Skip to main content

Full text of "Status politico-juridicus incliti Regni Hungariae, habito peculiari respectu jurium regis Hungariae atque fisci regii"

See other formats


Digitized by the Internet Archive 

in 2010 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/statuspoliticojuOOblas 



STATUS 

POLITICO^JURIDICUS 

INCLITI 

KM^lQS lEWSQ@J^iaS^@9 

HABITO 

PECULIARI RESPECTU 

JURIUM REGIS HUNGARIAE, 

ATQUE FISCI REGII. 



AUCTOnE 

ALEXANDRO BLASK0V1T8, 

JURATO AnrOCATO. 



PESTINI, 

TYPIS NOB. TRATTNER-KAROLYIAMS. 



^x iO. C,4ti^^ 



Noa in ho« Gpere, proprii arbitri! restigia fi^o , 
veruni pra»viis aliori itineris visilius irsisto. Colcn;. E*^^ 
J)e0r. Lilril in treiefatiom. 




Lector Henevole! 



Ef Nos, qui procul ab influxu publico con- 
stituiniur, Patriae iitiles evadere optamus. 
Hos itaque fructus studioiuni nieoiuni, quan- 
tulumcunque exiguos, hoc conatu impul- 
sus, ad altare Patriae meae offero. Accipc 
cos, Lector Benevole , animo placido, nihil 
enim hoc in Opusculo aliud quam quod 
legale, justum? ct ingenuiim est, probate di- 
cere, et scribere tenacis mei propositi luit, 
adeo, ut siqnid ab hoc prcpositc aberassem, 
me ipsum erasse profitear, id quod mihi 
quoque tam muKiplici ct gravi argumento 
operis hujus evenire poterat, hrnio e nim sum, 
nihil humaniamealienum est Quae^obisde 
argumento opusculi hujus e Tabulis Le- 
gum ^ostrarum , aliisque Actis publicis 
constare possunt, adeo dispersa sunt, ut 



eoruin collectio et elucubratio me longio- 
ri tempore distraxerit , et jani vcl ideo ne- 
cessaria evaserit. Si itaque studia eorum, 
quibus Respnblicae cordi sunt, qni easdem 
tractant, et scire anhelant, sincero hoc meo 
conatu faciliora reddere poteram , scopo 
meo plene potitus sum. 



In reliquo vale et fave! 
Tibi 



devoto auctori. 




Praeferentialia Jura Regni, 
atque Regum Hungariae. 

$. 1. 

Origo Monarchicae Regiminis Formae 
in Hungaria* 

^tatum Inclyti Regni Hungariae , sicut de prae* 
senti constituitur, Publtco Juridicum^ respectu Ju- 
rium. Regis Hungariae , atque Fisci Uegii , dedu- 
cere et Legibus remonstrare cupiens, ea, quae 
huc faciunt, praecipue ab origine Regni usque ad 
nostra Tempora elucubrare conabar. Itaque ea, 
quae praecipua , sive praeferentialia, ut ita dicam, 
Jura Regni , atque Regis Hungariae in se com- 
plectuntur, praemittenda censui. — Hungaros, qui 
se Magyaros compellant, ex Asia, -^ ubi Regio- 
nes inter fluvios Tanaim , Volgam et Jaicumin^ 
colebant, sed quas, per Gentem Pacinacitarum 
exturbati , derelinquere debebant , — ad Euro- 
pam sub septem Ducibus venisse , cx coeva Hi- 
storia Constantini Porphyrogenitae , ac seriori 
Anonjmi Belae Regis Notarii, aliorumque abun- 
de constat. Priusquam iidem per Bessarabiam , 
Russiam Rubram, Lodomeriam, et Galliciam ad 
fines Hungariae circa Ungvarinura et Munkatsi- 
num, anno circiter 889. venissent, jam eosdem 

1 



■ — 2 — 

tunc sibi Ducem Almum, — alii dicunt Arpadeni — 
pro Principe elegisse , iidem Historici refe- 
runt. — Eotum Princeps et Populus sibi cerlas, — 
Belae Regis Anonymus Notarius, quinque re- 
fert , — Conditiones invicem stipulati sunt , ad 
quarum mutuam et perpetuam observantiam , 
se suosque successores solennibus cerimoniis , ac 
jurejurando quoque obstrinxerunt. ) Prin- 
cipatus iste, in quo summa potestas Regiminis 
conditione prima iini collata fuerat , ad suc- 
cessores Principis Almi quoque extensus fuit, 
qui successores hanc sibi attributam summam po- 
iestatem et Imperium usque tempora Sancti Ste- 
phani, sub nomine Ducum, retinuerant. Sanctum 
Stephanum vero^ non tantum summo hoc Impe- 
rio aeque usum , sed per eum etiam titulum Du- 
cis in Regium commutatum fuisse, patet ex De- 
creto ejusdem I. et II. in praefatione. — Atque 
haec est Origo Monarchicae in Hungaria Regi' 
minis Formae, quae ad nostra usque tempora 
perdurat. 1687: 2.3. — 1723: 1.2.-1830:1.— 

*) Conditiones illas Anonjrmus Belae Regis Notarius Cap. 
VI. fiic refert : 1-o. IJt quamdiu vitu duraret , tam 
ipsis 3 qnam etiam posteris suis , semper Ducem huhe- 
rent ex Progenie Almi falii Arpudis) Ducis. 2-o. Vt 
quid quid boni per lahores eorum ucquirere possent • 
itemo eornm e.rpers Jieret. 3-o. Ut isti principules per- 
sonae , qui sua lihera voluntate Almum fArpademJ 
sihi Dominum elegerunt — • quod ipsi , et Jilii eorum 
nunquam e consilio Ducis et honore Regni omnino pri- 
vurentnr. 4-o. IJt siquis de posteris eorum injideiis 
Jieret contra Personum Ducalem, et discordium Jaceret 
inter Dncem et cognatok suos, sangvis nocentis Junde- 
retur , sicut sungvis eorum Juit Jusus in juramento , 
quod Jecerunt Almo Duci. 5-o. tft siquis de posteris 
Aimi Ducis et aliarum personarum principalium juru- 
mentum 3 statuta ipsornm injringere volueril t anathe'- 
maii sub)aceat in perpelnum.'" — 



Forma Resri/mms Monarchica hiinitata. 



■'» 



Ex eo , quod Populus Hungarlcus in memo- 
rato pacto summum Imperium in Almum Du- 
cem sub certis conditlonibus , ac signanter sub 
terlia illa conditione transiulerat : ut isti jtrin- 
cipales personae , qui sua libera voluntate Al- 
mum sibi Dominum elegerunt , quod ipsi et 
jilii eorum nunquam a consilio Ducis et honO' 
re Regni omnino i^rivarentur ^-^ atque ex eo , 
quod liaec potestatis sumniae ac legislatoriae in- 
ter Regem et Populum communio ad. nostra us- 
que tempora perduret , suapte intelligitur : /?e- 
gni Hungariae Regiminis Formam este Monar' 
chicam limitatam , sive constitutionalem, id 
est talem, in qua Rex jura fundamentalia , atque 
potestatem legislativam nonnisi in concursu Po- 
puli exercere vaieat: S. Steph. L. II. C. 19. 20. 
23. — S. Lad. L. II. C. I. And. II. D. l 3K Part. 
II. tt. 3. 1655: 18. 1791: 2. 1827: 3. — 

§. 3. 

Status et Ordines Regni Hungariae, 

Populus ille, in cujus concursu Rex potesta- 
tem legislativam exercere valet , in Hungaria 
nomine Statuum et Ordinum Regni insignitur. — 
Quatuor vero nunc sunt Statuum et Ordinum Re- 
gni in Hungaria classes , utpote ; Praelatorum , 
Magnatum, Nobilium, et Liberarum Regiarum 
Civitatum. 1608» 1. — Status et Ordines hi , emi- 
nentiori jappeilatione , ,jPopulus Hungaricui '"'' 
audiuat. Part. I. tt. 4. 

1* 



— 4 -* 
$. 4.- 

Leges Regni Fmdamentales» 

Uti ex praecedentibus patet, inter Regem et 
Populum jam antiquitus certa pacta intervenis- 
se , ita eadem serioribus temporibus quoque com- 
pluribus Decretis et Legibus, quibus mutua cor- 
relatio jurium principalium inter Regem et Po- 
pulum ad invicem specialius definiretur, uberi- 
us determinata , aucta et firmata fueruni. Consti- 
tutiones hae ,,Leges Regni Fundatne?itales^'' appel- 
lantur, quae tam per Regem, quam per Natio- 
nem observandae veniunt, donec mutuo con- 
sensu tollantui- , vel iisdem aliae subslituantur. 
Part. II. tt. 5. 

Sunt vero Leges Regni Fundamentales,— prae- 
ter dictam Almi Ducis Conventionem, quae in- 
star fontis pro subsequis fundamentalibus Legi- 
bus deservivisse videtur, — praecipuae sequenles: 

l-o. Rcgis Andreae II. Bulla Aurea de anno 
1222. qua libertates Nobilium assecurantur , ef, 
quam neocoronandus Rex juramento confirmat, 
excepta tamen clausula , de resistendi facultate , 
quae 1687. 4. abolita est. 

2-0. Operis Tripartiti Partis I. tt. 9. quo No- 
bilium quatuor praerogativae exprimuntur. 

3-0. Leges 1741. 8. 1723. 6. 1805. 1. §. 
17. — quibus Nobiles a contributione in perpe- 
tuum liberi pronunciantur. 

4o. Pacificationes Viennensis et Lincensis , 
prior de anno 1606. — posterior de anno l640. 
-— quae etiam 1608: 1. 1647: 5, et 1791: 
26. pro fundamentalibus constitutionibus de- 
claratae sunt. 

5-0. Leges 1547: 5. — 1687: 2. 3. — atque 
1723: !• 2. success&ionem hereditariam Augustae 



Domui regnanti Austriacae in Hungaria defe- 
rentes. 

6-0. Cuncta Inauguralia Diplomata Regura. 
A temporibus nempe Uiadislai II di, 1490. — 
usu venit , ut inauguralia Diplomata Regum 
publicis Regni conslitutionibus insererentur , at- 
que ea basim Legum Fundamfintalium consti- 
tuerent. Harum sanctionum Diplomaticarum ve- 
ro tenor in his concentratur : 

Primo. Ut Regni Hungariae, Partiumque 
eldem adnexarum univei^sae libertates , immuni- 
tates, statuta, privilegia et consvetudines, a Divis 
Regibus concessaeet confirmatae observentur, — 
excepta clausulaRegis Andreae H. Decreti de an- 
no 1222 editi, a verbis. „^z/0£? si vero Nos''^ 
usque ,yin perpetuum facultatem^^ — item salva 
dispositione Legis quoad ea, quae per arlicu- 
lum 8. 1741. excepta sunt. 

Secundo, Ut Corona in Regno asservetur. 

Tertio. Ne tenuta et partes ad Hungariam 
spectantes alienentur , sed et alienatae revindi- 
centur et reincorporentur. 

Quarto. Ut, si regnantis Domus Austria- 
cae defectus seminis in utroque sexu enascere- 
lur, praerogativa regiae electionis et coronationis 
ad pristinum statum redeat, , 

Quinto. Ut diplomatica haec assecuralio at- 
que juramentum per neo coronandum Regem di- 
cendum, semper coronationi praemittatur : 1059: 
l. 1790: 2. 1792: 2. 1830: 2. 

§. 5. 

Leges quibux Rea: Populo^ et Populus 

Regi ohstringitur, 

Seriori tempore Leges illae quoque , quibus 
Re\ Populo, liic vero Regi semet obstringit , pe- 



ciiliariter et uberius definitae fuerunt. In specie 
vero Rex Hungariae Populo semet obstringit du- 
plici modo : 

l-o. Nativitate^ qua primogenitus regi- 
U8 Princeps , Rex Hungariae nascitur , et eo 
ipso potestatem et jura regia hereditat 1723: 2; 
sed simul illa, quae ad publicam , constitutio- 
nique conformem Regni administrationem perti- 
nent , intra tempus coronationis quoque salTa 
tenere obligatur. 1791: 3. 1792: 2. — 

2-0. Coronatione , quippe quod sclemni- 
tatis coronationalis illud sit praecipuum lequi- 
situm, ut II ex semet juramento obliget , quod 
cunctas Regni libertates, conslitutiones , privi- 
legia , jura et immunitates a Divis Regibus Hun- 
gariae Nationi concessas , in suo vigore et in- 
tegritate conservabit, et conservari faciet. 1687: 
2. — Quare statutum est: 

a.) Ut Status et 00. Regni diaetaliter 
congregati neo - coronando Regi semper Diplo- 
ma Inaugurale ante coronationem exhibeant. 1687: 

2. 1715: 1. 

b.) Ut eveniente singula regiminis muta- 
tione, Coronatio Heredis Regni , intra sex men* 
Ses diaetaliter intra Regnum instituatur. 1791 : 

3. 1687:2.3. 1723: 3. 174|:4. l792: 2. 

c.) Ut potestas et jus , bona et jura pos- 
sessionaria , ac quaelibet privilegia conferendi , 
nonnisi legitime coronato Principi competat. 
Praecit. Leges et Part. 1. tt. 4. -<- 

Populus Hupgaricus vero Regi obstringitur: 
debitis homagialis fidei obligationibus, quas erga 
Jegitimum Coronae Heredem et Regem semper 
explere tenetur: Ferd. I. D. XII. 1. Part. I. It. 
12, 1687: 2. 1791: 3. — Sub Ladislao 
Posthumo homagialis fides etiam juramento con- 
rirmala fuit : 1453: 2. — Slalus et OO. Rcgni \\\ 



lesseram Homagialis suae devotionis a tempori- 
bus Mnximiliani Honorarium *) quoque neo coto- 
nato Regi ofFerre consveverunt. 1563: 2. 15T2: 

3. 16l3: 10. 1618: 38. 1625: 9. l655 : 14. 1715: 

4. 1790: 4 1792: 3. 1830: 3.— 

*) Honorarium hoc postremis temporibus 50,000 aureos 
hungaricos Cremnitzienses efficiebat> 

§. 6. 
Successio Regum m Regno Hungariae. 

Posteaquam attactum est , Regem Hunga- 
riae non eligi, sed nasci ; attingenda quoque ve- 
nit Successio Regum in Hungaria vigens. Suc- 
cessio haec in Hungaria respicit nunc gloriosis- 
sime regnantem Domum Austriacam eo niodo : 
ut in Tlirono Regio Hungarico Domus Lotharingi- 
co Habsburgicae Principes utriusque Sexus Regis 
Caroli Tertii , et his deficientibus Josephi et LeO' 
poldi Primi , pariter utriusque Sexus Heredes , 
Romano Catbolici , Jure primogeniturae et illo 
ordine succedant, ut Mares, Faeminas praecedant , 
et eas , si adfuerinl , in quavis Linea excludant. 
1637: 2, 3. 1715: 2. 1723: 1. 2. 

$. 7. 

Titulus Regisj et Statuum ac Ordinum 
Begm\ 

Reges Hungarjaq Titulo: ^^Sacrutistimae 
Regiae Majettatts^' ornantur. Ipsimet Reges ve- 
ro uti solent in suis Titulis Regnorum et Pro- 
vinciarium Nominibus, quae acfu possident, vel 
fialleiu aliquando possederunt. Tribuilur praele- 



— 8 — 

rea Regibus Hungariae Titulus, „Apostoh'ci": 
quo Sjlvester II. Pontifex Romanus, San 
ctum Stephanum , ob conversam ad Fidem Chri- 
sti Gentem Hungaram, condecoraTit, et quem 
Titulum Clemens XIII. in Bulla sua dto. l»-ae 
Augusti 1758. etiam Augustae Mariae Theresiae, 
ejusque in Regno Successoribus, noTitus asseruit. 
Majestatis Titulo , Reges Hungariae antiquitus 
jam identidem usos fuisse, patet ex Diplomate 
Geizae II. anno 1148. Ecclesiae Budensi dato, 
et LudoTici Decreto de anno I35l. 

Status et 00. Regni , si quidpiam unlce No- 
mine suo petractant , utuntur Titulo: „Nos Prae- 
lati^ Barones ^ Proceres ^ Nobtles, aliique 
Status et Ordines Regni Hungariae , Partitim' 
que eidem adnexarum^^ *) prout id ex constitu- 
tionibus J542. patet. 

•) StRtns et 00. Regni diaetalifer congregati Peprnesen- 
tationes suas ad Majestatem Regiam in forma episto- 
lari submittunt, subscribentes semet : j^Hnmillimi Ca~ 
pellaiii et Servi , perpetuoqite Jideles subditi^ Status 
et Ordiiies Regni Hungariae ^ partinmque adnexarum 
diaetaliter congregati,'"'' Sua Majestas vero nunc Re- 
solutiones et Rescripta sua ad Status et 00. Regni , 
cum Titulo: i,Serenissimo ArcJii Djtci-, Reveretidissi- 
mis , Reverendis j Honorahilihus ^ Spectabilibus ac 
Magnijicis , item Egregiis et Nobilibus , nec non 
Prudentibns et Circumspectis Incliti Regni Hnngariae 
et Partium ei adnexarnm Dominis Statibus et Ordi~ 
nibus Diaetaliter congregatis''* — insignitas, mit- 
tere solet. 

§. 8. 
Sigilla Regis, 

Rex Hungariae utitur Sigillis majoribus et 
minoribus. Illa regnorum et ProTinciarum omni- 
um ad Hungariam pertinentium ; liaec Tero sal- 
tem praecipuorum nonnullorum Regnorum In- 
signia in se continent. Sigilla majora sunt : 



— 9 — 

Bulla aurea , Sigillum Secretum . Sigillum du' 
plex, et Judiciarium. Matb. D. III. 8. — Bulla 
aurea, et Sigillum Duplex , — quod per Prima- 
tem Regni conservari consvevit: 1715: 3. 1741: 
10. — adhiberi solet in Diplomatibus et Priviie- 
giis solennibus , per Regem extradari solitis. Si- 
gillum Secrelum adhibetur in Actis et Mandatis 
per Cancellariam Regiam expediri solitis. Sigil- 
lum Judiciarium vero conceditur Personali Prae- 
sentiae Regiae, ut eo ad Curiam Regiam in neces- 
sariis expeditionibus judicialibus , riomine Regis 
faciendis, utatur. Sigilla minora sunt Suae Maje- 
statis Sigilla privativa et annularia^ 

$. 9. 
Jura Hegmarum in Hungaria, 

Reginarum Hungariae per se regnantium, vi 
sanctionis pragmalicae 1723: 2. Jura, Potestas et 
Auctoritas ea sunt, quae Regum, ac ideo solen- 
nitatibus, — praeter formalitatem unctionis , quae 
alio modo peragitur, — plane iis , quibus Reges 
coronantur, et saepe etiam JRegis nominatione 
salutantur. Reginae attamen , qua conjuges Re- 
gum , nullas in administratione publica Civitatis 
partes capiunt. Coronantur Iiae de usu antiquo 
Diademate peculiari , Sacra autem Corona Regni 
Hungariae nonnisi liumero earum dextro admo- 
vetur; tuncque lisdem tonores ac Tituli Regina* 
lis Dignitatis attribuuntur j et a temporibus Ma- 
tliiae U. lisdem per Status et Ordines nomine 
Regni Honorarium *) quoque offerri solet. Ha- 
bebant Reginae in Hungaria antea etiam sua Bo- 
na. 1545: l6. 1681: 46. de quibus tamen nunc 
publice nihil constat. 

*) Ilonorariuni Reginale , postremis Coronationibus ob- 
latum in 500UU aureis Creiunitziensibus consislebat* 



— 10 — 



§. 10. 
Constitutimm ■Regni Hungariae. 

Hodierna Hungaria componitur ex ipso Re- 
gno Hungariae (^Magyar orszdg) tamquam matre, 
et partibus ejus adnexis, tamquam filiabus. Ad 
ipsum Regnum Hitngariae pertinet -r- una cum 
conliniis — Banatus Temesiensis , qui in seque- 
lam 1741 : l8. pro reincorporato ad Regnum agni* 
tus est. Hungaria haec dividitur in quatuor Di' 
strictus , — 1723: 31. nempe Cis et Trans- Da- 
nubianum ; Cis et Trans- Tibiscanum. Singuius 
vero Districtus tenet plures Comitatus, qui jun-^ 
ctim cum unitis numero 40 sunt. Huc pertinent 
porro Districtfis Jazygum ^ Cumatiia major et 
minor ^ Districtus sex Oppidorum Hajdonica" 
lium^ Districtus Sedecim Oppidorum Scepusiefi-» 
sinm , denique Confinium Banaticum , duo Re- 
gimina in se complectens. Universa haec Hunga- 
riacalculatur ad 4038. Q miUif^ria cum 8,775,671. 
Incolis. 

Partes vero Hungariae adnexae sunt sequentes : 

l-o* Regnum Slavonia» ^ (^Tot • orszdg) 
huc simul intellectis confiniis SUvonicis. Pacif. 
Vien. de anno 1606. ad 9-nffm et \0-mum. Sla- 
voniae pars inferior reincorporata est : 1751: 23. 
Slavonia haec dividitur in Banalem et Milita- 
rem. Hla tres Comitatus , haec tres Districlus 
militares in se complectitur. Slavonia cum Con- 
finiis calculatur ad 295. D miliiaria , cum 528,000. 
Incolis. 

2 o. Regnum Croatiae {Horvdth - orszag) 
aeque cum Coudniis Croaticis sumlum. Pacif* 



— 11 — 

Vien, de anno 1606. ad g-?ium ct lO-mum. — 
Croatia pariter in Banalem et Militarem divi- 
dilur. Illa tres Comitatus, haec tres Generalatus ia 
se complectilur, et cum confiniis sumitur ad467. 
O milliaria cum 650,000 Incolis. 

3-0. Partes Regni Tra/is-Savanae Mari- 

timaey quae aiias nomine Litoralis Hungarici 

veniunt, bello 1809. amissae, sed "subin l8l4. re- 

vindicatae , et 1827. 13. Kegno Hungariae rein- 

corporatae, Partes hae 1816. ad Regnum Illy- 

riae relatae, ejusdem Regni FluminGnsem et Ca- 

rolostadiensem Districtum effecerunt , nunc vero 

Gubernium Fluminense constiluunt. Gubernium 

hoc in tres Jurisdictiones dividitur : l-o. Libe- 

rae Urbis Maritimo Commertialis Fluminensis, 

2-0. Jurisdictionem Liberae Urbis maritimo 

Commercialis Biiccariensis^ 3-o. Jurisdictionem 

Districtus maritimo e Dominiis Vinodol, Hre- 

lin et Buccari consistentem. Calculatur totum 

hoc Liltorale Hungaricum ad 8. Q milliaria cum 

37926. Incolis» 

Et haec sunt, quae praesens actuale Consti- 
tutivum Regni Hungariae efficiunt. *) Petebatur 
praeterea postulatis Regni 182y (sub C. puncto 3.) 
reincorporatio Regnorum Dalmatiae , Galliciae , 
et Lodomeriae^ ac reaplicatio trium limitaneorum 
Comitatuum Krasznensis^ Mediocris-Szolnoh et 
Zarandiensis ^ atque Districtus Kovdr ^ nunc ad 
Transilvaniam pertinentium , sed ad Hungariam 
contribuentium, quo in objecto 1830: 5. Com- 
missio quoque denominata fuit. — Haec deside- 
ria sua" Status et 00. Regni hac Diaeta 183^ 
aeque praeferentialiter reiterarunt. 

Quod Principatum Transilvaniae attinet 
idem tenore 1711. 18. per Suam Majestatem 
aeque, qua Regem Hungariae, possidetur, verum 



— 12 — 

ejusdem cum Hungaria arctior unio 1792:11. de- 

sideratur. 

*) Regna olim &d Hungariam pertinentia sunt : Dalmatia, 
Bos9iia , Servia ^ Ragusa , Bulgaria , Valachia ^ Mol- 
davia, et Podolia, item Gallicia et Lodomeria. Ho- 
rum Regnorum fata et vicissitudines concinna Histo- 
ria exponit «Fridericus Petrovits in eximio opere suo : 
Magyar Orszdg Tortenetei Idoszaki Tdbldkhan. 

J. 5. 
Insignia Hegni Hmgariae. 

Insignia R.Hungariae exLibentur perScutum 
perpendiculariter in duas partes dit^isum , *) in 
cujus area dextra, et quidem campo rubro, qua- 
tuor argenteae fasciae, totidem ut nonnulli sta- 
tuunt, Fluvios Hungariae praecipuos designan- 
tes, visuntur; in sinistra area vero , aeque in 
campo rubro, crux argentea. duplicata, tribus 
viridibus coUibus, corolla aurea ornatis , insis- 
tens, conspicitur. 

*) Insignia omniunn Regnorum aliquando ad Regnuni 
Hungariae pertinentia accurate describit Const. Far- 
kas in opuscuio suo, Principia Juris Puhlici Rcgni 
Hungariae., 

§. 12. 
Jura Regis Majestatica. 

Ex eo , quod summum Civile Imperium in 
Reges Hungariae coUatum habeatur, sponte se- 
quitur , Reges Hungariae Jura et Potestatem ha- 
bere debere , quibus saius et securitas Regni tam 
interna, quam externa, tamquam summus finis 
Civilis Imperii, obtineri valeat. Horum omnium 
jurium complexus, JMajestas^ vocatur, ipsa vero 
illa Jura, Majsslaticay audiunt. In Regno Hun- 



— 13 — 

gariae Jura Majeslatica , sive Poteslas Imperii 
Civilis , de antiquissimo Regni Instituto, — ut 
supra §, 2. 4. deductum est, — limitata et cer- 
tis legibus fundamentalibus ita circumscripta est, 
ut Rex nonnulla Jura nonnisi cum consensu Sta- 
tuum et Ordinum Regni diaetaliter exercere pos- 
sit ; nonnullis tamen etiam Vi auctoritatis suae 
supremae uti valeat. Illa Jura Regis Comitia' 
lia , sive Communicata ; haec vero Jura Re- 
ffis Reservata seu Propria^ appellantur. Pro- 
positum Libelli hujus est utriusque generis Jura 
liaec in respeclivis suis partibus evolvere , ac 
tandem Jura et Activitatem Regii quoque Fi- 
sci^ ex hoc duplici genere Jurium Regiorum pro- 
fluentia , Parte tertia, specialiter exponere, 



PARS I. 

Complectens Jura Regis Hunga- 
riae Comitialia. 

$* 13. 
Objecta Cardmalta, 

iraemisso eo, quod omnia illa Objecta Cardi- 
nalia, sive Praeferentialia ^ basim Legum et 
Constitutionis efficientia^ quae jam in Frimor- 
diis Jurium Regum Hungariae a $. l-o. usque 
12'mum memorata sunt, ad Comitialia sive Com- 
municata Jura Regum Hungariae perlinere digno- 
scantur, hac Parte, cetera Jura Regum Comitia- 
lia prosequenda esse duxi, inter quae; 



— 14 — ' 

§, 14. 

Jus Comitia Regni celehrandi. 

Prima loco memoranda veniunt Comitia Re- 
gni, unde nempe omnia cetera Jura et Immuni- 
tates Regis et Regni profluunt. Comilia, sive Con- 
ventum Regis et Statutum Regni celebrandi , at- 
que in iis potestatem legislativam simultanee 
exercendi , Jus Regi et Populo commune esse , 
jam in prioribus ( §. 2. et 3.) attactum est, sed 
id etiam expresse tenet Partis II. tt. 3. in quo 
dicitur, ,^qi(od Princeps Constitutiones nonnisi 
Poputo accersito , et interrogato facere pos' 
sit.^'' Id in Hungaria ab antiquissimis tempori- 
bus usitalum fuit , ut quoties majoris momenti 
negotia Civitatem feriebant , toties illa in Con- 
ventu Regis atque Populi mutuis consiliis per- 
tractarentur. Conventus hi generales serioribus 
temporibus nomine Comitiorum , vel Diaetae ve- 
nientes, *) jam nunc orani triennio ratione ex 
illa, quod provehendae prosperitatis puhlicae 
ac toUendorum^ et antevertefidorum gravami' 
num Regni salutare constituant remedium^^^ 
celebrandi veniunt, imo necessitate exigente eti- 
am ante triennium celebrandi sunt. Ulad. D. 1. 
3. 1715: 14. 1723: 7. 1791: 13. 1827: 5. 

Particulariu etiam Comitia , in casu inopi- 
natae Iiostilis irruptionis celebrari posse , patet 
ex 1715: 8. — 1741: 22. — Quod secus extra 
Comitia de Rebus et objectis eo pertinentibus 
deliberari , et Leges condi non possint , patet ex 
Uiad.D.V. 1. 1597: 46. 1715: 31. 1791: 12. 

Tempus legale Comitiorum est unum bime- 
stre 1723: 7. Mortuo Rege, successor Rex intra 
sex menses Diaetam indicendam , et gravamina 
tollenda habet. 1659. 1. 



— 15 — 

De cetero Jus Comllia indlcendi, eorumque 
lempus praeiigendi , et locum determinandi Su;ie 
Majestati competit. Ulad. D. 1. 108. D. II. 25.— 
Juxta 1635 : 79. Comitia sunt Posonii, juxta 1764 : 
2. vero Budae celebranda. 

Quod ad Diaetam non tantum Hungaria, 
sed etiam partes adnexae Ablegatos suos mittanl, 
ex provocatis Legibtis et 1723: 7. patet. Aflfea 
etiam Transilvania ad Regni Comitia able^tos 
misisse, elucet ex 1553 : 15. — nunc de cons\e- 
tudine tantum Episcopus Transilvaniae ad Tabu 
lam Procerum sedet. 

Modalitas Comitia celebrandi ea est , ut per 
Regem Praelati , Barones, et Magnates Regni 
tam actuales, quam titulares specialibus Litteiis 
Regalibus personaliter ; — Comitatus vero et 
caeteri DistrictuSj ac Liberae et Regiae Civitates 
in Diaeta Votum et Sessionem habentes aeque 
Litteris Regalibus, per suos Ablegatos repraesen- 
tandae , — evocentur. In Diaeta delnum conve- 
nientes Praelati et Magnates, sub Praesidio Pala* 
tini Regni, seorsim consident, et Tabulam Proce- 
rum seu Magnatum con^ihmxnl -^ Abiegati vero 
Comitatuum , Civitatumque aeque seorsim , sub 
Praesidio Personalis Praesentiae Regiae Locum- 
tenenti»:, consident, et Tabulam Statuufii et Or- 
ditium Regni eiTiQwmK. Ordo , quo nunc Comilia 
celebrari soleant , et qui ad ea convocandi sint, 
patet ex Legibus Uiad. D. IIL I. 1608: 1. p, 
Co.r. 1625: 61. — 1635: 79. — 1723: 7. 

*) Comilia in Corpore Juris sub diversa nominatione vc- 
niunt , dicuntur Concilium S. IStepii. L. II. C. l9. — 
Saucta S_i/uocfffS !S. Lad. L. 1. in p.erf. Co/iveutus S. 
Lad, L. II. C. 1. Concilium. Car. I. D. — Mariae I. 
D. — Conveniio Nobilium. Sigistu. D. II. in praef. ubi 
de singulis Ilegni Comitalibus \obilium convocatoruni 
et Civitatum Legatorum , prinia iit mentio. — Ge/ie- 
rulis Co/igre§atio , Math. Reg. D. I, Ge/teralis Co/i- 



— 16 — 

ventio ejusdem D. III. Diaeta Generalis , ejusdem 
D. IV. VI. Ulad. D.ll. 25. Comitia , 1527. praef. Ge- 
neralis Regni conveatus , 1543. Praef. Generalis Re- 
gni Concursus. 1741. 22. — 

$. 15. 

Potestas Legislatwa^ Ordo et Forma 
Judiciorum. 

Potestatem Legislativam , id est Potestatem 
Leges ferendi, abrogandi et interpretandi , — sive 
eadem publicam Civitalem, sive Privatorum Ju- 
ra et Personas concernant , — R^gi , Regnique 
Statibus et Ordinibus a primaeva Kegni Insti- 
tutione communem et simultaneam fuisse et esse, 
patet ex S. Steph. L. IL C. 19. 20. 23. S. Lad. 
L. II. C. 1. ex Decretis Caroli, Sigism. etc. item 
Part. II. tt. et 3. — ac denique 1791: 10. 12. 

Cum vero justitiae promta et genuina admi- 
nistratio unum sit ex optimis salutis et securi- 
tatis internae provebendae remediis , Status et 
00. Regni , jam 1715: 24. Legum , quae Jura 
Privatorum concernerent , atquae ludiciorum 
emendationem diaetaliter suscipiendam sibi reser- 
varunt, et ne interea etiam vigens Judiciorum 
Ordo, et Forma sive MandatisRegiis, sive Revisio- 
ne Dicasteriorum alterentur, statuerunt 1791: 12. 

Executiva tamen Legum Potestas in sensu 
Legum exercenda, suam Majestatem concernit. 
Eodem Art» 

§. 16. 
Electio PaJatini Regm\ 

Palatinus Regni , qui , uti Lex Albert. D. 
arl. 2. dicit : ,,tnter Regiam Majestatem e.t Re- 



— 17 — 

gnicolat Justitiam facere potest et tenetur''* 
per Regem et Status ac 00. Kegni eligitar 1526: 

7. 1518: 18. Qaodsi Palatinum fatis cedere 
contingat , inlra annum pro electione ejus Diae- 
ta indicenda est , in qua Sua Majestas pro eligendo 
Palatino Statibus et 00. Regni quatuor Candidatos 
proponit, et quidem duos e Statu JRomano-Catlio- 
licorum , duos vero e Statu Evangelicorum 1608: 
3. a. c. ex quibus denium Status et 00. Regni 
unum pro Palatino eligunt, Electus Palatinus, — 
qui semper ad dies viLae eligitur, — tandem ju- 
raraentum praescriptum dicit, 1555: 1. 1613: 7. 
primum locum inter Barones Regni occupat , 
Part. I. tt. 91. estque Praeses totius diaetae, si- 
gnanter Tabulae Magnatum; 1687: 10. (plura 
de Dig?iitate Palatini Part. II. Cap» I. §. 45. J 

$. 17. 
Electto Consermtorum Coronae Regnt» 

Duo Sacrae Coronae Hungariae et Clenodio- 
rum Regni *3 Conservatores , seu Custodes, qui 
Dignitate sua Baronibus Regni proxime accedunt, 
a temporibus liladislai, per Status et OO. Regni 
eliguntur, Ulad. Decr. IV. 23. Rex uempe ex 
Statibus et Ordinibus Regni secularibus qualuor 
Individua , duo e Statu Romano -Catliolicae, 
duo ex Statu Evangelicae ulriusque Coniessionis, 
Religionis selecta, Statibus et Ordinibus Piegni 
proponit , e quibus duos pro Custodibus Co- 
ronae eligunt. 1608: 4. a. c. 168?: 10. 1790: 

8. Electi Coronae Custodes Juramentum nuncu- 
pare obligantur. In casu vero , dum alterutrum 
eorum mori contingat, Majestas Regia modo pro- 
Tisorio Successorem , usque proxima Comitia ea 
Dignitate defuncturum substituere solet. 1715. 38. 

2 



— 18 — 

*} Praecipua Clenodia Regni mnl: 

Imo. Corona Regni, quae ex auro cohfecta, gemmis 
preciosis et pluribus iconibus exornata est , quam , uti 
perhibetur , iSancto Sfephano , ob conversam ad Christi 
Religioneni Cientem Hungaram, SilvesferH. Ponlifex Ho- 
manus, cum Titulo Regis Aposlolici donavit, et ideo 
etiam Sacra , Aposlolica ^ et Angelica uominalur. Par- 
teni tamen inferioreni Coronae a Pontifice niissam esse 
negant plurimi. Mulfa de hac jam scripta sunt, quac hic 
loci recensere non vacat. Vide postrema ! Beschreibung der 
nngarischeu Reiclisinsignien^ nfimetitlich der heiligeu Kro- 
ne , heruusgegebeu von Jos. Weber. 8. Pest l830. — A' 
Magyar es Hazaja regenten. Irta N. Banyai Perger 
Janos. Pesfen, l83l. ^^«^. 69. 

2do. Fallium Sancti Stejjhani ^ e Sericea materia, 
coloris viridis , confectum , imaginibus Apostoloruni, 
Martyrum et Prophaetarum acupictum. 

3io. Sceptrmn Regium* 

Z|to. Globus aureus f seu Pomum mireum, cui crux 
insistit. 

5to. G/adius Sancti Stephani, — His '. Clenodiis- oc- 
casione solemnitatum Coronationalium Rex ornari solet. 
Praeterea inter Regni Cimelia numerantur : Crux aurea , 
Tibiulia.1 Chirolecae candidue et Calceatnenta. Occasio- 
ne coronationum etiam 10. vexilla Regnorum ad Hunga- 
gnriam perlinenlinm praeferuntur , sed ea ad Clenodia 
Hegni non spectant. 

§. 18. 

Consermtto Coronae, 

Ut Sacra Regni Corona semper Budae con- 
servetur, et sine consensu Statuum et Ordinum 
Regni nunquam aliorsum transferatur , speciaii- 
ter quoque decretum est: 1790: 6. In casu ta- 
men inopini et aperti periculi , de ejus interima- 
li translatione Sua Majestas providere potest : 
1715: 38. 

Collatto Indigenatus, 

Jus Extraneis Indigenatum conferendi saltem 
ea ratione ad Jura Comitialia referri potest , 



— 19 — 

quod Iiidlgenae, seu Personae illae extraneae, 
quae per suam Majestatem ob peculiaria merita 
Civitatis Hungaricae Juribus donantur , Occasione 
Comitiorum sui inarticulationem petere , ac prae- 
scriptum Juramentum deponere obligentur; tam- 
diu enim nec praerogativa Indigenatus gaudere , 
nec bona possesionaria tenere queunt : 1550: 77. 
1715: 23. 1790: 69. Taxa Indigenatus l687: 
26. in mille aureis , ad cassam regnicolarem de- 
ponendis, fuit constituta , quae summa 1711:41. 
ad bis mille aureos adaucta est. Demum 1830: 17. 
id quoque stalutum est , „m^ in Indigenas recepti 
inarticulationem sui non prius consequi vale- 
ant ^ quam dum productis Expeditoriis se Re- 
ceptionis Taxam Cassae Regtii effective intuliS' 
se legitimaverint.''^ — 

§• 20. 
Collatto Cimtatis Liberae Regiae. 

Dum Oppida et Loca dominali Jurisdictioni 
subjecta et colonicali sorti alligata per Suam Ma- 
jestatem ob peculiaria merita, elibertantur, et 
in Liberas Regias Civitates eveliuntur, in quan- 
tum iisdem Civitatibus Jus Voti et Sev^^sionis in 
Comitiis attribuere necesse est , Consensum quo- 
que Statuum et Ordinum Regni accedere oppor- 
tet: 1608: 6. 1656: 65. 1791: 30. — 

§. 2i: 

Pretium Salis. 

Proventus Salis ad Coronalia Jura Regis per- 
linere patet ex antiquis ac novioribus Legibus: 
Ulad. D.L30. D.VIL 3.— 1790: 20. — 1802: 3. 



— 20 — 

Pretium tamen Salis elevandi, Jus Regis cum 
Statibus et Ordinibus Regni comitiale est: 1791: 
20. — qui statuit : „w^ de elevatione jyretii Sa- 
lis cum Statibus et Ordinibus Regni tractetury 
nec alias ^ nisi extremae urgentes circumstan- 
tiae aliud exigerent , Pretium Salis extra Co- 
mitia Regni augeatur'' — Salis pretium 1792 t 
14. in llxris adauctum, ^^ad peculiares fines j''^ 
Anno 1802: 3. vero in 1 fl. 6 xr. adauctum , ,,ad 
tegendas Status necessitates}'' comitialiter fuit 
destinatura» Partes marilimas, et Croatiam, Sale 
maritimo ^ Comitatus vero superiores, Arvensem, 
Turotziensem et Liptoviensem, Sale Polonico 
uti posse, constat ex 1548: 29. 1715: 122. 
Si quis vero Privatus in possessorio suo Salem 
reperiret, eo uti non potest , sed Rex eidem pro 
plaga terrae, in qua Sal latet, aliam aequivalen- 
tem assignat. Lud. D. I: 13. Matli. R. D. VII: 
49. lllad. D. 1: 30. — 

§. 22. 
C o n t r t h u t i o. 

Cum slngulus Status suas necessitates habeat, 
certae Contributionis depensionem. in omnibus 
Regnis naturale onus esse sponte patet. Quod at- 
tinet Contributionem in Hungaria , *) id est , so- 
lutiones et praestationes illas , quas Incolae Hun- 
gariae , qui Lege exemti non sunt, suo modo 
pro necessitatibus Regni et inprimis pro interlen- 
tione Regularis Militiae dependere obligantur: ejus 
oblatio ^ augmentum^ vel imminutio ad Comi- 
tia , ubi Sua Majestas cum Statibus et ordini' 
bus Regfii^ de ejus quantitate ^ augmento vel 
imminutione consultat , pertinet. Ulad. D. V : 
1. 1595: 3. 4. 5. 6. 1597: 3. 1598: 4. 



— 21 — 

1600: 3. 1611: 2. 1681: 12. 1715: 8. 1791: 
19. 1827: 4. 

Exorto tanien casu , in qiio inopiuata hostlHs 
invasio omnem diaetalein conyentum impediret , 
Sua Majestas, convocato Palatino, et Primate Re- 
gni , item Praelatis, Baronibus, Tabula Regia 
Judiciaria , aliisque Comitatibus et Liberis Regiis 
Civitatibus , quo frequentiori numero fieri potesl, 
ea, quae utilitas et necessitas Regni postulaverint, 
deliberare et decernere potest: 17l5: 8. 1741: 
22. 1791: 19. 

Contributionis Genus duplex esse, aliud ad 
Cassam Relltcam , pro necessitatibus Regni; aliud 
ad Cassam Domesticam^ pronecessitatibus Comi- 
tatuum dependi solitam, probe constat, 1764: 21. 

*) Contributionis quantuin ab una Diaeta ad aliam offer- 
tur et determinatur , sed neque inarticulatur , neque 
Status, et Ordines pro eo fidejubent. Onus vero con- 
tributionis solvendae personae contribuentis inhaeret : 
1741 : 8. — Ratione Systematis Contributionalis Hun- 
garia in novem Districtus divisa est , praeter Conii- 
tatus Limitaneos Transilvanicos, item Kegnum Croa- 
tiae, et Urbem Fluminensem, quae aequead Aerarium 
Hungariae contribuunt. Tota Hungaria nunc titulo Con* 
tributionis 4,390,000 fl. Conv. M. ad dependenduni ha- 
bet, — Speciem certae Contributionis jam antiquissi- 
mis temporibus exstitisse, innuit Andr. II: D. 1: 3. — - 
Car. I. D. — Lud. D. I. 4- — 

§. 23. 

Portarum Connumeratio et Rectijlcatio. : 

Lucrum Camerae , sive Contributio Regi iii 
pecunia oIFerri solita, jam sub Carolo I. 1342. 
J. 19. item Sigismundi D. IV: 1. 2. a certis por- 
tis, per quas currus intrare et exire poterat, solvi 
debebat. Serius Portarum harum connumeratio , 
regulatio et rectificatio Diaetas multum occupa- 



— 22- — 

vit , *) speciatim vero 1537. 3. statiitum est , ut 
portae per duos fidedignos JNobilesin singulo Co- 
raitatu connumerentur. Demum l546: 9. l547: 
lO. ut portae per Dicalores Regios atque Tliesau- 
rarium connumerentur. Anno 1574: 1» §. 5. sta- 
tutum est : Ut Dicator portarum riUmerum con- 
scribat, et „cw»» Jurato Nobile jyerlustret et 
iiisjnciat}^ — Anno IGOQ: 62. „f/# Dicatores 
ex potioribus Nobilibus Comitatus elegantur , 
qui adjunctis sibi wio ex bene possessio?iatis 
Nobilibus et Judice Nobilium strictissimo Ju- 
ramento obstrictis novam connumerationem 
Portarum faciant.'''' Anno 1630: 5. Ut Portarum 
connumeratio per ^.,utium Juratum Nobilem et 
Dicatorem e medio sui exmittendos ," fiat. — 
l68l : 61. rectificatio portarum ^^er certos Depu' 
tatos a parte Comitatuum de?iominandos^^^ ordi- 
natur. — Demum 1715: 57. Portarum Conscriptio, 
,^secu?idum Ideam diaetaliter elaboratatn ^ prae- 
suscijnenda ordinatur^ ita., ut u?ius Reg?ii circulus 
alterumReg?ii circulum cotiscribat.'''' — Annol723: 
67. Statuset OO. Regni aeque ySecmidum Idaeam 
sta?ite Diaeta acceptatam , et Suae Majestati 
rej^raesentatam^ Co?iscriptio?iem Reg?ii peragen- 
dam esse existimant , circa quam adde?ida , de- 
me?ida ^ vel modiJica?ida cum Co?isilio Regio 
communice?itur , ut super iisdem diaetaliter 
co?icludi possit.^' — Portarum rectificatio aeque 
^.juxta Idaeam diaetaliter stabilitam,^^ ultima- 
tim 1827: 7. fuit ordinata; et earum numerus in 
Scliemote Interimalis Rectifica*ionis , antio 1830. 
diaetaliter elaboiato , insimul ad 6346 g porlas 
Palatinales defixus est. 

*) Consfitutivum unius Portae juxta 1647: 36 efficiunt 
Coloni quatvor, propria aratra, cum rjuatvor vel scx 
jumeniis habentes, vel Coloni octo, cuni duobus jumen- 
tis ; Iniiuilini autem jumenta non habentes, sedecim. 



— 23 — 

Anno 17'23: 63. Contributio ad omnes Portas et omnea 
Pngos et Opinda extensa fuit. Portae hae 1741 : 63. 
ISOa: 1. etiam ,,Poriae Palati/iales ^' compellanlur. 

§. 24. 

Statiitio ^ Suhsidia, et Suj^pletatio Milttaris. 

Statutio Militlae regularis , sive pedestris , 
sive equestrls , nempe Tirones per Comitatus , 
Distrlctus , Civltates et Loca , separatas portas 
Ktbentia, occaslone be!li vel pacis , postulante 
tameii necessitate, ad regularem militlamstatuendi, 
et mittendl j item Subsldia , sive In aere paralo , 
slve la naturallbus praestanda , semper diaetaliter 
j)ostuianda et resblvenda veniunt: tlJad. D. V: 1. 
1559: 15. 1715: 8. 1790: i9. 1802: 1. — 
Postremo hoc articulo Numerus Legionum Hun- 
garicarum ad 6-1000 mllitum , ex duodecira Le- 
glonibus Pedestrium , et decem Equestrium con- 
stans defixus, — ,^non tamen ultra triennium 
ex parte Regni in statu completo conservan- 
dus ^^^" — fiiit. ^^Ceterum objecto Militiae etiam 
quoad modum suppletatioTiis semper ad i^^rtra' 
ctationem diaetalem pertifiefbte.''^ — Flr.e Iiujus 
suppleiaiionis, acrespective fme facllitatlonls con- 
ductionis iDiiitum, ^^ut nemjie cuilihet Tironum 
amplior manualis yecunia dari possit. " Status 
et 00. Regni lS07: 1.. ^,pro meliori Cassae Col- 
lectaculorum dotatiofie , annue per aversionem 
200,000 _^. Summae , quae antea ab aerario in 
collectacula impensa erat .^ addenda ^ — ea ex* 
pressa Lege ojferunt , ne ex sincero hoc stU' 
dio , quasi llegnum onus Completationis in se 
assumsisset , consequentia formari valeat." — 
Postremo hls In objectis Sua M^jestas Sacratissi- 
ma z\nno 1S27: 4, Status et 00. securos reddere 
diguata esl: ^^quod materia Contributionig el 



— 21 — 

Subsidiorum cujuscumque nomitiis , seu in aere^ 
seu in jiaturalibus ^ aut Tironihus^ a diaetali 
tractatu^ — in nullis extraordinariis etiam 
casidus, avocanda sit,'' — 

J. 25. 

Insurrectio, 

Periculo et necessltate conservationis et defen- 
sionis Regni raajorem in modiim impendente, 
dum nempe regularis Regni militiahosti resistendo 
non est: Ulad. D. V. 24. Sua Majestas cum 
Statibus !etJ 00. Kegnl de Insurrectione personali 
Nobilium diaetaliter consultat, et eam petere po- 
test: Ulad. D. I: l9. V: 24. I7l5: 8. 1805: 1. 
l808 : 2. Insurreclio liaec intra Regnum propriis , 
extra Ilegnum vero Kegiis sumtibus militat. Andr, 
11: 7. Ulad. D. I: l8. l9. 1649: 3- 1808: 2. *) 
Insurrectio haec sub suis Signis , ^^immediate a 
Suae Majestatis Sacratissimae imperio , et 
directione , medio Suae Celsitudinis Caesareo 
Regiae ^ Domini Regni Palatini^ qua Supremi 
Capitanei Regni, exercendis ^ dependentiam ha^ 
let, 1808 : 2. §. l7." — Modus et ordo Insur- 
rectionis, et qui ad eam obh'gentur, qualiterque 
providenda veniat, in l805: 1. et 1808 : 2- abun- 
de exprimuntur. Relate vero ad Eegnorum Dal- 
matiae, Croatiae, etSlavoniae Insurrectionem 1808. 
5« statutum est , ut ea , ^^semper tamen in con- 
formitate Articuli 66: l68l. ah immediatis Do' 
mini Comitis Bani Ordinihus dependeat.'' — 

*3 Antiquitus Proceres et Nobiles , defensione Regni 
postulante cuni suis Banderiis insurgebant. Andr. 11. 
7. Ulad, I. IS. — Subseque, praeterquam quod Proce- 
res cum suis Gentibus insurrexerunt , insuper de 33bus 
Colonis unum equitem armatum; ^^arctii jtharcira ct 



— 25 — 

gladio provis^tm^^^ occasione belli ad exercitus Gene- 
rales Kegis mittebant. Sigisni. D. V. 3. Furmalis ila- 
que Insurrectionis raodus , et Subsidii Militai is consve- 
ludo pntissimum a temporibus Sigismundi repetenda 
venit. Sensu etiam Lad. Posth. D. art. 3. 4. Malt. R. 
D. IIL 7. Ulad. D. J. 18. 

J. 26. 
Lustratio Nohilium j et Banderm» 

Staliis et Ordines Regni anno 1808: 3, Lii- 
slrationem et Exercituationem Nobilium , motivo 
-illo , quod ^^exercitata , omnique apparatu hel- 
lico instructa Insurrectio in emersuro Legis 
casuj — hosti cum effectu opponivaleat^ et scopo 
magis respondeat ,'' — ad normam praevigentis 
olim Luslrationis *) inducere cupiebant, ac eo 
scopo modalitatem quoque ejus determinarunt , 
postea vero articulo 4to Deputationem quoque , 
quae Projectum in materia Lustrationis et Bande" 
riorum , diaetaliter revidendum, elaboraret, ex- 
miserunt. Hoc in objecto anno l827: 15. itidem 
Deputatio exmissa est. 

*) De norma lustrationis olim usitatae nobis certe pau- 
ca constare crediderim. — Banderia erant alia Rega- 
lia , alia Baronum et Praelatorum. Illa numerarunt 
Equites mille ; haec ducenlos armigeros et ducentos 
husiaros. Ulad. D. 1:20. III: 21. QuisqueverosuaBan- 
deria ipse intertenere obligabatur. 

$. 27. 
V r h a r i u m, 

„f7<f cff, quae nexum Dominorum TerrS' 
strium cum Suhditis concernunt , eorumdem' 
que conscrvationem respiciunt , Diaetaliter sem- 



— 2(i — 

per tractentur et definiautur ^ ac protnde Ur^ 
barium quoque Diaetaliter elaboretur et deter- 
minetur ^ eousquc autem ^ donec in rem hanc 
Diaetaliler alikid constitutum fuerit^ hucdum 
praeexistens , sub regimine Augustae memoriae 
Imperatricis , et Reginae Apostolicae Mariae 
Theresiae , introducta Urbarialis Regulatio , 
iti qualitate interimalis provisionis ^ tam quoad 
ipsas praestationes Urbariales ^ quam et con- 
comitatitem urbarialiter definitam Rusticorum a 
Domitiis suis Terrestribus dependetitiam ^ ho- 
rumque vicissim iti Busticos Jurisdictiotiem et 
activitatem ^ usque futura Comitia anno 1792. 
celebratida , absque ulla exinde cotitra Leges 
Hegtii fnndamentales formatida consequetitia , 
retitienda accurate ^ ubivis ^ et per omnes ob- 
se rv et ui^f''^ &tatuhur 1791: 35. Interim objectuni 
hoc urbariale ab hoc inde tempore diaetaliter per- 
tractalum. non est, *) et in subsequis diaetis non 
nisi Provisio Legis iiujus totievS, f|uoties, „usque 
proxime celehratida Regni Comitia ," extensa 
fuit: 1792: 12. 1796: 3. 1802:6.1805:3. i807: 
3. 1808: 9, 1812: 3. 1827: lO. 1830: U, 

*) Urbariale Objectum hac Diaeta 1834« efFective p^r- 
tractaturn esse constat. 

§. 28. 

Leges s et Judicia Montamsttca» 

Quod Sua Majestas ^^Legum Motitatiistica- 
rum Reformatiotiem , nec noti Judiciorum Moti- 
tatiisticorum Constitutiotiem et Coorditiatiotiem 
communibus cutn Dominis Statibus et 00. coti- 
siliis determinatura sit-, oeconomica rei moti- 
tanae regulatione^ velut suo Regali per Regiam 
Suam Majestatem privativo suo arbitrio reser" 
mta," innuit: 1791: 22. 



— 27 — 

§. 20. 

Educatio Jmentutis i et Lihertas Preli, 

.f^Ciim Salus Beipubllcae ab educatione 
Juventutis plurimuiTL dependeat .''*■ 1791: 15. 
decretiim est: ,,ut Deputatio Regnicolaris Syste- 
ma Generalium Principiorum Nationalis 
educationis et Libertatis preli elaboratura , ac 
tandem opus tale Comitiis Hegni, post revisio' 
nem et approbationem in Leges He^ni re/eren- 
dum, praesentatura, SalvisJuribus Regiis ^ de- 
nominetur^' — 

§. 30. 
Fundus Puhlicus et Cassa HegnicoJarts^ 

,^Ut Articuhis 99. 1723. de Fundo Publico 
et Cassa Regnicolari conditus , hac occasione 
renovatus^ in effectum deducatur^ ac hinc in 
publicam utilitatem tendentidesiderio satisfiat^ 
Sua IVlajestas ulteriorem hoc in merito regu- 
lationem , et dispositionem Comitiis Regni li- 
beram relictura est.'^ 1791 : 21. Hoc in objecto 
1802: 30. pro elaboranda Idaea ^ unde fundus 
publicus confiandus , ad quos fines desti- 
nandus ^ et quomodo administrandus sit ?^^ so- 
lennis Deputatio exmissa fuit, — 

§, 31. 
C o m m e r c i u m. 

Hungariam Commercium libeiMim sub pro- 
lcctione Kegia in Mari Adriatico liabuisse patet 
ex 1590: 32. — Commercium tamquam medium 



— 28 — 

optimum Nationales opes et Industriam augendi , 
Statuum et 00. Regni attentionem saepius eo 
provocavit, ut hoc in objecto plures salutares 
Leges statuerentur: 1723: ll6- 117. — signanter 
1715: 119. rogarunt Status et 00. Regem , ut 
liberum quaestum inter Slavoniam , Croatiam , et 
vicinas provincias admittere velit. In Portu Buc- 
cari Commercium liberum est declaratum : 1 764; 3 1 . 
— Demum 1790: 67. peculiaris Deputatio est 
exmissa, Projectum proveliendi Commercii ela- 
boratura, et Diaetae substratura. 

§. 32. 
Limites Regni, 

Limites et Metae Regni inde ab antiqulssimis 
temporibus multum Laborum Comitiis praebue- 
runt. Quod in Limitibus Regni defendendis et re- 
ctificandis Rex Consilio Statuum et 00. utetur 
statuit Albert. D. I: 14. 17. Quod Limites Rex 
tueri et avulsos revindicare velit , id etiam Jura- 
mento confirmat. Lad.Posth.D» L 1. Dein 1791:11. 
statutum est, „quod etiam Limites et JXdetae 
Regni^atque Differentiae y quoadeos exortae^ 
respectu Hungariae , pei Hungaros investiga- 
buntur^ et partes avulsae readjicientur.'^ Ne 
vero exmissae limitaneae Commissiones longiori 
tempore optato effectu destituantur 1830: 11. de- 
cretum est, „ut tam exmissae per art, l6: 1827. 
idmodi Commissiones , in quantum opus sibi 
creditum nondum perfecissent : quamdeinceps 
est^mittendae , opus suum usque proximam 
Diaetam terminare et Begni Comitiis refcrre 
teneantur,*"^ 



— 29 — 

$. 33. 

Societas Eriidita^ seu Academta Hungarica. 

Ut Academia Hungarica seu Societas Eru- 
dlta „non tantum ad propagandam , verum si- 
mul etiam ad excolendam in omni ScientiO' 
rum et Artium genere Patriam Lingvam di- 
recta , — e fundo , per spontaneas oblationes 
composito , fiacam Sedem Pestini habitura^ 
ocyus erigatur y^*" decretum est 1827: 11. — Pro 
fundo hujus Academiae, ut sequens articulus 12 
testatur, generosa oblata plures patriotae fecerunt, 
quae subseque per plures aucta sunt, adeo, ut 
tnstiPuti hujus protectionem Sua Celsitudine 
Caesareo Regia ^ Domino Regni Palatino^ in- 
genita erga Patriam et Gentem Hungaram, 
teneritudine suscipiente ^ Ejusdem sub Auspi- 
ciis^' Academia haec jam effective quoque, juxta 
peculiare elaboratum Sj?stema et Coordinationem, , 
coaluerit , et actu operetur. Vide „y4' JVlagyar 
Tudos Tdrsasdg Alaprajza es Rendszabdsai.^' 

$. 34. 

Academia Militar is, 

Cum Statui multum intersit, ut Milites et 
Duces Scientia Militari , quae nostris temporibus 
ampla et dificillima evasit, sufficienter instructos 
habeat, necessariae redditae sunt Scholae et Aca- 
demiae Militares , quarum Status Austriacus jam 
plures numerat. Quod attinet Hungariam , in hac 
quoque Reges et Status de mediis, quibus Militia 
cognitionem et habilitatem militarem sibi com- 
parare valeat, satis multum et mature cogitarunt, 
prout id ex plurimis de Lustris et Exercitatio- 



— 30 — 

nibiis Jatis Legibus ab anno 1555: 4. usqiie 1808; 
3. abunde patet , imo jam 1723: 70. StaLus et 00. 
Regni eo Consilia sua direxerunt, „m/^ in Aca- 
demus Statui quoque publico et Militari de- 
servientia Studia tractentur , et per idoneos 
Professores tradantur.''*' — Maria Theresia pro 
Statibus suis 1746. -Academiam Equestrem Tien- 
nensem fundans , insimul hanc Academiam pro- 
ventibus Abbatiae Bataszek eo fine dotavit , ut in 
ea etiam quindecim Nobiles Juvenes Hungari mi- 
litaribus Scientiis docerentur. *) Hoc line longe 
quidem serius l802: 4. tres insignes patriotae no- 
tabiles fundationes fecerunt , ut ex iis ,,m Aca- 
demia militari Viennensi aliquot Juvenes, do- 
nec in Regno similis instituta fuerit , Scientiis 
Militaribus imbuantur ,'•'' — Mox vero l808: 7. 
Status et 00. pro solito suo erga Principem et 
Patriam amore ^^liberis oblationihus notabilem 
fundum conflarunt , ut Nationalis Academia 
JVHlitaris in Begno erigi^ et studia militaria 
promoveri possint.''' — Academia liaec , post- 
quam Status et 00. a Sua Majestate inpertra- 
runt, ,, w^ Academia haec amoris Augustae 
Dominae (Reginae eotum coronatae) in Gentem 
Hungaram memoriam conservatura Liudovicea 
appelletur .^'' — Vatzii quoque aedificari coepit, 
sed ob temporum novercanlium adjuncta, ad fi- 
nem propositum perduci non potuit, licet pro ea 
etiam l812: 2. plures notabiles oblationes A- 
ctae fuerint, Tandem igitur anno 1827. l7. post- 
quam liunc in finem novitus insignia Sacrificia 
lata , et pro emolumento Fundi Academiae tam 
antiquae aedes Theresiani olim Vatziensis , quam 
et fundi Concurrentiaiis supernatanlia Interusuria, 
destinata fuissent , statutum est , „jif attacta A^ 
cademia^ in quantum actualis ejus Fundus 
suppetit , absque ulteriori mora in Civitate Pe- 



— 31 — 

stiensi erigatur. " — quae jam eflective quoque 
magnifice exstructa cernitun — **) Ultra haec^ 
Sua Majestas Sacritissima Intentiones Rcgni 
Statuum, omni, qua par est , ratione secun- 
datura, in testimonium propensi sui erga Gen' 
tem Hungaram affectus ^ se benigne dispositu- 
ram resolvit : ut Individua e Statu Militari ad 
praedictam Academiam in qualitate Docenti- 
um aut Inspicientium applicanda , Salariis 
et Stipendiis eac Aerario Militari providean- 
tur ; item ut Alumni^ Stipendia sua et retine- 
re , et consequi possint, " 

*) In Diaeta 1S08. rogarunt Status et 00. Suam Ma- 
jestatem , ut Bona Abbatiae Bataszek ad Fundura 
Ludoviceae in Hungaria erigendae, referantur, vel, 
si Fundatio Theresiana in suo vigore nianere debe- 
at , ad minus superplus , detractis nempe expensis 
intertentjonalibus quindecim Juvenum , fundo hujus 
Academiae relinquantur ^ Resolutionem Sua Maje- 
stas eam clementer eiargiri dignabatur; qjwd fiitu- 
nim iii Theresiatium Viennense qnam plurimi Nobi- 
les Hungari Juvenes recipienttir. " — Acta. Com. 
1808. pag. 213. 237- 

**) In hac Academia juxta praevias Constitutiones l2o 
potissimum Nobiles Juvenes in disciplinis Militari- 
bus Commitialiter deterniinatis erudienfur. Directo- 
res et Professores Sua Majestas denominabit , reli- 
qua oflficia et Individua Sua Serenitas Palatinus Re- 
gni constituet et suplebit. 

§. 35. 

Museiim Nationale, 

Memorandum ultro venit Museum Nationa- 
le , aeque unum ex praecipuis Institutis Patrioti- 
cis , per Comitem Franciscum condam Szechenji 
fundalum, qui'' amplam lectamque Bibliothecam 
suam , Nummos item rariores , et Arma insi" 
gnium Familiarum,^ uti eitam 31appas , ac Ico- 



— 32 — 

nes ^ nec non manuscripta peculiari cura^ sum^ 
tibusque per se collecta^ nsihus Nationis Hunga" 
rae , pleno Jure transcripserit ^ hisque funda- 
menta erigendi Musei Nationalis zelo lauda' 
bili posuerit.^'' 1807. 24. Locuin pro Museo Na- 
llonali Princeps Antonius Grassalkovits donave- 
rat. Anno 1808. 8. Protectio illius Suae Majesta- 
ti Sacratissimae , cura vero et suprema Directio 
Suae Serenitati Caesareo - Regiae Palatino Regni , 
*) concredita, atque insimul statutum est, ut ob- 
lationes Regnicolarum in Lunc finera factae , in- 
cassentur, et in proxima Diaeta inarticulentur ; 
ofricium vero pecunias incassans , Suae Serenitati 
rationes annue exliibeat, in sjnopsi etiam cum 
Jurisdictionibus communicandas. Inarticulalio ob- 
latorum pro koc Museo factorum subsecuta est 
1827. 35. quo simul : Pro singulari indesinenti- 
que cura^ qua Serenissimus Caesareus Hnnga' 
riae et Bohemiae Regius Bereditarius Princeps 
Archi-Dux Austriae^ Dominus Josephus Regni 
Palatinus , Museum Nationale Bungaricum , 
non tantum provide conservare , vertim adJ^O' 
rem illum provehere felici successu adnitebatur^ 
qui et Culturam Nationis intenderet , et deco- 
rem ejus , ac dignitatem nova accessione iliu- 
straret : Status et Ordines puhlicam , eamque 
sinceram , ac perefinem gratitudinem suam pa^ 
lam testantur , et una futuram quoque Institu- 
ti hujus consistentiam^ ac incrementum ^ beni' 
gfiae altefatae Suae Celsitudinis protectioni uU 
tra commefidatitJ''' — 

*) Sua Serenitas Caesareo Regia Palatinus Regni , pro 
innato suo amore et zelo , quid quid bonum , utile et 
pulchruni estj niagna..ime promovendi, Museum hoc 
etiam propriis oblatisimultum adauxit, et locupletavif, 
atque tam pro ejus aedificio , quam et Systemate in- 
trinseco pecuiiare Fianum elaborari curavit , juxta 
quod Museum hoc intrinsece sequenti ordine coordina- 



— 33 — 

tum foret , ad sit. 1. Bibliotheca etiam quam plurima 
Manuscripta in se coni|irehendens. — 2. Colieciio Nu> 
morum Hungaricorum (quae jam nunc pretiosa et me- 
morabilis est} 3. Gollectio Sigiiloium liungaricarum 
Familiarum. 4. Camern diversarum Antiquiratum. 5. 
Collectio Keruiii iVaturaliurn inprimis cx Hegno anima- 
li ) et minerali. 6. Collectio Technologica, id est fa- 
bricatorum artis , et eoruni niodulorum. 7. Collectio 
antiqui IStyli lapidaris. 8. Colleciio Iconum. — Museum 
hoc etiam pcr alios multis raritatihus dnnatum insignia 
in dies capit incrementa. Pro eo custodiendo constitu- 
tus est unus Director, plures Custodes, unus Hegestra- 
tor, et Cancellista. 

§. 36. 
Archimm Ite^m. 

Status et OO. Regni impiimisab anno 1723: 
45. et l729: 13. solliciti fuere tle erigendo Arclii- 
vo Regni , quo omnia Acla et Instrumenta Lite- 
ralia publica, et eliam privatorum, libere et tu- 
to deponi possint, pro eoque Domum Regnico- 
iarem , ,,*« Cousilium Locumtefientiale Regiumy 
cum Septemvirali et Judiciali Tabula , ad we- 
ditullium Regni translatum fuerit ," comparare 
volebant 1723: 106. Archivum Regui *) nunc 
jam ellective in Dorao Regnicolari Budae **) 
praeexistit, in quo, praeter acta publica diaetalia, 
etiam ^^Archivum Domini Regfii Palatini et Ju" 
dicis Curiae Begiae'''' conservari decernitur: 
1807: 15. 

•) Archivum Curiale ab hoc Archivo distinctum est , 
idque Pestini in Doino Curiali conservatur. Archivo 
Hegnicolari praeest unus Archivarius, et Vice Ar- 
chivarius, adest unus Cancellista quoque. 

**) Quod Domus Hegnicolares attinet: in Hungaria 
duae sunt , altera Budae pro asservandis Cornitiis, 
item pro Sede Excelsi Consilii Kegii L. H. atque 
pro Archivo Regnicolari conservando destinata, oni- 
nem ad eiegantinm instructa ; altera Posonii , quae 

3 



— 34 — 

in seqilelam 1723: 106. resfauranda fuit, et 1753: ex 
aedificatii est, aeque Falatiis splendidissiniis cuni- 
ttrimis celebrandis Coinitiis instructa. Existit una 
Domus Kegnicolaris etiani Zagrabiae, pro celebran- 
dis Municipalibus congregationibus Regnorum Sla- 
voniae, Croatiae et Dalniaiiae deservieoS' 

§. 37. 

Propositiones Rej^tae* 

Propositiones Reglae , quibus Sua Majestas 
desideria et necessitates suas Statibus et 00. Re- 
gni modo consveto per suum Cancellarium Se- 
cretarium declarare soiet, diaelaiiler pertractan- 
dae et a temporibus Uiad. D. IL '25* 15G9: 5. — 
1662: 1. — ante omnia assummendae \eniunt *) 
sensu etiam 1790: 13. qui dicit ,,Vt atitem per- 
tractatis debite j)ropositionibus Begiis, cuncta 
justa Gravamina universorum Statnum et Or- 
dinum Regni ^ in qualibet Diaeta^ effective et 
inomisse tolluntur» ^' — 

*) An Deliheratio in Comitiis a propositioi-iluis inciio- 
anda sit, an ab gravaniinibiis ^ diversis leiiiporibus , 
diversa constifuia sunt : 1559: 2. — 1662: 1. — ne- 
que hodie lege st.ilutuni est, ut initiun*. semper a 
Propositionibus necessario fiat , quin et 1825« per 
niulta alia, deniuni ad propositiones itnni fuisse, ncta 
diaetalia pei-hibenl. 

§. 38. 
Posttilata et Grammma Regm\ 

Regni Hungariae partiumque ei adnexarum 
Postulata et Gravamina, quibus Status et OO. Re- 
gni diaetaliter congregali , in sequelem etiara In- 
structionum suarum a Committentibus suis acce- 
ptarum, cuncla sua vota et desideria Rcgi pro- 



— 35 — 

ponere consveverunt, diaetallter assummenda ve- 
nire, patet jam e\ ipso pacto , ciini Arpade inito, 
(Cond, 3.) atque ex sensa et usii inde a tempori- 
bus Proto • Regis , ad nostra usque tempora , per 
omnia Decreta iieguni edita , vigente. — CJ t prae- 
sentia Gravamina in singula Diaeta toUantur, 
enascituris Gravaminibus vero deinceps semper in 
Diaeta intra trienniuni celebranda , medela fera« 
tur, statuitur 1622: 2. 1630:25. 1659: 1. 1790: l3. 
Observasse juvabit etiam ilias Leges , qui- 
bus Gravaminibus enascendis obviatur, et quae 
potissimum huc redeunt: 

1. Ne res et negotia Ilungarica per alios , 
quam perHungaros, tractentur 1659: 1, Cond. 3« 

2. Ne ofificia aliis, quam Hungaris et quidem 
sine discrimine Religionum, conferantur, 1659: 1. 

3. Ne quis in libero Religionis usu, ac exer« 
citio a Rege, vel aliis quibusvis turbetur. 1659:, l. 

4. Ne Judicia et Executiones legitimae tur- 
bentur: 147l: 12. 1566: 25. 16l3: 34. 

5. Ne Corona sub quocunque praetextu Re- 
gno eHeratur, et aulfdrri patialur. 16.39: 1. 

6. Ne sua iVlajestasintuitu flungariae bellum 
moveat, vel militena extraneum inducat. l608: 2, 

7. Ne Rex uni Personae pluri Bejieficia Ec- 
clesiastica conferat. Uiad. D. III. 56. 1723: 55. 

8. Ne Rex Collegiis, Civitatibus, vel Mona- 
steriia Ecclesiasticls b^ma conferat, Uiad. D. III. 
55. 1715. 71. 

9. Ne ex Cancellaria Regia Mandata, Paten- 
tales, Resolullones, Intimata Legibus contraria, 
expediantur. 1543: 3l. 1790; 12. 

10. Ne tlun"aria ad Normam aliaruni Pio- 
vlnclaruni regatur et gubernetnr. 1790: 12. 

11. Ne dimensiones Terrjrutn et tenutorum 
in futurum admittantur. 1790: 31. 

3* 



— 36 — 

$. 39. 

Objecta in Articulo 67. J791. expressa, 

Ea, quae Respectu Juiium Regni et Regis 
Comitialium hucdum allata sunt, clara esse cen- 
seo , quia Legibus fulcita sunt. Cetera viris, re- 
i'um publicarum peritioribus paleant. Hic adhuc 
meminisse sufficiat; quod etiam objecta in articu- 
Jo 67. 1791. expressa, tenore ejusdem arliculi: 
^^tn Leges Publicas ^ ea, qua dtaetaliter converi' 
tum fuerit ^ ratione , transcribi valeant. — 

Jarri taliter superatis Juribus Regiis Comili 
alibus , liceat Parfe ZI. Jura Regis Reservata seu 
Propria , quae pariter, atqueilla, Legum Tabulis 
et JDocumentis publicis conlinentur, specialiter 
adducere. 



P A R S II. 

Complecteiis Jura Regis Hungariae 
Reservata. 

$. 40. 

Ohjecta Generalta Jiirtutn Hegiorum 
Reservatorum» 

Nomine Jurium Regis Hungariae Reservato- 
rum veniunt Jura illa, quae Rex vi muneris et 
auctoritatis Suae Supreraae Jibere exercere vaJet, 
et solet. Jura Iiaec pro diversitate objectorum va- 
ria, et multiplicia esse patet ex eo, quod omnem 
Civilis administrationis spliaeram vel ingredian- 
tur, vel in se complectantur, cadem vero prae- 



— 37 — 

cipue in sequentia Genera sive Capita ohjectoruin 
dilabunlur» 

I-o. Est nempe primum et omnia praecedens 
Objectum ipsa Aula Regta, quae Majestatem Ke- 
giam circumdat. 

II- o. Jura Regis Reservata in Objectis 
Erclesiasticis. 

IIl-o. Jura Regis Reservata circa Scho- 
las , Fundationes et alia Instituta publica» 

IV- o. Jura Regis Reservata in Oijectis 
Politicis , respectu Gubernii Civilis. 

V-o". Jura Regis Reservata in Objectis 
Belli et Pacis. 

VI-o. Jura Regis Reservata in Objectis 
Judicariis. 

Vll-o. Jura Regis Reservata circa Dona- 
tiones^ Nobilitatem^ Privilegia et GrationaliaJ 

VIII-o* Jura Regis Reservata in Objectis 
Cameralibus ^ quo referuntur: 

A, Objecta Cameralia. 

1-0. Bona et proventus Regni et Regis* 

'J.-o. Res Montanistica, 

3-0. Res Salinaris. 

4 o. Res Tricesimalis. 

.5-0. Res Postalis. 

B. Officia CameraUa. 

l-o. Excelsa Camera Regia. //. J. 
'i-o. Diversne Adminisirationes et Prae- 
jc.ctoratus. > 



— 38 -^ 

CAPIJT I. 

Complectens Jura Regis Hungariae Reser- 
vata circa Aulam Regiam. 

Qmd Aula Uegta ? 

Ut lam multa ct diversa objecta, quae ad 
Sphaeram Administrationis Civilis pertinere di- 
gnoscuntur, expedite et debite assummi , pertra- 
ctari et decidi valeant, opus est Viris et Indivi- 
duis, qui Regem in iis perficiendis adjuvent , 
quive eo ipso in primis Regni Officiis et Dignita- 
tibus constituli , Aulae Regiae debitam Auctorita- 
tem, et pxfernum splendorem quoque concili- 
pnt. yiri hi , qui has cum Re^e graves functio" 
nes obeunt , ac eo ipso in summis Dignitatibus 
constituuntur , huc adnumeratis etiam iis , 
qui unice Titulis et Honoribus ^ vel tic dictis 
Qrdinibus suis , circa Personam JRegiam ver- 
santur^ Aulam Regiam constituunt. Quod Re- 
ges Hungariae Aulam suam Regiam sive j^Pala' 
tium Regale^ S. Lad. D. L, I. C 41.*' sem- 
per habuerint, et nunc quoque habeant , patet 
iqprimis ex iis Legibus, qufie Regi Hungariae 
Jus deferunt, ut Dignitates, Honores et Officia 
Personis de Palria et Rege bene meritis libere 
conferat. 1439: 15. 1526: 2. Ut Consiliarios su- 
os e medio Hungarorum eligat. 1741: 15» Hop 
sensu ad Aulam Regiam pertinent : 

§. 42. 

1. Barones Regni Ordmariu 

Ad Aulam Regiam de anliquo Regni Inslilu- 
to nec non Legum Palriarurn tenoiibus; ipferun- 



— 39 — 

lui Baroiies Regni Ordinarii , qui nunc siint: 
1. Palatiniis Begni^ 2. Judex Curiae Regiae. 

3. Banus Croatiae ^ Slavoniae ^ et Dalmatiae . 

4. Tauernicoruni Regalium Magister ^ 5. Cu- 
riae Regiae JVIagister , 6. Janitorum Regalium 
Magister, 7. Pincernarum Regalium Magi- 
ster^ 8. Dapiferorum Begalium Magister ^ 9. 
Agazonum Regalium Ma^ister^ 10. Cubicula- 
riorum Regalium Magister ^ 11. Nobilis Tur- 
mae Praetoriae Capitaneus, — Part. I. tt. 91. 

1761 : 0. 

§. 45. 

Fuuctiones Baronum Uegni Solennes. 

Rex Hungariae Ceremoniaiibus Baronuni Re- 
gnl runcfionibus, a quibus potissimum Titulos 
suos ducunt, saltem occasione maximarum Solen- 
nitatum, velut Ccrpnalionum vel Comitiprum uli- 
tur , noii lege quideni , ast consvetudine antiquis- 
sima id secum ferente. Solennes vero hae fun- 
ctiones potissimum in his consistunt. 

Palatinus Regni occasione Processus Coro- 
nationalis Neocoronando Regi , usque Templum, 
vel locum coronationis praeequitare , in Templo 
vero Coronam Regi praeferre , eandera una cum 
Primate Regni Capiti Regis apponere, et demere 
consvevit; — 

Judex Curlae R. Scepfrum , 
Banus ( roatiae autem Pomum Aureum 
praeferunf. Occasione postremae anni 1830. so- 
lennissimae Coronationis Regiae , 

Tavernicorum Regalium Maglster, Pacem , 
Pincernarum Regalium xMagister , Ensem S, 
Stejihani , 

Cubiculariorum Regaliuni Magister vero , 
Crncem^ ante INeoGoronandum Regeni praetule- 
runt. Sequebantur vero Neocoronandum: 



— 40 — 

Curiae Regiae Magister, el 
Turmae Praetoriae Capitaneus. — 
Finito actu Coronationis , demum ad Solen- 
ne Prandium Regium Neocoronato llegi , Dapi- 
ferorum, Pincernarum, Curiae Regiae, Cubicu- 
lariorum, et Janitorum Regaliuni Magistri , di- 
Tersas functiones , Titulis suis competentes, prae- 
stiterunt. Plura de his viderl possunt in Cere- 
moniali Coronationis de anno 1830. 

$. 44. 
Functtones Baronum Uegni Officiosae. 

Praeter atlactas functiones Solennes, inprimis 
occasione Solennitatum Aulicarum obeundas, ex 
Baronibus Regni , Palatinus Regni , Judex Curiae 
Regiae, Banus Croatiae, Tavernicorum Regali- 
um Magister, Agazonum Regalium Magister , et 
Janitorum Regaliura Magister in sphaera Admini- 
strationis Civilis (juoque Lege determinatas Par- 
tes et Functiones Officiosas habent signanter: 

$. 45. 

Palatinus Regni, 

Dignitas Palalinalis, priraa post Regiam,Part. 
I. tt. 94. in Hungaria jam temporibus S. Steplia- 
ni sub titulo Comitis Palatii exislens, antiquitus 
cum diversis Officiis conjungebatur. Primum Pa- 
Jatinos, Sigillo Regis provisos , Lites judicasse, 
patet ex S. Lad. D. L. IIL Cap. 3. Andr. II. D. 
art. 8. Sigism. D. VI: 1. Serius, in specie tem- 
ponbus Mathiae L D. 5. De Officio Palatinali pe- 
culiares XII articuli pronunciati fuerunt , qui- 
bus Officium et Auctoritas Palatini specialius de- 
termmabantur. Subseque Palatino Regni adhuc 
sequentia Officia et Dignitates delatae fuere: EsL 



— 41 — 

LocLimtenens Reglus, Math. I. D. V. art. pal. 10. 
1681 : 2. Est Judex Regni Ordlnarius. Math, D. 
\I : 68. Est Supremus Comes Comitatuum Pest , 
Pilis, et Soit articulariter unitorum. 1659: 76. 
Est Praeses totius Diaetae signanter Tabulae Ma- 
gnatum 1687: 10. Est Regni et Insurrectionis 
Hungaricae Generalis et Supremus Capltaneus, 
1715: 21. 1790: 5. Est Comes et Judex Cuma- 
norum et Jazygum, 1715: 34. 1751: 2. Est Prae- 
ses Excelsi Consilii Regii Locumtenentialis Hun- 
garici, 1723: 97. Supremam Directionem et Co- 
ordinationem Academiae Militaris , Lu^oviceae 
dictae, sibi delatam habet , 1808: 7. Museum 
Nationale sub ejus direclione constituitur , 1808: 
8. Academiae Hungaricae Eruditorum Protectio 
aeque Palatino Regni concreditur , 1827: 11. 

Palatini Regni specialia adhuc Jura sunt * 
Donationes ad vires 32 Sessionum bene meritis 
de Rege et Patria Nobilibus Personis semel , ac 
ea modalitate facere potest, ne .majora corpora 
per eum , in plures minores partes dispesci va- 
leant, 1609: 66. 1715: 33. Pro actu Stalutionis 
Hominem Palatinalem nominat Est Judex con- 
troversiarum inter Comitatus de limitibus orta- 
rum, 1018: 7l. 1635: 18. Ad Tabulam Regiam 
Judiciariam suum Vice Palatinum , et Protonota- 
rium Palatinalem, Iiunc authentico Sigillo , pro 
Expeditionibus Judicialibus faciendis destinato, 
provisum , Malh. I. D. VI : 20. utrumque sua 
auctoritate donominatum , sed per Regiam Maje- 
iitatem approbatum, habet, 1559: 38. 

§. 46. 

Judea: Curtae Uegtae, 

Legibus noslrls Judex Curiae I\ejj;iae cst si- 
mu! JudcxR. Oidinaiius, Math. 1, D. Vl. 68, Co- 



^ 42 — 

mitlis et Tabulae Septemvirali, absenle, vel in- 
teressato Palatino praesidet, l635: 15. 1687: 10, 
1723: 2i. Ad Tabulani llegiam Judiciai-iam suum 
Vice - Judicem Curiae Regiae, atque sui Oiricii 
Protonotarium , hunc autlientico Sigillo Principa-f 
lis sui provisum, babet, 1715:28. Juxta 1723: 
97. est in absentia Palatini etiam Pr^ieses Excelsi 
Consilii Regii Locumtenenlialis. (^nunc etiam Prae-? 
ses Regiae Scientiarum Universitatis Hungaricae ) 

§' 47. 

Banus Hegnorum Croattae , Slavomae et 
Dalmatiae. 

Est Praeses Tabulae Regiae Banalis, (ad quam 
Buum Vice-Banum, etProtonotarium habet) 1723: 
27. In Excelso Consilio Regio JLocumtenentiali 
ejus Dignitati competens Sessio et Votum assi- 
gnatur , 1790: 58. Est Supremus Capitaneus tam 
Regnorum Croatiae, Siavoniae , Dalinatiae, fpinm 
etiam horum Regnorum Insurgentis Mililiae. I80S: 
5. Praeterea consvetudine antiqua Coniiniorunk 
Banalium Supremus Capitaneus et Commendans. 

§. 48. 
Tavermcorum Regahum Magtster* 

Est Co-judex Tabulae Septemviralis, 1715: 
24. Est Sedis Tavernicalis Praeses , in qua sic di- 
ctarum Civitatum Tavernicaiium Causae in Via 
appellatae discutiuntur et deciduntur. TavernJcus 
pro liis Civitatibus Tavernicalibus simul Auctori- 
tate Jiidit;is Regni Ordinarii pollet. Part. 111. tl. 
8. iO. Civitales hao etiam specialibus non niillis 
Statutis , nomine Ailiculorum Taverniealium ve- 



— 43 — 

nientibus, gaudent. Tavernicus habet etiam suiim 
Vice^ Tavernicum. Art. Tavern. l2. 35. 

J. 49. 

Agazonum Regahum Magister, 

Agazonum Regalium Magister Statibus et 
Ordinibus Regni ad Diaetam convocatis hospitia 
designat, 1647: 123. 1655: l8. Praeterea duranle 
Diaeta sensu 1557: 7. de eo , ut Civitas sufficien- 
tia vicLualia habeat , providet , atque victuallum 
pretia condigne taxat. 

Janitorum Regalmm Magtster, 

Janitorum Regalium Magister, sensu Ulad. D. 
III. 25. in Diaeta debito ordini observando invi- 
gilat, atque, si Vota diaetalia dubia sint, cujus- 
libet Votum singillatim requirit. 

§. 51. 

2. Insignis Ordo Regis Sancti Stephani. 

Ad Splendorem Aulae Regis Hungariae per- 
linet etiam Inslgnis Ordo Regis Sancti Stephani. *) 
Ordo hic nullum Regale OfFicium in se comple- 
ctens , sed tamen Honorem et Distinclidnem ma- 
ximam tribuens , per Augustam condam Reginam 
Mariam Theresiam , anno 1764. eo iine institutus 
est , ut eodem Civilia merita Personarum de Slem- 
mate insignium, absque Nationum disrrimine, re- 
muneraretur. Magnus Magister hujns ordinis est 
Rex, Cancellarius vero AulaeRegiae Hungaricus, 
est simul ejusdem ordinis Cancellarius. Insignis 



— 44 — 

hic ordo , pro ratione personalis destinctionis , et 
meritorum , habet Ires Classes. Ad primam Clas- 
sem referuntur Ordinls liujus Magnae CrucisEqui- 
tes, sensu primae Institulionis Individua 20. Ad 
secundam Clafsem Ordinis ejus Commendatores , 
Individua 30. Ad tertiam Ciassera Ordinis ejus 
Parvae Crucis Equites, Individua 50. Nunc jam 
primitivus hic numerus stricte non observatur, 
et Ordo bic etiam Extraneis confertur. Plura de 
eo tenent Constitutiones Insignis Ordinis Equi- 
tum S, Stephani, Viennae 1?64« editae» 

**) Praeter liunc ordinem nullus aller Ordo Equitum Hun- 
^aricus existit , neque F.quifes Aurati, qui occasiona 
Coronationis per Regem attactione Gladio S. Stephani 
creantur, Ordinem Equiiuni constiluunt. Ausiriaci ta- 
nien ordinfs, quos Hungari quoque meritis arlipisci 
possunt, plures exislunt , ut sunt : Ordo Aurei Vel- 
leris Civilis et Militaris. — Ordo Militaris Mnriae 
Theresiae , — Ordo Leopoldi Iniperatoris Civilis et 
Militaris , Ordo Coronae Ferreae. — (Orbcn bec 
6ifecntn*^ronc.) Crux Honoris aurea et argentea Ci- 
vilis. (Sioil @()rcnfreu)) 

§. 52. 

3. Consiliaru B,egn. 

Ad Aulam Regiam porro referuntur Regis 
Hungariae Consiliarii, quos Sua Majestas tenore 
LegumPatriarum, 1439:15. 1509: 38. l608 : lO. 
a. cor. 1687 : 8. suo arbitrio, et libere absque Na- 
tionuni et Religionum discrimine eligit, ex qui- 
bus tamen ad res Hungaricas tractandas, sensu etiam 
aliarum Legum, inprimis Hungari adhibendi ve- 
ciunt. ConsiiiariorumRegiorumplures Classessunt, 
etnostris temporibus praecipue sequenti mododi- 
stingvuntiu\ Sunt nempe : 

a) Intimi Status Consiliarii Actuales (SBirf? 
fid^c ^e^cimc ^Cit^c.') quorum sub Nomine Leges 
Noslraeetidm MinislrosRe2ioSj — sensu 1608: lO. a. 



— 45 — 

c. inlelligunt, qulppe, quod hi omnes per Suam 
Majestatem inprirais ad intima , et interna nego- 
tia Cabinetti Regii discutienda et perlractanda ad- 
hibeantur. Ex Hungaris ad Supremum Status et 
Conferentiale Ministerium nunc unura Individuum 
operatur. De cetero Consiliarii Status intimi nunc 
plures sunt, et omnibus Titulus Excellentissimi 
competit. 

b) Status Consiliarii Referendarii , {fBiMiif 
S^iat^e.) Praeter nempe attactum Supremura Sta- 
tus et Conferentiarum Ministerium, habet Su« 
Majestas Statuum suorum qucque Internum ct 
Inlimum Conferentiale Cabinettum, [(Bt(i<^\^tfRai\f) 
€x pluribus Consiiiariis et Referendariis consistens, 
ad quod ex Hungaris nunc tria Individua adhi- 
bentur. 

c) Consiliarii Regii Aulici Actuales. (^of? 
S^Jdt^e.) Horuni sub iSiomine unice Referendarii 
Actuales ad Excelsam Cancellariam Regiam Hun- 
garico Aulicam constituti, intelliguntur. 

d) Consiliarii Piegii Titulares. (.^ortigltcjje^ 
9?fitl^e.) Hunc Titulum quivis de Stemmate anti- 
quiori Nobilitari Oriundus Nobilis, de Rege et 
Regno bene meritus, obtinere potest. 

§. 53. 
4. Camerartt tiegu, 

Ad Aulam Regiam continuative adhuc refern 
possunt, Decretis nostris quidem ignoti , ast iu 
Aula Regia nunc in praecipua distinctione existen- 
tes Camerarii Regii Actuales , ad diversas functio- 
nes cerimoniales in Aula Regia occasionibus So- 
]ennium Audientiarum , et aliarum Pomparum 
asservari solitarum, obeundas , destinati , qui ob 
hunc finem aurea Clavi donati et inpigniti conspi- 



— /16 — 

ciuntur et consvete Titulo Illustrissimi, ornan- 
tur. Camerariorum Dignitas antea solis Magnali" 
bus conferebatur ; Franciscus I. eam etiam Nobi- 
libus coepit conferre. 

' J. 54. ' 

5. AuJae B.egiae Familiares» 

Aulae Regiae Familiares temporibus antlffuis 
in Diplomatibus etiam sub nomine AuUcorum^ 
Commensalium et Domesticorum Regiorum 
veniebant. *) Titulus hic post tempora Ferdinandi 
I. exolevisse videtur , donec Augusta condam Ma- 
ria Theresia Titulum Aulae Regiae Familiarium 
in Diplomate suo Restaurationali ddto Imae Maji 
1773. edito, rursus restaurasset, nuncque Titulus 
Aulae Regiae Familiarium in primis Honoratiori- 
bus Nobilibus de Stemmate antiquiori condescen«* 
dentibus, conferri solet, qui adepto hoc Titulo adi- 
tum ad Regiam Aulatn , Conversationes et Solen- 
Tiitates Aulicas , nec non certas partes in serviliis 
convivialibus obeundas habent, et aureata furc« 
donali conspiciuntur. 

*) In certo Diploinate Imperaloris Sigismundi' «le anno 
I42I. titulus sic sonat : ,,Nobt'li et Egregio Step/ia/ta 
de Rozgon , — speciali Fumiliari jYostrae Majestulis 
et Continuo Commensuli^ Salutem et Gratiam,'^ — 
Dominus condani 8chvartner in Statistica sua referi, 
se legisse Diploma certum Ferdinandi I. in quo aeque 
quidam Paulus Bakith tilulo Aulae Kegiae Familiaris 
compellatus occurrit. 

J. 55. 

6. Nohilts Turma Praetoria Hmgarica, 

Aulae Regiae accensetur etiam Nobilis Tuv' 
ma Praetoria Hungarica , tenore 176.'): 6, ,,^ad 



-^ 47 — 

Custodiam Sacrl Corporis Regii destinata^^ ^ 
Turmae hujus Capitaneum sensu ejusdem Legis 
Sua Majestas nominat, qui eo etiam Dignitalem 
Baronis Regni Ordinarii obtinet. Individua vero l20, 
pro hoc praetorio servitio idonea , Comitatus et 
respeclivae Jurisdictiones ex Nobili Juventute Hun- 
garica proponunt. Fundus Cassae , ex qua Turma 
haec Praetoria sustentatur, ia Diaeta 1827: 36. 
novitus coordinatus et restauratus est. Caetera 
videri possunt in Resolutione Regia ddto \\ae 
Sept. 1760. et in Intimato Ea:celsi ConsiliiRe- 
gii L. H. A. ddto 25 tiae Aug, 1808. 



§. 56. 
Aula Beginarum Hungariae. 

Aulam Reginarum Hungariae , dum in Throno 
regnante resident, eandem esse , quae Regum est, 
ex se ipso, atque ex §. 9. sponte fluit. Aula ta- 
men Reginarum , qua Uxorum Regum Hungariae, 
J^eglbus nostris nihil peculiaris attribulum habet. 
Verbotzius Imae tt. 9/*. ncnnullos Barones Re- 
gni , nempe Tavernicorum , Janitorum, Pincer- 
narum , Dapiferorum et Agazonum Regalium Ma- 
gistros, eliam Titulo „Reginalium Regni Bq' 
ronum ," oruat. Consvetudine antiqua Episcopi 
Veszprimienses simul Cancellarii Reginae fuerunt, 
qui etiam Reginas coronare solebant. — A tem- 
poribus Maximiliani Regis l559: 42. neocorona- 
lls Reginis eliam honorarium offerri solet. — 
Consvetudine moderna Conjuges Regum habent 
Suara Supremam Aulae Magistram , (^ofmciV 
ffcnn) et circa se quam plurimas Dominas Pa- 
fatii y (Dames du Palais.^ Praeterea Regina, 
Dominabus de Stemmate altiori natis, Ordinem 



— 48 — 

Crucis Stellatae, conferre solet, quae demum 
Dominae Crucis Stellatae (^reujjlern s^ ©amen) 
compellantur. Ordine hoc in Hungaria nunc 
66 Dominae, Stemmate et Virtutibus insignes, glo- 
riantur. 

CAPUT II. 

Complectens Jura Regis Reservata in Ob- 
jectis Ecclesiasticis. 

§. 57. 

Reltgiones in Hungaria, 

Cum in Hungaria quatvor legetenus receptae 
Religionis CLristianae Species existant, utpole A. 
Religio Romano -Catbolica, S. Stephani Libr. I. 
Cap. 1. 1723: 2. Ad hanc etiam Religio Graeci Ri- 
tus Unitorum sive Catholicorum refertur. B. Re- 
ligio Graeci Ritus Nonunitorum 1790: lO. 27. 
C. Religio Evangelica Augustanae Confessioni 
Addictorum , et D. Religio Evangelica Helveticae 
Confessioni Addictorum. lCoS: 1. 1790: 26. Ita- 
que Jura Regis Hungariae quocjue respectu sin- 
gularum harum Religionum specifice consideranda 
Teniunt. 

j. 58. 

A» Jura Regts H. Resermta in Rehus Re- 
iigionis Ecclesiae Romauo-CatJiolicae. 

1. Jus Patronatus Regis. 

Jura Regis Reservata in Rebus Ecclesiae Ro- 
mano -Cathoiicae in temporibus S. Stephani ori- 



— 49 -=- 

glnera habent. Hungari enim piimum opera ei 
studio pientissimi hujus Regis atl Religionem 
Christianam[conversi, ut iidem in hac Religione 
confirniarentur et docerentur, Idem Rex , ac sub> 
seque etiam alii Reges Hungariae, complures Epl- 
scopatus , Abbatias , Praeposituras , et Eccle- 
sias fundarunt, in easque viros , pielate, erudi- 
lione, ac meritis praecellentes illocarunt. Per has 
illocationes, ac uti Verboczius dicit : „/3er ejus- 
modi fundationes omnem facultatem Juris 
Patronatus nominationis ^ electionis^ et col- 
lationis beneficiorum Ecclesiasticorum sibi ac- 
quisiverunt^' Part. l tt. U. 1790.- 23. 

Vi Juris Patronatus liberum itaque est Re- 
gl in Hungaria, Partibusque adnexis, non tantum 
omnes Dignitates Ecclesiasticas, Viris Ecclesiasti- 
cis, probitate et meritis eminentibus, conferendi, 
sed' etiam eosdem utilitate , vel necessitate depo- 
scente, ex uno loco ad alium transferendi , ac di- 
sciplinam externam Ecclesiae praescribendi ; — 
si quos Praelatorum vel Personarum Ecclesiasti- 
carum beneficiis suls abuti contingeret, eosdem 
a Beneficiis amovendi , vel si Ecclesias suas 
desolari permitterent , iisdem proventus seque- 
strandi , et in restaurationem ecclesiasticorum 
yEdificiorum convertendi. Part. I. tt. 11. Math. 
I). HI. IS. 1723 : 71. — Quod personae eccie- 
siasticae beneficialia bona nec alienare , nec op- 
pignorare , nec aliis oneribus involvere valeant , 
id per se quoque, et sensu 1567: 31. clarum est. 
Hic adhuc observari potest, quod Archi-Episco- 
pi et Episcopi per Suam Majestatem denominali , 
sui Confirmationem a Pontifice quoque inipetrare 
consveverunt , quae Confirmatio , depositis certis 
taxis, nunquam emanere solet. — Sensu Part. 1. 
tt. 11. Ferd. I. D. XH : 14. 



— 50 — 

Maria Theresia IiHimato suo de Anno 1774 
edilo, item Josephus II. Intimato suo de anno 
1780: 2da Maji et 1788: i5a Marlii edito , 
circa successiones quoque Ecciesiasticorum Indi^ 
viduorum multa peculiaria con*tituerunt. 

§. 59. 
2. Digmtates Ecclestasticae, 

Dlgnitates Ecclesiasticas m Hungaria tenet 
Clerus Major, sive Fenerabilis Status Prae- 
latorum , — ^^quo nomine ii dumtaccat , qui 
ex Regia collatione actualia et provisa bene- 
Jicia obtinent ^ intelliguntur. " i7l5; 16; iteni 
Clerus Minor, qui beneficia sua extra coliatio- 
nera Regiam consequitur. Ad Clerura Majorem 
referuntur nunc in primis Ires Archi Episcopi , 
utpote Strigoniensis , qui simul PrimasRogni est, 
1576: 15. et qui pluribus aliis quoque legalihus 
praerogativis gaudet, 1550: 64. 1557: 13. 1741: 
10. etc. Item Arclii-Episcopi Coiocsensis et Agri- 
ensis Referuntur porro ad Clerum Majorem nunc 
23 Episcopi Dieocesani, — inter lios 5 Graeci-Ri- 
tus Cathohcorum. — atque 21 Episcopi Titu- 
iares, ) 155 Abbates, partim in realibus Abba- 
tis constituti, partira saltem litulares Abbates.**) 
Denique 3 Praepositi Majores, EccIesiarumMetro- 
politanarura, 21 Praepositi Majores Ecclesiarum 
Cathedraliura , inter quos 3 Graeci-Ritus Cathol. 
Demum 3 Praepositi Majores Ecclesiarum Colle- 
giatarum; Deniquc 96 alii Praepositi. ***) Ad Cle^ 
rum minorem, caeteri, qui uti dictum, extra Re- 
giam coliationem beneficia obtinent, referuntur , 
et in summa totus Clerus in Hungaria Partibus- 
que ejus, circiter 9000 animas constituit. Per- 
sonae hae Ecclesiasticae, et inprimis Cierus Ma- 



— 51 — 

jor, miilta peculiarla siia Jura et Praerogativas 
Legibus patriis concessas liabent. 

•} Licet Episcopi , Abbates et Praepositl Titulares, 
quatales, realibus BeneMciis careant , cuin tariien pJe- 
rumque alia beneficia teneant, tum ex hoc , tum in« 
prirnis ex eo respectu, quod Majorum Titulorum 
digni evaserint, merito ad Clerum Majorem refe- 
runtur. 

**) Sunt etiam in Hungaria nonnullae Abbatiae et Prac^ 
positurae ad Patronatum lilustrium Privatarurn Fa- 
miliarum pertinentes, signanter Abbatiae de Csatar^ 
Hahoth , Jak, Petzol , et Praepositurae de Arce 
Kis-Martoniensi , Felso-Eors, Ratoth , et Vag-Uj- 
hely , Papotz , Arcis Agriensis , Canonicatus Chaz- 
mensis« 
***} Sunt pratiterea in Hungaria 3 Capitula Ecclesiarum 
Metropolilanaruin. 2t Capitula Ecciesiarum Cafhed- 
ralium, (inter haec 3 Gf aeci-Ritus Catholicorum : — ) 
3 Capitula Ecclesiarurn CoIIegiafarura. 6 Canonica- 
tus Ecclesiarum et Loca Credibilia' 

§. 60. 

3. Jus Placeti. 

Vi Juris Summi Patronatus , ac inprimis Vi 
Supremae Dignitatis Ptegiae, competit Regi Hun- 
gariae in Rebus Ecclesiasticis etiam Jus Placeti 
exercendl, id est, Jus, ex Sede Ponlificia veni- 
entes Ordinationes , Confirmationes, Juramenta , 
Bullas, Brevia, et idgenus dispositiones Pontifi- 
clas, inspiciendi, eas acceptandi, vel prohibendl, 
Sensu lae. tt. 11. et usu. 

^ $. 61. 

4. Jus Prohibendu 

Jus Prohibendi Regis Hungarlae in Rebus 
Ecclesiasticis in eo consistit, quod Rex prohibe- 

4« 



— 52 — 

re et vetare possit, et soleat, ne Causae Eccle- 
siasticae neglectis Judiciis Regni Ordinariis ad Se- 
dem Romanani deducantur, sed eaedem semper 
in Regno , etiam in suprema via appeilatae , dum 
nempe Causae ad Pontificem appellantur, — me- 
dio Personarum Ecclesiasticarum , per Pontifi- 
cem in Regno Hungariae delegandarum , decidan* 
tur. Sensu Math. I: D. IU : 19. VI: 45. — 

J. 62. 

5. Jus Regalmrum, 

Jure Regaliarum competit Regi Hungariae 
Jus in omnibus beneficiis et bonis Ecclesiasticis, 
quae sive morte naturali, sive Civili, Praelato- 
rum et Personarum Ecclesiasticarum beneficiata- 
rum , vacantia efFecta sunt, succedendi , et pro- 
ventus eorum percipiendi. Part. L tt. 10. 

J. 63. 

6. Jus circa Transttus* 

,,Oum Transitus a Catholica Religione 
ad alterutram ex Evangelicis , Principiis Ca' 
tholicae Religionis adversetur ^ ne is temere fi- 
at^ occurrentes ejusmodi casus ad Sacratissi- 
mam Suam Regiam Majestatem rejerendive' 
niunty — 1791 : 26. §. 13. 

$. 64. 
7. Jus Statutts Synodalibus Inspiciendu 

Dum Archi • Episcopi , et Episcopi Hunga- 
riae Sj^nodos suas Ecclesiasticas celebrant, in liis 
nihil , quod cum Legibus Patriis vel Juribus Re- 



— 55 — 

giis inconsonum esset , statui et decidi potest, 
quin imo omnia Sjnodalia Acta et Facta pro Ap- 
probatiooe Altissima Regia substerni debent. Sen- 
su III- tt. 2. et usu. 

$. 65. 

8. Jus circa Gravamina Ecclesiasttca* 

Jus Gravaraina et DifTerentias Ecclesiasticas, 
quas in Rebus Religionariis evenire contingit , 
exaudiendi, complanandi , et sufferendi Suae Ma- 
jestati competit. Sensu 1548: 13, et usu. 

S, 66. 

9. Jus Regtum ctrca ScJiolas et Fundatto- 
nes tn Genere. 

Adkuc hic attingi potest Jus Regium circa 
Scholas, Fundationes et alia Instituta Literalia 
exerceri solilura : 1715: 74. 1723: 70. Vi Juris 
hujus competit Suae Majestati facultas Univer&i- 
tates Scienciarum , Academias , Gymnasia , Scho- 
ias , et Instituta Literalia erigendi , in iis nor- 
mam studiorum ordinandi , Professores , et Do- 
centes Cathedris literariis praeficiendi, Fundatio- 
nibus Ecclesiasticis , et Scholasticis inspiciendi , 
eorum administrationem, et rationes investigan- 
di , generatim omnia ea, quae ad partes erudi- 
tionis, studiorum, culturae, morumque pertinent, 
libere agendi , ordinandi , nomiiiandi. Cum vero 
in Hungaria Scholae, et Instituta sub Regia In- 
spectione constituta, multa sint, eadem , qua ta- 
iia, peculiari Capite exponentur, 



— 54 — 

J. 67. 

10. Bes EcclesiasticaGraeci-Rttus Umtorum. 

Quod Ecclesia Graeci-RIfus Unitorum genera- 
tim iisdem Publicis Juribus et Immunitalibus 
gaudeat, quibus Ecclesia Romano Calliolica La- 
lini Ritus, id universim constat. In specie Tero 
eorum Res Ecclesiastica in Hungaria per tres 
Dioecesanos et Beneficiatos Episcopos (praeter 
Crlsiensem in Croatia et Fogarasiensem inTrans- 
sllvania) gubernalur, utpote Munkatsiensem , Ma- 
gno-Varadinensem, et Eperjesiensem. Clerus Ma- 
jor Graeci-Ritus Unitorum Primati Regni , Cle- 
rus Minor vpro suis Praepositis subordinatur. Di- 
gnitates et Beneficia Majora Ecclesiastica Sua Ma" 
jestas confert, quae postiewa juxta peculiare Sy- 
stema regulata sunt ita , ut singulus Episcopus 
circiler 12000 fl : V. V. annue percipiat. Du- 
rante vacPutia Sedis Eplscopalis, proventus inte- 
rimales, juxta Resolutionem Regiam pro Graeco- 
Cafliolicis Episcopatibus in Regno Hungariae va- 
lentem , non Fisco Regio, verum fundo viduarum 
et orphanorum denatorum Parocliorum et aliorum 
Sacerdotum cedunt. Vacanlium vero Canonicalium 
Stallorum Proventus, aeque juxta peculiarem Re- 
solutionem Regiam , pro sartis tectisque domo- 
rum Capitularium applicantur. 

J. 68. 

B. Jura Regis Resermta m Rehus Ecclesia^ 
sticis Graeci-Ritus Non-unitorum, 

Graeci-Ritus Non-uniti, sive Ecdesiae orien- 
talis Graeci-Ritus Asseclae, ex Statu privilegiali ad 
legalem traducti , et in Regno Hungariae Jure 
Civitatis donati, ac ^^subhtit in contrarium san" 



— . 55 — 

citis legibtis ," acquirendorum , et possidendo- 
rum boaoruai ac gerendorum omnium OlTicio* 
rum in Regno Hungariae, Partibusque adnexis , 
capaces redditi sunt, 1790: 27. ^^Juribus, — uti 
Jex habet, — caeteroquin Regiae Majestati 
circa Negotia Cleri j Ecclesiae ^ Religiojiis ^ 
cujus exercitium plejie ipsis liberum erit , Fuu- 
dationum , Studiorum ac Juventutis educatio- 
uis in salvo relictis.^'' Serius vero Sua Majestas, 
atque Status et OO. Regnij Graeci-Ritus Non-uni- 
torum MetropoJitae , give Archi-Episcopo , atque 
Episcopis , Sessionem et Volum quoque in Co- 
mitiis dedere : i790: 10. 

Tota Res EccJesiaslica Graecl-Ritus Non-uni- 
torum gubernatur per unum Archi-Episcopum , 
sive Melropolitam , atque octo Episcopos bene- 
liciatos. •— Causae EccJesiasticae eorum coram 
Episcopalibus Consistoriis deciduntur , et inde 
ad Forum ApeJJatorium Metropolitae deducun- 
tur, unde demum ad Thronum Regium usque Ap- 
pellata patet. Archi-Episcopus et Episcopi eorura 
Sede vacante, in Sjnodis , in quibus Commissa- 
rium Regium quoque interesse oportet, plura- 
litate Votorum eliguntur. Terminata eleclione, 
Commissarius Regius Acta Synodi , una cum Li- 
bellis supplicibus, in quibus electi sui confirmatio- 
nem a Sua Majestate petunt , Regiae Maje&tati 
transmittit. Confirmatione Regia obtenta , electi 
demum Suae Majestati Juramentum fldelitatis 
praestant, et per Comissarium Regium ad benefi- 
cia sua introducuntur, Translatio Episcopi ex una 
Dioecesi ad aliam , aeque Suae Majestati reserva- 
ta est. Plura videri possunt in Ordinat* R» de 
anno 1777. — 

*) Sub Leopoldo Magno 1690. GraeoiRilusNon^uniti As- 
seclae, qui jam ex parte seculo XV. Sedes in Hunga- 
ria fixerunt, ex vicinis p^^rtibas Turcicia ad partes 



— 56 — 

Regni Hungariae inferioies a Turcis 1686 recupera- 
las, incolendas, evocati fuere, qui praeeunte Patriar- 
cha Arsenio Csernovils nuinero uiagpo , — circa 
40000, — emigrarunt, et oras inferiores Regni im- 
popularunt. lisdem tunc Leopoldus Magnus , ac sub- 
seque Maria Theresia quoque diversa Privilegia et 
Imniunitates concesserunt^ inio anno 1741 : 29. quae- 
stus quoque liberam facultatem , — ,^ea:cepto in 
Partibus superioribus quaestu vini** — adepti fue- 
runt , donec tandem sub Leopoldo II. articulo at- 
tacto , plenam Ciyitatis libertatera obtinueruot. 

§. 69. 

C. et D. Jura KegiHeservata in Rebus Re- 
Itgtoms Evangelicorum Augmtanae et 
Heheticae Confesstonihus Addictorum. 

Articuio 26. 1790. pro justo agnilnm est, 
iil libeium Religionis exercitium Evangeiicorum 
tara Augustanae, quam Helveticae Confessioni 
addictorum, in perpeluura restabiliatur , quo fine 
tam anliquiores de hac libertate sonantes Leges, 
quam et Pacificationes Viennensis et Lincensis 
(1608: 1. — 1647: 5.) renovatae sunt. *) Te- 
nore praeattacti 26ti articuli , atque Vi suae su- 
premae auctoritatis et Inspectionis in res Ecclesi- 
asticas, Sua Majestas harum Confessionum supre- 
mus Protector et Defensor est. Itaque Sua Ma- 
jestasJura, et Libertates , Privilegia et Immuni- 
tates, quae Ecclesias Evangelicas respiciunt, con- 
servat , et tuctur; in Rebus tam Ecclesiasli- 
cis, quam Scliolasticis Evangelicorum supremam 
Inspectionem exercet ; gravimina horum objecto- 
rura inluitu enata exaudit et decidit, fundationes 
Ecclesiasticas Evangoiicorum in et extra Regnum 
existentes conservat ; Evangelicos ad cuncta pu- 
blica majora et maxima Officia quoque promovet; 
Studiosos Theologos Evangelicorum s»d oras ex- 



— 57 — 

teras, causa referendae ampliorls erudilionis, e\- 
mittit , Evangelfcoruin Consistoriis et Sjnodis tam 
diu etiam , donec ea uberius ordinata fuerint , 
invigilal. 

**J EvRngelici , uti nofum est, exiniias lias Libertates» 
Pacificationi Viennensi et Lincensi superstructas , 
inprimis immortali Leopoldo II , ac Yiris plurimis 
e Statu Catholicorum in Diaeta 1790 jtro liis Liher- 
tatibus decidentibus , in acceptis referendas habent. 
Veruiii tamen Evangelici adhuc tenore hujus 26ti 
artiruli in Partibus Regni Hungariae adnexis, quip- 
pe Dalniatia, Slavonia, et Croatia, a possessione Bo- 
norurn, et ab Officiis qaibusvis publicis, exclusi sunt. 
Liberuni taiiien nianet Evangelicis^ avita suaJura, in 
medio eoruni etiaui llegnorum ^ ordinaria Juris via 
revindicandi , in quae , si posses<oriuni adepti fue- 
rint, .^Sua Majestas sibi reservat de eorum inde- 
mnisatione frovidere."' — §. 14. — Evangelici in 
Ilungaria sua Templa et Ministros, Scholas, et Do- 
centes propriis viribus sustentant et intertenent; 
item in Locis usitatis , Episcnpis Catholicis decimas 
praesiant. Fora ecclesiastica Evangelici nulla habent. 
Causae nenipe eorum Ecclesiasticae tantisper , do- 
nec acta eoruni Synodalia, in quibus etiam Fora Ec- 
clesiastica ordinari rogantur , per Suam Majestatem 
revisa et approbata fuerint, ])artim per Conventus 
eoruin ecclesiasticos, unde appellata usque ad Thro- 
num Reeium patet , partim vero , et in specie cau- 
8ae divorlialeSj per fora Civilia Comitatensia decidun- 
tur. Tota Res Ecclesiarftica Fjvangelicorum utriusque 
C, gubernatnr per Octo Superintendentias , qui suf- 
fragiis singularum Superintendentiae concernentis 
Eccles.iarum eliguntur. Habet praeterea ex parte 
Augusianae Confessioni Addiciorum singula quatuor 
Superintendentiarum suiun Districtualem Inspectorein, 
quibus pi-aeest unus Gfiieralis Inspector. Helveticae 
Confessioni addicti , penes queinlibet Superintenden- 
tem Supremum Curatorem . — Cenerctlem autem nul- 
lum , habent. ■ — His Supremis Curatoribus et attaclis 
Districlualibus Ingpectoribus subsunt Inspeclores Tra- 
ctuales ac respective Seniorales, quibus itidein Loca- 
les Ecclesiarum Inspectoies subordinantur. 



— 58 — 

{. 70. 

Reh'g-iO Judaica. 

Ex praemissis ultro sequitur , quod praeter 
dictas quatuor Eeligiones, nullae aliae in Hunga- 
ria sint legales. — *) Religio Judaica tamen in 
Hungaria quoque toleratur. De Conditione Judae- 
orum anno 1790: 38. id statum estj „ f/if Judaei 
intra ambitum Regni Hungariae ^ Partiumque 
adnexarum degentes ^ in cunctis Liberis ac Re- 
giis Civilatibus et aliis Locis (jioti intellectis 
huc Regiis 3Iontanis Civitatibus^ in statu illo^ 
in quo ad Imam Januarii 1790 praefuerant ^ 
conservetktur , et si nefors exturbati fuissetit , 
ad eutidem reponatitur,"- — Quod praeterea Ju- 
daei in Croatia , Dalmalia et Slavonia Sedes fige- 
re non possint, tenet i729: 19. — 

*) Ea itaque, quae Legibus nostris de Isinaelitis, Coloni. 
Lib. 1. cap. 29. — Anabaptistis et Sacramentariis 
1556: 26. et aliis sectis statuta reperiuutur , pro 
exoletis habenda sunt. 



C A P U T III. 

Jiira Regis Hungariae Reversata circa 
Scholas , Fundationes et alia Instituta. 

§. 71. 

Jufi Supremae IRegiae Inspectionis iu Scho- 
laSj Fundationes et Instituta, 

Jus Supremae Lispectionis , Directionis et 
Coordinationis Scholarum, Fundationum et alio- 



— 59 — 

rum Inslltulorum publicorum, Vi summi Juris 
Patronatus, ad Jura Regum Hungariae Reservata 
pertlnere , jam Capite priori § 66 adductum est. 
Jura Tero liaec Sua Majestas in Hungaria in pri- 
mis medlo Excelsi Consilll Regii Locumtenentialis 
Hungarici exercere solet. Restat itaque, ut ea- 
dem Jura et Objecta, cum de ils Legibus Patrlae 
et Privileglls Regum, multa sanclta et instituta 
sint, specialius attingantur, ac proinde Tidendae 
sunt : 

§, 72, 

A. Scholae in Hungaria Partibusqiie ejns 
adnexis Romano-Catholicae. 

Regia Studioritm Commissto Gremialis, 

Objecta Studiorum et Llteralla in Hungaria 
penes Excelsum Consillum Reglum H. regiintur et 
diriguntur per peculiarem Regiam Gremialem Stu- 
diorum Commissionem , quae suum Praesidem , 
quaiuor Assessores, et duos Aciuarios habet. Com- 
mlssio haec omnlbus in Hungarla Schoils, Do-. 
Docentibus et Studiis, quorum normam docendi 
pro Scholls Romano-Calholicls praescrlblt , Invi- 
gilat, et tam super moribus, quam et profectii 
discentlum in Litteris , sibl semestrallter Classifi- 
cationes Scholastlcas , secundum praescriptas ta* 
bellas, submitti curat. 

$. 73. 

Districtus Literarii, 

Tota Hungaria in quinque Dislrlctus Lltera- 
rios divlsa est , utpote , Cassoviensem , Ma- 
gno - Varadinensem , Jaurinensem , Posonien- 
sem^ et Zagradientem. 



— 60 — 
§. 74. 
Dtrectores j et Prodirectores Scholarum, 

Singuliis Districtus suuin Superiorem Re- 
gium Studiorum Directorem habet. His subor- 
dinantur Pro - Directores Academici. Adsunt, 
praeter lios , nunc duo Districtuales InspectO" 
ret Scholarum Nationalium (in Distr. Cassovi- 
ensi et M. Varadinensi). PraetereaSchoIae Nationa- 
les quoque suos Locales Directores habent. — 
Superiores Studiorum. Directores collectas Classi- 
ficationes ad Excelsuni Consiliurn Regiuni sub- 
mittere, unde demuni relationes et Tabellae Vi- 
ennaiu ad Thronum altissimuni promoveri solent, 

{. 75. 

1. Scholae Nationales , Capitales et 
Normales. 

Scholae Nationales , sive Vernaculae, ubi- 
qae per Hungariam , ejusque Partes reperibiles , 
et pro ratione inpopulationis locorum , vel fim - 
di Seholastici , uno vel pluribus Docentibus pro- 
visae sunt. Scholae hae, si duos, tres magistros , 
sive Docentes habeant, Scholae Capitales vocan- 
tur, Ad has spectant etiam Scholae Normales ^ 
passim Scholae Vernaculae Primariae diotae, 
quae a Scholis Nationalibus saltem eo difFerunt, 
quod in iis etiam artes Musicae et Graphidis suos 
Ma^istros habeant , et Scholis Nationalibus quasi 
i)ro nornia deservire debeant. — Normales Scho- 
lae nunc in Hungaria 10 sunL £x Scholis Capi- 
talibus et Normalibus pubes Scholastica, altioris 
eruditionis causa, ad Latinas Scholas promovetur , 
quae sunl: 



- 61 - 

§. 76. 

2. Scholae GrammaticaJes et Gi/mnasia. 

Scholae Grammaticales , in quibus cursus 
Scholasticus ad quatuor annos ordinatus est , nunc 
in Hungaria sex sunt. Gymnasia ^ quorura non- 
nulla Miftora^ nonnulla Majora , nonnulJa Jr- 
chi-Gymnasia sunt, in Hungaria simul numero 
66. dantur. Docentur in liis SchoJis et Gjmnasiis, 
studia et scientiae juxla AJtissimo Loco praescri- 
ptum ordinem j Docent vero in iis praeprimis 
diversi Ordines EeJigiosi, utpole Piaristae in 25i 
— Benedictini in 8. — Praemonstratenses in 6. — 
Franciscani iii 8. — Cistercitae in 3. — Minoritae 
in 2. — Laici ,mixtim Clericis in 14. Scliolis et 
Gjmnasiis. SinguJum Gjmnasium habet «uumDi- 
rectorem , Exliortatorum , et plerumque sex Do- 
cenles in tolidem Classibus musis sacra libantes. 

$. 77. 

3. Academtae Kegiae^ Lycea ^ et Studia 
Philosophica. 

Academiae Regiae, in singulo Districtu una, 
itaque in simul quinque sunt, ulpote Posofiii y 
Jaurifii, Magno-Varadini , Cassoviae ^ et Za- 
grabiae. \n singuJa liarum Academiarum adest 
unus Pro - Director , Exhortator Academicus ; et 
preaeterea duae Scienciarum facultates, ulpote 
Juridica, et Philosophica suoshabent Cathedrarum 
Professores. Academiis his accenseri possunt Ly- 
ceum Archi-Episcopale j4griense, *) et Quinque- 
Ecclesiense, **) utrumque duas facuitates, quippe 
Juridicam, et PhiJosophicam Professoribus proTi- 
det, prius vero etiam peculiarem Speculam Astro- 



— 62 — 

nomlcam habet. Memoranda praeterea hic veniunt 
(luo. Studia Psilosophica ^ unuin Szegedini ^ ali- 
ud Sabariae , existentia. 

*) Canonicus Georgius condam Foglar , Agriae pro do- 
cendo Jure Patrio rundationem cum 50,000 fl. fecit. 
Hoc Lyceum per Josephum II. sublatum quidem fu- 
it, post mortem tamen ipsius ruvsus restauratum est. 
Ejus supremam Directionem juxta mentem Testato- 
ris , Curia Regia Suae Majestalis sibi creditam ha- 
bet, ut patet ex 1741 : 44. 

**) Quinque-Ecclesiis anno 1832. apertum est Lycaeum, 
quod praeclara iiberalitate Illustrissimi Domini Li- 
beri Baronis, Ignatii S/epesi , Episcopi ejusdem Dioe- 
cesis , fundatum est. 

$. 78. 
Unwersitas Regia Scientmrum, 

IJniversitas Regia Scientiarum , sive Stu- 
diorum ^ initio suae fundationis Jesuiti.s concre- 
dita erat, verum deleto eorum oidine (1773.) ad 
hanc Universitatem Professores ex Statu Civili 
quoque applicari coeperunt. *) Josephus II. Cul- 
turae amantissimus , et ipse quoque cultissimus, 
in hac universitate peculiarem Studiorum ordinem 
introduxit, eandem Professoribus pluribus, et in- 
ter hos duobus ex Religione Evangelicorum A\\- 
gustanae Confessionis, ampliavit. Professores ad- 
auctis Salariis , Discentes inlroductis Stipendiis 
ad majorem diligentiam exstimulavit. — Univer- 
silas haec habet suum Praesidem et Vice-Prae- 
sidem, item JVIagistratum jicademicum^ qui 
uno Rectore JVIagnifico ^ qualvor Decanis, et 
quatvor Senioribus Facultatum constat. -r- Pro 
docendis quatvor Scientiarum Facultatibus habet 
48. Cathedras destinatas, praeterea duos Adjun- 
ctos et sex Assistcntes. Singula Facultatum habet 



— 63 — 

suum Directorem et Praesidem, — Facultali 

Medicae praeest unus Regni Proto - Medicus , 
qui ad Excelsum Consilium Kegium, qua simul 
Referens in Objeclis Rei Sanitariae , inter Consi- 
liarios assidet ; — ab anno 1804. vero pertinet ad 
hanc Universitatem, praeter Professorem Oculisti- 
cae , etiam unus Oculista Regni , cujus officium 
est, Hungariam peragrare , et morbos oculorum 
curare. Singula Facultas babet praeterea sua Gra, 
duata et Jngremiata Commembra. — Praesi- 
des et Professores omnes Sua Majestas denomi- 
nat, qui ab anno 1807. Juramentum fidelitatis 
quoque Suae Majestati praestare solent. — Uni- 
'versitas haec liabet suam amplam Bibliothecam , 
Speculam Astronomicam (Budae in monte S. Ger- 
hardi) Clinicum medicum , Laboratorium Chemi- 
cum et Physicum, Institutum Veterinarium, Hor- 
tum Botanicum, Musaeum Berum Naturalium , 
Collectionem Mineralium, et Numorum , item 
suam Tjpographiam. Universitas haec habet sibi 
collatum Jus Gladii quoque. Habet sua ampla 
bona, et peculiarem Fundum, ut infra attingetur. 

*) Universitas haec fundata est primum Tirnaviae 1635, 
per Archi-Episcopiini Strigoniensem Petruni Pazmany, 
qui eandem 100,000 flnor. Capitali dotavit . et in ea 
Institutionem Jesuitis concredidit. Ferdinandus II. ean- 
dem adhuc eodem anno solemni Decreto ratihabuit , 
et pluribus privilegiis donavit. Ferdinandus III, fun- 
dum hujus universilatis , donata ei Praepositura Thu- 
rotz adauxit , et licet initio hac in Universitate saltem 
fetudia Philosophica et Theologica tradebantur, serius 
tanien Liberalitate Primatum et aliorum Privatorum, 
aliae quoque Cathedrae erigi coeperunt. Georgius Lip- 
pai pro Cathedra Juris Patrii 15000 fl. fundavit. Eme- 
ricus Losi aeque tantum legavit. Universitas haec initio 
per se ipsam dumtaxat, quin Regimen Publicuni ejus- 
dem notitiam sumraeret, subsistenSj Nonien Univer- 
sitatis (Archi-Episcopalis) Societatis Jesu Tirnaviensis 
fjrtl'^' *"" Q"oa<I Systema docendi , praeter arf. 70 : 
1723. quo Status et 00, Regni in omnibus Scholis et 



— 04 — 

Acadpmiis ad norniRm exterarum Universitatnm, Studia 
Woceri volueriint, usque ad tenipora Mariae Theresiae 
vix aliud constitutuni cst , verurii tandeni imniortalis 
Jiaec Musaruiii Moeceiias anno 1770. eandeni ad Nor- 
mam Universitatis Viennensis reformare coepit , coliata 
ei insimul Abbatia Foldvar, cujus ex aniplis proven- 
tibus mox etiam Cathedrae Juridicae ampiiatae, et tota 
Facultas Medica cum pluribus aliis Cathedris , erecta 
exstiterunr. Ab hoc inde tempore Maria Theresia Jus 
supremae Inspectioois et Denoininationis Frofessorum, 
hac in Universitate , iiipriniis aboiito Ordine Jesuita- 
rum, exercere coepit. Denium 1780. TyrnaviaBudani , 
hinc vero 1784« Pestinum translata est, 

$. 79. 

5. Conmctiis et Stipendta Regia. 

Ad Scholas referuntur etlam Convlclus, in 
quibus inprimis Juventus Nobilis Institutionem 
in diversis Scienliis , prae caeteris vero in Reli- 
gione Romano - Catholica , gratis obtinet, ac ho- 
spitio et victu quoque providetur. *) Josephus II. 
quidem Convictus , et in iis Juventutis Monaste- 
rialem educandi modum temporibus suis inacco- 
modata censens, omnes Convictus 1784. sustulit, 
et eorum proventusin Stipendia, Studentibus bene 
moratis et eminentibus, solvenda, commutavit ; 
verum post morfem ipsius Convictus iterum re- 
slaurati sunt, sed mos quoque Stipendia solvendi 
ex parte retentus est. Itaque post mortem Josephi 
primus Convictus anno 1796. Zagrabiae pro 46 
Croaticis Alumnis Nobilibus apertus est, quo Rex 
28 Alumnos , caeteros vero Episcopus et Funda- 
tores reliqui nominant. Etiam Cassoviae 1798 pro 
42 Beneficiatis Nobilibus Juvenibus Convictus in- 
stitutus est, in quem Rex 18 Alumnos designat. 
— Magno - Varadini anno 1800 pariter pro 58 
Alumnis Nobilibus Convictus fundari coepit , .sed 



— 65 — 

r 

ob novcrcantiiim lempoium adjuncta, — quo in= 
primis scala speclat, — adusque ad eirectum de- 
ductus non est. 

Stipendia Regia nunc duas Classes liabent, 
aliam cum 200 flnis, aliam cum 160 fl. solvi so- 
litam. Titulo Stipendiorum nunc circa 50,000 fl. 
distribuuntur. 

*) PrimTim Convictiim pro 26 Nobilibiis Alumnis funda- 
vit Tyinaviae Pctius Pazmany anuo 1C24. , ex proven- 
libus Piseti (art. 43: 1741.) demum , Kex Feidinandus 
II. pro 12 iXobilibus Alumni» aeque 2000 fl. hoc titulo 
legolvit. Itaque inprimis opera et zelo Jeguitarum effe- 
ctum est, ut jam 1784. in Hungaria et Croatia 17 Con- 
victus numerarentur. 

% 80. 

G. Scholae CatJtedrales j et Capitulares. 

Ad Convictus referri possunt etiam, Scholae 
Cathedrales et Capitulares^ siue Seminaria Cleri 
Junioris ^ quales fere singulus Episcopus in sua 
Dioecesi providet , et quae sub Inspectione ipsius 
Episcopi constituuntur. 

§. 81. 
7. Generale Semitiarmm Pesttense. 

Praecipue Lic raemorandum venit Generale^ 
sive Centrale Seminarium Pestiense^ quod 
Facultati Tbeologicae Universitatis accensetur, et 
in quo nunc circa 60 Juvenes Clerici , pro futu- 
ris Tlieologiae Professoribus et aliis Dioecesapis 
muniis erudiuntur. Habet Seminarium lioc suum 
peculiarem Fundum , nunc in circa 20,000 fl. in- 
ferentem. Fundum hunc administrat Archi-Capi- 
tulum iStrigoniense , cujus Kector super annuis 

5 ^ 



— 66 — 

provenlibus, et expensis Excelso Consilio Regio L, 
H. Rationes reddit. In hoc Generali Instituto Re- 
ctorem et Vice - Rectorem , atque Professores eli-' 
gendos, Facultas proponit, Fraeses candidat et 
Kxcelso Consilio R. L. H. refert, quam Candidatio- 
nem cum Primate Regni, aut seniore Archi - Epi- 
scopo communicare , ac denium Suae Majestati 
pro Denominatione substernere solet. 

$. 82. 

8. Seminarmm Pdzmdnitarum. 

Existit etiam Viennae pro Honoratiore Ju- 
•ventute Hungarica fundatum SeminariumClerico- 
ram, aFundatore Petro Pazmany,Pazman£farzim, 
appellatum. Seminarium hoc, alias etiam Conrictus 
Caesareo-Regius ^zennenm, compellatiim , sub 
Rectoralu unius Canonici Strigoniensis constituitur, 
et in eo circiter 30 Alumni erudiuntur. 

$. 83. 

B. ScJiolae Graeci-Ritus Umtorum' 

Scholae Graeci-Ritus Unitorum, sive Cathollco- 
rum, in Hungaria ad Normam Scholarum Romano 
Catholicarumcoordinatae sunt. Schola eorum prae- 
cipua est: Lycaeum Episcopale Vngvariense , 
in quo quatvor Professcres Philosophiam et Theo- 
logiam docent, — exceptis nempe Scholis mino- 
ribus, quae aeque suos Docentes habent. Quod 
Clerum Juniorem, in Dioecesi Munkatsiensi atti- 
net, illederegula in Regio Episcopali Seminario 
Ungvariensi studet , sed suos AiLimnos etiam in 
aliis Seminariis habet. *) — Lycaeum Lngvariense 
suum Prodirectorem , Seminariura vero suum Re- 
ctorem, Altis&imo Loco denomiiiatos, habent. 



— 67 — 

iii Dioecesi Magno • Varadinensi existit aeque 
unum Gjmnasiuni in Oppido Belenyes , per Epi- 
scopum Samuelem Vulkan anno 1826. erectum et 
fundatum , atque per Suam Majestatem ratihabi- 
tum. In eo septem Cathedrae Scientiis destinatae 
8unt , sed nunc tantum quatvor Professoribus pro- 
"visae existunt, lantisper nempe, donec amplior 
fundus, ex quo ceterae quoque Cathedrae pro- 
\ideri valebunt , conflari potuerit. Habetur in 
hac Dioecesi in Oppido Varad - Olaszi Semina- 
rium quoque pro seculari Juventute Valachica , 
pro 26 Adolescentibus, per Suani Majestatem Sa- 
cratissimam, medio B. ilesolutionis ddto 21mae 
Febr. 1792. editae , fundatum, Pro cetero Clero 
Juniore Dioecesis haec Sfeminario distincto caret, 
sed Clerus hic in aliis Seminariiseducatur , signan- 
ter in Magno - Varadinensi Episcopali Lycseo La- 
tini-Ritus nunc habet 13, in Generali Seminario 
Pestiensi 2, in Regio Convictu Viennensi 3, Tyr- 
naviae 2, denique in Seminario Ungvariensi 8. 
Theologiae Auditores. Directorem Scholarum Na- 
tionalium hujus Dioecesis aeque Sua Majestas de- 
nominat. 

In Dioecesi Eperjesiensi adsunt nonnullae 
Scholae minores , Clerum vero suum Juniorem 
aeque ia aliis Seminariis educat. 

•3 In specie nunc in Caesareo Reffio Viennensi Con\icfu 
sunt 3. In Generali Seminario Pegtiensi 2. In Aichi- 
Episcopali ,]Semioario Tirnaviensi l5. Alurani. 

§. 84. 

C. ScJiolae Graeci-liitiis Nm-unitorum. 

Ecclesiae Graeci-Piitus Non-unitorum Asseclae, 
praeter plurimas Scholas Nationales (circa 550.) 
atque Scholas Grammaticales CTemesvarini , Mis- 

5* 



— 68 — 

koltztnij Verschetziai) iinicum GjinnasiLim, nem- 
pe Carlovitzense, habcnt, e\ qiio Ciassificationes 
aeque ExcelsoConsilio Regio submitluntur. Prae- 
lerea habent duas Scholas Praeparandorum , alte- 
ram Zomborini , pro Illyriis, alteram Vetero- 
Aradini, pro Valachis. — liabent praeterea suos 
Fundos Scholarum, Gcneralem et Particularem , 
qui per peculiarera Deputationem adminislrantur. 
Schoiae Graeci-Ritus Non-unitorum habent praete» 
rea suum Superiorem Inspectorem , et sex Dislri* 
cluales Schoiarum Directores. 

$. 85. 

D. Scholae Emn^elicortim utriusqne Con" 
fessiontSm 

Cura Articulo 26: 1790. Res Scholastica 
Evangelicoriim , pro libera eorum coordinatione 
et institutione, relictasit: liinc corum docendi Me* 
thodus Ailissimo Loco qtiidem non praescribitur, 
Ciassificationes Scholasticas tamen fixcelso Con- 
silio Regio L. invalescente consvetudine, annue 
Submitti solent. Juventus Evangelica Scholas Ro- 
mano-Catholicas libere frequentare, et de antiqua 
consvetudine, obtento Induitu altissimo, ad ev- 
teras oras quoque , referendae amplioris erudi- 
tionis et experienliae Causa , exire solet. Juven- 
tus tamen Catholica , Scholas Nationalcs Evange- 
Jicorum , absque scitu i^arochi localis , — scholas 
altiores vero , absque indultu Regio , frequenlare 
non potest. Int. ddloStae Dec. 1798. item i'imae 
Sept« 1797* Scholae Evangelicorum habent cfiam 
suos Generales et Supremos, item Districluales , 
alque Locales Inspectores, in respectivis Conven- 
tibus Evangelicorum eiectos, I^raecipuaT* Scholiie 
Evangeli< orum , Auguslanae Confessioni AddirJo- 



— 69 — 

rum, siiiit Posoiiii, Sopronii , Epcnjesiiu, et Kes- 
markini, — quibus proxime acccdutiL iScheiiuii- 
tziensis , et Mezo - Bereriyiensis , Leutschoviensis, 
et Modrensis. -— Helveticae Confessioni Addiclo- 
rum vero Debreczini , Sarospatakini , Papne et 
Nagy- K5rosini , — quae postrema prioribus ah 
liinc annis, potissimum laudabilibus et magnis sa^ 
criliciis solius Oppidi Nagy-K(5r6s exstructa , et 
183| anno, jam aperta est. His accedunt Loson- 
Iziensis et Miskoltzensis. Memoranda hio prae^ 
terea venit Academia Viennensis , quam Sua Ma- 
jcstas Sacratissima, nunc gloriosissinie rcgnans 
llex noster Clementissimus ct Augustissimus, 
FRANCISCUS Primus, sano numificen- 
lissime et magnanime co fine instituit , ut Ju- 
ventus Evangelica totius ditionis Auslriacae , loco 
exterarum Orarum , in hac Acadcmia Scientiis et 
Studiis necessariis , in primis vcro Theoiogicis , 

\ 



imbui possit. 



Officium Remsoratus Lihrm^unu 

Atlingendum ultrO venit sub Inspectione Ex- 
ceisi Consi[4i Regii existcns, OJficium Revisora' 
tus Liibrorum^i quod inprimis Censura Librorum 
in Hungaria prodeuntium occupatur, et pro di- 
versiiate Lingvarum , in quibus libri editi, atquc 
sphaerae litcrariae, in qua scripti sunt, pluribus 
Revisoriis Individuis constat. In Hungaria Censura 
jam post Reformationem sub Fcrdinando I. 1553: 
il. demum inprimis sub Lcopoldo l* invalescere 
cocpit. Pro norma Censurae dqscrviunt peculiares 
Instruclioncs Regiae , quibus inprimis conlraRe- 
gimcn, ct Religiones Lcge rcceptas, libros scan- 
dalosos scribcie, aut inprimi admiUerc, vctatur. 



— ?0 — 

Quoad Libros Exteros ad Huiigailam veiiientes^ 
Vieiiriae peculiaris Commissio existil, quae certos 
Calaloj^os super Libris, quorum illatio in Regnum 
admittltur vel transit , opini mense Bibliopoiis 
Hunguiicis submittit. 

J. 87. 
Fmdationes m Genere, 

Multa, utilia et insignia sunt illa Fundatlonum 
Monumenta, qulbus nostra Patria gloriari p.o- 
ttst. Ileges enim atque Privati , inde a tempori- 
bus Proto-Regis, ad nostra usque , non desierunt 
sjMnboIas suas, dignas optimo Cive , ad Altare 
PaLriae cumulare. Ut omittam cetera antiqulora, 
Siirt Majestas Sacratissima , cujus Gubernio Pro- 
v>dentia Divina concrediii sumus, Exempla Be- 
neficientiae et Clementiae suae quam plurima ex- 
hibuit ; Academiam Montanam Schemnicziensem 
largissime dotavit ; Academla Viennensis pro Ju- 
ventute Evangelica destinata , solius Suae Maje- 
stalis Fundalione instituta e§t , et alia quam plu- 
rima Instituta, Convictus et Scbolas partim mu- 
nificentisslmls Oblatlonibus, partim Privilegils di- 
tivit, auxit, donavit. 

Exempla vero recentium insignium patrlotlco- 
ram Oblatorum, et beneficorum Institutorum , 
non desunt in ipsls publlcls Legum Tabulis legen» 
da,'lS02: 4. 1807: 24. 1808: 7. 8. 1812: 2. 
1827: 12. 17. 18. Lt taceam Nomina condam Szir- 
may, Hrabovszky, Pazmany, Foglar, Bibits, 
Lovenburg , Szetsenyi , Barkotzy , Karoly, Es- 
terhazy, Georgii Festetits , et plurima alia instar 
syderumin horizonte Hungariae perennatura, cujus 
non animum, Nomen Episcopi Baronis Ignatii Sze- 
pessy , Fundatoris Lycaei Quinque - EcclesiensiS; 



71 — 



gvatitudinis sensu percellat? Cui non subeat 11- 
lustris Unio Matronarum Hungararum , quae Pe- 
stini et Budae sub Praesidio I. Comitissae Annae 
Meszaros - Teleky , perenni memoria dignae, in 
e<»enos plurima et notabilia beneficia confert. Sin- 
gulus fere Comitatus et Districtus gaudet aliquo 
benefico Instituto, in quibus fundandis et jam fun- 
datis, prae ceteris Liberae Regiae Civitates, qua- 
rum singula suum publicum Nosocomium, non- 
nullae vero plura benefica Instituta habent , lau- 
dabiliter excellunt. 

Haec et multa alia nimium praeclara sunt. 
Omnium vero Supremam Inspectionem Sua Ma- 
jestas habet: 1723: 70. et medio Excelsi Consilii 
Regii, Fundationes „ad mentem Fundatorumt'''' 
administrari facit: 1790: 23. 

§. 88. 

« 

Fundattones Publtco-Poltttcae. 

Praecipue hic memorandae veniunt, Funda- 
tiones Piiblico • Politicae , quae insigni Munifi- 
centia Augustae condam Reginae Mariae Theie- 
siae,ex bonis abolitorum Jesuitarum , solenm 
Privilegio Donationali de anno 1780. edito, pro 
Fundis Studiorum Universitatis , Reiigionario , 
Convictuum et Stipendiorum collatae ac destina- 
tae sunt, et quae Fundationes partim in /t^iepa- 
rato, (juxta Schvaitnerum circa 2,000,000 fl.) par- 
tim in Civicis yEdificiis , partim denique in Bonis 
immobilibus possessionariis , *) consistunt. Bona 
haec cuncta sub Inspectione Excelsi Consihi Regn 
constituuntur , ubi suum peculiare Departamen- 
tum , suum Causarum Politico - Fundationahum 
Regium Directoratus Officium — cum Directore 
et tribus Fiscalibus centralibus , — unam Cassam 



^ 72 — 

Ceneralcm , et pliires filiales; Officium Ralionum 
Exactoratus , et Cancellariam babent. 

*) Qupd in priinis Bona Politico Fundationalia attinet: 

1. Ad Fundum Studiorum spectant : Dominium 
Viiroslereuy^ Cnria Tybe, Dominium Sajolud, Mis- 
lye ^ et Boroszlo , item Szekszdrd, Szhal/iay Kutye- 
va , Bojium Magno- Varadinense. 

2. Ad Fundum Universitatis pertinent : Domi- 
nium Petsvdrad , J^ijldvdr , Sellye , Z/iio- Vdralya , 
Trium- Szlets y Bozok. 

3. Ad Fundum Keligionarium referuntur : Aedi- 
ficium Pestiense ^ et Posoniense ^ Dominia Czegled , 
Marolh , et Csalnok. Bonum Vorosmdrth , Ketideres , 
Muria-Jiostrejise , Barujtd , Domijiiuui Piispok-La- 
ddjiy ^ Sojjilyd f, Vdsdrhely , Nyavalydd , Rokoldji , 
et Potka^ Bonum Moisdr, Domijiium Magots , Vaisz- 
Id^ Elefdfit ^ Zohor , Kolos ^ Csaldd ^ Csata ^ et 
VnlkapQle; Doniiniuiji Vukovina^ Csukovdr et Nagy- 

kdveres. 

§. 89. 
Domus Ftduciartae. 

In prosecutione Institutorum publicoruni 
mcmorandae veniunt Regiae Domus Fudiciariae. 
— Zdiog hdzak — quarum altera Posonii anno 
1773, altera Budae, 1787. erecta , sed liaec 1803 
Pestinum trajislata est. *3 Instituta liaec liabent 
suam Commissionem Directivam, Praeside , et 
duobus Assessoribus con&tantem, coiiiplures prac- 
terea subalternos Ofiiciales in Domibus Fiducia- 
riis servientes. Subsunt vero Domus hae Supre- 
mae Inspectioni et Directioni Excelsi Consilii ile- 
gii H. — 

*) In Hungarico Littorali , Civitate Fluminensi , etiam 

una Domus Fiduciaria (Mons Piclatis) Stainbeigia- 
no-Publico-Civica existit» Haec anno 1657 per No- 
bileni Faniiliam Stcinberg erecta , pestnioduni tanien 
nimtum exhausta , novis Civium Collationibu^ re^ 
alaurat« cst. 



_- 73 — 
§. 90. 
Dotmis Corrcctoria, 

Domus Correctoria^ ciii Malefactores eo 
fine, ut ibi labore , saepo adjeclis verberibus 
quoque, ad frugeni reducantur , includi solent , 
erecta cst, 1794. Szegedini, eadem interiiu prac- 
cipue ab Causam , quod certo Fundo , ex quo su- 
stentetur, careat, exolescere videtur. — (Sua Ma- 

iestas pro meliori subsistentia Iiujus Inslituti ex, 
'roventibus Domus Fiduciariije Posoniensis annue 
2000 fl. resolvit, praeterea pro singulo delinquen- 
te dietim 9. xri soluunlur) Inspectionem Snj^ie- 
mam hujus Instituti aeque Excelsum Consilium 
Regium sibi creditam Iiabet. Domui vero et De- 
linquentibus unus Pracfectus et unus Conlraagcns 
invigilari curaut. 

5. 91. 

Institutim 8urdo-MiUorum Vacziense, 

Memorabile est in Hungaria Regium Surdo 
Mutorum Institiitum Vacziense anno.l802aper- 
tum, quod aeque Supremae Inspectioni Exdelsi Con- 
siiii Regni subest, et quod e:i magnanima Fun- 
datione nunc gloriosissime regnanlis Regis Nostri 
facta Surdomutos Alumnos 20. Alumnas 10 , 
nutrit , sustentat, educal. Adsunt in hoc Insti- 
tuto privatae quoque Fundationes , (nunc 7) et 
Fundushujus Instituti iu dies accrescens, jam plus 
minus 150,000 fl. C. M' efiicit. Institutum hoc 
suum Directorem, et quatuor Ordinarios Profes- 
sores habens , super progressu et moribus suo- 
rum Discipulorum, rpiovis Semestri Tabellas 
ct Rclationcs Exceiso Coiisiiio Rcgio submittere 
solct. 



— 71 — 
{. 92. 
Jnstitutum Petmonale. 

Inslitutum Pensionale per nunc Gloriosissi- 
noe Regnantem Suam Majestatem Clementissime 
opprobatum, et ab anno 1797. in vigore existens, 
sub Inspectione Excelsi Consilii Regii constitui- 
lur. Componitur vero una mixta Deputatione , 
quae suum Praesidem , complures Assessores, et 
duos Cassae Officiales liabct. Ad hoc Institutum 
usfjue annum SOmum Officiales seu in Publicis 
et Regiis, sive in privatisServitiis constituantur , 
(exceptis in genere militibus) recipiuntur, et cer- 
tis sub Conditionibus etiam Medici, Chirurgi, et 
Apothecarii ejusdem instituti participes fieri pos- 
sunt. Destinatio praecipua hujus Instituti est, aeta- 
te vel infortunlo confectis Officialibus , aut eorum 
relictis Viduabus adjumenta praestare. Habet vero 
duas Classes , et titulo radicalis Capitalis ad pri- 
mam Classem 200 fl. V» V. ad secundam 100 fl. 
V. V. deponuntur, et pensio quoque tot floreno- 
rum obtinetur. Plura de his in Staiutis Insti' 
tuti videri possnnt* 

J. 93. 

Instttutum Coecorum, 

Institutum Coecorum obtenta Altisslma Ra- 
fihabitione Regia , ex meris notabilibus Privato- 
rum oblationibus , praeeunte exemplo Sua Sere- 
mitate Regia,Regni Palatino, sub Diaeta anno 1826 
Posonii coaluit , inde mox Pestinum deductum et 
uberius organisatum est. Fundus ejus in dies ac- 
crescens, jam circa 45000 fl. Conv. constituit. Ad-^ 
sunt in 60 unus Dirigcns Docens, cum aliis duo» 
bus (memoralu digaum' hi duo acque coeci . et 



jn omnibus scientiis vcrsati Viri sunt) Docenli- 
bus. Adsunt praeterea quatuor Magislri Opifices , 
qui ibidem nunc 11. Coecos beneficiatos Aiu- 
mnos, et 2 Alumnas in Literis, Musica, et diver- 
sis Mechanicis Artibus instruunt. Instituti bujus 
Rupremam Inspectionem Serenitas Sua Caesareo- 
Regia,Regni Palatinus, sibi creditam Iiabet. Instituti 
vero Fundationales summas, Cassam, Coordinatio- 
nem intrinsecam , et rem Oeconomicam , una pe- 
rennis mixta Deputatio , potissimum sub Praesi- 
dio Ordinarii Vice • Comitis Pestiensis Coraitatus, 
administrat, ordinat , curat. 

$. 94. 

Regtae Lotteriales Admimstrationes et 
CoUecttones. 

Instituta et Lusus Lotteriae anno 1751. ad 
Statum Austriacum per speciales Patentales intro- 
ducti, demum 1762. eliam ad Hungariam trans- 
derivati fuerunt. *) Nunc in Hungaria Admini- 
strationes Lotteriales tres existunt, utpote Budae, 
Catsoviae et Temesvarmt , quae omnes Supre- 
mae Lotteriali Adrainistrationi Viennensi, — et 
nequaquam Camerae Regiae Hung. subordinantur. 
Singula vero Administratio multas et in quovis 
notabiliori Loco plures etiam particulares CoIIe- 
ctiones Lotteriales habet. 

*} Instituta Lusus Lotterialis, etii Legibus ignota , ne- 
que de cetero ad Jura Hegalia Hungarica spectan- 
tia sint, bic tamen in Couiplemeutuin Institutoruin 
publicorum ^ttacta sunt. 



7-6 



C A P U T IV. 

Jiira Regls Huiigarlae Rcservata iii Olijc- 

ctis Politicis respectu Gubernii Civilis 

Publici. 

5.95. 

Dicasteria ei Jurisdictiones Politicae. 

Civile Gubernium PublLcum et Politicum iii 
Hungaria, Partibusque ejus adnexis , exercetur 
mcdio nonnullorum Dicasteriorumyatque Juris- 
dictionum Politicarum , quao co rcspectu hic 
cunctae attiogendae veniunt. 

5.90. 

A. Respectu HungarJae. 

I. E^^celsa CaiiceUa/ina Regia Hungarico 

Aulica. 

Primum el Suprcmum atqueGenerale respectu 
Hungariue Dirigcns Dicasterium Poiiticum est: liV- 
celsa Cancellaria Regia Hungarico- Anlica , — 
ctiam Major dicla, — ad LatusRegium Vicnnaeexi» 
stens. Canccllaria hacc non tantum ex obtutibus 
politicis Suprema Poteslale, Nomineet ad Man-f 
datum f alqyie eliam Jussit Regio , totam Hun- 
gariam, partcsquo ejus adnexas, regit, sed etiam 
Supremam Executivam Eegum Potestalem excr- 
cet. Excelsa hacc Cancellaria hic , qua Politicum 
Dicasterium consideraLa, pertractat omnia ea, quae 
ad Jura Regis Rescrvata, et Communia, genera- 
litcr et spccialiter |)citiaent. llic itaque aguntur 
omuia Pubiico-Poiiticuai Statuin Hiuiganae cou- 



— 77 — 

cernentia objecla, liinc Diaetales Propositiones , 
Hesoluliones et Intimata Regia promauanf, Hinc 
Comitatus 8uos Supremos Comiles et Administra- 
tores , Districtus suos Praesides , Civitales suos 
Commissarios oblinent. Per hanc Excelsam Can- 
cellariam exercentur Jura Regalia Majora , et cou- 
feruiitur Jura Regalia Minora , obtinentur omnia 
Grationalia, Donationes , Privilegia, Diplomata , 
Beneficia Ecclesiaslica majora , Jura Patronatus , 
Denominatiopes et Promoliones ad Dignitates, 
Honores, Titulos, et Officia alliora et altissima. 
Hinc Palatinus , Custodes Coronae, Indigenae et 
Armalislae sua Diplomala , Civitales sua Priyile- 
gia obtinent» Cancellaria haec conservat Libroa 
Regios, quibus a temporibus Fcrdinandi I. omnia 
momentosa Acta, Decreta, Donaliones elc. inserun- 
tur ; ducit praeterea Protocollum Sessionum sua- 
rum, cui oninia Decisa , Resolutiones , Rescripta , 
Intimata , inferuntur, Excelsa Cancellaria haec 
suprema sua Inspeclione simul Jura et Praeroga- 
tivas Coronae tuetur, invigilat Securitati Publi- 
cae, subalternis Dicasteriis et Jurisdictionibus, 
item cunclis Institulis, Fundationibus, Collegiis , 
Convictibus, Seminariis, Scholis etc. Supremae 
ejus Inspeclioni subsunt Depensio Contributio-. 
nis in Regno, Proventus Regni et Regis, Promo- 
tio Commercii , Fabricarum , etc. In hac Excelsa 
Cancellaria ad Regem formatae Relationes et Rc- 
praesentationes publicae Comitatuum et Civita- 
lum etc. atque Instantiae et Recursus Privatorum 
quoque sub Titulo: „Suae Majestati SacrattS' 
simae ," — exhibenlur , quae omnia Nomine Suae 
Majestatis ibidem assumuntur , pertractanlur et 
deciduntur , *) atque compelenlibus Jurisdlctio- 
nibus remi^tuntur. — l542: 41. 1G08: 9. lC22 . 
17. 1619: 45. l647 : 122. 1655: 78. I7l5: 45: 
1723: 70. Excelsa Canceliaria hiie, «b omnibus 



— 78 — 

aliis Dicasterlls Suae Majestatis independens est. 
1741: 13. 

*) Ea quae sub * de Status Cabinetto Capite Vl. § 132, 
rcspectu Pertractationis ponderosiorum objectorum 
Juridicornm dicuntur y respectu monieotosioruiA ob» 
jectorum Politicorum quoque valent. 

5. 97. 
Status Persondlis Ea^celsae Cancellariae. 

Excelsa Cancellaria Regia Hiingarico Aulica 
cdnstat nunc Praeside , Aulae Regiae Cancellari6, 
sive Cancellario Regio Hungarico Aulico , *) item 
duobus Pro- Cancellariis Hungarico Aulicis, de- 
mum duodecim Consiliariis et Referendariis Au, 
licis, quorum duo sunt ex Praelatorum, duo ex 
Magnatum, octo vero ex Nobilium Statu, habi- 
ta quoad unum Referendarium i^eflexione etiam 
Regni Croatiae , 1765: 35. — demum pluribus 
Secretariis tam Actualibus , quam Honorariis , 
(interdum etiam Actualibus Supernumerariis) qui 
omnes, „e:r omnihus ^ uti Lex habet 1741: 13. 
Regni Partibus, et Possessiotiatis Hungaris ^^ 
' — a Sua Majestate denominantur. Reliqua Indi- 
vidua infra Secretarios , nunc una cum 14 Agen- 
tibus Aulicis , numerum 140 constituentia , vel 
Sua Majestas, vel etiam ipsa Excelsa Cancella- 
ria R. sibi nominat. Decreta et Diplomata Regia , 
per Suam Majestatem, Praesidem Cancellarium 
et unum Referendarium subscribuntur. Decisa 
et Intimata Excelsae Canceliariae, Nomine Suae 
Majestatis edita , per Praesidem Cancellarium, 
unum Referendarium , et unum Secretarium sub- 
scribi solent. — **) 

•) Sensu et Combinatione 1486 : 6S. 1492 : 42. item ex 
fiubicriptionibus Decretorum 14G1 , ac 1595 farile 



— 79 — 

pcrspici potest , quod antea Titulue SMmmi Cnncel- 
larii Kegii, a Tilulo Secretarii Cancellarii Kegiijdi- 
fitinclus fuerit^ quod item Summi Aulae Cancellarii 
Hegii non semper Priniates Kegni fuerint ; porro quod 
modernus Aulae Kegiae Canceilarius , id est Fraeses 
Excelsae Cancellariae Kegiae , antea Titulum Aulaa 
Kegiae Secretarii Cancellarii (a Sigillo Secreto Ke- 
gio , quo utebatur, ita compellatus) habuerit : quod 
Primates Kegni Hungariae rtunc utruraque hunc Ti- 
tulum nempe Summi et Secretarii Cancellarii sinml 
gerant, id quidem ex 1741: 10. ac in specio ex 
1751 : 3. patescit^ sed cur uterque hic Titulus Pri- 
matibus datus sit^ ex his articulis non patet. 
**} Sensu Instructionum Kegiarum de annis 1690. l723. 
1743. Individua Excelsae Cancellariae Rcgiae ex 
Taxis intrantibus solvuntur. Dum taxae , quae jux- 
ta peculiare systema per sic dictura officium Taxato- 
ratus deeumuntur , autea pro Depensione Salario- 
rum non sufilcerent , Defectus ex Proventibus Ca- 
meralibus suppletus fuit. Pro nunc omnes solutio- 
nes Salariorum Excelsa Camera praestat , verum 
taxas praedictas, quae nuncnimium adaucto Exhibi- 
torum numero plus , quam Solutio Salariorum effi- 
cit , iocassat* 

II. Excelsum Consilium Regium Locumte' 
nentzale Hungaricum. 

Alterum Dirigens et Generale Dlcasterium 
Politiccun est: Excelsum Comilium Begium Lo- 
Cumtenentiale Hungartcum ., quod auiio 1723: 
97. erectum , et subsequa Insiructione Regia de 
anno l72'i, accuralius adbuc organisalum ^ ac per 
Imperatorem Josephum IJ. Posonio , Budam 
translatum e t* 

Regium hoc Dicaslerium , a nullo alio, sed 
unice a Sua Majestale dependet. 1723: 101. To- 
tum Poliiicum iStatum Regni regit , ac in specie 
securilati et pros])eritati internae in\iii,ilal , cliaEa 
ne^oiia militaria , in coinlelligenlia cum Armurum 



— 80 — 

Praefectiira respeclu transitus , dislocalionis , ct 
provisionis mililiae, dirigit, — siiper incassalione 
contribulionis rationes a respectiTis Jurisdictioni- 
bus exi^it, easque revidet, approbat vel repro- 
bat. Idcirco Excelsum Consilium Regium etiam 
Contribuentium Protectorem agit, eorum Urbalia- 
les Causas c[uoque, a Sedriis Comitatuum eo de- 
ductas, rcvidet, et, ut Urbarium ubique exacte 
observetur , superinspicit. 

Subest praeterea Inspeclioni et Directioni 
Excelsi Consilii B. Objectum Literarium, proin- 
de promovet culturam nationalem, superinspicit 
Universitali scientiarum, Academiis, Gjmnasiis 
et Universis Scliolis et Institutis. Regit Censuram 
Librorum, curam habet Generalis Cassae Parocbo- 
rum, Piarum Fundationum , Fundorumque Reli- 
gionarii , Studiorum , Universitatis, Convictuum. 
Dirigit in genere rem externam religionariam 
tam Calbolicorum, quam et Evangelicorum , 
borum etiam Causae et Quaestiones Ecclesiasti- 
cae saepe immediate vel mediate ad Excelsum 
Consilium R. deducuntur, et vel ibidem decidun- 
tur , vel Suae Majestati fine altissimae Decisionis, 
cum voto et opinione representantur. — (Exce- 
ptis tamen Causis divortialibus, quae ex Sedria 
per ordinaria Regni Fora appellantur et deci- 
duntur.) 

Superinspicit praeterea Excelsum Consilium 
Regium in Hungaria promotioni et meliorationi 
vmiversim oeconomiae, et Commercio , Publico 
Politicis objectis Comitatuum et Civitatum, omni- 
bus Caehalibus Contuberniis et Opificiis. Eidem 
Commissa est 1723: 115. elabpratio Systematis 
Oeconomiae Regni Publicae. Pariter 1723: 18. et 
103. Impopulationis in Regno promovendae cu- 
ra. Eo peitinet Regulatio ct Abrogatio Telonic- 
rum siccorum, luspcclio rcjiaralionis Viarum pu- 



— 81 — 

blicarum, (quas, si Tiae Telonium sibi adnexum 
non habent , Comitalus ipse struere et reparare 
obligantur, l599: 30.) cura mensurarum tam ia 
liquidis qftam aridisobservandarum, 1655: 31. Si 
qui Privilegium Nundinale irapetrare volunt , ea- 
tenus opinionem Excelsum Consilium Regium de- 
promere solet. Denique Excelsum Consiiium R. 
sibi creditam habet regulationem et directionem 
Rei Postalis, curam ducendorum necessariorum 
Canalium, regulandorum Fluviorum, - — quo fi- 
ne ab anno l77l. peculiaris Directio Hydrauli- 
co-Aedilis constituta, et Excelso Consilio Regio 
subordinata , existit , — item curam praecaven- 
dorum Incendiorum, Latrociniorum, Rapinarum, 
generatim curam promovendae internae securita- 
tis et prosperitatis Reipublicae. 

§. 99. 
Departamenta Ea:celsi ConsUu B.€gu, 

Ut vero attacta innumera propemodum , ex 
universo Regno , ad hoc Excelsum Dirigens Di- 
casterium confluentia objecta rectius pertractari 
valeant, eadem objecta ad speciales categorias re- 
ducta , et sic dicta Departamenta , *) distributa 
sunt, iitpote: Ecclesiasticum ^ Religionarium ^ 
Contributionale , Commissariaticum^ Publico- 
Politicum, Comitatuum , et Ciuitatum^ Rei 
Sanitatig , Politiae , Pupillare , Fundationale^ 
Saeculare ^ Postale ^ Litterarium , Commer' 
ciale, Oeconomiae' Publicae y Urbariale, No- 
bilitare. 

*) Quod attinet Departainentorum specialia agenda , 
nempe qualia , et quae objecta in singulo Deparla- 
mento pertracfentur , ealenus peruHares Instructiones 
Regiae existunt ; PolUsiiuiim eadeni juxta illam „Nor' 





— 82 — 

ffl«f» suhmiitendorum Protocollornm ,*' pertractanlur , 
quani Josephus II. ddto 4tae Oct. 1785. ad Jurisdictio- 
nes dimisit. 

§. XOO. 

Status Personalis E^celsi Consilii Regii, 

Excelsum Consilium Regium constat /' Prae- 
side Palatino^ cum viginti duobus Consiliariis 
eac Statu Praelatorum , Mognatum et ISohi- 
lium ex omnibus Regni Partibus per Begiam 
J\dajestatem eac nunc et in futurum denomi" 
nandis.''' — 1723: 97. in specie quoad Individua 
Regnorum Croaliae et Slavoniae id quoque statu- 
tum , ,^ut tom in Gremio ejusdem Consiiii ^ 
quam in Statu subalterno ea: iisdem Begnis Jn- 
dividua in justa proportione applicentur , Do- 
mino praeterea eorumdem liegnorum Bano , 
dum ad illud comparere poterit^ competens 
dignitati ejus sessio et votum assignetur.*"^ — 
Constat praeterea 15 Secretariis. 16 Concipistis, 
lOConceptualibus Practicantibus. Praeteiea adsunt 
ad Excelsiim Consilium R. plura subalterna Olli- 
cia, in specie : OfTJcium ProtocoIIi , Eegestratu- 
rae, Expeditoratus, Exactoratus. — Officium Re- 
gium Generalis Cassae Fundaiionalis Politicae Prae- 
fectoratus. — OfHcium Revisoraius Librorum; — 
Oflicium Supremi Comissariatus ProYincialis. Ad 
est una Gremialis Consilii B. L. Hungarici Com- 
missio Studiorum. — Causariim Politico - Fupda- 
lionalium Regium Directoratus OfTicium. Adsiint 
praelerea quinque Jurati Agentes. 

§. 101. 
III. C o m i t a t u $• 

Ad Jurisdictiones Politicas, et quidem ad an- 
tiquissimas, pertinent ullro, Comitatud JRegno- 



~ 83 — 

rum Hungariae, Slauoniaey et Croatiae. Coml- 
tatus olim etlana Parocliiae vocabantur. Orlginem 
vero suam ab incunabulis Regni repetunl. Quivis 
Comes Castri, sive Arcis Regiae, — (qualis Arx 
in singula Provlncia existebat^ habuit suum Co- 
mitem Curiae Parochianae , et plures Bilochos , id 
est Judices, qui Comitem in agendis pollticls, mi- 
litaribus , et judicialibus adjuvarunt. Itaque ab 
hoc vetusto Instituto repetendum, quod et nune 
singulus Comitatus suum Supremum Comitem y 
Regia Auctoritate constitutum , iteca suum ik/a- 
gistratum Comitatensem , sub Inspectione Su- 
premi Comitis exlstenleni , sed sibi libere electum, 
habeat. Nunc ofiicia Supremorum Comitum , — • 
quorum nonnulli eliam Perpetui et Hereditarii 
existunt, — saepeSua Majestas per Admistratores 
Comitatuum, supplet, Ad ConvocationemSupre- 
mi Comitis universa Nobllitas Comltatus saepius 
convenire, et Generales Congregationes celebrare 
solet, in quibus prae ceteris Publicationes Inti- 
matorum , Resolutlonum , ac Mandatorum Regio- 
rum et Dlcasterialium assumuntur, et elFectuan- 
tur , denium alia Publico- Politica objecta , Cor- 
respondenliae cum alils Jurisdiclionibus , Intabu- 
lationes, Limitationes , Cassarum Revislones, Of- 
ficiosae Relationes, Privatorum Recursus et In- 
stantiae, ac alia quam plurima, aguntur, et per- 
tractantur. Hic etiam Restauratlo Magistratus Co- 
mitatensls omni trlennio asservari solita (1723: 
56. I7i9: 15.) Electlo Ablegatorum ad Comltia 
(1622: 29. 1729: 23.) iirilttendorum , eorumque 
Instructiones peraguntur et elaborantur. Singu- 
lum Comitatum Judicia , et Fora sua , item au- 
thenticum Sigillum, Arcbivumque habere, probe 
constat. 



6 * 



— 84 — 

J. 102. 
IV. Ctmtates Liberae ac Regiae. 

Civitates Liberae ac Regiae^ luic intelle- 
ctis etiam ]\dontanis , pro suis Civibiis et Terri- 
torio suo, aeque Polilicae Jurisdictiones sunt. 
Quaelibet Civilas habet suos e/ecfos Cives, Kiilso- 
Tanacs, — atque Magistratum Interiorem, Belso- 
Tanacs, — id est Consulem, Judicem, Capitaneum, et 
piures Senatores. Inobjectis momentosioribusCi- 
vitatem tangentibus , Magistratus Exterior quoque 
deliberat; de cetero Civitatis publica , polilica , 
judicialia, et oeconomica Negotia, Magistratus In- 
terior curat , et pertractat. Inspectio Suprema in 
Civitates aeque Suae Majestati competit, quae iis- 
dem in Politica, medio Excelsi Consilii R. , in Oe- 
conomica vero, medio Excelsae Camerae R. inspicit , 
1595: 38. Praeterea Civitates, suos Commissarios 
Regios quoque haberesolent , sub quorum praesi- 
dio inprimis Magistralus sui Restaurationes prae- 
suscipere solent. Civitates a Comitatibus indepen- 
dentes esse , palet ex Parl. III. tt. 20. 1647: 78. 
Civitates Liberae Regiae habent suas peculiarcs 
Portas , et omnes simul sumtae, ^Mar^z^m Statum 
Regni constiluunt , singillative vero sumtae , 
Praerogatlva Nobilitari, et Jure Comitiorum, gau- 
dent. Ulad. D. VII. 3. — 1608: 1. p. Cor. 

§. 103, 
V. Districtus Jaz^gum et Cumanorum. 

Tres Districtus simul sumti , nempe Jazygia, 
Cumania Major y atque Minor y aeque unam 



— 85 — 

Polilicani Jiirisdictionem constiLiiunt. Supremus 
Comes, sive Judex Jazygum et Cuuianorum, est 
Regni Palatinus, qui politicorum quoque objecto- 
rum respectu , horum Districtuum summus Mo- 
darator est: 1715: 34. 1751: 25. — Habent prae- 
terea Districtus hi suum Supremum Capitaneum 
Palatinalem , qui in his Districtibus Vicaria Po- 
testate , Rem Politicam et simul Judiciariam ad- 
ministrat, atque cum Excelso Consilio Regio , 
aliisque Jurisdictionibus correspondet , altiores 
ordinationes exequi curat , sigillum publicum con- 
servat , et sub eo expeditiones facit. Adest prae- 
terea unus Vice - Capitaneus , qui priorem impe- 
ditum in ejus functionibus supplet, Coordinantur 
in genere Districtus hi ad Normam Comitatuum, 
quorum exemplo Congregationes publicorum ne- 
gotiorum causa , celebrant. Districtus hiae que 
suis peculiaribus PorLis gaudent, et per Reges 
more Liberarum Regiarumque Civitatum possiden- 
tur, qui simul sumtim Jure Comitiorum quoque 
gaudent. 1791: 29. 

§. 104. 

VI. Districtus sea; Opjndorum Hajdoni- 
calium. 

Districlus sex Oppidorum Hajdonicalium ae- 
que simul sumtim unam Jurisdictionem Politicam 
cjnstituunt, quorum objecta Politica et Judiciaria 
generatim administrat: Supremus Capitaneus, cui 
eliani cum Dicasteriis et Jurisdictionibus aliis cor- 
respondet , securitati comini.n prospicit , Aera- 
riiim curat, Ratione^ e.\igit, Congregationes Gc- 
nerales indicit, et earum coiiclLts;i in eirectam de- 
ducit. Adsunt praeterea unus Vice-Capitaneus et 



— 86 — 

complur^s Magistratiiales Personae. Dislrictus hic 
aeque Jure Comitiorum gaudet: 1791 : 29. 

Sex Oj3pida Hajdonicalia sunt: Bbszdrmenyy 
Ndndsj Szoboszlo , Dorog ^ HatJidz et Fdmos- 
pirts , in Comitatu Szaboltsensi praeexistentia , 
quae per Principem Botskay peculiaribus Privile- 
giis , serius per plures Reges Hungariae quoqu^ 
confirmatis, donata fuere. 



$. 105. 

VII. Distrtctiis XV L Oppzdorum tScepu- 
sienstum, 

Districtus XVI, Oppidorum Scepusiensium 
aeque unam Politicam jurisdictionem constituit, 
cujus politica, juridica, et oeconomica agenda 
sub uno Administratore ^ item uno Comite Pro- 
vinciae, sive Grafio,^ procurantur. Subordinatur 
Districtus liic in Politicis , Excelso Consilio Re- 
gio ; in Oeconomicis vero, Excelsae Camerae Re- 
giae. Districtus hic est etiam a Jurisdiclione Comi- 
tatus exemtus, suas separatas Portas habet , sed 
Jure Comitiorum non gaudet. 

§. 106. 
B. Respectu Slavoniae et Croatiae, 

Modus Ohjecta Politica tractandt, 

Quod objecta politica, eorumque modum 
tractandi , in his Pieguis attinet, eadem picut in 
Hungaria , nempe per eorum Comitatus , Liberas- 
que Civitates P». agunlur el tractantur. Etsi enim 



- — 87 — 

Regnum. Slavoniae et Croatiae antea suum pecu- 
liare Consilium Regium , Zagra/»iae resldens, per 
Augustam condam Reginam Vlariam Tiieresiani 
erectum, habuerat, eodem ConsiiiO| tamen sub- 
lato , — 1791 : 58. — simul statutum est, ut lle- 
gna haec, ac respective Comitatus eorum porro 
quoque omnes politicas inviationes ab Exceiso 
Consilio Regio H. accipiant; attamen, ,^munici' 
palibus eadem Regna in concreto respicienti' 
bus l^egotiis porro quoque tn Generalibus eo- 
rumdem Regnorum Congregationibus , quae 
cum praevio annutu Fiegio cetebrandae veniunty 
pertractandis.'^ — 

§. 107. 

C. Respectu Litoralis Hungarico-Maritinii. 

Guhermum B.egium Fluminense. 

Litorale Hungarico- Maritiraum sub omni 
publicae politicae Administrationis obtutu, iVlo- 
deramini Regii Gubernii Fiuminensis subest, qiiod 
Gubernium soHto Dicasteriali more coordinatum, 
respectu nonnullorum objectorum gremialium, 
conimercialium , et navigationalium , immediale 
ab Excelsa Cancellaria Regia Hung, Aullca, re- 
spectu nonnullorum vero ab Excelso Consilio R^e- 
gio Hung. , denique respectu objectorum , spliae- 
ram oeconomicAm concernentium, ab Excelsa 
Camera Regia Hung. dependet. 

Status Personalis hujus Gubernii constat, 
uno Gubernatore , tribus Assessoribus , et duo- 
bus Secretariis Gubernalibus, Habet Guberniuni 
hoc suum Oflicium ProtocoIIi , Expediturae , et 
Caacellariam. Adsunt etiam OlHcia Sinitaria, Por- 



— 88 — 

tualia , Hegium Tribunal Cambio Meicanlile et 
Consulatus Maris Forum primae Instanliae , item 
ForumRevisorium Causarum Mercantilium, Cam- 
bialmm, et Consulatus Maris. Hic etiam nonnul- 
iarum Exterarum Potentiarum Consules , Yice- 
Consules, et Agentes constituuntur. Gubernatori 
liummensi m Comitiis Regni, in Tabula Proce- 
rum; Ablegatis autem Civitatum Fluminensis, 
Euccan, et Portus Regii, in Tabula Statuum et 
UU. competcns votum et sessio tributasunt. 1807: 
4. 27. Quod Causas Transsavanarum et Maritima- 
rum Partium attinet, videndus est: 1827: 14. 

$. 108. 

D. Respectu Confinioruni Hungaricoruni. 

Modus Politica Negotia tractandi. 

Hungarica Confinia In genere tamexpoliticis, 
quam militaribus, juridicis et oeconomicis obtu- 
libus subsunt suis respectivis Armorum Praefe- 
cturis (Cap. V.§. 117.) Eadem Confinia universim 
juxta Regulamentum Militare tractantur, et re- 
specluGlebaeacTenutorum quoque eorum, Juxta 
peculiare proprium Sjstema gubernantur. *) Prae- 
fecturae vero horum Confiniorum, Supremo Cae- 
sareo-Regio Consilio Aulae Bellico subordinantur. 

*) DeSystemafe hoc, atque cefera de Confiniis sfati- 
stice scifu digna et necessaria, mulfa elurubratus pst 
saepe memoratus Schvartner, in gua Statistica Tomo 
n. §. 76. etc. 



— 89 — 

CAPUT V. 

Coiiiplectens Jiira Regis Reservala iu Re- 
bus Belli et Pacis. 

$. 109. 
Historica Constderaho Jurts Bellij et Pacis. 

Cum integritas , securitas, et salus Regni ex- 
terna non alias, nisi Bello , et Pace procurari et 
conservari valeat, Jus Belli, et Pacis ad emi- 
nentissima Jura Regis pertinere facile patet. 

Qualiter sub Ladislao Sancto et Ludovico L 
qui plura bella gesserunt , ac subseque usque ad 
tempora Sigismundi cum Statibus et 00, Regni , 
de Bello, et Pace Reges consuitaverint , ex De- 
cretis Nostris non patet. Sub Sigismundo, D, V. 
1. et pluribus Articulis , unice de Subsidiis fuit 
sermo. Sub Alberto R. Arliculo 3. statutum fuit," 
,,ne Nobiles inviti extra Regnum more exerci" 
tuantium educantur J"^ Sub Ladislao II Decreti 
ejus articulo 4. statutum erat , quod Nobiles ift 
Persofia et per sifigula Capita ifi Bellum pro- 
ficisci tetieantur, Onus et Officium defendendi 
Regni, et quidem , „rfe suis provefitibus^^'' ipsos 
Reges mansisse, patet ex Decreto Szilagjiano , 
1458: 2. quo ,yRegi et ejus Militiae Defensio 
Regni injungitur.''^ Mathiam Regem, Jus Belli et 
Pacis exercuisse, patet ex ejus Decreto IV: 1.2. 
quibus eidem eo fine," ut suorum Regnorum ne^ 
cessitati^ libertati ^ restaurationi ^ ac dejen- 
sioni providere valeaty^' subsidium oblalum fue- 
rat. Ex bis, Jus Belli , et Pacis antiquitus apud 
Reges fuisse, quod etmodo apud illos est, perspl- 
ci polest, quamvis id etiam certum sit, quod--i 



— 00 — 

respectu solius Hungariae, ejusque Partium, Bel- 
lum exoriri contingeret , et pacem, vel alios ira- 
ctatus inire necesse foret , quod tunc etiaoi JNatio 
exaudienda esset, quia jam sub Ferdinando I. 1546 : 
4. Status et 00. Regni eo provocarunt Regeai; 
yyUfst in posterum cum Turca quoad "pacem^vel 
ifiducias, tractaret^ eotum Consilio Ungarorum 
idoneorum utereturj^'' *) Serius vero l608 : 2. 
a. cor. statutum est: ^^ne Sua Majestas sine 
praescitu Regni in Hungaria et Partibus ei ad- 
?iea:is btillum moveat^ vel militem extraneum 
inducatJ^ Demum 17l5: 41. I74l : 11. genera- 
liter statuitur : " quodRes , et Negotia Uunga- 
rica, tam extra^ quara intra Regnum, per Hun' 
garos tractabuntur,^^ 

*) Leges , quae de Regni Hungariae Legatis ad Por- 
tam Ottotnanicani inittendis latae fueiunt 1655: 50. 
1681: 4., j«m exolevisse videntur, quibus articuii 
17]: 1790^8. 1792. jubstituti sunt. 

$. 110. 

Jura Regis circa Legationes j Foederay 

et alta» 

Emlnenti Pacis et Belli Juri Regis , juncta 
sunt Jura Legationum, item Foedera ac Tractatus 
necessarios , atque utiles ineundi , Fortalitia et 
Praesidia construendi et muniendi, de Armis, Mu- 
nitione, Apparatu - bellico , et VicUialibus mili- 
tiae providendi; Confiniis et Limitibus Regni in- 
vigilandi , omniaque illa , quae Securitas et De- 
fensio Regni svadent, instituendi et faciendi ; ac 
denique illos , qui pacem quaqua ratione turba- 
rent, severe puniendi. 1435. Praefatio 1622: 20. 
1635: 11. 1538: 4. Part. L It. 14. 



— 91 — 

§. 111. 

Jura Regis ctrca Insurrectionem ^ Tirones 
et Subsidta, 

Periculo Patriae imminenle , et [necessitate 
secutnferente , Sua Majestas , Vi attacti Juris 
Beili et Pacis, personalem Nobiliuai Insurrectio- 
nem , Tirones militares, et alia subsidia in Pe- 
cunia vel naturalibus, atque etiam Contributio- 
nera, ,,g:uottes necessum esse jitdicaverit , ad 
conformitatem hactenus sancitarum superinde 
Legum , a modo in posterum quoque destdera- 
re et exigere poterit ,'^ 1435: 1. 2. 1715: 8. 
1723: 6. 1741: 63. 1791: 66. 

'$. 112. 

Stabilts Militia Hungarica. 

Posteaquam 1715: 8. Necessitas stabilis Mi- 
litiae et Exercitus agnita fuit, subseque ejusdem 
^umerus, varia et incerta Ratione exstitit defini- 
tus. Demum 1802: 1. ejusdem Militiae numerus, 
jyDuodecim Legionum Pedestrium, Deceni Eque- 
strium in surnma sexaginta quatuor millium 
Exercitus Hungarici oblatus ^^^ habetur, *3 ^u- 
jus Exercitus Suppletatio vel per Conductiones , 
Collectacula,(Verbungok) fieri , vel eandem Sup- 
pletationem Sua Majestas a Stalibus et 00: T\e- 
gni diaetaliter desiderare solet : 1802: 1. 1805: 
1. 2. 1807: 1. 2. 1808: 6. 1830: 7. 

♦*} Nuuc in Schematismo Militari l2'HuDgarica Regi- 
inina Equestria , et 17 Pedestria , una cum Trans- 
ilvanicig, adnotata existunt. 



~ 92 - 

S» 113. 
Miletes Conjlniariu 

Stabili Militiae Hiingaiicae adnumerari pos- 
sunt Milites Conliniarii. — Seculis nempe prio- 
ribus continuae Invasiones Turcarum , qui Hun- 
gariam sibi subjugare conabantur, necessariam red 
diderunt Costodiam Confiniorum Hungaricorum, 
cujus custodiae causa Partes finitimae meridiona- 
les Croatiae, Slavoniae , Hungariae et Transilva- 
nie, destinatae sunt, ac in eas Milites Confiniarii 
pro perpetuo illocati et inducti babentur, Hoc 
respectu, ut nempe Confiniis per Reges prospi- 
ciatur, eadem restaurentur et necessario Milite 
provideantur, etiam plures Leges latae existunt. 
1595: 54. 1649; 2. 1662: 18. 1681: 62. Recen- 
tissime vero 1807: 25. ad Cofinium Banale non- 
nuUa Loca reincorporata sunt. — 

Militiae Confiniariae obligatio est , omnis ge- 
neris praevaricationibus et invasionibus Turcicis 
invigilare, et Lineas Pestilentiales custodire. Mi- 
litia haec constat nunc Octo Regiminibus Croa- 
licis , quatuor Slavonicis, — (huc intellecto etiam 
Regimine Csajkistarum Militari Navali) — duo- 
bus Banaticis , quinque Tran&ilvanicis, (liuc intel- 
lecto etiam Huszaronum Regimine Confiniario)— 

Militia Confiniaria gaudet Jare glebae, et ali- 
is beneficiis quoque; idcirco singulus miles Con- 
finiarius semet solus vestitu militari domestico 
providere debet , attamen ex Cassa Regiminis ob- 
tinet unum par ocrearum, (^Bakants) atqueea, quae 
de Corio necessaria habet, item arma et n.uni- 
tionem. — Confiniarii respectu glebae et tenuto- 
rum suorum juxta peculiares systemalisatos ar- 
liculos gubernanlur, de cetero vero juxta Regula- 
meatum Militare tractantur. Singuluni Regimen 



— 95 — 

liabet siium supremum Colonellnm (Commenclan- 
tium) qui respectivis suis armorum Fiaefecturis 
subsunt, hae vero Supremo Caesareo-Regio Con- 
silio Aulae Bellico subordinantur. Numerus Ani- 
marum , Confinia inliabitantium, circa unum mil- 
lionem efficit, ex quibus "viri , pro militia idonei, 
circa centum millia praesto esse possunt. 

§. 114. 

Intertentio Militiae Stahilis» 

Pro Stipendiis et Intertentione Militiae Sta- 
bilis Hungaricae deservit Contributio, secundum 
leges de hac materia latas, et Parte I. § 22. jam 
uberius attactas , exigi solita : 17l5: 8. 1791: 19. 
Naturalia vero Militiae suppeditantur certo pretio 
Regulamentali, de quo Cap. VIII. J 148 plura 
attingentur. 

§. 115. 

Laurea Virtutis Militaris, 

Milites invictos, et meritis praecellentes, Sua 
Majestas, peculiaribus quoque Honoribus, Benefi- 
ciis et Ordinibus donare solet. *) In Hungaria for- 
titudo militaris, Laurea Virtutis pulcherrima , quip- 
pe Donatione, vel Nobilitate Hungarica , condeco- 
rari consvevit: Part. I. tt. 4. 18. 1790: 36. 1792: 
15. Milites invalidos effectos , Sua Majestas Rude 
(Pensione) donare, iisque habitationem in Domibus 
luvalidorum, quarum pulcherrima Pestini existit, 
concedere solek ; domibus Invalidorum plerumque 
adnexa sunt Nosocomia Militaria, in quibus vulne- 
rati, et aegroti milites,per militares medicos, chirur- 
gos et medicamenta, gratis curantur et sanantur. 

*) Praecipuus Ordo militaris est : Ordo Theresianus, 
per Ausustam Mariam Theresiam aiino 1757 funda^ 



— 94 — 

tus, qui tres Classes habet , et cum eo beneficia 
quoque juncta esse solent. Demuni Elisabetliiana 
Theresiana Militaris FundatiOj cum Stipendiali be- 
neticio conjuncta, Inferioris gradus inilitibus saepe 
Crux , vel moneta Aurea et Argentea , aliaque insi- 
gnia donantur, quae aeque saepe stipendia secum 
nexa habent. 

§. 116. 
Dtsciplina Militaris, 

Disciplina , Leges, et Regulamenta Mililaria , 
in Regiminibus Hungaricis eadem sunt, quae in 
reliquis Austriacis. Sua Majestas Iiuic Militiae Du- 
ces, Regiminibus Proprietarios , Generales , et 
alios Officiales, a Superiore Vigiliarum Magislro 
sursum, (»on Major aufnjcrt^) sola denominat et 
praeficit. Militiam utriusque Generis , tam nempe 
stabilem, quam Insurreclionalem , Sua Majestas 
ad locum destinationis, et quidem illam medio 
suorum Ducum ; lianc vero medio Palatini Regni, 
tamquam Supremi Generalis Capitanei Regni 
Hungariae, 1715: 21. deduci facit. Cessantc pe- 
riculo , ipsam quoque Insurrectionem cessare , 
sponte patet; non itenn militiam regularem , quae 
tempore pacis, adsecuritatem domi conservandam, 
adliiberi solet. 

§. 117. 

Quatuor Supremae Armontm Praefecturae» 

Res Militaris in genere subest Directioni , 
Supremi Aulici Consilii Bellici, Viennae residen- 
tis. Quod Hungariam attinet , Militaris Res in ea- 
dem et partibus ejus, per quatuor Supremas Ar- 
morum Praefecturas , (General • Commando) tra- 
ctatur et gubernatur. Pro Hungaria operans Su« 
prema Armorura Praiefectura , Bndae \ alterapro 



— 95 — 

Banata Teaiesiensi , TetnesvanW; tertia pro Sla- 
vonia , Petrovaraditii ) quarta pro Regno Croa- 
liae, sic dicta iinita Banalis Varasdinensis Caro- 
lostadiensis Suprema Armorum rraefeclura , Za- 
grabiae , existit. 

J. 118. 
Supremus Coimssarmtus Promncialis. 

Quod attinet Militiae dislocalionem et provi- 
sioneaa, respectu naturalium et reliquarum obtin- 
gentiarum Militiae compelenlium, eadem in Hun- 
garia commissa suntsic dicto Supremo Commissa' 
riatui ProLiinciaii, c[ui Excelso Consilio Ktgio H. 
subordinatur , et qui cointelligenfer cum Commis- 
sariatu Bellico, item cum iiovem subalfernis Di- 
strictaalibus Commissariis , *) secundum certas 
Instructiones operatur, 1723. lOO. et simul Con- 
^tributioni quoque in Begno praestandae, et Cas» 
sae Bellicae debite inferendae, intendit. 

*} Nove m Disti-ictus Commissariatici sunt : Posonieri- 
sis , Neosoliensis, Soproniensis , Quinque-Ecclesien- 
sis , Budensis , Cassoviensis, Debretzinensis , Teme- 
siensis, Syrmien&is. 

§. 119. 

Judicia Militaria, 

Excessus per personas militares patrati, item 
praetensiones ex diversis tilulis successionum, de- 
bilorum, aliisque emergentes, et inter ipsos mi- 
lites vel contra milites habitae, judicantur per Ju- 
dicia Militaria, et quidem vel in llegiminibus per 
sic dicta , Judicia Legiotium , vel per concer- 
nentes Supremus Armorum Praefecturas , cum 
quibus in Hungariaetiam, Judicia Milituria De- 
legata , . connexa sunt. 



— 96 — 

$. 120. 
Regia Depositoria^ Fahricae et alia. 

Ultimatim Depositorla Regia, Magazina Mi- 
litaria, et Fabricae Regiae, attingendae veniunt. 
Dftpositoria et Magazina deserviunt ad Conserva- 
tionem provisionis , naturalium, armorum, muni- 
iionis, et diversorum fabricatorum militiae neces- 
sariorum. Fabricae vero fabricandis Apparatibus 
et Instrumentis Bellicis. Domus Armamentariaej 
in quibus instrumenta bellica parantur, in Hun- 
garla duae sunt, allera Budae , altera Temes- 
varini. Pulvis Pjrius , ad monopolium Regale 
pertinens, 1655: 73. in pluribus locis in Hun- 
garia paratur. Sal nitri vero in multis locis li- 
bere coqui solitus, aere Regio , certo normali 
pretio coemitur. 

C^PUT VI. 

Jura Regis Hungariae Reservata in Obje- 
ctis Judiciariis. 

$. 121. 

Administratio Justitiae, 

Securitatem et prosperitatem Civitatis internam 
Justitiae promta etrecta Administratio, quam effi- 
cacissime promovet. Per eam enim procuratur 
securitas Personarum et Rerum, Conditio illa uni- 
ca, quae Civitatem firmam, potentem, florentem, 
pacatam et beatam reddere potest, merito ilque 
Justitia Regnorum Fundamentum appellatur. Sen- 
8U Prol. tl. I. J 3. 



— 97 — 

la patria nostra , in qua?Potestas Legislali- 
Ta Regi et Populo commuais est, in materia Ju- 
ris et Justltiae, inde a temporibus Proto-Regis , 
usque ad praesentia anni 183| Comitia, salis raul- 
tum cogitatum et actum esse , Decreta et Leges 
omnium Regum luculente perliibent. — Quod ve- 
ro ipsa specialia Jura Regis Hungariae in Obje- 
ctis Juris et Justitiae attinet, ea inprimis in se- 
quentibus concentrantur : quod nempe Regi com- 
petat, Potestas Legum Bxecutiva ^ quod sit, J«- 
dex Regni Ordinarius ^ denique , quod ia nou 
nullis sit , Judex Supremus Appellatorius, 

i 121 

A.} Reffis Potestas Legum Ea^ecutim, 

Potestatem Executivam Legum comitialiter 
latarum Regi Hungariae competere, et delatam 
esse , in Parte L allatis fundamentalibus Legibus, 
ac signanter ex 1790: l2. patet, qui tenet: ^quod 
Executiva Potestas in Sensu Legum per Regi' 
am Majestatem exercebitur.'''' — Nulla sublimi- 
or Idaea Majestatis Regiae concipi potest , quana 
dum Thronus ejus Splendore Justitiae ful^ens, 
felicilati Populorum suorum intendit, dum ea^ 
quae Legibus sancta et inviolabilia sunt , juste 
et simul efficaciter in effectum deducit. Sub effi- 
caci Tutamine Justitiae eo certius Civitas efflc- 
rescit, quo certius delicta profligantur. Non opti- 
mae Leges, si in charta manent, non executiya 
potestas, si inefficax haeret, salutem subditis da- 
bunt. Ast ipse metus efficacium Legum coijrcet 
humanam audaciam , tutamque reddit interimpro- 
bos innocentiam. Prol. tit. 7, J 2. 

Sua Majestas itaque , qua Supremus Legum 
Exequens, Tribunalibus , Jus et Justitiam admi- 



— 98 — 

nislrantibus, in Hungaria, Parlibusque fjus, con=» 
slitutis, ut in iis juxta Leges Patrias judicetur, 
inTigilat , et inspicit. 1790: 12. 

Quod vero , Tribunalia Justitiae in Hungaria, 
Partibusque ejus adnexis existentia, concernit, ea 
sunt vel Communta , ye\ Specialia. Illis obnoxiae 
sunt Personae et Res intra certam lege praescri- 
ptam sphaeram et certum territorium existentes , 
qualia sunt : Curia Regia ; Tabulae Ragiae Distri- 
ctuales , in respectiTis Districtibus ; Comitatus 
quivis intra suum ambitum ; Civitates in suo Ter- 
ritorio ; Sedes Dominales intra Limites Dominii. 
Specidlibus per exceptionem subs^unt polum cer- 
tae classis personae, ac res, peculiari legum dispo» 
sitione eatenus pro\isae , qualia surt Fora , Ta- * 
vernicale , Personalitium , Ecclesiastica , Monta- 
nistica etc: Hic unice Fora Communia titlingen- 
da veniunt , Specialibus ad Inslituticnes Juris 
Privati Hungarici spectantibus. — Vide Kelemeia 
Libr. m. J 8. 20. 

J. 123. 
L Exceha Talula Septemmralis» 

Excelsa Tahula Beptemviralis est supre- 
mum Kegni Hungariae Tribunal, et Foium Com- 
mune. Judicat praecise Causas apellatas Civiles et 
Criminales, a Tabula Eegia Judiciaria , et. Sede 
Tavernicali , item Tabula Banali , eo deductas, 
1807: 9. Praeses ejus est Palatinus Regni, eo ve- 
ro absente, Judex Curiae Regiae. Septemviratus 
constat, praeter Praesidem , membiis 20 nempe ' 
4. Praelatis (excepto Primate Regni, qui hic aeque | 
Sedem habet) 7 Magnatibus , et 9 JNobililus As- 
sessoribus. Adest praeterea unus Proiccoliista quo- 
gue,cqui Causas relatas Protocol'o praenofat. In- 



— 99 — 

divldua haec Sua Majestas, sine discrimineReligio- 
nis, nominat. 1723: 24. 1741: 24. 

Cum articulo 12: 1790. statutum sit, quod 
lalae sententiae legitimorum Judiciorum nullomo- 
do alterari valeant , hinc ab Sententiis Excelsi 
Septemviratus , nec Recursus ad Thronum Regi- 
um , nec Appellata locum habet. In Criminalib s 
tamen , sed dumtaxat in casu sententiae mortis, 
item in causis notae Infidelitatis convictis, Recur- 
sus ad Thronum Regalem, pro Gratia impetranda, 
patet , imo nunc de necesse fit , cum Jus aggra- 
tiandi, soli Regi competat. 1715: 48. 1791: 56. 

§. m. 

ll. Inclita Tahula Regta Judictaria» 

Alterum Tribunal Justitiae Commune est, /«- 
^lita Tabula Regia Judictaria , constans Prae- 
side, Personalis Praesentiae Regiae in Judiciis Lo- 
cumtenente, et 22 Assessoribus, utpote 2 Prae 
latis, 2 Tabulae Baronibus , 1 Vice-Palatino. 1 
Vice-Judice Curiae, 4 Protonotariis. 8 Assessor"' 
bus Regiis. 2 Assessoribus Primatialibus , 1 Refe* 
rente in Montanisticis. Praeterea Causarum Resja- 
lium Director quoque , ut Juribus Sacrae Coro- 
nae invigJIet , ad Tabulam hanc assidet. Interest 
Sessionibus a latere unus ProtocoIIiita quoqiie, 
qui Causas levatas et revisas ProtocoUo Tabulae 
3R.egiae inserit, Membrahujus Tabulae pariter Sua 
Majestas denominat* 1723: 25. Exceptis tamen 
Vice-Palatino, Vice-Judice Curiae, item quatuor 
Protonotariis et duobus Assessoribus Primatialibtis, 
quos respectivi Principales nominant, et Sua Ma- 
jestas confirmat. Tabula haec judicat, tam , qua 
Forum primae Instantiae, Causas, Legibu^ huc re- 
legatas Civiles, et ex Nota Infideiitatis, ad Poenam 

7* 



— 100 — 

Perjiirii, Infamiae, Silentii Perpetui , ct Talionis> 
suscitatas, quam etiam qua Forum appeilatorium 
Causas Civiles et Criminales, ex Partibus eo 
appellatas. 1723: 7. 26. 1729: 28. 29. 1791-. 
43. 56. 1807: 9. 

Utraque Tabula , nerape Septemviralis et 
Regia , sub communi Nomine : Excelsae Curiae 
Regiae quoque veniunt. Sententionales liujus Cu- 
riae llegiae, Nomine Suae Majestatis, iu Minori 
Cancellaria per Personalem Regiura, sub Sigillo 
Judiciali Regio , expediuntur. Habet Curia Regia 
suum Archivum Curiale quoque, €£uo non tanlum 
Causae coram Excelsa Curia terminatae , sed eti- 
am cetera publica Acta , et Arcbiva tam Perso- 
nalis Praesentiae Regiae, quara et duorura Magi- 
strorum Protonotariorum , Palalinalis quippe, et 
Judicis CuriaeRegiae, Sigilla liabentium, (imo de 
more etiam acta processualia apud Advocatos Cu- 
riales deraortuos adinventa) deponuntur et asser- 
vantur. 1807: 15. Pro custodiendo lioc Arcbivo 
adest imus Archivi Curialis Director et Conser- 
vator, et unus Vice-Archiyarius. Adsunt praeterea 
unus Expeditor , et 4 Cancellistae. Pauperum ve- 
ro Causas, tres Curiales Advocati Pauperum pro- 
movent. 



§. 125. 

III. Inclita Tahula Banahs, 

In Partibus Regni Hungariae adnexis, Slavo- 
nia et Croatia , Inclita Tabula Banalis^ ea au- 
ctoritate j)ollet, quali Inclita Tabula Regia Juri- 
dicaria in Hungaria. Praeses ejus est Ranus Croa- 
tiae, vel eo absente , aut impedito, Officii Rnna- 
lis Locumtenens , aut ^.ejusdem Comitis Butii 
Vices^Geretis^^^ 1723: 27. Conslat praeterea octo 



— lOl — 

Assessoribus, inter quos unus Protonotarius. AJest 
praeterea unus ProtocoUista , unus Archivariua, 
unus Expeditor, et unus Pauperum Advocatus. 
Causae ex hac TabuJa, directe ad Excelsani Ta« 
bulam. Septemviralem appellantur. 

§. 126. 

IV. Ittclitae Tahulae Regtae Dtstrictuales, 

In Quatuor Districtibus Hung^iiae, totidem 
Tabulae Regiae Judiciariae Districtuales con- 
sfitutae sunt, et quidem una pro DislricUi Cis- 
Danubiano , Tyrnaviae ; altera pro Dist:ictu 
Trans-Danubiano, Gytisii ', tertia pro Districtu Cis- 
Tibiscano , Eperjesini^ quarta pro Districtu Trans- 
Tibiscano, Debretzini. Tabulae hae Causas 1715: 
28. item 1723: 30. 31. 34. expressas, judicant. 
Constat vero singula Tabula, ,^una cum Fraesidi- 
buSy ex quinque Personis Natiotialibus., in Re^no 
hene Possessiotiatis , ac Juris Patrii exactanh 
notitiam ^ aequalemque activitatem jndicandi ^ 
habentibus^^ *) uno Notario , ac Protocollista 
et Expeditore, atque peculiari Cancellaria. Adest 
etiam ad singulam Tabulam unus alterve Advo- 
catus Pauperum. 

^*) In Schematisrao Regni Hungariae nunc 6 Assessores 
Ordinarii , et plures Supernuraerarii, atque Hormm- 
rii quoque adnotati h^bentur. Praeses et Assessoies 
oranes per Regiam Majestatem denoniinanfui- ^ imosL 
Locum harura Tabulaium immutare , et alior^uni 
transfeiTB necesse esset, haucquoque Traaslatiunem, 
sibi Sua Majestas reservavit: 1723 : 31. 

§. 127. 

V. /. Tahula Judic. Partium Jdnej;arum. 

Pro Partibus, Regno Hungariae adnexis, Sla- 
vonia et Cro.itia, ei,t /nclita Tahula Judiciariit 



— 102 — 



constiluta, eadem plane auctoritale gaudens, qua* _ 

li Tabulae Districluales in Hungaria. — Habet M 
unum Piaesidem , quatuor Assessores et unum 1 
Notarium. 1723: 27. 1729r 31. — Adest unus 
Prolocollista quoque, et unus Pauperum Advoca*' 
tus, atque ptculiaris Cancellaria. 

§. 128. 

VI. Fora Comitatensia, 

Fora Comilatensia pro Gremio suo tripli» 
cem Judicatura exercere solent , quae sunt: 

1.) Forum Comitatense Sedts Judicia' 
riae y vulgo Sedriale, quod. ex Praeside , alter- 
utro Vice-Comite , nonuuUis Assessoribus Comi- 
tatensibus, uno Notario , et Legali Teslimonio , 
coalescit, atque tam , qua Forum primae instan- 
tiae causas nonnullas, quam et qua Forum ap- 
pellatorium causas a Vice-Comitibus , Judicibus 
Nobilium, et Sedibus Dominalibus eo deductas 
judicat et revidet. 

2.) Forum Vice-Comitis ^ quod constat 
Vice-Comite^ cum ei adjuncto Judice Nobilir 
um y et Jurassore, 

3) Forum Judicis Nobilium , cum suo 
^djuncto Jurassore. 

J. 129. 

VII. Forum Cimcunu 

Liberae Regiaeque Civitates in Gremio siio 
aeque Jurisdictionem Coramunem constituunt, et 
Civium suorum tam personales, quam reales cau" 
sas judicant. Cum vero nonnullae Civitatum Li- 
berarum Regiarumquae sunt Montanae, nonnul- 
Ig^ vero Taverr.icales, vel Personalitiae , hinc pro 



— 103 — 

.60 , vel ad Judicium Septem Coiifoederatarum 
Civitatitm MontaTiarum ^ vel ad Sedem Taver' 
nicalem, vel denique ad Sedem Personalitiam ^ 
Causas suas appellant, — exceptis tamen Causis 
Criminalibus, quas in Via Appellatae directe ad 
L Tabulam Regiam Judiciariam deducunt 

$. 130. 
VIII. Forum Sedis Domtnalis. 

Singulus Dominus Terrestris , vel Jura ejus 
repraesentans , est simul Subditorum suorum 
primae Instantiae Judex. Forma vero Judicii, 
qua Domini Negotia et Causas suorum Subdito- 
rum assummere et decidere solent , ea est , ut 
Dominus Terrestris sub Praesidio suo , unum ali- 
umque in objectis Urbarialibus versatum Indivi- 
duum , pro Assessore , praeterea unum Juuicem 
Nobilium cum suo Jurassore, pro Legali Testimo» 
nio advocet, in quorum praesentia , qui omnes 
simul Sedem Dominalem constituunt, obvenien- 
tes Subditorum querimoniae et causae deciduntur. 
Appellatur vero aSedibus Dominalibus, ad Sedri- 
as Comitatuum. 

. J. 131. 

B. Re^ Hungariae , qua Judex Regnt 
Ordinarius. 

Rex Hungarlae est simul primus, et supre- 
mus Judex Regni Ordinarius, Part. IL t>. 3. Of- 
ficium Judicis Regni Ordinarii exercel Rex , vel 
medio sui Cancellarii Huagarico-Aulici , sive suae 
^^Majoris Cancellariae; vel medio sui in Judici- 
i& Locumte entis , sive Minoris Ca/iccllar:ae, 



— lOi — 

Msil . D. VI: OS. quod has Regias Cancellaiias 
altinetj videnda est : 

§. 132. 
I. Cancellarta Reg^m Major» 

Cancellaria Regia MajMr ^ sive Excelsa 
Cancellaria Begia Hungarico - Aulica^ ad latus 
Suae Majestatis Viennae existens, non tantum in 
cuncta Regnum Hungariae concernentia Publico- 
Politica Negotia, (C.ip. IV. § 96.) sed etiam Juri- 
dica Objecta, supiema cum Auctoritate influit, et 
eadem Nomine et ad Mandatum Regium mode- 
ratur, *) ac eatenus cum concernentibus Juris- 
dictionibus correspondet. Actus Judiciarii omnes 
coram eadem , sicuti coram Judicibus Regni Ordi« 
jiariis, peragi possunt, imo nonnulla Mandata Jut 
dicialia, unice ex Iiac Cancellaria a Sua Majcvslate 
impelrari valent, qualia sunt : JVla9idatum /i'c- 
moratorium ^ Prorogntorium , Suspensorium ^ 
Interpraetatoriiim^ Statutorium cum Clausula: 
^Cum A^os atteniis^'- — Protectionale\ Capti" 
vatorium , Salvi Conductus , Extraseriale , De» 
legatortum ^ Bracttiale. — Gaudet Excelsa Can- 
cellaria Fidedignitate Loci Autlientici publici quo-» 
que, proinde coram eadem diversi authentici 
actus Judiciarii perdgi, et celebrari possunt, sicuti: 
Perennales Fassiones , Testamentorum Solennisa- 
tiones , Protestationes, item Plenipotentiarium et 
Procuratorum Constitutiones , ac alii, 

Ceterum, ne ex eadem Cancellaria, sive Man- 
data, sive Resolutiones, vel Intimata ,Legibus Re- 
gni, vel Juribus Regiis , contraria expediantur, 
plures Leges innuunt. 1543. ,31. 1559: 9. l563 : 
35. 1608: 10. Ut vero Cancellaria haec ab aliis 
quibusvis Dicasteriis Imperii independens sjt, te-* 
net 1715: 16 1741 13, 



— 105 — 

•) Hodierna vigenle Praxi gravinris mOTnenti|Objecta 
etiam ad Status Cabinettum , cui Sua Majestas j^rae- 
sidet, et ubi nunc eliaiu duo Huugarici Status Con- 
siliaiii adsident , deduci possunt; atque hic decisa 
objecta, de positivo Jussu Kegio , niedio Excelsae 
Cancellariae Kegiae Hungarico Aulicae intimantur. 

§. 133. 

11. Cancellaria Begia 3Imor ^ et Persona^ 
Us Regtus» 

Caticellariam Regiam Mi/iorem adXatus su* 
um habet, Perso?ialis Praesentiae Regiae in Judi' 
ciis hocumtenens ^ qui, qua talis , Inciitae Tabulae 
Regiae Judiciariae praesidet, et ut in eadem Justi- 
tiadebito modo distribuatur, curae hobet. Idem Fer- 
sonalis Regius, Sententionales Processuum, in Cu- 
ria Regla, vel Tabula Regia , iinitorum , Nomine 
Suae Majestatis sub Sigilio Regio Judiciciali expe- 
(dit, coram quo et alii actus judiciales, velut coram 
aliis Judicibus Regni Ordinariis , peraguntur , ab 
eoque diversa Mandata judicialiaimpetrantur.Math, 
D. VI: 4.68. Ulad. D.1:42.VI:4. Personalis Re- 
gius in Dieata Tabulae Slatuum qnoquepraesidet. 
Quoad Civitates Personalitias , ab ejus Digni- 
tate ita vocatas, est Summus Judex Appellato- 
rius Revisorius, et respectu earum activitate Ju- 
dicisRegni Ordinariipollet. Part. III. tt. 8. Constat 
Tero Sedes Personalitia Praeside ipso Personali, 
et nonnullis per Personalem convocatis Assessori- 
bus, atque uno Notario calaraum ducente. — Per- 
sonalis Regius , lege 1764: 5. nunc e Statu No- 
hilium per Suam Majestatem denominari solet. 

$. 134. 

C Bex Hungartae^ , qva Supremus Jude/v 
Appellatorms. 

Sua Majestas est in nonnullis Processibus Priva- 
torum, Supremus Judex Appellatorius. Inspecie: 



— 106 — 

Imo.In Processu Productionali , seu Nobl- 
litatem, Investigatorio. Sensu Part. I : tt. 3. item 
plui'ium Int. Reg. 

2do. In Processibus Summariae Repositio- 
nis. 1807: 13. 

3tio. In Processu Delegati Judicii. Dele- 
gandienim Jiidicia,in casibus extraordinariis, Suae 
Majestati competit, et Appellata communiter a 
Delegato Judicio fit ad Delegantem. 17x5: 17. 

4to. In Causis Urbalialibus : 1792: 12. 

5to. In Causis Ecclesiasticis ex Foro Ap- 
pellatorio Graeci-Ritus Non-unitorum ad Thro- 
num Suae Majestatis deductis , unde nempe Pars 
non contenta, ad Suam Majestatem appellare po- 
test. Rescript. Reg. Declaratorium de anno 1771). 

6to. In Causis Ecclesiasticis Evangelico- 
rum utriusque Confessionis , quae Causae aeque 
prius in Conventibus Evangelicis decidi debent, 
et hinc ad Suam Majestatem appellari possunt, 
1790: 26. 



C A P U T VII. 

Jura Regis Reservata circa Donationes , 
Nobilitateni , Privilegia et Grationalia. 

J. 135. 

Leges de his Ohjectis latae, 

Regem Hungariae , de Patria ct Rege bene- 
meritis Civibus et Personis, Donationes Regias , 
Nobilitatem, aliaque Privilegia, reservato suo Ju- 
re Rcgio , post legitimam sui Coronationem, con- 



— lor — 

ferre, vel per Antecessores ejus collata , eonfir- 1 

mare posse, Eundem denique Regiam suam Gra» * 

tiam , etiam Criminaiiter deiinquentibus et conde- 
mnalis, unice elargiri quire, patetex Part. I: tt. 4. 
108. II: tt. 9. 1715: 48, 1741: 4. 1790: 3. 32. 
Videnda sunt itaque, 

$. 136. 
I. Jura Regts circa Donattones, r 

Omnis Donatio Regia , liic intellecta , est Li« 
beralis Collatio Juris Possessionarii, in Jurisdictio» 
nem et Potestatem Sacrae Coronae vel jam de» 
voluti , vel saltem devoluturi civi vel personae ali- 
cui de Patria et Rege bene meritae, jiire perpe- 
tuo ac privilegiali facta , et ut suum legalem vi- 
gorem, ac effectum habeat, legitima quoque Sta- 
tutione firmata. Part. I. tt, 3.4. Andr. D. art. 10. 
Ulad. D. I: 9. — 1608: 15. a. c. 1630 : 30. 1659: 
7. 1723: 103. 1741: 4. 19. Attingendum id quo- 
que est, quod Donatione Regia , qua alicui Bona 
conferuntur , semper Nobilitatem quoque coUatam 
esse, inteliigatur, de cetero Nobilitas etiam sola, 
absque coHatione Bonorum , conferri soleat. 

§. 137. 

Modt et Tttult, ea; quibus Donattones Re^ 
gtae conferuntur. 

Donationes Regiae , quibus bene meritis Ci- 
vibus Patriae Possessionaria Bona donantur , po- 
tissimum sequentibus modis et titulis conferunturi 
Imo. Per Literas Donationales Regias, 
quibus ex titulo Defectus , vel Notae Jus Pos- 
bessionarium ad Fiscum Re^iura jurc, et facto de- 



— 108 — 

yolutum, bene merito Patriae Civi , jufe perpe- 
tuo , et privilegialiter conferlur. Part. I: tt, 13. 

16. 22. 24. 26. 29. 30. 

integris Communitatibus, Civitatibus , Oppi- 
dis , Capitulis elc- Bona Possessionaria conferri 
non possunt. Ulad. D. III: 55. 1542: 33. 1647: 

17. 1715: 16. 

2do. Per Literas Regias Donationales , 
eiP Titulo Juris Regii ^ datas; dum nempe Rex , 
Bonum aliquod Possessionarium de Jure simul et 
facto , adeoque evidenter ad Fiscum Kegium de- 
Tolutum , unice sub boc Titulo Juris Regii , — 
non expresso videlicet titulo defectus, vel notae^ 
— alicui bene merito Civi confert. 

Quod non tantum Jus Regium eridens, ali- 
cui per Regem conferri possit , sed quod etiam 
Jus Regium latens, ceterls Titulis Donationali- 
bus , notae , defectus , consensus Regii , adnecti 
soleat , et possit, patet ex Part. Imae tt: 24» 
36. 63. 

3tio. Per Literas Regias Consensuales y 
quibus Sua Majestas perennalem translationem 
Juris Possessionarii , comparate ad Fiscum adhuc 
non liberae disposilionis, pro casu exstingvendi in 
Familia alienante Juris, ad aliquem a Familia il- 
]a extraneum fieri indulget, vel jam factam Trans- 
lationem approbat. 

4to. Per Literas Regias Novae DonU' 
ttonis , quibus per Regem, non quidem novum 
Possessorium conferLur, sed nonnisi praehabitum 
Possessorium fundamento antiqui usus, et pacifi- 
ci Possessorii, consolidatur, et hoc Titulo semper 
Jus Regium latens quoque collatum intelligitur. 
Part. Imae tt. 37. 

5to. Per Literas Begias Adoptionales y 
quibu% Rex Hungariae, dum ultimus deliciens 
Nobilis pos^essionatus personam' aliquam, a Fa- 



— 109 — 

,inilia sua extraneam, bonorum suorum teredeni 
atioptat, et instituit, tali Adoptioni et Institutioni 
Consensum suum Regium impertitur. Sensu Part. 
L tt. 65. 

6to. Per Literas Regias Praefectiona- 
/e*,dum Nobilis aliquis defectui proximus, Mulie- 
rem ex Famiiia sua, in bonis sexum masculinum 
concernentibus , in masculum heredem substituit 
et praeficit , ac eidem Praefectioni Sua Majestas 
Consensum Regium attribuit. Sensu , Part I. tt. 65. 
Adnotandum hic venit, quod capacitate Do- 
nationes Regias obtinendi , vel impetrandi, tantum 
Cives indigeni , vel indigenatu donati, gaudeant. 
Extraneis vero nullo sub Titulo Bona Possessionaria 
conferri valeant. Andr. II: 26. Alb. 16. Ulad. D. 
III: 26. 1715: 23. 

J. 138. 
StatutiO y et Homo Regtus* 

Singulus Donatarius, intra Tempus unius an- 
ni, Donationem suani Statutiofie firmare , id est, 
Donatarius semet in bona, sibi perennaliter colla- 
ta , legitimo modo introduci curare debet. 1647: 
25. Statutio haec peragi solet, per duas idoneas 
Personas , simul existentes et operantes , nempe 
fiomtnem, vel per ipsum Donantem Regem , vel 
per Judicem Regni Ordinariuna , exmissum ; item 
CapituIi,autConventu8 Authen^ici, Bomifiem, per 
Capitulum vel Conventnm exmissum. Ille , Ho- 
mo Begiusj hic vero Homo Capitularis^ appel- 
Jatur. In casibus donationis Palatinalis , Homo 
Patatinatis , peragit Statutionem. Cetera Juris 
Privati sunt. 



§. 139. 
II. Jura Hegis circa Nohilttatem, 

Nobilitas , slve Praerogativa Nobilitaris ^ 
COnsistit in Collatione Regia Privilegiij alicui be- 
ne meritae Personae concessi, quo eadem ab omni 
rusticitatis servitute in perpetuum eximitur, et 
ad eminentiorera civilem statum evehilur, ac pe- 
culiaribus Praerogativis , Immunitatibus et Insi^ 
gnibus, donalur. Part. I: tt. 4. 9. 

§. 140. 
3Iodz\ quibus Nobilitas confertur, 

Nobilitas vero Hungarica sequentibus Modi^ 
confertur : 

Imo. Per Literas Regias Armales, qui- 
bus, sensu l630: 30. bene meritae et sufficienter 
commendatae personae , absque Collatione Juris 
Possessionarii , Praerogativa NobilitaHs datur. 
Part. I. tt. 3. 4. Praerogativa JNobilitaris non tan- 
tum singularibus Personis, sed etiam interdum. 
integris Corporibus , Collegiis , et Communitati- 
bus in concreto confertur , talem adepti sunt Di- 
strictus Jazjgum et Cumanorum , collective sum- 
ti ; Sex oppida Hajdnnicalia aeque collective sum- 
ta. 1792: 29. Tali gaudent singulae Civitates Re- 
giae, Nobiles de SzentGal, Incolae Arcis Ab- 
batiae Petrovaradinensis. 

2do. Per Literas Regias Indigenatum 
conferentes , quibus nempe personae extraneae, 
de Rege, vel Regno Hungariae, bene meritae Jure 
et Praerogativis Nobilitatis Hungaricae donanlur: 
1550; 77. 1687: 26. 1715: 23. 1741: 45. Quod •■ 
vero taliter recepti Indigenae sui inarticulatioi eni 
etiam in Diaeta obtinere debeant, palet ex 17912 
69. 1830: 17. 



— 111 «- 

3lio. Obantiquata, vel non-usu amissa No- 
hilitas, reaquiii potest Processu Productionali, 
in quo Sua Majestas, Supremus Judex RcTisorius 
est , et si in Processu Probae non usque quaque 
adaequatae sint, Defectus tales per Suam Maje- 
•latem, ViaGratiaesuppleri, yel condonari possunt. 

§. 141. 
III. Jura Regts circa Primlegta. 

Privilegia, sensu strictiori sumta, quae aeque 
per Reges Hungariae conferri solent , Personas et 
Objecta multifaria respiciunt, et potissimum se- 
quentia sunt : 

Imo. Privilegium Decimarum, quo fa- 
cultas confertur Clero Cathobco decimam Partem 
rerum lege determinatarum , proprio vel arenda- 
titio (1723: 61) nomine a Personis non exemtis, 
tempore et modo legitimo exigendi. S. Steph. L, 
I: C. 2. 52. — S. Lad. L. I : C. 1. 27. 30. 40. 
Part. II : tt. 9. 10. Math. R. D. V : 1. VI: 42. 
Ulad. D. III: 5l. 1655: 89. Episcopi Dicecesani 
hoc Privilegio de Jure, legibusque antiquissimis , 
— caeteri vero non nisi penes specialia Pri- 
vilegia obtenta, — utuntur. 

2do. Privilegium Nundinale , quo facul- 
tas conferlur certis Locis et temporibus publicos 
et solennes ementiura et ver dentium conventus 
celebrandi. Part. II. tt. 9. lO. Est vero Privilegi- 
um Nundinale diiplex, vel nempe confertur eo 
facuUas, „Anmias , vel saltem „He6domadales 
Nundinas'-'' celebrandi, — 

3iio. Pnvilegium Educilli , quo Facultas 
datur, potus spirituosos juxta minutas legales men- 
suras vendendi : 15i)8 : 35. 1649 : 53. 89. 1655 : 60. 



— 112 — 

4to, Privilegium Macelti , quo facultas 
iidipiscitur consvetas Cariies limitato Pretio, (sen* 
su 1650: 71.) juxta minuta Legalia pondera ven- 
dendi. Part. II : 9» 10. et usu , velut patet ex 
Dec. Cur. ad Subl. Benef. Cur. 4. 5. Privilegiis 
Educilli et Macelli, Impetrator in Corpore bonc- 
rum sibi collatorum, Vigore Donationis in genere 
utitur ; Donatarius Curialista, vulgo Portionis, vero 
nonnisiper Exceptionem,Virtute distinctiPrivilegii» 

5to. Privilegium Telonii^ quo Facultas 
confertur , propter procuratum in necessariis ac 
utilibus viis commodum transitum, a currubus et 
jumentis itinerantium, lege non exemtorum, cer- 
tam solulionem legitime exigendi Ulad, D. I: 87. 
1563:59.1506:12. i715:15. 1723:15.1765:36. 

6to. Privilegium Nauli , quo Facultas 
conceditur, propter procuratum in fluviis com- 
modum transitum, ab itinerantium currubus, vel 
personis, lege non exemtis , certam solutionem 
legitime exigendi. P. II: 9. 10» et aliae puncto 5to. 
provocatae Leges. 

7mo. Privilegium Patronatus^ id est, Jus 
Regale privatis Personis collatum , facultatem 
continens , Clericum idoneum ad Beneficium Ec- 
clesiasticum vacans, debito tempore nominandi, 
vel praesentandi, cum quibusdam praerogativis et 
emolumentis conjunctum. Part. I : tt. 11. 1723 : 55« 

J. 142. 

8. Ftdei Commissum* 

PecuHariter et continuative Iiic attingendum 
venit , quod Donaliones Regiae, vel Consensus 
Regius, Fassioni, aut Testamento superinddctus , 
simul vel disiincim, Fidei Commissum, pro Fa- 
milia aliqua petitum , conferre et continere 
possint: 1687: 9. 1723: 50. Itaque hoc sensu 



113 



Fidei Commissum est etiatn Privilegium , 

qiio ejus Acquisitori Facultas confertur, utjpro 
splendore familiae suae, in bonis suis acqulsitis cer- 
tam extraordinariaui , et masculos respicientem 
successionem inducere possit. Est vero Extraor- 
dinaria haec successio in bonis fideicommissiona- 
libus de more vigente duplex, vel nempe est 

a.) Successio Jnre Majoratus , dum bona 
fideicoramissionalia , per linealem in Familia Pri- 
mogenituram hereditantur. Vel est 

b.) Successio Jure Sefiioratus\^ dum bo- 
na fldeicommissionalia absque consideratione li- 
nearum, unice ad provectissimum aetate membrum 
Famifiae transeunt. 

§. 143. 

Continuatto Primlegiormn. 

■■•t 
9no. Privilegium Jurisdictionis specialis, 

id est, facultas , alicui tributa, certas Personas, 

earumque res et causas privilegialiter determina- 

to modo judicandi , et decidendi. Privilegialis 

haec Jurisdictio , quae Communilatibus , Distriqti- 

bus , Oppidis , Institutis , Personis , conferri so- 

iet, ob abusura etiam amitti potest : 1715: 48. 

Verboczius Privilegia, CoIIegialibus Communitati- 

buscollata, ^^Gefieralia''^ singularibus Personis 

data vero , ^fSpeciaiia'' appellat , Part. II : tt. 7. 

lOmo. Liberae Regiae Civitates, tam Ju8 
Civitatis , quo obtento Peculium Regium eva- 
dunt, quam et reliqua sua Privilegia, (Telonii , 
Nauli , Strati, Stapulae etc.) aeque a Rege obti- 
nent. Part. III. tt. 8. Sig. D. II: l5. 

Ilmo. Quamvis Statuta Communitatum in 
Regula Consensum Regium non exposcant, si ta- 
men pars aliqua sociorum Statuta condentium , 
conqueratur; vel si adversus vigentem usum quid- 

8 



— Ili — 

piam stalualur: eotum Consensu jRegis^ quo Std' 
tuta Communitatis ratihabentur , opus est- 
Quod Statuta semper ita condenda Teniant, ne 
Juribus Regiis, vel Legibus Patriis, imo nec Ju- 
ribus privatorum derogetur, intelligitur ex Part. 
111: tt: 2. Math. D. IIl: 17. 

12mo. Necessitate ex obtutu promovendaruin 
Litium 5 "vel domesticae oeconomiae administran- 
dae, secum ferente , Rex Hungariae mincrennibus 
personis legitimae, sed imperfectae aetatis, f^fi/ow 
aetatis Perfectae , conferre solet. Consvetudo* 

l3tio. Sua Majestas, tenore Part. 1 : 108. et 
1715: 48. polest elargiri prolibus ilJegitimis , 
Privilegium Legitimitatis ^ quo nempe liberi ex 
thoro illegitimo nati , deieta natalium macula, Ju' 
ra legitimorum cum effectu civili consequuntur. 
14to. Jus ^ Tutores et Curatores , libe-' 
ris, parentibus orbatis ^ et. quidem cujuscunque 
status el conditionis dandi , per Eminefitiam 
aeque ad Majestatem Hegiam pertifiet, Part. I : 
tt. 115. 124. 1715: 68. 1765; 26. Ordinarie ve- 
ro Jus Tutores et Curatores eonstituendi ad im- 
mediatas Jurisdictiones spectat. 

15to. Dispensationes in primo et secundo 
gradu in Rebtis matrimoniulibus Evangelicarum 
Personarum unice Sua Mojestas Vi Jnris Sui 
Suprematialis , sensu 1791: i6. dare potest. 

' l6to. Saepe Sua Majestas'nonnullis Locis 

peculiaria SigilJa eoncedit Part. II: tt. 13. J 3. 
€♦ g. Sua Majestas Districtui CisTibiseano , Privi- 
legio ddo. 14ae Mart. 1800 edifo, peculiare Si- 
gillum eontulit. Universitas Scientiarum Pestien- 
sis habet etiam suum Sigillum, JPrivilegio Funda- 
tionali Marhie Theresiae coJIatum. 

l8vo* Sua Majestas interdum eminentiori- 
bas famiJiis et viris tam civilibus quam ecclesia- 
^ticis , Privilegia, quibus iisdem Tituhts et Di- 



— 115 — 

gfittai Hereditarii aut Perpetui Comitit con- 
cedunlur, confert: 1609: 23. Ulad. B. VI; 6a. 
1599: 48 : 1741 t l8. 

l9no. Tenore jjuncto praecedenti atlacta- 
runt legum , Sua Majestas Titulares quoque Di- 
gnitates hereditarias : Principj^m , Comitum et 
Baronum ^ confert. 

20mo. Similiter Sua Majestas omnia Cim^ 
lia ^ Militaria^ et Ecclesiastica Officia et Ho- 
nores Altiores , et Altissimos ^ tam Actuales ^ 
quam Titulares , confert. 

2Iino. Concedit porro Sua Majestas diver- 
sis Artificibus, Opificibus ec Coetibus, Privilegia 
Czehalia (TrlbualJa) quoque, quae adeo muiti- 
faria sunt, ut eadem specifice iion facile exponi 
possint. Sufiiciat bic atligisse , quod eorum col- 
Jatioaeque ad Jura Regis Reservata pertinere di- 
gnoscatur. Sensu Part. If : tt. 9. 10. 11.17. 1563: 
35. 1567: 40. l608: 9. a. c. 1715: 48. l723: 74. 
l74l . l9. Saepe nonnullae Artes et Libertates 
saltem obtento Privilegio Regio, vel Indultu Al- 
lissimo, exerceri possunt. e. g. Ars Tjpographi- 
ca, Libertas Novalia scribendi, Immunitas diver- 
sas fabricas, peculiaria Instituta, erigendi. etc. 

22do. In Casu defectus legis , competit 
Suae Majestati Jus , Judicia peculiaria delegan- 
di , Interimales Resolutionet , Hescripta, et /«- 
timata elargiendi, Diversas Provisiones, et Ordi- 
nationes constituendi. Sensu Part. 11: tt. 9. l7i5: 
17. 1790: 3. 12. 

§. 144. , 

IV. 3ura Uegia circa CrimtHalia et 
Grationalia, 

Jura Regis Hungarlae In objectisCrimlnalibus 
clrca Privilegia et Gratias potlsslmum !iuc redcunl : 

8* 



— ii6 — 

Imo* Sua Majestas interdum nonnullis Ca-* 
stris , Districtibus , Jurisdictionibus , Dominiis , 
Civitatibus, Inslitutis, Familiis, PrivilegiuTfL Ju* 
ris Gladii ^ id est Facultatem Criminalis Jurisdi- 
ctionis, conferre soiet. Jus hoc ob abusum eliam 
amitti potest. 15(^3: 41. l655 : 38. I7l5: 48. 

2do. Jus Statarium elargiendi , quo Fa* 
cultas Coxnitatibus vel aliis Junsdictionibus, pro- 
pter emergentia certa copiosiora criminalia deli- 
cta , contra reos , summaria Via procedendi , in- 
quirendi et eos condemnandi, datur. — Ut vide- 
tur a temporibus Matliiae I. (Decr. VI: 1.) usu- 
veniens , et Suae Majestati Jure eminenti compe- 
tens ; nunc a Palatino Regni , vel Excelso Consi- 
lio Regio. Hong. quoque, impetrari potest. E.e- 
script. Jleg. 

3tio. Potestas Rels ad mortem condemna- 
tis, i7i farte vel toto gratiam , sive poenae abo- 
litionem, largiendi, juxta Sigism. D. II: 5. I7l5 .' 
48. in Ibris nostris Criminaiibus (demto !\Iilitari) 
Suae Majestati competit. 

4to. Casu exposcenle , dum publice Delin- 
■quenlium numerus magnus est , vel Rebeiles lioc 
saltem medio ad pacem reduci queunt, Sua Ma- 
je^tas Amnestiam promulgare, id est,obIivionem de- 
Jictorum patratorum impertiri solet. Talis Amne- 
stiae exempla in Corpore Juris pluribus locis oc- 
fcurrunt: 1403. 1552 : l9, l606. 1622: 74. 1647: 
5. l68l: 59* 1687: 5* 

5lo. In Patria noslra Jus Asyla cofisti-' 
tuendi^ aequeMajestati Regiae competere ex 1715: 
48. deduci potest. Quamvis Diaeta 1723 : ll3. ac 
demum 1765 : 27. elaborandos casus, in quibus 
perfi'gium ad Asjla locum Iiabere possit, Excel- 
so Consilio R. Hung, commisserit , et diaetaliter 
pertractandos sibi reservaverit. Quibus nunc com- 



— 117 — 

petat , et qui sunt a beneficio Asyll exclusi , te- 
net B. Int. ddo. 5ae Dec. 1776. editura^ 

6to. Attingi hic potest , cam Speciem Gra- 
tiae in se compreliendat , Mandatum Salvi Coti' 
ductus , id est Mandatum R egiuoi , quo incusato, 
vel Keo indulgetur, ut in Statu Liber Ji'is semet 
defendere possit. Math. D. VI: 47. Ulad. D. I: 
83. 1528: 3. 1723 : Ii3. 



CAPUT VIII. 

Jura Regis Hungariae Reservata circa Ob- 
jecta Cameralia et eoruni Administrationem. 

A, Objecta Cameralta, 

S e c t i I. 

Complectens Jura Regis circa Bona et Pro- 
ventus Regis et Regni. 

§. 145. 

Classes Prodentuum Puhlicorum^ 

Cum singulus Status suas necessitates, emo- 
hunenta, et commoda habeat, eundem proventus 
quocpie, quibus eaedem necessitates, emolamenta, 
et commoda tegantur et provideantur , habere 
necesse est. InHungaria in necessitates, emolumen- 
ta et usus publicos Hegni et Regis convertendi 
provealus , inprimi& ad quatuor Classes rede- 
unt. Adsunt nempe Imo. Bona et Proventus 
Coronales , sive Proventus Regts speciales, 
2da. Proventus Camerales ^ sive Fisci Piegii. 
3tio. Proventus Regni Comtnunes, sive Proven- 



— 118 — 

tus Hegis et simul Regni. 4to. Proventus JRem 
gni Speciales ^ etiam Fundus Publicu$lRegni^ 
compellati. Jam quod in specie attinet. 

§. 146. 
1. Bonay et Proventus Coronales, 

Bona , et Proventus Coronales , sive PrO' 
ventus Regis Speciales^ aliasetiam, Jura Re- 
galia , compellati , ab antiquissimis temporibus 
ad Personam Kegis, eju^^que Familiam,et Majesta- 
tem cum dignitate sustentandam, destinati sunt, et 
Bona Coronalia semcl pro semper hoc fine colla- 
ta, a Corona nulla ratione alienari, inscribi, aiit 
conferri possunt. S. Steph. L. II . C. 6. Alb. R. 
D. 16. Ulad. D. VII: l. 2. 3. I7l5: 36. Bona ita- 
que haec in Hungaria id , quod in aliis Regnis , 
sic dicta Lista CiTilis, constituunt. Pertinent vero 
a4 Bona et Proventus Coronales : 

Imo. Omnes Libei'ae, Regiae, et Monta- 
nae Civitates , tam antiquae , quam recentiores. 
Ulad. D. yil: 3. Civitates hae ob id Peculium 
Regium nominantnr, quo titulo certam Contribu- 
tionem et Hospilalitatem Begi , ejusque Officiali- 
bus praestant , et quoad suas Cassas Domesticas, 
atque internae Oeconomiae adminislrationem ab 
Excelsa Camex^a Regia Hung. A. dependent. 

Udo. Nonnulla Castra, Dominia et Posses- 
siones , qualia sunt Vetus-Buda, Vissegradum , 
cum Insula Csepel , et Rozso, Castrum Huszt , 
Diosgyor, Zoljom. Ulad. D. VII: 3. (In Transil- 
vania Civitas Kolosvar, Castrum Gorge , Teres , 
Deva cum appertinentiis. Denique Vicesimae , 
Quinquagesimae, ac Centesimae in Transilvania 
e^igi solitae. 



— 119 ~ 

3. DistricUis Jazygiim et Catnanoiutti, 
atque OppidaHajdonicalia. 1715.34. 95. l75l:25. 

4. Distiictus E.egio-Corona!is , Cis-Tibisca- 
nus , qui in locuui antea Regio- Coronalis Ca- 
stri, et Dominii Munkats, quod Rex Carolus IH 
Comiti Ervino Sclionborn pro lidelibus Servitiis 
contulit, substilutus est , i79l ; 7. 

5. Metallifodinae cum antiquis appertinen- 
tiis , et certae urburae, -^^ — omnium metallifodi- 
narum. Lud. I : l3. Math. VI : 49, Ulad. D. II : 
30. VII: 3. 1609: 54. l622 : 46. 

6. Omnes fodinae salium, tam in Hungaria , 
quam in Transylvania. Ulad, D. VII. 3. 

7. Universi proventus Tricesimales. Ulad. 
D. VII: 1. 3. 10. 

8. Saxones Regii in Transvlvania. Ulad D. 
VH: 3. 

9. Districtus Coronales XVI. oppidorum 
Scepusiensium. 

§. 147 

2. Bona et Proventus Fisci Regii^ sive 
Camerales, 

Bona et proventus Fisci Regii, sive Proven- 
tus Camerales, nullam lege determinatam destina- 
tionem habent, iidem tamen ad diversas necessi- 
tates et expensas Regias et Regni tegendas, con- 
verti soleut, et per Regem, svadentibus id plu- 
ribus Regni legibus, cuique de Rege et Regno 
bene meritae personae, Jibere conferri possunt. *) 
Part. I: tt. 4. lO. l3. l60S: l5. 1630: 3l. 1723: 
l03. Eadem bona cameralia jam sub Mathia Cor- 
vino , 147 1 : 1. ad subsidia publica concurre- 
bant , et ab illo tempore ia oneribus publicis fe- 
rendis participant. l563: 54. et l74l : 63. 
l807: 2. Proventus et bona haec per F.xcelsam 



— 120 — 

Cameram B. H. A. dome&tlce administrantur , non- 
nuila tamen , etiara in Arendam locantur. Perti^ 
nent vero ad proventus et bona Fis<;:i Regii : 

1. Bona iila, quae ex Defectu seminis 
personarum nobilifarihus pracrogativis pollenti- 
um, id est ex defeclu earum haeiedum , pro ra- 
tione acquisitionis, vel donalionis, masculorura, 
vel utriusque sexus , ad Fiscuin K.egium devolula 
sunt, et devolvunfur, juxta Part. I. tt. 10. qui 
dicit : quod Princeps fioster universorum Do- 
minorum Baronum et M.agnaium , ac aliorum 
Megni Nobitium possessionatorum Hominum^in 
casu , quo quis eorum sine heredibiis et poste- 
ris decesseritj verus et legitimus successor sit.^^ 

2. Bona illa, quae ex nota infideliratis , 
vel crimine luesae Majestatis, ad Fis.cum^Iiegium 
devoluta sunt, et devolvuntur. Part. 1. tl. 14. 1715 : 
7. 1723: 9. 1791: 56. 

3. Bona illa, quae Jure armorum , victo- 
re Carolo III. a Turcis recupcrata fuerunt , **) 
et prae manibus Fisci R. manserunt, ***) 1715: 
10. 1723: 19. 1741 : 21. 

4. Proventus omnium ecclesiasticorum bc- 
norum ot beneficiorum durante vacantia, Fisco 
R. accresunt. Part. I. tt. lO. Jus hoc Begum eti- 
am, Jus Begaliarum ^ appellatur. 

5. Confiscatae res et merces in Kegni Tri- 
cesimis et Teloniis. l723 : 13. i5. 

6. Thesauri inventi una tertia cedit Fisco 
B, gi summa 150 fl. superet. Resol- Beg 

7. Successionalis Procentuatio , id est , si- 
quis in dilionibus austriacis habitans, in Hungaria 
successionem adipiscatur, et successionem suam 
efferre cupiat, Fisco Begio 5. florenos a cenlum 
praestat; siquis vero in peregrinis Begnis habitel, 
Fisco Regio 10, fiorenos a cenlum sohit. 



— 121 — 

8. Nonnulli proventus ex certis Poenalitatibus 
provenientes, in specie: dum usurarius in amissio- 
ne summae capitalis, ejusque cen&us convincitur, 
hujus summae duae tertiae FiscoPiegio, (una ter- 
tia denuntianti^ cedunt : 1715: 51. Similiter, dum 
Civitates Kegiae , quoscunque Nobiies vel Indige- 
nas, ab Officiis civicis, propter religionem vel lin- 
gvam , aut a coemtione fundorum civilium impe- 
diunt, eaedem in Mulcla 2000 florenorum , Fisco 
Kegio cedente, convincuntur: 1608: l3. a. c. 1609: 
44. Similiter dum iusores , lusum fortunae — 
Hazard — ludunt, iidem , atque doraorum lio- 
spites, apud quos scienter lusum est, in poena 
100 aureorum convincuntur , 1791: 31. qui hos 
100 aureos „/» parte una fundo Jnrisdictioms , 
coram qua lis decisa est , in altera vero fundo 
jmblico , in tertia defiique deimnciatiti^'^ appli- 
candos statuit. 

•) Ab his bonis distincta sunt, honu patritnotiialiat Ho' 
lils et Sassi/i , quae per Imperatoiem Franciscum I. 
pecuniis acquisita , nunc per suam Majestatem pri- 
vative possidentur. 

**) Bona il!a, quae modalitatibus Nris i. 2. 3. attactis 
ad Fiscum Regium devenerunt, nunc jam perampla 
sunt , et inipriniis sequentia : Regio Camerale Donii- 
nium Magno-Varadincnsej Cameralis Districtus Lip- 
pensis Banaticus; Cam. Distr. Lugnsiensis Banati- 
cus ; Cam. Distr. Bacsiensis Dominii Kiil .. ; Cam* 
Distr. Bacsiensis Don>inii Apathin: Camerale Dumi- 
nium Arad - INIutinense ; Cam- Disir. Temesiensi?; 
Cam. Doininium Verschetz; Cani. Dominium Oravi- 
czense , Cam. Dominiuni Hradek. et Litkava ; Ca- 
merale Dominium Sdvar et Peklin ; Cam. Ddmini- 
uin Un»var ;j Cam- Doniinium Sziffet , seu HolzLo, 
Cani. Dominium Hus/.t et Tisza-Ljlak : Bona Ma- 
ritimo Cameralia. Item Montauo Camerniia Domi- 
nia ad Montar.os Districlus Scheniicyiensem, S^omnl- 
nokiensem , Nagy - Banyensem, et Montano-Banati- 
cum pertinentiH. 

***3 Anno 17i5 : 10. Commissio Neo-aquistica eo fine 
conittituta fuit. ut possessorcs illi ; qui in jtartibus a 



— 122: — 

Tureis recnperatis^ condain bona possederunt^ oo- 
ram eadeni Commissione jura Eua comprohare tene- 
rentur , quibus conprobatis , eisdem bona per prius 
possessa > erga depensionem cerlae quottae, titulo 
sumtuum belli desumtae, restituta sunt. Commissio 
haec 1741 : 2l. sublata est. 



J. U8. 

3. Proventus Reg-ni Communes. 

Ad lios proventus , qui saepe nomlne Aera- 
rii Regii veniunt, sunt illi referendi , qui ad com- 
-munes neces&itates Regni et simul Regis tegendas, 
deserviunt, et quorum proventuum singulus suam 
.legalem destinationem habet, ac vel proptei^ea nec 
coUationibus obnoxii esse possunt: sensu l625: 
27. 1638 : lO. Tales vero sunt : 

1. Contributio in Regno Hungariae depen- 
di solita , et pro intertenenda regulari militia hun- 
garica destinata: 1715: 8. 1791: 19. 1827: 4. 
Plura de hac dicta sunt Part. Ima § 22. 

2« Adauctum pretium salis, cujus augmen- 
tum 1792: 14. per centenarium in 11 xris defi- 
xxim ,,ad jJeculiares Jines^ — anno 1802: 3. vero 
yyttd tegendas praesentes status necessitates , 
pretium salis , saivo Altissimo Jure Regali ^ 
post singulum centenarium in \ fl. et 6 xris''^ 
adauctum , destinatum fuit. 

3. Proventus Postarum , .qui Excelsae Ca- 
merae Regiae Hungarico Aulicae affirmati sunt. 
1791 : 22. 

4. Taxa Tolerantialis a Judaeis per Capi- 
ta desumi , et aeque ad publicas status necessitates 
converti solita. Haec quidem taxa adhuc diaetali- 
ter regulata non est, sed Benignas ResolutionesR. 
eatenus ante 1790 editaS^ in suo vigore confirmat, 

1791 38. 



— 123 — 

5. Solutiones nonnullae per Beneficia pb- 
tinentes Praelatos pro fortaliciis praestari solita. 
Consvetudo. 

6. Deperditae Regfii , quae quidem e.tsi 
non pro immediato , sed tamen mediato proventa 
Regni et Regis assumi possunt , quia eo , quod 
contribuentes , deperditas ex cassa domestica re- 
dintegrare debeant, tantum Aerario Regio accre- 
scit , quantum iisdem cassis domesticis hoc titulo 
decrescit. *) 

7. In casu extraordinario diaetaliter reso- 
luta subsidia in Naturalibus vel aere parato. 

*) Probe constat : Novum Regulamentum Militare sub 
Diaeta 1751 concinnatum , ac per Reanantem Mari- 
am Theresiam approbatun> extitisse, juxta quoTl nunc 
quoque pretia naturalium militiae in Regno stativan- 
ti , praestitorum;, per Aerarium Regium reluuntur. 
Juxta illud Regulamentum e- g. reluitur una portio 
psnis2 pondo gravis 2 xris. — Portioavenae 6 ii. gra- 
vis 4xris. — Portio foeni 8 ff. gravis 2 xris , non 
habito respectu pretii forensis. Cum vero nostria 
temporibus pretia rerum mejora sint, quam quae 
hoc in Regulamento defixa sunf, hinc enascuntur sic- 
dictae deperditae Regni , quas Contribuentes cassae 
Comitatus domesticae redintegrare obligantur , et 
nunc circa 4 mitliones fl. c m. effioere possunt. Jo- 
«ephus II. titulo deperditarum semel pro semper 
620,000 flrorenos iu cassam sic dictam concnrrentia- 
lem^ inferendos , desideravit. Post mortem tamen 
ejus, cassa haec sublata,,) et prior modus , Intimato 
ddto. 11. Jan. 1791 edito , reductus est. 

§. 149 

4. Proventus Regni Speciales. 

Ad Proventus Regni Speciales, qui alias Fun- 
dus Publicus audiunt, referuntur taxae, ab iis 
solutae, qui jura Indigenatus hungarici absque re- 
missione taxae consequuntur. *) Taxa baec con- 



— 124 — 

stituit nunc pro secularibus personis 2000 aureos, 
pro ecclesiasticis majora beneficia obtinentibus lOOO 
aureos j pro minora beneficia tenentibus vero 200 
aureos. l687 : 26. 1741: 17.41. l79l : 69. 70. 

•) De fundo aliquo Regni Publico conflando jam 1723 : 
99 , ac deiiium 1790: 21. fnit cogitHiturn, ac ut idea 
aliqii^, quomodo ^ et pro quihns specialibns Jinihus 
fundus ille conflandus sit? elaboraretur, eo fine 1S02 : 
30. Deputatio quoque exniissa fuit. Multi quoque 
Pfivaii in hac niateria opiniones suas vulgarunt , 
sed ad usque omnia in roero projecto manscrnnt. 

Se ctio II. 

Jura Regis Reservata in Rebus Montani- 

sticis. 

§. 150. 

Jura Specialta Regzs in Rebus Montamsticis, 

Quod Sua Majestas ,^Legum Motitanistica^ 

rum Reformationem nec non Judiciorum JMon- 

tanorum Constitutionem et Coordinationem , 

cotfimunibus cum Domints Statibus et 00, Cou' 

stliit determinatura sit; Oeconomica Rei Mon- 

tanae Regulatione velut suo Regali per Hegi' 

am Suam iMajestatem privato arbitrio suo re^ 

servata ," — patet ex 1791: 22. lu sequeiam iiu* 

jus articuli demum eodem 1791: 67. exmissa in 

hoc objecto Deputatio , Codicem Legum Monta- 

nisticarura, 5.3 articulos coraprehendentem, elabo- 

ravit quoque, sed cum idem Codex necdum pu- 

blicus evadere potuerit , res sumenda venit, si- 

cut est. Quum itaque Res Montana ab antiquissi- 

mis temporibu-i semper Jus Regiura Majestaticum 

ReserviUura constituerit , et respectu Oeconomi- 

cae, Politioae, atque Juridicae, exceptis Crimina- 



— 125 — 

litatibus , — Administrationis quoque Regibus 
subfuerit : hinc ex Decretis Nostris Regia Jura 
intuitu Pvei Montanisticae praecipua , potissimum 
sequentia adnotanda veniunt: 

1. Jus Mineras colendi, et habendi, item cul- 
turam minerarum conferendi et a tninerarum cul- 
toi^ibus urburas percipiendi, *) alque omnia nobi- 
liora metalla praeemendi, **)inregno Hungariae , 
Partibusque ejus adnexis , excluisivum Ju> Kega- 
le esse , adeoque proventus montani^ticos ad care- 
goriam proventuum regiorum banorum coronali- 
um pertinere, patet ex Car. I. X). — Lud. I. D. art. 
13. Sigism. D. II: 21. III: 13. Alb. D. art. 6. Math. 
D. VI: 49Ulad. II : D. 1 : 30. VII: 1. Lud. II: 
D. art. 13. 14. Ferd. II: D. I: 46. 1574: 19'. ' f ■ 

2. Quod Rex habeat Jus in Regno Hii^^A- 
riae , Partibusque ejus, monetam in sensu leguni 
cudendi , et fadsarios monetarum Via Juris pr^e- 
scripta puniendi. Car. I. et Lud. I, D. item 1655: 
8o. 1659: 72. 1723: 9. 

3. Quod Rex civibus bene meritis in rebus quc- 
que montanislicis Privilegia conferre valeat , qua- 
re Immunitates et libertates, Civibus et Civiiati- 
bus montanis ***) coHatae, sempfr in suo vigore 
conservandae sunt. Part. II: tt. 7. 8. 15!9: 19. 
1523: 39. 1536: 55. l546: 13. 1715: 43. 1723: 
65. 1790: 3 25. 

4. Quod Codex Maximilianeus, 1573. respe- 
ctu Civitatum Montanarum editus, pro his Civita- 
tibus instar legis valeat : 1723: 108. 

5. Quod Rex habeat jus ubique in Regno 
et Partibus ejus, etiam in bonis et possessoriis 
privatorum, in quibus minerae reperiuntur, mi- 
neras colendi, Ulad. D, I: 31. Lud.II- D. art. 13. 
14. [n casu tamen illo, si dominus terreslris per 
culturara minerarum, suis agris , pratis, vel fun- 
dis privaretur, eidera indemnisatio praestatur. Sed 



— i2G — 

sl Regi placet, potest bona , in qiiibus minerac 
reperiuntur, a dominls terrestribus excambiare 
Tel emere. ****) Lud. D. I ! 3. Sig. D. III: i3. 

•^ -Urbura est generatim decima pars mineraruin, eaque 

-In ' vetustissiraum praestationis genus , quae jam Secu- 

,;.! lo XII et XIII llegi , tamquam specialis proventus , 

ex cultura metallica competens , a quibusvis inetaU 

licultoribus depensa erat. Antiquitus urbura in cru- 

dis metailis dependebatur, nunc usu vigente, urbu- 

rae partini in mineris praestantur^ partim aere pa-* 

rato reluuntur. 

•*) Cultura minevarum fiemet in specie ad sequentia fos- 

silia et mineras extendit , effoditur : 

1. Sal Culinaris t qui reservato Jure Regio , ex- 
cludendo onines alios, eruitur, reperitur vero in Hun- 
garia lapidaris in Comitatu Marmarosiensi , ubi an- 
nue circa 1,500,000. cent. eruuntur, — et coctilis^ — 
in Comitatu Saroslensi in Sovar, ubi annue circa 120,000 
cent. excoquuntur. 

2. Urburae et praeemtioni regiae subsunt erutum 
et elutum (e Danubio , Marusio et Nera) aurum et ar- 

■gentum, quod per Oflicia regia cuso auro, et argento 
ji*edimitur^ Res. Reg. ddo. ilae Apr. 1815- In Hunga- 
ria in circa 12 cent. auri et 450 cent. argenti, an- 
nue eruuntur. Praeterea urburae et praeemtioni regiae 
subest niercurius, cuprum , plumbum , cobaltum. 

3. Soli urburae regiae subjacent, antimonium , 
dchra veneris, seu viride montanum , auripigmentuui ^ 
cobaltum coloratum , sulphur , alumen , vitrioium. 

4« Absque urbura eruitur fervum. Licet sensw 

,1492: 80. urbura regia, et juxta Patentales ddo. 178l : 

editas, aeque hoc titulo 4 xri. a Centenario solvebantur , 

sed ab anno 1799. hac consvetudine reducta , a ferro 

nuila urbura praestatur. 

Fundorum possessoribus relicta est efossio lithan- 
tracum , — penes Quinque-Ecclesias, Visegrad , et So- 
pronium reperibilium ; item efossio opalorum , — qui 
in pago Vdros-Vagas in Comitatu Sarosiensi reperiun- 
tur, et eorum efossio per Excelsam Caraeram Regian» 
oxarendatur. 



— i27 — 

•**) Nomine Civitatum Montanarum VWiititrt Schemniczi- 
um , Cremniczium . Neosolium , Baka-banya , Bela- 
banya , Libeth-banya et Kegio-Montum (^Uj-banya). 
Ad has Civitates praecipue seculo Xll Saxones , fi- 
ne colendae rei montanae evocati , et peculiaribus 
privilegiis donati fuere. 

•*•*) Esto quideni domini terrestres in proprijs fundis 
mineras colant, tamen lirburas Regi praestare te- 
nentur. Quodsi vero domini terrestres ipsi mineras 
cultivare nolint^ neque ab iis fundus , in quo niine- 
rae reperiuntur, excanibietur , eotum domino fujidi 
semper competunt in qualibet fodina duae KiixaeM-' 
berae^ id est yl-j partes fodinae , pcr urburarium , 
ejusdem fundi gratis cultivandae. Si vero dominus 
etif»ni suflicientia ligiia habeat, eadem pro cultura 
fodinarum , vei moderato pretio, vel erga duas Ku' 
xas ^ sic dictas ligneus ^ cedere obligatur. 

$.151. 

Quatuor Montana Ofjlcia Districtualia, 

Cum praecedente paragrapho addiictuih sit , 
Regi Hungariae in rebus montanisticis politico oe- 
conomicam administrationem Com})etere, atlingen- 
dum venit, quod eam Rex medio £xcelsae Came- 
rae Regiae Hungarico Aulicae exercere soleat : 
1741: 14. Hoc obtutu subserviunt Excelsae Ca- 
merae Regiae quatuor mo?itana Ofjicia Distri' 
ctualia ^ utpote: 

1. In Districtu - montano Schemnicziensi 
est, Supremum Regium Cammergrafiatus Offi- 
cinm Bungariae Inferioris Schemnitziense , 
quod constat Praeside , Supremo Cammergrafio, 
et undecira in re montana Consiliariis , inter hos 
una ad Academiam Regiam, Montanam quinque 
Professoribus , item compluribus suballernis Offl- 
ciis et OfTicialibus. *} Hunc Districtum 27. Co mi- 
tatus constituunt. 



— 128 — 

2. In Districtu Monlano Szoniolnokiensi ^ 
est Supremum Regium in Be Monetario-Mon^ 
tana Inspectoratus OJjicium Hufigariue Supe- 
rioris Szomolnokiense. Constat Praeside , Su- 
piemo Inspectore, et septem. Assessoribus , iteiu 
nonnullis subalteniis Oliiciis et OlTicialibus. Ad 
liunc Districtum octo Comitatus spectant. 

3. In Dislrlctu Montano JNagj -Banyensi 
est, Supremum Reginm Inspectoratus Officium 
Motitano-Monelaiiuut Nagij-Bdnyense. Constat 
SupreiiiO Inspeclore , et sex Assessoiibus, ac non- 
liuflis subalternis Ofliciis et Oiiiciaiibus Oecono- 
micis. Ad hunc Distiictum septem Comitatus re- 
feruntur. 

4. In Districtu Montuno Banatico est Regta 
Banatica Montatia Directio Oraviczensis^ con- 
stans SLipremo Directore, et sex menibris, acnon- 
nulJis subalternis Officiis et Officlalibus. Ad liunc 
Districtum 9 Ccmitatus pertinent. 

*^3 Montanistica haec Officia pro raUone ohjectorum, 
quae ad sphaeram niontaiii&ticani et culturani inine- 
rarurn referuntur, in plura Depaitanienta quoque di- 
?isa sunt. Pertractantur nempe 1. Objecta politica^ 
qiiae sunt aj Stricte politica , vel bj Cameralia. 2. 
Objecta montano-Oeconoviica^ quae sunt: «^ Monlana, 
quf) refernntur fodinae, utrinae , et cusio nionetae. 
hj Georgicag — quo stricte Oecnnomica objecta re- 
feruntur. cj Forest^ralia , sive Sylvanalia' 

§. 152. 

Judtcia Montana, 

Potestas judicIarJa in Montanlstlcls aeque Re- 
gi delata, l059: 48. 1662:23. 1723: 108. exer- 
cetur medio Moatanoium Judiciorum Subitituto- 
ruaa., item medlo Mjntanorum Judiciorum Distri-' 
ctualium. *) Quod attinet,; 



— 129 — 

1. Montana Judicia Substituta, in Hun- 

garia, partibiisqiie ejus adnexis universim octode- 
cim numerantur , quae Judiciis Districtualibus 
subsunt, et inprimis eo ab invicem difFerunt, 
quod Judicia Districtualia procedant definitive et 
decisive; Substituta vero tantum informative et in- 
structive. 

2. Montana Judicia DiHrictualia pro Re« 
gno Hungariae, partibusqueeju-? adnexis sunt qua- 
tuor , in quovis nempe Districtu unum , con- 
stans Praeside et nonnuUis Assessoribus. 

*) Quaenam causae, personae, et objecta judiciismon- 
tanis subsint, continetur in Systemate Judicinrum 
Mo/itamsticorum , ddo. 10 Jan. 1780. promuli^ato. 

§. 153. 

Appellata a Judiciu Montanis, 

Appellata a Judiciis Montanisticis Distrlctua- 
Tibus, a temporibus Josephi H. , ftt ad Inclitam 
Tabulam Regiam Judiciariam, *) ad quam unus 
Consiliarius Regius Cameralis, qua Referens in 
Montaniscicis , sedem habet. Ab I. Tabula Uegia 
vero Appellata fit ad Excelsam Tabulam Septcm- 
viralem. 

•) Anno l74l: 12. Status et 00. Regni a Jndiciis M-in- 
tanisticis Appeilatam ad Sedem Tavericalem habere 
cupiverant. 

§. 154. 

Academia Montana ScJiemnicziensi.9, 

Memorabilis est in Distrlctu Montano Sc?iemni- 
cziensi: Regia Academia Montana Schemni' 
cztensis j per Augustam condam Reginani Mari- 
am Theresiam anno 1760 fine eo fundata , ut in 

9 



— 130 — 

eadem juTenlus Monarchiae Auslriacae studiis et 
arlibus, iii spliaera culturae miherarum et metal- 
lorum necessariis, erudiatur. Academia haec per 
Josephum II. et Leopoldum 11. ac inprimis 
per gloriosissime regnantem nostrum Regem , 
eximie dotata , novisque cathedris aucta est, 
adeo , ut inter prima Montanistico - Forestra- 
lia Instituta ubique locorum referri valeat. In hac 
Academia quinque ordinarii Professores , simul in 
re montana Actuales Consiliarii Regii , doeent. 
Cursus Theoreticus tribus annis durat , cui tamen 
praxis quoque montanislica adnexa est. Adsunt 
in ea nonnulli per Suam Majestatem beneficiati 
quoque juvenes, {Practicajites') qui ob id , cerlis 
annis regio oflicio obstringuntur. 

S c c t i III. 
Jura Regis Reservata respectu Salis. 

J. 155. 

Hes Saltnaris in Genere, 

Salem in Hungaria praecipuum proventum 
regium Coronalem constituere, jam Parte I. § 22. 
adductum est. Cum vero productum hoc naturae 
ad praecipuas indigentias humanas pertineat, hinc 
de eo multum quoque diaetaliter actum et delibe- 
ratum est , et inprimis de ejus prelio multa sta- 
tuta, quod ad diaetalem pertractationem, — nisi eX' 
treniae circtimstantiae aliud exigerefit, — 1790 : 
20. spectat, De reliquo tota salis manipulalio ef- 
fossio, et transportatio , ad Jura Regia Reservata 
pertinet: l729: 5. — Ut vero salibus non Judaei , 
vel Ismaelitae, sed Christiani, iique JNcbiles, prae- 
ficiantur, statuitur And. II. D. I: 24. — quipossirt 
sale maritimo et Polonico uli, jam aeque Parto I. 



— 131 — 

§ 22. attactum est. Cetera restant , ut attingatur 
saliutn omnium supreraam Inspectionem sibi cre- 
ditam habere Excelsam Cameram Regiani Huns;. 
A. InPartibus vero, sales per specialia officia Sali- 
naria manipulantur , quae officia respectu efossio- 
nis salis lapidaris, Regio Camerali Administratio- 
ni Marmaticae ; respectu salis cocti vero , Inspe- 
ctoratui SoTariensi , subsunt. 

Respectu transpositionis, Inspectores Jsalium 
existunt duo, alter in Districtu Debreczinensi ^ 
alter in Districtu Pestiensi. Depositoria vero sa- 
lium, ex quibus simul sales venundantur, in Hun- 
garia , Parlibusque ejus , in 78 locis n periuntur, 
quibus potissimum praesunt unus Perceptor, unus 
Contraagens , et unus Ponderum Magister, in plu- 
rimis vero adest etiam unus Scriba, unus Ponde - 
rator, et unus Salium Vic-il. 

S e c t i IV. 

Jiira Regis Reservata resperlii Tricesi- 

niarum. 

§. 156. 
Res Tncesimalis tn Genere. 

Olim titulo Tricesimae ipsa pars tricesima 
mercium dabatur, CJlad. D. II: 17. hodie tricesi- 
ma, nomine retento , pro diversitate qualitatis et 
quantitatis rei , item pro diversitate circumstan- 
tiarum rei ipsius, nempe ejus defectus vel abun- 
dantiae, solvitur. Idcirco, 

Tricesima communiter definitur : Jus Coro- 
nale , ratione mercium in , ea: , vel trans , Re- 
gnum vectarum 7ion prohibitarum^ et huic one- 
ri obnoxiarum , juxta earum quahlatem et 
tjuantitfitem semel ^ loris determinatis , a per- 



— 132 — 

sonis non exemtis , certum vectigal legitime 
exigendi^ 

Tricesimas JusCoronale esse, jam supra Cii- 
pite VIII. § 146 attactum est. *) Eaedem omnes 
per Excelsam Cameram Regiam H. A. admini- 
strantur, quae etiam Tricesimatores cum Altissi» 
ma approbatione constituit, non tamen Judaeos, 
1630: 15. 1715; 15. nec Exlraneos, sed nobi- 
les Huiigaros possessionatos Ulad. D. III: 30. 
1622 : 2/*. 1625 : 33. Excelsa Camera R. a Trice- 
simatoribus rationes exigit, qui obtutu negotio- 
rum officiosorum , sicut etiam Mercatores alii , 
,,quoad merces prohibitas et contrabandas'^ 
Jurisdictioni et Judicatui ejus subjecti sunt 1615: 
l5. 1723: 13. 51. Ut Tricesimae nonnisi semel 
praestentur, patet ex 1723: 13. Loca vero Tri- 
cesimalia expressa sunt in Ulad. D. III: 34.1715 : 
91. Multum tamen loca haec jam ab iis, quae 
nunc in Scliematismo Hungariae expressa sunt, 
diirerunt, quippe quod hoc articulo sublatio lo- 
corum Tricesimaiium Suae Majestati relicta fuerat. 

•) Proventus Regii ex hoc Jure Coronali juxta Schvart- 
aerum pro mercibus invehi , evehij ac transvehi so- 
litis , intrantes , sive stylo Tricesimali Ioqu6ndo , : 
Consiimo , Essilo et Transito , annue, detractis ex- 
pensis, circa 1,011,613. £1. eificiuQt. 

§. 157. 

Merces Prohihitae, 

Quod attinet merces illas , quae in Re- 
gnum invehi, ex eo evehi , vel per id transve- 
hi possuat , de eo videnda est peculiaris Tarifa 
Tricesimalis. Leges vero nostrae pro perpetuo 
vetuerunt sequentium objectorum eductionem : 1. 
auri et argenti nondum in monetam cusi. Sig. D. 
II: 15.111: 13.1566: 10. 1622 : 77. 1659: 72.— 



— 133 — 

2. Pulvcris Pyiii. 3. Salis nitri, Posteriora pro- 
ducta haec Regi, si aiitem ille non egeat, vicinis 
Christianis gentibus, et non hostibus , vendi de- 
hent. 1613: 15. 1618: 55. 1622; ^O. 4638: 6^. 

§. 158. - " ' 

A iricestaiis ea:emtirA^^^y\-^>f 

A Tricesimarum solutione exemli sunt 1. 
Nobiles cujusvis Ordinis , a rebus , quas pro suo 
domestico usu inducunt: Ulad. D. III: 35, 1635: 
70, 1649 : 46. 1681 : 44. 1723: 14. vel si res suas 
donii procreatas , pro suis necessitatibus evehunt. 
1559: 44. 1574: 25. 1596: 56. — 2. Civitates 
Liberae ac Regia^ collective sumtae. 1559: 44. 
3;.J«,^>Ses et Cumani, atque sex oppida Hajdo- 
nicalia aeque collective , eadem ex ratione, sum- 
ta. 1659: 61. — 4. Nobiles Praediales, aliique 
ea^tenus speciali Prlvilegio donati. Ulad. D. III: 
35: 1557: 16. — 5 Coloni, dum res licitas domi- 
°?Pi2^^"or""^ vehunt. 1553.: 18» 1659: 61. ' 

, „ -J.v'^59. 

Tarifa TrwesrmaUs. 

Quod Tarifam Tricesimalem atfinet; postea- 
quamhoc in objecto exmissae Commissiones 1655: 
100. 1659: 61. l68l: 43. item. 17l5: 91. nihil 
ejfectuassent, demum l729: 2. idem objectum 
Excelso Consilio Regio, et Coramissariis Camcrali- 
bus, elaborandum commissum fuit, et quia jam 
I7l5: 15. constitutum erat , ut dum .^vectigal 
tiegtum" elaboratum fuerit, illud per Regnum 
publicetur , elfective quoque tale vectigal elabo- 
ratum,et ubique in Tricesimis introductum,habe- 
lur. Hoc vectigal, scu Tarifa, dcraum lam per Jo- 



— 134 — 

sephum II, quam et serius per plures Resolulio- 
nes Regia*, multum mutatum exstitit. 

Res Tricesimalis extra gremium Excelsae Ca- 
merae Regiae, versds diversas partes Regni colli- 
mitaneas, per Inspectoratus Tricesimales, itemper 
oflicia Tiicesimalia , in diversis Locis existentia, 
administratur. Vida Schematismum Hung. Res 
Tncesimalis, v 

S e c t i o V. 
Jura Regis Reservata in Rebus Postaruni. 

§. 160. 
Res Postalts in Genere, 

Jura Regis Reservata circa Res Postalesusu 
et legibus firmata sunt: l7l5: 22. l790: 22. De 
celero Postae et earum Directio in Hungaria, Par-» 
tibusque ejus, Excelso Consilio Regio, subsunt, 
verum respectu proventuum *) eatenusque con- 
svete instituendi ratiocinii, Excelsae Camerae Re^ 
giae, subordinantur. 1790: 22. 

Tota Hungaria nunc ad sex Districtus Posta- 
les divisa est, et singulus Districtus suum Po- 
stae Praefectoratus officium Iiabet, est utpote 1. 
Postae Praefectoratus Ofjicii Districtus Bu» 
densis. 2. Posoniensis» 3. Cassoviensis. 4. Te- 
mesiensis ^t simul Cambiaturarum Districtus» 
5. f^arasdinensis. 6. Essekiensis , simul Cambi' 
aturarum Districtus» In singulo Districtu adest 
unus Praefectus, unus et saepe plures Postae Of- 
ficiales et Practicantes. Singula vero Stationalis 
Posta (nunc sunt 382) suiim Postae Magistrum 
habet. — Peragrat Hungariam unus Currus Dili- 
gentialis quoque, qui suas Slationes et Expedilu* 
ras Posonil, Budae , Cassoviae, TemCBvariui , et 



— 135 — 

Essekini habet, Praeterea unus Currus Properans 
(Gyorsszeker) inter Budara et Viennam ter de 
septimana currit, utpote diebus Domini , Mercu- 
rii , et Veneris. Ut vero ad officia Postalia Hun- 
gari,et quidem nobiles possessionati applicentur , 
statuit idem 1715: 22. 

*) Proventus Postales juxta Schvartnerum ciica 500000. 
fl. efficiunt. — Postae in Hungaria nonnisi seculo XVI 
introduci coeperunt. Ab anno 1624. Supremi Aulaa 
et Generales Hereditarii Postarum Magistrij in Hun- 
garia quoque Individua et respective Seniores Fa- 
miliaePrincipis Paar, extiterunt, verum Familiabaec 
1722. Privilegio Snpreniae Aulae , et Generalis He- 
reditarii Postge Magistri , semet abdicavit , retento 
pro se unice Titulo , Geiieralis Hereditarii Postae 
Magistriy et annuis 66000 flnis. 

B. Officia Camcralia. 

S e c t i o I. 

Complectens Jura Regis Reservata circa 

Administrationem Bonorum et Proventuum 

Regis et Regni. 

§. 161. 

E^celsa Camera Jiegia Hungartco-Aulica. 

Ad Jura Regis Reservata In Rebus Camerall- 
bus pertinent ultimatim ea, quae adminlstratio- 
nem oeconomicam totlus Clvltatls concernunt. 
Supremum In Hungarla Dicasterlum, In quo omnes 
Proventuum Regiorum et Regnl admlnistrationcs 
concentrantur, est Esccelsa Camera Regia fJuri' 
garico- Aulica^ Budae residens, suum Praesi* 
dem , Vice-Praesidem , — qui semperje Stsftu sae- 
cularl eligendl veniunt, et Hungarl slnt, Ulad. D. 
1:6. — atque 12. Conslliarios et 12. Secrefarios 
ordinarlos ,,e Stata DD Magnatum et IVobi' 



— 136 — 

lium per Suam Majestatem eligendos^'' habens. 
adsunt praeterea ad eam complura suballerna Of* 
ficia et Individua. 

$. I6a. 

Sphaera Actimtatis Excehae Camerae 
Begiae. 

Excelsa Camera Regia ab aliis Dicasteriis in« 
dependensest : 1608 : 5. 1622: l8. et cum Imperiali 
Aulica Camera non nisi intuitu impetrandarum non 
nullarum Resolutionum Regiarum, in quibus Opi- 
nio Camerae Regiae Hungaricae necessaria est , 
correspondet : 1715: 8. 1741: 14. Inslructiones 
suas a Regia Majestate obtinet, 1723: 16. Dirigit, 
et Auctoritate sua suprema administrari curat 
omnia Bona Coronalia et Cameralia sive Fiscalia, 
intuitu quorum per Sacrae Coronae R^egni Hun- 
gariae Fiscalem, nempe Causarum Regalium Di- 
rectorem , active et passive, \eiut ceteri Regni- 
colae, iitigare et Juri-stare tenetur: 1598: 39. 
1659: 40. Excelsa Camera Regia eo, quod Civi- 
tates Liberae ac Regiae Peculium Regium consti- 
iuant, earum manipulationibus Oeconomicis su- 
perinspicit, et ab iis Rationes deposcit. Eadem ad 
CoHationes Bonorum a Sua Majestate impetran- 
dorum , inprlmis respectu eoruni valoris et aesti- 
mationis influit, non item ad collationes Novarum 
Donationum , quae absque influxu Camerali obti- 
neri possunt. i74I: l9. — Rei Montanisticae et 
Salis, ac Tricesimarum, alque tolius Proventus Re- 
gis etRegni Inspectio et Administratratio, aeque 
Excelisam Camerara Regiam respiciunt : 1741: l4. 
J790: 22. 1792: 8. 14. 



— 137 ~ 

5. 163. 
Judicatus Ea^celsae Camerae Begiae* 

Judlcatus Excelsae Camerae Regiae ^^quoad 
solas JVIerces prohibitas item contrabandas et 
Casus t tamquam in Articulo l7: 1609. esc- 
pressoSf secundum Commissionatem an/ii 1659; 
61. Decisionem ^ in suo continuo usu relinqui- 
tur 1715: 15. 1723: 13." — Dum quis nempe 
per Tricesimas merces prohibitas vehit, talis prae* 
varicator ad inlerpositam et probis fiilcitam cjue- 
relam Tricesimatoris , coram Judicatu JExcelsae 
Camerae Regiae, in amissione suarum mercium 
convincitur 1609: 17. 

5. 164. 

Departamenta E^vcelsae Camerae Begtae, 

Respeclu pertractalionis multiplicium Obje- 
ctorum suorum , Excelsa Camera Regia quoque 
in peculiaria Departamenta dlvisa est , quae sunt 
1. JVlontanisticum. 2, Banaticum. 3. Cassale* 
4. Oeconomica tria. 5. Salinare. 6. Fiscale, 7. 
Postale. 8. Scepusiense. 9. Serici culturae, 10. 
Fluminense. 11. Montano Civitatense. 12. Jw- 
ridico Ecclesiasticum, 13. Oeconomicum Fi- 
scale, 14. Bonorum Collationale. 15. Tricesi- 
male, 16. Gremiaie. 17. Civitatense. 

f 165. 

Ofjlcia Suhalterna ad Ea:celsam Cameram 
Regiam, 

Adsunt praeterea ad Excelsam Cameram 1\. 

plura oOicia subalterna quoque, quae hic vel ideo 

[♦ mcmoranda sunt, quod cx iis pcr ampla sphac- 



— 138 — 

la activitalis Excelsae Camerao R. adhuc uberiiis 
perspici possit. Sant vero haec OfTicia , Rationa- 
rium^ Officiumirjy^ec?z7i6u5;Officium ArchiviRe- 
gio Cameralis ; Officium Ftegestratiirae , Pro- 
tocolll y Eschihitorum ^ Eccpeditoratus , Taa^a- 
toratus ; Officium Causarum Regalium DirC' 
"Ctoratus, cui Fiscales Regii Directorales et Came- 
rales quoquesubordinantur, Adest praeterea 5m- 
prema Directio Aedilis Incliti Regni Uungariae 
Partiumque adnea:arum^ ad quam Deparfrt- 
jnentum Navigationis quoque spectat. Huic Di- 
rectioni Hj^draulico Aedili, alii quoque Dirigentes 
et Adjuncti Geometrae , atque Architecti , extra 
Gremium in Regiis Cameralibus Administrationi- 
bus, et R. Gubernio Fluminensi, nec non in res 
pectivis Districtibus , Comitatibus , ac Liberis Re- 
giisque Civitatibus, constituti, subordinantur. Adest 
praetei'ea ad Excelsam Cameram R. Officium Rei 
Syluanalis ; Officia Schaedarum Reluitionali- 
um , quale etiam Cassoviae et Temesvarini exi- 
stit. Adsunt etiam ad E^celsam Camcram R. tre$ 
Jurati Agentes. 

S e c t i o II. 

5. 166. 

Admmistrattones et Praefectoratits Regto 
Coronales et Camerales, 

Proventus et Bona Regni et Regis, extra Gre- 
mium Excelsae Camerae Regiae, inprimis per 
eidem subordinata Officia percipiuntur et admini- 
strantur , qualia sunt : 

1. Regio Cameralis Administratio Te- 
mesiensiSy\iahen& suum Administratorem, quin- 
que Assessores, atque plura subalterna Officia. 
Inspicit et curat suos respectivos Camerales Di' 



— 139 — 

strictLis, ProvLSoratus^ Rationlstatus ^ ilem com- 
plura Sylvanalia Officia, 

2. Regio Cameralis Administratio Mar- 
matica , habens suum Administratorem, et quin- 
que Assessores, atque plura ^ufcfalterna Officia, 
et inter Jiaec inprimis Salis Fodinalia, ejusque 
Transportualia. 

3. Administratio Regio Coronalium XFL 
Oppidorum Provincia , quae constat ex uno Ad~ 
miriistratore in Cameralibus et Publico Poli' 
ticis constituto , ilem uno Magistratu Diatri- 
ctuali , ad quem referuntur unus Grafius ^ seu 
Regio Coronalium et Privilegiatorum XFl» 
Oppidorum Provinciae Scepusiensis Comes , 
item tres Assessores Provinciales, et duo ISota- 
rii Provinciales f ac complura subalterna Officia 
et Individua. 

4. Regio Cameralis Administratoratus 
Cassoviensis — constans uno Administratore et 
uno Actuario. 

5. Regio Cameralis Administratoratus 
Zagrabiensis ^ constans uno Administratore, 

6. Supremum Inspestoratus Officium 
Sdvdriense, constans Inspectore , et aliis pluri- 
bus Individuis subaiternis. 

7. Praefectoratus plures , uti est : Rc" 
gio Coronalis Fetero-Budensis et Fissegradien- 
sis» — Dominidrum Arad , et JVlutina, — Domi- 
nii Hradek, et Liehava. — Dirigens Fiscalatus 
Cameralis Magno- Faradinensis, 



— 110 — 

P A R S III. 



•^»v^- ...^- .. ..,._ ,. 



■ va5: 



CompleCiteiis Jura Pisci Regli in 
Hungaria. 

«/«)fr«5 et Origo Fisci Regii generatim conr- 

siderata, 

' i \ '. > . , 

Jura Fisci Regii proprie Jura Kegis Hunga- 
riae , lalissimo sensu considerata , tam nempe ex 
Jiiribus Regis Comitialibus, quam et Juribus Re- 
gis Reservalis, profluentia esse , nemo ambiget. 
Cum interim more nostro , Fiscum Regium , ejus- 
que sphaeram aclivitatis , a ceteris Juribus et 
Praerogativis regiis, peculialiter distingvere solea- 
mus : ea itaque cuncfa, quae ad lianc peculiarem 
sphaeram,et Jura Fisci Regii referri possunt, Par- 
le liac exponere proposui. 

Origo Fisci Regii ab Incunabub's Regni , si- 
gnanter vero a temporibus S. Stephani, repeten- 
da venit, ubi Decr. Libr. II. Cap. 6. 35. dicitur, 
„ii< ea qiiae ad Dignitatem Regiam pertinent , 
intacta relinquantur , et bona fugientium in 
Potestatem Regiam deueniant.^^ Idem patet ex 
S. Lad. L. IL c. 1. Colom. L. L c. 78. 79. 

§. 168. 
Fiscus Regius ^ ejusque Ojyicii Sphaera, 

Ex eo , quod Regis Hungariae persona invio- 
labilis et sacra sit, ac proinde ea nequaquam li- 
tibus Implicari possit, constiluitur per Suam Ma- 



•- 141 — 

jestatem , Causarum Regalium Director , alias 
etiam Fiscus Regius *) compellalus, ad cujus 
eximii Officii sphaeram potissimum sequentia per- 
tinent : 

I. Personam Kegiam laedentes, vel aggredi- 
entes, sive crimen laesae Majestatis committentes , 
comprehendi curare, et lite convenire. 

II. Casus notae Infideiitatis, lege expres- 
sos, actione sua persequi. -vl>e 3; 

III. Excessus publicos , et Reipublicae per- 
niciosos, vindicare. 

IV. Bona Coronae et Regis tueri. 

V. Successionibus Fisci Regii invi'gilare. 
YI. Acta et facta sua legibus palriis con- 

formare, et hinc promanantibus obligationibussa- 
tis facere. 

VII. Causas pro et contra Fiscum R. mo- 
tas , eum Fiscalibus sibi adlateratis , promovere , 
defendere , et favorabiiiter decidi curare. 

yill, Cointelligentiam cum Excelsa Came- 
ra Regia Hung. fovere. 

IX. JNonnulla Postulata Diaetae propone- 
re. Jam quod haec Jura generaliter praenotata , 
atiinet, cum eadem speciales Partes suas, et leges 
publicas pro se Jatas , habeant, juvabit eadem sin- 
gillatim et speciaiiter quoque eiucubrare. Quod 
itaque attinet. 

^) iSub Nomine Fiscl Kegii saepe non tantum persona : 
quae jura regia defendif, et repraesentat, sed etiani 
fecuiiia publica; saepe locns ille , iihi aes et 
gaza regia conservatur, saepe ipsa Cumera Regia ^ 
intelligitur. Kitonits Cap. I. quest. 4. 

i 169. 

I. Specialta Jura Ftsci circa Fersonam Reg^ 

Dum quispiam, cujuscunque status et con- 
ditionis ille sit, personalem laesionem Majestati^ 



— 142 — 

Kegiae ^ aut pcrniGiem patriae intendit , atque se» 
ditiones cum perturbatione publica excitat , vel 
saltem haec per suam conniventiara fovet, Crimen 
Laesae Majestatis , sive Crimen Perdiiellio" 
nis , committit. Laeditur vero regia persona, vio- 
lenta in eam manuum injectione, ejus captivatio- 
ne, aut ad domum, in qua commoratur, vioien- 
ta invasione: Part. I. tt. IZ». — Laeditur item 
conspiralione adversus Regem intentata, vel con- 
sensu etiam conspirationi praebito. S. Sleph. L. 
II: c. 6. 1715: 7. Pernlcies prtriae infertur , dum 
eam quis hostibus prodit, vel ejus constitutionem 
evertit, Seditiones vero cum perturbatione publi- 
ca excitat ilie, qui arma vel militem contra iegi- 
timum Principem , vel Patriam , coUigit , vel 
etiam foedus cum externis hostibus init. 

Fiscus Regius vi officii sui quemcunque, ^de 
Crimine Laesae Majestatis accusatum , vel etiam 
graviter suspectum , statim incaptivari curat , ac 
demum ex vinculis citat. Nomen delatoris , Fiscus 
Regius requisitns pandere, imo, ut nonnulli 
(Kovj) praetendunt , etiam actioni inserere obli- 
gatur. Bona Perduellionis statim confiscantur , et 
usque exitum litis in sequestro , sub onere ratio- 
num reddendarum , conservantur. 1715: 7» Cau- 
sae Judex antea Palatinus vel Rex fuit , nunc Inc. 
Tabula Regia Judiciaria est , salva Appellala ad 
Exc. Tabulam Septemviralem ; et Recursu pro 
gratia ad thronum regium. Parl. I: 20. 1790: 56. 
Convictus de crimine amittit caput, item univer- 
sa bona, ad ratam delinquentis, cedentia. 1790: 56. 

Circa enorme crimen isthoc illud adhuc no- 
tatu dignum occurrit, quod in hoc ipsa eliam pra- 
va intentio , etiam si effectu destituatur, legali poe- 
na afficiatur. Quod peoes graliam vitae et bono- 
rum inipetranteni, filum successionis rumpatur , id 
est, liberi ante commissumcrimen nati, scnsu 1715 : 



^^ 143 ~ 

7. 1791: 56. cum illis, qui post impelralam gra 
tiam progenerantur, mutua successione careant. 

§. 170. 

H. Jura Fisci Regii circa Casus Notae 
Infidelitatis^ 

Nota Infidelitatis est aeque deliclum contra 
Principem et Regnum commissum , ast paulo mi- 
tius, quam Crimen Laesae Majestatis. Casus No- 
tae Inlidelitatis Part. lae. tt. 14. llae. tt. 16, Math. 
R. D. 1 : 3. descripti, nunc ad novem redeunt, 
et articuio 9: 1723. sequentes exponuntur : 

1. yyEvidenter semet erigentes et oppo- 
nentes contra Statum Publicum Sacrae Coro- 
nae , Regiae IVlajestatis ^ et Regni^' 

2. ^^Judices ^ Locaque credibilia^ et Fi' 
dedignitates authenticis Sigillis ex Officio fuH" 
gent&s ^ et taliter falsas Literas conficientes,''^ 

3. yyCusores Falsarum JVKonetarumyVel 
ejusmodi JMonetis scienter ac publice , in cpjian- 
titate circiter 50. fl. utentes, 

4. y^Inductores et Conductores quorum- 
cumque Hominum ad spoliandum et distur- 
bandum internum Regni statum" 

5. ^^Publici haeretici^ damnatae scili- 
cet haeresi adherentes ^''^ — id est Religiones, 
quae lege tenus receptae non sunt , sequentes.'' 

6. ^^Malitiosi Amissores et Tradifores 
Castrorum finitimorum Regni ^ et Partiumei»^ 
dem adnea:arum.^'' 

7. y^Administratores Armorum , et tem- 
pore Belli^ etiam P^ictuaiium^ Turcis^ et ali- 
is Infidelibus , Regni scilicet hujus Aemulit 
et hostibus»'^ — 



— 144 — 

8. ^^Turbatores item , Detentores , ac 
spoliatores illorum^ qui Sectae eorum damna- 
tae renunciates , ex Turcia ad isiud Regnum 
et Partes eidem adnexas confugiunt , /rzo- 
raturi.^'- — 

9. ^fTricesimatores , et alii, in diminu- 
tionem Regiorum proventuum in ecctrahendo 
auro et argento conjlato ^ cum forensibus so- 
cietatem ineuntes , ejusmodique aurum , et 
argentum e Regno clam efferentesJ''' 

Fisciis Regius in his lege expressis casibus , 
(le delicto Notae Infidilitatis accusatos vel gravi- 
ter suspectos, ad Inc. Tabulam Regiain Judicfari- 
iiai citat, et si metus profugii subversetur , vel 
vero delincjuens praeter domicilium vix aliquod 
bonum habeat, sensu 1687: 14. et 1715: 7. eti- 
am praevie incaptivari curat. Convictus Appella- 
tam ad Exc. Tabulam Septemviralem, et Recur- 
sum ad Tbronum Altissimum , pro Gratia impe- 
tranda, salvum habet. Bona in Nota Infidelitatis 
conventi delinquentis, praevie sequestrantur , et in 
ea convicti, ad portionem ei cedentem, exequun- 
tur, atque Fisco Regio addicuntur. 1790: 56. 

§. 171. 

III. Jurck Fisci Regn circa Ea:cessus 
Puhlicos, 

Lege expressos Excessus noxios', et delieta 
majora publica, Fiscus Regius, vi officii sui , secu- 
ritatis publicae causa , potissimum sequentia vin- 
dicat: 

1. Si qui contra Jurisdictionem Sacrae Co- 
ronae , et contra Principem Nostrum pejerant , 
tales perjuros Fiscus Regius coram Inc. Tabuln 
Regia J. inamissione bonorum, et in poena con- 
digna , convinci pelit. Part. II . tt. .30. 



— 145 — 

2. Contra eos, qui obtentls prIvllegH>< , vet 
officiis piiblicis abutuntur, inprimis auiem con- 
Ira Jure G^adii abutentes , ad amissionem priviie- 
gii et ofliciorura, coram Inc. Tabula Begia J. pro- 
cedir. Part. 11: 12. 1715: 18. 

3. Si qui usuram exerceant, id est, a mu-' 
tuo datis pecuniis suis illegalia, iiltra 6 pctum 
facienlia inlerasuria, sive in pecunia , sive aliis 
modis desumant, vel sibi majores, quam muliia- 
ruut, summas inscribi curent, eos Fiscus Regius 
corum competenle, pro ra?ione summae , judice , 
ad amissionem summae capitalis , ejusque census , 
ac pr«eterea ad poenara , seu pecuniariam , sive 
aresti subeundam , convenit. Amissae taiiter sum- 
mae, duae tertiae Fisco Regio, una tertia cuicun- 
que denuncianti cedunt. 1715: 51. 1723: 120. 
1802: 21 

4. ContraCivitates Liberas Reglas, et Mon- 
tanas, aliasque Communitates, quae Nobiles et 
Indigenas a comparandis debito modo Fundis ci- 
vilibus impediunt, vel propter rebgionem, et ling- 
\»m a pubiicis Civitatis officiis excUidunt , pro- 
cedit Fiscus Regius ad desumendam mulctam 2000^ 
flnorum , et quidem toties, quoties. 1608: 13. » 
cor. 1609: 44. 1613: 40. 1655 : 34. 1659: 49. 

5. Tales, qui sales regios in privatis depo- 
sitorii- altiori pretio vendunt, vel Colonos in de- 
positorio regio sales emere prohibent, in amissio- 
ne salis, et poena 500 flnorum toties, quotiescon- 
venit , quorum duae tertiae Fisco Repio, una ter- 
tia vero denuncianli, cedunt, 1729: 5. 

6. HabeL actionem contra eos, qui a mine- 
ris obvenifntes urburas solvere recusant. 1574: l9. 

7. Omnes tales nierces vel alins res, quae 
jn regnum invehi, vel <x eo evf-lii piuhibeniup, 
occupdt, confi^cat, et Fa'-; i um r>:x^na aebita c<>n' 
vrnit. tv"\^m. D. !I; 20. It25: Oi. 

10 



— 116 — 

8. Procedit coiitra illicltos lusus ludontp:^ 
ad poenam lOOaureorum, ex 1791: 31. 

§. 172. 

IV. Jura Fisci Regii circa Bona. 

Fiscus Regius bona coronae et regni eodem 
jure gul)ernat, quo alii regnicolae, atque iisdem 
juribus et obiigationibus subest, quibus alii No- 
biles. 1723 *. 63. Idem inprimis invigilat : 

1. Ne quis quaqua iilegitima ralione bona 
coronalia , fiscaiia, aliaque jura regalia , usurpet , 
occupet, vel detineat. Ulad. D. VI 1 : 1. 2. 3. Part 
1. tt. 23. 21. 64. 

2. Donationes et Privilegia vitiosa irapu- 
gnat. 17l5: 4S. Dcc. Cur.de act. Fisci B. 4a. — 

3. Katione bonorum respectiv^s lites co- 
ram competente foro liiovere, prosequi, vel eliani 
intuitu eorum passive juri stare tenehir. 1723: 
51. Intuitu tamen antiquarum fiscalitatum , id 
est bonorum ante 1715: annum, ad Fiscum Regi- 
um devolutorum, in lite prius respondere non te- 
netur, quam Actor per libellum srq^plicem ad 
Thronum Regium recurrens , inde ad ordinariam 
juris viam rclegatus exstiterat, aut potius ad viam 
lustantiae , coram Causarum Pcegalium Directora- 
tus Ofiicio ingrediendam, ulji in praefixo per Cau* 
sarum R. Directorem Termino, Levata exliibetur, 
actionale petitum legitimatur, et sic comite opi- 
nione , sententiam redolente, via Excelsoe Came- 
rae R. Hung. Aulicae, Suae Majestati Sacratissi- 
mae, pro elargienda B. Hesolutione, totum negoti- 
iim substernitur. — 1715: 9. 1741 : 21. — Idem 
cbtinet respectu privatorura quoque, sub Evictio- 
ne Fisci Regii staniinm , qui videnceL in pcsses- 
sorio simi!iu?r., ante praescilinn artri n; cf lii.^ca- 



U7 



loriim honoruni^ex fraiislalione Fisci Regii, seu pe- 
lennali , sive tcmporaiieo titulo facta , conslitu- 
untur. Dec. Cur. de Act. Fisci R. 25a. — 

4 $i Fiscus Hegius querapiam intuilu 
jurium et objectorum , quae citra coDationem 
re^iam nemo possidere j)otest, e. g. intuitu pri- 
vilegiorum impetat , onus probandi semper in 
inpetitum adversarium retorquet. Plan. Cur, 
de act. Fisci 14a 1553: 9. 1509: 36. Idem Fi- 
8CUS Regius literalia instrumenta , ratione quo- 
runicunque bonorum ad jurisdictionem sacrae 
Coronae devolutorum , impetitus , ])roducere 
non tenetur. Part. II. tt. 39. Si tamen Fiscus Re- 
gius alicruem active impetat, documenta et pro- 
bas suas producere obiigaJur. Dec. Cur. de act. 
Fisci 13. 

5. In causis , in quibus pro parte Regia 
juramentum deponendum imponitur , illud jur*- 
mentuin Fiscus Regius ]3raestat , quia idem cir- 
cumstantias, et meritum litis optime nosse sujipo-' 
nitur. Part. 11. tt. 39. 

6. In amissione bonorum , item sentcntia 
capitali , vel emenda capilis, Fiscus Regiu'* , qua 
talis , nunquam convincitur. Sed dainna per otn- 
ciales vel jobbagyones suos quibuscunque illata , 
refundere obligatur. Part. U. tt. 39. Si Fiscus Re- 
gius in lite succumbat , iii expensis litis convin- 
ci non solet, Kit: Cap. I. quaest. 4. et praxis» 

7. Procuratores 1 iscus Jlegius pro causis 
Kuis , prout quisque alfer, coram legitimis Juris- 
dictionibus con^tituit , aut revocat. Part. II. tt. 13. 
1729: 24. 39. 

8. Transactiones ex dubio iitis eventu cum 
contra parte inire potest, respeclu liarum tamen , 
]3raeviam Insinuationem ad Excelsam Cameram 
Regiam facere, et inde, vel etiaia saepe Altissimo 
LoL'0 , Tractatuum suoriim Ratiiiabllionem adex- 



— 148 — 

spectare tenetur. Sensu Lud. D. 1: 2 4. et Con- 
sveiudine. 

9. Causarum Regaliuni Director ad Incl. 
Tabulam Regiam Judriam quoque sedem, et votum 
habet , interim , dum ipsius causae referuntur , 
aut revidentur, judicio interesse nequit. 1723: 19. 

10. Habet Fiscus R. etiam actionem con- 
tra Praelatos, qui pecunias fundationales incaute 
elocant, quia Suae Majestatis est prospicere, ut 
Fundationes in sua Integritate conserventur.* Dec, 
Cur, 5a pag. 55. 

11. Si Donatlo Palatinalis 32 sessiones su- 
peret , vel secus etiam excessiva , aut vitiosa sit , 
eandem impugnare, et evertere obligatur. 1715: 
33. 1723: 4. 

12. Fiscus Regius Rona ex Nota, vel Defe- 
ctu antiquo via juris quaerens, non tantum No- 
tam, vel Defectum , atque Deficientis possessori- 
um , sed etiam Jus Deficientis ad Rona , probare 
tenetur, et si non nisi portiones quaerat, illarum 
etiam quantitatem , qualitatem et locaiitatem edo- 
cere obligatur. Part. I. tt. 67. Dec. Cur. de Act. 
Fisci 5 16. 

13. Juribus et Ronis Fiscl Regii non nisi 
centum annis praescribi potest. Part. I. tt 23. 

14. Gaudet Fiscus Regius etiam Jure Albi- 
nagii , seu Detractus , vicujus Extraneusin Regno 
Hungariae successionem adeptus , aut regnicola 
fundos immobiles distrahens, et illorum pretiuni 
e regno efferre intendens, intra ambitum ditio- 
num Austriacarum quinque, extra has autem, de- 
cem per centum, Fisco Reglo dependere obligatur. 
Res. R. ddo, I4ae Octob. 1771: nro. 3567. 



— 149 — 

§. 173, 
V. Jura Fisci Regii circa Successiones, 

Quae de proventibus, et bonis Regiis, fet lle- 
gni (Capiie VIII Sect I.) uberius dicta sunt, ea hic 
quoque ita intelligenda , et applicanda veniunt, 
quod Fiscus Regius intuitu omnium eorum actio- 
iiem et actoralura liabeat. — Praecipuum succes- 
sionis Fisci llegii fontem, defectum esse, ex eo 
patet, quod ampiissima bona illa , quae nunc 
per Fiscum , ac respective per Excelsam Came- 
ram Regiam, possidentur, et ab antiquitus confer- 
ri solebant , atque nunc etiam saepe conferuntur, 
polissimum hoc tilulo ad Fiscum Regium devolu- 
ta exstiterint. Bona ex defectu caduca , sive Ca- 
ducitates, ad Fiscum Regiura devolutas, recentes, 
et manifesta , apprehendit Fiscus R. via facti , sed 
dubias , anliquas, et in primis 32 annos exceden- 
tes , nonnisi coram corapelente Judice, via juris 
ordinaria. l7l5 : 25. 26. Successio Fisci, pro ratio- 
ne legum, quae Fisco successionem in divenus 
bonis donationalibus , extradonationalibus, mobi- 
libus , et immobilibus , iisque aviticis, vel acqui- 
sitis deferunt, ad sequentem geneialem regulam 
reducitur: ubicunque alter legalis ^ vel testa- 
mentarius heres deest , ibi successio Fisci R, 
habet locum. Sensu Part. I: tt. lO. 

Quia tamen regula haec valde generalis est, 
hinc de hac nonnulla in specie attingere, et ex- 
ceptiones illas quoque, dum Fiscus Regius Lucces- 
sione careat , observare juvabit. Igitur, 

1. Non succedit Fiscus Regius in Bonis et 
juribus virtualibus, quiu ille solum legalis , et 
non propagativus, heres est. Part. I: tt. 27. 

*2. Civibus, Fiscus Civicus, qui etiam No- 
biiibus, Libertinis, et lluuoratioribus in fundis ci- 
vicis, — iioa ilcm ia eorum rcbus mobilibus', 



— 150 — 

<|uia Lae Fiscuin B. respiciunt , succedit. Dutn 
tanien civis, criinen laesae Majestatis, vel Notam 
incurrit, ejus bona Fiscus Regius, non vero Civi- 
cus occupat. 1649: l6. l7l5: 62. Jazii>ibus et Cu- 
mants, Fiscus eorum districtualis ; nobilibus tamen 
ibidem degentibus , in quantum mobilia et inve- 
stiluras habent, Fiscus R. succedit. — Colonis de- 
nifjue , Fiscus dominalis ; verum Nobilibus et Li- 
bertinls in fundis colonicalibus degenlibus, exce- 
plis fundis dominalibus, aeque Fiscus Regius suc- 
cedit. 1638: 35. l647: 87. l649: 16. 1715: 62. 

3. Non succedit Fiscus Regius in donatio- 
nallbus acquisitis , si donationalibus nomen uxo- 
ris, pareulis, vel fratris insertum sit, vel si ulti- 
mas deficiens, dispo itioni suae ultimae, Consen- 
suui Regium induxit. 1715 : 26. Part. I: tt. 102. 

4. Non succedit in donationalibus aviticis, 
quae ad collaterales redeunt , sed si donationalia 
avitica materna bona fuerint, in defectu coHate- 
ralium maternorum, Fiscus Regius, — praeter con- 
sensum regium, — semper succedit. Part. 1: tt. 
29. 30. 67. 

5. Excluditur Fiscus Regius a successione 
in nobilitaribus quoque , titulo perennali, sed ex- 
tra publicam donationem , acquisitis, si 

a.) In acquisitionalibus de aliis succes- 
soribus suo modo provisum sit. 

h.) Si adsint ascendenles successores; pa- 
ter enim filio, et reciproce filius patri , naturali- 
ter acquirere censetur. 

c.) Si adsint fralres carnales , et ulerini 
acquivsitoris , qui suas acquisiliones ante di\isic- 
^iem cum iis fecerat. Part. 1 : tt. 43. 

d.) Si in fassione clausula: yyNiillum 
i/u5 ," exmissa sit, non Fiscus Regius, sed faien- 
tis familia succediU Parl.I: Ll. 48. 50. 53.69. I02. 
1723; 47. 



— 151 — 

6. Si donatio fuit mixta, defieiens nonnisi de 
SLimma investita, et meliorationibus disponere po- 
tuit , secus in liis q.uoque in defectu lej^alis dispo- 
sitionis , et successionis , Fiscus E.egius succedit. 
Part. I: tt. 53. 17l5: 26. 

7. In mobilibus, et pignoribus aviticis , si 
familiae bomines supersint , iiii succedunt, qui si 
non existant, tam avitica , quam acquisita, ante 
Fiscum Regium , uxor obtinet , et non nisi uxore 
praemortua , vel successoribus carente, FiscusRe- 
gius succedit: 1687: 11. 1715: 26. 

8. Praelati Catliolici , item Greci-Ritus uni- 
ti , cum consensu regio de tota sua acquisitione 
Jibere testari possunt ; consensu regio tamen desti- 
tuti, non nisi de una tertia parte. iVam una tertia 
remanet Ecdesiae, cui postremo serviverunt ; al- 
tera denique obvenit Fisco R. Conv. Kollon. puri' 
cto 4. Si Praelati ab inte&tato decedant , una illa 
tertla , de qua disponere potuissent , cedit eorum 
consangv^neis , intra decimum gradum , juxta pro- 
ximitatem nexus ; altera tertia cedit Ecclesiae , 
tertia denique Fisco Regio. *) Si consangvinei 
non adsunt, tunc Fiscus Regius duas tertias acci- 
pit. Resol. R» de 15a Febr. i776, 

9. Clero Catholico minori, in una tertia Ec- 
clesia, in aitera pauperes, in tertia consangvinei , 
vel si hi non adsint, Fiscus R. succedit. Int. ddo, 
I3ae Febr. 1776. 

10. Non succedit Fiscus Regius Praelatis , 
et Clero Greci-Ritus Non-unitorum, quorum intu» 
itu norma testandf, etberediiafes manipulandi, de- 
terminatur in sic dicto Regio Declaratorio IIU 
rico ddo. XQitae Sept, 1779. edito , in qiio, pun- 
cto Imo, Sua Majestas , Juribus Fisci sui, in favo- 
rem liliricaeNationis in perpeluum renunciavit. — 

•) Praelato morfun , tota fjus liereditas itiventHfur . efc 
per homines cai'i(ulares et cameraticum commii)sari% 



— 152 — 

utn dividitur. Conv. Kol. p. i. 2. Reliqua aJmini- 
stratio ipsius beneficii ecclesiastici , usque ad novio- 
leni collationem , solam Excelsam Cameram Regiarn 
concernit. — Sensu Part. 1: tt. f 10. 



$. 174. 

VI. Ohligationes Fisci Regii, 

SicLit omnl juri certae obllgationescorrelatae 
esse soicnt, iti exituia Fisci R. cjnoque jura, per 
leges nostra^ certis liruitibus circainscriptas esse» 
ex sequentibus patet : 

1. Fiscus Regius caducitates, et Bonaregni- 
colarutn nonnisi in manifesto seminis defectu, in- 
tra annum a morte deficientis computandura, Tia 
facti occupare potest, secus sempftr via juris , et 
quidem pro ratione caiisae, substratJ, et personae, 
eo ordiae, pr out alii regnlcolae quoque, litigare ob- 
ligatur. 1597: 27. 1681: 31. 1715: 25. 26. l711: 
23. sed etiam passive coram quocunque legali ju- 
dice conventus, comparere, et juri stare tenetur, 
atque eOfectum latarum sententiarum impedire 
proiibetur. 1723: 5l. Non tantum Fiscus Regius, 
sed etiam ip&ius , et Camerales Officiales , tamin 
personalibus , quam in realibus, regni communi- 
bus legibus subsunt. Part. II: tt. 39. III: tt: 26. 
1715 : 44. 1756: 37. 

2. Fiscus Regius quoque semper cum one- 
re succedit, qui eiiim commoduni vult, incom- 
modum eliam velle censetur; ac proinde Fiscus 
flegius , dotem, alUturam, quartalitium , jus ca- 
pillare, viduale , jus et aes alienum, invesLiliones 
et meliorationes , item expensas funebrales , alia- 
que onera, non tamen ultra vires successionis , 
ferre, et exsolvere tenetur. Part. I: tt. 29. 33. ^2. 
1715: 9. 17i3: 9. 



-— 153 — 

3. Vetatur Fiscus Regliis regnicolas ad qiia- 
lecu- que exierniira Tribunal evocare, vel penes 
senfentias ibidem latas, res eorum occupare. 1536: 
41. 1622. 2. 41. 1715: 20. 1791: 56. 1792: 17. 
— Res vero quaqua illigitima ratione occupatas, 
i-ina cum Jiteralibus instrumentis, restituere obli- 
gatur. 1681 : 38. 39. :., 

4. Fiscus , et Camera Regia in suis bonis, 
publicas Comilatuum dispositiones circa hospita- 
tionera militum , partitionem onerum contribu- 
tionalium, vectura,s etc* acceptare et admittere ob- , 
ligantur , secus actione Fisci Magistratualis Corai- 
tatensis conveniuntur. 1723: 62. 1729: 35. 

5. Bona, in quibus fodinae salis reperiun- 
tur, a privatis nonnisi erga piaestationem aequi- 
■valentis excambiare valet. Lud. D: l3. Math. D. 
VI: 49. 

6. In casibus , in quibus evictio locum ha- 
bet , Fiscus R. quoque evictionem , et indemnisa- 
tionem praestare tenetur. Sensu 1715: 67. 

7. Colonos suos juri statuere, et pro iis 
irapendere obligatur. Quodsi vero fugitivos colo- 
nos deliueat , convincitur , sicut alter Nobilis. 
1556: 31. 

$. 175. 

Vir. Jura Ftsci Ilegii circa Causas^ et 
Fzscales. 

Fiscus Regius nomine suo, qua nempe Director 
Causarum Regiarum , et Sacrae Coronae Regni 
Hungariae Fiscalis , omnes pro et conlra sc mo- 
tas causas promovere, et defendere obligatur. Cum 
vero solus omnibus, et multiplicibus Fisci R. ne- 
goliis tractandis, et perficiendis non sufTiciat , hinc 
eundem etiam Vice-Director Causarura Regaliuin 



— 154 — 

adjuvare, et saepe suplere solet, qui suo noininc 
alios Directorales Fiscales exinittere, vel etiam 
alios Procuratores constituere possunt. Causarum 
Regaliuoi Directori, praeter Vice-Directorem, nunc 
novem Directorales Actuales ^ (octo in Hunga 
ria, unus io Croatia) et nonnulli Honorarii ^ Fi- 
scales Regiiy adlaterati sunt, et omnes erga pro- 
positionem Directoris, per Suam Majestatem de- 
nominantur. Cum bis Causarum Director cjuavis 
septimana semel sessiones celebrare, supervenien- 
tia Exliibita pro elaboratione inter ilios distribue- 
re, de majoris momenti causis, aut objectis cum 
illis consultare , eatenusve peculiare Prolocollum 
ducere consvevit. Praeterea Directori Causarum 
Regiarum subsunt Fiscales Camerales in Fartibus 
et Dominlis quibusvis, Supremae Inspectioni Ex- 
celsae Camerae Regiae subjectis , existentes. Fi- 
scales hi nempe [nstructiones suasa Causarum Re- 
galium Directore obtinent, liuic juxta illas, in qui- 
busvis per se pertractatis objectis, officiosas Rela- 
tiones praestant; in casibus vero specialibus et 
momentosioribus , inviationes pro se a Directore 
Causarum expetendas et adexspectandas habent. 
Virtute recenter (^183o3 emanatae B.Resolutionis 
Regiae , ad Tabulas Distrlctuales , (^excepta Eper- 
jesiensi , penes quam viciniis Sovariensis Camera- 
lis Fiscalis negotia Fisci promovet,) in illis item 
Comitatibus, ia qiilbus nullus Cameralis FiscaUs 
existit , adhuc insimul numero 20 salarisati , Z)e- 
cretales Fisci Regii Adoocati , benigne resoluti 
habentur, quas Causarum Regalium Director de- 
iiominat. 



— 155 — 

§. 176. 

Vfll. Cm^relatio Fisci Regii cum EAceha 
Camera Begia Hiingarico-Aidica. 

Qiium Excelsa Camera Regia ?ua bona ex 
parte sola administret, ex parte vero iii areiulam 
elocet, hinc in casibus, in quibus quaestiones ju- 
ridicae oriuntur , tcI oriri possunt, aut jam ex- 
ortae sunt , praevie Regius Causarum Diiector 
pro opinione sua depromenda interpellatur , et 
siculi Fiscus Regiusmajoris momenti objecta, abs- 
que praevia ratihabitione Exceisae Camerae R. 
praesuscipere , perficere, aut de iis transigere non 
potest, ita Excelsa Camera R. quoque , abi^que 
prj^evia opinione Ei^ci R. , in casibu^t juris et ciu- 
biis, objecla sua in decisionem assumere ncn so- 
let. Quare Director Causarum Begslium, inter 
Consiliarios Regios, ad Exceisam Csmeram Regi- 
am existentes , aeque suam sedeir et votum , qi a 
Consiliarius Cameralis, habet. Usibiis Directoris 
eliam ArcliiTum Camerale patet, quo ejus quo- 
que acta reponi , et conserviiri soiei t. 

§. 177. 
IX. Jura Fisci Tiegii Comitialia, 

De consvetudine antiqu.i obtinet, quod in 
Comitiis Fiscus Regius quoc[ue certa | oslulatii et 
projecta legum proponere soJeat , cum et le^es 
ipsas, et earum hialus, optime nosse supponauu. 
Incumbitofficiose praelerea Fisco Regio, ut in Co- 
mitiisnefors emcrgentes conlumelias, (^Pasqiiillos^ 
et Excessup, Aclicne sua, coram J. Tabula Regia 
Judria vindictt, et siculi lex dicit: Tales Ca- 
lumniatores , et Diffamatores toties qiivties. 



]56 



in poena florenorum ducentorum parti laesae 
applicanda ; verberatores vero vel vufnerato- 
rcs poena actus majoris potentiae conveniat. 
1723 7. 

§. 178. 

Directoris Causarum Regalium Dignitas. 

Director Causanim Regalium, sive S^crae 
Coronae Regni Hiing. Fiscalis, — quem Virum 
Juris peritum esse oportet ; et qui per Suam 
Majestatem eligendus venit, \h^2: 29. — est ad 
Excelsam Cameram Piegiara HTung. A. Actualis 
Consiliarius , et ad Inc. Tabulam Regiam Judici- 
ariam aeque sedem et votura habet. — Spliaera 
activitatis Directoris Causarura Regalium eximia, 
arapla, et ardua, ex praecedentibus abunde pa- 
tet. Idem enim non tantum cuncta Juridica Fi- 
scum 11. generatim et speciatioi concernentia Obje- 
cta' immediato inlluxu , et awctoritate sua mode- 
ratur, et pertraciat ; sed etiam saepe in ea quo- 
que , quae Juris Publici et Politiae sunt, activi- 
tate et opinione sua influit. — Novus Director, 
ad lites novitus evocari non debet , 1792: lO. — 
Directorem, vel Vice- Directorem, in Ofliciis pro- 
cedentera, verberans , arestans, interimens , antea 
notam Infidelitatis incurrebat , 1715: 55, nunc 
caput amittit 1723: 10. J 2. 11. $5. Si tamen 
Causarum Regalium Directorem mulieres , vel 
Ecclesiastici verberent, arestent, vel interimant , 
lii in emenda Capitis dumtaxat convincuntur. 
1723: 10. § 7. Directoris officio salarium qurcjue 
ex proventibus cameralibus solvi so itum , et alia 
etiam beneficia, adnexa sunt. fdem extra officium 
tam in personalibus, qu«m iniealibus, ii-dem 
juribus quibu>« alii regni JNobiles, j^ubest. 1556:37. 
1715: 41. 1723: 51. 



INDEX RERUM ALPHABETICUS. 

Academia Eniditoiuni Hung. •• §. 33. 

Academia Militaris *» •• ^» •• 34. 

Acadfeniia Montanu •• •• •• i54. 

Acai-jbiuiae Hegiae *♦ •• ,•• •• 77. 

Administratio Justitiae •• •• .. i2l. 

Administrationes Coronales et Cdiuer. •• 166. 

Aerarium Regium •• •* •• •• i48. 

Agazonum Regalium Magister •• •• 49. 

Amnestia •• •• *• •• •• l44. iVro 4; 

Anbnymus Belae Reg^is Nor. •• •• . 1. • 

Ai-eliaia a Judiciis Montanis •• •• 153. i!i;;.tf .. J 

Archivum Curiale •• •• •• •• 36. * l24i 

Archivifm Regni •• *• •• •• ; 36 

Ariiiorum Praefectura •• •• •• 117. 

Articulus 67: 1791. •• •• •• •• 39. 

A-jyla •• •• •• •• •• •• 144. \ro. 5. 

Augustanae Conf. Res Religion: •• •• 6S. 

Aula Regia •• •• *' •♦ •• 4i. 

Aula Reginarum •• •• •• •• 56. 

Aulae Regiae Famiiiares •• •• •• 54. 

B. 

Banderia •• •• •• •• •• 25. * 2f>, 

Hanus Croatiae •• •• •• •• 47- 

Rarones Regni Ordinarii •• •• •• 42. 

Baronum Regni FunciioneiS •• •• 43. 44. 

Bona Coronalia •• •• •• •• 146. 

Riina Fiscalia, sive Cameralia •• •• 147. et ** 

Bona Patriiiionialia •• •• •• 147;,* 

Bona Poliiico Fundationalia •• •• 8SJ. * 

C. 

Camera .Retiia Hutig. A. •• •• ♦• lOi. — 163. 

Camerales Aiiiiidistr ♦ iunes •• •• IGG. 

Cameralia Houa •• •• •• •• 147. 

Camerhrii Regii •• •• •• •• 53. 

Cancellaria Regia Ilung. A- sive Major \ii'u 97. l3j/ 

Cancellaria Regia Minor •• •• •♦ 133. 

Cassa Piegnicwjaris sl-, e Fiuulus piibl. ♦• 30. 

Cailfedrales Scholae •• •• •• Su. 

ii 



II 

Causae Fisci |{egii •• •• •• $ 175. 

Civitates Liberae Rfi^'iae •• •• •• 20. 102. 

Classes Proventuuin PubL •• •• 14.'). 

Clenodia He^ni •• „ .•• •• •• i7. * 

Collatio Civiiatis Liberae 4iegiae •• 2o. 

'Collatio Indigenatus •• •• ♦• 19. 

Collectiones Lotteiiales •• •• •• 94. 

Comnierciuni •• •• •• •• 31. 

Comnlissarintus Provincia!is •• •• liS* 

Conimissio Neo-acquistica •• •• 147. *** 

Coniniissio IStudioruni Gieniial. •• •• 72. 

Connfatensia fora •• •• •• •• 12s. 

Comitatus •• •• •• •• •• KM. 

Coniitia llegni •• •• •• •• 14. 

Comitialia Jura Fisci Rej,Mi •• •• l77. 

Conditiones Anonymi Beiae Reg. No?. •• 1. * 

Coufinia Hungarica •• •• •• •• 1()S. J13 

Connurneratio Portarum •• •• •• 23. 

Conservatio Coronae •• *> •• l^. 

Conservatores Coronaft •• . «. •• l7. 

Consilium Reglum Loc. Hung. •. •• 98. 

Conslitutivuni Regni Hung. .. •• 1((. 

Constitutivum Portae •• ... •• 23 * 

Contributio •• •• •• •• •• 22. 

Convictus •• •• •• •• •• 79. 

Coronales Proventus e\ bonjK •• •• 146- 

Crimen laesae Majestatis •• •• •• in'J. 

Criniinalia •• •• •• •• *• 1 14. 

Croalia •• •• •• •• •• I0. 

Croatiae Objecta pol. •* •• •• 1()6. 

Cunianoru.iu Dis'i-ic:us •• .• •• 1()3. 

Curia Rngia '.• •• • 124. 

D. 

Dalnia ia "^ •• •• •• •• •• 10. 

De[jartanienla Canieiae Rcgiae "•• •• 1(")^. 

Departamenta Consilii Regii "•• •• *J <• 

Depositoria •• •• •• •• •• 12()» 

Diaeta •• •• •• •• •• 14. 

Dicasteria ]>olilica •• •• •• •• 95. 

Disriitatf-s Lcclesiasticae •• •• .. 59. 

Dijiioma InHUguraie •• •• .. 4. 

l)irecl«»rt'S Sch(rlaruni •• •• •• 74. 

Directoris Causarum R, Dignilas •• 178. 

Disciplina Militar.is •• •• •• 1 lO. 

Districns Cunfanoniiu et Ja/iguin •• 103. 

• • •• Li!ciarii •• •• •• 73. 



m 



Districlus Vf. Oppido.utn Flajdon. 
• • XVI. Oppidorum Scepus 
Doinus Correcforia •• •• 

• • Fiduciari:<e •• •• 

• • lle^nico^ares •• •• 
Donationes llegiae •• •• 

E. 

Kcclesiastica Res Evangelicorum • 

• • Graeci-Hilus Nonunit. 

Graeci-Kili.8 Unitorum 

Ecclesiasticae Dignitates •• •• • 

Rf^ucatio Juventuiis •• •• • 

l^lectio Cnnservatoruni Cornnae •• • 

l'2lectio Palatini •• •» •• • 

f'qui1es Anrati 
Excessus pulilici •• •• •• 

Executiva Potestas •• •• •• • 

Exemti a Tricesimis •• •• • 



10/i. 

10.5. 

90. 

36. •« 
136. 137. 



60- 

68. 

67. 

59. 

29. 

17. 

16. 

51. 
171. 

15. 
|58. 



122. 



Eabricae Militares •• •• 

Familiares Aulae Hepiae •• •• r 

Fidei Comissnm 

J'iduciariae Doimis •• •• •• 

Fiscales Reirii et Camerales 
Fisci Regii bona 

Fisci R. Correlatio cum Exc. CaineraHu" 
Dignitas •• •• 

Jura Comitialia 
•• Jura circa bona •• •• 

Casus iSotae Inf. • 

, •• Excessus pnblicos 

Fiscales •• •• • 

Personain Hegiam 
•• •• Successioiips •• • 

•• Obligationt'8 

•• Origo •• •• •• 

Fiscus Rejiius ejusq- Ofticii Sphaera • 
Fora Comiiatensia •• •• •• 

Foe(5pra 

Forni.i .iii(iicioi iiin •• •• •• 

l"in ;im liogiiuiiiis limilata. 

KdriiiM Ci\icu n •• •• •• * 

Foruiii Sodis Doininalis 
Fiinclioues !'aronum He<;n: 
Fiinrlniucnlalfrs liPji^cs R;'f;ni 

l L ' 



120. 

51. 

142. 

sy. 

175. 
147. 

l7G. 
178. 
177. 

1:2. 

i7()- 
171. 
175. 

ir,9. 
17.i. 
17/,. 
1-'>7. 
ItiS. 
12S. 
110. 
IT). 
2. 
loO. 

i;5i\ 
1. 



M- 



JV 

Fundatianes in Generp •• •• •« § 66.87. 

• • Pu!>Iico Poli(ic»e •• •• 88: 

Fujidus Puhlicus -«• •• •• •• .'iO. 149. 

Rcligionarius, Studiornm ot L^niversifatis 88. 

G. 

Gallicia lO 

Graeci-Hiius Nonnniti •• •• .. 69. 

• • Uniti •• »* •• •• 67, 

Gramnialicales Scholae •' •• •• • 76. 

Gratinualia •• •• •• •• •• 144. 

Gravaniiqa F.cclesiaslica •• •• •• 65. 

• • Regni •• •• •• •• 38.' 

Guhernium Fluminense *• •» •• 107. 

Gymnasia •• •• •• f{ •• 76. 

H- 

n.ijdonicaHa Qp|ii'Ia •• •• •• 104« 

Helveticae Cnnfessioni Add. •• •• 68. 

Honnrsrium Regum ef Reginarnm •• 5. * D 

Homo Regius et Capifnlaris •• •• 13?. 

Hungnria •• •• •• *' — 1t), 

HungariHe Insignia •• •» •' ^° 11« 

J. 

.Tanitoru,m Reg^f^lium IVIagisfer •• •• 50. " 

Jazigutu Districfus •• •• •• 1*^3. 

Indigenqtus Collaiio •• •* •• 'y- 

Insignia Reg:ni •• •• " ** ^^* 

Institutum Coecoruu) •• ' •• •• 93. 

.. Pensionale •• •• •• ^'^- 

• • Surdonuitnruni •• •• 91- 
Insurrc^tio •>• •• .... 

Jntertentio Militine IM- 

Judaica Religio •• •• " ** ^*'; 

Judex Curiae ^iegiae •• •' •• 46. 

Judicatus Cam^rHe llegiae •• •• l03. 

Judicia Milifaria *• " •• •• 11"^- 

Monfanislica • 28. 157, 

Jura P^^latini r? 43. 

Raginarum «• •• •• •• '-^* 

.. Regjs Comitiulja •• •• •• 12.13. 

'.. o. Majestafica •' •• \' 12. 

«. in MonC;inis(icJs •• •• 150, 

Rftoftlia ".. -r ••. 1*^'- 

o. •• llespnat:» *° •" '° *^' ^^' 

ilycH Cjiin!n»lfH el gra1int\. 1H. 



'i5. 11 



V. 



Jura 1?- circa.Donationes «• § 

Jnsurrectiones •• •• 

• • Nobilitatem 

Trivile^ia ♦• *• '• 

Jns belli et j^acis •• *• 

Jus Glatlii 

Jus Rejjium circa Legationes, fnedera v 
• • TransitUi •• 

Scholas, fnndat ♦• 

Jus Patronalus 
•• Piaceli •• •• •• •• •• 

• • Prohibendi •• •• •• 

Hogaliaruni •• •• 

Sf^tarium •• *• •' •• 

• • Statutis Synodalibus insp^ciendi ♦? 

L. 

Laurea Virtulis militarjs •• •• •• 

Le^atinnes •• •• •• •• •• 

Leges Regni fsindament. •• •• •• 

Leges Montanisticae •• •• •• 

Leges, quibus Rex populo . et populus Reg< 

qhstringitur •• •• •♦ •• 

Legislatoria Potestas y 

Libertas rreli •• •• •• •• 

Limitats Regiminis forma •;• ^* 

Limites Rpgni •• •• *• •• 

Litorale Hung. •• r» •• •• 

Lodomeria •• •• •• •'■» •• 

Lntteriales Administrationes •• •• 

Ludovicea •• •• •• ^?* •• 

Lustratio Nobillum •• •• •• 

Lycea •• '• •• ♦• •• 

M. 

Majestgtica Jura Regis •' i"? •• 

Mandatum Saivi Conduclus 
Merces prohibitae ^* <• 

Militaria Judidn ■.• <)• 

Militari* Pisciplina -*• 

• • Laurea *• 
Milites Confiniarii i» ''° - 

Militia Stabilis •» f. 

MiJitiae Intertentio <<» 

Minerarum Cultura *>' 

IMod* pt titnli. f|iiibu« Donat, R. cujforiiniur 
■^*ndi . rjnilto.s .'i»nbi!it;js roni^rtl\r ". 



136. 
IIL 
139. 
141. 

109. 

144. >>o. L 

110. 

71. , 

5.«. 
60. 
61. 
62. 

|44.Xro. 2, 
64. 



115, 

iio. 

4. 
2^. 

5. 
15. 
29. 
2. 
32. 
107. 
10. 
9i. 
34. 
26. 
77. 



12. 
144. 

157. 
119. 
116. 
115, 
11.^. 

H2. 

114. 

150, 



^>o. 6i 



VI 

Monarchicae llegiminis forma •• •• § 1< 

Montana Academia •• '*».' •• l54- 

• • Jadicia •• •• •• 132. 

•• Officia DistrictuaUa •• •• 15|- 

Montanac Civitates •• •• •• I50. *** 

• • Hes •• •• •• i* 150. •' 

Museum Nationale •• •• •• 35. 

N. 

Nobilis Turma Praeloria •• •• ••55. 

Nobilitatis Collatio •• •• •• 140. 

Nota rnlidelitatis \» •• •• •• 170. 

Q. - 

Objecta Gen^ralia Juiiuni Reg. -f!! . •• 40. 

ObjecU poiitica in Slav. •• i»:.r«{iif .hia 106- 

Obli^aliones FiscJ Regii •• •» •• l74. 

Ocnlista Regni •• •• •' •• 7». 

Officia Montana Districl. •• •• I5l. 

• • subalterna ad Ex. Cam. H. •• 165. 
OfficMHU Hevisorafus Librorum •• 86. 
Oppida Hajdonicalia •• •• .,^ !*•. ^04« 

• Scepusionsici •• •* "' ''••' 105. 
Ordo Militaris Therpsianus •• . •• ll5. "* 

• • Sancli Sfephani •• •• '.% ■ 51. 

Ordo Fisci Regii •• •• •• 167. 

Origo iVJonarchicae Regim. Formae •• 1. 

P. 

Paiatinus Regni •» ?»- •• •• l5. l6. 

Partes Regni Hung. •/, •• •• 10» 

Patronatus Jus •• •• •• •• § 58. 

Pensinnale Institutum •• •• •• 92. 

Perosnalis Regius •• •• •• •• 133. 

Placeti Jus •• •• •• •• •• 60. 

Politica Objecta Croat. et Slav. •• •• 1()6. 

• • in Confiniis •• •• I08. 

• • •• in Litorali •• •• 107. 
Portarum Connunicratio •• •• •• 23. 

• • Constitutivum •• •• •• 23. 

Postalis Res •• •• •• •• 160- 

Postulata et Grav. Regni •• •• 38. 

Potestas legislativa , execufiva •• •• 15. 122. 

Praefecforalus Camer. et Coron. •• 166. 

Praefecturae Armoruni •• •• •• ll7. 

Pr<tium Salis •• •• •• •• 2|. 

Privileffia Diversa •• •• •• •• 141- — l43^ 

Prodirectores Scholarum •* •• •• 74« 



VII. 



Prohibitae nierces 
rrohibendi Jua 
)'roposiiionis Ileglae 
Protoniedicus •• 

Proventus Cameralea 

• • Coronales 

Postales 

• • Ilegni Coniniunes 

• • Regni speciales 

• • Tricesinjales •• 
Provenluuin Publicorunt Classes 



lu.-i 



Quantuni Contributionale* 



Q. 



K. 



Itectificalio Portarum •• 

llagalia Jura •• •• 

Hegaliaruni Ju8 •• •• 

Regiuiinis f<!rnia Monarcb. 
Reginaruni Jura , aula •• 

Hegna ad liung, spectantia 
Regni Barones Ordinarii 
• • Clenodia •• •• 

•• Insignia ••" •• 

•• Liniiies •• •• 

•• Provenlug •• •• 

R(!gulanientuni Militara 
Religio JuHaira •• •• 

Religiones E\angelicae 
ia iiiingaria 
Res Postalis 
•• SaJin;ii'S •• •• 

•• Tricesinialis •• •• 

Rex Hnng. qua Judex R. Ord. 

•• ijua Judex aiJiJeliatori 

S. 

Sa';is Pretium . Res ^alinaris 
SeniJnarium Genj^rale Pesii. 

• • Pazinanitaruni 

Septeniviralis Tabula 
Si«illa He-is 

Scholao CaUiedralos et Ca|>itn!are 
i* Kvan^rlieornm •• 



157. 
61. 
37. 

78. 
141. 

146. 
l60. • 
148. 
1/|9. 
156. « 
145. 



22. 



23. 

146. 
6'i. 
1. 
9. 56. 

lo. 

<t2. 
17. 
ll. 
32. 
148. I4y- 



148. 

70. 

68. 

5-. 
160. 
155. 
155. 
131. 
134. 



2l. 155. 
81. 

82. 
123. 

8. 
80. 
85. 



viir- 

• • («raniiuaticales •• •• , •• § 76« 

• • Graeci-Kitus Nonunitoitiuii •• «^- 

• • •• •• tJnitoriuii •• 83. 
•"• in genere •• •• •• •• 66. 

•• Nationales > yernaculae , Capi- 

taleSj Noiinales •• •• 7r>. 

Slavoniafe •• •• •• <•• •• ''0. 

Slavonia^ Objecta Politica •• •• 106. 

Societas Eruditorufii •• •• •• 33. 

Siatutio •• •• •• •• -.'V* 24, \.j6. 

otatus Cabinetrnm •• •• ^ *• 1«j-. 

Status et 00. Fiegni j eoruui.TiluIus •• 3. ?. 

Personalis Cainerae Regiae •• I61. 

• • •• Cdn(5ellariae llef:'. •• 97; 

Consilii liegii •• *• KH). 

Statuta Synodalia •• •• •• •• 64. 

Slipendia Regia «.» ••. 'r •• "9. 

Studia Philosopbica .. ••. %* •• 77. 

Studioruiu Coiuiaissio. Grciu. •• •• 72. 

Subsidia •• 1» ^4. iH 

Successlo l^egiiiu ia Hung. •• ** 6. 

Succes.sio H. FLsci •.•. •• •• •• 173. 

Suppletatio Miiitaris •• •• •' 24. 

Surdouiutorujii liislitutuiu •• ** 9^- 

Synudalia Statula •• •• •• •• 64« i 

T: 

Tabula Banahs •• •• •• •• 1-2^. 

• • Districtualis •• •• •• 12f). 

• • Judria Reguoruin Slav. •• •• 12?. 

• • Kegia Judioiaria •• •• ♦• 124, 

• • Septeniviialis •• •"• •• 'i^^- 
Tarifa Tricesinialis ••' •• •• •• I''-'- 

Tavernicoruiu Reg. Magister •• •• 48. 

Tirones •• •il- ^U 

TiUili Dnnationuin •• •• •• *• 13t- 

Titulus Reois et S atuuni atq. OO. Re^Mji 7. 

Transiiusad alius ileligiones •• •• <'3. 

Tricesimalis Res •• •• •• •• 15*). 

Tarifa •• •• l'»')- 

Turnia Praeto'ii,i ilung. •• •• " ^^' 

u. 

IJnivcriitas Regia Scieutiaruui Hunj.-:. •• 7s. 

Urbariunr •' •• ** ** " '•^~' > 

Vrbura •• • " t5t).- * 



Noniina Pl. TT. Dominorum Prae 
numerantium. 



Andreanszky Ant. Jur. Advoc. 

Antalflfy Jos. L. R. ac IVIont.' Cir. Scheninitz. Ord. Nnt. 

Bajtsy Car. L. R. Civ. Budensis ord. Fisc. 

Balasy Aug. ad Exc Cam> R. Ilung. A. Consiliariui. 

Beleznay Joan. Come^ de Eadem , compl. I. Cott. T- I» 

AssesSor. 
Benyey Lad. Cur. Adv, 
, Blasko Thomas, Cur. Adv. 
Boleman Joan* de Dezse'r. Jur. Adv. 
Bnjanovits Corn. de AggtelekjCorapl. I* Cott. Aaseasor. 
Cammergrafiatus Officium Reg. per infer. Hung. Supre- 

mum in Montanis. 
Campione Ant. L. R. ae mont. Ciltis Cremncziensis v= 

Fisc. 
CMntalan Steph. Jur. Adv. 
Czismazia Georg. ad L Tab. Disfr. CIs. Danub. Paupe« 

rum Adv. 
Dedinszky Steph. I. Cott. Csanad. Aasessor. 
Drexler Andr. Jur. Adv» 
Eggenberger Joseph. Bibliopola Pestiensig. 
Eotvos Paulus, ad Exc. Cara. R- Hung. A. Consiliarius. 
Farnik Car. Cnrialis Adv. 
Fejes Joan- Cur. Adv. 
Fessel Aug. Patvarista. 
Forgats Alex. Comes. 
Freyseysen Christ. L. R. ac mont Cittii Creranltz Jaf. 

Not. 
Fiiredy Lud. Jur. Adv^ 

Gaal Joan. Procuratoriae I. Cott. Pesf- Praeses. 
Gabory Ant. Supr. Cammergr, Offi. ref. Assessor- 
G^czy Petrus. de Garamszeg. I. Tab. Cis- Danub. S' As' 

•essor , et Ablegatus Diaetalis« 



Gegus Sam. CuRm!*'^»/ 

Geqersich Joan. a^ 1. l'al)' Uistr. Ci;». Dan. Adv. 

Gereb, Riid. Cur. Adv. 

Gliyczy Petrus de Eadeni et Assa-K.urth. S. C. et R. A^ 

M. Cons. Aul. et I. Tab. Distr. Cis-Danub. Praefees. 
GomboS Einer. de Gombosfalva, ad Exc. Cam« R. Hun". 

A. Consiliarius. 
Gosztonyi Lud. Compl* I. Cottuum Assessor. 
Hajnik Paui Cur. Adv.j 
Hajnoczy Sam. Ecclesiae A, C. Kiskeriensis Ord« V. D. 

Minister* 
Jablanczy Alex. I. Tab. Distr. Cis-Danub. Not. 
Igaz Sam. Cur. Adv. 

Judicium Montanum R. per inf. Hnng. Dislrictuaie. 
Karolyi Georg, Conies de Nagy-Karoly, S. C. et R. A. 

M. Camerar. 
Karolyi Lud. Comes de Nagy-Karoly S.. C. et R. A. M. 

Camerar. et I. CottusCsongrad Administrator. 
Karolyi Steph. Comes. de Nagy-Karoly S. C. et Ri A 

M. Camexar. . 

Karlovszky Sigism. Cur. Adv. 
Kasselik Joan. Cur. AdV- 
Kaun Joan. Cur. Adv. 

Kelemen Joan. de Szerep , Regius Diveotoralis Fikcaljs- 
Klauser Joan. ih Gymn. A. C. Sclvciiinitz Philosopiiiae 

Auditor. 
Kozak Andr. Cur. Adv. 

Kmetthy Jos. in Gymn. A, C Scheiiin» Piiil. Auditot". . 
Kutsera Laur. Cur. Adv. 

LBndes Jos. Bipliopola Posoniensis., ,^v». . 

ludng Georg. L Supr. Caniniergrafiatus Offtcii AssQSSor. 
Lanyi Dan. in Gymn. A. C. Scheninitz Philos. Aii(iitoF. 
Lovich Car. ad Supr. Camergr. Offum Concipista. 
Ludvigh Ignat'/L, H. ac Mont. Cittis Cremniicziensis,ord. 

Fisc 
Majlath Alex. de Szekhely , R. Cameralis FijiG. et plu- 

rium !. Coltum A^ssessor. 



Marcsekenyi Mich. Cur. Adv. 

MaUya.sj^ovszky Emer. K- Canier. Fiscalis ; et p!ur. I. 

Cottuum Assessor. 
Matyus Lad. de Domony , Tab. Adv. 
Mentler Albert. Distr. Sellyensis Praefectus , et conipl. 

!• Cottuum Assessor. 
Mihalyli Ant. Cur. Adv. 
Miksd Paul. Cur. Adv. 

Mocsonji Joan. de Feny, conipi. I. Cottuum Assessor. 
j\agy Ant. Keg. Censor Librorum. 
IVagy Car. Medicinae Doctor. 
Palffiy Jos. Comes ab Erddd , I. Tab. Distr. Cis-Danub« 

Ilon. Assessor. 
Paltso Andr. Curialis Adv> 

Parczer Joan. ad Exc. Cam. R. Hung. A. Consiliarius. 
Perger Joan. Cur. Adv. et Hung. Jbocietatis Eruditor. 

Ord. Membrum. 
Petrovits Frid- Societatis Erudit. Hung. Ord. Membrum. 
Piperkovits Petr. I. Tab. Pt. I. Jur. .\ot. 
Podhorszky Ant. Aulae Hegiae Familiaris. 1. Tab, Distr* 

Cis-Danub. Assessor. 
Polatsek Ignat. Bibliopaegus Temesvariensis. 
Pronay Alex. L. Baro de Tdth Prona et Blatnitza S. C» 
et R. A. M. Camerar. Ecclesiar. A. ('. iSupremuii 
Generalis Inspector. 
Pronay Albert. L. Baro de Tdth Prona et Blatnitza. compl. 

I. Cottuum Assessor. 
Rakoczy Andr. I. Cottug Pest. ord. Fisc. 
Kitter Carol. Cur. Adv. 
Rokk Const. Cur. Adv- 
Roszner Car. S. C et H. A. M. in Mont. ConsiliariuS;, 

supr. Fodinar. Pracfecfus. 
Rotth Ignat de Galocz, Cur. Adv. 
Sarkozy Emer. I. Cott- Pest. ord. Not. 
Scherer Georg. Cur. Adv. 
Schiller Car. Cur. Adw ct Juris Doctoi. 
Schvarcz Sam. Jur, Caus. Adv. 



Seidei Ant, S. C. et R. A. M. in ReMonet. Con^iiiariiis etc< 

Spech Lud. -I. Dominii Colocen. Fiscalis. 

Steidel Lad. I- Tah. R. \. Jiirat. Not. 

Stercz. And. ad. F.xc. Cons. R. L. Hiing. in Exped. Offic. 

Schechen ISic. Conies de iVmerin , Exc. Cam. Imp. A. 

Vice-Praeses, et Act. Int. Stat. Consiliariiis, etc. etc. 
Szekrenyesy , — Cnr. Adv. 
Szlohoda Mich. L. R. Cittis Pcst Senator. 
Sztehlo Joan. Eccles. A. C. Petrovacz. ord. V. D. Mi- 

nister. 
Teleki Lad. Comes de Sze'k. 
Thuranszky Volfg. de Eadem Jur. Adr- 
Tuczentallfer Alex. Jur. Caus. Adv. 
Uhrinyi Paulus Jur. Adv. 
Vachter Felix, Bibliopola Tirnavien.sis 
Vasarhelyi Sani. Cur. Adv. 
Verhovszky Mlch. Cur. Adv. 
Zay Car. Comes de Csomor , pprppfuu8 in Zay-Ugrot/ 

S. C. et R. A. M. Camerarius et I. Tab. Dist. Cis- 

Danuh. Supern- Assessor. 
Zerdahelyi Jos. S. C- et R A. M. Camerar. I. Tah, 

Distr. Cis-Danub. Assessor. 
Zichy Car. Comes de Vasonkeo, Act. Int. Status Cons. et 

Exc. Cam. R. Ilung. A. Praeses. 
Zmeskal Maur. I. Coftus Arvensis ord Judlium . et Ab- 

legafus Diaefalis. 



O 



wuii Ci I iOKfO 



JN Blaskovits, Alexander 

2061 Status politico-juridic-us 

B5 incliti Regni Himgariae 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 



UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY