. 

Subdiyisus, prawie podzielony: organ cały na mało 
gałęzi, albo na klapy niewyraźne podzielony. 

Suber, korek: kombinacya roślinna obficie napotykana 
w korze Dębu korkowego (Cuercus Suber). 

Suberosus, korkowały: substancyi suchey, cokolwiek 
niiękkiey, spręży sley. 

Subexcedens, prawie przecłiodzący : niewiele dłuższy 
od organu, z którym się zwykle porównywa, np. s. 
calyx^ kielich bardzo mało od korony dłuższy. 

SubFastigiatus, prawie równowysoki, 

Subgeminatus, prawie parzysty : nie zawsze , ale nay- 
częściey po parze znayduiący się, iak np. kwiaty u 
Ononis spinosa. 

S uh giohó sus ^ prawie kidisły. 

Subhirsutus, prawie szorstko włosisły. 

Subiculura Pej-s. , podstawek: wyrazem tyra oznaczaią 
się wszelkie organa służące za podporę ziarnom, ziar- 
nikom i purcbatkom; ob. Stroma. 

5ubinermis, prawie bezbronny. 

$ubinsipidus, prawie bez smaku: niewyraźny iakis 
smak maiący. 

> u b i t o , raptem , znagła. 

> u b 1 a t u s , podniesiony i np. s. oparium , iaiecznik za po- 
średnictwem wy datności osadnika, gynophorum zwan^y^ 
podniesiony. 

Jublignosus, prawie drzewiasty : z substancyi do drze- 
wa zbliżaiącey się złożony. 

I ubl o bat u s, pra^/e klapowały: nie zawsze klapowaty 
i to o klapach nierównych. 

fubmergens, zanurzaiący się : w pewnym czasie z po- 



Digitized 



by Google 



228 SUB SUB 

wietrzą do wody zanurzaiący się, np. Grzybień biały 
l^ymphaea alba) w czasie uśpienia. > i - • 

S uh mer s\bi\es plantae: rośliny które po zaplodnieiim 
pod wodę się zanurzaią, 7?p. Stratiotes. , , i 

Subinersus, zanurzony: mówi się o organach lub ro- 
ślinach pod wodą ukrytych. 

Subjnuticus, prau>ie bezostny. 

Subordines,porfrJZfrf/: poddziały większe rzędów. 

Suboyatus, praiPie iaiowaty, 

Subpapilionacea coroUa, korona pranie motylkowa^ 
tai Link tak nazywa okwiat o sześciu dziatkach, z któ- 
rych Uzy zewnętrzne do kielicha są liczone, wewnę- 
trzne dwa boczne mieysce skrzydełek zaslępuią, trzeci 
zaś u spodu niby łddkę sianowi, np. Mlecznica (Po- 

lygaLa). 
Subpedunculatus,pra«^/e szypułhowały : gdy na le- 
dney i tćy samey roślinie kwiaty czasem są szypulko- 
wate, czasem zaś krótko- lub bezszypułkowe. 
Subpeltatu.s, prawie tarczowaty: np. 8. Jolium^ gdy 
nasada ogonka wyźey nieco podstawy Uścia się znay- 
duie, lak \x Pelargonium peUatum, 
Subpilosus, Tiieco wtosisty. ^ ^, 

Subquinquefidus, prawie pięćdzjelny: nayczęsciey, 

ale nie zawsze, na pięć części podzielony. ^ 

Subquinquelobus, prawie pięćklapowy : nay częsciey 

o pięciu klapach, 
Subradiatus, prawie promienisty i do kształtu pro- 
mienistego zblizaiący się. 
Subramosus, nieco gałczisty. 
Subretusus, prawie przytępiony-, organ tępy, a tęposc 

końca bardzo mało do środka iest wgnieciona. 
Subrotundus, pra^je Oitr<^^^. , 

Subserratus, prawie piłkowatyi o piłko watościacii 

niewyraźnych. 
Subsessilis, prawie bezszypułkowy^ beztrzontowy^ be:.- 
ogonkowy, beztrzonowy, i t. rf.; słowem oznacza zblh 
zenie się do stanu oddawanego przez wyraz Sessilis. 
^uhs^ecies, podgatunek: odmiana charakterami stale 
mi, w kilku generacyach utrzymać się mogącemi, o 
znaczona^ iak np. Kalafiory w rodzaiu Kapusty {Bras 
sica). 
S u b s t a n t i a corticalis, Substanlia meduUaris^ ob. Thalłus 
Subteres, prawie obły. 

Subterraneus, pędziemnyi pod powierzchnią ziem 
znayduiący się; s.plantae, rośliny wewnątrz ziemi źy 
iąco i pod iey powierzchnią ukryte, iak Trufla\ a. ra 
Ui^\i korzeń w ziemi ukryty. 



Digitized 



by Google 



SUB SUL 229 

Subtrigonus, prawie łróyScienwy, 

Subtus, pod spodem. 

Subulae Pers. = Echini. 

Subulatus, Subuliforrais , szydtowatyi organ u spodu 
równowązki , idąc zaś ku wierzchołkowi nieznacznie 
zwęzaiący się. 

Sqbumbeiiatu9, prawie baldasziouy ; np, s. racemus^ 
grono do kształtu baldaszka zbliżaiące się; iak u SoLu" 
num nigrum* 

Subyerticillatus, prawie okręgowy i mówi się o or- 
ganach, które okólkowato wprawdzie około innego są 
osadzone, ale nie zupełnie go otaczaią. 

Succedanea radix^ ob, Pnmarius. 

Succosus, soczysty i organ mięsisty i wiele soku w so- 
bie zawieraiący. 

Succulentus, soczysty i wiele tkanki komórkowa tźy 
wolney, mało zaś drzewa w budowie swey 'maiący. 
Succuienta jila = Paraphyses; s.fructus^ 06. Fruclus. 
Succidentae y nazwisko naturalney familii Linneusza, do 
którćy należą rośliny z liśćmi mięsislemi. 

Sue GUS, soki wszelki płyn w ogólności, iaki się przez 
ugniatanie części roślinnych olrzymuie. Oprócz lego 
wyrazem tym oznaczaią się płyny w roślinach krążące, 
lub w pewnym celu oddzielane; i tak: S.nutrilius^ sok 
pożywny, w roślinach na wiosnę wstępuiący ; S. for^ • 
matipus^ sok między łykiem a bielem wysiadaiący, 
który się poźniśy w miazgę zamienia; S.proprius^ sok 
właściwy: płyny żywiczne albo innóy natury, w kana- 
łach międzykomórkowych lub komórkach zbieraiące 
się, a które w kaźd^y roślinie odmiennych są własno* 
źci ; iS. excrementitiiy soki właściwe na powierzchni ro- 
ślin wysiadaiące. 

Suffocans odor^ zapach duszący. 

Suffocata loca^ mieysca zamknięte i gdzie się powie- 
trze nie odmienia. 

Suffrutex, podirzeti^i roślina prawie drzewiasta, bez 
pąków, którey spód tylko iest trwały, wierzch zaś co 
rok ginie, np. Malina. Z tąd tóź: 

S u f f r u t i c o s u s , podirzewiowy. Rośliny takie oznaczaią 
się w skróceniach znakiem Jowisza %. 

Suffuitus, podpartym np. s. radix bidbosa^ ieżeli ko- 
rzeń główny tak iest znaczny, ze prawie co do wielko- 
ści cebuli wyrównywa i wyraźnie od niśy iest odzna- 
czony, . np. Ixia punicea. 

Sulcatus, brózdowany: mówi się o powierzchni głębo- 
ko i szeroko, w kierunku Unii proslóy, porysowanćy. 



Digitized 



byGóogk 



230 SUL SUP 

Su I CU s, brózda: rysa głęboka i szeroka w Unii prostey 
idąca. 

Suiphureus, siarczysty: kolor iólty źwiatły, z białym 
zmieszany. 

Super ans = Excedens. 

Super ficialis, powierzchowny: na powierzchni umie- 
szczony, gtębiey zaś nie dostaiący się. Superjiciales 
parasiticae ^ ob. Parasiticus. 

Superficiarius: tak nazywa Bernh. zagłębienia, które 
szersze są iak głębokie. SuperficiariumindusiumWilld.^ 
zawiyka z epiderinidy listowia uformowana, np. Scolo^ 
pendrium. 

.S u p e r f i c i e s , powierzchnia, W oznaczaniu powierzclmi 
ciat daie się wzgląd na mieysce ich znaydywania się. 
I t£^k: S, apictdis powierzchnia wierzchołka, S. basa-^ 
lis powierzchnia podstawy, 5. inferior powierzchnia 
niższa czyli dolna, 5. superior powierzchnia wyższa 
czyli górna, 5. LaŁeralis powierzcnnia boczna, o. de^ 
xtra powierzchnia prawa , S, sinistra powierzchnia 
lewa. 

Supe'rfluus, zbytni; s. polygamia^ ob, Polygamia. 

SuperimposiŁus: gdy ieden organ na drugi zachodzi. 

Superior, górny ,^ wyższy: wyźey położony. 

Superius = Superior. 

Superne, u góry^ u ivierzchu: używa się nayczęści^y 
w mowie o organach podtugowatych: 

Su p er p osi ta yb//a; gdy kilka liści na końcu innego li- 
ścia iest umieszczonych; iak np. liście pierwotne u 
Acacia glaucescens. 

Superus^: rozmaite ma znaczenie. I tak: supera bacca^ 
znaczy że iagoda w kielichu, albo ieźeli lego nie do- 
staie, w inney części okwiatu iest zawarta, iak u Kon- 
wallii (Conpallaria); s.calyx^ kielich nadowocowy: na 
owocu osadzony; s, Jlos^ kwiat nadowocowy: którego 
kielich lub korona, albo oboie, na owocu są osadzone; 
s. fructus seu* oparium , znaczy toż samo co Inferus 
calyx\ s. perianthium ^ ok wiat nadowocowy: na iaie- 
czniku umieszczony; s, radicida = alta. 

Supervolutiva folia: nazywaią się liście w pąku tak 
ułożone, że ieden brzeg liścia sam na siebie do we- 
wnątrz się zwiia, drugi zaś brzeg w kierunku przeci- 
wnym zwiiaiąc się tamten otacza; np. Morele. 

Su pinu s discus folii Li. = Pagina superior. 

Supra, nad: = Epi. W mowie o powierzchniach o- 
znacza stronę górną, i oddaie się w j^ołskim ięzyku 
przez wyraz z wierzchu. 

Supraaxillaris, nadkątowy: ob. Axillans. 



Digitized by LjOOCIC 



SUP SYM 231 

JSupradecompositus, trzy razy złożony: ieźeli gałę- 
zie iakiegoś organu są dwa razy złożone; i tak: s. an- 
thurus^ ieżeli gaięzie szypuiki ogólney znowu się roz- 
gaięziaią, a wynikfe z ląd gałązki daley na drobniey- 
sze gałązki są podzielone; a, folium^ gdy na ogólnym 
ogonku liścia złożonego, zamiast listków poiedynczych 
liście dwa razy składane są osadzone; i t. d. 

Suprafoliaceus, nadLiściowy : wyźźy osady liścia u- 
mieszczony. 

S u pr a foli us = Epiphyllus. 

Supremus, naytA^yzszy: z pomiędzy wszystkich tegoż 
gatunku organów naywyzey osadzony. 

Surculatus, odziomkiem opatrzony. 

Surculigerus embryo: Link tak nazywa zarodek w cza- 
sie rostkowania naprzód gatunek łodygi bezlistnćy albo 
łuskami tylko pokrytćy wydaiący, na klórey dopiero 
pąki się lormuią, a z nich właściwe łodyżki w górę, 
Korzonki na dół wychodzą, np. Trapa natans, 

Surculus, odziomek i tem nazwiskiem oznaczano łodygę 
mchów, a którą dzisieysi nayczęścićy prosto łodygą 
{caulis) nazywaią. Decandolle odziomkiem (surcuLus) 
nazywa takoż gałąź z korzenia prosto wychodzącą, 
która może się z częścią tegoż korzenia oddzielić i 
wsadzona do ziemi nową wydać roślinę, np. Oliwka. 

Sur sum, z dołu^ w górę, 

Sutura, szew: mieysce zetknięcia się dwóch luszczyuek 
w nasienniku. 

Sutura lis, Sułuratus: szwem opatrzony albo ze szwu 
wychodzący. Suturalis dehiscentia^ otwieranie się o- 
woców na szwach. 

Syconus: Mirb. tak nazywa owoc jśmbory^ Dorsłenii^ 
złożony z powłoki wewnątrz mięsistey i zawieraiący 
wiele mały cli pestkowców, z których każdy udzielnego 
kwiatu iest wypadkiem. 

Sy lvae, bory: lasy na gruntach piasczystych , czczych, 
rosnące. W takich lasach znayduiące się rośliny Syl-- 
ve stres są nazywane. 

Sylyaticae jp/a/z^oe; znaczy u Dec. toż samo co JS/e- 
morosae, 

Sylvestris, ob, Sylvae. 

Sympetalica słamina: nazywa Rich. pręciki, które 
tak listki korony iedne z drugiemi łączą, że ta zrosło- 
płatkową bydż się zdaie, np. Ślazy (Mahae), 

Symphyantherae Moench. = Syngenesici. 

Symphyostemones Moench: rośliny, w których prę- 
ciki niteczkami w iedtię lub kilka wiązek są zrosle. 

Symplokium Hedw. = Gyrus. 



Digitizsd 



by Google 



232 SYN TAB 

Synantheae Viviani: ro^ny, któi^ch kwiaty 1 liście 
współcześnie się rozwiiaią. 

Synantherae Rich. =r Syngenesici. 

Syncarpa Rich.: owoc złożony z wielu iagód mięsi- 
stych, w polowie z sobą zroslych, a z różnych kwia- 
tów powstałych, np. Ananas^ Morwa, 

Syncarpium Rich.: owoc złożony z wielu iaieczników 
na wspóhiym osadniku połączonych, a które wszystkie 
z innego kwiatu powstały, np. Malina^ Magnolia, 

Synciistae plantae Spreng. : rośliny których owocanm 
są strąki nie otwieraiące sie. 

Synedrus cauUs Link: iezeli kąty łodygi ogonek lub 
nerw środkowy w hściach wydaią, np. Galium, 

Syngenesia, zrosłogłówiowa: XIX klassa układu Lin- 
neusza, do kłórey należące rośliny maią pręciki głów- 
kami pyłkowemi z sobą zrosłe. 

Synonymia botanica, Synonimia botaniczna: ozna- 
czenie różnych nazwisk i detinicyi każdey rośliny u roz- 
maitych Botaników, a nawet i w pospohtyra ięzyku u- 
żywanych. 

Synopsis: ogólny a krótki wykład iakiegoś przedmiotu. 
Wykład ogólny charakterów roślin w krótkości zebra- 
ny. Synopsis planłarum się nazywa. 

Synorrhizae plantae '. rośliny, w których rostek za- 
rodka ściśle z Tbialkiem iest połączony, np. Jodła. 

Synzygia: Rich. tak nazywa mieysce zetknięcia się U- 
ścieni naprzeciwległych. 

Sy Sterna, układi uszykowanie roślin podług pewnych 
charakterów. Układ, w którym szykuią się rośliny 
podług pewnego przyięlego charakteru, bez względu na 
ich podobieństwo naturalne, zowie się sztucznym Sy- 
stema artijiciale. Układy takowe zowią się układami 
właściwemi Systemata^ iezeli ieden charakter służy im 
za zasadę; będzie zaś kilka charakterów ku temu celo- 
wi branych, Metodami (Melhodi) nayczęściey są nazy- 
wane. Układ zowie się naturalnym Systema naturcde^ 
iezeli zbhża do siebie rośliny naypodobnieysze ze wszy- 

♦ stkich charakterów, a w tak zbliżonych upatrzone ce- 
chy rozmaitym poddziałom są nadawane; i ten Meto- 
dem naturalnym {Methodus jiaturalis) iest nazywany. 

T. 

Tabacinus color^ kolor tabaczkowy. 
Tabes, suchoty \ choroba roślin pochodząca albo od 
zbytniego zimna, albo gdy zimno nagle po cieple nar 



Digitized 



by Google 



TAB TEL 233 

stąpi. Liście i gałęzie żwisaią, roślina zaś cala albo u- 
sycha, albo, gdy iest mięsista, giiiie. 

Tabulatus, piątrowy : złożony z wielu wai'st próżnych 
iedna na drugióy umieszczonych. 

Taenianus: diugi, mocno spłaszczony i w pewnych 
odległościach nieco pozwężany. 

Talarae: Link tak nazywa dwa bokowe płatki korony 
groszkowey, a które pospolicie skrzydełkami Alae się 
mianuią. 

Tale a, sztoper: mała gałązka od rośliny oddzielona, 
która w ziemię wilgotną wsadzona, przy dogodnych o-' 
kolicznościach korzenie wypuszcza i nową roślinę wydaie, 

Tapetium uobile candidum Batsch. = Teia ara- 
neosa* 

Tartareus thallus^ plecha do weynszteynu podobna: 
subbtancyi suchey, łatwo się rozsypułącey, w kształt 
skorupy rozszerzona. 

T a X o n o m i a , ob, Botanica. 

Tecta, dachy. 

Tectus, pokryty \ gdy iakis organ od innego iest po- 
kryty ale z nim nie zrosły; np. ł, anłherae^ główki 
pyłkowe w sklepieniu korony ukryte, iak u Żywoko- 
stu (Symphytum); t, fricctus^ ieźeli owoc od pozosta- 
łego kielicha zupełnie iest pokryty, iak u Swierzbnic 
(^Scabiosa); i t. a. 

^Ggens^ poJtrywaiący: organ który inny iakiś, bez zro- 
śnienia się z nim, pokrywa. 

Tegmen: Beauv. używa tego wyrazu na oznaczenie po- 
włoki kłosek u spodu otaczaiącey, która pospolicie 
z dwóch części, plewami {glumae) zwanych, bywa 
złożona. Podobnież purchatfca, która ziarników zu- 
pełnie nie obeymuie a tylko z wierzchu ie pokrywa, 
tegmen się nazywa. 

Tegmenta: Link wyrazem tym oddaie łuski, pąki wła- 
ściwe pokrywaiące, a które pospolicie sąuamae się na- 
zywaią. 

Tegumenta, polrywy kwiatowe: wszelkiQipowIoki,'które 
części • płciowe roślin olaczaią. = Pericmthium. 

Tela araneosa Lighlfoot: delikatne włókienka albo 
proszek, który z otworków w rodzaiu Sphaeria wy- 
chodząc twardnieie, a pożniey zwilżony znowu naturę 
galaretowatą przybrać może. 

Tela cellulosa, tkanka komórkowata. Jest to iedna 
z części nayprostszych wchodzących do budowy roślin, 
1 w każdym organie obficie napotykana. Składa się 
z pęcherzyków delikatnych, zamkniętych, z sobą*sty- 
kaiących się, nayczęściey kątowatych, sokami albo tyl- 

30 



Digitized 



by Google 



234 TEL TER 

ko powietrzem napełnionych. Przeznaczona lesŁ do 
przygotowywania, zachowywania i pomykania soków 
rośliiuiych. Rozmaite są gatunki tkanki komórkowałey; 
i tak, może bydź: imperfecta^ niedoskonała : ieżeli 
składa sie z komórek okrćjgfych, eliptycznych lub nie- 
foremnych; perfecta^ doskonała: ieżeli komórki ścia- 
nami plaskiem! zewsząd są otoczone, a próżności po- 
między niemi foremne tróygraniaste kanały tworzą; 
simplex^ niezłoźoua: gdy ściany komórek są błonko- 
wate; composita^ złożona: gdy ściany te z drobniej- 
szych komórek są złożone; pw/zc/a/a, kropkowana: ie- 
żeli punkla ciemne na nich się postrzegaią; lineałay 
sztrychowana: gdy są liniiami poprzecznemi, weyrzeiiia 
gruczołów, porysowane; regiUaris^ foremna: gdy ko- 
mórki prawie wszystkie są dwunastościanami; elongata^ 
podlugowala: złożona z komórek podłużnych; preca- 
toria^ paciórkowala: składaiąca się z komórek iaiowa- 
tych, punktowanych, przegrodami pooddzielanych i w sze- 
regi ułożonych. 

Telejanthae Wach.: rośliny z kwiatami oboplciowemi. 

Temperatae plant ae : rośliny w kraiach umiarkowa- 
nych znayduiące się. 

Tempus yigendi: czas trwania i kwitnienia rośHn. 

Tenax, rnocnyi lal wy do zgięcia, lecz ani złamać ani 
bez trudności rozerwać się nie daie. 

Tenuifolius, cienkoLiścii w porównaniu do innych ga- 
tunków tegoż rodzaiu wązkie hście maiący. 

Tenuis, cienii: dtugi a delikatny. 

Tenuissimus, cieniutki: iak włókno. 

Tenuiusculus, dość cienki, 

Tephros (w grec. złóż.) = Cinereus. 

TepJiroIeucos, popielato-hiaty, 

Tepidarium: treybliauz umiarkowany, gdzie tempera- 
tura pomiędzy 5 a y stopniami R. nad zero się utrzymuie. 

Terebinthinaceus, terpentynowy z zapach terpentyny 
maiący. 

Te red o pinorumi choroba w którey biel i łyko Jodet 
od owadów iest napastowane. 

Teres, obtyi stosuie się do organów podłużnych, w prze- 
cięciu poprzecznem koła rozmaitey Wielkości daiących. 
Jeźliby organ był walcowatym, to iest w przecięciu 
poprzecznem dawał koła iednakiey wielkości, ale po- 
gięty, i w ów czas także obłym się nazywa. 

T e r e I i u s c u I u s , prawie obły. 

Tergeminatus, Tergeminus, trzy razy parzysty: mó- 
wi się o liściu złożonym, w którym ogonek na dwie 
gałęzie iest podzielony, każda z tych gałęzi znowu na 



Digitized 



by Google 



TER TES 235 

dwie części się rozdziela, a na każdćy z tych ostatnich 
po dwa listki ogonkowa (e są osadzone. 
Terminalis, wierzchołkowy: na wierzchołku organu, 
który mu zwykle za osiidę służy, umieszczony. 1 tak: 
t. arista^ ość na wierzchołku plewy osadzona; t, Jloa^ 
kwiat na końcu szy pułki ziiayduićjcy się; tstylus^ szyy- 
ka na wierzchołku iaiecznika umieszczona; i t. p. 
Terminologia: wyraz nie podług prawideł uformo- 
wany, gdyż składa się z wyrazu greckiego i łacińskiego; 
znaczy toż samo co Glossologia, 
Terminus, wyraz: nazwanie iakieyś rzeczy lub iźy 

przymiotu. Także Terminus = Apex. 
Terna riae Wach.: rośliny o trzech pręcikach i tyluz 

podziałkach lub nacięciach kielicha i korony. 
Ternatifolius, troisŁoUści: gdzie Uście po trzy na ie- 

dnym ogonku są osadzone. 
Terna lim, po trzy; np, łematim verłicillaŁus ^ ieżeli 

w okółku po trzy liście, kwiaty, i t. d. się znayduie. 
Ternato-pinnatus, łroisło-pierzastyi mówi się o li- 
ściu złożonym, w którym na końcu ogólnego ogonka 
trzy pierzaste liście są osadzone, Hoffmannseggia ter- 
gemina. 
T^ er n aia fołia^ liście troistei po trzy na końcu iednego 

ogonka osadzone, iak u Koniczyny {T^ifoliwri). 
T e r n u s , joo^'d)^/zj^ : mówi się o organach po trzy w ie- 
dnem mieyscu okółkowato lub gwiazdkowato osadzo- 
nych, np, kwiaty, owoce, i t. p. 
Terra, ziemia: gatunek gruntu wskazuie. 
Terraneus, Ten^eslris, ziemny: mówi się o roślinach 

na ziemi rosnących. 
Terreus, natury ziemi. 

Tessellatus, kostkowały^ w warcabnicę porysowany: 
mówi się o powierzchni na którey znayduiące się rysy 
lub naczynia w kształt małych czworoboków przeci- 
nają się. Tessellatus caudex Willd. : pień palm lub 
?aproci od opadłych hści Wizny przedstawuiący, np. 
^ulypodium arboreum. 
Testa: taksie nazywa zewnętrzna blonka nasienia, czyli 
zewnętrzna część całey iego powłoki perispermium 
zwaney. 
Testaceus: kolor brudno-rdzawy ^ iako też organ z kształ- 
tu lub natury do skorupy źółwióy podobny oznacza. 
Tesliculała radix buibosa: tak się nazywa korzeń 
złożony z dwóch rzadko trzech bulw podługowatych 
lub okrągłych, wierzchem z sobą zrosłych, i z pun- 
ktu ich zrośnienia się łodygę wydaiący, np, Orchia 
Morio, 



Digitized 



by Google 



236 TES TH A 

Tesliculus, Teslis vegelal)ilium Vaill. = Anthera. 
Teter odor^ zapach odrailiwie wonny; np, Siaohy9 

foełida. 
Tetra (w grec.) cztery. 

Tetra vegetahiUai nazywał Linneusz rośliny odrazliwy 
capach wydaiące, np, Stacliya foetida^ Cotula foeti-^ 
da^ i t p. 
Tetracoccus, ob. Cocoum. 
Tetradyuama, Tetradynamista : rośliny z klassy nie- 

równosześciopr^cikowey. 
Tetradynamia, nieróa^naszeiciopręciLowa: XV kiassa 
w układzie płciowym LiiineuszaM Do niey należące ro- 
śliny maią kwiaty o sześciu pręcikach, z których cztery 
są dłuższe a dwa krótsze, i koronę krzyżową. 
Tetraedru*, czworoidenny : czterema ścianami zanw 

knięty. 
Tetraforae Camel.! rośliny z owocami na czworo się 

rozdzielaiącemi. 
Tetragonus, c^teroScienny: oh. Gonos. 
Tetragynus, czterosłupkowy : kwiat ze czterema słup- 
kami, albo roślina takie kwiaty maiąca, Ztąd też uą-« 
zwisko rzędu u Linneusza Tetragynia. 
Tetramacr ostemones Wach. = Tetradynama. 
Tetrandria, IV. klassa w układzie Linneusza. 
T e t r a n d r u s , czteropręcikowy : kwiat o czterech pręci- 
kach alboli też roślina z takiemi kwiatami. 
Tetrangiae: rośhny których owoce z czterech torebek 

się skłudaią. 
Tetrantherae = Tetrandrac. 
Tetrapetalus, czteropłathowy : ob, Petalum. 
Tetraphyllus, czŁeroUstkowy: oh Pliyllum. 
Tetraplostemones Wach.; rośliny cztery razy tyle 

pręcików maić^ce ile iest płatków lub nacięć korony. 
Tetrapterus, ozŁeroskrzydły: organ czterema skrzydeł- 
kami opatrzony; np. owoc, nasienie, i t. p. 
Tetrapyrenus, czteropesthowyi ob, Pyrena. 
T e t r a q u e t e I", czworogranny: w przecięciu poprzeczneip 

prawie doskonały ćzworokćjt daiący. 
Tetrasepalus, cztej-odciałlcwy: ob. Sepalum. 
Tetraspermae planćae^ rośliny cztero ziarnou>€ : któ- 
rych owoc ze czterech ziaren iest złożony. 
Tetra8temones,= Tetrandrae. 

T e t r a s t i c h u s , czterorz^dowy; we cztery rzędy ułożony. 
Tetrastylae= Telragynia. 
Thalaraiflorae plant ae ., rośliny osadnihowe: których 

części płciowe na osadniku kwiatów są unneszczone. 
Thalamium: taksie nabywa w lis^aycach pleszka okrą-" 



Digitized 



by Google 



TITA THY 237 

gla, wewnątrz substancji plechy osadzona; np, JSndo^ 
carpon, 

Thalamopetalae Wach.: rośliny których płatki ko- 
rony na osadniku są umieszczone. 

Th a lam os te mon es Wach.: rośhny w których pręciki 
na osadniku kwiatów są umieszczone. 

Th a la mus: Linneusz używał niekiedy tego wyrazu za- 
miast Receptaculum Jloris y czasem zaś kielich thala- 
mus nazywa. U Wiudenowa znaczy toi samo co jipo^ 
łheoium, 

Thalassinus = Beryllus, 

Thalloides frons^ hsto wie plechowate : bez trzona czyli 
ogonka, iak u Jungermanuii. 

Thallodes: do plechy należący; np, apothecia margine 
thaUode oincta^ pleszki brzegiem z substancyi plechy 
uformowanym otoczone. 

Th a Hus, plecha: iest to rozszerzenie substancyi macza* 
stey, skorupiasley, skórkowałby lub galaretowatey., które 
za podporę ogólną liszaycom służy. W gatunku tym 
podpoiy uważaią się: warsta zewnętrzna czyli powleka- 
jąca subsŁanłia corticalis^ i warsta zewnętrzna substan^ 
tia meduUaris, Plecha może by di albo w kształt blaszki 
liściowatóy rozszerzona i w ów czas thallus ^ffigura^ 
tus seu foliaceus nosi nazwisko; albo ma kszUU sko- 
rupy do ciała innego przylegaiącey, a wtedy skorupa 
Crusła się nazywa. W ogólnych wyrażeniach nayczę- 
ściey nazwiskiem RecepŁaculum uniwersale się oddaie. 

Theca, puszta: tak nazywano dawniey uasiennik mchów 
od Linneusza za główkę pyłkową uważany, a który 
dziś torebki capsuui nosi nazwisko. Thecae sporo- 
phorae nazywaią się w grzybach puszki do ziariiików 
podobne, lecz które nie ziarna ale ziarniki w sobie z3>f 
wieraią. W grzybach doskonalszych błona nasieniłii 
(hymenium) z takich właśnie puszek iest złożona. Theca 
Grew. = Anthera, 

Thecapodium M. Bieb. = Spermapodophorum. 

Thecaphorum Ehrh. ob. Carpophorum. 

T h e c u I a , puszeczia : ieżeli w puszce (theca śporophora) 
mnieysze są zawarte, te puszeczŁami się nazywaią 

T h o r u 8 = Torus. 

T h y r s o i d e u s , Thyrsatim , hukietou^ały; kształt bukietu 
(Thyrsua) maiący, 

Thyrsus, bukiet: iest to kwiatostan w którym kwiaty szy- 
pułkowate, o szy pułkach po większśy części gałęzistych, 
gęsto na ogólnćy szypnłce są osadzone, i, środkowe 
luaią nay większą długość idąc ku końcom ciągle się zwę** 



Digitized 



by Google 



238 TIG TRI 

zaią, tak, ze cały kwiatostan kształt nieiako iaia przed- 
stawuie; np, Ligustr pospolity {Łiguatrum vulgare). 

Tigella Rich. = Cauliculus Mirb. 

Toinentosus, kutnerowały: mówi się o powierzchni 
włosami miękkiemi, dość długie mi, poplątanemi tak pc- 
krytey, źę ani włosów rozróżnić ani powierzchni do- 
strzedz można. 

Tomentura, kutner: dość długie, miękkie, rozmaicie 
poplątane i iakby zwalone włosy. 

Torfaceae, Torfosae plantae^ rośliny torfowe: na 
mieyscach torfem pokrytych rosnące. 

Torosus = Toi ulosus. 

T o r s i o = Intorsio. 

Tortilis: u Limieusza znaczy toz samb co Tortus; u 
Dec. zaś wskazuie organ mogący się w pewnych okoli- 
cznościach skręcać. 

Tortuosus, pokręcony: w rozmaite strony pogięty. 

Tortus, skręcony: tak skręcony iak włókna w powrozie. 

Torulosus: mówi się o organie walcowatym w niektó- 
rych mieyscach wydatnościami opatrzonym. U Lin- 
neusza wyraz ten oznaczał powierzchnią znacznemi wy- 
datnościami pokrytą, iak nasiennik u Z/jcoper«zco7i. To- 
ruLosurn iegujnen^ gdy ziarna w łupinie uciskaiąc na 
powłokę, dosyć znaczne wydatności na \(t^ powierzchni 
sprawuią, np, Erythrina. 

Torus Saiisb. = Receplaculum floris. Niektórzy wyra- 
zem tym chcą nazywać osadnik kwiatu poiedynczego; 
osadniK zaś kwiatu złożonego Receptaculum mianuią^ 

Trabeculae, baleczki: tak się nazywaią poprzeczne gałą- 
zki zębów kołootworzą w rodzaiu Climacium, 

Tracheae = Vasa spiralia. 

Trach ys (w grec. złóż.) = Brevis. 

Transiens, przechodzący, 

Transyersatis, Transversus, poprzeczny: w poprzek 
idący; t. dissepimentum^ ob. Dissepimentum : ł. embryo^ 
zarodek w kierunku poprzecznym do osi nasienia osa- 
dzony, np. Szparagi; transverse plicatus , poprzecznie 
fałdowany; transpersi sori, kupki na listowiach paproci 
poprzecznie osadzone. 

Trapesiformis, trapezowy: mówi się o powierzchni 
równoległoboczney, klórey dwa boki przeciwległe mniey- 
sze są od dwóch innych. 

Trapesoideus, nierównoczteroboczny; powierzchnia 
czterema nierównemi liniiami ograniczona. 

T r i a I a t u s , trzyskrzydły: trzema skrzydełkami opa- 
trzony; np. owoc. 

Triandria: III. klassa w układzie Linneusza. 



Digitized 



by Google 



TRI TRI 239 

Triandrus, trzypręciiowy: kwiat o trzech pręcikach al- 

boii też roślina z takiemi kwiatami. 
Triangiae Boerh.: rośliny o trzech torebkach. 
Triangularis, tróywęglasty^ trójkątny: ob, Angularis. 
Tribiuatum foUum,^ liść troisto-dwoisty: gdy ogonek 
główny na Irzy gałęzie iest rozdzielony, a na kaźdey 
z nich liść dwoisty się znayduie. 

Tribracteatus: o trzech przysadkach kwiatowych. 

Tribracteolatus: maiący dwa rzędy przysadek kwia- 
towych ieden drugim obięty, a w wewnętrznym rzędzie 
trzy tylko przysadki się znayduią. 

Tribus, pokolenie: leźeH rodzaie iakieys familii zbliźaią 
się do siebie i tworzą pewne gromady, niby drobnieysze 
familiie, te pokoleniami tribus się nazywaią. 

Tri ca: tak się nazywa w liszaycach pleszka okrągła, bez- 
trzonowa, na powierzchni marszczkami rówkowatemi, 
rozmaicie pogięlemi, pokryta; np, Lecidea polymorpha, 

Tricapsularis /ri^^i^*, owoc trzytorebkowyi ze tizech 
torijbek złożony; np, T^eratrum, 

Trichidium: Willd. tak nazywa delikatne, poiedyncze, 
niekiedy zaś cokolwiek gałęzisle, nie poplątane włosy, 
na których nasiona wielu grzybów purehalkowatych 
{Gasteromyci) są osadzone; np, Lycoperdon^ Geastrum, 

Tri eh os (w grec. złóż.) == Pilus i Capillaris. 

Trichotomus, na troie dzielący się: ieżeli iakiś organ 
na trzy gałęzie iest rozdzielony , każda z tych gałęzi zno- 
wu na trzy, i t. n. 

Tricoccus, ob, Coccum. Tricoccae składaią naturalną 
familiią rośhn u Linneusza, których owocem iest torebka 
złożona ze trzech komórek, iakby oddzielne torebki sta- 
nowiących; np, Euphorbia ^ Ricinus^ iw, i. 

Tri co lor, trzykolorowy: mówi się o powierzchni trzy 
farby na sobie ukazuiącey. 

Tricomposit o-p i n n a t u m folium: liść do trzy razy pie- 
rzastego podobny, z tą różnicą , że na końcach podzia- 
łek mniey razy iest złożony.' 

Tricomposito-ternatum folium: liść tóm tylko od 
trzy razy troistego (triternatum) różniący się, że liczba 
listków nie na każdym ogonku iest troisla. 

Tricuspis, Tricuspidatus; trzema ostrzami zakończony. 

Triden tatuś trzy zęby ,^ trzyząbkowy: ob. Dentes. 

Triduus, trzydzienny: trzy dni trwaiący. 

Triaeder, trzy ścienny: organ bryłowaty, trzema ściana- 
mi płaskiemi ograniczony. 

Trieiinis, trzyletni: trzy lata trwaiący. 

Trifariam irabricalus: mówi się o organach dachówko- 
wato we ti'zy rzędy ułożonych. 



Digitized 



by Google 



240 TRI TRI 

Trifarius, trzyrzędowy: we Irzy rzędy ułożony* 

Trifidus, trzy wrębny: oh, Fissus. 

Triflorus, łrzykwiatowy: trzy kwiaty noszący. 

Trifoliatus, trzyliściy o trzech liściach. 

Trifoliolatum folium^ liść łrzyUatkowy: złożony, o 
trzech listkach. 

Tri fol i us = Triphyllus. 

Triforae Camel.: rośliny o owocach na trzy części wdo- 
źrzalości rozdzielaiących" się. 

Trigeminatus, Trigeminus = Tergeminalus. 

Trii^inta duo dentatum peristoma^ koloot worze o 32 
zęoach. 

Trigonus, trzy Ścienny: ob» Gonos. 

Trigynus, trzystupJkowy: kwiat o trzech słupkach, albo 
roślina z takietni kwiatami. Ztąd też nazwiska rzęda 
Trigynia w pierwszych trzynastu klassach układu płcio- 
wego. 

Trihilatae: nazwisko naturalney familii u Linneusza, 
do którzy należą rośliny niaiące słupek o trzech zna- 
mionach, owoce zaś skrzydlate lub wydęte; np. Melia^ 
Bcuiiateria^ Begonia^ i t.p, 

Trijuge-pinnatus =: Trijugus. 

Trijugum ybiwm, liść łrzyparowy: pierzasty, o trzech 
parach lislków. 

Triłateralis, trzyicienny. 

Trilobus, trzyklapowy: ob. Lobatus. 

Trilocularis, trzy komór ko wy i ob. Loculamentum. 

Triraestris, trzymiesięczny: przez trzy miesiące trwa- 
iący. 

Tri mus: trzy lata wieku maiący. 

Trineryis, Triueryius, trzynerwowy: organ o trzech 
nerwach całą iego długość przebiegaiących. 

Trioecia, ob. Trioicus. 

Tri o i CU s: używa się na oznaczenie roślin do iednego ł 
tegoż samego gatunku należących, w których na iednem 
indywiduum same tylko samcze, na drugiem tylko sa- 
micze, na trzecićm zaś oboplciowe kwiaty się znayduią. 
Ztąd też Trioecia nazwisko rzędu w klassie pomie- 
szano płciowćy {Polygamia). 

Tripaleaceus, trzyplewowy: p trzech plewach (Paled), 

Tripartibilis: na Iroie rozdzielić się mogący. 

Tripartitus, trzydzietny: ob. Partitus.' 

Tripetalus, trzypłathowy: ob. Petalum. 

Tripetaloideae: nazwisko naturalney familii u Lin- 
neusza, do którey należą rośliny maiące korony o trzech 
płatkach lub kielichy o trzech działkach, np. Juncus^ 
Alisma^ i. t. p. 



Digitized 



by Google 



TRI TRI 241 

Triphyllus, trzyUsłlowy: ob. Phyllum. Mówiąc o ro- 
ślinie znaczy, ze albo ma tylko trzy liście, albo ze li- 
ście ićy skladaią się ze trzech listków, albo ze ma kielich 
o trzech listkach, albo że pokrywa iey składa się ze 
trzech przysadek kwiatowych, albo nakcmiec, że liście 
iey są okólkowato po trzy ułożone. 

Tripinnatifidus, trzy razy pierzasłodzielwy : liść dwa 
razy pierzasty, o listkach pierzastodzieinych. 

Tripinnatum folium , liść trzy razy pierzasty: gdy na 
ogonku ogólnym hście dwa razy pierzaste, pierzasto 
są osadzone. 

T.riplex, potróyny: złożony ze trzech rzędów części 
wspólśrodkowo ułożonych; t coroUa^ korona trzykrotna: 
trzy razy więcey płatków maiąca niż zwyczaynie: toż 
samo znaczy L flores. 

Tri p li ca to binaturayoZ/i^/TZ, liść potr dynie dwoisty: gdy 
ogonek na trzy gałęzie iest podzielony, a na końcu ka* 
zdey z nich dwa listki są osadzone. 

T r i p 1 i c a t o-g e m i n a t u s zz= Tergeminatus. 

T r i p i i c a t o-p i n n a t i f i d u s = Tripinnatifidus. 

T r i p 1 i c a t o-p i n n a t u s = Tripirmatus. 

Triplicato-ternatus = Trilernatus. 

Triplicatus, potróyny: = Triplex. 

TriplineryiumybZżMTTz, \\Ł6 troistonerwowy : gdy nerw 
główny wszedłszy przez ogonek do liścia , wyżey iego 
nasady na trzy się części rozdziela. 

Triplostemones Wach.: rośliny w których liczba prę- 
cików trzy razy iest większa od liczby płatków korony 
lub działek kielicha. 

Tripterus, Tripterygius = Trialatus. 

Tripyrenos, trzypestkowy : oh. Pyrena. 

Triquet.er, Triquetrus, tróygraniasty : organ bryłowa- 
ty o trzech ścianach płaskich i kątach ostrych, tak, że 
w przecięciu doskonały troykąt daie. 

Triradiatus, łrzyproTnienioiPy : np. baldaszek o trzech 
promieniach. 

Tri serial es lamellae^ blaszki łrzyrzędowe: gdy blaszki 
kapelusza grzybów troiakiey są długości. 

Trispermus, trzyziarnowy, 

Tristemones = Triandrae. 

Tristichus, trzyrzędoppy : mówi się o organach we trzy 
rzędy ułożonych. 

Tristis, smutny kolor: ciemny, nieoznaczony. 

Tristylae = Trigynae. 

Triternatum folium^ Wio, trzy razy troisty:^ gdy ogo- 
nek ogólny na trzy gałęzie się podziela , każda z tych 

31 



Digitized 



by Google 



242 TRI TUB 

gałęzi znowu na ti'zy inne, a na każdey z tych ostatnicl 
po trzy listki są osadzone. 

Trivalvis, ob. Valva. 

Tri vi ale nomen ^ nazwisko pospolite rośliny; podług 
Willd. = specificum nomen. 

Trix (w grec.) = Pilus. 

Trochleariformis, śUinalowaty : organ spiralnie z wi- 
niony, którego skręty u spodu są nayobszernieysze, idąc 
zaś ku górze coraz się zmnieyszaią i iedne na drugich lezą. 

Ti:ochlearis, bloczkowały: przedstawia walec krótki, 
w środku długości zwężony, alboli też z zelknienia się 
dwóch kul spłaszczonych powstały. 

Trophopollen Turp. = Raphe. Link. 

Trophosperraium Rich. = Placenta. 

T r o p i c a e planłae , rośliny między zwrótnilowe, Tro- 
picL flores solares^ kwiaty o wschodzie słońca otwiera- 
iące się, o zachodzie zamykaiące się, tak, ze z podno- 
szeniem się lub zniżaniem słońca czas ich czuwania iest 
dłuższy lub krótszy. 

Tropis (w grec. zloż.) = Carina. 

Truncatus, ucięły: organ którego koniec liniią prostą 
lub płaszczyzną iest ograniczony, tak iakby ostrzem ia- 
kiem był ucięty. 

Truncus, pień: wyrazem tym w ogólności nazywano 
część rośliny, która prosto z korzenia w górę wychodzi 
i wszystkie inne organa roślin na sobie nosi. Dziś w tćra 
znaczeniu używa się Caudex adscendens^ wyraz zaś pień 
(truncus) ograniczono do łodygi drzew i krzewiów, któ- 
ra przez kilka lat trwać może. Pień składa związek na- 
czyń spiralnych, tkanką komórkowatą otoczonych, któ- 
re w rozmaitych familiiach roślin odmiennym sposobem 
są ułożone. W roślinach dwuliścieniowych wiązki te 
w kola spółsrodkowe są uszykowane; w iednoliścienio- 
wy eh zaś bez porządku rozrzucone. W Paprociach bu- 
dowa pnia takaż sama iest iak i w roślinach iednoliście- 
niowych, lecz każda wiązka naczyń spiralnych błonką 
w rozmaite kształty pogiętą iest otoczona- Pień roślin 
dwuliścieniowych składa się z części odmienney nieco 
budowy, kióre są: kora, łyko, biel, drzewo i rdzeń. 
Wzrost pnia tych roślin iest od wewnątrz do zewnątrz, 
tak, że części naymłodsze na powierzchni zewnętrzney 
są umieszczone; w iednoliścieniowych zaś wzrost ten od- 
bywa się od zewnątrz ku wewnątrz, a następnie części 
zewnętrzne są naystarsze i naytwardsze. Truncus sub- 
łerraneus Hedw. == Radix. 

Tuba Yaill. i Haller = Stylus. 



Digitized 



by Google 



TUB TUB 243 

Tubaeformis, łrąhlowały: rurkowaty, na iednym koń- 
cu rozszerzony. 
Tubatus = Tubulosus. 

Tu ber, bulwa: organ złożony ż massy komórlj^owatey, 
krochmalem napeinioney, na którego powierzchni ieden 
lub kilka pąków iest osadzonych; np. Kartofla. Bulwy 
po wydaniu łodygi giną, a nowe albo z boku albo na 
wierzchu dawnych się tworzą, i te pospolicie jj?2^2 su- 
perposiłi się nazywaią. Ob. Gemma. 
Tuberascentia Link: nabrzmiewanie korzeni w kształt 
bulw, alboh też zamienianie się pąków przez zgrubie- 
nie łusk w cebule. 
Tubercularis radicula embryonis : gdy rostck zarodka 

w kształcie wydatnego punkcika się ukazuie. 
Tuberculatus, grudkowaty: mówi się o powierzchni 

małemi okrągławemi wyniosłościami pokrytśy. 
Tuberculosus: prawie toż samo znaczy co tubercula- 

. tus^ tylko wyniosłości większe przedstawuie. 
Tuberculum, grudka : ta k się nazywaią małe , okrągla- 
we wyniosłości, na powierzchni iakiegoś organu postrze- 
gane. Wyrazem lym oznacza się także w liszaycach 
pleszka okrągła wa albo koniczna, zamknięta, na powierz- 
chni plechy osadzona , zawieraiąca wewnątrz iądro ziar- 
nami napełnione, nucleus sporophorus zwane. Tuber^ 
cula nazywaią się też małe brodawkowate wyniosłości, 
na niektórych kwiatach, mianowicie u Asclepias^ po- 
strzegane, które zdaią się bydż gruczołami nienapełnio- 
hemi albo wyschłómi. ^Fakoż małe bulwki (łubera) wy- 
razem Tubercula są mianowane. 
Tuberosus, bulwisty^ bulwowaty : bulwy na korzeniach 
maiący, alboli tez z mięsistości do bulwy podobney zło- 
żony. 
Tubulatus = Tubulosus. 

Tubuloso-radiałus flos kwiat rurlowato-promieni-- 
Sty: złożony, w którym kwiatki brzegowe są rurkowate 
wprawdzie ale większe od środkowych; np. Bławatek 
(Centaurea Cyanus), 
Tubulosus, rurkowaty : kształt rurki maiący. Tubulosa 
cava Grew = Lacunae; t. calyx^ corolla^ kieUch, ko- 
rona, mnićy więcey walcowatego kształtu; t, fila^ u po- 
rostów, wodnych włókna z komórek rurkowatych, dłu- 
gich, poiedynczych lub końcami z sobą stykaiących się, 
złożone; t. flores^ kwiaty złożone o kwiatkach z koro- 
nami rurkowatymi, prawie równemi; t, folium .^Wkó wal- 
cowaty, wewnątrz próżny, iak u Cebuli^ i t d. 
Tubulus Willd. = Nectarotheca. Tubuli w grzybach 
są. to rurki z iakich hymenium w niektórych gatunkach 



Digitized 



by Google 



244 TUB UMB 

Hub (Boletus) iest złożone. W porostach wodnych 
Tubidi = Tubulosa fila. 
Tiibus, rurka: tak się nazywa dolna część rurkowatego 
Jcielicba lub korony, a która rozmaitego bywa kształtu; 
iako to: walcowata, osti-okręgowa , prosta, skrzywio- 
na, i t. d. 
Tuniidus, nabrzmiały: gdy iakiś organ w niektórych 
mieyscacli iest zgrubiały, a zgrubialośc ta wewnątrz peł- 
na, np. łodyga. 
T unie a ^ powłoka: wszelkie w ogólności powleczenie or- 
ganu tym się wyrazem oddaie. I tak: tunicae bulbi^ po- 
włoki łusko watę cebul; tunica externa sendnis Gartn. 
=?Testa; tunica interior Gai^tn. = Endopleura. 
Tunicatus, powłóczysty: powłokami otoczony. 
Turbinatus, wartolkowaty : organ bryłowaty, u góry 
zaokrąglony, ku spodowi zaś koniczno zwężaiący się. Pra- 
wie toz samo znaczy co Pyriformis, 
Turcinus, turkusowy: kofor zielonawo-blękitny. 
Turfosum solum^ grunt torfowy, 

Turgidus, napęczniały: od organu wewnątrz powię- 
'kszaiącego się nabrzmiały; t cotyledones^ liścienie z ie- 
dnćy strony płaskie z drugiey zaokrąglone; t. legumen^ 
łupina obszerna, grube łuszczynki maiąca, tak, że we- 
wnąti*z iest pełna, np. Astragalus idiginosus; t, eiliąua 
iest u Sinapis arpensis. 
Tur i o, wypustek: Linneusz tak nazywał pąki roślin trwa- 
łych na wierzchu korzenia umieszczone, o&. Gemma. 
Link wypustkiem zowie łodyżkę zielną, prosto z korze- 
nia wychodzącą, która się znacznie wprzód przedłuża 
nim Hście wyda; iak u Szparagów^ Chmielu j a co Ray 
i Tournefort Asparagi nazywah. 
T u r i o n i f e r a pLanta monocotyledonea : roślina k tórey Ii- 
ecieó ma kształt tiiciowatego poiedynczego wypustka. 

U. 

Uliginosa (loca)^ ługi^ trzęsawice. Stąd UUginosoe: 
rośhny na ługach lub trzęsą wicach znayduiące się. 

U In a, ramie: odległość od ramienia do wierzchołka pal- 
ca średniego, wynosząca więcey niż 24 cale. 

Ulnaris, długości ramienia. 

Ulotrichum peristoma , kołootworze strzępowate : rzę- 
dem rzęs pokręconych osadzone, np, Baroula. 

Ultramarinus Bernh.: berlinowo-błękitny. 

Urn bel la, baldaszek: iest to kwiatostan w którym kwia- 
ty długoszy pułkowe , o szy pułkach poiedynczych, pra- 



Digitized 



by Google 



UMB UMB 245 

wie równo-dlugich , na końcu ogólney szy pułki są osa- 
dzone, tak, że u góry powierzchnią płaską lub kulistą 
formuią. Szypułki szczególne baldaszka, promieniami 
radii się nazywaią. Richard same tylko baldaszki zło- 
żone wyrazem Umbella oznacza ^ poiedyncze zas, iak* u 
Pierwiosnki (^Primula) nazwiskiem Sertidum mianuie. 
Jeżeli każdy promień baldaszka mnieyszy baldaszek na 
sobie nosi, w ów czas cały baldaszek złożony zowie się 
ogólnym Umbella universalis ^ każdy zaś szczególny bal* 
daszek Umbella parłialis albo Umbeliula się nazywa. 

Umbellatus, bąidaszkowaty : mówi się o organach 
w kształt baldaszka ułożonych, albo też baldaszki na 
sobie noszących. UmbeLlatum foliwn^ gdy na końcu 
ogonka bardzo wiele listków się znayduie, tak, że mu« 
y szą iedne na drugich się układać i kształt parasola for- 
mułą, np. Aralia SciodaphyUum. TJmbeUatae ^ natu- 
ralna familiia u Linneusza, do którey należą rośliny 
odznaczaiące się kwiatami baldaszkowatemi , koronami 
pięćdzielnemi, pięcia pręcików, dwoma słupkami i dwo- 
rna nasionami wolnemi, np. Pietruszka [Apium)^ Pa- 
sternak (SasŁinaca\ Marchew (JDaucus)^ i w. i. 

Umbellifer: baldaszki na sobie noszący; np,u,cyma^ ie-« 
żeli promienie podbaldaszka baldaszki na końcach noszą. 

Umbeliula: pojedynczy mały baldaszek, z iakicłi siq 
baldaszek złożony tworzy; 06. Umbella. 

Umbilicalis yw/iżcw/z^, ob, Funiculus. 

Umbili.catus, pgoito«ła/j; wyniosłością niewielką, po 
środku nieco wydrążoną,- opatrzony. U. folium^ liść 
tarczo waty, po środku leykowate wydrążenie z brzegiem 
nieco podniesionym maiący, np, Cotyledon Umbilicus; 
u, fructuSy owoc na wierzchu pępkiem wydrążonym 
opatrzony, iak Jabłio; u, operculum^ pokrywka wypu- 
kła, dołkiem na wypukłości oznaczona, np, Mnium 
stellare; i t. d. 

Umbilicus: właściwie mieysce przyrośnienia sznurka do 
ziarna oznacza; ob. Hilum. 

Umbo, pępi wydatność na środku organu rozszerzonego, 
iak np, wypukłość na górney powierzchni kapeluszu nie- 
których grzybów. Ztąd też: 

Umbonatus, pępowały, 

Umbraculiformis, parasolowały : mówi się o orga- 
nach na podobieństwo parasola ułożonych, iak np, liście 
Palm niektórych. JJmbractdiformis apophysis^ podsada 
w kształcie błonki rozszerzonćy na podobieństwo para- 
sola uformowana i bynaymniey z próżnością torebki nie 
połączona, np, Splachnum luteum, 

Umbraculum, parasol: błonka liściowata, cala lub po- 



Digitized 



by Google 



246 UMB UNI 

dzielona, na szypulkach Marchancyi w kształcie para- 
sola osadzona, pod spodem owoce umieszczone maiąca. 

Umbrinus, umbrowy: kolor umbry. 

Umbrosa Zoca, mieysca cienisŁe, 

Unangulalus, iednohątny: ieden tylko kąt przedstawu- 
ie; iak np. glć^bik u Iris foełidissima, 

Uncia, cal = Pollex. 

Uncialis, calowy: na cal długi. 

Uncinalus, haczyhowałj: ostrzem w haczyk zagiętem 
zakończony. 

Unctuosus, posmarowany : mówi się o powierzchni iak- 
by tlustością powleczonćy. 

Uncus =: Hamus. 

Undatus, falowały: mówi się o organie płaskim, którego 
brzeg iest nieco rozszerzony, tak, ze ukfadaiąc się do 
płaszczyzny środka na przemiany podnosić się i zniżać 
musi. Jeżeli zaś brzeg organu płaskiego bardzo iest i'oz- 
szerzony, a następnie formuią się fałdy di*obnieysze i 
gęslsze, w ów czas organ zowie się: 

Undulatus, falisty. 

Uhdulosus= Undulatus. 

Unguicularis, długości paznogcia na palcu, co wynosi 
około pół cala. 

Unguiculatus, paznogciowały : ob, Unguis. 

\} u gMi s ^ paznogieć z część nayniźsza płatka w koronie 
wielopłatkowey, pospolicie zwężona, niekiedy zgrubiała, 
odmiennćy zazwyczay farby od kraiu płalka. Płatek 
maiący taki paznogieć zowie się paznogciowatym un-^ 
guiculatum^ nie maiący zaś go, bezpaznogciowym 6X101" 
guiculatum się nazywa. Unguis oznacza także długość 
paznogcia u palca, około pół cala. 

Ungulatus, hopytiowaty : mniey więcey kształt kopy- 
ta naśladuiący, iak Boletus igniarius, 

Uniangulatus = Unangulatus. 

U n i c a p s u 1 a r i s , iednołorebkowy : nasiennik z iedney to- 
rebki złożony. 

Unicolor, ieanololorowy : iednaką wszędzie farbę maiący. 

Unicus = Solitarius. U niektórych wyrazem unicus ozna- 
cza się organ, który się ieden tylko na całey roślinie 
znayduie. 

Uniflorus, iednolwiatowy i ieden tylko kwiat noszący. 

Unifolius, iednoliścii iednym liściem opatrzony. 

Uniforae Camel.: rośliny których owoce w iednem tyl- 
ko mieyscu się otwieraią. 

Uniformis, iednokształtny i mówi się o organach tegoż 
samego gatunku, z kształtu do siebie podobnych. JJni- 
formia folia ^ gdy wszystkie liście rośliny iednakiego są 



Digitized 



by Google 



UNI URC 247 

kształtu; u. tJutUus^ gdy środek i brzegi plechy iedno- 
stayney są b,udowy i iednakiego weyrzeuia; u, umheUa^ 
baldaszek którego wszystkie kwiaty są clo siebie podobne. 

U n i f u n d i s planta , ob. Fundus. 

Uaiiugus, ledrioparowy : gdy iakichś organów iedna pa- 
ra tylko się znayduie i w iednćm mieyscu iest osadzona; 

Uniiabiatus, iednowargowyi mówi się o kielichu lub 
koronie, maiącey rurkę krótką i w iednę stronę prze- 
dłużoną ,* tak , ia kby iedną tylko wargą , górną lub dol- 
ną , byia opatrzona. Do tego należą korony kwiatów 
ięzyczkowalych. 

Unilateralis, iednohoczny: oznacza części z iednego 
tylko boku swego osadnika umieszczone; u. albumen^ 
białko z boku zarodka osadzone, np. Żyto; u. involu^ 
crum^ pokrywa z iednego tylko boku baldaszek otacza- 
iąca ; u. racemus , spica , i t» p. = Secundus. 

Unilocularis, iednoJcomórkowy : ob, Loculamentum. 

Unineryis, iednonerwowy : iednym tylko nerwem opa- 
trzony. 

Unip.etalus: wyraz nie podług prawideł utworzony, zna- 
czy toż samo co MonopetcUus. 

Uniseriąlis, iednorzędowyi gdy organa iakieś w ieden 
rząd są ułożone. 

Unisexifer, Unisexualis, iednopłciowy: iednę tylko piec, 
samczą lub samiczą, posiadaiący. 

Unitus, połączony: mówi się o organach tak z sobą zro- 
sły eh, że mieysce ich połączenia nie iest wyraźne. 

Univalvis, ob, Valva. 

Uniyersalis, ogólny^ główny; u.flo8^ zbiór wszystkich 
kwiatków w iakimkolwiek kwiecie złożonym; u, involu^ 
crum^ ob', hivolucrum; u. peduncidus^ szypułka na 
którey szy pułki szczególne, liczne kwiaty na sobie no- 
szące, są osadzone; u, receptacidunij ob. Receptaculum, 
u. umbeLla^ ob. Umbella. 

Ura (w grec. złóż.) = Cauda. 

Urceolares glandulae^ ob. Glandula. 

Urcęolatus, słoihowatyi organ kubkowaty, pod wierz- 
chem zwężony i z brzegami odgiętemi; np. kielich u 
Rózy.^ korona u Arbutus. 

Urceolus, słoik: tak się nazywa mały, błonkowaty pę- 
cherzyk, iaiecznik u Turzyc {Carex) otaczaiący; wierz- 
chołek iego iest otwarty dla dania przeyścia słupkowi, 
a pręciki zewnątrz iego są osadzone. Niektórzy organ 
ten, chociaż płynu słodkiego nie oddziela, do miodni- 
ków liczą; inni, chociaż na około pręcikami iest oto- 
czony, koroną mianuią; inni nakoniec, chociaż ze slup-^ 
kiem nie iest połączony, nasiennikiem chcą nazywać* 



Digitized 



by Google 



248 URE VAG 

Uredo, Srdeó: tak nazywaią brunatna we plamki, lakby 
z pyłku uformowane, na organach roślin postrzegaiące 
się, które są gatunkiem grzyba Uredo zwanego. 

Urens, piekący^ palący \ pokryty włosami .kolącerai, osa- 
dzonemi na gruczołach płynem kaustycznym napełnio- 
nych, który wprowadzony przez zakłócie do ciała świerzb 
i ból sprawnie. Także smak ostry,' zapalenie na ięzyka 
sprawuiący, tym się oddaie wyrazem. 

Urinosus, zapach uryny maiący. 

Uros (w grec.) = Cauda. 

Ustillago, głownia: choroba roślin trawiastych, która 
od grzybów Uredo zwanych pochodzi, a skutkiem któ- 
rzy ziarna w proszek do sadzy podobny zamieniaią się. 

Uterus Małp. = Ovarium. 

Utricularis, Utriculosus, woreczkowaty : złożony z pę- 
cherzyków wewnątrz próżnych. Utricularis coTnplexu3 
== Teła cellulosa. 

Utricuius Gartn., woreczek: owoc iednoziamowy, z kie- 
lichem nie połączony, w którym nasiennik wprawdzie 
mało iesŁ wyraźny, lecz sznurek do ziarna idący dobrze 
iuzMest odznaczony, np. Amaraiithus, U Bodziszków 

' {Geranium) woreczek w kształt dzioba się przedłuża, 
który od Gartnera cooculus in caudam longam termi- 
natua^ a od Linneusza ArUlus był nazwany. Utricuius 
L. = Ascidium. Utricuius matricalis zowie się ta ko- 
mórka u Zrostnic {Conjervae)y w którśy ziarenka s^ 
zawai*te. 

Utrinque raeniscalus, oh. Meniscatus. 

Uva: zbiór owoców mięsistych w iednym kwiatostanie 
lub na iednym osadniku, Giirtner wyrazem^ U\>ae chce 
mianować^ np. Winne grono, 

V. 

V a cci nu s, ryiy: kolor źóltawo-brunatny. 

\acillans, ruchawy: organ tak na innym osadzony, że 
się łatwo na wszystkie strony poruszać daie. 

Vacuus, prc5£/ij; wewnątrz próżność niczem niezapel- 
nioną maiący^ i', hracteae^ przysadki kwiatowe za któ- 
rymi nie rozwinięte tylko kwiaty się postrzegaią; v. glu^ 
Tnae^ plewy puste: części płciowych nie zawierające. 

Vage ramosus, obłędno-gatczisty : którego gałęzie roz- 
maitego są kształtu i bez żadtiego porządku osadzone. 

Vagina, pochwa USciowa: tak się nazywa spodnia 
część Uścia rozszerzona , łodygę otaczaiąca , iak się to u 
traw postrzega. Vagina uteri s=: Stylus. 



Digitized 



by Google 



VAG VAL 249 

.Vaginalis, pochwowy: do pochwy należący, na pochwie 
osadzony, alboli też pochwa wyobraźai4cy ; v, cdbumen^ 

fdy biaiko tak zarodek obeymuie, iź ten po przecięciu 
ialka tylko postrzegać si^ może. 

.V a g i n a u s , pochwowaty : orgati w kształcie pochwy inny 
oBeyinuiący; np. v. cotyledones^ gdy ieden liscien zwi- 
niotiy drugim także źwiuionym iest otoczony; v,folium^ 
gdy liść nasadą swoią w kształcie rurki łodygę obey- 
muie, iak u Traw; v, petiolus^ ogonek przy nasadzie 
rozszerzony i rozszerzeniem tem gaiąż lub łodygę ota- 
czaiący, iak u Szalenia iadowitego (Cicuta pirosa)-^ t^, 
stigma^ znamię dwublaszkowe, w którem iedna blaszka 
drugą obeymuie. 

\ Vig\i\a\}is^ pochwowaty: pochwą otoczony, z pochwy 
wychodzący, lub pochwę formujący, a w tem ostatriiem 
znaczeniu iednoznaczny iest z wyrazem Vag{nans, Wła-i- 
ściwie zaś oznaczać powinien, że organ iakiś pochwą 
iest opatrzony. 

Yaginella, pochewla: Dec. lak nazywa blonkę, która 
w roślinach szpilkowych nasadę kupek liści otacza , np. 
Sosna. 

yagineryia folia ^ liście rozpierzchło-nerwowe: ieżeli 
nerwy w rozmaitych kierunkach i bez żadnego porządku 
liść przebiegaią. 

Va ginu la, pochewla: tak się nazywa mały blonkowaty 
listek, w kształcie pochwy nasadę szypulki u Mchów o- 
beymuiący. Necker używa tego wyrazu na oznaczenie 
kwiatów rurkowatych kwiatu złożonego. 

Vagus, obłędny: mówi się o kształcie organu nie daią- 
cym się podciągać do żadnego z kształtów znaiomych, 
albo o organach bez żadnego stałego porządku osadzo- 
nych. 

Yalleculae Hoffm., międzyiebra: dóIki pomiędzy żebra- 
mi {cosłae). 

Valva: wyrazem tym oznaczaią się: lód części na które 
się owoc w dożrzałości rozdziela , a które w polskim ię- 
zyku łuszczy nkami nazwać się mogą. Od liczby ty en 
części owoc będzie: bi-tri-quadri ^ i L d. multwalpiś, 
dwu-trzy-cztero , i ł. d. wielołuszczynkqwy; ieżeli zaś 
z iedney się sztuki składa i w dożrzałości nie rozdziela 
się, w ów xzas iednołuszczynkowym univalvU się na- 
zywa. 2re Używa się ten wyraz na oznaczenie plew czyli 
części z iakich się okwiat traw składa, od liczby któ- 
rych ok wiat ten będzie uni-bi-łri-nudtwalpis ^ iedno- 
dwu-łrzy-wieloplewowy. 3cie Także sztuki czyli części, 
z iakich s\^ pochwa kwiatowa (Spatha) niektórych roślin 
składa, valcae się nazywaią. 

32 



Digitized 



by Google 



250 VAL VAS 

Valvaceu8, łuszczynlowały: iest podług Linka nasien- 
nik maiący wyraźne iuszczynki i szwy, ale nie otwie- 
rający się. 

Valvaris, łuszczynhowY: do Iuszczynki należący, /^^ii/- 
vari8 aesłwatio ob. Aestivatio; v, dissepimerUa ^ ob. 
Dissepimentum; v. płacenia = parietalis. 

Yalyatus, na Iuszczynki rozdzielaiący się. 

Yalyipendula aemina: nasiona do łuszczy nek przy- 
czepione. 

Valvis: używa się w złożonych wyrazach na oznaczenie 
liczby łuszczy nek owocu; ob. yalya. 

Valyula = Yalya. 

Yaporarium: kanał korą garbarską napełniony, gdzie 
się rośliny z kraiów ciepleyszych utrzyniuią. 

Yariabilis, zmienny: mówi się o organie kształt swóy 
albo farbę odmieniaiącym ; lecz nayczęściey w pier- 
wszem tylko używa się znaczeniu. 

Yariatio: zmiana kształtu i koloioi. 

Yariegatus, upstrzony: gdy powierzchnia organu kilka 
kolorów bez porządku ułożonych przedstawuie. 

Yarietas, odmiana: tak się nazywa zmiana w chara- 
kterach gatunkowych rośliny, wpływem klimatu, gruntu, 
lub położenia szczególnego sprawiona. 

Yarius, zmienny: używa się do oznaczenia zmiany 
kształtu w organach, czasem zaś i zmianę farby oznacza; 
np, parium receptacidum ^ osadnik po brzegach włosi- 
sty a po środku bez włosów, lub wzaiemnie; albo po 
środku komórkowaty, po brzegach dziurkowaty, lub 
przeciwnie; i t. p. 

Yasa, naczynia: lak się nazywaią w roślinach kanały po- 
iedyncze lub rozgałęziające się, iakiemikolwiek sokami 
albo też powietrzem napełnione. Rozmaite są gatunki 
naczyń; i tak: J^asa conductoria aurae seminaiis Mirb. 
=:Styliscus; f^asa ejcA^/a/i^mHedw. = Slomatia. f^asa 
Jihrosa.^ naczynia włókniste: są to kanały walcowate, 
podłngowate, na końcach zwężone, wiązkowate, nie- 
rozgalęziaiące się, rzadko proste a nayczęściey pogięte, 
rozrnait^y długości i obszerności, które są koąiórkami 
podlużnemi tkanki komórkowatóy i wchodzą w skład 
włókna roślinnego. J^asa lymphatica.^ naczynia limfa- 
tycznf^ są to kanały pod epidermidą znayduiące się, 
w polączełiiach których otwory oddechowe {stomatia) 
na zewnętrznśy stronie epidermidy są umieszczone, a 
które od wielu naturalistów za kanały międzykomór- 
kowe komórek na powierzchni części zielon)' eh "znay du- 
jących się są uważane; lecz oka siatki przez te naczynia 
uformowanóy, są często innego kształtu, często róinśy 



Digitized 



by Google 



VAS VAS 251 

wielkości od ok tkanki komórkowatćy pod spodem ich 
przeświecających. W paprociach naczynia te w gzy- 
gzak są pogięte, tak, ze bynaymnićy ża kanały mię- 
dzykomórkowe tkanki komórkowatóy dosyć foremn^y 
nie mogą bydź uważane. W naczyniach tych zawieraią 
się płyny woduisle, mało albo zupełnie nie przerobione. 
Va8a propria^ naczynia właściwe: są to kanały nie ga- 
lęziste, podługowate, w wielu odległościach przewięzi- 
ste, w rozmaitych mieyscach tkanki komórkowatóy po- 
rozrzucane, zawieraiące płyny rozmaitego koloru wła- 
ściwe kaźdey roślinie. Naczynia te mogą bydź pęche- 
rzy kowate pesŁćidósa^ ieźeli formuią pęcherzyki kuliste, 
pospolicie oleiem lotnym napełnione, iakie się postrze- 
gaią w miękiszach liści, kory, nasienników, i t. d., np. 
Mirt, Pomarańcza; caeciformia ^ składaiące rurki kró- 
tkie, zamknięte, oleiem lotnym napełnione, iakie Ramond 
postrzegał w owocach roślin baldaszkowych; rurkowate 
tubidosa p. solitaria^ dość długie, o ścianach zsiadłych, 
w śród tkanki komórko watćy umieszczone; wiązko watę, 
Jascicularia^ składaią rurki małe, równolegle, w wią- 
zki ułożone, płyny właściwe zawieraiące; przypadkowe, 
accidentalia = Receptacula succi ficcidentalia. J^asa re- 
vehenłia Hedw. = Ductus intercellulares. f^asa spiraUa^ 
naczynia spii^alne: są to rurki rozmaiłey średnicy, pro- 
ste lub mało zgięte, częstokroć wiązkowate, nie rozga- 
łęziaiące się , po końcach zamknięte, uformowane z włó- 
kien delikatnych, rzadko gałęzistych, spiralnie zwinio* 
nych. Nie zawieraią żadnych soków i nayczęściey ga- 
zem iakimkolwiek są napełnione. Naczynia te w rozma- 
itych organach roślin wiązkami są ułożone, i, ieżeli 
powstaią z iednego lub kilku włókien z sobą poprzecznie 
nie połączonych, zowią się pierwiastkowemi priTnordi- 
alia; ieżeli te włókna w niektórych mieyscach są po- 
przerywane, tak, że oddzielne obrączki przedstawuią, na- 
czynia zowią się obrączkowatymi annularia; ieżeli skręty 
naczyń są powiązane włóknami popi'zecznźmi , rozma- 
icie z niemi pozrastałćmi , niekiedy rozszerzonymi, tak, 
że kształt siatki przedstawuią, nazywaią się siatko- 
watymi reticiUata; gdy te włókna łączące prostopadłe 
są do skrętów naczyń, formuią naczynia spiralne pa- 
skowate czyli drabinko watę scalariformia v, scalaria; 
ieżeli te włókna wiążące tak są gęsto ułożone, że bar- 
dzo małe części skrętów między niemi postrzegać się 
daią, tworzą, się naczynia spiralne dziurkowate porowa 
V. cribriformia^ a które inni z naczyń spiralnych obrą- 
czkowatych, przez połączenie obrączek błonką podziu- 
rawioną, chcą wyprowadzać; gdy rurki naczyń spiral- 



Digitized 



by Google 



252 VAS VEL 

nych są w niektóry cli niieyscach przewięziste, naczynia 
Kowią się puoiórkowalemi nwnilijorinia; leżeli no koniec 
naczynia spiralne są w niektórych mieyscach pierwotne, 
w innych np, obrączkowate lub dziurkowale, daiey zno- 
wu w pierwotne przechodzą, nazywaią się pomięszaneini 
mixta. 
Yascularis, naczyiitou>atY; np. v. glandidae ob. Glan- 
duła. yascularia {yegeŁabilia^ ^ rośliny w budowie swej 
naczyniami spiralnćmi i otworami do wyziewania (Sto- 
maiia) opatrzone, iak wszystkie doskonalsze. 
. Vasculiformis tela cellulosa: gdy komórki tkanki 
komórkowatey są bardzo długie , do naczyń nieiąko po- 
dobne. 
Yasculosus: mówi się o organie wiele bardzo naczyń 
maiącym. Ze względu na położenie i kształt naczyń 
organ bydź może: externe vasculo8us^ na powierzchni 
zewnętrzney naczynia przedstawuiący; internę vascu-' 
losus^ wewnątrz naczynia maiący; auperne^ inferne^ 
utrinąue pasculoaus , z góry, pod spodem , z obu stron 
naczyniami opatrzony; ad lucern posculosua^ gdy na- 
czynia przed światłem tylko postrzegać się daią; piana 
vasculosus^ gdy naczynia nie są ani wklęsłe, ani wy- 
pukłe i koloidem tylko od samego organu rozróźniaią 
się; conpexe^ concave vasculosus^ wypukłemi lub wklę- 
słemi naczyniami opatrzony; buUate iHiscidosus^ ^dy 
naczynia krótsze są od komórek tkanki i iakby pęche- 
rzyki przedstawuią. 

Vasculu'm Willd. = Ascidium. 

Vegetabile, roślina: istota organiczna pozbawiona czu- 
cia i ruchów dobrowolnych. 

Yegetatio, wegetacja: zbiór wszystkich funkcyy do 
utrzymania życia rośliny służących. 

Vegetativa organa: części do utrzymania życia roślin- 

- nego przeznaczone. 

V e h i c u 1 u m Neck. = Latex sporophorus. 

Vela: tak nazywa Bernli. skrzydełka kwiatów gro- 
szkowych. 

Velamentum = Perigoiiium. 

Yelatus, osłoniony: Giii^tuer tak nazywa owoc do polo- 
wy kielichem, koroną, lub innemi okwiatu częściami, 
aż do doźrzenia iego trwaiąc^mi, pokryty. 

Vel li ca ns, gryzący zapach, iak np. Cebuli. 

Velum Pers*, zasłona: błonka szczególna, różna od o- 
pony, blaszki tylko albo dziurki pod spodem kapelusza 
u grzybów pokry waiąca, która z iedney strony do trzona, 
z drugiey do brzegu kapehisza iest przymocowana, i ze 
wzrostem grzyba rozdziera się. Część iey przy kape- 



Digitized 



by Google 



VEL VER 253 

luszu pozostała zowie się firanką Cortina , część zaś po- 
została przy trzonie pierścieniem Annidus się nazywa. 

Vel u men, axamit: włosy krótkie, gęste, stoiące, mięk- 
kie a połyskuiące się. 

Velutinu8, axaTnił7vy: mówi się o powierzchni włosem 
krótkim stoiącyra, gęstym, miękkim i lśniącym pokry- 
tey. f^elutina radix^ ieźeli korzeń powstaie z włókie- 
nek delikatnycłi, zaledwo widzialnych; iak u mchów 
gałęzistych. 

Veuae, żyfy: tak się nazywaią wiązki naczyń czyli ner- 
wy prawie nic albo bardzo mało nad powierzchnią or- 
ganu wystaiące, bardzo rozgałęzione i w rozgałęzieniach 
swoich tak połączone, ze połączenia te nagiem okiem o- 
znaczyć można. Tym się także wyrazem oddaią mar- 
szczki, długie na powierzchni dolney kapelusza w ro- 
dzaiu Merulius. 

Venenatae pLantae^ rośliny iadowiłei Jakimkolwiek 
sposobem szkodliwy wpływ na organizacyą zwierząt wy- 
wieraiące. 

V e n o s o-n e r v o s u m folium , liść iyłowato-nerwisły: gdy 
wiele wiązek naczyń z podstawy liścia wychodzą i da- 
ley na mnóstwo nieforemnych gałęzi się rozdzielaią. 

Yenosus, iyłowaiy: żyły na powierzchni swey ukazu- 
iący. f^enosum folium iest podług Linneusza, ieżeli 
wiązki naczyń przez ogonek do liścia weszłe bardzo się 
rozgałęziaią , a połączenia ostatecznych ich końców na- 
giem okiem oznaczyć się mogą; podług Willdenowa 
zaś, ieźeli w liściu z nerwu środkowego wiele gałęzi dro- 
bnieyszych wychodzi. J^enosae lamellae^ gdy blaszki 
na dolney powierzchni kapelusza w kształcie tylko ży- 
łowatych wydatności s\^ przedstawuią , np. Lisica {M.e* 
rulius Cantliarellus), 

V e n t e r seminis , brzuch nasienia , 06. Hilum. 

Yentralia dissepimenta = Dissepimenta mediana. 

Ventricosus, hrzucliaty: mówi się o organie który po- 
środku iest zgrubiały, po końcach zaś zwężony; iak Tzp. 
kiehch u Wyżpina i^Cuciubalus), 

Yentriculosus: w mnieyszym stopniu po środku zgru« 
biały iak f^entricosus. 

Yentriculus plantarum L., Ziemia. 

Yepreculae: naturalna familiia u Linneusza ,' do któ- 
rzy należą rośliny maiące kielich iednodziałkowy, płat- 
kowaty; np, Dirca^ Daphne^ Gnidia^ i w. i. 

Yergentia in ipsas suturas dissepimenta^ ob, Dissepi* 
mcnta. 

Yermicularis, robaczhowaly: nieforemnie pogięty. 



Digitized 



by Google 



254 VER VER 

Yerminatio: choroba roślin od napadnienia gąsiennio 
owadów pochodząca. 

V e r n a 1 e s plantae : rośliny wiosenne : wiosną kwitnące. 
Yernatio = Foliatio. 

Vernicosus, lakierowany: mówi się o powierzchni lśnią- 
cźy, iakby lakierem powleczonźy. 

Yernus = Yernalis. 

,Verruca, brodawka: wyrazem tym oznaczaią się w o- 
gólności wszelkie małe, miękkie lub tęgie, okrągła we 
wydolności, iakie się na powierzchniach części roślin- 
nych postrzegaią. Organ wydatności takie na sobie u- 
kazuiący, zowie się brodawkowa tym verrucosus. 

Verrucati pili: włosy na brodawkach osadzone. 

Yerruciformis, brodawkowały: maiący kształt bro- 
dawki. 

Yerrucosus, brodawkowaty: ob, Yerruca. 

Yęrsatilis, obrotny: mówi się mianowicie o główkach 
pyłkowych, które tak słabo na nitce są osadzone, ze 
się łatwo na wszystkie strony a nawet i około swego 
przyczepienia obracać daią. 

Yersicolor, róznofarbńy: ieżeli iakiś organ z odmianą 
położenia względem światła i farbę swą odmienia , albo 
tóź wielą kolorów iest zafarbowany. 
' Yersurae, miedze'^ zląd in versuris^ mówi się o rośh- 
nach które na miedzach wśród pól uprawnych s\^ znay- 
duią. 

Yertebratum legumen , łupina pacierzowata : w wielu 
mieyscach przewięzista i na każdym członku w doźrza- 
łości rozdzieraiąca się. J^ertebrata folia ,, liście złożone 
O liściach członkowatych , np, Cussonia spicata. 

Y e r t e X, wierzchołek: punk t przeciwległy podstawie, j^er- 
fex seminis Gartn. ob. Hilum. . 

Yerticalis, wierzchołkowy: kierunek prostopadły do 
poziomu wskazuie. 

Y e r t i c i 1 1 a t o-p i n n a t u m foUum , liść okręgowo-pierza-^ 
słyi gdy w liściu pierzastym listki na około ogólnego 
ogonka w okręgi są ułożone. 

Yerticillatus, okręgowy, gdy iakieś organa, część ro- 
śliny na którćy są osadzone, w około i na iedney pła- 
szczyźnie olaczaią ; np. v. folia , liście na około łodygi 
na iedney płaszczyźnie osadzone, iak u Marzanki (^*- 
perula); v. flores^ kwiaty podobnież na około szypułki 
osadzone , iak u Szałwii; v. podecium , gdy ze środka 
kieliszka pałeczki kieliszkowatey nowy kieliszek wycho- 
dzi , z tego znowu inny, i t. n. Mówiąc o kwiatostanie 
iakira ze iest okręgowy, znaczy iż kwiatki iego okręga- 



Digitized 



by Google 



YER VTG 255 

mi na około glówney szypulki są osadzone. VerticiU 
latae^ naturalna familiia u Linneusza do którćy należą 
rośliny *z kwiatami wargowerni lub paszczękowaterai; np. 
Cząbr {Tliymus)^ Szanta (JSepeła)^ Monar da ^ iw. L 

Verticillus, okółei: iest to kwiatostan w którym kwiaty 
bez — albo krótkoszy pułkowe, w pewnych odległościach 
obrączkowało szypułkę otaczaią , iak u roślin PFhrg-o^ 
u>ych, 

Verus, prawdziwy; perum anihodiumlLink ^ ieźeli kwiaty 
od obwodu do środka, albo od spodu ku górze się roz- 
wiią; p. bacca^ ob, Bacca; p, diclinia^ ieźeli kwiaty sam- 
cze i samicze w roślinach oddzielno— -lub rozdzielnoplcio- 
wych, są zupełnie różnego składu; v. dissepimenta oh. 
Dissepimentum ; v. loculamenła^ komórki które rzeczy- 
wiście nasiona zawieraią; v, parasiticae^ oh. Parasiti- 
cus; p, siligua^ oh, Siliąua; p. perlicillus^ kiedy kwiaty 
okółka zupełnie na około szypułkę otaczaią. 

Vesicula, pęcherzyh wyrazem tym raz oznaczaią się 
wszelkie próżności powietrzem napełnione, iakie się na 
organach roślin wodnych postrzegaią; drugi raz J^esi" 
cida = Ampulla. 

Vesicularis, Vesiculosus, pęcherzyhowałyi złożony 
z próżnych komórek nayczęściey powietrzem napełnio* 
nych, alboli też do pęcherzyka maiący podobieństwo. 
Pierwszy z tych wyrazów właściwie powinien oznaczać, 
że to o czem mowa do pęcherzyka należy lub się na nim 
znayduie. 

Yespertinus, wieczorny, mówi się o roślinach wieczo- 
rem kwitnących. 

Yestiens, poirywaiący; np. p, capitulum^ ieżeli główka 
wierzch łodygi tak otacza, że same nawet górne gałęzie 
i liście spodeni iey są przykryte; iak u AstragaLus com* 
pacłus, 

Yestimenta, pokrycia wszelkiego rodzaiu. 

Yesłitus, pokryty: używa się w znaczeniu odnośnem, np. 
folOs ' pestitus liśćmi pokryty, piLis pesłitus włosami po- 
kryty, lana pesłitus wełną pokryty, i t. p. 

Vexillaris aestipatio^ oh. Aestivatio. 

Vexillum, zagielek: tak się nazywa w koronie groszko- 
wey płatek górny, pospolicie nayszerszy, w tył odgięty; 
oh. Papilionacea coroUa. 

Vi gen di (empus L.: przeciąg czasu życia rośliny. 

Vi g i li a e planłarum : Linneusz tak nazywa mniey więcźy 

oznaczone godziny, w których kwiaty roślin codziennie 

otwieraią się i zamykaią. f^igiliae foLiorum ., czas w któ- 

. rym rośliny liście swe w naturalneiii położeniu utrzy- 

muią. 



Digitized 



by Google 



256 VIL VIT 

Viii o sus, hosmały: mówi się o powierzchni miękkiemi, 
długiemi, proslemi włosami dość gęsto pokrytóy* 

Villus, iosmeki kupka włosów miękkich, długich i 
prostych; alboli Ićź wios diugi, miękki i delikatny o- 
ziiacza. 

Vi men, witka: gatunek gałązki drewney, lecz cienkiey 
i gięlkiey, iak np. u Łozy, 

Viminalis, Vimineus, witków atyi gałęzie witko watę 
maiący. 

Vinaceus, kolor wina żółtego. 

Vineales plautae^ rośliny winmcowe: w winnieach 
rosnące. 

Violaceus, ^ofe^o^j: kolor czerwony w połowie z błę- 
kitnym zmieszany; np, kwiaty Fiołków pachnących. 

Virens, Virescens, zielonawji w zielony kolor prze- 
chodzący. 

Virgati rami^ gałęzie rózgowate: cienkie, prosto wznie- 
sione, długie, i prawie nagie. 

Virginitas: stan części płciowych sąmiczych przed za- 
płodnieniem. ^ 

Virgultum, rószczha: długa i delikatna gałązka drzewa 
albo krzewiu. 

Viridescens = Virens. 

Viridis, zielony: w ogólności kolor zielony oznacza. 

Viridulus, Swiatło-zieLonawy, 

Virosus, iadowity: z zapachu ppdeyrzany, np. ^rum 
gatunki. 

Vis reproduclionis, siła odradzania; f^is vitalia siła życia. 

Viscidus, lipli: mówi się o powierzchni płynę qi klei- 
stym, żywicznym lub tłuslawym, powleczoney. 

Viscositas, liphość : pły n lipki, kleis t y . 

Viscosus= Yiscidus; mówiąc zaś o smaku = Mucilagi- 
neus. 

yiscum, lepu materya bardzo hpka, powierzchnie nie- 
których roślin lub ich organów pokrywaiąca. 

Vitellinus, żółtkowy: kolor ciemno-pomarańczowy. 

ViŁellus Gartn. , żółtek: organ wewnątrz nasion pomię- 
dzy białkiem a zarodkiem położony, od liścieui i białka 
różny, z zarodkiem ściśle połączony. Organ ten w czasie 
roslkowania nigdy się nad ziemię nie wznosi , a po od- 
bytem rostkowaniu cały niknie. Przeznaczenie, iego, 
iakby się zdawało, iest do wciągania i przerabiania ptyna 
z białka w rostkowaniu powstałego i dostarczania go za- 
rodkowi. Organ^ ten w trawach tarczki {ScuteUum) nosi 
nazwisko. 

V i t i c u 1 a Tournef . = Sartoentum. 

yiticulosus = Sarmeatosus. 



Digitized 



by Google 



V1T * YPO 257 

Vi t reus, szhUsty: bezfarbny, przezroczysty i z glansem. 

"Y^itricus, z blaskiem szklistym. 

"Yitla, smuga: pręgi na nasionach roślin baldaszkowych, 
od soków pod skórką nasion zebranych pochodzące. 

.Viviparus, iyworodny: mówi się o roślinie w którey za- 
miast kwiatów, wyrastaią cebulki albo bulwki, do rozmna- 
żania służące, iak u Poa hulbosa. 

Vix uUus, prawie żaden: gdy iakiś organ bardzo mało 
iest wyraźny. 

Volans papiliónacea corolla^ korona groszkowa lecąca: 
gdy skrzydełka iey są wielkie a inne części małe, tak, 
ze nieiako kształt motyla lecącego przedstawuie^ np. 
Groch. 

.Volitantia semina , nasiona idatuiące : które ze swym 
puchem po powietrzu się unoszą. 

A^ o lub i lis, wiiący sięi mówi się o łodydze, która wspi- 
naiąc się na przyległe ciała szrubowato ie obwiia; po- 
dług zaś tego iak skręty idą od lewey ku prawey, albo 
od prawey ku lewey ręce, zowie się dextrorsum polu" 
hilis albo sinistrorsum poluhilis. 

Yolutus, zwiniony: wszelkie zwinienie organu w ogólno- 
ści oznacza. 

,V o 1 V a , opona : iest gruba , pospolicie mięsista skóra, która 
grzyb wpoczątkowem powstaniu okrywa, a gdy ten wy- 
rośnie, opona na samey ziemi leży. 

Volvatus, oponiasły: grzyb oponę maiący. 

Vox trivialis =: Triviale nomen. 

Yulcaninum solum , grunt wultaniczny. 

YulgSLTis planta^ roślina pospolita: wszędzie obficie się 
znayduiąca. ' 

Yulnus, rana: mieysce obrażone rośliny. 

yulva pegetabilium L. = Sbgma. 



X. 



Xanthos (w grec. zloż^ = Luleus. 

Xerampelinus, goidzikotpy: kolor czerwony w bru- 
natny wpadaiący. 
Xy 1 on (w grec.) = Lignum, 

Y. 

Ypomenns Neck. =: Infenu. 

33 



Digitized 



by Google 



258 ZON ZON 

Z. 

Zona, strefa^ pas: pręga krzywa, zafarbowana. , na po- 
wierzchniach organów postrzegać się daiąca. 

Zonalis, Zonatus, sŁrejowany: mówi się o powierzchni 
pręgi krzywe, zafarbowane, prawie wspófśrodkowe 
przedstawuić|cey; iak np, liść u Pelargonium zonale\ 
plecha u ł^ariolaria órbiculała^ itp. 



Digitized 



by Google 



239 



WYRAZY BOTANICZNE FRANCUZKIE RÓŻNIĄCE SIC 
OD ODPOWIEDNYCH IM ŁACIŃSKICH. 



^uiccroissement , Accrescenlia. 

uicere, Acumlnatus. 

^dne\ Adnatus. 

Aigrette^ Pappus. 

AigUt Acutiis, 

^iguilloTŁy Aculeos* 

uiiley Ala. 

Ailćy Alatus. 

uiissellą., Axjlla. 

Alene^ Subulatufl« 

jillonge , Elongatiis* 

uillongement , E lo Dgatio* 

jimande^ Nucleus. 

uinctpite, Anceps. 

jlnjfactuosite y Spira, Anfractiis* 

jingulaire^ Angularis* 

uingulCy Angulatus. 

Angultiuxt Angulosus* 

jinneaUj Annulus. 

jinnele^ Annulatus* 

Annuel , Anniuis. 

jipplati, Planus. 

Approche^ Confertus* 

Appu.it Fulcrum. 

Apre^t Asper, Scaber. 

ArbrUeaUy Arb uscul limy Frutex, 

Fruticulus. 
ArHe^ Arista, Acies. 
Arrondif Subrotiindus, Rotundatas. 
Articule gousse, Lomentum. 
Aubier, Albumum. 
Avortementy Abortus* 

Baie^ Bacca* 

Baićy Baccatns. 

Bdte^ Glnmella, Gliima. 

Jiandelette (en) Fascialiis. 

BeCy Rostfum. 

Berceau {en), Involvens. 

Bi^are, Yariegatiis. 

Bisannuel, Biennis. 

Blanc, Candidus. 

Bleuj Coeruleus. 

Boi^f Lignuiu. 



Bożs imparfaiły Albnrnnmi 

Boite dsaponetłeiPyz.idiwaif Gap« 

su I a circumscissa* 
Bor di Margo. 
Posse, Apophysis. 
Bossele, Torosus , . TomloAUs; 
Bossu, Gibbus. 
Bouche, RlcŁus. 
Bouclier, Pelta, 
Boule, Capltulum. 
Bouquet, Sertulum, Thjrsutf; 
Bourgeon, Gemma. 
Bourgeonnenienł 9 Gemmatio* 
Bourse, Volva. 
Boursoujle , Bullatus* 
Boułon, Alabastrum* 
Bouturcj Galea. 
Branche, Ramus* 
Branchu, Ramosus. 
Brasse , Ulna^ Brachiuin* 
Brillant', Splendens. 
Brmdilles, Ramuli. 
Brochełte {en), Cuspidatus^ 
Brou, Naucum. 
Brulant, Urens. 
Burincy Sti-iatus. 

Cache, Reconditas/ 

Cały Callus. 

Capuchon , Stylosteghim; 

Capuchonne, CucuUatus* 

Carene, Carina* 

Casque, Galea. 

Cayeu, Bulbillus, Bnlbulns. 

Chaine , Concatenatus. 

Chair, Caro. 

Chalumeau, Calamus. 

Changeant, Mutabilis* 

Chapeau, Pileus. 

Chapelet {en)y Moniliformis , Prc- 

catoruis. 
Chaton, Amentnm, Catuhis, Julus*. 
Chatre, Castratus. 
Chaume^ Culmus, Calamus. 



Digitized 



by Google 



260 



Chemi.feSi TnduTiae florales, Volvae. Defenses, Arma. 

Cht*vauchant y £quiuiis. Degaine , ^:LBtvlviS* 

Chet^'elure , Coma* Ti^mi. .S(>mi. 

CUeveu , Capilli^. 

Circonference , Ambitni, Radius* 

Cloche (en), Campanulatus. 

Cloisorij DissepimeDtum. 

Coeur du boiJt, Ligmiiu* 

Cotiffe^ Cal)rpira. 

CoiTeretłe, Ćollare, InTolucrum, 



Demii Semi. 

Demi-Fleuron , Scmiflosculii»« 

Dente i DenŁatns. 

Dente en scin, Scrratua. 

Denłele\ Sen-atm. 

Dissemhlahle , Diflbrmia. 

Dwisible, Parlibilis, ComposiCos* 

Doloir {eri)^ Dolabriformis. 
Valva. Dore, Aureus, Auralus. 

CoUer et te part telle, InvoluccUam. J)os des striesy PuWinas. 
ColUer, Annnlus, Yerticillus. Double, Duplex. 

Comprime, Compressus. Drageon, Surculiis, Stolo. 

Coque, Coccum. Drape, Laiiatus, Tomeatosiis^ 

Coquille^ Putaroen. Dresse^ Erectus, 

Cordon ombilicaly Funlculns. um- Droit y Rectus. 
blllcalis. Dupet, Pubes. 

Cordon pistillaire^ CborcU pistlUa- 

ris, St^liscus. Ecailles, Sąnamic. 



ris, Stj 

Cosse^ Łegumen 

Cóte, Costa. 

Cóte de stries^ Pulyinus, 

Cótes, Latera. 

CoteuKy CosŁatns. 

Coton, Tomentunit 

Couche', ProciimbeDS , Humifusus, 

Decumbeos, Incumbens. 
Couche, Stralum. 
Coude, Gienictilatus , Flexuo8U8* 
Coudee, Cubltiis. 
Coulanł, Flagellum. 
Coupe, Scypliiis, Cyatbus. 



Ecarte, Remotus, Patena. 
Mchancre, Emarginatiis. 
JEcorce, Cortex. 
JEcrase, Relnsus. 
Ecusson, Pelta. 
JEcusson {en), Scutatns* 
Effiley Atteouatus, Yirgatiift. 
Egal, Aeąualis. 
Blance, Exaltatus. 
Elargiy Extensus. 
Eloigne, Remotus* ' 
Bmbrassant, Amplectans. 
Embricant , Imbricans. 



Coupe, Scypliiis, Cyatbus. Embricant, Imbricans. 

Courant, Decurrcns. Embriąue, ImbricatDs. 

Courbe, Curvus, Incurrus, Defle^ Emousse, Uebetatus, Retusna^ 
xus, NutaDS. Empan, DodraDS. 

Enfle, Inflatus 



xus, NutaDS 
Court , Brevb. 
Coussin (e/»), Piilyinalus, 
Coussinet , Pulvinus. 
Coupert, Tectus, Tunitatiis. 
Crampone , Ailigatus. 
Crampons, Fulcra. 
Craquant , Scariosus* 
Cray one, Łineatus. 
Crepuj Crispus, Luxurlans. 
Creux, Cavv VWi^A^^.^^ 

Creux en gt 

Creuasse, Rlmosus. 
Crin, Crinis, Seta. 
Crochets, Retinacula* 
Crochu, Uamosus. 
Croissant {eri), Łunu1atus« 
Crosse (en), Circiualis. 
CroAsette , Ma 1 1 eo 1 us. 
Cuspide, Cu spis. 

Dcbris, Re1i(]uiac, Ramenta. 
Decłiire, Lnciiii.itus. 
Decoupdi Seotus, I;'i4»u8. 



.■^fcyłw , -— — — 

Enfume', Fumosns. 

Engainant, YaginaDS* 

Enłasse, Confertus. 

Entierj Integer, 

Entonnoir, Scyplms. 

Entonnoir {en), Circumsepiens , la- 
fundibuliformis. 
— ^^, ^.,-^^-, — .,„.x„..„. Entortille, Yolubilis. 

Creu.r, Cayus, Fistlulosus. Entre-noeud, Internodium. 

Creux en gouttiere, Caualiculatus. Enueloppant, lucludeas. 
rJr/.w/Tc.c/*'- K;mrkfiiia. Enucloppes JloraUs , iDtegumeoU 

flora I ia. 

Epais, Crassus. 

Epars, Sparsus. 

Eperon, Calcar. 

Epii Spir.a. 

Epillet, Spicula* 

Epine, Spina. 

Epineux, Spinosus. 

Epingle {en)t AcerosQf« 

Eytece, Spec i es. 

Efage, Tabulatus, 



Digitized 



by Google 



261 



Stale\ Patiiliis, Palens. 
J^łamine, Sta men. 
JSłendarł , Vexillum. » 
Jitendu , Patens , Patulufl* 
JEłoile, Stellatiis. 
Mtoupe^ Stupa. 
Mtroitj A ng 11 status. 
£t/ase, AiupUatus* 

JFacCy Pagina. 

JFaisceaUi Fasciculus* 

Fauve, Fulvus. 

Faux-, Spiirlus. 

Femelle, Femina* 

Fenduy Fissus. 

FentCy Rictus. 

Fermę i Rigidus. 

Festonne, Sinuatus, Repandus. 

FeuHladct Frons. 

FeuUlcy Folium. 

FeuilletSf Lamellae, Laminae* 

Feuillui Follosus. 

Flasaue y Debilis. 

Fleche {en), SągitUŁus. 

FU chi y Flexus* 

Fleury Flos. 

Fleurette^ Flciiron, Flosculus. 

Floraison , FloresccDtla. 

Flottant, Flułtans. 

Foiblcy Debilis. 

Fossette, Fovea. 

Fourchuy Furcatiis, 

FrangCy Fimbriatui. 

Fruit , Fnictus. 

Fuseau (en)^ Fusiformis* 

Gainey Yagina. 

General y UoiYcrsalis. 

Genouy Geniciilnin. 

Genouilley GeniculaŁus* 

Genrcy Genus. 

Gerse\ Riinosus. 

Glawe {en)y Ensiformis. 

Glauguey Glaucus. 

Godet [en)y Urceolatus. 

Goitrcy Struma« 

GorgCy Faux. 

Goudronn^y Piceus. 

Goupillon {en)y Aspergilliformis* 

Goussey Łegumen. 

Grainey Semeot 

Grappey Racemus. 

Grasy Garnosns. 

Greffcy Insertio. 

Grelę y Gracilis, Exilis, Tenuis* 

GrHot (e«), UrceolaJLus* 

Grenuy Grauulatus. 

Grimpanły ScandenSt 

Grisy Griseus. 



Grossesse , Orossificatio. 

Groupe, Sorus. 

Grumele y Grumosus. 

GueuU {€n)y Personatus, RiDgens* 

Hamecony Hamiis, Uncus* 
Mampcy Scapus. 
Herisscy Hirtus, Jlispidus* 
Houppey Barb». 
Hamblcy Humilis. 

Incourhćy Incuryiis. 
Infeuilley Aphyllns. 
Insexe y Neuter. 
Jnstipuley Exstipulatus. 
InterrompUy Interruptus* 
IntigCy Acaulis. 
Inpolutify Involulivus. 

Jaspdy Jaspideus* 
Jęty Stolo. 
Jumeauy Didymus, 

Jjdchey Łaxus, Debilis* , 

Lainey Lana. 

JLaiteuTy Lactens. 

Lambeauy Laciaia. 

Jjame y Lamina. 

Jaanguettey Ligula, Semiflosculufl* 

Jjanihrcy Lacinia. 

LargCy LaŁus. 

Larine bałuvique {en)y CIavaŁu8« 

Jj^re I Lablum. 

Jjiege y Sub erosus. 

Jjignd y Lineatus. 

Jjign<:uxy Lignosus. 

Itissey Laevis, Laeyigatns. 

liwrety Liber. 

hosange [en^y Rhomboidalis* 

Jjuisan, Lucidiis, Nitens. 

Lune'y Lunule {en)y Lunatus* 

MainSy Girrhiis* 

Mdley Mas, Masculus. 

Mamelony TJmbo. 

MarcottCy Gircunipositio; 

MarecageuXy Paluslris. • 

Masse \eTi)y CIavatus» 

Matinaly Matutiuus, 

Mediaircy Medius. 

M^łisy Hybridus, 

Mince y Tcnuis, 

Moelley Medulla* 

Moly Mollis. 

Molette d^eperon (en), RoUtns. 

Montagnardy Montain^ Moatauus* 

Monłanły Adscendens* 

Mordu y Praemorsiis. 

Mwique y Moschatus* 



Digitized 



by Google 



262 



JfaceUe^ Cańoa. 

Naeeanł^ NaUns* 

Nam^ Naniitt. 

Jsauette (en)^ Malplgliiaceof. 

Nerpure, NerTus. 

Nichffj N idu I a ni. 

NipelU, Fastigiatus* 

Noeudy Nodus. 

Noeud pałał j Colliim. 

Noisełtey NucuUk 

NoiXi Nux. 

NoueuXy Nodosus* 

Noyau^ Nucleus* 

Nu i W uduś. 

Oeilj Gemma.' 

Oeufy Ovum- 

Oignon , Bulbus. 

OmbelUy TJmbella. 

Ombilic, tJmbilicus, 

Ombilic exłerne^ Hilns* 

Ombilic internę , Chalaza* 

Oncłueux y UucŁuosus. 

Onde y -Undatus. 

Ondule, Uudulatua* 

Onglcy Ongleł, Ungiils. 

Onguicule y Ungulciilatas; 

Orange, Aurantluiu. 

Oreilley Auriculatus. 

Oreilifftłe, Auricula. 

Osselełf Nucula, Pyrcna. 

Ouaircy Ovarium. 

Ot^e\ Ovata8. 

Outre-, Ascidliim. 

Ouuert, Patens. 

Oupertures delamoeUe^ Łacunae. 

Pagey Pagina. 

PaillełtCf Palca, Glama* 

Paire^ Jiigum. 

PalaiSy Pa I a tum, 

Palej Pallidus. 

Panache^ Yariegatus. 

Paquety Spicula. 

Partagćf Partitus. 

Pediairey Pedatus. 

Pedoncule j Pedunculns. 

Peinłj Pictus. 

Pelotone\ Glomeratus. 

Pencke y Nutaus. 

Pendant, Pendulus. 

Pennaii/ide, Piuualifidus. 

Penne, Pinnatus, 

Pepin, Nucleus. 

Pepon, Pepo.^ 

Perruąuey ,CaplllItlum« , 

Pertusy Pertusus. 

Petit , Pawus. 

Piedy Pes. 



Pileux, P1I08U8. 

PiguanSf Arma. 

Pique (en)j Hastatns. 

Plateaut Lccus. 

Pli^, Plicatus, Deflexu8. 

Plie cóte a cóte , Couduplicadrns.* 

Plie de haut en bas^ Rep]icaŁivus« 

Plie moitie sur moitie'^ E^utaŁirus* 

PUssCf PlicatWus. 

Plonge, Submersus* 

PoiU, Pili. 

Poincony Spadix* 

Point , Punctum. 

Pointę t Echinus. 

Point u y Acutus. 

Poire {en)y Turbinatns*' 

Porty Habims, 

Potagkrcy Oleraceus. 

Poucey Polles., TJncia. 

Pousse jeune, InnoTatio, TurioJ 

Poussiere ficondante^ Pollen. 

Prairialy Pratensis. 

PressCy CoDgeslus. 

Precoccy Precox. 

Productions medullaireSy Radli me* 

dullares. 
Prolongepar la bfsse , Basi solutus. 
PropaginCy Propago. 
Protectrices feuilles, Munientia folia* 

Oueuey Gauda* 
óueue de chaty Amcntum. 
Queue de la raciney Caudex ra- 
dicis. 

RabąttUy Invcrten8. 

Raboteux y Scaber. 

Raccourciy Abbreyiatus. 

Raccy Yarietas. 

Racincy Ra dix. 

Rafie y Racbis^ 

Raie y Łinea. 

Ramasse, Glomeratus , CoDgestns. 

RameaUy Ramus# 

Ramilley Ramulns* 

Rampanty Repens. 

Rapproche y Approximatus« 

Rature'y Liiuratus. 

Raye y Linealus. 

Rayony Radius, 

Rebrousse y Reirorsus. 

Recoquille y Circinalis. 

Recourbe y Rccurrus. 

Redresse'y Adscendens > Assorgens* 

Reflechiy Reflexus. 

Re^imey Spadix. 

Rein {en)y Reniformis. 

Rej et on y Re jęty Stolo, Talea* 

Renjlćy Incrassatus. 



Digitized 



by Google 



263 



Renperse, Inycrsus, Reclinatus* 

Jlependu , EiTusus. 

JReseruoirs d'airy Łacuoae* 

Jlesserve, Striclus. 

Restanły Persistens. 

Retreci, ADgusUŁus. 

Ride^ Ruga. 

Riperain, Riparins. 

Roidf Rigidus. 

Rond, Orbicularis, RotundoA* 

Rondache {en), Runcinatus. 

Ronge , Erosus, Praemorsus* 

Rotace, Rotatus. 

Roue {en)<t Rotatus. 

Rou^e y Ruber. 

RouilleuXf Rubiglnosns. 

Roule en corneł, Convolntivu8. 

Roule en dedansy lDVolutlvu8. 

Roule en dehors, RevoluliTu»« 

Roule en dessous j RevoIutus. 

Roule en dessus, Inyolutus. 

Roulees feuitteSf Clrcinalia folia* 

Roux, Rufus. 

Rude, Asper, Scaber|,Scabridu3* 

Ruquey Rugosus. 

Sabre (en)y Aclnaclformis* 

Safrane, Croceus. 

Saillant y Exsei'Łus« 

Sale, Salinus. 

Sapeur, Sapor. 

Sci& (en), derratus*' 

iSec, Siccus. 

Semaison, SenuDatio. 

Semblable, CoDfornus* 

Semence, Semen. 

Serie {en), Seiialis. 

Serre, Confertus, Coarctahii* 

Sei/e, Allmonia, Lympha* 

Setfeux , L^mphaticus. 

Sillone , Siilcatus. 

Situation , Situs* 

Soie, Seta. 

Sol, Soliim. 

Sommeil, Somnns* 

Soinmet, Apex. 

Souche, Caudex. 

Soucoupe (en), Hypocraleriformia. 

Soude, Connatiu, Goalitua* 

Soufle, Inflatus. 

Sous, Sub. 

Soutiens, Fiilcra. 

Soyeux, Sericeus. 

Suc^irs, Haustoria. 

Support, Siipes. 

Surjace^ Superficies* 



Tablier, Labcllnm. 

Tache, Maculaliis. 

Tachete, Maciilosus. 

Talon t Auricula. 

Tardif, Serolinus. 

Tete (a, en), Capitatus. 

Tete de Jleurs, Capltulum* 

Ttge, Ca u lis. 

Tigelle, Cauliculus. 

Tissu, Tela, Tes.tus. 

Toise, Orgya. 

Tombant, Deciduus. 

Tordu, Tortiis. 

Toupie (en) , Turbioalus. 

Tourbeux , Torfaceus, 

Tourne, Resiipinatus* 

Tracant , Stolonifer. 

Tranchanłj Acutangiilus* 

Trisannuel, Triemiis. 

Tronc, Truncus. 

Tubę (eTz), Tiąbulatiis, Tubiilosus* 

Tubercule, Tuber, Tuberculum* 

Tuile, Imbricatus. 

Uni, Łaeyis. 

Urnę, Caljptra, Theca , Pyxldiaiiu 

Vaisseau, Yasa. 

Valve calycinale, Glnma ca]yx* 
Valve corollaire, Gluma corolla. 
Valves , Valvae, Valvnlae. 
Teilles des planłes, Yigiliae plan* 

tarum. 
Teines, Vcnae. 
Yelours, Yelameii. 
Velu, Hirsutus, PllosuSy yillosas* 
Vert , Yiridis. 
Vuide, Inanis. 
Violet, Yiolacens. 
Violou (eri) , Pandurlformis* 
Vireux, Yirostis. 
Vivace, Perenuis* 
Toile, Yelatus. 
Voisin, Approximatn8« 
Tolant, Pappus. 
Volve, YoWatus. 
Voluble, Yolubilis. 
Toute (erC), Forntcatas.' 
Voute, Fornicatus. 
Vrille^ Cli-rbus. 

Zigsag, Flexuosu8| Retrofractus^ 
oigmoideui* 



Digitized 



by Google 



264 



WYRAZY NIEMIECKIE* 



Ahart , Varicta8. 
AbJiUUg^ Deciduus. 
Abgebissen , Praemorsns* 
Abgebrochen^ Abrupius. 
AbgeLiirzł ^ Abbrevialu8. 
Abgcschniłten , Truucatus* 
Abgesetzty iDterslinctus. 
Abgesondertj Separatus. 
Abgestutzł y Truucatus. 
Abgewendet y Aver8us. 
AbLangy Oblongus. 
AblegeTy Circuiupositio. 
Abnehmendy Decresceus. 
Aborłierendy Abortiens, 
Abricosengelb » Armeniaceui* 
Absdłzttj Geuicula* 
Abschniłt y Łacioia. % 

Absonderungskanaly Ductus excre^ 

torius. 
Abstehendy Patens, Dlstans, Dis- 

cret^s, Rarus. 
Absteigendy Descendens. 
Abwdrtsgebogeriy Recuryatus* 
Abwdrtssteigend y Descendeos. 
Abweohseldy Alternans, Alternus* 
Achse, Axi8. 
Achstily Axilla. 

Achsehtdndig y Alarisi Axillari8. 
Aehty Octo. 
Achł fachy Octonns. 
Ackefy Agrestis. 

Ackerrdndery Ackerrodne^ Ycraurae. 
Adardstig , Anastoniosans^. 
Aderigy Yenosus. 
AderloSy EyenluSy Ayenius. 
* Adeffiy Veiiae. 
Aderrippig , Yenoso- ner vosus^ 
Aechty Verii8. 

Aehnlichy Similis, Conformis* 
Aehrcy Spića. 
Aehrcheriy Splcula. 
AehrenfÓrndg y Spicatus. 
Aestigy Raiuo8as. 
Aetzendy Corrosiyus. 
Aeussercy Externus, Eiterlor* 
Aeusserekelch y Calyculus. 
Aeusseres Anseheriy Habit os* 
Afterbeere y Bacca. 
AfterblcUt y Stipula. 
Afterblattlos y £xstipulatu8. 
Afłerbldttrich y Stipulaccus* 
Afterdolde y Cyma. 
Afterdoldenformig y Cymosus. 
Afterschirm y Cyma. 
Afterstrauss y Corymbus. 
Allgemeiny Communis, Uoiycrsalis* 
AUmohUgi Pcdetcuum« 



Alperiy Alpc». 

Androgymsch y Androgyi^us. 
Aneinander gest elit y Appositns.' 
Angedriickty Adpressus , Appressus* 
Angehauft y Aggregatus. 
Angeleimt, Agglutinatus. 
Angeschwolleriy Tuniidus, Turg^i— 

dus, Torulosus. 
Angesełzt y Impositus. 
Angewachseuy Adoatus, Accretus* 
Anłidngsel y Appendii. 
Anliegendy. Accurobeos* 
AnsatZy Apophysis. 
Anstehendy Contiguus. 
Antheray Anthera. 
Anwachsendy AccrescenS* 
Apfely Poihum. 
ApfelfÓrmigy Pomiformk. 
Apfelfrucht y Pomiiui. 
Apjelgruny Prasinus. 
ArrUy Depauperatiis. 
Armblumig , Paiiciflortis. 
Armfórmigy Decussatus, Brachia- 

tU8. 

Artnslang y Cubitalis. 
Arty Species. 

Aschjarben , Tephroleucus. 
Aschgrauy Cinereus. 
Asty Ramu8. 
Aststdndigy Rameus* 
Astwinkely Ala. 
Atlasartigy Sericcns. 
Aufbluhen , EffłuresceaŁia* 
Aufgeblaseriy InflatU8. 
Aufgerichtet y Elatus, Eleyatns. 
Aujgerissen , Rimosus. 
Aufgerollty Circinatiis, layolulus. 
Aujgesetzty Iillpositus. 
AujhÓrend y Evauidus« 
Aufliegendy Incum.bens. 
Aufrechty £rectu8. 
Aufspringend y Dełiiscens. • 

Aufstehendy Patens. 
Aufsteigendy Assurgens. . 
Aufwdrtssteigend , Adsc endens* 
AugCy Oculus. 

Augenblicklich, Momeutaneus* 
Ausdauerndy Pereuois. 
Auseinanderstehend , Remotos. 
Ausgeartet y Aborcieos. 
Ausgebisseuy Erosus. 
Ausgebr^itet y Dilatatus, Dlyarlca* 

tus, Oiyergens , Expąasiis« 
Ausgefressen y Erosus. 
Ausgefullty Farctus. 
Ausgegraberiy SculpŁus. 
AusgehiihU^ Coucayus. 



Digitized 



by Google 



265 



ufusgerandeł , Rettisns. 
^usgespreiteł , DWartcaliis. 
^usgerandet y Emarginatus, 
^usgeschnitten , Excisus. 
u4.usgeschweijt , Hepandus. 
uiusgesperrt ^ Diyer^eus. 
ułusge.siochettj Scrobiculatus. 
yiustdndisch ^ Exoticiis. 
uiuslaufendt Exciirreus. 
uiusldufer t Stolo. 
jiassamen^ Seiumatio* 
uiusJiałZy Lepra. 
^usschlagen , Foliatlo , Yernatio, 

Froudesceotia* 
jiusschlagendy Frondescens. 
^usschlagsschuppig , Kameutaceus. 
jiasschnitt , Laci n ia. 
Ausschóssling , Turio, 
Aussen^t Exlra. 
Aussonderung y Ezcretio. 
Auswdrts gcdrehły Retortus. 
jiuswdrts gfckrdmmty Reciirv»tii5. 
Auswdrts gerolUj Revolutivus. 
Auswdrts Jcrummendy Recuryaiis. 
Auswuchs, Exosiosis. 
Auszehrung, Tabes. 
Axey Axis. 

Balgkapsel, FoUiculus. 

Bandjórmigy Liguiatus. 

Bart, Baiba, Labcllum. 

Barłhaarig, Bartig ^ Barbatus. 

Basisy Basis. 

Basty Liber (łyko). 

Bastard, Hybridus. 

Bauchy Veuter. 

Bauchigy Yentricosus. 

Baum, Arbor. 

Baumdhnlichy Dendroidw, 

Baumartig , Arboreus. 

Baumcheriy Arl)uscula, 

Bebldłterty Foliosus. 

Becker y Scyphiis, Cyathus , Cy- 

pliella. 
Becherfurmg y Ciipulatus, Cyathi- 

formis, P)xidatiis. 
BeckenfÓnnigy Urceolaris. 
Bedeckend yTe^ens. 
Bedeckt y Tectus, VesUtus. 
Beercy Ba cc a. 

Beerendhnlich , Bacciformis. 
Beerenartlgy B.iccatus, 
BeetcheUy Areola. 
Befruchtungssduley Coliimna gcni- 

talium. 
Befruchtungstheile i Organa fruc- 

Łificationis. 
Begattungsperiode y Fructificatio. 
BegrdntUf LimiUtus. 



Behaarł y Pilosiis. 
Behdltery Gongylus, 
Beilfćrmlg , Securiforiiiis. 

Beinahey Siib. 

Beinarłigy Belnharty Osseus. 

Beissendy Yellicaus. 

Bekleidet , Vestitus. 

Belaubt y Froudosus. 

Beniahlt , Plctus. 

Bepanzert , Łoricattis. 

Beraucht y Fuliglnosus* 

Bereifty Priiioosus. 

Berge y MoDtes. 

Berlinerblau , Cyaneus. 

Berstendy Riiplilis. 

Bescheidet , Vag i natus . 

Besenfórmigy Muscariformis. 

Besondersy Partlalis, Propiiiis. 

Bestdndig y PersIsŁeus. 

Bestinimty Delermiaatus. 

Betdubend y NarcoŁicus. 

Bethaut y Rorldus. 

Bewaffnet y Arniatus. 

BewegLichy Mo b i lis, Yersatilis, 

Bewehrt y AiitiaŁus. 

Beynahey Sub. 

Biegsaniy Flexilis. 

Bienenzelig y Favostis« 

Bindcy Fascla, Zoua* 

BirnfÓrmig , Py r i form i s. 

Bisamartig y Moschalus. (mii. 

Bischofskappenjormigy Milraefbr>- 

Bitter y Auiarus. 

Bldschen, CisŁuIa, Papula, Vcsi- 
cula. 

Blascy Ampulla, Yesicula* 

Blasigy Bullalus. 

Blassblauy Caesius* 

Blassgelb , FIavus. 

BlassgraugrUuy Lividu8. 

Blassmennigroth , Lateritius. 

Blassrostfarben , Tesuceus* 

Blassrothy Rubicuadus* 

Blat ty Foliuiii. 

BlattansatZy Stipula. 

Blattartigy Foliaceus. 

Bldttcheny Foliulum. » 

Bldttchenpaarey Jugiim. 

Blatteri^ y Papulosus. 

Bldtterigy Foliatus , Foliosus, Fo- 
liaceus. 

Blatterriy Papulae. 

Blattfederchen , Plum ula* 

Blatthdutcheny Ligula. 

Blaltknospcy Foliifera gemma* 

Blat t los y Apb)Iliis. 

Blattscheide y Vagioa. 

Blattsplittery Raaienta. 

BlattstieL PeUolus. 
34 



Digitized 



by Google 



266 



Blattwinhel, AaiIUi. 

Blauy Coeruleiis. 

Blau^rdnlich y Glaiicus* 

Blauiichbraun y Pnllus. 

Blćlbendy Pereniiis, Persifitens* 

BUich, Pallidus. 

Bleyfarheriy Plumbeus. 

Bleygrauy Plumbeus, LWidas* 

Blitzend, Fulguraas. 

Bluhełij InBorescenlla* 

Bliihezeił , Anthesis. 

Blumchen, Flosculus. 

Blume y Flos. 

Blumenbalg y Gluma corollma. 

Blumenblatt y Petalum,( Folium 
florale. 

Blumenblatt formig , Petaloideus. 

Blumenboden f Aeceptaculum florls. 

Blumendecke , Perlanthluin. 

Blunendecke allgemeine > Autho^ 
diuiu. 

Bluinenhdlle y iDYoIucrum. 

Blumenkrone , Corolla. 

Blumenscheide , Spatha, 

Blumenschu/eify Anthurus. 

Bluinenspelze , Glumella. 

Blumenstand, luflorescentla* 

Blunienstaub j Pollen. 

Blumenstiel t Pedunculus. 

Blumenstrauss , Thyrsus. 

Blumentraube y Racemus. 

Blumenuhr <, Horologium ilorae* 

Bluinenzapfen y Strobilus. 

Bltithtf, Flos. 

Bldthenblatty Folium flora le. 

Bluthenboderiy Receptaculum floris. 

Bhithendecke y Perianthlum. 

Bldthenkopf^ Capitulum. 

Bldthenkranz , Verticilliis. 

Bldt haust and , I nflorescentla. 

Bldthenstengely Scapus 

Bluthenstiely Peduuculus. 

Bluthenstiehcheide , Spalha. 

Bldthenfttrauss y Tliyrsus. 

hluthent r agend y Florifer. ^ 

Bldthezeit y Anlhesis, AesŁiyaŁio. 

Blutrołh y Sanguineus* 

Bockigy Hircinus. 

Boden , Fundus , Solam ,1 Recepta- 
culum. 

Borstey Seta. 

Borstenartig y Setacens. 

Borstig, Hirtus, Setosus. 

Borsłig-zugespitzł , Cuspidalns, 

Brachacker y Arva, 

Brandy Ustilago. 

Brandigy Sphacelatns* 

Braun y Brunneus. 

Braungelb, FuIyus* 



Braungrau * LWidus. 

Braungrdnlich y Aeneutf* 

Braunrothy Fuscus. 

Breity Latus. 

Breitbldttrigy Łatifolins* 

Brennendy Urcns. 

Brennend hellgelb, Sulphureos* 

Brennspitzey btimulus. 

Breyy Pulpa. 

Breyartig y Breyigy Pulposus. 

Bróckeligy Gruinosus. 

Brdchigy CrusUceus, Fragills. 

Bruty Gongjlus. 

Brutzwiebely fiulbulus. 

Bdchscy Theca, Pyxldiuin* 

Buchty Siuus. 

Buchtigy Sinuatus. 

BuckeŁy Umbo. 

Bulbenfórmig , Bulbiformls. 

Bulbentragend y Bulbiferus* 

Bundy Yariegatus. 

Buschy Dumetum. 

Bdschely Fasciculus. 

Biischelartig- formig -Ugy Fascir 

culatus. 
Byssusartigy Byssaceus* 

Caprification , Caprlficatio* 
Choriony Chorlon. 
Citrongelby Citrimis. 
Concentrisch , Concentricus. 
Connectiuy Coiinectivum. 

Ddchery Tccta. ^ 
DachziegelfÓrmig » Imbricatns. 
Dauerndy Persisteus. 
Deckblatty Bractea. 
Deckbldttchen , Bracteola. 
Deckbldttrig , Bracteatus. 
Deckey Indusium* lntegameiitiux 
Deckelcheny Operculum. 
Degenfórmig , E osi for mis. 
Deltoidisch , Deltoideus. 
Demantartigy Adamantiuus. 
Dendritisch , Dendriticus. 
jyichty Deusus, Confertus, Com- 

pacŁus. 
Dicky Grassus. 
Dickhalsigy Cerviculatus« 
Dicklichy Scropluilosus. 
Dintenartii(y Adstringens. 
Diócischy Dioecus. 
Dbldcheny Umbellula, 
Doldcy Uinbella. 
Doldfnfbrmig , Umbellatns. 
J^oldentraube , Corj m bus. 
Doldentraubig y Corymbosns. 
I>oppelty Duplex,. Dupllcatus* 
Doppclt gejarbt j Bicolor. 



Digitized 



by Google 



267 



Doppelt gefiederty BipinnaUis. 
Doppelt gepaarł^, blgemious. 
Doppelt zusammengesełzłjDecom- 

positus* 
Dorny Spina. 
DornhecJce, Dumetum. 
^ Dornigi Splnosus, 

Dornspitzigj Spinescens. 

Dołter, Yitellus. 

Dołtergelb , YiteUlDUs. 

Drahtjórmig , Teres, 

Drehbar, Veisatili8. 

Dreheny lutorsio. 

Drey, Tri. 

Dreydstigi Trifidus. 

Dreyeckich, TriaDgularis. 

Drey fachy Terniis, Triplicatus. 

Dreyfach gefiedert y Tripiouatus. 

Dreyjach zusammengesetzt ^ Su- 
pradecompositus. 

Dreyfaltigy TripIJcalui. 

Dreyhdusigy Trioicus. 

Dreyidhrig , Triennis. 
I Dreykanttgy Triqueter, Trian^laris. 

Dreylappig y Trilobus. 

Dreymdnnig , Triandrus. 

DreymahL dreyzdhlig^ Tergeminus. 

Dreypaarjgy Trijugus. 

Dreyreihig , Trifarius. 

Dreyseitig , Tr i g o n us . 

Dreyspaltig , Tripartitus, 

Dreytheiligy Trifidus. 

Dreyweibig y Trigyniis. 

Dreywinklig y Trigonus. 

Dreyzdhlig y Terniis , Ternatns. 

Drtyzahmg , Tridentatus. 

Dreyzeilig y Tristichus, Trifarius. 

Druseriy Glandula. 

Drusenlosy Eglandulosus. 

Driisig y Glaudulosus. 

Dunkely Obscurus, 

Dunktl aschfarbeny Atrocinereus. 

Dunkel holzfarberiy Fuscus. 

Dunkel rothy Phoeniceus. 

Ddnriy Gracilis, Tenuis, 
I Dunn słehendy Barus. 

Durchbohrty Perfolialus, Perforatns. 

Durchbrochen , Perforatns. 

Durchgelaufen , Percursus. 

Durchgewachsen , PerfolIaŁus. 

Durchlaufend y Percurrens. 

Durchlóchert , Perforatus. 

Durchscheinendy Pellucidus* 

Durchsichtig y II}alinus. 

Durch^tossen , Pertnsus. 

Durchwachsen , Perfoliatus. 

Ebeuy Planus, Laevis. 
Echt ^ Vcru8, 



Eckey Angulus. 

Ecktgy AiiguIatuS) Gonos. 
- Eiehely Glans. 

Eigeriy Ligenł lichy Proprius. 

Ei(fy Endeca. 

Einfachy Simplez. 

Einfdrbig , Unicolor. 

Einjórmigy Uniformis., 

Einfugungy Insertio. 

Eingebogetty lufl exus. 

Eingebohrt y Pertusus. 

Eingedruckt , Betusus. 

Eingefugty Inserlus. 

Eingehullty lnvolucratus, Tunicatus* 

Eingekerbt y EmarginaŁus. 

Eintreknickt , Infractus. 

Emgerisseny Accisus. 

Eingerollt y luTolutiyus, InvolutU8. 

Eingeschlagen y Cucullatus. 

Eingeschlechtig ^ TJnisesualis. 

Eingeschlossen y Inclusus. 

Eingcschnitteriy Incisus, Laciniatuf. 

Eingesenkt , Immersus. 

Einhdusigy Monoicus. 

Einheimischy Indigenus. 

Einjdhrig y Aonuus. 

Einmdnnigy Monandrus. 

Einpaarig , Un ijugus . 

Einreihigy Uniserialis, Unilateralis* 

Einschliessend y Includens. 

Einschnitt , Lacinia , Incisura. 

Einseltigy Secuudus, Unilateralis* 
Einseitig geneigty Heteromallus* 
Eintdgig y Ephemerus. 
Einwdrts , Introrsum Tersus. 
Einwdrłs gebogeuy InvoIutus. 
Einwdrts gekrdmmty lDCurvatuf« 
Einwdrłs krummendy Incur^ans. 
Einweibłgj Monogynus. 
Einzeilig y Secuudus. 
Einzelriy Solitarius, Singularis, Pro- 

prius. 
EisgraUy Canus, Incanus. 
Eckelig , Nauseosus* 
Elastischy Elasticus. 
Elfenbeinweiss y Eborinus. 
ElUy Bracliłum, Uloa. 
Ellelangy Ulnaris. 
Ellipsomisch y Ellipsoidens. 
ElUptisch, Ellipticus. 
Embryoy Embryo. 
Ende y Apex, Terminns. 
Enddhre, Terinioalls spica. 
Endblatł y Iiupar foliolum* 
Endtheiley Terminalis. 
Engschuppig y Tmbrlcatus. 
Entbldłłcrn , Defoliatio. 
EntblÓssły Denudatus. 
Entfernty DisUns, Remotus. 



Digitized 



by Google 



26S 

Entgefren^esetzt , Opposiliw. 
Mntmaiuit , Casti-alus, 
EntsteUun«^ , Deformatio. 
MntwickeŁungt Evoliitio, 
Entwurf, iludimcnlum. 
Erdart, Terra. 
Erdgiirtel', Zona. 
Erdgie.ssun^ , EKtrarasatio. 
Erhabefij Gonvexii8. 
Erhdrtendj Induresceus. 

Erndhrung , Wutritio. 

Erste, Priinarius. 

Ersłickend, Siitfocans. 

Erweiłerł i Amplialus, Dilatatas. 

Et was t Siib. 

Excenfrisch , Exc€ntricu8« 

Eydotter^ Yitallus. 

Eyer, Ova. 

Eyerbthdlłer^ Ovarium. 

Eyerchen^ Ova, Ovula. 

Eyerstocki Germeo, Ovai'ium« 

Eyformigy OvaUi», OvoIdeus. 

Eyrund, Ovatus. 



Feilstauhdhnlich , Scobiculatus. 
Feinbehaart ^ Pubesccns. 
Feingekerbł., Crenulatiis. 
Feiiigesdgt , Se.rnil atus. 
FeingespUzt , Cuspidatus. 
Feingrubig, Fovcolatus. 
Feinhaarigf Pubesccns. 
Fein gezdfmelł^ Dcuiiculatus, 
Felder ^ Gam pi. ^ 

Fe liche n, Pellicula. 
FelseUy Riipes. 

Felsendrusen, Stalagmiticae glan- 
dulae. 

Fensterchen , Fencstra. 

Fest, Solidus. 

lett, Fettig, Pinguis, 

Feucht i Hiimidus. 

Feuchte Brandy Gangrena. 

Feuchtend , Humcctaas . 

Feuerfarben y Flammeus, Igneos* 

Fieder, Pinna. 

Fiederchent Pinnnla. 

Fiederspaltig , Pinnalifidus. 



Ey Weiss, Eyweisskórper , Albumen, Figur, Figura, 

Eyweisshdltłg . Albuminosus. Figur irt, Figiuatus, Eifiguratus. 



Eywelsshdutchen , Aninios. 
Eywelssstoff, Albuineu. 



Fach, ŁocnlameDtum. 
Fdcher, LoculanieaŁum, 

luui. 
Fdcherartig, Flabellatus. 
Fdcherformig , Flabelliformis. 
Fdcherhaut , Eudocarpiuin. 



Filz, Toinentum. 
Fłlzig, Tomeutosus, Yillosus. 
Fingerjormig , Digitatiis. 
FingerhutfÓrmig , Digiuliformis. 
Flabel- Flach , Planus- 

Flachbldtterig , Homallopbyllus. 
Flachę, Pagina. 
Flachgedruckt , Depressiis. 
FlachsiTubig , Scrobiciilatus. 



Fdcherig, Loculosiis, Łoculamen* Fldchig, Facietatus 



tosus. 
Fad, Insipidus. 
Faden, Filum. 
Fadenfórmig ^ Filiformls. 
Fadenhdngend , Filipendulinus. 
Fadentr agend, Filifer. 
Fadig, Fibrillatus, Filamentosus. 
Fahlgelb, GiKiis. 
Fiihne, Vexilliiin. 
Falsch, Noihus, Spurliis, Pseudo. 
Fallig, Rugosus. 

Farbenlos, Achroos , Decolor. 

Farrnkrduter , Filices. 

Fas er , Fdserchen, Fibrilla. 

Faserartig, Faserig, Fibrosus. 

Fasernetz , Reticuluiu. 

Fast, Sub. 

Faulig ^ Puti-escens, Putiidus. 

Federartig, Phimosus. 

Federbldttchen , Pinnula. 

Fedarchen, Pappus, PI u mula. 

Federig ^ Pluniosiis. 

Fi'hlschlagend , Abortieus. 

FeigCy Ficus. 



8l* 



Flammenroth , Flammeus. 
Flaschenformig , Lagetiatus, 
Flatterig, Flaccidus. 
Fleck, Mac ula. 
Fleckig , Maculatus. 
Fleisch, Caro, Parenchyma. 
Fleischdriisen, Subcutaneae 

dulae. 

Fleischfarhen , Carnetis. 
Fleischhaut , Sarcodermis. 

Fleischhulle , SarcocarpiunU 

Fleischig , Carnosus. 

Fleischstacheln , Muricatus. 

Fliegend, VolaDS. 

Fliessend , Flui lans . 

Flockig , Floccosus, Gruiuosus. 

Fluchtig, Fugax. 

Flugel, Ala, Pterygium. 

Flugelformig , Alatus. 

Fliigelfrucht , Sauiaia. 

Flugsand, Arena luobilis* 

Fluss, Fiu vi lis. 

Flussig, Fluvidus« 

Flułhend, Fluitaus. 



Digitized 



by Google 



269 



Form^ Forma. 
Forłlaufendt Continuus. 
Fortsatz , Propago. 
Fortwachsciid, Accrcscens, 
Franse , Fimbria. 
Frey^ Liber , Solutus. 
Frachty Fiuctiis. 
Fruchtdhnliclh Friicllformis. 
Fruchtansetzeriy Grossificatio. 
Fruchłaugeii y Gemniae friictiferac, 
Fruchtbalg , Folliculus. 
Fruchtbary Fertilis, Fructificans. 
Fruchtbehdlłer y Thalaniium, Spo- 

rangium. 
Fruchtboderij Keceptaciilum fruc- 

tus. 
Fruchłdecke, Epicarpium. 
Fracht gehduse , Tiialaiuiuin. 
Frachthautrinde y Epicarpium. 
Fruchthbhle y Antrum. 
Frachthdlley Perlcarpiiim. 
Fruchtknoian y Germen, Oyarium. 
Fruchtlager y Apothecium. 
Frachtreife y MaŁiirilas. 
Fracht st iel y Pedunculiis. 
Fracht tr agendy Fructifer- 
Fra chttrdger , Carp op ho r um. 
Frdhy Precox. 
Fuiify Peuta , Qiiinque. 
Fdnffachy QuŁi]Łuplicatus. 
Fdnfmdnnigy Pentandrus. 
Fdnfseitigy Penlagonus. 
Fdnjspaltigy QiiinquepartiŁu8. 
FdnfthfiUig y Qiuuquefidus. 
Fdnfweibigy Pentagynus. 
Fdhfwinklig y Penlagonus. 
Fdnfzdhlig, Quinus, Qułnatus. 
Furchcy Sulciis. 
Fassy Pes, Piis. 
Fussformig y Pedalus. 
Fasitlangy Pedalls. 

Gahely Cirrhus, Dicliotomla. 
Gabeldstigy Dichotomus, Furca- 

tus. 
Gabeljormig y Gabelicht^ Dlcho- 

tomiis. 
Gałiertarłig, Gelatinosus. 
Gangbary Perviu8, 
GanZy Integer. 
Ganzrandig , InŁegerrimus. 
Gartenbełt y Area, 
Gartenbodeny Humosum solUm* 
Gatfungy Geuus. 
Gaumetiy Palaliim. 
Oeackert y Kxaralus« 
Geadert y Ycnosus. 
Gedhrty Arislalus. 
Gebalit y Cuuglobatus. 



Gehallłe Blułhey Capitiiltim. 
Gebeugty Cur\atus, F^lesus. 
Gebogeriy Flexuosus. 
Gebaschelt y Fascicuiatiis. 
Gedoppelł y Gemiiius, Duplicatns. 
Gedrangt , Coarctatus , Confertus, 

Congeslus. 
Gedrehty Tortilis, Tortus. 
Gedreyt y Teriiatus. 
Geebnety Laevłs. 
Gefaitety Pllcatus. 
Gejarbt, ColoraUis. 
Gefassbundel y Nervi, Vcnac. 
GefassBy Vasa. 
GefassJ brmig y Yascularis. 
Gej enstert y Febesuatua. 
Gefetzt y Laciniatiis. 
Ge/iedert, Pinnatus. 
Gefingerty Digit«tiis. 
Gefleckt y Maculatus. 
Gefldgelły AlaUis. 
Gej ranzt y Fimbrialus* 
Gejallty Plenus, Repletus. 
Gejarcht , Sulcalus* 
Gefussty Pedatus. 
Gegenuber y Opposite. 
Gegenuberstehend y Oppósitus* 
Gegittert , Cancellatus. 
Geglattet y L;ievigatiis. 
Gegliedert y Articulalus. 
Gegrannt , Aristatus. 
Gehaajiy Aggregaliis. 
Gehaase y Tbalaniiuiu. 
Gehbhlt y Concaviis. 
Geigenfbrmig , Pauduraeformis. 
Gekammt , Cristatiis. 
Gekerbty Crenalus. 
Gekielt y Carinatiis. 
Geknaałt , Glomeraliis. 
Gekniet y GeDicuIatus, F]exuosus« 
Gekreuzt , Cruciatus , Decussatus. 
GekrÓnły Coronatus. 
Gekrummty Curratus, Incur^us. 
Gelappty Lobalus. 
Gelby Luteus, Flayus. 
Gelbbraun, Fulvus. 
Gelblichgrun , Flavovircn8» 
Gelblich weiss , O c br ole uc lis. 
Gelbsacht , Icienis. 
Gelenky Geniculum, Articulalio* 
Gelenkigy Geniculatus, Articulalus* 
Gemahlty Płctus. 
Gemdhnty Hirtus. 
Gemeinbraariy Fuscus. 
Gemeinschaftiich , Commnnis. 
GemeinschwarZy Wiger. 
Gemengt y Gemischt y Mixlns. 
Genabtlty Uinbllicatus, Umbonatus. 
GenageUy Uuguiculatufi. 



Digitized 



by Google 



270 



Genaąt^ Erosua. 

Geniihertj Approximatuf* 

Genarbtt Cicatrisatus. 

Geueigty Gernuus, Inclloatus* 

Gcneri^t , Neryosus. 

Genetity Reticulalus. 

Geóhrt , Amiciilatus. 

Gepaart, Coojugatus, Geminatus. 

Gepinnti Pinnalus. 

GepoŁsterły PaWiDatiis. 

Gepuderłt PuWcnilentui. 

Gerade y-^ect\is, Slrictus. 

Gerdndelt , Emargiuatus. 

Gerandert , Marginalus. 

Gereihty Serial i«. 

Geringelt, Anniilatus. 

Gerinnelłi Germntt Canaliculatus. 

Gerippcty NeiYosus. 

Gerisseti , Laciniatiis. 

GerolU', Coayolutus. 

Geruch, Odor. 

Geru^i^ty Dorsatua. 

Gerundet, Rotundatus* 

Gerunzelty Rugosus. 

Gesa^ty Serraiiis. , 

Gesałtist , Saturatus. 

Geschalty Pellitus. 

Gescheckł , Yariegatus. 

GeschichteŁ y Tabulatiis. 

Geschiederiy Segregatus. 

Geschlechty Sexus. 

Geschlechtshulle , GynosŁegium. 

Geschlechtlos y Neuter. 

Geschlechłstheile , Genitalia* 

Geschlitzty Laciniatus, 

Geschlosseny Clausus. 

Geschndbelt t Rostratus. 

Geschwdnzt y Gandatus. 

Geschwtiift i Ligulatus, Semifloscu- 

losiis. 
Geschwollen y Torosns. 
Gespanty Flabellatus. 
Gespalteriy Fissus, 
Gespitzty Cuspidatus. 
Gespornt y Calcaratus. 
Gestelly Podecium. 
Gesłiefelt y Peronatus* 
Gestie/ty Pedtmculatus , Petiolatos, 

StipiŁatus. 
Gestrahlt y Radiattis* 
GesŁrduchy Friitex. 
Gestreckty Procumbens, Prostra- 

tus, Humifusus* 
Gestreift y Striatus* 
Gestrichelł y Lineatus. 
Gestipty Slipulalus. 
Gesłurzły Resuplnatus, loyersas* 
Gestutzły Fulcratus, Suflfultus. 
Gełdfelt, Tabiilatiis. 



Getheilty Divisn8, Partltns. 
Getupfelł, PuDctatiłs. 
Gewdchsey Yegetabile. 
Gewellt y Undatas. 
Gewickelt y Yolutus* 
Gewimperty Ciliatus* 
Geu/ind€y Trica. 

Gewólbartig y Codyckus, Fomicatns. 
Gewundeuy Yolubilis. 
Gewurfelty Tessellatus. 
Gewurzhafty Aromaticus* 
Gezackt y Pectinatiis. 
Gezdhnelt y Deotlculattis. 
Gezdhnły Deutatus. 
Gezierty Effiguratus. 
Gipfeljstdndig y Terminalis* 
Glanzendy INitidiis. 
Gtdsern^ Yitreus. 
Glałł , LacTis. 
Glattrandigy Inlegerrimus. 
Gleichy Aeifualis, Eoodis. 
Gleichhreity Aeguilatus, Łinearis* 
Gleichdick , C^ 1 iodricus . 
Gleichfarbig , Concolor. 
GUichflachig y Aequflbili8, 
GleicMbmilg j Coiiformis. 
Gleichgefarbt y Concolor. 
Gleichgerichtet , Homoraallas* 
Gleichgesłaltet , Conformis. 
GleicIiĘross , Aeqiiimag uus. 
Gleicnhoch , Aequialtus , Fastigiatus* 
Gleichlangy Aeąiiilongns. 
Gleichlaufend y Parali elus. 
GleichpaanggefiedertyPskrl^musLtaSm 
Gleicnseiłig , Aeqni laterus . 
Gleichzeitig y Coaetaneus, Simul— 

taneus. 
Gleichzweigig , FasUgiatus. 
Gliedy Articulus. 
G/iederhiilse y Łomentnm. 
Glockenfórmig y Campaniformis, 

Campamilatus. 
Goldbrauuy Spadiceus. 
Goldfarbeny Goldgelby Aureus* 
Grabelahdy Cnlta. 
Grdberiy Fossae. 
Granncy Arista* 
Grannenformig f Aristatus. 
Grannenlosy Mutlcus. 
Grasdhrcheny Spienia. 
Grasdhnlichy Gramineus* 
Grasery Gramina. 
Grdsgruny Prasinus. 
Grałhy Acies. 
GraUy Grisens, Canus. 
Graulichy Canescens. 
Griffely Stylus. 
Gross y Magnus. 
Grosse Spanńcy Dodrans. 



Digitized 



by Google 



271 



Grlihcheny Foyeola* 

Grube, Fovea. 

Gruberii Fodlnae. 

Grubig y Foyeatus , Lacuuostis y 

Scrobiculatus. 
Grdn, Viridii8. 
Grund, Bassis, Fimdus. 
Grundborste t Trichidlum. 
Grundwurzel, Primaria radls. 
Grunlichblau , Turcinus. 
Grujjpe, Tribus. 
Gummigy Gummosus. 
Gurgelj Guttur. 
Gurtelformig y Zonatns* 

Haart Pilus, CapiUus. 

Haarbraujiy Fiiscus. 

Haarbreit, Uaarfasrig, Gapillaris. 

Haarjormig, Capillaceus. 

Haargeflechte , GapłlliŁium. 

Haarig, Piloaus. 

Haarnełz, Capi lii dum. 

Haarschopfj Coma. 

Haarwurzelchen , Fibrillac. 

Hackenformig , Uacinatus. 

Hackerig, Hispidus. 

Hackig<, Hamosus. 

Hahnenkammfonnig , Cristatus* 

Hagelfleck, Chalata. 

Haiden, Erlceta. 

Hakerij Hamus. 

Halby Seiui, Dimidiatus* 

Halbarł, Siibspecies. 

Halbblumchen , Semiflosculus. 

Jlalb/ierzfÓrmig , Seinicordatus. 

JHalbkugtlig, Hemisphaericus. 

Halbmondjormig, Semiluaatus, 
Meniscoideus. 

Halbrund, Semiteres, Hemisphae- 
ricus. 

Halbstraućh , Suffrutez. 

Halm, Cul mus. 

Hals, Collum. 

Halskrause, Collare* 

Handj Palmus. 

HandbreU, Jlandlang, Palmaris. 

HandfÓrmigy Palmatus, 

Hdngend, Pendulus. 

Hart, Durus. 

Harzigj Resinosus. 

Haubttf Calyptra, Peridium. 

JHdufchen, Sorus. 

Hautf Membrana, Tuiiica. 

Hdutchen, Membranula. 

Hautdruserif Miliares giandulae* 

Haute-, liitegumenlar. 

Hautfruchtj Utriculus. 

Hautgewebe y Complexus mcmbra- 
naceus. 



JSdutigj Membranaceus , Tunicatus. 
Hechtblau , Caesius. 
Heftig riechendj Fragrans. 
Hellgldnzend, Hjaliuus. 
Heim, Galea. 

Herabfliessend y Dec«rsivus. 
Herabgebogen , Deflexus. 
Herabgerissen , Relrofractus. 
Herabhdngend , Pendulus , Reflexus. 
Herablaujend, Decurrens. 
Herausgetaucht , Emers u s . 
Heraustauchend , Emergcns. 
Herb, Acerbus. (cus. 

Hermaphrodiiisch , Hermaphrodili- 
Hetumfliessend , Fluitans. 
Herunterlaufend , Decurrens. 
Hervorragend, Prominens. 
Heruorstehend , Exsertus, 
Herzfórmig , Cordatus. 
Himmelblau , Azurens. ' 
Hinabsteigend y Descendens. 
Hinfdllig, Caducus, Fugax. 
Hin und hergebogen, Retroflexus. 
Hin und hergewunden, Tortuosus. 
Hirschfarben , Cervinus. 
Hobelfbrmig , Dolabriformis. 
Hoch, Elatus. 
Hochroth, Puniceus. 
Hóckerchen , Tuberculura. 
HÓekerig, Gibbus, Tuberculatus. 
Hodenjórmig, Testiculatus. 
Hohl, Cavus , Fistulosus , Concayus* 
Holzy Lignum. 
Holzfarben, FuWus. 
Holzig, Lignosus. 
Holzkórper, Corpus ligneum. 
Honigy Nectar. 
Honiggejdss , Nectarium. 
Honigsaftbehdlter, Ncctarotheca, 
Honigsajtdecke , Nectarilyma. 
Honigsaftzeiger , N ectar ostigma* 
Honigwerkzeuge y Nectarium. 
Horn, Cornu. 
Hornarłig y Corncus. 
Hufformig, Ungulatus. 
Hullchen , Involucellum. 
Hulle, Inyolucrum. 
Hiihe y Legumen. 
Hut, Pileus. 
Hutfbrmigy Pileatus, Pileiformis* 

Jahrestrieb y Turio. 
Jdhrigy Annotinus, Annuus. 
Jmmergrun , Semperyirens. 
Jndigbiau , Indigoticus. 
Innere, Internus. 
Jnnere Hulle y Testa. 
Isaheljarbeuy GiWus. 
Jungjerwhajt y YłrginiUs. 



Digitized 



by Google 



272 



Kahl^ GUbratnt. 

Kahnfórnug<, Carloatns, NaTicaUris. 

Kalkboderiy Calcareus. 

Kalkweisst Calceus. 

Aa//, Frigidus. 

Kamin^ Crista. 

Kamrnerig, SepŁatus* 

Kaminjornug^ Critit-itiis , Pectinatiu. 

Kapptnjornug , Gucullatus. 

Kapsel, Gapstila. 

Kapselartig, Capsularif. 

Kapuze, St^^lostegiiini. 

Kapuzzenformig, Gucullatus. 

iCarmtf.swiroM, Purpureus. 

Karminrotht Puoiceua. 

Kasig^t Gaseosus. 

Kastanienbraun , Badius, Gastaneus. 

'Kastriert ^ Gastratus. 

Katzchen<t Ameutum. 

Kdizchenformig , Ameotaceus. 

Kfgelforiiiig', Couicus. 

KekUj Gutł,ur. 

Kcdfórmig , Cuneiformis. 

Kaim,', Embryo, Gerincu. 

KeimeUt Germinatio. 

Keiiiigang i Fiiuiculus umblltcalls. 

Keimgrube , Hi lum , Gicatricula , 

Unibilicus. 
Keimhdufchen , Soredia. 
KeimplattCy Lamina proligera* 
Keimtr agend , Prol iger. 
Keiinwarze, Strophiolae. 
Kelch, Galyi. 
Kelchartigy Galyculatus. 
Kelchbalgj Gluuia caijcioa* 
Kelchblatty Sepalum. 
Kelihcheriy Galyculus. 
Kelchlosy Acalyculatus. 
Kelchspelzey G I urna caljciua* 
Kerbzahne, Grena c. 
Kerriy Wux, Nucleus. 
Kerndeckej Peritliecium. 
Kern des Nuss, Nucleus* 
Kernfrucht , Pomuiu. 
Kettchen, Ket te ^ Gatenula. 
Kettenformig f Galenulatus. 
Keulenfórmig , Glavatus. 
Kiels Gariua. 
Kielformig , Garinatus. 
Kissenformig t Pulvinatus* 
Kistcy Gista. 
Klaffendy Hians. 
Klafter y Orgya. 
Klappen, Valvae. 
Klappenartig , Yalyaceus* 
KlapenloSj hlvalvi8. 
Klappig, Valvatus. 
Kluuenfdrmig y Ungulatus. 
Kleberf Gluleo, Yiscunu 



Klehngy Glutmosns, Viscldas» 

Kleidchen , iadusiuin. 

Klein y Paivu8. 

Kleine Spanne « Spitbama* 

Kietterndy KUinniend, Scanden»« 

Knaul y Gloinerulus. 

Knaulfbrniig , GloiueraŁus* 

Kniejorniig , Geuiculatus. 

Knochigy Osseus* 

Knollen, Tuber. 

Knollentragend y Bulbifer. 

Knolligy Tiiberosus. 

Knopfy Gapilulum. 

Knbpchen^ Gepbalodium , Taber- 

cnluni« 
KnÓpfey Gepbalodium. 
Knopjfforinig , Ga pitatus. 
Knorpelarttg y Knorpelig^ Cartlla- 

gineus. 
Knóspcheuy Gemmula. 
Knospey Gemma. 
Knospenkeimy Propago. 
Knospenschuppe y Kameatum* 
Knoteny Modus. 
KnotenloSy Euodis. 
Knotigy Nodosus, Torosus. 
KohUchwarZy Antracinus, Ater. 
Kolbeny Spadix. 
Kolbenartig y Spadiceus flos. 
Koncentriach , Coucentricus. 
Kontrary Gonlrarius. 
Kopfy Kópfchmy Gapitulunu 
Kopffbrmig , Gapitatus. 
Korkarłig y Korkig, Suberosus. 
Korny Goccum. 
Kórnejormige Beere, Aciuus. 
Kdrnigy Granulalus. 
KotyUdony Got^ledo. 
Krajtniehly Amylum* 
KrdnZy CoiH^na. 
Kraus y Grispus. 
Krauselfdrniig y Turbioalus. 
Krauty Herba. 

Kreideweissy Gretaceus (color). 
Kreiselfdrmig y Turbinatus. 
Kreisrundy Orbicnlar,is. 
Kreisschusselchen , Trica. 
Kreutzfdrmig , Gruciformis , Cru- 

ciatus, Decussatus. 
Kriechendy Repeos. 
Kropfy Struma. 
Krugfdrniig , Urceolatns* 
Krumllgy Grumosns. 
Krummy Gurvu8, Iucurvus« 
Kriimmendy Gurrans. 
Krustenarłig , Grustaceus.] 
Krustiert y Gorticatus. 
Kucheny PlaceuU. 
Kuchenjformig y PlaceatiformU* 



Digitized 



by Google 



273 



JCugelartig , Globosus* 
JCu^elcheUi Globuli, Sporae* 
JKu^elfrucht y Sphaerula. 
jh^uLielig^ Kugtlrundy Globosus) 

8pliaericus. 
JKuhfarben , Vacciuus« 
Ji.uhlend', Rcfrigeiaus* 
JCupfergruH , Aeru;»inosUs. 
Jiiuppelfórmis y Cupubieformis* 
JiurbisSi Kurbissfrucht ^ Pepo* 
KurZy Brevis. 
JiMrihaarig ^ Hirtns* 
JiurzatacheliĘ y Muricatus* 
Kiistlein , Pilidium. 

Jjobyrinthformig , Labyrinthiformis. 
Jaaitiellós -i Laiiitllosus. ' 
Jjangy LoDgiis* 
Zjanghehaart i Crlnitti8» 
Langlichf Obloiigus. 
Jaangzugespitzt , Aciiminatus* 
J^anzettenjórmg y Łauceolatus* 
Lappchtn^ Lobulus* 
Ijuppen, Lobiis» 
Lajtpig j Lobalus. 
Jjaruenjórmigi Larvatus* 
Jjaub f Frons, Tli.tlliis» 
Laubartig y Thalioides* 
Jjaubholz , IN emiis. 
Zjaubmoosej Mtisci frondosi* 
Łauchgruni Prabimis* 
Z/auenrlelblaUf Gaesius. 
Jjebendiggebdhrendy Viviparus» 
Jjcbenskraft <i Vis vitalis. 
Jjcberbraun , Hcpaticus. 
Jdcbermoose y Hepaticae* 
J^ederarłig , Got iaceus. 
Jjederfarben^ŁwriAws, FulvuSi 
Jjeert Inanis, Vacuiis. 
Jjeichengelb , Luridus* 

Jjf^tchł i Laevis. 

Jjfw htendy LuclduS) Splendens* 

Jjoyerfórmlgy Lnyerzdhnigj Łjratus* 

hicht , Laettis. 
, JAchtgelbj Alutaceus. 

Lichtgelbbraun-, Argillaceiis. 

Jjteblirhi Gratusi Snaris* 
• liiegendy Procumbeosj ProstrAŁust 
, /w/rt, hilarotht Lilaciau5. 

Lilienarłlgy Łiliaceus. 

Lmealfiirniigi Liaearis* 

Linie s Linea. 

Linienbreit y tang, Łinealis* 

Itinienformig , Linearis. 

hinig , Li n eatus* 

hinks , SinisLrorsum* 

Linse, Leuticula. 

Linsen formie y LenilcuIaHt* 

Lifpchtłif Labellum* 



Lippe, Łabium* 

Lippenjonnig j Lippig^ Labialu8« 

Lochy Porus. 

Lócherigy Porostis* 

Jjocker, InaDis. 

Loden , Turio. 

Lóffeifbrmig y Gochleariformis* 

Lose, SoIiiŁtis. 

Lówengelby FuIyus* 

Jjuckerit Laciinae. 

Jmftblasen^ Ainpilllae* 

Lymphatisch , Lijupliailcus* 

Mager, Aridus* 
Mannę j Jiiba* 
Mahenartig , Matvaćeus* 
Mandelformig , A inygdaiuIdenSi 
Mann^ Mas) Mascultis. 
Mannbarj Nubilis. 
Manni^altig i Varius* 
Mdnnhchi Masculiis. 
Mdnnlich-weibllch , AndrogyiiuSa 
Manschette, Gortina. 
Marky Medulla* 
Markigt^ Inanis, Pulposusk 
Mark.strahleuy Radii medullares* 
Maskiert, Personalus* 
Masse y Massa. 
Matł f O pa ć lis* 
Mauly Stoma, Peristomiiima 
Maulrandt Peristomium* 
MdusegraUi Murinus. 
Meety Marc. 
JMeersłrandy Liitora. 
Mehly Fariua. 
Mekligy Favin*bsuS» , 
Mehltkauy Albigo. 
Mehr y MnlUmi) Poły* 
Mehrbldłtrigi PoI)phjllrts» 
Mehrfachs Muluplex. 
Meloncy Pepo. 
Minnigfórben\ Miniattis« 
Metallarłigy Metallicus. 
Mierenformig^ Alsinaćrermiltt 
Milfhy Lac. 

Milchgebendi Laclfescensk 
Mtlchweiss , Lacteus* 
Mi.ssfally Abortus, 
Mlsthaufen ^ Fimeta< 
Mittei, Medium, Gentrum; 
MittellagCy Intennediiis sitUS< 
Mittelmds.sig y Mcdiocris. 
Mittelpunkły Genlrum. 
Mittelrippey Costii media* 
Miłtelsfdndigy Gentralis* 
Mittehtocky Gaudex intefrłiednis. 
Mit f^erenjsuri^^en , Islhmis intel"- 

ceptus. 
Moderigi Mucidus* 
35 



Digitized 



by Google 



274 

Mondfórmlgt Lunatus. 
Monbcisch^ Monoecos. 
Jdoose^ Musci. 
Mooskelch , Perichaetium. 
Moosstrngel, Surculus. 
Miindung^ Limbus. 
Mundungsbesałzung , Peristoma. 
Munzenarłigy Menthaceus. 
Mułłerkuchen<, PlacenU. 
Mtitzey Caljplra. 
Mdtitnartigy Caljptratus. 
Mdtzenform, Mitraeformis. 

Nabeformig , Modioliformist 
Nabel, Umbilicus, Hilum. 
NabeHormig -, Umbilicatus, 
NabelUnie, Raphe. 
Nabelachnur j Nabelsłrang, Funi- 

culus iimbllicalls. 
Nab&lwulst^ Strophiolae. 
Nacht-nfórinig, Cymbiformis, Na- 

viculat-is. 
Nack, Nudus, Gymnos. 
Nanksamigf Gymuospermus. 
Nad^-Iblatty Acerosum folium. 
Nadelfónnigy Acicularis, Accrosus. 
Nadelholz, PlneU. 
Nageli Uugułs. 
NugeifÓrmig , Claviformis. 



J^ettartigy Areolatus. 

Netzjormig, Reticulatus, 

Neun, Novem, Ennea. 

Neunmdnnigy Enneandrus. 

N' unweibt°^, Enneag^nus. 

Neułral, Seuter. 

Nichłaufspringend , Indehisc ens." 

Nickend, Nutaus, Ceruuus. 

N idergebogen , Nidergebeug-t , I>e- 
clinatus, Decumbeus. 

Niedergedruckt , Depressus. 

Niedergeległ y Decumbens, Pro- 
cumbens. 

Nledergesłreckł , Prostratus. 

Niederlifgend , Decumbeos, Pro- 
stratus. 

Niederschlag , Nodositas. 

Niederstreckend, Procumbcns- 

Niedrigt Demlssus, Humilis. 

Nierenformig , Reniforinis* 

Nistelndf Widulans. 

Nus<t, Nux. 

Nussckerij Nucula- 

Nusschalcy Putamen* 

► Obeuy Supenis. 
Oberfldche, Siiperficies, 
Oberhauł, Oberhdułchen^ Epidep- 
mis* 



Nagelgross, Nagel/angj Ungulcu- Oberlippe, Labium siiperius. 

laris. ^^ *' " "* 

Jfahestehend , Adpropinąuatus. 
Nath, Siłtura, Raphe 
Napfy Urceolus, Ścyphus» 
Napfchen, Patella. 
Napjfformigf Cotyliformis 

laris. 
Narbcj Stigma, Cicariciila. 
Jfarbendecke , Stigmatostegium, 
Narbenjeuchtigkeit , Latex. 
Narbig , Cicati isatus. 
Jfaturlicher Charakter , 

character. 
Jfebelgrau, Nebulosus, 
Jfebenblatt, Bractea. 
Nebenblattrig , Bracteatua. 
J^ebenblume, Parapetala. 
ifebenfaden , Paraphyses, 
Nfbe//gri[ffely Parastyliis. 
JfebfTiorgane f Accessoria organa. 
Neben^^^tuubgtf/dsse , Parastaniina. 
Nertariutn , ]N ^-ctarium. 
^'dkenurtgy Caryophylleus. 
Jfelkenbraun , XerrimpeliDns. 
Jfelkfnformigy Caryophyllaceus* 
Nerve, JNerviis. 
JNeri/enłoSy Eueryls, 
Nervigy Nerviiis. 
Ner^bSf Neryosus. 



Oberseitety Pagina superior* 
Obstgarteriy Pometa. 
Ochergelby Ochraceus. 
Oeffnen der Knospen, Genmiatlo* 
Oeffnendy Dehiscens. 
Urceo- Oeligy Oleosus. 

Oercheuy Auricula. 

Offeriy Apertus, Peryius, Patena 

Patulus. 
Offenseyn der Blumen, Anthesis* 
Ohne, A, Ab, E, Ex, In,] 
^(aturalis Ohne Bart, Imberbis. 
Ohrjórniigy Auriculatus. 
OVvenfarbeny Elalos. 
Olipengrun , Oliraceus. 
Opaky Opacus. 
Orchi-^artig , Orchideus. 
Ordnungy Ordo. 
Ovaly Ovalls. 



Paare, luga, Paria. 
Paarweisy Geminatus* 
Palmeriy Palmae. 
Panzer, Lorica. 
Papierartig y Chartaceus, 
PappuSy Pappus. 
Parabolischy Parabollcus. 
Parallely Parallelis. 
Parenchymy Parencbyiua* 



Digitized 



by Google 



275 



PauhAnformig , Pandiiraeformis. 
Pechschwarzt Piceiis. 
Pelzchen, PcUiciila. 
Perrennirend j Perennans, nis. 
Pergamentarłłff , Perj*ameneus. 

* Pericarpien , Pericarpium. 
Perlenschnur/ormig y Moniliformis 
Perlengrau, Ferlweiss^ Margariu- 

ceus. 
j Pjahlwurzely Palaris. 

Pjeilfórmig, Sngittatus. 

PjldnzcheTŁy Plumula. 

Pflanzenfaser t Fibra vegetabill8. 
' Pjlanzensaft 1 Cambium. 

PJlaumenblau^ Purpiireo-coeruleus 

Pfriemenjórmig , Su bulatus. 

* PJropjeriy lusertio. 
' Pilze, Fungi. 

Pilzenartig , Sponglosns. 
Pinselt Penicillus. 
Pinselfórmig , Peaiclllatus; 
Pistill, Pistilluniy Stylus. 
Platt y Compressus. ' 

Plattcheriy Lnmellae* 
Plattcy Lamina. 
Plattgedruckt , Depressus. 
\ Plózlichy Subito. 
Polarischy Polaris. 
Polstery Stroma, Pu1vtnu8« 
Polsterfórmig , Pul vi natus. 
Polygamisch , Polygamus, 
Pomeranze , Aurantium. 
Pomeranzengelb y Aurautiacus* 
Porcellanfarben , Myrrhinus. 
Porcellanweiss y Porcelianeus. 
Por en y Pori. 
PorÓSj Porosus. 
PrdsentirtellerJormSg y Hypocratc- 

riformis. 
PrUmatisch , Prismaticus; 
Prori] erirend y Prolifcrus, 
Punhtiert y Puuctatus. 
Purpurfarhen , Phoeniceiis. 
Pyramidalisch , Piramidalis, 

Quadrałformigy Quadrałisch, Qua- 

dratus. 
Oueilerty Fontcs. 
óuery TraQ8versu5. 
Quer liegendy TraDsyersalis* 
Cuirly Yerticillus. 
Qui'riartig, Cuirljormig , Yerticil- 

latu8. 

Rabenschwarz f Ater, Pullos. 
Macheriy Faux, Kictus. 
Hachenformig y Riugens* 
Pandfórmisy Rotatus. 
Randy Ajn^itus, Limbo , Margo* 



Randsłdndig y Marginalis, atus« 

Randstielig y Palaceus. 

Rankę y Sarmentum. 

Rankendy Raniig, Sarmentosus* 

Rasenjbrmig y Cespitosus* 

Rasselndy Scariusus. 
. Rauchy Hirsutus. 
■ Raucherig y Fumosus. 

Rauchgrauy . Webulosus. 

Rauchkaarig y Hirsutus. 

Rauhy Aspcr, £xasperatus. 

Rauhhaarigy Hirsutus. 

Rauschendy Scariosns, Strepitans* 

Rautendhnlich , Rhomboideus. 

Raut enfór mig y Rbombeus. 

Rechts y Dextrorsum. 

Rechtwinkelig , Rectangulus. 

R-gelmdssig y Regularis. 

Reify Pruiua. 

Reife , Reifeny Maturitas, Maturatio* 

Reihenlos, Astichus. 

Reihenweise , Serialis. 

ReinblaUy UlUamarimiS* 

Reinweissy Candidus. 

R(fisery Romuli. 

Rtitendy £qnitans« 

ReizbaTy Irritabilis. 

Reproducłionskrajł y Vis reproduc- 
tiouis. 

Rhomboidallsch , Rhomboideus* 

Rirhtungy Directio. 

Rieckend, Odoratus, 

Riesenmdsig , Giganteus. 

Rille^ Lirella. 

Rinde , Cortex. 

Rindenartlg , Corticosns , Cmsta- 
ceus. 

Rindenlageny Strata corticaliak 
Rindigy Corticatus. 
Ring, AdduIus. 
Ringfórmig , Ann ula ins • 
Rinnenfórmig , Canalicnlatus* 
Rippcy Nervu8, CosU. 
Rippenlosy £nervius. 
Rippigy Costatus, Nenrosus* 
RispCy Pauicula. 

Rispendhnlichy arłigy formigy Pa- 
nic ulatus. 
Rispigy Paniculatus. 
Rissig y Rimosus. 
Róhrcy Tubus. 

Róhrigy Tubulosus, Fistulosns; 
Rollenfórmig , Trochlearis. 
Rosenartigy Rosaceus, 
Rosenfarbeny Roseus. 
RosenfÓrmig , R osa c eus . 
Rosenkranzjfórmig , Moniliformis; 
Rosenrothy Roseus. 
Rosshaar, Crinis. 



Digitized 



by Google 



276 

Rosthraun , Rosłfarbcn 

ucus. 
Rołh, Ruber. 
Rath^elb^ Ru fus. 
RótiuUh, Rubcscenfi. 
Rttbenfbnnig y Napaccus, 
Rucken^ Dorsum. 
Ruckenscharfe y Carina, 
Ruckii^drt^y Reirorsun;. 

RUckwdrts gebo^en, Retroflexus. 

Rundy Terc5, Cjlindricus. 

Rundlichy Subglobogus, Scinicjr- 
lindricus, TeretiusculuSt 

Run^ely Ruga* 

RunzliSy Kugosuf, 

Russy Uredo. 

Russazttg% Fuliginotsus. 

RusselJÓrruig , Proboscideiu, 

Russigy Fumosus. 

Ruthcheny Yirgultuw. 

Rułhey Yimeu. 

RąthenJÓrmig y Wi-gutuny Yimiaałls. 



^beljórmig , Acinaciformb, 
^,ąckcheny Perula. 
Sackjórmig y' S^ccatus.. 
Sackfrucht y Sporaugium. 
^afranfarberiy Safrangelby Croceus. 
Safty Succus. 
^afłbęecę, Acinus. 
Saftdecke , N€ptarilyina« 
^aftfadeUy Filia succulenta^ 
(iajłhalter y Wectarotheca. 
Safti^y Succosus, Pulposus. 
Saftleery Saftlos y Eksuocus^ 
^ąffmaĄly JMectarostigma. 
Sdgearłigy Senatus. 
Sdgeeifiscl^iiitt , Sdgęzahne , 

raturae. 
^aiłe, Ilypba. 
^alziigy Salsus. 
^an\Vx i>ej[iłcn. Spora, 



Ferrugl- Samenrełfe, Auiumnaiłou 
Samensrcnałe ^ Tesu. 
Samenschlduder y Elater* 
Samenstaub , Pollen. 
Sauienstielcheriy Pedicellum. 
Samenstrang y Fuoiculus upibii: 

ca lis. 
&aw.ęntmger y Placeuta. 
Sammty Yelumeu. 
Sammtartigy Yeluliuus, 
Sammtschw-artZy Ater, 
Sanduhrjormig i TrpcWearis. 
^anftt Mitis. 
Satty Saturatus. 
^at:^mehly Am^lum. 
Sauer^ Acidus. 
Sau^warzen , HaustorU^ 
Saulcheriy Columuella, Całamna« 
Sdulenfórmig . Goluuinaris, 
Sauniy Fimbi-ia, Łiinbus. 
fidurey Acidum* 
Schaaley^ J*i^Umen. 
Schachbrtfttartig y Te^śellams* 
^chafty Scapus. 
Schaftfbrinig y Scapifoi^mis. 
Schafthąlni t CaUmus. 
tSchafloSy Exscapus. 
Schalenlosy Acoccus, 
Scharf^ Acutus , Argutus > Eiaspc^ 

ratiis y Scaber. 
Scharf gekerbf , Acute-crenatu&ą 
Scharlachrołhy Cocciueus. 
Schffckigy Diversicolor. >• 
Scheibcheriy Orbilla, 
Scheibcy Discus. 
Scheibenblumey Discoidcus flos^ 
Scheibenjormig y Disciforiuls. 
S^cJ\eidchen y Y^iginula, 
Scheidey Yagiua. 
Scheidenąrłi^ y Yaginatus. 
Scheidencl , Va gi n a ns . 
Scheidewandy Dissepiinentuiu^ 



Ser-. 



Saniensnuss4reuułig, Dlasemąiiatio. Scheidigy Yaginalis, atus, 
^amenbehdltery Sporaugium. Scheinart y Subspecjes. 

iSameiibe/Uiltnmy Gonceptaculum Scheindoldey Cj^ma 



semiiiis. 

^amunbldttery Scminalia folia, 
Sainenbodefiy Reccpiaculunu 
^ainenbringeri4 » Seniiuifcvus. 
^amendecke y Arillus. 
Samengehduse y Pericarpium^ 
S<Ąu\eaJiduJcheny Sorus, 
SamenĄauty Testa. 
(Samenkeim y Emhi^o. 
iSamenkrone y Pappus* 
Samenlappen y Cotyledones, 
Sc^inennarbe y ExUrnu8 unihilicus, 
Samenoberhdułchen , Guticul«4, 
Sąi{icnring , Spor««g iuui. 



S^cheinfruchte y ApoUiecią, 
Scheitelrechy Yerlicalis. 
Schichteriy iSorediuią. 
Schiefy Obliąuus, SuLidiraidlatus^ 
Schiefęrgrau , Schistaceus, 
SchiJfcheUy Cariua. 
Schildy Pcltą, Lec^s, 
Schildcheny SculcUum. 
Schildfórmigy Clypeatus, PelmuS| 

Sculiformis. 
Schiiilrigy Lepidotus, 
Schillerndy \'eisicolor. 
Schimmelartig , IJ3 ssacęns, 
(icI{iiniĄernd, MicaitJj, 



Digitized 



d by Google 



277 



8ch'rmform , Umbraciillformis, 
Schirnidolde , U mbella. 
Schinntraube , Coryiubu8# 
ćichiaf^ J^oiunus. 
Uchlajf^ Laxus. 
Schlaj b lau , L i v i c I u s, 
Schlaii^enfórmig , Serpentinns* 
Schlałii, Gracilis. 
iSc/ilauchi ArapuUa, Ascidiumi TJ- 

triculus. 
Schlaucharlig f fórmig, Utriculosus. 
SchlauchJ rucht ^ Utrlculus. 
fi chla u t nsch icht , H jine o luiu* 
(ichlduder^ Elater. 
Schlaucy Naiicum. 
(Schleimig, Mucłdus, oosns, Visci- 

diis , cosus. 
Bchleyer^ Cortioa, Velum, Indu- 

siiim. 
Schleyerchen , Indusium* 
Schliiige^ Cirrhus., 
dchlund^ Faiix. 
Schlupjrig , Lubricus. 
Schinachtig ^ GracUis. 
Schmal, Arctiis, AiigiisUis. 
Schnialbldttrig , Angusufolins* 
Schmalteblau , Azureus, 
^chmarotzend y zer, Parasiticus. 
Schmeterlingsblume , Papiliouacea 

corolla. 
Schinierigy Yiscidus. 
Schmuzig, Sordldus. 
Schmuzigbraun , Liiridus. 

Schndbelchen , Rostellum. 

Schnabelfortnig y Rosiiatus. 

Schnallenjormig , Fi bu 1 a e formis. 

Schneckenformig y Cocbleatiis, Cir- 
ciDalts. 

Schneeweiss y Niveu8, 

Schiteidend , AciiUis. 

Schollig , Gl e bosiis. 

UchopJ', Coma. 

Sc/iopfigy Schopfartfgy Coniosiis* 

iic/ióósiing , Sai'jiientuiu« 

Sckótcheriy Sillcula. 

Sc/iołe, Siliqiia. 

Schotenartłg , Siliguosus. 

Schrdgy Transyersiis. 

Schraubenform , Fiisiformis, Spi- 
ral i&, 

Schrabengdnge , Vasa spiralia* 

Schraubengang , AnfracŁus. 

Schrołsdgenjorniig , Huiiiinatus* 

Schuppe, Squama. 

(ichuppenlos , Alepidotus. 

Schuppig, Lepiduius, SipiamosuSt 

Hc/i urz, II ) ni eu i u ni. 

iic/iąsseif Scutelliuu* 



Schusselchen , Patella, Sonlellat 
SchusselJorm'g , Scutelliformis* 
Schutłhaujeny Ruderata, 
Schiiłzendy Mnuiens. 
Schwachy DebiJis. 
Schwachey Debilitas. 
Schwarnmartig y Spongiosiis. 
Schwainmchen y Sponglola* 
Schwdnimey Fiingi, 
Schwammigy FuDgosus. 
Schwanktndy Laxus. 
SchwanZy Gauda. 
Schwdnzchen y Gaudicnia. 
Schwarz, Wiger. 
Schwelfelgelb , Sulphiireus. 
ScJiwerfbrmig, Eusifui^mis. 
Sch wiele y Gallus, Stropbiula* 
Schwieligy Ga 11 ós us. 
Schwimitiend , N at-tns, 
Sechsy Sex, Hexa. 
Sechseckigy Sexaiigularls« 
Sechsmdnnig y Hexaadrus« 

Sechsseitig , Hexagonus. 

Sechssfialtigy Sex6dus. 

Sechstheiligy Sexpartilu8. 

Sechsweibigy Hexag^auSt 

Seffy Lacus. 

Segelny Alae. 

Sehr dstigy Ramosisslmus* 

&ehr breity Perlatus. 

Sehr einfachy Simpliclssimus* 

Sehr langy Longlssimus. 

Sehr perworreUy iDlrlcatus. 

Seidegidnzend y Seidenarłigy Sei-^ 
denhaarigy Sericeus. 

Seilarłigy Tortilis. 

Seiteny Latera. 

Seitenblume y Lateralis flos. 

Seiłenfruchty Lateralis fructas^ 

Seitenatdndig y Lateralis. 
. Seitwdrtsgekehrt , Adversus. 

Seiłwdrtssłehendy Lateralis. 

Selłeuy Rarus. (lis* 

Senkrecht y Perpendicularis, Yertica- 

Sichelfbrmig y Falcatiis. 

SiebeUy Septem, Ilepta. 

Siebenfachgerippty Septuplinerviuf« 

Siebenmdnnig , Hepta ndrus. 

Siebennerwig , Septemnervi«, 

Siebenweibig y HeptHgynus. 

Silberfarberiy Argeateus. 

Sitzendy Sessilis. 

Smaragdgrun y Beryllus. 

Sommergewdchjie y Piania annua« 

Sommerhaus , Aestiyarium. 

Sonnenschirm , Umbraculmą^ 

Sonnig, Apricus. 

Spdty Serolinus. 
Stalle y FU«ura< 



Digitized 



by Google 



278 

Spalłis^^ Fissns, Rimofaf« 

Spangriln , Aeriiginosus. 

Spannff, Dodrans. 

Sparrig-, Dhaiicalns, Squarro8U8. 

Spateljhrmig ^ Spatliulatiu. 

&jteerJorrnigy Lauceatus. 

Speis^ łflb j ileh ol us. 

Spehcherij Glumellula. 

Upelzdy Valvula, Gluma. 

Spermabehdlter , SpermaŁocystidia. 

Spharoidalisch , Spha ero i deus. 

Spitgeindi Lucidus, Splendens. 

Spituart, Vaviet«s. 

Spiessjónnig i Ilastatus. 

Spindel, Rac his. 

Spindelfórmig y Fusiformis. 

Spinnenwebeartlg , Araclinoideus. 

SpiralJ órmig , Spiialis. 

SpitZf Acutiis. 

Spitze ,^ Apex. 

Spitzig, Acutus, Apiculatus. 

Splintf Alburaiim. 

Spontonf órmig ^ Hastatus. 

Sporn, Calca r. 

Sprengwedelf Órmig , Aspcrgillifor- 

ińia. 
Spreuartigf Paleaceus. 
Spreublatt, Palea. ^ 

Spreublatterig, Paleaceus. 
Spreuigt Spreutra'^end, Paleaceus. 
Springjruchł, Coccum. 
Springfaden , Ela teres. 
Spródcy Slrlctus. 
Sprosse^ Stolo, Turio. 
Sprossen, Asparagus, 
Sprossttnd, ProlHer, Sobolifer. 
Sprósslingi Tuiio. 
Stathely Aculeus, Echtnus. 
Słarhelig, Aculeatus, Echlnatus. 
Słachelig spitzig, Mucronatus. 
Stahlgruriy Atro-virens. 
Stam/rij Truncus. 
Stammchen, Scapus. 
Stamtnlode f Turio. 
Stammlosy Acaulis. 
Standorty Statio. 
Starka Firmus. 
Stark gldnzend, Łucidus. 
StdrkmM y Amyluiu. 
Starrend, Strictus. 
Stauby Pollen, Pulvis. 
Staubartig , Pulverulentos. 
Słaubbalgy Aulłiera. 
Staąbbeutely Staubfachy Anthera. 
Staubfaden , Filaraentum. 
Staubfadenfórrnigy Staininiformis. 
Staubfortsałz , Propagulum. 
Słaubgefdssy Stamen. 
Staubnaufen f Surediunio 



Słaubią, Pnlvernlentu8. 

Staubkolbeuy Anthera. 

Staubweg , PlstiUura. 

Staudcy Staudengewdchsy SiiiTniteK.' 

Staudigy SuflTruticosus. 

Stechendy Pungens, Mucronatus. 

Steckreisy Talea. 

Stehenbleibendy Persistens. 

Stehendy Stabilis. 

Steify Rigidus, Strictus. 

Steif gespitzt , Mucronatus* 

Steifhaarigy Hirtus. 

Stein y Wux. 

Słeinartig, Lapideus. 

Słeinapfely Mespilus. 

Steinem y Lapideus. 

Steinfrucht y Drupa. 

Steinhart , Lapideus. 

Stellun^y Situs. 

Stempel y Pistillum. 

Stempehtrang y Styliscus* 

Stengel^ Ca u lis. 

Stengelartig , Caul iformis.^ 

Stengelchen , Cauliculus. 

Stengellos y Acaulis. 

Stengelstdndig y Caulinus. 

Stengeltragend y Caulescens* 

Stengelumfctssendj Ainplexlcaulifi 

Stern y Stella. 

Strrncheny Stellula. 

Słernfórmig , Stellatus. 

Stiefely Ochrea. 

Stiely Corinus. 

Stielcheny Cauliculus, Pediculus* 

Stiellosy Acaulis, Sessilis. 

Stiellose GewdcJise y Acormosae* 

Stielrundy Teres. 

Stinkendry Foelidus. 

Storky Caudex. 

Stóckcheny Bacillum* 

Straffy Strictus. 

Strahly Radius. 

Strahlenbiindely Radii corŁicales« 

Strahlendy Radlans. 

StraMenfórmi%y Strahligy Radia- 

tus , Radians. 
Strandpflanzen y Maritunae* 
Straurhy Frutex. 
StraMvharti^ , Fruticosiu. 
Strauss y Thyrsus. 
StraussfÓrmigy Thyrsoidcus. 
Striefy Stria. 
Striihlein^ Lirella. 
Striegely Striga. 
StrigUchty Strigosus. 
Strohgelb y Stramineus. 
Strunky Stipes. 
Strunklos , EsstipiUŁus. 
Stumpf, Obtusus. 



Digitized 



ed by Google 



279 



Stumpf eckig, Obtuse angulatus.^ 
Stumpffaltig t TJndulatus. ^ 

Stumpflichy Obtusiuscttlus, 
Stiindigt Horarius. 
Stutzcrii Filiera. 
Sumpfe, Paludes. 
Sussy Dul cis. 
Synonymie y Synonymia* 
Systemy Systema. 

Tdgig, Ephcmcrus, Diurnus. 
Tag und Nachtblumen , Lucinoctcfl 

flores ephemerl* 
Tange, Fucus. 
Teich, Stagmim. 
Teichfff Piscina, • 
Tellery Disciis. 
Tellercheny Patella. 
Tellerfbrmigj Patelllformis. 
Terpenłinartig , Terebinthinaccus. 
Tessularisch , Tessullaris. . , 

Theilbar, Partibilis. 
ThonbodeJiy Argillaceum solum. 
Tiefy Profundus. 
TiefbrauTiy Brunnciis. 
Torfuodeny Torjmoory Turfosiim 

soluiu. 
Trapezenjormig , Trap ezifor mis, 
Trapezouiisch , Trapezoideus. 
'Traube, Racąmus. 
Traubenarłig y Jórmigy Aacemosus. 
Treppengejdsse t Vasa scalaria. 
Trickterjbrnug , Iiifuodlbuliformls. 
Trieb , Surciiłus, Turio. 
Trifteriy Pasciia. 

Trocken, Aridus, Siccus, Scariosus. 
Tr ocknę Brand, Necrosis. 
Trocknendy Siccans. 
Trompettenformig , Tubaeformis. 
Tropischy Tropiciis. 
2Vugdoldey Cyma. 
Tdrkisblau . Turcinus. 
Tutey Oclirea. 
Tutenfórmig , Cucullatus. 

Ueber, Siipra. 

Ueber den Blat te stehend, Siipra- 

fbliaceiis. 
Uebereinandergeległ y Superimpo*- 

situs. 
UeberfIUssig , Superfluns. 
Uebergebogcny Cernuus. 
Ueberhangendy Niitans. 
Ueber irdisch , Epigaeus. 
Uf er, Rip;»e. 

Um das JVtiiby Perigynns. 
Umjang ^ Ambłtus, Peripheria. 
Umjassendy Amplectaus. 
Umfasst , Ample&iu. 



Umgehen, Cinctus, Clrciimdatns. 
Umgebogen, Wutans, Resupiaatus, 

Reflexiis. 
Umgedreht , Convolutus. 
Uingekehrt , Iiiversiis, Obversiis. 
Umgekehrt eyformig y OboyaŁus. 
Umgekthrt herzfórmig, ObcordwŁiis. 
Umgekehrt ktfgelfórmigy Obconicus* 
Umgewandt , Re-» n p i natus* 
Um>grcbizt , Li mitalus. 
UmĘurtendf Cingens. 
Umhdllendy Circumsepiens. 
Umhullt y Involucratiis. 
Um>riss , Peripheria. 
Um^chlag y Peridiiim. 
Umschliessend , Clrcumcludens. 
Umschlosseny Circumciusus. 
Umschnitten , Circumscissus. 
Umschrieben , Circumscriptus. 
Uny Ib. 

Undcht , Spuriiis. 
Unahnlichy Dissimills. 
Ununsehnlich , li^conspicmis, 
Unausgeschnitten , J.adiYlsus. 
Unb esranzt , E tłiisus. 
Unbehaart y Glaber. 
Unbewtkffnety Unbewehrty InermiSy 

Mulic u s. 
Undeutlich , Obsol etus. 
Undurchlóchert , Imperforatiis. 
Undurchsichlig , Impeliucidus. 
Unechty Wothus, Spurius. 
Unjruchtbar , Sterllis. 
Ungenagelty £xuiiguiculaUis« 
Ungfpaart y Impar. 
TJiigerandety Immargi na tus. 
Ungeschildert y Alepidotus, 
Ungestaltet y Difformis. 
Ungethtilt , lndivisu8. 
UngUichy Inaeąualis. 
Ungleichbreit , Iiiaequilatii8» 
Ungleiihjarb ig , Discolor. 
Ungleichjórmig y Dissimilis, DWer- 

siformis. 
Ungleich gefiederty Impari-pinnatus* 
Ungleich-lang y Inaeąuialtus. 
Unmerkluhy Ol'Soletus. 
Unmiłtelbary Immediatus. 
Unnebenbldłtrig y Ebracteatns* 
Unrfgelmdssig y Irregnlaris, 
Unsiheinbary Inpalpabilis. 
Unschlittartigy Sebaceus. 
Unschmttckhajt y lusipidus. 
Unteny Subtius, Inferus. 
Unter, Hypo, Sub. 
Unterarty Subspecies. 
Unterbrocheny iiilerriiptiis. 
Unłerbrochen gefiederty Interruptc- 

pinuatust 



Digitized 



by Google 



280 



Jfnłer d<sm Blatł, Tnfra folia cens. 
Unter dem Fruchtknoteny Inferus^ 

Ilypofjjnus. 
Unltr^ciauchtj Demersus, Sub- 

inerkiis. 
JJnttrirdisch , Hypogaeus. 
UuttrUppe y LabiuiU inferiut* 
l/nterschieden , Disjiinctus. 
Unłerseite, Pagiua interior. 
Unter stdtzt , Suifultus. 
UntertassenfÓrmig , Hjpocrateri- 

formjs. 
l/nperdndert , Immiitaliis. 
Vnvollkommen , Imperfectiis. 
JJnuolLsłdndią , IiicuinpleŁu». 
UnztrŁhtilt , lu(livUus. 
Vrbldttery Prliuordiaila folia. 

yariełdłi Yarietas. 

Vaterlandj Patria. 

yegetałiorii Yegetatio. 

VeilchenbŁau, Yiolaceas. 

VenóSi Veiio8ii8. 

Verandtirlich » Mutabilis i Yariabilis, 

Yariiifl. 
Verdstellungy Anastomoslg. 
V triiatung ^ Kamlficatio. 
Vtrbergendy Occultans. 
ytsrbUichend y Albescens. 
yerborgen^ Clandestiausy Cryptos, 

Kecoiiclitus. 
yerborgane Ehe, Cryptogamia. 
Verdickł , Incrassatus. 
Verdrehungen , Conlorslones. 
^Verddnnt i Atteniiatiis. 
Vereinigt ^ CoadunaLiis , Unitns. 
Verengert ^ Isihinis interceptus. 
Verengt , Conslriclus. 
Yerflochten gerunzelt , KuminaŁus. 
Yergdnglich , Fiigax. 
Vergoldet y Aiiratiis. 
Yergróasertf Ampliatiis* 
Verhdltnissmdssig , Proportionalis* 
Yerkehrti Ob, Kesupin«tiis. 
y^rkehrt ey rundy ObovaUis. 
Yerkehrt herzjórnug,, Obcordatus. 
Verkehrt hegeljórniig ^ Obconiciis. 
Verkehrt mondfórinig, Oblunatus. 
"Ferkleidet , Tuuicalus. 
Yerldngert y ElougaLus* 
Verlarvty ŁarvaŁu». 
Vermehrt y Auctus. 
Vermehrung t Muliiplicalio* 
Vermengtj Polygamus, 
Vermischt y Mixtus. 
Yerschieden^ Varius, Difformis. 
Terschmdlerł y Angustatiis. 
yerschwindend i EyauesccnS) Eya- 

nldu»| De%ue6cens. 



Tersłrickt , Intcrtcsf tii. 
Yerstilmmelty Mutilatus. 
Yertieft^ Laciiuosus, ItnpressU^^ 
Kertikal, Yeiticalis. 
Vertrovknet y Aridus, Scariosus. 
Yerwachsen^ Connakus. 
V erwachs^nbeutellge , SyDgeneftia^ 
Verwebty latńcaUis. 
Yerwelkend-, Marcesccns* 
Verwischt y ObliUeratus. 
Yerworren, Daedaleus. 
Yerworren gębo gen f gewundenf 

Labyrinthiformis. 
yiely Plus, Poły, Multum- 
yicldstig , Harnosisslmus. 
Kielblumig , Muliiflonis. 
Vielbrudtrig y Pol^adelphus. 
Yieleckig , MuItaDguIaris* 
Vifdehige^ Polygamus. 
Yielfachy MulLiplex. 
Yielfach zusammengesetzt ^ Supta— 

decom positus. 
Vielfacherig y Multfloculari». 
Yielhdusig y Polygamus* 
Tielmdnnig , Polyandrus. 
Fiehpaltig, Miillifidus. » 

Tielweibig , Polygynus. 
Vielzeilig , Multifarius. 
yier, Quatour, Tetra. 
Tiereckig^ Quadrangulari8, ^Tetra- 

gonus» 
Vierfach, Qnaternus. 
yierkanłig, TelTaqueter« 
Vierlappig , Q ujj drilobus* 
Viermannig y Tetra ndrus. 
Vierpaarlg , Q uadrl jug ns. 
Vierreihig^ TeirasCicbus, Quadi-i-* 

fariaiu. 
Vierseitig^ TetragODus. 
Vierspait'}g , Quadrlpartitus. 
Vierłhfilig^ Quadrifidus. 
Fierzahlig ^ Quaternus. 
Violett, Molaccus. 
Voll, Miiltiplicatus, Plemis. 
rollkommen^ Perfectus, Yerus* 
Vollstdndig , Completus. 
yordfitarm , Cubitus. 
Forhang y Cortina. 

Wahenaftigy AWeolatus, FaTOUUS* 

fFacheriy Ylgiliac. 

JVachs y Cera* 

Wachsartig , Gdraceus. 

Wachsgelby Cerinus. , 

Wadtn btinfórmig , Fibtilaeforiiils« 

Wajferiy Arma* 

J^f^ffenlosy Inermis. 

Wagerecht ^ Horizontalis. 

JVahr^ Yerus, 



Digitized 



by Google 



281 



WdldeTt Sylvac» 

JValzenformig , C^rindrlciis* 

fFdnde ^ Parletes. 

fFandelbary THriabilis. 

PFanzenartig ^ Clmiclaiis. 

W^appenschildfbrmigy Sculatus. 

Warniy Calidua. 

JVar%e^ Yerruca. 

ff^arzig, Verrucos«s, PaplllosuSi 

ff^assergrau ^ GIhucus* 

fFd»serig, Aquosus. 

łf^eckselnd, Mutabilłs* ' 

łfechselu/eise słehend, Alternus* 

łTedel, Frons. 

^edeljormigy Fl-ondosus. 

Wehrlosy luerniis, MuŁicu8«« 

TVeih , Femiua. 

Weicki MolUsł 

Tf^eichbehaart y Tfeiekhaurig ^ Pu- 
besceos. 

Weichstachelig , Mimcalus. 

ff^óithwarzig^ Papillosus. 

ff^eidepldze y Pas cna. 

H^&ingelb y Yinaceiis. 
* lVeinsteinartig <, Tartareus. 

Weiss s Albiis. 

fVeisslichy Albidus. 

JVeit y Amplus. 

Weitldtifig i Laxufi. 

ff^elk, Flaccldus. 

Wdlkendi Marc esc ^Ds. 

fFelŁenJdrmigi UudulatUB* 

Wenigy Oligo. 

Wtirgy Stupa. 

Wesentlich , Essentialis* 

Wiederhacken , Glocblsk 

Wiesejiy Piata. 

Wimpel y Vexilliiin, 

Wimperartig y Wimperig^ Ciliaris, 
. Giliatus. 

WimpefTiy Cilia. 

Windendy VolubiliiB. 

Windungy IntOrslok 

Winkely Anglii us, Alaj Axilla. 

Winkeligy Angulatiis. 

Winkelstdndig y Alaris^ Axillaris. 

Winterhausy H^bernaculiun. 

Wirhely Vcrticillus» 
^ Wirbeljonnig y Yerticillatus, Stel- 

Wohlriechendy Fragrans* 
Tf^ohnorty Habitatlo. 
Wolley Lana. 
WolŁigy Lanatus. 
f^ucherndy Łuxuriaii8ft 
^ulsty Volva. 
Wulstigy YoWatus. 
Wurmdhnlich , Lurabriclformis. 
^^urmjórmigy Vcrmiculans. 



Wurmirahkheił y yerminatio. 
Wurmtrockniss y Teredo pinurnm. 
Wurzeiy Radix. 
Warzetartig y Kadiciformls* 
Wurzelcheriy Hostelluiii, Hadlciila* 
Wurzelfuserny Fibrillae. 
JVurzelndy Rudicaus* 
WurzeUpro^sen s Soboles* 
Wurzelstocky Khi/oiua. 
Wutzelung , Aadicatio. 
Wurzelzaseruy Fibiillae, Radlenia^* 

Zahe, Tenas. 

Zahlreichy Numerosus. 

Zdhney Dentes. 

Zahnlosy Edentuius* 

Zapfetiy Slrobilus. 

Zapfenbeere y Galbiiliis, 

Zehrty Decem, Deca. 

Zehnmąnnigy Decandrus* 

Zehnweibigy Decagvniis, 

Zeit der Bldthe, AeslivatiD, Flo- 

resccDLia. 
Zett des KeimenSy Gefmiiiatio. 
Zeit des Reifu>erdens y Maturatio* 
Zeitigungy Matiiratio* 
Zelley Celhila. 

Zellengewebe, Tela cellulosa* 
Zelligy CelliiłosUs. 
Zentraly Centlallsł. 
Zerbrychlich y Fragilis. 
Zerfetzty Laccriis. 
Zerreiblichy Friabilis. 
Zarrisseriy Łaceratus. , Lacerus» 
Zerschlizły Lacenis. 
Zerschrułtetiy Dissectus. 
Zerspringendy Circumscissusi Dis- 

slliens. 
Zesłteuty Spat-silS) Vagiis« 
Zetthtilt y Deliąuescens. \ 
Ziegeldachfórmig > Imbricattt8» 
Ziegelfarben y Laterltlus* 
Ziemlich bfeiły Praelatus. 
Ziemlich lang, Praelongus* 
Ziinmtbraun , FuWiis. 
Zimmtjarben y Ciunamomeii)* 
Zinnoberrothy Cinnabarinus. 
Zirkelrundy Orblciilaris. 
Zitronengelb , Citrinus. 
Zitzenformig y Mammillarls* 
Zolly Uncia, PolleX. 
Zolllangy UacialiS) Polliaris* 
Zoney Zona* 
Zottey Villus. 
Zołtigy Yillosiis. 
Zufiihrery Prosphyses. 
Zugedeckty Tectus. 
Zugerundety Rotundatiiii. 
Zugespitzty Acumlnatiii« 

36 



Digitized 



by Google 



282 

Zugewandł, Advcrfuf. 
Zunehmendt Aecrescens. 
Ziingelchen , LiguU. 
Zungenjónnigy Ligulatus, Lingu- 

latu«. 
Zuriictgebeugt , Retrofractiu. 
Zurdckgebogen , RevoluŁU8. 
Zuruckgekrdmmł , Recucvatus« 
ZurtickgtfroUł , RevoIutus. 
Zuruckgeschlagerif Deflexu8, Re- 

clinatus, Reilexus. 
Zusamnienjliessend y Confluens . 
Zusammengedrdngty CoarcUlus. 
Zusamengtdreht i Tortus. 
Zusammengedrdckt y Compressus. 
Zusammengefaltet y CompllcatuSy 

Couduplicaius. 
Zusammengthduft y Aggregatus. 
Zusaminengekncutelt f Couglome' 

ratus. 
Zusammengeneigt y CoQnlveii8. 
Zusammengerollł ,♦ ConvoluŁus* 
Zusammengesełzt , ComposiŁus* 
Zusammengewachsen y Connatus. 
Zusainmengezogen , Contractus. 
Zusammenkangendy Cohaerens, 
Zusammenklappendy Gonairens* 
Zusainmenziehend y Adstrlngeos* 
Zu zwe^ stehendy Binatus. 
' Zwanzigmdnnig y Icosaudrus* 
ZweigSy Rami, Raiuuli* 
Zweigleiriy Ramulus. 
Zwerchfelly Epiphragma. 
Zweyy Bi, Di. 
Zweydstigy Bifidus. 
Zweybruderig y Diadelphus* 
Zwcy fachy Biuus. 
Zweyfarbig^ Bicolor. 



Zweyhduiigy Dioicns. 
Zwtyjdhrig y Bieuuis. 
Zweyklappigy Btvalvts« 
Zufeylappig y Bilobus. 
Zweylipp ig, Bi la b i a tus. 
Zweynidnnigy Diaudros* 
Zweypaarigy Bijugus. 
Zweyreihig y Bifaritis, Distichos* 
Zweyschneidig y Anceps* 
Zwcyspaltig y Błfidus. 
ZweyLheiligy Bip.artiŁU5« 
Zweyweibig y Digynus. 
Zweyzdhlig y Binus. 
Zweyzeiligy Distichus. 
Zwejyzinkigy DichoŁoiiiiia« 
Zwiebely Bulbus. 
Zwiebelartig y Bulbosus. 
Zwiebflbehalter y Zwieb elbldłter^ 

Tuuicae bulbi. 
Zwiebelfórmig , Bulbiformis* 
Zwi'ibelig y Bulbosus. 
Zwiebehchuppen y Sąnamae bulbh 
ZwiebeU r agend y Bnlblfer* 
Zwillingsblałł y Gemiauiu follum* 
ZwischeTiy Inter, łotra. 
Zu^ischen den Bldłterny Intrafolit-> 

ceus. 
Zwischen^erollt y Obvolutus. 
Zufischenknoten , Interoodia. 
Zwischenrautn , luterstitlum. 
Zwischenwdndig y Sepimentosns. 
Zwiltety Bisexuali8, Hermaphro- 

ditus. 
Zwólfy Dodeca, Duodecim. 
Zwólfblatłrigy Dodecaphjllus* 
Zwólfmannig y Dodecaudrus. 
Zu^ól/spaltig y Duodeceinfidus. 
Zwólfweibig y Dodecagj^uus. 



Digitized 



by Google 



283 



SŁOWNIK WYRAZÓW BOTANICZNYCH POLSKICH 
Z ODPOWIADAIĄCEMI IM ŁACINSKIEMI. 



'u4lpeyskij Alpestrls. Bezsławoufy, Enodis. 

uitpiiiski, Alpinus. Beztrzonowy, Ezstipitatos* 

uilpy-, Alpes. Bezzapachu, Inodorus* 

uśmbrowy, Ambrosiacus. Bezz^by, Edentulus. 

jiromatyczny, Aromaticus. , Bezzyłowy^ Ayents. 

Atramentowy (kolor), Acramenta- Bpblowaty, BuIIatus. 
rius. Bialeigcy, Albcscens* 

uixamit, Yelumcn. Białawy^ Albidu5. 

Axamitny, Yeiutinus. Białko^ Albumen. 

Białkowaty, Albaminatus, Albu- 

Baldaszeky TJmbella. rniDosus. 

Baldaszkogron y Corymbns. BiałobrzfĘi^ Albo-marginatos* 

Baldaszkogr ono waty ^ Corymbosns. Białość ^ Albedo. 

Baldaszkowaty, Umbellatus. * iałyy Albus. 

Baleczkiy Trabeculae. Biczowaty, Flagelliformis* 

* Balsamiczny^ Balsaniicus* Biegunowy^ Polaris. 

Bardzo cienkie Perteonis. Biel, Alburnum. 

Bardzo długi, Longtssimus , Per- Blady ^ Paltidiis. . , 

longns. Blaszka, Lamella> Lamina; 

Bardzo drobny^ Mtnntissimns. Blaszkowaty, Lamellatiu« 

Bardzo gałęzisty, Ramosissimus. Blizna, Cicatris. 

Bardzo obszerny, Amplissimus. Bliznowaty^ Cicatrisatns. 

Bardzo otwarty^ PntenŁissimus. Bloczkowaty^ Trochlearis, 

Bardzo szeroki, ŁaŁissIiunSy Perlą- Bluszczoliści, Hederlfolius* 
tus. Błękitny, Coeruleus. 

Bardzo wielki, Maximus. Błona, Membrana. 

Bardzo wysoki , Praealtus. Błonka^ Membrannla, 

Berlinowo-błękitny^ Ułtramarinus. Błonkowaty, Meinbranaceus* 

Bezbiałkowy, ExaIbummosns. Błotnisty, Paliidosus* 

Bezbrody, Imberbis. Błoto, Palus. 

Bezbronny, luermis. Boczny,, Lateralis. 

Bezfarbny, Achroos, Decolor* Bodżcowały, Stlmnlosus* 

Bezgłąbikowy, Ezsclpus. Bodziec, Stlmnlus* 

Bezkątów, Inangnlatns. Bok, Latus. 

Bezkorzeniowy, An^rhizoh, Athizos, Bory, Pineta, SjKae. 
Bezkwiatowy, Ananlbos. Botanika, Bolanica. 

Bezliś cieniowy, AcoŁyledonens* Broda, Barba, Labellam* 

Bezlistny, Apbyllus. Brodaty, Barbatiis. 

Bezłodygowy, Acaulis. Brodawka, Yernica. 

Bezluszczkowy, Alepidotns. Brodawkowaty, YeiTUCOSUS. 

Bezłuszczynkowy, Evalvis, Brózda, Sulcus. 

Beznerwowy, Eneryis, Brózdowany, Sulcatiis. 

Bezogonowy, Ecaudatns, Brudno-rdzawy, Testaceus, 

Bezostrogowy, Ecalcaratus. Brudny, Sordidns. 

Bezotworowj/, Astomut. Brunatny, Brunncus. 

Bezpaznogciowy, Exungiiiculatii8« Brunatny lśniący, SptdiceusJ 
Bezpestkowy, Ap^renas. Bryłowa/y, Solidus. 

Bezpłatkowy, Apetalus, Brzeg , Margo. 

Bezpłciowy, Neuter. Brzeg mórz , Littora. 

Bezpręcikowy; Anaudnis* Brzegowy, Marglnalis* 

Bezpromieniowy kwiat, Discoideus Brzeg rzeki, ieziora, Rtpa* 

flos. Brzuchaty, Yentricosus. 

Bezprzysadkowy,EhracleaUis,F.X8ti" Brzuch, Yenter, 

pulatus. Buchta, Sinus. 

Bezrzędowy, AsŁichus« Buchtowany, Sinuatus. 

Bezśredni, Immediatiis, Budowa, Struciura* 



Digitized 



by Google 



284 



Bukiety TbyrMia. 

Bukietowaty, Thyrgoideui. 

Bulwa ^ Tu ber. 

Bulwisły^ Bulwowały, Tubcrosuą. 

Buławką, CJavula. 

Bułelkowatjy^ Lagenatns. 

Buyny kwiat, Ł»uxmiau? floa. 



Cal, Pollex, Uncia. 
Calowy^ PoUlcaris, Uocialią^ 
Caiobrzegi, inlegerrimus. 
Ca/y, Integcr. 
Cebula, Bulbu?. 
Ccbulokszłałtny, Bulbiformią. 
CebiĄhrodny, Biilbifer. 
Cehulowały, Bulb.osus^ 
Ceglasły, Latcritius. 
Centymetr % CentiiuetniiUą 
Cewkownły, Fi^siniw. 
Charakter , Chara eter. 
Chłodzący, RefrigeranSą 
Chorobą i, Morbus. 
Chropawośćy Scabricie^* 
Chropawy^ Scaber. 
Chropowaty, Scabrl^us^ 
Chrząstkęwaty, Cartilaglucii^ą^ 
Ciągły, Cootlnuus. 
Cielisty, Incarnatus. 
Ciemny, Obscurus. 
Ciemny kolor t S»L\iraiii&j, 
Cieniejący, Gracilescens^ 
Cienisty, Umbrosus. 
Cieniutki , TeuuUslniusu 
Cienki, Tenuis. 
Ciepły, Cąlłdws. 
Cierń, Spina. 
Ciernisty, Spiuosns. 
Cierpki, Acevbus> 
Cmy, Opaciis. 
Cukrowy, ^nccUaratiis* 
Cykoryowy, Cichoreus. 
Cynamonowy, Cinuaitiomeu$Lt 
Cynka,, Quiqcunx. 
Cynobrowy, Ciunabariuns. 
Cytrynowy, Citrlnus. 
Czapeczkou^aty, Mitraeforinis. 
Czarniawy y Wij>ricans, AU'atu&« 
Czarnieiąiy, Nigręsccus. 
Czarąy, Wiger. 
Czarny węgtisły, A ter. 
Czaszkowały, AccŁabuUrormi$4 
Czczy, Cavus. 
Czepek, Cal^ptra. 
Czerwofinwy, Rubelhis, 

Rubicundu^. 
Czerwony, Ruber. 
Członek, Articulus. 
Członkowaty, Articiilalus* 
Ciłołikowy, ArUcularifi, 



Czółenhowaty, NavłciilarU« 
Czołg(ji(j(y ^i^y Serpens. 
Czosnkowy, Alliaccus. 
Czyści rodzayne, GenilaV»a. 
Czterokątny^ Quadrangiilaris- 
Czteroicienny, Teu-acdrus^ Tetrą- 

goniis. 
Cztery, Quatuor, Tetra. 
Czupryna-, Coms^. 
Czupryno waty, Comosu&«t 



J},ach6wkowafyy Imbricałiąs* 
J>achy, TecŁa. 
Daremny, Fr^stranciw. 
Darniowaty, CespUosiis.. 
Ifecymetr, Decimctriuą. 
Delikatuty, Gracilis. 
Deltowy, Deltoideus, 
Dłoń, Palmns. 
Dl oni as ty, Palmatus, 
Długi, Loagus. 
Długość, Longitudo. 
Długo kończaty, Acuminosas^ 
D^ugo-włosisty, Crliuti^s. 
Dno, Fundws. 
Dorosły, Nubilis. 
■ Dośc cienki,, Tenuiusculus^ 
Dośrodkowy, Cenlripetus. 
Do wewnątrz skierowany, Iptrorsii*; 
Do zewnątrz skierowany, ExŁrorsu«« 
JCfoźrząłośó , Maturitas. 
DożrT^.ewanie, MatiiratiOł 
Drażliwy, Irrritabilic. 
Drobno-piłkowany, Serr^latits. 
Drohtjio-Aąbkowany,. Denticalatus^ 
Drobny, Pusilliis. 
Drzewiasty, Lignosus* 
Drzewko, Arbiłscula. 
Drzewkowaty, Arborescens ,, Den<- 

dri^cus. 
Drzewo, Arbor> Li»mim. 

Duszący zapach, S^ffocan^^ 

Dwa, Ri, Di. 

Dwadzieścia, Ico. 

Dwanaście, Duodeciii^, Dodec^i; 

Dwa razy, Dupla. 

Dwa razy parzysty, Bigeminas; 
Bigeminatus. 

Di4fa razy pierzastaduelny,. Bipin^t* 
natifidus. 

Dwa razy pierzasty, BipinnatuSą 

Dwa razy troisły, Bąteruatiis. 

Dwa razy złożony, Decompositus; 
Rubcns, Dwoisty, Biąatus,. 

Dwudzielny, Bipartitus, DichoŁomus; 

Dwudzienny, Biduusi. 

Dwuletni, Bieunis. 

Dwuliścieniou^y, Dicotyledoaeus, 

Dwumiesięczny, Biuie«>lriji, 



Digitized 



by Google 



285 



Dwunastościan równolegiohoczny, 

Dodecaeder. 
Dwuparowy^ Biiugiis. 
J)wurzpdou^j, Biserialisj Dlstichus. 
Dwustronny, Bifrpns, BilaterglU. 
Dwuwargowy, Bilabiam$. 
Dwuwiązkowyy Diadelphuff. 
Dwuwr^bny, Bi fi (his. 
Dymowy, Fujposus, Nebulosu^* 
Jiiiaika, Sepalum. 
Dzienny, DiurDU3. 
Dziewięć, Novem, Ennea. 
Dzie.sięc, Decem, Deca^ 
D^iki, Agrestis. 
Dziko rosnący, Spontaneus* 
Dziob, RostruiD. 
Dziobały^ Rostratiis. 
D^iobkowaty, RpstelUtus, 
Dziurki, Pori* 

Dziurkowały, Porosus, Fayosns. 
Dzwoneczkowaty , Caippanellatim. 
Diwonkowatyy CampanulaŁus* 

Elipsoidalny, Ellipsoideu^* 
JEliptyczny, l£UipŁlcus, 
Upidermiday Epidermią. 

Faledrowy, Helvolu^, 

Falisty, Undulatus. 

Falowały, Un^atąs* 

Fałda, rWcsi. 

Fałdowany^ Plicatps. 

Fałszy wy, iioihws, Spur^us, {^seiądo* 

Familia, Fan^IU* 

Farba, Color, 

Figa, ricus. 

Fioletowy, Ylolaocus^ 

Firanka, Cortina, 

Foremny,, Regularią. 

Fr^zla, Flmbria. 

Fr^zlowały, Fimbrialiuu 

Galarepowały, Gongylodes, 
Galaretowaty, Gelaiino6y«. 
Gałąi, Ran^us. 
Gałązka, Ramulus* 
Gałęziowy, Rameua. 
Gałczisty, Ramusus. 
Gangrena, Gapgreoą. 
Gardziel, Faux. 
Garbaty, Gibbosus, Gibbua« 
Gałka, Ochrea. 
Gatunek, Species. 
Gatunkowy, Specificus. 
Gay, Lticus, Ńeinus. 
Cąbczasty, Spongio8U4« 
^it^y, Compacluf. 
Giętki, FlcxUi>. 



Glanseumy, Łucens, 

Gliniasty, ArgilLi^etis. 

Glinowy, Argillosus. 

Gładki, Glaber. 

Głąbik, Scapiis. 

Gtąbikowaty, Scaplformif. 

Głęboki, Profundus. 

Główka, Capltuliim 

Główka pyłkowa, Antbera. 

Główkpwat^f Capitatus, CapituliM 

formis. 
Głownia, Ustiilago. 
Główny, Generalis, tlnWeTSdUa, 
Gniiący, Septiciis. 
Gnoiowy, Fimetarius. 
Godzinowy, Horariug. 
Górny, AlŁiis, Superior, 
Góry, Moptes. 
Gorzki, Amanis. 
Górzysty, MonŁinns. 
Goździkowy, Caryopbyllacetis. 
Goździkowy kolor, Xeraiiipełinaiu 
Graniasty,, Prismaticus. 
Granitowy, Graniticns« 
Graniasty, Racemosus. 
Grono, Raceinus. 
Groszkowy, Papilionaccus. 
Grubokiełkowy, Mncrocepbalną. 
Grubopo.stkowy, Macropodius* 
Gruby, Crafsus. 
Gruczoł, Glandula. 
Gruczołowaty, Glandiilosus, 
Grudka, Tuberculum. 
Grudkowały, Tuberculatus. 
Grunt, Solum. 
Grupowały, Stahigniiticus. 
Gruszkowaty, Pyriformis. 
Gruzłowały, Grunlosiis. 
Grynszpanowy, Aerugineua. 
Gryzący sjuak, Cauślieus. 
Gryzący zapach, Yellicans, - 
Grzbiet, Dorsum. 
Grzbirtowy, Dorsalis* 
Grzebień, Crista. 

Grzebieniasty, Cristatu^y Pectiuatutt 
Grzyby, Fungi, 
Grzywa, Juba. 
G umowny, Gummosus. 
Guz, Gallus. 
Guzowaty, Callosua. 
Gwiazda, Siei la. 
Gwiazdeczka , Stell ula. 
Gwiazdkowaty, Stellatus. 
Gzygzakowaty, Sigmoideus. 

Haczyk, Ha mus, Uncua. 
Ifacz^^to i^a/v, U a mulatus,UnciDatn9« 
Jlaczystodzielny, Runcioatus. 
Haczysty, Hamosus. 



Digitized 



by Google 



286 

Hehelkowaty^ Dolabriformis; 
Hełm i Galca. 

Jabłko^ Pomum. 

Jabłkowaty-t Pomiformis. 

Jabłkowy^ Pomaceus. 

Jadowity y Venenatiis, Viro8ii8» 

Jagoda^ Bacca. 

Jagodo waty f Baccatus, 

Jatecznik, Ovarium. 

Jaie, Ovulum, Oyum. 

Jaiowatyt Ovatus. 

Jałowego smaku, Inslpidus» 

Jamka^ Fovea. 

Jamkowatyy FoTcatiis, Fovcolatu8, 

Jasny- Splendens. 

Jaspisowy, Jaspideus. 

Jawnopłciowy^ Phanerogainu5« 

Jeden, Uqus, Modo. 

Jedenaście y Endecff. 

Jednakoliści, Homophyllus« 

Jednokolorowy, Unicolor. 

Jednokształtny, Uniforniis. 

Jednoletni, AnnoŁiDus. 

JednolUcieniowy , Monocolyledo- 
pens. 

Jednoparowyj, Unijugus. 

Jednopłciowy, UDisexua1is* 

Jednorzędowy, Monostichos , TJni- 
serialis. 

Jednostronny, Sectmdus. 

Jednowargowy, Uułlabiatus. 

Jedno wiązkowy y MooadelpLus. 

Jedwabisty, Holosericeus, Sericeus* 

Jeleniowy, Cervinus. 

Jesiennyy Autiimnalis. 

Jezioro , Łacus. 

Jeziorny, Lacnstris* 

Języczek, Łigiila. 

Języczkowaty, LIgulatus. 

Językowa y^ LiDguaeformIs* 

Igłowaty, Acicularis. 

Jndygowo^błękitny, Cyaneus, In- 
digottciis. 

Inspekt , Vw\y\\\\\m.» 

Istotny charakter, Essentialis cha- 
ra eter. 

Izabellowy, Gilviis* 

Kamfofa, Camphora; 

Kamienisty, Petrosus, 

Kamienny^ Lapideus. 

Kanał, Ductiis. 

Kanał rdzeniowy, Canalis medul- 

laris. 
Kanty Anglii lis. 
Kapelusz, Pileus. 
Karb, Grena, Crenatnra* 
Karbowany, Crenatns. 



Karmazynowy, Purpureus , Cher- 

mesiinns. 
Karmiący, Niitritivus, 
Karmienie sicy Nutritio. 
Karminowy, Puniceuiu 
Karzeł, Pumilio. 

Kasztanowaty, Badins, CastaDens; 
Kąt, Angiilus. 

Kątowaty, Angulatus, Gonlodes. 
Kątowy yAlaris, Angnlaris, Axillarii« 
Kędziffrzawy, Grispus. 
Kielich, Calyx. 
Kielich ogólny, Anlhodinm. 
Kfelichopręcikowy, Galycostemoij; 

Icosandrns. 
Kielichowaty, Calyciformis. 
Kieliszek, Galycnlus. 
Kieliszkowaly, CHlyciilatus, Cja- 

thtforniis , Scypliiformis. 
Kiełek, Plumula. 
Kierunek, Directio. 
Klapa, Lobus. 
Klapka, Lobulus. 
Klapowaty, Lobatus. 
Klassa, Glassis. 

Kleiowaty, Kleiowy, MucilaglnosoSi 
Kleistość , G I utio ositaa* 
Kleisty^ Glutinosus. 
KJey, Muc Hago. 
Klima, Clima. 

Klinowaty, Guneatus, Ganeifonnis 
Kłosy Spica. 
Kłosek, Spienia. 
Kłosowatyy Spicatus. 
Kolanko, Geniculum. 
Kolankowa tyy Genie ulatus. 
Kolba, Spadix. 
Kolbowaty, Spadiceus. 
Kolczasty, Aculeatus. 
Kolec, Aculens, Ecliinns* 
Kółko, Orbiculns. 
Kółkowy, Rotatus, 
Kołootworze , Peristominm, 
Komórka, Gellula, Łoculamentnm: 
Komórkowaty, Gellnlaris, Cellulo- 

sns, Locnlamentosus^ Łoculosus, 

AWeoIatns. 
Komórkowy, Łocnlaris. 
Kończaty, Acuminatns , ApicnlatuSi 
Kopytkowaty, UngulaŁus* 
Kora, Gortex. 
Korkowaty, Snberosus, 
Korona, Gorolla. 
Korowaty, Gorticatns, 
Korowy, Gortiealis. 
Korzeń y Radix. 
Korzenioczepny, Radtcans. 
Korzeniokształtny, Radiciformls* 
Korzeniokwiatowy, Radiciflorus* 



Digitized 



byGpogle 



287 



Korzenia wy y Radicalis* 
Korzenisty, Radicatus. 
Korzenny, Radiclaus. 
Kościsty, Osseus. 
Kosmaty y Yillosus. 
Kosnifk, Vilius, Floccns* 
Kosmkou/aty, Floccosus. 
Kostkowały, TesselUtus* 
Kotek, Ameutnm. 
Kotkowaty, Ainentaceus* 
Ktaiowy, ludlgeaus. 
Kratkowaty, CaDceilatos* 
Krawądź, Acies, 
Kray, Limbus. 
Krążkowaty, Discoidcus. 
Kredowy, Crelaceus. 
Krochmal, Amyliun, Fecala* 
Kropidłowaty, Aspergilllformis. 
Kropkowany, Piiuctatus* 
Krótki, Brevis. 

Krótkotrwały^ Caducua, 

Kruchy, Fragilis. 

Kruczy kolor, CoracInuSy Pallas* 

Krwisty, Sangiiioeiis. 

Krzaczek, Fruticulus. 

Krzaczkowaty, Fruitculosos. 

Krzemienisty, Siliceus. 

Krzepki, Firmus. 

Krzew , Frutex. 

Krzewiasty, Fruticosns. 

Krzewina, DumeŁum. 

Krzywy, Cmvus. 

Krzyżowy, Cruciatus, Cruclformis, 
Decussatus* 

Kształt, Forma. 

Kubek, C3athus. 

Kubeczek, Cyphella. 

Kubeczkowaty^ Pyxidatu8. 

Kubkowaty, Ascidiatafl> Poculifor- 
mis. 

Kulisty, Globosus, 

Kupka, Sorus. 

Kutner, Tomeatum. 

Kutnerowaty, Tomentosus. 

Kwadratowy^ Quadratas« 
' Kwas, Aciduiu. 
' Kwaśny •, Acidui. 
' Kwiat, Flos. 

Kwiatek, Flosculus. 

Kwiatostan, Inflorescenlia* 
' Kwiatowy, Floralis. 

Kwiecisty, Floribundus. 

Kwitnienie f Florescentuu 

Lakierowany, Yernicofus. 
Lamcowaty, Manlcatus. 
Lancetowaty, Lanceolatus. 
Lancowaty, Lanceatui* 
Lasy dębowe f Querceuu 



Lasy wierzbowe, Sallceta. 

Latorośl, Id no Ya li o. 

Lawendowy, Caeslus. 

Lecący, Yolans. 

Lep, Vlscum. 

Letni, AestWalis , AestiYUS. 

Lewy, Sinistrorsus. 

Leykowaty, InfundibiiUformis. 

Lezący, Procumbens. 

Liczny, Miiltiplex, Numerosiis. 

Liliowy, Liliaceiis. 

Lilowy kolor, Lilaceus, Lliacinus* 

Limfatyczny, Łymphaticus. 

Linia, Linea. 

Lipki, Yiscidus. 

Lipkośó, Yiscositas. 

Lir o waty, Lyratus, 

Liści Folium. 

Liścień, Cotyledo. 

Liściowaty, Foliaceus, Pbjllodes* 

Liściowy^ Foliaris, 

Lisi kolor, Rfifus. 

Listek, Foliolum. 

Listny, Foliosus. 

Listowie, Frons. 

Listowiowaty, Frondosus. 

Liszaiowaty, Lepiosus* 

JAszay, Łepra. 

Liszayce , Łichenes. 

Lodowy, Glncialis. 

Lśniący, ^itidus. 

Luki, Lncunae. 

Łukowaty, Łacunosus* 

Łagodny, MItis. 
Laiicuchowaty, Concatenatns* 
Łańcuszek, Cateniila. 
Łańcuszków aty i Catenatus, Catena- 

latus. 
Łąka, PraŁnra. 
Łukowaty, Arcuatus. 
Łódka, Carina. 
Łódkowaty, Cymbiformis. 
Łodyga y Caults. 
Łodygowaty, Cauliformis. 
Łodygowy, Caulinus. 
Łoiowaty, Scbaceiis. 
Łokciowy, Cubiulis, 
Łokieć, Cubitns. 
Łopatkowaty, Spalbulatus, 
Ługi, U ligi nosa loca. 
Łupina, Legumcn. 
Łupina przewipzista , Lomentum* 
Łupinowaty^ Leguminosus. 
Łupkowy, Schislaceus. 
Łuska, Squama, Piitamen. 
Łusko waty y Sąuamosus. 
Łuszczka, Lepis. (losus*- 

Łuszczkowaty^ Łepldotiu, S^utmu- 



Digitized 



by Google 



288 



JEuszezynka^ Valra. 
i,aszczynkoivaty^ Valvaceuf. 
J:tus% zynkowy, Valvaris. 
^ykoy Liber. 
tŁysy^ CaUiu* 

Macek, Papilta* 
Jdackowały, Papillosns* 
Maczugowaty, Clavatus» 
Jdalowanyy rictua. 
Mały, P.irvus. 
Marszczkaj Rii^« 
Martwy, Emortuus* 
Maskowaty, Persooatuf. 
Massa, Massa. 
Mączasły, Farinosus* 
Mihy^ Musci. 
Meszek, Pubes. 
Meteoryczny, Meteoricns* 
Mełr, Metrum. 
Miazga % Cambium. 
Mieczowaty, EnsiformU. 
Miedze, Yersurac. 
Mierny, Mediocris. 
Miesięczny, Menstrualis, Menstruus* 
Mieszaniec i Hybridus. 
Mieszek, FoUtculus. 
Miedzy, luter, lutra. 
Mi^dzykolanka , luteroodla. 
Mif^dzylistny, Jjitrafoliaceus* 
Mipdzystawy, luternodia. 
Mi^dzyzboiowy, Segetalls* 
Mtędzyżebra , Valleculae. 
Mi^dzyzwrotnikowy, Tropicus* 
Mi.kisz, Pareuchyina. 
Miękki, MoUis, 
Mięsisty, Carnosus. 
Mifsny kolor ^ Carneus* 
Mi^so, Caro. 
Miiftowy, Menthaceus* 
Migaiący, Mlcaus. 
Migdałowaty, Amygdaloidens* 
Milimetr, MilimeŁnim. 
Mimośrodkowy, Excentricus. 
M nitowy, Mialatus. 
Miodnik, Nectarium. 
Miodowy, Melleus. 
Miołłowaty, Muscaruformis. 
Miseczka, Cupula. 
Miseczkowaty^ GupulaeforjiuA| Cu* 

piilatus. 
Mitra, Mitra. 
Mleczny^ ŁacŁescens. 
Mleczny kolory Łacteus* 
Mleko, Łac. 
Mnieyszy, Minor. 
Mnogi, Multus. 
Mocno, Inteose. 
Mocny^ Teiiax« 



Mocny zapach ) Grav«Meii»« , 

Modry, Glauciniis, Glaucus* 
Mokrzycowy, Alsinaeforiuis* 
Morski , M a r i u lis . 
Morski zapach, Miiriaticus* 
Motylkowaty, Pnpilionaceua. 
Murowy, Muralli»* 
Mylny, Fallas. 
Mysi, MuriDus* 

Na, Epi. 

Nabrzmiały^ Tnmidus* 

Nacipcie, lucisura. 

Nacipty, Incisus. 

Naczynia, Vasa. 

Naczynia linijatyczne , Vasa Ijrm- 

phacica* 
Naczynia spiralne, Vasa spiral ia. 
Naczynia właściwe, Vasa propria* 
Naczynia włókniste , Vasa fibrosa. 
Naczyitkowaty, VascuUris* 
Nad, Supra, Epi. 
Nadbrzeżny, Littoralis. 
Nadkątowy, Siipraaxillari«. 
I Nadmorski , Maritimus. 
Na dół zgięty^ Deile^us* 
Nadziany, FarcŁus. 
Nadziemny, Epigaeus. 
Nagi, Nudus. 
Nagorostkowyi Exorrhiz«6« 
Nagoziarnowy, Gyinnosperuiu»# 
Natężony, Echinatiis. 
Na okuło i Circa , Peri. 
Njparstkowały, T)fi:;Haliforinia« 
Na pęczniały, Tiir^idiis. 
Nuprzemianległy, Alternatiyns, Al— 

ternus. 
Naprzemian ułoiony^ Toterposltus. 
NoprZeciwkwio toi^y, Oppositiflorus* 
Naprzeciwległy, Oppositiis. 
Naprzeciw lis ci , Opposilifornis. 
Narośl, Exostosis. 
Nasienie, Semen* 
Nasiennik\ Pericarpium. * 
Nasiennikowyi Pericarpicus. 
Nasienny, Semiualis. 
Ndstroszony, Murtcatns. 
Nastroszony łuskami, Squarrosiis« 
Nastroszony włosami, Hirtus. 
• Naturalny) Natiirali^. 
Naymnieyszy, Miuimus. 
Nay wyższy, Supremiis* 
Nazwisko pospolite. Tri viale nomen. 
Nerkowaty, Keniformis, Nephrol- 

deus. 
Nerw, Nervu8. 
Ner wis ty, Neryosns. 
Niciowaty, Fili for mis. 
Niebieskie Azureus* 



Digitized 



by Google 



289 



Nieco chropaufy, ScabriusculuSk 
Nieco gałpzisły, Snbramosus* 
Niet.0 otwarty, Patulijs. 
Nieco pochyiyy Subcelnuiis* 
N-iedożrtałe pręciki, Impuberea. 
Niejoremny, Irregniaris. 
Niekształtny y DiiTorinls. 
Nieobrzeiony, IinmarginaŁuSk 
Nieotwarty, Inapertiis. 
NieoTtnaciony, IiidefinituS) Inileter*- 

mioatiis. 
Nieparzysto-pietzasły^ Impari»^pin*- 

DdtllS. 

Niepodobny^ Di«similiSb 
Nie po dzielony, lndivisns. 
NieprzenikUwy, I mpenetrabllis. 
Nie przerw anys Couliauatus. 
Nieprzezroczysty, [mpellucldus. 
Nierównoboczny, Inaequilatevus. 
Nierównoczworoboczny, Trapezoi- 

deus. ^ 

Nieróii>noczteropręcikowy , Didy na«- 

lUUS. 

Nierównosześciópręcikowyi Tetra- 

dynamus. 
Nierówny, Inaeąnalis, Inaeguabilisk 
Nierozwinicty, linpelfec lus* 
Nie soczysty, I£xsuccus. 
Niewiele^ ^1'gOł Pa u ci. 
Niewidoczny, I nconspicluiSk 
Niewyraźny, Deliqiiesceu8) Obso- 

Iclus. 
Niezłoiony, Simplex» 
Niezmieniony^ Iinmulatus* 
Niezupełny, lincoinpIctiiS) Iniper- 

fectiis, Mulilntus, MiililuSh 
Niknący, Ev:iuidus, FatiscenSk 
Niteczka , ^Filaiiientiim. 
Nitka ^ Filiim. 
Nitkowaty, FllamentosiiSi 
JSliieyką to wy, I n fra a x i I ] a r iSk 
Nizki, Hiimilis, DciuissiiSk 
Niższy, hifcrus. 
Nocny, INoctiirnus* 
Noga , Plis. 
Noiowatyy CultratuSk 

Obeymuiący, Amplećtans. 
Ob-ymuiący /of/)'^j;, AmpteJtlcaulisji 
Objęty, AinpU'xit(>. 
Ob łcf czysty, llcpaudils. 
Obłędny Vagus» 
Obły, Teres. 
Obnażony, Denudatiis* 
Obopłciowy, Heiinapbrodltus ) Mo- 

nuclinis. 
Obosieczny, Anccps. 
Obrączkowaty, Aiinulalus* 
Obrotny, Yeraatilis. 



Ohtteiony, MargiaattlS* 
Obszerny, Amplus. 
Obuty, Peronatus, 
Obwiedziony, Circumdatiis. 
Ob wiiaią cy, I n vo I ve nSk 
Obwiniony, ObvoIutus. 
Obwisły, Decidens. 
Obwód, Ambiiiis, PeripherU. 
Obwodowy, Periphericiis. 
Obwodzącjy, Circumdaas. 
Ochraniający, Miiiiiens. 
Ochronka , HybernaCii I iim» 
Ochr owy, Ochraceus. 
Oczko, Oculus 
Oczkowanie, luociilatio. 
Oczkowały, Ocellatiis. 
Odcliylony, Reclinalus. 
Oddalaiący się, Disceden8> 
OddziAanies SeCretio. 
Oddzielnup łciowy, Monolcnsa 
Odgięty, KefIexiiSk 
Odkładanie^ Circnrapositio. 
Odkrz(ywiaiący się, Recurvans» 
Odkrzywiony, Reciirvatus. 
Odiegły^, DUtans, Rcmotiis, 
Odłogowy, Arycnsis. 
Odmiana, Yarietnsk 
Odpadaiący, Secedens. 
Odradzanie się, Kcpfodiiciio, 
Odrażliuue wonny, Teter. 
Odrazliwy, JNaubcoaus, 
Odrośl, fcioboles. 
Odrywaiący się, Ihiptilis* 
Odśrodkowy, Ceiiliiru •• us* 
Odurzaiący, Narcotlc usk 
Odwinwny, llcvoluius. 
Odziomek, Surculus. 
Ogólny, Comiuuuis. \ 
Ogon, Ca u da. 
Ogonek, Ptliolns. 
Ogoniasty, Ga n da til 9w 
Ogonkowa ty, Poiiolatus* 
Ogonkowy, l\'iiolaceus, PetloIatlSk 
Ograniczony, Liinllatiis* 
Ogrodowy, llurleiisis. 
Ogryziony, Erosus* 
Okolica, Jlegio. 
Okołek, yeriicillns. 
Okrągły, Jioliindusi Orbiciilai-iSk 
Okręgowy, Veiticillatus. 
Okrytoziarnowy, Aug i osp er mus* 
Okryty, Obtecius. 
Okrywaiący, Oblcgens» 
O kwiat i Periaiithiiim. 
Olbrzymi, GigaiiŁeus. 
Oleyny, Olpauineusj Oleosus. 
Oliwkowy^ OIivaceiis, Elajos» 
Ołowiany, Phunbeus. 
Om^wny, Pubescens. 

37 



Digitized 



by Google 



290 

Opadatąey, Deciduns. 

Opadanie liścia Defoliatio* 

Opar ty i Decurabens. 

Opasany y Cinctus. 

Opasuiący^ Ciogens. 

Opatrzony^ Insiructus* 

Opoczny^ Rupestris* 

Opokiy Hupes. 

Opona i Volv«. 

Oporiiasły, YolyatuS; 

Opylony-, Pulyerulenius. 

Oranierya , Frigidarium* 

Or^ż, Arma. 

Organ j Organum. 

Orzechy Wucula, Niix« 

Orzechowy, Fuscus. 

Ośy Ajłis. 

Osada, iDsertio. 

Osadnik, Heceptacnlum. 

Osadnik nasion, Placenta. 

Osadnikowy, Keceptaculaceus, aris. 

Osadntkowe owoce, G^nobastci fru- 

Osadzony, Insertus. (cttis. 

Ość, Arisla. 

Ościsty, Aristatus. 

Osiowy^ A\ills. 

Osłoniony, Yelatus* 

Ośm, O eto. 

O Jmiopr gaikowy, Octandrns* 

Osobnopłtiowy, Diclluus. 

Ostrawy, Acutiiisculus. 

Ostroga, Calcar. 

Ostrogo waty, Calcaratus. 

Ostrogrzbiecisty, CariDatus. 

Ostrokohczaty, Ciispldatns. 

Ostrosłupowaty, P^ramidalis. 

O łrozka, Claviis. 

Ostry, Ac litu s, Argntos. 

Ostry smakj Acris. 

Ostrze, ^cies. 

Oszadziały, Priiinosus. 

Oszczepowaty, Hastatiis. 

Otaczaiący, Circiimcliideiis. 

Otocztń, Peridlum, Perittieciam* 

Otoczka, Coroniila. 

Otoczony, Circnmclusiis. 

Otrębiowaty^ Furfuraceus. 

Otulaiący, Circumsepiens. 

Otwurty^ Apertus, Pateos, PerYius. 

Otwieraiąry się, Dehiscens. 

Otwieranie się, Apertio. 

Otwór, Apertura, Stoma. 

Owoc, Fructus. 

Owoi okształtny , Carpomorphus, 

Fructiformis. 
Owocorodny, Fructifer. 
Owgcowanie , Fructificatio. 
Oyczyzna, Patria. 
Oznaczony f Determlodtus. 



Pachnący, Odoratus. 
Pacierzowaty, Yertebratus. 
Paciórkowaty, Moniliformis* 
Paąórkowy, CoUinus. 
Paięczasty, Arachaoideusy Araneo— 

sus. 
Paięczyna, Arachne. 
Pakutowaty, Stuposus, Stupeus* 
Pakuły, Stupa. 
Pnląty, TJrens. 
Palczasty, DigitaŁus* 
Palec, Digitus, 
Palowaty, Palaris. 
Pałeczka , Podetlum- 
Pancerz, Lorlca. 
Pancerzowaty, Loricatus. 
Papierowaty, Chartaceus. 
Paprocie, f*ilices. 
Para, Jugum. 
Paraboliczny, Parabolicus. 
Parasol, Umbraculum. 
ParasoŁowaty, Umbraculiformis. 
. Pargaminowy, Pergameneus. 
Parkotu zapaih, Hircimis. 
Parzysty, Gemelliis, Gemious* 
Pas, ZoDa. 

Pasorzytny, Parasiticus. 
Pastwiska, Pascua. 
Paznogtiowaty, Uogulculatiis*^ 
Paznogieć, Uuguis. 
Pączek, Gemmula. 
P()k, Gemma. 
Pąkanie, Gemmatio. 
Pąkołuska, Ramentum. 
Pełny, Plenus. 
Penzelek, Penicillus. 
Penzelkowaty, Peulcillatus* 
Perłowy, Margaritaceus. 
Peryodyczny, Periodicus. 
Pestka, Pyrena. 
Pestkowiowaty, Drupaceus. 
Pestkowiec, Drupa. 
Pęcherzyk, Anipulla, Vesicula. 
Pęcherzykowaty, Yesicularis, osas* 
P^p, Urabo. 

Pępkowaty, Umbllicatus. 
Pępowaty^ UmbonaŁus. 
Pianisty, Spumesceas. 
Piasek, Arena. 
Piaskowy, Arenarins. 
Piastowaty, Modioliformis. 
Piątrowy, Tabulatiis. 
Piegowaty, Sphacelatus» 
Piekący, Pungens, TJreus* 
Pień, Truncus. 

Pitmigżkowaty, Nummularlas* 
Pieprzowy, Pipeiitus. 
Pierścień f Annulus* 



Digitized 



by Google 



291 



JPierwotny^ Primarius, Primigenius, Po«fn/ff«ony,Sublatu8. 



Primordialis. 

JPierzast odzie lny ^ Pinnadfidus. 

JPierzasłość , Pin na. 
, Pierzasty y Pianatus. 

JPi^/ćf Peuta, Qiuiique. 

JPi^dż mała, Spilhania* 

JPipdż wielka, Dodrans* 

Piętka, Lecus. 

Pikowały^ Spiculatus. 

Pil ko wat ość y Serratura. 

PiŁkowaty, Serratiis. 

Pionowy, Perpendicularis. 

Piszczałko waty, Fistulosus. 

Piazczelowaty, Fibulaeforinis* 

Piżmowy, Moschatiis. 

Płatkowaty, Placentlformis. 

Plamisty, Gutta tiis. 
,Plamka, Macnla. ' 

Plamkowaty. Maculatus. 

Pleiha, Thallus. 

Pltfchowaty, Tlialloides. 

Pleśniowaty, Byssaceus, Byssoldeus. 



Podnoszący się, Adscendens* 

Podobny, Similis. 

Podparty, Fiilcratus, Suffultus. 

Podpory, Fulcra. 

Podrzęd, Subordo. 

Podsada, Apophysis. 

Pod spodem,, Siibtus. 

Podstawa, Basis. 

Podstawek, Subiculum. 

Poduszkowaty, Pulvjiiatu8« 

Podwóyny, Duplicatus , Daplez; 

Didymus. 
Podziułka, Łacinia* 
Podzielony, Dlvisiis, Partitus. 
Podziemny, Hypogaeusy Subterra- 

neiis. 
Podziurawiony, Foyeatus. 
Poffięły, Flexuosiis, Rettoflcius. 
Poiedynczy, Simplex. 
Pokolenie, Tribus. 
Pokręcony, Contorluplicatus, Tor-. 

tuosus. 



Pleszka, ApoŁheciuin,Sporocarpiiiiii. Pokrycia, Vcstiinenti. 



Plewa, Glum^ , Palea. 

Plewisty, Plewowaty, Paleaceus. 

Pluskw owy tapacłi, Cimicarius. 

Płaski, Planus. 

Płatek, Petalnm. 

Płatkowaty, Petaloideus. 

Płciowy, Sexualis. 

płeć, Sexu8. 

Płodny, Fertilis, Foecundus. 

Płomieniowy, Flammeus. 

Płonny, Sterllis. 

P/y walący, Nataas. 

Pnący się ^ Scandens* 

Pnisty, Arboreus. 

Pochfwka, Vaginella, Yaginnla, 

Poiłiewkowaty, Sacellifonnis. 

Pocfiwa kwiatowa, Spatha. 

Pochwa liściowa, Vagina. 



Pochwowaty, Yaginans, Yaginatus. Położenie , Situs. 



Pokryty, Tectus, Yestitus, 
Pokrywa, Involucrum. 
Pokry walący, Tegens, Vestiens. 
Pokrywka, Operculum, InYolucel- 

Inm. 
Pokrywkowy, Opercularis. 
Pokrywy, Integumenla. 
Pokrywy kwiatowe, Tegumenta* 
Pola, Campi. 
Poluy, Campestris. 
Pół, Hemi) Semi. 
Połamany, Retrofractu8, 
Połączony, Coalitus , GohaerenSy 

ConjuDCtus, Unilus, 
Półkwiatek, Semiflosculus. 
Północny, Borcalis, Hyperboreus. 
Połowa, Semi. 
Połowiczny, Dimidiatus. 



Pochwowy, Yagiualis. 
Pochylony^ Declinatus. 
Pochyły, Cernuus. 
Pocięty, Sectus. 
Poczwórny, Quatemu8« 
Pod, Hypo, Sub. 
Podarty, LaceruS) Łaceratus. 
Podbalddszek , Cyma. 
Podbaldaszkowaty, Gymusus* 
Podgatunek, Subspecies. 
Podkładka, Stroma. 
Podkrzew\ Suffrutex. 
Podkrzewiowy, SufrruŁicosns. 
Podługowaty, Oblongtis. 
Podłużny, Longitudiuali«« 
Podniebienie, Palatum. 



Pół pełny kwiat, Semiduplei. 

Półtora, Sesqui. 

Południowy, Antorcticus, Australisi 

Meridiaous. 
Połyskuiący się, Nitens. 
Pomału, Pedeteotim. 
Pomarańcza , Aurantium. 
Pomarańczowy, Aurantiacus# 
Pomarszczony, Comigatus, Rugosus*. 
pomieszano płciowy, Polygamus* 
pomieszany, MixŁu8. 
pomnożony, Multiplicatus. 
ponury, Luridus. 
poorany, Exaratu8. 
popękany, Rimosus. 
Popielatawy, Cinera8cens« 



Digitized 



by Google 



292 



Popł''i*tto-hi<ifyi TepłfcTO-lcucos. 
Pu/fi- Lity i Ciucrcus. 
Pop!(}tany, lnteitextiis. 
Pop.oŁu dniowy y, Poinei icliani\s. 
Poprzecznie podzitlony, Scpimcn- 

losus. 
poprzecznym Transversalis ^ ersiiiu 
Poprzfgradząnyy Pliragmigec. 
Porunny^ Matuliuus. 
Porcelanouyy Purcellapeiis. 
Porcelanowy kolory Mjrrlyuiw.. 
PuTost morĄiy Fucua. 
Porosły i Algae. 
Porowy^ Prasiuus. 
Porysowany i Striatus, 
Posmarowany i tIllctuosu8^ 
'Pospolity i Vulgaris. 
Pośrednia Intenneduis. 
Postawa i^wn^trznay Hab)Uus^ 
Posypany', Adspersus. 
Posz^arpany^ Laciuiati^s. 
Potróynyy Teruus, Tiiplęj,^ Tr^- 

plicalus. 
Po trzyy Ternatim*. 
Powierzchnia y SuperficLea, 
Po wietrzny y Aereus. 
Powikłany', lutiicatus. 
, Powinowaty, AffinU. 

Powłóczysty, Tunicatus. 

Powłoka X Arilluii,, Tmiica.. 

powoli, Pedcleutlm. 

PoUfStaiący, Assurgens. 

Pozaginany, La b^ ii nLUifo^*iui$^ 

Poziomy, Hoii/.oulalis. 

Pożniey, Denunii. 

Pożniyszyy Scrotiiius, 
Prawdziwy, \cius. 

Prawie y Sub. 

Prawie gładki, Olabriusculna. 

Prawie nagi, Nudiusculus. 

Prawie prosty, Kcclinsculus. 

Prawie wzniesiony, Eiectiuscnlus» 

Pr{iwie żadt^n, Vix uUus, 

Pręcik, Su men. 

Pr^cikotiHity, Si.i luiiiiferuSą 

PtT^cikowyy Si^niiiialis. 

Pręga ,• Fas.cirt, 

Promień, Kadius. 

Proiiiii-nisty, IJadiatus. 

Prost okiitny, Itcciaii^ulus. 

Pro.sty^ Kcctus. 

Próżność owocowa, Autiiim. 

Próżny, Yacuiis. 

Przibiigaiący, Exci4riciis, Perciir- 
reiis. 

Przebieżony, Pcit ursus. 

Przebiły, Ptrlusus. 

Przcrhodzifiy^ Tr.uihitMis. 

X*rzecliodzcnie , Dc^iuculia. 



Prteciag iycia'. Periodu* vlfeae^ 

Przecięcie, Srctlo. 
Przecięty, Jntercoplus. 
Przedłużony. Elon^alua. 
Przedpołudniowy, AiiLemeridiaaim*^ 
Przedział, Interalitium. 
Przedziurawiony, P<?iforatu5« 
Przegroda,, Disaepiiiientuiu,. 
Pr z gro do wy, S cptl fer iia. 
Przik-^zlałcenie , Defoi malio^ 
Przemiiaiący, Epbciuenis. 
PrzenikaiąCYy Fragrans. 
Przerosły, Perfoliatus. 
Przerywany, Interrnptus. 
Przeświecaiący, PeUucidiis,, 
Przewięzistośćy Constrictio , Conm 

suicliua. 
Przewięzisty, lulcrceptiis. 

Przewrócony, Inversus, KesopinaUis* 

Przewrotno, Ob. Obverse. 

PrzPwrotno-icUowaty, ObovaŁus j ą 
t d. 

Przewyższający, Excedens- 

Przeyrzysty, ll)'aliijn8. 

Przezroczysty, Diaplunus, 

Przy city laiący .v%, Conuiveas^ 

Przycisły, Arctus. 

Przydatkowy, Accessorius. 

Przygnieciony, Dcpressua. 

Przyiemny, Gratus. 

Przykleiony, AgiŁjhituiatus. 

Przy leg aiący, Adliaereus. 

Przynuwowa ny, F ix u&. 

Przj p łod^k , P r opago* 

Przyrosły, Acbiatus, 

Przyrostek, Appcndlx. 

Przysadeczka kwiatowa , Bractcołx« 

Przy.'>adeczka liściowa, Slipclla. 

Przysadka kwiatowa, Bractea. 

Przysadka liściowa, Stipula. 

Przysadkowaty, BracŁeatiis , Slipu- 
latllS. 

Przysadkou^y, Bractcalis, Slipularisą 

Przysmalony zapacłi, ]Nidorosu% 
INidosiis, 

Przyswaianie , Assimilatio. 

Przytępiony, Betiisus. 

Przytulony, Adpre&sus. 

Przyymowanie do wewnątrz y In-? 
liis susct-plio. 

Puc/l, Pappus. 

Puihowniy, Pappiformis. 

Puklerzowatyj Cljpeatus, Sculatus. 
- Pulcliny, Jnaiiis. 

Purcliateczka , Sporanglolum^ 

Purc1iat,ka , .Sporangiuiii. 

Pustuiący, Pusty, Ahoiliens, Abur- 
liviis. 

Puszeczka, Thecula. 



Digitized 



by Google 



Puszla^ Thcca. 

Puszki, Asci, AscIdUt 

jyły Pulvis. 

Fyłtk, Pollen. 

Pylkowaty, PoUinarhis, 

Ramie i Bi^chiiim, Tina. 

Raniianislyy Brachiatus, 

jp.ana, Vuluus. 

JŁapicrtŁ, Siibito. 

Raptem zwężony, Gonstriclns. 

Rdza, Ferriigo, Rubiiio. 

Rdzawy, Fernigineus, Riibiginosus, 

Rdzeń, Mednla, 

Jidzeniowaty, Medullosus. 

Rdzeniowy, Medullaiis. 

Robaczkowaty, Yermiciilaris. 

floczny, Ann HUS. 

Rodzaiowy, Genericus, 

Jlodzayj Genus. 

Rógj Cornii, 

Rogaty, Cornutiis, 

Rogowy, Corncuą. 

Rola, Ager. 

Rolowy, Agrestis, 

Rombowy, Rhomboideus, 

Roślina , Pl.łnta , Yegelablle, 

Roślinka, Plaulula. 

Rostek, Radicula. 

Rostkowanie, Gcrminatio, 

Rószczka, Malleolus, Yiigultum. 

Rów^ Fossa. 

Równoboczny, Aeąuilateriis, 

Równoległoboczny, Rhombens. 

Równoległ ościenny, Parallęlopiper- 
dus. 

Równoległy, Parallelus. 

Równopr^cikowy, fsanlherus. 

Równowązki, Lincaris. 

Równowysoki, Fastigiatus , Aequi- 
altus. 

Równy, Aequalis, Laevjs, Isos. 

Roysty, Cespitosae paludes. 
^ Rozci(fgni^ty, Protenstis. 

Rozcięty, Dlss€€tiis, Fissus. 

Rozdzielno płcio wy y Dloecus, Dioi-r 
cus 

Roździeraiący się, DUriimpens, Ru- 
ptllls. 
. Rozgałęzianie się, RamiCcatiai 

Rózgo waty, Yirgatus. 

Rolkowały, Coruiculatuą. 

Rozłączony, Discretus. 

Rozłóg, Slolo. 
^ Rozłogowy, Stoloniferus. 

Rozłożysty, I3ivaricdlus. 

Rozmaiły, Di^par. 

Rozmnażanie , Multiplicatio 

Różiiofarbny, Disculor, Dlyersicolor. 

Różnoklapy, Ueterotojuus. 



i293 

Róinohształłny, DlmorpLns, Di-ł- 
Ycrsiformis , Heterom orplius, 

Jlóinoliści , Hcteroph;^ llus. 

Różowy, Roseus. 

Rozpierzrłiły, DifTwsns , Effusus, 

Rozpryskuiący, DissIIiens. 

Rozrzucony, Sparsns, 

Rozsiewanie, Disseminatio , Seinl-« 
natlo 

Rozszerzony, Ampllatus, Dilata^u^ą 

Rozt warty, DIvergens. 

Rozwiianie się, Evolutio, 

Rozwiniony, £volutus, ' 

Ruchawy, Yaciilans, 

Rucłiomy, Mobilis. 

Rudy, FuIyiis. 

Ruiny, Rudera la Ioca« 

Rurka, Tubus. 

Rurkowaty, Tnbulosiis.. 

Ryrtienkowaty, Canaliculatiu« 

Ryży, Yaccinus, 

Rzadki, Rarus^ 

Rząd, Ordo. 

Rzęsowaty, Ciliaris, Ciliatus^ * 

Rzę.sy, Cilia. 

Rzeczny, Fluviatilis, 

Rzeka, FIuyIus. 

Rzepowafy, Napaceus. 

Rzędowy, Serialis, Farius^ 

Sady, Pomela. 

Sadzawka, Piscina. 

Sadzony, Fnllgineus, osus* 

Samczy^ Masculimis^ lus, 

Samica, Feniina. 

Samiczy, Feiiiineus. 

Samiec, Mas. 

Samotny, Solitaiiiis. 

Sążfń, Olg} a, Hcxapoda« 

Sążniowy, Orgyalis, 

Ściany, Parietes. 

Sciagniony, Contractus. 

Ścielący się, Repens. 

Ścienny, Paiietalis, Gono8< ' 

Ścisły, Arctus. 

Sciśniony, Coarctaliis. 

Seladynowy, Beryllus. 

Sen roślin, Sorauus plantarum. 

Sercowaty, Cordaliis, CordUbrmls, 

Serowaty, Caseosiis. 

Sferoidalny, Sphaeioideiis, 

Siarczysty, Sulphureus. 

Siatka, Keticulum. 

Siatkowały, Reticulatiis. 

Siedm, Septem, Hepta. 

Siedmiopręcikowy, HepŁandrns , 

Siedmios łupkowy, Hcptag y n ua, 

Sickierkowaty, Sccuriformis. 

Sierzpowaty, Falcatus. 



Digitized 



by Google 



294 



Siła odradzania, Yis rcproductionis 
Siwowa^y, Cancsccns. 
Siwy, Caaus. 
Skalny, Saxatili8. 
Sklepisty, Fornicatus. 
Skóra y Cutls. 
Skórkowaty, Conaceiis. 
Skorupa, Crusta. 
Skorapiasły, Crustoceus. 
Skręcenie, Intorsio. 
Skręcony, Tortus. 
Skręt, Anfractus 
Skrócony, Abbrcviatiis. 
Skrytopłciowy, Cryptogamus. 
Skryty. Claadestiaus , Cryptos. 
SkrzydMa, Mae, Pterygla. 
Skrzydelkowaty, Alaeforims. 
Skrzy diak, Samara. 
Skrzydlaty, Alatus. 
Skrzydłowa/y, Pterigoideus. 
Skrzyprowaty, Panduriformis. 
Skrzy winiący się, Curvaiis. 
Skrzywiony, Curvatus. _. . ^^ 
Skupiony, Aggregatiis, Confertus, 

Glomeralus, 
Ślazowy, Malvaceus. 
Slimakowaty, Cochleatus, Circma- 

lis, Trochleariformis. 
Śliwkowy, Piirpureo-coeruleus. 
Slizki, Liibrlcus. 
Słobość, DeblUtas. 
Słaby, Debills. 
słodki, Dulcis. 
Słoik, Urceolus. 
Słoikowaty, Urceolatiis. 
Słomiany, Stramineus. 
Słoneczny, Solaris, 
Słony, Salsiis. 
Słupek, Pisdllum. 
Stupiasty, Coluinnans, 
Słupkowy, Pislillaris. 
Smak, Gustus, Sapor. 
Smakomty, Sapidus. 
Smaltowy, Azureus, 
Smołowy, Piceus. 
Smrodliwy, Foetidus, 
Smuga, Vilta. 
Smugo wany, Fasciatus. 
• smutny kolor, Tiiatb, 
Śniady, Lividiis. 
Śnieć, Uredo. 
Śnieżny, Niveus. 
Soczeu^ka, Lenticala. 
Soczewkowały, Lenticularis. 
Soczystość, Pulpa. 
Soczysty, Pulposus, Succosus, Sue- 

culentus. 
Sok, Succiw. 
Spiralny, Spiralis, 



Spleciony, Contcitus. 
Spłaszczony, Compiessua. 
Spławny, Inundatus. ^ •> . •■ 
Spodem ołwitfaiący się, Basi ae^ 

hisceos. « . c 

Spodem przymocowany, Basi Uxu5. 
Spodni, Basilaris. 
Sprężyk, Elater. 
Sprężysty, Elasticus. 
Sprzężony, CoDJugatus. 
Srebrzysty, Argenteiis. 
Środek, Centrum, Medmm. 
Środkowy, Centralis, Media*. 
Śródziemny, Mcditerraoeus. 
Staw, Arliculatio. 
Stawy, Stagna. 
Sterczący, Propullulaos. 
Stępiony, Hebetalus. 
Stopa, Pes, Pus. 

Stopowodzielny, Pedatifidus. 

Stopowy, Pedalis, Pedatiis. 

Storczykowy, Gyuaodrus, Orchi- 
deus. 

Strączek, Silicula. 

Strą^zkowaty, Sillculaeformis* 

Strączkowy, Siliculosus. 

Strąk, S;iiqua. 

Strąkowaty, Siliąuaeforims. 

Stmkowy, Siliąuosus. 

Strefa, Zona. 

Stref owany, Zonalis, Zonatus. 

Strona, V^^^^' 

Strzałkowaty, Sagittatus. 

Strzępka, Hyplia. 

Strzępowaty, Ulotrichiis. 

Styk iący się, ConUguus. 

Suchoty, Tabes , 

iSc^rAy, Ańdus, Siccus, Scanosus. 

Światło-, Dil"Ł«-- 

Swiatio-żółty, Flavus, Luteolus, 

Alntaceus. 
Światły, Laetus. 
Świecący, Lucens. 
Syniti, Friabilis. 
Szablowaty, Acinaciformis. 
Szadż, Pruina. 

Szafranowy, Crocatus, Crocens. 
Szary, Griseus. 
Szczecina, Seta. 

Szczecinowaty, Setaceus, Setosns. 
Szczególny, Partialis,Proprius,Sm- 

gularis 
Szczotkowały, Hispidiis. 
Szczupły, Exiguus. 
Szeroki, Latus. 
Sześć, Hexa, S«x. 
Sześćlistkowy hść, Senatiim folium. 
Sześćpręcikowy, Hesandrus. 
Sześćsłupkowy, Hexagyuus. 



Digitized 



by Google 



SzeWf SiiŁiira* 

Szkarłatny, Cocciueus, 

Szklisty, Vitreiis. 

Szlamowaty, Miicosvs. 

Szmaragdowy , Smaragdinus* 

Sznurek, Funiculus. 

Szorstkawy, £xasperatus. 

Szorstki, Asper. 

Szorstkę-^włosisty, HirsnŁus* 

Szpadowaty, En&atus. 

Szpara, Fissiira, Rima. 

Szpilkowaty, Acerosus, 

Sztoper, Talea. 

Sztrych, Gramma, Llnea. 

Sztrychowany, LineaŁus. 

Sztylet, Mucro 

Sztyletowany, Mucronatus. 

Szupinki, Induyiae florales. 

Szyby, Fodinae. 
Szydiowa^y, Subulatus. 
Szyia, Goiliim. 
Szypułeczka , Pcdicellam. 
Szypułka, Peiłiiiicuhrs. 
Szy pułku ogólna, Anthuriis. 
Szypułkowały, PeduacuUUis. 
Szypułkowy, Pedmicularls. 
Szyszka, Couiis, Strobilus. 
Szyszkowały, Stiobilaceua. 
Szyyka^ Stylus. 

Tabaczkowy, Tabaciniis. 

Tarowały, Hypocrateriformis. . 

Tarcza, Pelta, Scutum. 

Tarczka , Scii teł I um. 

Tarczkowaty, Scutelllioriuis, Scu- 
tiformis. 

Tarczowaty, Peltcitiis. 

Tarczowe kwiaty, Discales flores. 

Terpentynowy, Terebintbinaceus. 

^f^§■'^ Rigidus 

Tępawy, Obtusiusciilus. 

^^py» Obtiisus. 

Tkanka komórkowatCy Tela cellu- 
losa. 

Tłusty, Piuguis. 

Topolowy, Populneus. 
Torebeczka, Capsella. 

Torebka, Capsula. 
Torebkowaty, Capsularis. 
Torfowy, Toifaceus, Torfosiw. 
Toikolorowy, Concolor. 
Tożk.ształłny, Homoideus. 
Totstronny, Homoinallus. 
V^pezowy, Trapcziformis. 
Trawiasty, Gramincus. 
Trawy, Graniina. 
Trąbka, CiicuUiis. 
Trąbkowaty^ Cucullatus, Tubac- 
iuriuis. 



295 

Trocinowaty, Scoblciilatus. 
Troisto-dwoisty, Tr Ib ina tus. 
Troito-nerwowy, Triplineryius, 
Trolsty, Tern;itus. 
Tróygraniasły, Triqiieter. 
Tróyścienny, TriLiteralis. 
Tróywęglasty, Trzykątny, Trian- 

giilaris. 
Trwały, Perennis, Persistens. 
Trzeszczący, Strepitans 
Trzewikowaty, Saiidaliformis. 
Trzęsawice, Uliginosa loca. 
Trzon, Stipes 
Trzonowaty, Stipltatus. 
Trzy, Tri. 

Trzydzielny, Tripartitus. 
Trzy dzienny, Trldiiiis. 
Trzyletni, Triennis. 
Trzyłuszczynkowy , Trivalvis. 
Trzymiesięczny, Trimes tris. 
Trzy parowy, Trijugus. 
Trzypłatkowy, Trisepalns. 
Trzypn^cikowy, Triandrus. 
Trzy razy parzysty, Tergeminatus, 

Teigemiuiis. 
Trzy razy p ierzasł o dzielny, Ti ipin- 

uatlfidus. 
Trzy razy pierzasty, Tripinuatus. 
Trzy razy troUty, Triternatus. 
Trzy razy złożony, Siipradecompo- 

Trzyicienny, Triaeder, Trigonus. m^^ 
Trzysłupkowy, Trigyuus. 
Trzy wrębny, Trifidus. 
Turkusowy, Turciuus. 
Twardnieiący, Indiirescens. 
Ttvardy, Durus. 
Tylny, Posticus. 

Uhywaiący, Decrescens. 
Ucięty, Truncatus. 
V dołu, Inferue. 
^ góry, Superne. 
Ugryziony, Praemorsns. 
Ifkład, Sy Sterna, 
Ukośny, Obliqiuis. 
Ukryty, Occultatus , Reconditus, 
Ukrywaiący, Occultans. 
Ulatuiący, Yolitans. 
Umbrowy, Umbiiuus. 
Unoszący się, Fiiiitans. 
Upatrzony, Yariegatus, 
Urynowy, Uiinosiis. 
Uszko, Auricula. 
Uszko waty, Auriciilatiw. 
Uwiązek, Kelinaculuin. 
Uwitfńczony, Coronatus, 
U wierzchu, Superne. 
Uibroiony, Armatus, 



Digitized 



by Google 



4f^achIarzo wały^ Flabclllfo rm \&i 

f-falcowaty^ Cylindriciu. 
*' //^ł|t<fcy Cylinder. 

-ff^ajHnny'', Calcareus. 

JVd^)i(inny kolor y Calceus. 
^f^i^rga , Labiiim. 
V aOiri^owy^ Labiatus. 

frarsta, Suatuin. 
' fVar(ułkowatyy Turblaatus. 

'f^M-^ynfiiy^ Oleraceiu. 

fyąs^ Cirrłuis. 

ff^ąsałyi Cirrbosus. 

ffąsoufaty^ Cirrbatus. 

if^ątrobowy, Hepaticiis. 

fVi}zkiy Augustus. 
. ly cierh przechodzący^ Spinescens* 

Wczesny^ Praecos. 
.. f^ei^t^tacyuy YegeUtio, 

M^^iri^i Laua. 

ff^tłtihty^ Lanatiis. 

W^^p o Ip łcio wy<^ Andr ogy nus. 

łP'ewniitrZi Inira. 

JVeWn<^trzny^ luterior , InternuS) 

.liitraiius. 
ł Wc^li^^iio-czarnyi Antracinus* 

Wiązał <i Nodiis. 

J^l^czlowutość^ Nodositas* 
S JV^złowatyy JNodosus. 

JV^ykowaty^ Serpentinus , Siniw 

06US. 

jyiązka^ Fasciculiis, 
m^h^iąM^kowałyf Fasciculatus* 

• /i^/c, Saruieiitmii 

* fyiciowatyy Sarmentosiis. 

. łJ^idłowatyj Bifurcatus, Furcatus* 

f-Fidoczny, Phaueroi. 

lyitcha , Panic ula. 

jyiechowaty^ Pauiculatasł 

/Wieczorny y V'espertiuu{». 

fridey Pluri, Plus, Puly* 

pyitilćktoó złożony^ Multicompo- 
sUus. 

JVieiici^ Magnus, Grossus. 

7Vi filo kształtny. Pol} morpbiis* 

/#^«'ć'/o//'ic«V/i20«'j',PoIycotyledoneus. 

jyielopręcikowy^ Polyandiusj Mul- 
^ ''tistamineus 

Wielo słupkowy^ Poljgynus. 

Wielo wiązkowy^ Polyadelpbus* 

Wieniec y Coron^. 

Wierzchołek i Apexj Vertex. 

Wierzchołkowy, Apicalis, Tetml*^ 
nalis, Yeiticalis. 

Wietkiy Laxns. 
; Więdnieiący^ Marcescen9# 
\ Wiifkszyy Major. 
■ JFiiąty si^y YoliAilis. 
\Wilgotnyy Hnmeus, idus. 

winnico wy f Yinealis. 



Wiosenny, Veftiilis.' 

Wiszący y Penduliisj DcpCncleiia* 

WUkuy Vi me u. 

Witkuwatyy Yinilnalia , neu5* 

Pf^kl^.s/y^ Coneavus. 

Włdściwyy Propiius* 

fPłóLieiłka^ Fibrlllae. 

Wiókienkowaty y Fibrillatiis* 

Włóknisty y Fibrosas. 

Włókno y Fibra. 

Włosy PihiSł CapIIlus. 

Włosisłyy Pilosiis. 

W/oxkowatyy Captllaceus f hktUf 

Pilosiiisculus* 
Włośnią y Capillitiiim. 
Wodnistyy Aqueus. 
Wodnyy AquaŁiciis* 
Wo dziany y A<]u<»siis. 
Wolny y Liber, Solutiis. 
WcŚamaiyy Scrophulosus* 
Wonieiący^ Spiraus. 
Wonność y Odór. 
Wonny y Odoratus. 
Woreczek i Uuiculus. 
Wureczkowatyy Utriculatis, loaUS* 
Wosk, Cera, 
Woskowutyy Ceraceus, 
Woskouy kolory Cerimis. 
Wr^bnyy Fidus , Fissus. 
Wrosły^ lunatus. 
Wrzecionowaty, Faslforniis* 
Wrzośniaki , Erie eia. 
Wrzosowy y Ericetinus. 
Wsparfyy Juciimbens* 
Współczesny, Coaetanelis, Siniul— 

taneus. 
Współśrodkowy ^ Concentricus* 
Wsteczny, Keiror.sus. 
Wulkaniczny^ YulcaMinus. 
W wan abnicę porysowany^ Tcs— 

sellatus. 
jyycicfgnionyy Porrectus. 
ł^yciekanićy Chlorosłs. 
Wycięcie y Einargmafura , Excisara« 
tyyci(^'tyy Einarj^iualus- 
Wycięty kątowato i Excisiis. 
Wyciskami opu trzony y Iniptessus. 
Wydatnośćy Próżnio eiuia* 
Wydatny, Proniiiieus. 
Wydęły, fuflatnsi 
Wydrążony, ExcavatU9. 
Wygładzony, Laevigatus. 
Wykształcony, Effijy;uratus« 
Wynurzaiący sif, Eiuergens« * 

Wynurzony, Etnersu^. <% 

Wypełniony, Repletus. 
Wypływ, Excretio, Exiravasalio« 
Wypręiaiący się, Porrigeas. 
Wyprężony, Suictii*. 



Digitized 



by Google 



Wypukły^ ConYWctu."* ' 
Wypustek y^raio. 
If^ypuszczaiący^ Emittens* 
'f^yraz^ TerminuSfc 
fł^yrainiedziaikowy^ Pleiosepalus. 
JVyraznispłatkowyy Pleiopetaliia. 
'Wyraźny^ Manlfestus, Bistlnctask 
ff^yryły, Exsculptu8» 
fł^y smukły y GracUis, Elatus* 
TVystaiąvy<, Essertus. 
l^ysuszaiący^ Siocans. 
Wysychaiącyj Defiiccuus* 
jWyższyy Superior. 
Wzniesiony^ Erectus. 
Wzrasłaiąco-pierzasłf, Crescente- 

pinnatus* 
Wzrasłaiący, Accresccns. 
Wzrosły, Accretus. 

Xięzycowatyj Łunatos* 

Żaden, Nullus^ 
Zadziotka, GlocMs^ 
Zafarbowany, ColoratUS. 
Zagieleky Vexillum. 
Zagięły, Inflesus, Inclitiatns. 
Zagięty do środka, IiitroflexUf« 
Zagłębiony, Recessus. 
Zagraniczny- Exoticus» 
Zakrzywiaiący się^ IncurTans. 
Zakrzywiony, Incurratas- 
' Zakwit nienie , EMorescentiak 
Zalążek, Getmen. 
Załamany, lufractits. 
. Zamkniony, Claiisus. 
\Zamorek, Abortus. 
1 Zamszowy kolor y Alutaceiis. 
^Zamykanie się kwiatów, Reelusio. 
Zanurzaiący się, Submergens. 
Zanurzony, Demersus) ImmeftnS) 

Submersus. 
Zapach, Odot. 
Zapładnianie , Fo«cnndaŁi<H 
Zaprzeszłoroczny, Bimui. 
Zaraźliwy, Epidemicus* 
Zarodek, Emoryo. 
Zasłona, Yelum* 
Zatarły, Oblitteratus* 
Zawieraiący, lucludens* 
Zawiniony^ Involutus, 
Zawiyka, Indusium. 
"" iwsze zieloriy, SempeTTirens* 

^kowany, Dentatus. 

%egaiqcy, Decurrens. 

^"ity, Compacms. 

biliony, Approxlmatus, Adpropin** 

i|atus. 
Wmni, Superfluns* 



Z dołu iQ górę, Sut 
ZJzhłoj Culmus. C 
Zdzhłowaty, Culinace\ 
Zdżbłowy, Culmens. , 

Żebrowaty, Costatus. ^ 
Zegar roślinny, Horoló 
Zewnątrz, Extra. ; 

Zewnętrzny, Eittrior, .' 
Zęby, Dentes. 
Zgięły, Flexus. \ 

Zgładzony, Glabratiisl 
Z góry na dół, DeorsiR 
Zgrubiały, Incrassatus« 
Zgrzebła, Stngae. ^ 

Zgrzebłowaty, Sirlgosns* 
Ziarenka, Sporae* 
Ziarhiki, Sporidia. \ 

Ziarnisty, GraDuIalns. ^ 
Ziarno , Granum j 

Zieiąry, Hia ns> Hiulcus, i\ 
Ziele, Herba. , • » 

Zie'eń liściowa, Phytochlot;} 
Zielny, Herbaceus. 
Zielonawy, Virens, Virc5cci. 
Zielony, Viridas. ►-^-„<A 

Ziemia, Terra. 
Zier^la uprawna. Humus. 
Zieiinowodr\y, Arapbibius* 
"iethny, Terrestris. 




wpiony, rfexn8) Gonnezof* 






ft^jNJKicUis. 
Zimowy, Ilyemalis. 
Zlepiofty, ConglntiiiaŁus. 
Zlewa ihry się^ Ccmfluens* 
Złama^^i Fractura. 
^/ama/łHŚ£efractus ' 

Złamałby mSui(ołowie , Complv^ 
ZłocisłŁ Uamis , Chrysos * 
Z/oio7y)i fc^a^positus, Multi| 
Zmiana ^fSint «tio. * 

Zmieni y, MutaBSjs, Variabili^ 

rius. ^ _^ ** 

Znaczek, Hilum. V ,' 

Znaczony, Nota tu. 
Znagła, Subito, 
Znamię,, Stigma. 
Znamieniowy, Stigmaticus, 
Znikaiący, Evauescens* 
Znikli wy, Fiigax. 
Zołądż, Glaas. 
Żółciowy, Felleus. 
Żółtaczka, (cto-us. 
Żółtawo bitiły, Oohroleucus* 
Żółtawy, F|ive«j8) esceuS) 

Lutesceos* i ^ 
Żółtek, Vital •. 
Żółtkowy, ViŁi. 
Żółty ctemny,^^!^friUi 
Zpleciony, Implcnisi 






idusy 



1 



Digitized 



^dbyGoogtc • 



r 



iralcowaty, OYlindiŁ ^ 
• l^4ccs Cylinder. ^l«l»l*»- 

' %: -^z 7 s-.i-,tuiiJCtf^, Gamopeialus. 
'ff^arlyufiiy^ Olerijnos. 

U^asowaty, Ciirh^isus. 
^^fro^oM'/, Hepf Descendew. 

Wczesny, Piaec*^ 

. jte^^tacyay V^ 

Wclti^s Lana. '^ 

lVtinistyy Laa< 

ff^eu^n^łrznyu * ■ 

liitraiius. > . , . 

rr^yko 

osus. 
• . /F/c, Ł*"'. 
f^Łdoczny^\ 



Z£ip^/ny, Complctus, P«^f«<^*^/, . 
z/cfio/?/, Angusuius, Attenuatas* 
^i^^wwony* Appensus. ^^^^,,.^5^ 
i^K/t/Jiowy, Conyolutus, CoYolutt- 
-yus, Volutu8. 

^«/i>o<*'>', Glareosus. ^ 

Zwisłyy Nutans. 

Zwrócony, Avcrsus. , 

Zwrócony liść, Adyersum Colłum 

ZyłouHity, Vcnosu5. 

Zyly-, Veaae. \ 

'S^wicznyt Resinosus. 

Zyworodnyi Viviparus. 




TViechowutjL 
If^leczorny, T/ 

ff^ieUkroć * 
sitiis. 

JVleloliścieiK iT 
fTidlopręcikou^^ 



s. 1.^ 

bl\ Marf 
oksztal ^ 
olłścierK y 




*Y' 



'tistainlneiijji^^i^ 
Jf^ielosłupk^ >-* 
ffielowju ' 



Tfieni^ 

V 



,i. 



\ 






Digitized 



by Google 



Digitized 



by Google 



r 
i 



:0A . : ^ 

Vachlar%owaty, i 
Talcoicaty, Cyliy'^**^*' 

rrZnnny. Calf>«'^, Gamosepalus. 
fraii.nny kolo§ow^^ S^^ngenesia, 

WcĄoiuy. LarfpJ', Gamopetalus. 
Jfarsta, Suaiflaatus, Concrclus, Con- 

/r./^, CiiThiis. Wiabilis, Ac^ualus. 

jrąsoicaty, (i/Besccndens. 

^r^s/ti, Aujj, niedudny, Simplicissi- 
If^ ciarh prĄ 
JVczesny, ^• 
JP^egdtacyĄ 

f1^tln'isty,\ 

Jfewnątd 

liitraiift - 

JV0 



I 



Zupełny^ Complelns, Perfectus. 
Zwpiony^ AngusUius, AttenuaŁus^ 
Zwieszony, Appensus. 
Ztuintony, Convolutug, GoYoluU- 

vu$, Volutu8. 
Zwirowyy Glareosus. ^ 

Zwisły^ Nutans. 
Zwrócony^ Aver&n8. 
Zwrócony liść, AdTersum folianU 
Żyłowaty, Yenosus. 
^h': Veaae. 
Żywiczny, Resinosus, 
Zyworodny, Vi\iparu«. 





\ 



....r,4 



^- \ 






Digitized 



byGoO? 



uti« 



r 




Digitized by LjOOQ IC 



Digitized by VjOOQIC 



OK 9.P5 - Cl\ 

Słownik wyrazów botantcmych. 
Stanford University Lfbrarfos 




3 6105 035 409 049 



9 
.P5 



1 



Stanford University Libraries 
Stanford, Calif omia 



Rehim this book on or before date duB* 



Digitizf j by VjOOQ IC 




k«Kv 



L*.??^ć**^ 




5*-^*] 



Zł'*, 




r««%< 




'u\^^*^ 





^••#. 




P*y:v^ 




.'•l»' 



►I I 



y'J^. 



•>; 



.;?& 
'^•i»*' 






v.*r