Full text of "Syngramma periodikon"

ο 



ΕΝ ΚΩΝ^ΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ 



ΕΑΑΗΝΙΚΟΣ ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΙ 



Η^ιΚ^^ κ 



ΣΓΓΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΟΙΙΚΟΝ. 



ΤΟΜΟΪ Η'. 







ΕΝ Κβ^ΣΤΑΝΤΙΝΟΓΠΟΛΕΙ, 

ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Α. ΚΟΡΟΜΗΛΑ. 
('ΟΧω Πε|χπτοπ«ζάρου ΆριΟ. 11). 

Ϊ87ί 



δ' 

ΠΑΣΠΑΛΛΗΣ Δκιμητριος, τραπεζίττι; έν Κ/πόλει. 

ΠΥΛΑΔΗΣ Βαβίλειος, λόγιος ΐν κ/πόλει. 

ΓΑΖΗΣ Δη|Αητρ•.ος, διευθυντή; του ίπι των εξωτερικών 'Γποοργείου τη; Έλλάδο;. 

ΣΑΒΒΑΣ πασσα; Ίωάννιι;. 

ΣΟΦΟΚΛΗΣ Γαβριήλ, Σχολάρχγι; τή; ίν Σταυροδρο[χ.ί(.ι Σχολϊί; ττί; Παναγία;. 

7 ΧΡΓΣΟΒΕΡΓΗΣ Γεώργιο;, χαθηγητης. 



ΤΓ^ί^,ΚΊΓΜί^Ι^ ΛΜΕ^ΙΙ^ΜΙ. 



"Ετο; έΛλογίίς. 

αγέλαστος Δίΐμοσθένϊΐς, ε{Απορος Ιν Κ/πόλει. 1 873 

αγέλαστος μ. Σταμάτιος, ε[Απορος ίν κ/π6λει. 1871 

ΑΔΑΜΑΝΤΙΛΗΣ Γεώργιος, γρχμ[ΐ.ιχτεΰς τοϋ αγίου Σρωρ.νίτσΐ();. » 

ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ Παύλος, εριπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΪΒΑΖΙΛΗΣ Νικόλαος, Γεν. Πρόξενος τΫίς Ελλάδος έν Ίεροσολύρις. 1867 

άκατος Νιχόλαος, ε[Απορος εν Κ/πόλει. 1865 

ΑΛΕΞ:ΑΝΔΡΙΔΗΣ Άθανάοιος, ε[Λπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΛΕΞΑΝΔΡ1ΔΗΣ Ζαχαρίας, ε[Απορος έν Κ/πόλει. 1869 

ΑΛΙΜΠΕΡΤΗΣ Ιωάννης, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1 873 

ΑΑΓ1ΝΑΛΜΑΖΗΣ Ιωάννης, έμπορος έν Άδριανουπόλει. 1872 

ΑΝΑΣΤΑΣ1ΑΔΗΣ Ιωακείμ, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ Παρασκευας, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ Συμεών, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΝΔΡΕΟΥ Χ. Δημήτριος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΝΘΟΠΟϊ'ΛΟΣ Κωνσταντίνος, μέλος τοϋ ανωτάτου συμβουλίου της δικαιοσύνης. 1864 

ΑΝΤΥΠΑΣ Διονύσιος, έμπορος έν κ/πόλβι. 1866 

ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ Σωτήριος, ιατρός έν Φιλιππουπόλει. 1873 

ΑΞΕΛΟΣ Κωνσταντίνος, Γεν. Πρόξενος τής Ελλάδος έν Κ/πόλει. » 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Αθηνόδωρος, ιατρός έν Έλιουπόλει (Άίδινίοι). 1871 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Καλλιάρχης, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Περικλής, έμπορος έν Κ/πόλει. 1870 

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Χα. Απόστολος, έμπορος έν Ήλιουπόλει (Άΐδινίοι). 1873 

ΑΡΓΥΡ1ΑΔΗΣ Δημήτριος, έμπορος έν Φιλιππουπόλει. 1871 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Αλκιβιάδης, έν Κρηττι. » 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Γεώργιος, μέλος τοϋ γραφείου των μεταφραστών έν κ/πόλει. 1870 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Σταυράκης, μέγας Λογοθέτης έν Κ/πόλει. 1 86^ί 

Αριστοκλής Ιωάννης, μέλος τοϋ Συμβουλίου έν τω 'Υπουργίίοι της Παιδείας 1861 

Β 

ΒΑΛΛ1ΑΝ0Σ Μ. Β., έμπορος έν κ/πόλει. 187^ 

ΒΑΛΣΑΜΟΣ 1., μεσίτης έν Κ/πόλει. » 



"Ετος έκλογτ,;. 

ΒλλΤΑΤΖΠΣ Μ'.λτιάδ/,ς, τραπεζίτης εν Κ/πόλε-,• 1871 
ΒΑΜΒΑΚΗΪ Νικόλαος, ε(χπορος έν Κ/πόλει. » 

ϋΑΙιΚΚΙ! ΛΗ'Π'ΐ],, τραπεζίτες έν Κ/πόλει. 1873 

ΒΑΡΟΤΣΗΣ Κ., ϊατρος έν κ/πόλει. 187ί 

ΒΑΣ1ΑΔΗΣ Ήροκλη;, ιατρός έν κ/πόλει. 1^61 

ΒΑΣΣΑ έφένδης, διευθ. τίίν Τροχιοδρόμων έν Κ/πόλε'.. 1873 

ΒΑΦΕ1ΑΛΗΣ Γεώργιος, δημ,οσιογράφος έν Κ/πόλει. 1868 

ΒΑΦΙΑΔΗΣ Απόστολος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1861 

ΒΑΦΙΔΗΣ Αναστάσιος, διδάσκαλος έν Χαρταλιρ-τ,. 1872 

λΥΕΙ^ΒΑΟΡΙ ΑΐΐβΐΐδΙϊη, ιατρός έν κ/πόλει. 1873 

Βελισάριος Γεώργιος, έμπορος έν κ/πόλει. 1872 

Βελισάριος Ιωάννης, » » 1873 

ΒΕ1ΊΣΗΣ Ίωάννγ)ς, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1871 

Βερναρδάκης Αθανάσιος, οίκονο^Αολόγος έν Αθήναις. 1870 

ΒΙΚΕ.νΑΣ Δ., τραπεζίτγι; έν Λονδίνω. 1872 

ΒΛΑΣΤΟΣ "Αντώνιος, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1801 

Β0Δ1ΖΑΣ Ι., [χεσίττ,ς έν κ/πόλει. 1871 

ΒΟΥΡΟΣ Περικλής, έ|Απορος έν Κ/πόλει. 1867 

ΒΟνΤΪΡΑΣ Σταυρός, δίΐ[χοσιογράφος έν Κ/πόλει. 1866 

ΒΡΕΤΟΣ Ίωάνν/ις. » » 1871 

Γ 

ΓΕΝΙΔΟΥΜΑΣ Δημήτριος, έν Κ/πόλει. 1861 

Γεννάδιος ι , β'. γραμμ. της Έλλ. Πρεσβείας έν κ/πόλει. 1872 

ΓΕΡΑΡΔΟΣ Κωνσταντίνος, βιβλιοδέτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Σ. Γ., έμπορος έν 'Ρουχτσουκίω. 1864 

Γ1ΑΝΑΡ0Σ Θρασύβουλος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1867 

ΓΚΙΩΝ Ιωάννη;, διευθυντής Άσφαλ. Εταιριών έν Κ/πόλει. 1864 

ΓΚΙΩΝΗΣ Μιχαήλ, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΓΚΙ01•Μ0ΥΣΓΚΕΡΔ\ΝΗΣ Μ., έμπορος έν Φιλιππουπόλει. 1861 

ΓΚΙΟν.ΜΟΥΣΓΚΕΡΔΑΝΗΣ Αθανάσιος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. 1871 

γλύκας Νικηφόρος, Μοτροπολίτης "Ίμβρου. 1872 
0111ΜΒΑ('.Η Ο. καθηγητής έν τω Αύτοκρατορικω Λυκείω Γάλατα Σεράϊ. » 



υΑΙ)ΙΑΝ ΑγΙΪΙΙ ΕΚηΐιΙί, πρόεδρος του Ί'. τμήματος τη; Δημαρχίας. 

ΔΑχ\.ΛΑΣ Γεώργιος, δικηγόρος έν Κ 'πόλει. 

1)ΚνΕΑΓΧ Είπΐΐι•, διευθ. τή; Αύτ. Όθ. τραπέζης έν Κ/πόλει. 

ΔΕΚΑΣΤΡΟΣ Αύγουστος, τραπεζίτης έν κ'πόλει. 

ΔΕΛΛΑΠΟΡΤΑΣ Βρασίδας, έμπορο; έν Ταίγανίω. 

ΔΕΠΑΣΓΑΣ Νικόλαο;, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 

ΰΕΗΕΝΊΉΑΙν Ειΐΐΐαηΐ, γ?αμμ. τή; Γερμ. Πρεσβείας έν Κ/πόλει. 



187 


1 


» 




187 


2 


» 




187 


3 


187 


1 


187 


'2 



Ετο; έκλογίίς. 

ΌΕΤΗΙΕΚ Ρ1ΐ. Ο. Ρ1ΐ., διευθ. τοΟ Αυτοκρ. Μουτείου εν κ/πόλει. 1866 

ΔΗΜΑΔΗΣ Κωνσταντίνος, αρχιτέκτων εν Κ/πόλει. 1871 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Αθανάσιος, κχθηγητγις Ιν Χ«λκγ)δι$νι. » 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Α. Γ., γεω[/.έτρ•«; έν Κ/πόλει. » 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Ξενοφών, έΐΛπορορράπτΥΐς έν Κ/πίλει. 1873 

ΔΗΜΗΤΣΑΣ Κωνσταντίνος, ιατρός έν Άδριανουπόλει. 1871 

ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΟΣ Γεώργιος, διευθυντής Άσφαλ. Εταιριών έν Κ/πόλει. 1872 

ΔΟΥΝΙΑΣ Λεωνίδας, φαρρ,ακοποιος έν Κ/π6λει. 1871 

ΔΡΑΚΟΣ Δ., [Λεσίτης έν Κ/πόλει. » 

» Νικόλαος, (χεσίττ.ς έν Κ/πόλει. 1873 



Ε0\νΑΗ0^ί Ο^^ΚΑΗ, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1871 

Ε2ΑΚ0ΥΣΤ0Σ Πέτρος, (ΑΤΐχανικί)ς έν Κ/πόλει. 1872 

Ευγενίδης Δγι^ιοσθένης, τραπεζίτης έν Κ/πόλε, ελεγκτής της Γ. Εταιρίας τοϋ Όθωμ. κράτους. 1871 

ΠΛΗΘΩΜΔΗΣ Δ,, δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. 1872 

Πχ\ΗΘΩΝΙΔΗΣ Κ., » » 1871 

πολύκαρπος, Ιεροδιάκονος έν Κ/πόλει ^^^2 

πολυμερής κ., γραμματεύς τοϋ Έλλην. Προξενείου έν κ/πόλει. 1871 

πότους Μιλτιάδης, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. Ί ^73 

ΠΥΛΑΔΗΣ Βασίλειος, λόγιος έν Κ 'πόλει. 1861 



ΡΑΓΚΑΒΗΣ Ρ. Αλέξιος, έμπορος έν κ/πόλει. ^^^^ 

ΡΛΖΗΣ Αριστείδης, μηχανικός έν Κ/πόλει. '^' 



ιβ' 

"Ετος έκλογίις. 

ΡΑΖΗΣ Δημήτριος, Διευθυντίις τοΰ υπουργείου τών εξωτερικών εν Αθήναις. 1861 

ΡΑΛΛΗΣ Στεφ. Αλέξανδρος, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1872 

ΡΑΛΛΗΣ Στέφανος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1863 

ΡΑΦΑΗΛ Ταφαήλ, τα[Λίας της Έλλην. Πρεοβείας εν Κ/πόλει. 1867 

ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ Δημήτριος, διευθυντής τροχιοδρόμων έν Κ/πόλει. 1871 
ΡΟΔΟΚΑΝΑΚΗΣ Ν. Ι., έμπορος έν Έλιουπόλει (ΆϊδινΙω). » 

Ρ01Ζ0Σ Αύγουστης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΡΟΣΟΛΥΜΟΣ Αθανάσιος, έμπορος έν κ/πόλει 1871 

ΡΩΣΣΕΤΟΣ Ιωάννης, εμποροϋπάλληλος έν κ/πόλει. 1873 

ΣΑΒΒΑΣ Πασάς Ιωάννης. 1861 

ΣΑΠΟΥΝΤΖΗΣ Αθανάσιος, έμπορος ίν κ/πόλει. 1872 

ΣΑΡΑΚ1ΩΤΗΣ Βασίλειος, διδάκτοιρ της ιατρικής έν Κ/πόλει. 1865 

σαράφης Αριστείδης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1869 

ΣΑΡΔ1ΝΣΚΗΣ Κ., δικηγόρος έν κ/πόλει. 1868 

ΣΑΡΔΙΝΣΚΗΣ Ν., διοικητής Σφακίων Κρήτης. 1872 
ΣΑΡΡΟΣ Γ., διδ. της νομικής καΐ δικηγόρος έν Κ'πόλει. » 

ί^ΙΙΑ\ν λνΐΙ,υΛΜ, έμπορος έν κ/πόλει. 1873 
ί>ΑΧ ΟΙΐίΙΓίβίί, Πρόξενος της Αύστρουγγαρίας έν Δυρόχ^ίω. » 

ΣΒΟΡΩΝΟΣ Αντώνιος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 
ΣΒΟΡΩΝΟΣ Μ 'Ράλλης, έμπορος έν κ/πόλει. » 

ΣΓΟΥΤΑΣ Δημήτριος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. β 

ΣΕΒΑΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Αλέξανδρος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΕΒΑΣΤΟΠΟΥΑΟΣ Ζωρζής, έμπορος έν κ/πόλει. » 

ΣΕΪΤΑΝ1ΔΗΣ Γεώργιος, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1 872 

ΣΙ2ΜΑΝΟΓΛΟΥ2 Ιωάννης, τραπεζίτης έν Κ'πόλει. 1873 

σιφναίος Ιωάννης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 
ΣΚΕΝΤΟΣ Απόστολος, δικηγόρος έν Κ/πόλει. » 

ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ Στέφανος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1871 

ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ Π , τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΟΡΤΑΝ Σπυρίδων, κτηματίας έν Κ/πόλει. 1872 
ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ Αντώνιος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ Βασίλειος, έμπορος έν κ/πόλει. 1871 
ΣΟΥΛΙΔΗΣ Νικόλαος, υπάλληλος έν κ/πόλει. » 

ΣΟΦΟΚΛΗΣ Γαβριήλ, σ/ολάρχη; της έν Σταυροδρομίω Ενοριακής Σχολής τής Παναγίας. 1861 

ΣΠΑΘΑΡΗΣ Ανδρέας, καθηγητής τών μαθηματικών έν Κ/πόλει. 1864 

ΣΠΗΛΙΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Ε., διευθυντής άοφχλιστικών εταιριών έν Κ/πόλει. 1871 
ί^Γ,11Η0ΕϋΚ1\ Ρ;αΐ1, διερμηνευς της Γερμ. Πρεσβείας έν Κ/πόλει. » 

ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ Απόστολος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ Δημ., ιατρός έν Κ/πόλει. 1872 

ΣΤΛΜΟΥΛΗΣ Αναστάσιος, εμ,πορος έν Σηλυβρία » 



Ετος έκλογϋς. 

ΣΤλΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Δ., διευθυντή; τοϋ εν Χ«λχηδόνι Έλλην. Λυκείου. 1872 

ΣΤΚΡΙΟΣ Π., τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΤΡΟΜΠΟΥΛΗΣ Ν., ιατρός έν Συγη. » 

ΣϊΤΓΡΟΣ Ανδρέας, τραπεζίτης £ν Κ/πόλει. 1871 

ΣΥΡΙΓΟΣ ΛΰιανΟρος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΧΟΙΝΑΣ 'λλέξανδρος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1873 



ΤΑΓΗΣ Άναιτάσιος, καθηγητής και Ιδρυτής τοϋ Έλλην. Λυκείου. 1 869 

ΤΑΓΗΣ θεοχάρης, καθηγητής έν Κ/πόλει. 1872 

ΤΑΜΒΑΚΟΣ λ. Δ., έμπορος έν Κ/πόλει. 1863 

ΤΑ2ΗΣ Βασίλειος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΤΑΞΗΣ Ίο)άννης, λόγιος έν Κ/πόλει. 1872 
ΤΕΤΣΗΣ Ιωάννης, διδάκτωρ τις φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. » 

ΤΡΑΝΟΣ Εμμανουήλ, μεσίτης έν Κ/πόλει. 1870 

ΓΣΑΚΑλΩΤΟΣ Ευστράτιος, καθηγητής έν Τα'ίγανίω. 1871 

ΪΣΕΡΛΕΝΤΗΣ Βελισάριος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 
ΤΣΕΡΛΕΝΤΗΣ Θεμιστοκλής, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΤΣΕΡΛΕΝΤΙΙΣ Σωκράτης, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΤΣΕΡΩΝΗΣ Κωνσταντίνος, δικηγόρος έν Κ/πόλει. 1871 

ΤΣΙΚ.ΑΑΙΩΤΗΣ Στέφανος, μεσίτης έν Κ/πόλει. 1870 

Φ 

ΨΑΜΠ1ΑΤ0Σ Ν., Εμπορος έν Κ/πόλει. '873 

ΨΙχΜΟΣ Δ., διδάκτοιρ της φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. 187-, 
ΦΙΛΙΠΠΟΒΙΤΣ Σωτήριος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. » 

ΨΙΑΙΠΠΟΥΠϋΛΕΩΣ ΝΕΟΦΥΤΟΣ. » 

ΦΛΩΡ10Σ Εδουάρδος, έμπορος έν Κ/πόλει. " 

ΡΗΓΙΥΟΙΕ Α1^^^ι άί', δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. » 



ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ. ^^^^ 

ΟΙίΛΙΙΚΕΙ. 1,01118, καθηγητής έν τω Αϋτ. Λυκείω έν κ/πόλει. 1873 

ΧΑΣ1ΩΤΗΣ Γεώργιος, καθηγητής και ιδρυτής του Έλλην. Λυκείου. 1869 

ΧΑΤΖΗ Χρήστου Χρήστος, διδάκτωρ της φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. 
ΧΕΛΜΗΣ Μιχαήλ, φαρμακοποιός έν Κ/πόλει. 
ΧΕΝ Λεωνίδας, δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. 
Χουρμούζης Μιχαήλ, λόγιος έν κ/πόλει. 
ΧΡΥΣΟΒΕΛΩΝΗΣ Αριστοτέλης, έμπορος έν Κ/πόλει. 
ΧΡΥΣΟΒΕΛΩΝΗΣ Λεωνίδας, έμπορος έν κ/πόλει. 



1873 

» 
1870 
1873 

» 
1869 



ΕΠΙΤΙΜΑ ΜΕΛΗ. 



Α 

Έτος έκλογτις. 

ΑΝΘΙΜΟΣ ~'., ποΜΤ,ν Οίκουΐί.εν',Λο; Πατριάρχ•/;;. 1871 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Ιωάννης, πρεσβευτής Τουρκίας έν Βερολίνω. 1873 

ΑΡΜΕΝΗΣ Βράίλχς, πρώην πρεοβ. τής Έλλ. έν Λονδίνοι. 180ί• 

Β 

ΒΑλΚΤΤΑΣ '[(ι)άννγ;;, δ'.δάχ.τωρ. Φιλ. έν Λον^ίνω. 1874 

λ\Ά(ίΧΚ1ι λν., [)ΐΌί(•^>(ΊΐΓ ;Ί ΙΙαηιΙ^οαΓρ:. » 

ΠΛΙϊΤΗΙ'Ί.ΚΜΥ δ,ΓΐηΙ }1ϋ;ΐίη•, ^ίΐο', τοΰ πανακχδ/,ΐΛίου ένΠαρκιίοις. » 

\νΚΙΙ^ ΙΙΐΊΙΓ., καθηγητής έν Βΐ'δ.ΙΙΙΓΟΠ. » 

λ\ ΙΚί^ΚΙ^ΕΡι ΚΐΊ('(Ιΐ•ίι•1ι, καθηγητής έν τω πανεπιστηαίω Γοτίγγης. 1873 

Βί,ΑΟΚΙ]•, >^(ιιαΐ( .Ιοίΐη, καθηγητής του βασιλ. Ινστιτούτου έν Λον5•νω. 3 

ΒΑΑΛΙΑΝΟΣ Ανδρέας, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΒΑΝ(:ΐ{()ΡΪ (ΐΓ0ΐρ•ί<, Πρεοβ. της Άαερικής έν λονδίνω. 1872 

Β.\]!ΤΠ()υ)ν Μ(•ιΐ(1(•ΐ8ϋΐΗ1 (!., καθηγ. Πανεπ. Έίδελβέργης. 1866 

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Γ., υποδ•.ο•.κητής τϊ.ς Έθν. τραπέζης της Ελλάδος. 1871 

ΒΕΡΝΑΡΛΑΚΗΣ Λτ.αήτρ..ο;, έν Μιτυλήν^. 1874 

ΒΕΡΝΑΡΛΟΣ Χ., ιατρός έν Σμΰρνγ). 1863 

])1ΐ<ίΒΕ Κ., μέλος του Πανακαδημίου της Γαλλίας. 1866 

ΒΕΛΟΚΙΚ Τ. ί>1ΐηΐ1•|, καθηγ. των 'Ελλην. έν τω έν Έδιμβούργω Πανεπιστήμιο). 1868 

νθΓ:υΚ ΜιΊοΙπΟΓ (;οηΐΙ(! (1(•, Πρεσβευτής της Γαλλίας έν Κ/πόλει. 1871 

1>υΚΙ•.Ι!, Πρεσβ. των Ήνωμ. πολιτειών της Αμερικής έν Κ/πόλει. 1862 

]!ΙΊ!Χ()1'Κ ΐΜΐιϋ,•, διευθ. της έν Αθήναις Γαλλ. Σχολής. 1868 

ΒΟυΠ^ΙΑΝ <:., Καθηγ. τοΟ έν Ίένη Πανεπιστημίου. 1870 

ΒΚυΝΕΤ ϋΚ ΡΒΕ8ΒΕ λΥΙίκΙίΐπίΓ, μέλος τοΟ Πανακαδημίου της Γαλλίας. 1863 

ΒΪΖΑΝΤΙΟΣ Σκαρλάτος, λόγιος έν Αθήναις. » 

Γ 

ΟΕΜΜΛ Α(Ιθ11Ό, διευθ. τοΟ Περιοδικού «Βί-νΐί^Ια». 1871 

0ΕΑί)8Τ0ΝΕ λΥίΠΐαηΐ, πρώην πρωθυπουργός ϊν Άγγλίο: 1862 

ΓΡΗΓ0Ρ10Σ V., πρ. Οικουμενικός Πατριάρχης. 1871 

ΰυΐΙΐΝΙΑυΤ, ί>(•οι-('Ιίΐίιν ρ(_τρό(Π(•Ι ΙιοηυΓαίη• ίΐο ΓΑοίκΙόππο οίοί^ 

Ιιΐ:^(Μ•ΐρ{ϊ()ΐΐ8 οΐ ΙχΊΙΐ'ί; Ι,ΊΙινίΑ (Ιο |>ίΐη>ί. 1864 

Δ 

ΑΕΡΚΩλ .νεόφυτος. 1873 

ΒΙϋΟΤ Ρίηΐΐϊΐΐ Αη113Γ0^^<(■, μέλος τοΟ Πανακαδημίου έν Παρισίοις. 1874 

Όυΐ\ΙΑ>^Τ ΐΊικΊτκ'Γ Β^Γοη ά Ναικ'ν. ' 1870 

ΒυΜ( )Χ Γ ΑΙΙη'ΓΙ, διευθυντής της έν 'Ρώμη Γαλλικής Ακαδημίας. 1Η68 

^υΒΕΥ νίοΙπΓ, ;ιιιοί(•π ηιίιιίϊΐη• (1ι• 1'ίη>ΐΓαοΙϊοιι ])ΐι1ι1ί(ΐιΐ(', 1863 



"Έτο; εκλογΐς. 

ΙΙΕ[.;^ΕΝΟΟΚΓ? ΡΓίΐηζ νοη, χ,αθγιγ. τοΰ δικαίου εν Βίρολίνω, 1872 
ΗΕΝΟΕΝ \ν., δβΟΓβΙίΐΓΪο άβΐ ΙπδΙίΙιιΙο άί Οοιτβ^ροηάβηζίΐ ΑΓοΗροΙομΊοη. » 

ΕΟΟΕΚ Εΐϊΐϊΐβ, πιβιηΐ3Γ0 άο ΓΙηδΙΐΙυΙ. 1863 

ΕΙϋΙΙΤΗΑί. ΟαδΙανβ ά\ ηιοηΛΓο άο Ια δΰοίόίβ ΑΒΪαΙίηηθ & Ραΐ'ίδ. 1864 

ΕΙ,ΕΙΟΤ ΗθΠΠ, πρεββ. τής Αγγλίας εν Κ/πόλει. 1 872 

ΕΔΧΕΜ Ώχαίς, Ύπουργί»; τοΰ Έβκαφίου. 1865 
ΕΕΥΕί^υΕ ΟΙΐίΐΓΐθδ, ιηβηιΙ)ΐ•β άο ΓΙηδΙίΙαΙ, ρΐΌίβδ^βιΐΓ αα εοΠβοο άο ΕΓαπεο. 1 866 

ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ξγ)ροποτα[ΑΤ,νός, Άρχΐ(Α. έν κ/πόλει. 1 863 

Ζ 

ΖΑΜΒΑΕΟΙ Γ., χαθγιγ. τ?ις Έλλ. »αΙ Λατιν. Γραρι. εν Βενετία. 1872 

ΖΑΠΠΑΣ Κωνσταντίνος. 1874 

ζαρίφης Γεώργιος, τραχεζίτγις έν Κ/πόλει. 1863 

ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΧρηστάΛ^ς, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. » 

Η 

ΗΑΥΕΤ (ΕΓΠΟίίΙ), χαθηγγιτΫις έν τώ Κολλεγίοι της Γαλλίας, εν Παρισίοις. 1 867 

ΗΕυΖΕΥ Εόοη, καθηγ. εν τη Σχολή των καλών τεχνών εν Παρισίοις. 1874 

Ι 

ΚτΝΑΤΙΕνν (ΟόΠίΤαΙ), πρεσβ. της 'Ρωσσίας έν Κ/π(5λει. 1865 

1ΣΤΡΙΑΣ Δώρα. 1868 

ΙΩΑΚΕΙΜ Β', Οΐκουμενι/.ί)ς Πατριάρχης. 1874 

ΙΩΑΝΝΟΥ Φίλιππος, καθηγητής τοΰ έν Αθήναις Έθν. Πανεπιστη[;.ίου. 1863 

Κ 

ΚΑΛΛΙΓΑΣ Π, καθηγ. τοΰ έν Αθήναις έθνικοΰ Πανεπίίτηαίου. 18/1 

ΚΑΚΑ.ΙΕΑΝ ΤΙΐόΟίΙοΓΟ ΚίΙΙιΊ• νοη Γ)., γερουσιασφο- 
λογικην κατασκευήν" εχουσι δηλονότι κανονι- 
κώς μεταβαλλομένην ρίζαν, και κανονικώς με- 
ταβαλλόμενον τον μετ' αύτης φθόγγον τδν δη 
λοϋντα την σχέσιν κατά το σχήμα η ^ ' γ 



(Κ 

= Γαάϊχ ρίζα) μεταβαλλόμενη, δ = 81ΐίΓΐΧ 
(πρόσφυσις η επίθεμα) μεταβαλλόμενα. 

'Ριζαι χαΐ σχ/ίματισμός αύτώ>-. Τα αρχαιό- 
τατα συστατικά μέρη τών λέξεων τών ϊνδο- 
γερμανικών γλωσσών είναι αί ριζαι. 'Ρίζαν 
έννοοϋμεν συνήθως τους φθόγγους εκείνους, τους 
την ίδέαν φέροντας και δηλούντας έν τη προ- 
κειμένη λέξει. π. χ. το η8 «εΤναι» εΤναι ή ^ί- 
ζα τοϋ »5-ηαί ειμί, ίΐδ-ΐϊ, έοτί, κτλ. Άλλα 
και αί είς σχηματισμον τών στελεχών καΐ λέ- 
ξεων χρησιμεύουσαι προσφύσεις τών ϊνδογερμα- 
νικών γλωσσών έγένοντο έξ άρχηθεν αυτοτελών 
ριζών συγχωνευθεισών άκολούθοις είς έτέραν 
ρίζαν. Πάσα λοιπόν λέξις τών ϊνδογερμανικών 
γλωσσών θεωρείται ως Ιν όλον, όπερ ^αθμηδδν 
1^.1 ^,, — 1 ^..<.>#.\\ι .τΛί'Λ^νι.ητΛ^ί έκ ουΟ &ι- 



έγένετο έκ πλειόνων, τουλάχιστον έκ δύο ρι- 
στελέχους,'π. χ.'στέλ. ναΙν-,"ρίζ. ναΐν, έν. Ι ζών. Έκ τών ριζών τούτων ή μία, ή πρώτη, εΐ- 
ίν. V Ίν-8, γεν. ΥαΙν-Ηδ. κλητ. όμως VίιI^. Πο- Ι ναι ή κυρίως «ρίζα» της λέξεως* αυτή μόνη 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) * 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ. 



δηλοΐ το σ-Λμαινό[Αενον αϋττις, έν (ο αϊ άλλαι 
ώς πξιοσψύσιις (βΐΐΙΙίχπ) ρ,ετά της κυρίο)ς ρί- 
ζης συγχωνευόμεναι όίζαι κατηντ•/;σαν να έκ- 
φράζο)θΐ μ.όνον ττ,ν σχέυιν" π. χ. τοΟ ίΐδ ΙΠΪ 
(εψ.Ι) :ζ ρίζα Λ!ί στιααίνει «είναι» ή ρίζα Πΐα 
ώς πρόσφυσ.ς, ένταϋθα ίσχνανθενσα και λεπτυν- 
θεΧσα εις ΐπί εκφράζει ττ,ν σ^έσιν προς το πρώ- 
τον πρόσω-ον' 1Π;Χ ως ρίζα αΰθυπός-ατος ση- 
μαίνει «ρ.ετρεΧν, νοεϊν, άνθρωπος, εγώ»" ίι^^- 
Ιϊ «έιτι» σύγκειται εκ ρίζ. αδκαι ρίζ. ΙίΙ, = 
αυτός" 1)1ΐαΐ'α-1:ί, «αύττ, φέρει» σύγκειται εκ 
ρίζ. Ι)1ΐαΓ «φέρειν» μετά της ρίζτς ίΐ δεικτι- 
κής σημασίας προσφύσεοις ένταϋθα γενομένης, 
και ΙίΙ, ώς έν τη αδ-Ιί' λ'αΙν-Η (εν. όν.), ρίζ. 
νίΙΚ (λαλεΧν), ρίζ. 80. δεικτική, ήτις ένταϋθα 
ώς πρόσφυσις ίσ/νάνθη εις ίί, και αυτοί καθε- 
ξής. Έν ταϊς άπλοΰστερον κχτεσκευασαέναις 
γλώσσαις όύναταί τις να παρατήρηση έτι προ- 
φανώς τάς βαθμίδας, ας έν ταΐς ϊνδογεραανι- 
καΐς γ>ώοσαις προϋπεθέσαμεν" ώς έν τοΤς 
ανωτέρω αί5 ιπα, αϋ ίίΐ, 1^11α1•-;ι Ια,ναΐν ^ί;ι. 
Έπειοη οέ αί προσφύσεις τών ίνόογεραανικών 
γλωσσών έγένοντο έ' άίνηθεν αυτοτελών ρι- 
ι,ων, έπεται, οτι οε^ονται καΐ αύται την επι- 
τασιν ώς και αί κύριαι ρίζαι. π. χ. 1)1ΐΓ\Γ-;ι- 
ηΐϊ «φέρω» μετ' έπιτεταμένου Η, 1)1ΐαΓ-α-ΙΪ 
δε «φέρει», άνευ αΰτοϋ. 1:ι-ηίΐΐΙ-ΙΪ «εκτείνει» 
και ΐΗ-1ΐΠ-Ι11!18ί «έκτείνομεν», καΐ καθεξής. 

Μέχρι τοϋ<5ε δεν έςηγηΟησαν άρκούντ6)ς οι 
νόμοι της μορφώσεως τών ριζών εν ταΐς ινοο- 
γερμανικαΐς γλώσσαις. Τίνες συνδυασμοί φθόγ- 
γων γίνονται έν ταΐς ρίζαις αυτών; Ήοΰναντο 
έν τη ΐνόογερμανικη άρχεγόνω η6η γλώσση, 
ρίζαι έκ μιας σειράς φωνηέντων να μεταβώσιν 
εις άλλην; Τίνα έκτασιν της σημασίας επιτρέ- 
πει μία ρίζα, και εϊς ποίας περιπτώσεις δυνά- 
μεθα νά παραδεχθώμεν ρίζας αρχήθεν φΟογ- 
γικώς μεν τάς αϋτάς, ιίλλ' δμως διαφόρους; 
Ταϋτα και έτερα ζητήματα μένουσι μέ/ρι τού- 
δε άλυτα. 

Αί κύριαι ρίζαι ώς έπι το πλείστον άποχο)- 
ρίζονται τών λέξεων ών υπόκεινται ώς βάσις. 
Αί ρίζαι τών ΐνδογερμανικών γλ&)σσών φαί- 
νονται, δτι έν τη πρώτη περιόδω τοϋ βίου της 
ινόογερμανικής αρχεγόνου γλώσσης ήσαν ά- 
πλούστερχι τους φθόγγους, ή έν ταϊς προκει- 
μέναις και συντετελεσμέναις ήόη γλώσσαις* 
π. χ. ρίζα .)ΐ1-μ- και ,μΐ (ζευγνύναι), ΐη;ΐ-1 καΐ 
ΠΊΛ (μετρεΐν), και Ι'τεραι. ΙΙιθανώς ένταϋθα 
συνεχωνεύθησαν δύο ρίζαι, ετι και άναδιπλα- 
σιασμός φαίνεται αρχήθεν υπάρχων" π. χ. Κ'ίΧ- 
Κ (πεπαίνειν, μαγειρεύειν), ΐίί-ϊί βιοϋν. Συ- 



χνόταται γίνονται τοιαϋται έπΙ μάλλον μεμορ 
φωμέν^ι ρίζαι συμφυομένων μετά της ρίζης 
τών προσθηκών τούτων, αίτινες αρχήθεν έχρη- 
σίμευον εις σχηματισμον τοϋ ενεστώτας" π. χ. 
ή ρίζ. 11Κ111 (νοεϊν) γίνεται έκ της ΙΠι'Ι. ή ρίζ. 
μτΐη (γίνεσθαι) έκ τής μα, ή ρίζ. ΙΐΙΐΛΠίΙΙΐ 
(δεϊν, δεσμεύειν) έκ τοϋ 1)1ΐίΐ•11ΐ, και ετεραι. 
Το εόρινον έδήλου κατ' αρχάς μόνον το στέ- 
λεχος τοϋ ένεστώτος. Τούτου ένεκεν διακρί- 
νονται ρίζαι ττρωτόθετοι και ρίζαι διυτίξιΐνι,υ- 
σαι. 

Κατά νόμον έν ταΐς ίνόογερμανικα'ϊς γλώσ- 
σαις άμετάτρεπτον ή ρίζα είναι πάντοτε μο- 
νοσύλλαβο;.. 

Αί ρίζαι V! σημαίνουσι την ίόέαν καΐ κα- 
λοϋνται ΐΛεο.Ιογιχαί^ η την σχέσιν καΐ κα- 
λνΟϋνται σχίτιχαι η άνζωννμικαί, διαφορά δέ 
τις έν τη μορφή αυτών δεν υπάρχει. Αί ρί- 
ζαι π χ• ί, Ι^ίΙ, ίίΙ>,ίίΙ) εΤναι επίσης ίδεολογι- 
καΐ και σχετικαί" ή ί π. χ. σημαίνει «δεΐζιν» 
και «ϊέναι»" ή Κ& είναι ερωτηματική, σημαίνει 
δέ και «ίξύ είναι»" ή Ιπ είναι δεικτική, ση- 
μαίνει δέ και «έκτείνειν». 

Την πρωτόθετον ρίζαν ευρίσκομεν άφαιροΰν- 
τες έκ τίνος δοθείσης λέξεως όλους τοί^ς φθόγ- 
γους, οΤτινες σημαίνουσι σχέσιν καΐ την οίαν- 
οηποτε επιοοοην αυτών επι των την ριί,αν α- 
ποτελούντων φθόγγων (όπερ έν τοις πλείςοις 
είναι λίαν εύκολον, ενίοτε δμως αδύνατον), τί) 
οέ ριζικόν φωνήεν έπανάγοντες εις το άρχικον 
φοινήεν, έάν έν τη λέςει φαίνεται έπιτεταμέ- 
νον" π. χ. τοϋ (ΐ3.-(1η-ηΐΐ (δίδωμι) ή ρίζα εί- 
ναι (1;ΐ, τοϋ ν;ιΙν8 (λόγος), ή ρίζα είναι νακ, 
τοϋ Γΐοϊν-α-ί; (φωτίζων, ουράνιος, θεός), ή ρί- 
ζα είναι ιΓΐν, κτλ. 

Πλην τοϋ μονοσυλλάβου 5 τύπος τών ίνόο- 
γερμανικών ριζών εΤναι ελεύθερος" παρ' αΰταΐς 
άπαντώσι δηλονότι εφεξής φθογγικά σχήματα 
τών ριζών: ά) φωνήεν, δηλ. άκριοώς λαμβανό- 
μενον, πνεϋμα ψιλδν μετά φωνήεντος" π. χ. 
;ι (άντ. δεικτ.), ί (ίέναι), II (σανσ. χαίρειν, εΰ- 
ποιεΐν). β') σύμφωνον μετά φωνήεντος" π. χ. 
(1;1 (διδόναι), ΙΜΐΐΙ (φΰναι). γ') φωνήεν μετά 
συμφώνου" π. χ. ΠγΙ (εδειν, έσθίειν), ίιΙΙΐ ,(ά- 
νάπτειν). δ') σύμφωνον μετά φωνήεντος καΐ 
συμφώνου κατόπιν" π. χ. ρ;ΐΙ (ϊπτασθαι, 
πίπτειν), νΐ(1 (ΐδεϊν). έ) δύο σύμφωνα μετά 
φωνήεντος" π. χ. δΙα (ΐ^ασθαι), ΙνΓΐΙ (κλύειν)" 
ς') φωνήεν μετά δύο συμφώνων" π. χ. ίΙΓίΙ 
(αύξειν), αΐ'Ιν (φωτίζειν, τιμάν)" ζ) δύο σύμ- 
φωνα μετά φωνήεντος και συμφώνου" π. χ. 
δΙιΐΓ (σκεδαννύναι), δΐίμΐΐ (άναβαίνειν). η') 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 



(ΐυ(Αφωνον (Αετα φωνήεντος και δύο συμφώνων" 
π. χ. γΙλγΙ; (δέρκεσθαι), ναΐΊ (ς-ρέφειν). 6') δύο 
σύμφωνα μετά φωνήεντος κ,αΐ δύο συμφώνων" 
π. χ. ίίΚίΐΙΐίΙ (ύψοϋσθαι, άναβαίνειν). 

Εις τάς ρίζας τάς περιέχουσας σύμ,φωνον 
"μετά φωνήεντος καΐ συμφώνου ίι φωνήεν μ,ετά 
συμφώνου, καΐ εάν το εΐόος τοϋτο γίνεται δι' 
επιτάσεως τοϋ Π εις 1, γίνεται μετάθεσις, καθ' 
τ,ν το έν μέσο) ;ΐ μετατίθεται εν τέλει' π. χ. 
ι^ίΙΙΙ καΐ ΐίΊΚΙ (γινώσκειν, γεννάσθαι)* ηΐατ 
και Ιΐΐηΐ (θνΫισκειν), ραν κάι ρΓ3 (πληρούν), 
;ιΙν και Ινίΐ (^όςύν ε'ιναί)" το ϊ μετ' επιτάσεως 
ίΐϊ και ];ι (ϊέναι)" ΙΐΙΙ, μετ' επιτάσεως Ι'ΙΓΙΠ, 
Ικΐν καΐ Ιΐνα (καλείν), και έτερα. 

Σχ/ψατισιιός τ&ν στε.ϊεχ&ν. Έκτων ριζών 
σχηματίζονται τά ση.Ιίχη \ ίέιιατα, εκείνα 
δηλονότι, τά δποϊα μένουσιν έν τη λέξει μετά 
την άφαίρεσιν των κλιτικών καταλήξεων. 

Τά στελέχη σχηματίζονται ά) έκ της ρίζης 
μόνης έπιτεταμένης η ουχί. Επειδή το ριζικον 
φωνήεν επιδέχεται βαΟμόν τίνα επιτάσεως, δύ- 
ναται ήόη να έκφράζη σχέσιν τινά. Τοΰτο 
συμβαίνει συνήθως εις ρηματα' π. χ. ίΙΙ-Ι-, ό- 
περ είναι στέλεχος τοϋ ενεστώτας και ρίζα (ϊέ- 
ναι), ά. εν. πρόσ. αΗ-ΐϊΐί, ά. πληθ. ί-ΙΏίΐϊίί' 
το ϋϋ ε'ιναι στέλεχος τοϋ ένεστώτος καϊ ρίζα 
(εΐναι)' π. χ. ά. έν. πρόσ. ;ΐϊί-ΠΠ, γ' έν. 38-11 
και κ•Θ.ξ. Ήττον δε συμβαίνει τοϋτο ε?ς τά 
τών ονομάτων στελέχη, π. χ. έν ον. αίίΐΐΐ-!-;, 
τοπ. ^ι^V-^■ τό ΐ1]ίΙΙΙ-, όπερ είναι έπίτασις τοΰ 
ι1_)ΐΙ=(1ΐΥ (φωτίζειν), είναι ένταϋθαΐνοματικόν 
στέλεχος, σημαίνον «ούρανον» συγχρόνως δε 
και ρίζα. Ή λέξις ν;ι1<-ίΐ (λόγος), στέλ. Λ'ίΐΙ•^-, 
είναι έπίτασις της ρίζης ν;ΐΙν (λαλεϊν), καΐ 
κ. θ. ξ. Ή εκφρασις της σ{/_έσεως διά τοϋ βαθ- 
μ.οϋ τη; επιτάσεως τών ριζών φωνήεντος είναι 
δυσεξήγητος. Πανάρχαια ε'ιναι επίσης η άνα- 
δίπλωσις της ρίζης μετά η άνευ συγχρόνου ε- 
πιτάσεως αύτης πρός εκφρασιν της σχέσεως, 
καΐ αύτη δε άρκεΧ εις σχηματισμόν τοϋ στε- 
λέχους, ώς ή άπλη ρίζα" π. χ- στέλ. αΐί-ιΐίΐ- 
ϊν τη (1;ΐ-ά;ι-ΐηί, ά. έν. πρόσ. τοϋ ένεστ., άίΐ- 
(Ι;ΐ-ΐη;ΐ8Ϊ ά. πληθ. πρόσ. τοϋ ένεστ. εκ της 
ρίζη; (1 11 (διδόναι). 

β)^ Διά ποοσφύσεων εις τό τέλος της ρίζης 
εις οιονδήποτε βαθμόν επιτάσεως έχούσης τό 
ριζ'.κόν φωνήεν, απλώς η άνα^εδιπλασιασμένον. 
Αί προσθήκαι αύται ήσαν, ώςήόη εϊρηται, κατ 
ορχάς ρίζαι αυτοτελείς, αϊτινες έν αρχαιότε- 
ρα περιόδω τοϋ βίου τη; γλώσσης, δτε ή γλώσ- 
σα ουνέκειτο εκ όιζών μόνον, προσετίθεντο εις 
άλλας ρίζας ώς στοιχεία, ορίζοντα τι η σχέ- 



σιν τινά σημαίνοντα" βαθμηδόν αί ρίζαι αύται 
αί την σχέσιν έκφράζουσαι απώλεσαν τό αυτο- 
τελές αυτών και συνεχωνεύθησαν μετά τών 
ριζών έκείνοιν, α'ίτινες ώρίζοντο έξ αυτών πε- 
ρισσότερον π. χ. ίΙ;ΐϊν-Π, έν. όν. (ΙπΪΥίΐ-!-; (θείος, 
θεός), ρίζ. (Ιίν και δι'έπιτάσεως άαϊν μετά τοϋ 
α. να1\.-ΐα, έν ίν. άρσ. να1νΐΛ-« (λεκτός), ρίζ. 
ναΐν μετά τοΰ ίίΐ, πρβλ. ρίζ. Ιίΐ, δεικτ. αντ. 
VI (ά) νΐά-Λ^αηΙ μετ. τοϋ ένεργ. παρακ. μετ. 
άναδιπλασιασμοϋ, ρίζ. Υί(1 (ΐδεΐν, ίραν) μετά 
τοϋ ναηΐ, κτλ. 

Τά πλείστα τών πρός σχηματισμόν ιών στε 
λεχών στοιχείων τούτων αποδεικνύονται ώς 
ρίζαι δηλοϋσαί τι γενικόν καΐ έξησθενημένον, 
ώς άντωνυμικαΐ ρίζαι' π. χ. τά 3, 1, 11, ϊα, 
Ια, Ι^α,καΙ κθξ. 

Οίίτως έσχηματίσθησαν τά στελέχη εκ τών 
ριζών" άλλ' ή γλώσσα δεν εμεινεν ένταϋθα, 
προέβη και περαιτέρω σχηματίσασα εκ τών α- 
μέσως εκ ριζών παραχθέντων στελεχών και έ- 
τερα. Και τά μεν πρώτα καλοϋμεν ηξωτόθετα 
στε.ίίχη, τάς δε προσφύσεις (^ΙΐΙΙίχα) ή επι- 
θέματα, α'ίτινες χρησιρ.εύουσι πρός σχηματι- 
συ.όν αυτών, καλοϋμεν πρωτοθετονς πξοσίΐιύσεις' 
τά δε δεύτερα, εκ τών πρώτων παραγόμενα, 
καλοϋρ,εν δευτεξεύονζα, τάς δέ εις σχηματι- 
σμόν τούτων χρησιμεύουσας προσφύσεις δευτε- 
ρεύουσας προσφύσεις, ακτίνες έν μέρει συμπί- 
πτουσι μετά τών πρώτων ώς πρός την μορφήν 
αυτών. Εις τό ρήμα προστίθενται εις τά πα- 
ράγωγα ρηματικά στελέχη αί αύται προσφύ- 
σεις ώς και εις τά πρωτόθετα, τό δε ρηματι- 
κόν στέλε^^ος θεωρείται ώς ρίζα ε'ίτε πρωτό- 
θετον είναι, ε'ίτε παράγωγον" τούτου ένεκα δι- 
καίως άνάγουσιν εις τάς πρωτοθέτους προσφύ- 
σεις δλας έκείνας, α'ίτινες προστίθενται αμέσως 
εις τά ρηματικά στελέχη, ώς τάς πρός σχημα- 
τισμόν τών μετοχών, τών δηλούντων τον έργα- 
ζόμενον κα'ι την ένέργειαν ονομάτων π. χ. το 
-ΐιΙ-(-ΗηΙ-) έν τ-ή ΐ3ΐΐ:ιΓαί;ιΐιΙ-μετ. τοϋ ένεργ. 
ένεστ. είναι επίσης πρωτόθετος πρόσφυσι; ω; 
και έν τ'Τι ΙΐΙίαΐ'ίΠΐί-μ.ετ. τοϋ ένεργ. ένεστ. τοϋ 
έκ τοϋ στελέχους ρήματος. Έξ εναντίας ετε- 
ραι ώς π. χ. αί προσφύσεις τοϋ συγκριτικού και 
υπερθετικοϋ και αί τών υποκοριστικών και ε- 
τεοαι, α'ίτινες προϋποτιθέασι τέλεια ονοματι- 
κά στελέχη, είναι προσφύσεις όευτερεύουσαι π. 
χ. (ΙΤν-"ίηα-8 έκτου στελέχους άί νθ-(άίνυ!^)' 
Ιαοίΐ-ίοΐ" έκ τοϋ ςελ. ί';ιΟ-ί1ί-ρίζ. ί'ίΐο.. ι1θ("1- 
-ίΟΓ έκ τοϋ στελ. τΙΟίΊ-Ο ρίζ. οΙοΟ" έκ τούτου 
αύθις άοοΙ-ίίΐ-ί^ΐπίΟ, ένθα 5 τύπος-ί^-είναι 
πρόσφυσις τοϋ συγκριτικού (πρβλ. ίΙοοΙ-ΙΙΙϊ^), 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



το 5ίέ -ί;ίΐηθ-=-ΙΪ1ΏΟ-6(ρχ. τύπ.-Ιαηία εΤναι 
σύνθετος πρόσφυσις τοΰ υπερθετιχ.οΰ' το στέλε- 
χος λοιπόν (Ιθ€-1-ί>;-ίί-ηΐΟ- έχει [χετά την 
ρίζαν τέβσαρα στοιχεία προς σχ7![Αατισ[Λ6ν 
αυτού. Και [χετά τον δευτερεύοντα σχηματι- 
0(χ6ν τοΰ στυσις -1;ΐ- την αϋτην σημασίαν έχουσα' 
π. χ. άστράπ-τω, άστραπη' χαλέπ-τω, χ^^λε- 
πο-ς άποβαλλομένου τοϋ ληκτικοΟ φωνήεντος 
τοΰ ίνόΐΛατος, εάν τα ρήματα ταϋτα ό'ντως 
εΐν7ΐ παράγωγα. Περί των ρημάτων, άτινχ εν 



τω ίνεστώτι Ιληγον άρχηθεν εις -;ΐ:^Π11- π. χ. 
στορέννΟμι άντΙ τΌϋ 'οτορέσ-νυ-μι, άρχ. τύπ. 
!^1ί11'£18-ηίΐη-ηΐί, άρχ. τύπ. τοϋ στελέχους 
ίίίαΓαΒ-ηη- στέλ. των άλλων τύπων πλην τοϋ 
ένεστώτος στορεσ- άρχ. κΙίΐΓίΙ^ί, όπερ συνήθως 
άπαντα εις ονόματα, (περί των ρημάτων τού- 
το)ν, άτινα κυρίως άνηκουσιν ενταύθα, ορα κα- 
τωτέρω εις το περί σχηματισμού τών στελε- 
χών τοϋ ένεστώτος). Ταύτα φαίνονται ως ρή- 
ματα πρωτόθετα, επειδή τά ονόματα, «τίνα 
υπόκεινται αύτοΐς ώς βάσις, δεν υπάρχουσι 
πράγματι έν τ^ γλώσση. 

Έν τη .Ιατίη.χΐί ονοματικά τίνα στελέχη 
είσιν εύχρηστα ώς ρηματικά. Ό ένεστώς σχη- 
ματίζεται και ενταύθα ώς και έν τη ελληνική 
διά τής προσφύσεως-ίίΐ-,άλλ' δ σχηματισμός 
ούτος περιορίζεται μόνον εις τά εϊς-α- ς-ελέχη, 
π. χ. δίαΐΐΐί-ΐ (τίθησι) δηλ. δίαΐΐΐ-ίί-ΐ, άρχ. 
τύπ. *δΙ;;ιία-ία Ιί έκ τού 8Ϊα-Ια-8 (στάσις) 
ΙΠβΙυϊ-Ι (φοβείται) έκ τού ΙΏΟΐΐΙ-θ (φόβος) 
Ινϊΐίαΐ-Ι; (απονέμει) έκ τοϋ ΐΓίΐ311-δ (φυλή, δι- 
αίρεσις)• Πΐίΐΐαϊϊ (έλαττοΧ) έκ τοϋ 1Ώίηΐ1-3 
(μικρός), ου το συγκριτικον είναι ΙΐΙΙΠΠδ (μι- 
κρότερον, έλασσον) άντι τού ΓΠΙΠίΙΙδ αρχ. τυπ. 
ηΊαιΐ)ίΐιΐ8• 

β') ^Ονοματιχά στεΜχη (ίς τά ρη^ιατα άμί- 
σωι,προσα^τώΐίίνα [μετοχαΐ^ χαΐ άπαρίμίρατα) 
και ίΠζ.ά ΐινα όνοματι,χά στε.Η\η- 

Ή ήίζα άην προσφύσεως εηαι σνγχξόνως 
ό>•οιιατίχό>' σ€έ.Ιεχος. Ό σχηματισμός ούτος 
εύρηται μόνον έν τω άριοελληνοίταλικώ γλωσ- 
σικοί κλάδω. 

Ί>•βογερι<. αρχ. γ.Ιώσσα. Πιθανώταται ρί- 
ζαι τής ΐνΧογερμανικής αρχεγόνου γλώσσης, 
ώς 1)1ΐαΓ (φέρειν), Υΐά (Ρΐδ Ε^εϊν), ]ιιαΐΐ. 
(υσμ'.ν, μάχεσθαι) καΐ ετεραι ^^ί-"^•)^^^ ^{^ ^1 - 
νόματα δηλούντα -^γ/ν πραξιν καΐ τον ενεργούν- 
τα •)) πράττοντα' ώς ρηματικά ς-ελέχη εύρην- 
ται έν το) ίπλφ άορί^ί^ί' π. χ. (ΙίΓ έν τω ένετ. 
ίΐδ-, ίΐί- κ9ίΐ 1-. Έ αναδιπλούμενη ρίζα άνευ 
προσφύσεως είναι στέλεχος τοϋ παρακειμένου" 
π. χ. νί-νκΐ-, άα-ίΐα- ετι τού ένες-ώτος" π χ. 
άΐΐίΐ-ϊΐΐΐίΐ- ίΙ;ΐ ιΙλ- καΙ άορίς-ου (ορα κατ. περί 
αορίστου). 

'Ε.Ι.Κ γ.}ώσσα. Ή ρίζα είναι και δνομα, ώς 
Γοπ (έν. ον. ό'ψ, φο>νή)=άρχ. ν;ιΙν σανσ. καΐ 
ζενδ. ΛηΚ ρίζ. Γιπ, άρχ. υλΚ (ειπείν, λέγειν) 
φλογ- (εν. όν. φλοξ), ρίζ. φλεγ, (φλέγειν). Ζευ- 
=0]ευ-, ϋΐ!*" (ό'νομα κύριον τού θεού, άρχ. ου- 
ρανός), = ον. Ζευς γεν. £)ιΡ-ός>, ρίζ. άρχ. <Γΐν 
ιΐ.ίη- (φαίνειν), πρβλ. σανσ. ά,ίαΐΐ-, ιΓΐΥ- καΐ 
έτερα. Συνηθέστερον γίνεται τούτο έν τέλει 



§ 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟ! 



τών συνθέτων, ώς χέρ-νιβ- [χέρνιψ) ^ίζ. νιβ, 
αρχ. πιω; (νίζω, νίπτω). προς-φυγ-(Ιν. δν. πρός- 
-φυξ) ρίζ. φυγ (φεύγω), καΐ έτερα. Εις ταΟτα 
ανάγονται χ.αΙ τα άπ»ρέ[Αφατα τοΰ συνθέτου 
αορίστου, ώ; λϋσαι, λέξαι, άτινα δύνανται να 
θεωρνιθώσι μάλλον ώ; τοπ'.καΐ πτώσεις των 
στελεχών λΰσα-, λέξα-δτ,λ- λ.έγ-σα- οΰχΙ δε 
καϊ ώς δοτικαΐ των στελεχών λυ-σ- λες-, ότιλ. 
λεγ-ο-. "Οπως δηποτε όμως περιέχουσι το 
στέλεχος τοΰ μετά ττις αρχικής ρίζτος η;< (εΤναι) 
συνθέτου αορίστου (π. χ. έ-λυ-σα, ε-λεξα δηλ. 
ε-λεγ-σα) ώς στέλεχος ένος ονόματος ττ,ν πρά- 
ζιν δγιλοΰντος, δπερ εΤναι εύχργιστον εις ώρι- 
σμένην τινά πτώσιν. 

^ατιηχη γ.ίώσσα. Στελέχη ώς Πβ0-(Π0Χ 
φόνος), ρίζ. ΙΚ'Ο' ι1>ΐ0-(άαχ ήγεμών) ρίζ. (ΙνίΟ 
μετ' επιτάσεως 1θ8-(1ο.\ νόμος), ρίζ, Ι'-'^' ραΟ- 
(ρηχ είρτιντ)), ρίζ. ραχ και έτερα, ετι στελέχτ, 
έν τέλει τών συνθέσεων άπαντώντα, π. χ. ,)Ι1- 
(1ϊΰ-(]ΐκ1θΧ δικαστγις), ρίζ. άΐο" 001ΐ-]α2- 
(00η]ΐΙΧ σύζυγος), ρίζ. 311§-κτλ. 

Σιε.ϋχη μειά της ιίς-α ηξοσ^νσιως. 

Ό σχγιματισμί)ς οΰτος εΤναι λίαν ουνήθγις' 
:ί ρίζα πρ6 τϊις προσφύοεως-α-?ι εκτείνεται ίι 
ουχί. ^ ^ 

Ιγδογιςιααηχ-ΐ) ^ΐξχίγ' γ.ίά,σσα' έν αυτή 
ύπηρχον πολλά στελέχη είς-;ι-, ώς 3Π^-ίΙ, 
πρβλ. σανσ. ,1ΐΐίϊ-ίΐ, γοτθ. ίιΐΚ, ρίζ. ]ηί,'• νϊά- 
α-, πρβλ. λατ.νίά-0 π. χ. ρΓΟ-νκΙΐΐ-^• 1)1ΐαμ- 
α (θεός), σανσ. 1^!1αμ;ι-, ζενδ. 1)α2ΐΐ;ν-, άρχ. 
περσ. Ι^α^^Λ-, άρχ. βουλγ. 1^θο;ΐ1, ρίζ. 1)1ι;ιμ, 
κτλ. 

Έκ τών ρηματικών ^ελεχών άντ,κουσιν έν- 

- ταΰθα δλα τέ ^ελέχτ, τής υποτακτικής" π. χ. 

α«-ίΙ-, στέλ. τοΰ ένες•. καΐ ρίζ. αδ' έτι άπλα 

στελέχ-Λ τοϋ ένες•. π. χ. 1^^1ιι^5-ί1, ?ίζ• Ι^Ιπίμ:, 

κτλ. 

Έ.υ. γ.Ιώσσα. Συνήθη εισίν έν τή ελλ. 
γλώσση ονόματα είς-α-, ώς Γέργ-ο-, ρίζ. 
Κεργ (έργ-άζο-μαι)' φορ-ό, φόρ-ο-, φορ-ά, ρίζ. 
φερ. τομ-ο-τομ-η, ρίζ. τεμ (τέμ-νω, έ-τεμ-ον)" 
πλοΡ-ο-, ρίζ, πλυ (πλέΡ-ω), κτλ. Οί τύποι 
ούτοι διακρίνονται τοΰ στελέχους τοϋ ενεστώ- 
τας ώς έπι το πολύ μόνον διά της μείζονος 
έπιτάσείος τοϋ ριζικού φωνήεντος φέρε-, λεί- 
πε-, πλεΓ-ε, κτλ. 

Και έν συνθέσει εΤναι εύχρηστα τα ονόμα- 
τα ταύτα μετά τής αρχικής προσφύσεως-α-, 
ώς έν τή σανσ. π. Υ. '.ππο-δαμ-ο-' ί)έν ελλεί- 
πει δε και αυτή ή ιδιάζουσα σχέσις τών ονο- 



ματικών αυτών στελεχών μετά τί> όυς-)4αΙ ευ-' 
π. χ. δυσ-φορ-ο-=σανσ. άΐΙΓ-Ι^ΙΐίίΓη,-. 

ΚαΙ δευτερεύουσα πρόσφυσις-α- ώς έπΙ τι) 
πολϋ μετ' έπιτεταμένου τοΰ φωνήεντος τοΰ 
στελέχους" π. χ. ήγεαόνη, στέλ. ήγεμον-(άρσ. 
ήγεμών)" δ-πατρο-(5μόπατρος) στέλ. πατέρ-, 
όπερ προ τής προσφύσεως- ο- ώς συνήθως συ- 
στέλλεται εις πατρ-" άστ-ό- (αστός έκ τοΰ 
άστυ), όπερ άπέβαλε το ληκτικόν αύτοΰ προ 
τής προσφύσεως-α-, και έτερα. 

^αΓ. γ.Ιώσσα. Την πρόσφυσιν-α-έχουσι π. χ 
τ6ν[ν(1-0- (οΰδ. ναάαπι.) πόρος, ρηχόν), ρίζ. 
ναά (βαίνειν)• ίΐά-Ο- (Γϊάΐΐδ πις-ός), ρίζ. ΙΜ" 

,ίιΐίϊ-ο- (ϊιι^νιιι ζυγός), 8011-0- (ί^οηιΐ8 ήχος), 
ρίζ. ίίΟΙΙ, κτλ. 

Πλείστα τοιαύτα ονόματα ευρηνται έν τέλει 
τών συνθέσεων, ώς 0αΐ18Ϊ-(1Ϊ0" 0-(θαη8Ϊ(ϋθα8 
συνήγορος, δικηγόρος), ^ίζ. άΐο-ΠίαΙΰ-νοΙ-Ο 
(ηίαΙίΎοΙίΙί δυσμενής), ρίζ. νοί" ΟΠδϊ-ίΟΓ-Ο 
(οηδϊΓοΓ ξιφήρης), κτλ. 

Οϋχι σπανίως φαίνονται τοιαύτα στελέχη 
εκτεταμένους τους φθόγγους έν τοις λεκτικοί; 
τών στελεχών γράμμασιν έχοντα, και όμως 
σημαίνοντα το αρσενικών γένος, ώς 00ΐ-1β§-ί1 
και «Ι01'ί-1θο-ο-(δαθ1'ί1βί511ί^, ιερόσυλος) ρίζ. 

1('ο• ΐΓαη8-Γασ-α καΙρΐΌ-ίαμ-ο-(ρΓθΓα§α8) 

ρίζ. ίαμ• ραΠΊ-ΟΪά-α-ρίζ. Οίνοά, κτλ. τούτου 
αντίστοιχος έν τή Έλλ. σχηματισμός είναι ό 
εύρύ-οπ-α κτλ. θηλυκά τοιαύτα είσι ηΐθ1-;ΐ 
(μύλη), ρίζ. ηΐοΐ (άλήθειν)" Ιορ-ίΙ (τήβεννος), 
ρίζ. Ιί'^ (στέγειν, καλύπτειν), καΐ έτερα. 

Την δευτερεύουσαν πρόσφυσιν έχουσι π. χ. 
(1•'0υΓ0-(ιΙΐ-'0θΓαδ έπιθ. κόσμιος, έντιμος) έκ 
τοΰ ι:1<'(•Π8 γεν. άοοΟΓ-ίδ (οΰδ. κόσμος, άζία) 
Ιΐοηΰΐ'Ο- (έντιμος) έκ τοϋ ΙίπΠοδ, γεν. ΙίΟΠυΓ- 
1.-^ (τιμή), καΐ ετερ*. 

Ση.Ιέχη ^ιεζά Γί]^ είς-\-.^ροσί^)ύσεω^. 

Ή πρόσφυσις ΐ δεν είναι πολύ εύχρηστος. 
Έν τή Ί^ύογεοίΐανίχι'ι (Ί^χεγύ^•Μ γ.Ιώσσί} απο- 
δεικνύονται τά αΐν-ί-(οφθαλμός), ρίζ. ίΐΐί (οζυς 
δραν)' <αμ1ΐ-Ί-(ς;φις), πρβλ. σανσ. πΐΐ-ΐ, ζενδ. 
;ιν-ί-, Έλλ. έχ-ι-, Λατ. αημπ-ί-, λιθ. ;ιιιμ:-ί, 
ρίζ. αμίι. 

'Ε.Ι.Ι. γ.Ιώσσα π. χ. *ΟΐΙ-ϊ-(ούδ. ίφθαλμί»; 
διατηοηθέν έν τώ δυίκώ οσσε, δηλ. ΐκΐε, οκιε) 
ρίζ. άρ•/. ;ΐ1ν (οξύν είναι, όραν)" πολ-ι-, ρίζ. 
άρχ. ράΓ (πληρούν, πεπληρωμένον είναι)" τρόχ- 
-ι-(άρσ. δρομεύς), ρίζ. τρέχ(τρέχ-οι), και ϊτερ*, 
/ίαΐ. γ.Ιώσσα π. χ. δ^0^^-^ (δοοίίίδ, 800- 
1«, θηλ. ρίνημα), ρίζ. δΟαΙ) (δΟίώο σκάπτω 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΑΟΓϋΣ 



9 



σκάβω, κνώ)" ΐΓαά-ϊ (ΐΓΙΙοΙϊδ θί,λ. κοντίι;, κά- 
ραξ), ρίζ. ΐΓπά (ΐΓυάο)• θν-ΐ-{ονίί5, Έλλ. οΡ- 
ϊ-β, δΧς, πρόβατον), σανσ. άν-ϊ-δ λι,θ. ϋ-νί-δ) ίχ. 
τη; ρίζ. 11, ίΙΛ' ση|Αοιινού57ΐ; ένδύειν, καΙ έτερα. 

Σκ.Ιίχη μιτά της εις -II- προσφύσεως. 

Και ή πρόσφυσις αυτή όεν είναι [/.εν τόυον 
εύχρηστος, είναι δ[χως εύχρηστοτέρα τϊ,ς εις-1-. 
Ε'ίς τινας μεν γλώσσας είναι συνηθτ,ς, εις αλ- 
λάς δε ουχί. 

Ίι ί^ογεζιΐ^αηχη άρχ• γ.ίώσσα' π. χ. ίΐΙν-ΙΙ 
(έπίθ. ώκύ;), ρίζ. α1ν-•ρΓίΐΙ-11-(πλατΰς)• ραΓ-ΙΙ 
(πλήρης), κτλ. 

'/?Χ/. γ.Ιωσσα' ώ•Α-ύ-•=σανσ. &0-11-, ρίζ. 
αρχ. αΐν" πλατ-ύ-=σανσ. ρΓΐ1ΐ-α-(νεοελ. φαρ- 
δύ;)' ρίζ. αρχ. ρναΐ' πολ-ύ- = σανσ. ρΐ1Γ-ύ-, 
άρχ. ρίΐν-ΙΙ-, ρίζ. ραΐ•. «δ-ύ- = σανσ. δΥαά- 
ύ-, ρίζ. δναά, κτλ. 

Λατ. γ./ώσσα. Ώς έπι το πλείστον τα στε- 
λέχη ταϋτχ φέρονται εντελώς εις την άναλο- 
γίαν της εις ί κλίσεως, οίίτως ώστε εις το άρ- 
χήθεν ληκτικον 11 προσηρτηθη Γ π. χ. ΙθΠΠ- 
1-Ιθηηϊδ λεπτός) εκ τοΰ ^ΙβΠ-α-, αρχ. τύπ. 
Ιίΐη-νΐ-,ρίζ. αρχ. 1;ΐ1ΐ(τείνειν)" ΐ3Γβν-ί-άντι τοΰ 
*Ι)Γθον-ί έκ τοΰ *1)ΐΧ'β-η-, πρβλ. Έλλ. βραχ- 
ύ-" 1ον-ί- άντΙ τοΰ *1ϋθ,ν-ϊ- έκ τοΰ *Ιβο-ιι- 



πατερ-' σωτηρ•ιο-, σωτηρ-ία, ς•έλ. σωτηρ-' αλή- 
θεια, δηλ.*άληθεσ']ίΙ, ς-έλ. αληθές-, κτλ. "Ετι 
αποβάλλεται και το ληκτικον φωνήεν τοΰ στε- 
λέχους ο=τω αρχ. α προ της προσφύσεως 
-ιο-^τω άρχ.-]ίΙ-' π. χ. ούράν-ιο-, στέλ. ουρα- 
νό-" ποτά[Λ-ιο-στέλ. ποτα[χό-, κτλ. 'Έτι αϊ ιιε- 
τοχαΐ φέρουσα, δηλ. φεροντ-]11' λελοιπυΤα, δηλ. 
■^λελοιπυσ-^ΕΙ,- *υτ-]ΕΙ' δότειρα δηλ. *δοτερ-][1' 
μέλαινα, δηλ. μέλαν-ία, κτλ. 

Τη σανσκριτική μετοχή είς-ίπν-)Εΐ αντιστοι- 
χεί ακριβώς ή Έλλ. εις-τεο-, όηλ. τεΡ-ίο" π. 
χ. στελ. όο-τέο-, σανσ. ά»-1ίΐν-]ί1-, ρίζ. άο-' 
ϊ-τέο-, ρίζ. ί (ίέναι)" πλεκ-τέο-ρίζ. πλεκ, καΐ 
έτερα. "Ισως άνηκουσιν ένταϋθα καΐ τα εϊς•σια 
άντί-τια, π. χ. ευεργεσία έκ τοΰ εύεργετία 
πρβλ. ευεργέτης, κτλ. 

^ατ. γ.Ιώσσα. Εν τ^ Λατινική γλώσσϊ) είναι 
λίαν συνήθης η πρωτόθετος είς-]θ-πρόσφυσις' 
π. χ. Ηί1-Ε12,-Ϊ0 (αά&οϊπηΐ παροιμία), ρίζ. εΐ§ 
(λέγειν, πρβλ. &30 άντΙ τοϋ*αθ,>]θ)• ΘΧ-ΐΐΤΟΐ- 
ίο-(ΰχίη•ιίιΐ6 έξοχος), ρίζ. βηι, ϊιτι (βχ ίηι-ο 
έξαιρο))" §;βη-ίο-(§βηίαδ), . ϊη-2,βη-ίΰ-(ϊη- 

οοπίηηΐ φύσις, ευφυία), ρΓΟ-§βηίθ-(ρΐΌ§0- 
ηίβδ, απόγονοι) ρίζ. §611 (§βη-Πδ, οϊ-ο(β)η-ο)• 
κτλ. Περαιτέρω σχηματίζεται δια της προσ- 
φύσεως ηί-είς-ΪΟ-ηί-,ίυ-η-' π. χ. Ιβο-ΐυΐΐ-ΐββ,- 
Ίοπϊ-, ρίζ. Ιοί^' (εκλέγειν)• Γβ§-ίοη-, νβο-ϊοΐΐϊ 



Έλλ. έ-λαχ-ύ-, σανσ. 1α§1ΐ-11-, ρίζ. άρχ. -(διεύθυνσις, χώρα), :ίζ. Γβ§ (Γβ^'βΓΘ ίθύνειν)• 



Γα§1ΐ, κτλ. 

Στε.Ιεχη ιητά της εϊς-]Ά-προσ^ύσε(ύς. 

Ή πρόσφυσις αυτή είναι λίαν συνήθης έν ά- 
πάσαις ταΧς Ενδογερμανικαΐς γλώσσαις ως πρω- 
τόθετος και δευτερεύουσα" έν τη ^Ι^-όυγεριι. 
άρχ. γ.Ιώσστ) δυσκόλως αποδεικνύεται ί πρόσ- 
φυσις αύτη έν τοις έπιθέτοις, συνηθεστέρα δε 
έν τοις ρηματικοΧς και τοις των παραγώγων 
ρημάτοιν 7ελέχεσιν εις ίΙ-];τ-' π. χ. ΟΠανα-]ίΙ-, 
ρίζ. Ιιΐΐαΐ" έτι άπαντα τα στελέχη της ευ- 
κτικής είς-ία-=)ι μετ' έπιτάσεως-3α' π. χ. στέλ. 
αδ-ϊϋ, ρίζ. καΐ στελ τοΰ ένεστ. Λδ' "έτι πλεί- 
στα άλλα ένεστ.- (ένόό- 
τερος) έκ της άντωνυμικής ρίζης £ΙΠ, στέλ 
ίΙΠ;ΐ-, οΟ η πρόσφυσις είναι πρωτόθετος• έτι 
1\ί)-1:α.ΐ"ίΐ- (πότερος), άντων. στέλ. και ρίζ. ΙίίΙ 
(ίοωτημ.). 

Έν ττ, Έ.Ι.Ι. γ.Ιώσσί} ή πρόσφυσις -τερο-= 
τώ αρχ. και σανσ. -ΙίΐΓίΙ-• (άρσ (1;ΊΓ;ι-ί, θηλ. 
ΙηΓη ) π. χ. κουφό-τερο- έκ τού κούφο-• πό- 
τερο- άντι τοΰ κό-τερο- ρίζ. και στέλ. πο-, 
κο-, αλλά μετά βραχεΧαν προηγουμένην συλ- 
λαβήν εκτείνεται τό ληκτικον τοΰ στελέχους 
ο, αρχ. α• π. χ. σοφώτερο- έκ τοΰ σοφό-• γλυ- 
κύ-τερο- έκ τοΰ γλυκύ-' χαρίΓ έστερο- άντι τού 
- Γετ-τερο- έκ τού χαρί^ εντ- και κατά βρα- 
χύτερον τύπον χαριΓετ-, καΐ έτερα. 

Έν τη φιλ-τερο- τό-τερο- είναι πρωτόθετος 
πρόσφυσις, ένω τά φιλαί-τερο-, ίσαί-τερο-, με- 
σαί-τερο- και τά υπερθετικά φιλαί-τατο-, με- 
σαί-τατο-, και τά όμοια γίνονται ές έτερου 
στελέχους ?! έκ τοΰ κανονικού φιλώ-τερο-, καΐ 
έτερα. 

Έ κατάληξις -εσ-τερο-, π. χ. ευδαιμον-έσ- 
τερο- έκ τού ευοα:μ.ον- φαίνεται μετενεχθεϊσα 
έκ τών επιθετικών στελεχών εις -εσ-, ώς π. 
χ. σαφέσ-τερο- έκ τού σαφεσ- και εις άλλα 
στελέχη. Τά εις-ισ-τερο-, π. χ. λαλ-ίσ-τερο- 
έκ τοΰ λάλο- έγένετο πιθανώτατα έκ της συν- 
θέσεως της προσφύσεως -];ηΐ8- συγκεκομμένης 
εις -18- και της νεωτέρας -13ΓΙΙ- (πρβλ. τό 
ύπερθετ. -ισ-το- καΐ τό λατ. ύπερθ. εις "ΐδ- 
Ιιιηια-, ί88ΐιιηο, ϊδ-Ιονο). 

Έν τη Αατ. γ.Ιώσση ή εις -ΙΐΙΓ;ΐ- πρόσφυ- 
σις άπαντα μόνον κατ' έζαίρεσιν, π. χ. δηλ. 
ΙΐΙ-βΙΌ- άντι τοΰ *011-Ιθ1Ό- η ςπΟ-Ιί^Ό, υ- 
ί-βΓ (πότερος), οϋδ. α-ίΓΟ-ΠΊ, θηλ. υ-1)'α α- 
ποβολή τοΰ Ο τϊ,ς προσφύσεως -ΙοΓΟ-, άρχ. 
-Ιαΐ'ίΐ-• άο.κ-ΙΐΊ• (Έλλ. δεξιός), σανσ. (Ιάΐίδ- 
ΟΠίΙ-• ίη-1ί•1• (ένδον, μεταξύ), οανσ. ;ιιι-ΙηΓα-, 
και έτερα. 

Έν το'ϊς ΙΏΪη-ϊδ-ΙθΓΟ- (ΓηίπΐδΙθΓ λειτουρ- 
γός, υπηρέτης,), όσκ. Π1ΪΜ-δ-ΐΓ0 (μικρότερος) 
και ΙΏΛΪί-ίδ-ίΓΟ- (ΐΙία^ίδίΘΓ διδάσκαλος), 
όμβρ. ηΐβδ-ΙΐΌ- (μείζων) έκ τοΰ *ΐηαϊδ-1ΐ•0-, 



ΣΤΟίΧΕίΑ ΓΑΩΣΣΟλΟΓ1\Σ 



21 



*ΐηα§-Ϊ8-ΙΐΌ, πιθανώς δε ΛαΙ εν τ-^ ΒΪη-ίδ-ίβ- 
ΓΟ- (δΐηίδΙθΓ αριστερός) προσγίρτήΟγισαν, ώς 
έν τη Έλλ. λαλ-ίσ-τερος άμ-φότεραι αί ποοσ- 
φύσεις τοΰ συγκριτικού -ΐδ- εκ τοϋ -]εΐη8- και 
-Ιαΐ'ίΐ-. ΚαΙ εν ττι σανσ. τα συγκριτικά και υ- 
περθετικά εις -ϊα,Πδ- και -ίδ"ίΐα- ενίοτε επε- 
κτείνονται έτι διά της προσαρτήσεως τοΰ -Ιίΐ- 

Γα- και ΙαΙα. 

Πξοσψύσεκ: εις σχηματισ^ιόν των ύκιη- 
θετιχώΓ. 

ά) Προς εκφρασιν τοϋ υπερθετικού χρησι- 
μεύουσιν αι καϊ πολλαχοϋ εύχρηστοι προσφύ- 
σεις -ΙδΙ- και αί συνθέσεις αυτών -Ιαηία , Έλ. 
και ίρλ. και -ΐηαΐίΐ- και ή άναδίπλωσις αυτών 
ΐαΐπ- καΐ ίρλ. ετι -ΐηαπία.-. Αυταί είσι δευ- 
τερεύουσαι προσφύσεις προσαρτώμ,εναι εις τ6 
στέλεχος τοϋ συγκριτικού. 

Ή πξόσψυσίς -ΙίΙ- καθ' έαυτήν είναι εύ- 
χρηστος [λόνον εν τοις τακτικοϊς άριθμητικοϊς 
περί ών κατωτέρω. Έν τοΙς συγκριτικοΐς προ- 
σαρτω[;.ένη εις το άρχικον -)αΐ)ί)- σχηαατίζει 
εκ τούτου το υπερθετικόν. Διπλασιαζομένη ή 
πρόσφυσις αυτη-Ιΐΐ-ΐΛ- σχηματίζει εν τη Έλλ. 
συνηθέστατα τί) υπερθετικόν μετά τοϋ συγκρι- 
τικού εις -ΙίΙΓα-. 

Έν τ•^ 'Ε.υ. γ.ίώσσιι ή πρόσφυσις -το = 
τφ σανσ. -ΙίΙ- εΤναι συνήθης έν τοις τακτικοϊς 
αριθμητικούς π. χ. πρώ-το-, τρί-το-, τέταρ•το, 
σανσ. ΙίΗΐΐΙΓ-ΙΙΐίΐ- μετά της -ΙΙκΊ άντΙ -ίεΐ 
προσφύσεως, πέμπ-το-, εκ-το, οανσ. δ^'^δ"- 
Ιΐΐά μετά της -ΙΙΐΛ- άντΙ -Ιλ-, έννα-το-, δέκα- 
το-, καΐ έτερα. , 

Της προσφύσεως -το-=ίίρχ. -ί3.- προσαρτώ - 
μένης τη -ισ-=:άρχ. "ΪΓΐηδ- γίνεται ή τοϋ 6" 
περθετικοϋ -ιστό- μετά τοϋ συγκριτικοϋ -ιον- 
=άρχ. Ϊ£ΙΠ8- π. χ. κά-κ-ισ-το-, έλάχ-ισ-το-, 
έχθ-ισ-το-, και έτερα. 

Διπλασιαζομένη ή -1.1-, εις -Ια-Ια- χρησι- 
μεύει εις τον συνήθη σχηματισμον τοϋ ΰπερθε- 
τικοϋ -τα-το μετά συγκριτικοϋ τε-ρο-, αρχ. 
-1<1-ΓΛ- π. χ. κουφό-τατο-, σοφώ-τατο-, γλυ- 
κύ-τατο-, χαριΡέσ-τατο-, εύδαιμον-έσ-τατο-, 
λαλ-ίσ-τατο-, και έ'τερα σχηματιζόμενα ώς 
τά ανάλογα συγκριτικά εις -τερο-. 

Εν τη -τ^αΓ. γ.Ιώσσ// ή ποόσφυσις -Ιΰ-, -ιΐΐ- 
:^άρχ σανσ. -ί;ΐ- σπανίως εύρηται εις σχημα- 
τισμον τών υπερθετικών, ένθα ή -1ϊ10-=σανσ. 
-ιηα- καΐ -Ιί-ηιο-, -δϊ-ηιο- άρχ. τύπ. Ια-πια. 
είναι εύχρηστότεροι π. χ. ίίΐ1<Ί1"-Ιθ (§ΙΙΕ11Ί118, 
τέταρτος)" ίίαο-Ι,ΰ- (ποσοστή), ρίζ. και στελ. 
^αο-, άρχ. Ιίίΐ. 

Μετά τά το -ίδ-=]ίΐαδ- φαίνεται ουχι-ΐο--. 



άλλα μόνον το άναπληροϋν το αρχικών -ΙίΙ-Π1&-, 
περί οΰ ϊόε κατωτέρω. 

ο'] Πρόσφυσις -ΠΙίΙ-' έν τ•^ ^Ινόβγιρμ. άρ- 
χεγόΐ'ο) γ.ΐώσστ) ϊσως το δίίρΙίΙ-ΙΪΙΛ (έβδομος) 
και ίΐΐνία-ΐαα (ό'γδοος) άνήκουσιν ένταϋθα. 

Έν τ•^ έ.υ. γ.ίώσσιι ή εις σχηματισμον τοϋ 
υπερθετικού πρόσφυσις μο- άρχ. καΐ σανσ.-ΙΏίΙ 
-οέν είναι τόσον εύχρηστος, μόνον δέ εύρηται 
το εβδο-μος έκ τοϋ επτά, ένθα συμβαίνει ή 
άζία παρατηρήσεως £ν τω στελέχει μαλάκυν- 
σις τοϋ πτ εις βδ. 

Έν τω έβδο-ματο-και πύ-ματο (τελευταίος) 
φαίνεται ή πρόσφυσις-ΙΏίΙ-ΙίΙ, εύχρηστος καΐ 
έν τή ιρλανδική. 

Έν τη ^ατ. γ.ίωσση είναι λίαν εύχρηστος ή 
-1Τ10-, άρχ. ΙΤίΙίΙ- εις τον σχηματισμον τοϋ υ- 
περθετικού, π. χ. δαηΐΐϊΐο- έκ τοϋ δΙίρ-ΐΏΟ- 
(δΙΙίαπίαδ ύψιστος) έκ τοϋ δαρ, συγκρ.-δΐΐρ- 
βΓ. ίηίί-ΐΏΟ-, συγκρ. ίηίβ-ΐΌ-• ηιιηϊ-πιο-, 

συγκρ. ΙΏΪΠ-ΟΓ. "Ετι τά ΐΐ'-ϊα, 
Ι.ΠΓ-ι];ΐ" 'ΕΛ.ί. τέταρ-το άντΙ τοΰ τέτΡαρ-το-' 
Αατ. Γ[ΙΙΓΙΓ-1() άντΙ τοΰ '(Ιπ;ΐΙηθΓ-ίθ, ςίΚΙ- 
ΙοΓ-Ιο-. 

5. Ίνδογ.ί'ιρχ. Κ•;ηι1•;αη-!Λ- ?ι ϊσως Ινπηίν- 
Ια-' σανσ. });ΐηΙ\ά-11ΐ;Ί-, έν ταΐ; Βέδαις ρ.111- 
Ιίά-ΙΙΐΛ- μετά της γνωστής προσφύσεως" ' Ε.ΙΛ, 
πέμπ-το-• Αατ. ψ\\\\{(:)Λθ-. 

0. Υκ(ί. ίρχ• γ.Ιώσηΐ} πιθανώς Κ8ν3.Κ8-ΐ3, 
σανσ. 8"αδ"-1,Ιΐα-' 'Ε.Ι.Ι. 2κ-το- άντι τοΰ 
*ίς-το-* Αατ. δΟΧ-ΙΟ-. 

7. Ίνδ. άρχ. γ.Ι. δαρία-ιπη- η δ£ΐρ1&-1α 

\ ίσως δίΐρΙ;ΐ11-1.α (?)■ σανσ. δαρΐΗ-Γα&,'£./.^. 
εβδο-μο άντΙ τοΰ £πτο-μο-, μαλακυνομένου 
τοϋ άφωνου πτ εις τ6 ήμίφωνον βό χάριν τοΰ 
μ, πιο τοΰ οποίου βραδύτερον παρενεβλήθη 
το Ο ώς βοηθητικον φωνήεν" παρά ποιηταϊς έτι 
έβδό-ματο-. Αατ. δορΓί-ΠΙΟ-. 

8. '/^ίϊ. αργ. γ.(ωσσα 'ίσως πΙίΙυ-ΓΠίΙ" σανσ. 
αδ'Ί;ΐ-1ϊΐΗ" Έλλ. ογδοΓο- μετά της αυτής 
μαλακύνσεως ώς έν τώ έβδο-μο-,άντί τοΰ ίκ- 
τοΓο πιθανώς έκ τοΰ * οκτΚο-, χάριν δε τοΰ 
Γτο κτ έμαλακύνθη είς γδ. Αατ. ΟΟΙηΥΟ-, αμ- 
φότερα δε εχουσι κοινόν τύπον 3,κ1ανη, δπερ 
Ομως αντίκειται είς την ανωτέρω είκασίαν. 



ΪΤ0ΙΧΕΙ4 ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 



25 



9. 7*•(ί. &ξχ£γ, γΛ&σσα' ηανζί-ΐΏΛ ?ι ηα- 
ναη-1.ι σανσ. ηανη-πιά-. ΈΑΛ. ενα-το-, 

εννα-το- έκ. του ένεΡα-το- συς-αλέν' Αατ. Πο- 
110 εκ τοϋ *ηον-ηθ-, *ηονί-ΠΟ- δι' αφο- 
μοιώσεως Ϊυ. τοϋ ηθνΐ-Π10-. 

10. ^Ινό. Αζχ^γ• γ^ώσσα' πιθανώς άαΐία- 
ΐΐΐα- η άαΐίαιι-ΐίΐ- σανσ. άαςα-ιηά-. Έλλ. 

δέκα-το-' .Ιατ. άβΟΪ-ΤΆΟ. 

1 \ — 19 7*•^. άργ. γ,Ιώσσα δια δύο λέξεων" 
σανσ. βΐ^^ϊί-ίΐαςα" 1 2, άν^άαςά- καΐ εφεξής. 
ΈΑΑ. πανταχού -δέκα-το-" έν-δέκα-το-' έν- 
νεα-και-δέκα-το ' .ίατ. 1 1 . ΙΙΠ-ϊΙβοί-ηΐΟ-, 
ιΙΐΐυ-άοοί-ϊΠΟ-, τά δέ λοιπά δια κεχωρισμέ- 
νων λέξεων. 

20 — 90. Ίγ(5. άργ. γ.Ι. δια δύο λέξεων" 
σανσ. νι δια τϊίς προσφύσεως -ΙΐΐηΐΠ-. π. χ. 
νΤ(;α-Ιί-1;πηα'-, 30. Ιΐ'Τ-ςίΐΙ-ΐΕΐηια-, η διά 
τϊίς προσφύσεως -Λ-, ως έν τοΐ; αριθμοί; 11 — 

19 υποβαλλομένου τοϋ ληκτικοϋ -Ι-ΙΪ' π. χ. 

20 νΙς-Λ- 30 Ινίςπ-, 'Ε.ΙΑ. ει; τΫιν πρόσφυ- 
σιν-κοτι-, -κοντά- προσαρτάται ή πρόσφυσις 
-το Ούτως, ώστε -κοτι- καΐ -κοντά- συ- 
στέλλονται ε{ς -κοτη-' δθεν κοτ-το- και έκ 
τούτου πάντοτε -κοσ-το' 20 εϊκοσ-τό-, 30' 
τριακοσ-το- καΐ εφεξής" .Ιαζ. ή πρόσφυσι; -ίΐΙ- 
1110-, -ΙίΐϊΙΟ- προσαρτάται εις τ•/ιν - ΟΙΠίΐ 
- οΐπΐίΐ άποβαλοϋσαν το λγικτικον φωνϊίεν, ΐι 
μάλλον ει; την άρχαιοτέραν - ΟϋΐΐΙΐ, - ΟΟηΙπ. 
"Οθεν -οοπΜιιΐηο, συντ,θως -Οοη«ιΐ1Ώΰ, 
-ΟΟβϊηΐΟ, μαλακυνομένου δε τοΰ Ο ει; § και 
-^(.'λΙιώΟ" π. χ. 20 αρχ. ΥΪΟβΠίαΐηο- έξ ου 
νϊΟοδίηΐΟ-, νί^οίΐηΐΟ-, άρχ. τύπος *ίΙΥΪ- 

(ι1α) 1<αη1ί-1αηια-• 40 ίμιαϋι-α- "οπβίιηο-, 
(ΐαα(1ν;ι- ^βδίηιο, καΐ λπ. 

100—1000. 100. Σανσ. οαΙα-Ιαιπά-" 
Έ.υ. μετά τής προσούσεως -στο- πιθανώς 
κατ' άναλογίαν τοΰ -ιστό- έκ τοϋ -το- σχη- 
ματισθέν" έκατο-στό-" Αατ. κατ' άναλογίαν 
τών δεκάδων ΟΟΙίΙ-ββίΐΏΟ- ως ει ή πρόσφυσις 
ην -βδΐΐΏΟ-. 

200—900. σο,νσ. μετά τοϋ (,ΐΛίΜ-ίαιηα-. 
'Ε.ΙΑ. μετά της -στο- π. χ. διακοσιοστό-' 
.Ιατ. μετά της -ΟΟηΙϋδίΐϊΙΟ-" π. χ. ιΙΐΐ-ΟΟΠ- 
ΙΟΚΪΙΏΟ-, ΟΟΐϊη- ίίΟηΙοδϊΙΒΟ καΐ ούτως έ- 

τ- 
φες-ις. 

1000. οανσ. ίίίΐΙΐαδΓα-ίΛΙΏίΐ- 'β./.λ μετά 
της -στο- χιλιο-στό-' Αατ. μετά της -β^^ΙΙΏΟ-, 

ηιί11ο8ίηιο-. 

Β' . II (ξΐ .Ιίζεων. 

ΠίρΙ αχηματισιιοϋ τών .ίέζεων. 
Έν τώ προηγουμένω κεφαλαίο.) ώμιλησαμεν 



περί τοΰ σχηματισμοΰ τών ριζών και ς-ελεχών, 
άπερ δμως δεν είναι εισέτι .Η^.εΐΓ, (ΐίξΐη τοΰ 
λύγου. Έν ταΐς ίνδογερμανικαΐς γλώσοαις πάσα 
λέξις, πάν μέρος τοΰ λόγου, είναι ?ι ρί/«ίΐ ?ι α- 
κόμα, διύτι τά κυρίως έπιφ&>νϊΐματα δεν εΤναι 
λέξεις, αλλά φωνητικά νεύματα" τά επιρρή- 
ματα, τά μόρια, αί προθέσεις και λπ. είναι 
το άρχηθεν πτώσεις η ρηματικοί τύποι. Τά 
στελέχη δεν είναι ούτε ίνόματα, ούτε ρήματα, 
γίνονται ομω; ονόματα η ρήματα διά της προ- 
σαρτήσεως καταλήξεων χρησιμευουσών ει; δή- 
>ωσιν τών πτώσεων ?ι τών προσώπων, λ. χ. 
Τδ στέλ. 1)1ΐ&Γ-9,- έκ της ρίζ. Ιΐΐΐαΐ' δεν είναι 
ούτε όνομα, ούτε ρήμα" ή εν. ονομ. τοΰ άρσ, 
όμως Ι^ΐΐαΐ'α-δ, ή εν. αϊτ. ΙίΙίαΐ'ίΙ-ΙΏ, ή πληθ. 
οργαν. ΙΐΙΐίίΓα-ΙΐΙΐίδ κλπ. εΤναι όνομα σημαί- 
νον τί)ν έργαζόμενον το υπο της ρίζης δηλού" 
μενον.- Το έν. β' προσ. τοϋ ένεστ. ΙΐΙΐΛΓα-δί, 
το έν. γ' Ιιΐιαί'ίΐ-Ιϊ, το γ' πληθ. Ιιΐιαί'α-ηίί 

εΤναι ρήμα, φέρεις, φέρει, φέρουσι, ΙβΓΙ, ΙΟΓΙ, 
ίοπίπί. 'Έτερα παραδείγματα στελεχών, τά 
όποια ήδύναντο νά γείνωσι ρήματα η ονόματα 
κατά τάς ε!ς αυτά προστιθεμένας καταλήξεις 
ΐΐ προσφύσεις, (δρα ανωτέρω). Τά κυρίως λοι- 
πόν προς σχηματισμών τών Αέζεωκ στοιχεία 
κατ' αντίθεσιν προς τά εις σχηματισμον τών 
στελεχών εν ταΤς ίνδογερμανικαΐς γλώσσαις 
είναι αί ΛτωτιχαΙ και προσωπικοί προσφύσεις 
ί) χατα.ΙήΙ;εις. 

Αί προ; σχηματισμον τών λέξεων χρησι- 
μεύουσαι προσφύσεις το πλεϊς•ον είναι φανερώ; 
στοιχεία άντωνυμικά, άτινα έν αρχαιότερα ε- 
ποχή τοΰ βίου τών ίνοογερμανικών γλο)σσών 
ήσαν έτι λέξεις αύθυπόστατοι και ανεξάρτη- 
τοι" π. χ. 1ΐ1ΐεΐΓί1-δ έν. ον. τοϋ άρσ. της λατ. 
*Γθηΐ-δ, έξ ου -ίβΓ, έγένετο κατά συγχώνευ- 
σιν έκ τοϋ 1ΐ1ΐ&Γ 9. δ&. Το ΙΐΙίΕΙΓ είναι ^ίζα 
σημαίνουσα φέρειν, το 8. είναι άντ&)νυμικδν 
στοιχεΐον προσδιοριςικον σημα'ίνον τί)ν ποιοΰν- 
τα, το δίΐ είναι δεικτικόν, δηλοϋν το γίνοί: έν 
τ^ ονομαστικ•^. Το ΐ3ΐΐ&Γ Ά \\ (φέρει, ίοΓΐ) α- 
ναλύεται ει; 1ΐΙΐ£ΙΓ-ίΙ καΐ -Ιϊ, όπερ άρχαιότε- 
οον είναι βεβαίως -ΙίΙ, γ' πρόσωπος αντωνυ- 
μία, πρβλ. ρίζ. ι» έν ττ Ια-ηΐ, έλλ. τό -ν, 
λατ. (ϊδ) -ΐΐΙ-ΠΙ και εφεξής. Έν τώ ΙΐΙΐΛΓ-α- 
ηΐί μετ' έπιτεταμένου & τοϋ στελέχους το ηΐ1 
άντι τοΰ ΙΪΙΕΙ είναι αντωνυμία τοϋ ά προσ. 
τοΰ εν. αρ. 

Έπειδη δε τδ ρήμα καΐ δνομα έχουσι τοιαύ- 
την προς άλληλα σχέσιν, ώστε δύνανται νά 
θεωρηθώσιν ώς περαιτέρω τινές προσδιορισμοί 
ποότερον απροσδιορίστων στοιχείοιν τής γλώσ» 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



26 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



στ,ς, όιά τοΰτο 6εν δύναται να υπάρςτι το έν 
άνευ του ετέρου. Γλωσσά τις νι διακρίνει κατά 
τΰ-ον ΐνό[;.χτα /ι ρνίι^.ατα, η δεν ενει οϊιδέτε- 
ρον αύτών' δεν δυνά[;.εΟα δμ-ως να όρίσωαεν 
δ-ότερον είναι το άρχαιότερον, διότηγόν- 
των στελεχών. Εις τά ΕΙ στελέχη το θηλυκον 
έν άπάσαις σχεδόν ταΐς πτώσεσιν έχει έπιτε- 



28 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



ταμένον το Λ εις α, ενώ το άρ^ενικον καΐ οϋ- 
οέτερον [Αονον εις ολίγας πτώσεις, ούτω οέ αί 
πλεϊσται πτώσεις τοΰ θηλυκού όιαφέρουσι. ΚαΙ 
δ[;.ως ή έπίτασις αΰτχ τοϋ λ'/ικτικοϋ τοΰ στε- 
λέχους Π. οέν είναι όλως ςέντ: τω άρσενι/.ω κ.αϊ. 
ούδετέρω, ουδέ άν/ιχ,ει όλως τω θτ,λυκω, τού- 
του δέ ένεκα ουδέ πρέπει νά γίντ,ται λόγος κυ- 
ρίως περί θηλυκών στελεχών εις ;ι. Ε'ίς τινας 
όέ γλώσσας οί τύποι των εις ίΐ στελεχών μετ' 
έπιτετα[Αένου τοϋ λτ,κτικοϋ τοϋ στελέχους είναι 
εύχρηστοι και ώς άρσενικοί' π. χ. Λατ. α<1- 
ΥίΊΚΙ, ΙΐΊ'ΐί-ροηα, ϋθ1-1('μ;ι, Έλλ. πολίτη-ς 
κριτη-ς, παιοο-τρίβχ-ς. Στελέχη εις ίΐ [;.η έπι- 
τεταΐλένον έχοντα το ληκτικον τοΰ στελέχους 
θεωρούνται και θηλυκά" π. χ. Έλλ. δόό-ς, 
'ίππο-ς (θηλ. ή ίππος, φοράδα καΐ το ίππικόν)' 
ά-λοχο-ς, θεό-ς (ή), νυό-ς (νύμφη), και πλεΐς-α 
έ'τερα' Λατ, ΙΙΙΗΊΙ-Κ, (νύμφη), (1υΐ1111-:ί (οίκος), 
ΙΐΙΙΐηα-8 (γη), ηΐα1ΐ1-8 (μηλέα), καί έτερα. 

β ) Το γένος οηλοϋται ?ι προσαρτωμ,ένων μο- 
νίμως πτωτικών τινών προσφύσεων εις ωρισαέ- 
νον τι γέ^οί; η πτάσεως γένους τίνος άχρηστου 
μεν ούσης, άλλ' άντικαθισταμένης δι' ετέρας. 
Ούτω διεκρίνετο ηδη ίν τη Ίνδογερμ-ανικη 
άρχεγόνω γλώσοτι το ούδέτερον γένος τών αρ- 
σενικών και θηλυκών εν τη εν. καΐ πληΟ. όν, 
£ν ψ εν τη εν. γεν. τοϋ άρσ. καΐ οΰδ. τών εις 
& στελεχών, ώς έπΙ το πλείστον εϊς τοιαϋτα 
στελέχη, οιαφέρουσι τοϋ θηλυκού. Ούτω το ού- 
δέτερον ίν τη όν. και αιτ. πληΟ. έχει την εις τά 
έμψυχα γένη ζένην άρχικην πρόσφυσιν η. π. χ. 
ορσ. και θηλ. ΙιΙΐίίΓαπΙ-αΓί, ούδ. 1)1ΐαηηιΙ-;ι, 
7έλ. 1)1ΐαΓ;ΐηΙ- φέρων" έν τη κλίσει τών αν- 
τωνυμιών ή εν. έν. και αιτ. τοϋ ούο. την πρόσφυ- 
σιν -Ι-, ενώ το άρσ. καΐ θηλ. την εις 5. π. χ. 
ούδ. Ινί-Ι, Λατ. 0}ΐη-(1- αρσ. καΐ θηλ. Ινί-ί^, Λατ. 
(]111-8, τις. Ή εν. γεν. τοϋ άρσ. καΐ ούό. τών 
εις ίΐ στελεχών έχει πτωτικην κατάληζιν ->);ΐ, 
η τοϋ θηλυκοϋ όμως την συνήθη εις ϊ> ληγου- 
σαν πρόσφυσιν της γενινης. ΆντΙ της εν. ΐνομ. 
τό ούδέτερον έχει την αιτ. ?ι το άπλοΰν στέλε- 
χος" εν. αιτ. καΐ ί5ν. τοϋ ούό. ΠΗν3-ηΐ, Λατ. 
ηοΥθ-ιη• έν. 5ν. τοΰ άρσ. η;ιν;ι-« Λατ. ηο- 
ΛΌ-δ, θηλ. η,ΐνα-(>ί), Λατ. ΠΟνα" έν. αιτ. όν. 
τοϋ ούδ. Πίαιίΐΐνΐ, μέθυ, και έτερα. Παρά τοις 
'Ρωμαίοις ομωςτά Γ(Ίίθ-ϊ;, ίβ001ΐ(1)-ί>, Λ"ίηΐ-?ί, 
νοΙ^ΙΙ-δ έθεο>ροϋντο καΙ ώς ουδέτερα ιΐ καί έ- 
χοντα το δ της ονομαστικής. 

Βραδύτερον μετά την διάσχισιν και τον χω- 
ρισμών τών γλωσσών το μέσον τοϋτο της τοϋ 
γένους διακρίσεως έςετάθη περισσότερον. 

γ') Βραδύτερον έτι εϊς τινας τών έκ της ίνόο- 



γερμαν.κής αρχεγόνου γλώσσης παραχθεισών 
γλωσσών εισήχθη η πρό τίνων πτώσεων φαι- 
νόμενη μ,εταγενεστέρα έπέκτασις τοϋ στελέ- 
χους εις δηλωσιν τοϋ γένους, ώς έν τη σαν- 
σκρίττ), έν. γεν. τών εις -ΐ- και II στελεχών 
άρσ. δαη;ι'.•3,άρχαιότ. δαην-Π'ς, θηλ. 1ΐαΊΐϋ-δ 
η ΙΐαΊΐ-ΥίΙδ, ούδ. όμως ΙΠΛ'άΙία-ΙΙ-αδ μετά 
της δια τοϋ Π επεκτάσεως. 

δ') Νεωτάτη είναι έτι ή διάφορος φθόγγων 
μεταοολη των αυτών κατ άρχας τύπων εις 
ί^ιάκρ'.σιν τοϋ γένους, ώς έν τη σανσ. ή πληθ. 
αιτ. τοϋ άρσ. και θηλ. τών φωνηεντοληκτων 
στελεχών χωρίζεται" π. χ. ρα'ΙΪ-η άντι τοΰ 
*ραΙΪ-ηΐδ, αλλά 1)1ΐα'η-δ επίσης άντι τοϋ 
υ1ΐιιΙί-ηΐδ" έλλ. έν. ον. ίππότη-ς (άρσ. παρ' 
Ομ. '.ππότα), άλλα και αρετή θηλ. άνευ τοΰ 
δ. Έν τη αρχ. λατ. η έν. άφαιρ. τοϋ άρσ. καΐ 
ούό. είναι ηοΥυ-ίΙ, θηλ. 1Η)ν;ι-ιΙ, άμφοτέρ&)ν 
όέ δ άρχ. τύπος είναι 1ΐαν;ι {. 

έ) "Οτι στελέχη τινά έν τη αρχαιότερα η- 
δη έποχη της γλώσσης άνηκουσιν άποκλει^-ι- 
κώς σχεόον εις το ίν η το άλλο γένος, ώς τά 
αφηρημένα εις -Ιί- εις το θηλυκον, τοϋτο έ- 
ςαρταται εκ της σημασίας αυτών, διο καΐ ο6- 
όείς λόγος περί τούτου ένταϋΟα. Κατά τάς 
μ,εχαγενεστέρας όμως περίόόους τοϋ γλωσσι- 
κοϋ [ίίου ώρίσθησαν και έπΙ μάλλον και μάλ- 
λον έπαγιώθησαν τύποι τινές στελεχών δι' ϊ- 
χαστογ γένος Εόία, καΐ μάλιστα διά το θηλυ- 
κον, ούτω δε έσχημ.ατίσθη νέον είδος δηλω- 
τικόν τοϋ γένους όι' αύτοϋ τοϋ ονοματικού 
στελέχους. Ούτω πρ^ πάντων τά εις -ί;ΐ ην 
λέχη" π. χ. σανσ. (ΙυΥι' (θεά), δηλ. *(1ϋΥί;ι, 
στέλ. (Ι(!Υ]α- ενώ το άρσ. (ΙοΥμί-δ δεν είναι 
εύχρηστον, άλλα μόνον τό άρχαιότερον (ΙοΥΐν- 
δ (θεός)" (ΙΓιΙγΙ', δηλ. "(ΙίιΙηπ, στέλ. (ΙαΐΓ)α- 
έκ τοϋ ιΙαΙίΐΓ)."!- άντΙ τοϋ αρχαιοτέρου και 
εϊς τά τρία γένη κοινοϋ (1;ι-ΙίΐΓ-, έλλ. δότει- 
ρα, δηλ. ό
,(*— μεγ-ίον)ά.οΰδ.(ΐΏ»ίοπ) 


όν. 


Γη.1^1ΐ]Ε111-8 


1Ώίΐ1ΐϊ3»11 




μείζων 


ΓΩαίΰΓ 


αϊτ. 


ηιαρ;1ι]αη8-αΐΏ ά. θ. 


ιηά1ιί3α«-αΐΏ 


ά. 


μείζον-α, 
μείζω ά. θ. 


(πΐαίθΓ6-ΐη 
άρσ. θ.) 




ιηίΐ§1ΐ]&η8 οϋδ. 


ιηα1ιί]α8 οΰδ. 




μείζον ούδ. 


ηΐϋΐΐΐδ οΰδ. 


άφ. 


πΐίΐ§1ΐ3ηη8-αί; 








(ιη,ιίοΓθ-ά) 


γεν. 


ηΐίΐο|ι]ίΐη«-αδ 


πιά1ιί]αδ-αδ 




μείζον-ος 


ηα&ϊοΓ-ΐδ 


τοπ. 


ΐΏ32ΐΙι]&ηδ-ί 


ιηειΙιΤϊαδ-ϊ 




μείζον-ι 


(πΐαίΰπ) 


δοτ. 


ηΐ9.§1ΐ3αη8-ίΐΐ 


ΓΠΕίΙιΤΐαδ-β 








ίργ. ά. 


Γη;ιΐί1ι]&η8-3 


ΐΏ9,1ϊΤ-]3δ-α 








3ργ. β'. 


ηιαρ1ι,ί;«η8 Ι)1ιΐ 










Δυίχ. 













όν. αιτ. ηΐ;ΐρ;1ΐ,ίίΙΗ8-(δ) αδ ά. θ. Γη9,1ϋ]»δ-», -ίΐα ά. μείζον-ε 

1ΒΗΐΐΤ]Ηδ-ί ούδ. 
γεν. τοπ. ηΐίΐ^Η3α,ηδ-αιΐδ? πι&1ιΤ}&δ-οδ 

δ. άφ. όργ. πια^1ιϊαηδ-ΐ3ΐι];ίηηδ ιηΗΐιΤ]ο-ΐ3ΐι]άιη (μειζόνο-ιν) 

Πλγιθ. 
όν. Π13^;1ΐρηδ-(δ) α-δ Πΐ;Ί1ΐί]αδ-ΐΐδ μείζον-ες 

μείζους (ΠΐάϊοΓβ-δ) 

αϊτ. ΐηα§1ΐ]αηδ-αΐη-δ ά. θ. Π1ίΐ1ΐΤ];ΐδ-αδ ά. μείζον-ας (πΐαϊοΓε-δ 

μείζους ά. θ. ά. θ.) 

ΐηα^1ΐ3Εΐηδ-ά οϋδ. Γηά1ΐί]αδ-Τ ούδ. μείζους-α ΐη»ίοΓ-3. ο6δ. 

μείζω ούο. 
γεν. ηΐίΙ§1ΐ]αηδ- (δ) άηΐ- (δ) ΐη»1ΐΤ3&δ-&ΐη μειζόν-ων ΓΩ3ίοΓ-11Π1 

τοπ. ηια§1ΐ3αηδ -δν;ι- (δ) ΐΉ&1ιΤ]&δ-δΐι,-3ίΐ%-8'ΐ μείζο-«ι 

δοτ. άφ. ηια^ΐηαιίδ -ΐ3ΐι]αΐΒ-δ ηι&1ιϊ](ί-1)1ΐ3αδ (ΐΏαΐυΓΪ-1)αδ) 

όργ. Π1;ΐ§1>]ί111δ-ΐ3ΐΐΐ-δ Π1&1ΐ1]θ-ΐ3ΐΐίδ 



36 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 

5. ά) ^ίζιις συγγε^είΛζ ^η.1<ύτιχαι εις -{ίΙΓ- άξχιχώζ ταντά ^ο^^ άηέσωζ ίπο^ενοκ:. 5, ί') 





Ί^δ. άρχ. γΛ. 


Σανσ. 


Έ.ΙΙ. 


.ί^αΓ. 


Στέ) 


ι. πΐαΐαι•- ά. θ. 


ιη&Ια'Γ θ. 
ρίΙία'Γ- ά. 


(ΑΥΐτέρ- θ. 


ηιάίοΓ- 
(ηιαίΓΐ.) θ. 


Έν. 










βν. 


ηίαΙαΓ-δ 


ιηαΐά' θ. 
ρΐΐΐι' ά. 


μητγιρ 


ηΐ3ΐβΓ, -ΙβΓ 


αιτ. 


πΐαΙαΓίΐ-ιη 


πίαΙίΐ'Γ-αιη 


μ•«τέρ-χ 


(ΐΏ^ίΓο-ηι) 


άφ. 


ηίαΙίΐΓ-αΙ 






(ηΐαΐΓβ-ά) 


γεν. 


ηΐ3ΐαι•-α8 


ηΐαίιι'-δ, 

άρχ. ΠΐΗΐΓ-αδ 


[Αϊ)τέρ-ος 
μ.ϊΐτρ-ός 


ηΐαΐΓ-ΐδ 


τοπ. 


ΠΐάΙ&Γ-ϊ 


ηΐΒία'Γ-ΐ 


μ.ητρ-{ 


(ΐΏαΐΓ-ί) 


δοτ. 


πίαΙ&Γ-ίΐϊ 


ΠΐάΐΓ-β' 






δργ. ά. 


ηίαΙαΓ-ά 


ηΐαΙι•-? 






όργ. β'. 


ιη αίαΐ'-ΐϊΐιΐ 








κλ. 


ηΐηΐΒΓ 


ιηα'ΙαΓ 


μήτερ 


τηϊΙβΓ 


Δυΐκ. 










όν. αιτ. 


ιη3ΐΕΐΓ-(δ)άδ 


ηιάΙα'Γ-3,-αα 


μγΐτέρ-ε 




γεν. τοπ. 


ηΐΕΐαΓ-Λΐΐδ? 


ΙϊΙαίΓ-ϋ'δ 






$. αφ. 5ρ. 


ιη»ΐΛΓ-1)Ιι]άιη8 


Π1αΙι'-Ιο1ι,)αηι 


(|ΑΥΐτέρο-ιν) 




Πληθ. 










ον. 


ηΐαΙαΓ(ϊί);ι-ϊ5 


ΐϊίαΙίΐ'Γ-αδ 


μτ,τέρ-ες 


(ΓΠΪιίΓε-δ) 


αιτ. 


ηιαΙίΐΓ-ίΐιη-έ; 


ιηαΙ?-δ θ. 
ρϊΙ?-η ά. 
άρχ. ρϊΙα'Γ-αδ 


(Ατ,τέρα-ς 


(ηΐαίΓο-δ) 


γεν. 


η1άιίX1■-(^^)α^η-δ 


ιηαΙ?-η-3ΐη 
αρχ. ΙΠαΐΓ-αΊΏ 


μ.ϊ)τέρ-ων 


ΐΏίΐΓ-απι 


τοπ. 


ιηϋαΓ-βΥίΐ-ί^) 


ΙΏαΐΓ'-δ'Ίΐ 


(ΑΥΐτρά-σι 




δοτ. αφ. 


πιΓιΙαΓ-ΐ3ΐιρπι-δ 


1ηΗι1•'-1^11^ίιδ 




(1ηαι^^-1^αί 


ίργ. 


ιηάΙαΓ-ΐ3ΐιΐ-ί> 


ΠΙαΙί-'-ΙϊΙΐΐδ 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓλΩΣΣΟλΟΓΙΑ,Σ 37 

5. 6 ) ^Ο^όμαζα τόν έςγαζόμίνοτ ιίη.Ιονντα ιίς -ΙαΓ-. 

'Μ. άρχ. γ.Ι. Σανά. 'ΕΛΛ. Αατ. 

Στέλ. άβίαΓ- ά. θ. Κλίνον- άαΙ&Ί•- ά. ούδ, δοτηρ- ά. ά&ίοΓ- ά. 

ται ώς το προ7ΐγοΰ[Λενον έν 5, ά. (άαΙοΓΪ) 

Έάν δε ταΰτα χεϊνται άντΙ ουδε- 
τέρων, τότε λαμβάνουσι τάς χα" 
ταλ^ξεις τοΰ γένους τούτου). 
Έν. 



γεν. 



οργ. α. 
κλ. 
Λυ'<κ. 
βν. αιτ. 

γεν. τοπ. 

δοτ. άφ. όργ. 

Πληθ. 

ίν. 

αιτ. 

γεν. 

τοπ. 

δοτ. άφ. 
οργ. 



ά^Ιίΐ' ά. 


δοττίρ 


(ΙαΙοΜοΓ 


άαΙα'Γ-αηη ά. 


δοτήρ-α 


(άαΙοΓθ-ιη) 


άϊιΐΓ' Οϋδ. 




(ά&ΙοΓΒ-ίΙ) 


(1αΙα'-8, άρχ. *(ΐ3ΐΓ-α'8 ά. 


δοτϊίρ-ος 


άαΙοΓ-ίδ 


άάΐΓ'-η-αδ ούδ. 






άαΙα'Γ-ϊ (1α1ΐ"-η-ϊ ουδ. 


δοτϊίρ-ι 


(άαΐϋπ) 


άβίΓ-β' ά. άάΐΓ'-ηβ ούδ. 






άαΐΓ-α' ά. (ΙΓιΐΓ'-ηΙ ούδ. 






άα'ΙαΓ ά. άα'Ιαι-, (ϋ'ΐΓ ούδ. 


δοτιήρ 


(ΙαΙοΓ 


άίΐΙά'Γ-α,-ϊΙΙ ά. 


δοττίρ-ε 




άϊΐΓ'-η-ϊ ούδ. 






άαΐΓ-ο'δ α. 






άαΐΓ'-η-οδ ούδ. 






(ΐ3ΐΓ'-1)Ιι]αΐη ά. ούδ. 


(δοτιόρο-ιν) 




άαΙα'Γ-αβ ά. 


δοτήρ-ε; 


(άαΙοΓε-δ) 


άαίΤ'-η- ά• άπίΤ-'-η-ί ούδ. 


δοτήρ-ας 


(άειΙοΓε-δ) 


(1ίϊΙ?-η-3ΐη ά. ούδ. 


δοτηρ-ων 


άαΙοΓ-αιη 


αρχ. *άα1ι•-»'πι 






άαΐΓ'-δ"α ά. ούδ.) 


δοτίίρ-σι 




άϊΐΓ'-ΒΙιϊαδ ά. ούδ. 




(άαΙρΓΪ-Ιιαϊ 


(ϋ1ΐ''-1)1ΐΐδ ά. ούδ. 







38 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 

Β'. Φωνηεντόληχτα στελέχη. 

6. ^ΐίρθογγό.Ιηχΐα σκ.Ιέχη. 

7. Στι.ΙΙχιι .ίήγοντα ίίς (Ίίζιχά Ί χαί ». 





'Ιΐ'ύογ. άρχ. γ.ί. 


Σανη. 






Έ.υ. 


^ατ. 


2τελ. 


ΠΪιΙΙ- θ. 


1ΐ7ιη- θ. 
^ίΐη- ά. θ. 






ναϋ- 0. 
Ροϋ- ά. 0. 


Ιιυιι-(Ι)ονΐ) 


Έν. 














ον. 


1131.1-8 


11α11-8, σ^η-3 






ναϋ-ς, βοΰ-δ. 


1>ο;-8 


αιτ. 


ηήν-ατΏ 


ιι7ι'ν-αΐΏ, μΓι-ΐΏ 




ντ,Γ -α ναϋ-ν, βοΰ-ν 


(ΐ3ονο-ηι) 


αφ. 


ηήν-ίΐΐ 










(ΐ3ονβ-(3) 


γεν. 


ηήν-Γΐδ 


ηΓιν-;ι'δ, ι,'ϋ-« 






νγιΙ'-6ς νε-ώί, βο1'-6ς 


1)ον-ί;5 


τοπ. 


ηαν-ί 


ΠαΥ-ΐ, ίτίΐ'ν-ί 






ντιΡ-ί, [ΙοΚ-Ι 


(ΐ3υν-ί) 


δοτ. 


ηήγ-;ιί 


ηΓιΥ-7;', ΐί;ι'ν-7• 










ίργ. ά. 


ηάν-.Ί 


ΠηΥα- ιτ;ι'ν;ι- 










όργ.β'. 


ΠηΙΙ-ΙιΙΐί 








ναΰ-φι 




κλ. 


πϊίιι 








ναϋ, (ϊοΰ 




Δυί». 














ίν- αιτ. 


ιι7ιΐι-(8) Γιδ 


Ιΐίΐ'ν-ίΐ,-αα• ί^α 


'ν-. 


Ι,-ίΙ-Π 


ντίΓ-ε, βόΚ-ε 




γεν. τοπ. ηαν-;ι11δ? 


η;ι'ν-ϋ'8, ίία'ν- 


■ϋΤ; 








Χ. αφ. όι: 


>γ. η:ιΐι-1ι1ι.)ϋυ):< 


ιι.ιΐι-ΐιΐι,μηι, ι; 


»'-■ 


Ι)1ι]7ΐΏ 


(νηΚο-ϊν, βοΡο-ΐν) 




Πλτιθ. 














όν. 


11;ϊΐ1-(δ)α-δ, 

ηην-αδ 


η:ι'ν-α8, ρι'ν- 


;ΐδ 




ντ,Γ-ες, βόΚ-ες 


(1)θνο-8) 


αιτ. 


ηϊϊν-αηΊ-» 


11;ι'ν-αδ, 0;,.^;^ 


!?;>' 


ν-Πδ 


ντ,Γ-α;. βόΡ-α; 
ναϋ-;, βοϋ-; 


(ΐ30νϋ-ί<) 


γεν. 


ηαΐι-(ϊ<) ;ιηι-(ί^), 


, η;ιν-:ι'Π1, ο-α'ν- 


■;7ηι 


νηΡ-ών νε-ών,βοΓ-ών 


1)ο-ιιηΐί)ΐτ( 



'1)0Υ-ϋΐη 
η3ΐν-άπι 

τοπ. ηϊϊπ-ί>να-(8) η;ιΐΐ-"?;ΐΓ, ρ;ο'-!<"ΐΙ ναυ-σΐ νηυ-σί, βου-οΐ 

(νϊ)Ρε-οσ'., βόΐ;• ε-σσι) 
δοτ. άφ. 11;ιΐΐ-1)1ιμιηΐ-^; ιΐ;ι Π-Ιι1ιί;ι'», μΛν-Ι)Ιΐ];ΐί< ΐ3υ-1)ίΐδ, 

Ι3υ-ΐ3αδ 
όργ. ηΙΪ11-1)1ΐί-ί; Π;» ΙΙ-Μΐίδ, ,!ίυ'-1)1ΐί^; ναϋ-φιν 



ΙΤ0ΙΧΕΙ4 ΓλΩΣΪΟΑΟΓΙΑΣ 



39 



8. ^ 


^τε2ίχη (ίς -11. 












Ίνόογ. αρχ. γΑ. 


Σανσ. 




Έη. 


^ατ. 


Στελ. 


«ιιηιι- ά. θ. 


«ϋηιι'- ά. 




νέκυ- ά. 


ΓηιοΙπ- ά. 




ΐϊΐαάΐιιι οϋδ. 


Ιια'ηνι- θ. 
ηαα'άΐιυ-ούδ. 




μέθυ ούδ. 
γλυκύ- έπίθ, 


ΟΟΓΠΙΙ- οϋδ. 


Έν. 












ον. 


«αηα-.'ί 


«ϋΠΐι'-δ 




νέκυ-ς 


1Ί-αϋΙα-8 


«ίτ. 


8υηιι-ιη ά. θ. 


βΰηιι'-ιη ά. 




νέκυ-ν ά. 


ίιαοΐιι-ηι ά. 




ΐϊΐαάΐιιι ούδ. 


ηια'άΐιιι ούδ. 




μέθυ- οΰδ. 


οοηιπ ούδ. 


αφ. 


δυηαν-αΐ 








ίΓαοία-ά (όσκ. 
ΟΛΓίαΐΙ 


γεν. 


8υιιαν-&8 


8ϋηο'-δ, αρχ. δυΐΐν- 


α'δ ά. 


νέκυ-ο; 


ί'ηιοίη-δόμρ.ιηαηί 






Ιι&'Πο-δ ?ι Ιι&η-νηδ 


θ. 


γλυκέΡ-ος 


ΙΥαοΙα-οδ 






ΓηαΊΐ1ιιι-η-αβ οίιδ. 








τοπ. 


8ΐηιαν-ί 


δΰηίιι', αρχ. δαίΐΛ'ν 


-ΐ ά. 


νέκυη 


(ΪΓαοΙιιοί, ίηιοΐυϊ 






ήα'η&ιι η 1ΐίΐην-αηι 


θ. 


γλυκεΐ δηλ. 


ίπιοΐα) 






ιη&'(11ιυ-η-ΐ ούδ. 




^λυκέΡ-ι 





8ΐιηαν-αι 



βργ. ά. δπην-η 

ίργ. β'. δΐιηιι-ΐϊΐιϊ 

χλ. δΐιηιι 

Δυΐκ. 

όν. αιτ. δηηΐΐ-(δ) αδ 

γεν. τοπ. δηην-ίΐ118? 
5. αφ. ϊργ. δαηιι-ΐ3ΐι]ϊηΐ8 



8αηίΐ'ν-β ά. Ιια'ηαν-β, 
1ι&'ην-&ϊ θ. 
τηα'ίΐΐιιι-η-ί! οϋδ. 
δαηα'-η-3, Ιΐίΐ'ην-» 
ιηα,'άΐιιι-η-» . οϋδ. 1ΐΓΐ'ην-•ϊ θ. 



Πλϊΐθ. 

βν. 



γεν. 



δηιιη-(δ) α-8? 
δαηα,ν-.ΐδ 
8ΐιηη-ιη-δ ί. θ. 
π1.'\^111ν-3 ούδ. 

8υηυ-(δ)-άΓη-(δ) 

8υηη-8νί(-(8) 



δοτ. άφ. 8ΐιηιι-1)ΙιίαηΊ-δ 

δργ. 8111111-1)111-8 



δα'ηϋ ά. ηια'ιΐΐαι οϋδ. 


νέκυ 




δΰηυ', ά. ιηα'άΐιιι- 


11- ί οϋδ. 


νέκυ-ε 
γλυκέΡ-ε 




δυΠν-ϋ'δ 








δϋΐια'— ΐ3ΐΐ]αηι 




νεκύο-ιν) 
γλυκέΡβ-ιν) 




δΰΐ1ίΐ'ν-ί18, 




νέκυ-ες 


ίηιοΐυδ 


αρχ. *δϋην-α'δ 




γλυκείς 




διιΠα'-η, άρχ. δαίΐν• 


-αδά. 


νέκυ-ας 


ΪΓαοΙιϊ-ί ά. 


1ια'ηιί-8 θ. ΐΏΛ'ιΙΙία 


-ηϊ 


γλυκείς 


οονηιι-Εΐ ούδ. 


άρχ. ΙΠίΐ'ίΙΙΐΓι οϋδ. 




γλυκέΡ-α ουδ. 


δαίιϋ'-η-αηι 




νεκύ-ων 
γλυκεΡ-ων 


ίηιοΐυ-ιιιη 


διιηϊι-δ"Ίι 




νέκυ-σσι 
(νεκύε'σσι) 
νέκυ-σι, 
γλυκέ-σο 




διιηιι'-ΐίΐι,ίίΐδ 

■ίΓιπη'-ΙιΐΊΐδ 






ίΓαοΙί-13118. 



40 Ο ΕΝ Κ/Π, ΕΛ-ΑΗΐν. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



9. Ση. 


Ιίχη ί/ο ΐ. 








^Ινόογ. αξχ. γ.ί. 


Σανσ. 


ΈΑΛ. 


Αατ. 


Στέλ. 


ανί- ά. θ. 


Ά\\- άρσ. Ογιλ. 


πόλι- θ. 


ΟΥΪ- θ. 




ούδ. ? 




ϊδρι- έπίθ. 


ηιαίΊ- οϋδ. 


Έν. 




νά'η- ούδ. 






έν. 


&νϊ-8 


»νϊ-5 


πόλι-ς 


ΟΥΪ-8 


αιτ. 


ανί-ιη 


άνί-ηι άρ«. θηλ. 


πόλι-ν 


0ΥΘ-1Ώ 






ΥηΓΙ οΰδ. 


ϊδρι οΰδ. 


ιηαΓο 


άφ. 


ανηΐ-αΐ 






ΟΥ €-ύ 


γεν. 


αγα]-ίΐ8 


ΗΥβ-δ ά. θ. Αν]-α5 θ. 
Υά'ΓΪ-η-ΕΙδ Οϋδ. 


πόλι-ος 
π6λε-ως 


ΟΥΪ-δ 


τοπ. 


ανα,ι-ϊ 


{άν»η ά. θ.) 
δΥΪ-3ΐη θ. 
νβ'ΓΪ-η-ί ούδ. 


πόλε-ι 


ΟΥ Γ 


δοτ. 


ανα]-αϊ 


&γα]-ο ά. θ. 

έΛ^-,ΐϊ θ. 

Υα'η-η-β ούΧ. 






βργ. ά. 


αν] -3 


&ν]-α θ., ΗΥΐ-η-α ά. 

Υά'ΓΪ-11-η οΰδ. 






5ργ. β'. 


ανί-1)1η 








χλ. 


ανί 


ϊΐνβ 


πόλι 




Δυϊκ. 










5ν. α(ΐ. 


ανϊ-(.)η(.) 


αΥΐ ά. θ. 
ν^'-ΓΪ-η-Γ ουδ. 


πόλι- ε 
πόλε-ε 




γεν. τοπ. 


α\>αυ8? 


3ν]Ό8 ά. 0. 
ΥηΠ-η-οϊί ού5. 






δ. αφ. 5ργ 


■. ανί-1)1ι]3ηηδ 


άΥΪ-1)1ΐ3αΐπ 


(πολίο-ιν 


ΟΥβ-8 


Πλτιθ. 






πολέο-ιν) 




βν. 


ίΐγί-(δ)α8? 
ανα]-α8 


ΗΥα]-αδ 


πόλι-ες 
πόλει-; 




αιτ. 


ανί'Οΐ-δ 


ΗΥί-η ά. ;ΐΥί-8 θ. 


πόλι-ας 


ΟΥ 6^8 






γα'π-η-ί ούδ. 


π6λει-ς 
ΐδρι-Λ ούδ. 


ιηαηα 


γεν. 


ανϊ-(8)άιη-(8) 


ίΐγΤ-η-ήπι 


πολί-ων 
πόλε-ων 


ογϊ-ιιηι 


τοπ. 


Λνί-δνα-(5) 


άΥί-δ"ϋ 


πόλι-σι 
πόλε-σι 




Χοτ. αφ. 


ανϊ-Ιι1ι]ΓΐΐΏ-ί; 


ίΐνί-1)1ι]α8 




ονϊ-ΐ3αδ 


έργ. 


αγί-1)1ιί-5 


ανΐ-ΐίΐιΐδ 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΙΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



41 



10. ά.) Στελέχη (Ις -Ά- άρσ. ονΰ. 



Στέλ. 

Έν. 

ον. 
αιτ. 

αφ. 
γεν. 



'Ι^όογ. <Ίξχ. γ•1• 
αΐννα- ά. 

α1ίνα-3 
ίΐΙίνα-ΐΏ, ]α§α-ιη 

α1ννη-1 



τοπ. αΐίνα-ί 

δοτ. α1<να-αϊ, αΐ^ν^ϊ 

6ργ. ά. α1ίνα-Λ, αΐίνα 

δργ. β'. α1ννα-1)ΐΗ 

κλ. α1<να 

Δυϊκ. 

δν αιτ. α1ννϊϊ-(8) ϊϊί; ά. 

ούδ. ? 
γδν. τοπ. '? 

δ. άφ. δργ. αΙνΥΠ- 1)1ΐ3αΙΠ8 
ΠληΟ. 

δν. α1νν7ι-8α-8 



αιτ. ^1ίνα-^η-^ί ά. 

]Π^^η ούδ. 
γεν. Λΐίν.1-«;»Γη-(;5) 

αΙίΥίΐηι 



τοπ. α1ίνα-8νΛ-(Η) 

δοτ. άφ. Λΐ\ν;ν- Ι)1ιία-τη8 
δργ. .11ννα-1^11^-8 



Σατσ. Έ2.1. 

αςνα- ά. 
]υ§ίΐ- ούδ. 

αςνα-δ 

;\ςνα-ιη, ]υ§α'-ιη 

αςνα-Ι 

αςγο 

έςνα- αςγβη-α 

Ηονα 

άςνβ, ίΐςν»η ά. 

ϊυ§β' ούδ. 

αςνα-]-"οΐί 

άςνα- 1)]ηΐτΐ ΐππο-ιν 

αρχ. άς:νο-8αδ ϊππο-ι 

Ηςνί-8 

Ης:ν3-η(δ) ά. ϊππο-υςά. 

]ΐΐσα-η-ϊ, άρχ.]α§αΌϋ5. ζυγά ούδ. 
ΗΟ Υη -η -α Ιϊΐ ίππων 

ΐπποι-σι 
'ίπποις 
&ςν6-δ"ιι 
δςγβ- 1)Ιι]α8 
άΓ;να-Ϊ8, άρχ. ίίςνο-Μιΐδ ίππό-φιν 



^ατ. 



ίππο- ά. 


οηαο- ά. 


ζυγό- οΰδ. 


ίασο- ούδ. 


'ίππο-ς 


θ[|αο-δ, οηαα-δ 


ΐππο-ν 


οί^αο-ΐΏ 


ζυγό ν 


3ΐι§ιι-ιη 




βςιΐο-ά 


ΐππο-ι 


β€];ιιΤ 


ίππου 


άοπιΐ 


οικο-ι 


βςαο (ίρ.^^Iιιο^ 


ΐππω 




Ιππό-φι 




ϊππε 


βηιιο ά. 


ΐππω,ζυγώ 


(Ιαο 



β(ΐαθ-ι-3, 

θςυβ-ί, 

θοιιιί 

β(|υοδ ά. 

]αο;α ούδ. 

Θίΐαα-ιη, 

6Γΐαο-ηιηι 



βΓ];υί-3 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΪΛΑΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



42 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



10. ί'. 


Ι Σίί.Ιίχη ιίς -3. θη.Ι. 








'/>(ί. ^Ϋχ. γ.ί. 


Σανσ. 


'ΡΜ. 


^ατ. 


Στέλ. 


ηΐ^να 


ίΐ'ΓΥΠ- 


χώρα- 


βψΙΆ- 


Έν. 










ον. 


α1ννά-8 


&'ςνΕ. 


χώρ« 


οηιια 


«ίτ. 


δίννή-ηι 


α'ςγϊΓ-ηι 


χώρα-ν 


βομια-ηι 


άφ. 


αΙίΥη-Ι 






οηπϊΓ-ά 


γεν. 


ίΐΙίΥη-.-ί 


Λ'βνί-ΐ-ίΙί^ 


χώρα-; 


*ΘΓΐηΗ-3, ΘΓΙΠ3-Θ3 

βομια-ί, ΟΓ^ιιαβ. 


τοπ. 


αΐ^νπ-ί 


ίΐ'ςγα-ί-3ηι 


χαμα-ί 


Κοίτα ίΐβ 


δοτ. 


αΙ^Υίΐ-αϊ, αΙ^ν,ιΊ 


ίΐ'ςνη-]-αϊ, αρχ. Λ'ςΥαί 


1 χώρα 


0Γ]αάβ, άρχ. οηπαϊ 


βργ. ά. 


α1α•Γΐ-,ι, αΙνΥά 


.ι'ςν3-]-3,άρχ..ι'ςν.ί 






δργ. β'. 


α1νΥη-ΐ3ΐιί 




βίτΐ-φι 




κλ. 


αΐίγα 


ίΐ'ονΪ!, αρχ. α'ςγα 


χώρα 


0(111.1 


ΔυΐΛ. 










5ν. αιτ. 


α1;γΓΐ-ί? 


ίΐ'ςγβ 


χώρα 




γεν. τοπ. 


? 


<ΐ'ςνα-]-ϋ8 






ο. αφ. έρ. 


;ιIνΥί-1^1^ί.^ϊϊη1δ 


α'ςνά-ΜιΙάηη 


χώρα-ιν 




Πλτίθ. 










ον. 


α1;να-8α-5 


α'ςνί-.•5,(ίρχ.α'(;γϊϊ-3α8 χώραι 


0(]ααβ 


αιτ. 


α1νΥ3-ιη-δ 


α'ςνα-8 


χώρα-ς 


0ί|Ιΐ3-5 


γεν. 


α1ννϊϊ-(8)αηι-(ί-) 

<ΐ1νν»1ϊ1 


&'ςνη-η-αΐη, 

αρχ. α'ςΥαηΐ 


χωρών 


οςαη-ηίΓη 


τοπ. 


.ΐ1νΥ;ι-8νΓΙ-(8) 


α'ςνΗ-8α 


χώραι-σι-,-ς 




δοτ. άφ. 


<•ι1νΥί-1)Ιι]η]ΐη-« 


α'ςν3-1)1ιΐίΐ8 




0({ΐια-ΐ3α8, ο(|ηΤ8 


δργ. 


ηΙ\Υ.Τ-ΐ3ΐιϊ-ίί 


&'ςν3 -1)1113 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 43 



10. 


γ'^ ΣτεΜχη ιΐς -γΛ άρσ. , 


ονό. 












^ατ. 






ΔυΐΛ. 




Στέλ. 


ΓιΠο- ά. 






βν. αιτ. 


Ι 


Έν. 
ον. 




ΓΓΙΪΙΙδ, αρχ. *ίΓΐΐ-8 
ίίΐΐ- 






γεν. τοπ. 
0. αφ. 5ρ. 
ΠλγιΟ. 


ι ελλείπει 


αιτ. 




ίίΠα-Γη, αρχ. ίΤϋ-ΓΠ 


όμ. 


όν. 


ον. 


Πΐίΐ, άρχ. *ί11ϊ 






αιτ. οϋδ. 


αιτ. 


ί'ίΐίοδ 


αφ. 
γεν. 




ίΤΙίο-ά 
ίΤΙΪ, ΓΐΠί 






γεν. 

τοπ. 


ΓΓΙΐοΓαΐΏ, άρχ. ίΐΐΐ 


τοπ. 










δοτ. αφ. 


ί'ΠΪΤδ, άρχ. *ΓΤ1Ϊ8 


δοτ. 




Πΐυ(ϊ) 






όργ. 




όργ. β' 
χ>. 




ίΠί αντί ίΐΠθ, 











10. δ'; ΣζίΜχτ) ί/ζ• -];ι θη.Ι. 

Σανσ. ./ίαζ. 

Στέλ. ΙίΙΐΗΓ.αηΙίπ- αοϊβ- 

Έν. 

όν. Ι^ΙιαΤαηΙί- άντΙ *-αηΙ]α αοΐβ-5> 

αιτ. 1)1ια'Γ&ηΙί-ιηθ,άντΙ*-αηΙία-ηη αοϊβ-ηι 

άφ. αοϊβ-ά 

γεν. 1)1ΐίΐΊ•ίΐηΙ]ά'-δ αοίβϊ 

τοπ. 1)1κιΊ•αηΙ)-αΐη 

δοτ. 1)1ιαΊ•;ιηΙ]»ΐ αοίβχ 

όργ. ά. 1)1ιαΊ•ηηΙ)η 

όργ. β'. 

κλ. ΙίΙΐιΐ'ίΜΙΐΙί έκ του *-αηί,).ι 

Δυ'ίκ.. 

όν. 1:)ΙΐίΐΊ•ΛηΙί-αα 

γεν. τοπ. 1)1ΐίΐΊ•ΛηΙ]-ο8 

δ. άφ. όργ. 1)Ιια'πιιιΙΤ4οΙι,ϊιΐηι 

Πλτ,θ. 

όν. ΐ)1ι;ι'πιη1ί-ίΐβ αοίε-^ 

αιτ. Ι)1ΐΓΐ'Γαη11-δ αοΐο-^ 

γεν. ΐ3ΐιαΊ•αηΙί-η-ϊπι *αοί6-ι•αΓη 

τοπ. 1)1ΐίΐΊ'αηΙΓ-8"ιι 

δοτ. άφ. 1)1ιαΊ•αηΙΐ-ΐ3ΐΊ]α8 *&0Ϊ6-ΐ3υδ 

όργ. 1)1ιαΓαηΐΤ-ΐ3ΐπδ 



44 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 

ΠΕΡΙ ΑΝΤΩΝΥΜΙΩΝ. 

ά.) Αί γΐ^η εχουσαι ά^τ<ύ^ν^ίαι. 

Ή κλίσις των αντωνυμιών, η δι' ιδιαιτέρας επεκτάσεως χαΐ πλατύνσεως τοΰ στελέχους εις 
τινας πτώσεις δια/.ρινο[7.έντ,, άνεπτύχθη πιθανώς τ.δγι εν τη ίνδογερ[;.ανικη άρχεγόνω γλώσση, 
επειδή Ί'γνη αΰττ,ς εν (λέν ταϊς συγγενέσι γλώσσαις της νοτίου ΕύρώπΥΐς σώζονται, έν όέ ταΐς 
άσιατικαΧς και ταΐς κατά τήν βόρειον Εϋρώπτ,ν ή κλίσις τ.ν ό[Αθία. 

Αί άντωνυ(/.ίαι θεωρούνται συνήθως επίθετα γενικωτέρας σΥΐ[Λασίας, ως πας, όλος, ε'ις, έτε- 
ρος, και έτερα. 

Ίνό. Σανσ. Έ.Ι.Ι. 

Στέλ. 1ί:ΐ-, Ι Λ-, δΐΐ- Ινα-, Ια-, 8α-, το-, ό-, δ- θηλ. 

Έν. 

5ν. άρ• 1\α-.•?, 8α' θ. 1\;ι, 5α' άρσ. Ιία-ί, ί^Π, θ. Ι<.ί, δα, άρσ. δ, δ-ς, οΰδ. τό' δ, θ. ή. 

ούδ. 1να-1, Ια-ί. οϋδ. 1<α-1 (βραδ. Ιά-ιη), Ια-Ι 

αιτ. αρ. Ια-ΙΤΙ" ούδ. ώς η 5ν. άρσ. ίαπί. οϋδ. ώς ή ίν. ίρσ. τον, ούδ. ώς ί ίν. θ. την 

Ιία'-{, Ια-Ι, 1ίί-1, ία-Ι" θ. Ιαηΐ το άντΙ το-τ' ό αρχ. τύπ. 

ί-1• κτλ. θηλ. Ια-ΙΒ ]α-1• το, αρχ. τύπ. ΙνϊΙ" το 

τ συνήθως αποβάλλεται. 

άφαιρ. Ια-8ΐΏΓι-1 (■.*) (θηλ.) ? άρσ. 1α-8ΐηϋΙ τώ-ς, ώ-ς 

γεν. άρσ. Ια-ί^,ΐα' θηλ. ? 1α'-ί;]α" θ. 1;ι-.•ί]-»:5 το-ΐο, *τοσιο, του" θηλ. της 

τοπ. 1α-8"ιτι-ίη (?) θηλ. (?) ια'-^^1η-^η• θ. Ια'-ί]-αΐΏ λείπει 

δοτ. 1α-ίίΐηαί• θηλ. ? Ια'-ί^ΐηάΓ θ. 1α'-δ3-αί τώ' θηλ. τ^ 

όργ. ά. ί;ι, ως τα ΰνό[)ΐατα. θ. ? ΙοΠ'-α' 0. Ια'-3-α λείπει 

οργ. β'. Ια-Ι)1ΐΐ θ. ? 0^λ• ί<Ρ') *το-(ρι, *τη-(ρι 
Δυϊκ. 

όν. αιτ. Ια 8-, οΰ5. Ιαί 0. Ια-ΐ Ιαα' οΰδ. Ιο 0. Ιο τώ, θηλ. τα 

γεν. τοπ. ία-]-α (?) θ. ? Ια'-]-υί^, θ. Ια'-^-ϋδ 

δ. ά. ίργ.ια-1^11^αη1^^,θ.ιΓι-^)ι1^αIη8 Ια'-1)1ι]αηΊ, θ. ΓαΊ)1ι]αηΊ το-ϊν, θηλ. ταΧν 
Πληθ. 

έν. Ια-ΐ έκτου Ία-ΐ-Οίί, εκ ίο, θ. Ιά-δ τοι, ο"ί (βραδ. οί), 0. ταΐ, αί 

τοΰ *1α-ί-δα8 θ. 1^-8α-8 

αιτ. ία-ΐη-^;, οΰδ. 1;ι, θ. Ιά-ηΐ-» Ιαΐΐ, οΰδ. Ια-Π-ΐ, θ. Ια-δ τους (τό-νς), οΰδ. τά, 0.|τά-ς 

γεν. ία-ΐ-δα1Τΐ(8) (?) 1ΰ'-δ''ίΐΐη, θ. Ια'-.-ίαΠΙ των, θ. τά-ων,. των 

θ. 1α-8αηΐ-(δ) 

τοπ. ία-ί-δνα(-δ) (?) 1ϋ'-δ"'α, θ. Ια'-ί^η τοϊ-σι, τοις, θηλ. τη-σι,ταΐ-ς 

θ. Ια-ί^να(δ) 

δοτ. άφ. Ια-ί-1)1ι]αΠΐ-δ (?) 1?-1)1ι]α«, 0. 1α'-ΐ3ΐι]α« 

οργ. Ια-ΐ3ΐιί-« θ. ία-ί»1ι]αΐιι-δ θ. ΐΓι'-ΙιΙιίδ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 45 



\&-Ιθ-, Γ|110- 
Έν. 
ί3ν. άρ5. Ϊ8-Ιο• ούδ. ί84υ-Γΐ- γιπϊ-γΙ• θ. ίί••-1η, ηιΐίΐβ. 

αιτ. άρσ. ι>;-1α-ηι, οϋδ. ώς εν. όν. ϊί^-ΐιι-(1, ί-οΐ, ίμιο-Γΐ, ηιιϊ-ά, Ιιοο έκ τοϋ Ιιυά-οβ• 
θ. ίί-Ιίΐ-ιη 



αφ. ορσ. ί8-ίυ-<1, Θγιλ. ίίί-Ια-ίΙ. 

γεν. 18-11 118, ([11(Μ118, 011-1118, θτ.λ. 18-11118, 011-108. 

τοπ. λείπει 

δοτ. Ϊ8-Ιί, ΐχ τοϋ "ΐδίοθί, *ί8ΐοΐ, *Ϊ8ΐβΐ, ί8ΐο• ςαο-ί-εί, οα-ΐ, θηλ. ηαοίοϊ, οαί. 

οργ. «. 1ΐυΐ-0, αρχ. ΙΐοϊοΘ εκ τοϋ *]ΐθΐθί-θΰ. 



ΠληΟ. 



1ΐϋΪ8, φ108, εξ ου ΓρΚ'ΐ, Γΐηί, Ιιί' Οηλ. ϊί-Ιαο 



αιτ. 18-108, οΰδ. Ϊ8-Ιη, θηλ. 18-1:1-8, ούδ. (]α;ΐβ. 

γεν. ί8-Ι;ϋ-ιιιηι, Ογ)λ. ί8-1α-ι•ιιηι. 



δοτ. οίφ. ([111-13118, 18-1 ί 8, θηλ. Ϊ8-ίί8 

^.^ Αϊ προσωπίχαι ανεν γέ^Όυ^ άντωτυμίαί χαΐ η αύτοπαβης δΥίΐ-. 

ιών προσωπικών άντωνυ[Αΐών τα στελέχη άρχηθεν επαθον διαφόρους άλλαγάς, συνθέσ τη σανσ. πρωτόθ. β'. δυϊκ. -αΙΠο , οευτ. 
καΐ της προς•. -ηΙΙΐηΠΙ. γ' δυϊκ. -^ίβ, δευτ 
καΐ της προστ. -αίηπν π. χ. ΒΪΙΐΙΐΓ-α Ιΐΐ6, 
1)1ΐίΊΓ(!ΐ1ΐβ" της δευτ. π χ. παρτ. ά -ΐ3ίΐ3ΐΐΓ- 
δΙαΠΊ, Π-ΐΊΐΐ;\Γ(ίΙ;ϊηΊ. γ'.δυϊκ.ΐ3ίΐ3ΐΐΓ-αΙβ,ΐ3ΐΐά- 
ΓβΙβ, παρατ. ά. -ΐ3Ϊΐ3ΐΐΓ -αίαΠΙ, ίΐ'-Ι^Ιίαη;- 
Ιη ηΐ. 

Έν τη 'Ε.ίΑ. β'. προσ. πρωτόθ. και δευτερ. 
-σθον' το γ'. έχει προ)τόθ. μεν -σθεν, οευτερ. 
οε-σθην, έν τη προστ. -σθων: πρβλ. τ6 ένεργ. 
προς το παθ. -σθον -την: -σθην' προς•, -των; 
σθων. 

Έκ τούτου έζάγεται, δτι έν τ•^ Έλλ. τί) μέ- 



σον δηλοΰται κυρίως δια τοϋ σθ, έκ δε της 
αναλογίας τούτου προς τί) ένεργητικον φαίνε- 
ται, δτι ταϋτα είναι τα αρχαιότερα, εκείνα δε 
μεταγενέστερα. 

Έν τη ^ατ. γΑώσστ; το μέσον εκφράζεται 
περιγραφικώς προσαρτώμενης εις το ένεργητι- 
κον της αΰτοπαθοϋς αντωνυμίας δνα τοσοϋτον 
σφιγκτως, ώστε το 8, τί) λείψανον τοϋτο της 
συγχοινευομένης αντωνυμίας μετ8.βλήθη εις Ζ, 
πλην τινοιν εξαιρέσεων. Έν αρχαιότερα της 
γλώσσης περιόδ&ι το άρχαΐον μέσον άνεπληροϋ- 
το διττώς' ά) δια τ•/ί; είς το ένεργητικον ρή- 
μα προσαρτήσεως της αύτοπαθοϋς αντωνυμίας 
80 συσταλείσης είς 8" β') δια της μετοχής τοϋ 
μέσου εις =1111110- § . . .) μετά τοϋ βοηθη- 
τικού ρήματος Θ88Θ, όπερ δμως ήδύνχτο κατά 
τάς περιστάσεις και νά λείψη. Κατά το ά προϋ- 
ποτιθέαμεν *ηΐ110-δθ, κατά το β'. *;ΐΙϊΐα-ηΐί- 
ΠΟ-8 δΐΐηΐ επίσης μεν εύχρηστα, διάφορα δε 
τρόπον τινά κατά την σημασίαν αΐϊΐίΐηΐαδ- 

80 και *ίΐηαίΐ-ιιιϊιιϊ VI *ίΐηΐίΐιιιΐηαβ δΐιιηιΐδ 

και Ετερα. Αμφότεροι οί σχηματισμοί διετηρή- 
θησαν συμπληρούμενοι αμοιβαίως, των μετο- 
χών δμως ίχνη μόνον σώζονται. 

Τα πρόσωπα Εκαστα τοϋ μέσου της Λατ. 
σχηματίζονται ώδε. 

ά. έν. π^όσ. *αιηο-8β, εξ οΟ £ΐηΐΟ-Γ. 

β'. » » *£ΙΠΐαδί-8β (άντΙ £111ΐα8-8β), 
έξ ου ίΙΓηαΓΪ-8, απίαΐΌ ?ι μετά βοηθητικοϋ φω- 
νήεντος, Ινθα μόνον τί) 8 της αντωνυμίας δΥα 
διετηρήθη. 

γ' έν. προσ. "ΐΙΙΊΙίΐί-ΙΙ-δΟ, αΐΙίαίΠΓ διά 
τοϋ βοηθητικοϋ φωνήεντος 11. 

ά.π.Ιη&.προσ. *αηΐίΙΠ1&δ-11-8β, *αιιΐίΐπιιι- 
ΐΊίΓο, έξ ου αΐΊίαπιυΓ. 

β'. πΑηθ. προσ. ΕΙΙΊΙΕΙΠΙΪηϊ μετοχικώς σχη- 
ματιζόμενον παραλείψει τοϋ βδΐΐδ άντι τοϋ 
περιμενομένουαίΉαΙο-Πδ έκ τοϋ *£ΙΠΐα1;ίδ-8β. 
Της μετοχής ΓΠΪΙΙΙ δ εν. διετηρήθη άρχα'ίκώ- 
τερον έν τω β'. και γ'. τής προστ. ώς ρΓΟ,β- 

ίιι-ιηίηο, ρΐΌβΐβάί- ηιίηο, ρΓοί'ΐΙο -πιίηο 

κίΐ Ετερα, παραλειπομένου τοϋ ττρίις βυμπλή- 
ρωσιν αναγκαίου βδίο. 

γ'. π.ίη^. πρόσ. *αιηαιιί-υ-δβ, αΐΊΐαηΙιΐΓ 

μετά βοηθητικοϋ φοινήεντος II. Οδτω καΐ έν 
τώ παρατ. *ίΐηΐΕΐ1οαΐ11^8β, &1Ώ£ΐ1ΐΕ11•• εύκτ. 
ηΐΙΊΟΙΏ-δΟ, 31110Γ. προστ. ίΙΠία-δβ ΠΠΙΕΙΓΘ, 

*.ιιιιαίο-8β αηιαΐοΓ, *'ίΐηιαηί;ο-8θ αηιαηΐοΓ 

και εφεξής. 



56 



Ο ΕΝ ϋ/ίΐ. ΕλΑΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑθηΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 

Πίναξ των προσωπικών καταλήξεων των ^ηριάτων. 

ά) ^Ενεργητικός. 



'Ινό. άρ\: γ Α. 


Σανσ. 






Έ.υ. 


./ 


Έν. 












ά πρόσ. 












πάρα», ηΐα (;ΐ) 


η 


α 






— 


πρωτόθ. ΐηί 


ηιϊ 


μ•^— 






— , ηι 


δευτερ. 111 


πι 


ν 






ηΐ 


προστ. 


ηΐ 










β' πρόσ. 
παρακ. ίίΐ 


ΙΙΐίΐ 


θα(;) 






ΙΓ 


πρωτόθ. .^ϊ 


δι 


σί(ις) 






8 


δευτερ. δ 
προστ. άΐΐϊ 


δ 

ιΐΐή,— 1»1, 


; 

θι,— 






-, ίο 


γ' πρό(Γ. 












παραχ. Ια (;() 


α 


ε 






ι 


πρωτόθ. Ιί 


ιΐ 


τι, σι 


, ι 




ι 


δευτερ. Ι 


ι 


— 






ί 


προστ. '? 


Ια, ίαΐ 


τω 






ίο, οσκ. 1 


Πλγιθ. 












ά πρόσ. 












πρωτόδ. Πΐα^ί 


ηια;ίϊ, ηΐίΐϊί 


[ΐεν 






Πΐϋδ 


παραχ. Πΐίΐδί 


ΐΏα 


[χεν 






ιηιΐδ 


δευτερ. ηΐα:ί 


ηια 


[χεν 






η1ιι^^ 


προστ. 


πια 










β' πρόσ. 
πρωτόθ. Ιαδί 


Ιΐια 


τε 






ίϊδ 


παραχ. Ιαϋί 


α 


τε 






ίϊδ 


δευτερ. ΐίΐϊί 


ία 


Τί 






ίΐδ 


προστ. ΙάΙΫ 


Ια, ΙαΙ 


τί 






ίί', Ιοίθ 


γ' πρόσ. 

πρωτόθ. αηΐί, ΙΐΙΪ 


αηΐί (αΐΐ), ηΙϊ 


αντί 


(άσι), ντι (σι) 


11 1 ίιιιιΐ) 


πάρα», ίΐΐΐΐί, πΐί 


Ιΐδ 


αντί 


(ασι) 


ιιιιΐ 


δευτερ. ίΐΐΐΐ, η Ι 


αιι, υ?, η 


IV, ν 






ηί 


προοτ. ? 


αηία (αΐιι) ηΐα 


ντων 


(τω-σαν) 


η Ιο 


Δυΐ». 












ά. πρόσ. 












πρωτόθ. να>ίί 


ναδ 










παρακ. Υαίί 


να 










δευτερ. Vα^ί 


να 
να. 










β' πρόσ. 
πρωτόθ. ? 


{1ια8 


τον 








παρακ. ? 


αΐΐιιΐδ 


τον 








δευτερ. '^ 


ι α 111 


τον 








προστ. 


ί;ιιιι 


τον 








γ' πρόσ. 












πρωτόθ. ? 


1;ΐί< 


τον 








παρακ. ? 


αΐιΐδ 


τον 








δευτερ. ? 


Ιβπι 


ττην 








προστ. 


Ιαηι 


των 









./ίατ. 



ίύά 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



57 



'/ί'Λ άρχ. γΛ. 



(ί ) Μίαογ. 
Σα,γσ. 



ΈΛΛ. 



Έν. 






ά. πριίσ. 






πρωτόθ. ιηη(ηη)ί 


β (άΐ) 


(χαι 


δευτερ. ηΐη(Γη) 


α, ΐ 


(ΑΤΟν 


προστ. 






β'. πρόσ. 






πρωτόθ. δίΐ(δ)ϊ 


8β 


σαι 


δευτερ. 8ί((8) 


Ιΐι&δ 


σο 


προστ. βνα ? 


δνα 


σο 


γ'. πρόσ. 






πρωτίθ. Ι8(1)ϊ 


Ιβ, β 


ται 


δευτερ. 13(1;) 


Ιίΐ 


το 


προστ. ? 


Ιάηι 


σθω 


Πλγιθ. 






ά. πρόσ. 






πρωτόθ. ΙΒΛάΙίαΐ 


ΐηαΐΐο προστ. καΐ 
υποτ. ΠΙ&Ιΐάί) 


(χεθα 


δευτερ. Πΐαάΐΐα 


ηιαίή 


μ,εθκ 


β'. πρόσ. 






πρωτ6θ. 8ΐ11ΐναϊ ? 


άΐινβ 


σθε 


δευτερ. δοΐΐΐνα ? 


άΐιναιη 


βθε 


προστ. 


οΠιναπι 


σθε 


γ'. πρόσ. 






πρωτόθ. ηηΙα(ηΙ)ϊ 


αηΐβ 


νται 


ηΙπ(ιιΙ)ϊ 


ηΐβ (Γβ, ΓαΙβ) 


αται (σαται) 


δευτερ. αηΐθ(ηΐ) 


αηία 


ντο 


ηΐη(ηΐ) 


ηΙίΐ(Γ3,η) 




προστ. ? 


αηΐΗΐη 


σθων 




ΠΙβΠΙ 


(σΟωταν) Συνηθεστέρα, ώ; γνωστόν, είναι ή αναδί- 
πλωσες αΰτη έν τη συνθέσει τοΰ όηαατος μετά 



των προθέσεων* π. χ. ΟΟΠ-οίίΙί, πρβλ. 00-θί(1ί 
υχ-ραΐί πρβλ. ρί'ραΐί' Εΐο-ΐΜΐιτί, πρβλ. οπ- 
ΟΙΙΓΓΙ' ενταύθα ανήκουσι πιθανώς και οί πα- 
ρακ. ών το στέλεχος τοΰ ένες•• και τοΰ παρακ. 
είναι το αυτό, π. χ. νβΐΊϊ έκ τοΰ νοΥοιΊι, 
σανσ. ΥαναΊ'ΙίΙ, έν. ΥβΓίΟ (στρέφω), άο-ίοπ- 
ιΓι, έν οίο-ίβίκίο (υπερασπίζομαι)' ρίΠπΗ έν. 
ρπίκίο (άναπετάννυμι), κτλ. 

γ'.) Στελέχη τοΰ παρακ. αποβαλόντα το άρ- 
κτικον της όίζης και συνελόντα το φωνήεν της 
άναδιπλ(.'>σεως μετά της ρίζης. Τοιαύτα είναι 
μόνον τα εις την ρίζαν ίΐ φωνήεν έχοντα ' π. χ. 
Ι'ϋΟΪ' έκτου *1βΙΐθί, οσκ. ίβΓπΙί-ΐΙ^ίΙ, ρίζ. ίίΐο 
(ποιεΧν), ίΊ'β^ϊ έκ τοΰ *ίΓ('ΓΓΪμϊ, ρίζ. ίΐ'ίΐμ' 
(θραύειν)" Οορί έκ τοΰ*ΟΟθίρϊ, ρίζ. Οϊψ (λαμ- 
βάνειν), και έτερα. 

β'. Στε.Ηχ}} τοΰ ά.τ.Ιον η 6 . αορίστου, 

Ή ρίζα, ήτις δύναται και ν'άναδιπλωθη πρό^ 
εκφρασιν έπιτεταμένης τίνος σ/έσεως (επιμε- 
λείας, μεταβάσεως, επαναλήψεως), λαμβάνει τάς 
δευτερεύουσας προσοιπικά; καταλήςεις' προ- 
τάσσεται δ' αυτής ώς επίρρημα μία πτώσις 
τοΰ δεικτικοΰ άντωνυμικοΰ στελέχους «Ί-, δη- 
λοΰσα το παηιΑθόιτ καΐ συγχωνευμένη μετ 
αυτής. Αΰτη καλείται αν/^ιισκ:, ήτις όμως δύ- 
ναται και να παραλειφθή. 

Ό άπλοΰς αόριστος φαίνεται κατ άρχάί 
έχων διπλούν στέλεχος, δηλ μ.ετά και άνευ 
τοΰ επιθέματος -ΓΙ-, δπερ καλείται σνηΐεηκόν 
ψωνίμν. 'Ρίζαι φωνηεντόληκτοι άνευ τοΰ φω- 
νήεντος τούτου πιθανώς έλάμ.βανον έπίτασιν, 
έν τω έν. τοΰ ένεργ. π. χ. 



πρόδ. α-άα-ηΐ (ρίζ. (Ια διδόναι) 



Μέσον. 

α-(1α-ηια 

.•ι-άίΐ-8α 

η-Γία-Ιη 

η-άα-ιη?ΐ(11ι.α 

α-άα-δάΐινα (?) 

η-(ΐΛ-ηΙίΐ 



β'. 5 » α-ιΐη-ίί 
γ'. » « η-Λα-Ι 
ά. πληθ. α-Γΐα-ΐϊΐα3 

β'. ;\-ι1:ι-(αχ 

γ'. ,ι-ίΐα-πΐδ 

Όμοίως καΐ τί, μετά τοΰ επιθέματος -.Τ π. χ. α-1;•Ιΐ11ο.ι-ιη, ρίζ. 1^11α^. α-ραραΙα-ΠΠ, 
ρίζ. ΐι.ΐΐ' α-ν;ιν;ιΚ;ι-ΐα. όίζ. ν.ιΚ', και έτερα. 

Έν τη Σανσ. στελέχη άνευ τοΰ επιθέματος -ίΐ' π. χ. 
Ένεργ. ά. έν. πρόσ. ;Ί-άί•ηΐ και άναυξήτως ί1αηΐάα-ηΐ 
β'• ;Ί-(1α:-^? γΙ,ι-β 

γ'. ά-ΐΐί-ί (.Ιίι-Ι 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΑΟΓϋΣ 



75 



Ένεργητικ,όν. Μέοον. 

ά. δυϊΛ• ίΐ-άα-νεΐ χτλ. 

β'. ά-Γΐ3-Ιηιη 

γ'. Η'-άα-ίαΠΙ 

ά. πλιοθ. α'-οΐα-ιηα 

β'. ίΐ'-άίΐ-Ιίΐ 

γ'. α'-άιΐδ, δγ)λ. *α-άα-ηΙ 

Ό(Αθίως κλίνονται και τά μ.ετά τοΰ -ίΐ- έπιθέ[Λατος π. χ. 

Ένε'^^γ. α' Ιΐραΐη (ρίζ. Ιίρ άλείφειν), α'-Ιϊρίΐ-«, α'-ϋρα-ί κτλ. καΐ άναυξότως 1ίρίΐ'-1Ώ, 

Ιΐρίΐ'-^, Ιίρα'Ι κτλ. 

Μέσον ά. εν πρόσ. ;ι'-1ίρο έκ του *1ίρα-ί άντΙ τοΰ *1ίριι-1ϊΐί καΐ άναυξητως Ιϊρβ' ίκ 

τοΰ *1ίρη-ηΐΛ 

β'. » » α'-1ίρα-ΙΙι;ΐ8 
γ'. Β » ίΐ'-Ιίρα-Ιίΐ 

ά. δυίκ. χ ίΐ'-Ιίρί-νίΐΐΗ 

β'. » » α'-Πρα-ΙΐΊαΐη 

γ'. » » ίΐ'-Ιϊρβ-Ιαίη 

ά. πληθ. » ;ιΊίρϋ"-Γη;ι1ιί 

β'. » » Λ'-Ιϊρη-ίΠιναΐΏ 

γ'. » » ίΐ'-Ιϊρα-ηΙα 
Εν τΫι Έ.Ι.Ι. οί τύποι των αορίστων, ών το στέλεχος είναι ή ρίζα αύτνι άνευ ίπιθεριατος, 
περιωρίσθτισαν [χόνον εις τάς φωνηεντοληκτους ρίζας, ή αρχαιότερα οριως γλώσσα σχ7![Λατίζει 
ούτω καν συ(Α(ρωνοληκτους ρίζας' π. χ. 







Ένεργητικόν. 


Μέσον. 


ά. 


εν. πρόσ. 


ε θϊΐ-ν (αρχ. τύπ. ;ΐ-ι11ΐα ηΐ) 
ε-γνω-ν, ε-φυ-ν. 
ρίζ. και στέλ. θε γνο, φυ. 


έ-θέ-[;.τιν, λύ-(Α7:ν 


β' 


» » 


ε-Οη-ς 


έ-Οε-σο, ές ού έΟου 


γ' 


» » 


ε-Οη 


ε-θε-το. λύ-το; λέκ-το 


ά. 


πλθ. » 


ε-θε-[Αεν 


έ-θέ-μ.εθα 


β' 


» » 


ε-Οε-τε 


ε-θε-σθε 


γ' 


» » 


ε-βα-ν, ε-φυ-ν 


ε-θε-ντο 



Σύι^.. Το ε-Οε"σαν είναι σύνθετον. 

ΌΐΑοίως και αί λοιπαΐ εγκλίσεις" ύποτ. θώ 
έκ του *θε-ω-((;,ι), θης έκ τοΰ 'θε-η-σι καΐ εφ. 
εύκτ. θε-ίτ,ν, κτλ. προστ. θέ-ς έκ τοΰ θέ-(ϊι' 
κλΰ-Ο'-, κλΟ-τε κάί μ,ετ' άναοιπλώσεοι; κέ- 
κλυ-Οι κέκλυ-τε, ρίζ. κλυ' πΐ-θι, ρίζ. πι (πί" 
νειν). 

'0[Αθίο)ς καϊ αί ριετά τοΰ αρχικού £πιθε[Αατος 
-α. π. χ. 

ε-λιπο-ν (αρχ. τόχ. .1-Γΐρ;ι-Πΐ), ρίζ. λιπ. ε-λι- 
πε-ς, έ-λιπ-ε κτλ. Μέσον ί-λιπό-ρ-ην έ-λίπε- 
σο, ές οΟ έ-λίπου, έ-λίπε"το κτλ. 



Άπλοϋ; αόριστος μετ' άναδιπλώσεως είναι 
πέ-πι6-ον, ρίζ. πιθ' •ίίγ-αγο-ν, ρίζ. άγ' εειπον, 
ουνγιθοις άνευ αυξήσεως ε'ιπον άντι τοΰ έ-Γ ε- 
Ρεπο-ν, *Γε-Κεπο-ν =■■ σανσ. &'-νο1ν'3,-ίϊ1 έκ 
του *;ι-νίΐνίΐ1ν'3-ηΊ, ρίζ. Γεπ, αρχ. ■\Έΐ1ν' έ- 
πεφνο-ν, ρίζ. φεν' ε-πέφραοο-ν, ρίζ. φράο, κτλ. 

Έπειδη το στέλεχος τοΰ ένεστώτος σχηρ-α- 
τίζεται έκ της ρίζης μετά 'η άνευ τοΰ λτ,κτι- 
κοϋ α άνευ ετέρας τίνος προσθτικνις, δ απλοϋς 
άόρ. συμπίπτει μετά τοΰ παρατατικού, π. χ. 
ε-(ρΥ|-ν, έ-λεγο-ν, έ-γραφο-ν, έκ τοΰ φημί, λέ- 
γω, γράφω. Τοΰ τρέπω καΐ τρέφω κατά Οι*• 



76 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΙΝ. ΦΙΛ.0Α0Γ1Κ.0Σ ΣΓΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



λεκτικην έναλλαγτ,ν των φωνγιέντων διακρί- 
νονται 5 άόρ. τοΰ παρατ. έ-τραπο-ν έ-τρκ(ρο-ν 
καΐ ε-τρεπο-ν, ε-τρϊφο-ν. Ούτω; ε-ταμο-ν και 
έ-τε[Α0-ν, έν. τέΐλ-νω, καΐ ε-/.τανο-ν, ρίζ. κτεν, 
κτείνοί. 

"Εν τιΐϊΐ φοίντιεντολτίκτοις ρίζαις ό άόρ. υχν)~ 
(Αατίζεται [/.όνον έν τη ίριστικη έκ τη; οιά τοΰ 
κ έχεκταθείοτ.; ρίζ'ί;, λαριοάνων τα; προσωπι- 
κά; καταλήςει; τοΰ συνθέτου αορίστου -α, -α;, 
κτλ. Οΰτο^; έσχτ,ΐΛατίσθ•/; ε^ωκα, ρίζ. οο' εθγ,- 
κα ρίζ. θε" ήκα, ρίζ ε (ίέναι, αρχ. ]α). Ό σχτ,- 
μιατισμο; οΰτο; ρ,όνον έν τϊ, οριστική περιορί" 
ζόαενο; είναι λίαν [Αεταγενέστερο;. Πρβλ. τον 
παρακ ει; -κα. 

^ατ. 'βν τη άρ/αιοτέρα λατινική γλώσση 
πιθανώτχτα φαίνεται, οτι 6πηρ;^ον άπλοϊ αό- 
ριστοι, ώ; άπέόειζεν ό Γ. Κούρτιος' π. χ. δ- 
ριστικ. ίίίμο, 1;ΐμίΙ. ύποτ. αΐ-ΐίίΐίΐί^, ΙίΙΐίΜΙΤΙ, 
ρίζ. ίηΐί' (άπτεσθαι)' ό ένεστ. έχει ρίζαν 'έρρι- 
νον. Έπίση; ρίΐρ,'ΙΙΙΐΙ (πρβλ. τίιν ένεστ. ρίΐΐΐ- 
μ(> πηγνυ[Λΐ), ρίζ. 1);»ΐί' (λέσον ί^'βΠΪΙΠίί, ρίζ. 
Ι^ΟΠ, ένεστ. μετ' άναδιπλ^ώσεω; [ίΙ^ΠΟ έκ τοΰ 
*ίίίοΌ110' α1-1ΐΐ1;ΐί έκτου έντωένε7. άχρη^ου 
Ίτελέχου; Ιΐΐΐ (τληναι, φέρειν)" έπίση; ΙΐΙ-ίΙ-ΙΙΙ, 
ϊυ-,Τ.-8, ίη-α-ί, άρχ. τΰπ. 1)1ΐαν-;ιηΐ, κτλ. 
ρίζ. ΙΐΙ (φΰναι, είναι) άχρηστο; έν τω ένεΓ-ώτι- 
Παραβλητέαι ετι αί [ΑετοχαΙ τοΰ ένεστ. ρα- 
ΓΙΟΙΙ^; (το στέλεχος τοΰ ένεστ. δια τοΰ \ σχη- 
[Λατιζόαενον) :=: ή τίκτουσα, ρπΓΟΠί; ό[χω; 
«πατήρ, ριητηρ» ρ;ΐΙ\Ίΐ1('ί5 «γονεϊ;» άόρ. (ά- 
νευ .ϊ) = «η τεκοϋσα, οί τεκόντε;». 

Έπειδη ή λατ. δεν έχει την αύζησιν, δεν 
διακρίνει δε τά; δευτερεύουσα; καταλήξει; των 
πρωτευουσών, ι^δύναντο τότε μόνον να σχη- 
(χατιοθώσι τύποι τοΰ αορίστου, δτε τοΰ ένει^. 
το στέλεχο; διαφέρει τη; ρίζη;, η ρη[χατικόν 
τι στέλεχο; είναι άχρηστον έν τώ ένεστώτι. 

/' Στ(.}ίχη ζοΡ έΐ((7ζώτος. 

Ίϊν τη γραμαατικη των !νόογερρι.ανικών 
γλωσσών ό ένεστώ; έχει όιαφόρου; σχη^Λατι- 
σ[^.ού;, ο'ίτινες βεβαιώ; άρχηΟεν έςέφραζον ι- 
διαιτέραν τινά σχέσιν, οίον ττ,ν έναρςιν, το ά- 
ρ.ετάβατον, την διάρκειαν, το πάθο;. Αί πλεΐ- 
σται των διαφόρων τούτοιν σημασιών άπωλέ- 
σθησαν, όπερ συμβαίνει συνηθω; έν τω [ίίο> 
τών γλοισσών. Έκ τη; αύτη; όθεν ίίζης δύ- 
νανται να σχηματισΟώσι πολλά στελέχη τοΰ 
ένεστώτος. Ό χρόνο; οΟτο; έχει έν τη οριστική 
κχΐ όποτακτικτ, τάς πρωτοθέτου; προσωπικά; 
καταλήξει;. 



Κατά το παράδειγμα των ινδών γραμματι- 
κών διαιροΰσι τά ρήματα κατά τον σχηματι- 
σμον τοΰ (^ζλέγαυς τοΰ ένες•ώτο; αΰτών' κατά 
την διαίρεσιν ομω; ταύτην δυνατόν μία καΐ ή 
αύτη ρίζα νά άναχθη ει; πλείονα; ρηματικά; 
τάξει;. Καλλίτερον ήν αν ει διγιροΰντο τά :η- 
ματα ούχΙ κατά τάξει; η συζυγίας, άλλα κατά 
τον σχηματισμον τοΰ ένεστώτο;. 

Κατά ταΰτα εχομεν του; εξής τύπου; τοΰ 
στελέχους τοΰ ένεστώτος. 

Α. 1. ^Ι>•όογ. αργέ•)•, γ.ΐίσσα. Ή καθαρά, 
απλή ρίζα δυνατόν είναι, ώς εις τον άόρ., στέ- 
λεχος τοΰ ένεστώτος (ρίζαι μετά τοΰ ριζικού 
φωνήεντος ά.). π. χ. ά. έν. πρόσ. τοΰ ένες•. 

;ΐίί-ΐΏΊ, α«-8Ϊ, α!5-1ί" πληθ. α^-ηα&δϊ, ηκ- 
ΙίΙδϊ, α^-ααΐΐ• ύποτ. α^-α-ιη, αϋ-α-οί, κτλ. 
εύκτ. α8-)3-ΐη, ίΐδ-]α-δ κτλ. προς•, ίΐδ-άΐΐί• 
ίΐά-ΙΙΐί ρίζ. καΐ στέλεχος τοΰ ένες•- ίΐ-ύ (εδειν). 

Σανσ. έν. ίΐά-ηΐί, *;ΐ(1-δϊ, έξ ου ίΐΐ-δί, 
κτλ. πληθ. Πϊΐ-ηΐ'ίΐδϊ, και αά-ίΐ'ΐΐΐΐ. 

ΈΑ.Ι. εί-μι έκ τοΰ *έσ-μί, έο-σί, έξ οΟ "εσι 

καϊ κατά μετάθεσιν εις και άποβολην τοΰ σ 

εΤ, έσ-τί' πληθ. έσ-μεν έσ-τέ, έ-»σι έκ τοΰ 

έσ-αντι' το δε εΐσΐ έγένετο εκ τοΰ *έσ-ντι, 

έ-νσι, οωρ. έντί. 

^«Γ. έν. δίΠΏ έκ τοΰ *0δ-11-ΐΐ1, τοΰτο δε 
έκ τοΰ *ί!^"-ΐη(ί),(>δ αντί τοΰ *6δ-(δΐ), θδ-Ι" 
πληθ. δΐΐ-ηΐΠδ έκ τοΰ *ί!δ-α-ηΐηδ *βδ-ηΐΐΐδ, 
('δ-Ιϊδ (θ)δ-ιιιΐΐ. 

Α'. 2. ^Ινδογ. άρχίγονος γ.ίώσσα. Εις την 
καθαράν άπλήν ίίζαν προσαρτάται η πρόσφυ- 
σις -;ΐ- έπιτεινοαένη εις το ά. πρόσωπον καΐ 
λίαν εύχρηστος εϊς τά ονοματικά στελέχη (πι- 
θανώς άρχήθεν ει; ρίζας μετά τοΰ φωνήεντος 
α)" π. χ. ρίζ. 1)1ΐαΓ, στέλ. ένες•. ΙιΙΐϋΓίΐ-" έν. 
Ι)Ιι;ιι-ίΐ-ιιιί, 1ί1ΐΗΐ•α-δί, 1)1ι;\ι•α-ϋ• πληθ. Ιιΐια- 
πι-ηκΐδί,1)ίιαι•α-1;ΐδϊ, 1^11;η■Λ-11ι^• ύποτ. 1)1ΐίΐ- 

1•;ΐ-;ι-ηΐί, έξ ου ΜΐίΙΓα-ηΐί κτλ. ευκτ. Ι^Ικί- 

Γα-ί-ηι, ΐ3ΐκιπ\-ϊ-δ,, κτλ. προτ. 1)ΙιαΓ<ι-(11ιϊ 

βραδύτερον Ιιΐίαπί. Μέσον γ' εν. Γ)Ιΐ;ΐΓα-Ιαϊ 
και έφεςή;. 

2'ίί)'ί7. έν 1α(1;ι'-ηιί, Ιικία'-δί, 1ιΐ(1;ι'-1ί' 
πληθ. ίικίπ-ηκίδί, Ιαάίΐ'δ-Ιΐια, Ιιιάα'-ηΙί ρίζ. 
ΙικΙ ((ϋθεϊν). 

Έ./.Ι. εν. φερω(-μι), γ'. φερε-(τ)Γ πληθ. 
φέρο-μεν και εφ. ρίζ. φερ- στελ. φερ-ε•, φερ-ο-' 
τρέπο-μεν, ρίζ. τρεπ' γράφο-μεν, ρίζ. γραφ. 
καϊ έτερα. Ένταΰθα άνηκουσι καΐ τά παρά- 
γωγα ρηματικά στελέχη ει; το αρχ. -ί13ϋ- π. 
χ. *φορείο-ι/.εν, ές οϋ φοροΰ-μεν, αρχ. τύπ. 
Ι»1ΐΛ1•;ψι-ΐη;ΐδ!, στέλ. φορε)ε-, φορείο-' άρχ. 
τύπ. 1)1ΐα1"θ]α- έκ τοΰ όνομ. στελέχους φερο-, 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛ^ΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ: 



77 



αρχ. τύπ. 1)ΙΐίΐΓΠ-' ^τΐ[Αα]ο-[;,εν, τιμώ-μεν ίκ 
τοΰ τΐ(Αΐί' χρυσο]ο-[λεν, χρυσοϋ-μεν έκ, τοΰ 
χρυσβ-, και έτερα (ορα ανωτέρω). 

^ατ. Στέλ. ένες•. νθ1ΐ-ί-, άρχ. Υ&^ΐΐ-α-, 
ρίζ. νοίΐ, αρχ. ν»ϋ;1ΐ. εν. ΥοΙίΟ έκ τοΰ *νθ1ΐΰ- 
ηιί, αρχ. νίΐ§'1ΐα-ηιϊ, νβ1ιί-8, αρχ. γαο1ια-8Ϊ, 
νο1ιϊ-1, άρχ. ν;ΐ!ΐ1ια-ϋ, πλτ,θ. νο1ιί-ηΐιιΐ8 ά- 
νευ επιτάσεως τοΰ ληκτικοΰ τοΰ στελέγους, 
ωσει αρχικό; τύπος υπήρχε νίΐ^ΐΐίΐ-παίΐδΐ και 
ούχι ν;ΐΐί1ΐ;ι-ηΐ;ΐί?ί, όπερ εν τ^ λατ. ίίθελεν 
είναι *νβ1ιο-πια8• νοΙιΜίδ, άρχ. να^Ιια-Ιαπί 
νβΐΐΐΐ-ηΐ;, άρχαιότερ. ΥβΙΐΟ-ΙΐΙί, άρχ. ΥίΙ^Ιία- 
πΐΐ καΐ έτερα. 

Τα οιά τοΰ ί, β, Ά παράγωγα ργΐ[^.ατα ε- 
χουσιν έπίστις το άπλοΰν ρϊΐ[Αατικον στέλεχος 
£ν τω ένεστώτι' π. χ. Π101ΐ6-1ΐδ έκ τοΰ 1Ώ0- 
ηθϊ-Ιίδ, *ηΐθΐιο]ί-1ΐδ, άρχ. τύπ. ΙΏαίΙίΐϊα- 
Ιαδί. 

Β'. 1 . 'Ινδογ άξΐχ. γ.ίωσσα. Το φωντ,εν τϊίς 
απλής ρίζγις λα(Αβάνει ττ,ν ά. έπίτασιν, νίτις δ- 
(ζ,ως (7.ένει προ τών προσωπικών καταλήξεων 
τϊίς οριστικής, ϊσως δε και της υποτακτικής, 
τοΰ εν. τοΰ ένεργ. π. χ. ρίζ. 1, εν. αΐ-Π11 Λ1-, 
δΐ, αί-1ί• πλγιθ.μάτισε νέον παρατατικον, όστις διετήρησε τοϋ 
αρχαίου ϊσως (Λ(5νον τί> ΐη τοΰ ά. προσ. Καϊ εκ μεν τής 0^ σχηματίζεται 

Έν. ά. πρύσ. ΟΙ'α-ΙΠ δηλ. αβα)α-ηΐ(ί) πρβλ. 

β'. 0Γα-.>5 αΒα]Λ-8ί δβ(1α-8 άρχ. τύπ. 8αάα]α-3Ϊ 

γ'. βΐ'α-Ι βραδ. ΟΓα-Ι αδα]ά-1,ί δβ-άα-Ι 

Πληθ. ά. βΓ3-ιηιΐί5 ίΐδα]ϊΐ-ιηαδί ββά^-ιηυδ 

β'. βΓ3-ίίδ αδα-ία-Ιαδΐ δόάΗ-Ιϊδ 

γ'. θΓ3-ηΙ αδα)α-π1ί δβο1α-ηΙ 

Ούτω και αί καταλήξεις της υποτ. τοΰ παρατ. -δοΠΙ, -δοδ άντΙ των αυτοτελών λέξεων 
'βΓε-ΙΪΙ, βΓΟ-δ και καθεξής. Ώς δέ το βναίΤΙ άντί τοΰ *θί;ί1Γη, ακριβώς σχηματίζεται καΐ τ^ 
μόνον έν συνθέσει φαινόμενον-1)αηΐ-ΐ5απ1-, Ι^αδ-,-ΙίαΙ, ΐ3αηΐαδ- ΙϊαΙίδ, -1)αηΙ. Τί) 1»αΐΤΙ τούτο 
έγένετο εκ τοΰ *ία;ΐηΐ, τοΰτο δε ϊσως έκ τοΰ *ίΌν;ΐηΐ, αρχ. τύπ. Ι)ΐΐαν-αία-ηΐ(ϊ) (ένες. *ίθ- 
νο, *ίανο, *ΓίΙΟ, αρχ. τύπ. Ι^ΙίανίΙ-ηΐϊ), εϊμη ή καθαρά ρίζα ΓΐΙ (το στέλεχος τοΰ αορίστου) 
δεν υπόκειται ώς βάσις εις τον νέον τοΰτον χρονικόν σχηματισμόν. Επίσης καΐ το τοϋ μέλ- 
λοντος -1)0-, -1)ϊδ κτλ. έγένετο διά συστολής έκ τοΰ "ίΐΐίο, *ίιΐϊδ, κτλ. 

Σύνθετα χροη,χά, σΐΐ.Ιίχη. ά) ό σύνθετος άόριστοζ' β' ) ύ ^ί.Ι.Ιων. 

Α' . Ό σύνθετος αόριστος. Ίνόογ. άρχ^^'. γ.Ιώσσα. Ό σύνθετος αόριστος σχηματίζεται 
προσαρτώμενης εις την ρίζαν τοϋ ρήματος τοϋ αορίστου τής ρίζης Λδ άποβαλλούσης καΐ έν- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ 



83 



ταϋθα τί> άρκτικον αϋτης φωνήεν και προτασσομέν/ις τής αίιζησεως. Ό αόριστος ούτος διετη- 
ρηθη έν τϊί σανσ., ζενδιχ,η, Έλλ. καΐ σλαυίκη. Ό αόριστος είναι ά) αρχαιότερος καθ 8ν αί προ- 
σωπικαΐ καταλήξεις προσαρτώνται αμέσως ε!ς την ρίζαν 38, β') νεώτερος μετά της προσφύ- 
σεως -ίΐ-, διατηρηθείς £ν τή σανσ. ζενδ. και Έλλ. 
π. χ. ρίζ. άϊΐί (δεικ, δεικνύναι). 



Α'. εν. ά. πρόσ. 
β'. 

γ'• 

Πληθ. ά. 



Εϋκτ. (1ϊ1ί-8-]&ΐη κτλ. 
Β'. εν. ά. πρόσ. 



Εόκτ. (ϋ1ν-δ&-ϊ-ΐη, 

Μέσον δρ. εν. ά. 



;)-άί1γ-8-πι 

&•(ϋ1ί-δ-δ 

α-άίΐν-δ-ΐ 

ει-άϊ1ν-8-ηΐ3,8 

α-άϊΐί-δ-ΐαδ 

α-άίΐν-δ-αηΐ 



υποτ. ίΐίΐν-δ-ή-ΐη 

άίΐν-δ-α-δΐ 

(ϋ1ν-8-α-Ιϊ 

(ϋ1ν-δ-Ε-ηΐ3δϊ 

άϊ1{-δ-&-ΐ3δϊ 

(ϋΐί-δ-α-ηΐί 



Σα>•ο. έ β'. τύπος ενεργ. εν. ά. 

*α(ϋ1ν-δ''-αιηί ?ι α-(1ί1ν-δ-ΐηιΐ 



η-(ϋ1ν-δ&-ηι 
α-άϊ1ν-δα-δ 

8-(ϋ1ν-δίΙ-ί κτλ. 
άϊ1ί-δ9,-ϊ-δ κτλ. 
ίΐ-(ϋ1ί-δ&-ΐϊΐα 
;ι-άί1ί-δα-δα 
ίΐ-άϋί-δα-Ια κτλ. 

α'€ΐί1ν-δ"α-Π1 (ρίζ. άίο δεικ.) Μέσ 



προσ. 



(ϋ1\-8α-ηιϊ 

άΐ1ν-δ3-8Ϊ 

(ϋ1ί-δα-1ϊ κτλ. 
(ϋ1ν-δα-(11ιί 
(ϋ1ν-8α-ηΐ£ΐΐ 
(ϋΐί-δα-δ&ϊ 



α'-άί1ν-8"ΐ- 



β'. α'-οΙί1ί-δ"ίΐ-δ Εΐ'-(ϋ1ν-"δ&— ΐ1ΐ3δ 

γ'. α'-άϋν-'δα-Ι; α'-(ϋ]ί-''δα-1ει 

Πληθ. ά. α'-άί1ν-"8&-Ιηα ίΐ'-(ϋ1ί-"8£ΐ-ιη£ΐ1ιϊ 

β'. &'-(ϋ1{-"δ&-1;α α'-(ϋ1ί-"δίΐ-ά1ιναιη 

γ'. ίΐ'-άί1ί-'''δ3,-η &'-(ϋ1ί-'''8ίΐ-η1;ίΐ 

Δύϊκ. ά. &'-άΐ1ί-''83-να η'-ι1ΐ1ν-''δίΐ-ν;ι1ιϊ 

β'. α'-άϋν-^'δίΐ-Ιαηι 3'-άί1ν-*'8-αΐ1ΐαΐΒ 

γ'. α'-(ϊΐ1\-''δ3-1αΐη α'-άϋν-^'δ-αΐαΐη 

Έ 'ΕΛ.Ι. πλην ολίγων αρχαϊκών τύπων έχει μόνον τον Β. τύπον τοϋ αορίστου και παντα- 
χού σχεδόν α ληκτικον τοϋ χρονικού στελέχους τοϋ βοηθητικοϋ ρήματος, εξαιρέσει τοϋ γ'. εν. 
αης δρ. καΐ υποτ. καΐ τοϋ β' εν. τής προστ. τοϋ ένεργ. Λείψανα τοϋ σχηματισμού τοϋ συνθέ- 
του αορίστου άνευ τοϋ ληκτικοϋ τοϋ στελέχους αρχ. α τοϋ βοηθητικοϋ ρήματος θεωροϋνται 
αί παρ' Όμηρω πολυάριθμοι ύποτακτικαι τοϋ αορίστου τούτου έχουσαι τ6 λεγόμενον βραχύ 
έγκλητικον φωνήεν π. χ. βησομεν έκ τής δριστ. *βησμεν, ρίζ. βα, δρσομεν, δρ. ορσμεν, ρίζ. ίρ 
αρχ. 31" κοτέοσεται, δρ *κοτεσ-σται. 

Αρχαϊκοί τύποι είναι π. χ τα παρ' Όμ. Ιξον, ίξες, δηλ. Ίκ-σον, ίκσες, ρίζ. ίκ" το β', τής 
προστ. τοϋ μέσου δρ-σε-(σ)ο, ρίζ. δρ. έ-βη-σε-το, ρίζ. βα' δύ-σε-το, ρίζ. δυ. 
"Ό συντ/ιθης τύπος τοϋ συνθέτου αορίστου είναι. 
Ενεργ. ρίζ. λυ, εν ά. προσ. έ-λυ-σα Μέσον 

β'. έ-λυ-σα ς ε-λυ-σά-μην 

γ'. έ-λυ-σε *έ-λύ-σα-σο, εξ οΟ έλύσω 

Πληθ. ά. ελύ-σα-μεν κτλ. έλύ-σα-το 

έ-λυ-σά-μεθα κτλ. 



84 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΙλΗΝ. Φ1Λ.0Α0ΓΙΚ0Σ ΣΥΑΛ.ΟΓΟΣ 



Εΰκτ. λύ σα-ι-μι, λύ-σ«-'.-ς κτλ. [;.έ<ϊ. λυ-σ«-ί-(Λ•ην, λύ-σχ-ι-σο, ές οΰ λύταιο, κτλ. υποτ. 
λύ-σω, λύ-στ,-; κτλ αέσ. λΰ ιω-μαι, κτλ. ως έν τω ένεστ. τϊίς προστ. τοΰ ένεργ. λΰ-σο-ν ^^ε- 
τά σταθερού έφελ/.υστικοΰ, ν, δπερ [Αίτέβαλε καΙ το ληκτικον τη; ρίζτι; α ει; ο' ή προστ. τοΰ 
μ,ία. λΰ-σαί είναι σκοτεινή, άντΙ τϊί; λύ-σχ-σο, λύ-σω. 

Το διπλούν ; έν τω άορ. έχει τον λόγον αΰτοϋ έν τη όίζη π- χ. ει-σα, ρίζ. Γε; (ένδΰειν) 
έ-τέλεσ-σα, στέλ. τελεσ- (τελέω άντι "τελεσϊω). 

Το ς αποβάλλεται έν τοίς εχευ-α άντι 'έ-χευ-σα, ρίζ. χυ καΐ τα δ[ί.οια" δρα άνωτέρο). 

Μετά το λτηκτικον της ρίζης ρ καΐ λ το ς διετηρηθη πϊο' Όα. άρχαϊκώτερον έν τοϊ; ε-κερ- 
σε, ρίζ. κερ' κύρ-σας, ρίζ- κυρ" Ι-κελ-ία, ρ'.ζ. κελ' ώρ-σ«,ρ'.ζ. ορ. και ετερχ. 

Παρά τοις Αίολεϋσι το ς άφ-)[Λθΐοΰται προ; το ληκτικον τη; ρίζη;" π. χ• έ-νε[Α-[/.α άντι τοΰ 
*έ-νε|Λ-σα, ρίζ. νε[Α. έ-γέν-νατο άντι τοΰ *έ-γεν-σα-το, ρ'.ζ. γεν. ε-στελ-λαν άντΙ τοΰ ε-στελ- 
σαν ρίζ. στελ, καΐ ετερα' έν ταΐ; λοιπαϊ; διάλεκτοι; αποβάλλεται το ς δεχό(ζ.ενον άναπληρω- 
τικην εκτασιν π. χ. ενειρ.α άντΙ τοΰ 'έ-νε[Λ-σα' ηαυνα άντι τοΰ ■ίίΐΑ[Αυ-σχ" εφηνα άντι τοΰ 
*ε-<ραν-σα5 κτλ. 



Τά παράγωγα ρϊΐ[Αατα ει; το άρχ. -1^1- λή- 
γοντα εχουσιν εις τον [χέλλ. και άόρ. προ τοΰ 
βοηθητικοΰ ρηαατο; [Αακρον φωνηεν' π. χ, τι- 
μ,η-σω (τιμ,άω), έ-τίμ,η-σα' έ-φόρη-σα, φορη-σω 
(φορέω)" έ-χρύ-σω-σα, χρυσώ-σω (χρυσόω)' ε- 
ξαιρούνται τά έκάλεσα, καλέσω' ηροσα, άρόσω 
(άρόο^), γινό[Αενα κατ'άναλογίαν των έ-τέλεσ- 
σα, τελέσ-σω, ές ού έτέλεσα, τελέσω, τελέω, 
τελώ, δηλ. τελεσ-,ΐω. 

Αϊ αίολικαι εϋκτικαι ά. προσ. -σεια. β'. 
-σειας, γ . -σείε, γ'. πληΟ. -σειαν ^γ^^'^<}ί το [^.έν 
ληκτικον τοΰ στελέχους -σε:^-σα- τί; συνή- 
θους γλώσσης ως ληκτικον της ρίζ'Κ, σχημ,α- 
τίζουσι δε ττν εϋκτ. διά τοΰ ια=)α" π. γ. ά. 
πρόσ. σεια= -ί;;ΐ]α = (ΐΏΪ), β' -σεια; =->α- 
] ;ι-ίί, κτλ. 

Β . Ό μέ.ΙΑίύν. ^Ικΰογίρ^/. άρχεγ. γ.Ιώσυα. 

Ό χοόνος ούτος σχη[Αατίζεται διά τοΰ ένες•. 
τη; ρίζ. ίΐ8 (Λετά της προσφύσεως -]ί1 οΰτως, 
;ι?-]α-1ιπ, α8-]α-8Ϊ, ;ΐϊ;-3ίΐ-1ί, καΐέφ.,ώς και 
έν τή λατ. ϋΙ'Ο, ΟΓΪΰ, Οΐ'ίΐ; άντι τοΰ *ί'ί^-]θ, 
*08-]ί->ί, <'δ]ίΙ, και έφ. ένθα διετηρηθη δ ένε- 
στώς σημασίαν έχων [^,έλλοντος. Ό τρόπο; ού- 
τος διετηρηθη μόνον έν τη Ελληνική. Το ρι- 
ζικον φωνήεν εκτείνεται η ουχί. Ό μέλλων όιε- 
τηρηθη έν τη σανσ., ζενδικη, ελλ., λατ. (λεί- 
ψανα), σλαυϊκη (λείψ.), και λιθουανική π. χ. 
ρίζ. ΐΐίΐ (διδόναι), μέλλ. άίΙ-[Ιί<,)η-ηΊΪ, έξ ου 
άα-δία-ΐϊΐΐ και έφ. ρίζ. Υίΐΐν (λέγειν), μέλλ. 
νίΐ1ί-α>ί]7ι-1Τΐί'ίσως Υίΐΐί-^ϊ 'η-ΠΐΙ;" ρίζ. ί^α(1. μέλλ. 
ίί;ΐ(1-αί^ί;ι-ΐπί = Έλλ. έδ-εσ]ο-μαι, έδοΰμαι, 
)4αι έφ., ομοιότατα τω ένεςώτι. Επίσης σχημα- 



τίζονται αι εγκλίσεις, εφ' όσων ήσαν εν χρήσει 
έν τη άρχεγόνο) γλώσση. 

Σα^σ. Έν. ι1ά-:<,ία-1ιιί (ρίζ. <1ιι), γ' <1^- 
ϊίί;ι'-1ί και έφ. Υα1ί-"ν];ιΊΪ, ρίζ. ν;ΐ1<' πολλά 
λαμβάνουσιν ΐ βοηθητικά μεταξύ τοΰ ληκτικοΰ 
της ρίζης και τοΰ βοηθητικού ρήματος" π. χ. 
ν;ΐ8-ί-''?ίμΐ'-1:β, ρίζ. να^^ (ένδύειν)' ')) το ληκτι- 
κον τη; ρίζης ?> μεταβάλλεται εις Ι πρί) τοΰ 
-«Ίϋ-' π. χ. ΥΛί-ί^ί^'-Ιί, ρίζ. Υα8 (οΐκεΐν). Το 
μέσον σχηματίζεται ως δ ένες-ώς, ετι δε καΐ αί 
σποράδην άπαντώσαι εγκλίσεις, ευκτική καΐ 
προστακτική. 

Έ.ί.Ι. Ό μέλλων έν τη Έλλ. ΐι διετηρησε 
το άρκτικον τοΰ βοηθητικού ρήματος (;ΐ:ϊ-ΐ;ΐ- 
ΐηΐ), η εμεινεν έκ της ρίζης το δ. Ίΐ έλλ. διε" 
τήρησε πιστώς τό άρκτικον της ρίζιΐς έσ, άρχ. 
ας' π. χ. εϊην, δηλ. *έσϊων=ίΐδ-);ι-ΐη, σανσ. 
δΐαΐ, λατ. δη^Ι, γοτθ. δί);ΐϊ και οΰτοι; έν έ- 
τεροι; τΰποις. Ουδέν λοιπόν παράδοξον, έάν 
ευρίσκωμεν το άρχικον ίΐδ-) :ι-ΐηΐ εις σχημα- 
τισμδν τοΰ μέλλοντος έν τη ελληνική. Τό έλλ. 
εσω άντι τοΰ έσ]ω είναι εντελώς δμοιον τω 
λατ. 01Ό άντι τοΰ *0Π0, *0δϊθ' ως λέξι; αυ- 
τοτελή; εμ.εινεν δ τύπος ούτος μόνον έν τω 
μέσω, εσσομαι έκ τοΰ έσ]ο-μαι, έσσεται έκ 
τοΰ *έσ-ϊε-ται, άρχ. τύπ. ίΐδ-)Π-1;ΐ1. Εκ τού- 
του το σσ έγένετο άπλοΰν σ, έσοι;.αι αρν. τύπ. 
αδ-]α-Π1Πΐ (σσ=σ| δρα ανωτ.) . εσεται, εσται. 

Λ'. Μέ.ΙΙων ει; *έσ)ω=α8-ίή-ηΐί. Ό μέλ- 
λων ούτος γίνεται συνήθως έκ ριζών λ/,γουσών 
εις έρρινα η ρ και λ. (πλην τοΰ άρχαΐκωτέρου 
κέρ-σω καΐ έτ.), σπανίως δε έξ άλλων. Κατά 
τους φθογγολογικούς νόμου; τδ σ μεταξύ δύο 
φωνηέντων αποβάλλεται" π. χ. έκ τοΰ τιν- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣ0Α0ΓΓ4Σ 



85 



εσ]», τεν-εσω, τενέ-ω τενώ, ρίζ. τεν' εκ τοϋ 
*(ραν-εσω φανώ, ρίζ. φαν" έκ τοϋ εύ-εσο-μαι 
έδοϋ[Λαι., ρ'.ζ. έό. έκ τοϋ (Λαχ-εσο-μ,α'. [/.αχοΟ- 
[Λαι ρίζ. μιαχ, κτλ. 

Β'. Μέ.υ(ύν εις *σ]ω=δ-33-Πΐί. Έάν το 
στέλ• τοϋ ένεστ. εχΥ) έπιτετα[χένον το φωνήεν 
τής ρ'.ζΐ;, [λένει τοϋτο και εν τφ [λέλλοντι' π. 
ν. πλέί' -ω, λείπ-ω, μέλλ. πλευ-σΐε-. λειπ- 
ΐί]ι-, ρίζ. πλυ, λιπ και έφεζη;. 

Δια τάς διαφόρους μιεταβολάς τοϋ _) ό αρχι- 
κές άπλοϋς τύπος ποικίλλεται οιαφόρως. 

ά) Το \ μένει ι π. χ. εν τοις δωρικοϊς μέλ- 
λουσι, πραξίοΐΑες άντι*πραγ-σ]ο-[;.ες, ρίζ. πραγ, 
και έφεζίίς. 

β') Το ,) τρέπεται εις ε (ορα άνωτ.), π. χ. 
εν τοις δωρ'.κοΐς [^.έλλουβι φευςοϋμαι, ογιλ. 
φευγ-σεο-[Λαι άντι τοϋ. φευγ-σίο-μαι, αρχικός 
τύπ. ΐ3ΐι;ια!ί-ί^]α-Γηίΐΐ, ρίζ. φυγ' πλευ-σοϋ- 
[Ααι, ρίζ. πλυ' έβ-βεΐ-ται, αρχ. τύπ. α8-ί?]3- 
ί&ΐ, ρίζ. ^τ, δπερ έστΙ σύνθετος νεώτερος τύπ. 
«αρά τω άρχικίο άπλω εσσομαι ^= έσ]ο-(;.αι,και 
έτερα' 

γ') Το ] αποβάλλεται (ορα ανωτέρω) ό- 
περ είναι δ συνήθγις τύπος' π. χ. στ•ή-5ω άντΙ 
τοϋ *στϊΐ-σ]ω, όρχ. τύπ. 8ΐα-8]ίΙ-ηΐί, ρ'.ζ. δΐίΐ' 
δώ-σο), αρχ. τύπ. άα-ί;]η-Γηί, ρίζ. δο, αρχ. 
(ΙίΙ' λείψω, δηλ. λείπ-σω, ρ.ζ. λιπ μετ' έπιτε- 
ταμένου τοϋ ριζικοϋ φωνήεντος, και έτερα. 

Περί τοϋ σχΐμιατισμοϋ τοϋ μέλλοντος των 
παραγώγων ρτ,μάτων δρα ανωτέρω εις τα περί 
τοϋ συνθέτ ίφ., έξ ού διά συς-ολη; έγένετο Ιο, 
*ϊΐδ *ία (πρβλ. -ΐ3αΐη έκ τοϋ *-ίααπ1• δρα 
ανωτέρω), καΐ έν συνθέσει -1)0, -1)ίδ, -1)ίΙ. Ό 
σχηματισμός ούτος τοϋ ένεστώτος της άρχ. 
ρίζ. 1)1111 είναι κτήμα κοινον τοϋ Έλληνοϊτα- 
λοκελτικοϋ γλωσσικού κλάδου ώς απαντών καΐ 
έν τή αίολ. διαλέκτω φυ-!ω και τω άντις-οίχω 
αϋτοδ φύ-ω άντΙ τοϋ φυ-]ω (ορα άνωτέρο).), 
και έν τή ομβρ. 'ίΐΙΪΙΙ διατηρηθείς έν τω μέλ- 
λοντι καΐ έν τή αρχαίοι ιρλανδική (ίο). 

Διά τοϋ -1)0, -Βϊδ, και έφ. σχηματίζεται 
δ μέλλων των παραγώγων εις -3- και -ε- ρη- 
μάτων" π. χ. απΐη-1)0, ΐηοηε-1)0. Ή αρχαιό- 
τερα γλώσσα σχηματίζει έπίση; τον μέλλοντα 
τών ει; -1 στελεχών, π. χ. Εΐ1ΐάί-1)0. Σπανίω; 
δμως άπαντα ό μέλλων ούτος εις τά πρωτό- 
θετα ρήματα, ώς ί-1)0, ΛΛο, δ1α-1)0, σχη- 
ματιζόμενα κατά τά παράγωγα, ώς τά άίοβ- 

1)0, βχδΐΐ86-1)0, νίνε-1)ο. 



88 



Ο ΕΝ 



Κ/Π.ΕνΑΗΝ. ΦϊΑΟλΟΓίΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟΣ 



^ •- 



ο 


ο 


'■^ 


ο 


ο 


ω 


ο 


ο 


^ 



.1 •- ^ 



ο ^ ω 



'ί -5 3 ϊ 
^ :5 Ί^ ".ί 



*; ΐί 6 



*; Ιί 






?-ί .3- =^ 






' _ι — ^ -^ — • 



ι '— 






Η ί = 



-5 ε ^ 

α χ τ^ 



^ ^ ^ « 



2 ϊΛ 



;γ, ^ ,« ί,• ^5:. Ι ^« ίο ^ί^ β '« '^ ^^ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



έ$ 



β ) Άπλοϋς αόριστος. 







ά) Έηργηι 


■ι,χόν. 






Ίγ^. ^ξΐχίγ• γΛώοσα. 


Σανσ. 


Έη. 


Στέλ. α-άΐια- 


α-νηναΐία- 


α-ή1ι&- 


α'-νο1ν'α άντΙ 
*α-"νανίΐ1ί'α 


έ-θε- 


ε?πε- άντΙ 
*έ-ΡεΓεπε• 


Έν. 








>θγι-ν 




ά. α-άΙία-ΓΠ 


Εΐ-ναναΐνα-ηι 


α'-άΐιϊί-ηι 


α'-νΟΐν'α-ΐϊΐ 


*ε-Ογ)-; 


εΐτιο-ν 


β'. α-άΐΐα-δ 


η-νανα1ία-3 


ίΐ'-ά1ι7ι-3 


α'-νοΐν'α-δ 


*έ-θη 


εΐπε-ς 


γ'. α-άΙΐΒ-Ι 


α-ναναΐία-ΐ 


α'-άΐΐα-ΐ; 


α'-νό1ν'&-1 




είπε 


Δυϊκ. 












ά. α-ά1ΐίΐ-ναδ 


Η-ΥΕίναΙία-ναδ 


α'-άΙΐΗ-να 


α'-νό1ν'ά-να 






β'. 


9 


α'-άΐΐα-ίαιη 


α'-νοΐν'α-ίαιτίΐ 


ε-θε-τον 


εϊπε-τον 


ϊ'• 


? 


α'-άΐιά-ΐαΐη 


α'-νόΙν'α-ΙδΠΐ 


έ-θέ-ττ.ν 


είπέ-την 


Πλτιθ. 












ά. α-ά1ΐ3.-ηια¥ 


1 ίΐ-νανα1ία-ιηίΐ3 


α'-άΐΐα-ηια 


α'-νο1ί'α-ηιη 


ε-θε-(Αεν 


είΛο-ί^εν 


β'. Λ-άΗίΐ-Ιαδ 


&-νϋνα1νη-Ιίΐ8 


α'-ά1ΐ3-1α 


αΎόΙ^'α-Ια 


έ-θε-τε 


εϊπε-τε 


γ'. α-(ϋια-ηΙ 


&-νανα1να-ηΙ 


α'-ά1ιιΐδ 


α'νοΐί'ίΐ-π 


(ε-θε-σαν 


ι) είπο-ν 



6') Μίηογ. 

Σανά, 

'άΥ- ί» του ανοΐί'α- 
α-ίΐΓ 



Έη. 



ε-λιπ-ε 



Λγδ. &(χ• ΐ'.^ωσσα. 
Στέλ. η-άΐια- α-νανα1νί\- 

Έν. 

ά. α-άΙια-Γπα α-νανίΐ-ΐία-ιηει &'-νο1ν'β έ θέ-(χ.γιν έ-λιπό-ίΑΥίν 

β'. α-(11ΐ3.-δα κτλ. Ε'Μΐΐάδ α'-νο1ν'α-ΐΗάδ έ-θου, δηλ.έ-λίπου άντΙ 

*ε-θε-βο έ-λίπε-σο 



γ'. α-άΙΐίΐ-Ια 

Δυΐχ. 

ά. α-άΐια-ναάΐια 
β'. ? 

ϊ'• ? 

ΠλΥΐθ. 

ά. α-άΐια-ιηαάΐια 
β'. α-ά1ια-δάΗνΗ? 
γ'. α-άΙΐίΐ-ηΐΕΐ 



δ'Γ-Ια α'-νοΐί'α-ΐα ε-θε-το Ι-λίπε το 

α'-νοΙν'Ε-νίΐΙιί έ-θέ-(;.ε-θα ί-λιπ(5-(Αεθον 

3,'-νο1ί'β11ΐ3ηΐ ε θε-σθον έ-λίπε-σθον 

α'-νοΙί'οίαηΊ έ-θέ-οθτ,ν έ-λιπέ-σθην 

ίΐ'-ΥοΙί'ά-ηΐ&Ιΐί έ-θέ-μεθα έ-λιπό-μεθα 

α'-νοΐί'α-άναΐ'η έ-θε-σθε έ-λίπε-σθε 

αΓ-&ηί3, &'-νο1ν'ίΙ-ηΐΕΐ έ-θε-ντο έ-λίπο-ντο 



(ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



90 



Ο ΕΝ Κ./Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 









γ'- ' 


Ένεστώς. 




'Μ. 


'^ρχ- γ.ίώσσα. 


Σανσ. 


Έ.υ. 


Αατ. 


Α'. 


ά. 


. ηά-ί\, .ιά-ηιαδί 


α'Ι-Ιί, αά-Γπα'δ 


\ έο-τί, έσ-[Λέν 


βδ-Ι άντΙ •βθ1-1 






αδ-Η, αί-ηιαδΐ 


ίΐ'δ-Ιϊ, δ-ιηα'δί 




βδ-ΐ, δ-ιι-ηιαδ 


Β'. 


β' 


. 1)1κΐΓ-α-Ιί, 


}3ΐια'Γ-α-Ιί, 


φέρ-ε-ι 


νβΙι-ΐ-1, 






1^11α^-α-ηΊα8^ 


1ι1ΐ.ΐ'Γ-α-1ΏίΙδϊ 

(ιΐΓΐ-ίΐ'-ϋ, 

ίικΙ-Η'-ηιαδϊ 


(ρέρ-ο-|Λεν 


νβΙΐ-ϊ-ΙΉΙΙδ 


Β'. 


ά. 


αΐ-ίϊ, ΐ-ηιαδί 


β'-Ιϊ, ϊ-ηια'δϊ 


ει-σι, ί-(χεν 


Τ-ί, Ί-ΐΏΠδ 


Β'. 


β'. 


, ρΓαν-ίΐ-Ιί, 


δΓίΐ'ν-α-Η, 


φεΰγ-ε-ι, 


άϋο-ϊ-Ι, 






ρΐ•αν-3-1Ώί18ί 


δΓ3,'ν-»-ηα<ΐδϊ 


ΦΕύγ-ο-|7.εν, 


άϋο-ϊ-ιηηδ 






Ι>1ΐιΐαο;-α-Ιί, 


ΙίοΜΙι-α-Ιϊ 


λείπ-ε-ι, 


άΤο-ΐ-Ι, 






ΐ3ΐΐίΐιι§-α-ΐΏα3ί 


1ϊυΊΐ1ι-ά-ηη.ΐδϊ 


λεί•κ-ο-(ΐεν 


άΤο-ϊ-παυδ 


Γ. 




άαιία-ΐϊ, 


1^^1^11β'-ι^, 


ά.) δί5ω-σ•. 








άαάα-ηιαδί 


Ιιϋ^ΐαί-ιηα'δϊ 


δ'.δο-|χεν 








ίίαραη-Ιϊ, 


β'αο'ίΐΊι-Ιί, 










ρίΐρίΐπ-ιηα«ί 


β'ϋπ'αη-ιηα'δί 


β'.) γίγν-ε-ται 

πίπτ-ε-ι, 
πίπτ ο-μεν 


β'.) 2;ΐί?η-ίΙ, 
§ί£ή-ί-ηια8 


Δ'. 


ά. 


αΓ-ηαα-Ιί, 


Γ-η.ΰ'-ϋ, 


ορ-νυ-βι 








αΓ-ηιι-ηΐίΐδΐ 


Γ-η.ΙΙ-1Ώ3.'8Ϊ 

(Ιαη-υ'-ίΐ, 
ίίΐη-η-ιηα'δί) 


όρ-νυ-μεν 




Δ'. 


β'. 


, 8ΐαΓ-η Λ-Ιί 


8ΐΐ•-11;ι'-1.ί, 


ά.) δάμ-ντι-σι, 








δΙίΐΓ-ηα-ιιιαδΐ 


8(.Γ-η.Τ-ιηα'δί 


οάμ-να-μεν 
β'.) πί-νε-ι. 
πί~νο-μεν 


β'.) οοΓ-ηί-Ι, 
οοΓ-ηΐ-ηιιΐ8 


Δ'. 


ϊ' 


? ά, 


.) ]α-ηίΐ'-1ν-1ί, 
]ΐι-η'-£;'-ιηα'δί 










β' 


.) Ικ-ΐΏ-ρ-α'-Ιί, 


β'.) σφίγ-γ-ε-ι, 


ηι-ιη-ρ-ϊ-{, 








Ιη-ΙΏ-ρ-α'-ΓΠαδί σφίγ-γ-ο-μεν 


ηι-ηι-ρ-Ι-ηιιΐδ 


Ε'. 




δνίι1-ία-1ΐ 


η;ιΊι-];ι-Ιΐ, 


κράζε-ι, δ•/)λ. 


Οίΐρ-ϊ-ίΙ, 






8νκΙ-]α-ηιαδί 


η;ιΊι-ΐα-ιηαδί 


'κραγ-ίε-τι, 
κράζο-μεν, δηλ. 
/.ράγ-)ο-μεν 


Οίΐρ-ΐ-ηΐΗδ 


ΣΤ 




η;α-δ1<.ι-ίί, 


^ίι'-1ίΊ^Ί1α-ί^ 


βά-5/.ε-ι, 


(2;)ηα-8θί-ΙιΐΓ 


Ζ'. 




§α-δ1<α-ιηα8ί ? 


§α'-1νΊίΊΐίΙ-ηΐαδί ? βά-σκο-αεν 












τύπ-τε-ι, 


ρΐβο-ΐϊ-ΐ 










τύπ-το-μεν 


ρΐβο-ίίπιυδ 



(*) Έπειίή ανωτέρω έτέθηιΐν ττίραδείγματα τοϋ ένίστώτο;, τίθΕντιι ένταΟθα μό^ον τά γ'. έν. χαΐ ά, 
πληθ, πρόσ. τοΟ ίνεργ. 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟ/νΟΓΙΑΣ 



91 



2 ? • γ -^ 

■^ ■ ^ • ί" 

.— < λχί• ΓΠ )οα• ^-^ 

^' > -^ > . ' 



' -^ 1 .« 



« 


7^ 


Λ 


> 




Χί 


V 


!/: 


(Λ 




1 


Λ 


'ν 


ιχί• 


^> 






3 




'Τ^ 




Η 




ι 




> 






Λ 


•« 


05 


":ί 



ι ι ι 

Ι « ^03 ^€β 

!Λ φ αϊ 

■ ι ι 

►> ►-> ^> 

'3 -3 'Ο 

^1 ^1 ^1 

ΰΰ ςΰ 03 



Β ^ 





ίΐί 5 


03 


Λ 






α *^ 


Β 




Μ 


03 


Φ. ^7^ 


Ι 


τ. 


Ϋ^ 




'^Ί-^ ,4.^ 


•4-» 


ι *. 


Γ 


ιη 


•^ :3 


:3 


:3 


^ 


* ■, 


ο 1 Λ 


ι Λ 


ι « 


|Λ 


:3 


« -»^ 


Τ 







Λ Λ 



^ ^ -^ 



2 η ί5 

ι " Λ Λ 

Μ Μ οη 

ι ι ι 

-^ ^ ^ 

■ΰ -τϊ ''3 

ΰΰ ^ 03 



< ^ 



« 5 



^ -^ ^ 

^ 'ΰ 'δ 



V -«1 -«■ 



ε3 -« <ιρ ί- 



92 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ δΥΛΛΟΓΟΣ 



— ι Η α -^ > 

-=3 ίοβ 1=2 , « ^ ^3 

Λ δ '.Λ - :-ί 2 -Ο 



Λ 



■^ -^ τί 

■5 '-5 -3 



-:! *^ τζ. 'ζ:, 
"Ί:ί 'β ^ Λ 



Ν »~" Λ 









Λ 

ΤΛ 



-5 -α 



>^ 5 ς- 15 5 ■? 



2 =ί -Γ -ϋ 



=3 =5 »^ 



Λ 


^ 












Γ3 




-ΰ 


^ 




Ι 

ι 


^3 

■Λ 


ι 


1« 


^, 


03 


Ι 


ϊή 


ιη 


^ 


^ 


^ 


-3 


Τ 


'? 


η 


Λ 


« 


03 








5^• 




^ 


Γί 


γ3 


Γ3 






? 




03 


«: 


4 


4 


^ 


_^; 


Γ^ί 








■τ: 


-α 


Ή 


Λ 


ι 


α 



Ε3 -«" ί» 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 9β 



.^ 'Ελ* 


Ο 


.^ 


^Λ ι 


ιη 


Μ 


ά.^ 


Λ 


& 


ίΰ Ο 


« 


«5 


,ϋ * 


Ο 


Ο 









2 


•^2 






•^ 


".£Λ° 






[Λ 


ί 


ι « 


τ3 




1« 


ι « 


'8 


V 


α 


-«' 


"^ 



Λ ι α> 






94 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΥ^Ι^ 

ΑΠΟ ΤΗΣ αλώσεως ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ 
ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΟΝ. 

(Άνεγνώσθη έν ττ, ΤΟΕ' ΤΟΖ' καΐ ΤΟΗ' 

Συνεδριάζει). 

« ΚοιηιηΙ, 1&581 αιΐδ ιΙβη 
Κίηιίβηι ΙθΙβη.» 

ΡΐΊπΙι-ίίΗ ΡΐΊΛ'Ιΐι•!. 

"Ενιοι άπ6 τίνος χρόνου ένταϋθά τε χαϊ άλ- 
λαχοΰ κατιοόντε; τ•ί;ν άνάγκτ,ν |7.εταρρυθ[Λίοεως 
τοϋ όιοακτικοΰ ^[Αών συσττι(χ«το; ου παύονται 
έν έ(ργ)|7,ερίσ•.ν γ; £ν ιδίοις φυλλαδίοις ττ,ν γνώ- 
ρ.•/ΐν αυτών ν άποφαίνωνται, κατακρίνοντες 
και [Αονον ού καλούντες τοϋτο ττ,ν (ΐόν/,ν και 
άληθτ, αίτίαν της νοοεράς πολιτικής κατας-ά- 
σεως τοϋ ημετέρου εθνους' έτεροι οέ και προ- 
σωτέρω βαίνοντες καΐ την κα^εκτικην θέσιν 
τοϋ όλου έθνους βλέποντες άποδίήουσι ταύτην 
εις την έλλειψιν θρησκευτικών καΐ ηθικών πε- 
ποιθήσεων ώς εκ της αποκλειστικής της ύλης 
λατρείας και άναφωνοϋσιν δτι οιά της μετα- 
βολής τοϋ έκπαιοευτικοϋ ημών συστήματος 
δυνάμεθα ν' άπαλλαγώμεν τών εις ους προς- 
οχθίζομεν φοβερών σκοπέλων. Κα'ι άλλοι μεν 
ορμώμενοι εκ χωρών ξένων και ολιος διαφόρων 
ήμϊν την φύσιν προσέρχονται επίκουροι ζενι- 
χοϋ συΐ7ηματος και πρΙν η έςετάσωσι τά ημέ- 
τερα άνακράζουσιν «ευρομεν, ευρομεν το αληθές 
μέσον της διορθώσεως τών κακώς κειμένων»" 
ο; οέ άποκαμόντες έν τοις αυτών άγώσι νομί- 
ζουσιν οτι ευρίσκουσιν άναψυχην τίνα έν νέα 
μεθόοο), της παλαιάς οϋοαμώς η ελάχιστα αΰ- 
τοΐς χρησίμου φαινομένης' και έτεροι άναμορ- 
φωτοϋ οόζαν ζηλοϋντες γήν και ηλιον κινοΰσι 
και εις κατακρίσεις άναλισκόμενοι νομ.ίζουσιν 
δτι αύτοΙ μόνοι οιεϊοον την νοσεράν της παι- 
δείας έν Ελλάδι κατάστασιν καΐ επαναπαύον- 
ται διακηρύττοντες οτι δεν λαμβάνονται ύ-' 
δψιν αί παρατηρήσεις των. Πάντες δε σχεδόν 
αημερον και οί δίκην θεατών η αναγνωστών 
οιατελοΰντες συμφωνοϋσιν οτι δέον να ποοσέ- 
ςωμεν εις ττ,ν δημοτικήν ηαών παίόευσιν. ήτις 
ομολογουμένως έστΙν η σταθερά καΐ ακράδαν- 
τος βάσις της πνευματικής καΐ ηθικής πυρα- 
μίδας εκάστου έθνους, ό>ς περ η καλλιέργεια 



τών γραμμάτων και τών ανωτέρων επιστημών 
έστιν η κορυφή. 

Το τελευταΐον τοϋτο πόρισμα τών υπέρ της 
δημοτικής παιδεΰσεως έν τε Ελλάδι και παρ' 
ημΐν έργασαμένων έστΙν αληθώς παρηγορον τη 
ηαετέρα πατρίδι' διότι, άν καΐ βραδέως, ένοη- 
σαμεν ηδη δτι πρέπει ν' άρχώμεθα άπο τών 
π30 ποδών και μ.ή θέλωμεν ενωρίς ν' άναρρι- 
χώμεθα, ενθ' άλλα έθνη έπΙ αιώνας δλους πο- 
νοϋντα έφθασαν. 

Ή δημοτική παίδευσις, ήτοι ή παίδευσις τοϋ 
λαοϋ, της μ.όνης σταθεράς καΐ υγιοΰς της πο- 
λιτείας βάσεως, ε^ει να ή το πρώτιστον και 
κύριον ημών άπδ τής αναγεννήσεως μέλημα" 
διότι αΰτη παοέχει πασιν άπο τής ανωτάτης 
βαθμίδος μέχρι τής κατωτάτης τάς πρώτας 
έκείνας γνώσεις τάς άναγκαιοτάτας και άφεύ- 
κτους εις το εϋ ζήν διά τίνος βιωτικοϋ έπαγ- 
γέλμ.ατος' αΰτη προσηκόντως ανατρέφει και 
παιδεύει τους μη δυναμένους να μεταβώσιν εις 
ανώτερα σχολεία η μεταβάντες να έχωσιν ά- 
παντα τά απαιτούμενα μέσα προς εϋρυτέραν 
καΐ έπις-ν,μονικωτέραν αυτής των νά φοιτώσιν ει; τό σχολεΤον, επιβάλλε- 
ται, όι' έκάσττιν ώραν απουσίας τοϋ παιδός άπό 
τό (;χολεΐον πρόστιμον οχι όλιγώτερον των δέκα 
λεπ-ών, μτ, υπερβαίνον οέ τάς πεν-ήκοντα οραχμάς. 

Λιά τους εβδομάδας η και μτ,νας λείψαντας παΤ- 
οα; των σχολείων, επαυξάνεται ή ανω ποινή δια 
της αναλόγως βραδυτέρας αυτών απολύσεως άπό το 
σχολεΤον. 

"Αρθρ. 7. Εξαιρούνται των ϋρων τοΰ 6 άρθρου 
δσοι παίδες. 

1) Λιδάσκονται εις άλλο τι σχολεΤον ή άγωγης 
κατάστημα (παιδοτροιρεΐον). 

2) Διδάσκονται τά απαιτούμενα εις ϊδιαίτερον δι- 
οάσκαλον, και περΊ τούτου δίδουσι τήν άνήκουσαν 
βεβαίωσ'.ν ο! γονεΤς. 

3) Κηρύττονται παρά τής εξεταστικής επιτρο- 
πής, πριν διατρέξωσιν ετι τό 12 έτος τής ηλικίας 
των, ίκανως δεδιδαγμένοι. 

Κειράλαιον. β'. ΠερΊ διδασκάλων τών δημοτικών 
σχολείων, ά. περί τών γνώσεων και τοϋ διοοισ- 
μοΟ των. 

ΆρΟρ. 8. Κατά τάς γνώσεις και τήν περΊ τήν 
διδασκαλίαν ικανότητα, θέλουν διαιρεΤσΟαι οι δι- 
δάσκαλοι τώνδημοτικών σχολείων εις τρεΤς τάξεις. 

1) ΚΙς οιδασκάλους νομών κα'ι επαρχιών. 

2) ΕΙς διδασκάλους δήμων ά. τάξεως. 

3} ΕΙς διδασκάλους δήμων β'. καΐ γ'. τάξεως. 

"Αρθρ. 9. Ή πρώτη τάξις σύγκειται άπό διδα- 
σκάλου; έχοντας ήδη δλην τήν προς άπαρτισμόν 
τελείου διδασκάλου δημοτικοϋ σχολείου άπαιτου- 
μένην ικανότητα, και τάς ακολούθους γνώσεις διά 
τήν πρόσκτησιν τών όποιων χρεωστεΤ νά σπου- 
οάζη ένδελεχώς έκαστος διδάσκαλος. 

1) '.Λκριβής γνώσι; τής χρίζ-ιανικής κατηχήσεως. 

2) 'ϋρΟή, ευκρινής, κα'ι εμφαντική άνάγνωσις. 

3) Καλλιγραφία με κρητίδα, πετροκόνδυλον κα'ι 
κονδύλι. 

4) Ίΐ κατά θεωρίαν κα'ι πραξιν γνώσις τής Ελ- 
ληνικής γραμματικής, ορθογραφίας κα'ι έγγραφου 
εκθέσεως τών "ιδεών. 

5) Γνώσι; και 'έςις τοδ άπο στήθου; και τοϋ οι' 
αριθμητικών χαρακτήρων υπολογισμού. 

6) Ίδέαι ζωγραφικής. 

7) Γνώσις τής ΐερόίς και τή; Ελληνικής ΐς-ορίας. 

8) Γνώσις τών στοιχείων τής γεωγραφίας. 
ί)) Τών τής γεωμετρίας και μηχανικής. 

10) Τών διά τόν λαόν αναγκαιοτέρων έκ τών 
φυσικών επιστημών. 

11) Τή; Παιδαγωγικής κα'ι διδακτικής. 

12) Τή; γυμναστικής. 

13) Τής φωνητικής μουσικής κα'ι ^ςις ει; αυτήν. 



103 

ΟαίΤΛαλίας νι^μον ϊδιον τμήμα περί διδασκα- 
λείου (όρισαν ταξάμενοι ώς σκοπον αύτοϋ τ•>ιν 
μόρφωσιν διδασκάλων χ.αΐ διδασκαλισσών (1). 



14) Πρακτικα'ι γνώσεις τή; άγρονομίας, τής κη- 
πουρικής, δενδροκομίας, βομβυκοτροφία; και με- 
λισσοτροφίας. 

"Αρθρ. 10. Αϊ προς άπαρτισμόν διδασκάλου β'. 
τάςεως ή ίιποδιδασκάλου εις σχολεΤον ά. τάξεως 
άπαιτούμεναι γνώσεις κα'ι ή ικανότης τοϋ τοιού- 
του είναι• 

1) Γ οί εν 
Ελλάδι νομοθτησαντες καϊ γράψαντες δεν πε- 
ριώρισαν την όημοτικην παίδευσιν εις τά πρώ- 
τα ταϋτα βήματα, αλλά καΐ προς έπιτηδειο- 
τέραν και προσφορωτέραν καΐ τούτων διδα- 
σχαλίαν είσηγαγον και άλλα μαθήματα, μά- 
λιστα δέ πάντων τά στοιχεία της ελληνικής 
γλώσσης. ΚαΙ ταΟτα μεν περί τούτων. 

Πρώτον δέ μετάτά προκαταρκτικά ταϋτα μα- 
θήματα λογίζεται ή Χζΐισαανι,χη ^ιδααχα.Ιία. 
Αυτή άπο τών απλούστερων αρχομένη συνε- 
νοΟται μετά τών τής οο'αγγίύσεως κλνάσεων" 
ύστερον δ' εκρίθη καλ6ν ν' άρχηται άπο τής 
πέμπτη;" αί τέσσαρες ο' αύται κλάσεις εις τρία 
τμήματα συνενούμεναι περιλαμβάνουσι την ο- 
λην χριστιανικην διδασκαλίαν. 

Το τής Γξαμιιατίχΐΐί: μάθημα άρχεται άπο 
τής δ' καϊ ή κλάσεως και μετά τοΰ πρώτου 
μέρους τοϋ συνδιδακτικοΰ τμήματος διδάσκε- 
ται εις 8 κλάσεις ολίγον κατ' ολίγον συνιστά- 
μενα;. Και είνε μέν αληθές δτι άπο τών 
πρώτων τή; αναγνώσεως πινάκο)ν εφαρμόζονται 
οί πρώτοι γραμματικοί πίνακες, άλλα και εν- 
ταύθα ή διδασκαλία γίνεται πραγματικής και 
οίονεΐ είσαγωγικώς" διότι ή τής γραμματικής 
κυρίως διδασκαλία γίγνεται έπι τοΰ συνΟιδα- 
κτικοϋ τμήματος, ένθα καϊ άπλαΧ προτάσεις 
καϊ έλληνικον ερμηνεύεται κείμενον. ΈνταΟ- 
θα κείται κατά μέγα μέρος ή τών δημοτικών 
σχολείων μετατροπή εις τελευταίας κακάς τών 
Ελληνικών Σχολείων τάξεις" διότι ευθύς ές 
ίρχής ληφθείσης ώ; βάσεως τής αρχαίας γλώσ- 
σης καϊ έν τοις προκαταρκτικούς σχολείοις ε- 
πεφορτίσΟη ό όυστυ/ής πιΐς άπο τής τρυφερας 
αύτοϋ ηλικίας μετά πλείστων ανύπαρκτων εις 
την γλώσσαν του τύπων, ους επιμόνως ζητών 
νά έκμανθάνη καταφθείρει τ6ν νουν καϊ απε- 
χθάνεται την γραμματικήν καϊ τά ταύτην 



παρακολουθοϋντα ελληνικά γράμματα. Καϊ ε! 
καϊ άλλως έσκέπτοντο προ τής εθνεγερσίας, 
ώς εϊδομεν οί ημέτεροι λόγιοι, ει καϊ άλλοις 
εφρόνει και 5 τής Μεθόδου συγγραφεύς είσα- 
γαγών την τής λαλουμένης γραμματικήν άπο 
τής ά τάζεως τής αναγνώσεως, οϋχ ήττον τήν 
23 Ιουλίου 1856 διάταγμα εκδοθέν εν 'Κλλά- 
δι περϊ τροποποιήσεοίς τοϋ Ό5ηγοϋ ώριζεν ώς 
γραμματικήν καϊ διά τά δημοτικά σχολεία ά- 
πλοποιουμένην όμως τήν τής αρχαίας γλώσσης, 
θεωρούμενης ώς τής πρώτης καϊ κυρίας όδηγοϋ 
εις τ6 έκμανθάνειν τον "Ελληνα τήν μητρικήν 
του γλώσσαν. Καϊ δέν έγεννήθη μέν τότε, ώς 
ημείς γινώσκομεν, ζήτημα προσδιορισμού τής 
Γραμματικής αν πρέπει αύτη νά ή τή; αρχαίας 
Ή ί τής λαλουμένης, βέοαιον όμως καθ!7αται δτι 
ό Κοκκώνης αναγκάζεται έν μέντωΌδηγω τοΰ 
1860 νά θεωρη καϊ τήν διδασκαλίαν τής μη- 
τρικής γλώσσης ώς άναγκαιοτάτην ίνα διδά- 
σκηται προεισαγοιγικώς, άφοΰ μάλις-α ή γλώσ- 
σα ημών ώς λαλείται καϊ γράφεται υπο τών 
λογίων, έχει δλα τά ονόματα, ουσιαστικά καϊ 
επίθετα κατά τους τύπους τής αρχαίας. Τοΰτο 
δέ ποιεί, ώς φαίνεται, ϊνα μή διά τής μεθό- 
δου άντιβαίνη εΙς το τοϋ υπουργείου τής δημο- 
σίας παιδεύσεως έν Ελλάδι διάταγμα" έν δέ 
τώ Εγχειρίδιο» τοϋ 1863 κλίνει μάλλον υπέρ 
τής διδασκαλίας έν τοις δημοτικοΧς σχολείοις 
τής λαλουμένης γλώσσης" τοΰτο δ' έν νώ πάν- 
τοτε έχων λέγει οτι ευθύς έπϊ τών πρώτων 
πινάκων τή; άναγνώσεω; έφήρμοσεν. Μικρόν 
δέ μετά τοΰτο άναφοινεΐ δτι «δσοι παΐοε; τοΰ 
λαοΰ μέλλουσι νά δοθώσιν ει; τήν γεωργίαν 
καϊ τάς βιοποριστικάς τέχνας εις τϊ θά με- 
ταχειρισθώσι τήν γραμματικήν τής νεκρας 
γλώσσης;» διισχυρίζεται δέ δτι όσοι μετέβη- 
σαν εϊ; τά Ελληνικά σχολεία γιγνώσκοντες από 
τών δημοτικών τήν τή; λαλουμένης γραμμα- 
τικήν εϋ^ερέστερον προεχώρησαν εις την σπου- 
δήν τής αρχαίας καϊ ετοιμότατα. Άλλ' ούχ 
ήττον επόαενος τοις τεθεσπισμένοι; εισάγει τήν 
άρχαίαν γραμματικήν εϊ; τήν άνωτάτην τάςιν 
τοΰ συνδιδακτικοΰ τμήματο; κατά τό βον έ- 
ξάμηνον. 

Μετά τή; γραμματική; συνέχεται τό ηερί 
(χθ^σεως Ιδεών ή ΛερΙ προγυιινασμάτων μά- 
θημα, δπερ τά μάλιστα συντελεί προ; έφαρ- 
μογήν τών γραμματικών κανόνων καϊ δρθήν 
καϊ εύληπτον έκφρασιν τών διανοημάτων ημών. 
'Ορίζοιν δέ ιδιαιτέρα; ώρα; ει; άσκησιν έν τώ 
σχολείο» δίδωσι τά; δεούσα; οδηγία; τοϊ; δι- 
δάσκαλοι; καθ' ά; πρέπει νά έθίζωσιτού; μα- 



108 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑ-νΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚ.ΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



θτ,τάς. ίυν.ίτών δέ καΐ /.χτ' οΤΐ',ον ΐΛιαιτέραν 
άσ/.τ,σ'.ν κατακρίνει τον ψ•.ττακισι;.όν, χαρα- 
κτ/,οίζων τά ολέθρια αΰτοΰ ά~οτελέσ[;.ατα και 
ύπο^εικνύίυν συγχρόνως προς άνά-τυςιν των 
ιδεών το Έγγειρίδιον, οττερ κατά το σϋ(7τνιμ.α 
του Πεσταλόζτι γραφέν έκ τοΰ αγγλικού [χετέ- 
φρασεν 5 Γ. Κωνοταντινίότ,ς, και του; αίνακικ: 
της άναγ^ώσούς. 

Ή Γραιαίίχη Ίχ>-ογζ)αψ'α όιδάσκεται εις 
τάς τελευταίας ί κλάσεις, ών ό ανωτέρα όοχ- 
γεΧται εις τγ;ν κατάστρωσιν γεωγραφικών πι- 
νάκων και εις την σκιαγραφικνιν. 

/7ίρί όέ σω^ασχίαι; τοΰ αναγκαιοτάτου 
τούτου [χαθηΐΛατος δύο εϊδιη 6 τε νό(χος και 
δ Ό6τ,γ•6ς βρίζει" 1) ττ,ν κυρίως Γυ[/.να7ΐ- 
κην καΐ 2) ττ,ν Γεωργικών. ΚαΙ η (χεν πι δτι τρία (χνθύηαοχτα 
ούτως ειπείν οχο.Ιηα τής πρώτης καΐ μέαης 
παιοεύσεως συνιστώνται, ών το πρώτον καΐ 
δεύτερον, ίίτο'. το οημοτικον καΐ έλλγινικον ε- 
πιδιώκει τον αύτον σκοπον, τον της δημοτι- 
κής παιί>εύσεως. Περί της ταυτότητος όέ τοΰ 
σκοποΰ των δύο ανεξάρτητων φαινομένων βχο- 
λείων πείθει εκαστον και ή παράΟεσις τοΰ κύ- 
κλου τών μαθημάτων, απερ ορίζει ό περί ελλ. 
σχολείων νόμος' είσϊ δέ κατά -Λ 7ον άρθοον 
τάδε' « 1) ή Ελληνική μετά παραλληλισμού 
της παλαιάς πρί)ς την νέαν. 2) ή Κατηχησις 
μετά τής ίεράς Ιστορίας. 3) η Γεωγραφία κα'ι 
η Γενική ιστορία. 4) :^ Καλλιγραφία. 5) η '.\- 
ριθμητικη. 6) Άρχαϊ τής Φυσικής κα'ι φυσικής 
ιστορίας. 7) η Μουσική. 8) ή Ζωγραφική και 
9) ή Γαλλική και ίίρχαΐ τής Λατινικής δι' ό- 
σους θέλουν μεταοή εις Γυμνάσια». Δεν έζε- 
τάζο) ίνταΰθα, διατί ούτως ένομοθετήθη, ούδε 
ούναμαι νά εύρω εν τω συνδυασμώ τούτω ως 
αίτίαν τήν εν Ελλάδι δυσ^έρειαν τής συγκοι- 
νωνίας και τήν έν γένει έλλειψιν τών εκπαι- 
δευτηρίων τοΰ λαοΰ, ως τίνες πιστεύουσι (ΐ)' 
διότι τοΰτ' αΰτδ καΐ διά τ/ν σύστασιν Ελλη- 
νικών ΙΙχολείων ΰφίστατο* ί τοιουτότροπος ό- 
μως σκοπός τών Ελληνικών Σχολείων συνετέ- 
λεσεν εις το νά σμικρύνγ) η ελάττωση τήν ση- 
μασίαν τών δημοτικών σχολείων, περιορισθέν- 
των ήήη εΐ'ς τήν άνάγνωσιν, γραφήν και άριθ- 
μητικήν κκΐ παρασκευήν 6ιά τής γραμματικής 
τής αρχαίας ελληνικής γλώσσης μαθητών 
οιά τά ελληνικά σχολεία. Κατήντησαν δήλον 
δτι τά Δημοτικά Σχολεία κατώτίραι τάζεις 
τών Ελληνικών, ώσπερ και ταΰτα ύστερον ά- 
θλιαι κατώτεραι τάςεις τών Γυμνασίοιν άνευ 
τής διδασκαλίας ουσιωδών μαθημάτων" τά δέ 
πρότερον αυτοτελώς όργανισθέντα ούτω στενώς 
συνεδέθησαν, ώστε τών φοιτώντων οι δυνάμε- 
νοι εοει νά διέλθωσι διά τών τριών τούτων 
βαθμίδων άνευ ώρισμένου και προμεμελετημέ- 
νου οκοποΰ, η άπομαραινόμενοι έν αΰτοΐ; ν' ά- 
ποφοιτώσι μηδέν χρήσιμον εις τον βίον έκμαν- 
θάνοντες (2). 



(1) "ΕκΟετνς τη: άγωνοίίκου έ:τ•.τροπεία; περΊ 
κατωτέρα; και μέση; τταιοεία; 1872. 

(2) Τοΰ τοιούτου συνουασμοΰ των Σχολείων εΐ- 
κόνα πΐίτήν παρέχει ήμΤν ό Στ, 'Ράοος έν τινι 



Και αληθώς πριν η διαδοθή εις τόν λαόν 
προσηκόντως ή προκαταρκτική έκπαίδευσις, έ- 
φαρμοσθή δέ ό νόμος αυτής και αί ίΐιατάξεις, 
έπολυπλασιάσθησαν ατελή 'Κλληνικά σχολεία 
καΐ Γυμνάσια, περιεφρονήθησαν δέ τελείως τά 
δημοτικά. Και δέν αρνούμαι δτι τών ΐςελθόν- 
των δημοδιδασκάλων τινές αληθή ζήλον έπι- 
δεικνύμενοι καϊ τήν πραγματικήν σημασίαν 
τής δημοτικής παιδεύσεως έννοήσαντες εργά- 
ζονται άςιεπαίνως, εφαρμόζοντες παραδειγμα- 
τικώς τόν 'Οδηγδν και ΰπδ τής παιδαγ(>)γικής 
έμφορούμενοι πατρικώς διδάσκουσι τους περί 
αυτούς παΐδας, αλλ* οί πλεΤζΌΐ τούτων όσοι ά- 
κλειστικώς το διδασκαλικόν επάγγελμα δέν με- 
τέρχονται ένωρις 'λ άποκαμόντες η έπηρεασθέν- 
τες έκ τοΰ μηχανικοΰ τής μεθόδου μέρους καΐ 
εις τοΰτο άρκούμενοι ουδέν σπουδαΐον πρδς τά 
πρόσω βήμα ποιοΰοι' κατά τους τελευταίους 
μάλιστα χρόνους πολλοί απαίδευτοι οντες ϊι 
τη πολιτική παλαίστρα έπιδοθέντες και μόνον 
ως άφετηρίαν προαγωγής η ένισχύσεοις τοΰ 
αυτών κόμματος λογιζόμενοι το οχολεΧον συν- 
τελοΰσιν είς τήν στρέολωσιν τής μεθόόου και 
συν αΰτώ εις τήν διαστροφήν τής διανοίας, τοΰ 
σώματος και τής καρδίας τών αϋτοΐς εμπι- 
στευόμενων. Οι πΑεΐατοι τώκ σή^ιερο»• (Ίημο- 
(^ιδασχά.Ι(ύΥ, λέγει πολλαχοΰ και αυτός δ Κοκ- 
κώνης έν τοις έργοις αύτοΰ, νομίζοι^τεί; δη ?) 
μέθούος τον όιόάσχειγ συνίσταται ιίζ τό ύιαι- 
χιϊν τό σχο-Ιεϊον όιά κωόωΐΌκρουσιώ*•, συ- 



λόγιμ περΊ μεταρρυΟμίσεω: τΤ,; κατωτέρα; ίταιοεύ- 
σεω; έκοωνηΟέντι τό 1861 εΐ; Ιωάννινα και περί 
τών σχολείων τη; πόλεω; εκείνη; πραγματευομένψ• 
«ά; μεταίρέρωμεν, λέγει, εαυτού; ει; τήν έπιΟυμη- 
τήν έπονήν, δτε τά τταιοία των Ίωαννιτων εΤνε 
όλοι λογιώτατοι και μέ ένοεικτήριον τοΰ βαΟμοΰ 
κάλλιστα ακόμα. Κύοιοι, είςεύρετε τότε τί Οά γέ- 
ντ\; θά κλείσουν δλα τά εργαστήρια ε'ι; τό παζάρι• 
δ'.ότι ποΤο; ί'.αμορωωθε'ι; έν κλασικίί παιβεία, εμ- 
φορηθεί; τοϊ) εύγενοΰ; πνεύματα; τη; ελληνικά,; 
φιλολογία;, μαθών τού; νόμου; ττ\; φύσεω;, το!;; 
νόμου; των έςωτεοικων ίυνάμεων τοΰ άνθρωπου Οά 
καταίειχθτι νά γίντ, σαράτσης πλέον κα'ι πα- 
πουτσή; ή νά κάθηται νά μετρ| μέ τήν πήχην 
και νά έχτ^ νά κάμτι μέ χωριάται;; "Ολα ταΰτα κα'ι 
τά Ομοια θά ευρίσκουν επαγγέλματα βάναυσα κα'ι 
άνάςια έαυτων και ει; τί θά αποβλέπουν; λόγον έν 
πρώτοι; διαχειρίσεως τών δημοσίων χρημάτων θά 
ζητοΰν, φωνάζοντε; αφανίσθηκαν τά πράγματα τή; 
πόλεω;, διότι οί διαχειριζόμενοι ταΰτα οέν έχουν 
τήν ικανότητα νά διοικούν και θά ζητώσι τίποτε 
όλιγώτερον παρά νά γίνουν άλλοι έφοροι κα'ι άλ- 
λοι επίτροποι». Ίδέ φ'.λίς•. Τομ. 2 σελ. 238 
καΐ άλλαχοΰ. πρβλ. και "Εκθ. άγωνοδ. Έπ. 



Β ηλΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



111 



ρήψάΐωΫ, θοξυβοι^ών κραυγών χαΐ ήαβόι- 
σαών, ή όϊ όιΰασχα.Ηα ΐίς τό νά όίόάζωσι τά 
παιδία ό.Ιίγνν άηΊγκωσί^, γραφη^τ καΐ άριθ- 
ίπίτιχην δπως τνχ',} ικξίοξίζυγται ιΐς τό τά 
διδάσκωσί ταντα πά^τη μηχαηχώΐ (1 ). 

Ένω δε ιί| έλλγινικγ) χυβέρνησις ώιρειλε να 
άρτη τά α?τια τή; πλγιμ(ΐ.ελοϋ; ταύτιος θέσεως, 
αορφοΰσα δ' αυτούς καΐ καλλιτερεΰουσα την 
τύνην των να παρασκευάση εν τω [λέλλοντι, 
παιδαγωγικώτερον ρυθμίζουσα το Διδασκαλείον, 
απλοποιούσα τήν διδακτικών ρ,έθοδον κατά νεώ- 
τερον παιδευτικον σύστηρια καΐ την ίφαρμογην 
τοΰ νόαου αυστηρώς έπιτάττουσα ?ι συνήέουσα 
τά δημοτικά στενώς μετά των ελληνικών καΐ 
άφομοιοΟσα μετά την της νέας βασιλείας ά- 
νάρρησιν, ήτις πρότυπον διεκηρυςεν δτι μέλει να 
καταστηστ) την Ελλάδα, αίφνης τ6 1 864 δια- 
λύει διά διατάγματος το ίν καΐ μόνον υ- 
πάρχον έν Ελλάδι ΔιδασΛαλεϊον, Επιτροπή δ' 
Εξεταστική αναλαμβάνει την τύχην καΐ τ^ 
μέλλον των νέων δημοδιδασκάλων, άφίονται 
οέ οί υπάρχοντες νόμοι καΐ τά πράγματα, ως 
εχουσιν. 

Έν τούτοις παρηγορον τη άληθεία βάλσαμον 
παρέχει ήμΧν £ν έτος μετά την διάλυσιν τοΰ 
διδασκαλείου τί) άοχίμιογ πραχαχών Όόη- 
γιώγ τοΰ Γ. Παπαδοπούλου (2) διατελέσαντος 
μετά την τοΰ Κοκκώνη άπομάκρυνσιν διευθυν- 
τού των δημοτικών έν Ελλάδι σχολείων. Το 
Δοκίμιον τοΰτο μετά πολλής της εμβρίθειας 
γεγραμμένον καΐ περιέχον συμβουλάς και ο- 
δηγίας ούκ ευκαταφρόνητους διά πάντα οι- 
δάσκαλον θεωροΰμεν ως τδ σπουοαιότερον καΐ 
εύσυνοπτικώτερον έργον, όπερ περί δημοτικής 
παιδεύσεως έν Ελλάδι έχομεν' δ^ότι πάντα έν 
αύτω ουτο) καλώς είσι διατεταγμένα καΐ εκτε- 
θειμένα, (όστε έν ολίγοις βλέπει τις τί) δλον οΐ- 
χοδόμ.ημα τών δημοτικών σχολείων κα'ι των 
■τούτοις παρεπομένων. 

Δι*ε!<ϊ«γωγής δεικνυούσης την σπουδαιότητα 
τίς παιδαγωγικής και άναπτυσσούσης προση- 
κόντ())ς τά περί φ\<σ4κής αγωγής φθάνει εις τδ 
πρώτον καΐ κύριον μέρος, τί) περί πνευματικής 
αγωγής. Έν αύτώ ό Παπαδόπουλος εξετάζων 
τα περί διδακτικής μεθόδου καΐ παραδεχόμε- 
νος ότι έν χώραις, ένθα ανάγκη οικονομική πα- 
ρίσταται τής εισαγωγής της άλληλοδιδακτι- 



<1) Προβλ. χαΐ έγχ^ιιρδ. περί μεθό5. σελ. 23—24 
(2) Γ. Γ. Π«ποι3οπούλοι> Δοκίμιον πρβκτικίϋν ό- 
βηγιών προς τού; ίιδιικάλο»; τών 8ΐ)μοτιχ(Ι)ν σχο- 
λείων έν Άίήνβι; <865. 



κής, πρέπει νά συνδυασθή αΰτη μετά τής συν- 
δ'.δακτικής /<ίΖί7ϊ γινομένη, επιχειρεί κατά την 
συνδιδακτικην μέθοδον νά όρίσ») τον τρόπον 
τής διδασκαλίας τών μαθημάτων. ΚαΙ τά μεν 
μαθήματα εΐσι τά αυτά, άπερ και έν ταΐς λοι- 
παίς .Μεθόδοις, προστιθεμένων τών στοιχειω- 
δών γνώσεων τής πολιτικής οικονομίας καΐ τής 
διδασκαλίας ξένης τίνος γλώσσης" άλλ' δ τρό- 
πος τής διδασκαλίας αυτών έστι καΐ παιδαγω- 
γικώτερος και έν τισι καΐ νεωτερικώτερος τοΰ 
μέχρι τοΰ δε. Παραπέμποντες τους βουλομέ- 
νου; Τίνα λάβωσιν έκτενες-έρας πληροφορίας λέ- 
γομεν μόνον δτι έν τώ περί Γραμματικής κε- 
φαλαία) ό Παπαδόπουλος δεν λέγει ώρισμένως 
τίς γραμματική δέον νά διδάσκηται έν τοΧς δη- 
μοτικοίς σχολείοις, η μάλλον ασαφώς διεξέρ- 
χεται το μέρος τοΰτο' διότι λέγων τινά αορί- 
στως περί τής γραφομένης γλώσσης, άτινα πεί- 
θουσιν δτι περί τής γραμματικής αυτής έστι 
και 5 εφεξής λόγος, αίφνης προσωτέρω προστί- 
θησιν δτι παραλειπτέον τά δυϊκά και τινας 
κλίσεις, εις την άρχαίαν βεβαίως εφαρμοζόμενα. 

Ώς είπομεν δ Παπαδόπουλος προς τοις άλ- 
λοις άναγκαΐον μάθημα ηγείται στοιχειώδεις 
τινάς γνώσεις τής πολιτικής οικονομίας λέγο)ν 
δτι πάς πολίτης κεκλημένο; ν' άσκή τά πολι- 
τικά άύτοΰ δικαιώματα, πρέπει νά ϊχτί καΐ 
τάς προς τοΰτο άφεύκτους γνώσεις. Την προσ- 
θτ.κην ταύτην χρησιμον διά πολλούς λόγους 
καΐ παο' ήμΐν, θεωροΰμεν άναγκαιοτάτην καΐ 
πρόσφορον τή φύσει τοΰ Ελληνος. 

Έτέραν προσθτ,κην προβάλλεται την έκμά- 
θησιν ξένης τινδς γλώσσης, συνιστών την διά 
προφορικής τδ κατ' αρχάς ομιλίας διδασκα- 
λίαν, οΰχι δε την διά γραμματικής. Το μά- 
θημα τοΰτο οϋ πάντη σύμφορον θεωρώ. ΚαΙ 
είνε μεν αληθές δτι ή έκμάθησις τών ξένων 
γλο)σσών άπδ τής παιδικής ηλικίας πρέπει νά 
άρχηται, ώς ταύτης άρμοδιωτέρας πρδς τα- 
χεΐαν έκμάθησιν θεωρούμενης, αλλά νομίζο) δ- 
τι έν τη πληθύϊ τών μαθημάτων καΐ ταΐς δυσ- 
χερείαις αυτών δέν πρέπει νά προστίθηται καΐ 
ετέρα πολλώ τών &λλ«Υ β^ρυτίρίι 

Και τοιαΰτα μεν τά υπδ τοΰ Γ. Γ. Πα- 
παδοπούλου έν τω Δοκιμίο) προστιθέμενα εις 
τον κύκλον τών μαθημάτων τών δημοτικών 
σνολείων. "Γστερον δε καΐ ή τής Ελλάδος 
Κυδερνησις φαίνεται οτι ειοε την ανάγκην 
άπλοποιησεοις τής τοσούτον ογκώδους κατά- 
στασης Μεθόδου, κατά δε Φεβρουάριον τοΰ 
1866 βουλομένη νά παράσχγ) 'Οδηγδν εΰσυ- 
νοπτότερον τοΤς δημοδιδασκάλοις έδηριοσίευ- 



112 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦϊΙΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ^ 



σε ■προχ.Υίρυζ'.ν προσκαλούσα τους περί τά 
τοιαϋτχ δεινούς να συντάςωσι νέο^ 'ϋΰηγόν 
της άΑΑηΛτοις 
έμπροσθεν περί τής ίν Ελλάδι δημοτικής παΐ" 
δεύσεως ισχύει καΙ ένταΰθα άνευ ουσιώδους 
μεταβολής. ΙΙαρατηρητέον δέ μόνον δτι έν τή 
Ανατολή η σύ^ασις δηαοτικών σχολ,είων κατά 
το άλλ^ηλοδιδακτικον σύστημα δέν εγει την 
ευρύτητα, •?,ν πα; φιλογενής έπιθυι/.ε'ϊ' διότι 
ενώ έν Ελλάδι ή ελληνική κυβέρνησι; ανέλαβε 
το σπουδαιότατον καθήκον τής δημοσία; παι- 
δεύσεω;, αυθόρμητο; δέ τών ομογενών δ πλοϋ- 
τος συρρέει προς ένίσχυσιν αυτής, έν Ανατολή 
αί κοινότητες, η τις τών ιριλοπατρίδίον δμογε- 



(I) Ί5έ τ4; ίχθίσει; αϋτοΟ άπό τοδ 1869 — 72 χβΐ 
,πά τοο 1872—73. 



νών η ο κοινός έρανος και ή ποια συνδρομή πα*ί 
τος δημότου συντελοϋσι κατά τά μέσα, ά δύ- 
νανται νά διαθέσωσι, προ; 'ίδρυσιν καΐ διατη- 
ρησιν δημοτικών σχολείων. Εντεύθεν έκτο; 
τών πόλεων, τών κωμών καί τίνων έπισήα,ων 
χωρίων τά λοιπά η και νΰν έτι διατελοϋσιν 
υπο την επηρειαν τών κοινών σχολείων, η παν- 
τελώ; στερούνται και τοιούτων. Και δέν δύνα- 
ταί τι; ν' άρνηθή ότι ή τών γραμμάτωνδιά- 
δοσι; έλαβε μείζονα; διαστάσει; τή; προ τοΰ 
Ί82Ι, αλλά πόρρω απέχει τοΰ εύτυνοΰ; ση- 
μείου, ει; 8 έδει νά φθάση. Αιτία δέ τούτου έ- 
στ'ιν οτι και ένταΰθα ούτε το δημοτικον συμ- 
φέρον ύπελογίσαντο αί κοινότητε; ώ; έκ τή; 
έλλείψεω; τών αναγκαίων πόρων, ούτε τά δη- 
μοτικά σχολεία αρρένων και θηλέων έθεώρησαν 
ω; του; φωταυγεΧ; εκείνου; φοιστήρα;, δι' ών 
το σκότα; και ή αμάθεια ταχέως εξαλείφονται. 
Οίίτω λοιπόν διά ιδιωτικών τίνων ενεργειών 
άνευ προμεμελετημένου σχεδίου, άλλ' οίον άπο 
ταΰτομάτου ίόρύονται και διατηρούνται κα- 
τά τά έν; Ελλάδι ώ; έπι το πολύ σχολεία. 
ΚαΙ αΰτοΙ οί έν τη αλλοδαπή παρεπιδημοΰν- 
τε; βαθύπλουτοι τών δμογενών άπασαν σχε- 
δόν τήν αυτών περιουσίαν άφιεροΰσι τή κυρίω; 
' Ελλάδι περί ταύτη; φροντίζοντε; και μεγα- 
λόπρεπε!; έν αύτη εΛρα; τών Μουσών έγεί- 
ροντε;. Δέν εξετάζω ηδη αν καλώς η κακώς 
ποιοΰσιν εις τοσούτον στενον κύκλον περιορί- 
ζοντες την ένέργειαν αυτών, άλλα δέν δύνα- 
ται τι; και νά μη θρηνή έπι τή άπωλεία το- 
σούτων δεκαετηρίδων, καθ" ας αν ή δημοτική 
τουλάχιστον παίίίευσι; περιεθάλπετο παρ' ημΐν 
ώ; έόει και περί ταύτη; έφρόντιζον οί δυνά- 
μ.ενοι ίδιαίτατον αυτήν έργον ποιούντε;, ηθε- 
λον έχει όλως άλλως τά έν τη Ανατολή πράγ- 
ματα, ταχέως δ' ηΟελον εκλείψει αί προλή- 
ψεις καΐ αί δεισιδαιμονίαι, τά δέ διαχωρίζον- 
τζ όμα; φυλετικά πάθη ένωρι; ηθελον κατα- 
πραϋνΟή η έζαλειφθή. 

Άλλ'ίσω; τι; τών έν 'Κλλάδι η άλλαχοΰ εϊπη 
ήμΐν ότι ή 'Οθωμανικη κυβέρνησι; δυσμενώς 
διέκειτο προ; τά γράμματα περιορίζουσα η 
καταστέλλουσα τά; τοιαύτα; ενεργεία;" την 
τοιαύτην ομω; άδικον μομφήν πάση δυνάμει 
άποκρούομεν' διότι και πρότερον μέν άλλ' άπδ 
τής ελευθερώσεως τής Έλλάδο; ουδέν αύτη 
πρόσκομμα παρενέβαλλεν εϊ; πασαν κοινότητα 
V) ομογενή βουλόμενον νά συντέλεση υπέρ τή; 
διαδόσείος τών γραμμάτων. Μάρτυρες δέ τά 
έν τισι χώραι; διατηρούμενα σχολεία, ει; α 
καΐ πολλοί τών διοικητών ασμένως προσέρχον- 



Η ΠΑ.Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



117 



ται έπισκεψόμ,ενο'. καΐ έπαινέσοντε; τίιν φι- 
λθ[;.ουσίαν ημών. 

Την οέ τοιαύτην εν υτενω χύκλω διάδο- 
σιν των γρα(Χ[;.άτων μ,ετά λύπτ,ς χ.αθορώντες 
ολίγοι των ένταϋθα ορ.αγενων από τίνος χρό- 
νου, άναλογισάμενοι δε τα αί,'τια τά ταύττ,ν 
έπενεγκόντα και βουλόμενοι οπω; άρωσιν αυτά 
οιά συστ7,[Λατΐ)(.ωτέρας ενεργείας συνενοϋντε; 
άπάσας τάς έθνικΐς δυνάμεις περί £ν έκπαι- 
οευτικον κέντρον προεκηρυζαν κατά το 1861 
Ί'ην ού^αοιν έκπαιοευτικοΰ εν Κων/πόλει Φρον- 
τιστηρίου, ού ο μέγας καΐ υψν,λος σκοπός κα- 
θοραται έν τίό πρώτο-ΐ άρθρο) τοΰ κανονισμού 
καΐ έν τη έγκυκλίο) τη προς τους εξω ομογε- 
νείς άπευθυνομέντ) (1). Τοΰ φροντιςηρίου εκείνου 
σκοπός μόνιμος και κύριον μέλημα έμελλε να 
7) ή διάδοοις των γραμμάτων εις τους ορθοδό- 
ξους της Ανατολής λαούς και μάλιστα εις το 
γυναικε'ιον φΰλον άνευ διακρίσεως καταγωγής 
καΐ γλώσσης, τά δε μέσα προς έπίτευξιν τοϋ 
σκοπού αύτοϋ προεκηρύττοντο τάδε' 1)η ούς-α- 
σις σχολείων τών αρρένων και παρθεναγωγείων, 
Οπου άνάγκίΐ" 2) ή βο-τ,θεια απόρων κοινοτή- 
των προς ίμψύχωοιν τών διατηρουμένων παρ' 
αυτών εκπαιδευτηρίων* 3) η συνδρομή εις εκ- 
οοσιν βιβλίίιΐν διδακτικών προς χρήσιν τοΰ 
κλήρου και τοΰ λαοΰ, και ή διανομή αυτών 
εις σχολεία και εις απόρους κοινότητας, κλη- 
ρικούς καϊ μαθητάς' 4) ή σΰστασις διδασκα- 
λείου έν Κ/πόλει προς μόρφοισιν διδασκάλων 
καΐ διδασκαλισσών" 5) ή σύστασις ιερατικών 
σχολών εις τάς κυριωτέρας πόλεις τοΰ κράτους 
προς έκπαίδευσιν τοΰ κλήρου τη έγκρίσει της 
εκκλησίας και 0) υποτροφίας προς καταρτι- 
σμον ίεροδιδασκάλων και ιεροκηρύκων" τοιοΰτος 
ην ΰ σκοπός και τα μέσα του Εκπαιοευτικου 
Φροντιστηρίου, η ώς κάλλιον δύναται τις σή- 
μερον νά εΐπτ) τοΰ πρώτον πρό^ ύιάδοσιτ 
Γώκ γραψιμάτων £/ γϊ) '/ίνατο.Ιί} Συ.Ι.Ιόγον. 
Περί τον αύτον χρόνον και την αυτήν περίπου 
έποχήν συνέστη και 5 ημέτερος Φιλολογικός 
Σύλλογος, οΰ σκοπός το πρώτον ώρίσθη /; έγ- 
"^ραψοι: !) προψορι-χή έ>• αντω όιαχοΐνωσίζ ψι- 
.ίο.Ιογιχών ζητΐ]ΐίάτω)' » (2). Εποχή αυτή των 
σπουδαιότατων διά τήν ήμετρέαν Άνατολήν* 
διότι τότε το πρώτον αί τοϋ έθνους τμηματι- 
καΐ και αυτόματοι ένέργειαι υπέρ της παι- 



δείας συστηματικώτερον λαβοΰσαι χαρακτήρα 
ήρςαντο 'ίνα δίδωσι ζωήν και νεϋρα εις τήν έν 
τη Ανατολή πχραμεληθεΐσαν νέαν γενεάν και 
διασκεοάζουσαι τά παλαιά φυλετικά πάθη δια- 
νοίξωσι τήν τής αναγεννήσεως όδον διά τών 
γραμμάτων και τών επιστημών. '~Αν δε ολίγων 
τινών ή κακοβουλία μή βλέπϊΐ τοϋτο σήαερον, 
έλπίζομεν δτι δεν θά παρέλθη πολύς χρόνος, 
οπότε άλλοι ημών άμεροληπτότεροι θ' άποδώ- 
σωσιν οπού οεϊ τον προσήκοντα έπαινον' ημείς 
δε νϋν άρκούμεθα άναφωνοΰντες" εν.Ιογητό>• τό 
δΐΌμα τών σχόι-των την μ(γα^ονργόν ταΰτην 
πρωτοβονίίην. Εντούτοις αί έργασίαι τον 'Έχ- 
παΐ(1(ντ(χοΰ Φροντιστηρίον κατά κακήν μοΧ- 
ραν ένεκα τών περιστάσεων ανεστάλησαν, δ δε 
ημέτερος Σύλλογος ευθύς έζ αρχής ευδοκίμη- 
σα; και μικρόν κατά μικρόν άναλαβών και τον 
τής διαδόσεοις τών γραμμάτων σκοπόν(Ι) πα- 
ρέστη 5 διάδοχος τοΰ σωματείου εκείνου και 
έγένετο ήδη τό άληθέ; έκπαιδευτικόν κέντρον, 
τό τε'ϊνον ν'άναλάβη έν τη Ανατολή τήν ρύθ- 
μισιν και προαγωγήν τών τής παιδείας, μ.ά- 
λι^α δε τής δημοτικής και τήν διάδοσιν αυτής 
δι' ιδρύσεως σχολείων νέων, ένθα ούχ ύπάρχου- 
σι, και ενισχύσεως άλλων χρηζόντων τοιαύ- 
της. Αί δε μέχρι τοϋδε γενόμεναι έργασίαι αύ- 
τοϋ εί και μικραι επέδρασαν μεγάλοις έπι τό 
πνεΰμα τών ημετέρων ομογενών, προκαλεσα- 
σαι τήν σύστασιν και άλλο)ν πολλών εκπαι- 
δευτικών εστιών (2). Ούτω δ' δ Σύλλογος ά- 



(1) Τοΰ έν Κ.ων|πό)ει Έλλ. Φιλ. Ιίυλλόγοο τά 
περισω9έ•-τ»- σελ. 242—243- πρβΑ. σημ. 

(2) Ίδέ τό πρώτον αρθρ. τοϋ κανονισμοί τοϋ 1861. 



(Ι ) Πρβλ. Κανονισμός τοϋ 2ολλόγθϋ καιά τό 1 871 
(2) Οι γνωστοί ήμΐν Σύλλογοι, Αδελφότητες κα 
Αέσχαι εΐαΐν ο'ί8ε. 

^' . Έν τϊΊ προκίνούστι χαΐ τοις 
περι.χώροί'•. 

1) '() έν Κ]πόλει Ήπεφωτικός Φιλεκπαιοευτίκό; 
Σύλλογος 

2) Ό Θρακικός φιλεκ7^α'.οε■^τικός :ϊΟλλογο; 

3) Ό Θεσσαλικός Φιλεκπαιοευτικός Σύλλογος 

4) Ό Ιερατικός Εκπαιδευτικός Σύλλογος 

8) Ίΐ Μακεδόνικη Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης 

6) Ό Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος «ή Μικρά 'Λσία» 

7) ΊΤ υπέρ της Μεγάλης τοϋ Γένους Σχολής Αδελ- 
φότης «ΐηροκρήνη» 

8) Ό Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος των φιλομαθών 
έν Βλάγκα 

9) Ό φιλεκπαιδευτικός Σύλλογο; τΟν φιλομούσιυν 
έν 'νψωμαΟείοις 

10) Ό Φιλεκπαιδευτικό; Σύλλογος έν Τατοούλοις 
(, ό Κοραής» 

11) Ό Σύλλογος των μεσαιωνικών σπουδών 

12) Ό φιλανθρωπικός Σύλλογος 

.13) Ή Ελληνική Φιλόμουσος Εταιρία «ή Παλλάς» 



118 



Ο ΕΝ Κ/υ. ΕΛ.,\ΗΝ. Φ1Α0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



ρωγούς και αντιλήπτορας ε/ων τους έν ττ, προ- 
τευούση άρτι αυ7α6έντας εκπαιδευτικούς Συλ- 



,ή 'Λ&ε/φόττι; 
' ΙΙοείΛϊττινων 



1 '() Ίΐ Φι/ε/.παιοευτι/.ί, Άοελιρόττι; των Κυζ'./.ηνών 

"ή ΙΙρόοοο;» 
13) Ή Κα-τταοοκική φιλεκ-α;3• 

16) Ί\ έν ΚΙπόλει Άοελφότη: 
«Φιλομάθεια». 

17) ή έν Γαλατά ττρό; τυντήρητιν ΙΙαρΟενωγωγείου 
άίελίίόττ,;. 

18) Ίΐ Φ'.λεκπαιο-υτ'.κή Άοελφόττ,ς «Τά φήτα» έν 
'νψωααΟείοι; 

19) Ή έν Μεγάλω Ί'εύματι Φιλόμουσο; Άοελφότης 

20) Ή φιλεκπαιδευτική Αδελφότης έν ΒαΟυρρύακι 

21) Ή Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης έν Ηεραπείοις 

22) Ίΐ Λέσ"/η Μνημοσύνη έν φαναρίψ 

23) Ίΐ Λέσχη Όμόνοια έν Αιπλοκιονίψ 
2ί) Ίΐ Λέσ/η έν Χαλκηδόνι 'ΛΟηνα 
2.)) Ίΐ Λέσχη έν Χρυσουπόλει 

Β. 'ί'λ- Γαίο £Γ^α{^-ί^ί^ 

26) Ό Φιλεκπαιι. σύλλογο; έν 'Λδριανουπόλει 

27) ΊΙ Φιλεκπαιδευτική 'Λδελωότη; .. Καρακά; Μα- 
ναλέ» έν 'Λδριανουπόλει 

28) Ό φιλ-κπαιδ. ί^ύλογος των φιλόμουσων έν φι- 
λιππουπόλει 

2!)) Ίΐ Ψιλεκπαιδ. 'Λδελιρότης «τά καλά έργα» έν 
φιλιππουπόλει 

30) Ό Θρακικός Φιλεκπαιδ. ί;ύλλονο; έν Ί'αιδεστιρ. 

31) Ό Φιλεκπ. ϊύλλογο; έν ίαράντα 'Κκκλησίαις 

32) Τό έν ΛΊ'νω 'Λναγνωστήριον «ά Ευαγγελισμό;» 

33) Ό Φιλεκπαιδ. σύλλογος έν Τσορλοϋ 

35) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Βάρντ, 

3.)) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Λουλέ Βουργαζίψ 

36) Ό φιλοπροοδευτικός Σύλλογο; έν ΓενετσοΤ; 

37) Ό φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Θεσσαλονίκτι 

38) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν ΒοδενοΤ; 

39) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Καούστ, 

40) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Κρουσόοψ «ό Αρι- 
στοτέλη; » 

41) Ίΐ Φιλεκπαιδευτική '.νδελιρότη; έν Λοςάτιυ .^ρά- 
μα; «οι φίλιπποι» 

'(2) Ί1 Φιλεκπαιδ. '.λδελιρότη; έν Σιλιστρία "ό ΙΙέλ- 

λη;» 
-'(3) Ί> Φ'.λεκπαιδ. Σύλλογο; έν Σιλιστρία 
4'() '() Μακεδόνικο; Φιλεκπαιδ. Σύλλογο; έν Σέρραι; 
•ί.;) '(1 Φιλεκπαιδ. Σύλλογο; έν Κοζάντ, 
/|6) Ί) Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Βώλω Ηετταλομα- 

γνησία; 
47) Λέσ/η "ή ΙΙρόοδο;» έν Ίωαννίνοι; 
.Ί8) '() Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Καστοριά 
.'('.)) 'Ο φιλεκπαιδ. Σύλλογος Σκοπιανών 
.")0) ΊΙ Φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Κορυτσά 
."))) 'ο Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Σμύρνη "ό "(Ιμηρο; 
.')2) Ί) Διδασκαλικό; Σύλλογος έν Σμοι νά διπλασιάσωμεν την δαπά- 
νην προς την κατά τό δυνατόν ένίσχυσιν καΐ 
προαγωγήν αυτής. (2) 



(1) "ΕκΟεσις τοΟ ύποοργοΰ Α. Δ. Αϋγερινοδ τ?ί; 
14 Μαίου 1870. τιβρλ. χαΐ χρον. Νεολόγου 1871• 
σελ. 54. 
- (2) Ό Μ. Βραχίάνο; έν τϊ) προμνημονευίΐείστι 



120 



Ο ΕΝ Κ/11. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Οίό; ό' έδτιν 5 άρ'.θ[;.ο; των ΰ-Λμοτικών κα- 
τά τ•/]ν Άνατολήν σχολείων, όέν ^υνάαεθα ά- 
κριοώς περί δλων τών επαρχιών να γινώσκω- 
ρ.εν. ΚαΙ αϋταΐ αί έν τω Όλυ[λπια)ΐί') λόγω 
τοϋ Φιλίππου Ιωάννου (1) στατιστικά! ού- 
τως ειπείν σημε'.ώσει; περί τών σχολείων τη; 
Ανατολής ελάχιστον φώ; έπιχέουσιν εις το ζγ;- 
ττ,[Λα τοϋτο' αί δε έν τω ή^/.ετέρω Σύλλογοι 
[χέχρι τοΰοε άναγνωσθεΐσαι ύπο ττις Εκπαιδευ- 
τικής Επιτροπής εκθέσεις περί τών κατά ττ,ν 
Άνατολτιν σχολείων (2) δεν ειρθαοαν ετι εις το 
ΰτ,^,ίΧον εκείνο, όι' οϋ όυνά[χεθα νά εχ&ΐ|Αεν ό- 
λων τών επαρχιών στατιστικον πίνακα τών 
σχολείων ακριβή" γξι6Ί(ί•^ δε προϊόντος καΐ διά 
τών είόικών εκθέσεων τοϋ ένταϋθα Ηπειρωτι- 
κού και Ηρακικοΰ συλλόγου (3) περί τών δύο 
τούτων επαρχιών, ώσπερ και όιά τών κατ' ε- 
παρχίας εκθέσεων τών Συλλόγων, θέλει συμ- 
πλχρο)θή και το έργον τούτο τά αάλιστα συν 
τελέσον εις διάγνωσιν τού τε άριθριού τών σχο- 
λείων και τής άλτ,Οοϋ; καταστάσεως τής παι- 
δείας έν τή'Ανχτολή. 



ΓΌν ΜΕΡΟΣ. 

^ΐ}ΐι^τιχά Σ^ο.Ιίΐα. 

Οί 'Έλλ'/ινες άπαλλαγέντες τή; φοβέρας έ- 
κείν/,ς άχλύος, νί:ις κατεκάλυπτεν έν χρόνοις 
ζοοιροϊς όι/.α;, καΐ μόνον άόιάσπα^ο^ σύντρο" 
φον έχοντες την Ορτ,σκείαν τών πάτερων ημών, 
ποοσωομίσθηαεν εις λιμένα ασφαλή μεν άλλα 
πολλών χρήζοντα ΐνα κατ αστή ή αληθής άγ- 
κυοα τών ναυτιλλομένων' άναπετάσαντες δί τά 
ίστία ημών όέν ετύχομεν τού ούριου εκείνου 
άνέαου ίνα ασφαλώς και εις ώρισμ.ένον σημείον 
πελαγοόρομώμεν, άλλ' ίιπο παντοίοιν άνεμων 



ιιραγματΕία τό οημοτιχόν ίχολείον ϊν Έλ'.αΟι 
σελ. 6 προΐίίνει δπω; έν ιΟ) ιτρου-ολογυμιϋ ή 'Κλ- 
λό; όρί3Γ| ύπέο τη; Οημοτική; πα■.Ο^ϋ^-:ω; ο ϊΛΐιομ- 
μύρια δρβ-/μών, δι" ών έληβώς τά ίλλτ,λοο,Οϊχτικά 
σ^^ολεΤϊ εύχολαις μεχοτροπήαονται ει; όημοχιχ. α. 

(Ι) Φιλίκιΐ'-υ Ιωάννου "υ/ϋμκΐίκος λόγο; περί 
ΊΤι; πνευματική; προόδου τών νεωτέρων Ι^Αληνων 
έν ΆΟΓ,νοί; 18Μ. 

(•2)'υ έν 1<.)ΙΙ. Έλλ. Φα. ^ύλλ. ϊύγγρΒμαι ΙΙε- 
ριοΟ.χΛν. τόμ. ς-.' 1871-72. σελ. 180—210. τομ. 
ζ• 1872—13. σελ ϊΟο— 219- κ«1 το5 παρόντα; ΙΙ'. 
τόμου. 1873^74 εχθεσιν χη; έκπαιδευτικτι; Έπιρο- 
πί^ι;. 

(3) ΤοΟ έν Κων]πόλει Θραχικοΰ ϊυλλόγου έπετη- 
ρΊ; (ΐιο; Β'.) κ»1 τοΟ Ηπειρωτικού όμοίω; (ίτος Β'.) 



φερόμενοι πλανώμεθα και νύν έτι μη δυνάμε- 
νοι νά ευρωμεν τά αληθή αϊτια τοϋ κλυδωνι- 
ζου.ένου ημών σκάφους. Τοιούτον αληθώς σκά- 
φος έστιν τ) ημετέρα πατρίς, καΐ τοιαύτην τύ" 
χην υφίσταται ή πολιτική αυτής κατάστασις' 
πασαι δ' αυτής αί αποχρώσεις ουκ οίό' όπως 
κυλινδούνται. Εις την αυτήν θέσιν είίρίσκεται 
καί ή δημοτική ημών παίδευσις' διότι μορφω- 
θεΧσα κατά τάς ημετέρας οίκονομικάς άνάγκας 
καΐ εις βαθμ.όν τίνα άφικομένη παρημελήθη ύ- 
7ίρον έπι τοσούτον ώστε πολλοί ταύτην ολίι)ς 
άνοίκειον τ(ο Έλληνικώ εθνει θεωροϋσι και τά έν 
Γερμ.ανία έρευνώντες τελείαν αυτή; μ.εταρρύθμι- 
σιν προβάλλουσιν' άνδρες δε το έθνικον καλόν περί 
πολλού ποιούμενοι φαίνονται άπό τι'νος χρόνου 
οί νέοι αυτής μεταρρυθμις•αί. Τήν γνώαην τού- 
των καΐ δο;ασίαν θέλομεν ήδη έζετάσει έν συγ- 
κρίσει προς τί τά παρ' ήμΐν και τά έν Γερμα- 
νία και μάλιστα τή Σαςωνία γιγνόμενα περί 
τής δημοτικής παιδεύσεως, παρατιθέμ.ενοι έν 
τέλει καί τά άποτελέσμ.ατα τών ερευνών ημών. 
ΙΙρώτος κατά χρονολογικήν τάζιν αναφαί- 
νεται μ.ετά μ,εμορφωμένης περί τής δημοτικής 
παιδεύσεως γνώμης 5 Λέων Μέλας, οίι γνωστά 
είσι τά παιδαγωγικώτατα αυτού διδακτικά 
βιβλία, ο Γίξοσιάθης, δ Χ^ιπτόψος,ος καΐ αί 
Χξίστιαηχαί όιη^εις. Ούτος έξέδωκε τί) 1871 
Ιΐαΐί^αγίύγιχόν ^ΕγχιΐζίιΗον προς χρήσιν' τών 
πζιδαγωγούντων. Έν τοΤς προλεγομένοις (Ι) 
του εγχειριδίου τούτου άπαντώμεν σκέψεις τι- 
νά; πεοΐ δηαοτικής παιοεύσεως καΐ υγιούς μορ- 
φώσεως τών ημετέρων \έων. Τ6 δ' βλον πνεΰ" 
μα το διήκον τάς σκέψεις ταύτας έστΙν δτι ή 
καχεκτική τού έθνους ημών κατάστασις έν 
παντί προέρχεται έκ τής ελλείψεως έγκαιρου 
και υγιούς αγωγής. Τούτο δ' ώς βάσιν τιΟέρ.ε- 
νος κχΐ πάντα τά εϊδη τά [αποτελούντα τήν 
καχεκτικήν ήαών κατάστασιν έρευνήσας έζυ- 
ανεϊ τά τής παιδαγωγική; καλά κα'. μακαρίζει 
τά έθνη, άπερ τοιαύτης άςιούνται τύχης" άπο- 
διδούς δί τους κατά τήν έποχήν έκείνην θριάμ- 
βους τών γεοαανικών όπλων ϊν Γαλλία εις τους 
παιδαγωγικούς τών Γερμ.ανών αγώνας πειρά- 
ται νά παραστήοτι τήν ανάγκην τοιαύτης μορ- 
φώσεως και παρ* ήμΈν. Άπο τών ίμητέρων δ' 
αρχόμενος, τών φυσικών τούτων καΐ μόνων γνη- 
σίων παιδαγωγών τής τρυφερας νεολαίας πλέ- 
κει τον έπαινον τής έν Αθήναις Φιλεκπαιδευ- 
τικής Εταιρίας δι' άλλα τε καΐ μάλιστα διά 



(1) «λ ά.— μζ'. 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΗΜΔΕΥΣΙΣ 



121 



την ούστασιν νηΐΐΐαγΜγείων καΐ εύχ^εται όπως 
υπουργός τις τίις παιδείας φιλότψ.ος, φιλόκα- 
λος καΐ φιλόπατρις ύποχρεώστ) πάντας τους 
οτΐ[;,ους του βασιλείου εις την σΰστασιν όσον 
ενεστι πλειόνων ντιπιαγωγείων, άπερ θεωρεί 
ως τά (χόνα όυνά^^ενα νά ένσπείρίοσιν άπο της 
απαλής καροίας τάς υγιείς αρχάς της ηθικ•ή? 
και της φιλάνθρωπου θρησκείας τοΰ Ίηυοϋ. 
Προχωρών 6έ περαιτέρω συνίστησιν 'ίνα δ αυτός 
υπουργός έπεκτείνγ) τό έργον τοΰτο και δια 
της (ίελτιώσεοις και άναοιοργανίσεως των δη- 
μοτικών σχολείων. Ένταϋθα οέ φθάς δείκνυοιν 
δτι ή ελλειψις των νηπιαγωγείοίν καΐ τό εν 
τοις σχολείοις έλέθριον σύστη[Αα τοϋ ψιττακι- 
σριοϋ άπεχέρσωσαν την διάνοιαν και άπεκτη- 
νωσαν την καρδίαν των νέων. Την δε των 
κακώς κεΐ[Αένων διόρθωσιν ηγούμενος οίίτε α- 
δύνατον, ούτε δύσκολον εις δύο διαιρε'ϊ, εις τά 
άφορώντα τά μέσα της αμέσου βελτιώσεως 
αυτής και εις τήν ριζικην καΐ δριστικην άνα- 
οιοργάνισιν. Βελτιοϋνται δε τά δημοτικά καϊ 
ίόιωτικά σχολεία τοΰ κράτους και ήθοποιά α- 
ναδεικνύονται έπ' άγαθώ της ελληνικής κοινω- 
νίας ()ίά μΐ'ϊς χαΐ ιιόΐ'ΐΐζ έγχυχ.Ιίου ΑιιέσωΓ 
καΐ άνευ μεγάλης τινός και εκτάκτου δαπάνης, 
οιά τής έγκεντρίσεως των νηπιαγ&ιγείων και 
της εισαγωγής των υπό τής Φιλεκπαιδευτικής 
Έταιρίόις εκδοθέντων διδακτικών βιβλίων. ΊΙ 
οέ ριζική και δριστικη διοργάνισις χρόνον α- 
παιτούσα κατορθοϋται διά των επομένων ρη- 
τρών" ά) διά τής ανακηρύξεως τής υποχρεωτι- 
κής φοιτήσεως, β') διά τής έπεκτάσεοις τών 
δημοτικών σχολείων καθ' όλους τους δήμους 
τοΰ κράτους' γ') διά τής ριζικής άναμορφώ- 
σεως καΐ διοργανίσεως τών δημοτικών σχο- 
λείων" τοΰτο δ' επιτυγχάνεται 1) δι'είδικών και 
καταλλήλων απεσταλμένων προς έπίσκεψιν, 
βπουδήν και μελέτην τών τε διδασκαλείοιν καΐ 
δημοτικών σχολείων τής Γερμανίας και ίόίως 
τής Σαξωνίας καΐ Βυρτεμβέργης" 2) διά τής 
συστάσεως μετά των απεσταλμένων άρμοοιου 
Διδασκαλείου κατά τό σύστημα τών καλλιτέ- 
ρων διδασκαλείων τής σοφής Γερμανίας και 
ο) διά τής μεταφράσεως η συντάξεως καΐ εκ- 
δόσεως όλης τής σειράς τών διά τά δημοτικά 
σχολεία αναγκαίων διδακτικών β.βλίων, πινά- 
κων καΐ εικονογραφιών παιδαγωγικώς και υπό 
ήθοποιόν σκοπόν απάντων συντεταγμέν&ιν. Και 
ταΰτα μεν περί τών άφορώντων τό ημέτερον 
θέμα τά πορίσαατα ανδρός, 8ν είπερ τινά καΐ 
άλλον τιμώμεν καΐ σεβόμεθα από παιδικής η- 
λικίας καΐ ου ό Γεροσιάθης εΐνε κτήμα τ" 



τρυφερά ηλικίι^ έσαεΙ μάλλον η αγώνισμα ες 
τό παραχρήμα. 

Κατά μήνα δε μάϊον τοΰ αϋτοΰ έτους δ έν 
Έτερσβούργοί τής Σαζο)νίας τάς διατριβάς τότε 
ποιούμενος Δ. Στ. Μαυροκορδάτος δι' ύπομνη- 
ματίον πιρϊ έχπαιόίύσεως τοϋ Ααοΰ (1) σπου- 
δαίως εκίνησε τό ενδιαφέρον πολλών, οϊτινες 
ηδη προς την δημοτικήν παίδευσιν τήν προ- 
σοχήν αυτών στρέψαντες τελείαν άναδιοργά- 
νισιν τών δημοτικών σχολείων ζητοΰσιν. Αφε- 
τηρία εξ ης ώρμήθη εις τάς σκέψεις αυτοΰ δ 
συγγραφεύς τοϋ ΐν λόγω υπομνηματίου έγέ- 
νετο ή έπ'ι τρεις ημέρας επίσκεψις αϋτοΰ έπΙ 
τοΰ έν' τη κώμ•/ι ταύτη δημοτικοΰ σχολείου. 
ΊΙ έν τω σχολείω έκείνίο τάξις και πειθαρ- 
χία μετά τής ηδονής, μεθ' ης τά παι- 
δία έξεπλήρουν τά έργα αυτών, καΐ ή παι- 
δαγοίγική όντως διδασκαλία τοΰ διδάσκοντος 
τοσούτον έγοήτευσαν τόν ημέτερον ομογενή 
ώστε έν τη εΐκόνι έκείντ) διεΧδε και αυτός τά 
αίτια τά προκαλέσαντα τήν μεγάλην τής Γαλ- 
λίας συμφοράν καΐ έσχημάτισε τήν πεποίθησιν 
ότι πλέον δεν θέλουσιν αποφασίζει περί τής 
τύχης τών λαών τά πυροοόλα, άλλ' οι πολλοί 
και κάλοι δημοδιδάσκαλοι. 

Μετά εκτενή τοιαύτην προεισαγωγήν έξι- 
στορών συντόμως τους άπο τοΰ ις• αιώνος και 
έξης αγώνας τών Γερμανών περί τήν παιοαγω- 
γικήν και ιδίως τήν τοΰ λαοΰ παίδευσιν και 
υπολογίζ(.>ν τάς κατ' έτος δημοσιευομένας 
πραγματείας και διατριβάς περί παιδαγω- 
γικών ζητημάτων είς χιλίας λέγει ότι τό 
παρά θίοϋ και ά^βρώΛ(ύ^■ εύ.Ιογονμενοιτ αυτό 
ίργον έξακο.Ιουθιϊ [κτά τον αύΐοϋ ζψΐου χαΐ 
ικτά Γ?7^ αντήζ ά^οσιώσείύς πάντων, ωσάν 
ττροέκειτο νϋν πρώτον τά πάντα νά γίνωσιν. 
Είτα δμιλών περί τής έν τοις δημοτικοΐς σχο- 
λείοις διδασκαλίας, ήτις γίνε,ται σννόιόαχτι- 
χώς, εξαίρει τήν (Ίιά τ&ν αισθητών μέθο^οτ, 
ήτοι τήν διά ζωηρ&ς καΐ παραστατικής εκ- 
φράσεως διδασκαλίαν καταληπτά ποιούσης πάν- 
τα τά διδασκόμενα, ίκανάς παρεχόμενος πλη- 
ροφορίας περί τών μαθημάτων. Λέγων δ' ότι 
ή έν τοις δημοτικούς σχολείοις παιδεία περι- 
λαμβάνει σήμερον έκτος τή; τελείας μαθή- 
σεως τής μητρικής γλώσσης όλας τάς εις τόν 



(1) Τ6 'ϊπομνημάτιον τοΟτο ίοημοβιεύθη πρώ- 
τον έν τϊ» Κλειοΐ, είτα οέ έν τ?ί ΆμβλβεΙ α 'Ζμ<>?- 
νης, έν τφ Εϋαγγελικψ Κήρυκι κ»1 τελευχαΐον 
έν Ιδίψ φολλαδίφ. 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



16 



νΐ2 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\ νΠΙΝ. ΦΙΑ010ΓΙΚ0Σ ΣΥΑΙΟΓΟΙ 



πραγμκΐ'.ιοις παντός δ, τι εις την προτέραν κλάσιν 
μ,ηχανικώς διδάσκεται" μαθι/ιριατα δ' εΐσι τάδε' 
1) ή Γερ[Αανικγι γλώσσα. ΈνταϋΟα κρατεί ή 
οιά συλλα6ισ[ΑθΟ [/.έθοδος τοΰ άναγινώσκειν' 
εκαστον άναγνωσθέν μ,έρος λέξιν προς λέξιν 
διερωτάται ΰπδ τοΰ διδασκάλου πληροφορου- 
μένου, αν εντελώς ό [χαθητής ένόησε το περι- 
εχόριενον και ίίλως άντίληφθνι' ήτοι το παι- 
δίον νά ούνηται ν οναγινώσκϊΐ [/.ετ' εύφώνου 
ορθότητας τάς τε της προτέρας κλάσεως συν- 
τόιχους προτάσεις καΐ τα η'ν/ι προσφερόμενα 
αΰτώ ίστορίδια' γίνεται δε και κατά λέξιν 
άπο7ηθισις διηγηματί£ι)ν' εκ δε της γραμματι- 
κής μανθάνει τί έστιν ουσιαστικών και ο'ία η 
χρήσις τοϋ άρθρου" 2) ή Γ^αψή' κατ' αρχάς 
λεπτών και στοιχειωδών γραμμών, επΙ μίαν 
οε ώραν της ημέρας ασκησις εις το γράφειν 
μικράς έζ ολίγοιν λέςεων συνιστάμενα; προ- 
τάσεις" 3) Αριθμητική" πρόσΟεσις καΐ όφαί- 
ρεσις ο' απολύτων αριθμητικών απλών και συν- 
θέτων άπο τοϋ ένος μέχρι τοϋ 900. 4) ώδικη 
μουσική, ώς έν τη πρότερα κλάσει. 

Ϊ6 Βον τμήμα, ήτοι τό σχο.Ιιΐογ τώγ παι- 
νώ)^ συνίσταται εκ κλάσεων εζ, ών της μεν ς'. 
ίτοι κατωτέρας μαθήματα είσι τάδε 1) ίί^ά 
μαθή^ιατα ίστορίαι της άγιας Γραοής ύπο 
βιογραιρικην εποψιν και ιί) εις το άναγινώσκειν 
έςάσκηο'.ς 2) Γερ^αηχα έπανάληψις τών της 
α . κλάσεως μεμ.αθημ.ένων. Τινών λέζεων η 
φράσεων γραφή έκ μνήμης ?] καθ' υπαγόρευσιν. 
Της Γραμ(Λατικής το ούσιαστικον, το άρθρον 
και το έπίθετον κατά τον σχηματισμδν, την 
κλίσιν καΐ την χρήσίν του" απλή υπόδειζις τοϋ 
ρήματος" 3) χα.ί.ίιγ^αψία' διαρκής γραφή εκά- 
στου μικροϋ και μεγάλου στοιχείου και μικρών 
και εύληπτων φράσεων. 4) ^Αηιθίίητίχη κατά 
διάνοιαν" έπανάληψις τών μεμαθημένων και 
πολυπλασιασμος μ.έχρι τοϋ 100 και έπέκεινα" 
5) 'Ωόικί/ μουσική εύκολων χορικών τίνων και 
πατρίων ζσμάτων. 

Της όέ έ. κλάσεως" 1) ίίρά, μαθήματα" Ί- 
στορίαι εκ της παλαιάς γραφής υπο βιογρα- 
φικήν καΐ χρονολογικην εποψιν τής νέας δια- 
θήκης. Κατηχησις ( Ιον τμ.ήμ.α)" 2) Γιρμαηχά' 
επανάληψις προφορική καί γραπτή τών μεμα- 
θημένων" κλιτικαΐ ασκήσει; επΙ τής γραμμα- 



τικής, ρήμα, σχηματιομ.ος τών λέςεων και πα- 
ραγοιγή χάριν ορθογραφίας, άποστηθισις και 
γραφή άπο μ.νημης κεφαλαίων πεζών συγγρα- 
φέων" 3) Άρ'.θμητικη" έπανάληψις τών μεμα- 
θημένων και γνώσις τοϋ εγχωρίου συστήματος 
τών νομισμ.άτων, μέτρων καΐ σταθμών" 4) 
Κα.Ι.Ιι,γραφία ώς έν τ^ προηγουμένν)" 5) περί 
ΐ(.οιηύψ(.1(ίας 2 ώρας καθ' εβδομάδα" έλεύθε- 
ραι συνδιαλέξεις μετά τών μαθητών περί φυ- 
σικών, ιστορικών και γεωγραφικών αντικειμέ- 
νων, μεθ' ας διηγηοις έκ νέου παρά τοϋ παι- 
δος τών ίστορηθέντων η έρμηνευθέντων" 6) (ο- 
δική μουσική ω; έν τη προηγουμ.ένϊΐ. 

Τής δε δ' κλάσεως 1) Ίιςά μιθήματα' ίς-ο- 
ρία τής παλαιάς διαθήκης. Κατηχησις (Ιον και 
2ον τμ,ήμα) παροιμίαι, ιερά άσματα. 2) Γίρ- 
ααηχα έπανάληψις προφορική καϊ γραπτή τών 
μεμαθημ.ένων" σΰνθεσι; και παραγωγή. Το ρή- 
μ,α καθ' δλας τάς διαφοράς και τους σχημα- 
τισμούς του. 'Υπόδειζις τη; απλής προτάσεως, 
άρχαι τής στίξεως" πρώτη προπαίδευσι; μι- 
κρών ελευθέρων εργασιών, καθημερινά", αναγνώ- 
σεως ασκήσεις" 3) Αριθμητική" έζακολούθησι; 
τοϋ άριθμεΐν κατά τά εγχώρια νομίσματα, 
μέτρα και σταθμά" 4) Γραψή μικραι προτά- 
σεις έπι πίνακος προδιαγραφόμεναι ύπο τοϋ δι- 
δασκάλου" 5) Γεωγραφικοφυσικοϊστορικά' πε- 
ρίγραφα! γεωγραφικαΐ και φυσικο'ίστορικαΐ τη; 
πόλεω; και τών περιχώρων αύτη;" 6) Βιογρα- 
φίαι έκ τής γενικής παγκοσμίου ιστορίας" 7) 
ωδική μ,ουσική. 

Τής δε γ' κλάσεως 1 ) ιερά, μαθήματα. Τη; 
Κατηχήσεω; Ιον 2ον και 3ον τμήμα. Ερμη- 
νεία αυτών, παροιμίαι, Ιερά ασμ.ατα" άπος-ήθι- 
σι; τών ίερών γραφών έκ τών Ευαγγελίων, των 
πράξεων τών Άποστόλθ)ν και τών άρίστοαν 
παραβολών" 2) Γζρμανιχά' έπανάληψι; τών 
μεμαθημένων" αντωνυμία, έπίρρημ.α, αριθμη- 
τικά, πρόθεσι;, σύνδεσμος, επιφώνημα" ή απλή 
πρόνασις μετά τής στίζεοις" έλεύθεραι έργα- 
σίαι. ΠεριγραφαΙ και περιφράσεις ποιητικών 
τεμαχίων ει; το πιζόν" 3) Άριθμητιχή. Έπα- 
νάληψις τών προηγουαένων. Κλάσματα" 4) Βιο- 
γραψίαι εκ τής παγκοσμίου γενικής ις-ορίας ο) 
Γεωγρααχ.χοψνσιχοΐστοριχά. Γενική ερμηνεία 
τής ημετέρας γή; και τών προ'ίόντοιν αυτής 
μετ' εφαρμογή; έπί τη; υδρογείου σφαίρας. Μα- 
θηματική Γεωγραφία" Ευρώπη καΐ Γερμανία έν 
γένει- 6) Κα.Ι.Ιη-ραψία, ώς έν τη προηγουμέ- 
νη,• 7) ώόιχή μοΊ'η,χη όμοίιος. 8) ^Ιχι^ογραψία. 
Τά πρώτα στοιχεία. 

Τής δε β' κλάσεως" 1) Ιερά Μαθήματα. 



126 



Ο ΕΝ Κ/11. Ε.\1ΗΝ. ΦΙΑ0Α011Κ0Σ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



Ά-ασχ ή Καττ,χ/,σ-.ς. Παροιρ.ίαι και ίερά ί-' 
σαατα, οί εύκο7>ώτατο'. ψχλίΛοΙ, τει^άχια εΛ 
των επιστολών τοϋ Παύλου και κατά ~άν σάβ- 
βατον ή τϊις επαύριον Κυριακής περικοττη. 2) 
Γερ^ιαίΐκά. Έπανάλτ,ψι; των μεμαθ/ιμένων' η 
απλή και συνεπτυγ[/.ένη πρότασις υ.ετά στί- 
ξεων. Μεγαλείτεραι έλεύθεραι έργασίαι' διηγή- 
ματα, περιγραφαΐ, εκθέσεις. Μεταφοοά μετρι- 
κτής θεω- 
ρίαι και όεν παρεσκευάσΟη νομ.οσχέύιον κανο- 
νίζον κατά τάς σημερινάς προόδους και άνάγ- 
Χας την δημοτικήν παίδευσιν ; Διότι και πάλιν 
άρζάμενοι άπο τών μεγάλων καί θέλοντες διά 
μιας ν' άναγεννήσο^μεν την πατρίδα, ίστάμε- 
θα προ τής πραγματικότητας καί ένορώμεν 
τάς δυσκολίας, αίτινες παρουσιάζονται. 

Κ,αί ό Κοκκώνης κ»1 ό νομοθέτης τοΰ 1833 
χαλώς και τον σκοπόν τής δημοτικής παιδεύ- 
σεως ώρισαν καί την έν αϋτοΐς διδακτέαν ΰ- 
λην. Πρώτιστον καί εκείνοι έλογίσαντο την 
μόρφωσιν καλών δημοδιδασκάλων καί εκδοσιν 
παιδαγωγικών ^ιβλίων' ώστε ότι άφορο; τον 
σκοπόν καί τά μέσα τά συγκροτοΟντα τοϋτον 
κατ' ουδέν οΰσιο^δώς διαφέρουσιν οί νέοι με- 
ταρρυθμισταί, ως πας τις έκ τών ηγουμένων 
ένόησεν. Ένταϋθα δε καί μόνον κείται ή σπου- 
δαιότατη διαφορά ότι τότε μεν ληφθείσης υπ' 
δψιν τής περιστοιχιζούσης την Ελλάδα πτώ- 
χειας προεκρίθη προς διδασκαλίαν ή Μικτή κα- 
λούμενη μέθοδος, ήδη όέ προβάλλεται ή καί 
υπό τής πλειονοψηφίας τής πρώτης επιτροπή; 
έξαρθεΐσα διά τάς άρετάς αυτής συ^διόαxτι- 
χή. Άλλ' είνε άρά γε ή Μικτή μέθοδος η μόνη 
αίτια τή; τοιαύτης τών δημοτικών ήρ.ών σχο- 
λείων καταστάσεως; Το κατ' έμέ έζέθηκα πολ- 
λαχοϋ , αν καΐ σποραδικώς, ότι πολλά είσι 
τά αίτια τά παρακωλύσαντα τήν άνάπτυςιν 
τής δημοτικής παιδεύσεω; καί τήν δι' αυτής 
άνάλογον μόρφίϋσιν τοΰ λαοϋ. "Εχω δε τήν ί- 
οέαν ότι όταν οιαδήποτε μέθοδος καί βελτίς-η 
ούσα παραγνωρίζηται, οί δε διδάσκοντες μη 



έκπληρώσιν εύσυνειδήτιος το αυτών ^ργον, μη- 
δέ όιδακτικά βιβλία ύπάρχωσιν, ουδέν καλόν 
παράγεται, αλλά τά πάντα ευρίσκονται ε!ς 
τήν άποσύνΟεσιν έκείνην, ήτις έπαπειλεΧ τήν 
ήμετέραν πατρίδα. Έν τούτοις όέν δύναμαι νά 
παραλείψω ότι προς τοις άλλοις παρατηρώ καί 
το έζής σπουδαιότατον' Το αυτοτελές τών δη- 
μοτικών σχολείων καί ό κύριος αυτών σκοπός 
οϋίΐαμώς υπ' ό'ψιν ελήφθη, άλλα δή καί παρε- 
γνωρίσθη" ή δέ διά νεωτέρου νόμου 'ίδρυσις τών 
ελληνικών σχολείων κατά το κρατούν έν Γερ- 
μανία σύστημα, όπερ ήν προϊόν τών κλασσι- 
κών καλουμένων σπουδών πριν ή ή δημοτική 
παίδευσις λάβϊ) τήν νΰν σημασίαν, προξενεί 
σύγχυσιν μάλλον καί διαστροφήν τής δημοτι- 
κής παιδεύσεως ή προαγωγήν αυτής καί άνά- 
πτυξιν. Τά δύο ταΰτα σχολεία, ών εκάτερον 
αυτοτελές καί ί'διον έθεωρήθη, έδει ν' άποτε- 
λέσωσι τήν δηαοτικήν παίδευσιν παιδαγωγι- 
κώτερον καί πραγμ.ατικώτερον μεμορφωμένην, 
τά δέ διά τών δύο ειδικών νόιιων ορισθέντα 
μ.αθήμ.ατα προς τον κύριον σκοπόν τής δημο- 
τικής παιδεύσεως άρμοττόμενα νά διδάσκων- 
ται παιδαγωγικώς καί πραγματικώς. Άλλ' 
δμ,ως ήόη καί ούτοις εχόντων τών σχολείων ε- 
φαρμογή τών τοΰ Νόμου και τής Μεθόδου δια- 
τάξεων ουδαμώς έγένετο, ή δέ άφνιρημένη δι- 
δασκαλία τών μαθημάτων καταστρέφει τήν 
διάνοιαν καί διαστρεβλοϊ τήν καρδίαν περιο)- 
ρισμένους καί προς πάν έργον πραγματικόν ά- 
νεπιτηδείους καθιστών τους μαθητάς. 

"Οπο^ς δέ έπανέλθοιαεν εις τήν φυσικήν τών 
πραγμάτων πορείαν καί μορφώσωμ.εν ώς δει τήν 
δηαοτικήν παιδείαν συγκεφαλαιοϋντες τά μέ- 
χρι τοΰδε είρημένα προβάλλομεν τοις άρμοδίοις 
τάδε' α) καί κυριώτατον τήν τήρησιν τών νενο- 
μοθετημένων, ήτις εστίν ή θεμελιώδης βάσις 
πάσης υγιοΰς πολιτείας" Ήμ.εΐς οι Έλληνες έ- 
νεκα τής κακώς εννοούμενης ελευθερίας ενωρίς 
άφιστάμεθα τών κειμένων νόμων καί περιφρο- 
νοΰντες τά πάντα γιγνόμεθα αυτοί οι ^ι'ίτιοι 
τής καχεκτικής τοΰ έθνους ημών κατας-άσεως' 
είτε δέ φύσει εϊτε καί θέσει δεν εϊθίσθημεν νά 
έμμένωμεν ακλόνητοι εις τά διαχαραχθέντα, 
άλλ' έπιπολαίως διατρίβοντες παρασυρόμεθα 
καί φερόμ.ενοι εική καταντώμεν εις το έσχα- 
τον σημεΐον τής έξουθενίσεως. Σχολας-ική αρα 
έμμονη τοις νομοις οιοισοηποτε ουσι και κατά 
γράμμ.α καί Ιννοιαν εφαρμογή αυτών, άν θέ- 
λωαεν νά σωθώμεν τοΰ κινδύνου. 'Έχομεν τον 
κάλλιστον περί δημοτικής παιδεύσεως νόμον, 
όστις διά νομοσχεδίου• τροποποιούμενος κα^ 



128 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



συνδεόΐΛενος ιχετά πολλών ίν. των τοϋ ελληνι- 
κού σχολείου διατάζεοίν όύναται ν' άποβη ά- 
νευ σπουόαίας κα!.νοτο[Αίας ή άλτιθής της δη- 
(ΛοτικΫις ττα'.οεΰιτεω; άγκυρα. Άλλα διατί καΐ 
ουτίο; εχόντων των πραγμάτων οί ύ~ουργοΙ, 
οί θεαατοφύλαχες ούτοι τοϋ κράτους όέν έφαο- 
μό,ουσι πολλά άρθρα, άπερ ασυστόλως κατα- 
χατοϋντα'.: Ή δτ,αοτικη χαίδευσις κηρύττεται 
ύποχρεωτικτ,' πόσα εθντ, δεν νίΟελον θεωρήσει 
εύτύχϊίρια να ε^ωσι τοιούτον τι εν τοις νόριοις 
αυτών οίναγεγρα[;.|χένον καΐ οΐΛ,ως ηΐΛεϊς <)έν τι- 
μ.ωροΰΐΛεν αυστηρώς τους παραβάτας τούτου. 
Ό Κοκκώνης υπέδειςε το ευγενές της τιαω- 
ρίας [Αέσον' ας έφαρμόσωσιν αυτό οί πολιτευό- 
(;.ενοι. θέλουσιν άληθη και πραγμιατικά σχο- 
λεία, ας άρχίσοισιν εντεύθεν, της θε[;.ελιώδους 
ταύτης κρηπΐόος πάσης υγιοϋς πρώτης παιδεύ- 
σεως. Πόσα δε διατάγ^Λατα έν τοις έχ:ια•.όευ- 
τιχοΐς τοϋ Κλάόου υποδεικνύοντα τάς ελλεί- 
ψεις καΐ την άταςίαν και ραθυυ.ίαν των δηαο- 
διόασκάλων δεν ^^.ένουσιν έν τω χάοτη; 

Β Άπαραίτητον θεωροϋριεν τήν συγχώνευ- 
σιν τοΰ δημοτικού σχολείου ριετα τοϋ Ελληνι- 
κού εις σκοπόν προδιαγεγρααμένον, 3ν ή δη- 
μοτική παίήευσις έν πασι τοΐ; εΟνεσιν επιδιώ- 
κει νΰν. Φευκτέον δ' έν αΰτοϊ; την διδασκα- 
λίαν τών ελληνικών γοαιιμάτοιν οιά της έν 
χρήσει γρααματικης καΐ τών' τμηματικών ε- 
κείνων και ψυ/οφθόρων ελληνικών αποφθεγ- 
μάτων καΐ μύθων, έστω ^ϊ κυρίως προς £κμά- 
θησιν της νεοιτέρας ημών γλώσσης, ην οί ά- 
ποφοιτώντες τών όημοτικών σχολείων πρέπει 
νά γράφωσι μετά χάριτος και απταίστως. 

Γ') Την άνύψωσιν παρά τη κυβερνήσει και τώ 
λαώ της δημοτικής παιδεύσεως. Ποσάκις 5 
Κοκκώνης έξετραγώί^ει τήν τών δημοδι6ασκά- 
λων θέσιν, ήτις έστΙ κατασκεύασμα τών έκά- 
ς•οτε κυβερνήσεων και του λαοϋ. "Οταν ή κυ• 
οέρνησις της ΊίλλάΛος τον παιδαγωγόν και δί- 
δασκα λον της μ.ορφουμένης γενεάς ήκι^α περι- 
θάλπτ^ ελάχιστον ήέ μισθον παρέχγι αύτώ και 
άμοιβήν, ό δέλαός θεωρη αΰτον ως τι κατώ- 
τερον ον έκ κακοόαιμονίας καταφυγόν εις το 
διόασκαλικόν επάγγελμα, μηδέ τίμα άςίως της 
θέσεως αύτοΰ, τίνες γενήσονται δημ,οδιδάσκα- 
λοι; Τίς έςει τοσαύτην αύταπάρνησιν ώστε από 
πρωίας κατακλειόμενος έν τω σχολείο) και 
περί τούτου μ.όνον φροντίζων χαΐ αυτό νά προα- 
γάγη και εαυτόν [βελτίω νά καθίστα; Κα.Ι.Ιιη- 
ριύσατε τίμ' τύγην ζϋν όιμοόκί'ίοχά.Ιωγ ήθι- 
χώς και ύ.Ιιχως. Τοϋτο δε γίγνεται, αν ούτοι 
έν ϊσγ) πως μοίρα τοις καθηγηταϊς τεθώσι. 



ΔιατΙ τάχα 5 καθηγητής ολιγωτέρας ώρας ερ- 
γαζόμενος ν' άμείβηται πλειότερον τοΰ δημο- 
διδασκάλου; Ό γλίσχρος μισθός και το έπ' 
αύτοΰ περιφρονητικόν πνεΰμ.α τοϋ λαοϋ έπαυ- 
ξάνουσι τους τοΰ διδασκαλικού επαγγέλματος 
μόχθους και καθιστώσιν αυτό βάρος δυσβά- 
ς•ακτον τοις εις τοϋτο καταδεδικασμένοις. Διό 
οί εις το στάδιον τοϋτο κατελθόντες καΐ αν 
κεκλημένοι τυγχάνουσιν ό'ντες αφίστανται αύ- 
τοΰ εις έτερα έργα τρεπόμενοι. Το άστοιχείω- 
τον όέ τούτων έζ ελλείψεως καλώς (οργανισμέ- 
νου Διδασκαλείου και ή άμφ'.ταλάντευσις αυτών 
ποϋ αϋριον τήν κεφαλήν στρέψαι έπιθέτου- 
σι τήν κορωνίδα εις τους της δημοτικής παι- 
δεύσεως θεράποντας' Δ') τήν σύνταξιν καταλ- 
λήλων διδακτικών βιβλίων διά τήν πρώτην 
τοΰ λαοϋ έκπαίδευσιν, ώς έν τω βω μ,έρει έν 
έκτάσει διελάβομεν καϊ Ε') τήν διδασκαλίαν 
έν γένει διά της μααυτιχίΐ<. ^/ιθυόον συν- 
δυαζόμενης μετά της τών πραγμάτων ή τών 
ε!κόνο)ν τών πραγμάτων. "Οτι μεγίστην έπιρ- 
ροήν έπι τήν μόρφωσιν καΐ άνάπτυξιν τοϋ παι- 
όός έχει ή όιδασκαλία σκοπίμως γινομένη καΐ 
κατά τους ψυχολογικού; καΐ παιδαγ(ι)γικούς 
νόμους, πάσαι αί μέθοδοι άνακηρύττουσιν, ή δέ 
υγιής παιδαγ&ίγική βάσιν και θεμέλιον έχει. 
Διά της διδασκαλίας καί μόνης όύνανται πολ- 
λάκις δλαι αί άλλαι ελλείψεις νά συγκα- 
λυφθώσιν,άλλά και πάλιν έπαναλαμβάνομεν ότι 
ίαί ιιεβόΰονς ποιονσιν οί χα.ΙοΙ (^ιόά•7χα.Ιοι' 
διότι καΐ κατά τήν άρίστην μ.έθοδον δ άνεπι- 
τήδειος τών διδασκάλων διδάσκων ούδένα καρ- 
πόν φέρει. "Οπως ί)έ μορφωθώσι τοιοΰτοι, ας όρ- 
γανισθώσι τά αναγκαία ν.όασκαλεϊα αρρένων 
και θηλέων, καθ ας άνάγκας υποδεικνύει ή παρ' 
ήμΧν δημοτική παίδευσις. Μέχρις ού δέ τοϋτο 
κατορθωθή, οί νΰν άρις-οι τών δημοδιδχσκάλων 
και οί έλληνοόιόάσκαλοι ας άποτελέσωσι τών 
δημοτικών σχολείων τους πρώτους θεράπον- 
τος, οΐτινες διά συνοπτικών δδηγιών και μορ- 
φώσεως έν τισι .-τροΓίί.τοίΟ σχο.Ιιίοκ καθ' ώ- 
ρισμένον τινά χρόνον θά καταστώσιν άςιοι 
της τοΰ έθνους πρώτης και κυριωτάτης παι- 
δεύσεως. 

Παραλείπομεν ένταΰθα νά υποόείςωμεν τήν 
ανάγκην ιορυσεως νηπιαγωγείων και συστά- 
σεως βιβλιοθηκών τοΰ λαοϋ. Πάντα ταϋτα καΐ 
τά τοιαύτα συντελοϋντα εις ευρύτητα τοΰ κύ- 
κ/.ου της δημοτυίής παιδεύσίως ούδεμίαν έ- 
χουσι πραγματικήν σημασίαν, αν ή μέν της 
Ίίλλάόος κυβέρνησις μ.ή άναλάβγ) σπουδαίως 
τη συνεννοηθεί τοΰ τε προς διάδοσιν τών Έλ- 



ΠΕΡΙ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 



129 



^Υΐνι/ών γραμμάτων συλλόγου Λ-αΙ τοϋ διδα- 
σκαλικού τΫιν σύνταςιν νομοσχ^εοίου περί τίίς 
δγίμοτικτί; παιδείας (1) και μετά τήν υπο τϊις 
Βουλϊίς έπιψγιφισιν τελείαν έφαρμογην αύτοϋ, 
οί δέ παρ' '/ίμΐν σύλλογοι καΐ ίδίω; έ ήμ.έτε- 
ρο; μ.ετά των κεντρικών επαρχιακών τών υπέρ 
της δτιμοτικϊίς παιδεύσεως ίοιαίτατα εργαζομέ- 
νων δμθι6μορφον διδασκαλίαν μτ επιδίωξη δια 
της ο, τι τάχιον ιορύσεως τών εν Κεστορατίο) 
και Φίλιππουπόλει Διδασκαλείων τών όύο μ.ε- 
γαθύμων ομογενών, δια της εφαρμογής κοινοϋ 
προγράμματος και της έκδόσεοις διδακτικών βι- 
βλίων. Έλπίζομεν δέ οτι η ευτυχής αΰτη ημέ- 
ρα προσεγγίζει ηδη, καθ' -ί,ν ή δημοτική παί- 
δευσις καΐ παρ' ημΐν ανακόψει αξία τών με- 
γάλων παιδευτικών παραδόσεωαϊ 
τής Βας Κλάσεως, μόνον αντί τών περί έπιπεδογραοί- 
ος και περί κύβων ασκήσεων ί>πάρχ^ουσιν άσ/.ηιεις 
περί τό οΙκοδομεΓν ο! δε διαλέξεις τϊ,; διδασκαλίσσηί 
περιστρέ'ίονται ε!ς τήν Βοτανικήν, τήν Ζωολογίαν 
καΐ τήν ήθικήν. 



ίΐΕί^Ι Γϊ*ΜΝ4ΣΪΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ Π4ΐΔΩΝ. 



131 



οΰχ' εστίν εφγιρίΑοσμιένον εις άπαντα τα έιοπαι- 
δευτιχά κ.ατασττΐ[;,ατα τοϋ κράτους, ή τοΰ σώ- 
ματος ου.ως έζάσκησις υπάρχει εν τοις ηθεσιν 
αύτοΐς τοϋ Αγγλικού λαοϋ, τοϋθ' δπερ συντε- 
λεί τα μέγιστα εις τήν φυσικτιν και ήθικτ,ν 
ίσχύν, δι' ής δΊακρίνεται ή Αγγλική φυλή, ώς 
ίσνυροτέρα, υγιεστέρα, και ωραιότερα των φυ- 
λών τών καθ' ημάς χρόνοιν. Ή χώρα όμως, ή- 
τις κατά τοϋτο ώς και κατά πάν δ, τι άφορα 
τήν εκπαίδευσιν, κα'ι κατά πολλούς άλλους 
θεσμούς αυτής, προεξάρχει τών άλλων συγ- 
χρόνων ημών λαών της γης, έστιν ή τών Ηνω- 
μένων της Αμερικής πολιτειών. Έν άπαοι σχε- 
δόν τοις έκπαιδευτικοΐς καταστήμασι της Ό- 
μοσπονδίας, έν τοις καΟιδρύμασι της τε κα- 
τωτέρας και της μέσης τάξεοις, τα σωματικά 
γυμνάσματα είσιν εκ τών ών ούκ άνευ, καθ έκά- 
ρ•ην έσθ'οτε δέ και δις της ημέρας επαναλαμ- 
βανόμενα. Έν τη Γαλλία πολλαϊ πολλάκις έγέ- 
νοντο άπόπειραι, πολλά σχέδια καΐ προτάσε'.ς 
και υποσχέσεις μέχρι τούδε προς παραδοχήν 
της γυμναστικής, ώς στοιχείου τής εκπαιδεύ- 
σεως, έγένοντο' εις τίνα δε Λύκεια και εισήχθη 
ηδη, άλλ' ούχι ώς υποχρεωτικον μάθημα' τύ 
δε μέτρον μένει εισέτι έν σχίόίω, οΰδ' έφηρ- 
μδσθη εισέτι εις άπαντα τά εκπαιδευτήρια. 
Παρά δε τοις λοιποί; λαοΐς τής λατινικής φυ- 
λής, τή Ισπανία, τη Πορτογαλλία, και Ιταλία, 
ή έκπαίδευσις και κατά τούτο ώς καΐ κατά 
πολλά άλλα χωλαίνει. Μόνον ή πατρίς τοϋ 
Γουλιέλμου Τέλλ καΐ τού Ιακώβου 'Ρουσσώ 
συμβαδίζει και κατά τούτο ώς και κατά πολλά 
άλλα μετά τή; Αμερικής. Παρά δε τοις Σλαυ- 
ικοΐς λαοίς τοις υπαγομενοις τή τε 'Ροισσια, 
τη Αυστρία, και τή Τουρκία, ή έκπαίδευσίς £ς•ι 
λίαν ατελής καθ' ολα, καΐ μάλιστα παρά τοΧς 
μεσημβρινούς Σλαύοις. 

Έκ τών μέχρι τούδε λοιπόν λεχθέντων γί- 
νεται δήλον ότι ή αγωγή, Ϋιν τά πλείστα τών 
εθνών τών καθ' ημάς χρόνων, εξαιρέσει τών 
Αμερικανών, τών Πρώσσων και άλλων τινών. 
Γερμανών, τών Σουηδών και τών Ελβετών, 
δίδουσι τή νεολαία έν το'ίς έκπαιοευτηρίοις 
αυτών, ιδίως δε ή παρ' ήμΧν αγωγή, εστίν ελ- 
λιπής, ασυνεπής και βλαβερά προς τί) άτομον 
και προς τήν κοινω'νίαν, και αντίκειται εις 
τους νόμους τής φύσεως. 

Ελλιπής, διότι τάς διανοητικά; μόνον δυ- 
νάμεις τοΰ παιδίις δι' αυτής αναπτύσσοντες 
χαΐ ένισχύοντες, έν μόνον μέρος αυτού θερα- 
πεύομεν άμελούντες το έτερον, ούτινος ή ευε- 
ξία ούχ ήττον αναγκαία έστι διά τήν ευτυ- 



χιαν τού άτόμου' δι 3 καΐ ουκ επιτυγχάνε- 
ται ό κύριος σκοπός τής καλής αγωγής. Αν- 
τίκειται δε εις τους νόμους τής φύσεως, διότι 
ένισχύοντες το ί•/ μέρος τού ατόμου και άμε- 
λούντε; το έτερον, καταργούμεν τήν ϊσορρο- 
πίαν, ήτις υπάρχει έν τω οργανισμώ. 

Αί σωματικαί ασκήσεις καΐ ή κίνησις είσΙν 
ανάγκη και νόμος τής φύσεως" άποφεύγων τις 
ταύτα παραβαίνει τον νόμον, έφ' ώ και θάτ- 
τον ή βράδιον τιμωρείται διά νόσων και α- 
σθενείας. Ή δε ανάγκη αύτη έστιν έτι μεγα- 
λύτερα κατά τήν έποχήν τή; αναπτύξεως τοΰ 
άτομου, τοΰτέστι τήν παιδικήν. "Απαντες ο- 
φείλομεν ίνα άσκώμεν τους μυώνας ημών, ά- 
παντες εχομεν ανάγκην κινήσεως, άλλα πολ- 
λώ περισσότερον τά παιδία. Ή πρδς έκπαίδευ- 
σιν, κατά το νύν ισχύον σύστημα, αδιάκοπος 
και αποκλειστική τοϋ νοδς εργασία, η διηνε- 
κής προστ.λωσις τής διανοίας έπΙ αντικειμέ- 
νων ήκιστα ώς έπΙ το πλείστον επαγωγών, ή 
καθ' ολην τήν ήμέραν αναγκαστική τού σώ- 
ματος ακινησία συνδυαζόμενα προς το νοσηρόν 
συνήθως τών εκπαιδευτικών οίκων, προερχόμε- 
νον έκ τής κακή; κατασκευής, τή; έπισωρεύ- 
σεως πολλών ατόμων, τής ελλείψεως τοΰ ά- 
ναγ'καίου ποσού αέρος και φωτός κτλ., δηλη- 
τηριάζουσι πρι>νίμως και εςασθενίζουσι τον δρ- 
γίζνισμον πολλών παίδων. Τά ασθενή και αναι- 
μικά ταύτα ό'ντα θέλουσι παραγάγει κατόπιν 
άλλα έτι ασθενέστερα" και εντεύθεν ή έξασθέ- 
νησι; και ή άλλοίωσις πολλών γενεών καΐ φυ- 
λών, εξ οΰ και μεγάλη τη κοινωνία βλάβη. 
« "Οταν δε κρηπις μή καταβληθή γένους 
«ορθώς, ανάγκη δυστυχεϊν τους έκγόνους», 
εΐπεν αρχαίος τις ποιητής αναφερόμενος 
υπδ τού Πλουτάρχου (Ηθικά — Περί παίδων ά- 
γωγής)' και έχει δίκαιον. 

Διά τής εισαγωγής τής σωμασκίας έν τη 
τών παίδων αγωγή, διά τής σπουδαίας καΐ 
μίΐά πεποιθήσίίύς παραδοχής αυτής, ώς ένος 
τών θεμελιωδών ςοιχείων, ώς έ)'6(: τώ» ών ούχ 
άκυ τής έκπαι5εύσε&)ς, και διά τής συνεχούς 
και μεθοδικής εφαρμογής αυτής, άποφεύγο- 
μεν άπαντα τά άνωθ.ι ρηθέντα δυσάρεστα, έ- 
νισχύομεν το σώμα κχί τήν υγείαν τών παί- 
δων, ουδεμία δε έκ τούτου δύναται ίνα έπέλ- 
θϊ) βλάβη εις τήν τού νοδς άνάπτυςιν, τουναν- 
τίον μάλιστα δυνάμεθα ΐνα βεβαιώσωμεν δτι 
ή τού σώματος ευεξία συντείνει και ε{; τήν 
τοΰ νοδς ζωηρότητα καΐ πλείστας δσας απο- 
δείξεις δυνάμεθα 'ίνα έπιφέρωμεν τής αγαθής 
επενέργειας τής σωμασκίας έπΙ τών νοερών δυ•« 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



18 



138 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\.\ΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



νά[/.2ων. Τέλο; δε ~άντων άκολουΟοϋαεν όιά 
τοϋ τρόπου τούτου το παράδειγμα των μάλ- 
λον πεπολιτισμένων κχΐ ενδοξότερων εθνών τή; 
άρχαιότιατος, παραδεχόμεθχ δε καΐ μέθοδον 
ί,ν διχαιούμεθα 'ίνα όνομάσωμεν έθνικνιν. «Άλλ' 
άπατάσαΓ), ϊσως μοί άντείπη τι;, «ΊΙ νεωτέρχ 
κοινίονία όιαφέρει πολΰ τνίς αρχαίας. Ο; αρχαίοι 
έΟεοποίησαν ττ,ν ώραιόττ,τα /.αι τΫ)ν όώμ•Λν, 
όιότι ή σωματίΛ-/) ϊίχυς ήτο τιαρ' αυτοίς ή βά- 
οις των πράζεων και των μ.εγαλουογιών αυτών. 
Δι' ο και ή παρ' αύτοϊ; πλησμονή των γυμ.να- 
ΐϊτικών καΟώρυμάτων' ενώ ή νεωτέρα κοινω- 
νία άλλας έχει ανάγκα;, και άλλα νίθ/), διέπε- 
ται δε ύπί) τη; ίοχΰο; ούχι τοΰ σώματο;, άλ- 
λα τΫί; διάνοια;. ' Όμολογώ τήν διαφοράν 
ταΰτην' ομολογώ οτι η νεωτέρα κοινωνία ου- 
δόλως έχει ανάγκην αθλητών, ουδέ μ.ονομά- 
χ(ον, ούδεμ.ίαν Λέ αίτθάνεται έπιθυμίαν'ίνα μοο- 
φώτΥ! πολίτα; δμ.οίου; των συντρόφων τοΰ Ιί^έν- 
νου, τοΰ Αττίλα, η Τιμούρ τοΰ Χωλοΰ. Δεν 
βλέπω ομω; και τήν ανάγκην ϊνα βρίθη φιλά- 
σθενων κα'ι καχεκτικών άνδρκρίων. Υπάρχει υιέ- 
σος τις όρος, κράσι-ς τι; και αρμονία, μεταςΰ 
τη; διανοί«; καΐ τοΰ σώματος, -^ν δυνάμεθα 
ίνα έπιτύχωμ.εν δια της θεραπεία; αμφοτέρων 
τών μερών. Ή σωι/,ασκία, ην έςη/.ολοΰθουν καθ' 
δλην αυτών την ζωήν οί φιλόσοφοι καί όήτο- 
ρε; της αρχαιότητος, ουδόλως έβλαψε την ε- 
ξοχον αυτών διάνοιαν. Δεν βλέπω εις τί έβλα- 
(^ε τον Σωκράτην η γυμναστική ην μέχρι τοϋ 
θανάτου αΰτοΰ τακτικώς εςηκολούθει, η τον 
Πλάτωνα οί εκτενεϊ; καΐ ισχυροί αύτοΰ ώυοι, 
"λ τον Ξενοφώντα το ρωμαλέον, το δυνηθέν 
ίνα άνθέζη ει; τόσα; εκστρατεία; σώμα αύτοΰ. 
Δεν βλέπω ει; τί έβλαψε τον .\ΐσχύλον η τον 
Βιργίλιον ?ι τον 'Οράτιον, η τον Πλίνιον η τον 
(^ίΙΐηοΘΠ^ η τον Ι.ΟΙίΙ Βυγοιι η τον ΓΙ;ΐ1Ιι•1• 
?1 τδν (ΙϋΟΐΰ η τον Ηΐΐηΐ1)οΙ(11 η τον Βιιΐΐοιι 
η τον ΟΙΓίοΙν η τον ΚοΒιίίηϊ η τον λναΙΙίΤ 
ΗοοΙ η τον Βίΐίζηο η τον Εΐΐοοικ' ί^ΠΟ 7) 
τί)ν ΛΙί'Χ ΟΐΐΠΊΗΗ καΐ τόσου; άλλους αθανά- 
τους δια τά προϊόντα της διανοίας αυτών άν- 
οράς, το υγιές αυτιον σωμ.α και ή σωματική 
ρ(ί)μη, δι' ής ήσαν πεπροικισμένοι και ην δια 
τών άσκήσεοιν ανέπτυξαν. 

ΊΙ δια της σωιχασκίας έπερχομ,ένη ώς καΐ 
η φυΟ'.κη σοιμ.ατικη ιωυιη ουοεμ,ιαν εκωλυσαν 
έξοχον διάνοιαν 'ίνα άναπτυχθη και έκδηλωθη, 
£ν ω τουναντίον πολλοί μ.εγαλοφυεϊ; άνόρες 
δυστυχείς υπηοζαν καθ' ολην αυτών την ζωήν 
ένεκα της τοΰ σώμ,ατος αυτών ασθενείας, πολ- 
λοί όέ καΐ δεν ήδυνηθησαν ίνα άκολουΟησωσι 



τον προοριο-μον αυτών ένεκα της ασθενείας 
ταύτης. Μη λησμονησιομεν οτι πολλά παιδία 
γεννώνται καχεκτικά και ασθενή, και οτι ή της 
διανοίας μόνον εογασία βλάπτει αυτά άναποφεύ- 
κτω;, έν ώ ή σωμασκία εφαρμοζόμενη ταυτο- 
χρόνως μετά της τοΰ νοδς καλλιέργειας δύναται 
ίνα σώσ/) αυτά, ένισχύουσα το σώμα αυτών. 
Οί φύσει δε καλώς έχοντες παίδες καθίστανται 
έτι ισχυρότεροι. Μη λησμ,ονησωμεν τέλο; ότι δ 
σκοπός προς οι και μόνον οφείλει 'ίνα τείνη -ί 
καλή άγωγη έστιν, ώς τοσάκις εΤπον, ίι αρμο- 
νική εςάσκησις όλων τών λειτουργιών, αϊτινες 
συνις-ώσι τον άνθρωπον, καΐ καθώς δ καλλιεργών 
υ.όνον το σώμα αύτοΰ και άναπτύσσων αύτδ, 
ουδόλως δε φροντίζων περί της διανοίας αύτοΰ 
καθίσταται δν τι άτελ',κον συ;Απέρασυ.α 
έ(Λπεριέχον. 

Ταϋτα πάντα καθ' έκαστα ΰ^Ί,•^ άνελϊζαι 
έπιτραχητω ήμΐν εν σειρά τινι άναγνωσίλάτων. 
Άρξώ[;,εθα δε νΰν άπο τ•?,ς Εισαγωγής. 

Έν ταύτη λέγει 5 σοφό; φυσιοόίφης, δτι τα 
ϊχνη καΐ ή άφορρ-Υΐ όλων τών επιστήμων, έν 
αύτη τη γηραιά άρχαιότητι ανευρίσκονται, ή 
δε άνάπτυςις αυτών βαθμιαία εστί, του χρό- 
νου μικράν επι μικροΰ κατατιθέντος, και [Ιαθ- 
μηοον την άναγκαίαν ΰλην προ; οίκοδομην ε- 
κάστης τούτων συλλέγοντο;. Ό δια τη; άνα- 
λύσεω; τα περιστοιχοϋντα αϋτον φαινόμενα 
της φύσεως εξετάζων άνθρωπος, άπο τών α- 
πλούστερων φύσει άρχεται, και άπο τούτ&)ν εις 
•τα μάλλον σύνθετα [ίαθμηδον καταλήγει. Έκ 
τούτου καΐ αί έπιστήμαι την αυτήν εταμον ό- 
Οον έν τη βαθμιαία αυτών άναπτύςει Έκ τού- 
του ο' έν ταύτω συνάγεται, δτι αί πολλαπλά; 
περιέχουσαι γνώσεις έπιστήμαι, αί τελευταϊαι 
συνίστανται. Διο ουδόλως έστΙ παράδοζον, δτι 
ή πορεία καΐ ή άνάπτυςις τη; φυσιολογίας, ή- 
τις ώ; επιστήμη τών νόμων τη; φύσεως ούσα, 
περιλαμβάνει τά πολυπλοκώτερα τών φαινο- 
μένων τη; φύσεω;, καΐ επαγγέλλεται ταΰτα 
έςηγεΐν, βραόεΧα έγένετο, καϊ δτι ή έμφάνισι; 
αύτη; ώς αποτελούσης μέρο; έν τη τάζει τών 
ώρισμένων επιστημών, ώσαύτω; βραδεία έδει 
γενέσθαι. 

Παρακατιων αναπτύσσει ό ημέτερο; συγ- 
γραφεύ; ετι μάλλον τά προ ολίγου λεχθέντα' 
ίνα δέ άποδείζτ) δτι ή Γαλλία κατά τήν τε- 
λευταίαν εϊκοσιπενταετίαν τά μέγιστα συνέ- 
πραξεν ει; το προαγαγεΐν τήν έπιστήμην ταύ- 
την, τρία σεπτά τριών μεγαλοφυών ανδρών, 
περί τά τέλη τοϋ παρελθόντα; και τά; άρ/ά; 
τοΰπαρόντο; άναφανέντων, αναφέρει ένόματα, 
οΐτινε; εις τήν φυσιολογίαν διεύθυνσιν άποφα- 
σιστικήν και ασφαλή μετέδωκαν. Οί άνόρε; 
ούτοι εΐσιν ό Ι^.'ΐνοίίίίβΐ', ό Ι^αρίποθ και ό 
Βΐϋΐκΐΐ. Και άληθώ; του; άνδρας τούτου; όνο- 
μάζοντε; μόνον, το μεγαλεϊον αυτών διαδη- 
λοΰμεν. 

ΚαΙ 6 ρ.έν ]1.;ΐνοίί<10Γ έκ νέου ολιο; ανάπλα- 
σα; και μόρφωσα; τήν νεωτέραν χυμίαν διά 
τη; άνακαλύψεω; τοϋ οξυγόνου, και τήν φύσιν 
τών χυμικών φαινομένων έν τοΧς ζώσιν άνεϋ" 
ρεν. Τρανώς δέ άπέδειζεν δτι ή ζωή αυτή διά 
φυσικών και χυμικών ενεργειών τε και φαινο- 
μένοιν διατηρείται και εμφανίζεται, και δτι α! 
ενεργειαι καΐ τά φαινόμενα ταϋτα αίτιολογι- 
χώς ουδαμώς διάφορα είσΐ τών έν τοί; ανόρ- 



γανοι; σώμασι παρατηρουμένοιν. Άπέδειξεν δτι 
τά ζώα άναπνέοντα, καΐ τά αέταλλα υπδ της 
σκωρίας όιαβιβρωσκόμενα (ΐςειδούμενα), έκ τοϋ 
αέρος το αύτδ άρχικδν στοιχεΐον — όπερ έστΙ 
το οςυγόνον — άπορροφώσι, και δτι ή ελλειψι; 
τοϋ «ναπνευστοϋ τούτου άέρο;, τήν οξείδωσιν 
τών μετάλλων κατά τον αύτδν τρόπον άπείρ- 
γει, καθ δν και τήν άναπνοήν κωλύει. "Ετερον 
έργον τοϋ ί,ανοΐίίϊοΐ" καΐ τοϋ ίιίνρίαοο έν- 
ταυτώ έστΙν ή άπόδειξι;, τοϋ δτι ή οργανική 
θερμότης, ή τά ζώντα ζωογονούσα, έν τούτοι; 
δι' άληΟοϋς καύσεως γεννάται, δλω; παραπλη- 
σία; τη καύσει τών ημετέρων εστιών. Ή αρ- 
χαία της ζωή; προ; τήν φλόγα παραβολή, ή- 
τις, ιος εκείνη, λάμπει και σοεννυται, επαυσα- 
το ούσα απλή μεταφορά καΐ έγένετο ήδη ε- 
πιστημονική πραγματικότης και αλήθεια. 

Άλλ' έάν τά έμψυχα δντα έν τη αύτη πη- 
γή άρύωνται τήν συνθήκην τής χυμικοζωτι- 
κή; αυτών ενεργείας, έν τ, και τά άψυχα, καΐ 
δμω; εντελώς διαφέρουσι διά τών ειδικών μορ- 
φών τών φυσιολογικών αυτών εμφανίσεων. Ή ■ 
ανατομία εξετάζει ταύτας, έπειόή έκεΐναι εί- 
σιν η άμεσο; εκφρασι; των ιόιοτητων της ωρ- 
γανοίμένης ύλη;, και τη; κατά τδ μάλλον η 
ήττον συνυφής τών ζοιτικών οργανώσεων. Διά 
τής ανατομής τών νεκρών ανθρώπων, καΐ τών 
ζώντων ζώων, τών προ; φυσιολογικά πειράμα- 
τα άρμοόίων, κατώρθωσαν νά γνωρίσωσι καΐ 
νά όρίσωσι τήν χρήσιν καΐ τά; ίίίιότητας τών 
πλείστων οργάνων τοϋ σάματος' ύιά τή; ανα- 
τομία; χαί τή; πειραματική; φυσιολογία; έ- 
πλούτισαν τήν έπιστήμην οι' ώ; πλείστων πο- 
λυτίμοιν άνακαλύψεοίν. Άλλα μέχρι τοΰδε ή 
γ'ενική φυσιολογία διέμενεν έν τω άορίστιο βυ- 
Οω τών υποθέσεων ω; προς τήν αρχήν, ήτι; 
ζωογονεί τδ ζωδν σώμα, καΐ παρέχει και ορί- 
ζει έκάστίύ τών αϋτοϋ διαφόρων οργάνων τήν 
ϊδιάζουσαν αΰτοϋ λειτουργίαν. 

Ό Βίοΐΐαί έστιν εκείνο;, δστις έκ βάθρων 
τήν γενικήν άνατομίαν τών διαφόρων ίς-ών τή; 
όργανώσεοι; θεμελίωσα;, ύπέδειξεν εϊ; τήν γε- 
νικήν φυσιολογίαν τδ άνατομικον στήριγμα, 
οϋπερ ήμοίρει. 'Εποιήσατο νοητδν τδ μέτρον 
τή; αιωνία; άναζητήσεο); μυστηριώδους καΐ 
ενιαίας τίνος αρχής προς έζήγησιν δλων τών 
ζωτικών έΐΑφανίσεο^ν, και έδειξεν δτι έν τή 
φυσιολογία πάν φαινδμενον δέον προσαρτάσθαι 
ευθέως και αυστηρώς ταΐ; φυσιολογικαΐς είδι- 
καΐ; ίδιότησι ζώντό; τίνος ίστοϋ, ωσαύτως ώ; 
και έν τη φυσική εκαστον φαινόμενον παράγε- 
ται οριστικώς άπο τών φυσικών ίδιοτήτοιν ω- 



ΦΥΣΙΟΑΟΓΙΚΑΙ ΜΕλΕΤ4Ι 



141 



ρισ[Αέν•/ις τίνος υλγις. Έπαννιγαγεν οΰτως ό με- 
γαλοφυϊ); εκείνος ΒίοΠίΐΙ τίιν γενικτ,ν φυσιο- 
λογίαν εις ώρκτμέντ,ν τινά θέσιν, έν η εξεστιν 
άκολουΘϊίσαι και τοποθετνίσαι τα φαινόμενα 
τών ζώντων σωμάτων, άποδούς εκείνα εις τάς 
στοιχειωθείς ίοιότητας τών οργανικών ιστών, 
οδτως ώς είθισται άποοιοόναι τά αιτιατά εις 
τά αυτών αίτια. Το άντικείμενον άρα τγ)ς γε- 
νικής φυσιολογίας εστίν ακριβώς το όρίζειν διά 
ττίς πειραματικής αναλύσεως τάς στοιχειώδεις 
φυσιολογικάς ιδιότητας τών ίστών, προς το 
μετέπειτα εντεύθεν άναγκαίως έζάγειν την ά- 
φήγτ,σιν τών ζωικών μτ,χανησεων. 

Άλλ' Ό μεν υί(•1ιαί ϊΐν ό μέγιστος τών α- 
νατόμων τοϋ αυτοϋ αιώνος, και δι'αύτό τοΟτο 
ούκ ήν τέλειος φυσιολόγος κατά την ακριβή 
και εύρεΐαν σημασίαν, -^,ν νΰν τή λέξει ταύτη 
άποδίδομεν. 

Έ ζωη ούκ έστιν άλλως καταληπτή η διά 
τής συμ.πλοκής τών φυσικο-χυμικών ιδιοτήτων 
του έςωτερικοΟ μέσου μετά τών ζωτικών ιδιο- 
τήτων τής (ΐργανώσεΕος, και τής προς άλλήλας 
οράσεως και αμοιβαίας αντιδράσεως. Τών δύο 
τούτων ενεργειών ή συνδρομή εστίν αναγκαία, 
επειδή εάν τις αφαίρεση η τροποποιησγ) την 
ετεραν τούτων τών ενεργειών, είτε την τής 
οργανώσεως, είτε την τοϋ μέσου, ή ζωη παύε- 
ται ή άλλοιοϋται πάραυτα. Ή γενική φυσιο- 
λογία επί τής διπλής ταύτης βάσεως δύναται 
μόνον νά στερεωθή, ισχυρώς. Πρέπει νά έξετά- 
ζτ) έν τή οργανώσει τάς ζωτικάς η τάς φυσιο- 
λογικές ϊόιότητας τών μέσων, δι' ών η ζω- 
τικότης τών ίστών εμφανίζεται. Έάν ό φυ- 
οιολόγος απλώς ανατόμος, ?ι φυσικός ϊι χυμί" 
κδς ήναι, έάν δεν έπιστηρίζηται εϊ μη έπΙ 
μιας τάξεως γνώσεων, τάς" όποιας έδείξαμεν, 
η έάν άποδίδωσι ταύτττι μείζονα τίνα άξίαν η 
δση ττ πρέπει, παρεκτρέπεται άναγκαίως τή; 
ευθείας όί>οϋ, κα'ι εκτίθεται εις το προτάττειν 
επί τών φαινομένων τής ζωής, εξηγήσεις σφα- 
λεράς και ατελείς. 'Άρα πρέπει πάντοτε νά 
λαμβάνωμ.εν υπ' δψιν δύο ορούς αναγκαίους" 
α°^. τον άτομικον δρον τής ώργανωμέν/,ς ύλης, 
δστις παρέχει την φύσιν η την μορφην τών φυ- 
σιολογικών φαινομένων, κ«ί β ον τον φυσικον 
χυμικον δρον τών περιστοι;^ούντων ημάς στοι- 
χείων, δστις ορίζει και κανονίζει τάς ζωτικάς 
εμφανίσεις τών δντων. 

Πρί)ς όέ έμπέδωσιν και βεβαίωσιν τής προό- 
οου τής φυσιολογίας, τρίτη τις ώθησις ήν α- 
ναγκαιότατη" ήν έπάναγκες το νά έπανα- 
γάγωμεν οριστικώς την φυσιολογίαν εις την 



μέθοδον τών πειραματικών επιστημών" έ- 
πρεπε νά τή δοθή οριστικώς ή διεύθυνσις εις 
τά έπί τών ζωσών οργανώσεων πειράματα, 
δπως άποτραπή τέλος πάντων άπο τής 
σκόλιας άτραποϋ τών υποθέσεων καϊ τών 
προώροιν εξηγήσεων, έν ή τοσάκις άπεπλα- 
νήθη. Μέγας τις φυσιολόγος, Γαλάτης και αυ- 
τός, ό Μγι2;Θ11(1Ϊ0, επήλθε κατά τάς αρχάς τοϋ 
ένεστώτος αιώνος, έπι τοϋ έπιστημ,ονικοϋ ορί- 
ζοντος, άσκησων την γενικην ταύτην έπίρροιαν 
έπι τής φυσιολογικής επιστήμης, και πλουτί- 
σων έν ταϋτώ ταύτην διά τών ιδίων αυτοϋ ανα- 
καλύψεων. Ό ΜπίίΟΙκΙίβ έπαιδεύθη μεν έν τη 
ανατομική Σχολή τών Παρισίων, άλλ' ουδόλως 
διετίθετο νά μιμηθή το παράδειγμα τών (δια- 
δόχων τοϋ ΒίοΙίΛΐ εις τάς υποθετικάς αυτών 
εξηγήσεις. Πνεύμα έχων όριστικον, διαπερας-ι- 
κον και άνεξάρτητον, έξ αρχής συνετέθη μετά 
τοϋ Βπ,ρίΛΟβ, δστις ήν αϋτοϋ προστάτης. Διά 
τή; επενέργειας τούτου, ίνεδυναμώθη έτι μ^λ' 
λον έν τη έμφύτίο αϋτοϋ αντιπάθεια προς τάς 
φυσιολογικάς έκείνας έίηγησεις, έν αίς διά λέ- 
ξεων μόνον ήμείβαντο. "Επειτα αυθόρμητο; τις 
τάσις πρδς την άντίδρασιν, ήτις κατ' έκείνην 
την έποχήν έκυρίευε τά πνεύματα, ωφέλησε 
τά μέγιστα την φυσιολογίαν" ό δε Μδϊίθηοΐϊβ 
έκρατύνθη έν τη απλή εμπειρία περιοριζόμε- 
νος, -ίίτοι ζητών το ώμ.ον μόνον αποτέλεσμα 
τοϋ πειράματος, πασαν όέ έρμηνείαν καΐ πάν- 
τα μάταιον συλλογισμον σπουδή άποφεύγων. 

Καθ'δλον δε αύτοϋ τον βίον, δ Μίΐοβίΐάίο 
έπενήργησεν έπί τής νεωτέρας φυσιολογίας οιά 
τής επιμονής• αυτού εις την υποστηριςιν της 
ανάγκης των πειραμάτων, και της εςοϋελί- 
σεο)ς τών υποθέσεων και τών εκ τών προτέ- 
ρων συστηματικών εξηγήσεων. Έπι τούτω δε 
ήνου το παράδειγμα τή διδασκαλία καί ποιών 
έδίδασκεν. Ούτως ηρξατο ΐδ'.αίτερα μαθήματα 
διδάσκων, έν οίς τά περί τής ζωής διδασκό- 
μενα, διά τών φαινομένων, τών εκ τής ανατο- 
μής ζώντων ζώων προερχομένων, έμαρτυροϋντο 
καΐ άπεδεικνύοντο. "Οτε ό Μπμβηάίβ τών 
τοιούτου είδους μαθημάτων ηρξατο, ην μοναδι- 
κός έντήΕύρώπϊΐ, έν δε τω ακροατήριο) αυτού 
πλήθος άπειρον Γάλλων τε και αλλοδαπών συν- 
ωθεΐτο προς την έκ τής διδαχή; αύτοϋ ιοφέλειαν. 
Έκ τής έτίας εκείνης τής πειραματικής φυσιο- 
λογίας, τής οΰδέποτ' άλλοτε έν ΕύρώπΥ) ούτω 
συστηματικώς υπαρξάσης, προήλθεν ή νεωτέρα 
γενεά τών πειραματικών φυσιολόγων, ων έκα- 
στος εις την έαυτοϋ έπανακάμπτων πάτριον 
γήν, τά αυτά έπανελάμβανε και έτελειοποίίν 



142 



Ο ΕΙΝ Κ/υ. ΕΛ.λΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



πειρα[/.ατα, ούτως, ώστε νϋν οΰδα(χοϋ τής Εϋ 
ρώπτ); τοιαΰται τη; πειραμ.ατικης φυσιολο- 
γίας ^χολαΐ έλλείπουσιν. Ταϋτα εϊσΐ πράγ- 
(Αατα, η'^/) γενό[Αενα άνα(Ανγισεις της νεότητας 
της πρεσβυτέρας γενεάς τών νϋν επιζώντων 
φυσιολόγοιν. 

'Απ6 τοϋ Γ«).,νοΰ μ;^ρ.. της ν^τέρας έπο- 
χ^ΐί, οι των διαφόρων τόπων χ.,1 εθνών φυσιο- 
λίγοο, οί επι των πνεόντων ζώων διά τίί; ά- 
νατο,..η; πε.ρά(.ατα τελούντες σπανίως πως ά- 
νεφαινοντο Τά δέ πειοάαατ^ τού-.. ' - ^ 
. ,...<»(Αΐαι,<)[λ£ν«, ότε οέ ψεγόμενα ώς οψά καΐ 
βάρδαρα καΐ μή τοσούτον δνησιμα, έγκατελεί- 
φΟησαν τέλεον και ούκ έκτήσαντο δικαίωμα 
μονίμου εγκαθιορΰσεως έν ταΐς φυσιολογικαΐς 
^χολαΐς. Νυν έγκαθίδρυνται ηδη στερεώς, και 
αί των ζώντων ζώων άνατομαϊ (νινί >;(.Η•Ιίθ- 
Πί'ί^) επΙ μάλλον καΐ μάλλον ώςημέραι καλ- 
λιεργοΰμεναι καΐ τελειοποιοΰμεναι καθιστάσι 
την πρωτίστην των θεμελιωδών βάσεων της 
πειραματική; μεθόδου, τοΟ τά της ζωής φαι- 
νόμενα έρευναν. Ή τοιαύτη της πειραματικής 
φυσιολογίας έγκαθίδρυσις άν/ικει εις την Γαλ- 
λίαν. Τώ δε ^ΙίΐμίΊκΙίβ άπονεμητέα ή δόξα 
τοϋ οριστικώς άνυψώσαι την σημαίαν της πει- 
ραματικής φυσιολογίας, άνθ' ών η επερχόμενη 
γενεά χάριτας αϋτώ εϊσεται. 

Συνελόντι δέ φάναι, αί παροΰσαι πρόοδοι 
της φυσιολογία; άναποσπάστως συνδέονται τη 
αναγεννήσει, ην η έπις-ημ.η αΰτη έώρτασε πεοι 
τας αρχάς του υπερμεσοϋντος ΐ,ι^τ, ίί^.ε•:έίο\) 
αιώνος. Ην δέ άξιον λόγου το άποδείξαι ότι 
ή Γαλλία ην ή κοιτίς της άναγε-Λησεως ταύ- 
της, εις ην συνε6ραμ.ε ποωτίστω; η άνω ανη- 
σθείσα φο^τοοόλος τριάς τών διασήμων εκείνων 
ανδρών, ών τά ονόματα εισΐ Τ^αV()^^ί^('^, Γ,α- 
ρ1;ΐΟΟ και Μίΐμί'ΐκΐίβ. 

Απο ταύτης οΰν τής νεωτέρας εποχής προή- 
χθη ή πειραματική φυσιολογία, ώς βάσιν αυ- 
τής στερεάν κτησαμένη τον έκ τών φυσικο- 
χυμικών επιστημών, τής ανατομίας, κα'ι τής 
επι της ί,ωσης οργανωσε(ος πειρασεως, συγ- 
κείμενον τρίποδα. 

Την σήμερον ή καινοφανής αυτή πειραμα- 
τική έπις•ήμη τών τής ζωής φαινομένων, παν- 
ταχού μετά ζήλου κα'ι άνενύότως άριστα καλ- 
λιεργείται. Ϊ6 μεγαλεΧον και το θέλγητρον 
τών προβλημάτοιν, ών την λύσιν επιχειρεί, ή 
προαίσθησι; τή; έπιρροία;, ην προώρισται ν 
άσκήσ•/) ει; το μέλλον έπΙ τής εϋεςίας τοϋ αν- 
θρώπου, διήγειρον τον έπις•ημονικ6ν ζήλον τών 
νεωτέρων γενεών, και προσείλκυσαν την συμ- 



παθειαν όλων τών άνήρών τής προόδου. Δια 
ταύτης τής δδοΰ, ή πειραματική φυσιολογία 
γενήσεται έντος ολίγου επιστήμη ανεξάρτητος, 
Βήματι γοργώ προβαίνουσα καΐ έν τώ ήμετέρο; 
αιώνι θαυμασίω; προώδευσεν. Προς δέ την Ι" 
πίδοιίΐν Τ^ιζ φυσιολογίας, ώς και προς την προ^- 
κοπήν πάσης άλλης επΙβτ'/,^Γίς. διά δύο διακε- 
κριμένων Ιδών δύναται τις να συνορι^^^ϊρ" Ίον 
δια τής έπΙ τά πρόσω ώθήσεως τών άνακαλύ•- 
ψεων και τών νεωτερικών ιδεών" 2ον διά τής 
δυνάμεως τών μέσων τής εργασίας, και τής 
έπιστηαονικής άναπτύςεο>ς. Ίϊν δέ τή άναπτύ- 
ζει τών έπις-ημ-ών, ή έφεύρευσίς έστι άναμφι- 
λέκτως το ούσιωδέστερον στοιχείον. ΚαΙ δμ.οις 
και αί νεοιτερικαι ϊδέαι και αί ανακαλύψεις 6- 
μοιάζουσι τώ σπόρο). Δεν άρκεΐ μόνον νά σπα- 
ρή ό σπόρος κα'ι νά βλαστήσ(ΐ, πρέπει και νά 
τραφή κα'ι νά άναπτυχθή διά τής επιστημονι- 
κής αρδεύσεως καΐ καλλιέργειας. Άνευ ταύ- 
της ή φθείρεται καΐ φθίνει, η μεταναστατεύει, 
κα'ι τότε έν γη εϋφορωτέρα και λιπαρωτέρα 
τής πατοίου μεταφυτευθείς, προκόπτο)ν και 
θαυαασίως καρποφόρων μακράν τή; γεννήτο- 
ρος φαίνεται, κα'ι μώμον ταύτγι προσάπτει, ώς 
μη δυνηθείσϊΐ αΰτον θρέψαι και μ.εγαλΰναι. 

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ. 

'' Αγαχ.αΛν\1•α.(: και π^όοδοί της γεηχής 

Φυσιο.Ιογίαζ Ιν Γα.Ι.Ιία χατά ^ι'ιηγ 

(ίχοσι.τίΐ-ΐαετίαν. 

Έν τη άκολούθο) εκθέσει, προοιμιάζει ό η- 
μέτερος Συγγραφεύς (('-ΙίΐΠΐΙο Ι^ίΊΊίαπΊ), έξε- 
τάσομεν ιδία. την άνάπτυξιν τής γενικής φυ- 
σιολογίας, καΐ δείξομεν ότι απασαι τής επι- 
στήμης ταύτης αί πρόοδοι τείνουσιν εις το ό- 
ρίσαι τάς ίόιότητας και τους ορούς τής υπάρ- 
ξεως τών οργανικών ς-οιχείοίν των αποτελούν- 
των τάς φυσιολογικάς βάσεις τής ζωής. Ό 
σκοπός ημών έσται, το νοητάς ποιήσαι τάς 
δυσκολίας και την άξίαν τού τοιούτου προβλή- 
ματος. Ή γενική φυσιολογία, αρτισύστατο; 
και άλω; νέα επιστήμη ούσα, 5π6 σύστημ.ά τι 
οΟκέτι έδυνήθη νά υποβληθή' κα'ι αύτη δέ ή 
ιστολογία, ής το άντικείμενον έστΙ το όρί,,ειν 
τού; ανατομικούς χαρακτήρας τών ιστών, ες 
ών το σώμ.α συνίσταται, προβαίνουσα ει; την 
βαθμιαίαν άνάπτυξιν αυτής έν πολλοίς προ- 
σωρινά; μόνον όιακρίσει; καΐ ορού; παρέχειν 
δύναται, ους το μέλλον αναμφιβόλως μεταβα- 



ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΕΑΕΤ4Ι 



143 



λεΐ. Δ'.ο ούοαμώς άζιοΰμεν αϋστηράν τίνα τα- 
ςινομίαν τών φυσιολογικών ςΌΐ^^ειωοών φχινο- 
[λένων ίορϋσαι. Έάσο[Λεν οέ έν τη άφηγτίσει 
ήριών στάοιον εΰρύχωρον, έν ώ είεται ήρ.ϊν δυ- 
νατόν κατατάςαι τά τε συνθετικά άποτελέσαα- 
τα καΐ τάς «ναλυτικάς έρευνας, τάς αναφερό- 
μενα; εις ζητγ.ματα της γενικής φυσιολογίας, 
άπερ εισέτι μελετώνται. 



Ι. 



ΦΛΙΝΟΑΙΓ,ΝΑ ΤΙΙΪ ΑΙΪΘΗΣΕϋΣ ΚΑΙ 
ΤΙΙΪ ΚΙιΜΙΣΕΠΣ. 



Συσιήίίαζα καΐ στοιγιΐα ται>• 
ηύρϋιν χαι τά*• ^ινών. 

Έ αϊσΟησίς τε και η κίνησις, αί άναγόμε- 
ναι ε!ς τάς ίόιότητας των νευρικών και μυϊ- 
κών συστημάτων συμπεριλαμβάνονται ενταύ- 
θα έν τη αύτη φυσιολογική μελέτη. Τά δύο 
ταϋτα υψηλότερα προσόντα της ζοίότητος, εί- 
οίν αληθώς τοσούτον συναφή, ώστε το μεν άνευ 
τοΰ δι ούκ αν ύπήρχεν. Το μυώδες σύστημα 
έοτιν δ άφευκτος δείκτης τών ιδιοτήτων τοΰ 
νευρικού συστήματος καΐ τά νεϋρα εΐσΐ τά α- 
ναγκαία εγερτήρια καΐ συντακτήρια όργανα 
τοΰ μυώδους συ^ηματος. 'ΙΙ ΰπαρζις τοΰ μυώ- 
δους συστήματος, τοΰ τάς κινήσεις έκτελοΰν- 
τος, άνευ τοΰ νευρικού, τοΰ ταύτας ενεργούντος, 
ην αδύνατος. 

Τά φαινόμενα τής αίσθήσεως καΐ της κινή- 
σεως, άμυδρώς και άδιακρίτοις πως εμφανιζό- 
μενα έν τοις κατωτέροις τών δντων, αναφαί- 
νονται εναργή καΐ ποικίλα έν τοις τελειότεροι; 
τών ζώων' ωσαύτως και τά άνατομικώς τά 
φαινόμενα ταΰτα παριστάντα στοιχεία ετι μάλ- 
λον παρά τούτοις χωρίζονται και διακρίνονται. 
Διά την αυτήν δε αίτίαν, αί πειραματικαι με- 
λέται αί έπι τών ανωτέρων ζώων γινόμεναι, 
εύκολώτεραι καΐ συνήθως ο^φελιμώτεραι είσΐν 
έν τη γενική φυσιολογία' άλλ' ούχ ήττον α- 
πάτη αν ε'ίη, το νομίζειν ότι τά κατώτερα τών 
ζώων άναγκαίο)ς και τά απλούστερα άνατομι- 
κώς και φυσιολογικώς είσίν. Προς τοΰτο ουδείς 
νόμος υπάρχει κατά πάσας τάς ζωολογικάς 
κλάσεις άρμοστος, επειδή αί κλάσει; τών ζώων 
ούκ άκριβώ; κατά την ίστολογικήν αυτών ορ- 
γάνωσιν τεταγμέναι είσίν" οΰτω; έν τοις ά- 



σπονδύλοις ζώοις υπάρχουσι τινά, άπερ μυώδη 
στοιχεία, τά μάλιστα διακεκριμένα καΐ τέ- 
λεια κέκτηνται, ώς π. χ. τά έντομα, άλλα δέ 
τίνα, ών τά στοιχεία εκείνα όλως ατελή εϊσΐν, 
ώ; τά μαλάκια. Τά δε κατώτερα τών ζώων 
κατωτέρας οργανώσεως τυγχάνοντα, έν γι τά 
τών ιστών στοιχεία ήττον αναπτύσσονται, ι- 
διότητας μάλλον συγκεχυμένας έμφαίνουσΓ 
τοΰτο οέ άλλως σημ,αίνει, ότι ή οργανική τε- 
λειοποίησις εκτελείται δι' ανατομική; και φυ- 
σιολογικής διακρίσεως βαθμηδόν αύξούση;. 

Έ ανατομική και φυσιολογική διάκρισις τών 
διαφόρων συστατικών στοιχείων τοΰ νευρικού 
συστήματος κατά τους τελευταίους μόνον χρό- 
νους ώρίσθη. Τίς δέ άνευρε και άπέδειζε τοΰτο; 
ο μεν ημέτερο; συγγραφεύ; αποφαίνεται, ότι 
τοΰτο ίν ταΰτω δύο φυσιολόγοι, ών δ μεν "Αγ- 
γλος, δ δέ Γάλλος Οΐιαι-ΐβδ Βοΐΐ καΐ δ Μπ- 
^Οίκΐίί! συνεπράξαντο" αλλά νομίζομεν ότι 
άντικρυς αδίκημα αν ειη, το κατ'ισην μοί- 
ραν τώ τε 'Άγγλω και τω Γάλλω Φυσιολόγω 
τήν άνακάλυψιν άποδοΰναι, επειδή δ μεν Οΐΐίΐΐ'- 
Ιοίί Ηοΐΐ κατά το 181 1 έτος τήν άνακάλυψιν 
αύτοΰ έδημοσίευσε, δ δέ Μίΐί^θΐκΐίβ κατά τ^ 
Ιδ^ϋ έπΙ τοΰ αϋτοΰ αντικειμένου τά πειρά- 
ματα έπαναλαβών έτελειοποίησεν. Έκτος δέ 
τοΰ Μ;ΐ§Όπάίθ, και άλλοι φυσιολόγοι, ώς με- 
ταξύ τών Γερμανών ίτ. δ ΜΐΐΙΙβΓ και δ ΥαΙβΙ!- 
ΙΐΠ, μεταξύ τών Γάλλων δ ί501ΐρ;βΙ κιι άλλοι 
ώ; πλείστοι τά αυτά πειράματα έξετέλεσαν. Ό 
δέ ημέτερος συγγραφεύς τήν τιμήν τή; άνα- 
καλύψεως υπέρ τοΰ Μ;\ίϊβπάίβ σχεδόν αντι- 
ποιείται, διότι, ώς λέγει, τά πειράματα τού- 
του ήσαν φυσιόλογικώτερα καΐ έπιστημονι- 
κώτερα. Διϊσχυρίζεται δέ δτι δ ΟΙΐΛΐΊβδ ΒβΙΙ, 
άνατόμ.ο; μάλιστα ών, ουδέν προς άπόδειξιν 
έτέλεσε φυσιολογικόν πείραμα. Τοΰτο νομίζο- 
μεν λίαν υπερβολικόν, άλλ' έάν και τοΰτο ού- 
τως ειχεν, ούχ ήττον ή άνακάλυψις ανήκει 
τώ "Αγγλω και οϋχι τώ Γάλλο), όστις διά τών 
αύτοΰ πειραμάτων έπεκύρωσεν δ, τι δ Άγγλος 
διά τοΰ νοός και τής παρατηρήσεως άνεΰρεν. 
'Αλλά καΐ τοΰτο ούχ δλο)ς παραδεκτόν, επει- 
δή και δ ΟΙΐίΐΐΊβδ Βΐ;Ί1 ου μόνον θεωρητικώς, 
αλλά και πειραματικώς εν τε τη φυσική καΐ 
νοσηρά καταστάσει τοΰ νωτιαίου μυελοϋ, την 
άνακάλυψιν αύτοΰ έδραίωσεν. Και ώς δ ΗίΙΓνβγ 
και ούτος "Αγγλο; ών τήν κυκλοφορίαν τοΰ 
α'ίματο; πρώτο; δείξα; ώ; κατά φύσιν γίνε- 
ται, τάς βάσεις τή; νεωτέρα; επιστήμη; εθετο, 
ούτω και δ ϋΙΐίίΐΊοΒ ΒβΙΙ τη νευρολογία στή- 
ριγμα δού; άκλόνητον, το έλλεϊπον τη Ιπΐ" 



144 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦίλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑ0Γ05: 



οτημγι άνεπλγιρωσεν. Ή δέ άνακάλυψ'.ς τούτου 
ην ή έξης: Εν τοις ραχιαίοι; νεύροις, τοις έκ τοΰ 
νωτιαίου [χυελοϋ προερχοαένοις, όπάρχει δια- 
φορά ενεργείας λέγει ό ΟΙίαΐΊΰδ ΒιΊΙ έν τω 
κατά το Ί 8 1 Ί ε. έκόοθέντι και τοις αύτοΟ 
φίλοις άφιερωΟέντι φυλλαδίω' επειδή, εάν τις 
έρεθίστ) κατά τίνα τρόπον την ε[Απρόσθιον ρίζαν 
η την αυτήν όείυ,ίοα των ίχ. του νωτιαίου αυε- 
λοΰ προερχο(Λένων ινών, συστολαΐ και κλονικοί 
σπαιΤ[Αθΐ των 6π6 τούτων διοικούμενων αυών 
οιενεργοΰνται, ένω των οπισθίων έρεθιζομένων 
οι μεν μΰς ήσυχίαν άγουσιν, όδΰνη δε αισθη- 
τή γίγνεται εν ταΐς χώραις, δπου τά εκ τού- 
των συνιστάμενα νεΰρα διακλαδοΟνται. Το δτι 
οέ το φαινόμενον τοΰτο άλλως έπεςηγήσατο 
κατά τάς αύτοΰ ιδέας περί της διευθύνσεως 
καΐ της καταλήζεως των εκ 180, λέ- 
γει, οτι τήν άμττελον κατά πρώτον είσηξαν έν Κρι- 
μαία οι Ί.λληνε;. ϋΙαρΚρ,. Τόμ. Β'. 408. 4.ϊΟ. 463. 
Έν/ώριον οΤνον πολύν έίίΐναν οϊ Κα'ίαΤοι. 



ραλίων τούτων, σώζονται ερείπια ναών και ο- 
χυρωμάτων Ελληνικών, εκκλησιών καΐ φρου- 
ρίων Βυζαντινών (1), ισταμένων πλησίον τών 
πύργων ανεγερθέντων άπο τους πλουσίους Γε- 
νουηνσίους (2). Τά ερείπια της πόλεως Χερσώ- 
νος, οιασωζόμενα μέχρι τέλους του παρελθόν- 
τος αιώνος, μετεκομίσθησαν εις Σεβαστούπο- 
λιν κα'ι 'Οδησσόν (3). Προς δυσμάς τοϋ Βαλ- 
λακλάβα, έπι της θέσεως της σημερινής μονής 
τοϋ Άγιου Γεωργίου, ίδρυσαν το πάλαι οί ά- 
ποικοι "Ελληνες τον ναόν τη; Ταυρικής Αρτέ- 
μιδος (4). "Άπασα ή παραλία αύτη, από τοϋ 
λιμένος τών Συμβόλοιν, μέχρι τοϋ Κιμμερικοϋ 
Βοσπόρου, φέρει προφανή σημεία πολιτισμού 
και πολυάνθρωπων άλλοτε αποικιών (5). Τά 
ημέτερα Πατριαρχικά έγγραφα του όεκάτου 
τετάρτου αιώνος, ανημονεύουν πολλών πόλεων 
και κ(>)μοπόλεων άγν(!>στ(ι)ν την σήμερον. Ή 
έπΙ της Μαιώτιδος λίμνης παραλία της Κρι- 
μαίας είναι νοσώδης, ένεκα τ(όν αυτόθι λιμνα- 
ζόντων υδάτων, έκ τών οποίων έζατμιζομέ- 
νων το θέρος, συλλέγουν οί κάτοικοι το ά- 
λας (6), του δποίου μέρος μεν κατεναλίσκετο 
εις ταριχείαν, μέρος δε μετεκομίζετο εις την 
Μιγγρελίαν, τό Βυζάντιον και τάς χωράς της 
Μεσογείου. Τούτου ένεκα, ή νότιος παραλία 
της Κριμαίας, ητο τό προσφιλές ορμητηριον 
τών πάλαι Ελλήνων έμπορων, και τών με- 
τέπειτα Βυζαντινών και Γενουηνσίων. Οί πε- 
ριηγηθέντες την Κριμαίαν, μετά την υπό της 
'Ρωσσία; κατάκτησιν αύτης, εξυμνούν την ίύ- 



■ΊΓ 



\υν εςηγαν οι 



(1) Βνζ3ηο(> .... ηνηϊΐ οα (1(ί5 Γβΐίΐΐίηπί Ιπόδ 
8υίνίϋ8 ίΐνοι• 1θ8 οοΐοηίρδ ΟΓΟΟί^ηβδ (Ιβ Ια Τ;ιαΓί(1β. 
ϋβρρ; ηγαγον την ενόοςον ταυτην η- 
γεμονίδα είς Κύζικον ίνα εκεί έκπληροΐ τα 
Ιργα Ιερεία; τή; Σεβαστή; Νικηφόρου Άθηνα; 
λαί προεδρεύτρ έν ταΐ; έορταϊ; τών Παναθη- 
ναίων. Φαίνεται οτι κατά την άναγόρευσιν τοϋ 
νέου «ϋτοκράτορο; ή Κύζικο;, ένΟυμουμένη την 



επι τίνα χρονον στερησιν τής αυτονομία; αυ- 
τή; 6πδ τοϋ .\ύγούστου Οιά την παραμέλησιν 
τή; λατρεία; αύτοϋ, εσπευσεν ίνα παράσχη τώ 
εκείνου διαύόχω και τ•^ μητρί αΰτοϋ, Λιβίί):, 
χήρα καΐ κληρονόμο) τοϋ Αυγούστου, περιφανή 
χρηστότητας ένδειξιν προσκαλοϋσα νά προε- 
δρεύτ, ϊν ταϊς έορταϊς αυτής πρόσωπον ανή- 
κον είς οίκογένειαν, ήτις, είς άμοιβήν τή; 
υπέρ τών έν τη Ασία ρο)μα'ίκών συμφερόντων 
άφοσιώσεω; αύτη;, έόωροφορήθη το βασίλειον 
τοϋ ΜιΟριδάτου καΐ το τή; Μεγάλη; Άρμ.ενία;. 
Ό βασιλεύς Πολέμθ)ν, 5 πατήρ αυτή;, όστις 
καί αΰτο;, ώ; έκ τή; επιγραφή; 3524 έζά- 
γεται, έξεπλήρου έν ΚύμΥ) έργα μεγάλου ίε- 
ρέω; τή; θεα; 'Ρώμης και τοϋ θείου Αύγούς•ου, 
μετά σπουδή; βεβαιώ; άπεδέξατο την προ; 
την θυγατέρα αυτοϋ γενομένην πρόσκλησιν, 
ίνα το αϋτο διαδραματίση πρόσωπον έν Κυζίκο). 
Ή πρώτη αυτή; πραςι; άμα τή έν τή πόλει 
ταύτν) άφίςει, ύπήρςεν ή τη Πολιάοι Άθηνα 
καθιέρωσι; τοϋ άγάλματο; τή; Ιουλία; Αΰγού- 
ς-η;, ήγεμονίόο; τοσοϋτον ίσχυούση; κατά την 
βασιλείαν τοϋ Αυγούστου, ώττε ή Γερουσία ά- 
πένειμεν αύτη τον τίτλον ΡαΓΟΠ.-; ή ΜαίθΓ 
ΡιιΙΐ'ίίΙΟ. Ό 'Οβίδιο; έγένετο ή ήχώ τής δημο- 
σία; φωνή; ειπών περί αυτή; 

Ρα'ΐηίιια, δοιΐ ΡΓΪηοβρ8, ΐη ςα» ΓϋΓΐυηη νκΙβΓΟ 

δβ μΐ'υϋηΐ, βΐ οοβοοϋ οηιηίπα ΙαίΒα ΙυΙίΙ; 
Οαα ιιίΐιίΐ ίιι 16ΓΠ5, αιΐ Παβιη δυΐίδ ;ιΙ) υιΊιι, 
ΟΙαίΊαδ, οχοορίο ΟαβδΒΐ'β, ηΐϋπιΐϋδ Ικώοΐ. 

Εχ ΡοηΙο Ι,ίΐ). III. Εμ. υχοΓΪ. 

Το έπίθετον ^ιεγίστου Θίάν, έν τώ αϋτώ 
ψηφίσματι δίς άποδιδόμε'νον τω Τιβερίω πλη- 
ρέστατα ηρκει 'ίνα άποκοιμίστι την ζηλοτυπίαν 
αΰτοϋ διά τά; τη αΰτοϋ μητρΙ αποδιδόμενα; 
τιμά;. Είς τά ό'μματα δε τής βουλής τής Κυ- 
ζίκου ή πρωτίστη άζία τής Τρυφαίνη; συνίς-α- 
το ούχΙ τόσον ει; την προ; του; θεού; εύσε- 
βειαν και τήν μεγαλοδωρίαν αυτής καθ' δλην 
την διάρκειαν τών εορτών, όσον είς το βαθύτα- 
τον αυτή; σέβα; προ; τον αίώνιον οίκον τοϋ 
Καίσαρος Αυγούστου. 'Ρητώς Βηλοϋται έν τφ 
ψηφίσματι, οτι αί προς τήν ήγεμονίδα ταύτην 
άπονεμηθεϊσαι τιμαΐ απεδόθησαν προς άντα- 
μοιβήν τής άφοσιώσεως αυτή; προ; τήν οίκο- 
γένειαν τοϋ Τιβερίου. 

Το δεύτερον ψήφισμα φέρει χρονολογίαν, £.τϊ 
'/.τ.τάρ^•ου Γα/ου Καίσα^οζ. Ό αυτοκράτωρ λοι- 
πόν ουτο; έλαβε τον έπίτιμον τίτλον τοϋ επω- 
νύμου άρχοντος, β; ήν ή υπέρτατη ένδειξις τι- 



166 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ ί;νΑΛΟΓΟΣ 



[>-^ί, 'Λν η Κυζικ-^νών πόλις ιζδύνατο ττροσενεγ- 
κεΐν τινι" εντεύθεν νίΟελέ τι; προαχθγι νά παρα- 
δεχ6η δτι ή τι^λυ) αΰττ, άπενε[ΑΤιθγι τω Καλι- 
γούλα τό πρώτον τη; βασιλεία; αύτοΰ ετο;. 
αλλ δ(;.ω;, έπειότι εν τω ψηφίσματι τούτω γί- 
νεται [Λνεία των προ; τφ,τ,ν τη; θεα; νέα; Ά- 
φροοίτη; Δρουσίλλα; ίδρυθέντων δημοσίων αγώ- 
νων, άποθανούσης το 39 ήτοι το δεύτεοον έτο; 
[Λετά τήν άνάρρησιν τοΰ άδελφοϋ αύτη;, ανα- 
φέρεται ό' έν αΰτίΤ) δτι ει; την πανηγυριν των 
αγώνων τούτων ελαβον μέοο; Λαι η Τούψαινα 
και οι ουο αυτή; υιοί, έπεται οτι το ψήφισμα 
τούτο έγένετο το 40 ετο; καΐ δτι κατά συνέ- 
πειαν είκοσιπενταετέ; περίπου χρονικδν διά- 
στημα διαχωρίζει τα; χρονολογία; των εν λό- 
γω ψηφισμάτων. 

Εντεύθεν φυσικώ; ζητείται, οποία ύπήρςεν 
ή τύχη τη; ηγεμονίοο; ταύτη; κατά τοσούτω 
μακράν περίοδον, και όποϊαι εδόθησαν άφορμαί, 
οιτινε;, μ.ετ' άπουσίαν τοσούτον παρατεταμέ- 
νην, ηγαγον αΰθι; αύτην ει; Κύζικον ούχ ίνα 
φιλο^ενίαν αίτηοηται, άλλα μετά τη; προθέ- 
σεω; του έγκατασταΟήναι ίν αύττ, μετά των 
τριών αύτη; τέκνων, τών κληρονόμων τοΰ 
Κότυο;. 

Έγένετο ηόη μνεία περί τοΰ γάμου αύτη; 
μετά τοΰ βασιλέω; τούτου τή; Θράκη;, ϊν 5 
Στράβων ονομάζει Κότυν τον Σαηαΐον, ώ; και 
περί τη; ω; εγγιστα εποχή; τοΰ γάμου τού- 
των. Κατά τον έν τω ψηφίσματι τη; Κυζίκου 
κολακευτικδν επαινον τών προτερημάτων, άτι- 
να πεοιεκόσμουν τοΰ ΙΙολέμωνο; καιτή; Πυθο- 
δωρίδο; τήν θυγατέρα, και έκ τή; εικόνα; ην 
ό ϋβίόιο; έχάραξεν έν τή προ; τον Κότυν έπι- 
ς-ολί^ περί τε τοΰ χαρακτήρα; και τή; υπερο- 
χή; αΰτοΰ τή; διανοητική;, δ βασιλεύ; και δια- 
κεκριμένο; οΟτο; ποιητή; και ή υπ' αΰτοΰ εκ- 
λεγείσα σύντροφο; έκέκτηντο πάσα; τά; προ; 
ς-εοέωσιν τή; συζυγική; αυτών εύόαιμονία; 
άρετά;. Άλλ* ή ευδαιμονία αυτών υπήρςε βρα- 
χυτάτη' διότι μετ' οΰ πολύ τά σπέρματα τή; 
όινονοία;, άπερ ο Αύγουστο; ενέσπειρε προ; 
έκμηδένισιν τών δυνάμεων τή; Θράκη; καί 
προ; εύκολωτέραν κατά συνέπειαν κατάκτησιν 
αυτή; ήρςαντο παράγειν του; εαυτών καρπού;. 
Τησκόπολι;, δι' ον ό Αύγουστο; ώρισε το ήτ- 
τον γόνιμον μέρο; τοΰ βασιλείου τούτου, υπε- 
βλεπε τά γειτονικά κράτη τοΰ ανεψιού αύτοΰ 
Κότυο;, ένθα έκειντο αί γονιμώταται έπαρ- 
χίαι τή; χώρα; ταύτη;, γειτνιάζουσαι προ; 
τά; παραλίου; Ελληνικά; πόλει;, ών οί 'Ρω- 
μαΐοι έγένοντο κύριοι. 'Ρήζί; τι; ήτο αναπό- 



φευκτο;, ο 6ε φοοο; μη επισυρη την οργην τοΰ 
Αυγούστου φωρώμενο; διαταράττων τήν υπ' 
αϋτοϋ ίδρυθεΐσαν τάξιν, αϋτδ; μ.όνο; έκράτησε 
τον βραχίονα τοΰ 'Ρησκοπόλιδο;, άλλ' ευθύ; 
ω; έμαθε τον θάνατον αύτοΰ άφεΐλε το προ- 
σωπεϊον καϊπροσέβαλε τον άνεψιδν, δστι; αν- 
τέταξε και αύτδ; βίαν προ; βίαν. 

Ει; τά; λεπτομερεία; τή; συγκρούσεω; ταύ- 
τη; ουκ επανέρχομαι, άτε ήύη κοινώσα; υμΧν 
ταύτα;, περιορίζομαι δε 'ίνα υπομνήσω υμά; 
δτι ελαβεν αύτη πέρα; διά τή; δολοφονία; τοΰ 
Κότυο; έν ευωχία, υπο τοΰ θείου αΰτοΰ παρα- 
σκευασθείση, προ; έόρτασιν τή; συμφιλιώσεω; 
αυτών. Άναμφίβολον δε τυγχάνει δτι μετά το 
τραγικδν τέλο; τοΰ Κότυο;, ή άζιοδάκρυτο; 
αύτοΰ χήρα και οί γονεΧ; αυτή; έζήσκησαν πά- 
σαν τήν έν 'Ρώμη αυτών ίσχύν ίνα κατορθώ- 
σωσιν έγκλήματο; τοσούτον στυγερού τήν τι- 
μωρίαν" καί τούτο επετεύχθη, άναμφιβόλω; διά 
τών επίμονων αυτών ικεσιών, δτε ο Τιβέριο; ά- 
πεφάσισεν έπι τέλου; νά διατάςγ) τήν ει; 'Ρώ- 
μην άπαγωγήν τοΰ ένοχου και τήν ενώπιον 
τοΰ δικαστηρίου έμφάνισίν του. Ή σύζυγος 
τοΰ Κότυο; αυτοπροσώπως κατηγόρησεν αύτοΰ 
ενώπιον τή; Γερουσία; καί διά τή; ευγλωτ- 
τία; αυτή; έπέτυχεν 'ίνα ει; διηνεκή καταοι- 
κασΟή έξορίαν δ ένοχο;. Μίτακομισθει; όέ ε!; 
Άλε^άνδρειαν έθανατώθη, έπι προφάσει δτι ά- 
πεπειράθη νά δραπέτευση. 

Οί τοΰ Κότυο; παϊδε;, επειδή ήσαν έν τρυ- 
φερά ηλικία, ώ; άνεγνωρίσθησαν κληρονόμοι αύ- 
τοΰ ετέθησαν υπδ τήν κηδεμονίαν τοΰ Τρεβηλ- 
λιανού 'Ρούφου, δστι; έλαβε συνάμα καΐ τήν 
έντολήν τοΰ διοικεΐν τήν τούτων αρχήν μέχρι 
τή; αυτών ήλικιώσεω;, ένώ αί τώ άπίστο) 'Ρη- 
σκοπόλιδι δοΟεϊσαι κατά τήν διανομήν έπαρ- 
χίαι ετέθησαν υπδ τήν δικχιοδοσίαν τοΰ υίοΰ 
αΰτοΰ, δστι; ένομίζετο άποδοκιμάζων τήν τοΟ 
πατρδ; διαγωγήν. 

Γενική δυσαρέσκεια, ει; φοβεράν έπανάστα- 
σιν άμέσω; μεταβληθεΐσα, έςεδηλώθη ανά πά- 
σαν τήν Θράκην κατά τήν άφιςιν τοΰ κηδε- 
μόνα; τών παίδων τοΰ Κότυο; και τοΰ 'Ροι- 
μητάλκου, 8ν ο Τιβέριο; εΤχεν ονομάσει βα- 
σιλέα. Άφοΰ έπι πέντε κατά συνέχειαν έτη α- 
πέκρουσαν οί έπαναστάται τά; ρωμαϊκά; λε- 
γεώνας ήναγκάσθησαν έπΙ τέλους νά καταθέ- 
σωσι τά δπλα το 26 έτος, και Ποππαΐο; ό 
Σαβίνο; ει; άμοιβήν ταύτη; τή; νίκη; έτυχεν 
έν 'Ρώμη τιμών θριαμβευτικών. 

Έν τω μέσω τών ταραχών α'ίτινε; συνετα- 
ρασσον τήν χώραν ταύτην, ή; ή πτώσι; και 



2ΪΜΠΑΗΡΩΣΙΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΑΝΕΚΔ. ΚΥΖΙΚΗΝΩΝ ΨΗΦΙΣΜΑΤΩΝ 167 



μέτϊ5ολ->ι εις 'Ρω(χαϊκτιν επαρχίαν ν)ν αναπό- 
φευκτος, ή μηττορ των παίδων τοϋ Κότυος κα- 
τενότ,σεν αναμφιβόλως, πόσον άδεξίως ήθελε 
πολιτευθίι, (άν έπανέφερεν αυτούς έν τη τοϋ 
πατρο; αυτών άρχη, καΐ πόσον προτιμγιτότερον 
ηθελεν είσθαι το παρατεΐναι την έν 'Ρώμη 
διαμονί;ν αυτών μέ/ρις ου δ πολιτικός ορίζων 
αίθριάστ). Άλλ' δποϊον μέλλον έδικαιοΰτο ά- 
ναμένειν υπέρ τών υίών αύτης, οΐτινες, ως δια- 
χτρόττει ή της Κυζίκου επιγραφή, ώφειλον την 
κληρονομίαν τών προγόνο)ν εις την εϋνοιαν το- 
σούτον ίσχυροϋ Θεοϋ, οίος ην ό Αυτοκράτωρ ; 
Αυτοί δορυφόροι, αύτοΙ συνεταίροι, αϋτοι φίλοι 
τοϋ Καίσαρος δντες δεν ήδύναντο να θεωρών- 
ται ύπί> τών εαυτών υπηκόων άλλως η ώς 
σατραπαι αφωσιωμένοι είς την ύπηρεσίαν τοϋ 
ασπόνδου αυτών έχθροϋ καΐ όλως ανάξιοι να 
κυβερνήσωσιν αυτούς. Έ ιστορία οΰδεμίαν πλη- 
ροφορίαν δίδωσιν ήμϊν, έάν άπεπειράθησαν αυ- 
τοί να καταλάβωσι την αρχήν τοϋ Κότυος' 
άλλα βέβαιον υπάρχει, κατά το ενώπιον υμών 
μνημεϊον, ότι 19 μετά τόν θάνατον τοϋ πα- 
τρός αυτών ϊ η διετέλεσαν ζητοϋντες άσυλον 
ίν τη αλλοδαπή. "Πτο λίαν φυσικον ίνα, έν τη 
εκλογή τόπου διαμονής, ή μητηρ αυτών προ- 
τίμηση πόλιν, οία ή Κύζικος, πλησιαιτάτην 
τη Θράκη και όπου εΤχε καταλιποϋσα, είκοσι- 
τέσσαρα έτη πρότερον, άνεπιληστους αναμνή- 
σεις της ευεργεσίας αυτής. ΊΙ λαμπρά υποδοχή 
ήτις, κατά τάς έν τω ψηφίσματι τούτω έμπε- 
ριεχομένας λεπτομέρειας, έγένετο αύτη, ώς καΐ 
τζ προθυμία της Γερουσίας είς το χορηγήσχι αύ- 
τη τήν άδειαν, ίνα σταθερώς δρίσΥ) την έγκα- 
τάστασιν τών υίών αυτής έν πόλει, ην εκλή- 
θη νά θεωρή ώς αληθή αυτής πατρίδα, είσϊπε- 
ριφανέςαται ενδείξεις της εξαιρετικής τιμής, ης 
ή Τρύφαινα άπήλαυεν εισέτι μετά τόσω πολυ- 
χρόνιον άπουσίαν. 

"Οσω άξιοκατάκριτός έστιν ή πρ{)ς τον Κα- 
λιγούλαν υπερβολική κολακεία, τοσούτω έπαι- 
νετέαι είσΐν αί εκφράσεις της ζ(ι)ηρας τών Κυ- 
ζικηνών συμπαθείας υπέρ βασιλικής οικογε- 
νείας, ην αί δυσπραγίαι περιές-^ΐσαν είς τήν τα 
πεινωτικήν ανάγκην τοϋ έξαιτεϊσθαι τήν φιλο- 
ξενίαν αυτών. 

Ή άντίΟεσις μεταξύ της άληθοϋς αυτών 
θέσεως και της υποθετικής δόξης, ^ν περιέβα- 
λεν αυτού; ή αυτοκρατορική προστασία, ώς 
εςαγεται έκ τοϋ ψηφίσματος τούτου, δίδωσιν 
εις το ύφος χρωματισμον ανήκοντα είς τήν 
λεπτοτάτην καΐ δηκτικωτάτην είοωνείαν. 

και ταΟτα μεν προς ουμπλήρωσιν τών υπ' 



μοΰ είρημένων περί τών δύο Κυζικηνών ψη- 



φισματων. 

Έ δε υμετέρα αρχαιολογική επιτροπή εϋη- 
ρε7ήθη'ίνα μοί άναθέση έτι, όπως παρουσιάσω υ- 
μίν έκθεσιν έπΙ τών επιγραφών Θράκης και Κυ- 
ζίκου, ας έκοινοποίησαν τω Συλλόγω δύο τών 
άντεπις-ελλόντων αϋτοϋ μελών, ο,τε έν Φιλιπ- 
πουπόλει διαμένων κ. Β. Σκορδέλης και δ έν 
Άρτάκνι εδρεύων ιατρός κ. Ν. Λήμνιος (1). Θαρ- 
ρών δέ τή υμετέρα επιείκεια λαμβάνω τήν τι- 
μήν ϊνα εκπληρώσω τήν διπλήν ταύτην έντολήν 
μεθ'οσης συντομίας επιτρέπει μοι τ) υπόθεσις. 

Ό κ. Σκορδέλης συνέλαβε τήν ευτυχή ίδέαν 
τοϋ συνάψαι έν μια μόνη συλλογή, τώ Συλ- 
λόγω προσενεχθείσγ), ού μόνον τάς υπ' αύτοϋ 
έν Φιλιππουπόλει καΐ τοις περιχώροις αυτής 
ανευρεθείσας έπιγραφάς τής Θράκης, άλλα καΐ 
όσας πρότερον άνεϋρον έν ταΐς χώραις ταύταις 
άλλοι σοφοί, έξ ών αί πλεΤς-αι έδημοσιεύθησαν 
ήδη έν τοΧς πονήμασι τοϋ Τσουκάλα, ΑΙΙ^ΘΙ'Ι; 
ΟηΐΏοηΙ καΙ έν τή Πανδώρα. Έ Συλλογή 
αίίτη, εξαιρέσει επτά η οκτώ επιγραφών Βυζαν- 
τινής εποχής, ανέρχεται είς πεντήκοντα περί- 
που έπιγραφάς, ών αί πλεϊσταί είσιν Έλληνι- 
καί. Έκλέξας έκ τούτων τάς σπουδαιότερα; 
καΐ κάλλιον διατηρουμένας, άντΙ τοϋ άκολου- 
θήσαι τήν τάξιν, καθ' •?,ν έταξιθετήθησαν υπί> 
τοϋ κ. Σκορδέλη, προΰτίμησα 'ίνα προς διευ- 
κόλυνσιν τής σπουδής και μελέτης αυτών κα- 
τατάξω είς τρεις κατηγορίας, έξ ών ή πρώτη 
συνίσταται έξ επιγραφών ιστορικών, ή δευτέρα 
ές επιγραφών αναθηματικών και ή τρίτη έξ ε- 
πιταφίων. Μεταξύ τών εξ μ,όνον ιστορικών ε- 
πιγραφών οΰύεμία εύρηται προγενεστέρα τής 
μετατροπής τοϋ Θρακικού βασιλείου είς επαρ- 
χίαν "Τωμαϊκήν. Έ αρχαιότερα τούτων ανά- 
γεται είς τους χρόνους τής βασιλείας Άντω- 
νίνου τοϋ ευσεβούς, καΐ ή νεωτέρα είς τους τοϋ 
Γοροιανοϋ Γ . Αί πλεΐς-αί είσιν άφιερωμέναι τω 
βασιλεύοντι αύτοκράτορι υπο τής πόλεως τών 
Φιλιππουπολιτών, ήτις, κηρυχθείσα Μητρόπο- 
λις τής επαρχίας Θράκης, κατέστη ή έδρα τοϋ 
'Ροιμαίου διοικητοϋ 

Ή πρώτη ευρέθη έν Χισσαρτζήκ παρά τήν 
άπο Σοφίας είς Φ;λιππούπολιν άγουσαν έδον, 
21 χιλιάμετρα μακράν τοϋ Παζαρτζικίου. Α- 
νάγεται είς τους χρόνους τοϋ Άντωνίνου, βα- 



(1) Τό κείμενον των επιγραφών τούτων εΰρήσει 
ο αναγνώστης έν τψ τέλει τοϋ παρόντος τεύχους. 



168 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



σιλεύσαντος άχο τοϋ 138 — 161" και, καΟά 
καΐ 6[χ.εΐς θέΆετε κρίνει περί αϋτης, ουδέν εί- 
δικον ένίϊιαφέρον προσφέρει, καΐ μ,άΐιστχ καθ' 
■ί,ν περίπτωσιν το [λάρριαρον, έφ' ου υπάρχει 
κεχαραγ[Λένγ;, εστίν άπλοϋν ρω;Λαϊκον ηΐϊΐίϋ- 
ΓΙΙΙΙΙΙ. Άλλα, δύναται τις ειπείν, επ'ι τη υπο- 
θέσοις προσ-^οκαν, ότι με- 
ταξύ τών προς τάς θρακικάς θεότητας αναθη- 
ματικών έπιγρχφών εύρεθήσονται καί τίνες κα- 
θιερωμέναι τω Άρει, τω Διονύσω, ών τί) θυ- 
σιαστηριον ευρίσκετο έπι της κορυφής της 
'Ροδόπης, και πρό πάντοιν τη όπί) τών ελλη 
νων καλούμενη Θρακίί^ 'Αρτέμιδι, Β^^όϊόι, ής 
δ ναός ύπήρχεν έν Πειραιεϊ, όπου κατ' έτος £ 
ωρτάζοντο τά ΒίπΗδαα, ως καί προς το ουχ 
ήττον περίφημον ό'νομα της Θέας τών Ήοωνών, 
Κόιυζ^ περί ης δμιλεΐ δ Στράβων, μνείαν δέ 
ποιείται ό Αισχύλος, ώς και περί τών εργα- 
λείων οϊς έχρώντο οι Ήδωνοι κατά την εορτην 
αυτής, τά Κοτύτεια. Και όμως άπαντώσιν ο- 
νόματα θεοτήτων, οΙα τά Σουρεγέθης, Τράλης 
χαΐ Μήτις, περί ών ουδεμία παρ' ούδενΐ τών 

συγγραφέων γίνεται μνεία. Το δνομα Τράλης — , - . 

ευρίσκεται ίπΐ πέντε διαφόρων επιγραφών, και κ. 2*ορδέλης παρέθηκε πλείστα παραδείγματα, 
έφρόνησα Οτι ίφείλω ϊνα ανακοινώσω υμϊν ταύ- | έν οΐς άξιοσημείωτον τυγχάνει τό άναγλυφον, 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 28 



τας. Τί> όνομα τοΰτό έστιν έξ άπαντος Θρα- 
κικον, διότι οί Τράλλεις, κατά Ήσύ^ιον, άπε- 
τέλουν εν τοιν είκοσι όύο εθνών, άτινα κατοι- 
κούν την χώραν ταύτην, και έξ ών έστρατο- 
λογοϋντο οί μισθοφόροι τών βασιλέων της Α- 
σίας και οί δήμιοι. Ήξίου μ,άλιστα, λέγει δ 
Στράβων, ή βάρβαρος «ΰτη φυλή ότι εκτισεν έν 
'Ιωνίοι μετά τών 'Αργείων την πόλιν, ήτις ώ- 
νομάσθη, κατ' αυτού;, Αί Τρά.Ι.Ιεκ:. Εστιν 
αρκούντως προφανές ότι το 5νομα τοϋ έθνους 
τούτου παράγεται έκ τοϋ /"ρά Ιης. Έν πάστ) 
περιπτώσει, άξιον παρατηρήσεως τυγχάνει ότι 
τά ονόματα τών πλείστων άφιερωτών είσΐν 
οϋχΐ ελληνικά, αλλά θρακικά, ώς Βρουθένης, 
Σάτοκος, Βρύζος, Βείθυς, Βρυζένιος, Λούππιος, 
ΔειρεΧος, Βρίσυπος. κλ. 

Μία και μόνη ή 43 επιγραφή μνημονεύει τοϋ 
Θεοΰ Σουρεγέθου, άλλα διατηρούμενη έν καλλίς-ι;! 
καταστάσει ουδέ την πϊραμικράν επιτρέπει άμ- 
φιβολίαν περί τής ακεραιότητας τοΰ κειμένου. 
Εκ τοϋ σχήματος τών γραμμάτων Ε, Ο (άντΙ 
ς) καΐ Ιϊ (άντί Ω) πρόδηλον καθίσταται οτι α- 
νήκει είς την ρωμβ'ϊ/ΐην έποχήν, ώς καΐ αΐ πλεΐ • 
σται τών λοιπών. 

Τό αδτό λέγομεν καΐ περί τής υΐϊ αριθ. 8 
επιγραφής, ήτις ϊ•7ως έςιν ή πασών τών άλλων 
μάλλον ενδιαφέρουσα. 'Αλλά ποΐός έστιν αυτός 
έ Θεός Μήτις, προς 8ν οί τρεις έπιμεληταί, ών 
μνημονεύονται τά ένόματα, αφιέρωσαν τόν Βω- 
μόν καΐ τό άγαλμα έκ τών ίδιων αυτά ίδρύ- 
σαντες; Τό ζήτημα τοΰτο ϊτι μάλλον σπου- 
δοιότερον καθίστησιν ή υπ' αριθ. 17 λατινικί) 
επιγραφή, έν ■?! τό οΰτό αναφαίνεται δνομα. 
ΜϊηαΙΐπιΐ ί,αβία^ ΥθίΓαπίΙδ διοικητής τής 
έβδομης λεγεώνας, άφιεροΐ τω Θεω ΜΗΌΥ 
Ζοί τράπεζαν υπέρ τε έαυτοϋ καΐ τών οικείων. 
Η σύμπτωσις ουτη έν τοις βνόμασιν έμποιεϊ αϊ- 
σθησιν οΰ την τυχοϋσαν. ΜητιέτΫΐς, μητιόης 
καΐ άλλα ίκ τοΰ (///γκ παράγωγα μεταχειρί- 
ζονται οί ποιηται, όταν περί ^ιός δμιλώσιν, 
άλλα δύναται τις υποβαλεΐν δτι τά ελληνικά 
ταϋτα επίθετα εισήχθησαν έν Θράκη; 

ό Θεός, ούτινος ή λατρεία ην πάνδημο; έν 
Θράκτρ, φιίνεται ών δ παριστάμενος ώς Ο Κυ- 
ριο^ 'Ηρως' ή όπ' αριθ. 33 επιγραφή χορηγεί 
ήμϊν έν τοιούτον παράδειγμα: 

ΑΓΑΘΗΜΕΡΟΟ ΚΥΡΙΐν ΗΡΐϊΙ ΕΥΧΗΝ. Η 
είκών τοΰ ανωνύμου τούτου θεοΰ φαίνεται έπΙ 
πλείστων θρακικών τάφων προς έκδειμάτησιν 
τών τολμησόντων Ίνα βεβηλώσωσιν αυτούς. 



'ύ 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\\ΗΝ. ΦΙλΟΑΟηκΟΣ 5:ΥΛ.Λ.0Γ0£ 



δπερ Λαρί'ϊτγ|ΐίι, κατά ιί) σύνηθες, τ^ν θεον τού- 
τον εφιπκον. καταδιώκοντα δφιν καϊ ίόμακά 
ΐί,ενον έπΐ τάφου, ούτινος ίοού το επιτά|Αβιον; 

ΜΙΚΚΟΣ ΜΥΡΣΙΝΩΝ ΠΛΙΣ 
ΜΪΡΣΙΝΟΥ ΑΣΤΑΚΙΑ01" ΔΕ 
ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ 
ΘΡΕΜΜΑ ΠΟΘΕΙΝΟΤΑΤΟΝ 

Η υιιο τοΰ κ. 2. περιγραφίι τοϋ (μνημείου 
τούτου τοοοΟτόν έστι γραφική, ώστε ούόεμία 
εις αΰτην επιτρέπεται προσθήκη. Επιθυμώ το- 
σούτοι μάλλον νά {ίεβαιώσω ττ,ν άκρίβειαν αύ 
τής, καθ δσον ούδόλο^ς διαφέρει εκείνης, ήτις 
ανάγεται ει; £/ άνάγλυφον των Δημοτιχικών, τα 
δποία εσχάτως ελαβον άφορμτ,ν νά έζετάσω. 
αλλ δπερ παρίατα προς τούτοις δύο γυναίκας 
κεκαλυμμένας κα'ι όιά χιτώνο; μεγαλοπτύχου 
ένδεδυμένας, α'ίτινες τάς χείρας πρύς τον οΰ- 
ρανον ΰψωμένας εχουσαι προέοαινον εις συνάν 
τησιν ίππηλ-άτου' οΟτος δέ έπΐ πυοπνόου έπι- 
βεβηκώ; 'ίππου ετοιμάζεται νά ίζακοντίστ, τό 
εν τη χειρί αύτοΰ κατασειόμενον δόρυ επΙ υ- 
περμεγέθη δφιν, δστις φεύγει διευθυνόμενο; προς 
φρέαρ χρησ;μεϋ5ν αύτω ώς καταφύγιον. Τα 
πά.τα προάγουσιν ημάς εις τό πιστεΟσαι δτι ό 
έθνικδς ούτος Θεδς, οΰκ εστίν άλλος η δ θίας 
Λρης. Πράγματι, λίαν φυσικδν υπήρχεν ίνα οί 
θράκες έκλέζ&^σιν ως πολιοϋχον θεότητα την 
προσωποποιούσαν το δίκαιον τοΰ ισχυρότερου 
καΐ προτιμώταν των τέρψεων τοΰ Ολύμπου την 
σφαγην καΐ τοΰ πολέμου τά; φρικαλεότητας. 
Κατά την εικόνα Ϋ,ν Ηρόδοτος, Ηουκυδίόης καΐ 
Ηενοφών ϊχάραξαν, οΐ Θράκες περφρονοϋντες την 
γεωργίαν και μηδεμίον άλλην εντιμον ένασχό- 
λησιν ΰποληπτόμενοι ?; τό ζην δαπάναι; τοϋ ά- 
οδενες-έρου, ήσαν ώμοΙ καΐ οίμοχαρεΧς. Εκδοτοι 
εις ττ,ν οίνοποσίαν έχίμ^οιν καΐ τόν Διόνυσον, 
αλλ ή μέθη παρ' αύτοϊς έν γένει ην το προίί- 
μιον σκηνών τραγικών. 

Μεταζύ τών έπικηδείο^ν τούτων μνημείων, 
ων ο χ. ί.. εοωκεν ήμιν την είκονογραφιαν και 
τών επιτύμβιων αυτών, υπάρχουσι πλιϊστα με- 
γίστης σπουόαιότητος. Ταύτα δμως δεν ί<ανο- 
πο'.οΰσιν ήμα; κατά πάντα υπό τε την εποψιν 
της αντιγραφής καΐ ττ,ν τη; άκριοείας τού άν- 
τιγραφέω;. Απαραίτητο/ καθί^ατβι'ίνα λάβοίμεν 
ττ,ν είκονογραφίαν τών ίναγλύφων κ>1 τί) έκτύ- 
πωμα τών ίπιγραφών, πριν η έπιχειρήσωμεν την 
μελέτην αυτών. Ελπίζομεν λοιπό- δτι δ κ. -• 
θέλει εΰαρεστηθή νά άναλαβη ττ,ν έκπλτρωσιν 
της προς την Αρχαιολογίαν υπηρεσίας ταύτης. 



ΕπΙ τϊί προσδοκία ταύτΥ) περιορίζομαι εις ολί- 
γας μόνον λέζεις περί τών προσώπων, άτινα 
παριστασι δύο έκ τών ανάγλυφων τούτο>ν, τά 
υπ' αριθ. 24 καΐ 23. Τό πρώτον, ούτινος δ 
ρυθμό; τή; εργασίας έστΙν ελληνικός, παρίστη- 
σιν ημϊν τόν μικρόν Τελέσφορον ισταμενον όρ- 
θιον μεταζύ τού Ασ)ΐληπιού και τή; ΐγείας. 
Λαξεύων τάς τρεις ταύτας εικόνας δ γλύπτης 
συνεμορφώθη προ; την συνηθειαν. Ο Τελεσφό- 
ρος έστι, κατά τό σύνηθες, ίνδεδυμένος είοός 
τι μανδύου άνευ χειρίδων έπαφίνοντος ανοικτούς 
τους βραχίονας αύτοΰ καϊ μέχρι γονάτων κα- 
τερχομένου μίθ ού συγκρατείται ειόός τι κα- 
λύμματος (Βιΐΐ'ιΐίοΐΐοοαίπί), όπερ καλύπτει 
την κεφαλήν. Ητο δ θεός τών εις άνάρρωσιν ευ- 
ρισκομενων, και κατά τούτο ιοιως όιεκρινετο 
τού Ασκληπιού καΐ της Τγείας, ει και οί ασθε- 
νείς και του; τρεις έπεκαλούντο. Η προτομή 
τών δύο τούτων θεών ελλείπει δλω; σχεδόν, 
άλλ' αναγνωρίζεται δ Ασκληπιό; από της υπό 
δφεως περιελισσομίνης ράβδου αυτού καΐ άιιό 
τοΰ συρομένου μανδύου. Τό σχήμα τών γραμ- 
μάτων ώς καΐ τά δνόματα Μάςιμος, Φροντϊ• 
νος, Φλαβία κλ. δεικνύουσιν ότι τό μνημεΐον 
τούτο, ού τίνος η εργασία φαίνεται ούσα τών 
γονόροειδεστάτων, άνηκει εις την Ρωμαϊ*τ,ν 
έποχήν. 

Τό βΰτό δύνϊταί τις ειπείν και περί τοϋ υπ' 
αριθ. 23 επιταφίου μνημείου, διακρινομένου 
μάλιστα διά την άρχετυπίαν αυτού. 

Επτά μουσικοί προς τά κάτο) τοΰ ανάγλυφου 
εις γραμμήν τεταγμένοι ετοιμάζονται, ίνα έκ- 
τελέσωσιν έπι κυρτού δργάνου, παρεμφερούς 
προς βόμβυκα, συμφωνίαν, ?ι συνοδεύσωσι τό έ- 
λεγειακόν άσμα τών δύο γυναικών, βΐτινες φαί- 
νονται καθημε αι παρά τω φερέτρω, έφ ου κεί- 
ται εκτάδην πρόσωπον τι στέφανον έν τη χειρι 
κρατούν και παρά τώ δποίω υπάρχει επί τρί- 
ποδος η εις τά νεκρόδειπνα έν χρήσει τράπεζα. 
Εν τώ κέντρα) τοΰ τριγώνου, δπερ έττιστέφίΐ τό 
άνώτερον μέρος της μοναδικής ταύτης συνθέ- 
σεως, παοατηοεΐται πρόσωπον έν τω Εόιω μαν- 
δύα -περικεκαλυμμένον' καΐ άφ εκάς-η; πλευράς 
εϊκών, ή; ^ προτομή μόνη εστίν δρατή. Εκ τών 
διαφόρων ίπιτυμβίων επιγραφών άξιαι τή; υ- 
μετέρας προσοχή; έφάνησάν μοι α\ ακόλουθοι 
τέσσαρες (ίδέ αριθ. 2. 4. 6, και 36.). 

Τό άντίγραφον της υπ βριθ, 36 επιγραφή; 
άνεκοινώθη τω κ. Σκορδέλτ, υπό τοϋ κ. Α. 
ϋίπηοπί. Η επιγραφή αυτή έστι δίγλωσσος" 
καΐ τό μάλλον [ίλαφθέν κείμενον υπό τής σχι- 
σμάδος τού μαρμάρου έστΐν ακριβώς τό λατι- 



ΣΥΜΠλΗΡΩΣΙΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΑΝΕΚΔ. ΚΥΖΙΚΗΝΩΝ ΨΗΦΙΣΜΑΤΩΝ 171 



νιχ,δν, τί) δ' ελληνικών πολλώ ολιγωτέραν βλά 
βην υπέστη. Της Λατινικής ίπιγραφης αί κάλ- 
λιον διατηργιθεϊσαι λέξϊΐς είσι" ΡβΙΪΟΪδ ί?.ΑΐΙΓ. 
Μΐΐοίίΐηΐΐδ, δις έπαναλαμβανθ[χένγι, καΐ 1ΐΛ- 
Ιή ρίθηΙίίδίΠΊΟ. Εξηγώ το έλληνικόν κβίμενον 
ως επεται' « Αυρήλιος Μουκικνος Πρετωριανος 
— της πρώτης έκατονταρχίας τοϋ Πρετωρίου 
ανήγειρα τήν οτηλην τφ άδελφω μου Φηλικι 
Πρετωριανω ττίς αύτη; έκατονταρχίας. Εζη • 
οεν ετη τριάκοντα.» Η οικογένεια του Μου- 
κιανοΰ ην των περιφανέστατων της Ρώμης, και 
έστι πιθανόν, δτι οί προειρημένοι δύο αδελφοί 
ήσαν γόνοι τοΰ περίφημου Λικινίου Μουκιανοϋ, 
ίνος τών μάλιστα διακεκριμένων της εποχής 
ούτοϋ ανδρών. Τρις τώ δντι έγένετο ύπατος" 
το 52, 70 καΐ 75. Κατά τον θάνατον τοϋ 
Νέρωνος, συμβάντα τ6 68 μ. χ., έ Μουκιανός 
ητο διοί)^!^!^•»!; Έί! Συρίας και παρέσχε μάλιστα 
σπουδαιοτάτας υπηρεσίας τώ Οΰεσιτασιανω, δτε 
ούτος έλαβε τήν όπόφασιν ίν' άρπάση τον αΰ- 
τοκρατορίΧ'όν θρόνον. Λμα τη αναγορεύσει τού- 
του αΰτοΐ'ράτορος, δ Μουκιανος έπΙ κεφαλής 
λεγεωνών, ας ηγεν έκ τής Ανατολής, άνεχώ- 
ρηιε δια ι^ν Εΰρώπην, δπως έπέλθη κατά του 
Οί/'ίτελλίου, αλλά προ τής εις ίταλίαν άφίξεως 
αύτοΰ, ή (^'Ρ'ί "^^^ αϋτοκράτορος τούτου είχεν 
ηδ/ι καταβληθή υπό τοΰ Αντωνίου Πρώτου. 
Αλλ' οϋχ ήττον, άμα τή έν Ρώρ.•() άφίξει τοΰ 
Μουκιανοϋ, έ Αντώνιος ώφειλεν Ϊιλ παραδώοη 
τήν έξουσίαν εις τάς χείρας αύτοΰ. Τπερηφα 
νεύετο τοσούτον έπΙ ταΐς πρ6ς τον νέον αυτοκρά- 
τορα ίκδουλίΰσεσιν αύτοΰ, ώ7ε έσεμνύνετο, κα- 
τά Τάκιτον, ενώπιον τής Γερουσίας ίΐΐ ϊηαίΙΙΐ 
8ΐια βιίβ^β Ι»ιροΊαιη, άοηαίΛηηιμίΡ. V^>^- 

ραβίαηο Τά ρητορικά αύτοΰ πλεονεκτήματα ί- 
ζυψοΰνται 6πδ τοΰ Τακίτου, καΐ ήτο ό συγγρα- 
φεύς πλείστων ιστορικών έργων μεγίστης αξίας. 

ό ίατρος κ. Νικόλαος Λήμνιος, προς (4ν πολ- 
λά ηδη ώφειλεν ό ίύλλογ^ς διά τάς σπουδαίας 
αΰτοΰ συνεισφοράς υπέρ τής επιγραφικής τής 
Κυζίκου, οΐτινες υπήρξαν τί) άντικείμενον τής 
εκθέσεως, ^ν εσχον τήν τιμήν νά παρουσιάσω 
προς τήν όρχαιολογικήν έπιτροπήν, νέα προσε- 
κτήσατο δικαιώματα ίπΐ τής εϋγν(.)μοσύνης 
αύτοΰ διά τής προσφοράς πολλών έλληνκών ε- 
πιγραφών, ας χατά το τελευταϊον έτος ένέτυ- 
χεν έν τοις πέριξ τής πόλεως ταύτης. 

ό πρώτη, κατά τάς έν τη επιστολή αύτοΰ 
πληροφορίας, άντεγράφη έν τινι τουρκικώ χω- 
ρί(() πλησίον τής τοποθεσία; τής έν Μυσία Μι- 
λητοπόλεως υπό τής Α. Π. τοΰ αρχιεπισκόπου 
Κυζίκου. Εστί δε κεχαραγμένη έπι βάθρου προ- 



φανή φέροντος σημεία δτι έχρησίμευσεν ως βά- 
σις αγάλματος, τοϋ αγάλματος τοΰ θεοϋ, 8ν 
δ Κλαυδιανδς ίδρύσατο παρά τω βωμώ τοΰ Πο- 
σειδώνος. Προφανές υπάρχει δτι η λέξι; Ιερω- 
(ΐεΐ'ος ήμαρτηαένως έγράφη υπδ τοΰ άντιγρα- 
φέως και δτι δέον άντικαταστη^ήναι διά τής 
λέξϊΜς ϊιρονό^ος. Βρίθει δε σφαλμάτων δρθο- 
γραφιιιών, τοΰθ δπερ άλλως τε συνεχώς συμ- 
βαίνει έν ταϊς έπιγραφαϊς τής Κυζίκου καΐ Ι- 
δίως έν ταίς τής Ρωμαϊκής εποχής, ής τυγ- 
χάνει καΐ ή παροΰσα, ως τοϋτο δεικνύει καΐ 
τδ λατινικδν όνομα Κλαυδιανός. 

Η δευτέρα επιγραφή πεμφθείσα προς τδν χ, 
Λήμνίον έκ Τσορλοΰ καΐ προερχομένη προδή- 
λως έκ τής Περίνθου, ούκ εστί κατατακτέα έν 
τη σειρά τώ^ επιγραφών τή; Κυζίκου. 

ή υπ αριθ. 3. επιγραφή έν Πανόρμίο ευρε- 
θείσα ούδεμίαν άλλην σπουδαιότητα φέρει ?ι ως 
ενδειξις τής ευγνωμοσύνης τοΰ δούλου Αλέξαν- 
δρου προς τδν έαυτοϋ δεσπότην Κλόδιον, έν τ^ 
οικία τοΰ οποίου ε'χεν άνατραφή. 

Το απόσπασμα τής υπ αριθ. 4. επιγραφής 
ευρεθείσης καΐ αύτη; έν Πανόρμο), λιμένι τής 
Κυζίκου, ουδέν έχει το άξιοσημείωτον πλτ^ν τών 
λέξεων: ^ώσαι ι ω Ίίξίωτάτω Συηδζίω τ&Υ 
Σα,χχοψόξΐύν Αιμεη,τωιτ. Χ. Α. Οφείλομεν, έ- 
ρωτ^ ό κ. Λημνιος, νοήσαι διά τών λέζεοιν τού- 
των, τδ Συνέδριον τών αχθοφόρων τοΰ λιμένος, 
τό όποιον έργον είχε τδ ποοεξαιρείν τδ υποοε- 
δειγμένον πρόστιμον έν περιπτώσει βεοηλώσεως 
τοΰ τάφου τής Ματρώνης κα'ι τής αυτή; οικο- 
γενείας" \ μάλλον υποτιθεμένου δτι ή λέξις 
Σακκοφόρος έγράφη έξ αμάθειας τοΰ χαράιιτου 
διά δύο ^ αντί ίνδ; μόνου, δυνάμεθα θεωρήσαι 
του; ϊακοφόρους τούτους ώ; ανήκοντας εις στρα- 
τιωτικδν σώμα έπιτετραμμένον τήν τοΰ λιμένος 
Πανόρμου έπαγρύπνησιν και ών τδ όμοιόμορφον 
ένδυμα ήν Ό Σάκος ; Τδ έπ' έμοί οΰδένα αι- 
σθάνομαι δισταγμδν εί; τδ παραδεχθήναι τήν 
πρώτην τών δύο τούτων εξηγήσεων και άπορ- 
ρίψαι τήν δευτέραν, ώς καθόλου αύθαίρετον. 
Γνωρίζομεν δτι έν άπάσαις ταΐς ιλληνικαΐς α- 
ποικίαις οί διάφοροι τεχνϊται καΐ χειρώνακτες 
συνεσωαατοΰ'το εις συντεχνίας διακεκριμένος 
και δτι έκαστη τούτων είχε τας εαυτής οια- 
τάξεις έμπεπιστευμένας εις τήν δοίκησιν Συνε- 
δρίου. Εγώ αύτδς ελαβον άφορμήν ΐν' αναφέρω 
ενώπιον τοΰ Συλλόγου περί δύο επιγραφών, ών 
έν μεν τή μια ϊγίνεχο λόγος περί τοΰ Συνεδρίου 
τών Κνα^έω^, έν δε τη ετέρα περί τοΰ τώκ 
Βαφέων. Τδ έπίθετον ίΐξύζαιογ οποδιδόμενον 
εις τδ Συνέδηιον τοϋτο ουδέν παρουσιάζει το 



172 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΓΑΑΟΓΟΣ 



^κτακτον, άτί όν εις γενικην χρΫίσιν προκειμέ- 
νου ιτερί τοΰ τα^λείου τίις πόλεα;;, του ΐκ των 
εισπράξεων τοΰ προστίμου πλτιρουμένου. 

Η υπ αριθ. 5. επιγραφή, ητι; σώζεται επίσης 
εν Πανόρμω, έξεί)όθγι όιοτι έ^/ιμοιιεύθη κατ' 
άντίγραφον τοΰ κ. ΡιΙοΙίΙβΓ, εν τω Οοΐ'ρΠί 

Ιη>;08ΪρΙ. ίίΓΛβο. τοΰΒθθο1;1ι. ίδέ 3699. ένθα 
παρουσιάζει ολιγώτερα κενά τής τοΰ κ. Α. Τπί, 
το θυσίαν εί; τον Απόλλωνα καΐ τήν Αρτεμιν 
παριστών άνάγλυφον υπάρχει κατάλογος των 
δώδεκα λατρευτών, οιτινες προσήνεγκαν αΰτνιν. 
Αι δύο αύται θίότητες ήσαν φοβεραΐ εις τον 
λαόν, αποτέλεσμα τών εαυτών βελών ίκλαμ- 
βάνοντα τός έπιδημικάς νόσους και τους αί- 
φνηδίους θανάτους, και έτιμώντο ώς έ/ουσαι 
μόναι τ•/ιν δύναμιν τοΰ άνακουφίζειν του; ασθε- 
νείς καΐ άπαλλάσσειν αυτούς τών δεινών, δι' ών 
ή δικαία αυτών οργ/, ειχεν αυτούς καταθλίψεΓ 
Τα θερμά της Μυσίας καΐ Βιθυνίας ύδατα, τά 
τόσον πολυθρύλητα διά τάς ΰπ* αυτών γενο- 
μενας θαυμαστάς θεραπείας, μη δντα εις τά 
οαματα τοΰ λαοΰ ίι εκδηλώσεις της προς τό 
άνθρώπινον γένος εϋμενείας αυτών, άπ' αυτών 
κχΐ ώνομάσθησαν. Εντεύθεν τά τών Ποιμανηνών, 
ατινα ευρίσκονται νϋν εις Γκινένι, χωρίον εν τν) 
περιφέρεια της Κυζίκου κείμενον, έρερον τ{) ό- 
νομα Άρτιμισιαχά θιρμά, καΐ τά τοΰ Κουρι 
ίν Βιθυνία, II νϋιιι θιριιά. ΕπΙ της αυτής το- 
ποθεσίας, ίλίγον μακράν τής Αρτάκης, άνευ- 
ρέθη μέγας αριθμός πινακίόων άναθημιτικών 
μετ' ανάγλυφων, παριστωντων υπο βωμίιν, ό- 
πισθεν τοΰ οποίου φαίνβτχι το κολοσσαϊον ά- 
γαλμα Απόλλοινος τοΰ Μουσηγέτου, ενα ?ι 
πλείονας λατρευτός, κεκαλυμμένους την κεφα- 
λήν δι' υφάσματος, και όδηγοΰντας άμνάδα εις 
θυσίαν προωρισμένην. Ο κ. Λήμνιος παρουσίασεν 
έ ίδιος εις τον 2ΐύλλογον εν έ; αΰτών' έγώ δ' 
εσχον τήν τιμήν να ποιήσω τοΰτο άντικείμενον 
εκθέσεως, "^ν έκοινοποίησα τή Αρχαιολογική Ε- 
πιτροπή. Αγνοώ άν περιήλθεν εις το Γραφεϊον 
τοΰ Συλλόγου" άλλ όπως αν έχ») το πράγμα, 
επιτρέψατε μοι 'να προβάλω υμϊν το σχέδιον 
ενός τών ίν λόγω ανάγλυφων, όπερ μοΙ έφάνη 
έκ πάντων τό κάλλιον διατηρηθέν και έπιτυ- 
χέστερον έκτυπωθέν και ούτινος τό πρωτότυπον 
ευρίσκεται ήδη έν τω κατά τό Ρούμελι ϊσάρ Ρο- 
βερτείω Γυμνασίι^. Τό σχέδιον τοΰτο έςεπονή- 
θη μετά τοσαύτης καλαισθησίας μεθ όσης καΐ 
ακριβείας ΰφ ενός τών μαθ/,τών, τοΰ κ.ΑίΙαυ- 
Β011. Η υπό τό άνάγλυφον επιγραφή εκτός τών 
κυρ ων ονομάτων έστΙν ή αυτή προς όσας έξη 
τασα. ίδού αύτη: 



Μήόειθ€ χαΐ ^ιόάωρος οϊ ^δάμανζοζ Α• 
πό.Ι.Ι(ύ>Ί. Κρατΐανω Χα^ιστήριον. 

Προφανές έσην ότι έάν ένεργηθώσιν άνασκα- 
φαΐ ένθα τοσούτος αριθμός αναλόγων πινακίδων 
ευρέθησαν εις βάθος ολίγων ποδών ήθελον δόη- 
γήσει εις τήν άνεύρετιν κ>ϊ αΰτοΰ τοΰ ν^οΰ Α- 
πόλλωνος τοΰ Κρατεανοϋ. 

Η υπ' αριθ. 6 επιγραφή, ^ν ί κ. Λήμνιος έ- 
νέτυχεν έν τινι Αρμενικώ χωρία), άλλ ή; τίνος 
τρεις μόνον γραμμάς ήδυνήθη άντιγράψαι τάς 
δύο πρώτας καΐ τήν τελευταίαν, ήθελεν εχιι 
μείζονα άζίαν, έάν κατώρθου νά προμηθευθη 
τόν κατάλογον τών θεραπευτών τής Ισιόος κιΐ 
τοΰ Σαράπιδος, οίτινες υπηρετούν έν τώ ναώ 
τούτων τών θεοτήτων υπό Θεόφιλον τόν Θεο- 
δότου υίόν. Αναμένων τοϋτον θέλω υποβάλει 
ύμϊν τής αυτής χώρας άνάλογόν τίνα έπιγρα- 
φήν, περιέχουσαν δυιως πλήρη τόν κατάλογον 
τών Θεραπευτών, οΐτινες υπό τήν διεύθυνσιν 
άλλου τινός ίεροφάντου ίξετέλουν τά αυτών 
καθήκοντα ί•' τω αύτώ ναώ τώ εις τόν Σάρα - 
πιν και τήν ίσιν καθιερωμένα). Τών δεκατεσ- 
σάρων θεραπευτών τά όνόματτ, τά τών πατέ- 
ρων αυτών ώς και τό τοΰ εαυτών άρχηγοΰ εί- 
σίν άπαντα πράγματι Ελληνικά. Η περίπτωσις 
αυτή προστιθεμένη προς τό σχήμα τών γραμ- 
μάτων προάγει με Ινα θεωρώ τήν έπιγραφήν 
ταύτην προγενεστέραν τής Ρωμαϊκής εποχής. 
Αλλ' ή γνώσις, ί,ν παρέχουσιν ήαΐν αί δύο αύ- 
ται επιγραφαΐ περί τής έν Κυζίκω υπάρξεως 
τής λατρείας τών δύο πρωτίστων Αιγυπτια- 
κών θεοτήτων, δευτερευούσης ίστί σπουόαιότη- 
τος, ειμή καθοδηγεί ήμά; αΰτη εις τήν σπου- 
δήν τής θρησκευτικής διδασκαλίας ^ν οΐ τούτοιν 
λατρευταϊ εδίδασκον. Τά πρώτιστα καϊ άρμο- 
όιώτατα προς τό όιαφοίτίσαι υμάς έπΙ αντι- 
κειμένου τόσον σκοτεινού είσιν ή μαρτυρία τοΰ 
Ηροδότου, ή τοΰ Απουλείου, καϊ δ κατά τήν 
τελετήν τών μυστηρίων τής ισιδος ψαλλόμενος 
υπό τών θεραπευτών ύμνος, όστις ευρέθη ίν 
Κίαι τής Βιθυνίας καΐ μετεφέρθη υπό τοΰ ΟΠΟΙ- 
^Ι,ΊΙΪΙ ίίοπίίϊβΐ' εις τό Μουσεΐον τών Παρι- 
σίων. 

Η επιγραφή 9,ν δ Ηρόδοτος εΐόεν υπεράνω 
τής θύρας , 
υίοΰ της παρθένου, (Αετά τών άρεσκόντων τοις 
φιλόσοφοι; περί του φωτός, τϊι; πΥΐγτις τών 
πάντων. Ει; τον η, 8ν φαίνεται ποιησας (Λετά 
ττ)ν γένντ,σιν τοϋ τρίτου αύτοΟ υίοΰ (στίχ. 29), 
δηλ. τώ 40δ η 406, δέεται τοϋ Ιησοϋ υπέρ 
τής υγιείας τϊίς συζύγου κα.Ι τών τέκνων. Έν 
τοΤς λοιποί; έ; δ ποικιτή; δεν όΐΛολογεΐ τόσον 
τγιν χριστιανών πίστιν, διότι εις τον γ' υ(Ανον, 
τδν κα'ι μ,ακρότατον, 8ν έποί'Λσε [;,ικρον ριετά 
ττιν εις Κων^πολιν προς τον αυτοκράτορα Άρ- 
κάδιον χαλεπήν αΰτοΟ πρεσβείαν περΊ τά 400, 
ώ; εξάγεται έκ τών στίχ. 427 κα'ι 489, επι- 
καλείται την βοήθειαν τών βιώΐ', ικέτης δε 
προσήλθεν εις πάντας του; ναούς τών εθνικών 
(στίχ. 449). 

Οί υανοι τοΰ Συνεσίου άποπνέουσι σοβαράν 
καΐ ύψηλην ποίησιν εναντίον της κούφης καΐ 
άβράς, ην νέος ών ησκει [Αΐριού[Αενος τον Άλ- 
καΤον καϊ Ανακρέοντα (ως αυτός φηοιν έν τω 
ά υμνώ «Μετά Τη'ίαν άοιδάν, ριετά Λεσβίαν 
τε [Λολπάν . . . ), και της μεταγενεςέρας τών 
Βυζαντινών λεπτότητο;.. Ό Συνέσιο; πειράται 
άποδεΐξαι έν αύτοΐ; τίι τριαδικον τή; τών χρι- 
στιανών θεότητα; έκ της άναριίςεως της χρι- 
στιανικής διδασκαλίας [^.ετά τών άρεσκόντων 
τοΧς νεοπλατωνικοίς φιλοσόφοις, οίτινες έπρέ- 
οβευον θεόν, την πηγην και ρίζαν τών απάν- 
των, Αόγογ ?ι σίφ/α/', τον ες εκείνου γεννη- 
θέντα κτί^-ην τοϋ κόσ[χ.ου και κυβερνήτην, βον- 
.Ιηγ δε η ώόϊΐ'α την μεταξύ ρίζης και γόνου 
κειμένην (πρβλ. υμν. ά, 50. — β', 2δ. — γ'. 
210. — δ', 87. — (?) ς-', 1—). Έκ τούτων 
καταφαίνεται, δτι οι ύμνοι τοΰ Συνεσίου δεν 
ουμπεριεληφθησαν έν τοΐ; ασμασι τή; Εκκλη- 
σία;, διότι έφοβοϋντο μήπως οί Χριστιανοί έκ 
της ήδύτητο; τών μελών άπομακρυνθώσι τή; 
άληθοϋ; καΐ αδιάφθορου κατά Χρισιον διδα- 
σκαλία; και τραπώσι την εϊ; τάς πλάνας τών 
αιρέσεων άγουσαν. "Οτι όμως νίδοντο και ήρ- 
μόζοντο εϊ; τα; χορδάς τή; λύρα;, εξάγεται 
έκ τή; υπδ τοΰ ποιητοΰ αύτοΰ επικλήσεως αύ" 
η&Ί ιιι.Ιών λεγομένων (ά, 51. ζ' 9, 42. η, 
51), ώί^ών (ά, ΰ), ιιυ.ί.Ύηζ (δ', 40. έ, 50), νο- 
αων (ζ', 1)" πολλάκις δε μνημονεύει της φω- 
νής τών αοιδών (β'. 4. δ', 7. η, 3), τή; φόρ- 
μιγγο; καΐ τή; κιθάρα; (ά, 1, 13. η, 52). Καί 
τοι δέ οί λυρικοί ποιηταϊ άπο 'Ορατίου ηοη 
παρά τών αρχαιοτέρων λαμβάνοντε; έμνημό- 
νευον καΐ χορδών καϊ αυλών καΐ της φωνής 



τής άδούσης Μούση; έν τοΐ; ποιημασιν αυτών 
καί τοι προωρισμένοις δια την άνάγνωσιν οΰχΐ 
δε καί το άδειν, 5 Συνέσιος όμως έχρησατο τοις 
αϋτοϊς μέτροι;, οί; καΐ οί σύγχρονοι αύτοΰ 
ποιηταί" διότι ει; μεν τον ά και β' ΰμνον χρή- 
ται τω άνακρεοντείο) μέτρο) ίι διμέτρω ίωνικώ 

ώδε" 

ι « 1 ,. 

υυ--ιυυ-- η υυ-υΙ-υ"^, 

ει; τον ς- τριμέτρω ϊωνικω ώ;" 

χκ --|υυ-•1υν>-^ η υυ-υ|-ιι — 1^υ-υ ή υυ- -|υ<--ν>|-υ-'^, 

ει; τον έ τετραποδίαι; σπονδειακαΐ; καταλη- 
κτικαΐς ώ; 



εις δε τους λοιπούς άναπαιστικώ μονομέτρο). 

Τά δε λεγόμενα υπο Συνεσίου περί δωρικών 
ωδών (ά, 4), ετι δτι εντείνει την λύραν εις δώ- 
ριον μέλος (η, 1 ), δεν έννοοϋνται περί δωρική; 
αρμονία; και δωρικών μέτρων* διότι μόνου τοΰ 
έ ύμνου τά μέτρα εχουσι το σεμνον τή; οωρι- 
στί άρμ.ονία;, οί δε λοιποί άπέχουσιν αυτή; 
κατά τά ΰπο Αυγούστου Βοικχίου περί δωρίων 
ρυθμών εϊρημένα (Οο ηΐθΐΐ'ίβΐ'ηκίίΐΐί ρ. 280). 
Ό ποιητή; ηθέλησε μάλλον διά τοΰ ονόματος 
τούτου νά δήλωση το σεμν{)ν και υψηλον τών 
εννοιών τοΰ ποιήματος, όπερ αντίκειται εις τύ 
άκόλαστον και το έλαφρόν τών ερωτικών παι- 
γνίων τοΰ 'Ίωνο; Ανακρέοντος καΐ τών Αιο- 
λέων Αλκαίου και Σαπφοϋς. Πλην τούτου πα- 
ραμέλησα; τή; ιωνική; διαλέκτου, ή έχρήσαν- 
το οί ποιηταΙ τών άνακοεοντειων καΐ άλλοι 
καΐ δη και Γρηγόριο; έ Θεολόγος, έχρησατο τύ- 
ποι; δωρικοί; λέξεων, "να συνά6ωσι μάλλον αι 
οίδαίνουσαι δωρικαΐ λέξεις τη σεμνότητι τών 
εννοιών. Έπειδη έκ τής πατρίδος αύτοΰ Κυρή- 
νης, •?,ν τό πάλαι Δωριείς έκτισαν, ουδόλως 
φαίνεται, ότι έκινήθη δ ποιητής ει; την κατ 
έξαίρεσιν χρήσιν τή; δωρικής διαλέκτου. Του; 
δε τύπου; τή; κοινής, πολλού; εί; τύ κείμε- 
νον τών ίίμνϋίν είσφρήσαντα;, άμφιβάλλομεν νά 
μετακινήσωμεν η δι' ετέρων δωρικών άνευ τής 
βοηθεία; τών χειρογράφων νά άντικαταστη- 
σωμεν, μη είδότε; τι το άποδοτέον τη αμέ- 
λεια τών αντιγραφέων η αύτοΰ τοϋ ποιητοΰ, 
τί δε τέλο; τοΐ; ήττον διακεκριμένοι; δρίοι; 
τών διαλέκτων. 

Μετά τον Συνέσιον τάσσομεν Γρηγόριον τον 
Νιζιανζηνον έκ τή; πόλεω; έπικληθέντα, ής 
έγένετο Επίσκοπος, Θεολόγον δε έκ τή; σο- 
φία;, μεθ' ης υπερηγωνίσατο τής ορθοδόξου 
πίστεω; κατά τών αίρετιζόντων. Ό Γρηγόριο;, 
ώ; ανωτέρω ηδη εϊρηται, ει και τάσσεται μετά 
τύν Συνέσιον έχει όμω; τά πρωτεία καϊ τδ) 



176 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓίΚΟΣ ΣΥλΙΟΓΟί 



χρόνω και τώ πνεΰματι τη; ποιηυεως. "Ηκμα- 
σε περί τά [Λέια τϊίς ί>' εχ.ατονταεττ,ρίδος, πρΙν 
η οε ό Συνέσιος άρςηται τοϋ ποιεΐν του; εαυ- 
τού υ[Λνου;, δ Γρηγόρ'.ος έτελεύτγισε τώ 389. 
ΔιοαχθεΙς παρά τών γονέων τά τϊι; χριστιανι- 
Χϊΐς ϋρνισκεία;, γενό^Λ,ενο; οέ άκρος προασπι- 
στή; τη; ορίΙοί)ό;ου π'.στεο>;, φαίνεται ίν τοϊ; 
ποιτ,[;.ασιν αύτοΰ, ά γέρων ηδη έποίησε, χρι- 
στιανό; καΐ οϋχΐ φιλόσοφο;, τούτου δ' ένεκα 
[χεγιστον έχει παρά τοϊ; βυζαντινοΧ; συγγρα- 
φεΟσι και ^λελίοδοΐ; το κΟρος. Διότι περί [;.έν 
τοϋ Συνεσίου επικρατεί άκρα σιω-Υΐ, οΰ^έ Σουί- 

ϊ ' % >• ■ , \ α ^ ./ 

οας ο λεςικογραφο; κρίνει του; ύμνου;, ω; έ- 
κρινε του; λόγου; και τά; έπιστολά; αύτοΰ" 
τον Γρτ,γόριον όαω; πανταχού υψιστον θεολό- 
γον Οιαθρυλλοϋσι καϊ λααπρότατον πο.ηττ,ν 
άνακηρύττουσι και ει; [ΑίαΛσιν αύτοΰ άμιλλών- 
ται. Πρώτο; πάντων Κοσαά; 5 Ίεροσολυαίτη; 
ο άριστο; κανόνων καϊ τριωί^ίων ποιητή; θαυ- 
[χάζει τά θεία αύτοΰ ποιήματα, ει; ά συνέγρα- 
ψεν έκτενΐι υπομνήματα εκδοθέντα υπδ Ά. 
Μαίου έν ϊ^ρί(-ίΙ(•μίο Ηοιικιηο Τοιη. II. Ό 
Γρτ,γόριο; δμοι; έπισκεψάμ.ενο; τά; σχολά; τών 
ρητόρων και φιλοσόφων έν Άλεςανδρεία καΐ 
Αθήναι; καϊ έν τοϊ; γρααματικοϊ; έπιμελές•α- 
τα παιοευΟει; μεγάλην ποιεϊται σπουδήν περί 
τον κομψον λόγον και την ομαλότητα τη; τέ- 
χνη;. "Ηντλησεν όθεν και ούτος έκ τών ΐόεών 
τών αρχαίων φιλοσόφων, ώ; όείκνυσιν ό ει; 
Θεον έί;οχο; αύτοΰ ΰμνο;, ε!; 8ν όι' υψηλοΰ λό- 
γ'ου υμνών το Οεϊον, την άρ^ήν τών πάντων 
και το τέλο;, το τά πάντα συνέχον και υπε- 
ρέχον, έπιτυχώ; μιμεϊται του; λαμπρού; στί- 
χου; τοϋ Παρμενίδου και 'Ρ>μ.πεδοκλέου;. 

Έν ταϊ; έκκλησιαστιιιαϊ; άκολουθίαι; ώ; τά 
ποιήματα τοΰ Συνεσίου, ούτω καΐ τά τοϋ Γρη- 
γορίου ήσαν άχρηστα, ω; ακατάλληλα ει; το 
άόεβθαι' διότι, ώ; τά πολλά, είσΐ συντεθειμένα 
ούχΙ έκ στίβων μακρών λυρικών και ει; άσμα 
καταλλήλων, άλλ' έκ μικρών στίχων δακτυ- 
λικών έζαμέτρων % τροχαϊκών έπταμέτρων 
(καταληκτικών τριμέτρων). Διά τούτων ί Να- 
ζιανζηνο; ΐσκόπει, ινα άρη τά; ψυχά; τών αν- 
θρώπων άπο τών γεηρών καΐ τη; ακολασία; 
ει; την καθαριότητα τών -^θών και την αύς-η- 
ρότητα τοΰ χριστιανικού βίου. Ει; έςύμνησιν δ- 
μ.ο>; τών πράζεοιν τοϋ Χριοτοΰ και τών απο- 
στόλων, ά; έν εύσεβεία ηγον άείποτε οί Χρις•ι- 
ανοί καϊ ει; ών την τιμήν οί βυζαντινοί ποιη- 
ταΐ πάντε; σχεδόν κατεγίνοντο, οέν ίπεδόθη 
τόσον, ώ; όείκνυσιν δ μόνο; ύμνο; αύτοΰ εις 
Χριστον μετά την σι&)π7ΐν έν τώ Πάσχα, ώι' οΰ 



εκφράζει μετά μακράν σιωπήν την χαραν των 
Χριστιανών έπΙ τη άναστάσει τοΰ Κυρίου. Ού- 
τε τών μαρτύρων τά παθήματα τοσαύτην ΰ- 
λην κατάλληλον εΕ; ποίησιν καϊ άφθονον πα- 
ρέχοντα, ΐςύμνησε σίά τών στίχων αύτοΰ, ένώ 
ταϋτα τοσοϋτον επαινον έφερον εις του; συγ- 
χρόνου; λατίνου; ποιητά; Δάμασον και Πρου- 
όέντιον. 

Έν τη ανθολογία ολίγα τοΰ Γρηγορίου πα- 
ρελάβομεν, άτε δή μή πρί)ς το ψάλλεσθαι ώ- 
ρισαένα, αποκλεισθέντων πάντων τών έν ς-ί- 
χοις τοϋ έπικοΰ καϊ οιδακτικοϋ γένους. Ό ϊ- 
ζοχο; ϋ/οΌο ίί^ Χ^^ισνόκ καΐ το ήδιστον ποίη- 
μα ει; Γ?;*' Ιαυτο>'• \^•υχήν είνε πεποιημένα ίν 
στίχοι; μικροϊς άνακρεοντείοις. Έν αύτοΐς πε- 
ριλαμβάνεται και δ ΐ'ΐη'Οζ έσπερίί-ός (VII. 
σελ. 29) λίαν σπουδαίος ώς παρέχων τί) άρ- 
χαιότατον παράδειγμα της λεγομένης ρυ&μι.- 
«//(? και Γο^ί^^ί7^ ποιήσεω; τών Έλλήνο^ν' διότι 
το ιαμβικον μέτρον τη; ωί^ή; ταύτη; βασίζε- 
ται ούχι έπι τών μακρών και βραχειών συλ- 
λαβών, άλλ' Ιπϊ τοΰ ΓόίΌΐ'. Άλλα δεν περιώρι- 
σε την τέχνην αύτοΰ δ ποιητή; ει; τοσοϋτον 
στενά δρια, ώστε ένθα οί άρ^^αΐοι ποιηταΐ εί- 
θιζον νά θέτωσι μ,ακράν συλλαβήν, οϋτο; ί- 
φρόντισε νά θέση τετονισμένην συλλαβήν, άλλ' 
αρέσκεται ινα εϊ; στίχου; διμέτρου; καταλη- 
κτικού;, ενώ έπρεπε νά τονίση την δευτέραν, 
τετάρτην καΐ έκτην συ7>λαβήν, τονίζτ) δύο 
συλλαβά;. Άλλα καΐ ή άδεια αυτή συγχωρεί- 
ται άρκούντω;, διότι καΐ οί αρχαίοι ποιηταΐ 
και μουσικοί δεν υψουν την φωνήν επίσης και 
ει; τά; τρεϊ; ταύτα; χώρα;. Αϊ παρατελευ- 
ταϊαι ομο); συλλαβαΐ τών στίχων, 2, 17, 23, 
26, αιτινες έπρεπε νά ώσι μακραί, πιθανώς 
αβλεψία τών αντιγραφέων στεροΰνται τόνου. 

Κατά τους δμοίους νόμ.ους τών μέτρων τοϋ 
τελευταίου ποιήματος «Αόγος :τρόζ :ταρθένογ 
.πηριιν(τιχός''> αί περίοόοι είναι συνδεδεμέναι. 
Τι) ποίημα τοϋτο δμως και τοι άλλως ούχΙ το- 
σοϋτον έπίσημον διά το υψο; τών εννοιών, ου- 
δέ διά την γλαφυρότητα τοΰ λόγου, έχει θέσιν 
έν τη Ανθολογία, διότι τά μέτρα αύτοΰ ίρθώς 
ίννοούαενα και την δδον λεαίνουβιν εις έςήγη- 
σιν της δμοιοτάτης τέχνης τών βυζαντινών 
ποιητών, τά μάλιστα δέ διαφωτίζουσι τά υπο 
τών γραμματικών λεγόμενα περί της τέχνης 
τοϋ εξόχου μιμογράφου Σώφρονος τοΰ Σικε- 
λιώτου. Επειδή σχόλιόν τι, όπερ δ Βίλιος 
κρείττοσι και δή καΐ πληρεστέροις χειρογρά- 
φοις χρησάμενος έν τη έκδόσει τών συγγραμ" 
μάτων τοϋ Γρηγορίου προέταςεν «έν τούτω τω 



ϋΕΡί ΤΗΣ χριστιανικής ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΑΛ.ΗΝΩΝ 177 



λόγ(0 τον Συραχούσιον [Αΐ[ΑεΧται' ούτος γαρ (α6- 
νος ποίϊΐτών ρυθμ,οΐ; τε ΛαΙ κώλο'.ς έχρήοχτο 
ποιτ,τιχή; αναλογίας καταφρονησας», αναφέ- 
ρεται είς Σώφρονα τον Συρακούαιον, ως άπο- 
δέδεικται άρτι κατά την γνώ[ΑΥ)ν σοφών αν- 
δρών έκ της παραβολής των μαρτυριών τοΰ 
Σουίτα περί τών [λΙ(Αων τοϋ Σώφρονος (έγρα- 
ψε (λίμους ανδρείους χ.αΙ μίμους γυναικείους, 
είσΐ 5έ καταλογάδην) καΐ έκ τών κανόνων Ί- 
ωάννουτοΰ Δαμάσκηνου πεζώ λόγω (καταλογά- 
δην) πεποιημένων (πρβλ. Βοΐ-πΙίΛΙ'ίΙν Οπίπά- 
ΓΪδδ άβΓ §1". ί,ιΐΐίηϋΐνη• Π. 909). Άλλα 
τίσι μέτροις έν τω παραινετικω τούτω έχρη- 
σατο 5 Γρηγόριος; Εις έξηγησιν τούτου συμ- 
βάλλουσιν ή Ικδοσις τοΰ Βιλλίου καΐ ΒιενναΧον 
νειρόγραφον συμπληροΰντα άλληλα, ών το 
μεν νειρόγραφον αναφερόν την ρυθμικην ταύ- 
την ώδήν μεταζύ, τών πεζών συγγραμμάτων 
τοΰ Γρηγορίου διακρίνει τα κώλα του λόγου 
δια παρεμβαλλόμενων σημείων, ή δε ϊκδοσις 
τοϋ Βιλίου παραμελούσα τών κώλων χωρίζει 
δμως τους στίχους ?ι τάς περιόδους συμφω" 
νοΰσα είς τοϋτο μετά τ•ϋ υπομνηματογράφου 
Κοσμά, δς εν τοις προμνημονευΟεΧσιν υπομνη- 
μαοι μεταζύ τών έμμετρων τοϋ Γρηγορίου α- 
ναφέρει καί τινας στίχους τοΰ λόγου τούτου. 
Ένώ δέ ή έννοια τελευτφ σχεδόν μετά τό δεύ- 
τερον κώλον, καταφαίνεται ότι ό λόγος σύγ" 
κείται εκ στίχων ?ι περ'.όδων έκ δύο κώλων. 
Έπειδη δμως πολλαι τών περιόδων εκάστων 
βύγκεινται έκ δεκαπέντε εως δεκαοκτώ συλ- 
λαβών, δ Λαμβέκκιος έν τοις ύπομνήμασι α6 
ΒίϋΙίοΙίιοϋα 0;ΐϋ8Ηΐ•ία ΠΙ, 181 υπέλαβε ς-ί- 
χους τετραμέτρους. οίς ίχρησατο ολίγον προ 
τοϋ Γρηγορίου δ Μεθόδιος επίσκοπος εν τω 
ποιηματι αύτοΰ τω έπιγραφομένω Πα^θενίω, 
ως κατωτέρω δείζομεν. Άλλα πλην τούτου 
το πλείστον τών στίχων τούτων αντίκειται εϊς 
τοϋτο, επειδή συγκείμενοι έως έκ δεκαεπτά 
συλλαβών είναι βραχύτεροι τών τετραμέτρων 
χαΐ καταληκτικών καΐ άκαταληκτων. Αί λέ- 
ζεις λοιπόν τοΰ ποιήματος τούτου ούδαμοΰ 
δύνανται νά έκληφθώσι κατά τους νόμους τοΰ 
μετρικοΰ στίχου, τούτου δ' ένεκα ανάγκη νά 
θεωρήσο)μεν ότι τά μέτρα ταϋτα, έάν έχωσι 
τοιαΰτα, είναι συντεθειμένα κατά τόν τόνον, 
καΐ ούχΙ κατά τον χρόνον τών συλλαβών. Η- 
δη έάν έπιχειρησωμεν νά δρίσωμεν διά τών τό- 
νων τδν ρυθμόν εκάστων κώλων καΐ στίχων, 
βλέπομεν ότι δεν έχουσιν όλοι οί στίχοι τά 
αυτά μέτρα, άλλ' άλλα μεν κώλα είναι ιαμ- 
βικά, άλλα δακτυλικά, άλλα και πολλώ πλείο- 



να είναι λογαοιδκά, ώς δείκνυται έκ τών ε- 
ξής ολίγων παραδειγμάτων. 



στίχ. 41. έρως όλος προς θεον | γνησίως τεταμένος 
» 62 μή που πλήξης η πληγί^ς έκμώμου τοΰ Βελίου. 

υ-υ-υ-υ|υ-υ-υ-υ 
στίχ. 48. Ιούδας ην προδότης | ο! δ' ϊνδεκα λαμ- 

[πτηρες 
» 70 Οΰ πάντες άνδρες τήν σήν | απλότητα χω- 

[ροΰσι 
-υυ-υυ~|υ -υ-υ-υ 
στίχ. 3 'ίνα λαμπρά τφ λαμπρψ συζήστ^ς τόν αΙωνα 
" 22. ταύτην και τότε καιροΤς | έτίμων τοΤς ϊΰ- 

[θέτοις. 
» 64. μή παρειά παρειαΤς | διδότω παρρησίαν 
- υυ-υυ-υΙ-υ-υνι-υ 
στίχ. 88. ΠαΟλον πεινωντα τόν μέγαν | και ριγοϋν- 
[τα προθύμως 
-υυ— υυ-υρυκ-υυ-υ 
στίχ. 54. μίλλον αΐδοΰμαι μαργάρων | καΐ της Ση- 
[ρων εϋκοσμιας 

-υυ-υ-υΐυ-υ-υ-υ 
στ!•/. 20 γάμος συγγνώμη πάθους | άγνεΐα δέ λαμ- 

[πρότης 
στί/. 61. όψιν δ' αρρένων ιρεί3γε, ] εΐ θέμις καΐ 

(σωφρόνων 
» 72. και πονηρών επάνω | παγίδων διαβαίνεις, 
-υ-υυ-υΐυ—υ-υ" υ 
στίγ. 17. 'ίν έκ πάλης καΐ νίκης Ι τό στέφος άπο- 

[λάβτι; 
» 69. τι μοι σάρκα φυγοΰσα | προς σάρκας έπι- 

[στρέφεις; 

-υ— υ- 0-,-υ-υυ-υ 

στίχ. 35. μήτε λίαν σε σαρκός | έκφοβείτω ή φύσις 

. 87. Οΐδας βέκλαν έκ πυρός | καΐ θηρίων φυγοΟσαν 

υ— υ-υυ-υ|-υυ"υ-υ 

στίχ. 9. Ο'ί πρώτοι φέρουσ' άκΤΤνα | της καθβράς 



στίχ. 90 δς έν έρήμψ τρέφειν | οΐδε και μυριάδας. 

Και δτω ταϋτα μηδαμινά, εΰφυά, περιεζητη- 
μένα και δη καΐ απίθανα φαίνονται, οί'τος ά- 
ναγνώτω πρώτον έν τη Ανθολογία ?ι άκουσα- 
τω τά ύστερον λεχθησόμενα περί τών βυζαν- 
τινών μελίοδών μιμουμένο^ν δμοιότατα επι τη 
βάσει τοϋ τόνου τά ποικιλώτατα και πολυ- 
σχημάτιστα είδη τών αρχαίων μέτρων" διότι 
ό,τι έν τω λόγο) τούτω τοΰ Γρηγορίου μάλλον 
έμαντεύσαμεν ίι άπεδείξαμεν, τοΰτ' αυτό βε- 
βαιοΰται πληρέστατα έν τοις άσμασι τών Βυ- 
ζαντινών και έν τοΧς εϊδεσι τών ρυθμών είς 
πλείστας στροφάς επανερχομένων και έν τοις 
διασωθεϊσι μέλεσι. Δικαίως άρα εϊπομεν, ότι 
δ Γρηγόριος έν τοΤς δυσι τελευταίοις υμνοις της 
ημετέρας Ανθολογίας (ΥΠ, λΊΠ) εΤναι τρό- 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



313 



178 



Ο ΕΝ Κ/ΙΙ. ΕΑΑΗΝ. ΦίΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



πον τινά ό σημαιοφόρος των Βυζαντινών ποιη- 
τών, "ίνα οέ έπανέλΟωμεν δθεν ώρμηθγιμεν, Σώ- 
φρων δ μιμογράφος, ως καΐ δ επίσκοπος της 
Ναζιανζού, δέν συνέταξε τον λόγον δι' ώρισ- 
μένου Λυκλου μέτρων, άλλα τα όιάφορα κώλα, 
ά ό σχολιαστής καλεί ρυθμούς, ώς συγκείμε- 
να τά πλείστα εκ μικτών ποοών, ούτως άνέ- 
μιζεν, ώστε οί μίμοι αύτοϋ έφαίνοντο συγγε- 
γραμμένοι μάλλον ί)ιά λόγου λελυμένου, η εμ- 
μέτρου. 

Τρίτην Οέσιν μετά τον Γρηγόριον εν τή Αν- 
θολογία κατέχει ό 'Ι'α.ί^ός τώκ Ναασσηνώ^, 
8ν διέσωσεν δ Ώριγένης ίν Βιβλ. ο . κεφ. α'. 
τών φιλοσοφουμένων. Ό ψαλμός ούτος είναι 
ομοιότατος τώ τρίτω και τετάρτω υμνώ τοΰ 
Συνεσίου, ώστε όυνάμεθα νά ΰποπτεύσωμεν, 
δτι δ επίσκοπος τής Αφρικής έχρησατο παρα- 
δείγματι τοις ψαλμοΐς τών Καασσηνών καΐ 
Γνωστικών' έπειόη καΐ δ ποιητής τοΰ ψαλμού 
τών Ναασσηνών επίσης προείλετο μάλλον ν'άση 
την κοσμογονίχν κεκοσμημένην οιά τών ίοεών 
τών φιλοσόφων, η την απλότητα της χρι^ια- 
νικής διδασκαλίας. Άλλα τί και τίνι δμοίω 
μέτρω έχρήσατο; φαίνεται, οτι παρεύέζατο ά- 
ναπαιστικούς στίχους καΐ λογαοιδικοός, οίς 
έχρήσατο και Συνέσιος έν δμνοις \ II, \ίΙΙ, 
IX, άλλα διαφόρως άλλους άλλων μακροτέ- 
ρους, ώδε' 

υυ-υυ-Ι — υυ-υυ~υ- 
τό οέ οεύτερον -ηνίτοϋ πρωτοτόκου τό '/υΟέν -/άο; 

υυ-υυ-υυ-υιί-«- 

ποτέ μέν βατ'.λϊίαν έχουσα βλέπει τό οώ;. 
υ«-υυ-υυ-υ- 
λαβύρινΟον είστιλθε πλανωμένη. 

Πλην τοΰ ψαλμοΰ τούτου δ Ωριγένης ανα- 
φέρει αυτόθι, δτι υπήρξαν καΐ πολλοί άλλοι 
ύμνοι τών Γνωστικών (ΰμνοι δε εις Άοάμαν 
γεγόνασι πολλοί και ποικίλοι), έπειόή οέ οΐ 
χριστιανοί ΐφοβοΰντο μή αί πλάναι αυτών 
τώ γλυκεϊ μέλιτι τών Μουσών μεμιγμέναι λά- 
θωσιν εϊσβαλοΰσαι εις τάς ψυχάς τών άνθρώ 
πων, δεν έποίουν άσματα, ^ίρκοΰντο δε μόνον 
εϊς τους ψαλμούς καΐ (ίιδάς μόνας της αγίας 
Γραφής. Και έκ τοΰ χειρογράφου εις τον Να- 
ζωραΐον η Άδάμαν έδημοσιεύΟησαν ΐκτώ τών 
Γνωστικών άσματα συριστι γεγραμμένα. Πλην 
τούτων εξ στροφαΐ τοΰ ΰμνου τών 'Οφιτών, 
ας δ Ωριγένης διέσωσεν £ν τώ ^ίιβλίω κατά 
Κέλσου VI, 31, άποδείκνυνται έκ της συρια- 
κής εις την έλληνικήν μετενηνεγμέναι, διότι 
έν ταΐς ελληνικαΐς λέξεσιν ουδέν θέναρ η Ίχνος 



δυνάμεθα νά άνεύρωμεν. Τούτου ένεκα άπεκλεί- 
σαμεν αΰτάς τής Ανθολογίας τών Ελλήνων 
Χριστιανών και μάλιστα διά το ού μόνον σκο- 
τεινών και ασαφές τών εννοιών, άλλα καΐ διά 
το άκομψον αυτών καΐ τερατώδες. 

Εις έτερον είδος ποιημάτο)ν ανάγεται τί» 
Παξθίνιογ, δπερ Μεθόδιος δ μάρτυς υπέρ Χρι- 
στού θανών τω 312 παρενέβαλεν εις τον πΐξΐ 
συ^ιποσίον, η πιρί άγηίας όιά.Ιογο>'. Έν τώ 
συγγράμματι τούτω, δπερ δ χρις-ιανος Επίσκο- 
πος έπωνόμασε συμπόσιον κατά μίμησιν τοΰ 
λαμπρού διαλόγου τοΰ φιλοσόφου Πλάτωνος, 
παρεισάγονται όέκα παρθένοι μετά γηθόσυνον 
και μέτριον συμπόσιον περί τής άγνείας τών 
παρθένων διαλεγόμεναι και τελευταΐον άπο- 
φαινόμεναι πασαι, ίνα τοΰ θείου πνεύματος ΐ- 
πιπνοία άφοσιώσωσι τον βίον αυτών Χριστώ, 
οίονει τω κρατίστω τών νυμφίων. Ή Θέκλα 
λοιπόν παρθένος εϋγλωττοτέρα τών άλλων τυγ- 
χάνουσα ηρξατο άδειν, αί δε λοιπαι οεζιόθεν 
και άριστεοόθεν ίστάμεναι μεθ' έκάστην ς•ρο- 
φήν ύπάόουσαι τερπνόν έφύμνιον αποκρίνονται 
η ϋ.ταχούουσιτ. Επειδή δέ οιηρημέναι ούτως ά- 
δουσιν, άρχαιοτάτω έθει άκολουθοΰσιν άσματι 
άνταποκριτικώ, έν χρήσει δντι καΐ έν Αΐγύπτω 
παρά τοις Θεραπευταϊς, ώς λέγει Φίλων έν τώ 
περί βίου θεωρητικού ρ. 901, έκδ. Παρισίων 
1(5 40 «Καΐ. έπειτα δ άναστάς υμνον άδει πε- 
ποιημένον εις τον θεόν ίι καινον αυτός πεποιη- 
κώς η άρ^αΧόν τίνα τών πάλαι ποιητών' μετρ* 
γάρ καϊ μέλη καταλελοίπασι ποιηταΐ έπων, 
τριμέτρων, προσοδίων, ύμνων, παρασπονδείων, 
παραβωμίων, στάσιμων, χορικών στροφαΈς πο- 
λυστρόφοις ευ 6ιαμεμετρημένο)ν" μεθ' ου καΐ οΐ 
άλλοι κατά τάξεις έν κόσμω προσήκοντι, πάν- 
των κατά πολλήν ήσυχίαν άκροωμένων, πλην 
δπότε τά οκοοτελεύτια καΐ έφύμνια άδειν δέον' 
τότε γάρ έξηχούσι πάντες τε καΐ πασαι». Ά- 
φοΰ δμως την υποπτον πίστιν τού Φίλωνος 
κατεκρίναμεν, οΐ τά μάλιστα αξιόπιστοι Α- 
θανάσιος (γΙο ία^α 24,265, Α), δ Χρυσόστο- 
μος (έκθεσις εις ψαλμόν μά, τόμ. V ρ. 131 Β), 
δ Θεοδώρητος (έκκλ. Ιστορ. Π 13' δρα καΐ 
Βηΐιΐ «(ΙοΓ ΚίΓοΙιοη^οβαηίϊ ΐη γΙθγ ^ηβ- 
οΐιϊί^οΐιοη ΚΪΓοΙιβΙ^ϊδ ζην ΖοίΙ ιΙρβ ΟΗγυ- 
8θ5;{οηηο«» έν τη ΖθίΙίοΗΓΪΓΐ ί'ίΪΓ ΙιϊδΙο- 
ηβοΙίΘ Τΐΐοοί. ΧΥΠΙ, 190, 198) καλοΰσιν 
ύ.ΎΛχοή»•, ώς καΐ δ Μεθόδιος, στίχον υπό πάν- 
των τών συνερχομένων χρίΓ-ιανών άπαγγελλό- 
μενον κατ' αντίθεσιν προς τον ψαλμόν, 8ν μό- 
νος είς ψάλτης έψαλλε. ν 

Τό ποίημα τούτο τοΰ Μεθοδίου έπεγράψα- 



ΠΕΡΙ ΤΗΣ χριστιανικής ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΑλΗΝΩΝ 



179 



(λεν Παςθέι^ίον, έπειδη -/ίδετο ύπδ παρθένων 
και ό ποιηττις αύτοΰ φαίνεται (Αΐ[Α7ΐθεις έν τώ 
τ;οι•ή[Αατι τούτφ τα κοινότατα παρθένια τοϋ 
Άλκ[Αάνο; καΐ Πινδάρου, ώς ίκανώς βεβαιοΰται, 
οτι ό Μεθόοιος συνείθιζε νά [Λΐ[χ.ήται ίν τοις 
εργοις αύτοΟ τά λα(/.πρά υποδείγματα των άο- 
χαίων συγγραφέων. Ουδέν ήττον το παρθένιον 
τοϋτο τοϋ Μεθοδίου δύναται νά παραβλϊίθη 
προς τά γαμήλια άσματα τοϋ Θεόκριτου κα'ι 
Κατούλλου, δι' ών χοροί μικροί παίδων και παρ- 
θένων προέπεμπον τους συζύγους οϊκαδε. Ώς 
δε Ό Τωμαΐος ποιητής ποιεΧ τάς παρθένους α- 
κολουθούσας τΫι νεονύμφω, κρηδέμνοί κεκαλυμ- 
μένας καϊ οαδας ταΐς χερσίν άνατινασσούσας 
καΐ υπαδούσας το γνωστόν εκείνο 

Ηί'πιβη υ Ηγπιοηαοο, ΙΙνπιοη ηιΐϋδ ο Η^ηιβηαοο, 

ούτω καΐ αί χρι^ιαναί παρθένοι έν ίσθητι λευκτ 
και ίλαρω προσώπΐ;) προς τόν Χριστον άτενί- 
ζουσαι άναπηδώσαι επίσης αδουσιν' 

Άγνεύω σοι κα'ι λαμπάδα; φαεσιρόρους κρατοϋσα, 
νυμφίε, ϋπαντάων σοι. 

Τό ποίημα δμως τοϋτο τοϋ Μεθοδίου σύγ- 
κειται έζ εικοοιτεσσάρων στροφών οΰτω προ- 
βαινουσών, ώστε τά αρκτικά γράμματα αυτών 
οποτελοϋσιν άχ^οστιχίδα καΓ* ά.Ιψάβιμαγ, 
το δέ σύστημα τοϋτο είναι εϋχρηστότατον ού 
μόνον έν τοις τών βυζαντινών ποιήμασιν, αλλά 
και έν τώ Εαμβικώ ποιηματι Γρηγορίου τοϋ 
θεολόγου (ρ. 186 0(1. Οοΐοη. 1690)• ουδε- 
μία δε υπάρχει αμφιβολία, ότι οί χριστιανοί 
ποιηταΐ έν τούτω έμιμήθησαν το παράδειγμα 
τών νεωτέρων ύμνων της παλαιάς Διαθήκης 

(πρβλ. Ε\νίΐ1ίΙ Όϊθ ροβίίϊίοΐιοη Βαοΐιοι- άοβ 

ίίΐϊοη Το?;1.ΐΙΙΏ(ΊΐΙό8 Ι, 140). Έκαστη δμως 
στροφή σύγκειται έκ τεσσάρων στίχων και μι- 
κράς κατακλεϊδος, το δέ μέτρον αυτών έφάνη 
τώ μεν καρδινάλει ΡίΙΐ'α σκοτεινδν (ΗγΐΙΙΙΙΟ 

£;Γαρ1ιΐβ ΐίΐχΌΓίαο ρ. 40, υη ηιβΐΐ'6 οαοΐιβ, 
(|ΐή όοΐΐίίρρθ ά ηοΐΐ'θ οαΓίοδΐΙέ), είναι 

δμως βεβαίως ίαμβικόν, μόνον δ Μεθόδιος έςέ- 
φυγέ που τον τύπον τών αρχαίων ποιητών ού 
μόνον ουδέποτε άναλύων την μακράν συλλα- 
βήν εις δύο βραχείας, αλλά καΐ ενίοτε απονέ- 
μων εις βραχείας συλλαβάς την δύναμιν τών 
μακρών και εις μακράς την τών βραχειών. Ού- 
τω ηαρημέληοε την θέσιν τών γραμμάτων έν 
τί) συν παιδ'ι (ιτιχ. 141), της λέξεως μέλπου- 
σαι (ττίχ- 60), την τελευταίαν συλλαβήν παρά 
την χρησιν τών αρχαίων ποιητών διέφθειρε, 



τών λέξεων έλαθόμην (στιχ. 25, 26), α'γάπη 
(στιχ, 23), σοφία (στιχ. 34), γοερώς (στιχ. 
44) φλεγόμενη (^ιχ. 69), προ'δρομος α'νόμως 
(ς-ιχ. 98), θεόνυμφε (στιχ. 115), θάνατος (7ΐχ. 
112), α'φοβος (βτίχ. 130), τά; βραχείας συλ- 
λαοάς έξέτεινεν εις μακράς" ή άδεια αυτή μας 
εκπλήττει τοσούτο) μάλλον, οσω οΰτε διά της 
δυνάμεως τοϋ τόνου παρά το έθος μηκύνονται. 
Πλην τούτου οΰτε οί στίχοι πάντες, ούτε αί 
κατακλείδες αυτών εχουσι το αϋτδ μέγεθος, 
τούτου δέ ένεκεν όμοιάζουσι την άνωμαλίαν 
τών στίχων τοϋ ογδόου ύμνου τοϋ Γρηγορίου" 
διότι μολονότι σχεδόν ς"ίχοι τετράμετροι ιαμ- 
βικοί άκατάληκτοι έκ δεκατεσσάρων συλλα- 
βών, επίσης μακροί στίχοι οκαταλήκτου τε- 
τραποδίας έξ οκτώ συλλαβών πληροϋσι το μέ- 
τρον, άλλ' δμως πλείστοι στίχοι είναι το μεν 
μακρύτεροι κατά μίαν ?; δύο συλλαβάς, το δε 
βραχύτεροι, ώστε άπέσχομεν διορθώσαι άπά- 
σας τάς διαφοράς και δι' εικασιών. ΤελευταΧον 
ούτε ή τομή, δι' ής οί μακροί στίχοι διαιροϋν- 
ται εΕς δύο ήμιβτίχια η κώλα, γίνεται εις την 
αυτήν θέσιν πανταχοϋ' διότι ότέ μεν ποιεί αυ- 
τήν μετά την όγδόην ότέ δέ μετά την έννάτην 
και τοσοϋτον αυθαιρέτως, ώστε ουδεμία όμοιό- 
της τών ς-ροφών προσγίνεται. Επειδή δέ ή τομή 
δεν βοηθείται πολύ ίκ τής διακοπής της έν- 
νοιας, ανωφελές έθεωρήσαμεν νά διακόψωμεν 
τους στίχου; δι' έρθών γραμμών, ώς γίνεται 
άλλαχοϋ. 

Μετά το Παρθένιον τοϋ Μεθοδίου τάσσεται 
ϋανοι: Κλήμεντος τοϋ Άλεξανδρέω; (190 μ. 
χ), ει και τίνες δέν άποδίδουσιν αύτδν εϊς τδν 
διδάσκαλον τοϋτον της εκκλησίας. Έν άβε- 
βαίοις δμως προτιμητέα ή αμφιβολία η το ά- 
δέσποτον' διότι άναμφίβολον είναι, δτι ο ύμνος 
δέν άπετέλει μέρος όλοκληρωτικδν τοϋ βιβλίου 
τοϋ Κλήμεντος, έπιγραφομένου Παιΰαγωγόζ, 
εις ού το περιθώριον άναγινώσκεται, εις το τέ- 
λος δμως τοϋ βιβλίου προσαρτάται ώ; άλλος 
επίλογος! Έκ τούτου ίξεστιν άμφιβάλλειν, ει 
δ ύμνος ούτος, το πρώτον ιδία υπδ τοϋ Κλήμεν- 
το; εκδοθείς, ύ^ερον προσηρτήθη εις τδν Παιδα- 
γο^γόν, ή ίίπό τίνος νεωτέρου ποιηθείς άπεδόθη 
τω Κλήμεντι. "Οπως και αν εχη, δ ύμνος α- 
νήκει δμοίω; εϊς τά αρχαιότατα καΐ λαμπρό- 
τατα μνημεία της χρις-ιανικης ποιήσεως. Μετά 
πολλά και ποικίλα, ατινα έρρέθησαν καΐ παρ 
άλλων καΐ μάλιστα υπδ Α. ΤΙΐίβΓίβΙάβΓ, ί- 
κανά γράψαντο; περί τών ψαλμών και ύμνων 
τών χριστιανών, θεωροϋμεν τά μεν πρώτα 
[τέσσαρα κώλα διμέτρου; ιαμβικούς στίχους 



180 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ-λΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣϊΑΑΟΓΟΣ 



κατά τόνον οΰτως, (ει καΐ ό Οθ1)θΙ εν Λογίίο 
Έρ(λη 1,494 ούκ ίρθώ; άπο»όπτει τάς τελευ- 
ταίας λέςεις). 



βτομίον ττώλων αδαών, 
τιτερϋν ορνίθων απλανών, 
ο'ιίας ντιπίων άτρεκή;, 
ποιμήν άρνών βασιλικών. 

Μετά του; στίχους τούτους [Αετακινί,θέντων 
των έν τοις χειρογράφοις ακολούθων τεισάρων 
μετά τον εΐκος•6ν πρώτον στίχον, δ ΰανος άρ- 
χεται άπο τοΰ Βασιλεΰ άγιων, λόγε πανδα • 
[Αάτωρ. 

Εν τέλει των άσ[Αάτων τοΰ πρώτου (λέρους 
της Ανθολογίας τάσσονται οι ίγοοι άόέσ.^ι,- 
τοι' έπειδη δε λέγονται δντες εκκλησιαστικοί, 
πρέπει νά θεωρησω|Αεν αυτούς ως αρχαιότερους 
καΐ νά άναλάβωαεν έζ αυτών τήν μινήαην τών 
ιερών άσριάτων τής εκκλησίας. Και πρώτον 
μ,έν ό Παύλος (Έφ. Ε'. 18) λέγεΓ «ΚαΙ |χή με- 
θύσκεοθε οίνω, έν ω έστιν ασωτία, αλλά πλη- 
ρούσθε έν πνεύματι λαλούντες εαυτοίς ψαλ[Λθΐς 
και υ[Ανοις και ώόαΐς πνευματικαϊς, άδοντεςκαΐ 
ψάλλοντες έν ττι καρδία υμών τω Κυρίω.» και 
άλλαχοΰ' «έν πάση σοφία διδάσκοντες καΐ νου- 
θετοϋντες εαυτούς ψαλμοϊς καΐ ώδαϊ; πνευ- 
ιιατικαΐς έν χάριτι αΟοντες έν ταΐς καρδίαις 
6[χ.ών τω Θεώ» (Κορ. Γ'. 10). Έκ τούτου έπε- 
ται, οτι οί χριστιανοί αρχαιότατα ηδη ύμνουν 
τον θεον ψαλμοΐς καΐ ύμνοις και ώδαϊς πνευ- 
ματικαϊς' τίνας όμως οιόάς ένόει καϊ τίνα δια- 
φοράν μεταζυ των τριών ειοων των ασμάτων 
ποιεί περί τούτου έπΙ πολύ ηρισαν οί σοφοί* 
διότι έάν άποβλέψωμεν εις τάς λέζεις αύτάς 
ουδέν κωλύει νά νομίσωμεν, ότι τότε ύπτ,ρχον 
νέα άσματα 6πο χριστιανών ποιητών ποιηθέν- 
τα και καθ' έκάστην άδόμενα. Είδε και ώ^Iά^ 
π>ευματίχάς τά χριστιανικά άσματα εϊπωμεν, 
ψαλμούς δε, η ψαλμούς και ύμνους τους αρ- 
χαιότερους τοΰ Δαυίδ, ούκ αν άμάρτοιμεν' θαυ- 
μαστον δε είναι, ότι οΰοέν τών ιερών εκείνων 
ασμάτων διά τής αρχαιότητος αυτών οίονε'ι 
έξαγιασθέντων παρά τοις μεταγενέστεροι; έ- 
σώθη. Μη τι άρά γε οί χριστιανοί τηρησαντες 
εύλαβώς την μνήμην τών αποστολικών πρά- 
ξεων παρημέλησαν δη η έπελάθοντο τών αρ- 
χαιότατα άδομένοιν ασμάτων τών εΰχερέστε- 
ρον τη μνήμη τών ανθρώπων έγκολαπτομένο^ν 
διά τΙ,ν γλυκύτητα τοΰ μέλους; Έπειδη λοιπόν 
ουδέν τών τοιούτων ασμάτων κατηλθεν, ουδέ 
άκέραιον διεδόθη, φαίνεται, οτι καϊ τά τρία 



ονόματα ώδαι πνευματικαι, ψαλμοί καΐ υμνοί 
αναφέρονται εϊς τά ιερά άσματα, άτινα οί χρι- 
στιανοί παρέλαβον έκ τής Συναγωγής τών Ιου- 
δαίων μετά τών μελών τής μουσικής. Νομίζο- 
μεν δε, ότι και οί ψαλμοί τοΰ Δχυϊί) ώνομά- 
σθησαν χ^•α.1μοΙ χαΐ ύμνοι, έπειδη καΐ έψάλλον- 
το και περιεΐχον ύμνου; ει; τον Θεόν, τά λοι- 
πά όμω; άσματα τη; Παλαιάς Διαθήκη;, ως οί 
ύμνοι τοΰ Μωϋσέως, τής "Άννης και τών τριών 
παίδων ονομάζονται παρά τοΤς μεταγενες-έροις 
επίσης ώδαΐ (ΟΙΐΙ'ΐδΙ Βϋίίΐ'α^β ΖΙΙΓ Ιί^ίΐχΐΐ- 

Γιοΐιοη ϋΙΙΐΊΜΐιΐΓ άοΓ ΒϊζίΐπίϊηθΓ 3. 11), 

υπό δε τοΰ αποστόλου Παύλου και ωδαΐ 
πνευματικαι προς διάκρισιν τών φ•.ληδόνων λη- 
ρων τών σκόλιων τών Έλλήνων' τοϋτο άπο- 
δείκνυσι τά μάλιστα καί χριστιανικόν ψαλτη- 
ριον άρχαιότατον διατηρηθέν έν τω άλεζαν- 
δρινω κώ^ικι τη; Έλλ. μεταφράσεως τής πα- 
λαιάς Διαθήκης. Έν τω ψχλτηρίο) τούτω ήτοι 
βιβλίω τών ασμάτων, εις τους ψαλμούς τοΰ 
Δαυ^δ εΐσί προστεθειμέναι ώδαΐ δεκατέσσαρες, 
άποσπασθεΐσαι έκ τών ίερών βιβλίων τη; πα- 
λαιάς καϊ νέας Διαθήκης, περί ών κατωτέρω 
πλατύτερον έν τώ περί τής σημασίας τών κα- 
νόνων" όθεν μέχρι τής έ έκατονταετηρίδος, δτε 
δ αλεξανδρινό; κώδηξ έγράφη ώς έκ παλαιό - 
γραφικών λόγων εικάζεται, οί χριστιανοί έν 
ταΧ; έκκλησίαι; αυτών έχρώντο τοί; αϋτοΧς ά- 
σμασιν, οί; καΐ οί Ιουδαίοι έν ταΐ; συναγωγαΤς. 
Πρώτον λοιπόν έψαλλον τού; λαμπρού; καΐ 
θείου; σχεδόν ψχλμού; τοΰ Δαυίδ, όστις έκτο- 
τε και μέ/ρι τοΰοε έπίσημον κατέχει θέσιν έν 
τοις έκκλησιαστικοϊς ασμασι καΐ παρά πασι 
τοις χριστιανοί; καΐ δη καϊ παρ' "Ελλησι (δρα 
Αποστολικά; διατάξεις 11, 57. «Μέσο; δέ 
δ αναγνώστη; έφ' υψηλού τινο; εστώ; άναγι- 
νωσκέτω τά Μωσέω; καΐ Ίησοΰ τοΰ Ναυή, τά 
τών Κριτών καί τών βασιλέων, τά τών παρα- 
λιπομένων και τά τή; έπανόόου, προ; τούτοις 
τά τοΰ Ίώβ καΐ τά Σολομώντο; και τά τών 
δεκαέξ προφητών άνά δύο λεγομένων άναγνω- 
σμάτοιν, ετερό; τις τοΰ Δαυίδ ψαλλέτω ύμνους 
καί δ λαός τά άκροστίχια υποψαλλέτω'» πρβλ. 
Ίππολίτου κανον. XX [ άρτι υπό Η;πΐθ1)θΓσ 
εκδοθέντος καΐ Θεοδωρητου έκκλ. ί^ορ 1 1 , 24). 
Έκ τών λοιπών ύμνων τής Παλαιάς Διαθήκη; 
έξέλεγον εκείνα μάλιστα, όσα άνεφέροντο εις 
την έλευσιν τοΰ Χρις•οΰ σωτήρος (προλ. Ηΐΐπΐ 
έ. ά. ρ. 203), έκ δε τής νέας Διαθήκης τού; 
λόγους τής Μαρίας μετά τον εύαγγελισμόν 
τοΰ Γαβριήλ (.Υουκ, Ι, 45 — 45), την προφη- 
τείαν τοΰ Ζαχαρίου (Λουκ. 1, 68 — 79) καΐ 



ΠΕΡΙ ΤΗΣ χριστιανικής ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΛ.ΑΗΝΩΝ 



181 



τ?)ν υμνον τοϋ πρεββύτου Συ^λεώνος (ΑουΛ. 11, 
29—32). 

Πλγιν τών ιερών ομω; τούτων ασ[Αάτων εις 
κοινην απάντων τών Χριστιανών χρϊισιν παρα- 
δεχθέντων φαίνεται πιθανώς δτι κατ' αυτούς 
έτι τους χρόνους του Τραϊανού (98 — 1 1 7 [λ. 
Χ ) δια νέων ΰ[Ανων αύτος δ Χρίστος έςυ[Λνε'ί- 
το. Διότι το γνωστότατον γωρίον Πλινίου τοϋ 
νεωτέρου περί τών έθί[λων τών Χριστιανών εν 

έπιστολ. Χ, 96 « ιιάίιηπΕίΙϊΕίπΙ αιιΐοηι Ιιιιηο 
ίαίδδβ δαίΏπΐΗΐη νβΐ οιιΐραβ δαίΐβ νβΐ θγ- 
Γ01Ί8, ηαοά βδϋβηΐ δοϋΐί δίαίο άϊθ αηΐο 
ΙαοβΓη οοηνβηΪΓο οαΐΊΏ(3Π0[αβ ΟΙιπδΙο 

άθΟ άΐοβΙΌ (1) δΟΟΙΙΙΏ ίηνίοοηΐ», μόλις 
χαΐ ούτε μόλις δύναται να άναφέρτ,ται εις τα 
ίερά άσματα, ά πρ6 ίλίγου άνεφέρομεν. Εν- 
τεύθεν συμπεραίνοιμεν αν, δτι εΐ μη πάντες, 
οί Βιθυνοί χριστιανοί όμως υμνούν Χρι^ον τον 
θεον δια νέου τίνος ΰμνου, είμη έννοτισαιμεν ύ- 
μνον τάς τυπικάς εκφωνήσεις, <> Κύριε, ελέη- 
σον» και «ευλογείτε τον Κύριον» εκφωνουμένας 
μάλλον η άδομένας, 'λ εάν έννοτ,σωμεν ότι Ό 
Πλίνιος ψευδώς ίι άμελές-ερον ανέφερε περί τών 
χριστιανικών πραγμάτων. Εις τήν μαρτυρίαν 
όμως του Πλινίου προσέρχονται έτερα ήττον 
υποψίας μετέχοντα' διότι ό σοφώτατος της 
εκκλησίας πατήρ Ώριγένης έν τώ κατά Κέλ- 
σου βιβλίω αύτοΰ (VIII, 07) αναφέρει ότι οί 
έρθόδοξοι χριστιανοί κατά τούτο διέφερον τών 
αιρετικών, οτι υμνούν μόνον τίιν Θεόν πατέ- 
ρα και τον μονογενή αυτού υίόν' «ύμνους γαρ 
εις μόνον τον έν πασι λέγομεν Θεον και τον 
μονογενή αυτού». Τά δε ΰπο Εύσεοίου έν έκκλ. 
ίστορ. (V, 30,10) λεγόμενα, δτι Φερμιλιακος 
δ έκ Καππαδοκίας τή γ' έκατονταετηρίδι κα- 
ταργήσας τους εις τον Ίησούν Χρις-όν πεποιη- 
μένους ψαλμούς ετέρους δή, έν οϊς περιείχετο 
έγκώμιον, εισήγαγε ψάλλεσθαι έν τή εκκλη- 
σία:, εμμέσως βεβχιούσι την μαρτυρίαν τοϋ Ώ- 
ριγένους. Τελευταΐον αυτός δ Εύσέβιος (\ , 
32, 5) εις υπεράσπισιν τής χριστιανικής πί" 
ς-εως χρήται μαρτυρίαις ψαλμών, «δσοι αδελ- 
φών άπ' αρχής ί>πό πασών γραφέντες τον λό- 
γον του Θεού, τον Χριστον υμνοΰσι θεολογοΰν- 
τες». 

ΚαΙ πρώτον μεν την τέχνην τοϋ ποιεϊν ύ- 
μνους καΐ αδείν ήσκουν οί αιρετικοί, ίν οις α- 
ναφέρονται διαδεόομένοι τότε και άλλων καΐ 



(1) Το (ϋοΟΓβ άντ'ι τοΰ οαιιΙη580 λέγϊται άοια- 
φόρω; ώ; και παρ' Όρατίψ. 



τού Νέπωτος επισκόπου Αιγύπτου (πρβλ. Εϋ" 
σεβ. Έκκλ. ίστορ. VII, 24, 4)' «αποδέχομαι 
και αγαπώ Νέπωτα . . , και τής πολλή; ψαλ- 
μοιδίας, ϊ) μέχρι νυν πολλοί τών αδελφών εν- 
θυμούνται»" Άρειανοΰ (πρβλ. Σωκράτ. 1, 9, 
Φώτιον παρά Φιλοστοργ. άπόσπ. Π, 2), τοϋ 
Βαρδεσάνου (πρβλ. Θοεδώρητον έκκλ. ίστορ. 
IV, 29, Σωζόμ. Έκκλ. Ίστορ. VI, 23 καΐ 
προ πάντων ΑΐΙΕ^. ΗίΐΙΐΠ ϊΐβ ΒίΙΓάβδαηβ 

^ηοδίϊοο δγΐΌΐ'αια ρΓΪηιο 1ιγΐΏηο1ο§ο), 

και τοΰ Άπολλιναρίου (πρβλ. Σωζόμ. Έκκλ. 
ίστορ. VI, 25). Εις ταύτα ανάγεται και ό 
ψαλμός τών Ναασσηνών, περί οΰ ανωτέρω εϊ- 
ρηται πλατύτερον. Αύτη δε ήν ή αιτία, οι' 
■\ν οί προϊστάμενοι τής όρθοοόζου εκκλησίας 
άπο τών μέσων τής γ' έκατονταετηρίδος έ- 
κριναν καλόν νά έκριζώσωσι μεν τους νεω- 
τερικωτέρους ύμνους, μη το θέλγητρον τής 
πλάνης χάριν τής ήδύτητος τοΰ μέλους λάθτι 
είσερπΰσαν, διετήρησαν δε μόνον τους αρχαιό- 
τερους ψαλμούς τού Δαυίδ καΐ τά άσματα έκ 
τών ιερών βιβλίιον έζηγμένα. Έπίσημον τού- 
του μαρτύριον εΤναι ό νθ' κανών τή; έν Λαοδι- 
κεία Συνόδου, δι' οΰ οί πατέρες τή; συνόδου 
ταύτης άπαγορεύουσιν ίνα ψάλλωνται ψαλμοί 
ιδιωτικοί έν τή εκκλησία, άδηλον αν ίδ\ωτιχοΙ 
εννοούνται νε(ι)τερικοι τών Χριστιανών, ή υπο- 
βολιμαίοι τοΰ Σολομώντος (πρβλ. ΒοπΙ ε. ά. 

ρ. 197—)• 

Τούτων ούτως έχόντοιν οί ύμνοι δι' ων 6- 
μνεϊτο ό Κύριο; ημών και τής χριστιανικής δι- 
δασκαλίας τά μυστήρια έξηγγέλλοντο, έπαυ- 
σαν βαθμηδόν νά γράφωνται καΐ α^ωνται. Διε- 
μειναν όμως έν χρήσει τή καθ' ήμέραν εϋχαΐ 
έωθιναί, έσπεριναι τού δείπνου, έν μέτροις συν- 
τεθειμέναι έλευθερωτέροις και ούχ'ι τή σεμνό- 
τητι και τώ υψει τών ψαλμών σύμφωνοι. Τι- 
νάς τούτων γραφεύ; τι; ένωρι; ήοη προσηρτη- 
σεν ει; το εβδομον βιβλίον τών αποστολικών 
διαταγών, οπόθεν και ήμεΐ; δι' άλλων τινών 
έπαυξηθείσας έν τή Ανθολογία παρελάβομεν. 
Και πρώτον μεν τούτων έτάξαμεν τον λαμ- 
πρόν έωθινον ύμνον, την έκ τής αρκτικής λέ- 
ξεως όοί^.οΛογίαν καλουμένην, ήτις καΐ μέχρι 
τή; σήμερον θεωρείται εΐ; τών λαμπρότερων 
ύμνων τή; εκκλησίας διά τά ποικίλα και πολ- 
λαπλά αυτής μέλη. "Οτι ή δοξολογία και έν 
αύτο~ι; τοις αρχαιότατοι; χρόνοις τοϋ χριστια- 
νισμού ην έν τιμή, εξάγεται έκ τούτου, ότι 
προσήρτηται εις το άρχαιότατον ψαλτήριον τών 
χριστιανών, το διατηρηθέν έν τώ άλεξανδρινω 
-κώδικι τής ελληνική; μεταφρά«εως τής Πα- 



182 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε.4ΛΗΝ. ΦΙλΟΑΟΠΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΙ 



λαιας Διαθ•/ι>(.νΐς, ω; ανωτέρω εΐπομεν" διότι 
έπειοή, τοΰ ψαλττρίου τούτου το (χέγιστον μέ- 
ρος άποτελοϋσιν οι ψαλαοι τοΰ Δα^'ίδ καΐ δε- 
κατρείς ιοΟαί, αΐτινες άντΙ παραρτήματος φαί- 
νονται, δτι προιετέθτ,σαν εις τους ψαλμούς τοΰ 
Δαυϊο ί; ϊχ. της παλαιάς καΐ νέας Διαθήκης έ- 
λήφθησαν, Τ; κατά την άλεζανδρινην λεγομέ- 
νων έποχην εκ τίνων χωρίων της παλαιάς Δια- 
θήκης βυνερράφησαν ((.)δή ζ', ή, θ'), έκ τών νέων 
ασμάτων μόνος δ εωθινος ούτος η αγγελικός 
ύμνος έθεωρήΟη άζιος ϊνα προσαρτηθη τελευ- 
ταίος εϊς τους ιερού; εκείνους ύμνους. ΚαΙ την 
έπίσημον ταΰτην θέσιν φαίνεται λαβών, επει- 
δή κατά μέρος συντέθειται έξ εννοιών και ιε- 
ρών φράσεων, είναι δε λόγου ά;ιος διά τίνα 
γεραράν αύτοϋ αρχαιότητα. Τό άρχαιότερον όέ 
αΰτοΰ μέρος περιλαμβάνει τους δεκατέσσαρας 
προ^τους στίχους, ους κατά την 6' εκατονταε- 
τηρίδα 'Ιλάριος 5 Πικταβίου, ώ; λέγεται, με- 
τήνεγκεν ει; το λατινικον (πρβλ. Ι):ΐηίϋ1 Τΐΐβ- 
.-ίίΐιΐΓΪ Ιινπιηοίορίοί Τ. ΓΙ. ρ. 270). Τήν δέ 
ελληνικήν αΰτοΰ αρχήν πλην άλλων και τούτο 
οείκνυσιν, δτι εν ταϊς λατινικαΐ; μεμβράναι; 
παρά τη λατινική μεταφράσει εύρηται καί το 
έλληνικον κείμενον, ώς έν τή Τεγερνσιαία και 
τη Βιενναία, ϊ(ν περιέγραψεν ό ϋίΐΙΠίΊ έν 
Τΐιοίί. Ιινηιηοίοσ. II, 272. 

Μετά τον άγγελικον ύμνον εν τω εβδόμω 
βιβλίο> τών αποστολικών διαταγ'ών έρχονται ό 
εσπερινός ύμνος καί αί εύχαι τοΰ δείπνου. Και 
δ μ.έν πρώτος σύγκειται έκ δύο μερών, ό>ν το 
πρώτον τελευτα εις το αμήν και τοΰ ετέρου 
χωρίζεται" ή δέ δευτέρα περιλαμβάνει τους λό- 
γους τοΰ πρεσβύτου Συμεών κρατούντος ίν (ίγ- 
κάλαις τον Ίησοΰν βρέφος (Λουκ. II, 'λ9 — 32) 
καΐ αύτη παρειλημμένη έστιν έν ταΐς οεκα- 
τέσσαρσιν ώδαϊς τοΰ ψαλτηοίου τοΰ Αλεξαν- 
δρινού κωδικός. Μέχρι λοιπόν της έ έκατον- 
ταετηρίήος συνείθιζον ν' άπαγγέλλωσιν αυτούς 
τους λόγους της άγιας Γραφής, οίς επί τών 
Βυζαντινών προσετίθεντο νεώτερα άσματα, ί~ 
τίνα έκ τών πρώτοιν λέςεων «Νϋν απολύεις» 
εκλήθησαν ά:το.Ιυτίχια. 

Ει και δ ύμνος ούτος δ εσπερινός παρελή- 
φθη έν τή εκκλησία μεταςύ τών αρχαιοτάτων 
ασμάτων, ώς έν ταΐς άποστολικαϊς διαταγαϊς 
άναγινώσκεται, μάλλον όμως φημίζεται έτε- 
ρο; ύμνος το «Φώς ίλαρον», 8ν οί Βυζαντινοί 
παρεδέχθησαν έν τή ακολουθία τοΰ εσπερινού, 
εύρομεν δέ αύτον έν χειρογ'ράφω της ιβ έκα- 
τονταετηρίδος. Έάν ό συγγραφεύς τών απο- 
στολικών διαταγών (\ ΠΙ; 24) «μ.ετά δέ ρη- 



θήναι τον έπιλύχνιον ψαλμον προσφωνήσει δ 
οιακονος υπέρ των κατη^Όυμενων» είχε κατά 
νουν τούτον, είναι πολύ άμφίβολον, επειδή 
καί βραχύτερος εΤναι καί λεπτότερος ή οί ψαλ- 
μοί, εί'()ομ.εν δέ και άλλως, ότι ένιοι τών ψαλ- 
μών τοΰ Δαυίδ ώρίσΟησαν ψάλλεσθαι πρωίας, 
άλλοι δέ εσπέρας. Καί πάλιν άναγινώσκομ,εν 
έν ταϊς άποστολικαΈς διαταγαΤς (νΐΐί, 37). 
«ωσαύτως όρθρου δ διάκονος μετά τό ρηθήναι 
τον όρθρινόν καί άπολϋσαι αυτόν του; κατη- 
χουμένους». Βέβαιον δέ Ιμπαλιν έκ τοΰ αγίου 
Βασιλείου είναι (περί τοΰ άγιου πνεύματος κεφ. 
29), οτι δ ύμνος ούτος έκαλεΐτο καί έηι.Ιύ- 
/ΐηθ(: ευχαριστία, όπερ σαφέστερον έζηγεΐται 
διά τοΰ εςής' «έδο^ε τοις πατράσιν ημών μη 
σιωπή τήν χάριν τοΰ εσπερινού φωτός δέχε- 
σθαι, άλλ' ευθύς φανέντος εύχαριστεΐν' καί δς- 
τις μ.έν δ πατήρ τών ρημάτων εκείνων της ίπι- 
λυχνίου ευχαριστίας, ειπείν οΰκ έχομεν. Ό μέν- 
τοι λαός άρχαίαν άφίησι τήν φωνήν και οΰόε- 
νί πώποτε άσεβεϊν ένομίσθησαν οί λέγοντες" 
αινοΰμεν πατέρα υίόν καί άγιον πνεύμα Θεού. 
Ει δέ τις και τον ύμνον τοΰ Άθηνογένους έ- 
γνω, δν υπέρ τι άλλο έζιτήριον τοις συνοΰσιν 
αύτώ καταλέλοιπεν ορμών ήδη τήν προς τοΰ 
πυρός τελειωσιν, οιοε και την των μαρτύρων 
γνώμην δπως εΤχον καΐ περί τοΰ πνεύματος». 
Τή μαρτυρία ταύττ) πολλοί τοσούτον κατεχρή- 
σαντο, ώστε έθεώρησαν Άθηνογένη τον μάρ- 
τυρα ποιητήν τοΰ ύμνου τούτου «Φώς ίλαρόν». 
Έκ της προσεκτικής όμως αναγνώσεως τοΰ χω- 
ρίου τούτου έςάγεται, δτι δ Άθηνογένης είχε 
ποιήσει έτερον ύμνον, έν ω μνεία έγένετο τοΰ 
αγίου πνεύματος. 

Λειπόμενον είναι, 'ίνα άναφέρωμεν διατί πα" 
ρελάβομεν τά τέσσαρα ταΰτα μεταζύ τών ύ- 
μνων" διότι πας τις εϊποι άν, δτι είσί συντε- 
θειμένα έν μέτροις λελυμένοις καΐ ούχΙ εις 
τρόπους άσμ.άτων καταλλήλους, ώς μή συνδε- 
δεμένα κατά νόι;.ους μέτρων ώρισμένων εϋχρή- 
στίον, καί πρώτον δέ καί τελευταϊον έν τοις 
κώδ'.ζι τών αποστολικών διαταγών έπιγράφον- • 
ται ουχί ώιίαι, άλλα :ιροσ(υχαί, περί ού πα- 
ράβολε, ει βούλει, τάς κριτικάς σημειώσεις τής 
έκδόιεως τοΰ Ι^;ιρ;Η'ίΙο. Τί δέ ει λέγονται έν 
τοις κώ'^ιζιν οΰ μόνον ίύγ'ί, άλλ' ινγη Αεγο- 
μέ'Ί ί.τ' άρίστο). Οϋχ ήττον όμως είναι βέ- 
βαιον καί άποδεδειγμένον, δτι αί τέσσαρες αύ- 
ται ϊύχαί οΰ μόνον άπηγγέλλοντο, άλλα καΐ 
έψά'.λοντο ώς και έτερα άσματα. Καί ίνα πα" 
ραλ'πωμεν τά διάφορα λαμπρά και αρχαιότα- 
τα μέλη της δοξολογίας καί τοΰ έπιλυχνίου 



ΙίΕΡΙ ΤΗΣ χριστιανικής ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕλλΗΝΩΝ 



183 



ύμνου, ώς ϊβΐΐν ίδεΐν έν τφ πίνακ,ι των μ-:λών 
έν τέλει της Ανθολογία;, ή δοξολογία ί> τω 
άλεξανδρινώ κώδικι επιγράφεται νμ^ος ιωθι 
^όζ χαΐ προστ,ρτημένγ) είναι έν τω ψαλ-. ηρίω 
ϊΐ βιβλίω των ασμάτων. Δυσχ^ερεστέρα εΐ 'αι ή 
λύσις τοΰ έτερου ζητήματος, τίνα μέτρα έχου- 
οιν αρά γε οι τέσσαρες ούτοι ύμνοι; Έπει»")•/) δε 
τα μέλη αυτών είσιν εκτεταμένα καΐ δεν άκο- 
λουθοΰσι στενώς ταΐς λέξεσιν αΰταΐς, υττολά- 
βοι άν τις, δτι τά μεν μέλη συνδέονται δια 
των ρυθμικών νόμων, δ δε λόγος εΤνε λελυμέ- 
νος 71 πεζός. Νομίζομεν όέ δτι καΐ αύτδς ό 
ΤΙΐίίϋ'ίυΙιΐΙϋΓ ίν τω συγγράμματι αϋτοϋ « Οβ 

ϋ1ιΠ8ΐίαιιοηιιη ρ^ίΐΐηιί;^ ρ. 33» πειρώμε- 
νος να άποκαταστηστι τά μετρικά κώλα τοΰ 
(ϋΦώζ ί^αξόιτ"» κατά την ποσότητα τών συλ- 
λαβών, μάτην έδαπάνησε πόνον και ϊλαιον. 
ΚαΙ δμως καί οι τέσσαρες ούτοι ύμνοι δέν ή- 
σαν λελυμένοι παντός είδους μέτρων, επειδή 
έν τω άλεζανδρινώ κώδικι ή δοζολογία καΐ ό 
έπιλύχνιος ύμνος έν τω Ώρολογίω είσΙν έκτε- 
θειαένοι στιχηδόν, επειδή οί στίχοι εκείνοι, 
οΰ; και ήμεΐς επίσης έξέίίομεν, καΐ κατά μέ- 
τρον κατακλείουσι καΐ υποδεικνυουσι διαιρέσεις 
δμοίας τών ψαλμών. "Εκαστα δμως τά κώλα 
αυτών καΐ χατ' αυτό το όνομα είναι Ομοια 
τοις ψαλμ.οϊς τοΰ Δαυίδ, επειδή δεν συνδέονται 
οι' ώρισμένων κανόνων ποδών και ρυθμών, ως 
οί λοιποί σχεδόν ελληνικοί ύμνοι. Ύπάρχου- 
σιν δμως μέρη τινά μικρά και μάλιστα κατα- 
κλείδες στίχων, ών τά μέτρα εκφέρονται διά 
Ίοΰ τόνου τών συλλαβών ώδε" 
και εις τον αιώνα τοΰ αιώνος, 
συ ει μόνος Χγιος, 
συ ει μόνος κύοιος. 
«ίνεΧτε, παίδες, κύριον 
«μνοϋμεν πατέρα υίόν 
καΐ άγιον πνεύμα Θεόν 
τω πατρί καΐ τω υίώ 
χαΐ τω άγίω πνεύματι 



-υ-υ-υ-υ-υ 

—^-υ-^- 

υ-υ-υ-υ- 
υ-υυ-υυ- 
υ-ϋυ-υυ- 
-υ-υ-υ- 
υ-υ-υ-υ- 



ΓΙ(γΙ Γοι>- βυ^ακΓί^ώ*• ποιημάτωκ. 

Μεταβαίνομεν ήδη εις τά έκκλησιαστιν.ά ά- 
σματα τών βυζαντινών, άτινα άποτελοϋσι το 
δεύτερον μέρος της ημετέρας Ανθολογίας. Ώ 
νομάσαρ.εν δε αυτά βυζαντινά, επειδή έποιή- 
θησαν κατά τον μεσαίωνα εντός τών ορίων τοΰ 
βυζαντινού κράτους" αυτό δμ-ως τό Βυζάντιον, 
ή Κωνσταντινούπολις, δέν παρήγαγεν ούτε 
πολλούς, ούτε τους γονιμωτάτους τών μελω- 
δών" μάλιστα οί τρεις άνδρες οί έν τουτί^ τω 



εϊόει τών γραμμάτων άριστοι, Κοσμάς, Ιωάν- 
νης δ Δαμασκηνός και δ Θεοφάνης, λέγονται 
Μεροσολυμ-ΐται, όπερ συμφωνεί με την δόξαν, 
•?ίν ά-ήλαυσεν ή άγια αύτη έδρα και μάλιστα 
ή μονή τού άγιου Σάββα, ής τό τυζικόν, τό έν 
χρήσει έν τω κοινόβιο^ τοΰ αγίου Σάββα, άπό 
της ζ . έκατονταετηρίδος βαθμηδόν μετεδόθη 
εις άπάσας τάς ελληνικάς εκκλησίας (πρβλ. 
Λέοντ. Άλλάτιον άθ 1ίΐ31•ί3 βΟοΙί'δΪΛδΙίΰϊί! 
^α-Λθοί^ ρ. 6. β«1. Ραΐ'ίδ α ΜΟαΧΙ^Υ), οί δέ 
έζοχώτεροι τών μελοιδών διήγαγον τό πλεί- 
στον τοΰ βίου έν τω κοινόβιο) τούτω. Έκ τών 
λοιπών μερών τοΰ βυζαντινού κράτους εξέχει 
ή Σικελία, έν η πρό της υπό τών Αράβων κυ- 
ριαρχίας ήκμασαν κατά τήν ς' η ή. εκατον- 
ταετηρίδα πολλοί καΐ έξοχοι ποιηται, ώς Με- 
θόδιος δ Συρακούσιος, Γεώργιος δ Σικελιώτης, 
Κωνσταντίνος δ Σικελός. Και αυτός δέ Κοσμάς 
δ πρεσβύτερος, δ διδάσκαλος Ιωάννου τού Δα- 
μ.ασκηνοΰ και Κοσμάς τού Μαϊουμα λέγεται 
γεννηθείς έν Σικελία και εις Δαμασκόν άπα- 
χθε'ις υπό πειρατών. Τελευταΐον και έκτος τών 
ορίων τού βυζαντινού κράτους έν Ιταλία παρά 
τήν 'Ρώτέψατε νύμφης. 

υυ — ]υυ — Ιυυ"- 

άπετέλουν την άρχαιοτέραν και γνησίαν μορ- 
φήν τών στίχων τούτων, άντι τών όποιων 6- 
πέβαλλον σχεδόν εκείνους τους χοριαμβικούς. 
"Εκαστον όμως είδος τοΰ στίχου συνδέεται οΰ 
μόνον δι' ι'σου διας-ήματος δεκαοκτώ σημάτων 
τοΰ χρόνου (μορίων τοΰ χρόνου), αλλά καί δι 
όμοιων τόνων, άκολουθοϋντις όμως το ίχνος 
της τομής εχομεν τάς έζής άρσεις έκατέρου 
στίνου 

υυ-- υυ-|-υυ- - 
-υυ-υυ!-υι,- - 

Ποιηται τών χριστιανών άνακρεοντείων έν τω 
κώδικι ΒίΐΓΐίΰνίπΟ η. 246 τής ιά. καΐ ιβ'. εκατ. 
όστις περιλαμ,βάνει τά βυζαντινά άνακρεόντεια 
είς εν σώμ,α συνδεδεμένα, αναφέρονται Σωφρό- 
νιος ό Ιεροσολύμων, Ηλίας ό Σύγκελλος, Ι- 
γνάτιος, Άρέθας, Λέων βασιλεύς' (όρα καΐ Μπ- 

Ιι•ίΐη§Λ έν Μαΐ ί>ρίοί1ϋο. Κοιώ, IV, ρ. XX 

Χνΐ-). Επίσης παοελάβομεν τέσσαρα μόνον 
ποιήματα, τρία τοΰ Σωφρονίου, εν Ηλίου τοΰ 
Συγκέλλου, ΐνα μή έλλείπωσι καΐ τούτου τοΰ 
είδους ποιήματα έν τω βιβλίιο, ει καΐ τά τοΰ 
Σωφρονίου επαινούνται μεγάλ())ς υπό Λέοντος 
τοΰ Άλλατίου καί τοΰ άκολουθούντος αΰτω 
Ματράγκα. Τον βουλόμενον ίδεΐν περισσότερα 
παραπέμπομεν είς το Βρίοϋοί^'. ΗοίΠ. τοΰ 
Λ. Μ;ΐί. Τοηΐ. IV, είς τά ανέκδοτα τοΰ Μα- 
Ιπίποιι. Τοηι. 11, είς τοΰ ΟλπϊοΙ. Τ1ιβ8. 

ΙΐνηηίοΙο^ϊΟ. Τοηι. III. Έξελέξχμεν όμως 
πλην τών ωραίων εγκωμίων τοΰ Αποστό- 
λου Παύλου καί τής πρωτομάρτυρας Θέκλης 
το άζιόλογον ποίηυια περί τών σεοασμ.ίων τό- 
πων τής άγιας πόλεως Ιερουσαλήμ, λίαν χρή- 
σιμον, έλπίζομεν, τοις ήδη περί τήν χριστια- 
νικήν άρχαιολογίαν σπουδάζουσιν. Επειδή δ 
Σιοφοόνιος έν τώ ποιήματι τούτω τοσούτον κα- 
τεφλέγετο ύπό τοΰ πόθου τοΰ ίοείν τους α- 
γίους τόπους, ώστε έσχεδιογράφησε τήν 'Ιε- 



(ΕΑΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



η 



186 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε,νλΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΪ 



ρουσαλ-};;;. καΐ τάς κατά την ζ' εκατονταετηρίδα 
οίκο5ορ.άς αύτης, ή δε περιγραφή αϋττ) σαφτ,ς 
καθ' εαυτίιν συμβάλλεται τα μάλιστα ελλείψει 
πηγών εις την τοπογραφίαν τη; άγια; πόλεως. 
(Πρβλ. Μ(•ΗδΐΉ0Γ ΜίΙΙΙιΙοίΙηηιμοη (Ιιτ Κ' 
1ν. ϋοηΐι-αΐοοηιϊδϋίοη α. 1867 ρ. ί,ΧΥΙΙ, 
Τοΐ3ΐθΐ• ϋοΐβοΐΐκι ρ. 344, Βοοίν Βίο Κίι- 
οΐιβ ^ιθ1■ Ββιΐί•(ΙΠίΐίηοΓαΙ)Ιί•γ ΡίΊΐίΐ'ίΙκια- 

δυΐΐ). Και πρώτον μεν άξιον παρατηρήσεως εί- 
ναι το υπο τοϋ ποιητοΰ λεγόμενον εν τη γ'. 
στροφή περί τοΰ ίεροϋ κύβου προ τών βαθμ.ί- 
οων, οι' ών κατέβαινον εις τον τάφον τοΰ Χρί- 
στου. Κατά τον έν Μονάχοι καϋηγητήν της 
χριστιανικής αρχαιολογίας Κ. Μοί^ί^ΠίοΓ κύ- 
οος ίερος είναι ό λίθος, δστις τ1 πάλαι μεν ε- 
κλειε το μ.νημεΐον, έν ώ κατετέθη το σώαα τοΰ 
Κυρίου ημών, βραδΰτερον δε προ τοΰ μνημείου 
εκείνου εχρησίμ-ευεν ως αγία τράπεζα" επειδή 
οέ τοιαϋται άγιαι τράπεζαι περιεκλείοντο δια 
τεσσάρων στηλών, έκαλόπτοντο δε διά θόλου 
καλουμένου κιβώριον (κιβοΰριον), 5 ΟΙπΊ^ίΙ εί- 
κασε συμπληρωτέον είναι «ίερον κύβον κατίδω| 
μέγαν οΰρανόστεγόν τε , τέτρασιν φρακτόν τε 
στήλαις». 

Μετά τα μετρικά ^σματα τοΰ Σωφρονίου 
και Ηλίου τοΰ Συγκέλλου έτάςαμεν Λέοντος 
τοΰ βασιλέως ψόάριο^• χαταπ'χτιχυ^ καΐ Φω- 
τίου Πατριάρχου νανον εκ προσώ.-χου Βασι- 
ΛείοΌ ύιστιότον, ατινα μιμούνται κατά τον 
τόνον τών συλλαβών το είδος τών άνακρεον- 
τείων, μεθ' ών συγκατελέχθησαν έν τω κώδικι 
Βαρβερίνη. Λεν έςέφερον όμως όλους τους πό" 
όας τών ποιημάτων εκείνων διά τών τόνων, 
τη^ όέ προτελευταίαν συλλαβην πάντοτε έτό- 
νιζον, ως εϊδομεν το αυτό ανωτέρω περί Γρη- 
γορίου τοΰ Ναζιανζηνοΰ. 

Πλην τών ρυθμικών άνακρεοντείων καταλε- 
κτεαι είσιν αί προσευχαί Ιωάννου τοΰ Λχαα- 
σκηνοΰ έν τω ϋίΙΙΠί'Ι Τ^1^^^. Ιινιιιιιοίομ. 111, 
94 τά ποιι^ματχ Μανουηλ τοΰ Παλαιολόγου και 

Κατράρη έν τοις λίαΐΐ'απ^α Αποοίΐυΐ. 11, 
675, 68^. 

ΚαΙ ταΰτα μεν έν ολίγοις τά ποιήματα τών 
βυζαντινών θργισκευτικά μέν, άλλ' έζωτερικά 
ούτως ειπείν και οΰχΐ κατάλληλα ει; το ά^ε- 
σθαι έν ταΧς έκκλησίαις, διό, ώς προεϊπον, 
καΐ δέν έγένοντο παραδεκτά εϊ; τά κανονικά 
τών ακολουθιών βιβλία. Μεταβαίνομεν ήόη εις 
τά ποιήματα εκείνα, άτινα έψάλλοντο και ψάλ- 
λονται άπαραλλάκτως μέχρι τοΰ νΰν έν ταΐς 
έκκλησίαις και ών πλείστα μέρη περιελάβομεν 
έν τϊι Ανθολογία. Και πρώτον μέν διαλαμβά- 



νομεν περί της ιστορίας τή; εκκλησιαστικής 
ταύτης ποιησεως και περί τών ποιητών αυτής, 
είτα δε περί τών ειδών, τών μέτρων και τών 
μελών αυτών. 

Είπομεν ανωτέρω, ότι κατά την γ και δ' 
εκατονταετηρίδα οί πατέρες τής εκκλησίας προ- 
σεΐχον, ϊνα μή ψάλληται ετερόν τι έν ταϊς Ιη.- 
κλησίαις πλην τών ψαλμών τοΰ Λαυιδ καΐ τών 
ιερών ασμάτοιν. Οί παλαιοί ομω; εκείνοι ύμνοι 
μολονότι ήσαν θείοι καϊ κατάλληλοι εις συγ- 
κίνησιν τών ψυχών και δίέγερσιν, δέν ήσαν πε- 
ποιημένοι εις έςήγησιν καΐ κήρυξιν εκείνων, ι2 
οί χριστιανοί ησθάνοντο και ώς οικεία αυτών 
έσέβοντο. "Οθεν μετά την κατεύνασιν τών 
ταραχών τής εκκλησίας δέν έφοβοΰντο πλέον 
μη οιαφθαρή ή καθαρότης τής χριστιανικής 
πίστεως διά τών νεωτεριστικών ασμάτων, διο 
και ποιηταΐ θείω ένστίκτω κινβύμενοι ήόον εις 
αινον Χρίστου τοΰ Κυρίου ημών και τής Θεο- 
μήτορος, 5 δε λαός έπεδοκίμαζε τά άσματα 
ταΰτα. Άφοΰ όέ η χριστιανική πίστις καΐ τ) 
λατρεία αυτής άνεγνωρίσθη δημοσία, ηρξαντο 
νά προσέχωσι μάλλον και λαμπρύνωσι δημ,ο- 
σία δαπάνη τά τε άσματα και την ίε;άν μου- 
σικην, Προ πάντων έν ταϊ; πόλεσι βασιλείς ««Ι 
άρχοντες, ίνα μή φαίνηται, ότι χορηγούνται 
ίλιγώτερα χρήματα εϊς καλλωπισμόν τών χρι- 
στιανικών ίερών η εϊ; τά τών εθνικών, ανήγει- 
ραν λαμπρά οικοδομήματα και ηύςανον παντί 
τρόπω την μεγαλοπρέπειαν τής λατρείας. Διατί 
δέ νά μ.ή δώσωσί τι εις τον ό'χλον, όστις διά 
τής λαμπρότητος τών ίερών και τής γλυκύτη- 
τος τών ήχων ε'ίλκετο εις τά; εκκλησίας των 
χριστιανών; Τοΰτο μαρτυρεί σαφώς αναχωρη- 
τής τις, μονάζο^ν κατά τόν έ αιώνα έν τή έ- 
ρημω τών Νιτραιών λέγων « καΐ τό τροπά- 
ρια καΐ κανόνας ψάλλειν και νί/ους μελίζειν 
τοις κατά κόσμον ίερεΰσί τε και λοιποΐς άρ- 
μόζον' διά τοΰτο γάρ και ό λαός έν ταΧς έκ- 
κλησίαις συναθροίζεσθαι είώθει» (Ι'ίΙΐ'α 1ΐγ- 
ηΐΙΙΟμίΗρΙΐϊΰ ΐίΓΟαρίΟ ρ. 43). Έκ τούτου 
φαίνεται, ότι οί Χριστιανοί κατά την έ καΐ ς' 
εκατοντ. διηροΰντο εις δύο μερίδας, ών οί μέν 
όιεφύλαττον την σεβαστήν απλότητα τών αρ- 
χαίων όιατά,ϊων, οι δέ ένόμιζον, ότι ούοόλ&)ς 
άμαρτάνουσιν αΰςάνοντες δι' εξωτερική; λαμ- 
πρότητος τήν άςίαν τών θείων πραγμάτων, ϊά 
νέα όμως άσματα και οί έντεχνότερ .ι ήχοι 
παρηγαγον οΰχΐ μικράς Ιριδας. Τεκμήρια τού- 
του παρέχει 5 διάλογο; τοΰ άββά Παμβώ μετά 
τοΰ μ,αΟητοΰ αϋτοΰ, έξ οΰ εξάγεται, δτι έν 
'.νλεξανδρεία κατά τήν έ έκατοντ. έν τή έκ- 



ΠΕΡΙ ΤΗΣ χριστιανικής ΙΙΟΙΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΕΑΛ.ΗΝΩΝ 



187 



κλησία του άγιου Μάρχ,ου έψάλλοντο τροπά- 
ρια. Ό Πα[Αβώ 5ηλα δή Ιπεμψε τον μ.αθτ;τ7ΐν 
αύτοΰ ει; Άλεξάνδρειαν, ίνα πωλησϊ) τα εργό- 
χειρα αυτών. Ούτος Οιαμείνας ηρ-έρας δεκαές 
έν τη πόλει οιενυκτέρευεν εν τω νάρθηκι της 
ίχκλησίας του αγίου Μάρκου, δπου είδε και έ- 
μαθε την άκολουθίαν και τα τροπάρια. Έπα- 
νελθών εις τ{) κελλίον αϋτοϋ έφαίνετο τετα- 
ραγμένος" τοΰτο παρετηρησεν ό Πϊ[χβώ και έ- 
ρώτηιεν αύτον μη τι δυσάρεστον συνέβη αϋτω" 
ούτος δ'άπεκρίθη, οτι έν άμελεία διάγουσιν έν 
τη έρημω μη ψάλλοντες ούτε χανό^ας, οΟτε 
τροπάρια, οιά της γλυκύτητος των οποίων έν 
ΆλεζανΟρεία κατεθέλγετο. Ταϋτα άκουσας δ 
άββας συνοίρρυωθεϊς εΐπεν' ούαι ημΐν, τέκνον, 
οιότι βλέπω καιρού; έπελθόντας, ίν οί; οΐ μο- 
ναχοί καταλείπουσι την αύστηράν έκείνην δι- 
δασκαλίαν αγόμενοι υπο του; ήχους των ασμά- 
των* ηδη οΕ άνθρωποι άποδύονται την εϋσέ- 
βειαν καΐ την των ηθών αγνότητα μεγάλτι δυ- 
στυχία καταβαλλόμενοι (1). Κατά τον αυτόν 



1) «Ό άβο2; ΙΙαμβίΟ άττέ^-ειλε τον μαθητήν αϋτοϋ 

έν Άλϊζανδρεία προς τό πωλησαιτό έργό^ειρον αυ- 
τών, ποιήσας δέ ημέρας οεχαές έν ττ, πόλει, ώς έ- 
λεγεν ήμΐν, τάς νύκτας έκάΟευοεν έν τψ νάρΟηκ' 
της εκκλησίας έν τψ ναψ τοΰ άγιου Μάρκου• και 
Ι5ών τήν άκολουθίαν τί^ς άγια; εκκλησία; άνέκαμψε 
προς τόν γέροντα• έμαθε δέ κα'ι τροπάρια. 

Λέγει οΰν αύτψ ό γέρων όρω σε,τέ'κνον,τεταραγ- 
μένον μή τι; πειρασμός σοι συνέβη έν τη πόλει ; 
λέγει ό αδελφός τψ γέροντι• φύσει, άβο2, έν άμελεία 
δαπανίΟμεν τάς ήμερα; ήμων έν τί, έρήμψ ταύττι, 
κα'ι οϋτε κανόνα;, οϋτε τροπάρια ψάλλομεν άπελ- 
θόντο; γάρ μου έν Αλεξάνδρεια εΤδον τά τάγματα 
τ^ς εκκλησίας, πώς ψάλλουσι, και έν λύπη γέγονα 
πολλή, διατί κα'ι ήμεΐς ού ψάλλομεν κανόνα; κα'ι 
τροπάρια. 

Λένει ούν αϋτψ ό γέρων ουα'ι ήμΤν, τέκνον, ΰτι 
ειρθασαν αϊ ήμέραι, έν οΤς ύπολείψουσιν οί μονα•/_οΊ 
τήν στερεάν τροφήν τήν διά τοϋ άγιου πνεύματος 
ρηΟεΐσαν και έςακολουθήσουσιν άσματα κα'ι ήχους• 
ποία γάρ κατάνυςι;, ποΤα δάκρυα τίκτονται έκ των 
τροπαρίων; ποία γάρ κατάνυςι; τΐϊ) μονα•/ψ, όταν 
έν έκ•/ΐλησία -ή έν κελλίψ 'ίσταται κα'ι ϋψοΤ τήν φω- 
νήν αύτοΰ ώς ο! |3όε; ; ΕΙ γάρ ενώπιον τοΰ Ηεοΰ 
παριστάμεΟα, έν πολλή κατανύξει όφείλομεν 'ίστα- 
σβαι κα'ι ούχ'ι έν μετεωρισμψ- κα'ι γάρ ούκ έςήλΟον 
οί μοναγοΊ έν τη έρήμψ ταύτη, 'ίνα παρίστανται τψ 
θεψ κα'ι μετεωρίζονται κα'ι μελψδοΟσιν άσματα κα'ι 
ρυθμίζουσιν ή)?ου; καΐ σείουσι χεΤρας κα'ι μεταβαί- 
νουσι πόδας, άλλ' όφείλομεν έν φόβψ πολλψ κα'ι 
τρόμψ δάκρυσί τε κα'ι στεναγμούς μετά ευλάβειας 
κα'ι εύκατανύκτου κα'ι μετρίας [ταπεινής] φωνής 
τάς προσευ•^ά; τψ Οεψ προσφέρειν Ίδοΰ γάρ λέγω 
σοι, τέ•/.νον, οτι έλεύσονται ήμέραι, δτε φΟείρουσιν 
οί Χρίζ-ιανοΊ τάς βίβλου; των άγιων ευαγγελίων κα'ι 



χρόνον και έν Καππαδοκία έν ταΈς μοναϊς ε- 
πήλθε το αύτο έθος τοϋ ψάλλειν τροπάρια, 
ώς διδάσκει και έτερον διήγημα άναφερόμενον 
ύπο τοΰ καροινάλεως ΡίίΐΉ εκ τίνος κωδικό; 
να11ίθ(Ί1αηθ άντιγράψαντος. Ό άββάς Παύ- 
λος, οτε οί Πέρααι εισέβαλαν κατά τ•/ιν έ εκατ. 
εις την Καππαδοκίαν, κατέφυγε [πρώτον εις 
Κωνσταντινούπολιν, εκείθεν εις Άλεξάνδρειαν 
και τελευταΈον εις την ερημον των Νιτραιών. 
Ενταύθα έλυπηθη μεγάλως κωλυθείς ύπο τοϋ 
συναναχωρητού αυτού, Τνα ψάλη τά έν Καπ- 
παδοκία είθιζόμ.ενα ψάλλεσθαι τροπάρια. Ούτε 
επετράπη αύτώ υπο τού ηγουμένου, ϊνα υ,όνος 
έν τω κελλίω ψάλλη τοιαύτα, 'ίνα μη άπολέση 
τήν ψυχήν αϋτοϋ θελγόμενος ύπο τών θέλγη- 
τρων των άσμ.άτων. 

Άλλα τίνα εκκλησιαστικά άσμ,ατα -/ίοχισαν 
νά φαίν6)νται και μεταδίδωνται κατά τήν έ. 
εκατονταετηρίδα; Τούτο μανθάνομεν έκ τοΰ 
διαλόγου δύο μοναχών Ιωάννου καΐ Σωφρο- 
νίου μετά τού άββα Νείλου έν τω ό'ρει ί^ινα. 
(1) διότι οί αναφερόντες τάς μαρτυρίας, ώς 



τών άγιων άπος-όλων κα'ι τών θεσπέσιων προφητών, 
λεαίνοντες τάς γραφάς τών άγιων κα'ι γράφοντες 
τροπάρια κοί έλληνικοίις λόγους κα'ι /υΟήσεται ό 
νοΰ; εΙς τρόπου; κα'ι εΐ; τους λόγους τών Ελλήνων 
διά τοΰτο κα'ι οί πατέρες ημών είρήκασιν, 'ίνα (χή 
γράφωσιν οί έν τή έρήμψ ταύτη οντες καλόγραφοι 
το!>ς βίους κα'ι λόγου; τών γερόντων έν μεμβράναις, 
άλλ' έν χαρτίοι;• μέλλει γάρ ή έρ•χομένη γενεά λε- 
αίνειν τού; βίου; και λόγου; τών πατέρων κα'ι γρά- 
φειν κατά τό θέλημα αύτοΤ;. Κα'ι εΐπεν ό αδελφός• 
τι ούν; άλλαγήσονται τά έθη κα'ι αϊ παραδόσεις των 
Χριστιανών κα'ι ούκ έσονται ιερείς έν τ^ι Έ-κκλησία, 
"ίνα ταΰτα γένηται; κα'ι εΐπεν ό γέρων Έν τοις 
τοιούτοι; 'καιροΐ; ψυγήσεται ή αγάπη τών πολλών 
κα'ι έσται θλίψι; ού'κ όλίγη έΟνών. » 

1) "Διηγήσαντο ήμΤν ό άββα; Ιωάννη; κα'ι 6 άβ- 
β5; Σωφρόνιος λέγοντε;• οτι άπήλθομεν προ; τόν 
άββόί Νειλον διαφοιβούσης τή; άγιας κυριακή; εΐ; 
τό ορός Σίνα• ην δέ ό γέρων ήσυχάζων άνω εις 
τήν κορυφήν τοΰ ίίρους έ'χ^ιυν άλλου; δύο μαθητάς. 
Έλθόντων δέ ημών ει; τά εσπερινά ήρςατο ό γέρων 
τό Δόξα πατρί συν τοις έξη;. Κα'ι είπόντε; τό Μα- 
κάριος και τό Κύριε έκέκραξα χωρ'ις τών τροπαρίων 
κα'ι τό Φώ; ίλαρόν κα'ι τό Καταςίωσον, ήρςαντο τό 
Νΰν απολύει; συν τοΐςέξής• κα'ι τελέσαντες τά ε- 
σπερινά παρέθηκαν ήμΤν τράπεζαν κα'ι μετά τό οει- 
πνήσαι ήρξάμεθα τοϋ κανόνος, κα'ι μετά τόν έξά- 
ψαλμον κα'ι είπόντε; τό Πάτερ ημών ό έν τοις ού- 
ρανοΐς ήρξάμεθα τους ψαλμοί)ς άνέτως. κα'ι είπόν- 
των τήν πρώτην στάσιν τών πεντήκοντα ψαλμών 
ήρξατο ό γέρων τό Πάτερ ημών ό έν τοΐς ούρανοΐς 
κα'ι τό Κύριε έλέησον κα'ι καθίσαντε; άνέγνω εΐς 
.των μαθητών αύτοΰ τήν καΟολικήν Ιακώβου, κα'ι 



188 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



προείπθ(Λεν, οΰ [;.όνον (ίέβαιόν τι τυερί τούτου 
δεν λέγουσι, άλλα φαίνεται, δτι ψευδώς παρε- 
νέβαλον καΐ το δνορ.α των ν.αγύγ(ύ>', ο'ίτινες 
ΰοτερόν ποτέ συνετελέοθνισαν (ορα και ΟΙίΓΙϊ^Ι 
ΒοϊΙηΚ'μΟ 8. 20 — ). Οί δύο μοναχοί Ίωάνντ,ς 
κα'ι Σωφρόνιος, τη Κυριακϊι άνέβησαν εις τήν 
κορυφην του δρους Σίνα, άπου διέτριβεν ό γέ- 
ρων άββάς Νε'ϊλος [λετά δύο μ-αθητών αϋτοΰ' 
έλθόντες εις τον έιπερινον έθαύμασαν οτι προσ- 
κεκολλτ,μένοι εις τήν αΰσττ,ράν ζαϊ. άρχαίαν 
τάζιν άπεδοκίμαζον πασαν γλυκύτητα των άο- 
μάτων καΐ των νίχων. Διότι ο γέρων Νείλος 
νίοζατο τοΰ εσπερινού δια τοϋ «Δόξα πατρϊ 
και υίώ και άγίο) πνεύματι. » Εϊπόντων δε τον 
ά. ψαλμον «Μακάοιος άνηρ» και το «Κύριε έκέ- 
κραςοι» (ψαλ. 140) άνευ τροπαρίων, είτα τό 
«<1>ώς ίλαρον» καΐ το «Καταζίωσον», -/ΐρςαντο 
το «Νΰν απολύεις» του Συμεο)ν. Μετά ταύτα 
δειπνηυαντες ηρςαντε να έκτελώσι ττ,ν μεγά- 
λην τελετην η άκολουθίαν <ίΐΊ^ί,άμίθα τυϋ χα- 
>ΌVο^» η τον ζακΛ•α. Και πρώτον μεν ανέγνω- 
σαν τον έζάψαλμον (ψαλ. γ, λζ,' ςβ, πζ,' 
ρβ,' ρμ-β,') και είπόντες τό «Πάτερ ημών» ηρ- 
ξαντο τοίις ψαλμούς άνέτως διελόντες εις τρεις 



ά'/αστίντες πάλιν ήρςάμεΟα τήν οευτέραν στάσιν 
τδ)ν ν' ψαλμίϋν, και τιληρώσαντε; τους ν' ψαλμού; 
είωκε τψ άλλψ άίελβφ και άνέγνω έκ τοΰ αύτοϋ 
βιβλίου ΙΙέτρου την καΟολικήν έ-ιστολήν και άνα- 
(ττάντε; ήρςάμεΟα τήν γ' στάσιν, και ττλτ,ρώσαντε: 
τού; ρν' ψαλμού; και ε'.πόντε; τό Πάτερ ημών και 
τό Κύριε έλέησον, έκαΟέστ^μεν και εοωκεν έμοΊ ό 
γέρων τήν βίβλον και άνέγνωκα ττ,ν καΟολικήν Ιω- 
άννου και άναστάντε; ήρςάμεθα τάς ψοά; άνέτω; 
άνευ ■:ι>'ηζαζ/'.ι»ν, και ούτε εΐ; τήν γ' (ϋοήν, ούτε εί; 
τήν γ' έττοιήσαμεν μεσώοιον, άλλάτό ΙΙάτερήμων και 
τό Κύριε έλέητον και εϊπόντες τού; α'ίνους άνευ 
τροπαρίων ήρξαντο τό Λόςα έν ύψιστοι; σύν ττ, πί- 
ττει και τό ΙΙάτερ ημών και τό Κύριε έλέησον προ- 
σέΟηκεν ούν ό γέρων λέγων νίέ και λόγε τοϋ Θεοϋ 
Ίτ,σοΟ Χριστέ, ό θεό; ημών, έλέτ,σον ήμά; και βοή- 
Οησον κα'ι σώσον τά; ψυ/ά; ημών κα'ι είττόντων η- 
μών τό 'Λμήν έκαΟέσττιμεν. 

Κα'ι λέγω τώ γέροντι• οιατί, άοδδ, ού φυλάττετε 
τήν τάςιν ττ,; καθολική; κα'ι αποστολική; έκκλτ,σί- 
α; ; κα'ι λέγει μοι ό γέρων ό μή φυλάττων τήν τά- 
ςιν τή; καθολική; και άποστολικτ,; έκκλτ,σίας έστω 
ανάθεμα και έν τώ νΰν αϊώνι και έν τώ μέΛλοντι• 
Και λέγω αϋτώ• πώ; σύ αυτό; οϋ ψάλλει; εϊ; τά 
εσπερινά ττ,; άγια; κυριακτ,; ούτε ει; τό Κύριε έ- 
κέκραξα τροπάρια, ούτε εαφέως και μουσικού ηρξατο χωρίζεσθαι, 
διό και οί ποιηται ώνομαζοντο πλέον ούχ^Ι με- 
λωδοί, άλλ' ύμνογ^ά^οι, άλλα και τοΰτο ήν 
στενώ; συνδεδεμένον μετά τής υπολήψεως ής 
άπήλαυον οί κανόνες τοΰ Ιωάννου και του Κο- 
σμί" διότι νέοι κανόνες ηρεσκον διά τοΰτο μαλ 
λον, διότι έφαίνοντο ομοιάζοντες υ.άλλον το^ς 
παραοεοεγμένοις ηοη είρμοΐς τών μ,ελοιδών ε- 
κείνων. Συνέβη δέ, ώστε ή μεγάλη ποικιλία 
τών μελών παρεΐχεν εις τους ψάλτας οϋνΐ μι- 
κράν όυσκολίαν, καϊ οί άκροαται ίΐλίγον παρε- 
δέχοντο αύτήν' διότι ώς αί λέξεις και αί έν- 
νοιαι ηρμοζον είς έκάοτην εορτήν, οΰτως άνε- 
ζήτουν και αύτοι κόσμον καί χάριν τών με- 
λών κατάλληλον και πρόσφορον εις άπάσας τάς 
έορτάς καί εις έπαινον τοΰ Χρίστου, τής βεο" 
μ.ήτορος καί τών μαρτύρων. Τούτου δ' ένεκεν δ 
Θεοφάνης, δ^ις κατά Κεδρηνον (ρ. 4δ6) μετά 
Κοσαα καί Ιωάννου έγένετο ποιητής τών εκ- 
κλησιαστικών ασμάτων παρά τοις ΒυζαντινοΧς, 
ώς 3 Ομηρος καί δ Ησίοδος τής μυθολογίας 
παρά τοις άρχαίοις "Ελλησιν, μετεχειρίζετο έν 
τοις κανόσιν αύτοΰ μ.αλλον τά παραδεδεγμένα 
ηδη μέλη, χωρίς νά έπινοή νέα. Το παράδειγ- 
μα αύτοΰ ήκολούθησαν καί πάντες οί μετ' αυ- 
τόν ποιηται τών κανόνων, ώς Ιωσήφ δ υμνο- 
γράφος, Μητροφάνης, Γεώργιος, Αρσένιος, Βα- 
σίλειος, Κλήμη;, Ιγνάτιος, Στέφανος, Ταρά- 
σιος καί έτεροι. "Οτι δέ οίίτε εις τά μικρότερα 
ποιήματα οί τών χρόνων τούτων ποιηται δεν 
παρημ-έλησαν οϋτε τους αρχαίους ρυθμούς, ού- 
τε τά μέλη, άποόεικνύουσι τά στιχηρά τοΰ 
Ίωσηφ καί Θεοφάνους, πεποιτμένα κατά τον 
τύπον τών αρχαίων ειρμών" πόσον δέ κατά την 
έποχήν ταύτην ή μουσική ^,σκεΧτο περισσότε- 
ρον, δεικνύει δ μέγας αριθμός τών ίδιομέλων, 
άτινα (ονομάσθησαν ώς άκολουθοΰντα μ.έλη ί- 
δια καί ουχί τά αρχαιότερα. 

Μετά τήν ιά. εκατονταετηρίδα ή γόνιμος 
φλέψ τών έκκλησιαΓ-ικών ποιητών νίρξατο κατά 
μικρόν άποςηραίνεσθαι. Καί ούόέν θαυμαστόν' 
διότι εΤχον ποιηθή κανόνες καί μικρότερα ά- 
σματα άπειρα σχεδόν, απασα δέ ή ύλη τών ε- 
παίνων είχεν έξαντληθή, ώς δέ έκ τούτου οί 
ποιηται δεν είχον εις τί νά άσκήσωσι τάς ου" 
νάαεις των καλλίτερον. Τούτου ϊνεκα κατά τήν 
ί εκατονταετηρίδα ίνένετο δ χη>ων, ώ; άλλο- 
τε έν Αλεξάνδρεια, δηλαδή ηρξατο παγκοίνω 
γνώμϊ) νά συντάττωνται βίβλοι περιέχουσαι τά 



ΠΕΡΙ ΤΗί: ΧΡίΣΤΙλΝΙ&ΗΪ ΙΪΟΐΜΣΕΩ^ ΤΩΝ ΕΑΑΗΝΩΝ 



193 



έξοχώτερχ ά(ΐ(Αατα δλων τών εορτών, "ίι κατά 
την εν χρήσει παρ' ήμϊν φράσιν τάς άσματιχάς 
άΛ0.{υυΰία(: των εορτών και των «γίων. Τα 
ποίϊίριατα όέ ταϋτα, ών τα ί3νό(/.ατ« και τάς 
υποθέσεις ακολούθως ίν τώ β' (ϊιβλίω θέλομεν 
ίκθέσει, και άτινα εγένοντο παραδεκτά εις τα 
βιβλία ταϋτα, έψάλλοντο εις δλας τάς εκκλη- 
σίας, ως λέγει δ Κεδρηνος (ρ. 436. Δ.)» τά εν 
ταΐς έκκλησίαις τών χριστιανών τετυπωμένα 
ψάλλεσθαι.» Ταϋτα δε δεν έπεχείρουν πλέον νά 
ριετακινησωσι. 

Τεκ|Αηριον δε της άποζηρανθείσης φλεβός 
τών ποιητών είναι, οτι ηδη κατά την ιά εκα- 
τονταετηρίδα ηρξαντο νά γράφωσιν υπομνήμα- 
τα εις τους αρχαίους κανόνας τοϋ Κοομα, τοϋ 
Δαμάσκηνου καΐ τοϋ Θεοφάνους. Ούτως ό Ζω- 
ναράς, άκμάσας έπι Αλεξίου τοϋ Κομνηνοϋ 
(1081 — 1108) έγραψεν υπόανημα εις του; α- 
ναστάσιμους κανόνας Ιωάννου τοϋ Δαμάσκη- 
νου, ϊκ δέ τούτου τοϋ υπομνήματος έζέδοτο δ 

κ. ϋΙιΐ'ί^Ι έν ΒοίΙηι^ο ζαΐ' Ινίιοΐιΐ. Ι.ίΙΙ. 

αβί" Βγζ. 8. 1 — 10 την διατριβήν περί κα- 
νόνος, είρμοΰ και τροπαρίου. Κατά την έφεςής 
ιβ' έκατοντ. Θεόδοιρος δ Πρόδρομος έγραψεν έ- 
ζήγησιν εις τους έν ταϊς θείαις καΐ δεσποτι- 
καΐς έορταΐς μελουργηΟέντας κανόνας παρά τών 
άγιων και σοφών μελοιδών Κοσμά και Ίοίάν- 
νου τοϋ Δαμάσκηνου, ί,ν διατηρουμένην έν 
μεμβράναις τη; αύτη; περίπου εποχής έν τη 
της Βιέννης βιβλιοθηκτ), ύπο δε Γρηγορίου τοϋ 
Κορίνθου έπηυξημένην και πεπλουτισμένην έν 
βομβυκίνοι κώδηκι άποκειαένω έν τη βασιλική 
βιβλιοθήκΥ) τοϋ Μονάχου επιμελώς διηλθομ,εν. 
Σπανίως δε και χατ' έξαίοεσιν μετά τά άρχαϊα 
εκκλησιαστικά άσματα συνειλεγμένα έν ταΐς 
βίολοις της 'ϋκτοιηχου, τοϋ Τριω^^ίου καΐ τών 
Μηναίων και σχολιασΟέντα ύπο σοφών ανδρών 
άλλα νεώτερα έπεδοκιμάζοντο υπδ της κοινής 
γνώμ,ης, έπιδοκιμασθέντα δε κατεχωρίζοντο έν 
ταΐς κανονικαΧς βίβλοις. Την εζοχον ταύτην 
τιμήν έσχον κατά την ιδ έκατοντ. δ Φιλό- 
θεος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ποιη- 
οας Ακολουθίας ασματικάς εις Γρηγόριον τον 
Παλαμάν (Τριώδιον σελ. 1 70) καΐ εις την Γο- 
λινδούχην μάρτυρα ('Ιουλ. 13) καΐ ετέρους κα- 
νόνας σωζόμενους έν κώδικι της έν Βιέννη βι- 
βλιοθήκης υπί) αρ. 187' έτι Νικηφόρος Κάλ- 
λιστος δ ΐανθόπουλος, συγγραφεύς επίσης συ- 
ναξαριών, ποιησας και άκολουθίαν ώς άναγινώ- 
σκομεν έν τω Πεντηκοσταρίιο σελ. 15. β^Ι'άλ- 
λομεν την παροϋσαν άκολουθίαν την γεγονυϊαν 
παρά κυρίου Νικηφόρου Καλλίστου τοϋ Ξανθο- 



πούλου εις την υπεραγίαν καΐ κυρίαν Θεοτό- 
κον, την ζωοδόχον π^γην" ού γαρ ευρομεν ύπο 
τυπικού την τοιαύτην άκολουθίαν, άλλ' ετέθη 
δι' άγάπην τής υπεραγίας Θεοτόκου (πρβλ. 
Βζρθολομ. Κουτλουμουσιανον έν Προλεγ. Πεν- 
τηκοστ. έ.). Νεώτατοι δε ποιηταΐ κανόνων έζ 
όσων γινώσκομεν, εγένοντο δ κατά την ις'. έ- 
κατοντ. άκμάσας Νικόλαος Μάλαζες ό Πελο- 
ποννησιος, οϋ έκ πολλών σώζονται ολίγα τίνα 
έν τω Πίντηκοσταρίω και τοις Μηναίοις, Νι- 
κόδημος Αγιορείτης καΐ εϊ τίνες άλλοι. 

Οί δε έλληνες μοναχοί τοϋ παρά την 'Ρώ- 
μ.ην κοινοβίου τής Γροτταφερράτης, περί ών 
εϊπομεν ηδη ανωτέρω, μη υπείκοντες ε!ς τάς 
αποφάσεις τών πατριαρχών τοϋ βυζαντινού 
κράτους έποίουν πολλά νέα ποιημ.ατα εκκλη- 
σιαστικά. Έπειδη δε ούτε οιά την λαμπρότη- 
τα τής τέχνης διακρίνονται, ούτε υπο τών 
λοιπών Ελλήνων έπεδοκιμάζοντο, άνεφέρομε» 
ηδη μόνον τά ονόματα αυτών. 

Άφ' ότου έπαυσαν οί ποιηταΐ νά μελίζωσιν 
αϋτοι τά ποιήματα των, ή μεν ποίησις, ώς 
εϊδομιν, μ.ετά μακράν εΰφορίαν βαθμηδόν έξέ- 
πεσεν, ή μουσική δμ.ως άπαλλαγεΐσα τοϋ βά- 
ρους τούτου ηρζατο άνθεΐν άνετώτερον, επέ- 
ζησε δε μακρότερον ?ι ή αδελφή αυτής, ούτε 
μετά την πτώσιν τοϋ βυζαντινού κράτους έ- 
παυοε νά διαδίδηται. Επειδή όμως ί, μ.ουσική 
δεν έκρατεΐτο πλέον υπο τής ανάγκης ταύτης 
τής ποιήσεως, έξελθοϋσα τών δρίων τής μ.ε- 
τριότητος καΐ τής αίδοϋς ηρζατο πλανασθαι 
άνετώτερον και παράγειν δσημέραι μείζονας ε- 
λιγμούς. Διότι έπι τών χρόνων τοϋ Κοσμά καΐ 
Ιωάννου τοϋ Δαμασκηνού τά μέτρα τών λέςεων 
ήσαν τοσούτον συνδεδεμένα μετά τού μέλους, 
ώστε εκάστη συλλαβή σχεδόν άντεστοίχει προς 
έκαστον λίγυσμα τής φωνής, κατά τους τε- 
λευταίους όμως χρόνους τού μεσαίωνος άπη- 
ρέσκοντο πλέον οί άνθρωποι εις την εΰάρεστον 
έκείνην απλότητα τών μελών, ώς θελγόμε- 
νοι υπο λίαν εκτενών μελών. Τόσον δε έξεφυ- 
λίσθη ή αουσική και άπ£μ.ακρύνθη τη; αρχής 
αυτής, ϋ>στε οϋχι σπανίοί; υπέρ τά είκοσι λι- 
γύσματα τής φωνής αποδίδονται εις μίαν συλ" 
λαβήν' τούτου δε τοϋ έθους παραδεκτού γενο- 
μένου οΰδεμίαν σημαοίαν πλέον εΤχον τά μ.ε- 

τρα τών λέξεων, αί δε έννοιαι λυθεΧσαι παντός 

, , , , . / Γ »>• 

νομού και τοϋ χρόνου και του τόνου ωριί,ον- 

το μόνον υπο τοϋ μέλους τής μουσικής. Σπα- 

νιώτατα δε οί αΰτοι έποίουν έκεΧνο Οπερ έμέ- 

λιζον, διο και έσημείουν τούτο, ώς έν τω ί- 

διομέλο) Μανουηλ τού Χρυσαφή νϋν το πρώτον 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



η 



194 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΡΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΠΚΟΣ ΣΥΛΑΟΓΟΣ 



ΰφ' ήΐΑών έχ.δοθέντι (σελ. 10ο) εχ. κώ5-/;-/.ος ά- 
ποΛΕψ-ένου £ν τη βχβ. βιβλιοθήκη τοΟ Μονά- 
χου σημειοϋται, δτι αΰτος έποίησε τά γ£ 
γ^ίψιιαεα χαί τό μέ.ίοζ. Συνηθω; εκάλλυνον 
τά; λέςεις των ψχλμών τοϋ Δαυ'ίΧ (ως είναι οί 
λεγόμενοι πολυέλεοι, τά άνοιξαντάρια, ετι των 
αρχαίων κανόνων και στιχηρών οί λεγόμενοι 
είρμοί καλοφωνικοί) διά των (/.ελοίδιών, μετα- 
τρέποντες δε προσέτι και τάς λέξεις και τά 
αρχαία αέλη μετατιθέντες Ιπαιζον, ως φαί- 
νεται έν φυλ. κωδ. βιενναίοι υπ' άρ. 194, φύλ. 
138, ένθα λέγεται" « μέλος μετατεθέν και 
καλλωπισθέν καϊ πλατυνθέν εν τε νειρονομίαις 
και μελεσι και ιόιοιμασι πάρα τοΰ μακαρίτου 
εκείνου λαμπαδαρίου κυρίου Ιωάννου του Κλά- 
δα». ΚαΙ οί μουσικοί αΰτοΙ έκαλοΰντο εκ τοΰ 
λατινικού μαιστορες (διδάσκαλοι) γ) πατέρες 
τίις μουσικ•Λς, εκ δε τούτου τοΰ είδους τίς 
μουσικτ,ς ώνομάσθγ) καΐ τίχνη παπαύιχη. Οί 
περιφ-Λ,μότατοι τούτων ήσαν Μανουτ,λ Χρυ- 
σαφής, Άνανεώτης, Ιωάννης Γλύκας, Κου- 
κουζέλης, Ιωάννης Κλαδας' πλην δε τούτων 
αναφέρονται καί τίνα (ίαρβαρίζοντα μουσικών 
ονόματα ως τοΰ Μπερέτη, Τζακνοπούλου και 

άλλων (πρβλ. 1'ίΙια ΙιγιηπομΓ. ρ, (^,5) τά 

μ.άλιστα δε άμφιβάλλομεν, ότι τ] καθαρότης 
της ελληνικής μουσικής κατά τους τελευταίους 
χρόνους τοϋ [ίυζαντινοΟ κράτους διεφΟάρη κα- 
τά τον 1'ίΙΐ•.Ί ύπδ των Περσών, Αράβων και 
Τούρκων" διότι μαρτυρίαι τούτων έλλείπουσι, 
μάλλον δε πιθανο)τερον εΤναι, ότι η αουσικη 
άπο των Ελλήνων μετεβιβάσθη εις τά έθνη 
εκείνα. Όπωσδήποτε ομίος ή ίστοοία της ελ- 
ληνικής μουσικής υπο πυκνότατου σκότους μέ- 
χρι τοϋδε καλύπτεται. Είς δε έσκιαγράοησεν 
αυτήν, ό άοίδιμος Χρύσανθος ό Προύσσης εν 
τω μεγάλω θεωρη τικώ της ελληνικής μουσικής 
σελ. 33. "Οσον όμως σκοτεινή καΐ αν η ή ι- 
στορία τής ωραιότατης ταύτης εθνικής κληρο- 
νομίας ημών, τόσω μάλλον έφείλομεν να έπι- 
"οθώμεν εις την ίστορικήν αυτής έρευναν, άνα- 
γινώσκοντες τά κατά την άρχαιοτέραν γραφήν 
γεγραμμένχ μέλη καΐ οίίτως άνατρέχοντες εις 
τήν άρχαίαν και διαυγή αυτής πηγήν, τη/ 
Έλληνικήν. 

Τοιαύτη έν συντόμο) είναι ή αρχή, ή ακμή 
και ή παρακμή τής χριστιανικής ποιήσεως των 
Ελλήνων βυζαντινών, ήδη μεταβαίνοιιεν εις 
τους ποιητάς αυτής έκτιθέντες διά βραχέων 
τον βίον και τά ποιήματα αυτών. 

-ημ• Ίΐ πραγματεία α'ύτη συνετάχΟη λατινιστί 
ϊιττό τοϋ σεδαστοϋ μοι οιοασκάλου κα'ι συνεργάτου | 



Κ. ^V. ΟΙιΐΜΒΐ, καΟτ,γτ,τοΰ τ/,; αρχαίας κλασικοί 

'ριλολογίας έν τίρ πανεπισημίψ τοϋ Μονά-^ου, 
προϋτάχθη δέ προλεγομένων οίκην έν τΤ; ϋπ' άμ- 

οο-έρων έκδοΟείσγι ΑιιΙΙιοΙθ!;ίϋ ί;ι•αβοα ϋηπηίηιιιη 

ύΐίΓΙΚίϊίΐηοΓαΐη• ταύτην συνοπτικ(ΰτερον μεΟερμη- 
νεύσβντε; έκοιοόαμεν ήοη ^^άριν τίυν ημετέρων. 

Μ, ΠΑΡΑΝΙΚΑΣ. 



ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΥΝΤΑΞ1Ν ΚΑΝΟΝΙΣ.ΜΩΝ ΤΩΝ 
ΕΝ ΗΠΕΙΡΩ ΖΩΓΡΑΦΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΝ 
ΘΡΑΚΗ ΖΑΡ1ΦΕΙΩΝ ΣΥΣΤΑΘΗΣΟΜΕΝΩΝ 
ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΡΟΣΗΡΤΗΜΕ- 
ΝΩΝ ΑΥΤΟΙ Σ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ 
ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. 

(Άνεγνώαθη έν τή ΤΠΗ', Τ'^ καϊ Τ^Ε' 

Συνεδριάσει). 

Λ ύ^ιοι, 

Ή £πιτροπή(1), εις ^ν ό ημέτερος Σύλλογος 
ί Ηπειρωτικός και 5 θρακικός άνέθεντο τήν 
σύνταξιν χα>η>ίσ^ιώ*• των έ}- '//.τί/(•,ω Ζωγρα- 
(ρίίΐύν και των (^ (~)^μ'ιχ>ι Ζαριφείωΐ' ^ίύασxα- 
.Ηίων χαί ^τξηγράιηιητος προτύπων όηιιοτιχων 
σχο.ίίίων, συνελΟοΰσα (2) πολλάκις καί μετά 
τής δυνατής ακριβείας μελετήσασα τά περί 
δημοτικής παιδεύσεοις των τε ημετέρων καί 
τών αλλογενών (3) προσέρχεται νϋν, ίνα ί>- 



(1) Ί§: Τόϋΐ. Ζ'. σελ. 322 κ ές. 

(2) Έκ των μελών τϊ^; έιτιτροπής ο! κ. χ. Κ. 
Ξινθόπουλο; καΐ Δ. Μαρούλης άνα/ωρήτβντες δέν ή- 
ήουνήΟηαον νά μετάσ/ωοτι ιτασίών χίδν (τυνεδριάσεων, 
οΰ/ ήττον ίμΐΜ; άπέστειλβν σύμβολα; τινβς καθ' ην 
ϊλσοιν εντολήν. 

(3) 1) Ι^'ίιΐ8ΐπΐ(•(ίυιι (1π Ι'ουρΙο ρ.ΐΓ ΙίιιηΊβ (Ιο 
Ι^ανί'Ιΐ'γο, Ραη'ϊί. 1872. 

2) [.ΊιΐδΙηκΙίΐΜΐ |^1^1^1^(|ιιο ;ιιιχ Κ(αΙίί-υΐΗ8 ο((•. 
ρηι• ΰ. Ηίρ()ΐ';ια. 1';ιι•ί8. 1872. 

3) Ι/ίιΐ8ΐι•ϋΡΐίοιι [)ΐι1)1ί(ριΐ! (^11 ΛΙΙβιηηίπο ρίΐΓ 
α. Ιΐίρρΰηιι. Ραπδ. 1873. 

Ί) Ι-.Ίιΐ5(ιιιιΊίυιι ριιΙ)Ιί(|ΐιο οιι Αηΐίΐοΐοην ραΐ' 0. 
Πίρρο;ΐϋ. 18:2. 

5) Ι,'ίηδΙηκ-Ιίοη ρηΜίιριο ρπ 1ΐ,ι1ί(' ραΐ' ϋ. Ηίρ- 
ρο;ια 1874. 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΥΝΤΑ3ΙΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 195 



ποβάλϊ) υ(;.ϊν τ' αποτελέσματα των ερευνών 
«ύτίις καΐ συζητήσεων δια της παροΰση; εκ- 
θέσεως, ήτις ε!; ούο μεγάλα μέρη οιγιρημένη, 
εις Γίΐιχό)^ δηλ. χαΐ Είόιχόΐ', περιλαμβάνει 
τάς γενικάς αρχάς, έφ'ών εδράζεται δ τε κα- 
νονισμός τών Διδασκαλείων και το πρόγραμμα 
των δημοτικών σχολείων, και τάς μερικάς 
κρίσεις και οδηγίας περί ένος εκάστου τών έν 
αύτοΐς διδακτέων μαθημάτων. 

'ϊΐ παρ' υμών εντολή «ϋτή καθ' εαυτήν ούσα 
δυσχερής κατέ^η παρά της επιτροπής ίιμών ετι 
δυσχερεστέρα φιλοτιμηθείσης 'ίνα ιΌς οϊ6ν τε 
πλειόνων άψηται ζητημάτων, οσα εις τήν δη- 
μοτικήν αναφέρονται παίδευσιν και περί ών 
καΟ' έκάστην γίγνονται σκέψεις κα'ι συζητή- 
σεις παρά τοίς πεπολιτισμένοις λαοΐς, παρ' 
οίς έθνικώτατον άμα τε και σπουδαιότατον 
έγένετο από τίνος χρόνου το περί δημοτικής 



6) ΙΐΗρρϋΓΐ 511Γ ΓύΙηΙ αοΙυιΊ ιΐΰ Γϋΐΐδθίι;ιιβιιΐ6ηΙ 
δμόοίαΐ βΐ μιίιιΐίΐΐΓβ βη Ι}β1ι;ίιΐϋθ, εη Α11βιιια!;ιιβ 
Οΐ βη 8υί5δβ ρ»Γ Ι. Μ. Βίίαιίυαίιι. Ραπδ. 1865 

7) ΟοιιΓβΓΟποθδ ρι;ι1α^Ό?;ϊίΐαθ5 ΓαίΙθϊ Λ Ια δοΓ- 
1)υηιιβ αυχ ϊιΐδΙίΙιιΐΡϋΓί ρι•ίιιιηίΓβ8 νοικιβ ;Ί Γηι-ίδ 
ροιίΓ ΓβχριΐδίΙίοη ιιιιίνβΓ86ΐ1(! (Ιο 1867, 3 νυΐ. Έκ 
τοΰ συγγράμματο; τούτου άλλα τε ήρυσάμεΟα 
και ί5ία περΊ άναγνώσεω; κα'ι γραφϊΊ;. 

8) Ι,'έιίαΐίΐΐϊυιι ρ;ιι• Ειηίΐβ ϋΐκΐϋνβΐ. Ρηι-ίδ. 1868. 

9) Κη[ΐρυιΙ δΐΐΓ ΓυΓΐ;ηΐΗ8αΙϊυη ΰΐ \β5 ρΓοι,'ΓΟδ 
(1ϋ 1'ίιΐ8ΐΓΐΐ(•(ίυιι ριι1)1ί(ΐαΐ! ϋΐι 1">αιιοβ ρ&ι• ΟΙΐΗπΙβδ 
3ουπ1;ιίη. ΓίΐΓΐδ 18()7. 

10) Ι)ΰ Γ(!(1υΐίΐ(ίυιι ιίαιίδ Ια Γαιηίΐΐβ οΐ αιι Οοΐ- 
Ιί'μο ραΓ ΊΊι. Η. Ιϊαηαιι. Ι'αιίδ. 1852. 

11) Οίο (ϋίοιΙΡΓϋΐιι; (ΙΐίΓΐΙοιιΙδίΙιβη Υυΐΐίδδοίηιΐβη 
ϊπ ϊΓϋΟδδβΓιίΐι δΙαθίΙΙείΊ, νυη ΙΙαιιικΙιυηι. ί,είρ- 
ζίί;.Ί8()4. 

12) 05Ίηιιαδία1 — ΡαΒίΙαμυμίΙν νυη ΚαιΊ [\υΙ1ι. 
δΙϋΙΐ!•αΓΐ. 1865. 

13) ΓιγπΗίαδίαΙ ραοίΙαι^οι^ίΚ νυη Ναο^οΐδραοΐι. 
Ει-ΙαηΐίΐΜΓ. 1867. 

1 4).\Ι1μ(ΜΠρίιΐ(! ΒβδΙϊηιηιυιιμοη αΗΐιβί' ΥυΙΙίδδεΙιηΙ 
Γΐ'ίΊραΐ'αηιΙΐΊΐ υπιΙ δϋΐηίηαΐ' — ΝΥείβη. ΠαηηυνβΓ. 
1873. 

15) ΜαηϋϋΙ ιΙ<ΐ5 δαίΐβδ ιΐ'ιΐδίΐβ ραΐ' Ι. Ο Μ. Οο- 
οΐιϊη. Ραι-ίδ. 1857. 

16) Οιιίίΐβ (ΙΡδ δαίΐβδ (ΓΑδϊΙβ ραπ Ευ§βηβ 
Κεηίΐη. Ι'αιίδ. 1860. 

17) Ουπδοίΐδ δΗΓ Ια ιΙίΐΈΟΙίοη ιΐβδ δαίΐβδ (Ι'αδϊΐβ 
ραι-Μηκί Μαι-ίο Ι'αρβ-Οαί'ραηΙίΰΓ. ΡαΓΪδ. 1856. 

18) ,Μί'ΙΙΐϋΐΙβ ίηΐυίΐίνβ. Ι'Αβίχίοβδ εΙ Ιΐ'αναιιχ 
ροιίΓ Ιβδ ΕπΓαηΙδ δοΐυη Ια ηιέΙΙιο(1ε βΐ Ιοδ ρΓΟ- 
('έίΐέδ (Ιβ Ι'βδΙαΙοζζί εΐ ιΐε Ι'ι-υεΙιβΙ, ραι• Μηιε 
Οείοα. Ραπδ. 1873. 

19) Ι,α δαπίΓ' (Ιβ ΓβδρίΊΐ εΐ (Ια οοΓρδ ραρ Ια 
ΟγπΊηαδΙίίΐηΡ ραΓ Εϋίΐέηβ Ρηζ. ΡαΓΪδ. 1868. 

20) 'Κκκλησιαστικά κα'ι εκπαιδευτικά ύπό Π. 
Κλάοου- '.λΟήνησι. τόμ. .\'. 1860. Τόμ. Β'. 1869. 

21) ΌοηγοΙ Κοκκώντ,. 1836 — 1864, έν 'ΛΟτ,ναι;. 



παιδεΰσεως θέμα, ατε έν εαυτώ περικλε'ϊον τήν 
ευημεριαν τών λαών, όταν προσφόρως προς τάς 
άνάγκας αυτών ή διερρυθμημένον. Διο και δτι 
πλείστα βιβλία κατ' έτος εκδίδονται προς δια- 
φώτισιν τών εκπαιδευτικών ζητημάτων καΐ 
διαρρΰθμησιν της δημοτικής παιδεύσεως έπΙ 
τό βέλτιον και συστηματικώτερον. Έκ τούτων 
νομίζομεν δτι ούδε'ις τών ημετέρων άρνηθή- 
σεται, οιονΰηποτε και αν εχγ) επ αυτού κρά- 
τος το νΰν της δημοτικής παιδεΰσεως σύστη- 
μα, δτι δεν πρέπει και ημεΤς να έξέλθωμεν 
της παιδευτικής θέσεως, έν γ διατελοΰμεν, κα- 
θιστώντες καΐ παρ' ήμΧν τήν δημοτικήν παί- 
όευσιν βελτίω και άζίαν τοΰ αιώνος, έν ώ ζώ- 
μεν, και τών αγώνων και θυσιών, ους κατα- 
βάλλουσι πολλαχοϋ οί ήρ,έτεροι ομογενείς. Κα- 
τορθωθήσεται όέ τοϋτο, αν άναμιμνησκώμεθα 
της χρυσής συμβουλής, ην ο Σωκράτης δίδωσι 
Περικλεΐ τω υίώ Περικλέους τοΰ πάνυ καΐ της 



22) Παιοαγωγό; έν Αθήναις. 1838. 

23) Αοκίμιον πρακτικών Όοηγιών προς τους δι- 
οασκάλους των δημοτικών σχολείων ύπό Γ. Γ. 
ΙΙαππαδοπούλου, έν Αθήναις. 1863. 

24) Φιλίστωρ σύγγραμμα φιλολογικόν κα'ι παιδα- 
γωγικών έν 'Λθήναις 1861 — 1863. Τόμ. Λ', Β', 
Γ', Λ'. 

2ο) Κύαγγελικός Κτ,ρυς, έν '.λθτ,να•.:. 18Τ0. 

26) Ιίαιδα νωγικόν Έγχειρίδιον ύπό Λ. Μελά, 
έν '.^θήναις. 1871. 

27) 'νπομνημάτιον περΊ εκπαιδεύσεως τοΰ λαοϋ 
ύπό Δ. Στ. Μαυροκορδάτου, 1871. Έν Αθήναις. 

28) ΙΙερΙ κατωτίρας κα'ι μέστις παιδείας έν Ελ- 
λάδι, ή ό έπ'ι τοΰ θέματος τούτου διαγωνισμός, εκ- 
θεσις της άγωνοδίκου επιτροπείας άναγνωσθεΤσα 
έν -ζψ προς διάδοσιν των ελληνικών γραμμάτων 
Συλλόγψ, Άθήνησι. 1872. 

29) ΙΙερΊ διδασκαλίας ττις ελληνικής γλώσσης ύπό 
Μ. Βεργωτή, έν Αθήναις. 1872. 

30) ΠερΊ μέσης και κατωτέρας παιδείας, ύπό Κ. 
Ξανθοπούλου έν Αθήναις. 1872. 

Έκ δε των της επιτροπής μελ&ν ύπέοαλον έγγράφιυς 
τά έςης, ό κ. Ήρ. Βασιάδης 1) περΊ της δημοτικΤις 
παιδϊύσεως παρά τοις πεπολιτισμένοις λαοΐς τη; 
Εύρο'^πης κα'ι Αμερικής. 2) Συμβολάς προς τελειο- 
τέραν ρύΟμισιν της παρ'ήμΤν δημ. παιοεύσεως• ό κ. 
Κ. ΐανθόπουλος άναλελυμένον σχέδιον προγράμμα- 
τος δημοτικού σ/ολείου μετά συνοπτικωτάτου κα- 
νονισμού διδασκαλείου, ό κ. Μ. Παρανίκας περί 
κατωτέοας παιδεύσεω; κα'ι μετάιρρασιν κανονισμού 
διδασκαλείου έν Γερμανία, ό κ. Μ. Πανταζης σκέ- 
ψεις τινάς περΊ δημοτικής παιδεύσεως, ό κ. Α. 
Ζωηρός περΊ Γυμναστικής, ό κ. Δ. Μαρούλης Αον 
μέρος κανονισμού διδασκαλείου, ό χ. Ι. Δραγα- 
τσης περί αλληλοδιδακτικής μεθόδου, κα'ι όΓ. Χα- 
σιώτης περΊ της παρ' ήμϊν δημοτικί,ς παιοεύσεως 
κα'ι περί εκπαιδεύσεως τοΰ λαοϋ, οί δέ λοιποΊ έλα- 
βον μόνον προιρορικως μέρος έν τ«ΐ; συζητησεσιν. 



196 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε νΑΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑ.νΟΓϋΣ 



Ασπασίας ερωτώντι «τι αν ποιοϋντες(Ί) οί Α- 
θηναίοι άναλαβοιεν την άρ^αίαν άρετην; Ου- 
δέν άπόκρυφον δοκεΧ [λοι είναι, αποκρίνεται έ 
Σωκράτης, άλλ' ει [Αεν έξευρόντες τά των 
προγόνων έπιτηοεύ[χατα ρ.ηδέν χεΈρον εκείνων 
έπιτηοεύσαιεν, ουδέν αν χείρου; εκείνων γενέσθαι. 
Εί οέ [/.η, τους γε νϋν προιτεύοντας [Αΐ[Λθύ[;.ενοι 
και τούτοις τά αύτα έπιτηδεύοντες, βριοίως 
(λέν τοις αύτοϊς χρώ[Αενοι, ουδέν αν χείρους ε- 
κείνων εΐεν, εί δ' έπιμελέστερον και βελτίους.» 
Καιρός λοιπόν ϊνα και η[Λεϊς τά αυτά το^.ς 
η[Αετέροις προγόνοις £πιτηδεύσω[/.εν ώς προς 
την 6η[Λοτικήν παίδευσιν, καλλιεργοϋντες την 
άθάνατον ηριών [^.ητρικήν γλώσσαν, την [χου- 
σικήν Οεραπεάοντες και ποίησιν και εις την γυ" 
(>.ναστικην έςασκού[;-ενοι ώς έκεϊνοι' καιρός ίνα 
και ίί[Αεϊς τά αυτά τοΧς νυν πρωτεύουσιν έθνεσιν 
<πιτηδεύσωρ.εν εϋρύνοντες τήν δημοιικην παί- 
δευσιν και (ίελτιοϋντες έν πασι τά δη[Λοτικά 
η[λών σχολεία, εν τοις διδασκάλοις, έν τοις ρια- 
θήρ.ασιν, ϊν ταίς [Λεθόόοις, έν τοις διδακτικοΐς 
βιζλίοις, έν τη επιβλέψει και λοιπο'.ς, και 
άεΐ (χετακινοΰντες τά (χή καλώς έ/οντα κατά 
τήν όρθήν τοϋ Ισοκράτους συαβουλην' « τάς 
επιδόσεις δρώ(Αεν γιγνο[;.ένας και τών τεχνών 
καϊ τών άλλων απάντων ού διά τους έ(χα.ένον- 
τας τοις καθεστώσιν, αλλά διά τους έπανορ- 
θοϋντας και τολ[Λώντας αεί τι κινείν τών [χή 
καλώς εχόντων.» Ούτω δή σκεπτοαένη ή ε- 
πιτροπή και καθυποβάλλουσα ταΰτα τη έπι- 
ψηφίσει καΐ έπιόοκΐ(Λασία τών Συλλόγων επι- 
καλείται τήν σύντονον αυτών ποοσο^ήν και 
(χελέτην έπι τοϋ σπουδαιότατου τούτου ζητή- 
ματος. 



ΜΕΡΟΣ Α'. 

Γεηχόΐ'. 

Ή δημοτική παίδευσις, η όρθότερον γενική ί) 
εθνική ώς έκ της εΰρύτητος καϊ τοΰ σκοπού, 
προτίθεται καθ' όλου αέν τήν παναρμόνιον ά- 
νάπτυζιν τών φυσικών, ηθικών και νοερών δυ- 
νάμεων σύμπαντος τοϋ έθνους διά τοϋ φωτισμού 
τοΰ λογικοϋ και της ενισχύσεως της θελήσεως προς 
παν δ, τι αληθές, αγαθόν, καλόν, μέγα, ΰψηλόν, 
ΐόία δέ τήν οιέγερσιν τοϋ έθνικοϋ φρονήματος 
της φιλοπατρίας και φιλογενείας καΐ πρόσκτησιν 



(1) Ξίνοφ. Άπομν. Γ', έ, 14 — 15. 



τών αναγκαίων παντι πολίτη βιοποριστικών 
γνώσε&)ν. Ό τελευταίος ούτος σκοπός της έ<- 
παιδεύσεως, ό πρακτικός, άρΐ7α διατυποϋται έν 
τοις έξης τοΰ Πλάτο^νος. «λέγω δή και φημί τον 
ότιοΰν αγαθόν άνδρα μέλλοντα έσεσθαι τοΰτο 
αυτό έκ παίδων ευθύς μελετάν δείν παίζοντα 
τε χαι σπουδάζοντα έν τοις τοΰ πράγματος έ- 
κάστοις προσήκουσιν" οίον τόν μέλλοντα αγα- 
θόν έσεσθαι γεωργόν ή τίνα οίκοδόμον, τον 
μεν οίκοδομοϋντά τι τών παιδειών οίκοδομη- 
ματων παιί,ειν χρη, τον ό αυ γεοιργουντα, και 
όργανα έκατέρίο σμικρά, τών αληθινών μιμή- 
ματα, παρασκευάζειν τόν τρέφοντα αυτών έ- 
κάτερον' και δή και τών μαθημάτων Οσα α- 
ναγκαία προμεμαθηκέναι προμανθάνειν, οίον 
τέκτονα μετρεϊν ή σταθμάσΟαι και πολεμικόν 
ιππεύειν παίζοντα ή τι τών τοιούτων άλλο ποι- 
οϋντα και πειρασθαι διά τών παιδιών έκεϊσε 
τρέπειν τάς ήδονάς και επιθυμίας τών παίδων, 
οί άφικομένους αυτούς όεΧ τέλος έχειν' κεφά- 
λαιον όή παιδείας λέγομεν τήν ίρθήν τροφήν, 
?, τοϋ παίζοντος τήν ψυχήν εις έρωτα μάλιστα 
άςει τούτου, ί δεήσει γενόμενον άνδρ' αυτόν 
τέλειον είναι της τοΰ πράγματος «ρετής(ΐ).» 
Παμμεγίς-η άρα ή άςία και ή δύναμις της δη- 
μοτικής παιδεύσεως κοινής ΰπαρχούσης παντΙ 
πάσης τάζεως πολίτη καΐ άμφοτέροις τοις 
φύλοις, ες απαλών ονύ/ων παιδευούσης τά τέ- 
κνα τοϋ λαοΰ έν τοΧς δημοτικοϊς σ/ολείοις καΐ 
ένσταλαζούσης έν τ?, καρδία αυτών τάς υγιείς 
αρχάς της παιδαγωγικής καΐ τοϋ Ευαγγελίου, 
έφ' ών στηριζομένη καθίσταται ή στερεά καΐ 
ακράδαντος κρηπις της ευημερίας παντός έ- 
θνους. 

Περί δέ τών τριών βαθμών (2) της δημο- 
σίας εκπαιδεύσεως κρίνοντες και τήν άζίαν έ- 
καστου αυτών έςετάζοντες λέγομεν ότι ή μεν 
δημοτική ή καΐ πρώτη και στοιχειώδης καΐ 
κατωτέρα (3) κακώς καλούμενη έστΙν ει μή 



(1) Πλάτ. Νόμ. Α', ιβ', σελ. 643. 

(2) Σϋνήίως ίι «Γ,μοσίι έκπβίο'υσις οιβιρεΐται ά) 
εΙς ίημοτιχήν ή κβιωτέραιν 5) εΙς μέιην καΐ γ ) 
εΙς όνωχέρϊν. ΚιιΟ' ήμ5; ορθότερα φαΐνετιι ή έξης 
δΐϊίρεϊΐ;• ά) εί; γενιχήν η έθνιχήν παί5εοιιν, ίιό- 
τι εί; πάιας άνεξιιρέτω; τά; τάςίΐ; τοϋ εθνοος καΐ 
ύποχρε<υιιχ&; τρέπει νά χορηγήτβι, περιλαμοάνοί)- 
ϊϊν τά νΟν δημοτικά κιΐ προκιταρκτικά ελληνικά 
σχολεΤα μετά τών αναγκαίων ττρακτικ&ν γνώιεων β ) 
εί; είδικήν -ττεριλαμβίνουσαν τά γυμ-.άαια εί; δυο διτ)- 
ρημένα τμήματα εί; κλασικά καϊ πραγματικά- χαΐ γ') 
εί; άνωτέραν. 

Ι (3) Πολλά μέν και άλλα τά αϊιια τΤί; έςευτελίσεως 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΥΝΤΑΞΙΝ ΚΑ.Ν0Ν1ΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 197 



ανώτεροι χαΐ σπουόαιοτέρχ των δίο άλλων, 
άλλ' ό[Αθλογου[Λένως γενικωτέρα χ,αΐ έθνιχ,ω- 
τέρχ, όιότι παντί τιολίττ) κ.αΙ αμφότεροι; τοϊ; 
φύλοι; αναγκαία καΐ άπαρχίτκιτο; άπο τη; 
παιδίΛΫίς ηλιθία; μέχρι ττι; εφτ)βικΫί;' ή δέ 
μέυϊ) παίοευίΐι; ει; ούο οιηρτιμένη τα'^αατα ζό 
χ.Ιασιχύν καΐ πραγίίαΐΐχό^ εϊ6ικη έ^τι και πε- 
ριωρισμένον Ιχει κύκλον ενεργεία;, προτιθέ- 
μενη τήν καθόλου μεν και αυτή πνευματικόν 
και ήθικην καΐ σωματικην άνάπτυζιν των 
νέων, ούχΙ όμω; πάντων πάση; τάξεω;, άλλα 
μόνον ίκείνων, όσοι εϊ; την καλλιέργειαν ίυγο- 
λούμενοι των αρχαίων γλωσσών και επίσημων 
οκοποΰσι να έπιόοθώσιν υστεοον ει; τα; υψη- 
λότερα; σπουδά; και μελέτα; τών έν τοΧ; Πχ- 
νεπιστημίοι; καΐ έν τοϊ; Πολυτεχνείοι; διδα- 
σκομένων, η όσοι άποφοιτώντε; μέλλουσι να 
έπιοοθώσιν ει; το έμπορικον καΐ βιομηχανι- 
κον στάδιον" ή δε ανωτάτη και υψίστη πα- 
θών διακλαδιζομ,ένη ει; ειδικά; ίπιστημα; 
καΐ τέχνα; καΐ παρασκευάζουσα προ; άνο)- 
τέραν έπιστημονικην ανάπτυξιν, έχει κατ' α- 
νάγκην καΐ μάλλον περιωρισμ-ένον τον κύ- 
κλον, διότι ίλίγοι οί ότρηροι αύτη; θεράπον- 
τε;. Μόνη άρα ή δημοτική παίδευσ'.; ει; 
πάντα χορηγούμενη πολίτην πάση; τάζεω; 
και τά; δυνάμει; αΰτοϋ πάσα; μορφοϋσα 
καΐ άναπλάσσουσα τά; τε σωματικά; καί ηθι- 
κά; και διανοητικά; περιλαμβάνει την καλ- 
λιέργειαν σύμπαντο; του εΟνου;. Δι αύτη; ό 
παϊ; τοΰ πλουσίου κα'ι δ τοΰ πένητο;, ό του 
έπιστημονο; καί δ τοΰ γεωργού, 5 τοΰ πεχνί- 
του καί ό τοΰ χειρώνακτο; παιδεύεται καί μορ- 
φοϋται" άνευ αύτη; δεν υπάρχει οΰτε μέση, 
ούτε ανωτέρα, ?ι ταύτη; άτελώ; έχούση;, χω- 
λαίνει καί ή μέση καί ή ανωτέρα, διότι έκα- 
στο; βαΟμο; τη; έκπαιδεύσεω; εστί μεν αυτο- 
τελή;, καθ' 8 έχων όρια περιγεγραμμένα, άλλ' 
ούχ ήττον έχει καί στενήν συνάφίίαν καί άλ- 
ληλουχίαν μετά τοΰ άμέσω; προηγουμένου καί 
τοΰ άμέσω; έπομένου' διότι εκείνου μέν έστι 
συνέχεια καί έζακολούθησι; άνευ χασμ.άτων 
καί διαλειμμάτων, τούτου δε προπαρασκευή 
απαραίτητο;" άνευ δε τοΰ πρώτου βαθμοΰ ού- 



τϊΐί δτ,μοτιχϊίς πβιδεύϊεω;, ούχ ήττον 8ϊ κιΐ ή όνο- 
μαΐΐα κατωτέρα πβΙδΕοίΐΐί, διότι έκαστος άκοϋων 
Ίΐάντω; νομίζίΐ δτι το χατώτερόν έιτι χαΐ εΰτιλίστε-• 
ρον. Διό έξβλειπιέον τήν όνομαιίαν τϊύτην από τών 
βιβλίων, ίν θέλωμεν νά άνυψώσωμεν τήν άςίαν χαΐ 
σποιιδβιότητα τϊί; δημοτικής παιδεύσεως κβΐ τών οι- 
δασχάλων βϋτΤίς. 



δεμία πρόοδο; τών λοιπών, ουδεμία προαγω- 
γή. Διο εκάστου έθνου; βουλομένου 'ίνα πρω- 
τεύη καί προεζάρχη τών άλλων έν τω πολι- 
τισμώ ή κυβέρνησι;, α[ έκπαιδευτικαί αύτοϋ 
εταιρίαι, οί σύλλογοι, οί δήμοι, τά άτομα πε- 
ρί ταύτη; πρώτιστα καί μάλιστα δέον νά με- 
ριμνώσι καί τήν προαγωγήν αύτη; καί άνά- 
πτυζιν κυριώτατον έργον νά έχοισιν. "Ο, τι κα- 
θόλου περί τή; παιοεύοεω; λέγεται, τοΰτο κυ- 
ρίως εφαρμόζεται έπι τή; δημοτική;. Αΰτη εξευ- 
γενίζει τήν καρδίαν, άνυψοϊ το φρόν;/μα, φωτίζει 
τον νουν καί επαυξάνει τά; τών εθνών δυνάμει;, 
Ώ; τοιαύτη λοιπόν δεν πρέπει νά θεωρήται πα- 
ρ'ήμΐν, ώ; συνήθω; καί καλείται, κατωτέρα ηαί- 
όευί'ΐς, άλλ' υψίστη, σπουδαιότατη, ή κρηπί; 
τή; ευημερία; τοΰ ημετέρου έΟνου;. Τήν έθνο- 
σωτήριον ταύτην αρχήν πρέπει νά έχωμεν πάν- 
τοτε προ οφθαλμών καί ταύτην βαθύτατα νά 
έγχαράξωμεν έν τη καρδία τοΰ λαοΰ ώ; άρ- 
θρον πίστεο);, οϋ ή παράβασι; επάγει τά τρο - 
μερώτατα δυστυχήματα. 

Καί άληθώ; ή άπαιδευσία τοΰ λαοΰ έστιν 
ή πηγή πάση; κακοδαιμονία;" δ απαίδευτο; 
ούτε κάλο; άνθροιπο; δύναται νά γίνγ;, ούτε 
καλό; χριστιανό;, ούτε καλό; πολίτη;, οί δε 
γονεϊ; οί στεροΰντε; τά τέκνα αυτών τοΰ πνευ- 
ματικού επιουσίου άρτου, τή; έκπαιδεύσεο);, 
παρασκευάζουσι τήν δυστυχίαν αυτών καί είσιν 
υπεύθυνοι ενώπιον τοΰ θεοΰ καί τή; κοινωνία;. 
ΊΙ δηυ.οτική παίδευσι; κατώρθωσε τά; πρότε- 
ρον άγρια; φυλά; άμχθεϊ; ούσα; δεισιόαίμ-ονα; 
καί ει; πάθη αγενή κατακυλιομένα; νά μετα- 
βάλτ) ει; λαού; ηθικού;, θρησκευτικού;, εύδαί- 
μονα; κατά το μάλλον καί ήττον, πεφωτι- 
σμένου; καί ει; τά; τοΰ βίου ανάγκα; έ- 
πιτηδειοτάτου;, Ό πρώτο; οικιστή; τή; Α- 
μερική; Οΰίλιαμ Πέννο; ελεγεν «δ, τι δύναται 
σύνταγμα τι νά καταστήση αγαθόν, τοΰτο δύ- 
ναται καί νά διχτηρήση αυτό, εννοώ άνθρω- 
που; ενάρετου; καί πεπαιδευμένου;" άλλα τήν 
άρετήν καί παιδείαν δεν κληρονομοΰσιν οί άν- 
θρωποι μετά τοΰ α'ίματο;, άλλ' άπό γενεά; 
ει; γενεάν μ,εταβιοάζουσι διά καθιδρυμάτων, 
υπεο ών ούδεμίαν δαπάνην όφείλομεν ν' άπο- 
φεύγωμεν, διότι πάσα περί τούτων φειδώ ές-ιν 
απώλεια». Ό δέ Βάσιγκτων άποχαιρετών τον 
λαόν τών Ηνωμένων Πολιτειών έλεγε «περί 
πολλοΰ ποιεϊσθε, ώ; πράγμα τή; πρώτη; α- 
νάγκη;, τά καθιδρύματα, οσα σκοπόν προτί- 
θενται τήν ΐξάπλωσιν καί διάδοσιν τή; παι- 
δεία; ει; τον λαόν.» Έκ τούτων κατάδηλον 
γίγνεται ότι το μέλλον ανήκει ε!; έκίΧνα τα 



198 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ^ΗΝ. Φ1Α0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



εθνκ), δσα πλΐίονα εχουσ'. ότ,γ.οτ•.χοι. σχολεία και 
τελειοτέραν την όγ;μοτΐ)(.γ)ν αυτών παί^ευσιν" 
ή δέ άρχγι βύτϊΐ τοσούτον έστι δ'.αδε5ο[χέν•/ι και 
κοινγ) ει; τα πεπολιτισ^χένα εΟνη, όίστε πασαι 
σχεοόν αί τάξεις των πολιτών φοοντίζουσιν 6 
■πέρ τή; πολλαπλαβιάσεω; των ί)τ,μιοτικών σχο- 
λείων, υπέρ τνι; [ϋελτιώσεως των μεΟόόοίν και ττ,; 
τελειότερα; όιοργανώσεως τών οιδασκαλεί&ίν και 
υπέρ τΫι; καλλιτερεύσεω; τ/,; θέσεω; και τη; 
οΐκονομικτ,ς κατα^άσεω; τών 5γ!μο5\3ασκάλων, 
οϋοε[χ!αν άποοεΰγουσαι οικαίαν οαπάνην, διότι 
φρονοΰσιν Οτι τά ΰπερ τη; εκπαιδεύσεως τοϋ 
λαού οαπανώαενα χρή[;.ατα δσοι πολλά και αν 
θ)σι, οέν πρέπει να θεωρώνται άπολλύαενα, 
άλλ' ώ; έν έθνικη τραπέζη κατατιθέμενα κε- 
φάλαια αναφαίρετα καΐ πολλά καΐ μεγάλα α- 
ποφέροντα κέρδη. "Οσοι λοιπόν πλείονα δαπα- 
νώνται χρήματα υπέρ της δημοτικής παιδεύ- 
σεως, τοσοΰτω μάλλον αύςάνεται 5 εθνικός 
πλοϋτος. 

Και ταύτα μεν καθόλου περί της δημοτικής 
παιδεΰσεο>ς, τής αξίας αυτής καΐ σπουδαιότη- 
τας" ίδο)μεν δέ ηόη τά μέσα, δι' ών ό τε καθο- 
λικό; κα•. ό ιδιαίτερο; αυτής οκοπος επιτυγχά- 
νεται. 

Ο; πρόγονοι ί,μών, ο'ίτινες έγένοντο οί πα- 
τέρες και ίδρυταϊ τής άληθοϋς άνθροιπίνης παι- 
όεύσεο;ς, ήτοι τής παναρμονίου άναπτύζεω; 
καΐ μορφώσεως τών σοιματικών και τ^θικών 
και νοερών τοϋ ανθρώπου δυνάμεοίν, μετεχει- 
ρίσθησαν και τά προσφορωτερα μέσα προς έ- 
πίτευςιν γνησίας και όντως ανθρωπινής άμα τε 
και εθνικής παιδείας. Ταΰτα δέ ήσαν ή αητρι- 
κτ, γλώσσα χα'ι οί συγγραφείς αυτής, μάλιστα 
οί ποιηταί, ή μουσική και ή γυμναστική. Ό 
Πλάτων έν Πριοταγόρα (Ι) θαυμ.ασίως περιγρά- 
φει την τε κατ' οίκον άγωγήν καΐ τήν έν τοις 
σχολείοις παίδευσιν τά τε μέσα καΐ την ενδς εκά- 
στου δύναμ.ιν λέγων' «Έκ παίδων σμ.ικρών άρ- 
ζάμενοι [^έχρι ούπερ αν ζώσι, καί διδάσκουσι 
καΐ νουθετοΟσιν. Έπειδάν θαττον συνιή τις τά 
λεγόμ,ενα, και τροφός και μήτηρ καΐ παιδα- 
γο;γος και αΰτδς ό πατήρ περί τούτου διαμά- 
χονται, όπως [ίέλτιστος εσται δ παις, παρ' έ- 
καστον και έργον και λόγον διδάσκοντες καΐ 
ένδεικνύμενοι, οτι το μ.έν δίκαιον, το δέ άδι- 
κον, και τόδε μέν καλόν, τόδε όέ αϊσχοόν, καΐ 
τόόϊ μεν όσιον, τόδε δέ άνόσιον, και τά μέν 
ποίει, τά δέ μη ποιει' και ίάν μέν εκών πεί- 



(1)αίλ. 3!!6. 



θηται, ει δέ μη, ώσπερ ξύλον διαοτρεφόμενον 
κα'ι καμπτόμενον εύθύνουσιν άπειλαϊς και πλη- 
γαΐ;' μετά δέ ταΰτα ει; διδασκάλων πέμπον- 
τες πολύ μάλλον εντέλλονται έπιμελεΐσθαι 
ευκοσμία; τών παίδων η γραμμάτων τε καΐ 
κιθαρίσεως" οί δέ διδάσκαλοι τούτων τε επι- 
μελούνται καΐ έπειδάν αύ γράμμ,ατα μάθωσι 
και μέλλοισι συνησειν τά γεγραμμένα, ώσπερ 
τότε την φωνήν, παρατιθέασιν αύτοΐς έπι τών 
[ϊάθρων άναγινώσκειν ποιητών αγαθών ποιή- 
ματα και έκμανθάνειν άναγκάζουσιν, έν οις 
πολλαΐ μέν νουθετήσεις ενεισι, πολλα'ι δέ διέ- 
ζοδοι καΐ έπαινοι και εγκώμια παλαιών αν- 
δρών αγαθών, ίνα ο παις ζηλών μιμήται καΐ 
ΐρέγηται τοιούτος γενέσθαι. Οί τ' αυ κιθαρι- 
σταί, έτερα τοιαύτα, σωφροσύνης τε επιμε- 
λούνται και όπως αν οί νέοι μηόεν κακουργώ- 
σι" προς δη τούτοις, έπειδάν κιθαρίζειν μάθω- 
σιν, άλλων αυι νϋν έτι. Οϋ/' 
ήττον καΐ ή παραΰο^^ή τής μεθόδου ταύτη; δή- 
λοι •?,ν ίπΐ τή; δημοτική; παιδεύσεω; βημα- 
οίαν έόοσαν πολλοί τή; Ευρώπη; λαοί. 

Έ δέ συστηματικοίτέρα μέριμνα περί τή; 
δημοτική; παιδεύσεοι; ηύςησεν άπο τή; μεγά- 
λη; εκείνη; γαλλική; ίπαναστάσεω;, καθ' ί,ν 
περιώνυμοι «νδρε; ό Ταλεϋράνδο;, ό Κον- 
δορσέτο; και ό Λωνού εΐργάσθησαν έπΙ τούτο» 
καΐ ενήργησαν ΐνα αί έΟνοσυνελεύοει; κηρύ;(.)θΐ 
την δημοτικήν παίδευσιν υποχρεωτικήν πασιν' 
ύστερον δέ νέαν ή όημοτική παίδευσι; εϊλη- 
φεν άνάπτυζιν άπο τή; έκπαιόευτική; άναμορ- 
φώσεως τοϋ διασήμου πολιτικού ί>1<Ί11 έν 
ΙΙρωσσίχ, κατά δέ του; ημετέρου; μάλι^α χρύ- 
νου; ει; τον ύψιστον προήχθη βαθμόν, ώ; ές 
άλλων τε μαρτυρεΤται καΐ έκ των πολλών συ- 
ζητήσεων περί αυτή; έν ταΧ; ΒουλαΧ; και έν 
τοΧ; έπιστημονικοΧ; Σύλλογοι;, και έκ τή; 
αποστολή; επισήμων ανδρών ίιπί) τών Κυβερ- 
νήσεων αυτών προ; έπίσκεψιν τών έν ςέναι; 
ΐπικρατείαι; σχολείων και έρευναν τών διδα- 
κτικών μεθόόων, και έκ τώνκαθ' έκάστην περί 
δημοτική; παιδεύσεο); καΐ διδακτικών μεΟό" 
δων δημοσιευομένων [ίιβλίων. 

Είπερ τι; όμως και άλλο; ασχολείται μετά 
πυρετώδου; ενεργεία; προ; διάδοσιν τή; όημο- 
τική; παιδεύσεω; ό λ.αδ; τών Ηνωμένων Πο- 
λιτειών τή; βορείου Αμερική;. ΚαΙ δικαίως' 
διύτι οΰδει; άλλο; μάλλον αύτοϋ κατενόηίε 
το μέγα τοΰτο άζίωμα οτι ή γνώσίζ ϊστι όύ- 
να^ΗΓ, ώ; πρί) ίκατονταετηρίδοίν απεφάνθη ό 
κλεινό; Βάκων. Αί ΊΙνωμέναι ΠολιτεΧαι μόλι; 
άπαλλαγεΧσαι τοϋ καταστρεπτικωτάτου εκεί- 
νου καΐ δαπανηρότατου εμφυλίου πολέμου έ- 
πεδόθησαν μετά τεραστίου ζήλου ει; τήν γε- 
νικτ.ν έκπιί'ίευσιν καταβάλλουσαι ίτησί(.>; ποσά 
χρηματικά μυθώδη και ανήκουσα έν Ευρώπη. 
ΠοΧον κράτο; έν Ευρώπη δαπάνα έτησίω; 450 
ίκατομμύρΐΛ φράγκων υπέρ τή; δημοσία; έκ- 



παιόεύσεω;, ώ; περ αΐ Ήνωμέναι Πολιτεΐαι ; 
"Εν τισι μάλιστα χώραι; αυτή; τά ^1^ ?ι τά 
/β τών δημοσίων προσόδων είσίν ώρισμένα δια 
τά δημοτικά σχολεΧα, οί δέ δημοδιδάσκαλοι 
μισθοδοτούνται αδρότατα (ί)' δ δέ πρώτο; ε- 
πόπτη; τή; δημοτική; παιδεύσεω; έχει τον αυ- 
τόν ή και άόρότερον μισθον τοϋ γενικού Κυ- 
βερνήτου τή; Πολιτεία;. Τηλικαύτη ή σπου- 
δ.-<ιότη;, ην άπονέμουσιν οί Αμερικανοί τή δη- 
μοτική παιδεύσει ('2), άκολουθοϋντε; τά; υγιεΧ; 
άρχά; και συμβουλά; τών μεγάλων αυτών αν- 
δρών. Το πρώτον άρθρον τοϋ πολιτικού συμ- 
βόλου πάντων τών πολιτικών τή; βορείου Α- 
μερική; ανδρών έστι τόδε. «Ίερώτατον καθή- 
κον και έΟνικον συμφέρον μέγιστον θεο)ρητέον 
τοΰτο, πώ; νά καταστή προσιτό; παντί ο βαθ- 
μό; τή; παιδεύσεω;, οστι; απαραίτητο; έστι 
προ; εκπλήρωσιν τών χρεών τοϋ πολίτου". 
«Άνήρ τι;, λέγει καϊ ό 'Οράτιο; Μάνν, έπι ρη- 
τορεία κλεϊζόμενο;. κάτοχο; τή; ιστορία;, τής 
διπλωματία;, τή; νομική;, άλλαχοϋ δύναται 
νά θίίορηΟή πολιτικό;, οΰχΐ όμω; και έν ταΧ; 
Ήνωμέναι; Πολιτείαι;, αν μη μετ' ακαμάτου 
ζήλου άσχολήται και περί τήν έςάπλωσιν τής 
παιδεία; ει; πάσα; τή; κοινωνία; τά; τάζεις». 
Το Δημοτικον σχολεΧον παρά τοΧ; Άμερι- 
κανοΧ; έστιν Ιν και τό αϋτδ δι' όλου; έν γένει 
του; πολίτα; ει; τρία διαιρούμενον τμήματα. 
Έν αΰτώ ή διδασκαλία τή; μητρική; γλώσσης 
γίγνεται κατά βάθο;, διδάσκονται δέ πάντα 
τά συμπληρωματικά καΐ πραγματικά μαθή- 
ματα τά χρησιμεύοντα διά τά τή; χώρα; συν- 
ήθη επιτηδεύματα" έ^ιν δτε δέ διδάσκεται καΐ 
η μουσική καΐ γυμναστική" έτη δέ διδασκαλίας 
εισΐ τά άπο τοϋ Ο μέχρι τοϋ 1 6. Πάντα τά 
σχολειά εΐσι μικτά, αμφοτέρων δηλονότι τών 
φύλων, οί δέ πλεΧστοι τών διδασκόντων είσΙ 
τρυφεραι νεανίδες τ?) 20 κχΐ 25 έτος τής ηλι- 
κίας άγουσαι. Προ; μόρφωσιν δέ διδασκάλων 
και διδασκαλισσών οΰκ όλίγην καταβάλλουσι 
φροντίδα συνιστώντε; καΐ διατηροϋντε; δι- 
δασκαλεία, έν οις διδάσκουσι μεγάλης άξιας 
καθηγηταί, αδρότατα μισθοδοτούμενοι. 'Εκτδς 



(Ι) Έμ Νεοβοράχψ ό πρώτο; οημοδιοάσχβλο; λιμ- 
βάνΕΐ έττ,σιον μισθόν, 7,500 φράγκων, ό δέ δευτεροί 
•τ, 000. Έν Φιλίδελοεία 7 δημοδιδάσκαλοι μισθοδο- 

τοϋ/τιι άνά 9,000, :32 δέ άνά 7,900. 

(2) Λί Ήνωμέναι (ΙοληεΤαι έ'/ουσι 8,000,000 μα- 
θητών, 300,000 δημοδιδαιχάϊων χαΐ 700,000 λίΐ- 
τουργών -.ϊίς εκπαιδεύσεως, ήτοι εποπτών, έίρό- 
ραιν κτλ. 



ΕΚβΕΣίΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΥΝΤΑΞΙΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 201 



δε τούτων συνγιθέστατοί είσιν αί σύνοδοι των 
^^[/.οδιόασΛάλοιν, οί όέ επαρχιακοί επόπται ει- 
δικά; έχοντες παιδαγωγικά; γνώσεις ποιούν- 
ται διαλέξεις κατά τάς περιοδείας αυτών περί 
των ωφελειών της εκπαιδεύσεως, περί των βελ- 
τιώσεων των δτ,[Αοτικών σχολε'.Οίν καΐ περί άλ- 
λων επιστημονικών αντικειμένων, παοίστανται 
έν ταϊς συνόόοις των όημοδιδασκάλων και προε- 
δρεύουσιν αυτών και έν τέλει ποιούνται έτ/,- 
σίαν Ικθεσιν προς τί)ν γενικον έπόπτην περί 
τϋς καταστάσεως τϊίς δημοτικϋς παιδεύσεως εν 
τοις σχολείοις, ών έπιθεωρηταΐ τυγχάνουσιν 
όντες. 

Έν δε τη Αγγλία μ.έχρι των αρχών της 
ένεστώσης έκατονταετηρίβος ή έκπαίδευσις τοϋ 
λαού ήν όλως π»ρτ,μελημένη, οΰδ' άζία εθεω- 
ρείτο των φροντίδοιν καϊ της μελέτης των α- 
ριστοκρατικών τάξεων" άλλ' άπο τοΰ 1803 
πολλοί κατεβλήθησαν αγώνες προς βελτίωσιν 
της δημοτικής παιοεύσεως καΐ έγένοντο πρόο- 
δοι μεγάλαι, ως και έκ της συστάσεως κατα- 
φαίνεται 38 διδασκαλείων. Καθ' ίίλου δε ειπείν 
έν Αγγλία, ώς £ν Αμερική, αξία θαυμ.ασμοΰ 
υπάρχει ή τεραστία ιδιωτική πρωτοβουλία και 
ενέργεια προς έξάπλωσιν της δημοτική; παι- 
δεύσεως. Ταύτης εΐσι δημιουργήματα άλλαι 
τε πολλαι φιλεκπαιδευτικαϊ έταιρίαι και αί 
τρεΙς αί μέγισται, κατ' έτος περί τά; 500 χι- 
λιάδα; λιρών στερλινών προμηΟεύουσαι, ή Βρε- 
τανική και ή τών Ξένων, ή Εθνική, και ή 
Εγχώριο; καΐ Αποικιακή. Αί τρεις αύται, τε- 
λευταΧον δε και αυτή ή κυβέρνησις, εργάζονται 
άπό τίνος μετά πολλοΰ τοϋ ζήλου προς εϋρυ- 
τέραν διάδοσιν της τοϋ λαοϋ εκπαιδεύσεως και 
ρύθμισιν τών διδακτικών αυτής μ.εθόδων. 

Έ χώρα τής Γερμανίας, ήτις πρ(<>τεύει έπι 
τελεία όιοργανώσει τών όηιιοτικών σχολείων 
και δύναται νά θεωρηθη πρότυπον, έοτίν ή 
Σχζωνία, ίφ' φ καΐ ίξαιρέτοις έτιμ,ήθη έν τ•^ 
Γενική τών Παρισίων εκθέσει λαβοϋσα το χρή- 
σουν μετάλλιον. Κατ* έτος έ ιερεύς εκάστης 
παροικίας 'λ κο)μοπύλεως άναγινώσκει έπ' εκ- 
κλησίας κατάλογον τών παιδίων, οσα αφι- 
χθέντα εις το έκτον έτος τής ηλικίας ίφείλου- 
01 νά φοιτώσιν εις το σχολεΐον. Σκοπ6ς δε τής 
δημοτικής παιδεύσεώς ίστιν ή ινίσχυσις και 
άνύψωσις τοϋ ήθικοΰ αισθήματος καΐ άνάπτυ- 
ξις τών πνευματικών καΐ σωαατικών τοϋ άν 
θρώπου δ 

έ.ΚΙηνιχωτά , ...-^.- _ -- ^- - , 

πτυξις δεν προσκτάται άλλως "^ δια τής ήθι- στον έν τοΧς οχολείοις κείμεναι. 'ϊπάρχουσι δ^ 
κή; διανοητικής καΐ φυσικής αγωγής και παι- | 1 50 διδασκαλεία αρρένων καΐ θηλέων καλ- 

26 



δεύσεως. Μαθήμ,ατα δε τών δημοτικών σχο- 
λείοιν τών τε αρρένων καϊ θηλέων είσιν αυ- 
τά εκείνα, άπερ και οί πρόγονοι ημών ώς κυ" 
ριώτατον αυτών μέλημα είχον, ήτοι ή μητρι- 
κή γλώσσα, ή μ,ουσική, ή γυμναστική καΐ ή 
ιχνογραφία. Ταϋτα δε παρακολουθοΟσι τά ώς 
έκ τής άναπτύςεο); τών φυσικών έπιστημ,ών 
και τών επιτηδευμάτων απαραίτητα νϋν θεω- 
ρούμ.ενα, ί στοιχειώδης φυσική, ή φυσική ιστο- 
ρία και άλλα τινά πρόσφορα τη χώρα μαθή- 
ματα, κρατεί δε έπι πασιν ή χριστιανική δι- 
δασκαλία. 

Ή δε Πρωσσία άπο δύο ήδη εκατονταε- 
τηρίδων ασχολείται εις τήν άνάπτυξιν καΐ 
διάδοσιν τή; εκπαιδεύσεως τοϋ λαοϋ. Ό 
πρώτος αυτής βχσιλεύ; Φριδερΐκο; ό Α' έκήρυ- 
ξε κατά το 1713 τήν δημοτικήν παίοευσιν 
ύποχρεοιτικήν πάσιν' άλλ' ή μεγάλη έπίδοσι; 
ήρξατο άπο τών μεγάλων τή; Ίένης κατα- 
στροφών. «Άπωλέσαμεν μέρος τής ημετέρας 
χώρας, έλεγεν 5 άτυχης βασιλεύς, το κράτος 
απώλεσε τήν έςωτερικήν αάτοϋ Εσχύν και λάμ- 
ψιν' άλλα τοϋτο έστω αφορμή δπως άναπτύ- 
ξωμεν τήν διανοητικήν ίίμών δύναμιν καΐ δό- 
ξαν" τούτου ένεκα επιθυμώ, ίνα πάντα ποιή- 
σωμεν προς έξάπλωσιν χ,αΧ τελειοποίησιν τής 
εκπαιδεύσεως τοϋ λαοϋ.» Ποία τών χρόνων 
περιτροπή! Μετά περίοδον δεκαετηρίδων τινών 
ό νϋν τής Γερμανίας αυτοκράτωρ, ευτυχής υίος 
άτυχους πατρός, συμ,πληρών όιά τών περιωνύ- 
μοιν νικών τής Σαδόβας και τοΰ Σεδάν τήν 
Γερμανικήν αϋτοκρατορίαν ελεγεν οτι «τάς τοϋ 
πολέμου καΐ τής υπεροχής δάφνας δέον μάλ- 
λον ν' άναρτήσωμεν εις τά δημοτικά τής Γερ- 
μανίας σχολεία.» 

Έν Γερμανία ή δημοτική παίόευσις περι- 
λαμβάνει ά) τά σχολεία τών πτωχών (Αΐ'- 
ΐηοΐ1ί?θ1ΐα1θ1)) β') τά Κοινά τοϋ λαοϋ σχολεία 
(νοίΐίδδοΐΐΐΐΐοη). γ'.) τά σχολεία τών εύπο- 
ρούντων πολιτών (Βίΐνΐ^βΓίίδοΙίαΙβη) εις δύο 
τμήματα διαιρούμενα εις τδ προκαταρκτικον 
και άνώτερον' καΐ δ') τά σχολεία τή; τελειο- 
■ποιήσεως ή τά κυριακά (Ρθ1•ΐ1ιίΙίΙαϋΐ2,58θ1ΐα- 
Ιβη, ίίοηία^'β^οΐιιιΐυη, Αΐ^οπάβδοΐιαίβη, 
ΰΙαϊίδΟδ οΓ αάΐΐΐΐοδ), εις α κατά τον νέον νό- 
μον οί εξερχόμενοι μαθηταΐ τών δημοτικών 
σχολείων έφείλουσι νά φοιτώσι τρία άλλα ε τη 
προ; συμπλήριοσιν τών σπουδών αυτών. Βοη- 
'άμεων' ή παναρμόνιο; δε αύτη χαΐ . θητικά δε μέσα είσι τά βιβλία τοϋ λαοϋ 
ΐηΐ τών άνθροιπίνων δυνάμεων άνά" καΐ αί δημοτικαΐ βιβλιοθήκαι ώ; έπι τ6 πλεϊ- 



Ιιανοητικης και φυσικής αγωγής και παι- 
(ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



202 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑλΟΓΟί: 



λίστα (οργανωμένα και προς τ^ν εύρύτατον τ-Τις 
δημοτικής παιδεύσεως σκοπον ηραοσρ.ένα. ΠαΧοι 
οέ καΐ πόοοι αγώνες καταβάλλονται προς 
σπουοην καΐ μ.ελέτ•/ιν καΐ έφαρυιογην των προσ- 
φορωτέρων διδακτικών [Λεθόδων και προς σύν- 
ταξιν κατάλληλων βιβλίων ; 

Έκ τών χοίρων δε τούτων άπομακρυνόιιενός 
τις και εις τάς τών καθολικών μεταβαίνων 
βλέπει δτι ίίπου το κράτος τών Ί-/ισου'ίτών και 
Τπεραλπείων δεν ίσχύει, έκεϊ ή δτ,μοτικϊ) παί" 
οευσις άναπτύσεται και προάγεται, ώς έν Γαλ- 
λία και £ν ταΧς πλείσταις της Ιταλίας χώραις. 
ΚαΙ έν αύτη δε τη 'Ρωσσία από τίνων ετών 
δρα5ττ,ρίϋ)ς εργάζονται υπέρ της τουλου ή δημοτική ημών έκπαίδευ- 
σις περιωρίσΟη εις άπλήν και άμέθοδον άνά- 
γνωσιν, γραφην καΐ άριθμητικην έπΙ πολλά ετη 
εις ταΰτα τών μαθητών καταβασανιζομένων, 
ουδέ θεωοεΧται αύτη πολλής σπουδής αξία, άλλ' 
έκαστος τών γονέων επιμένει κχΐ πάντα λίΟον 
κινεί δπως διέλΟ/ί τά πρώτα της παιόεΰ- 
οεως ετη δι' αλμάτων ό υίος αύτοΰ, ού η έπ'ι 
πολύ διατριβή λογίζεται ώς ματαία ένα- 
σχόλησις η καταδίκη, δια ταΰτα οΰτε έν Ελ- 
λάδι, ούτε παρ' ήμϊν ένταΰθά τε καΐ έν ταϊς 
έπαρχίαις και μεθ' δλην την έν τω Νόμο) καϊ 
τοις Όδηγοΐς ευρύτητα τής δημοτικής παι- 
δεύσεως δυνάμεθα νά ε'ίπωμεν δτι υφίστα- 
ται πράγματι τοιαΰτη κατά τον καθολι- 
κώτερον και πραγματικώτερον αυτής «κο' 
πόν. Παρεισέφρησε μάλιστα παρ' ήμΐν τοίς 
"Ελλησι διφυές τι είδος δημοτικής παιδεύ- 
σεως, ης τον σκοπδν και τά μέσα πρ!>ς έπι- 
τυ/ίαν αϋτοϋ εΰρίσκομεν και έν τώ Νόμω τω 
έκδοΟέντι το 1836 περί τής συς-άσεως και του 
σκοποϋ τώΐ' έ.Ι.Ιη^-ιχώΐ' σχο./ειω»-. ΚαΙ ει μεν 
τά ελληνικά σχολεία ήσαν ευρύτερα τις προα- 
γωγή και άνάπτυςις τών δημοτικών σχολεί&>ν, 
ως δύναται τις κατά πρώτον νά υποπτεύση 
θεωρητικώς έςετάζων τά περί αυτών, οϋδένα 
λόγον εί'χομεν ίνα περί τής παρ' ήμΐν δημο- 
τικής παιδεύσεως ομιλούντες έξενέγκωμεν τήν 
βαρεϊαν έκείνην, -^ν έν τοις έμπροσθεν εϊπομε 



κατηγοριαν. 



Άλλα νϋν παοεαπεσόντα δυστυ- 



χώς ταΰτα μεταςύ τών δημοτικών σχολείων 
και γυμνασίων και αμφοτέρων μετέχοντα, αυ- 
τοτελή δ' άλλως άνακηρυχθέντα, ού μόνον συν- 
ετέλεσαν εις τήν κατάπτωσιν και αυτών τών 
δηαοτικών σχολείων άλληλοδιδακτικώς ώργα- 
νωμένων, άλλα και τοϋ σκοποΰ, 3ν οι νομο- 
θετούντες έπεδίοΜον, τελέως άπέτυχον' διότι 



έκ μεν τοϋ αλληλοδιδακτικού σπεύδοντες ν' 
άποφοιτήσωσιν οί μαθηται παρακαίρως, μετα- 
πηδώσιν εις τά ελληνικά, όσοι δυνηΟήσονται, 
ώς εφόδια παραλαβόντες το δυσμαθές και ά- 
ψίκορον, έν δέ τοις έλληνικοϊς διατρίβοντες κα- 
ταναλίσκονται έν τοις τμηματικοϊς άποοπά- 
σμασι τών Ελλήνων συγγραφέων, παν πραγ- 
ματ'.κόν μάθημα μηχανικώς και άφηρημένως 
διδασκόμενοι, αν τοιούτον που διδάσκηται. Άλ- 
λα καΐ ούτως επειδή οπωσδήποτε ή διδασκαλία 
έν αΰτοΤς κρείττων έστι τής τών αλληλοδιδα- 
κτικών/ ή άςία τών τελευταίο>ν υπεβιβάσθη. 
Ή ύπαρξις δέ αμφοτέρων ούτω κατηρτισμένων 
μόνον αποτέλεσμα έχει δτι τά μεν δημοτικά 
ΰπολαμβάνονται κατωτέρας τάξεως και αξίας, 
τά δέ ελληνικά ανώτερα ποις, διατηροϋντα και 
παρ' αυτώ τω λαω γόητρόν τι' εντεύθεν δέ 
προέρχονται δύο άτοπα, ή ταπεινωτική καΐ 
περιφρονημένη θέσις τοϋ δημοτικού σχολείου 
και τοϋ δηαοδιδασκάλου ώς δντος κατωτέρου 
και ή διατήρησις έν πάση σχεόόν κοινότητι ελ- 
ληνικού σχολείου οπωςδήποτε κατηρτισμένου. 
Έν τούτοις ποία αδικία τών παιδευομένων, 
ποία δέ χρηματική σπατάλη άνευ σκέψεως! 
προς διατήρησιν έλληνικοΰ σχολείου, εις ϊ φοί- 
τα ελάχιστος πολλάκις αριθμός μαθητών καΐ 
δύο καί τρεΙς ενίοτε διδάσκαλοι διδάσκουσι, 
διά δέ τους πολλούς, ένθα αί πρώται βάσεις 
καταβάλλονται, οΰδ' αΰτδς δ εις χρησιμεύει 
προς διδασκαλίαν τών παίδων ! ΚαΙ όμως έ- 
καστος δήμος ή κοινότης έκ φιλοτιμίας μάλ- 
λον η φιλομάθειας ευχαριστείται νά διατηρή 
ελληνικόν σχολεϊον ή καλώς ώργανωμένον «λ- 
ληλοόιδακτικόν. 

"Οπως δέ ή παρ' ήμΐν δημοτική παίδευσις 
καταλάβη τήν προσήκουσαν αυτή άζίαν, α- 
παλλαγή δέ και τής ταπεινότητος έν η κεΤται, 
καΐ άρθώσι τά αίτια τά τήν προαγοιγήν αυτής 
παρακωλύοντα, ή επιτροπή νομίζει δτι δεό- 
μεΟα τοϋτο μέν τής κατά το δυνατόν θεω- 
ρητικής συστηματοποιήσεως τών περί τήν δη- 
μοτικήν παίδευσιν, ήτοι ά) τοϋ σκοποϋ καΐ τοϋ 
πνεύματος αύτής' β') τής εΰρύτητος τών δημο- 
τικών σχολείων" γ') τής μεθοδικωτέρας διδα- 
σκαλίας τών έν αϋτοϊς μαθημάτων" και δ ) 
τών μέσων δι' ών αδτη ευδοκιμεί, τοϋτο οέ 
τής κατά γράμμα και εννοιαν εφαρμογής 
αυτών, ήτοι ά) διά καλώς έν διδασκαλείοις με- 
μοοφωαένων διδασκάλων" β ) 6ιά τών διδα- 
κτικών βιβλίων" καΐ γ') διά τής ζώσης καΐ εγ- 
καρδίου τοϋ λαού λατρείας τής δημοτικής παι- 
δεύσεως. 



Ε&ΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΪΝΤ121Ν ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 205 



Α ) Ό σχοπόζ τής έθηχης παιύζύσιως 
γεηχός χαι τίζαγματι,Μς. 

Πρώτον χ,αΐ κυριώτατον ή δηίΑοτικη παί- 
δευυι; ες•ω τελεία καΐ σύ[Αφωνος ταΐ; προγονι- 
καΐ; παραδόοεσι(ΐ) και τω έθνικω χαροίκτΫίρι, 
γενικί) [Λεν καΐ κοινή αμφότεροι; τοις φύλοι; ά- 
φορώσα την άνάπτυξιν των φυοικών ηθικών 
καΐ νοερών τοΰ ημετέρου έθνους δυνάμεων, ε- 
θνική δε καλλιεργούσα εν τ^ άπαλη τών νέων 
καρδία το εϋθαλές οένορον τών χριστιανικών 
και ελληνικών αρετών, ας οι ημέτεροι πρόγο- 
νοι κατέλιπον ήμΐν άθάνατον κληρονομίαν, και 
πραγματική περιλαμβάνουσα τάς δια το ήμέ- 
τερον έθνος αναγκαίας πρακτικάς γνώσεις και 
μαθήσεις. 

Ήμεϊς οι "Ελληνες έχοντες μέγα παρελθόν, 
εν φ ή μεν αγωγή και παίδευσις άπετυπώθηληπτων λέ 
ξεων, είτα δε διά συς-ήματος άπλου^άτης συγ- 
κριτικής γραμματικής και τήν άρχαίαν προς 
τελειοποίησιν της πρώτης" άλλ' αν τις τήν δι- 
οασκαλίαν της αρχαίας άρχίση άπδ τών κα- 
τωτάτων τοϋ δημοτικοϋ σχολείου τάξεων διδά- 
σκων ΐ] αυτήν καθ έαυτήν ί; συγκριτικώς πρ?)ς 
τήν νεωτέραν, είς 8 πρέπει μάλις•α νά τείννι 5 
διδάσκαλος, θέλει φέρει ευθύς τον μαθητήν είς 
ουσχερες-άτην θέσιν άγνοοϋντα τις τών αναφε- 
ρομένων αύτώ λέςεών ές-ιν αρχαία καΐ τις νεω- 
τέρα, τις όέ έννοια ταύτης αρχική και πρωτο- 
γενής" Περί τούτων δε άπάντο)ν πρέπει νά λαμ- 
βάνηται φροντΐς εν τε τη διατάξει τοΰ Γενικού 
Προγράμματος καΐ έν τη συντάξει τοϋ εβδομα- 
διαίου ωρολογίου τών μ,αθημάτων. 

Και ταϋτα μεν περί της διί^ασκαλίας καθό- 
λου της μητρικής γλώσσης' περί δε τών άλ- 
λων μαθημάτων λέγομεν τάδε' 

Το παρ' όμΐν οημοτικδν σχολεΧον καθ' δλην 
αύτοϋ τήν ευρύτητα ενιαϊον ον και τον αΰτον 
έπιδιώκον σκοπδν εκ δύο όμως τμημάτ&)ν συ- 
νεστώς, πρέπει νά περιλαμβάνη, έκτος τής μη- 
τρικής γλώσσης πάντα τά στοιχεΐ(!>δη παιδευ- 
τικά μαθήματα, δσα απαραιτήτως ήμϊν αναγ- 
καία εΐσι και πρόσφορα κοινωνικώς τε και εθνικώς 
κατά τον έν αρχή διαγραφέντα σκοπδν τής ε- 
θνικής παιδεύσεως' είσ'ι δέ τάδε. 1) τά θρησκευ- 
τικά. 2) ή Μουσική. 3) τά ς-οιχειώδη Μαθημα- 
τικά. 4) ή Γεωγραφία. 5) ή Ιστορία. 6) ή Φυ- 



σική ιστορία. 7) ή δημώδης Φυσική Χημεία καΐ 
Αστρονομία. 8) ή πολιτική Οικονομία. 9) ή 
Άγρονομία. 10) ή Ιχνογραφία, και 11) ή Γυ- 
μναστική. Περί ένδς δ' εκάστου τούτων και 
τών προς διδασκαλίαν καΐ έφαρμογήν οδηγιών 
κατ' αμφότερα τά τμήματα και τάς τάξεις τοΰ 
δημοτικού σχολείου γενήσεται ό προσήκων λό- 
γος έν τώ Βω μέρει. 

Άλλ' επειδή ή δημοτική παίδευσις τοΰ ημε- 
τέρου έθνους Ισται κοινή πάσαις ταΧς τάξεσι 
τής κοινωνίας, το δέ δημοτικδν σχολεΐον ταύ- 
τδν πασι, πώς άρά γε τοΰτο εύοδωθήσεται; πώς 
διατηρηθήσεται ή ένότης τής δημ,οτικής παι- 
δεύσεως ; "Οταν αϊ μεν μικραι καϊ πτωχαΐ 
κώμαι διατηρώσι τοΰ δημοτικοϋ σχολείου τό- 
σας τάζεις, δσας έπιτρέπουσι τά οικονομικά αυ- 
τών μ.έσα, άλλαι δέ πέριξ κείμεναι κώμαι ίδρύ- 
σωσιν έν τη αυτών περιφέρεια κεντρικδν δημοτι- 
κδν σχολεϊον, είς δ δύνανται νά φοιτώσι και οί 
παϊδεςτών έστερημένων τοιούτου, βοηθούμενοι, 
δταν ώσιν άποροι, διά χρηματικών επιχορηγή- 
σεων ύπο τών επαρχιακών Συλλόγων. 

Προς διάδοσιν δέ τοϋ υγιοΰς πνεύματος τής 
δημοτικής παιδεύσεως και έφαρμογήν τών θεω- 
ρητικώς έκτεθειμένο^ν χρησιμώτατα κρίνονται 
τάδε. 

Α'.) Μόξ>^•ο>σις κατα.ί.Ιή.ίω/ ΰιδασχά.Ιων. 

ΚαΙ αληθώς ούτε ή ρύθμισις τής δημοτι- 
κής παιδεύσεως, ούτε ή εύρύτης τοΰ σκοπού 
αυτής έχουσι σημασίαν τινά, αν μή προπαι- 
δευθώσι καταλλήλως και μορφωθώσιν ώς οεϊ 
οί διδάσκαλοι" διότι όμολογούμενον ήδη έστιν 
δτι πάσα παίδευσις έχει τήν άξίαν, γ|ν οί 
ταύτην διδάσκοντες. Περί αυτών αληθεύει τδ 
λόγιον τοϋ Ηρακλείτου « Ό είς μύριοι, δταν 
άξιος η.» Άπδ τη; αγαθής θελήσεο)ς και συν- 
ειδήσεως τοϋ διδάσκοντος έξήρτηται ή τε δι- 
δακτική μέθοδος καΐ ή εφαρμογή αυτής, ώσπερ 
και το πνεύμα, δπερ πρέπει νά έμπνέη καΐ έμ- 
ψυχο)ν•/ι τήν διδασκαλίαν. Διδ άναγκαϊον νά ί- 
δρυθώσι καλά δΐί^αιτχα.Ιεΐα έκατέ^ου τοϋ φύ- 
λου, δπως παρασκευάζωσι διδασκάλους κατό- 
χους τής παιδαγωγικής και συνειδότας τδν υ" 
ψηλδν αυτών προορισμόν. 

"Οπου πολλά και καλώς ώργανοιμένα διδα- 
σκαλεία, έκεΐ καΐ ή δημοτική παίδευσις διατε- 
λεί Οάλλουσα. Άρκεΐ νά ρίψη τις εν βλέμμα έπΙ 
τών Ηνωμένων τής Αμερικής Πολιτειών, έπΙ 
τής Σαξωνία; και Προισσίας καΐ εϊπου άλλα- 
χοϋ 'ίν' άνακαλύψΐίΐ τ' αποτελέσματα τής έπδ- 



(ΕλΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



27 



210 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε.νλΗΝ. ΦΙΑΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΛ.ΟΓΟΣ 



νεργείας αυτών επί τις ό•ί[;,οτ'.)'.-7ι; παιδεύαεως. 
Ευτυχή οέ οίωνον θεωρεί ή επιτροπή ο τι εις 
τάς περί ()•/ΐ[Λθτιχ.τ)ς παισέΰσεο^ς σκέψεις προη- 
χθϊ) έκ της παρά [Λεγαθΰ[Λων όυ.ογενών ιδρύ- 
σεως καΐ παρ' ηαΐν όιοασκαλείων. 

Ό οέ οιόάσκαλος, ώσπερ έχει ανάγκην τρο- 
φής καθ' έχάς-ην, ϊνα έπανορ9οϊ τάς καταναλι- 
σκομένας σίι)ματικά; ουνάαεις, ούτω χρήζει και 
πνευματικής καθ' εκάσττ,ν τροφής. Άν εχη 
συναίσθγισιν τής αεγάλτ,ς αΟτοϋ καΐ υψηλής α- 
ποστολής, οέν πρέπει νά άρκήται έν οίς άπαξ 
έμαθεν εν τοις Διόασκαλείοις, άλλ' οφείλει νά 
παρχκολουθή τάς εκάστοτε προόδους των παι- 
δαγωγικών μεθόδων, άναγινώικων, μελετών, 
λαμβάνων μέρος ίν ταΐς παιδαγωγικαϊς δια- 

λέςεσι και συζητησεσι τών διδασκαλικών συνό- 
;> > . , - Γ/ •. , τ , , 

οων και τα πάντα ποιων ινα ενηαερος η επι 

παντός παιδαγωγικού ζητήματος. 

Β' ) /7ίΛί διι^ακτιχών ,']((). Ιίων. 

"Ετερον στοιχεΐον τής επιτυχίας τοϋ σκο- 
πού τής 6ημ.οτικής παιόεΰσεως επίσης ουσιώδες 
καΐ άπαραίτητόν έστιν ή σύνταζις διδακτικών 
βιβλίων, καθ' ας προείρηται παιδαγωγικάς αρ- 
χάς. ΚαΙ έστι μεν αληθές ότι δ διδάσκαλος 
πρέπει κατά μέγα μέρος νά ή τ6 ζών και έα- 
ψυχον βιβλίον, αλλά τών διδακτικών |:ιβλίων 
χρήζουσι και αΰτοϊ οί διδάσκαλοι, προστρέχον- 
τες εις αυτά ως εις πολυχεόμονα πηγήν καΐ 
κατ'αύτά άποτυποΰντες την διδασκαλίαν αυ- 
τών και περώεσμευοντες τήν άκαιρον και άσκο- 
πον πολλάκις πολυλογίαν. Επειδή δέ τών υ.ί- 
χρι τοΰδε συνταχθέντων η εκδοθέντων βιβλίων 
ούκ ολίγα άστοχοΰσι τοΰ σκοπού δι' δν είσι 
γεγραμμένα, το μεν διότι η γλώσσα'αύτών ούκ 
εστί σαφής, εύληπτος καΐ αρμονική, αλλά 
ούσληπτος, στρυφνή δ' εν πολλοίς καΐ απότο- 
μος, το δέ διότι δεν επικρατεί ή διά ζωη- 
ρών εικόνων και φράσεων τών εννοιών πα- 
ράστασις, όιά τούτο τήν σόνταξιν καλών δι- 
ατακτικών βιβλίων, ώσπερ και έτέρίον ποος 
χρήσιν τοϋ λαού, θεοιρεΐ ή επιτροπή ώς ο'ρ- 
γανον τελεσφόρον πάσης αληθούς παιδευ- 
σεοις. Έκτος δέ τής απλούστατης γλ()')σσης, 
εις ην οέον νά ή συντεταγμένον παν διΛακτι- 
κόν βιβλίον, και τής υποδειχθείσης ήδη διδα- 
κτικής μεθόόου, πρέπει νά έςεγείρη τήν φιλο- 
μάθειαν τοΰ μαθητού, άλλο)ς δέν εκτελεί τον 
σκοπίιν δι' 8ν έγράφη, νά προβαίνϊ) δέ προσφυώς 
και κατά τήν ήλικίαν τών παίύων άπί) τών ά- 
Τϊλουστέρων εις τα συνθετο)τερα, και άπο τών 



συγκεκριμένων εις τά αφηρημένα. Αί περί ενός 
εκάστου τών μαθημάτων όδηγίαι εν τη ανα- 
λύσει τού προγράμματος τοΰ δημοτικού σχο- 
λείου περιέχουσι λεπτομερεστέρας περί τούτου 
πληροφορίας, ίόιαίτερον δέ κεφάλαιον έν τώ β'. 
μέρει μετά προγράμ.ματος είόικοΰ προς σύντα- 
ξιν τοιούτων βιβλίων συμπληροϊ το όλον τής 
δημοίΊκής παιδεύσεω;. 

Γ' ) Π(γ( η)/; (^ώσης χαΐ έγχαρι^ίου τον 

./αοΰ .Ιατοίίαί π^όΐ ζη^ (^η/ιοτιχψ• 

παιδίνσιν. 

Άλλ οιαδήποτε ευρέα όρια και αν περιλάβΐ) 
ή όημοτική παίδευσις, οιονδήποτε προδιαγε- 
γραμμένον κύκλον και αν αύτη διαχαράξο)μεν, 
ές•'ν άήύνατον νά εΰδοκιμ-ήση, αν μή έγχαραχθή 
βαθύτατα ίν τη καρήία τοΰ λαοΰ, και αν μ.ή ού- 
τος οίονει θρησκευτικήν προς αυτήν προσφέρη λα- 
τρείαν. Τούτο ίΐέ τετελεσμένον εςαι, όταν ένθεν 
μέν ο; πολιτευόμενοι μιμούμ.ενοι τους τών Έ" 
νωμένοιν τής Αμερικής Πολιτειών ώς πολιτικόν 
σύμβολον καΐ υψί^'Λν αρχήν έχωσι, πώς νά κα- 
τας-ήσωσι τήν δημοτικήν παίδευσιν προσιτήν 
πίσιν, ένθεν δέ όταν οί πνευματικοί αρχηγοί καΐ 
ιεροκήρυκες μεριμνώσι πώς νά κατα^ήσωσι τήν 
δημοτικήν παίόευσιν έν τη συνειδήσει τού λαού 
άρθρον πί'-εοις, ού άνευ ',ύκ εςΊ σωτηοία, διδά- 
σκοντες «ότι ούδεις τών γονέων έπ'ούδεμια προ- 
φάσει δύναται νά στερήσγ) τό τέκνον αυτού υ- 
γιές ον και σώον τάς φρένας τον πνευματικόν 
επιούσιον αρτον, τήν έκπαίδευσιν αυτού, όιότι 
παραμελών τής εκπαιδεύσεως τού τέκνου αυ- 
τού και έών αυτό άπαίδευτον εισάγει εις τήν 
κοινωνίαν κακόν άνθρωπον, κακόν χριστιανόν 
και κακόν πολίτην μή όυνάμενον μ.ήτε νά κα- 
τανόηση, μήτε νά έκτελέστ) τά προς τήν έκκλη- 
σίαν και τό κράτος χρέη αϋτοΰ' έφ' ώκαι μέλλει 
ο πατήρ νά δώσ/, λόγον εν ήμερα κρίσεως». Ταύ- 
την τήν ρήτριν οί πνευματικοί αρχηγοί ίφεί- 
λουσι νά συστήσίοσι και εις τους εαυτών ίερεΐς 
εκάστης παροικίας παραγγέλλοντες αύτοΐς ινα 
έ-' εκκλησίας όιδάσκωσι τον λαόν περί τών 
καθηκόντων τούτοιν, προς όέ άναγινώσκ&)σι 
κατ έτος κατάλογον τών παιδίων, όσα εις τό 
έκτον τής ηλικίας έτος είσελθόντα οφείλουτι 
νά φοιτώσιν εις τό σχολεϊον, καΐ γνω^οποιώσι 
τούτο εις τους γονείς και τήν έφορίαν τών σχο- 
λείων, οί δέ έφοροι έν καιρώ τών έζετάσεοιν 
άναγινώσκωσι κατάλογον τών παιδίοιν, όσα 
ό τού έκτου έτους καΐ άνω φοιτώσιν ει; το 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΥΝΤΑΞΙΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 211 



σχολεΐον καΐ δσα δεν φοιτώσιν έξελέγχοντες 
οϊΐ[/.οσίίχ ιην όλιγωρίαν των γονέων αυτών. 

Οί ό' εκπαιδευτικοί Σύλλογοι ΐφείλουσι ά) 
να καθιστώσι ψγ)λαιρϊ)την πάσι την σνιμαοίαν 
των οτ,[Λοτι/.ών σχολείων' β') να φροντίζοί- 
σι περϊ της πολλαπλασιάσεως αΰτών' γ ) να 
έπΐ'Ηώκωσι το ό[Λθΐό(;.ορφον της δημοτικής παι- 
οεύαεο^ς, ^ν κοινον πρόγραμμα, *ν και το αΰτο 
παιοευτικον σύς•ημα, τά αύτα εγκεκριμένα καΐ 
εΰωνα (βιβλία είσάγοντες εις τά της περι- 
φερείας αυτών σχολεία" δ') ν' άπονέμωσι χρη- 
ματικα; μεν αμοιοας και συνόρομας εις χω- 
ρία άπορα χαι καθυποβαλλεμενα εις το κοι- 
νον πρόγραμμα, τιμώοι δε οι' ιδίου οιπλώμ.α- 
τος τους υπο τοΰ άλτ,θοΰς καΐ υγιοΰς πνεύ- 
ματος της δημοτικής παιδεύσεο)ς έμφορου- 
μένους καΐ προς έφαρμογην αΰτοϋ εργαζομέ- 
νους διδασκάλους, απονέμοντες αύτοϊς τον τί- 
τλον τοΰ όίύασχά.Ιυυ τοΰ ίθί^ους και κηρύσ- 
σοντες τοϋτο ώς έθνικην άμοιβήν και εϋγνω- 
μοσύνην δημοσία εν ταϊς έπετείοις αυτών έορ- 
ταΐς καΐ εν ταΐς συνόδοις των διδασκάλων, 
έ) ν άποστέλλωσι κατ' έτος γ'ενικούς εις 
τάς ίπαρχίας έπόπτας, οϊτινες εκ τοΰ πλη- 
σίον νά σπουοάζωσι την πνευματικην κατά- 
στασιν των κατοίκων, νά ένισχΰωσι τους δι- 
δάσκοντας και νά συντελώσιν υπέρ της προα- 
γωγής καϊ αναπτύξεως  της δημοτικής παιδεύ- 
σεοις, προτιθέμενη τήν έμφύτευσιν της γνώσεως 
τοϋ υπέρτατου οντος, τά προς τον Θεον καΐ 
τον πλησίον καθήκοντα, τήν μόρφωσιν ένι λό- 
γω τοϋ νοϋ και της καρδίας κατά τάς ορχάς 
της Εερας ημών πίστεως καΐ τάς παραδόσεις 
τών πατέρων ημών. ΆντΙ οέ της αψύχου καΐ 
ςηρας αυτών διδασκαλίας είσακτέον τον συν- 
ί)υασμ.6/ τών ηθικών της χρι^ιανικης θρησκείας 
στοιχείων μετά τών εξωτερικών καΐ ϋεο)ρητι- 
κών γνώσεων. 

"Αρθρ. 3.'). Ή θρησκευτική διδασκαλία πε- 
ριλαμβάνει ι) τήν Μεράν Ίστορίαν, 2) τήν 
Κατήχησιν, 3) Στοιχειώδη έκκλησιαστικήν Ί- 
στορίαν, 4) Άνάγνωσιν και άπομνημόνευσιν 
της Άγιας Γραφής και μάλιστα τη; Νέα; Δια- 
θήκης, καΐ ΰ) ώς κοοωνίόα τούτων τήν Χρι- 
στιανικήν ήθικήν. 

"Αρθρ. 36. '\\ διδασκαλία της ελληνικής 
γλώσσης προτίθεται συν τη θρησκευτική διδα- 
σκαλία τήν μόοφωσιν τροφίμοιν διά τών αθα- 
νάτων συγγραμμάτων τών προγόνων ιζμών' 
άργομένη δε έν τώ διδασκαλείο! από τών ιγο- 
ρικων και ρητόρων και προοαινουσα μέχρι του 
Όμηρου, Εϋριπίόου και Σοφοκλέους περιλαμ- 
βάνει τους δοκιμωτέρους ποιητάς καϊ συγγρα- 
φείς, ών δέον νά παρέχηται άδροτέρα, ή δε ά- 
πηλλαγμένη μακρών παρεκοολών καΐ έπεισο- 
όίων περί τήν Ιρμηνείαν. Πλην της ερμηνείας 
τών αρχαίων οί τρόφιμοι άναγινώσκουσι καΐ 
του; νε(ι>τέρου; δοκίμου; ποιητά; και συγγρα- 
φείς, ασκούνται εις τ6 γράφειν απταίστως καΐ 
μετά χάριτος τήν ήμετέραν, άπαγγέλλουσι ρη- 
τορικά γυμνάσμ.ατα καΐ κηρύττουσιν εσθ' δτε 



ΕΚΘΕΣΙΕ ΤΗΣ Προς ΣΥΝΤΛ2ΙΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕϋίΤΡΟΐίΗΣ 21! 



τον λόγον τοΰ θίοΰ εν τοις των «ιχολείων ίεροΐς 
ναοΐς προς οίΛοόορ/ίϊν των πιοτών. 

"Αρθρ. 37 Δ'.ά τ•ής γαλλική; γλώοδος κοι- 
νοτέρας ■ίί'^τι ου^τις δ τρόφιμος καθίσταται ι- 
κανός νά ίννοΫι τά όιοακτικά συγγράμματα 
των Γάλλων καΐ των άλλων εθνών, δσα είσι 
μετενηνεγμένα, Ιτι όέ καΐ νά συνεννοηται μετά 
των ξένων. Ή διδασκαλία αΰτϋς περιλαμβά- 
νουσα τους οοκιμωτέρους πεζούς καΐ ποιητάς 
τίς Γαλλίας έστω πρακτικγι. 

Αρθρ. 38. Και ττις Τουρκικής ή οιόασκαλία 
εστίν απαραίτητος• 

Αρθρ. 39. Το μάθημα τϋς παιοαγοιγικής 
μετά της ιστορίας αυτής διδάσκεται καθ' δλας 
τάς τάξεις πληρέστατα θεωρητικώς καΐ πρα- 
κτικώς, εξετάζεται δε υπδ χρις•ιανικην και υπο 
φιλοσοφικην έποψιν. 

'Άρθρ 40. Ή Ιστορία σκοπούσα την ζωη- 
ράν τών γεγονότων εν τόπω και χρόνίο παρά- 
σταοιν καΐ την διά τούτων μόρφωσιν της καρ- 
δίας καΐ ονάπτυξιν τοΰ νοΰ έστω εκτενεστέρα 
£ν τή άφηγησει τής άρχ^αίας και έν τη μέση 
καΐ νεωτέρα τών την ήμετέραν χώραν κατοί" 
κούντων εθνών. 

'Άρθρ. 41. Διά τής Γεο)γραφίας "ένθεν μεν 
πρέπει νά δεικνύωνται αί μεταβολαί, ας 5 άν- 
θρωπος υφίσταται ως έκ τής θέσεως τοΰ κλί- 
ματος, τοΰ σ)^ήματος καΐ τής φύσεως τής χώ- 
ρας, έν γι οικεί, ένθεν δε αί μεταβολαί, ας αύ" 
τίις δ άνθρωπος εΐστήγαγεν εις το έόαφος και 
αί ώφέλειαι, ας έκ τής γηί'νου διαμονής αΰτοϋ 
έκαρπώσατο" οίίτω δε ή Γεωγραφία τεθείσθω 
μεταξύ τών φυοιογραφικών καΐ Ιστορικών ε- 
πιστημών, αμφοτέρων μετέχουσα. 

"Αρθρ. 42. Τών μαθηματικών τά βτοιχειόι- 
δη διδακτέα ου μόνον ώς λίαν δεξιά προς την 
τής κρίσεως οξύτητα και την λογικην άκρί- 
βειαν, αλλά καΐ ώς τά μ.άλις•α συντελοϋντα εις 
τάς βιωτικάς ημών άνάγκας. 

"Αρθρ. 43. Και τής Φιλοσοφίας τά στοι- 
χειώδη διδακτέον. 

"Αρθρ. 44. Τής Φυσικής Ιστορίας και τών 
Φυσικών επιστημών τά μάλιστα συντελουσών 
εις την διασκέδασιν τών προλήψεων καϊ οεισι- 
οαιμ.ονιών τοΰ λαοΰ διδακτέον δ, τι χρησιμον 
χαΐ άναγκαΐον. 

"Αρθρ. 45. Ή Καλλιγραφία και Ιχνογρα- 
φία αναγκαιότατα μ,αθηματα ού μόνον ώς παι- 
δευτικά χρησιμεύουσι μεγάλως, αλλά καΐ α- 
παραίτητα παρί^ανται εις τάς ημετέρας άνάγ- 
κας καΐ εις τάς τέχνας' ώς τοιαΰτα δέον νά 
διδάσ/.ωνται επισταμένως και άκριοώς. 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η' 



Αρθρ. 46. Ή μουσική τιθασσεύουσα καϊ έ- 
ξημ.εροΟσα τά ηθη και έμβάλλουσα εις την 
καρόίαν το θρησκευτικον αίσθημα δέον νά δι-;, 
όάσκηται και ώς παιδαγοίγικόν μάθημα άνα- 
κουφίζουσα το πνεΰμ.α εκ τών προτέρων άντι- 
ληψε(.)ν καΐ καθιστώσα αατο άπονώτερον εις 
πρόσκτησιν ετέροιν. Προς τοϋτο δε συνίσταται 
η τε εύρωπα'ίκη καϊ ή ημετέρα εκκλησιαστική. 

Αρθρ. 47. ΤελευταΤον έρχεται ή Γυμνας-ι- 
κη καϊ αί μετ' αυτής κηπουρικαι καϊ γεωργι- 
καϊ έργασίαι. Το μάθημα τοϋτο, δπερ οί ιίίυ.έ- 
τεροι πρόγονοι περϊ πολλοΰ έποιοΰντο, οί δέ 
πλείστοι τών Ευρωπαίων έκθύμως νΰν θερα- 
πεύουσι, συντελούν εις την εύρωστίαν τοΰ σώ- 
ματος έστω τών άπαραιτητων' αλλά καϊ αί 
γεωργικαϊ έργασίαι άναγκαιόταταί είσιν. 

'Άρθρ. 48. Καϊ η Πολιτική Οικονομία κρί- 
νεται τών ουσιωδέστατων πρί)ς μόρφι>)σιν πο- 
λιτών. 

Αρθρ. 49. Καϊ πάν έτερον μάθημα, δ αν 
κρίν•/) 5 Σύλλογος άναγκαϊον, τή προτάσει τής 
εκπαιδευτικής αύτοΰ έπιτροτής, δύναται νά εί" 
σαχθή' δέον δμ.ω; νά παρατηρήται ίνα μη 
πολλά έπισωρεύο^νται. 
ενα παν ο, τι 
(ίλέπουσιν άπομιμοΰντα•.. Μετά τοΰτα μιμούν- 
ται σκηνάς της γεωργίας, της καλλιέργειας 
τών φυτών, τοΰ θεριομοΰ, τοΰ τουγητοΰ ?ι 
σκηνάς τών πτηνών ?ι ο, τι γίγνεται έν τη α- 
γορά καΐ οίί:ο)ς έφεζής. Πάσαι δε αύται α! παι- 
διαί συνοδεύονται μικρώ ασμ.ατι άναπτύσσοντι 
τήν παριστανομένην πράςιν. Έκεΐ που πλη- 
σίον υψοΰται σκηνή διά πανιού κατεσκευασμ.ένη, 
έν Τι ειΌι τρεΤς τράπεζαι μετά χθαμαλών θρα- 
νίων, πέριξ δ' εκάς-ης κάθηνται ήώδεκα μαθη- 
τα'ι ηλικίας άπο τοΰ τετάρτου μέχρι τοΰίβόόμου 
έτους. Τά παιδία ένταΰθα παρασκευάζουσι διά 
τεμαχίων χάρτου διαφόρων χρωμάτων κουτά- 
κια, καλαθίσκους, γραμμ,ατοφυλάκια και εϊτι 
ομοιον, ενι όέ λόγω ς•ερεόν τι σχήμα κατά το 
μάλλον καΐ ήττον κανονικόν, «ρχόμ.ενα άπο 
τών απλούστερων" ή δε διδάσκαλος ακολούθως 
διερχόμενη περιγράφει αφελώς και δ' απλού- 
στατων λέζεοίν §ν εκαστον τών κατασκευα- 
σμ.άτων τούτ&)ν. Αί δύο αύται έργασίαι μ.ετά 
τών αναγκαίων διαλειμμάτων διαρκοΰσι μίαν 
περίπου οίραν. Ιί,ιτα τα παιοια τρεχουσιν εις 
τάς άκρας τοΰ περιβόλου, ένθα εκαστον έχει 
μικρόν κηπίον, δπερ μεθ' ηδονής καλλιεργεί. 
'Ί'πάρχουσι δε και κοινοί κήποι, εις οΰ; άπο 
κοινοΰ ίμάδες εργάζονται. "Έχουσι δε και διά- 
φορα ζώα, οίον όρνιθας, περιστεράς, λαγωούς, 
κύνας, ερίφια, πρόβατα, άπερ καλώς περιποιούν- 
ται. Κατά τ{) διάστημα τοΰτο καταλαυιβά- 
νουσι τας τρεις τραπει,ας τα μ,ικροτερα παι- 
δία, άπερ ποιοΰσι διά μικρών ξύλων ά) κανο- 
νίκα σχήματα άνευ σκοπού τίνος ο ] σχήματα 
μαθηματικά" γ') αγγεία, οικίσκου; κτλ" δ') 
ποικίλα εϊύη παιοιών. 

Προς τον σκοπον τοΰτον το πρώτον έπενοή- 
θηταν υπο τοΰ Φοοιβέλου τά κληθέντα πα(- 
όΐίΐς όιΤ'ρα, ίίτοι ^^, κιβώτια. Το πρώτον δώρόν 
έστιν έξ σφαΈραι, παριστάνουσαι τά ίζ τοΰ 
πρίσματος χρώματα και χρησιμεύουσαι ως 
πρώτη παιδιά. Το δεύτερον έστιν δ κύβος και 
δ κύλινδρος" το τρίτον δ μέγας κύβος διηρη- 
μένο; εις οκτώ μικρούς κύβους" το τέταρτον, 
πέμπτον και έκτον είσιν δ αΰτος κύβος διη- 
ρημένος εις μέρη πλείονα και ποικίλω τερα. 
Χρόνου δε προϊόντος τοσοΰτον έπολυπλασιά- 
σθησαν αί παιδιαί, ώστε ήδη δλόκληρα εργα- 
στήρια υπάρχουσιν αυτών. Όλίγον προ τή; με- 
σημβρίας καταπαύουσιν αί έργασίαι διά γυ- 
μναστικών κινήσεων και θρησκευτικοΰ άσμα- 
τος, μεθ' 8 έσθίουσι κατά τάξιν έν τη έπΙ τού- 
τω αϊθούση. 



2Μ 



Ο ΕΝ Κ/ίΙ. ΕΛ.Λ.ΗΝ. Φΐ\ΟΑΟΓΐΚθί: ΙΥΛλΟΓΟ!: 



Μετά [χε3ΐ(ΐμ.βρίαν άρχονται τακτικώς αί έρ- 
γασίαι άπο της δευτέρας ώρας δια των ιυνη- 
θων κινήσεων. Κυριώτατον δε έν ταύταις έρ- 
γον εΐσΐν αί θρησκευτικαΐ ν; ήθικαι οιαλέςεις 
ϋπί) των πραγμάτων προκαλοόμεναι, ετι δε 
καΐ άνάπτυζις των τϊις φύσεως, μανθάνουσί 
πως και την όρίθμησιν δια μικρών τετραγ(•>- 
νων η σφαιριδίων, και τελευταΐον δι' ασαατος 
κατάλληλου κατακλείουσι καΐ τάς έσπερινάς 
εργασίας. 

ΚαΙ ταϋτα μεν εν τοις καδ' Ικαστα και περί 
των δύο ουστημ.άτων. Έκ της ερεύνης δε ταύτη; 
όηλον γίγνεται δτι δ μεν περικλεής τώκ χήπων 
τώκ πακΗίύί• θεμελιωτής περιλαβών τα παιΛία 
έν μικρώ κόσμω πειράται δια των παιδιών και 
τών ψυχαγωγικών ί)ιαλέςεων ν' άσκηση το σώ- 
μα, το πνεΰμα και την καρδίαν τϊις τρυφερά; 
νείτητος, τών προκαταρκτικών μαθημάτοιν 
της αριθμητικής πως άπτόμενος, οι δε έν Γαλ- 
λία καΐ Αγγλία ταϋτο υ.εν σκοποϋσι καθ' ο- 
λοκληρίαν, άλλ' είσηγαγον και τάς προκαταρ- 
κτικάς της μαθήσεως γνώσεις, την άνάγνοισιν, 
γραφην και άριθμητικήν. Ύπο πολλών όμως 
νΰν συζητείται, αν έν τηλικαύττ) μικρά ηλικία 
ή διδασκαλία της αναγνώσεως και γραφή; δεν 
οιαστρέφη την διάνοιαν καΐ άποναρκώνη το 
παιδίον, καίπερ κατά μέγα μέρος άπλοποιη- 
θεισών τών γνώσεων τούτων δια διαφόρων συ- 
στημάτων. Έν τοΧ; τη; Γαλλία; και Αγγλία; 
κρατεί πως ή αλληλοδιδακτική μέθοδος, έν δέ 
τοις της Ελβετία; και Γερμανία; η συνδιδα- 
κτικη' ούχ ήττον αμφοτέρων δ σκοπός έστι 
μορφωτικός. 

Έν τούτοις ίπΐ τη βάσει τών οιατυπωΟέν- 
των οϋ παύονται πολλαχοϋ όι' ΐργανισμών, πε- 
ριοδικών συγγραμμάτων ειδικών και τών έκ 
της πείρας άποτελεσμ.άτων προάγοντες και άνα- 
πτύσσοντες τδ νέον τοϋτο τη; δημ,οτική; παι- 
οεύσεως όργανον, το άναγκαιότατον μάλιστα 
οιά τάς κοινωνίας έκείνας, ών δ οίκος άδυνα- 
τει να παρασχη την υγια τροφην, ης χρτίΐί,ει 
η τρυφερά ηλικία' αλλά και αί νεώτεραι αυτών 
έργασίαι δεν απομακρύνονται πολύ τών προ- 
μνησθεισών. 

Ποίον δε πρέπει νά ή πορ' ίμΐν το πρότυ- 
πον νηπιαγωγεΐον; Οι έν Ελλάδι καΐ ε'ίπου 
άλλαχοΰ ίδρύσαντίς νηπιαγωγεία έμιμήθησαν 
σχεδόν καθ' δλοκληρίαν τά έν Γαλλία. Το δέ 
υπό τοΰ κ. Κοκκώνη έν παραρτηματι τοϋ .τί^ί 
μεθόύίύν ύδηγοϋ προστεθέν περί Τ7ΐ.•ηαχΰ>»- 
σχο.ΐείων πόνημα και αί έκδοθεϊσαι υπό της 
Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας Συ^ιβου.Ιαί χαΐ 



Όόηγίαι τής κ. Καρπαντιέ περί νηπιαγω* 
γείων μαρτυροϋσι τοΰτο. Ούτω δε προς σύστα- 
σιν τοιούτου νηπιαγωγείου τά έργα ταϋτα συμ- 
βάλλουσιν οχι ολίγον. Άλλα δεν αρκεί τοϋτο" 
δεν άρκεϊ νά μεταφέρη τις έζ Ευρώπης δ, τι 
δυνατόν, όπερ κατά γράμμα νά έφαρμόστ), αλ- 
λά δέον νά ρύθμιση δλόκληρον το τών νηπια- 
γωγείων σύστημα και τον σκοπόν αυτών προς 
τάς ήμίτέρας μάλιστα άνάγκας και τά έθιμα. 
Και περί μεν τής κατασκευή; τοϋ κτιρίου ή 
επιτροπή νομ,ίζει καλόν ίνα συνδυασθή το γαλ- 
λικόν σύστημα μετά τοΰ γερμανικού ούτως 
ώστε κατά τάζεις χωριστά; διαιρούμενον νά 
παρέχη την τε ιταιδευτικήν άσκησιν καϊ την 
προσήκουσαν έν παντί μαθηματι άνεσιν άνευ 
σωματική; βλάβη;. Έκ δε τών προκαταρκτι- 
κών μαθήσεων την άνάγνωσιν καΐ γραφην έν 
τη ανωτάτη τοϋ νηπιαγωγείου τάζει τίθησι, 
συνδυάζει ί>έ τά λοιπά μαθήματα αμφοτέρων 
τών συστημάτοιν μετά τών παιδιών και τών 
ζσμάτων. Ελπίζει δε μάλιστα δτι δι' άκρι- 
βοϋ; έρεύνης τών πχρ' ήμΧν παιδιών καΐ τών 
εις ταύτας ασματίων, ώσπερ και 6ιά τεχνιτών 
παιδιών παρεμφερών ταϊς τοϋ Φροιβέλου ?ι 
καΐ αυτών τών Φροιβελείων άρμοζομένων εις 
τά ημέτερα δύναται νά έμφυτευθή καΐ παρ' 
ήμΧν τό μικρόν τοΰτο σχολείον όιατηροϋν τόν 
άρχικόν αυτού σκοπόν και μη άπομακρυνόμε- 
νον τών ημετέρων ηθών καΐ παραδόσεων εν τε 
τοΧς μαθημασι και ταΧ; παιδικαϊ; άσκησεσιν. 
Κατά ταϋτα λοιπόν ώ; εζή; διετύπωσε τό τϊ 
γενικόν πρόγραμμα τοϋ νηπιαγο)γείου καΐ τό 
εϊόικόν' 



ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 
ΤΩΝ Μ\ΘΠΜ\ΤΩΛ ΠΡΟΤΪΠΟΥ 

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ. 

Α'. 
ΓΕΝΙΚΟΝ. 

Α'. ΤΑΙΙΣ ίι κατωτέρα. 

θ^ησχιντιχά' άσματα, θρησκευτικαΐ δμι- 
λίαι. 



ΕΚβΕΣίΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΣΪΝΤ4ΞΙΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 225 



Έργόχαρα' πλέγμα έ» χάρτινων ταινιών, 
ίξύφχνσις πανίων" περιγραφτ) πάντων τούτων. 

Κηπονξΐχή' ελευθερία έν τω κηπω. 

Ίχι^ογξαφία' γραμμι/.η. 

ΓυμνασζιχαΙ παιόιαί' ί\ σφχΐραι τα ίζ τοϋ 
πρίσματος χρώματα παρις-ώσαι, κινήσεις τινές 
γυμναοτικαί, ελαστική σφαίρα, το προς πτιδτ,- 
μα σχοινίον. 



Β ΤΑ21Σ. 



Θο 



"■'ρησχίυζιχ.ά' άσματα και διδασκαλία αυ- 
τών, θρησκευτικαΐ δμιλίαι. 

Έργόχαηα πλοκή δια καλά[ΐων διαφόρων 
σχημάτων, ραφτ) μικρών υφασμάτων. 

^ια.ίέζίκ,' επί τϊις ίερας ιστορίας και ττίς 
Βοτανικής. 



^οί(}, 



ριρ^ιησις 



δια 



μικρών τετράγωνων •/) επι 



τοΟ άριΟμομέτρου, κινουμένων τών σφαιριδίων 
άπο τοϋ ένί)ς μέχρι του δέκα. 

'Ιχι^ογρα^ία' γραμμικνί. 

Κ?)πονρίχή' καλλιέργεια κηπαρίου. 

Γν^ινασΐίχαί χαιΰιαί' δ κύβος και ό κύλιν- 
δρος ΚΐΌΐίυοΙ, το προς πηδημ-α σχοινίον, χα- 
μηλΫ) αιώρα. 

Γ' ΤΑΐΙΣ. 

Θρησκευτικά άσματα, θρτ,σ-ευτικαΐ και ή- 
θικαΐ δμιλίαι. 

Εργόχειρα κατασκευή κανονικών σχτ,μά- 
των, αγγείων, οικίσκων κτλ. δια χαρτίου δια- 
φόρων χρωμάτ(ι)ν, η άλλτ,ς ί5λϊΐς, ράψιμον. 

Γραφή μίμ'Λσις έπΙ αβακίων τών γραμμά- 
το)ν τοϋ αλφάβητου και μικρών συλλαβών. 

Ά)άγ>^ωσΐ(.' μηχανικώς το πρώτον ασκού- 
μενης της ακοής και τών φωνητικών όργάνοιν' 
συλλαβισμός καΐ άνάλυσις μικρών λέςεων. 

^Αριθμητιχν άρίθμησις διά μικρών κύβων 
άπίι τοϋ ένος μέχρι τών εκατόν. 

ίΐραγματιχή όιι^ασχα.Ηα' έπι αντικειμένων 
της Φυσικής ιστορίας καί Βοτανικής, ίι έπι ει- 
κόνων αυτών. 

Κηπουριχή- μικρά εκδρομή "λ έν τη δενδρο- 
στοιχία 'λ έν τω κηπφ καΐ έξηγησις τών περί 
αυτά. 

Γυμναστική παιδιαί, δ μέγας κύβος δι όλων 
τών μερικωτέρων καΐ ποικιλωτέρων μερών αύ- 
τοϋ, κομβοσχοίνιον, αιώρα. 



Β'. ΕΙΔ1Κ0Ν 

Ή 

ΩΡΟΛΟΓΙΟΝ. 

Α' ΤΑΞΙΣ. 

Π ρό Μίσημβρίας. 

Μαθήματα. 
Εμβατήριον άσμα μετά κινή- 
σεων κανονικών περί τα θρα- 
νία, εωθινη προσευχή. 

Εργόχειρα κατά τ6 γενικόν 
πρόγραμμα καί περιγραφή αυ- 
τών σύντομος καί εύληπτος. 
9•'/4 — 10 74 Κηχουριχή' ελευθερία έν τώ 
κηπιο. 

^ίά.Ιειμμα. 

Γυμναστική ελαστική σφαίρα, 
το προς πηόημα σχοινίον. 

Έςύφανσις πανίων. 

Ή πρώτη παιδιά τοϋ Ρτοοίίοΐ, 
θρησκευτικί)ν άσμα. 

Γεν μι. 



9-9^4 



ιον,-ιο'/^ 
1072—11. 



,-Μ^/4 



12-ν-2 



\Ί 

1 ι 



2-272 

272-2^/4 

274-3 

3-372 

372-374 
37,-4 



ιο'/ί— 11 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η' 



Μίΐά Μεσημβρίαν. 

^ιάχυσις ?ι έντος της αιθούσης 
ί) έντδς τοϋ κήπου, ένθα έπα- 
ναλαμβάνουσιν ησύχωςπαιδιάς 
?] δμιλοϋσιν αμοιβαίως. 
Θρησχευιχόν άσμα μετά γυμνα- 
στικών κινήσεων. 

ΘρησκευηχαΙ δμιλίαι. 

'Ιχιογρσφία' γραμμική. 

Κα.ΙΑιέργεια' ελευθερία έν τώ 
κηπο). 

'Ράι^-ψον δι' αραιών ραφών. 

Θρησχευτιχόν' έσπεοινον άσμα 
μετά κινήσεων προς εζοδον. 

Β' ΤΑ ΞΙ Σ. 



Π ρ6 ΜεσηαβρίαΓ.. 

9 — 97^ Έμΰαη'ίριον άσμα ώς έν τη προη- 

γουμένη. 
Ο'/ί — 974 Έγόχειρα' κατά το γενικόν 

πρόγραμμα. 
974 — 10^/4 Κηπουρική καλλιέργεια κηπα- 

ρίου. 
1074—1072 ^'ά.Ιειμμα. 

Γυμναστική" τό προς π^ιδημα 
σχοινίον, χαμηλή αιώρα. 

29 



226 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.λΗΝ. ΦίλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΛ.ΟΓΟΣ 



1 1 — 1 1 Υ} ^ΑξίβαησΙς κατά το 7Γρόγρα[Χ[;.α. 
1 Ί ^4 — Ί Ί '/2 Ό κύβο; καΐ δ κύλινδρος. 



12-72 



Γίΐ'ΐια. 



η.- 

3— 



Λ/ίΓΓί ιΐίσηιι6ρί(ΐν. 

-1^4 /ίίάχυσι,ς ν) έντος της αΐθούσγις 

ίι έντδς τοϋ κήπου ως και έν 

τΤι προγΐγου|7.ένγι 
2/2 θξιηηχίυτικόν άιτμα [λΐτά γυ- 

[Λναυτικών κινήσεων. 
— 2 /4 ^ια.ίίζεις ίπΐ της ίερας ίς-ορίας 

οι' εικόνων. 
— 3 'Ιχ^-ογζίαίρία γραίΛ[χικη. 

3/2 Κα.ί.Ιιεργεια έν τω κη-ο) μ.ετά 

διαλέξεων έπΙ της Βοτανικής. 
— 3 /4 'Ραφη [Αίκρών υρασαάτων. 
— 4 θγηαχίντίκό>'' έσζερινον άσ(χα 

[^.ετά κινήσεων προς εζοδον. 

Γ'. ΤΑΞ1Σ. 



Πξύ Μεσημβρίας. 

9 — 9 //, Έμΰατήριατ άσμα ως έν τη 

προηγουαένη. 
9 |^^ — 9 1^ Εργόχειρα κατά το γενικον πρό- 

^γράμμα. 
9 /^ — 10/4 Κηπουριχη κατά το γενικον πρό- 

10'/2 — 11 Κομβοσγοίηον προς άναρρίχησιν 

και αιώρα. 
11 — 11/.} Άξ;ίβιιησΐΐ άπο τοϋ ενός [χέχρι 

τών εκατόν. 
11 1% — \\'Ιι^Ό μέγας χνβος, θρησκευτικον 

άσαα. 
1 2—1/2 Γενμί 

ΛΙίτά μ(σ>\ίΐ6οίαν. 

1-2 — 1 /} ^ιάγυσις ώς έν τϊΐς προηγοκαέ- 

ναις τάξεσιν. 
2 — 2/2 Θρησχίντιχό^ ώς έν ταϊς προη- 

γουμέναις τάςεσιν. 

2 /.2 — 2/4 Πραγματιχη όιοασκαλία. 
2'/4 — 3 Γρα(ρή κατά το πρόγραμαα. 
3 — 3'/2 Κηπουριχή. 

3 /2 — 3/4 Άνάγνωσις. 

3/4 — ί- Θρ>ισχεττιχόκ' άσμα εσπερινον 

μετέσθω 
καΐ έπΙ της διδασκαλίας τών λοιπών μερών της 
Γεωγραφίας. 

Ε') '// Ιστορία. 

Ή ιστορία το οίκειότατον τη παιδική ηλι- 
κία μάθημα, το βιβλίον τοΰτο της ζωής της 
άνΟρωπότητος, δ μέγας και ουσιώδης κλάδος 
τών ανθρωπίνων γνώσεοιν, διττδν προτίθεται 
οκοπόν, τήν τε πνευματικην καΐ ίθνικην άνά- 
πτυξιν τών παίδων και την εις τ6ν νουν αυτών 
άποταμίευσιν τών κυριο)τέρων συμβάντων καΐ 
έζαρσιν έν τη καρδία του μεγάλου και υψηλού 
της άνθρωπύτητος προορισμού. Και ί μεν διδα- 
σκαλία της ίς-ορίας τ-7,ς ίδιας ημών πατρίδος έ- 
χει δομητήριον έν τών προςφιλεστατων τώ αν- 
θρώπω αισθημάτων, τον πρ6ς την πατρίόα έ- 
ρωτα, ιζ δε γενική τον προς την ανθρωπότητα. 
ΚαΙ αληθώς, άγαπώμεν τον τόπον, οπού έγεν- 
νήθημεν, στενός σύνδεσμος συνδέει ημάς μετ' 
αύτοϋ, αί εντυπώσεις της πρώτης ηλικίας μέ- 
νουσιν άνεξάλειπτοι' φιλοπατρία εστίν ή άφο- 



σίωσις προς το έθνος, εις δ ανήκει τις, και η ε- 
κούσια έκπλήρωσις τών καθηκόντων τοϋ πολί- 
του" άλλ' έστι καί τι πλέον' η ευγενεστέρα φι- 
λοπατρία πρίις τον Ιρωτα της ανθρωπότητας 
φέρουσα έστιν ή έξ όλης ψ'ΐχ^ς ίΐα' καρδίας 
παραδοχή ιδεών τίνων, άρχων τίνων, ηθών τί- 
νων ιδιαζόντων τω Ιθνει εις 8 ανήκει και έζ ών 
ορίζεται δ εθνικός χάρακτήρ. Τά έθνη, ώς τά 
άτομα, είσι διάφορα κατά τε τον χαρακτήρα 
καϊ τάς εφέσεις, εκαστον δ' έχει νά διαδρχ' 
ματίση "ίδιον πρόσο^πον έν τη μεγάλη σκηνή 
τοΰ πεπολιτισμένου κόσμου και συντέλεση εις 
το γενικον αγαθόν. Το ήμέτερον έθνος έγένετο 
δ πατήρ και δημιουργός της ελευθερίας έν τώ 
διανοεΧσθαι, έντώ λέγειν, έν τω πράττειν, της 
ποιήσεως, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, τών 
γραμμάτων, τών τεχνών, τοϋ πολιτισμού έν 
γένει' διδ η φιλοπατρία τοϋ "Ελληνος εμφορεί- 
ται καΐ εμπνέεται ύπο τών υψηλών τούτων 
άρχων ες όλης ψυχής )ΐαΙ καρδίας παραδεχό- 
μενου και άγαπώντος αύτάς. Κατά ταύτας 
πρέπει νά διδάσκηται ή ίς-ορία, νά ώσι δε γε- 
γραμμένα καιτά ίς-ορικά βιβλία. Ώς τοιαύτη 
έστΙν ουσιώδης μοχλός της άγωγης και παι- 
δεύσεως. Ό διδάσκαλος πρέπει πρί) παντός νά 
δεικνύη διά ζωηρών εικόνων τοις μαθηταϊς δτι 
οί άνθροιποι και τά έργα αυτών άξιοϋνται τών 
δέλτο)ν της ιστορίας, καθόσον συντελοϋσιν εις 
την πρόοδον της ανθρωπινής κοινωνίας, νά έ- 
ζαίρη δέ τά υψηλά καΐ γενναία φρονήματα έζ 
ών ένεφοροϋντο εκείνοι, ο'ίτινες έγένοντο οι ή- 
ρωες τών μεγάλων πράξεων. Εξετάζων δέ τους 
μαθητάς τρία τινά πρέπει νά έχτρ ύπ' δψιν' 1) 
την πλατυτέραν άνάπτυξιν τοϋ ί^ορουμένου 2) 
την έξαρσιν τών οΰσιωδες-άτων' και 3) την έξέ- 
τασιν έπι σκοπώ ηθικής μορφώσεως. Τελευταίον 
δέ τά της ιστορίας μαθήματα άποτυποϋνται 
βαθύτερον και βασιμώτερον, όταν και έν ταΧς 
συνθέσεσιν λαμβάνηται υπ' ο'ψιν καΐ ή ιστορική 
υλη ύπο την μορφήν τών δρώντων προσωκων. Ή 
δέ ελληνική ί^ορία αρχομένη άπί> τοϋ τρίτου έ- 
τους βιογραφικώς καΐ περιέχουσα ιοφελίμους καΐ 
τερπνάς γνώσεις χωρογραφικάς, έθνογραφικάς 
και ήθογραφικάς δέον νά διδάσκηται έν μεγάλη 
εκτάσει και μετά εικόνων μέχρι τοϋ πέμπτου 
σχολικού έτους. Κατά δέ τά τελευταία έτη πρέ- 
πει νά διδάσκηται και ή ιστορία τών νεωτέρων 
ϊθνών, δπως δ παις γινώσκη οϊους αγώνας κα- 
τέβαλον τά μάλλον πεπολιτισμένα έθνη ΐν* 
φθάσωσιν εις 8 ευρίσκονται σημεϊον, τί δέ πράτ- 
τοντα τά υπολειπόμενα δύνανται ν' απαλλα- 
γώσι της ταπεινωσεως και κακοοαιμονιας. 



238 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλλΗΝ. ΦΙλΟΑΟηΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



^'^ Φυυιχή χαι Φνσικη Ίστοπία. 

Ούοεν [Ααθτ,μα επαγωγό τερον και διδακτι- 
κώτερον της Φυσικής και τνίς Φυσικής Ιστο- 
ρίας. Πόσα πειράματα περίεργα, φωτίζοντα τον 
νουν των παίδων και άπαλλάσσοντα άπό πολ- 
λών προλήψεων και οεισιδαΐ(7.ονιών! Έ μετά 
προσοχής παρατηρησις τϊίς φύσεως και των φυ- 
οικών φαινομένων εΟεργητικήν έξασκεϊ καί σω- 
τηριον έπιρροήν ίπ'ι τΐ,ς καρδίας καΐ τοϋ πνεύ- 
ματος, καθίσττ,σιν ήμ.ας βελτίους £ςτ;μεροϋσα 
το τραχύ τοϋ χαρακτήρος, διασκεδάζουσα τάς 
θλίψεις ημών ανακαινίζει το ηρ.έτερον πνεϋμα 
χορτ,γοΰσα νέας δυνάμ.εις και αναβιβάζει ημάς 
εις περιωπήν υψηλοτέραν και πνευματικωτέραν. 
'Όταν ίςεταζωμ.εν τά λεπτά εκείνα και τρυ- 
φερά φυτά, τον ΐργανισμόν αυτών τοσούτον 
άοΟενή άλλα και τοσούτον τέλειον, όταν πε- 
ριεργαζώμεΟα τά μυρία όσα έζ ών συντελείται 
τό άνθος, /ι ευρίσκομεν τάς έν τη φύσει ενερ- 
γούσας δυνάμεις 6πό ποικίλας μορφάς έκφαι- 
νομένας, τότε φαίνεται ότι εΐςδύομεν περαι- 
τέρω εις τά σχέόια τής θείας προνοίας, ώς ει 
ομ.ιλεϊ προς ημ.ας καΐ αποκαλύπτει τά μυστή- 
ρια αύτής' ωςζ άνά πασαν ς-ιγμήν πλήρεις συγ- 
κινήσεως και θαυμασμ.οϋ ετοιυ.οι έσμέν ν' άνα- 
φωνϊΐσωμ.εν «ναι, υπάρχει θεός όίκαιος κυβεο- 
νών τον κόσμον». 'ΙΙ δέ ττ,ς διδασκαλίας μέ- 
θοδος έστω πρακτική τών ούσ!ωδεστά-ιο)ν έ- 
πιλαμβανομένη' οίον ό φυσικός διδασκέτω ο, τι 
έφαρμ.όσιμόν έστιν έν τω καθ/.μερινώ βίω. Τό 
αυτό ρητέον και περί ττ,ς βοτανικής, ζορολο- 
γίας, χημείας, μεταλλουργίας, δημώδους ά- 
στρονομ.ίας κτλ. Έπισφράγισμα δέ τούτων έ- 
στωσαν ηθικά καί θρησκευτικά συμπεράσματα 
αοιαστως και εζ αυτών των πραγμ.ατων ανα- 
βλύζοντα. 

Τά μαθήματα ταΰτα, ήτοι ή φασική, ή 
ζωολογία, ή βοτανική καΐ έν γένει ή φ^σική 
ιστορία μετά τής γεωγραφίας, άποτελοϋσι τά 
κυρί&ις λεγόμενα πραγματικά μ.αΟήματα. Ά- 
ναγκαΐον άρα νά διόάσκωνται δι' αυτών τών 
πραγμάτων ή και τών εικόνων τών πραγμ,ά- 
των, μηοέποτε οέ άφηρημένως και ζηρώς. Ή 
διδασκαλία ιδίως τών μαθημάτων τούτο^ν γι- 
γνέσθω κατά τάς άνάγκας τοϋ λαοϋ καΐ κατά 
τάς απαιτήσεις τής επαρχίας, ?ί τών διαμε- 
ρισμάτων αΰτής' οίον έν μεν ταΧς γεωργικαΤς 
χώραις ή διδασκαλία τής γεωργικής φ■^οικής 
πρέπει νά κατέχτι τήν επισημοτέρχν Οέσιν, έν 
§5 ται; βιομ.ηχανικαϊς ή τής βιομ.ηχανικής, έν 



δέ ταΐς έμπορικαΐς η τής έμ,πορικής και ονίτως 
έφεςής, καθά εϊδομ.εν (σελ. 190) ότι παραγ- 
γέλλει καί δ θείος Πλάτων. 

Ζ ^ Ή Πο.Ιιαχη Οίχο>Όΐιία. 

Ή οικονομική διδασκαλία κρίνεται νυν α- 
παραίτητος άπό τής μικρας έτι ηλικίας, όπως 
ές απαλών ίνύχων έθίζίΐ ό παίς εις τήν έργα- 
σίαν και τήν οίκονομίαν' «εάν τις εΐπη ήμϊν, 
έλεγεν ό Φραγκλίνος, ότι δύνασθε νά πλουτί- 
σητε όι' άλλου τρόπου ή τής φιλοπονίας καΐ 
οικονομίας, μή πιστεύετε εις τους λόγους αύ- 
τοϋ, ο'ίτινές εϊσι όηλητήριον». Πρέπει λοιπόν 
αί άρχαΐ τής πολιτικής οικονομίας καί αί πρα- 
κτικαΐ τοϋ πλουτισμού γνώσεις νά μεταδίδων- 
ται τοις παισί, πρό τών οφθαλμών άγουσαι 
τά τοϋ κοινοϋ βίου έργα μετά τών εΰαρέστων 
η δυσάρεστων συνεπειών επί τε τών ατόμων 
και έπι τής κοινωνίας. 

Η') Ή \4γρο>'ΟΐΗΧή. 

Ό δημοδιόάσκαλος τών γεωργικών χω- 
ρών αναλαμβάνει τήν διδασκαλίαν τών παί- 
δων, οίτινες προωρισμένοι είσ'ιν εις τήν καλ- 
λ'.έργειαν τής γής. Διό όταν διδάσκη αυτούς 
τό διανοϊΐσθαι, τό άναγινώσκειν, τό λέγειν 
και γράφειν έν τή σχολή, οφείλει νά διδάσκει 
αυτούς καί όσα πρόσφορα καί παρασκευαστικά 
εις τό επάγγελμα τοϋ γεωργού, εις δ άλλως 
συντελεί λίαν καί ή πνευμ.ατική κατάστασις 
τών παίδων' διότι έκας-ον παιδίον δέχεται τάς 
πλείστας τών εντυπώσεων εκ τών εξωτερικών 
αντικειμένων, ά περικυκλοϋσιν αυτό, καί έκ 
τών καθ' έκάστην συμ,βαινόντων υπό τά βλέμ- 
ματα αϋτοϋ. Ή φύσις εστίν δ πρώτος αϋτοΰ 
διδάσκαλος, ώστε δ δημοδιδάσκαλος μεγάλως 
άμαρτάνει μή λαμβάνων υπ' ό'ψιν τά προϋπάρ- 
χοντα ταΰτα στοιχεία τής αγωγής, άτινα πε- 
ρίφρων διεύθυνσις δύναται τεραστίως νά γονι- 
μ.οποιήση. Φυσικώτερόν έστι καί άπλούστερον, 
'ίνα δ διδάσκαλος βαδίοη τήν αυτήν δοόν, ην 
ήνέορςεν εις τον μαθητήν ή φύσις καί εις •?,ν 
δύναται νά προαγάγη αυτόν ταχέως. Τό παι- 
δίον ευρισκόαενον έν τω μέσο) τών ιδεών αύ- 
τοϋ καί εντυπώσεων μετά πολλής εΰχαριστή- 
σεως παρακολουθήσει τάς εξηγήσεις τοϋ διδα- 
σκάλου περί τών πραγμάτοιν, άτινα ίσως προ 
ΐλίγου εΤχον τήν προσοχήν αΰτοϋ ελκύσει, καί 
έςασκούμενον ούτω δυνηθήσεται καί μ-όνον νά 
έκφράζη τάς ιδέας αύτοΰ καΐ συντάσστ, μικρά; 



ΕίίθΕΣίΣ ΤΗΣ Προς ΣΥΝΤ.4ΞΙΝ Κ4ΝθΝΐΣΜβΝ ΕΛιΙροΙΙΗΣ 2Β 



διήγησει;, λαμίβάνον την 6πόθειην αυτών ίχ, 
των μυρίων άντικ.εΐ|χένων της θεωρητικής καΐ 
πρακτική; αγρονομικής. Ούτω κατά διαδονήν 
ούναταί τις να οιδάςη τον μαθητην πάντα δ- 
σα της αγρονομικής έχει ανάγκην να μάθτι' 
και αύταΙ δε αί όρθογραφικαι άσκήτεις καΐ 
αύτη ή αριθμητική καΐ τα προβλήματα και 
τα άλλα ετι μαθήματα δύνανται να περιβλη- 
θώσιν άγρονομικον χαρακτήρα, ώς εϊρηται και 
άνοίτέρω (σελ. 236). 

Κηπουρική ήτοι καλλιέργεια των καρποφόοων 
οένόρων' έκαστη σχολή πρέπει να έχη κήπον 
κατά το μάλλον καΐ ήττον πλήρη φυτών, έν φ 
κατά τάς ώρας τών διαχύσεων διδάζει δ διδά 
σκάλος τους μ.αθητάς τον τρόπον τοΰ σπείρειν, 
του μεταφυτεύειν, τοΰ έμ.βολιάζειν, τοΰ φυ- 
τευειν παραφυάδας κρεμαμένας έτι εκ τών δέν- 
δρων, τοΰ καλώς φυτεύειν δένδρον τι καΐ διευ- 
Οΰνειν κατά στίχον, τοΰ επιτυγχάνειν ωραίων 
ανθέων και ουτο^ς εφεξής. 

θ ) Ή 'Ιχί-ογςαψία. 

Ή ιχνογραφία αναγκαία καΐ ωφέλιμος πα- 
σι, διότι και δ μηχανικίις καί δ βιομήχανος και 
δ λόγιος και δ άπλοΰς εργάτης πάντες χρή" 
ζουσιν αυτής. Διά τη; ιχνογραφίας δ μαθητής 
μανθάνει να άγαπα και ν' άναγνωρίζη το κα- 
λ{)ν έν τε τή φύσει και £ν τή τέχνη" διότι κα- 
λόν έστιν ή αρμονία, ή αναλογία τών μερών 
πρ^ς άλληλα καΐ προς το ολον' την άρμονίαν 
δε ταύτην και άναλογίαν διδάσκει ή ιχνογρα- 
φία, ήτις δύναται νά Οεοιρηθή καΐ ώς γλωσ- 
σά τις έκφραστικωτάτη γενικώτατον ούσα 
στοιχεΤον της καλλιτεχνικής τοΰ παιδος ρη 
τον μέσον δρον έν τη διατάζει τή; ύλη; ούτως 
ώςε Τ) διδασκαλία αύτοϋ έν τω υπό τοϋ προ- 
γράμματος των μαθημάτων τεταγμένω χρόνος 
νά γένηται άκωλύτο); και άνευ ελλείψεων η πη- 
δημάτων. 

4) Άν κατά τι ετο; μη άπονεμηθώσι τά 
βραβεία, ές έλλείψεω; τών αρμοδίων και προ;- 
φόρων βιβλίων, δ Σύλλογο; παρατείνει τόν α- 
γώνα διά τό άμέσω; επόμενον έτο; γνωστο- 
ποιών τοϋτο διά τών εφημερίδων. 

Τοιοϋτον και τό τελευταΧον τή; εκθέσεως 
μέρο;. Ή επιτροπή καθυποβάλλουσα υμΐν τά 
αποτελέσματα τών σκέψεων αυτή; νομίζει οτι 
έζεπλήρωσε την •?ιν ανέλαβε παρά τών Συλλό- 
γων ίντολήν φιλοτιμηθεΧσα ίνα μη μόνον τά 
εαυτή; φρονήματα έκφραση, αλλά διερμ.ηνεύση 
πιστώ; καΐ τά; σκέψει; πάντων υμών ώ; πρό; 
τό σπουδαιότατον τοϋτο καΐ ζωτικώτατον ζη- 
τημ,α τή; δημοτική; παιδεύσεω;, έφ' ([ο καΐ 
πέποιΟεν ότι συγγνώμ.η; παρά τών έντολέοίν αυ- 
τής Συλλόγων άξιωθήσεται, αν υπό πολλάς ε- 
ξετάζουσα επόψεις τά τής εθνικής ημών παι- 
δεύσε(ι)ς προύτίμησε νά πλεονάζη μάλλον η έλ- 
λείπη καΐ κατ'άνάγκην εις επαναλήψεις περιήλ- 
θε καΐ πχλιλλογίας. Νΰν δε απόκειται τώ Φι- 
λολογικώ Συλλόγω, τω Θρακικώ και τω 'Ππει- 
ρωτικώ ίνα τάς σκέψεις ταύτας ποιησωσι πράγ- 
ματα, οΰ μόνον ψηφίζοντες και παραδεχόμενοι 
οσα προς βελτίωσιν κα'ι προαγωγήν τής δημο- 
τικής παιδεύσεως προτείνει ή επιτροπή, αλλά 
και μεριμνώντες προς έφαρμογήν και έ^τέλε- 
σιν αυτών, διότι πα; λόγο; μάταιος αν άπη τά 
πράγματα. 'Ορίζει λοιπόν η επιτροπή καΐ προ- 
τείνει ίνα οί Σύλλογοι πράγματα ποιησωσι τά 
έξής' ά) αυτόν τόν έν αρχή εκτεθέντα γενικόν 
καΐ πραγματικόν τής δημοτικής παιδεύσεως 
σκοπόν' β) τήν εύρυνσιν τών δημοτικών σχο- 
λείων συγχωνευομένων μετά τών προκαταρ- 
κτικών ελληνικών" γ') τήν εισαγωγήν τών 
πραγματικών μαθημάτων" ό') τήν μεθοδι- 
κωτέραν διδαοκαλίαν τών έν τοΐ; δημοτι- 
κοί; σχολείοι; διδασκομένων μαθημάτων και 
ιδία τή; μητρική; γλώσση;" έ) τήν σύντα- 
ξιν μεθοδικωτέρων βιβλίων κατά τό άναγνω- 
σθεν πρόγμαμμα τοϋ Καραπανείου αγώνος" καΐ 
2) "Αν δμω; δ βουλόμενος κατελθεϊν ε!; τόν | ς-') τήν διάδοσιν τών αληθών άρχων τής δϊ)- 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 31 



242 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦίΑΟΑΟΓΙΚΟί: ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



[Αοτιχίί; παιδεΰ^εω; κιΐ τλ; παιδαγωγικΫί;, αυ- 
τοί τε συν.βτώντες διδασκαλεία καΐ πρότυπα 
δ•/;υ.οτικά σχολεία προς κατάρτισιν των κα- 
τάλληλων διό'αδκάλων τη; εθνικής τί[^.ών παι- 
δεύσεως, και φροντίζοντες 'ίνα τάς ρ.εταρρυθ[;.ί- 
σεις ταύτας εΐταγάγωσι και εις τα δημοτικά 
σγολεΧχ, δσα τε ένταϋθα και οσχ εν ταΧς £- 
παργιαις υπαρχουτι, προτρεποντες οε και τους 
λοιπούς Συλλόγους εις άποήοχην και έφαρμ-ο- 
γην αυτών τούτων των [Λεταρρυθ(Λίσεων' όιότι 
τότε μόνον καταβαλοϋσι βαΟείας ρίζας καΐ 
καρποφορηβουσιν, όταν αϊ ένέργειαι γίνωνται 
άπο κοινοΰ κατά τάς αΰτάς αρχάς καΐ κατά 
το αΰτο πνεϋμα. 

Ι. Δ. Αριστοκλής Πρόίΰρος 

Ι1Ρ. ΒΛΣΙΑΔΗΣ. 

Φ. ΒΡνΚΝΝΙΟΣ. 

Μ. ΠΑΡΛΝΙΚΑΣ. 

Δ. ΜΑλΑΐΑΔΗΣ. 

Λ. ζωηρός. 

Μ. ΠΑΝΤΑΖΗΣ. 

Γ. ΣΟΦΟΚΛΗΣ. 

Γ. ΧΑΣ1ΩΤΠΣ, Εισηγητής. 

Ή εκθευις αΰτη μετά των έν αυτή κανονι- 
σμών των Διδασκαλείοιν καΐ τών προτύπων 
δημοτικών σχολείων καΐ μετά τοϋ προγράμ- 
μ.ατος τοϋ Καραπανείου αγώνος προς σύνταξιν 
διδακτικών βιβλίων υποβληθείσα εις την ψή- 
φον τοϋ Φίλολογικοϋ Συλλόγου έγένετο 6εκτη. 



Ό Πρόεδρος 
ΠΡ. ϋΑΣΙΑΛΗΣ. 



Ό Γεν. Γραμματεύς 
Χ. ΧλΤΣΗΧΡΗΣΤΟΥ. 



ΠΕΡΙ ΜΕ^Η^ ΡΑΙΔΕΥ^ΕΩζ. 

(ΆνεγνώσΟη εν τη Τ'^Β'. Συνεδριάσει). 

«Πάντα οοχιμάζοντες τό κιλόν χ.ατέχΕτε• . 
(ΙΙαύλ. Θί^σαλ. Α'. έ, 21). 

Έν τω νϋν αϊώνι τών φώτων τά πάντα 
ανακαινίζονται, τά πάντα αναθεωρούνται, και 
τά μεν μή καλώς κείμενα κατά το ένον θερα- 
πεύονται, τά δε καλώς ίπι εδραιοτέρων τίθεν- 



ται βάσεων και σταθερώτερα καθίστανται καΐ 
όη και άνυσιμώτερα. Τοϋ γενικοϋ τούτου κα- 
νόνος δεν εξαιρείται ουδέ ή έν τοις σχολείοις 
παίδευσις, ή όμ,ολογουμένως αποτελούσα την 
βάσιν της ευημερίας της άνθρωπότητος. Σχέ- 
δια έπΙ σχεδίο)ν προβάλλονται, μέθοδοι προ- 
τείνονται εις ταχυτέραν ίκμάθησιν τών τερα- 
στίαν άνάπτυζιν ιδία κατά τους τελευταίους 
χρόνους τούτους λαβουσών επιστημών. Μεγί- 
στη ώς αληθώς ή πνευματική αυτή κίνησις, 
ταύτης δε ούδ' οί μικροί ημείς "Ελληνες έλ- 
λείπομεν περί τε άλλα καταγινόμενοι και δη 
περί την αναντιρρήτως ού καλώς κειμένην παί- 
δευσιν, την τε δημοτικην και την μ.έσην ?ι γυ- 
μνασιακην. "Άνδρες τών ημετέρων £πί παιδεία 
καΐ πείρα λόγου άςιοι απεδόθησαν διά συγ- 
γραφών άξιολόγ(>>ν εις τον αγώνα ίδιας μεθό- 
δους προβάλλοντες (1). Έπιθυμών, τό έπ' έμοί, 
ίνα συντελέσω εις την βελτίωσιν της παρ' {)- 
μΐν κακώς εχούσης δημοτικής και γυμνασια- 
κής παιδεύσεως, και μάλι^α τής πρώτης, πει- 
ράσομ,αι ειπείν περί αμφοτέρων, ό,τι μοι διορ- 
θώσιμον και ώφελιμώτερον τών νίδη άλλοις εί" 
ρημένων φαίνεται. 

Φύσει ή παίδευσις καθόλου τριχή διαιρείται, 
εις την πρΜ^η^, την μίσην και την άγ(ύτέ' 
ραι: ΚαΙ η μεν πρώτη καλείται καΐ ^η^ιοτι- 
χή, ή δε μέση γυανασιαχή, τζ δέ υπέρτατη τέ- 
λος παηιζιστιιμιαχη. Τίι τριττόν τοϋτο τής 
παιόεύσεως αποτελεί τ6 στάδιον, 8 διατρέχει 
έν τη μορφώσει καΐ άναπτύςει αΰτοϋ ό άνθρω- 
πος άπο τών πρώτων κχΐ ατελών ς•οιχείο)ν δρ- 
μώμενος, άπο τοϋ αλφάβητου, καΐ καθικνού- 
μενος μέχρι τοϋ τέρματος, μέχρι τής κτήσεως 
και καλλιέργειας τοϋ υψίστου καΐ τιμιωτάτου 
χρήματος τής επιστήμης. Πλέον τούτου 'λ ϊ- 
λαττον δεν υπάρχει. 

Μεταςύ τών τριών τούτων βαθμίδων τής 
παιδεύσεως υπάρχει αλληλουχία και αναγκαία 
συνάφεια τοιαύτη, ώστε άνευ τής μιας ή ετέ- 
ρα δεν δύναται νά ύπαρξη. ^Ανευ τής δημοτι- 
κής δεν υπάρχει γυμνασιακή, άνευ δέ ταύτγις 
ί^έν δύναται νά ύπαρξη ή έν τοις πανεπιστη- 
μ-ίοις. 'Αλλά βάσις τής πάσης παιδεύσεως ές•1ν 
η δημοτική, ής άνευ αδύνατος όλως ή έπίδο- 



(I) Περί τ?,; μέιτ,; πβρ' ήμΤν ποιδεΰτεω; εγρβψεν 
ό Μ. Παντϊζή; 3/ -.& .Νεολόγψ» κατά ΙοΰΧιον τοΟ 
1871 και η έν ίμύρντ, γυμνατιάρ/^ης Κ. Κ.. ΞινΟό- 
ποϋλος «Πρώτη καΐ μέϊη' έκπίΐδευϊΐ; καΙ περί άνα- 
τροφτ,ς κιΐ έκπαιοεύιεω; τών κορυίων». Έν Αθή- 
ναις; 1874. 



ΟΔΗΓΟΣ ΠΕΡΙ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. 



243 



σι; τή; τε ρ-έσ/,ς χαΐ τίί; ανωτέρας. Δ'.6 πρω- 
τινά Λ*ΐ (λάλιστα αϊ κυβερνήσεις, εάν κιίδων- 
ται τΫις τοΰ λαοΰ εΛπαιοεύσεως, ώφείλουσι νά 
(Αίρι^Λντισωσιν υπέρ του καλλιτέρου ως οίον τε 
συστ;0[/.ατος, της καλλιτέρας και προσφορωτέ- 
ρας (Αεθόόου, προς οιάοοσιν της τοϋ λαοΰ παι- 
δεύσεως. "Ανευ αύτνίς καΐ άνευ καλών και δο- 
κίμων οημοοιοασκάλων προ πάντων καΐ αί ά• 
ρισται διατάζεις και νόμοι ανωφελείς άποβαί- 
νουσι, και τά γυμνάσια καϊ τα πανεπιστήμια 
ε!ς ουδέν είναι χρήσιμα. ΚαΙ αληθώς δια τήν 
ελλειψιν κατάλληλου δηαοτικης παιοεύσεως 
συστήματος χωλαίνει παρ' ήμΧν και ή γυμνα- 
σιακή, ως άνομολογοϋμεν πάντες. 

Τί) περί της δημοτικής παιδεύσεως ζήτημα 
έγένετο παρ' ήμ.ΐν εσχάτως άντικείμενον πολ- 
λού λόγου. 

Ή μέση παίδευσις προτίθεται τήν πνευμα" 
τικήν άνάπτυςιν τών νέων καθ' όλου και την 
προπαρασκευήν αυτών εις τήν μετά ταϋτα καρ- 
ποφόρον έςάσκησιν τών έν τοις πανεπιστημίοις 
διδασκομένων επιστημών. Μόνον κατά τήν ά- 
νάπτυζιν του πνεύματος διακρίνεται έ άνθρω- 
πος τών ζώων. Ή πίατις ει'ς τι υψηλότερον, ΐ- 
δανικόν, όπερ δέν δυνάμεθα ούτε νά ϊδωμεν 
οΰτε νά έπιτύχωμεν, είναι ή πηγή πάσης αν- 
θρωπινής προόδου. Η ιστορία τοϋ πολιτισμού 
μαρτυρεί, ότι 5 άνθρωπος άείποτε αίρεται ύψη- 
λότερον, μ.όνος δε των άλλων πλασμάτων έ- 
ι;ίστευσε και άπέ5λεψεν εις πράγματα έκτος 
τοϋ πραγματικού κόσμου. Τοιαύτην προς το 
ίδανικον όρμήν τά ζώα οϋόέποτε έδειξαν, άει 
δέ είσι προσκεκολλημένα εις τά φυσικά πράγ- 
ματα έπιδιώκοντα μόνον σκοπούς φυσικούς 
καΐ αγωνιζόμενα μόνον υπέρ της σωματικής 
αυτών ύπάρζεως. Διο διαμένουσι καΐ διαμενοϋ- 
σιν άμϊτάβλητα, έφ' όσον καΐ ί φύσις αυτή 
δέν μεταβάλλεται. Έ μικρά μέλισσα, ής ό 
οργανισμός τοΰ σώματος τοσούτον διαφέρει τοϋ 
ανθρωπίνου, καϊ ό πίθηκος, ό τόσω πλησιάζων 
τω άνθρώπω, ώστε και έθεωρήθη οπό τίνων δ 
πατήρ τοϋ ανθρωπίνου γένους, ώς προς τήν ά- 
νάπτυξιν 'ί^-ανται εντελώς έπι της αυτής βαθ- 
μίδος, αμφότερα δέ ζώσιν ακριβώς ώς έπΙ 
τών άρχων τών ημετέρων ιστορικών χρονών. 
Μόνος ό άνθρωπος, ει καΐ υποκείμενος εις τήν 
φύσιν, έχει ίοίαν ίστορίαν τοϋ πολιτισμού αύ- 
τοϋ καΐ της αναπτύξεως, ήτις έν βραχεί σχε- 
τικώς χρόνοι μεγάλας ίιπέστη μεταβολάς, και 
τοι τών έξωθεν περί ήμ,ας φυσικών αντικει- 
μένων και τή; σωματικής ημών αναπτύξεως 



τών αυτών διατελούντων. Τί δέ το διακρΐνον 
τον άνθρωπον τών ούτωσι στάσιμων διαμενόν- 
των ζώοίν ; Βεβαίως ουδέν έτερον, ή το ίδανι- 
κον, πρύς 8 δ άνθρωπος άφορα και άνατείνε- 
ται καΐ εις § εντρυφά μεθ' ήύονης άφοσιούμενος. 

Οϋ μήν άλλα το ΐόανικον αποτελεί καΐ τήν 
πηγήν της δυνάμεως τοΰ ανθρώπου έπΐ της 
γης. Τά ύψιστα αγαθά τοΰ άνθρωπου, ή θργι- 
σκεία, ή πατρίς, οί νόμοι, ή ελευθερία, ή επι- 
στήμη, ή τέχνη, αυτά άποτελοϋσι τήν δύνα- 
μιν ημών, ^ν τότε μόνον δυνάμεθα νά διατη- 
ρήσωμεν καΐ αύξήσωμεν, όταν έκαστος όφο- 
σιώται μετ' ενθουσιασμού εις τήν λατρείαν 
αύτών' όταν υψίστην άπόλαυσιν θεο>ρώμεν τήν 
άνευ επιφυλάξεως και μετ' ατομικής θυσίας 
πραγματοποίησιν της ίοέας. 

Άλλα τί αναβιβάζει τον πρώτον εις τον 
βίον έρχόμενον άνθρωπον, τον νέον, εις το ύ- 
ψος τοΰ ιδανικού ; τί αποκαλύπτει περισσότε- 
ρον εις αύτον κόσμ,ον όλόκληρον, έν φ βλέπει 
τά μέγιστα παραδείγματα, μάλλον δέ τά 
πρότυπα της εύσεβείας, της φιλοπατρίας, της 
αύταπαρνησίας, της ισηγορίας και ισονομίας 
καΐ τών λοιπών μεγάλων αρετών και χαρα- 
κτήρων; Αναντιρρήτως τά συγγράμματα τών 
αρχαίων Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων. 
Κρίνω περιττον νά μακρηγορήσω περί τών 
πλεονεκτημάτων τών δύο τούτων αρχαίων 
γλωσσών και της παιδευτικής αυτών δυνά- 
μεως. Πόσον δ' άφ ετέρου εξευγενίζεται ή καρ- 
δία καΐ πόσον υψοΰται το αίσθημα τοϋ καλού 
δια τϊ,ς θέας τών αριστουργημάτων τής τέχνης 
τών άρχαί&)ν Ελλήνων! Ταϋτα πάντα κτώ- 
μεθα έκ τής αναγνώσεως τών Ελλήνων και 
Λατίνων συγγραφέων κυριώτατα έν τοις γυ- 
μνασίοις, ών τήν βάσιν άποτελοϋσι κατ' εξοχήν 
αί δύο άρχαΐαι έκκριτοι γλώσσαι καΐ τά μα- 
θηματικά. 

'Ά γλώσσα είναι το εΰγενέστερον και ύψη- 
λότερον κτήμα τοϋ ανθρώπου" αύτη είναι δ 
κυριώτατος πνευματικός δεσμύς καϊ το καθο- 
λικον μ,έσον τής συγκοινωνίας τοϋ κόσμου" εί- 
ναι τρόπον τινά ή ένσάρκωσις τής διανοίας. 
Πρώτον γεννώνται έν τή ψυχ•^ τοϋ ανθρώπου 
αί ϊδέαι, ας δ άνθρωπος ύστερον εκφράζει διά 
τών λέξεων, 'ίνα διατήρηση αΰτάς καϊ μονιμο- 
ποίηση. "Οσο) δέ απλουστέρα ή ιδέα, τόσοι α- 
πλουστέρα καϊ ή διά τών λέξεων έκφρασις αυ- 
τής" όσο) δέ συνθετοιτέρχ καϊ πολυπλοκωτερα, 
τόσο) συνθετωτέρα καϊ ή πρότασις, δι' ής έκ- 
φράζομεν καϊ άνακοινούμεν αυτήν τοις άλλοις. 
"Οσο^ δέ ή γλώσσα εΤναι περίτεχνος καϊ ωραία 



244 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ^λΗΝ. Φ1Λ.0Α0ΓΙΚ01 ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



χαΐ κατά νό^/.ου; ιδίους κατεσκευασμένη, τόσω 
και ή διάνοια έζύνεται και άνατείνεται έπι 
ρ.αλλον και μάλλον. Διό ό άνθρ()>πος όιρείλει 
άρχεσθαι ττ,ς παιδεύσεως αύτοΰ από της γλώοτ- 
οης, καϊ άπ' εκείνων των γλωσσών μ.άλιστα, 
α'ίτινες όμολογουμ-ένως εχουσι τάς ίόιότητας 
ταύτας του οςύνειν τον νουν, άνατείνειν αυτόν 
εις τάς Οψίστας των ί^εών' τοιαϋται οέ εϊσιν 
ή έλληνικτι και ϊ) λατινικγ;. 

Και ή σπουδγι αυτών πρό πάντοιν ην και 
εστίν ετι ό σκοπός της γυ[Λνασιακη; παιοεύ- 
σεως παρ' ήρ-ΐν ανέκαθεν και παρά τοις Εϋρω- 

παίο'.ς. Άλλα ίί'ΐΏροΐίΐ ηιηΙ:ηιΙιΐΓ οΙ ιιοδ 

ηΐΙΐΙίΐηΐΙΙΓ ίΙΗί^! Έν ω ή έν τοις γυρασίοις 
της Ευρώπης διδασκαλία κύριον άντικεί[;.ενον 
είχε την σπουδήν των ούο αρχαίων έκκρίτων 
γλωσσών και τών μ,αΟηριατιιιών (1), ηδη από 
των μέσων της παρελθούσης έκατονταετηρίδος 
συνέστησαν και βαθμηδόν άνεπτύχθησαν πα- 
ραλλήλως τοις γυμνασίοις τά λεγόμενα πρα- 
κτικά η προτε/νολογικά σχολεία (I'^^η1^ί^111-ι- 
Ιοίΐ), ών σκοπός ορίζεται επίσης, ώς και τών 
γυμνασίων, ή υψηλότερα γενική τών νέων μόρ- 
φωσις. Διακρίνονται όμοις τών γυμνασίων ώς 
άφορώντα μάλλον πρακτικόν τοΰ [ίίου σκοπόν 
καΐ ούχΙ έπιστημονικύν' τούτου δ' έπιτυγχά- 
νουσιν ούχΙ διά της μελέτης τών αρχαίων δο- 
κίμων συγγραφέ&^ν, αλλά διά τών νεωτέρων 
ζωσών γλωσσών, τών μαθηματικών καΐ τών 
φυσικών επιστημών. (2) Ούτω όιηρέθη ή μ.έση 
παίδευσις έν Γερμανία τουλάχιστον εις δύο, 
την ούτω δή καλουμένην άΎύρωπισζιχη^ {ϊίη- 
Ιΐϋΐηίίίΐίδοΐΐ), ην προτίθενται τά γυμνάσια, 
και την πρακζικήν (Ρι('ίΐΐ), •ί^ν προτίθενται τά 
πρακτικά σχολεία. 

Ή τοιαύτη διαίρεσις της μέσης παιδεύσεοις 
είναι φυσική συνέπεια της κατά τους νεωτέ- 
ρους χρόνους άναπτύζεως τών υλικών και πρα- 
κτικών μέσων τοΰ βίου. Έ έφεύρεσις τών τη- 
λεγράφων, τών ατμόπλοιων, η έπέκτασις τών 
σιδηροδρόμων, ή μηχανική καθόλου, ή ίρυκτο- 
λογία καΐ τά λοιπά, προϊόν βεοαίως της τε- 
ραστίας άναπτύζεως τών επιστημών της φύ- 
σεως, ίφελ.κύουσι τον θαυμασμόν απάντων. 
Ή πρόοδος της βιομ.ηχ ανίας και τοΰ εμπορίου 



(1) \νοιΙυιτ1ι ιΐίο 1ιυηι,'ΐηί5(ί.'?(•1ιβπ (Ίνπιιιη8ίΰΐι 
ΠιοΓ υιιίνβικίίΛβΙβιι νυΓίιοΐ'βίΙΐΊΐ. Κ('(1β. . ., ζιι 
Μαβίιι-Ιΐϋη ^οίκιΐΐβιι ηια 4 υο/.ΰΐιιΙιΟΓ 1809 νιιιι ϋν. 
ηιο.Λ. Μηχ νοη Ι'θΚϋΐιΙίηΙοΓ. 

(2) ΟΐΊ'ίβΙιΙ Γι1)β|• ιΐίΐ' ΙΙο;ιΐ5ΓΐιιιΙ(! Ι. Οηΐιηιιιι; ζα 
Ιΐίίρζίΐί 1111 δι-ΙιυυαΙίΓ 1872—1873. ΙΰψιΊμ 1873. 



διά τών εύκολωτέροιν μέσων της συγκοινωνίας 
και τά παραπλήσια κινοΰσι την περιέργειαν 
εις την σπουδην τών επιστημών τούτων ώς 
πρακτικωτέραν και αμέσως χρησιμ.ον και ε- 
πωφελή. Προς τί να κατατρίβωσι, λέγουσι, 
τόν πολύτιμον χρόνον οι μαθηταΐ εις την έκ- 
μάθησιν της ελληνικής και λατινικής, ούο 
γλωσσών ωραίων μεν και πλουσίων, αλλά νε- 
κρών και δη και εις τόν βίον ούχΙ τοσούτον 
χρησίμων; Έκ τούτου ή σύστασις τών ηδη εί" 
ρημένων πρακτικών σχολείων καΐ ετέρων εμ- 
πορικών, αγρονομικών, δασονομικών, μετα- 
λουογικών και τοσούτων άλλων, καΐ μάλιστα 
καϊ ανωτέρων τοιούτων //ο./υΓί^'λ-ίί'ω*• λεγο- 
μένων καΐ τοις πανεπιστημίοις ΐσοοαθμίων. 

Άλλ' άρά γε ετυχον τοΰ σΛοποΰ; Μίγάλη^ε- 
ρις ήγέρθη έν Γερμανία κατά τά τελευταία έ- 
τη μ,εταζυ τών προμάχων τών πρακτικών σχο- 
λείων καΐ τών γυμνασίων" άπητησαν καΐ ά- 
παιτοΰσι δηλαδή οί πρώτοι την ίλευθέραν έγ- 
γραφην έν τοις πανεπιστημίοις τών άποφοι- 
τώντοιν έκ τών πρακτικών σχολείων, ώς γίνε- 
ται εις τους απολυόμενους μαθητάς τών γυ" 
μ,νασίων. Πλείστα εγράφησαν υπέρ της ακώλυ- 
του έγγραφης και κατ' αυτής ύπ' ανδρών ει- 
δημόνων" ή πρωσσικη κυβέρνησις μάλι^α πρου- 
βαλε τό ζήτημα τούτο εις τάς συγκλήτους τών 
έν τ(Τ) προισσικω κράτει πανεπιστημίων, αύται 
δέ έλυσαν αυτό αρνητικώς" οΰχήττονή ερις ε- 
ξακολουθεί εισέτι μετά της αυτή δλον » 
Καθ' έκάστην ώραι ί Ι^. 

Τάζις (> . 

Θρησκευτικά. — Έκκλησια^ι^ή Ί~ 
στορία " 

Ελληνικά. — Α. Ε. Θουκυδίδης, 
Πλάτων, "Ομηρος. Ν. Ε. Τρικού- 
πης, Α. Σούτσος, Ζαλοκώς-ας. Με- 
τρική, θεματογραφία και συνθέσεις « 
Έλληνικαι και ρωμαϊκαι αρχαιό- 
τητες. Μυθολογία μετ' εικόνων των 
θεών και ηρώων. Έξήγησις των 



ά. θρησκευτικά. — Εκκλησιαστική 

Ιστορία » 

β'. Ελληνικά. — Α. Ε. Ευριπίδης, Σο- 
φοκλής, Θεόκριτος. Ν. Ε. Ι. Ζαμ- 
πέλιος, Βερναρδάκης, Βλάχος, Βα- 
λαωρίτης, θεματογραφία και συν- 
θέσεις καθ' έκάς-ην ανά μίαν ώραν » 
γ'. Ελληνική και ρωμαϊκή γραμμα- 
τολογία" περί ποιήσείος " 
δ'. Λατινικά. — Σαλλούστιος, Κικέ- 
ρων, Λίβιος, 'Οβίδιος. Συντακτ. » 
έ. "Άλγεβρα και Τριγωνομετρία » 
ς-'. Γενική Ιστορία (νεωτάτη) " 
ζ'. Φυσική » 
ή. Φυσικής Ιστορίας στοιχεία (Γεω- 
λογία) » 
θ'. Εμπορικά. — Έγχειρίδιον Μελά 

(ά μέρος) ^ » 

Φιλοσοφικά — *ί^υχολογία » 

\ ιά. Γαλλικά » 

3 ιβ'. Τουρκικά » 

3 Το όλον » 

27 Καθ' εκάστην ώραι 5. 

Γάίκ / (1)• 

Θρησκευτικά. — Ηθική κατά Χρις-όν » 
Ελληνικά — Α. Ε Αισχύλος, Α- 
ριστοφάνης, Πίνδαρος. Ν. Ε. Κο- 
ραής, Σολομός, Α. 'Ραγκαβης, Βα- 



2 

2 

3 

_3^ 

30 



(1) Οι μαιΒηταΙ τή; δ' τάξεως ά/.ρο&νται τών μα- 
θημάτων μέχρι ιοΟ μεγάλου Πάβχοι, δτε έπαναλαμ- 
βάνοντε; πάντα χά εν τω γυμναιίψ δι8α)(^θέντα μαθή-, 
μβτι υφίστανται έν αυτ!--; προφορικάς καΐ έγγραφους 
τάς απολυτηρίους εξετάσει;. 



252 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε/ν\ΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥλ\ΟΓΟΣ 



λαωρίτϊ,ς, Τανταλίδτ,ς, Βλάχος. Θε- 
ματογραφία χ.αΙ συνθέσεις πεζαΐ 
/.αΐ έμμετροι, Επιγράμματα. 
Λχτιν./.ά. — Βιργίλιο;, Κικέρων κ,αΐ 
Όράτιος 

Φυσιχ./,ς συνέχεια 
Στοιχεία χυμίας 

Εμπορικά. — Έγχειρίδιον Μελά 
(μέρος β' )^ 
Φιλοσοφικά. — Λογική 
Γαλλικά 
Τουρκικά 



Καθ' έκάστην ώραι 4 /(■,. 



Το δλον 



ΕΚΘΕ^ΙΙ 

ΤΗΣ ΕΚΠ.\ΙΑΕΥΤ11νΗϊ; ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙ 

ΤΗΣ ΚΑΤ.\ΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΠΑ.1ΛΕ1ΛΣ 

ΕΝ ΤΑΙΣ ΕΠλΡΧΙ.\ΙΣ ΤΗΣ 00. 

ΑΥΤΟΚΡ.\ΤΟΡΙ.\Σ. 



(Ά^'εγνώιίη έν ττί έκετείψ Ιορτ^ τοϋ 
ττ, •5τι Μαίου 1814). 



Συλλ 



,ογοϋ 



Ή Καλλιγραφία, Ιχνογραφία καΐ Μουσικτ 
διδάσκονται εις τάζεις ιδιαιτέρας. 

Έ Γυμναστικ-ή, ει δυνατόν, ας γίντ,ται καθ 
έκάστην ανά μίαν ώραν το πολύ. 

Τοιούτον το έμον σύστημα ττ,ς μέσ•/;ς παι- 
δεύσεως, μικρά βεβαίως συμβολν; εις τΓ.ν μόρ- 
φωσιν τής έθνικΤις νεότητος. Εννοείται, δτι αι 
λεπτομέρειαι περί τ-^ν έφαρμογίιν αϋτοΰ άφίεν- 
ται τοΧς εΰαεθόδοις διδασκάλοις, ών άνευ ου- 
δέν, ούδ' αύτο το τέλειον, δύναται νά εύδοκ.- 
μησ-ρ. Δια τ^^ς εισαγωγής τϊις νεωτέρας φιλο- 
λογίας λίαν χρτ.σίμου και εις ττ,ν έκμάθΐσιν 
και αϋιτης της αρχαίας καί τίνων άλλοιν τρο- 
ποποιήσεων περί ττ,ν διάταξιν των διαφόρων 
μαθημάτων προτείνω σύστημα περιεκτικώτε- 
ρον καί, ως νομίζω, συντελεστικώτερον εις ττ,ν 
έθνικην τζμών παίδευσιν, ής οΰ5έν μ.οι προσφι- 
λέστερον. 



Μ. ΠΛΡΑ.ΜΚ.ΑΣ. 



'^^,ί.τρίπ/κ, ('ριισ^ιί.ι χαί ^ι.(υ:τρόυόυ(: όιιή- 
γιι^ίς .' 

Ό μεν ενδοξότερος καΐ περιφανέστερος των 
τίίς άνθρωπότητος ηθικολόγων, Πλούταρχος ό 
Χαιρωνεύς, έν τω «περί παίδων αγωγής» θελ- 
κτικωτάτοί αΰτοΰ ποντ,ματίφ και ττιν δε συν 
ταΧς άλλαις αναφέρει ίστορικνιν παράδοσιν. 
«Εΐτ' οϋκ εικότα πολλάκις δ Κράττις εκείνος 
παλαιός ελεγεν, ότι, ειπερ άρα δυνατόν τ,ν 
άναβάντα έπΙ το μετεωρότατον τϊίς πόλεως ά- 
ακοαγεΈν μέοος. Ω άνθρωποι, ποΧ φέρεσθε, οΐ" 
:ινες χρτ,μάτων μεν κτήσεως πέρι πάσαν ποί" 
είσθε σπουδτ,ν, των δ' υίέων, οί; ταϋτα κατα- 
λείψετε, μικρά φροντίζετε;» (Πλουτ. περί παιο. 
αγωγής, εκδ. Λειψ. κεφ. > 11 σελ. 9). 

Έ δ' εκπαιδευτική τοΰ πατρί»ς τούτου των 
ελληνικών Συλλόγων επιτροπή εμφανίζεται σή- 
μερον πλήρης χαρχ; κα'^ ευφροσύνης ενώπιον 
υμών όπως δι' έμοϋ τοΰ άναζίου αυτής ειση- 
γητού διαβεβαίωση υμάς τε και πάντας τους 
απανταχού βιοϋντας ομογενείς και αοελφου; 
ημών ότι, εάν τις άναβή έπι το μετεωρότατον 
τής οθωμανικής απέραντου αυτοκρατορίας μ^ε- 
ρος, θέλει άνακράξει μετ' ενθουσιασμού" Ω 
"Ελληνες, ίπόσον έν τή σμικρότητι υμών με- 
γάλοι έστε, οΐτινες και χρημάτων κτήσεως πέ- 
ρι πολλήν ποιεισθε σπουδήν, και των υίέων, 
οίς ταύτα καταλείψετε, τά μίλα φροντίζετε, 
προς δε και το~ις μή εχουσι χρήματα άφθόνως 
την έκπαίδευσιν και γενναίως όωρεΐσθε, άςιοι 
οίτως άναδεικνύμενοι τελειοτέρας αναπτύ- 
ξεως, •?ιν έν καιρώ εϋθέτο) επιφυλάσσει υμΧν ό 
θεός τών πατέρων υμών 1 

Καλώς οϊδατε οτι ως λέγει περιώνυμος τις 
τών όαετέρων προγόνων, «τά μεν άλλα τών 
αγαθών ανθρώπινα καΐ μικρά, και οϋκ άςιο- 
σπούδαστα καθέστηκεν. Ευγένεια καλόν μεν, 



ΕΚΘΕΣΙΣΠΕΡΙ Κ4ΤΑ.ΣΤ. ΤΗΣ Π4ΙΔΕΙ4Σ ΕΝ Τ.ϋΣ ΕΠ\ΡΧηΐΣ 253 



άλλα προγόνων άγαθόν' πλοϋτο; δε τί[Αΐον [χεν, 
άλλα τύχης κτήμα" έπειδτ των μεν Ιχόντων 
πολλάκις άφείλετο, τοις δ' οΰκ έλπίσασι φέ- 
ρουσα προσήνεγκε, και δ πολύς πλούτος σκο- 
πός εκκειται τοις βουλομένοις βαλάντια το - 
ξεύειν, κακούργοις οίκέταις και συκοφάνταις, 
και το (λέγιστον οτι και τοις πονηρότατοι; 
μιέτεστι' δόξα γε μήν σεμνόν, άλλ' άβέ- 
βαιον' κάλλος δε περιμάχητον μεν, άλλ' ο- 
λιγοχρόνιον' υγίεια δε τίμιον μεν, άλλ' εϋμε- 
τάστατον' ισχύς δε ζηλωτον μεν, άλλα νόσω 
εΰάλωτον καΐ γηρα' τύ δε δλον, ε'ίτις έπι τη 
τοϋ σώματος ρώμγ) φρονεί, μαθέτω γνώμης 
διαμαρτάνων" πόστον γάρ έστιν ισχύς ανθρω- 
πινή της των άλλων ζώων δυνάμεως; λέγω δε, 
οίον ελεφάντων και ταύρων και λεόντων" 
παιδεία δε των εν ήμΐν μόνον έστιν άθάνατον 
και θεΐον' και δύο τα πάντων έστι κυριώτατα 
εν άνΟρωπίνΥ) φύσει, νοΰ; καΐ λόγος" καΐ δ μεν 
νους αρχικός έστι τοΰ λόγου" δ δε λόγος υπη- 
ρετικός τοΰ νοΰ, τύχη μεν άνάλωτος, συκοφαν- 
τία δε αναφαίρετος, νόσο) δ' αδιάφθορος, γηρα 
ο* άλύμαντος" μόνος γάρ δ νους παλαιούμενος 
άνηβά, και δ χρόνος, τάλλα πάντ' άφαιρών, 
τω γηρα προστίθησι την έπιστημην' δ γε μην 
πόλεμος χειμάρρου δίκην πάντα σύρουν και 
πάντα παραφέρων μόνην ού δύναται παιδείαν 
παρελέσθαι» (Πλ. περί παίδ. άγωγ. κεφ. \ III). 
Ταϋτα πάντα καλώς εΐδότας δρω υμάς α- 
πανταχού της αυτοκρατορίας ταύτης και προς 
μάθησιν οργώντας όλτ) τε ψυχή καΐ διανοία. 
Καί που μεν συλλόγους, αδελφότητας, λέσχας, 
καΐ σχολεία έκ βάθρων ανεγείρετε, που δε 
προς διατηρησιν τών ίδη υπαρχόντο)ν εις μυ- 
ρίας θυσίας υποβάλλεσΟε. Οι μεν πόροι υμών 
ολίγοι και τα μέσα σμικρά καΐ περιωρισμένα, 
ή δε θέλησις υμών ισχυρά, και άκατάολητος 
δ προς την παιδείαν έν υμΧν τρεφόμενος έρως. 
ΝαΙ μεν, πολλαΐ ένυπάρχουσιν άτέλειαι έν τοις 
εκπαιδευτικούς υμών καθιδρύμασι, και πολλά 
έναπολείπονται μέρη ένθα ούτε ίχνος ανευρί- 
σκεται έστω κα'ι ατελών εκπαιδευτηρίων, άλλα 
θαρσεΐτε, ώ "Ελληνες, και αί άτέλειαι έκλεί- 
ψουσι, θαρσεϊτε, καϊ φυτώρια τών μουσών ά- 
νεγερθησονται, θαρσεϊτε, καϊ η έφ' άπασαν την 
χώραν ταύτην έκπολιτιςικη υμών επιρροή οϋκ ές 
μακρόν έκ της τών γραμμάτων καλλιεργεί»; 
άναγεννηθησεται, ώς δ φοίνιξ έκ της τέφρας 
αύτοϋ. Πανταχόθεν βλέπω υψούμενα άνεςίτη- 
λα της φιλομουσίας υμών μνημεΐχ, υλικά τε 
και πνευματικά, ών το μέγιστον δρω την εις 
τά άπορα σχολεία υπο τών της πρωτευούσης 



ελληνικών Συλλόγων έφετεινήν διανομήν χρη- 
ματικής ποσότητος, ήτις μικρά μεν ίσως φαί- 
νεται συγκρινόμενη προς τάς πληγάς ών προ- 
τίθεται την έπούλωσιν, μεγάλη δε δικαίως 
θεωρείται υπο τών είδότων την καχεκτικήν 
κατά το έτος τοΰτο κατάστασιν τοΰ κεντρικού 
χρηματιστηρίου, και τάς έκ ταύτης προελ- 
θούσας τοις υμετέροις εύπόροις πολίταις ανυ- 
πολόγιστους ζημίας. Το ποσόν 1215 οθωμα- 
νικών λιρών, όπερ δ Φιλολογικός Σύλλογος ε- 
φέτος διατίθησι και ή Εκπαιδευτική αύτοϋ Ε- 
πιτροπή διανέμει τοΧς χρείαν έχουσιν υμετέροις 
έκπαιδευτηρίοις, οϋ τήν τυχοϋσαν περιποιεΐ τι- 
μήν τω χαρακτηρι υμών, τω δικαίως έπΙ φιλο- 
γενεία άκρα φημιζομένω καϊ έπϊ άκραιφνεϊ τών 
γραμμάτων λατρεία έγκαυχοιμένω. Θαρσείτί 
ουν, λέγω υμΐν καϊ αύθις, ώ "Ελληνες, καϊ μήπο- 
τε άποθαρρυνθητε έκ τών περις-οιχιζόντων υμάς 
μυρίων κινδύνοιν, διότι μεγάλη ή δύναμις τών 
ελληνικών γραμμάτων, καϊ μετά τάς πιέσεις 
καϊ τάς θύελλας της σήμερον «έλεύσετ' ήμαρ» 
γαλήνης καϊ θριάμβων τοΰ ελληνισμού! 

Καϊ τοιαύτα μεν ηθελεν άνακράξει βεβαίως 
έπϊ τών ημετέρων πραγμάτων δ άπο του με- 
τεωροτάτου μέρους της αυτοκρατορίας προς η- 
μάς ώς έν πανοράματι ατενίζων. Δεϋτε δε καϊ 
ημείς αΰτοϊ άμερολήπτως καϊ λεπτομερώς έ- 
ρευνήσοιμεν τά έν τη δημοσία εκπαιδεύσει κατά 
το ένεστώς έτος βήματα ήυ.ών, τάς αναγκαίας 
άρυόμενοι είόήσεις έκ τών νϋν ενώπιον υμών 
έκτυλιχθησομένων εκθέσεων έκ Μικράς Ασίας, 
Μοισίας, Ηπείρου, Νήσων, Μακεδονίας, Θρά- 
κης καϊ αύτης της Κωνσταντινουπόλεως προς 
τον ήμέτερον Σύλλογον άχρι μαρτίου τέλους 
άποσταλεισών, τυχόντες προηγουμένως της ε- 
γνωσμένης υμών επιεικείας υπέρ της ξηράς μεν 
άλλ' επιβαλλομένης ήμΐν ταύτης αναλύσεως δια- 
κοσίων καϊ έπέκεινα εκπαιδευτικών εγγράφων. 

Έξ Ιερουσαλήμ εΰαγγελιζόμεθα αϊσια καϊ 
της εστίας ταύτης τοΰ αιωνίου φωτός άντάςια 
ευαγγέλια, ήτοι τήν ύπαρξιν ελληνικής καϊ 
αλληλοδιδακτικής σχολής, έν ί) φοιτώσι μα- 
θηταϊ "Ελληνες καϊ "Άραβες περϊ τους 1 50 τον 
αριθμόν^, καϊ παρθεναγωγείου, έν ώ φοιτώσιν 
υπέρ τά 80 κοράσια, ωσαύτως δε καϊ δημο- 
τικών σχολείων έν 40 περίπου πόλεσι της Πα- 
λαιστίνης, 6π6 τοΰ Πατριαρχείου συντηρουμέ- 
νων, καϊ Θεολογικής σχολής, £ν ■/) εκπαιδεύον- 
ται μαθηταϊ περϊ τους 00 κατά τήν [/ονήν 
τοΰ Σταυρού. 

Τά εκπαιδευτήρια ταϋτα, προς συντήρησιν 
τών δποίων δαπανώνται ετησίως έπέκεινα τών 



254 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. Φ1Λ.0Α0Γ1Κ0Σ ΙΪΑΛΟΓΟΣ 



5000 λιρών, και έπΙ τη συστάσει των οποίων 
δικαίως καυχάται δ ίεροσολυ|Λ•/)τικος κλτ,ρος 
και δτ,[Λθσία σ•/ι[Αερον ό Σύλλογος χαίρει χα- 
ράν [χεγάλγιν, εύχόμεθα 'ίναθάλλωσιν εσαεί προς 
δόζαν τής Έκκλτ,σίας καΐ των γρααμ.άτων. 

Τοιαύτα [Λεν τά ίεροσολυυ.'ίτικά' έκ όέ τίς 
εις τον θρόνον Αντιοχείας «ντ,κούστις επαρ- 
χίας Λα'ιδικείας Ό φιλό[χουσος αύτϋς άρχιερεύ; 
κ. Μελέτιος έκτίΟ•/)ΐτι τά των όρΟοδόςων δεινο- 
παθήρ.ατα, έςαιτού[;.ενος συνορορ-ήν παρά του 
Συλλόγου υπέρ ής άνγιγε'.ρε σχολϊις. 

Έν Άτταλεία πλϊΐροφορούΐΑεθα δτι ίδρύΟγί 
κατά το έτος τοϋτο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλο' 
γος ύπο την έπωνυριίαν ο Άναγν&ισττ,ριον ό 
Μέντωρ», προτι()έ[^.ενος την Οιάδοσιν των γραμ- 
μάτων και την διανοητικην άνάπτυζιν των 
τί,ς πόλεως ταύτης κατοίκων, την τοϋ ημε- 
τέρου δε Συλλόγου εζαιτεϊται άρωγην και προ- 
οτασίαν. Λίαν αξιέπαινος δντως καΐ παρηγο- 
ρητική ή σύστασις εκπαιδευτικής εστίας έν τη 
απομεμακρυσμένη ταύττ) της Μικρας 'Λσίας και 
απόκεντρο) γωνία. 

Ή εφορία των σχολών Νεαπόλεως της έν 
Καππαδοκία, μ,ηδεμίαν υλικήν αιτουμένη συν- 
δοομην, την ήΟικην μόνον τοϋ Συλλόγου 6πο- 
στηοιζιν επικαλείται υπέρ τοϋ άρχιερέως κατά 
τίνων Καισαρέων άνθισταμένων εις την μετα- 
βολην μ,ονης τίνος εις γυμνάσιον. 

Ό Σύλλογος, έκ συστήματος μηδέποτε έ- 
πεμ.βαίνο)ν εις έπαρχιωτικην διένεξιν, περιορί- 
ζεται εις την έκφραοιν της βαθείας αύτοΰ λύ- 
πης έπί τοΧς προσκόμμ,ασι τοις προοαλλομέ- 
νοις κατά της φιλομουσίας σεβασμίου και επί- 
λεκτου ποιμένας. 

Έκ Συντηργής πληροφορούμεθα την ίίπαρ- 
ζιν έν τη κωμοπόλει ταύτν) όημοτικης και ελ- 
ληνικής σχολής και Φιλεκπαιδευτικού Συλλό- 
γου, κληθέντος "ή Εγκράτεια», ώς καΐ την 
πρόθεσιν συ^άσεως παρί)εναγωγείου, έφ' μ κα'ι 
ή τοϋ Συλλόγου αιτείται συνδρομή. Σημειο)- 
τέον δέ, φιλοπρόοδος ίμηγυρις, ότι ή ίν λό- 
γω άςιομνημόνευτος κωμόπολις ηρςατο μόλις 
άπί) εικοσαετίας συνοικιζομένη, καϊ ότι, τριά- 
κοντα μ.όλις οικογενείας εχουια το πρώτον, 
αριθμεί νϋν υπέρ τάς εκατόν και ε'ίκοσι. 

Εις Κρήνην απερχόμενοι μανθάνομεν ότι έν 
τη επισκοπή ταύτη της επαρχίας Εφέσου συ- 
νέστη Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος «Κρήνη» ε- 
πονομασθείς, όστις, άμα τη συστάσει αύτοΰ, 
ητένισεν εις το τμήμα της περιφερείας ταύτης 
το μάλλον των άλλων απόλυτον έχον ανάγ- 
κην τοΰ φωτός της παιδείας, καθόσον κα! πε- 



νέστερον τυγχάνει και υπό ζοφωδεστέρου άμα- 
θείας σκότους περιβάλλεται, το καλούμενον 
Μέλαινα "Άκρα, κα'ι ένηργησεν αυτόθι διά πά- 
σης δυνατής θυσίας την έκ θεμελίων άνέγερσιν 
τεσσάρων αλληλοδιδακτικών σχολείων καΐ ε- 
νός παρθεναγωγείου. Ό Σύλλογος ούτος, καί- 
τοι νηπιαζων εισέτι κατά τε την ήλικίαν καΐ 
τά υλικά μέσα, και επομένως μεγάλην έχων 
ανάγκην χρηιχατικης συνδρομής, άγγέλλων τω 
ήμ.ετέρω μ,ετ' αφέλειας και άπλότητος τάς ά- 
ςιεπαίνους αΰτοϋ ταύτας πράςεις, την ^ζθικην 
αϋτοϋ μόνον επικαλείται συνόρομην συν καΐ 
τη αποστολή βιβλίων τινών έκ των παο' ήαΧν 
διπλών προς καταρτισμόν βιβλιοθήκης. 

'Οπόσου θαυμασμ.οΰ άςιοί εΐσιν η τε «Κρή- 
νη» ή άφθόνως πέρις αύτης έπιχέουσα τά της 
παιόείας ΰόατα και δ Κρήνης επίσκοπος και τοΰ 
σωματείου τούτου πρόεδρος κ. Αμβρόσιος, δ μετά 
ζήλου και προθυμίας δωρούμενος τοις ϋπ'αύτόν 
την τών ελληνικών γραμμάτων άμβροσίαν! 

Επίσης και έκ Περγάμου της επαρχίας Ε- 
φέσου πληροφορούμεθα την αυτόθι σύστασιν 
φιλεκπαιόϊυτικοϋ Συλλόγου υπό την επωνυμίαν 
«ή Πέργαμος» άποστείλαντος ήμ.ΐν καΐ έκθε- 
σιν περί τοϋ τρόπου τών εργασιών αύτοΰ, ός•ις 
έφάνη ήμ-ΐν δντως μεθοδικός καΐ πρόσφορος. 
Ουδέν όμως δυστυχώς γνο)ρίζομεν περί της 
εκπαιδευτικής καταστάσεως τών χωρών τού- 
των, καθότι δέν έληφθη εισέτι ή ΰκ' αύτοΰ προ- 
αγγελθεΧσα διά τάς αρχάς τοΰ παρελθόντος ία- 

νουαρίου γενική έκθεσις έπΙ τοΰ λίαν ένδιαφέ- 

' > ϊ ' / ' ' 

ροντος και σπουοαιου τούτου αντικείμενου. 

Εντεύθεν δέ εις την Κύζικον μεταβαίνοντες, 
γενικής δέ της επαρχίας ταύτης εκθέσεως ς-ε- 
ρούκ,ενοι, μίαν καΐ μ.όνην ευρίσκομ,εν την τών 
εφόρων τών σχολών Αρτάκης. Ή έκθεσις αυ- 
τή περιλαμβάνει ότι τά εκπαιδευτήρια τής τε 
πόλεως ταύτης καΐ τών πέριζ χωρίων οΰ κα- 
λώς έχουσι, προς δε και ότι ούίΐέ Ϊί υπάρ- 
χει παρθεναγωγεϊον, της κοινότητος εισέτι μη 
έκτιμ.ησάσης την ανάγκην τοιούτου καΟιδρύμα- 
τος και τής εφορίας μη έπιτρεπούσης την προσ- 
αύςησιν τών δαπανών. Βλέπει δέ τις έν αύτη 
καϊ ότι έν τη χερσονησω ταύτη τής Κυζίκου 
κείνται πεντεκαίδεκα χωρία έν οίς πλεονάζουσιν 
οί ομογενείς, και δτι έζ αυτών όύο μένκέ•(.την- 
ται σχετικώς καλά αλληλοδιδακτικά, τρία δέ 
έχουσιν ατελή, και τών λοιπών τά μεν έχουτι 
γρχμματοδιδασκαλεΐα, τά δέ και τούτων ά- 
μοιροΰσι. Λυπηρά αληθώς καταφαίνεται έκ τής 
εκθέσεως ταύτης η εκπαιδευτική κατάστασις 
τής Αρτάκης καΐ τών περιχώρων αυτής. 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΚΑ.ΤΑΣΤ. ΤΗΣ ΠΑ.ΙΔΕΙΑ.Σ ΕΝ ΤΑΙΣ ΕΠ4ΡΧΙΑ.ΙΣ 255 



Απέναντι τ•?ίς ΚυζίΛηνη; χερσονήσου ή ντί- 
σος χεΐται τοϋ Μάρμαρα. Έχει εϋτυνώ; ύπάρ 
χει άοελφότης, έπωνυμίαν φέρουσα «Προικό- 
νησο;, ής ή άποσταλεΐσα ημΧν εκθεσις μνημο- 
νεύει της υπάρξεως έν6ς σχολείου άλλ-/ιλο5ι- 
οακτικοϋ εν τη κωμοπόλει Μαρμαρά άριθμοϋν- 
τος υπέρ τους Ί δΟ μα&ητάς, παρομοίου έν 
Προαζείω, Ινθα συνέ7η κα'ι Αδελφότης, ετέρου 
έν Άφθονίω και έν Παλατίοις, ένος κοινοϋ σχο- 
λείου έν Γαλιμ•^ και παρομ.οίου έν Κλαζακίοι. Ό 
Σύλλογος επαινεί τον ζηλον των κατοίκων Μαρ- 
μαρά καϊ προτρέπει αυτούς δπως τελειοποιη- 
σο)σι κατά το ένον τά εκπαιδευτικά αυτών κα- 
θιορύματα. 

Της επαρχίας Προύσης ό μεν πληθυσμός φαί- 
νεται άναβαίνων εις 4200 οικογενείας, τά δε 
εκπαιδευτικά καταστήμ,ατα συμποσούμενα εις 
μίαν κεντρικήν έλληνικην σχολήν, εις τρία ελ- 
ληνικά, δώδεκα δημ.οτικά και αλληλοδιδακτι- 
κά σχολεία, έζ παρθεναγωγεία, τρία δημοδιδα- 
σκαλεΧα καϊ έν νηπιαγωγεΧον, έν οίς φοιτώσιν 
έπέκεινα των 'ϋϋΟΟ μαθητών και μ,αθητριών, 
και δι' ά δαπανώνται ετησίως πλέον των 2000 
λιρών. Τελειότερα δέ πάντων φαίνονται τά της 
πόλεως Συγης, έφ' φ καΐ ιδιαιτέρας μνείας είσιν 
άξιοι οι κάτοικοι αϋτης διά την χαρακτηρίζουσαν 
αυτούς φιλομουσίαν και ή αδελφότης « Συγη- 
νών» διά τον ζηλον καΐ τάς φροντίδα; αύτης, 
έφ' ών έρειδόμενος δ Σύλλογος πέποιθεν δτι ή 
εκπαιδευτική κατάστασις της Συγης θέλει ε- 
ξακολουθεί πάντοτε βελτιούμενη. Ή κατάστα- 
οις έν γένει της επαρχίας Προύσης καταφαί- 
νεται λίαν ευχάριστος, συγκρινόμενη μάλιστα 
πρίις την τών γειτόνων επαρχιών, έφ' ώ συγ- 
χαρητήρια μετ' επαίνων οφείλονται τοις κα 
τοίκοις, προ πάντοιν δέ τω σεβασμίίο και εΰ" 
παιδεύτω αυτής Ιεράρχη κ. Νικοδημω. 

Λυπούμεθα καιρίως ότι αί έκ της επαρχίας 
Νικαίας διαβιβαοθεϊσαι ημϊν πληροφορίαι ύπό τε 
τοϋ άρχιερέο)ς και ετέρων άραοδίων προσώπων 
παρουσιάζουσι την κατάστασιν αΰτης ώς ηκις-α 
ευχάριστον, καίτοι της άδελφότητος τών Κια- 
νών πολλά μοχθούσης υπέρ της υπο ξένων γλωσ- 
σών καταπνιγομένης ελληνικής γλώσσης. Λυ- 
πεΐται δ' επίσης δ Σύλλογος δτι δεν δύναται ει- 
πείν καϊ περί τοϋ Σεβασμιωτάτου αγίου Νι- 
καίας, δ, τι δΤπε καΐ θέλει ειπεί περί οϋκ ευά- 
ριθμων ευτυχώς φιλ&μ.ούσων ιεραρχών. 

Άπο δέ τής επαρχίας ταύτης άλμα ποιή- 
σαντες έπ'ι τής Χαλκηδόνος, εξ ής ουδέποτε ε- 
στάλη 'ίμΐν γενική έκθεσις περί τής έν αυτή 
καταστάσεως τής παιδείας, δεϋτε περιηγηθώ- 



μεν την Άμ.άσειαν, ής δ αξιοσέβαστος ποιμε- 
νάρχης έπεμψε τω Σύλλογοι εκθεσιν λεπτομ.ε- 
ρεστάτην, λίαν περιληπτι^ίήν και κατά πάντα 
σπουδαίαν. Έκ τη; γενική; εκθέσεως ταύτης 
πληροφορούμ.εθα δτι ίνώ προ δεκαετίας υπήρ- 
χαν μόνον έν μέν τη πόλει τής Σινώπης έν σχο- 
λεΧον έλληνικον και έν άλληλοδιδακτικον, έν 
δέ τη πόλει Άμασείαςέν ήμιαλληλοδιδακτικόν, 
έν δέ τη πόλει Άμισοϋ μόλις έν παιδαγωγικδν 
έπι τοΰ γυναικωνίτου ετοιμόρροπου εκκλησίας, 
έν δέ τη πόλει Τσαρσαμπά έν τζμιαλληλοδι- 
δακτικον, ώς και έν Πάφρα και έν Άλατζαμί 
καί τίνα σποράδην παιδαγωγικά έν τισι χωρί- 
οις, τανϋν ή επαρχία, ής δ χριστιανικός πλη- 
θυσμό; συμποσοΰται εις έξήκοντα χιλιάδας ψυ- 
χών, κέκτηται έξ παρθεναγωγεία, έν οίς φοι- 
τώσιν έπέκεινα τών τετρακοσίων μαθητριών, 
είκοσι και πέντε αλληλοδιδακτικά μετά έννεα- 
κοσίων περίπου μαθητών και διακόσια πεντή- 
κοντα παιδαγωγεΧα μετά μαθητών πέντε χι- 
λιάδων καΐ πεντακοσίων. Ό Σύλλογο; απονέ- 
μει μετά σεβασμού τά; συγχαρητηρίου; αυτοϋ 
προσρήσεις τώ ζηλωτή τή; παιδείας προστάτνι 
Άγίω Άμασείας κ. Σωφρονίω. Πληροφορηθείς 
δ' έκ τής εκθέσεως ταύτη; δτι δ έν λόγω μη- 
τροπολίτ^Κι ■'^ρ^ί διευκόλυνσιν τή; τακτικής ά - 
ποτίσεω; τών διδασκαλικών μισθών, έκανόνισε 
πρόσοδον έπΙ τών συνοικεσίων, έπι τών κλη- 
ρονοαιών, έπί τών δικών και έπΙ τών εις μονάς 
μεταβαινόντων προσκυνητών, εύχεται ϊνα και 
άλλοι ίεράρχαι έφαρμόσο)σι κατά το ένον το 
προςφορώτατον τοϋτο μ.έτρον. 

Οί έφοροι Όρδοϋς (Κοτυώρων) πληροφοροΰ- 
σι τον Σύλλογον περί υπάρςεως ένος ελληνικού 
σχολείου και δύο αλληλοδιδακτικών, τριακο- 
σίων μαθητών φοιτώντων έν αϋτοΐς και τεσ- 
σάρων διδασκάλων έν αΰτοΧς οιοασκόντοιν, περί 
έγέρσεως νεόδμητου εκπαιδευτικού ίδρύμ.ατος, 
και περί συστάσεως άδελφότητος προς ΐδρυσιν 
και παρθεναγωγείου. 

Έξ έκθέσεοί; λίαν περιληπτική; καΐ μ.ετά 
φιλοπονία; συντεταγμένη; τής «εφορίας Κε- 
ρασούντος» μανθάνομεν δτι ή πόλις αδτη κέ- 
κτηται φροντιστήριον, έν φ είσι κεκανονισμένα 
πενταετούς διδασκαλίας μαθήματα και σπουδή 
καταβάλλεται όπως ή διδασκαλία καταστή ε- 
ξαετή; το έπόμενον έτο;, προστιθεμένων καΐ 
άλλων διδασκάλων, και δτι τής μέν ελληνικής 
σχολής οί διδάσκαλοι είσιν ές και οί μαθηται ε- 
κατόν, τών δέ αλληλοδιδακτικών οί διδάσκοντες 
επίσης έξ και οί μαθητευόμενοι τριακόσιοι πεν- 
τήκοντα, τοΰ δέ παρθεναγωγείου αί δίδασκα- 



256 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



Χιβαχι δύο ΛΐΙαί [/.αθητριαι εκατόν τριάκοντα. 
Των όέ πέριξ τίις Κερασούντος κίΐ[^.ένων ε'ί/.οσι 
καΐ επτά ^ίωρίων [;.όνα τα επτά κ.έχ.τ•/;νται αλ- 
ληλοδιδακτικά σχολεία, τών λοιπών στερουμέ- 
νων εισέτι τοιούτων ένεκα πενίας καΐ ελλείψεως 
διδασκάλων, καίτοι μεγάλη καταβάλλεται 
προσπάθεια προς διόρθωσιν τοϋ κχκοϋ τούτου 
ΰπο της εν λόγω εφορίας, εφ ςο και τ6ν δφε;~ 
λόμενον επαινον άπονέμομεν αυτή δημοσία. 
Και τοιαύτα μεν τά ύπο ταύτης ανακοινωθέν- | 
τα ημΐν, άλλοθεν δ' έπληροφορηθη ό Σύλλογος 
δτι, επειδή οί κάτοικοι τών μερών εκείνων ως 
έπΙ το πολύ μεταβαίνουσιν εις άλλοΒαπην λόγω 
εργασίας, φόβος υπάρχει μη, τοϋ χρόνου προϊ- 
όντος, άπολέσωσιν, ένεκα της άμαθείας αυτών, 
την ελληνικην γλώσσαν. Προφανής μεν 5 κίνδυ- 
νος, οϋ δεϊται δε λόγων, άλλα συντόνου φροντίδος. 

Ή εκθεσις αύτη της προμνημονευθείσης ε- 
φορίας συνίστησιν έν τέλει την ΐδρυσιν ελληνι- 
κής σχολής έν τή υπερκείμενη της Κερασούντος 
Αρχιεπισκοπή Ν'.κοπόλεως, ήτις ένεκα πενίας 
όέν δύναται νά καταρτίσγ) τά άναγκαιοΰντα αύ- 
τη δημοτικά σχολεία, ολίγα δε τοιαύτα ένιαχοϋ 
άπηλαυσε τη πρόθυμοι συμπράξει τοϋ οεοα^οΰ 
αύτης ίεράρχου κ. Ιερεμίου. Έν τινι μάλιστα 
χωρίω της αρχιεπισκοπής ταύτης, Κιεγλίκκ 
καλουαένω, έοεβαιώθημεν άλλοθεν οτι οί ημέ" 
τεροι πιέζονται ύπο γειτόνων έτεροεΟνών προς 
ους μεγάλα αναλόγως οφείλουσι ποσά, τοΟθ 
Οπερ ούκ ΐλίγον παρακωλ.ύει την έκπαίδευσ.ν 
αυτών. 

Της δ' επαρχίας Νεοκαισαρείας, ή μεν Ίχ- 
νούπολις, ίι Ίνέπολις, άγγέλλει ήμϊν την σύ- 
στχσιν άδελφότητος υπδ την έπωνυμίαν ο Πα- 
φλαγονία» προτιθέμενης τήνΐόρυσιν καΐ συντη- 
ρησιν παρθεναγωγείου" η δε Εϋδοκιούπολις πέμ- 
πει ημΐν το πρόγραμμα της Ελληνικής αυτής 
σχολής, έν ταϊς γενικαίς παρατηρησεσι τοϋ ό- 
ποιου υπισχνεϊται και αύτη την σύστασιν παρ- 
θεναγωγείου" ή δε Θεοδωρούπολις υποβάλλει η- 
μΐν το διάγραμμα τοϋ προ εικοσαετίας συστη- 
θέντος έν αύτη άλληλο6ιόακτικοΟ σχολείου, 
και τ6 τοϋ προ διετίας ίδρυθέντος Έλληνικοϋ' 
και αί τρεις δ' έν ενι στόματι και μια καρδία 
έγκωαιάζουσι τον Αρχιερέα αυτών "Άγ-.ον Νεο- 
καισαρείας Κύριον Ίερόθεον ώς έπι παιδεία δια- 
κρινόμενον καΐ κατορθώσαντα την σύστασιν 
πολλών άδελφοτήτίον προς διάδοσιν τών ελλη- 
νικών γρχμμάτοιν, καθ' άπασαν αΰτοΰ την έ- 
παρχίαν, έφ' ώ και ήμεϊς άσμενοι την φιλο- 
μουσίαν τοϋ διαληφθέντος ίεράρχου δημοσία έ- 
τιαινοϋμεν. 



Ή έν Τραπεζοϋντι έόρεύουσα « έπι των έ•* 
ξωτερικών σχολείων επιτροπή » ή τοσούτω 
γενναίως και τελεσφόρως εργαζομένη υπεο της 
καθ' άπαντα τ6ν Πόντον όιαδόσεως τών ελλη- 
νικών γραμμάτων, υπισχνεϊται μεν τήν μετά 
το πέρας τής έν καιρώ τών δημοσίων έζετάσεο)ν 
περιοδείας άποστολήν γενικής εκθέσεως τής 
ένεστώσης τών σχολείων καταστάσεως, -/ιν ει- 
σέτι δυς•υχώς δεν έλάβομεν, διακοινοΐ δε ήμΧν 
ότι ή ύπ' αυτής ιδρυθείσα και διατηρούμενη 
Ιερατική Σχολή ς-ερεΐται μέχρι τής ώρας τής 
αρωγής και συμπράξεως τών πλησιοχώρων μη- 
τροπολιτών και τών καθηγουμένων τών πέριξ 
μονών, άνταπεκρίθη δέ πληρές•ατα, κατά τήν 
πρώτην λήξασαν περίοδον, εις τάς προσδοκίας 
πάντο)ν. Πλήρεις θυμηδίας έπι τη υπο τής δια- 
ληφθείσης επιτροπής όσημέραι άναπτυσσομέντι 
έκτάκτ(ι) δραστηριότητι, και έν γένει έπι ταΐς 
εκ τής Μικρας Ασίας συλλεχθείσαις έκπαιδευ- 
τικαΐς εΐδήσεσι, μεταβώμεν, φιλόμουσος δμή- 
γυρις, εις τήν απέναντι δχθην τοϋ Εύςείνου 
Πόντου και είσέλθωμεν εις τήν Εύρώπην διά 
τής Κάτω Μοισίας. 

Εις Βάρναν αποβιβαζόμενοι, ευρίσκομεν καΐ 
εκεί φ•.λεκπαιδευτικον Σύλλογον και πάραυτα 
πληροφορούμεθα τάς φιλογενεΐς τοϋ σωρ,ατείου 
τούτου ενεργείας, οίας, άποστολήν βιβλίων εις 
τά περί τήν προιτεύουσαν χωρία, χρηματικάς 
χορηγίας εις κοινότητας, σύστασιν υποτροφιών 
έν ταΐς σχολαΐς τής πρωτευούσης, άποστολήν 
εποπτών εις τήν περίχωρον και πρόσκλησιν 
έν γένει τής εκπαιδευτικής τάσεως τής επαρ- 
χίας εις τήν περί αύτέιν συγκέντρωσιν. Πρίις 
τούτοις δ' έπισκεπτόμεθα τά τής πόλεως εκ- 
παιδευτήρια, τό τε έλληνικον, τά τε τρία δημο- 
τικά και τά τρία παρθεναγωγεία, καΐ λίαν εύ- 
άρε^ον ευρίσκομεν τήν κατάστασιν αυτών, ένω 
όυστυχώς έν τοΤς χωρίοις τά μάλα χωλαίνου- 
σαν βλέπομεν τήν δημοτικήν παίόευσιν, πλεί- 
στα δέ τούτων στερούμενα σχολείων καΐ δη 
καΐ εκκλησίας. Ό Φιλεκπαιδευτικές τής Βάρ- 
νης Σύλλογος δεν επαρκεί μεν εις τάς πολυ- 
πληθείς άνάγκας καΐ δεινάς ελλείψεις τής ε- 
παρχίας, μετά πολλοϋ δέ τοϋ ζήλου και σχε- 
τικής έπιτυ/ίας εργάζεται, και έκτος δέ αυτής 
έπεκτείνας τάς ενεργείας αύτοϋ έδραμεν εις 
βοήθειαν τών ομογενών κοινοτήτων Πρελάβου 
καί 'Ρουστσουκίου, έν τω μέσο) ετερογενοϋς ά- 
πομον(>;θεισών στοιχείου, έπιόκίίκων τήν έπέκ- 
τασιν τών ενεργειών αυτοϋ και καθ' άπασαν 
τήν Κάτω Μοισίαν. Ιδιαιτέρα όέ έκθεσις τών 
εφόρων τής έν Πρελάβί^ ?ι Σούμλ^ έπικαλου- 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ Κ4ΤΑΣΤ. ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΝ ΤΑΙΣ ΕΠΑΡΧΙΑΙΣ 257 



μένγι κωμοπόλει σχολής, άγγέλλει ή^.ϊν την 
υπαρςιν συνοιόακτικοϋ σγολείου, έν (ο φοιτώιι 
42 [λαθηταί, και ούτινος οί [λόνοι πόροι εΐσι 
μ-ικρχί τίνες συνεισφορά! των κατοίκων και 
τοϋ συλλόγου ή συν5ρο[ΐη. Ό;:όσον έν Βάρνη 
έμόχθγισεν υπέρ της διαδόσεως των ελληνικών 
γραρΐ[Λάτοιν ό έπι εατά έτη έν τη επαρχία 
ταύτη άρχιερατεΰσας καΐ νϋν ούχ ήττον εύ- 
κλεώς το της Θεσσαλονίκης ποί[χνιον ποψ.αί- 
νων ποιμενάρχης κ. Ίωακεψ., πάντες ευκόλως 
[Ααντεύετε, καλώς εϊοότες την εκτακτον φίλο- 
μ,ουσίαν, την σπανίαν ορα^ηριότητα, τον άνε- 
ξάντλητον ζηλον τοΰ πεφωτισμένου τούτου ίε- 
ράρχου. 

Έκ Βάρνης εις Τούλτσαν άνερχό[/.ενοι, βλέ- 
πομεν τους μεν ημετέρους ομογενείς ιδρύοντας 
«Έλληνικ. φιλεκπαιδευτικήν αδελφότητα Τούλ- 
τσης » καΐ διατηροϋντας ελληνικήν τε καϊ προ- 
καταρκτικών σχολήν, λίαν καλώς συγκεκροτη- 
μένας, τον δέ άγιον Δρύς-ρας κ. Διονύσιον κα- 
ταπολεμοϋντα τους συνταχθέντας κανονισμούς 
της τε εκκλησίας καΐ τών σχολών, δι' άλλους 
τε λόγους και μ,άλιστα δια τον έπ' αυτών τε- 
θέντα τίτλον « Ελληνική Κοινότης » (ούτινος 
ή σφόδρα επιφυλακτική αϋτη Πανιερότης άπή- 
τει την δια τών λέξεων «Γρανκική Κοινότης» 
άντικατάστασιν) και δια τοιαύτης επιμονής την 
τε καταπάτησιν τών κανονισμών και της κοι- 
νότητος την άποθάρρυνσιν σχεδόν επενεγκόντα. 

Εκείθεν ο' εις Σιλίστριαν κατερχόμενοι, εύ- 
ρίσκομεν έν τ^ περιφέρεια ταύττ), ένθα κατοι- 
κοΰσιν ογδοήκοντα περίπου ελληνικαΐ οίκογέ- 
νειαι, έν δημοτικον σχολεΧον αρρένων, διηρημέ- 
νον εις ελληνικήν καΐ άλληλοδιδακτικήν σχο- 
λήν, ών ή μεν άριθμεΧ είκοσι μαθητάς, ή δε 
τεσσαράκοντα και πέντε, και «Ελληνικήν φι- 
λεκπαιδευτικήν Άρτίγονον αδελφότητα», ήτις 
μέριμνα μεν περί της τούτου συντηρήσεως, 
δεν κατώρΟωσε δε δυστυχώς άχρι της ώρας 
καΐ παρθεναγωγείου σύς-ασιν, ένεκα ελλείψεως 
πόρων. 

Έάν έκ της ετερογενούς ταύτης χάρ^ζ «" 
ποχωρήσαντες βορείως διέλθωμεν τήν ίθωμα- 
νικήν αύτοκρατορίαν μέχρι τοΰ ετέρου αυτής 
άκρου, είσερχόμεθα είς τήν "Ηπειρον, ένθα 
πρώτη εμφανίζεται ήμϊν ή επαρχία Βελεγρά- 
δων δια σκιαγραφικωτάτης εκθέσεως τοϋ πε- 
φωτισμένου αυτής καΐ κατά πάντα διακεκρι- 
μένου ίεράρχου κ. Ανθίμου. Έκ ταύτης δε μ.αν- 
θάνομεν ότι έν τη πόλει Βεοατίίο ύπάρχουσι 
τρία ελληνικά σχολεία, φ'.λοξενοϋντα 70 μαθη- 
τάς, τέσσαρα αλληλοδιδακτικά, άριθμοΰντα 



300 μαθητάς και τρία παρθεναγωγεία, έν οίς 
φοιτώσιν 150 κοράσια. Νομίζομ.εν οτι ήθελεν 
ε'ισθαι τά μάλα ώφέλιμον είς πόλιν ο'ίαν το Βε- 
ράτιον, έάν άντι της πληθύος ταύτης τών σχο- 
λείων έσχηματίζοντο, εν ελλην.κον, εν παρθενα" 
γωγεϊον καΐ δύο αλληλοδιδακτικά, και ότι ή 
διοργάνοισις αυτών ήθελεν ούτως άποβή τελειό- 
τερα, οΕ δε παραχθησόμενοι καρποί άναμφΐ" 
βόλως σπουδαιότεροι. Επίσης δε αναφέρει ή έν 
λόγω έκθεσις, ότι έν ταϊς πλείσταις τών ενο- 
ριών απάντων τών τμημάτοιν της επαρχίας υ- 
πάρχουσι σχολεία αλληλοδιδακτικά ή γραμ." 
ματοδιδασκαλεϊα, έκτος τοϋ τμήματος άνω 
καΐ κάτω Σπαθιάς, στερουμένου σχολών ά • 
χρι της σήμερον, έζ ού παρέλαβεν δ φιλό- 
μουσος μ.ητροπολίτης τεσσάρας νέους και α- 
πεφάσισε τήν παραλαβήν ετέρων ες, δπο)ς έκ- 
παιδευθώσιν έν τη σχολή Άρδευούσης ώς υπό- 
τροφοι της Α. Πανιερότητος. 

Τής δ' επαρχίας Κορυτσάς τρία μεν χωρία 
άπήλαυσαν αλληλοδιδακτικά, ή δε πόλις νη- 
πιακόν σχολεϊον, τη φροντίδι και συνδρομ.•^ 
τής αυτόθι αδελφότητας και τη προτροπή τοΰ 
μακαρίτου ίεράρχου Νεοφύτου. 

Δύο έπισκοπαι τής μητροπόλεως Ιωαννίνων 
έπεμψαν ήμΐν εκθέσεις, ές ών πληροφορούμεθα 
ότι έν μεν τή Κονίτση συνέβη παρθεναγωγεΐον 
τη φροντίδι τοΰ άρχιερέως, .ούτινος μέγας δ ζή- 
λος, και τής τών σχολών εφορίας. Έν δε τη Πα- 
ραμυθία ό ταύτης επίσκοπος κ. Άνθιμος συνέ- 
ς-ησε κατά τήν διαβιβασθεΐσαν αύτώ το παρελ- 
θόν έτος άξίωσιν τοΰ Συλλόγου, έν δυσι χοιρίοις 
λαλοϋσι τήν άλβανικήν, δύο σχολεία, ων το 
έτερον μεγάλας προόδους έποιήσατο' έκ τής 
υπ' αύτοΰ δε πεμ.φθείσης ήμϊν αξιόλογου στα- 
τιστικής εξάγεται ά) οτι ή επισκοπή Παραμυ- 
θίας διαιρείται εις τέσσαρα τμήματα, περιέχει 
δε και δώδεκα χωρία έκ τοΰ τμήματος Δελ- 
βίνου, τοϋ υπο τήν δικαιοδοσίαν τοΰ μ.ητρο- 
πολίτου Δρυϊνουπόλεως υπαγομένου" β') ότι δ 
μεν άριθμ.ός τών πόλεων αναβαίνει εις 4, δ δε 
τών χωρίων εις 125 και δ τών οικογενειών εις 
4,779, ών 2,756 ελληνόγλωσσοι, καΐ 2,023 
άλβανόγλωσσοι' γ') οτι τά εκπαιδευτήρια συμ- 
ποσούνται είς 48, ών 1 ελληνικον, 1 παρθε- 
ναγο)γεϊον, 1 4 αλληλοδιδακτικά και 32 κοινά" 
δ') ότι πάντες οί μαθηταί είσι περίπου 1313, 
ών 1 4 τοΰ ελληνικοϋ, 30 τοϋ παρθεναγωγείου, 
546 τών αλληλοδιδακτικών, και 723 τών 
κοινών" έ) ότι ή ετησία τούτων δαπάνη υπο- 
λογίζεται περί τάς 62,050 γρόσια. Ό Σύλ- 
λογος άσμενος τον οφειλόμενον απονέμει έπαι- 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



33 



258 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ελ/νΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚ.02 ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



νον άμφοτέροις τοΧ; άρχιερατικώς προίσταΓλέ- 
νοις τών διαληφθεισών έπιοκοπών. 

Εις δε τ•/ιν έπαρχίαν "Άρτης κατερχόυ.ενοι, 
πλγιροφορούριεθα έκ. λε-τομερειττάττ,ς καΐ λίαν 
σπουδαίας σχολιακης εκθέσεως τοϋ μγιτροπο- 
λίτου, δτι ή επαρχία αυτή κέκτηται δύο ελ- 
λγινικάς σχολάς, τρία παρθεναγωγεία, είκοσι 
άλληλοόιδακτικά καΐ 6;{ γραα[^.ατοδιδασκα- 
λεϊα, δτι το όλον τών έττ,σίως δαπανοορ,ένων 
εις συντγΐρ-Λ,σιν τούτων χργιμ,ατικών ποσών ά- 
ναβχίνει εις Ί 25,000 γροοίων περίπου, δτι επί 
42,000 περίπου κατοίκων, εκπαιδεύονται άρ- 
ρενα [λέν ως έγγις-α 4,06ο, θήλεα δέ περί τά 
300, δτι η πόλ'.ς "Αρτα αποστέλλει τακτικώς 
ενα τών εϋόοκιμ,ωτέρων [Λαθτ,τών της άνο>τά- 
τ-ης κλάσεως τής ελλν)νικ•Λς σ/ολϊ,ς εις 'Λθηνας 
προς τελειοποιτ,σιν τών σπουδών αΰτοϋ, απο- 
στέλλει δ' έσθ' δτε καΐ ή Πρέβεζα, καΐ δτι έν 
οέκα καΐ ες χωρίοις ούτε γραμαατοδιδασκα- 
λεΐον υφίς-αται, το δε πάντων ^είοιστον, δτι έν 
τοις έκ τοϋ τ[Λγΐ[Λατος Λακκοπούλας και τοϋ 
^[ΧΥΐΐΛατος Τσαμοχωρίων Ινόεκα χωρίοις δσον 
ουπο), φεϋ, εκλείψει και ή έλλτ,νικτ,, τών εγ- 
χωρίων ό(Αΐλούντ()ΐν τήν άλβανικην, καί τοι 
Έλλϊΐνων το γένος. Ό σεβάσαιος ^ΐ-ητροπο- 
λιτ•Λς κ. ΣεραφεΙρι, ούτινος έγνωσ[^.έναι είσΐν η 
τε φιλογένεια και η φιλομ,ουσία, επικαλείται 
την βύντονον (ϊρ&ιγην τοϋ Συλλόγου υπέρ τε 
τών απορωτάτων καϊ την ελληνικην γλώσσαν 
σχεόον άπολεσάντων τούτων χοιρίοιν καί υπέρ 
τοϋ άναζιοπαθοϋντος και διαλυΟήναι έπαπει- 
λου^^-ένου ι'ήιωτικοϋ παρθεναγοιγείου τϊ,ς Πρε- 
οέζης. Και τούτου μεν η αξιοπρεπής συντήρη- 
σες νομ,ίζομεν δτι καθήκον έστιν άποκλει^ικον 
της πόλεως Πρεβέζης. Άξια δέ θεωροϋμεν της 
ίπικοιυρίας παντός ομογενούς τά δυστυχή εκεί- 
να χωρία άτινα κινδυνεύουσιν ένεκεν ανέχειας 
απολύτου ολοτελώς άπολέσαι και αυτήν την 
μητρικήν αυτών γλώσσαν. 

Μετά ττ,ν έν τϊή επαρχία Άρτης καΐ Πρεβέ- 
ζης μικράν ταύτην περιοδείαν, δεϋτε, φιλοθεά- 
μων όμ.ήγυρις, άποχαιρετήσαντες ττ,ν "Ήπειρον 
διατρέςωμεν την 'Ιόνιον θάλασσαν καΐ έπισκε- 
φθώμεν, πλήρεις σι^γκινήσεως καί σεβασμού, 
τήν πολυτλήμονα νησον Κρήτην. Έκεϊ άπο- 
οιβαοθέντας ή εφορία τών σχολείων Ηρακλείου 
θέλει πληροφορήσει ήμας περί τών αξιοσημείω- 
των τοϋ τμήμ.ατος τούτου εκπαιδευτικών 
προόδων και παρακαλέσει δπως τον έπ' αϊσίοις 
οίωνοϊς αναπτυχθέντα υπέρ της παιδείας ζωη- 
ρον έρωτα τών συμπολιτών αΰτης ένισχύσω- 
μεν έτι μάλλον δια καταλλήλου ετησίας χρη- 



ματικής έπιχορηγήσεως, ίνα δι αυτής καταο- 
τισθώ<7ΐ τελειότερον τά έν τη πόλει ταύτη 
σχολεία, εξ ών βεβαίως μεταδοθήσονται τά 
βαρύτιμα της παιδείας νάματα εις τήν διψώ- 
σαν πνευματικής τροφής νεολαίαν πασών τών 
επαρχιών της νήσου. 

Έχ δέ τής νήσου Σύμης άγγέλλεται ή σύ- 
στασις αναγνωστηρίου υπδ τήν έπωνυμίαν ή 
«Αϊγλη» και έκ τών υπο τοϋ σωματείου τού- 
του πεμφθέντων ήμίν εγγράφων εξάγεται δτι 
οί Συμ.αϊοί είσιν άποχρώντως φιλότιμοι και ί- 
κανώς άσχολοϋνται εις τήν καλλιέργειαν τών 
γραμ.μάτων, τακτικώτατον γραφεΧον έν τώ 
περί οΰ δ λόγος άναγνωστηρίω συστήσαντες καΐ 
δι' έντυπων και ένσφραγίστων εγγράφων μετά 
σχολείων και διδασκάλων άντεπιστελλόμενοι 
καί φιλολογικάς συνδιαλέξεις κατά το ένδν 
καταρτίζοντες, καΐ όή και εις συλλογήν ασχο- 
λούμενοι τών διαφόρων ιδιωμάτων τής γλώσ- 
σης ημών. "Ασμενος ό Σύλλογος τήν τών Συ- 
μαίων επαινεί φιλοπονίαν. 

ΚαΙ εϋάρεστα μεν, ώς βλέπετε, και θυμη- 
δίας πρόξενα είσι τά τής Σύμης' οϋχ οί5τω 
δ' έχουσι δυστυχώς καΐ τά τής νήσου Μιτυλή- 
νης, καθότι τής £ν αυτή κειμένης επαρχίας 
Μίθύμνης ή πρωτεύουσα, έπικαλουμ,ένη Καλ- 
λονή, παθοϋσα υπδ πλημμύρας, άφορίας πολυε- 
τοϋς, σεισμού καί τελευταϊον υπδ πυρκαϊας 
άποτεφρωσάσης αμφότερα αυτής τά σχολεία, 
τό τε Έλληνικδν, καΐ το δημοτικδν, απόλυτον 
έχει ανάγκην συντόνου βοηθείας προς ίκανο- 
ποίησιν τών ευγενών αυτής εκπαιδευτικών πό- 
θων καί τάσεων. 

"Εκθεσις δ' έκ Λήμνου πεμφθεϊσα τω Συλ- 
λόγω υπδ τών εφόρων τών έν τ•ή πρωτευούση 
τής νήσου σχολείων τής 'Αγίας Τριάδος αναφέ- 
ρει δτι άπαντα τά σχολεία τής Λήμνου εϊοΐν 
ένδεκα, εξ ών τέσσαρα μεν εν τη πόλει, επτά 
ο' έν τοΧς χωρίοις, ών τριάκοντα περίπου στε- 
ροϋνται σχολείων ένεκα τής επαράτου κα'. ε- 
πιδημική; νόσου τής άχρηματίας. Τά μεν σχο- 
λεία τής πόλεως εϊσιν έν έλληνικδν, έν παρθε- 
ναγωγεΤον καί δύο δημοτικά, καλώς κατηρτι- 
σμένα" ή δ' έν γένει τής νήσου κατάς-ασις πόρ- 
ρω δυστυχώς απέχει τοϋ ποθητοϋ τής τελειο- 
ποιήσεως βαθαοϋ. 

Έζακολουθοϋντες τον ήμέτερον πλουν προς 
τήν γήν τών μαρτύρων, ένθα γενναΐαι ελληνι- 
κά! κοινότητες διατελοϋσιν ει; διηνεκή καΐ δει- 
νδν αγώνα κατά πολεμίων τής γλώσσης αυ- 
τών, δεϋτε, οιλογενής όμήγυρις, εΐσέλθωμεν είς 
Μακεδονίαν, άποβιβασθέντες εις το ίμώνυμον 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΚΑ.ΤΑ.ΣΤ. ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΝ ΤΑΙΣ ΕΠ1ΡΧΙΛΙΣ 259 



"Όρος τοϋ Αθωνος, τήν πολύτοριον ή[Λών ταύ- 
την έθν^ίτ,ν κιβωτον, την έν τω φανεοώ καΐ 
τω χ.ρυφ(« κατατρυχομένην ύπ' άντιξόο>ν πε- 
ρισπα!Γ[Λών. Δυστυχώς αί περί αύτη; έφετειναί 
ή[Αών είύϊΐσεις περιορίζονται εις έπιστολήν τοΰ 
θεοφιλέστατου επισκόπου Ιερισσού και Άγιου 
Όρους κ. Διονυσίου, λέγοντος, οτι της επι- 
σκοπής αΰτοΰ, έξ εννέα άπαρτιζθ[Λέν;ης χωρίων, 
ή εκπαιδευτική κατάστασις πολύ λυπηρότερα 
έστ'ι των πέρις [χερών, και εις έκθεσιν των εφό- 
ρων της κεντρικτις σχολής της έν τη επισκοπή 
ταύττ) κεψ.ένης κωριοτίίίλεοίς Λαριγκόβης, ό- 
θεν εξάγεται δτι έν μεν ττ, ελληνική σχολή 
φοιτώσι 32 (ΛαΟηταΙ, έν δε τη αλληλοδιδα- 
κτική 85 (ΛΟνον, έν οϊς 7 κοράσια, και δι' ής 
ζητείται ή άρωγη τοΰ Συλλόγου, όπως άπο- 
περατωθώσιν άπερ ή[/.ιτελη τυγχάνουσι δυο 
εκπαιδευτικά της κω[Λθπόλεως καθιδρψατα. 
Ό Σύλλογος, το ένδόσιμον λαβών έκ της αιτή- 
σεως Λαριγκόβης καϊ ουσκεψάριενος επί τε της 
σ[Λΐκρότητος των πόρων αύτοΰ καϊ έπΙ της τών 
έ[Λθγενών χρη[;,ατικής στενοχώριας, ένέκρινεν 
ίνα συς-ηθη εις τάς επαρχίας ό περιορισ(Α6ς τών 
εξόδων αυτών προς άνέγερσιν [Αεγαλοπρεπών 
κτιρίων προωρισριένων εις σχολεία αρρένων και 
παρθεναγωγεία, καθόσον έξαντλούριενοι οΐ κά- 
τοικοι (λέχρι τοΰ τελευταίου αυτών όβολοϋ εις 
άνέγερσιν πολυτελών ο[κοοθ[Λών, άδυνατοΰσιν 
ακολούθως εύρεϊν πόρους προς συντηρησιν αυ- 
τών και αναγκάζονται όπως κλείσωσιν ?ι συν- 
τηρώσιν αυτά λίαν γλίσχρως καΐ κατ' δνο[^.α 
[χόνον. ΠέποιΟε όέ δτι φρονιριώτερον ηθελον 
πραζει εφιστωντες την εαυτών προσοχήν επι 
της ποιότητος τών διδασκάλων και της εϋ[Λε- 
θόοου διδασκαλίας, έστω και έν εύρυχώριο τίνι 
οικία και έν πενιχραΐς καλύβαις τοις παισίν 
έπιδαψιλευομ,ένης, και μηοέποτε λησαονοϋντες, 
οτι έαν πολυτελή ανάκτορα έλά(/.πρυναν έθνη, 
έν φάτν/ι αλόγων έδοξάσθη ή άνθρωπότης και 
ανέτειλε το φώς το της γνώσεως. 

Επίσης και οί προύχοντες Ζοχοΰ, στερού- 
μενοι, λέγουσι, καταλλήλων ίόρυμάτων απε- 
φάσισαν την άνέγερσιν τοιούτων. Άγγέλλουσι 
οέ δτι κέκτηνται έλληνικην σχολην, έν ή φοι- 
τώσι τριάκοντα μαθηταΐ, παρθεναγωγεΐον έν 
ω διδάσκονται έοδομήκοντα κοράσια και άλ- 
ληλοδιδακτικδν, όπερ φιλοξενεί εκατόν και 6- 
γοοήκοντα παϊδας, βεβαιοΟσι δε τον Σύλλογον 
δτι άφίκοντο ηδη εις τάς παραμονάς της εκ- 
παιδεύσεως απάντων τών κατοίκων. 

Εντεύθεν εις Θεσσαλονίκην μεταβαίνοντες 
πληροφορούμεθα έξ εκθέσεως λίαν περιληπτι- 



κής τοΰ Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου της πό- 
λεως ταύτης, δτι το νέον έτι τοΰτο σοιματεϊον 
εργάζεται μετά ζήλου, πολλά δε και καλά 
εισι τά παρ αύτοΰ πεπραγμένα. Κατά το πρώ- 
τον έςάμηνον τοΰ βίου αΰτοΰ, και υποτρόφους, 
τεσσάρας τον αριθμόν, είσήγαγεν εις τό αυτόθι 
γυμνάσιον δπ(ος χρησιμεύσωσιν ώς διδάσκαλοι 
κατά την Μακεδονίαν μετά το τέλος τών γυ- 
μνασιακών αυτών σπουδών, και βιβλία καΐ 
χρηματικά βοηθήματα έχορήγησεν εις απόρους 
μαθητάς της πόλεως και τών χωρίων, και ά- 
ναγνωστήριον 'ίδρυσε καΐ βιβλιοθήκην, αριθ- 
μούσαν ή'δη υπέρ τους χίλιους τόμους, και δη- 
μοσίων κατά πασαν κυριακήν αναγνωσμάτων 
έναρξιν ίποιήσατο, και έν γένει το παν ενήρ- 
γησε προς ταχεΐαν διάδοσιν της ελληνικής παι- 
δεύσεως έν τη περιφέρεια αΰτοΰ. 

Και τοιαΰται μεν αί πράξεις τοΰ δρας-ηρίου 
τούτου Φιλεκπαιδευτικοΰ Συλλόγου, δν μετ' ε- 
παίνων προσαγορεύομεν, την δε της Θεσσαλο- 
νίκης έπισκοπήν Πλαταμώνα έπισκεπτόμ.ενοι, 
τάς ακολούθους άρυόμ.εθα ειδήσεις περί της 
αυτόθι καταστάσεως της παιδείας. Εν τη εί- 
ρημένγ) επισκοπή τριάκοντα μεν υπάρχουσι χω- 
ρία, διατηροΰντα ανά εν άλληλοδιδακτικίίν 
σχολεΐον, τρεις δε κωμοπόλεις Ταψάνη, Άμ,- 
πελάκια καϊ Λητόχωρον καλούμεναι, ών άλ- 
λοτε ηνθουν αί σχολαϊ, διατηροΰσι μεν και νΰν 
προς τοις άλληλοδιδακτικοίς και ανά Ιν έλλη- 
νικόν σχολεΐον, ένεκα δε της επελθούσης πτω- 



είας δε 



χείας όεν ευρίσκονται όυστυχως ταύτα εν ευα- 
ρέστω καταστάσει. Οΰχ' ήττον οφείλονται εύ- 
χαριστίαι τω θεοφιλέστατοι άγίω Πλαταμώνος 
κ. Ίακώβω, προσφέροντι ετησίως 2,000 γρο- 
σιών 6πέρ τών της επισκοπής αΰτοΰ εκπαιδευ- 
τηρίων. 

Επιστολή έκ Πέλλας, νΰν καλούμενης Γί- 
νιτζών, άγγέλλϊΐ ήμΐν την νεωστί έν τη πόλει 
ταύττ) σύστασιν Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου 
ΰπο την έπωνυμίαν ή «Πέλλα» προς προαγω- 
γήν τών εκπαιδευτικών καταστημάτων της 
πόλεως, μόρφωσιν τών μελών αύτοΰ και διά- 
δοσιν τών γραμμάτων εις τά πλησιόχωρα μέ- 
ρη, περιέχει δε καϊ την εκφρασιν της έλπίόος 
δτι ή σύστασις τοιούτων καθιδρυμάτων έν χώ- 
ρχις ένθα ή πάτριος γλώσσα κινδυνεύει, έγκρι- 
θήσεται υπδ τοΰ Συλλόγου. Ανωφελές καΐ 
άσκοπον θεωρούντες το διαβεβαιώσαι τους α- 
δελφούς ήμ.ών κατοίκους Πέλλας περί της εγ- 
κρίσεως τοΰ Συλλόγου, καθ' 8 πασιγνώς■0'^ ο^^" 
σης της έπϊ τη συστάσει τοιούτων σωματείων 
μεγάλης αυτού χαρχ; ^ολ ενδομύχου άγαλλιά- 



260 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



σεω;, μεταζα^νοΐΑεν ει; το κεντρον ττ,ς επαρ- 
χία; ει; τ,ν και ή Πέλλα άνγ,κει. 

Ή επαρχία Βΐιδενών, κατά τα; ΰπο του Μη- 
τροπολίτου οιαβ'.οασθείιτα; ήαϊν πληροφορία;, 
το στάόιον κατέστη σφοόρα; πάλη; μεταζυ 
τη; ελληνική; γλώσση; καΐ τη; βουλγάρικη;, 
σύγκειται δ' έκ τεσσάρων τριηρ-άτοιν. ΚαΙ το 
[Λεν τ[Αή[Λα των Βοοενών, ές ε'ίκοσι και £ζ χω- 
ρίων συνιστάαενον, κέκτηται έν αύτη τη πόλει 
έν ελληνικον σχολεϊον μετά τεσσάρων διδασκά- 
λων, £ν δηριοτικον και εν νηπιαγωγεΐον' το δε 
ταηρια τϊι; Πέλλα;, έκ τριάκοντα και εννέα 
χωρίων συγκείριενον, έχει έν τη κω[Αθπόλει 
ταύτη ελληνικον |χετά μαθητών τριάκοντα, οη- 
[χ,οτικον μετά 130 και νηπιαγωγείον μετά 
νηπίων εκατόν δέκα, το δε τμήμα τη; Γκου- 
αεντοία;, έκ τριάκοντα και *ς χωρίων συνι- 
στάμενον, έχει έν μεν τω κέντρο) αύτοϋ, 
εις δύο εναντία διατελοΰντι διηρημένω στρα- 
τόπεδα, έν έλληνοδημοτικον σχολεϊον μετά 
μαθητών εςηκοντα και δύο διδασκάλοιν, έν 
δέ τισιν αύτοϋ χωρίοι; ασήμαντα γραμ- 
ματοδιδασκαλεΐα, και τοιούτων στερουμένων 
των πλείστων καΐ έπικινδυνωοεστέρων αύτοΰ 
μερών" καΐ το τμήμα τοϋ Γεογελή, ές ένδεκα 
συγκείμενον κωμ.ών, την αυτήν και έτι δυί^ε- 
ρεστέοαν τύχην ΰοίταται, άτε πανταχόθεν εκ- 
τεΟειαένον εις τά; τών εναντίων προσιολά;, έ" 
χει δέ μόνον εν έλληνοδημ.οτικον και έν νηπια- 
γωγείον έν τω κέντρω αύτοΰ. Βλέποντε; το 
μεν ελληνικον σχολεϊον τη; Βοδενών πόλεω; 
δια τεσσάρων διδασκάλων συμπληρούμενον, 
την δ' άλλην παιδευτικήν αθλιότητα έν τοϊ; 
λοιποί; μέρεσι, συνιστώμεν θερμώς τω Συλλό- 
γω Βοδενών, οπω;, υπο πνεύματος γενικωτέ- 
ρα; καθ άπασαν την έπαρχίαν ένεργείζ; εμ- 
πνεόμενο;, καταβάλλγ) σπουδαίας καΐ τελεσφό- 
ρους φροντίδας έν τοϊ; τά μάλα κινδυνεύουσι 
τή; δυστήνου ταύτη; χώρα; τμήμασι, έφ' ώ 
και πλείονα έφελκύσεται την έθνικήν εύγνω- 
μοσύνην. 

Έκ Βοδενών δ' ει; Καστορίαν διευθυνόμενοι, 
πληροφορούμεθα τά της επαρχία; ταύτη; παρά 
λεπτομεροΟ; και σπουδαία; εκθέσεως τοΰ αυ- 
τόθι Συλλόγου. Το σοιματεϊον τοΰτο φαίνεται 
έκ τών κρίσεων αύτοϋ καΐ παρατηρήσεων κεκτη- 
μένον τήν άπαιτουμ,ένην προς σκόπιμου; ενερ- 
γεία; ικανότητα, εύάρεστον δέ σχετικώς εικόνα 
σκιαγραφεί έν τή εκθέσει αύτοϋ τών κατά τήν 
χώραν ταύτην εκπαιδευτηρίων. Ασμένως τον 
ίφειλόμενον άπονέμομεν επαιν%ν τώ Συλλόγω 
Καστοριάς δια τον ζήλον μεθ' ού εργάζεται υ- 



πέρ τή; άπηνώς καταπολεμουμένη; εκπαι- 
δεύσεως. 

Έν Β'.τωλίοι; μανθάνομεν δτι συνέστη Σύλ- 
λογος ύπο τήν Έπωνυμίαν «Ευαγγελισμός», 
σκοπών τήν κατά τήν έπαρχίαν άπασαν τής 
Πελαγωνίας διάδοσιν τής Ελληνικής παιδείας, 
καϊ ότι ύπάρχουσι τά έςής σχολεϊα' έν γραμ.- 
ματοόιδασκαλεϊον, εν άλληλοδιδακτικόν, έν 
νηπιαγωγεΐον και έν παρθεναγωγεΐον, έν οίς 
φοιτώσιν υπέρ τά 1200 παιδία, προς δέ καΐ 
γυμνάσιον, τριπλούν προτιθέμενον τον σκοπόν' 
ά. τήν μόρφωσιν χρηστών πολιτών, β'. τον κα- 
τιρτισμδν αύτοΰ ώς διδακτηρίου πάσης τής 
Μέσης Μακεδονίας, καΐ γ'. τον οχημ.ατισμ6ν 
διδασκάλων, οίτινε; μεταβαίνοντες εϊς τάς 
κωμοπόλεις καΐ χωρία, και γινώσκοντες τά 
ήθη καί έθιμα τοΰ τόπου, προ; δέ και τάς α- 
νάγκα; αύτοΰ, θέλουσιν αναλάβει τήν διεύθυν- 
σιν τών σχολείων άντι σμικροτέρου μισθοΰ και 
μετά μεγαλειτέρων ελπίδων ωφελείας. Πολλήν 
έπιδείκνυνται τήν φιλοαουσίαν καΐ δραστηριό- 
τητα οί κάτοικοι Βιτοίλίων, έφ' ώ και άςιοι 
επαίνων προθύμως ύφ' ημών κηρύττονται δη- 
μοσία. 

Έ Εφορία τών έν Άχρίδι σχολείων δια- 
βιβάζει ήαϊν ειδήσεις λίαν άποθαρίυντικάς, 
έλεεινολογοΰσα τήν κατάστασιν τής όρθοδόζου 
κοινότητος, ής ή γλώσσα πολλαχώ; επηρεά- 
ζεται καΐ έζαιτεΐται τήν άρωγήν τοΰ τε Συλ- 
λόγου και παντο; ευαίσθητου ίμογενοΰ;. 

Έν Μεγαρόβω δέ συνέστη αδελφότης « Ελ" 
πίς» καλούμενη και προτιθέμενη τήν ύποστή- 
ριςιν και διάδοσιν έν τοις περιχώροις τών ελ- 
ληνικών γραμμάτοιν. Ή αυτόθι κοινότης πλη- 
ροφορεί τον Σύλλογον ότι το Μεγάροβον έχει 
400 οικογενείας και δύο σχολεία, ελληνικον 
καϊ αλληλοδιδακτικών, άτινα ήνθουν προ 30 
ετών, κατά δέ το 1860 ίδρύθη και παρθενα- 
γωγεϊον, και το μεν Ελληνικον κέκτηται 34 
μαθητάς, το δέ άλληλοδιδακτι/.ον 196 καΐ το 
παρθεναγωγεΐον κοράσια 122, εκφράζει δέ και 
τήν εύχήν όπως ή παρ' αύτη συστάσα φιλεκ- 
παιδευτική άδελφότη; «Έλπις» ίδρύστ) προ- 
σεχώς και νηπιαγωγεΐον. Έ έν λόγω κοινότης 
προστίθησιν έν τέλει τής εκθέσεως αυτής καί 
τίνα περί τής παιακειμένης πλούσια; κωμο- 
πόλεως Τυρνόβου, κεκτημένης λίαν πρόσοδο• 
φόρον έκκλησίαν, ής αί πρόσοδοι προύτειναν 
οί Μεγαροβϊται όπως χρησιμοποιηθώσιν εις τήν 
διατήρησιν κεντρικής σχολής, έστω καΐ έν 
Τυρνόβω, αλλά ματαίως, καθότι δεν συγκατε- 
τέθησαν οί Τυρνοβϊται. Ό Σύλλογος έγκρίνων 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΚΑ.ΤΑΣΤ. ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΝ ΤΑΙΣ ΕΠΑΡΧΙΑΙΣ 261 



τών Μεγαροβιτών την α'ίτηηι^, προτρέπει έν- 
θέρμως τους κατοίκου; Τυρνόβου ϊνα παραδε- 
χθώσ'.ν αΰτην προς άσφαλεστέραν έκπαίδευσιν 
τών πέριζ όριογενών. 

Έκ Μεγαρόβου εις Κρούσοβον θιευθυνό(;.ενο'., 
μανθάνο[Λ6ν οτι συνέοττ) και έκεϊ Σύλλογος 
προς προαγωγην τών έκπαιδευττηρίων της χώ- 
ρας ταύτης ^Αριστοτέλης» έπικληθείς, ούτινος 
το προεδρεϊον υπισχνεΧται ημΐν την έντος ολί- 
γου άποστολην εκθέσεως περί της πνευ(;.ατι- 
χης καταστάσεως τών (Λερών εκείνων, ίξαι- 
τεΐται δέ και κατάλληλον της τουρκικής γλώσ- 
σης όιδάσκαλον, ομιλούντα καΐ την έλληνικην, 
υπέρ οΰ απεφασίσθη ετήσιος μ.ισθ6ς πεντή- 
κοντα λιρών. Το τοΰ Κρουσοβου παράδειγμα 
δέον ίνα μιμηθώσι και άλλαι πόλεις της αυ- 
τοκρατορίας ύφ' ομογενών κατοικούμεναι, κα'ι 
δ Σύλλογος θέλει χάρη χαραν μεγάλην, βλέ- 
πων είσαγομένην εις τα ημέτερα έκπαιόευτή- 
ρια την τουρκικήν γλώσσαν, ής ή έκμάΟησις 
πολλάς παρέχει ήμΐν τάς ωφελείας. 

Μετά δε την έν Κρουσόβί^ μικράν ημών 
ταύτην έπίσκεψιν, δεύτε είσέλθο^μεν εις Βελισ- 
σά, πλήρεις άγανακτήσεως έπί τοΐς διαπρατ- 
τομένοις έν τη επαρχία ταύτγ) ως καΐ έν ταΐς 
πλείσταις της ταλαίνης Μακεδονίας κακουργή- 
μασι και σφετερισμοί;. "Έκθεσις της αυτόθι 
Έλληνοβλαχικης κοινότητος υποβάλλει ήμϊν 
οτι, άπολέσασα και εκκλησίας και νεκροτα- 
φε'ϊον καΐ νηπιαγωγεΐον, ΐδρυσεν έν μέίω το- 
σούτων δεινοπαθημάτων κατά το έτος τούτο 
καΐ νηπιαγωγεΐον και έκπαιδευτήριον, έζαιτεΧ- 
ται δέ τήν άντίληψιν καϊ συνδρομήν τοΰ Συλ- 
λόγου. Τά μάλα αξιέπαινος ανεδείχθη ή έλλη- 
νοβλαχικη κοινότης Βελισσών, ή μετά τοσαύ- 
της καρτερίας υπερασπιζόμενη τήν ήμετέραν 
γλώσσαν κατά τής άπειλούσης αυτήν αντιπά- 
λου. 

Έκ Βελισσών άναχωρήσαντες και διελθόν- 
τες διά Βογδάντσης, ένθα άπηυθύνθη ήμϊν αί- 
τησις, δυσκατόρθωτος τό γε νϋν περί χορη- 
γίας βοηθείας προς σύστασίν τε καΐ συντήρη- 
σιν παρθεναγωγείου, ίόού άφίχθημεν εις τήν 
άζιοθρήνητον έπαρχίαν Στρώμνιτσαν, έφ' ής 
εκ διαφόρων εκθέσεων τάς ειδήσεις άρυόμενοι, 
τάς ακολούθους έλάβομεν πληροφορίας. 

Εν μεν τη πόλει Στρωμνίτσνι καλώς διωρ- 
γανισμένα σχολεία ύπάρχουσιν, έν έλληνικόν 
μετά τεοσαράκοντα καϊ τεσσάρων μαθητών, 
^ν δημοτικον μετά εκατόν και δώδεκα και εν 
παρθεναγωγεΧον μετά νηπιαγωγείου φιλοξενούν- 
τα και πέντε μαθήτριας και παιδία. Έν δε τ•^ 



περιφέρεια Στρωμνίτσης δώδεκα μεν χωρία κέ- 
κτηνται όημοτικά σχολεία ή γραμματοδιδα" 
σκαλεϊα, οώοεκα δε στερούνται τοιούτων. Και 
έν μεν τω χωρίω Έλεοϋσα, ένθα υπάρχει μο- 
νύδριον εκ της μονής τών Ιβήρων έξαρτώμενον, 
τό οημ,οτικόν σχολεΐον διατηρείται δαπάνη 
της μονής ταύτης, τοϋθ' όπερ, ειρήσθω έν πα- 
ρόδο), από καρδίας εύχεται ό Σύλλογος ίνα και 
άλλα άλλαχοϋ μιμηθώσιν ιερά σκηνώματα' τών 
δ' έν τοις λοιποί; χωρίο'.ς εκπαιδευτηρίων ο! πό- 
ροι έκ τών εκκλησιών, ως είθις•αι, προέρχονται. 
Επίσης έκ τών εκκλησιών προς δε και έκ τίνων 
δικαιωμάτων της μητροπόλεως εις αυτά άφιερω- 
θέντων, και της πόλεως Στρωμνίτσης τά σχο- 
λεία διετηροϋντο, αλλά μετά τήν συμβασαν 
αυτόθι μεγάλην πυρκαϊάν οί πόροι ούτοι σχε- 
δόν δλοτελώ; έςέλιπον, πτωχεύσαντες δε οί 
κάτοικοι και έν υπαίθρο) έκκλησιαζόμενοι, ο- 
λίγου δεϊν εαυτών έπελάθοντο και τά έκπαι- 
ύευτήρια κατήργουν, ει μή παρετους υποστηρίζοντας τοσούτον γενναιοδώρως 
τ?) έργον αύτοϋ ημετέρους ομογενείς, ών ή- 
κούσατε τά ίνόματα, εύχόμ,ενοι δε 'ίνα και άλ- 
λοι μιμ.ηθώσι το σεβαστον τοϋτο παράδειγμα, 
μεταβώμεν εις τά καθέκαστα τής διανομής, 
άτινα άπεφασίσθησαν ώς ακολούθως. 



Εις την έπΙ τών εξωτερικών σχο- 



10 



20 
10 
10 
15 
15 
20 



Εις Κιοπλιοϋ τής επαρχίας Νικαίας » 

Εις Άμάσειαν " 

Εις Λαοδίκειαν " 

Εις Κουσκουντζούκιον Χαλκηδόνος » 

Το όλον εις Μικράν Άσίαν λιρ. 

Εις Κύπρον » 

Εις ΙΙροικόννησον βιολιά » 
Εις Κώ » » 

Εις Κρήτην » " 

Εις Μεθύμνην Μυτιλήνης » 

Το δλον εις τάς Νήσους λιρ. 50 



140 

20 

5 

5 

10 
10 



ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ ΙΙ'.) 



3* 



266 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΙ/νΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



Εΐ; Φαναριοφάρταλα 

» Θαυ(χακ.6ν 

» Πλαταΐί.ώνα 

» 'Ραψάντ,ν 

» 'Ραδίνιον βιβλία 

» Άλι^υρον » 

» Πλάτανον » 

» Καίτστ,ν » 

» Ά[Αβρακ•};ν » 

» Σταγού; » 

» Τρίκ,κην » 





Το ολον 


εις 


Θεΐ5σαλίαν 


λίρ 


75 


Εις 


τον Μακεδενικον 


Φ 


λεκ 


-αιδ 


-υ 


- 




τικον 


Σύλλογον έν Σέρ; 


αις 






λ 


ιρ. 


100 


και βιβλία 










8 


10 


Είς 


τον Φιλεκτακ^ευτικον 


Σύλλο 


- 




γον Θ 


εσσαλονίκτ,ς 










λιρ. 


80 


καΐ βι 


βλία 










» 


10 


Εις 


τον έν Βιτωλίοις 


Φιλεκπαιδ 


;υ 


- 




τικον 


Σύλλογον «Εύαγγελ 


σμον 




λιρ. 


80 


Ει; 


τον Σύλλογον Βοδενών 






» 


00 


» 


τον Σύλλογον Καστοριά 


ς 




» 


50 


Β 


τίιν έν Καυτορίίΐ 


|Λ0 


/τ,ν 


τοϋ 


Λ 


- 




γίου Νικολάου 










λιρ. 


15 


Εις 


Στρώ[Λνιτσαν 










Β 


50 


Β 


Πρεζρένον 










Β 


50 


» 


Νευροκόπτ,ν 










» 


ίΟ 


» 


Περλεπέν 










Λ 


25 


» 


Άχρίδα 
Δοβαράνην 










» 


2 ο 
20 


» 


Λαριγκόβ•/ιν 










» 


20 


» 


Πράβιον ττ,ς 1ο•χ 


[Χ« 








η 


20 


» 


Τοατάλτζαν 










Β 


15 


» 


Άοβεστοχώρια 










» 


15 


» 


Μεγάροβον 
Νιζούπολιν 










» 


15 
15 


» 
» 


Βελ'.στά 
Βογδάντσαν 










Β 

» 


20 
10 


Β 


Καλαίτσι 










» 


10 


Β 


Πρωσ<7οτΐ7άνγ;ν 










» 


10 



Τό ολον εις Μακεδονίαν λιρ. 705 

Εις τον εν 'Ραιδεςύ «Θρακικον Φι- 

λεκζαιδευτικον Σύλλογον» λίρ. ΊΟ 

και βιβλία » 5 

Εις τον έν Φιλιπζουπόλει Σύλλο- 
γον των «φιλο[;.ούσ(ον» λίρ. *() 
καΐ βιβλία » 5 

Εις τον έν Άδριανου;;όλει «Φιλεκ- 
παιδευτικών Σύλλογον» λιρ. 20 



Μεταφορά 110 

Εΐ'ς τον Σύλλογον Βάρνης » 15 
» το έν Αϊνίο Άναγνω7ΐάριον «Εύαγ- 

γελισ(Αονΐ) λιρ. 15 

Εις τον Σύλλογον Τεσσαράκοντα Έκ- 

κλ•»)(;ιών λίρ. 1 

Εις Πετρομ.ανδρίον » 10 

« Βαθυρρύακα Δέρκων » 20 

» άόμαατον οιδάσκχλον » 5 



Τό ολον είςθράκην λίρ 185 
Κα'ι τό γενικόν άθροισμιχ » 1215. 

Τοιαϋταί είσιν, έρασ[^.ία και φιλόμουσος όμιή- 
γυρις, έν λεπτομέρεια, αί υπό τοϋ Συλλόγου ή- 
μ.ών κατά τό ένεστώς έτος έπιψηφισθεΧσαι 
χρ'Λμ-ατικαΙ ^ορνιγίαι, αΐτινες εύελπιστοϋμ.εν 
δτι και τής υμετέρας άςιωθιήσονται επιδοκι- 
μασίας, καΐ δι' (Όν ελπίζεται μικρά τις θερα- 
πεία των έκ της πανταχού της αυτοκρατορίας 
ταύτης ένσκηψάσης θυμοφθόρου άχΰηματίας 
προερχομένων δεινών. ΚαΙ ουδόλως μ.έν άγνοοϋ- 
μ.εν ότι διά τοϋ προμνημιονευθέντος ποσοϋ εϋα- 
ρίΟμ.ων τινών μόνον πληγών κατορθοΰται ή έ- 
πούλωσις, αλλά «τό μεν πνεϋμα πρόθυμον ή 
δέ σάρς ασθενής», ή θαυματουργός και πάγ- 
χρυσος εκείνη σάρζ, άνευ της ίποίας ουδέν ευ- 
κόλως κατορθοΰται έν τω αίώνι έν ώ ζώμεν' 
έφ' (;) κα'ι δημοσία έκφράζομεν ένταϋθα την η- 
μών ένόόμυχον άθυμίαν ότι αδύνατος ημΐν α- 
πέβη ή πάσι τοΈ; αίτησαμ,ένοις χορηγία συν- 
όροαης. 

Άλλα πλην της πανταχόθεν διαδηλουμένης 
ημΧν καΐ ί)ιά μελανωτάτων χροιμάτων περι- 
γραφόμενης ελλείψεως ικανών πόρων προς τέ- 
λειον καταρτισμόν τών έν ταΐς έπαρχίαις ήμε- 
τέροιν εκπαιδευτηρίων, ή μετά προσοχής άνά- 
γνωσις τών ένώ-ιον υμών έκτυλιχθεισών εκθέ- 
σεων καϊ άλλα τρία υπεμφαίνει προσέτι προσ- 
κόμματα της τών γραμμάτων ταχείας καΐ 
βάσιμου εκμαθήσεως" την έλλειψιν ομοιομόρ- 
φου διόασκαλίας, την ελλειψιν κατάλληλων 
διδασκάλων, κ»ι την ελλειψιν πλήρους σύμ- 
πνοιας και αμοιβαίας συνεννοήσεως τών έπαρ• 
χιακών συλλόγων και άόελφοτητων. ΚαΙ την 
μεν πρώτην έφρόντισεν ηόη θεραπεϋσαι ο Σύλ- 
λογος :ίμών, κα'ι όσον ουπω βεβαίως θέλει 6- 
ποδειχθη τα~.ς έπαρχίαις υπό της αρμοδίου αρ- 
χής ούστημ.α ομοιομόρφου διδασκαλίας ικα- 
νοποιούν τάς έκπαιδευτικάς αυτών άνάγκας. 

Επιτυγχάνεται δε η της δευτέρας έλλείψίως 
θεραπεία, κχΐ δύναται τό έθνος ημών άποκτησαι 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ Κ.ϋ ΑΣΤ. ΤΗΣ ΠλΙΔΕΐΑ.Σ ΕΝ Τ.ϋΣ ΕΠ\ΡΧ1\1Σ 267 



δη[;.οτικούς διδασκάλους ικανού; και έν πασι 
καταλλιίλου; οιά συστάσεως όι<5ασκαλείων, το 
ττρώτιστον οϋστις και άσφαλέστερον αναμφιβό- 
λως (λέσον προς έπίτευξιν του κοινωφελεστά- 
του τούτου σκοποΰ, έφ' ώ άπο καρύίας εύχεται 
5 Σύλλογος ίνα και παρ' ήριΧν συστηθώσι τοι- 
αύτα ευεργετικά καθιδρύματα. 

Άλλα πλην διαδηματΓ ιστάμενοι δέ νΟν 
νοερώς περί ήμας άκροώνται ούχΙ εύηχου καΐ 
εμμελούς λαλιάς, άλλα ρημάτων νεωτερικών 
ασυνηθών αύτοΐς καΐ άλλοτρίων. Σύγγνωτε 
ήμϊν, μακάριοι σκιαι τού "Ολύμπου, και τοΰ 
Παρνασσού, της Όσσης, κα'ι τού Πάρνηθος, της 
Πεντέλης, και τού Κιθαιρώνος, τού Τομάρου 
και τού Λάκμωνος. Σεσίγηται νύν ή λύρα καΐ 
δ αυλός, τά δύο ταύτα ίερά της πατρίδος σύμ- 
βολα' διότι τά /-ϊουιά και οΕ κάμποι, η όζνά 
καϊ 5 γ^άΰος άπορφανισθέντα δεν κρατούσι 
πλέον εις τάς άγκάλας αυτών θερμουργον καΐ 
εύθυμον νεότητα, αλλά γεγηρακότα σκελετά, 
έξ' ών μόνον αποπνέει ή παλαιά εκείνη πατριω- 
τική αύρα. Έσμέν λοιπόν συλλέκται της αθα- 
νάτου τών πατέροίν ημών λαλιάς και θαυμα- 
σταΐ τοϋ ποιητικού ύψους καΐ τού αίσθημ.α- 
τος, όπερ όψου έτηρει τήν ζωήν τού υπερήφα- 
νου αυτών αύχένος καΐ θερμήν έφύλαττε την 
μεγάλην αυτών καρδίαν. Τούτων νύν τά έργα 
ημείς περισυλλέγομεν κα'ι άμοιβάς χρηματι- 
κας τοις πρί)ς τον σκοπόν τούτον συντελούσι 
δια τοΰ Ζωγραφείου αγώνος παρέχομεν. Ύμεϊς 
δέ, φιλόμουσος όμηγυρις, φιλόκαλοι άρωγοΙ και 
παρασταται τού αγώνος παράσχοιτε καΐ έμοί 
ένΐ τών άγωνοδικών, τον κληρον τούτον λα- 
χόντι, εύγενη και επιεική άκρόασιν και προ- 
σοχην. 



Λ' 



Αι κατά το έτος τούτο εις την κρίσιν της 
φιλολογικής επιτροπής παραπεμφθεΐσαι πραγ- 
ματεϊϊΐ εισϊ δέκα και Ις, ών πέντε μέν προέρ- 
χονται έκ Θράκης, μία εκ Μακεδονίας, δύο έκ 
Θεσσαλίας, έξ έκ της Ηπείρου, καϊ δύο έκ 
Λευκάδος. Η έν αύταΧς περιεχομ,ένη ύλη το 
μέν έστι γλωσσική, το δέ ηθη και έθιμα καΐ 
οη παιόιαι περιγράφονται, καίπου άπαντα τις 
εγκατεσπαρμένας γεωγραφικάς ?ι άλλου είδους 
ειδήσεις, ήι" ών πειράται Ικαστος συλλογεύς νά 
παραστηση το 4αυτού έργον μ,άλλον εύπρό- 
σωπον. 

Δυστυχώς και κατά το έτος τούτο ΰλη μέν 
γλωσσική πλουσία συμφορεϊται, άλλ' έκτος ό- 
λιγίς-ων εξαιρέσεων, ή πλείστη ούτω πως συγ- 
κεκόλληται, ώστε μετά λύπης βλέπει τις έν 
τοις συλλογεύσι τί) ταχύ και έπιπόλαιον έκεΧνο 
πνεύμα, οι' ου πάν ο, τι άν προ ποδών τύχω- 
σιν, αποδέχονται συνοδεύοντες μετά παρατη- 
ρήσεων εν πολλοίς άστοχων και αμαρτημένων. 
Αι πλεΐσται τών πραγματειών δέονται έπ»- 



270 



Ο ΕΝ Κ/11. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑ/νΟΓΟΙ 



ζεργασίας έπιμεμελΐριένης καΐ άναθεο)ργι-;εως 
προσεΛτικΫις. Είναι άλτ.θές οτι. ενίοτε οί ζγι- 
ηοΰντες μετά σχολαστίίΐϊις προσο^ιης ν' άνα- 
γράφο^σι τα του λαοϋ πνευματικά προϊόντα, 
πολλά τοΰντεϋθεν παρορώτιν η και παραμορ- 
φοϋσιν, ή δε επιτροπτ, μικτόν τι προτιμωσα 
σύστημα ήθελε συμβουλεύσει τους ει; τον α- 
γώνα κατερχόμενους, ?ι γλωσσικών υλτ,ν συλ- 
λέγοντας, την ούτοί συμπεφορημένην εν δευ 
τέρα και πολλάκις τρίτττι καΐ τετάρττ, χειρί να 
υποβάλωσιν, αν θέλο)σι, και τα έργα αυτών 
αντάξια τοϋ άγώνο; νά παρουσιάσωσι, και την 
έπιτροπτ,ν ν' άπαλλάζωσι μελέτης καΐ σπου- 
δής, διαφευγούσης εκάστοτε τον χρόνον, ονπερ 
πολλάκις προς κρίσιν έχει" δεν αρνείται ή επι- 
τροπή τάς δυσχέρειας, ας απαιτεί το έργον 
τούτο μάλιστα έν χώραις, ένθα οί ατυχείς δι- 
δάσκαλοι στερούνται τών αρμοδίων προς έρευ- 
ναν και σπουοήν βιβλίων, αλλά φροντιζέτω 
έκαστος νά υπερνικά αϋτάς. ΚαΙ το παρεμβάλ- 
λειν έν ταίς άποστελλομέναις πραγμ.ατείαις 
γεωγραφικάς, χωρογραφικάς ί; ποικίλης ΰλης 
παρεκβολάς, δι' ών πολυμάθεια τις επιδιώκε- 
ται, εινε κα'ι τοϋτο οΰ μόνον επιβλαβές άλλα 
και αλυσιτελές εις τοιούτου ε'ίδους έργα. 

Και ταϋτα μεν γενικώς παρατηρεί η επι- 
τροπή" εκ δέ τών μέχρι τοϋδε πεμ.φΟέντων 
μετά λύπης βλέπει οτι πολλαι έτι τών επαρ- 
χιών, και μάλιστα τών χωρών, ένθα ίόιωτικώς 
και γλωσσικώς κεχωρισμέναι άπ' αλλήλων διά- 
λεκτοι άπαντώσι, δεν αντιπροσωπεύονται. Κα- 
θόλου ειπείν, τί) κοινον πασι τοις "Ελλησι 
γλωσοικον Εδίωμα, ή ομιλούμενη γλώσσα, φέ- 
ρεται έν ταΧς πεμφθείσαις συλλογαΈς, ελλείπει 
οέ ή τραπεζουντία, ή κυπριακή, ή τσακωνική, 
αί τών νήσων και εϊ'τις Ιτέρα διάλεκτος, έν 
οίς βλέπει έκαστος οτι τ6 ήμέτερον έθνος, το 
όιελθον διά τοσούτων αιώνων παθημάτων και 
αλλοιώσεων, έτήρησεν έτι καΐ έν τη τελευ 
ταία αύτοΰ φάσει τά γλωσσικά εκείνα και το- 
πικά ίόιώματα, άπερ φυσικώς καλλιεργηθέντχ 
ίν τή αρχαία Ελλάδι παρήγαγαν το καλλί- 
μ.ορφον εκείνο γλωσσικον δένδρον, την κλασι- 
χήν ημών φιλολογίαν. 

Πώς οί πατέρες ημών εις τά κρησφύγετα 
οιαβιοΰντες, ?) την δίκελλαν και τδ άροτρον 
άνά χείρας έχοντες έςύμνουν τους αυτών ή- 
ρωα;, έζέφραζον τά παθήματα ■/.αι τάς βιω- 
τικάς αυτών σχέσεις, έφιλοσόφουν έπι παντός 
τοϋ κόσμ.ου και έν ίδρώτι τοϋ προσώπου αυτών 
συνεκρότουν σφιγκτότατα τον άρχαιότατον 
γλωσσικον τύπον και το παλαίφατον υπέρ τή; 



ελευθερίας φρόνημα, δυνάμεθα νά ίδωμεν έν 
πάστ) σελίδι της γλωσσικής ΰλης της τε εκδι- 
δομένης καΐ της άνεκόότου, κα'ι θαυμάσοιμ,εν 
τά ζωτικά έκεΧνα σχοιχεϊα, δι' ών δεν μοίρα, η τούλάχις-ον κεχωρισμένον τί) 
χωρογραφικον και έθιμογραφικον νά έχη δ συλ- 
λογεύς, άκολουθοΰσιν έν κεφαλαίοις ίμοίως η 
γλωσσική υλη, πλουσία έν πολλοίς ουτα και ά- 
νεκμ.ετάλλευτος. 

ΚαΙ πρώτον αναγράφονται 28 αινίγματα 
μ.ετά της έραηνείας αυτών, εΰμοιροΰντα πνεύμα- 
τος καΐ περιγραφικότητος, όλως ί^έ διαφέροντα 
τών τής προηγουμένης συλλογής. Συνημμ.ένη 
τοις αίνίγμασίν ές•ιν αίνιγματώδης παιδιά, -^ν οί 
μεν έν Ήπείρο; Κονχονΰάστακ καλοΰσιν, οί δέ 
έν θράκτ, ίσως II ου.Ιάδες, αν κρίνγ] τις έκ τοΰ 
όνόμ.ατος, μεθ'ού καλοϋσι τάς γυναίκας και τάς 
κόρας, έθίζουσι δέ δι' αύτοϋ νά έζασκώσι την 
διάνοιαν τών υ.ικρών προς εύρεσιν τών συμβο- 
λικώ; παρισταμένων μελών οικογενείας τινός. 
Είτα προστίθενται 77 παροιμοίαι, άνεζηγητοι 
και το πλείστον έκδεδομ.έναι. 60 ΐνόματα κύρια 
ανδρών καΐ γυναικών κοινά το πλεϊς•ον αλλά καί 
τίνα ιδιωματικά, καί τελευταΐον εϋχαί τίνες καΐ 
κ,αταραι κοιναι μεν πασι, τη προφορά οε τισι μο- 



διαοέο 



ϊΐ. Μετά ταΰτα έπονται 12 δη 



μο- 



τικά άσματα και δύο βαυκαληματα, ?ι γεηά- 
σιια-ζα^ οισπερ καλεί αυτά δ συλλογεύς, οΰχΐ 
πρωτότυπα, άλλα το πλείστον έκδεδομένα, τή 
δέ γραφή καί τισι ^ίχοις διαφέροντα. Ακολού- 
θως πιτώς καΐ έν τη γλώσση τοΟ λαοΰ αναγρά- 
φονται τέσσαρα παραμύθια εκτενή μετά τών ε- 
πιμυθίων, την ιίθικήν σημασίχν δηλούντων μετά 
τινο; συντόμου αναλύσεως. Πάντα φαίνονται η- 
μΐν ανέκδοτα και ά;ια έν τισι παραλλ.ηλισμοϋ 
τοις άρχαίοις, (όσπερ ένιαχοϋ καλώς ποιεί δ συλ- 
λογεύς. Τελίυταΐον έπεται .1εί;ιΑύγιον περιλαμ- 
βάνον περί τάς Ί 500 λέξεις κατ' άλφαβητικην 
τάξιν γεγραμμένας μετά συντόμου ερμηνείας, 
άνευ δέ ετυμολογίας. Τούτων μ,όλις ίλίγας δύ- 
ναταί τις νά περιλάβη έν ταΐς ΐδιωματικαϊς καΐ 
άσυνηθεσι, τάς δέ λοιπάς πάσας άνευ πολλής 
μελέτης κοινάς καΐ συνήθεις νά όιΐότ,. Συνελόν- 
τι δ' ειπείν, ή συλλογή αύτη, πληρεστέρα τών 
προηγουμένων, πολλών δέ άψαμένη, το πλεί- 
στον ανεκδότων, δ-ϊται μεν επεξεργασίας περί 
τε την οικονομίαν τής ίίλης καΐ τύ έν πολλοί; 
προτάσσεται εκτενής περιγραφή τής κιομοπό- ι ήμαρτημένον καΐ πλημμελές λεκτικον, ούχ ητ- 



ΕΚ-ΘΕΣΙΣ ΓίΕ^Ι ΣΥλλΟΓΰΣ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ 



2^3 



τον κρίνεται εν τοις άξίοις τοΰ αγώνος ουγκρ!,- 
νθ(Αένη προς τα παρουσιασθέντα κατά το έτος 
τοΟτο έργα. ΚαΙ δ φιλόπονος συλλογεύς άναγνω- 
ρίζων τάς ελλείψεις, ως εν τω προ'ημίο^ φαίνεται, 
ίΛ των ολίγων ημών παραττ,ρησεων δ3τ,γού(Λε- 
νος, ας διορΟώστ) αϋτάς, τοΟτο ^.έ1ΐ)^α. 'έχω^ ό- 
πως τα άπαζ συλλεγέντα καΐ περιγραφέντα ό- 
ταν δύναται έπιθεωρ-η και διορθοΐ τησπεΰύι βξα- 
ΰέως ένΟυμού[Αενος. Έν τέλει δε σ•Λ,[ΑειοΟ[;.εν δ- 
τι ό υπέρ της πατρίδος καΐ τών προγονικών 
μνημείων ζήλος τοΰ έπιστείλαντός έστιν άξιος 
παντός επαίνου" όιότι κα'ι οιανδήποτε τυχόν 
χρϊΐματικήν άμοιβην διατίθτ,σιν υπέρ τοΰ έν τη 
κωμοπόλει αϋτοϋ Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου. 
δ') Β. Ιασίου Σκοξόέ.ΐη συ^.Ιογή (θηκών 
μντιμίίων σωζομένοίν κατά την περιφέρειαν της 
Φίλιππο υπόλεως εκ σελ. 79 εις μικρόν δγδοον. 
Ό εις τόν ημέτερον αγώνα κατερχόμενος έστι 
γνο)<-ός ήμϊν περϊ τάς τοιαύτας μελετάς εκ τών 
έν τη Έφημερίδι τών Φιλομαθών, τη Πανδώρα, 
τοις Άναλέκτοις τοΰ Παρνασσού καΐ τω Παρ- 
Οενώνι προδεδημοσιευμένων γλωσσικών μνημεί- 
ων, περί ών μνείαν ποιείται καΐ έν τη επιστο- 
λή αύτοΰ προς τόν Σύλλογον. Ή δε παροΰσ» 
συλλογή πολλά και εκείθεν άρυσαμένη έχει 
πολλά καΐ τά ανέκδοτα. Διηρηται δε εις οκτώ 
μέρη. ΙναΙ το μεν .{(έ,ι.^όγίον περιέχει 332 λέ- 
ξεις μετ' όλιγίστων δημοτικών φράσεων καλώς 
έξηγημένας και ανάλογοι αρχαία λέξει έν τισιν 
έρμηνευομένας, ένίοιν δε και τό έτυμον καλώς 
ΧΛί επιτυχώς ανευρίσκεται* άλλ' α'ι μεν πλεΐ- 
σταί είσι κοιναί και έκδεδομέναι, αϊ δέ ίδιά- 
ζουσαι και πρωτότυποι. Αί δε παροιμίαι περί 
τάς 1 Ι Ο άνευ τινός ερμηνείας είσΙ κατά μέγα 
μέρος έκδεδομέναι. Τά κύρια ονόματα και πα- 
ρωνύμια είσι περί τά 75, ών τίνα μελέτης ά- 
ξια διά την περίεργον αυτών μεταποίησιν. Και 
τά τών μηνών ονόματα εκ τών επισημότερων 
εορτών, ώς έπΙ τό πλείστον σχηματισθέντα και 
κοινά σχεδόν^ παραλλάσσουσι κατά τους δύο 
πρώτους μήνας, τοΰ μεν ίανουαρίου Τξανοΰ κα- 
λουμένου, τοΰ δε φεβρουαρίου Μικρόν. Τό πέμ- 
πτον μέρος περιλαμβάνει Ι 3 άσματα, έν παι- 
διας μοίρα, τό πλείστον ανέκδοτα καΐ άςια 
προσοχής διά τό εύστροφον και ευφυές. "Αξια 
προσοχής είσι τά έν τω ς' μέρει αναγραφό- 
μενα τρία λεκτικά καΐ δυσπρόφερτα παίγνια, 
άπερ κα'ι έν Ήπειροι είσι κοινά. Τό ζ' μέρος 
περιστρέφεται έν ε'ίδει υποθηκών εις 1 5 δεισι- 
δαιμονίας και πίστεις, πάσας σχεδόν κοινάς 
καΐ έν Ήπειρο). Τό η μέρος περιέχει ονομασίας 
θέσεων τίνων περί τόν Στενήμαχον οϋ πολύ τι 



φως παρέχουσας τοις εις τά χωρογραφικά ά- 
σχολουμένοις. Τό παράρτημα τελευταΐον, φέρον 
σημειώσεις τινάς έκ τίνος χειρογράφου Χριστό- 
φορου τοΰ έν ίεροδιακόνοις ελαχίστου Πελοπον- 
νησίου και εξ άλλων τινών βιβλίων χρονογρα- 
φικάς από τοΰ 1719 — 1778 διαφεύγει την 
αρμοδιότητα της επιτροπής. Κατά δυστυχίαν 
τά αινίγματα, άπερ λέγει ότι περιέχει τό πρώ- 
τον χειρόγραφον έν τέλει, δεν φέρονται έν αΰ- 
τώ εκτός γνωμικού τίνος, εις απλήν γλώσσαν 
γεγραμμένου και έχοντος ως εξής" 



ΚαρύΙα ή βαιιλική γνωρίζεται οπόταν 
Τ| δοστυνίϊΐ; ερχωνται χ' βύτή ανδρεία στίκιρ. 
έργον τοΰ γενναιόφρονος εΐ»ε νά μή έκπίπιτι, 
τόπον νά δίδτι τοΟ κκροΟ εΐνε χοιΊ τοΟ φρονίμου. 

Τοιαύτη και ή τετάρτη βυτη συλλογή πε- 
ριέχουσα μεν μετά τίνος φειδοΰς έκ τών πλει- 
στοιν ειδών τοΰ προγράμματος, αλλά γεγραμ- 
μένη μετά σπουδής και άνευ παραλληλισμοΰ 
προς τά εκδιδόμενα, όπερ περιέμενέ τις παρά 
τοΰ κ. Βλ. Σκορδέλη" έν τω λεξιλόγιο) μάλις-α 
ήδύνατο νά ποιηστ) χρήσιν πολλών φράσεο)ν, 
όπο)ς ή παρεχομένη ερμηνεία σκοπιμο)τέρα κα- 
ταστη. Και ούτως δμως έχοντος ή επιτροπή 
τό μεν αποβλέπουσα εις τό ευκρινές, σαφές καΐ 
επιτυχές τών ερμηνειών, τό δε προσοοκώοα 
παρά τοΰ έπιστείλαντος πλειοτέραν τοΰ λεξι- 
λογίου και τών άλλων μερών άνάπτυςιν θεω- 
ρεί καΐ την συλλογην ταύτην έν τοις άξίοις 
τοΰ Ζωγραφείου αγώνος. 

έ) Σ. Α. Μαιασσίόου βιΟ.Ιίον ποιχϋης 
ν.}ης έν Φέρραις έκ σελ. 308 εις μικρόν δ- 
γδοον καλώς και εύαναγνώστως γεγραμμένον. 
Τό πρώτον τήμα έκ σελ. 1 56 περιλαμβάνει 
46 γένη παιδιών αμφοτέρων τών φύλων. Τό 
δεύτερον περιέχει ποικίλην γλωοσικην υλην,ητοι 
παροιμίας, λέξεις, κύρια ονόματα και τραγω- 
δία. Δι' επιγραφών δε ιδιαιτέρων παρεντίθεν- 
ται ί-κιγράιΐίΐατά τιγα έν Αϊνο) και έθιμα καΐ 
μαγγανεΐαι έν Φέρραις και τοΧς περ7.ώροις αυ- 
τών. Κατά ταΰτα λοιπόν δυνάμεθα πρώτον μί,ν 
τμήμα νά θεωρησωμεν τάς .τα£^ίά^ και την £- 
θίΐιογραψίαν, δεύτερον δε την γ>ωσσικην ΰ- 
λην, τών επιγραμμάτων καί τίνων ετέρων δια- 
φευγόντων την αρμοδιότητα τοΰ παρόντος α- 
γώνος. Αί παιδιαί, υποδιαιρούμεναι ως τά πολ- 
λά εις μερικώτερα είδη, είσΙ μετά πολλής τής 
ακριβείας και λεπτομέρειας άναγεγραμμέναι' 
διότι ό συγγραφεύς μεγίστην, και δικαίως, ά- 
ποδιδους αΰταϊς σημασίαν έφρόντισε νά συνο- 



ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



35 



274 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙΙΟλΟΓΙΚΟΣ Σν\Α0Γ02 



δ5ύιτ'(ΐ «υτάς, δπου άνάγκιρ ήν, και [Λετά των 
άπαιτουαένων σχΥΐ[Αάτων, άσ[Λάτων καΙ εϊ τί- 
νων ετέρων έπ'.ιρϋεγ(Αάτων. Αϊ άρχαΐχι τών 
πλείστων όνθ[Λασία'. νι αί νεολογικαΐ υπ' αΰτοϋ 
πεποι^ΐΑέναι εϊσ'ι κατά [λέγχ μέρος λίαν έτυι- 
τυχεϊς' άξια [λάλιστχ £;:αίνων εισΐ καΐ τάδε, 
δτι τά άσαάτια ταύτα, ώτπερ χ.αΐ τα έν ΐ- 
διαιτέρίο κεφαλαίω, είσΐ κατά το πλεΐ^ον τε- 
τονισαένα έν τϊι εκκλησιαστική ηαών [;.ουσικτ,, 
καί τίνα ει; άρχαίαν γλώσσαν παρχ7:εφρασ|Λέ- 
να κατά τον αύτον τονικών ρυθριον επιτυχώς 
κατά το μάλλον και ήττον. Κατ' άτυχίαν δ 
συγγραφεύς, ώς φαίνεται, όέν είχεν ύπ' δψιν 
οπουδαίαν περί παιόιών πραγματείαν, έν πα- 
ραλληλισθώ προς τάς άρ/αίας τοϋ κ. Γ. Πα- 
πασλιώτου, ην έςεφώντ,σε κατά τάς έςετάσεις 
τοΰ έν Αθήναις Έλλ. Εκπαιδευτηρίου (1805), 
Οπως ϊου) πώς ο αρχαιομαθής εκείνος άλλ,' ά- 
τυχης νυν άνήρ έπραγματεύθη περί τούτων. 
Όπωςδήποτε έκ της μ,ελέτης τών παιδιών τού- 
των και τών πολλαχοϋ παρ' ήμϊν άπαντωμέ- 
νων, ού μόνον σπουόαΐα έςάγομεν συμπερά- 
σματα περί τοΰ αδιάσπαστου έθνικοΰ ημών 
συνδέσαου, δν οί αιώνες και αί βαρβαρικαΐ έ- 
πιδροααΐ δεν ή-νϋνήΟησαν νά καταστρέψωσιν, 
αλλά καΐ παιδαγωγικήν πλουσίαν ΰλην συγκο- 
μιζόμεθα προς συστηματοποίησιν τοϋ τέλεον 
έν τοις σχολ.είοις ημών παραλ,ειφΟέντος ?ι α- 
σκόπως γιγνομένου συστήματος τών παιόιών. 
ΚαΙ τά ολίγα εΰιμ.α και αί γοητεϊαι και αί 
μαγγανεΐαι όμ.οίως πιςώς περιγράφονται, άλλ' 
ούκ είσι τη χώρα έκείνγ) πάσαι έπιχωριάζουσαι. 
Και ή γλωσσική ΰλη πλούσια έττι καΐ ποικί- 
λη" αί Ι 4 ο παροιμίαι πιστώς μεν γεγραμμέ- 
ναι καΐ καλώς έρμ.ηνευόμεναι ούκ είσΙ πασαι 
ανέκδοτοι, ώς ί^λέπει τις έν τη πληρέστατη 
συλλογή τοΰ κ. Βενιζέλου, ί,ν έδει νά εχωσιν 
οί συλλογείς, ώσπερ άλλα χρήσιμα αϋτο'ϊς βι- 
βλία, όπως δύνανται, καν θέλωσι τάς μελετάς 
αυτών νά καταστήσωσιν αξίας της προθυμίας 
και τοΰ έθνικοΰ αυτών ζήλου. Το λεξιλόγιον, 
120 λέξεις περιλαμ-βάνον, φαίνεται το πλεί- 
στον ιδιάζον μάλλον τη χώρα" έχει μεν και 
κοινάς λέξεις, άλλ' αύται συγκρινόμεναι προς 
τά τοιούτου ε'ίόους λεςιλόγια εινε ίλάχισται 
και μεαετρημέναι, ώς τανάπαλιν απαντά παρ' 
έκείνοις περί τών Εόιωματικών. 

Περί της ΐρΟογραφίας τινών ή επιτροπή φαί- 
νεται ενδοιάζουσα, άλλα και πάλιν απέχει ν' 
άποοχνθή' διότι γινώσκει οτι ή ορθογραφία 
και το ετυαον δέον μετά πολλής της περισκέ- 
ψεως νά γίνηται 'ίνα μή καΐ ή ερμηνεία παρα- 



βλάπτηται, ή προς ταύτας παραβιάζηται, ώς 
ποιοΰσί τίνες μετά πολλού τοΰ κόρου' εάν αΐ 
έν τω τέλει 29 φράσεις πολλαπλασιαζόμεναι 
καΐ προς τάς γλώσσας έφαρμοζόμ.εναι περιε- 
λαμοάνοντο έν τω λεξιλογίω ήθελε κατας-ή τού- 
το τέλειον και σαφές. Τών όε κυρίων ονομάτων 
70 τον αριθμόν ε;σι τά μεν κοινά, τά δε και 
έπιχώρια. Τελευταΐον προστίθενται άσματα 23, 
έν "Ίμ,βρω άδόμενα, καθ' ά σημειοΐ ό συλλο" 
γεύς. Τούτων τά μ.έν πλείστα είσιν έκδεδομέ- 
να, άλλα μετά παραλλαγών, ελάχιστα δ' είσιν 
άνέκόοτα, οΰχ ήττον βλέπει τις και ενταύθα 
την προσοχήν τοΰ συλλογέως όπως ο, τι τέλεια 
παρασταθώσι τά άλλως υψηλά έν πολλοίς πνευ- 
ματικά τοΰ λαού προϊόντα. 

Το έργον της κρίσεως, άχαρι εκάστοτε 8ν 
και έπίμοχθον, αποβαίνει και δυσχερές, όταν 
άπδ συλλογής εις συλλογήν μεταβαίνγι τις καΐ 
μάλιστα της αυτής φύσεως και τών αυτών ε- 
λαττωμάτων. Ό γλωσσολογικός δμως ούτος 
θηιαυρδ; αν μή κχΐ ενώπιον ημών έκτυλιχθή, 
δεν θέλει κατορθώσει νά φέρη καν ϊσοζύγιον 
εις τήν τής επιτροπής μονοειδή κρίσιν. 'Ας δρέ- 
'ΐκα λοιπόν έν άνθος έκ τού πλουσίου τούτου 
λειμώνος καΐ όι αΰτοΰ ας επισφραγίσω τάς τής 
Θράκης συλλογάς τού παρόντος έτους. Θρηνη- 
τικόν έστι τδ άσμα τοΰτο, άλλα μή και ήμεΐς 
έπΙ τών μ,νημείων εκείνων ιστάμενοι δεν πα- 
ραλ,λάττομεν τήν χάριν και τδ άφϊλές, όπερ 
νεωτερικδς κάλαμος δεν δύναται νά παραστή- 
ση; Ακούσατε ένδόμυχον φωνήν έκ τών εγκά- 
των τοΰ τάφου' εινε τρυφερδν παράπονον νεα- 
ρού νεκρού τηοούντος τά κάλλη τής νεότητος. 

"Η/τέ προ/τέ; ήπέρασα σ'ενα μικρό χλητάκη 
Ι^λέττω μνημώρια ττΕρ'.σϊϊ, μντ,μώρ' αντάμα άνχάμα 
Κ.' ίνα μνημώρι ξέχωρα ξίχωρ' από τά άλλα 
Λέ' τ' εϋ^ε3« χ'ήπάτηία έτιίνω στό χειράλι 
Κούγω τό νχο χαΊ γόγγιζε, τε^^Εΐ; κ' άναίτενάζίΐ; 
Άν εΐν' ή πλάκα σου βαρειά νά σοϋ τήν πελεχήιω 
Κ' ϊν εΐν' τό χώμα σοο πολύ νά βοΟ τό ζεφχχαρίσω 
— Μήτε τό χ&μά μου εΐν' πολύ νά μοΟ τό ξεφικια- 

[ρί'ΐΐ; 

μτ,2έ ή πλά/.α μοι> [ϊαρεχά νά μοΰ τήν πελεκήυτ,;" 
Τάχα βέν ήμουν κ' έγώ νιο;, οέν ήμοον παλληχάρι, 
τά/α οέν έπορτάτησα τήν νύχτα μέ φεγγάρι; 
Κ,οΊ τήν αϋγήν μέ τήν οροσχά; τά γεϋμα μέ τό κάμμα; 
μοϋν' ήλθε; καΐ μ' έπάτησε; επάνω στό χεοάλι, 
:\1ο3 στράβωσες τά φέσι μο<^, χάλασε; τήν σπιρτζά- 

[μοο.. 

Συνοψίζοντες τά εΐρημένα περί τών θρο(κι- 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ 1ΥΑΛ.0ΓΗΣ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ 



275 



χών ουλλογών παρ«τ•/ιροΰ[χεν οτι δυο ούσιώδ•/) 
(λέρν) κατέχουσ',ν αύται. Το (χέν περ'.λα[Αβάνον 
ηθϊ) καΐ εΟψ.α περί την γέννησιν, τον γά|χον, 
καΐ τήν θανην, δε'.<τιδαιι^.ονίας, προλήψεις και 
(χαγγανεύ(Λατα, και έπι πασι τούτοις 76 παι- 
όιάς, όϊΐλο'ϊ δτι πολλά εϊσι τα άζια προσοχίίς 
και (Αελέτης έν τη επαρχία ταύτνι, ής αί έθνι- 
καΐ ήριών παραδόσεις οΰτω διαττ,ρούμεναι ά- 
ριοηλότατόν εΐσι μ.αρτύριον τής έθνικϊις ή|χών 
συγγενείας καΐ δμοφυλίας. Ό εθνικός ηΐ7.ών 
ρίος έ(Λβεβαπτισ[Λένος εις τάς αρχαίας παραδό- 
σεις παρίστγ,σι καΐ έν τη τελευταία ταύτϊΐ ε- 
θνική κρισίρ.ω ώρα ώς έν κατόπτροι τον άρ- 
χαΧον έλληνικον λαον προσωποποιοΰντα ρ.έν 
τά περί αυτόν, μ.γι λησρ.ονοϋντα όέ την άρχαϊ- 
κην αύτοϋ φύσιν καΐ εύγένειαν. Ή δέ γλωσσική 
υλη έκ λέξεων 1952 συνιστα[;.ένη, παροιμιών 
483, αίνιγριάτων 52, κυρίων ονο[^.άτων 289, 
λογοπαιγνίων 3, άσ[;.άτων 57, παρααυΟίων 5 
πόρρω ετι απέχει τοϋ 6/ισαυροΰ, όστις έγκρύ- 
πτεται έν ταΐς έλληνικωτάταις έκείναις χώ- 
ραις παρ'ών προσδοκώιχεν τά Θηαχιχά ζωντα 
μ^-ηιΐίϊα, έφ'οίς έπιγέγραπται «αί δ' είσΐν "Ελ- 
ληνες κα'ι ττ,ν Ελλάδα φθέγγονται». 

Έκ Μακεδονίας, της [χεγάλης ταύτης τοϋ 
Φιλίππου και Αλεξάνδρου πατρίδος, [λία (λόνη 
απεστάλη σν.ΙΑογη ύίκασέΑιόος νπό Π. Π . 
Ιίοταγοϋ μικρογραφικώτατα και σχεδόν δυσα- 
ναγνώστως γεγραμμένη. Περιέχει δε 75 κύρια 
Ονόματα γυναικών, καΐ ποιμενικά ονόματα 
διαφόρων σκευών καΐ οργάνων και ονομασίας 
των προβάτων καί αιγών έκ της διαφόρου φυ- 
σιολογικής αυτών μορφής, τελευταϊον δε 500 
παροιμίας άνευ τινός ερμηνείας τάς πλείστας 
έκόεόομένας. Τής συλλογής ταύτης ουδέν ϊχνος 
δηλοΧ την τοϋ έπιςολέως προθυμίαν όπως σκο- 
πιμώτερον διατάξ•/) την υλην. ΚαΙ αύται αί 
παροιμίαι κα'ι τά ένόματα οϋδ' άλφαβητικώς 
καν αναγράφονται. 

"Ας έλπίσωμεν ότι έν τω μέλλοντι δ συλ- 
λογεύς την άλλως άξιέπαινον περί το συλλέ- 
γειν εΰχέρειαν θέλει χρησιμοποιήσει προσηκόν- 
τως, εΰχηθώαεν ο' όπως πλειότερχι συλλογαΐ 
παρά τών τής Μακεδονίας διδασκάλων και λο- 
γίων συνταχθώσι, διότι άναντίρρητόν έστιν έκ 
τί τοϋ μακεδόνικου λεξιλογίου έν τω Φιλίς•ορι 
τοϋ κ. Ι. ΙΙανταζίδου και έξ άλλων μαρτυρίων 
δτι υπάρχει πλούσια ύλη πολλών ζητημάτων 
ερμηνευτική και έν τή ίπαρ/ία ταύττι. 

Κατέλθωμεν ήόη εις τήν Θεσσαλίαν, ένθα υ- 
περηφάνως άλλοτε έγειρόμενος δ Ολυμπος και 
ή "Οσσα, ή "Ορθρυς και το Πήλιον καΐ προς 



άλληλα αγωνιζόμενα και άμιλλώμενα κατέ- 
θραυσαν τάς άλύσσεις και τοϋ ψυχρότερου γε- 
ωργοϋ και ποιμ.ένος. Έκ της πολύπαθους ταύ- 
της χώρας τής μεστής παλαιών αναμνήσεων 
δύο μόνον απεστάλησαν συλλογαι και αΟται 
σμικρόν ή ολίγον άμιλλώμεναι προς τάς δπως- 
δήποτε αξίας λόγου τών άλλων επαρχιών. ΕίσΙ 
όέ ά) Σταύρου Σατραζάμη συ.Ι.Ιογή .Η^ιωκ 
χαΐ Λαροΐβΐώ>' της Θεσσα.Ιίας έκ σελ. 38 εις 
μικρόν ό'γδοον. Ταύτης προτάσσονται 335 λέ- 
ξεις τών διαφόρων τής Θεσσαλίας μερών α- 
πλώς έςηγούμ.εναι άνευ πολλής προσοχής, κοι- 
ναΐ δέ σχεδόν πασαι οϋσαι. Ταύταις άκολου- 
θοϋσι 250 λέςεις καθαρώς τουρκικαί, μετά 
τών ελληνικών έν τή ομιλία συναναμιγνύμ.εναι, 
είτα έπονται 45 παροιμίαι άνευ τινός έςηγή- 
σεως, άλλ' ανέκδοτοι το πλείστον και πολλής 
τής ευφυίας εύμοιροΰσαι. Τελευταϊον δέ ή συλ- 
λογή περιέχει 10 κατάρας και 4 εΰχάς ελά- 
χιστον δείγμα τής φιλομουσίας ανδρός άγα- 
πώντος μεν τά εθνικά ημών πρϊόντα, άλλ' ά - 
περιττά και απλοϊκά παραστήσαντος. 

β') ^Απόστ. Π , ΑΙΙιανοΰ ανά^ΐίστος ατα- 
γυο.Ιογία, ήτοι συλλογή ελληνικών λέςεων εύ- 
χρηστων εις τήν κ»θομιλουμ.ένην, ιδίως δέ έν 
Ζαγορά τής Θετταλομαγνησίας εις τέσσαρα 
τετράδια, ών τά τρία συμπληρο)τικά είσι τοϋ 
πρώτου σταλέντος πέρυσι και μή ληφθέντος 
ύπ' δψιν ώς έκπροθέσμ.ου. Εν άπασι τούτοις 
περ'.έχονται 425 λέςεις άνευ τών απαιτουμέ- 
νων οαάσεοίν, κοιναι δέ σχεδόν πασιν οΰσαι 
και ελάχιστον το γλοισσικόν ένίϊιαφέρον πα- 
ρέχουσαι' άξια προσοχής ές-ιν ή λέξις ΎΐΙακάτη 
άπαντώσα εις τά παοάλια τοϋ Ελλήσποντου 
έν τή φράσει «τον επήραν στην ήλακάτην» τόν 
παίζουν. Κύρια ονόματα ανδρών 32, γυναικών 
14, ιδιάζοντα έν πολλοίς" 13 προλήψεις απλώς 
περιγραφόμεναι, 38 φράσεις άνευ τινός έξηγή- 
σεως και 232 παροιμίας ώς τά πολλά έκδε- 
δομένας. Τελευταϊον δέ προστίθενται 6 δημο- 
τικά άσματα έν Μαδύτοις άδόμενα, το πλεί- 
στον ανέκδοτα και έν πολλοϊς ομοιοκατάλη- 
κτα. Τούτων εν παραθέτομεν ένταϋθα, δπερ 
φαίνεται προσλαβόν στίχους τινάς έκ τών κοι- 
νών διστίχοιν. 



Εις Νύριφην. 

Κάμε μετάνοια φίλησε, κόρη, της μάνα; χέρι, 
γιατί βά π|ς νά βλογηθής νά κάμιρς δλλο τβΤρι• 
"Αφσε, κόρημ', τ» σπτ,τ;ι^ά 5ου, ά'^ίε τά νονιχά σον» 
κ'άϊτε νά π^ς στό ταίρι σοο χαΐ ιτά πεθιρικά σοο, 



276 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΙΟΓΟΣ 



— Δό; μου, μάνα μοο, τήν εϋ;^ή, νά κατοβώ τήν βκάλβ, 
τάξε καΐ δέν μ' έγέννητες, δέν μ' έδωκες καΐ γάλ». 
— Περπατά, νυφοποϋλά μου, μήν άπομέΜ^ς πίίω 
κ' άλλβι; πολλαΤς το πάθανε, δεν εΐσαι μοναχή αου. 
Περπατά νυφοποΟλά μου, ει; τήν καλήν τήν ώραν 
χα'ι νά γεμ!σ;ι ή στράτα σου τριαντάφυλλα κα'ι ρόδα. 
Τραντοφυλλέ^χα νά σέ εΙπΟ), γιά κονδυλογραμμένη 
μχά λεμονίτσα φοοντοηή οτά άνθη στολισμένη, 
τζουβαϊρένιο πρόιωπο καΐ διαμαντένια κάλλη, 
δπου σ' έζωγράφησαν χ' άγγελοι κοί δάσκαλοι. 
Χρυσό εΤναι τό σχτ.Οός σου καΐ σύρμα ό λοιμό; σου 
καΐ διαμαντένια ή ελιά πώχεις στό μάγουλο σου. 
'ίίραία εΐσαι στό κορμί κ' ευγενική στά κάλλη, 
λάμττΕίς καΐ άκτινοβο>εΤ; σάν ήλιος, σάν φεγγάρι 
δλαι; ταΤ; '/άρες τοϋ ΘεοΟ απάνω σου ταΐ; έ'/εΐ!. 

Ό συλλογεύ; δεν φαίνεται α[χοιρος γραμ.[^.ά- 
των, δύναται [λάλιστα επιτυχώς νά κατέλΟνι 
εις τον αγώνα, αν τό τοϋ διαγοινίσαατος πρό- 
γρα[^.ι/α ύπ' όψιν έχων, άναλάβϊΐ νά έργασΟή 
τάς ίδιοψ.ατικάς ΐΑάλλον λέζεις συλλέγοιν :4αι 
τώνλοιπών ειδών ά-τόμ,ενος ώς όυνατ όν. Τοιού- 
τον τι προσδοκώμεν έν τώ μέλλοντι πάρα τοΰ 
κ. Λ. Αιλιανού, ου έπαινοϋαεν τον ζ-ηλον καΙ 
τνιν υπέρ τις διαδόσεως τών ζώντων μ.νηΐΛειων 
προθυ[Λίαν. ΊΙ παρούσα [^.άλιστα συλλογή οέν 
φαίνεται τη Θεσσαλία έπιχωριάζουσα, διότι 
πολλα/ού ΰπάρχουσι λέξεις, φράσεις, παροι- 
μίαι κα'ι έν άλλοις τόποις άπαντώσαι' εντεύ- 
θεν δηλον ότι και ή Θεσσαλία μακράν έτι κεί- 
ται τοΰ νά παράσχτι τ-η φιλολογικτ, τού Συλ- 
λόγου επιτροπή, δ, τι έν τοις έγκάτοις τών 
πρεσβυτέρων αύτης βαθέως φΑάττει. 

"Ελθωμεν -/ίδγι εις τ-ην "Ηπειρον, τ•/ιν /ώραν 
Ικείνγιν, ης ή λιγϋφθογγος λύρα και ό μινυρίζων 
αυλός τοσούτους μέχρι προ ολίγου έτρεφε ποί'Λ- 
τάς τού λαού, ώστε έν Ίωαννίνοις καϊ σχο.ίή 
ττιριπατητιχη τών Πανιίδων ήν, παραγα- 
γοΰσα τα πλείστα τών ευφάνταστων κα'ι ύψη- 
■Χών δις-ίχων ασμάτων, καταγλαίζοντα, ώοπερ 
άνθοδέσμ,αι, τό ποιτ,τικόν της επαρχίας έκε'ϊνο 
δένδρον. 

Πλουσιωτέρα έστ'ιν η γλωσσικγ) ΰλη, τ,ν οί 
φιλότιι/,οι και φιλόπονοι της Ηπείρου όιδάσκα- 
λοι σπούδουσι κατ έτος ν' άποστέλλωσι τώ η- 
μ,ετέρω Συλλόγο). "Αν δ' ώς έλπίζομεν έκαστος 
τά της αυτού πατρίδος κα'ι περιοχής συλλέγη 
πιστώς, δεν θέλει εΤσθαι μ.ακράν ή στιγμή, 
χαθ' •?,ν τά της ΊΙπείρου ζώντα μνηρ-εΐα έσον- 
ται τό κάλλιστον κα'ι άριπρεπέστατον ένθύ^Λίον 
τής τού άγωνοθετούντος πατριωτικής και μ.ε- 
γαλόφρονος καρδίας. 



'Ές συλλογα'ι κατά τό μ.αλλον και ήττον 
έ/.τενεΐς προέρχονται έζ ΊΙπείρου" τούτων ή μεν 
πρώτγι άνωνύ^ίου συ.Ι.Ιο'^η τώκ τταροψιώπης 
ν/.τί/ροιι έκ σελ. 34 είς τέταρτον, περιέχει 
1 150 παροιμίας άλφαβητικώς καταγεγραμ.μέ- 
νας, αλλά δυσανάγνωστους κα'ι μετά πολλής 
τής άμελδίας, ών τίνες παρηλλαγμ.έναι κατά 
την άρχικήν λέςιν έπαναλαυ.βάνονται και εις 
έτερον στοιχεΧον. Οϋτε ερμτηνεία αυτών υπάρ- 
χει, ούτε παραλληλισμός προς τάς αρχαίας" 
είσ'ι δε κατά τό πλείστον έκδεδομέναι υπό τοϋ 
κ. Π. Άραβαντινού έν τω παροιμιαστηρίω και 
υπό Βενιζέλου έν τη συλλογή αυτού. Έν γένει 
δέ φέρουσι τόν τύπον τής τοΰ συλλογέως ε- 
πισπεύσεως, ένώ ή τοΰ λαού φιλοσοφία δείται 
συντόνου προσοχής και μελέτης έξιδιασμένγις. 
Ή συλλογή αύτη φέρουσα έπΙ κεφαλής τό 
«/ρήσιμ' είδώς, οϋχ ί πολλά είοώς σοφός»" 
διακριτέα ομοίως ετέρας ανωνύμου συλλογής 
φερούσης έπιγραφήν μεν <ιΠαροιμ.ίαι καΐ γνώ- 
μ.αι» ρήτραν δε «εϊκεν σμικρόν έν σαικρώ κατα- 
Οεϊο κα'ι θαμά τοϋτ'έρδεις» έκ σελ. 48. Έ 
συλλογή αύτ-η δευτέρα έρχομέντι περιλαμβάνει 
400 περίπου .ταρο<//^'α^ χαι γνύαας Γί)^ Κο- 
νίΓσ/κ (περιοχής Ηπείρου) βραδύτερόν πως πε- 
ριελΟούσα είς τάς χείρας ημών, αλλά καΐ (Αετά 
πολλής τής σπουδής ποιηθεϊσα, διότι ούτε άλ- 
φαβητικώς καν καταγέγραπται" αί έρμγινεΐαι 
τούτων επιτυχείς ώς έπ'ι τό πολύ εισιν, αλλ 
δ συλλογευς δεν έλαβε τόν καιρόν νά ίδτι ότι 
αί πλεϊσταί εϊσιν έκδεδομέναι" οΰχ ήττον συν- 
τελεί προς όιόρθωσιν κα'ι πλουτισμόν τών παρ' 
ήμΐν γνωστών. 

γ') Κ. ΒαρΙ'.όιχα Καπεσσοΰίτου συ.Ι.Ιογη 
τών (Ιώηων μνηιιείων ϊν τι) γ.1ώσσΐ) ιον .Ιαοϋ 
έκ σελ. 49 είς μικρόν δγόοον. Ή συλλογή αί5- 
τη γεγραμμένη μ.ετά φιλοκαλίας και προσο- 
χής διή,ρτ,ται είς μέρη επτά, ών τό πρώτον έ- 
ς<. συλλογή 20:2 λέξεων μετ' ολίγων φράσεων, 
έν αίς άπαντώσι. Δυστυχώς και αί λέςεις αύ- 
ται τό πλείστον είσι κοιναί. Έν τούτοις έπαι- 
νετέος δ συλλογεύς, ότι μ.ετά φειδοϋς έχρησα• 
το τή έτυαολογία και άνευ έπιπολαιότνιτος, 
ώς πα3ατηρούαεν έν άλλοις. Διό ή επιτροπή 
προσδοκά παρά τοϋ ελληνομ.αΟοϋς τούτου δι- 
δασκάλου λεξιλόγιον άκριβέστερον και κατ' 
άλφαβητικήν τάξιν. Δεύτερον έρχονται φρά- 
σεις, παροιμίαι 141 καλώς (;.έν έξηγτ,μέναι, 
άλλ' είς τό αυτό υπαγόμενοι αμάρτημα ότι Ο" 
λίγαι είσΙν ανέκδοτοι. Καλόν μάλιστα ήν ή 
διάχρισις τών φράσεο)ν καΐ παροιμιών. Είτα 
προτίθενται 33 κατάραι καΐ 13 εΰχαί. Πέ[Α- 



ΕΚΘΕνίν ΠΕΡΙ ΣΥλΑΟΓΗΣ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ 



277 



πτον ίνόματα ανδρών καί γυναικών 57 [λετά 
καλών επί τούτων παραττ.ρ'όσεων, εν οίς έπι- 
τεταγμέναι είσΐν ■ίΐχο(Α'.[ΛΤιτικά ονόματα προσ- 
κλήσεως 7) άπωθτισεω; κατοικίδιων ζώων. Το 
έκτον περιέχει 18 παιδιά; ακριβώς καταγε- 
γρα[Α[Αένας μετά τίνος παραλληλισμού προς 
τάς αρχαίας και τελευταΐον προστίθενται 1 7 
δημοτικά άσματα, ών τα πλείστα εισιν έκοε- 
δομένα. Συνελόντι ειπείν ή επιτροπή ευρίσκει 
•παρά τη συλλογ-^ άπαντα εκείνα τα προσόντα 
δι' ών η ταύτην την συλλογην η και άλλην 
δύναται να καταστήσνι προσφοροιτέραν εις τον 
αγώνα. 

δ') ^. Γο^ίου 1) περί ))πειρωζιχωη)άά^• χαΐ 
έθίμ^ύ^ εκ σελ. 31 εις σμικρόν δγδοον καΐ 2) 
ον.Ι.Ιογη ^έζ^<^)^ χαΐ φράσεων έκ σελ. 1 5 ομοίως 
εις ό'γδοον. Τοϋ πρώτου φυλλαδίου προτάσσον- 
ται τρεις έπις•ολαί τοϋ άοιδίμ.ου διδασκάλου της 
Ηπείρου Αναστασίου Σακελλαρίου προτρέπον- 
τας τον συλλογέα εις πιστην άναγραφην και 
διάσωσιν των ζώντων της Ηπείρου μνημείων 
έν είδει εισαγωγής. Περιέχει δε πέντε έθιμα 
τοΰ Ζαγορίου συντόμως μεν άλλα σαφώς πε- 
ριγραφόμενα, ών το πέμπτον έστιν η γνωστή 
και έν άλλοις τόποις //(περούκα, της όποια; 
το παρατιθέμενον άσμα έκδεδομένον ές-ίν. Είτα 
προστίθενται ες δεισιδαιμονίαι καΐ προλήψεις 
κοιναί το πλείστον και άλλοις τόποις, 1 3 οίω- 
νοσκοπίαι μετά τίνων προ; τά άρχαΧα παραλλη" 
λισμών, καΐ ελάχιστα περί μαγείας καΐ βασκα- 
νίας. Εκτενέστερα πώς εϊσι τά περί έςωτικών η 
νυμφών, ών όπούείκνυνται καΐ δύο ιεροί τόποι, ό 
έν Β'.τσικώ τοϋ Ζαγορίου περιγραφείς έκτενέ- 
στερον εν τη Χρυσαλλίδι περιοδικώ τών Αθη- 
νών (το έτος 1865) καί δ έν τω λόφω 'Ρυνί- 
τσα πλησίον τοϋ Δελβινακίου τοϋ τμήματος της 
Παλαιάς Πωγωνιανή; χαριέστατος ών καί γοη- 
τευτικός. Τοϋ χωρίου τούτου προϊόντα εΐσίν εζ 
παραμύθια σύντομα, τ'άποτελέσματα τών νυμ- 
φών τούτων παριστώντα καί οιονεί τά θαυ- 
μάσια αυτών διηγούμενα. Τελευταΐον γίγνεται 
σύντομος λόγος περί Λαμί-ών καΐ στοιχειών 
ήτοι τη; ^ά^«-'^<^ καί Στοιχείου Δράκου καί 
Λανάρου, Καραμούζα, έτι δε περί τύχης, μοί- 
ρας καί βρυκόλακος, φ έπιτεταγμένα είσί καί 
δύο άσματα μετά ερμηνείας, άλλ' ηόη προ πολ- 
λοϋ έκδεδομένα. Καί τοιούτον μεν το περί έ-: 
θιμογραφίας φυλλάόιον σμικρών καί ολιγίστων 
άπτόμενον, αλλά τρανον τεκμ-ήριον δτιάναμέ- 
νομεν παρά τοϋ συγγραφέως σπουδαίαν καί ά- 
ζίαν λόγου πραγματείαν περί τών έν Ήπείρω η- 
θών καί εθίμων, ίίν η επιτροπή τάχιον εύχε- 



ται να ϊδγι. Ή δε συλλογή λέξεων καί φράσεων 
ηπειρωτικών περιλαμβάνει λέξεις 265 καλώ; 
μεν το πλείστον έρμηνευομένα; καί τινας καί 
έτυμολογουμένας, αλλά κοινάς ως το πολύ καΐ 
τεθησαυρισμένας έν τω Λεξικώ τοϋ Βυζαντίου 
καί τοις άτάκτοις τοϋ Κοραή. 

έ) /. Κ. Πάγοι)•!) ^οχίιαο^ ϊ) σχεόίασαα 
γ.Ιωσσιχήζ ϊΆης εις ίς τμήματα διγιρημένον 
καί έκ σελ. 276 εις μέγα τέταρτον καλώ; καΐ 
εύαναγνάστως γεγραμμένον. Έν τω πρόλογοι 
μετά τίνος ζωηρότητος γεγραμμένω δηλοϊ ο 
συλλογεύς την ταχύτητα, μεΟ' ής έσπευσε να 
υπακούσγ) εις την τοϋ Συλλόγου φοινήν, ποοσ- 
φέρων εις το έθνικον γαζοφυλάκιον τών ζών- 
των μνημείων ίήν ήδυνήθη νά συγκοαίοττι έν ό- 
λίγω διας-ήματι γλωσσικήν ύλην κατατεταγ- 
μένην μεν ώ; δει αλλά δυστυχώ; δεομένην 
πολλής της επεξεργασίας καί διορθώσεως. Καί 
δίκην μεν προλόγου προτάσσονται φθογγικοί 
κατ' άλφάβητον νόμοι ούτω μεν κληθέντες, 
άλλ' ουδέν άλλο δντες η φθογγικαί μετατρο- 
παί ολίγο)ν συνήθων καί κοινών λέξεων. Εν- 
ταύθα ως καί έν δλγι σχεδόν τη γλωσσική ύ- 
λϊ) γίγνεται μεγάλη τοϋ ,] καί Κ κατάχρησις, 
ένθα πολλάκις άπλη φθογγική παρίς-αται φω- 
νή" καί χρησις δε αυτών έν τη νεοελληνική 
γλωσση, ήτις έν τω έπιστημ-ονικω τοϋ κ. Δ. 
Μαυροφρύοου περί της ελληνική; γλώσσης συγ- 
γραμ.ματι έκφαίνεται το πρώτον, οϋκ έ^ι κα- 
λόν 'ίνα είσαχθη έν τοις άσμασι καί ταΐς λέ- 
ξεσιν, αλλά μόνον έν παρενθέσει, ώσπερ και 
άλλων τινών ζενικών γραμμάτων, όταν η προ- 
φορά πιστώς άλλως μη άποτυπώται. Το Λε- 
ξιλόγιον, το ήμισυ σχεδόν κατέχον τοϋ όλου 
έργου, περιλαμβάνει περί τά; 375 λέξει; μετά 
ικανών φράσεων, αλλά τά; πλείστα; κοινά;. 
Έν τούτοι; ίκανί) φαίνεται ή προθυμία τοϋ 
συλλογέοί; περί την έρμηνείαν καί έτυμολο- 
γίαν αυτών μετά τίνων παραπομπών προς τους 
αρχαίους. Το έργον όμως τοϋτο τιμ.ών άλλως 
την περί ταϋτα ένασχόλησιν τοϋ έπιστείλαν- 
τος έγένετο μ,ετά τοσαύτης σπουδής καί τα- 
χύτητας, ώστε ένιαχοϋ μεν ή λέζις ερμηνεύε- 
ται ουχί δια καταλλήλων φράσεοιν άλλα καί 
πως περιπεπλεγμ,ένη, φαίνεται δε ευδόκιμο; 
μάλλον, ένθα καί παρ' άλλοιν καί μάλις-α τοϋ 
Κοραή έκδέδοται ή λέξι;. Λίαν δμω; έν πολ- 
λοί; ή,υ-αρτημένη εστίν ή ετυμολογία" διό ή ε- 
πιτροπή έκ τών πραγμάτων πειθομένη συμ- 
βουλεύει μετρίαν καί λελογισμένην χρήσιν αύ- 
τη;. Το δεύτερον μέρο; περιλαμβάνει τριάκον- 
τα ςνόματα ανδρών κ«ί γυναικών τών πλείς-ων 



278 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ0Σ ΣΓΑΑΟΓΟΣ 



εις ω έν παραλλ•/ιλ'.σρ.ώ καταλτ,κτικώ προς τα 
άρχαϊ* (/.ετά τίνων παρατνιρτόσεοίν έπεζτ,γττι• 
(Λατικών. Το ο' [λέρος περιλαρ.βάνει 49 δτ,- 
[λοτικά αΐ(Αατα [;.ετά τίνων ίστορ'.κών π\τ,- 
ροφοριών, ών αί τελευταΐαι περϊ τοΰ οίκου τοΰ 
Άσλάν παβα έσφιλμ.ένα'.. Πάντα οχεδον τα α- 
σ[Α«τα ταϋτα έκτος τών έν 'Ραψ'.άνϊ] τής Θεσ- 
σαλίας περϊ τον γάμον αγομένων είσΐν έκδεδο" 
μένα, άλλα τα πλεϊς-α ίνταϋθα φέρονται [ίζττ. 
παραλλαγών. Και τών 56 διστίχων ελάχιστα 
εϊσιν ανέκδοτα, ώς δύναται τις να ϊόνι έν ττ, 
κοιν^ πάσι συλλογή (Λιανοτράγουδα. 18" 2. έν 
Άδ-ήναις). Το έ μέρος περιέχει 20 λογοπαί- 
γνια, ών τίνα άμοιροϋσι τοΰ παιγνιώδους και 
ευτράπελου. Τελευταΐον δε αναγράφονται μοι- 
ρολόγια (ηπειρωτικά 38 πολλής μ.έν ποιητ-.- 
κϋς φαντασίας εύμ.οιροϋντα, άλλ' ού πάντα 
πρωτότυπα καί τίνα έλλιπη η περ'.κεκολλτ,μέ- 
να. Τοιούτον καΐ το δοκίμιον τοϋτο υλτ; μεν 
ικανής πάροχον και άζιον πάσης προσοχί,;, αλ- 
λά στερούμ.ενον τής αϋστ/,ρας επιστημονικότα- 
τος και ακριβείας, ην περιέμεινέ τις έκ της έν 
πολλο'ις πολλών χοιρίων και πηγών άναμίζεως. 
Διά ταϋτα ήθέλομεν προτρέψει τον έπιστείλαν- 
τα ίνα συντονώτερον έπι'ίοθη εις το έργον, '6- 
περ ανέλαβε και μετά της δεούσης προσοχής 
όφαιρέσϊ) πολλά μεν περιττά, πρόσθεση άλλα 
ελλείποντα η όιορΟώση τά κακώς κείμ.ίνα. Καί 
τούτων όμως οΰτως εχόντων η πολυσέλιδος αυτή 
πραγματεία υπερέχει πολλών άλλων συλλογών 
κατά το έτος τούτο πεμφθεισών εις τον αγώνα 
ς-') θ. ΙΙονοιου συ.ί.ίογϊΐ ζώντων μνιη/αων 
Ιν 'Πηεί(Μ έκ σελ. 177 εις τέταρτον. Ή συλ- 
λογή αυτή, ώσπερ και αί τρεις προηγηΟεϊσαι, 
προέρχονται έκ τοΰ αυτού της Ηπείρου τμή- 
ματος, τοΰ Ζαγορίου, άμιλλώμεναι μέν πο^ς 
προς άλληλας, εις τά αυτά δέ σχεδόν περι^-ρε- 
φόμεναι. Ταύτης προτάσσεται συλλογή πετών- 
τι καί χαρίεντι καλάμου γεγραμμένη. την δέ 
τών άτυχων διδασκάλων δύσμοιρον τύγην έν 
πολλοίς διατραγωόοΰσα. Ή συλλογή αυτή ει- 
νε μέν πληρεστέρα τών άλλων, άλλ' άποτετύ- 
πωται και έν αύτη δ της επισπεύσεως χαρα- 
κτηρ, κοινδν ελάττωμα πάντων σχεδόν τών 
εις τον αγώνα κατελθόντων. Γεγ&)νυία δέ τη 
φωνή καί αυτός ό συλλογεύς κηρύττει τούτο, 
άλλ' ήβουλήΟη νά συμφορήστ, όσον τάχιον πλου- 
σίαν καΐ ποικίλην ύλην μιμούμενος τον φιλό- 
ςενον εκείνον πτωχόν, όστις εστιών φίλους 
παραθέτει έν τη αύτοϋ τραπέζτι παν δ, τι αν 
εχη. Διήρηται δέ ή πραγματεία αίίτη εις μέρη 
εννέα, ό>ν τό πρώτον λέζεις και φράσεις περιέ- 



χον έστΙ πλειότερον τοΰ ημίσεως. Αί 912 λέ- 
ξεις εισί μέν ώς έκ της πληθύος δήλον κοιναί 
καί τοΤς άλλοις, οϋχ ήττον ύπάρχουσιν ίκα- 
ναι όλως ίόιωματικαί καί έπιχώριοι. Τήν διά- 
κρισιν ταύτην ηθέλησε νά ποιήστι και δ συλ- 
λογεύς διά τοΰ αστερίσκου σημείων αϋτάς μή 
ούσας όμως δυστυχώς πάσας τοιαύτας. Ό πα- 
ραλληλισμός τού λεξιλογίου τούτου προς τά 
τρία έτερα, άπερ σχεδόν περιλαμβάνει, δηλοΐ 
τήν έν τω έρμηνεύειν άκρίβειαν τοΰ τελευταίου, 
άλλα καί αυτή στερείται έν πολλοίς τοΰ δο- 
κίμου. Ή ίίλη τού λεξιλογίου έστι πολύτιμος, 
άλλα δεΐται αναθεωρήσεως" ή δέ χρήσις ηθών 
και εθίμων έν αΰταϊς τοΙς λέξεσι, προελθούσα 
έκ της ιδέας ότι τό ξηρόν και άχαρι δέον νά 
συγκραθ^ μ.ετά της ύλης ταύτης δέν φαίνεται 
τη επιτροπή ευδόκιμος. Τό 2ον μέρος π;ριλαμ 
βάνει 30 όρκους περιγραφκού; μάλλον. Τό 3ον 
καί 4ον ίκανάς εϋχάς καί κατάρας δμοίας ταΐς 
τού προηγουμένου, άλλ' έτι πλείους και λίαν 
περιέργους. Τό 5ον κύρια ονόματα ανδρών και 
γυνα'.κών μετά παρατηρήσεων προσφορών, ως 
καί ονόματα τοποθεσιών τών περί τήν πατρί- 
δα αυτού Καπέσοβον χωρίων καί λόφων. Τό 
βον περιέχει 4 παραμύθια ει; γλώσσαν δημο- 
τικήν. Τό 7ον αινίγματα Ι 5 κατά πολύ μέν 
διαφέροντα τών έν Θράκη, αλλά τής αυτής 
όντα φύσεως. Τό 8ον μοιρολόγια 26 ευφάντα- 
στα λίαν καί πρωτότυπα έν πολλοίς, άλλ' ώς 
έκ της φύσεως τοΰ πράγμ.ατος ποικιλλόμενα 
καί άλλοιούμενα. 

Ίίκ δέ τών κατά τό έτος τούτο πεμφθέντων 
εις τον αγώνα μοιρολογιών και έξ όσων έςεδό- 
θησαν έν τη κατά τήν Ηπειρον συλλογή τών 
δημοτικών άσμ,άτο)ν (1866 έν Αθήναις) και 
εϊπου άλλαχού δήλον γίγνεται ότι ενταύθα οί 
απανταχού συλλογείς θέλουσιν εύρει ύλην όλως 
άνεκμετάλευτον, άζίαν νά συγκομισθη διά τό 
ύψος της φαντασίας τών αϋτοσχεδίοίν τούτων 
αοιδών, ών (δέαν μικράν δύναται τις νά λά- 
λάβη ίκ τών έςής. 

Εις Νέον. 

«Χάρε τήν Τ|)ι.ο, χίρε τον, χάρε χβΐ τήν ήμέρ». 
ώρα καλή στή στράια 3θο, χαρά <ιν(> κίνημα σ•ιυ. 
νούρτ,; ταΐς πόρτοι; άνοιχταΐ; χα'ι τά θηρία κλεισμένα 
στη σκάλα ποΟ θά καταβ^ς, στην άλλη παραχάτου, 
νά βρτ,ς καΐ τά μικρά παιδιά μέ τά κηριά ςί χέρια. 
"Ολον ιόν "Λ8η γύρισε χοΐ δλον διαγύρισέ τον. 
Άχ νχέ μου ήλιογένητε κ' ήλιοσκαμαγκισμένε, 
τό δέντρο, δέντρο πάηνε; τό πυκνοΦυτεμμένο, 



ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΣΥΛ,λΟΓΗΣ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ 



2?^ 



μ/, σε λίρώι' ό χ,ορνιαχτό;, μη ιε μαράν' τό κ3μα 
γιαι' ήιοϋν ν^6ς χαΐ νιούτϊιχο;, γιαιτ' τ,ιιουν π«λ- 

[ληχάρι. 
χαΐ 5έν σου ττρέπίΐ γιά τή γή; κιΐ γ.ά τό μϊΒρο 
[χΟιμα. 

Εις Χήραν. 

«Κυρά, ποΟ κάθεσαι ψηλά, κοχαίβα παρακάτω. 

καΐ βάλι τά χηριάιικι, τά λεροφορεμένα, 

να κάιστ,; μέ τα'ις όρΐ{.ανοίς, νά χάισίτις μέ ταΐ; χή- 

[ρβις. 
τύ στάλο ποΟχες οτττ,τι σου κανένας δέντόνεΐγε. 
Ε^χι τά φύλλα του χροσδ^ τους κλώνους ασημένιους 
έβρεχε, δέν έβρέχεσο, χιόνια ίέν έ•{ΐοβεΐσο. 
χ* ειιεσε πετροχάλαζο, και άστραιτή μεγάλη 
χαΐ έ'χοψε τβΐς ^Ιζαις του κ' έστέγνωσ' ή κορφή τοο. 

Άλλ' «ς επανέλθω[Αεν εις την κρίσιν ή[Αών κα- 
τερχόΐΑενοι άπο του ΰψους, ένθκ άνεβίβασεν 
ή(ί.άς το πικρότατον τίίς [Απτρος καΐ τϊις χή- 
ρας δάκρυον. Το 9ον τέλος κεφάλαιον περι- 
λα(λβάνει 32 ασ[Αατα δημ.οτικά καΐ 92 δίϊτι- 
χα, τά πλείστα ίνα |χτι εϊπωμεν πάντα εκδι- 
δόμενα. Τοιαύτη καΐ ή τελευταία αυτή ηπει- 
ρωτική συλλογή πλουσιωτέρα, ακριβεστέρα καί 
πω; προς τον αγώνα μάλλον ευπρόσδεκτος, 
άλλα στερου[χένη καί αυτή του έπιστημ.ονικοΟ 
εκείνου διαδήματος, δπερ εις μίαν και μόνην 
κατά το έτος τοϋτο εύρίσκομεν, ώς θέλομεν 
ίδεΤ εντός ολίγου' 

'Ρίπτοντες δε γενικον βλέμμα έπι των εξ 
Ηπείρου κατά το έτος τοϋτο άποσταλέντων 
ουνάγομεν τάδε" Τί) περί έθιμογραφίας εΐνε λίαν 
ελλιπές συγκρινόμενον προς τά εκ Θράκης άπο- 
ς-αλέντα' έλάχις•ά είσι τά έθιμα και αί δεισιδαι- 
μονίαι, ένω ώς ίκ της φύσεως τοϋ πράγματος 
κβΐ της πληθύος των κατάρων και ευχών, άς 
καταλέγουσιν έν τοις εργοις αυτών οί συλλο- 
γείς, δήλον γίγνεται δπόσαι προλήψεις καΐ 
δεισιδαιμονίαι καταμαστίζουσι τίιν λαον εκεί- 
νον, δπο'ϊα δε έθιμα τηρούνται τοϋ άρχαϊκοϋ 
αυτών βίου! Πλουσιωτέρα έστΙν ή γλωσσική 
υλη, ήτις κατά μέγα μέρος περί πάντα στρε- 
φόμενη τά υπο τοϋ προγράμματος υποδειχθέν- 
τα, προσκομίζεται κατά μικρόν πληθούσϊΐ τη 
χειρί. Ούτω 1754 λέξεις αγωνίζονται οί συλ- 
λογείς νά συγκομίσωσιν ήμΧν, ίκανάς φράσεις, 
1691 παροιμίας, 123 εύχάς καΐ 183 κατά- 
ρας, 95 άσματα, 146 δίστιχα, 64 μυριορόγια, 
26 λογοπαίγνια, 15 αινίγματα καί 10 παρα- 
μύθια. Δεν άρνούμεθα οτι πολλά τούτων εϊσΐν 



£παναλήψ3ΐς των αυτών, άλλα κοινά και ιδιω- 
τικά, μόλις δε ολίγα ανέκδοτα, αλλά και ού- 
τως ύπο διαφόρων χειρών συλλεγόμενα καί 
κατά οιάφορον τρόπον έρμ.ηνευόμ.ενα έχουσι 
πρωτοτυπίας ώς το πολύ σημασίαν. Διά ταϋτα 
άς συλλέγωσιν οΕ απανταχού λόγιοι δ, τι αν 
αύτοΐς άξιον παρίσταται δυνάμενον εκάστοτε 
νά έχ•/ι τήν έαυτοϋ σημασίαν. Καί ταϋτα μεν 
περί τών εξ Ηπείρου. 

Ελθωμεν δε ήδη και εις τά £κ Λευκάδος 
προελθόντα, της επί τών Παλαιολόγων τή 'Π- 
πείροί μεν υποκείμενη; χώρας, κατά δε τους 
τελευταίους χρόνος πολλά τά κοινά μετ' αυτής 
έχούσης. 

ά.) Γ. Χ . Μαραγκον συ.Ι.Ιογη 'χ τώκ ζώ*•- 
των ιι^ημβίοίν έν τ•^ γλώτσγ) τοϋ λαοϋ της κώ- 
μης Κωμηλιο έν Λευκάδι έκ σελ. 28 εις τέ- 
ταρτον. Ή συλλογή αύτη δ' επιστολή; συνο- 
δευομένη τοϋ πζνιερωτάτου αγίου Διδυμοτεί- 
χου κυρ Σωφρονίου, ατε τοϋ έπιστείλαντος δι- 
δάσκοντος έν Περμάτοις τοϋ Ικονίου, διήρηται 
εις 5 μέρη, ών το πρώτον έστι λεξιλόγιον περί 
τάς 230 περίπου λέξεις περιλαμβάνον έν αλ- 
φαβητική τάξει. Τούτων αί μέν είσι κοιναί, ο- 
λίγαι δε έπιχωριάζουσι. Καί ή μέν ερμηνεία 
τών πλείστων έχει καλώς, ώς καί τι; ετυμο- 
λογία, άλλ' ορθογραφικά τίνα σφάλματα πολ- 
λαχοϋ άσχημίζουσιν αυτήν. Τό δεύτερον μέρος 
εστί φρασεολογία περιέχουσα όρκους, εϋχάς, 
κατάρας, ύβρεις, άπειλάς, βλασφημίας καΐ αλ- 
λάς τινά; φράσεις. Τό τρίτον περιέχει ολίγα 
ΐνόματα ανδρών, γυναικών καί τίνων τόπων, 
τό τέταρτον τρία μόνον αινίγματα έκδεδομένα 
μετά τίνος παραλλαγή; καί τό πέμπτον £ν μό- 
νον άσμα μητρικού φίλτρου Εκανώ; μέτοχον. 

Ή [Λητήρ τοϋ ναάτου. 

Τοϋ ναύτ' ή μάννα ζύμωνε τοί3 γυιοϋ της -παξιμάδι, 
καΐ μέ τα δάκρυα ζύμωνε χαΐ μετά μυργ;ιολάγια 
«Ψωμάκι μου μήν άναιβτί:, φοΟρνέ μου μή χαπνίσ^ς 
δσου νά παν τά κάιεργα χαΐ φύγουν τά καράβια, 
κβΐ μίίν' ό Γχίιργό; μοο (έδίϋ) χαΐ μείντι τό παιδί μοο•. 

Έκ τών ολίγων τούτων πας τις εννοεί ότι 
δ συλλογεύς έφιλοτιμήθη μέν νά περιλάβη τά 
ττΐϋςχ τών έν τώ προγράμμ,ατι, άλλ' ατυχώς 
έκ τη; μεμακρυσμένη; εκείνη; χώρα; άνέγρα- 
ψεν όσα μόνον οί παιδικοί αύτοϋ χρόνοι άνε- 
πόλησαν αΰτώ άξια δπωςδήποτε έντιμου απο- 
δοχής. 

β'.) ΚαΙ τελευτα~ιον έρχεται Ιωάννου Σζα- 



280 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε;νλΗΝ. ΦϋΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



μητέ.).1αν σχο.ίάζίχον γ.ίωσσιχής ί^.Ιηζ σν.Ι- 
.Ιογη όιντέ^α έκ σελ. 123 εις μέγα τέταρτον* 
ως και εκ ττι; έπιγραφτ,ς τη; ανά χείρα; δί,- 
λον ό κ. Ι. Σταρ-ατέλλο; τό δεύτερον κατέρ- 
χεται εις τον ήρ,έτερον αγώνα, οΰχΐ άπλώ; 
και μετά σπουδής άσκοπον. Τελευτώντες 
οέ λέγομεν ότι και ούτω διαβλέπομεν έν όλοί 
τω εργο) νουν υγιά, γνώσεις ίκανάς της κοινής 
γλώσσης και έπιστημονικην έν πασι όιάθεσιν 
τιμώσαν τον συγγραφέα, (ο συνιστώμεν την με- 
λέτην και σπου^ήν καί τών γλο)σσολογικών με- 
λετημάτων τών Ευρωπαίων. Εϊθε και άλλοι τών 
ημετέρων έπιληφΟώσι τοπικώς τοϋ έργου, οΰ 
την πρώτην όδον διανοίγει ηδη δ κ. Σταμα- 
τέλλος. 

Γ. 



Ταΰτα μεν λοιπόν και περί τών Λευκαδίων 
μνημείων καΐ μετ' αυτών κατακλείομεν την 
κρίσιν τών εις τον αγώνα πεμφθέντων εφέτος 
έργων. Λιτή ε'ινε, κύριοι, καΐ απέριττος ή παν- 
δαισία, ην παρατιθέμενοι έν ύμΐν κατακοσμοϋ- 
μεν τήν έθνικήν και πανελλήνιον τράπεζαν. 
"Ολίγοι οι άρωγοΙ και παραστάται, ους ή φωνή 
τοϋ Συλλόγου προσεκαλέσατο, άλλα μή άπο- 
θαρρυνώμεθα. Διαχωρίζουσιν ήμας άπό τών ά- 
ποκέντρο)ν μερών ούρεα σκιόεντα, θάλασσα τε 
ήχήεσσα, δι' ών δεν διήλθεν έτι ή καλλίπτερος 
φήμ,η. Οί έν ταϊς έπαρχίαις τον καλόν τών 
ελληνικών γραμ,μ.άτων αγώνα αγωνιζόμενοι 
φιλόπονοι καί φιλότιμοι διδάσκαλοι η άλλοι 
λόγιοι δεν θα κωφεύσωσιν εις τήν πρόσκλησιν 
ημών. Οίαδήποτε εργασία αυτών περί τήν λα- 
λουμένην γλώσσαν καΐ τα έθιμα, εις μόνος λί- 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



θος προσφερόμενος εις το μέγα ημών γλ&)σσι- 
κόν οικοδόμημα εσται πολύτιμος και σεβαστή 
συμβολή εις το ήμέτερον έργον. ΚαΙ πώς θα 
καταλείποιμεν ήμεϊς ερμαιον της τύχης τα 
πολύτιμ,α κειμήλια τών παρελθουσών γε- 
νεών τών πατέρων ημών; Θα φανώμεν ήμεϋς 
κατώτεροι τοϋ γλωσσολογικού πνεύματος υπέρ 
της νεωτέρας ημών γλώσσης, άφοΰ έν Γερμα- 
νία και Γαλλία βαθείας μελετάς και σπουδάς 
προκαλεί αύτη δ ΒΐΙΓ^ΪίΙΙΐ και δ Βοΐΐΐηίίΐΐ, 
δ ΒΓαποΙ άθ Ρΐ'βδίο, καΙ δ 1.0§τ^ηά καΐ 
άλλη σεπτή χορεία φιλελλήνων σοφών μετ' εν- 
θουσιασμού ταμιεύουσι καϊ παραφυλάττουσι 
τα υπό τον ώραϊον της Ελλάδος καί της Α- 
νατολής ούρανόν ποιηθέντα πνευματικά τών 
πατριωτών ημών προϊόντα. "Ας συγκομίζωσι 
λοιπόν και οί έν ταϊς έπαρχίαις τά προς τοΰτο 
επιτήδεια, καΐ μετά έτη τινά οί περί τήν γλώσ- 
σαν ασχολούμενοι ημέτεροι τε και αλλοδαποί 
θέλουσιν ευρίσκει παρ' ήμϊν τό μέγα και περι- 
φανές μνημεϊον τοϋ γλωσσικού και εθνικού η- 
μών (ϋίου, όπερ ίδρύεται ένταϋθα τη φιλογενεΐ 
μεν και μεγαλόφρονι συνδρομή τοϋ άγωνοθε- 
τοϋντος, τη συνεργεία δε ανδρών, ιον άλλως ή 
μνήμη διά τους άτρύτους αυτών παιδευτικούς 
αγώνας ήθελε περιορίζεσθαι έν στενοτάτω κύ- 
κλο). Διά ταϋτα οί κριταΐ τοϋ αγώνος συνάγον- 
τες τά εΐρημένα, βουλόμενοι οέ νά προλειάνωσι 
τήν τραχεΧαν δδόν προς δμοίας συλλογάς τών 
τενϋν έπιστειλάντο)ν και άλλων, έπαινοϋσι μεν 
τους κυρίους Α. Δημητριάδην, Αάμπρον Γ. Καλ- 
λίαν, Σταυρόν Σατραζάμην, Π. Π. Ποταγόν, ά- 
νώνυμον συλλογέα τών παροιμιών της Ηπεί- 
ρου, άνώνυμον συλλογέα παροιμιών και γνο)- 
μών Κονίτσης, Κ. Βαρζώκαν, Α. Γόνιον, καΐ Γ. 
Χ. Μαραγκόν διά τήν ην έπιδείκνυνται προθυ- 
μίαν καί φιλοπονίαν νά παράσχωσι τήν αυτών 
συαβολήν εις τόν αγώνα, άμοίβουσι δε διά της 
νενομισμένης αμοιβής τους πλουσίαν ύλην συγ- 
κομίζοντας και κατά το δυνατόν πειραθέντας 
ρμηνεϋσαι αυτήν κυρίους Κ. Ν. Χατζόπουλον, 
Βλ. Σκορδέλην, Σ. Α. Μανασίδην Άπ. Π. Αί" 
λιανόν, Ί. Κ. Παγούνην, θ Πούσιον, καΐ επΙ 
πασι τούτοις Ί. Σταματέλλον, §ν και ΐδιαιτέ" 
ρας άξιοΰσι μνείας, ως και έν τη αναλύσει τών 
έογων αΰτοΰ έρρέΟη. Επειδή δε πάντες στε- 
ρούνται τών παρ' ήμΐν χρησίμ(ι)ν εις συλλογάς 
γλωσσικών μνημείων, ή επιτροπή ^ορισατο ινα 
τά εκ τοϋ αγώνος υπολειπόμενα κατά τό έτος 
τοϋτο διατεθώσι προς άγοράν τών αναγκαίων 
βιβλίων, «περ διανεμηθήσονται δωρεάν πασι 
τοΈς έπιστείλασιν. 

36 



282 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΙΟΓΟΣ 



Ή[ΛεΧ; 6έ, φιλόΐΛουσος και (ρ'.ΛΟκ.αλος ομη- 
γυρις, τίνων αρά γε καρπούαεθα νΰν έκ των £ν 
απόκεντροι; τόποις καϊ φάραγξιν έλλ-/)νικών 
λέξεων κχΐ φράσεων; Τί παρέχει ημΐν το τοΟ 
λαοΟ ποιητικον έν πασι και φιλοσοφικον πνεύ- 
μα, τα αρχαϊκά ηθη καϊ !θιμα τά δια μυρίων 
στομάτων καΐ τούτοιν άγνων και καθαρών μέ- 
χρις ημών προαγ(ίμενα; 

Έζέλίπε λοιπόν δ αρχαίος "Ελλην άπο τοΰ 
ωραίου και χαριεστάτου ορίζοντος τών διαφό- 
ρων της Ευρώπης καΐ Ασίας παραλίων τόπων; 
ή οΰτως ΰ άπατρις καΐ φερέοικος μέγας, το υ- 
πολειπόμενον τοϋτο τών βαρβαρικών έπιδοοαών 
και κατασκηνωμάτων έςελληνίσΟη καΐ μετου- 
σιώθη έπϊ τοσούτον, ώστε ενεφορηθη άπαντος 
τοΰ ελληνικού πνεύμ.ατος τών διαλεκτικών και 
τοπικών ΐδιωμάτίυν και συνηθειών; Οϋνί ! "Ας 
λέγωσιν ο, τι καΐ αν λέγωσιν οί άλλ&)ς πως έξ 
εθνικής καΐ ύπερφιλαύτου δυσμένειας φρονοΰν- 
τες περί ημών. Το έλληνικον έθνος υπέστη έπΙ 
μακρούς και σκληρούς αιώνας δουλείαν, άλλ' 
οΰοέποτ' έλησμόνησε τήν ευγενή αϋτοϋ καϊ να- 
ρίεσσαν γλώσσαν, οϋδ' άπεαακρύνθη εν χρόνοις 
χαλεποΐς τών παραδόσεων αΰτοΰ καί έθίι/.ων. 
Διέλθετε μεεπειδή οπό τή; συστάσεο); τοϋ 
Συλλόγου δ φιλόμουσος κ. Χρηστάκης Ζωγρά- 
φος ούκ έπαύσατο γενναίως καΐ τελεσφόροι; 
υπο^ηριί,ων αυτόν, προτομή αυτού μ.αρμαρινος 
τεθή έν τή μεγάλτί αίθούση τοϋ Συλλόγου, ε- 
πιτροπή ό' εκλεγόμενη Οπό τοΟ Συλλόγου ά- 
ναγγείλη αύτώ έπισημω; την εύγνο)μοσύνην 
καϊ άπόφασιν αύτοϋ' τοϋ δέ Συλλόγου παμ- 
ψηφεί άποδεζαμένου την πρότασιν ταύτην, I- 
ςελέγη έςαμελή; επιτροπή έκ τών κ. κ. Ήρ. 
Βασιάοου, Ί. Γκιών, Κ. Καραθεοδωρή, Ξ. Ζω- 
γράφου, θ. Κοσούδη καί Χρ. ΧατζηχρηΓ•ου. 
ς• ) Τοϋ κ. Α. Ήφαιστίδου έπιστολήν έ- 
χουσαν ούτως" 



ΠΡ ΑΚΤίίί Α. 



287 



Κύριε Βασιάδη, 

Παρακαλώ να εγχειρίσατε τάς εγκλείστου; 
δ'.ακοσίας βθωμ. λίρας (200) τω αξιότιμοι κ. 
Προέδρω τοΰ Ελληνικού Φιλολογικού Συλλό- 
γου εις χρϊΐΐ'ν τών εν ταΧς έπαρχίαις σχολείων. 

Δ'.ατελώ μετά μεγίσττ,ς υπολτιψεοις πρό- 
θυμος 

Α. ΗΦΑΙΣΤΙΔΗΣ. 



£ δέ πρόεδρυς συγχαίρων τώ Συλλόγω δια ττ,ν 
αύϋόρμτιτον ταύτ/,ν προσφοράν τοΰ κ. Ήφαι- 
στίύου προτείνει ίνα σταλη αύτω εύναρις•τιριος 
επιστολή, δπερ μετά προθυμίας παρεδέξατο 5 
Σύλλογος. 

Είτα ό Γεν. Γραμματεύς άγγέλλει 

1) δτι 5 κ. Νικόλαος Παπαδούκας προσγι 
νεγκε τά οόο έργα αύτοΰ «Σόλων, ν) άρχαΐον 
Έλληνικύν Δίκαιον» καΐ «Ίππόδαμος, ?ι άρναι 
τοΰ Συνταγματικού δικαίου». 

2) Ό πρύτανις τοΰ εν Άνηναις Έθνικοϋ 
Πανεπιστημίου τά κατά ττ,ν λγ πρυτανείαν 
αυτοΰ. 

3) Ό κ. Γ. Καρυοφύλλης εξ Αθηνών 2 
τόμ.. τών σωζόμενων Απάντων τοΰ εν άγίοις 
πατρός ημών Ιωάννου τοΰ Χρυσο70μ.ου. 

4) Ό κ. Γ. Α. Ναύτης ττ,ν «τελευταίαν 
Δοΰκισσαν τών Αθηνών». 

•)) Ό κ. Κ|τμΓΐ" καθηγητής τών Ελληνι- 
κών γραμμάτων έν τώ Πανεπιςημίο) Παρισίων 
διάφορα βιβλία αυτοΟ τε και τοΰ πενθεροΰ του 
κ. Οΐ'ΐιοίίικ'. 

0) Ό κ. Έ. Σϊμος Ελληνικής Ιστορίας 
διηγήματα εις τά παιδία Ικ του Γαλλικού. 

Ακολούθως αγγέλλεται το δεύτερον κατά τά 
νενομισμένα ώς μέλος τακτικδν ό κ. Αιμίλιος 
Νοννότης και γίνεται δεκτός παμψηφεί. 

Είτα έςελέγησαν δ μεν κ. Α. Βερναρδάκη; 
μέλος της Αρχαιολογικής Επιτροπής, ό δέ κ. 
Αίμ. Νοννότης της Φιλολογικής. 

Μετά ταϋτα δ κ. Πρόεδρος κατ' άπόφασιν 
τοΰ προεδρείου προΰτεινε τά εξής. 

ά) Νά έπαναλάβη δ Σύλλογος τάς έχις-ο- 
λας προς τους αρχιερείς, δημογέροντας και ε- 
φόρους τών σχολείων, εν αί; νά παρενείρων- 
ται και τίνα περί της άξιας τής δημοτικής 
παιδεύσεως, καΐ, εϊ δυνατόν, οί ίερεΐς τών δια- 
φόρων κοινοτήτων νά συμβουλεύωσιν έπ' εκ- 
κλησίας του; γονείς προς άποστολην τών τέ- 



κνων αυτών εις τά σχολεία άπο τής εξαετούς 
αυτών ηλικίας. 

ο') Νά έπαναλάβ/1 όμοίχν τοιαύτην έπΐ" 
στολην και προς τους Συλλόγους και Αδελφό- 
τητας. 

γ ) Τά; εγκυκλίου; περί τής Ζωγραφείου ά- 
μ.οι5ής προς συλλογην τών ζώντων μνημείων. 

δ ) Νά σταλώσιν εγκύκλιοι προτρεπτικαι 
προς έπιστημονικην ερευναν αρχαίων μνηιιείων 
και συντηρησιν αυτών, συλλογην και άντιγρα- 
φην χειρογράφων καϊ επιγραφών, συλλογην 
γεωγραφική; ύλης αρχαίας τε καϊ νέας, κα- 
θώ; και γεοιλογική;, όπω; πολλά τών ημετέ- 
ρων χωρών άπορούμενα ?ι και όλως άγνοούαε" 
να διευκρινηθώσι. 

έ) Νά συσκεφθη το Προεδρεϊον περί τοΰ 
Εύγενιείου κα'ί Συμβουλιδείου διαγωνίσματος. 

ς' ) Νά σταλώσιν εγκύκλιοι ίιπέρ τοΰ Συλ- 
λόγου προς τους πλουσίους ομογενείς 

1) προς τους έν Κων/πόλει, 2) προς του; έκ- 
το;, προς ους δέον νά σταλώσιν οί τρεις τόμοι 
τοΰ Περιοόικοΰ μ.ετά τοΰ Κανονισμ,οΰ τοΰ ημε- 
τέρου Συλλόγου και τών εκθέσεων, 3) προς 
την έπιτροπην τή; έν Βιέννη ορθοδόξου εκκλη- 
σία; οπω; χορήγηση χρήματα τίνα προς έκ- 
παίδευσιν υποτρόφων έν τοις Διδασκαλείοις Φι- 
λιππουπόλεως, Σερρών και Σμύρνης. 

ζ') Χάριν στενωτέρου συνδέσμου και κατά 
τά άρθρα 59 — Ο Ι τοΰ Κανονισμού. 

1 ) νά παρακληθώσιν οί Σύλλογοι, οι τε έν 
Κων/πόλει και οί έν ταΐς έπαρχίαις, προ τή; εορ- 
τή; τοΰ Έλληνικοΰ Φιλολογικού Συλλόγου νά 
πέμπωσιν αύτώ σύντομ.ον έκθεσιν τών πεπραγ- 
μένων αΰτοΐ;, οποί; γίγνηται μνεία αυτών έν 
τή γενική τοΰ Προέδροο τοΰ ημετέρου Συλλό- 
γου εκθέσει" 2) νά τεθώσιν υπ ό'ψιν αυτών τά 
προμνημονευθέντα τοΰ Κανονισμού άρθρα. 

ή) Περί τών περιοδικών συνόδων τών Συλ- 
λόγων υπο την διεύθυνσιν τοΰ Ελληνικού Φι- 
λολογικού Συλλόγου δ Πρόεδρο; προτείνει ίνα η 
πρώτη σύνοδο; γένηται κατ' Αύγουστον τοΰ 
1874, δρισθώσι δέ τά σ•ζητηθησόμενα έν αυ- 
τή φιλολογικά, αρχαιολογικά, επιστημονικά 
και εκπαιδευτικά θέματα ύπδ τών επιτροπών 
τοΰ Συλλόγου καΐ δημοσιευθώσι διά τών έφη- 
μεοίδων προς γνώσιν τών συλλόγων καΐ τών 
άλλίον λογίων όσοι μ-έλλουσι νά συμμετάσχω- 
σι τών συνόδων. 

θ') Νά τίθηται πίναξ προ; είδοποίησιν τή; 
ημερησία; διατάξεω; τών εκτάκτων συνεδριά- 
σεων. 

ί) Νά συνταχθή υπδ τή; Εκπαιδευτική; 



2§8 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Επιτροπής γεωγραφικός χάρτης έμφαίνων τά 
εν τη ΟΟωμ. Αυτοκρατορία ημέτερα σχολεία 
κατά τους νί^η δημοσιευ()έντ«ς τοιούτους εν 
Γαλλία και Αμερική χάρτας. 

ιά) Νά παρακληθη ό Πρόεδρος της Οικονο- 
μικής Επιτροπής νά εξετά<Γ•/ι τά βιβλία τοΟ 
ταμείου μετά των λοιπών μ.ελών αυτής. 

Των προτάσεων τούτοιν άπασών οεκτών γε- 
νομ.ένων δ',ελΰθη η Συνεορίασις. 



ΣΪΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΤΞΘ'. 
Εχταχτος. 

Ττ, 2 (τι Ίοι>νΐο>. 187;?. 

Προί^ςαύοίΤις τον χ. Ή ςυχ.Ιίουζ Βασιάίΐου. 

Μετά την άνάγνωσιν και έπιψηφιοιν των 
πρακτικών της προηγουμένης συνεδριάσεως ό 
Γεν. Γραμ.ματεΰ; άναγινώσκει 

ά) Έπιστολάς τοϋ έν Άτταλεία «1>ιλεκπαι- 
δευτικοϋ Συλλόγου «ό Ιϊύαγγελισμ.ός», κα'ι 
της έν Μεγαρόβω Άδελφότητος «ή 'Κλπίς», 
δι' ών άναγγέλλοντες την σΰστασιν αυτών ε- 
πικαλούνται την ήθικήν και ΰλικήν συνδοομήν 
τοϋ ημετέρου Συλλόγου. 

β ) Έπιστολήν της εν Κουζγουντζουκίο) 
Φιλεκπαιδευτικής Άδελφότητος έζαιτουιιένης 
την συνόρομην τοϋ Συλλόγου προς άνοικοδό" 
μησιν τής άποτεφρωθείσης σχολής των" απε- 
φασίσθη ίνα άπονεμηθώσιν αύτη 20 λ'.ραι. 

γ ) Δυο έπιστολάς Αναγνωστηρίου Αϊνου, 
δι' ών έκφράζον τάς ευχαριστίας έπΙ τη δεκα- 
πενταλίρω απονομή γνωστοποιεί τάς προς διά- 
οοσιν τών γραμμάτων ενεργείας αύτοϋ. 

δ') Πλαταμ.ώνος Ίακο'ιβου, δι' ής έκτιθέ- 
γενος έν συντόμω την διανοητικην και οίκονο- 
μικην κατάστασιν τών σχολείων τής επαρχίας 
του επικαλείται την συνδρομήν τοϋ Συλλόγου 
ίδίως προς ύπο^ηριν-'^ τής έν Ταψάνη Σχολής, 
α τε δη κεντριχωτέρας' έπισί^νάπτεται δε καΐ 
έκθεσις τών εφόρων τών έν 'Ραψάνη Σχολείων. 

έ') Έπιστολάς Βλασίου Σκορδέλη εκ Φιλιπ- 
πουπόλεως και Ν. χλημνίου Ίατροϋ έζ Αρτάκης 
περιλαμβάνουσας διαφόρους αρχαίας έπιγραφάς 
μετά διασαφήσεων (1)" |ές αυτών λαβών άφορ- 



(1) "Οοί αϋιά; έν τω τέλϊΐ τοΟ ΠεριοοικοΟ. 



μην ό κ. Πρόεδρος προύτεινε και έγένετο δε- 
κτόν ίνα τοΰ λοιποΰ αντίγραφα τών αρχαίων 
επιγραφών πέμπωνται τη Αρχαιολογική Επι- 
τροπή, τά δε πρωτότυπα μένωσιν έν τοϊ; άρχείοις 
προς εΰκολίαν τών εργασιών τής Συντακτικής 
Επιτροπής. 

Είτα άνήγγειλεν ότι ό κ. Εΰαγγελινός Μι- 
σαηλίδης προσφέρει 00 σώματα τής ελληνι- 
κής εμπορικής επιστολογραφίας και 200 αλ- 
φαβητάρια Ελληνοτουρκικά, Ίνα διανεμηθώσιν 
εις τά κεντρικά τής Ευρωπαϊκής Τουρκίας σχο- 
λεία, ό δε κ. Δ. Πανταζής αποστέλλει [βιβλία 
τινά εκ τών παρ αύτοϋ εκδοθέντων. 

Μετά ταΰτα άγγελθεϊς το δεύτερον ώς μέ- 
λος έπίτιμον κα'ι ψηφοφορηθε'ις κατά τά νενο- 
μισμένα έγένετο δεκτός παμψηφεί Ό Αυτοκρά- 
τωρ τής Βρασιλίας Πέτρος Β' διαπρεπών έπΙ 
φιλελληνισμώ* απεφασίσθη δείνα μ.ετά τοΰ δι- 
πλώματος σταλώσιν οι τρεις τόμοι τοϋ Περιο- 
Λικοϋ καΐ η εξής επιστολή. 

Μίγι.Ιειότατί, 

"Οτε ανά πάσαν την Άνατολήν διεδόθη ή 
φήμη ότι ό Υμετέρα Μεγαλειότης τάς διατρι- 
βάς έν Γαλλία ποιούμενη έπεσκέψατο συνε- 
δριάζοντα τον έν Παρισίοις προς ένίσχυσιν τών 
Ελληνικών σπουδών Σύλλογον και μετ' εύμε- 
νείας ιζκροάσατο τών λεχθέντοιν καΐ άναγνο)- 
σθέντων, και ύστερον έν Μασσαλία το Έμ.πο- 
ρικόν έπισκεψαμένη Λύκειον εΰηρεστήθη ίνα 
παραστή έν τη παραόόσει τών ελληνικών καΐ 
έρωτήσγι ελληνίζ-Ι τους μαθητάς, βαθέως σύμ- 
παν το έλληνικύν συνεκινήθη έθνος θαυμάζον 
και άγάμενον την ημετέραν Μεγαλειότητα, 
ότι, καίπερ ευρύτατης αυτοκρατορίας υπέρτα- 
τος άρχων και υπό τοσούτων βασιλικών περι»- 
στοιχισυένος φροντίδων, εύρε καιρόν, ίνα καΐ 
περί την νέαν ελληνικήν άσχοληθή καΐ ταύ- 
της γένηται άριπρεπής κάτοχος. 

Τοϋ μεγάλου τούτου θαυμασμοϋ καΐ δι- 
καίου σεβασμοϋ βουλόμενος και 5 έν Κων/πό- 
λει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος τεκμήριον 
παρχσχεΐν έψηφίσατο την 'Ί'μ. Μεγαλειότητα 
μέλος αύτοϋ έπίτιμον εύελπις, δτι μετ' εύμε- 
νείας τό δίπλο)μα άποδέζεσθε ώς μνημεΐον τής 
βαθύτατης τών Έλλήνιον εϋγν(ι)μ.οσύνης, καΐ 
ευδοκήσετε, ϊνα την ύψηλήν Υμών ευνοιαν 
διατελήτε άεΐ αύτώ έπιδαψιλεύοντες. 

Έπι τούτοις, Μεγαλειότατε, και ίμεΤς τόν 
Εδιαίτερον ημών αυτών εκφράζοντες σεβασμόν 
καΐ την βαθυτάτην εύγνωμ.οσύνην έπι ταΧς 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ. 



289 



(ριλελληνικαΐς υμών διαθέσεσιν υποσΥΐμειού[χ.ε- 
θα βαθυαεβάστως 

Τϊί; Υμετέρας Μεγαλειότ•/)τος 
υποκλινέστατοι θεράποντες 



Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ 



Ο ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ 



5 δε έν Αθήναις κ. Ν. Ιΐαπαδοϋκας, δικηγό- 
ρος, ίξελέγγι μέλος αντεπιστέλλον. 

Ακολούθως ό Πρόεδρος κ. Βασιάδης άγγέλ- 
λει, δτι ή έζαμελης έπιτροπνι έπισκεψαμένη 
τον κ. Χρηστάκην Ζωγράφον έδηλωσε την προς 
αύτδν άπονεμηθεΐσαν τιμήν έπΙ ταϊς προς τον 
Σύλλογον γενναιοδωριαις αΰτοΟ' δ δε κ. Χρη- 
στάκης Ζωγράφος ευχάριστων τω Συλλόγο) 6ιά 
την άπονεμηθεϊσαν αύτω τιμήν λέγει, δτι δι' 
«ΰτδν ή τιμή αΰτη έστΙ μεγάλη, άλλα κατ' 
ανάγκην δέχεται αϋτην ώς προσφερομένην 
παρά τοϋ Συλλόγου, ίν άγαπα και εκτιμά διά 
τάς υπέρ της διαδόσεοις των γραμμάτων ακά- 
ματους αϋτοϋ προσπάθειας. 

Είτα άνεγνώσθησαν και ενεκρίθησαν πρδς 
άποστολην αϊ εξής εγκύκλιοι" 



Προς τους Αρχιερείς. 

Σίβασι^ιώταη. 

Έκ διαφόρων άπος-αλεισών τη Υμετέρα Σε- 
βασμιότητι επιστολών τοϋ Φ.λολογικοΰ Συλ- 
λόγου γινώσκετε ηδη, δτι ούτος έν τοις άλλοις 
αύτοΰ έργοις ανέλαβε καΐ την μέριμναν περί 
διαδόσεως της δημοτικής παιοεύσεοις, θεωρών 
αύτην δικαίως ς-ερεάν και άκράδαντον κρηπΐδα 
της ευημερίας τοϋ ημετέρου Γένους. 

Πρδς άπόδειξιν της έρθής καΐ υγιοϋς ταύ- 
της γνώμης πολλών οϋ χρηζομεν λόγων, άλλ' 
άρκοϋσι τα παραδείγματα τών νΰν πεπολιτι- 
σμένων λαών, τών Γερμανών μάλιστα και Άγ- 
γλαμερικανών, οϊτινες προεζάρχουσι τών άλ- 
λων καΙ πρδς τον κολοφώνα της δόξης και ευη- 
μερίας αυτών στερρώς βχίνουσι δι' ουδέν άλλο 
?1 διότι ταύτην την ι5ρθ->ιν περί δημοτική; παι 
οεύσεως έχοντες γνώμην, μεγάλως μ.εριμνώσι 
καΐ επιμελούνται πρδς διάδοσιν αυτής εις πά- 
σας τάς τάξεις τής κοινωνίας, αμύθητα πρδς 



τοΰτο δαπανώντες χρήματα. Τις οϋ. καταλαμ- 
βάνεται ύπδ θαυμασμού καΐ εκπλήξεως μαν- 
θάνων, δτι αί Ήνωμέναι Πολιτεΐαι τής Άμε- 
ρικης οαπανο)σι κατ έτος υπέρ της εκπαιοευ- 
σεως του λαοϋ 450 εκατομμύρια φράγκων, 
πολλοί δε ίδιώται πρδς 'ΐδρυσιν σχολείων κα- 
ταβάλλουσιν δ μεν 4 εκατομμύρια φράγκων, 
δ δε 2, και άλλοι έν ίι πεντήκοντα μυριάδας; 
Άλλα καΐ αί φράσεις τοϋ ^ίμετέρου λαοϋ, «άν- 
θρωπος αγράμματος ξύλον άπελέκητον» καΐ 
«αν ηξευρα δύο γράμματα θα ήμουν χίλιαις 
φοραΧς καλήτερος άφ' δτι εΤμαι» τί άλλο άπο- 
δεικνύουσιν η τδν διακαή αυτοϋ πόθον πρδς 
έκπαίδευσιν, ζοιηρώς συναισθανόμενου και εκ- 
φράζοντος την άξίαν και σπουδαιότητα τής 
παιδείας; 

Ταϋτα μέν ίκανά τεκμήρια, οτι ή δημοτικΫι 
παίδευσις, ή στοιχειώδης και κατωτέρα κα- 
λούμενη, έστιν ή πρώτη, ή σπουδαιότατη καΐ 
αναγκαιότατη παίδευσις τοϋ έθνους" διότι ταύ- 
της μέν μετέχουσιν η οφείλουσι να μετέχωσιν 
άπαξάπαντες οϋδενδς εξαιρουμένου, τής δε μέ- 
σης παιδεύσεω; και τής ανωτέρας μετέχουσιν 
ολίγοι, δσοι εύποροϋσι καιροϋ και μέσων. 

Ή δημοτική δε παίδευσις παρά τοις μάλλον 
πεπολιτισμένοις λαοϊς τά έξης περιλαμβάνει 
μαθήματα" 

ά) Άνάγνϋ)σιν, β') Γραφήν, γ') 'Αριθμητι- 
κήν, δ') Έθνικήν γλώσσαν, έ) Θρησκευτικά, 
(Ίερ. Ίστορίαν καΐ Κατήχησιν), ς-') Ηθικά διη- 
γήματα, ζ ) Γεωγραφίαν, ή) Ίστορίαν Έθνι- 
κήν, θ') Καλλιγραφίαν και Ίχνογραφίαν, ί) 
Στοιχειώδη Γεωμετρίαν, ιά) γενικές γνώσεις 
τής Φυσικής, Χημείας και Φυσικής Ιστορίας, 
ιβ') Μουσικήν, καΐ ιγ') Γυμναστικήν. 

Τοιαύτη ή πνευματική τροφή, ής έξ απαλών 
ονύχων μεταλαμβάνουσι τά τέκνα τοϋ λαοϋ έν 
τοις δημοτικοΤς σχολείοις αμφοτέρων τών φύ- 
λων, άτινα απανταχού υπάρχουσι και έν αυ- 
τοΧς τοις μ-ίκροΊς χωρίοις. Έκαστη δέ τών δη- 
μοτικών σχολών 'έχει ιδίαν βιβλιοθήκην καΐ ι5ρ- 
γανοθήκην καΐ συλλογάς ίπιστημονικάς. 

Έκ τούτων καταφαίνεται, δπόσον ήμεϊς ύ- 
πολειπόμεθα, διότι ούτε τ. ε/.ζαίδευσις τοϋ 
λαοϋ τοιαύτην παρ'ήμϊν εϊληφεν άνάπτυξιν καΐ 
τελειότητα, ούτε σχολεΈα δημοτικά αμφοτέ- 
ρων τών φύλων πανταχού ύπάρχουσιν, ούτε 
πάντες οί γονείς αισθάνονται δπερ έχουσι θρη- 
σκευτικδν και κοιν())νικδν καθήκον, 'ίνα τά τέ- 
κνα αυτών άρρενα τε και θήλεα άποστέλλωσιν 
εις τά δημοτικά σχολεία, αλλά πολλάκις είτε 
εξ δλιγωρίας, εϊτε δπως έκ τής εργασίας τών 



ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.] 



η 



290 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\λΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



«ννιλίκοιν αυτών τέκνων μικράν τίνα άποκαρ- 
πωθώσιν ώφέλειαν, ευρίσκονται γονεΤ; άίττορ- 
γοι, οΐτινες άζαδώ; καΐ άνευ τύψεως τίς συνει- 
δήσεως άποστεροϋσιν αυτά τ{»ν έπιούσιον άρτον 
τής δγΐ[λθτικΫί; παιδεύσεως, ουδόλως συλλογι- 
ζόμενοι, οτι καθιστώσιν αυτά τυφλά και δυςυ- 
χτή καθ' όλον αυτών τί)ν βίον. 

Τοιαύτης λοιπόν ούσης τής δηρ.οτικτίς παι- 
δεύσεως παρ' ϊί[ΐ.ΐν, πρέπει δσον τά/ιον να θε- 
ραπεΰσιομεν τάς ίλλείψεις ταύτας, ο^ν θέλωμεν 
εις τα ίχν?ι νά βαοίσωμεν τών μέλλον πεπο- 
λιτισμένων έΟνών καΐ έπιθυμώμεν τ7)ν (ίλτ,θϊι 
τοϋ ημετέρου Γένους εΰ?,μ:ρίαν* ίκίΐΟη, ως εϊ- 
ρτ,ται. τά έθνη εκείνα αληθώς εΰδαιμονοΟσιν. 
ίίσα πλείονα ίχουσι ίίημοτικά σνολίϊα αμι^ιοτέ- 
ρων τών φύλων, ή ι5έ π:ι3ςία ^ό"τΙ ■Γ:άγκοινος 
εις πάσας τής κοινοινίας τ^.ς τάζίΐς, δ δ^ λαίις 
πεφοίτισμένος και προληψ:ων καΐ δεισιδαιμο- 
νιών άπηλλαγμένος. 

ΚαΙ 5 μέν Φιλολογικές Σύλλογος •πρί)ς ίπί- 
τευξιν τούτων πολλούς κκτίβ:;λβ καΐ κατα- 
βάλλει αγώνας, γράφων, διδάσκων, προτρέ- 
π&ιν, διδακτικά βιβλία εις τά τών Επαρ)"ΐών 
σχολεία άποστέλλων, χρήματα χορηγών εϊτε 
προς σύσταοιν δημοτικών σ^^ολείων, δινου οεϊ, 
εϊτε πρίις υπθ7ηριζ'ν τών 'ήοτ, ύφ',ς-κμίνοίν, χρτ;- 
ζύντων δ^ περιθάλψεως. Άλλ' ομολογουμένως 
ο{ αγώνες αύτοΰ φρούδοι καΐ άλυσιτελεΤ; άπο- 
βησονται, αν μή καΐ της Τμ.ετέρας τύχη προ- 
θύμου καΐ ίσχυρϊς συμπράξεως" διότι Τμεΐς 
έστέ οι πνευματικοί τοϋ λαού πατέρες, πρ^ς 
'Γμάς πάντοτε καΐ δικαίως προσέχαι τίιν νουν, 
ΤμεΈς 8, τι κτλ αν ε'ίπητε, γίνεται αίσθητότε- 
ρον εν τνΐ ψυχ•^ αύτοϋ, 'νμεϊς τέλος παρά τε 
τών θείων και τών ανθρωπίνων νόμων την προ- 
στασίαν και έπιμέλειαν τοΰ λαοϋ επιτετραμ- 
μένοι έστέ' ώστε Τμείς διά τών πατρικών συμ- 
βουλών, προτροπών, εγκυκλίων πρίις το Τμέ- 
τερον ποίμνιον, διά τών ιεροκηρύκων και ιερέων 
Ικάστης κώμης καΐ συνοικίας, δύνασθε παντο; 
άλλου κάλλιον κατορθώσαι, ΐνα εις ττ,ν συνεί- 
δησιν τοΰ λαοϋ εισχώρηση δπόσον αναγκαία 
καΐ απαραίτητος έστιν ή έκπαίδευσις αύτοϋ, 
καΐ καταλάβη τΙ,ν χαρδίαν αύτοϋ άγιος υπέρ 
της παιδείας ζήλος κα'ι ίερ^ς ενθουσιασμός. 

Καθ'ιίμόίς όε ού μικρόν συντελέσουσι καΐ τά 
έςή; μ.έσα' ά) «ν ή Τμετέρα Σεβασμιότης υπο- 
χρεώσει ένθεν μίν τους ιερείς εκάστης κώμης 
και συνοικίας, ίνα καθ' εςαμηνίαν άναγινώσκω 
βιν έπ' έκκλησίΓ.ς κατάλογον τών παίδων, ό- 
σοι άπί) τίίς έζαετοΰς ηλικίας χαι άνω δφεί- 
λουσι φοιταν ει; τά σχολεία, ένθεν δέ τάς Ε- 



φορίας, Ινα εν καιρώ τών εξετάσεων τών όγι* 
μοτικών σχολείων άναγινώσκωσι κατάλογον 
πληοη τών παίδων της χώρας σημ.ειοϋσαι τους 
μη φοιτώντας' καΐ β ) αν έν ταΐς κεντρικωτέ- 
ραις πόλεσι τών Επαρχιών καΐ διαμερισμάτων 
φιλεκπαιδευτικοί ίδρυθώσι Σύλλογοι καΐ Αδελ- 
φότητες σκοπον καΐ μέλημα έχοντες την προα- 
γωγήν και έπίοοσιν της δημοτικής παιδεύσεως 
καΐ τών Ελληνικών γραμμάτων. 

Ό Φιλολογικός Σύλλογος έπιθυμών, Σεβα- 
σμιώτατί, νά πράξη τ6 καθήκον αυτοϋ καΐ 
προς τ•)ιν Ύμίτέραν έπαρχίαν καΐ έλθγι τί) κατά 
δύναμιν εις βοήΟειαν τών άπορων αυτής σχο- 
λείων, Εχει άνάκγην νά μ.άθη πρότερον τί;ν 
πνίυματικην αυτής κατάστασιν, όπως £ν γνώ- 
σει εκτίμηση τίίς πραγματικάς αυτής προό- 
δους καΐ ελλείψεις" ίφ'ω καΐ θερμώς ικετεύει 
'ΓμΛίι 'να τάς δέουσας χορηγησητε πληροφο- 
ρίας οημειοϋντες έν τή πρ^ς αυτόν απαντήσει. 

ά) Πόσα είσΐ τά δημοτικά σχολεία εκατέ- 
ρου τοϋ φύλου έν τη Τμετέρα Επαρχία. 

β') Ποΰ ύπάρχουσι καΐ ποΰ οϋχ υπάρχουσι 
καΐ διά τί. 

γ') ΠοΤα £κ τών Σχολείων εχουσιν Εφορίας 
και τίνες οί 'Έφοροι, διότι έκ της επιμελείας 
αυτών και φροντίδας έξηρτηται ή εΰδοκίμησις 
τών σ^ολείο)ν. 

δ) Πόσοι καΐ τίνες οί έν έκάστω σχολείίύ δι- 
δάσκοντες, καΐ τίς δ μισθός αυτών. 

έ) Τίνα τά διδασκόμενα μαθήματα κατά 
τμΐιματα καΐ τάξεις, χαΐ τίς δ Κανονισμ{)ς της 
Σχολή;, άν υπάρχη. 

ς') Τίνες οι πόροι {κάστης σχολής, πόσαι αί 
έτησίαι αυτής δαπάναι, καΐ τίνα; ^χει ονάγκας. 

ζ') Πόσοι 01 μαθηταΐ εκάστης σχολής, καΐ 
τίς ή αναλογία αυτών προς τόν πληΟυσμίιν τών 
ημετέρων έν τω τόπω ένθα ή σχολή, πόσοι καΐ 
τίνες οί προκύπτοντες καΐ εύδοκιμοϋντες, πό- 
σοι εύποροι, καΐ πόσοι άποροι καΐ ε{ έκ τών 
προκοπτόντων, τίνες παίδες άπο τής εξαετούς 
ηλικίας χαΐ άνω φοιτώσιν εις τά σχολεία καΐ 
τίνες ου, και διά τί. 

Παρακαλείται ή Τμετέρα Σεβασμιότης νά 
εϋαρεστηθη ν' άποςείλη τάς πληροφορίας ταύ- 
τας πρίι τής πρώτης Ιανουαρίου, ΐ,Ι δυνατόν, 
τοϋ 1874, δπως δ Σύλλογος προ τή; επετείου 
εορτής αυτοϋ έχτ) καιρόν νά λάβη αύτάς υπ' 
όψιν και διεξελθών μετά προσοχής άποφασίστι 
τά δέοντα" άλλως δ Σύλλογος Ισται αθώος 
πάσης μομφής, ότι δήθεν παραμελών τών εν- 
δεών σχολείο)ν βοηθεΐ τά μηδεμιας χρήζοντα 
συνδρομής. Τί πταίει ούτος, άν άγνοών τάς ά- 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



291 



νάγκας πολλών Επαρχιών ενεργή υπέρ εκεί- 
νων, περί ών λαρ,βάνει πλγιροφορίας ; 

Πρ^ς γνώσιν τ•ίί; 'Γ(χετέρας Σεβαβμιότητος 
πέ(Απομεν καΐ ας άπεστείλαμεν έπιστολάς προς 
τους φιλεκπαιοευτικούς Συλλόγους καΐ Αδελ- 
φότητας καΐ πρ6ς τάς Δημογεροντίχς των Κοι- 
νοτήτων και Εφορίας των Σχολείων, έν αίς 
συι«.περιλα[Αβάνονται καΐ δσα άλλα [λέσα θεω- 
ρεί δ Φιλολογικός Σύλλογος αυντελοϋντα προς 
προαγωγην καΐ έπίδοσιν της παιοείας. 

Πεποιθότες, δτι προς εφαρ[Λογτ)ν τοΰτων 
κατά την 'ν[;,ετέραν Έπαρχίαν πάταν χοριογη- 
σετε αυ\δρορι.ην και άντίληψιν και εκφράζον- 
τες 'Γριΐν έπι τούτοις την βαθεϊαν τοϋ Συλλό- 
γου εύγνωριοσύνην, ΰιατελοϋμεν. 

Της 'Υ[Λετέρας Σεβασ[Λΐότητος τέκνα πει- 
θήνια. 



Ό Πρόεδρος. 



Ό Γεν. Γρα|Α[λατεύς. 



Προς τους Συλλόγους καΐ Φιλεκπαι- 

δευτιχάς Αδελφότητας. 

Κύριε Πρόιδςί, 

Γνωστόν ηδη υπάρχει τω ύμετέρι^) Συλλόγο), 
δτι δ Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος έν 
τοις άλλοις αυτοϋ εργοις άναλαβών καΐ την 
μέριμ,ναν υπέρ της δηριοτικης παιδεύσεως πολ- 
λούς κατέβαλε καΐ καταβάλλει (λόχΟους προς 
διάδοσιν αΰτης, θεωρών αύτην δικαίως στερεάν 
και άκράδαντον κρηπϊδα της εϋηρ,ερίας τοϋ η- 
μετέρου Γένους, καΐ έπιθυμών ίνα τί) φρόνημα 
τοΰτο καΐ ίν τη ουνειδησει τοϋ ημετέρου λαού 
βαθείας καταβάλη ρίζας' άλλα μετά βαρυαλ- 
γούσης καρδίας βλέπει, δτι πολλαχοϋ τών Ε- 
παρχιών δ λαός έν βαθύτατο) της άμαθείας 
βεβυθισμένος σκότει και άπονεναρκωμένος ώς 
υπ{) μανδραγόραν καθεύδει, δλως αμέριμνων 
περί της εκπαιδεύσεως αύτοϋ. "Ά νάρκη δε 
αύτη και αδιαφορία παρατηρείται έν έκείναις 
μάλιστα τών Επαρχιών, έν αίς φιλεκπαιδευτι- 
κοί οϋχ ίδρύθησαν Σύλλογοι καΐ Αδελφότητες, 
η ίδρυθέντες ούκ έμφοροϋνται υπο τών αρχών 
τούτων περί της δημοτικής παιδεύσεως. Α- 
νάγκη λοιπόν πάσα, ΐνα δ ημέτερος λαδς παν- 
ταχού διδαχθή την άςίαν και σπουδαιότητα 
της δημοτικής παιδεύσεως καΐ βαθέως έν τη 



καρδία αύτοϋ έγχαράξ-/), δτι ή μεν παιδεία 
πηγή παντός άγαθοϋ, ή δ' άπαιδευσία πάσης 
κακοδαιμονίας" δτι δ απαίδευτος έστιν έν τω 
κόσμω, ώς δ τυφλές, 8ς περιπλανάται ψηλα- 
φών καΐ άγνοών ποϋ υπάγει" δτι ή παιδεία 
εξευγενίζει την καρδίαν, άνυψοΐ τδ φρόνημα, 
φωτίζει τδν νουν, αυξάνει τάς δυνάμεις τών 
έθνών' δτι ή γνώσις καΐ επιστήμη είσΐ δύνα- 
μις, δ δε πλοϋτος οϋ πορίζεται σήμερον δια 
της ίσχύος τών βραχιόνων, αλλά δια της δυνά- 
μεως τοϋ πνεύματος, δπερ δεσπόζει και διευ- 
θύνει προς έπαύςησιν της ευημερίας τοϋ αν- 
θρώπου τάς υπερφίαλους της φύσεως δυνάμεις. 

Προς άπόοειξιν τούτων άρκεϊ το της Καλη- 
δονίας (Σκωτίας) παράδειγμα, ήτις το πρότερον 
άμοιρος ούσα τών δώρων της φύσεως, έχουσα 
κλίμα μεν υγρδν και ψυχρόν, έδαφος δε πτωχδν 
και άγονον, έν φ οΰδεΙς άλλος έφύετο δημη- 
τριακός καρπδς ί) δ βρώμος, ή αρχαία τών 
κατοίκων τροφή, φυλάς δε άγριας, αμαθείς, 
όεισιδαίμονας, άπδ λγιστειών ζώσας και αρπα- 
γών, κατώρθωσε δια τών δημοτικών σχολείων 
έν μι^ έκατονταετηρίδι ν' ανάπλαση γήν μεν 
εύφορον καΐ πλουτοδότειραν, λαδν δέ ηθικόν, 
θρησκευτικόν, πεφωτισμένον, εϋδαίμονα, καΐ 
πολύ τών Άγγλων κατά τάς γνώσεις άνώτε- 
ρον, ίσον αύτοΐς κατά το έμπόριον και την βιο- 
μηχανίαν, πολύ δε αυτούς κατά την γεωργικήν 
υπερβαίνοντα. Τηλικαύτη ή δύναμις της καλής 
άγωγης καΐ παιδεύσεως τοϋ λαοϋΙ 

Ιΐρδς διάδοσιν δε εις πάσας τάς τάξεις τοϋ 
ημετέρου λαοϋ έν ταΐς Έπαρχίαις τών αναμ- 
φισβήτητων τούτων αληθειών περί της δηι/ο- 
τικής παιδεύσεως, παντδς άλλου κάλλιον δύ- 
νανται ουντελέσαιοί φιλεκπαιδευτικοί Σύλλογοι 
καΐ Αδελφότητες, ώς φαεινά κέντρα και έστίαι 
φωτοβόλοι της επαρχίας αυτών, διαφωτίζοντες 
τους έν σκότει καΐ τους μη είδότας την άξίαν 
καΐ σπουδαιότητα της παιδεύσεως. Διά ταϋτα 
ευχής έργον ίνα δσο) πλείονες τοιούτοι έν εκά- 
στη ίδρυθώσιν Επαρχία. 

Καθ' ημάς δε ού μικρόν προς έπίτευξιν τοϋ 
φιλεκπαιδευτικού τούτου οκοποϋ συντελέσουσι 
και τά εξής μέσα, υπέρ ών δ Φιλολογικός Σύλ- 
λογος πασαν υπισχνεΐται δυνατην συνόρομην. 

ά) "Αν έκαστος τών Συλλόγων μετά ζήλου 
καΐ προθυμίας διαβιβάζγ) εις τάς Δημογερον- 
τίας τών Κοινοτήτων και Εφορίας τών σχο- 
λείων της Επαρχίας αύτοϋ, οσα νομίζει συν- 
τελοϋντα εις την προαγωγην τών σχολειοιν, 
καΐ προνοή περί έξευρέσεο)ς πόρων καΐ καλής 
αυτών διαχειρίσεως. 



292 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



β ) Αν εν ταΐς κεντρικωτέραις τουλάχιστον 
δ7ΐ[ΛθτΐΛαϊς σχολαΧς ένεργϊί προ; σύστασιν δη- 
[Λοτικών βιβλιοθηκών και πρ6ς άγοράν οργάνων 
τΫί; πειραματικής φυσικής και στοιχειωδών 
συλλογών ττ,ς φυσικής ιστορίας, διότι άνάγκγι 
τά τέκνα τοϋ λαοϋ έκ παιδικής ηλικίας να 
λαμβάνωσι γενικγιν τίνα γνώσιν των φυσικών 
έτΓίσττομών, ών ή εφαρμογή κατά τους ημετέ- 
ρους χρόνους τοσαύτην εϊληφεν έπίδοσιν καϊ 
τοσαΟτα παρήγαγε τεράστια αποτελέσματα, 
γ') *Αν προς έζακολούθησιν τής διδασκα- 
λίας των αποχωρούντων άπο τών σχολείων 
παίδων καΐ τών άλλων ενηλίκων μέριμνα περί 
συστάσεως εν τοις κεντρικωτέροις σχολείοι; ε- 
σπερινών μαθημάτων δίς 'ϊι τρις τής εβδομάδος 
γιγνομένων. 

δ') *Αν τοις άπόροις σχολείοις τής περιοχής 
αύτοΟ χορτ,γη διδακτικά βιβλία και χρήματα, 
δταν εύπορη, δεικνύων καΐ έργω, δτι ό'ντο>ς 
περί τής εκπαιδεύσεως τών τέκνων τοϋ λαοΰ 
κήδεται. 

έ) "Αν, ώς λίαν άζιεπαίνως ποιοϋσιν ό έν 
'Ραιδεστώ θρακικδς Σύλλογος καϊ ή έπΙ τών 
εξωτερικών Επιτροπή τών Τραπεζουντίων, ά- 
ποστέλλτ) εις περιοδείαν έπόπτας προς έπίσκε- 
ψιν καΐ έπιθεώρησιν τών σχολείων και προς α- 
κριβή έξέτασιν τής πνευματικής καταστάσεως 
της Επαρχίας, συντάσσων δι' αυτών σχολεια- 
κδν αυτής γεωγραφικον χάρτην, διά όιαφόρων 
γρωαάτων οωτεινών η σκοτεινών τ.ακοίνων έν 
αυτω τας όιαφορας, αν υπαρχωσι, της πνευμα- 
τικής καταστάσεο)ς τών διαμερισμάτων αυτής. 
ς') *Αν παρ' εαυτώ συγκαλή κατ' έτος σύνο 
δον τών δημοδιδασκάλων και διδασκαλισσών 
προς έζέτασιν άπο κοινού διαφόρων παιδαγω- 
γικών ζητημάτων, άτινα συντελοΰσιν εις τήν 
έπίδοσιν τής δημοτικής παιόεύσείος, εις τήν 
καλήν διοργάνωσιν τών δημοτικών σχολείων, 
και εις τήν βελτίωσιν τών διδακτικών μεθό- 
δ(.)ν, και δημοσιεύτ) ύστερον τάς έν τή συνόόο) 
ληφθείσας περί αυτών αποφάσεις προς γνώσιν 
και τών άλλων. 

ζ') Άν βλέπουν, δτι πάντες οί Σύλλογοι 
προς ενα και τον αϋτδν τείνουσι σκοπόν, τήν 
διάδοσιν τών γραμμάτων κατά τάς ημετέρας 
χώρας, άδελφικάς μετ' αυτών συνάπττι σχέσεις 
άνταλλάσσων τάς ιδέας αυτού και πασαν π«- 
ρέχων αϋτοϊς συνδρομήν κα'ι άντίληψιν' διότι 
ώσπερ ή πολλαπλασίασις τών φωτοβόλων ε- 
στιών και ή συγκέντρωσις του έξ αυτών εκ- 
πεμπόμενου φωτδς ύπεραύςει τήν αϊγλην και 



γασία φαεινοτάτην παράγει λάμψιν και συναύ- 
γειαν προς φωτισμδν τοϋ έθνους. 

ή) "Άν μετά τού Φιλολογικού Συλλόγου 
στενωτάτας καΐ διηνεκείς διατηρεί σχέσεις (1) 

βιβάζων αυτώ εκάστοτε τάς εκθέσεις τών 
εποπτών περί τής πνευματικής καταστάσεοι; 
μετά τοϋ σχολειακού χάρτου δπως γίγνωνται 
αΰτώ γνωστα'ι αί άνάγκαι τών επαρχιών, κατά 
δε Ίανουάριον έκαστου έτους περιληπτικήν ά- 
ποστέλλων τών εργασιών αΰτοΰ Ικθεσιν, ίνα 
τά κυριώτερα αυτής έν τη ετησία περιλαμβά- 
νωνται τοϋ Φιλολογικού Συλλόγου λογοδοσία 
και κατάδηλο; γίγνηται ούτως ένθεν μεν ή 
ένότης τών εργασιών τών Συλλόγων, ένθεν δέ 
ή άζία τής εργασίας εκάστου, έζ οΰ, ώς εικός, 
άμιλλα προκύψει και ζήλος, τών μεν εύδοκι- 
μούντων φιλοτιμουμένων εκάστου 

Αίίν άξίστιΰηγ χαί ύχιΐροχον ειι^ιι^αι ά././ω>-, 

τών δέ υπολειπομένων αγωνιζομένων ε!; τά 
ίχνη βαδίσαι τών προπορευόμενων. 

Τοιαύτη καθ' ήμα; ή υψηλή τών έν ταΧς 
Έπαρχίαις Συλλόγων καΐ Αδελφοτήτων απο- 
στολή, τών φαεινών τούτων κέντρων καΐ ε- 
στιών τών γραμμάτων. 'Αλλ' ουδέν τούτων 
κατορθωθήσεται, άν μ.ή τά μέλη έν,άστου Συλ- 
λόγου άπο κοινού έν όμονοία συνεργάζωνται 
καΐ μή όιασπώσι τά; δυνάμεις αυτών διαφω- 
νούντα και διαμαχόμενα, ώς μετά λύπης βλέ- 
πομεν γιγνόμενον έν τισι τών Συλλόγων έπΙ 
βλάβη αυτών και τοϋ σκοπού 3ν προτίθενται. 

Ταύτ' έπιστέλλοντες τώ υμέτεροι Σύλλογοι, 



(1) Τοΰτο 4 Φιλολογικό; Σύλλογο; καΐ έν τφ Κα- 
νονισμίϊ) άνέγροψεν ώ; λαΟη/.ον α1τοί3. 

ΆρΟρ 59. Ό Σύλλογος διβτηρεΤ φιλολογιχάζ χαΙ 
έπιστημΟΜίκός σχέσεις μετ' άλλων Συλλόγων, δεχό- 
μενος παρ' αϋτων προσφοράς βιβλίων κοι κοινοποιήσεις 
φιλολογικών χαΐ έ-ιστημονικΟίιν ζητημάτων, αντεπι- 
στέλλων δέ βύτοΐ; τό Περιο5ιχόν αύτοΰ καΐ π3ν άλλο 
ύπ' οϋτοΟ δημοσιεοόμενον, κιΐ π2σαν παρέχων αΐτοο- 
μένην κοινοποίησιν η οιασάφησιν; 3ταν αύτίμ έφιχχή ^, 
περί φιλολογιχ&ν καΐ όρχαιολογικϋν ζητημάτων, η 
ανακαλύψεων έν ταΤς ήμετέραις χώραις γιγνομένων. 

Αρθρ. 60. Τ7ι ποιτάσει τών άραοοίων ΈπιτροπΟν 
ό Σύλλογος άνατΟησι τοΤς έν ταΤ; Έπορχίβις Σύλλο- 
γοι; τήν έπιστημονικήν έ^έτασιν άρχ^αίων μνημείων, 
τήν άντιγραφήν )(^ειρογράφων, έπιγραφϋν χτλ. 

'ΛρΟρ. 61. 'Ο Σύλλογο; επιτρέπει, 'ίνα έν τψ Πε• 
ριοϊικω αΰτοΰ οημοσιεύωνται κατά τάς οιατάςεις τοϋ 
56 άρίίροο καΐ Ιν ό.όματι τών άποστελλόντων χειρό- 
γραφα ανέκδοτα, έπιγροφαί, αημόσιχι οιαλέςεις, κιΐ 



πρϊγματεϊαι αναγνωσβεΤσαι έν ταΐ; σκνεοριζσισι τθν 
θερμότητα, ούτω και ή πολλών συλλόγων συνερ- | έν ταΤ; έιιαρχίαις Συλλόγων. 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



293 



πεποίθ«[λεν, δτι κατανοδίν κάλλιστα την άζίαν 
τούτων καΙ σπουδαιόττοτα, πασαν καταβαλεϊ 
προθυμίαν πρίις ίκτέλεσον αυτών, ΐνα ό Φιλο- 
λογικός Σύλλογος έκτιμών τα έργα αύτοϋ και 
έναβρυνό[λενος έπϊ τούτοις προτείντ) αύτον τοις 
άλλοις παράδειγ[Αα άζ'.ον [χιμησεως. 

Προς 'Γ[/.ετέρχν γνώσιν πέμπθ[Αεν Ύμϊν και 
ας άπεοτείλα[Αεν έπιστολάς προς τε τους σεβα- 
σμ,ιωτάτους Αρχιερείς και προς τάς φιλο[Αού- 
σους Δημογεροντίας τών Κοινοτιητων και Ε- 
φορίας τών Σχολείων, ίν αίς συμπεριλαμβά- 
νονται καΐ δσα άλλα μέσα θεωρεί ό Φιλολογι- 
κής Σύλλογος συντελοΰντα προς προαγωγήν 
καΐ έπίοοσιν της παιδείας. 

ΈπΙ τούτοις οέζασθε την οιαβεβαίωσιν της 
διακεκριμένης προς Τμάς ύπολήψεως ημών. 



Προς τάς φιλθ[/.ουσους χαΐ φιλογενεϊς 

Δημογεροντίας τών Κοινοτήτων χαΐ 

Εφορίας τών Σχολείων αυτών. 

Άξιότι^ίοι Κύξίοι, 

Ό έν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλο- 
λογικός Σύλλογος άναγράψας έν τω Κανονι- 
σμώ (1) αύτοϋ ώς καθήκον και την της δημο- 
τικής παιδεύσεως διάδοσιν, μετά μεγάλης σπου- 
δής έπελάβετο της εργασίας ταύτης, πρόβας 
ευθύς εις υποστηριζιν τών έν ταΐς Έπαρχίαις 
απόρων σχολείων, διανέμων αΰτοΧς χρήματα 
καΐ βιβλία διδακτικά. Το έκπαιύευτικον δμως 
αύτοΰ τούτο έργον, οιανδήποτε και αν λάβτι 



(1) Άρθρον 69. Ό Σύλλογο; Χίχά τού; πόρου; 
αϊιτοΟ χαΐ τός έπΙ τούτψ φιλόμουσων ανδρών προιφο- 
ράς απονέμει έπΙ τ^ προτάσει τ?\ς Έχπίιδευτιχϊί; Έ- 
πιτροπΤίς τάς προς ϋποίΐήριξιν άπορων οχολείων ή 
προς αύιταβιν νέων χρημοτικάς έπινορηγήίεις. 

Αρθρ. 70. Ουδεμία χορηγεΤιαι ΰποστήριζις χαΐ 
οονδρομή εΙς υπάρχοντα σχολεΤι, άν μή αί Έφορίαι 
Οϋτών προαπουτείλωικν εκΟεσιν περί τϊ|ς πνευματικΤίς 
καΐ οίχονομιχϊ); αϋτέϋν χαχαστάσεως, έπιχΕχορωμένην 
οπό τϊ\; επιτόπιου '£χκληυιασιικ?ί; άρνη; η τί^ς Δη- 
μογεροντίας. 

Αρθρ. 71. Ό Σύλλογος προς γν&σιν άχριβεστέραν 
τΤίς ήθιχίίς χαΐ δυνοητικΤι; χαταυτάιεως τών ημετέρων 
έν ταΤ; έπβρχίαις, αΙτεΤ πληροφορίας παρά τών Συλ- 
λόγων, ή τών έν έκείναις ταΤ; χώραις μελών «ύιοΟ, η 
παρ άλλων καταλλήλων προσώπων. 



άνάπτυξιν καΐ έπίδοσιν, εσται άεΐ ατελές, αν 
μή καΐ δ λαός αΰτος συναισθανθη την άζίαν 
καΐ σπουδαιότητα της παιδείας. Τούτου ένεκα 
δ Σύλλογος απευθύνεται καΙ αύθις προς Ύμας, 
ο'ίτινες ώς προεστώτες τή; Κοινότητος και Ε- 
φοροι τών σχολείων αυτής έν διηνεκεΐ μετ' αϋ- 
ΊΟϋ έστέ κοινωνία, παρακαλών να μή παύησθε 
καθ' έκάστην διαφωτίζοντε; αύτον περί τών 
πραγματικών ωφελειών, α; άποκαρποϋνται τα 
τέκνα αύτοΟ εις τά σχολεία φοιτώντα, προς 
άπόδειζιν αναφερόντες, Οτι ο•. νΰν πρωτεύοντες 
λαοί καΐ τών άλλων προεξάρχοντες, ους και 
ημείς ίίφείλομεν μιμεΐσθαι, μετ' ακαμάτου ζή- 
λου προς διάδοσιν ασχολούνται τής δημοτικής 
παιδεύσεως, και μάλιστα δ τών Ηνωμένων 
Πολιτειών τής Βορείου Αμερικής λαός, παντός 
άλλου κάλλιον κατανοήσας την μεγάλην ώφέ- 
λειαν τής εκπαιδεύσεως πάντων ανεξαιρέτως 
τών τέκνων τοϋ λαού, ώς άλλα τε και τά ε- 
ξής άριδήλως μαρτυροΰσιν. Ουδείς αγνοεί, ότι 
έν ταΐς Ήνωμέναις ΙΙολιτείαις πρό τίνων έτι ε- 
τών εκατομμύρια ύπήρχον μαύρων δούλων έν 
έσχατη άμαθεία και άθλιότητι ζώντα, και ότι 
προς άπελευθέρωσιν αυτών καταστρεπτικώτα- 
τος έγένετο εμφύλιος πόλεμος" άλλ' δ, τι πολ- 
λοί άγνοοϋμέν έστι τοΰτο, δτι ευθύς μετά την 
άπελευθέρωσιν πάντες οί πολίται μετά πυρε- 
τώδους προθυμίας ήσχοληθησαν εις την έκπαί- 
δευσιν τών απελεύθερων τούτων και τών τέ- 
κνων αυτών, και έν ολίγοις έτεσι τοσαύτη έ- 
γένετο έπίδοσις και προκοπή, ίόστε κινεί τον 
θαυμασμόν καΐ την έκπληξιν παντός ξένου 
τά σχολεία τών Ηνωμένων Πολιτειών επισκε- 
πτόμενου, καθά αναφέρει ό πκόν βίον έν ταΐς 
έπαρχίαις. 

ΈπΙ τούτοις δέξασθε τήν διαβεβαίωσιν της 
διακεκριμένης προς ύμας υπολήψεως ημών. 

Προς τούς λογίους τοϋ ημετέρου έθνους. 

Άί^ιότιμε Κνζ>ιε, 

Άνδρες έπι παιδεία διάσημοι και φίλοι δια- 
πρύσιοι τών Ελληνικών γραμμάτων και τοΰ 
ημετέρου έθνους, μέλη δ' έκ τών σπουδαιότα- 
των τοΰ έν Παρισίοις προς ένίσχυσιν τών ελλη- 
νικών σπουδών Συλλόγου έπιΟυμοΰσιν 'ίνα ά- 
κριβεςέρας λάβωσι γνώσεις τής διανοητικής τοΰ 
ημετέρου έθνους κατά τήν Άνατολήν κινήσεως, 
ποία τά εκδιδόμενα βιβλία, ποια τά φιλολογικά, 
έκπαιόευτικά, αρχαιολογικά και επιστημονικά 
έργα τών ήμετέρο)ν λογίο>ν, ποία τά περιοδικά 
καΐ ποΰ εκδίδονται κτλ. Ό Φιλολογικός Σύλλο- 
γος άσμενος τήν έπιΟυμίαν ταύτην τών διακε- 
κριμένων τοΰ έν Παρισίοις Συλλόγου μελών κοι* 
νοποιών υμΐν πέποιΟεν, ότι τήν σπουδαιότητα 
κατανοοΰντε; τής αιτήσεως ταύτης καΐ τήν έζ 
αυτής προς έμψύχωσιν τής ημετέρας φιλολο- 
γίας προκύψουσαν μεγάλην ώφέλειαν, ού μόνον 
άμε'ϊς άποστελεϊτε προθύμω; ίι κατ' εύθεΈαν 
εις Παρισίους, ίι διά τοΰ Φιλολογικοΰ Συλλό- 
γου δύο αντίτυπα τών υμετέρων βιβλίων, αλλά 
και άλλους γνωστούς ύμΤν λογίους και έκδό- 
τας και βιβλιοπώλας προτρέψετε προς άπο- 
στολήν τών παρ αυτών εκδιδομένων περιοδι- 
κών ή άλλων συγγραμμάτων" διότι τούτω τω 
τρόπω οί φιλέλληνες λόγιοι άλ-ριβή τίνα δυνη- 
θήσονται λαβείν γνώσιν τή; πνευματικής τοΰ 
ημετέρου γένους κατά τήν Ανατολήν κινή- 
σεως, και ταύτην γνωστήν τώ εν Παριοίοις 
Συλλόγω καταστήσουσι και δι αϋτοΰ πασι τοις 
άλλοις, οίς έν Ευρώπη και έν Αμερική περί 
τών Ελληνικών γραμμάτων μέμηλεν' άνθ' ών 
μυρίας όσας όμολογήσομεν αΰτοΐς τά; χάριτας 
και εΰννωμοσύνας' οιότι τίς οΰχ ορα, ότι τοΰ- 
το ένθεν μέν τούς έν Εΰρώπνι άγνοοΰντας ετι τά 
καθ ήαας διδάξει και πείσει, δτι ζώμετ χαΐ 
χινούμίθα χαΐ ίσμέΐ', καλλιεργοΰντες και προ- 
άγοντες, όση δύναμις, τά γράμματα κατά τήν 
τήν Άνατολήν, ένθεν δε τον ζήλον τών ημετέ- 
ρων λογίων υπεκκαύσει πολύτιμον λογιζομένων 
άμοιβήν τήν έπιδοκιμασίαν τοιούτων ανδρών; 

Πεποιθότες, δτι καΐ υμεϊ; τοιαύτην περί τού- 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙλΟ\ΟΓΙΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟΣ 



310 

των έχοντες γνώμην προΟύ[Λθ»; παρεξετε ττ,ν 
ΰυ.ετέραν συνδρορ.•Γ,ν εϋχαριστοΟρ.εν υρ.ΐν εχ των 
ποοτέρων καΐ έ)ιατελοϋ[;.εν. 

Είτα ό Γεν. Γραμ[Λατεύ; άναγινώσκει ττ,ν 
«περί τοπογραφίας της επαρχίας Τουλτσης και 
περί των ηθών καΐ εθίμων των εν αΰτη οίκούν- 
των εθνών» πραγματείαν τοϋ κ. Χρ. Παπα- 
δοπούλου. 

ΈπΙ δε τούτοις διαλύεται η Συνεδρίασις. 



ΣΥΝΕΔΡΙΑ.ΣΪΣ ΤΠΒ'. 

Ταχτική. 

Ττι 28 Ιανουαρίου 1874. 

Πζοη\<(ύογτος τοϋ χ. 'Ηροχ.Ιίον/: Βασιάι^ου. 
Άναγνωσθέντοιν καΐ έπιψτ.φισθέντων τών 
πρακτικών της προηγουμένης συνεδριάσεως δ 
Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει επιστολήν. 

1) Της έν Καισαρίία Λέσχης «Αθηνάς», δι' 
ης άγγέλλουσα την προ τεσσάρων ετών ούς-α- 
σιν θύτης καΐ εκτιθέμενη την τών βύτόθι σχο- 
λείων κατάστασιν επικαλείται υπέρ αυτών την 
συνδρομην τοϋ ημετέρου Συλλόγου. 

2) Δ. Άλεξανδρίδου, επικαλουμένου την 
συνδρομην τοϋ ημετέρου Συλλόγου ΰπερ τών 
έν τη δημοτική Σχολή Έγρϊ-Καπή φοιτώντων 
άπόρο)ν μαθητών. 

3) Ανωνύμου, άποστέλλοντος Γλωσσικην 
υλην. 

4) Μαργαρίτου Λημιτσα, προσφέροντος τώ 
ημετέρου Συλλόγω άντίτυπον του συγγράμμα- 
τος αΰτοΰ «Μακεδόνικα» και έςαιτουμένου 6- 
πέο αότοϋ την συνδρο[^ην τοϋ τε ημετέρου και 
τοΟ Θρακικού Συλλόγου, ως και της Μακεδό- 
νικης Άδελφότητος. 

Είτα ήγγέλθη το δεύτερον μέλος αντεπι- 
στέλλον ό κ. Ιωάννης Λαμπρίδης ιατρός έν 
'^ωαννίνοις, και ψηφοφορηθείς κατά τα νενο- 
μισμένα έγένετο δεκτός. 

Ακολούθως ό κ. Άλ. Πασπάτης άνέγνω «περί 
τοϋ εμπορίου τών Γενουηνσίων έν Κων/πόλει 
και Εΰξείνο) Πόντω κατά τον μεσαίωνα — Α- 
ποικίαι έν Εύξείνο) Πόντω (όρα σελ. 15 2). 

Έπι τούτοις διαλύεται ή Συνεδρίασις. 



ΣΥΝΙ•ΔΡΙ.\ΣΙΣ ΤΠΓ'. 
Ταχτιχή. 

Τίί 1 Ι Τ) Φεβρουαρίου 1874. 

Προε<^ρεύο>•τος τον χ. Ήρ. Βασιάίου. 

Μετά την άνάγνωσιν και έπιψηφισιν τών 
πρακτικών της προηγουμένης συνεόριάσεως δ 
Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει" 

1) Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου έν Θεσσαλό - 
νίκγ) εκθεσιν περί τών τε κατά το πρώτον έτος 
εργασιών αύτοϋ και της καταστάσεως τών έν 
Θεσσαλονίκη και τοις πέριζ σχολείων. 

2) Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Τεσσαρά- 
κοντα Εκκλησιών εκθεσιν περί της πνευματι- 
κής και οικονομικής καταστάσεως τών έν τη 
περιφέρεια αυτού σχολείων. 

3) Εφόρων τών έν Τούλτση Σχολείων εκθε- 
σιν περί της καταστάσεως τών σχολείων της 
πόλεως ταύτης. 

4) Άγ, Μιτυληνης Κ.. Μεθοδίου διάγραμμα 
τών σχολείων της επαρχίας αυτοΰ. 

5) Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος Κιανών 
εκθεσιν περί της καταστάσεοις τής δημοτικής 
παιδεύσεως έν τη επαρχία Νικαίας. 

6) Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου 'Ραιδεστού 
εκθεσιν περΊ τής καταστάσεως τής παιδείας έν 
τη περιφερεία 'Ραιόεστοϋ. ση αύτη ούο δ." 
δάσκαλους διά τά σχολεία Τούλτσης. 

2) Ελένης Σ. Άρχιγένους, δι' ής εύ;/αρις•οΰσ« 
τώ ήμετέρΜ Συλλόγο) επί τη εκλογή τριμελούς 
επιτροπής προς έπιθεώρησιν των τά άρχιγένεια 
καθιδρύματα άφορώντων εγγράφων, άπο^έλλει 
τον γενικόν οιοργανισμόν εκάστου αυτών, ό- 
πως έπιθεωρήσασα αυτούς ή έν λόγο) επιτροπή 
μετά της επί τούτα) παρά τοΰ θρακικού Συλ- 
λόγου έκλεχθησομέ^ης έπενέγκγι τήν έπΙ τού- 
το)ν κρίσιν της' αναγγέλλει προσέτι τώ Σύλ- 
λογο), οτι μεταζύ τών έγγραφων τού μακαρί- 
του συζύγου αύιής άνευρέθη καΐ σημείωσις δια- 
τάσσουσα όπως κατ' ϊτος προσφέρωνται τώ 
Συλλόγο^ γρόσια χίλια* τήν δέ Οέλησιν ταύτην 
τού μακαρίτου Σ. Άρχιγένους διαβεβαιοΐ ή 
ευγενή; σύζυγος αυτού, ότι θέλει έκπληροΐ ή ι- 
δία κατά τό τέλος εκάστου Μαίου. 

Ό Σύλλογος δεχόμενο; τήν προσφοράν εν- 
τέλλεται τώ Γεν. Γραμματεϊ νά γράψη ευχα- 
ριστήριον έπιστολήν τή φιλομούσω κυρία Ε- 
λένη Σ. Άρχιγένους. 

3) Θ. Πουσίου, άποστέλλοντος γλωσσικήν 
ίίλην. 

4) Οθ!)1ΐαΓιΗ έπιστολήν εϋχαριστήριον έπι 
τη εκλογή αυτού ώς μέλους άντεπιςέλλοντος. 

Είτα δ κ. Πρόεδρος έποιήσατο πρότασιν δε- 
κτήν γενοιιένην, ίνα και τώ προ ολίγου συς•αν- 
τι ενταύθα βίσσαλικώ Συλλόγω παραχωρηθή 
ή άδεια τού συνεδριάζειν έν τή αΐθούοη τού 
κτιρίου τού ημετέρου Συλλόγου. 

Είτα δ κ. Πασπάτης άνέγνω έςακολούθησιν 
τής πραγματείας αύτοϋ «περί τής καταστά- 
σεως τού εθνικού ημών Νοσοκομείου τών επτά 
Πύργων», μεθ'δ διελύθη ή συνεορίασις. 



ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΤΠ:7' 
Ταχτική. 

Τίί Ιΐί» Μαρτίοο 18Τ4. 

Προεόριύο^ζοζ τοϋ χ. Ή ροχΑίους Βασιάδυυ. 

Μετά τήν άνάγνωσιν και έπιψήφισιν τών 
πρακτικών τής προηγουμένης συνεδριάσεως δ 
Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει 



ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΤΠΖ' 

Ταχτική. 

Ττι 18 Μαρτίου 1874. 

Πξοεί^ρεύυντος τοΰ χ. 'Ηροχ.Ιίους Βασιάδου. 
Άναγνωσθέντων και έπιψηφισθέντων τών 
πρακτικών τής προηγουμένης συνεδριάσεως δ 
Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει 



318 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΛΟΓΟΣ 



1) Έφόρ6)ν καΐ Δτ,αογερόντων Βλαχολει- 
βάδου εν Θεσσαλία εκθεσιν περί τΫι; όιανοτ,τι- 
κής και οίκονοαικής καταστάσεως των αυτόθι 
σχολείων. 

'2) Εφόρων καΐ Δτ[;.ογερόντων Λ-.το^ώρου 
έν Θεσσαλία εκθεσ'.ν ό[Λθίως των αϋτό6'. σχο- 
λείων. 

3) Φιλεκπαιόευτικϊις Ά^ελφόττ,τος Χαλκι- 
οικης Χερσονήσου εκθεσιν ό[Αθίω; των αυτόθι 
σχολείων μετά παρακλησεως, δπω; ό ημέτε- 
ρος Σύλλογος συνόράμη αυτά. 

4) Έπιστολήν Κ. Καπλανίδου επικαλουμέ- 
νου τήν συνδρομΥΊν τοϋ ημετέρου Συλλόγου νί 
τίνος των πλουσίων ομογενών προς εκδοσιν της 
εκ τοϋ Γερμανικού μεταφράσεως τϊις ιστορίας 
τής φιλοσοφίας των Ελλήνων. 

5) Άθαν. Πετρίοου επικαλουμένου την συν- 
ορομήν τοΰ ημετέρου Συλλόγου προς εκδοσιν 
τοϋ ΆΟηναγόρου. 

6) Βλ. Σκορόέλη άνακοινοΰντος τω ήμετέρω 
Συλλόγω τεσσάρας ετι θρακικάς έπιγραφάς 
μετά παρατηρήσεων. 

7) Σαπφούς Λεοντιάόος άποστελλούσης άνά 
ούο αντίτυπα τεσσάρων αυτής πονημάτων δια 
τον έν Παρισίοις Σΰλλογον. 

Είτα ήγγέλθησαν το δεύτερον ώς μέλη επί- 
τιμα Ο! κ. κ. Β. ί^Ιαί'Κ', Κ. Ζάπας, Γρηγόριος 
'νψηλάντης πρεσβευτής της Ελλάδος έν Βι'ένν/) 
και Γεώργιος λ. Μαυροκορδάτος και ψηφοφορη- 
θέντες κατά τά νενομισμένα έγένοντο δεκτοί. 

Ακολούθως ό κ. Μ. Παρανίκας άνέγνω συνέ- 
χειαν της πραγματείας αυτού «περί Χριστια- 
νικής ποιήσεως των Ελλήνων» (*Ίδε σελ. Ι 74.). 

ΈπΙ τούτοις διελύθη ή Συνεδρίασις. 



ΣΓΝΕΔΡΙ.\ΣΙΣ ΤΠΗ'. 



Έχταχτος. 

Ττι 26 Μαρτίου 1874. 

Πξυιδζιίί'οηος τοΰ χ. Ήροχ.Ιίους Βασιάΰον. 

Μετά την άνάγνωσιν και έπιψήφισιν των 
πρακτικών της προηγουμένης συνεδριάσεως 5 
Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει 

1) Έπις-ολήν Ί. Σακελίωνος ίκ Πάτμου, δι' 
ής άνακοινοϊ τω Σύλλογοι οτι το έκ Τραπεζοϋν- 
τος πεμφθέν άντίγραφον χρυσοβούλλου τοϋ αυ- 
τοκράτορας 'ΡωμανοΟ τοϋ Λακαπηνοϋ περί της 



έν "Άθω μονής τοΰ Ξηροποτάμου, περί οΰ ή 
Αρχαιολογική Επιτροπή λέγει ότι έςέδο^κεν 
αΰτο πρώτος ό Ζαχαρίας Ι^ίπβΐ-'ΠΐΙΐ;!!, εστί 
προ αϋτοΰ έκδεδομένον 81 ετη έν βιολιαρίο) 
σωζόμενο και έν τη της Πάτμου Βιβλιοθήκη. 

2) Άόελφών 'Αντωνια''^ών προσφερόντων ε- 
τησίως τώ ήμετέρω Συλλόγω δέκα Οθωμανι- 
κάς λίρας υπέρ των έν ταϊς έπαρχίαις άπορων 
σχολείων. Ό Σύλλογος ένετείλατο να στείλη 
5 Γ. Γραμματεύς εϋχχριστήριον έπιστολήν. 

Είτα 9 Πρόεδρος ύπομιμνήσκει τω Σύλλογο; 
ότι δύο των ενταύθα φιλόμουσων ανδρών απε- 
φάσισαν έκάτερος τήν σύστασιν διδασκαλείου, 
ό μεν κ. Χρ. Ζωγράφος έν Ήπείρω, ό δε κ. 
Γ. Ζαρίφης έν Θράκη προς μόρφωσιν διδασκά- 
λων έκατέρου τοϋ φύλου, άναθέντες τήν σύν- 
ταξιν Κανονισμού τώ Έλληνικώ Φιλολογικό) 
Συλλόγο), ό δέ Σύλλογος, ώς γνωστόν, συνεν- 
νοηθείς και μετά τοϋ Ήπε-ρωτικοϋ και Θρα- 
κικού Συλλόγου, ουνέστησεν εϊδ.κήν έπιτροπήν, 
ήτις άποπερατώσασα το έργον αυτής μέλλει 
να καθυποβάλ-() τώ Συλλόγω εκθεσιν περί τού- 
του" τήν εκθεσιν ταύτην άναγνώσεται μετ' ο- 
λίγον ο εισηγητής της Επιτροπής κ. Γ. Χα- 
σιώτης, έν ή θέλουσιν ιδεί τά μέλη οτι ή Ε- 
πιτροπή έσκέφθη ού μόνον θίίορητικώς, άλλα 
και πρακτικώς, έφρόντισε δηλ. περί τε άλλων καΐ 
περϊ δημοσιεύσεως διδακτικών βιβλίων" άλλ' έ- 
πειοη τούτο εχρτι',ίχρηματων,μ.ετ ευχαρι^ησεοις 
άγγέλλει ότι ό κ. Κ. Καραπάνος προσήνεγκε 
προς τον σκοπον τοϋτον δεκχκισχίλια φράγκα. 

Είτα λαβών τον λόγον ό κ. Γ. Χασιώτης 
άνέγνω πρώτον τήν έςής περίληψιν τών έν ταΐς 
συνεδριάσεσι της Επιτροπής συζητηθέντων καΐ 
άποφασισθέντων. 

Ή παρά τών ενταύθα τριών Συλλόγων, τοϋ 
ημετέρου, τοϋ Ηπειρωτικού καΐ τοϋ θρακικού 
συστάσα επιτροπή πρδς σύνταξιν οργανισμών 
τών Διδασκαλείων π?ρατώσασα ήδη το εαυτής 
έργον υποβάλλει αϋτδ σήμερον ύπδ τήν μελέ- 
την και έγκρισιν υμών. Άλλα προ τούτου κα- 
θήκον θεωρώ ώς γραμματεύς καΐ εισηγητής 
ίνα έν περιλήψει δηλώσω υμϊν τά έν ταϊς εί- 
δικαΤς αυτής συνεδριάσεσι γενόιχενα. 

Ή επιτροπή ίποιήσατο ένδεκα συνεδριά- 
σεις" λαβοϋσα δέ ίιπ' όψ^ν ότι μετά τοϋ 
οργανισμού τών Διδασκαλείων ς-ενώτατα συν- 
δέεται καΐ το πρόγραμμα προτύπου δημοτι- 
κού σχολείου, ήτοι ή δημοτική παίδευσις, έ- 



Πϊ» ΑΚΤΙΚ λ 



§19 



θεώρϊίβε ταύτγ)ν το πρώτιστον αύτΐς μέλτ,μα, 
νβμίζουσα και δικαίως, οτι πριν ?) έριοθώσι τα 
θίμέλια ταύτγ;; δεν δύναται νά έπιΟέσγι τις τχν 
κορωνίδα" τούτου ένεκα και πολύν κατέτριψε 
χρόνον έρευνώσα τα της δΐΓΐ[/.οτικη; παιδεύσεως 
καΐ έβράδυνεν "να ύποβάλλτ) υμΐν τ' αποτελέ- 
σματα τών σκέψεων αΟττ,ς έλπίζουσα οτι Οά τύ- 
χι1 της υμετέρας συγγνώμης. Και ή μεν πρώτη 
συνεδοίαοις της επιτροπής περιωρίσθη εις την 
γενικην ταύτην τοΰ ζητήματος εποψιν πρό- 
γραμ,μα τών εζυτής εργασιών δια τάς λοιπάς 
συνεδριάσεις αυντάζχσα. Έν δε τη δευτέρα 
συνεδριάσει δ κ. Ήρ. Βασιάδης άνέγνο) πραγ- 
ματίίαν περί της καταστάσεως της δημοτι- 
κής πα'.δεύσεως πάρα τοις πεπολιτισμένοις 
έθνεσι και ιδία παρά τοις Άμερικανοΐς, Αγ- 
γλοις, Γερμανοϊς καΐ Γάλλοις, -^ έπεσφράγιοε 
δι' ιδίων σκέψεων περί τοΰ τρόπου της ρυθ- 
μίσεως, εΰρύνσεως καΐ άνυψώσιως της παρ' ή- 
μΤν δημοτικής παιδεύσεως. Έν όέ τη Γ' και Δ' 
συνεδριάσει δ Γ. Χασιώτης άνέγνω ίστορικήν 
μελέτην περί της παρ' ημΤν δημοτικής παι- 
δεύσεο)ς, εκθεμένος καΐ τους λόγους τους μέ- 
χρι τοϋ5ε έν τώ πνεύματι τοΰ λαοϋ καΐ τοΈς 
σχολείοις καταπτώσεως αυτής. Μετά ταΰτα 
ήγέρΘη σφοδρά συζήτησις περί τών ζητημά- 
των, απερ τ) επιτροπή έδει νά παραδεχθή 
καΐ κατά ταΰτα νά ρυθμίση τόν τε οργανισμών 
καΐ τά προγράμματα τοΰ δημοτικού σχολείου. 
Έντεΰθεν λαβών αφορμην καΐ αυΟις δ κ. 
Βασιάδης υπέδειξε διά μακρών τίνι τρόπω 
δύναται νά μεταφυτευθη καΐ παρ' ίμϊν δ, τι 
καλόν εΐχεν ή παίδευσις τών ημετέρων προ- 
γόνων και ο, τι καλόν έχει ή τών νυν πεπολι- 
τισμένων έΟνών, δ δε κ. Μ. Πανταζής διε- 
κοίνωσεν εγγράφους σκέψεις έπΙ της δημοτικής 
παιδεύσεως κατακρίνων τους βουλομένου; ίνα 
όλως μεταρρυθμίσωσι την παρ' ήμΐν δημοτικην 
παίδευσιν καΐ άποχ(ι)ρίσωσιν ούτην άπί) τής τών 
ελληνικών σχολείων, δ δε κ. Ί. Δραγάτσης άνέ- 
γνω έγκώμιον τής αλληλοδιδακτικής μεθόδου, 
τά δε λοιπά μέλη τά συνήθως παριστάμενα 
έξέθηκαν προφορικώς τάς ιδέας αυτών καΐ 
σκέψεις περί τοΰ συζητουμένου θέματος. 
Εν τή πέμπτη συνεδριάσει ή επιτροπή επε- 
λήφθη τοΰ περί τών μαθημάτων τοΰ προτύπου 
οημοτικοΰ σχολείου και τοΰ δργανισμοΰ τών 
οιόασκαλείων ζητήματος, καΐ ίνταΰθα ετέθη- 
οαν γενιχαί τίνες ορχαΐ περί τοΰ κύκλου τών 
μαθημάτων, τοΰ χρόνου τής διδασκαλίας έν 
τω διδασκαλεία), τών τροφίμων μαθητών καΐ 
τοΰ τρόπου τοΰ οιοργανισμοΰ τών διδασκα- 



λείων" ίζελέγη δε πενταμελής επιτροπή έκ 
τών κ. κ. Ήρ. Βασιχδου, Μ. Παρανίκκ, Κ. 
Ξανθοπούλου, Δ. Μαρούλη και Γ. Χασιώτου δ- 
πως σύνταξη τον οργανισμον τών διδασκαλείων 
και το πρόγραμμα τοΰ δημοτικοΰ σχολείου, 
καΐ δι' εκθέσεως υποβάλτ) το αποτέλεσμα αυ- 
τής τη επιτροπή. Κατά την εκτην συνεδρίασιν 
άνεγνώσθη σύντομος έκθεσις, ήτις κατά πλειο- 
νοψηφίαν δέκτη γενομένη απεστάλη τω Φιλ. 
Συλλόγω περί το τέλος τής παρελθούσης πε- 
ριόδου διατελοΰντι προς διακοίνωσιν τών μέχρι 
τοΰ χρόνου εκείνου πεπραγμένων (Ι). Έν δ^ 
τω μετά ταΰτα χρονικώ δυστηματι ή δριοθεΧ- 
σα μερική επιτροπή, πλην τών κ. κ. Κ. Ξαν- 
θοπούλου καΐ Δ. Μαρούλη εγγράφως κατ' α- 
νάγκην άποστειλάντων συμβολάς τινας, έ" 
ποιησατο επτά συνεδριάσεις, έν αίς λαβοϋσα 
υπ' όψιν τά μέχρι τοΰδε γενόμενα καΐ μελε- 
τήσασα και παν δ, τι συνέτεινε προς τί) θέμα 
αυτής, ως ην παρ' ήμϊν δυνατόν, παρεσκεύα- 
σε την εκθεσιν, •?,ν διά τοΰ εϊσηγητοΰ αυτής 
Γ. Χασιώτου υπέβαλεν υπο μελέτην καΐ έπι- 
ψήφισιν τ•^ επιτροπή, ήτις έν ταΤς υπολειπο- 
μέναις πέντε συνεδριάσεσιν αυτής άκροασαμέ" 
νη τής εκθέσεως καΐ πολλά τών μερών αυ- 
τής συζητησασα παρεδέξατο δπως μετά τάς 
γενομένας τροποποιήσεις άναγνωσθη αυτή ε- 
νώπιον τοΰ Συλλόγου. Κηρύττουσα δέ ηδη δι' 
έμοΰ το πέρας τή; ανατεθείσης αύτη εντολής 
εκφράζει καΐ «ϋθις τάς δέουσας ευχαριστίας 
τοΙς γενναίοις ίδρυτοΐς τών διδασκαλείων )(. κ. 
Χρηστάκη έφέντη Ζωγράφω καΐ Γ. Ζαρίφη τοις 
συντελέσασιν ούτως εις τήν ερευναν και ίξέτα- 
σιν ζητήματος, δπερ άπό τίνος και δικαίο)ς έ- 
πασχολεΐ τί) ήμέτερον έθνος. Τελευτών δΐ η- 
θελον παραλείψει έν τών σπουδαιότερων μου 
καθηκόντων, αν μη ανήγγελλαν υμϊν δτι προς 
ορθην λύσιν τοΰ ζητιήματος τούτου τά μάλις-α 
συνετέλεσε διά τής πολυμαθείας αΰτοΰ κα'ι 
τών ποικίλων γνώσεων δ πρόεδρος τοΰ Συλλό- 
γου ίμών, το ένεργητικώτατον τής τε γενικής 
Επιτροπής καΐ τής ειδικής μέλος, δ κ. Ήρ. 
Βασιάδης, δστις έν τή τρίτη αΰτοΰ προεδρεία 
ίδιαίτατα περί τήν δημοτικην παίδευσιν καΐ 
τάς ιίμιτέρας πραγματικάς άνάγκας έστρεψε 
τήν προσοχήν τών τε συλλόγων καΐ τών υπέρ 
τή; πνευματικής προαγωγής τοΰ έθνους ημών 
εργαζομένων. 



(1) "Ορο Περί'ίϊικόν Φιλολογ. Συλλόγου, τόμ. Ζ' 
1x05 1872—1873, σελ. 322-334, 



320 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Είτα ό κ.. Γ. Χασιώτης άνέγνω το Α' το καΐ 
γενιχ,ον μ.έρος ττις εκθέσεως (ϊ6. αζ\. 194). 
ΈπΙ δε τούτοις διαλύεται ή Συνεδρίασις. 



ΣϊιΝΕΔΡΙλΣΙΣ ΤΠΘ'. 

Τακτική. 

Τϊί 8 Άπρ.λίου 1874. 
π ροει^ριύονΓΟί: τον χ. 'ΙΙριχ.Ιέουζ Βασιάόον. 
Άναγνωσθέντων και έπιψτ,φιιθέντ&)ν των 
πρακτικών της προ/,γου[Αέντ,ς συνεοριάσϊως ό 
Γεν. Γραμ.ΐΛατεύς άναγινώσκει 

1 ) Έπις•ολτ,ν Φιλανθρωπικού Συλλόγου της 
έν Βραΐλα Έλλτ,νικΫις εμπορική; υπαλληλίας «ό 
Έρρίϊΐς», οι' ής άγγέλλων ττ,ν προ πολλοϋ 'ί- 
δρυσιν αύτοϋ επισυνάπτει εκθεσιν περί των ^Α- 
χρι τοΟοε πεπραγμένων. 

2) Ελληνικής Φιλόμουσου Εταιρίας « η 
Παλλάς» άγγελλούστ,ς την 'ίΛρυσιν αυτής καϊ 
επικαλούμενης την ήθικην τοϋ ημετέρου Συλ- 
λόγου συνόρομήν. 

3) Κ. Ξανθοπούλου, δι' •ής απαντών εις την 
περί του άγωνοθετηματος τοϋ κ. Χρ. Ζωγρά- 
φου περί εκδόσεως των Ελλήνων συγγραφέο^ν 
έγκύγλιον έκτίθησι την επι τούτο) γνώμην 
αύτοϋ καταλήγων είς το συμπέρασμ.α, δτι 
οκοπιμύτερον ηγείται, εϊπερ ό Σύλλογος προσ- 
καλέσει, ους αν περί τα ελληνικά γράμματα 
γινώσκη δοκίμ.ους και άναθη, έκάστω τούτων 
την έκδοσιν τούτου ίι εκείνου του συγγραφέως. 

4) Ελληνικού Διδασκαλικού Συλλόγου έπι 
τού αυτού άντικειμ.ένου άπαντώντος, και πα- 
παρατηρήσεις τινάς προς εΰόοωσιν τού έργου 
καθυποβάλλοντος. 

5) Φιλεκπαιδευτικής έν Κυζίκω Άόελφότη- 
τος « ή Πρόοδος » έκθεσιν των εργασιών αυ- 
τής, καΐ αΐτησιν υποστηρίξεως παρά τού Συλ- 
λόγου. 

6) κ. Λουκίας Καραθεοδωρή άποστελλούσης 
την παρά τού ημετέρου Συλλόγου αίτηθεΧσαν 
εικόνα τοϋ άοιοίμου συζύγου αυτής και προσ- 
©ερούσης διά τοϋ υιού αυτής Κωνσταντίνου 
λίθους τινάς ενεπίγραφους. 

7; Γ. 'Λ. Αριστείδου εκ Μηυλήνης άποςέλ- 
λοντος άνά δύο αντίτυπα των τεσσάρων αυτού 
πονημάτων και δύο Εΐδύλια τού Κ. Μιχαήλ 
Γρυμάνη διά τον έν Παρισίοις Σύλλογον. 

8) Κ. Καραπάνου την εξής έπιστολήν, δι'ής 
γνωστοποιεί τω Συλλόγω την προαγγελΟεΐσαν 
προσφοράν των δεκακισχιλίων φράγκων. 



Κνηιε Πρόιόξΐί! 

Ή Δημοτική παίδευσις, τής όποιας τήν 6- 
ποστήριξιν άνέλαβεν δ Σύλλογος ημών πρί) 
τριών ήδη ετών, αποτελεί το ίσχυρότερον μέ- 
σον τής αναπτύξεως παντός έθνους. Αΰτη μόνγ) 
δύναται νά καταστήση τά έθνη ευτυχή, παρέ- 
χουσα είς πάντα πολίτην άνεςαιρέτως τάς α- 
ναγκαίας γνώσεις, δπως χρησιμώτερον άσχο- 
λήση τον καιρόν αυτού και συντέλεση οϋ μόνον 
ε!ς τήν άτομικήν αυτού εϋδαιμονίαν, άλλα καΐ 
είς τήν πρόοδον τοϋ έθνους αΰτοϋ. 

"Εν των κυριωτέρων μέσων προς τελειοτέ- 
οαν διάδοσιν τής δημοτικής παιοεύσεως είναι 
άναντιρρήτο)ς καΐ ή καθιέρωσις ομ.οιομόρφου 
συστήματος διδασκαλίας. 

Μετά πολλής δ' εύχαριστήσεως έμαΟον τήν 
άπόφασιν τή; έπι τών διδασκαλείων είόικής ε- 
πιτροπής, ήτις μετά σπουδαίαν μελέτην, κα- 
νονίσασα πλήρες τι σύστημα δημ.οτικής παι- 
δεύσεως, απεφάσισε τήν είσαγωγήν αΰτοϋ είς 
ολα, ει δυνατί)ν, τά σχολεία τού ημετέρου 
έθνους. 

Νοαίζων δέ, δτι ή πραγματοποίηβις τή; 
αποφάσεως ταύτης καΐ ή παραδοχή ένδς τε- 
λειότερου και ομοιομόρφου συστήρ,ατος διδα- 
σκαλίας παρ' δλων τών Σχολείων, απαιτεί τήν 
υπαρζιν τών αναγκαίων προς τοϋτο διδακτι- 
κών βιβλίων, λαμβάνω το θάρρος νά αναθέσω 
είς τήν άγωνοοικίαν τού οΰ έπαζίως προ1'7αοθε 
Συλλόγου, αγώνισμα έκ φράγκο)ν δέ)ΐα χιλιά- 
δ&)ν, διανεμηθησομένοίν είς δέκα εννέα βρα- 
βεία, άτινα θέλει απονείμει ό Σύλλογος έντί)ς 
εξαετίας είς τους συγγράψαντας τά άρμοδιώ- 
τεοα και καταλληλότερα διά τά δημοτικά Σχο- 
λεία [βιβλία, κατά το πρόγραμμα τής δημοτι- 
κής παιδεύσεο>ς, δπερ συνέταςεν ή έπΙ τών Δι- 
δασκαλείων Επιτροπή. 

Παρακαλών δέ τον Σύλλογον ϊνα εύαρες-ού- 
μενος δεχθή τήν άγωνοδικίαν ταύτην και μοί 
παρέξη ούτω τήν εύκολίαν, ίνα συντελέσω και 
διά τού μέσου τούτου είς τήν έκπλήρωσιν ενός 
έκ τών σπουδαιότερων αύτοϋ σκοπών, δράτ- 
τομαι τής ευκαιρίας, ινα διαβεβαιώσω υμάς, 
Κύριε Πρόεδρε, περί τής έξοχου υπολήψεώς μου, 
μεθ' ής διατελώ 

Κων/πολις τή 29 Μαρτίου 1874. 

υμέτερος πρόθυμος φίλος, 
Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 



ΠΡ Αΐί τ ΙΚ Α 



321 



9) ^ο11η Βίαοΐαβ, ί,θοη Ηβιιζβγ καΐ 

ΗβΠΓί λνβίΐ τάς εζης ευχαριστήριους έπι- 
στολά;" 

Τφ Έλλογίμω κ. κ. Βασιάδη Προέ5ρ(^ τοϋ 
Ιν Κοινσταντινουπόλει Φιλολογικού Συλλόγου 
Ευ πράττειν" 

Έκο[Αΐσάμϊΐν άρτι τ-ην έπιστολγιν σου ήτις 
άποφαίνει (αοι τγιν προσϊ)γορίαν εζοχον καΐ ίύ- 
ποετϊτι, νινπερ έ Φιλολογικός Σύλλογος ο εν 
Κωνσταντινουπόλει ήζίωσε προσάψαι τω ονό- 
ματι μου. Αποδέχομαι γοϋν το ένοοξον στ,- 
μεΐον τοϋτο τνίς υμετέρας προς μ.ε εύνοιας, 
ώσπερ προσήκει, ιριλοφρόνως καΐ μετά ειλικρι- 
νούς ευγνωμοσύνης. Και οή καΐ συνέχει (^ου- 
λοίμΥΐν αν σπουδϊΐ διατείνεσΟαι προς το μΫ) 
της τηλικαύτϊΐς υστερεΐν προς με αξιώσεως, 
τάδε δε δτ: παρεστί μοι βεβαίως διϊσχυρίζεσΟαι 
δτι άσαλεύτιο γνώμτ) την οδιάλυτον τών νεο- 
ελληνικών και τών παλαιών γραμμάτων ενω- 
σιν έν όφθαλμοΤΙς τών ένθάδε έλληνιζόντων 
ανδρών διατελέσω κηρύττων, και την γνησίαν 
της ελληνικής γλώσσης προφοράν την πατρο- 
παράδοτον, βία τών ίν Βρεταννία έπιπολα- 
ζόντων βαρβαρισμών, άπο τοϋ ακαδημαϊκού 
βημ,ατος παραδίδων. 



(ρο 
"Έρρωσο. 



^ΗΟΝ Βΐ,ΑϋΚΙΕ. 



Ραι-ίδ, 28 ΜίΐΓδ 1874. 

Μοηδϊοην Ιβ ΡνβΒίάοηί, 
Ο'βδΙ ανβο Ια ρΐυβ νίνβ Γβοοηπίΐΐδ- 
8&ηοθ ηιΐθ ]'αϊ Γβςιι νοΙ,Γβ 1)Ϊ6ηνθϊ1ΐ£ΐηΙβ 
ΙεΙίΓβ βΐ Ιβ άίρΙόΐΏβ ηαί πιβ οοηΐβΐ'ϋ Ιβ 
ΙίΐΓβ άβ ΐΏβιηΙ)Γβ Ιιοηοΐ'ίΐίΐ'Θ άα 8γ11ΰ§Ό8 
Ιιβίίβηϊςαβ ίΐβ Οοηδίαηΐίηορίβ. Ι,βδ οΊης 
θ,ηηβθβ ςαβ ]"αϊ ρα^δόβδ, βη βχρίοια- 
ίϊοπδ αΓθΙιέυ1崙ϊηαβδ, αα ιηϊΐίβα άβδ ρο- 
ρυΐαΐίοπδ άβ Ια ΟΓβοβ οΐ άβ Ια Κουηιό- 
ΐϊβ, οοπιρίβηΐ ροιη- ιταοί ραΐ'ηιί Ιβδ ηιβίΐ- 
ΙβιΐΓδ δοανβηΐΓδ άβ ηια νίβ. Ο'βδΙ νοιίδ 
άΪΓβ αδδβζ οοιιαΙ)ίβη ιώ' βδΐ ρΐ'βΰίβιιχ Ιβ 
ηοανβαιι Ιίβη φΐί ιη' ιιηϊΐ ά Ια ηαΐίοη 
§Γθθ(5ΐιβ, βη ηιβ ΓαίδαπΙ βηΐΓθΓ άαπδ 
αηβ οοΓηραοηίβ ααδδί άβνοαββ ςιιβ Ια 
νοίΓβ απ ρΐΌ^Γβδ 6ΐ ά Γβχρβηδΐοη άβ Ια 
δϋϊβηοβ. 

Ι,ΕΟΝ ΗευζΕΥ 
Ρνο(β88βητ άβ Ι'ΕΰοΙβ άβ$ Ββαηχ- 
Ατΐ8 ΟοηΒβνυαΙβην-αάΐοϊηί άββ 
αηίί(ΐηβ8 αη Μιΐδέβ άβ Ι,οηυτβ. 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



ΒβΒΕηςοη, Ιβ 27 Μαΐ'δ 1874. 
ΜοΗΒΪβαΓ Ιβ Ρνέ8ίάβηΙ, 

Εη ηιβ ηοηιηιαηΐ δοη πιβηι1)Γθ Ηο- 
ηοΓαΪΓθ, Ια δοοΐέΐβ Ιιβίίβηϊοιιιβ ΙίΙΙβΓαΪΓβ 
(Ιβ βοπδίαηΐίηορίβ νΐβηΐ άβ ηι'αοοοΓάβΓ 
πηβ άίδΐίηοΐϊοη ά Ιαςαβίΐβ ]β βαϊδ, οη 
ηβ ρβαΐ ρΐιΐδ, δβηδίΐ^ΐβ. ^β Ιίβηδ α §;Γαη(1 
ΙιοηηβίΐΓ ςιιβ ΐΏβδ ίαίΐ^ΐβδ ΐΓαναυχ αϊβηΐ 
αΙΙίΐ'β 1'αΙΙβηΙίοη Ι^ϊβηνβϊΠαηΙβ άβδ ΗθΙ- 
Ιβηβδ ά'αα]θΐιΐ'ά"Ιιυΐ, Ιβδ βηίαηΐδ άβ Ια 
νϊβίΐΐβ ΟΓβοβ βΐ Ιβδ ΙιβΓΪΙϊβΓδ ηαί,ιΐΓβΙδ 
άβ ΙαηΙ άβ ηοΐιΐβδ ΐΓαάϊΙϊοηδ. Υβιηΐΐθζ 
βχρΓΪη^βΓ ΙοιιΙβ πια Γβοοηηαΐδδαηοβ αα 
Σύλλογος ηιιβ νοιίδ ρΓβδΐάβζ. ϋβ δΐΐΐδ ραΓ- 
ΙίβαΙιβΓβηιβηΙ Ιιβυΐ'βαχ άβ νοΪΓ αα ΐ3αδ 
άβ ηιοη άίρΐύηιβ αη ηοπι ααδδϊ ΓβδρβοΙβ 
Γ]ΐιβ Ιβ νοίΓβ, ΜοηδϊβαΓ, βΐ οβίαϊ άβ νο- 
Ιΐ'β άί§ηβ δβοΓβΙαίΓβ ο,βηβΐ'αΐ. 

ΥοίΓβ ϊάββ ά'αδδοοϊβΓ α Ια άίδΐΐ'ίΐ^α- 
Ιϊοη άβδ ρΓΪχ Γοηάβδ ραΓ Μ. Ζοί^ΓαρΙιΟδ 
Ιβδ ΙιβΠβηίδΙβδ άβ ΓΟοοίάβηΙ άβ ΓΕα- 
Γορβ πιβ δβηιρίβ άί^ηβ άβδ δβηΐίπιβηΐδ 
βίβνβδ άα άοηαΙαΪΓβ βΐ άβδ Ιβπάαηοβδ, 
Η Ια Γοϊδ ηαΐίοηαΐβδ βΐ ΙιαηιαηίΙαίΓβδ άβ 
νοίΓβ, ]'αϊ Ιβ άΐΌΐΙ άβ άΐΓβ, άβ ηοίΓβ Σύλ- 
λογος 

^β ηιβ ίβΓαίδ αη ρΙαίδΪΓ ά'οίϊηΓ αα 
Σύλλογο,-, ά άβίααΐ άβ ιποη ύάίΐϊοη ά'Ε- 
δοΐιγίΰ, άοηΐ ί1 ηβ πιβ ΓβδΙβ ρΐαδ ά'βχθίη- 
ρΙαίΓο, οβΠβδ ά αηβ ραΓίϊβ άα ίΙιβάΐΓβ 
άΈαήρίάβ βΐ άβδ Ηαΐ'αηβαβδ άβ ΒβΐΏΟδ- 
Ιΐιβηβ, δι ίβ ηβ ρβηδαϊδ ραδ ηαβ οβδ ρα- 
ΐ3ΐϊοαΙ,ίοηδ, ςαΐ ηι'οηΐ. ναΐα Γΐιοηηβαΐ' ςαβ 
νοαδ ηιβ ίαϊΐβδ, δβ ΐΓοαναίβηΙ άβ]ά άαηε 
Ια ΐ3ίΐ3ΐίο1,1ιβ(}αβ άβ Ια δοοίβίβ. 

Υβαίΐΐβζ α§Γββζ, ΜοπδΐβαΓδ Ιβ ΡΓέ- 
δΐάβηΙ;, ΓβχρΓβδδΐοη άβ πια ΙιααΙβ οοη- 
δίάβΓαΙΐοη. 

Ηενηι λΥΕΙί. 



10) Και Κ, Κόντου εΰχαριστοϋντος ωσαύ- 
τως τω Συλλόγω £πΐ τη ΐκλογη αυτοϋ ώς μέ- 
λους επιτίμου. 

Είτα ή Α. Π. 4 άγ. Παλμύρας κ. Κύριλλος, 
άνέγνω τινά έκ τών εις μεσημβρινην 'Ρωσσίαν 
ίόοιπορικών αύτοϋ. 

Έπι τούτοις διελύθη ή Συνεδρίασις' 



41 



322 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΛ.ΟΓΟΣ 



ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΤΥ. 

Τακτική. 

Ττί Ιο Απριλίου 1874. 

Προεόρεύοϊτοζ τον χ. 'ΗροχΛέους Βασιάδου. 

Άναγνωσθέντων και έπιψγιφισθέντων των 
πρακτικών τίί; προ•Λγου(Λένγις συνεοριάσεω; ό 
γεν. γραμι^-ατεύς άναγινώσκει 

1) Δη(Λογερόντων τοϋ εν Έφέτοί Κ'.ρκχγα- 
τσίου έπιβτολτήν, δι' ής έκτιθέ[Λενοι τήν Ου- 
βχερή οίκονο[Λΐκ•Γν αυτών θέσιν επικαλούνται 
την συνθρο[Α•ον καΐ προιττασίαν του ή[;.ετέρου 
Συλλόγου προς άνέγερσιν τών άποτεφρωθέντων 
φιλανθρωπικών και εκπαιδευτικών αυτών κα- 
ταστηριάτων. 

2) Α. Γ. Σκαλίδου άποστέλλοντο; διπλδ 
αντίτυπα τών πον/ιμάτων αύτοϋ δια τ^ν έν 
ΙΙαρισίοις Σύλλογον. 

3) Ν. Βεγλερη άποστέλλοντο; έπιγραφτ,ν 
άρχαιοτάττιν άντιγραφείσαν άπο τοϋ βράχου 
του £ν Μεγίστη Πύργου ριετά παρατηρήσεων 
και έννενήκοντα γαλκα καΐ αργυρά νομίσματα 
(χετά δΰο χρυσών φύλλων έλαία; καΐ κεφαλή; 
Αφροδίτης" σταλήσεται εΰ;^αρις•ήριος ΐπις-ολή. 

Είτα ό κ. Πρόεδρος άναγινώσ/.ει την έζή; 
περικοπήν της ίπιστολή; τοϋ έν Μονάχω καθη- 
γητοΟ κ. ί'.ΙΐΓΪδΙ, τον λόγον περί τοϋ Ζοιγρα- 
φείου άγωνοθετήματος προ; έκΰοσιν τών Ελ- 
λήνων συγγραφέων ποιούμενου. 

« Παντός επαίνου άζία εστίν ή έλευθεριότης 
καΐ γενναιοδωρία τοϋ κ. Χρ. Ζωγράφου, ην 
θαυμάζω ετι μάλλον, επειδή σπανιώταται 
τοιαϋται ενθαρρύνσεις τών έπιστημ,ών φαίνον- 
ται παρ' ήμΐν. Ένταϋθα εχουσι τα τοιαύτα 
μ.ονοπώλιον οι ηγεμόνες μόνον' οί ϊδιώται βμ.ως 
καΐ αύτοΙ οι πλουσιώτατοι νομίζουσιν ότι 
ίκανά πράττουσιν αγοράζοντες μόνον τα βι- 
βλία τών συγγραφέων* διό και ή δωρεά τοϋ 
κ. Χρ. Ζωγράφου έστϊν όντως βασιλική ». Περί 
οέ τών βραβείων γράφει τα εζής' 

Α' Βραβεΐον έστω υπέρ εκδόσεως ανεκδό- 
του τινός έλληνικοΟ συγγράμματος, ?ι συγ- 
γραφέοις κριτικώς επεξεργασμένου" έν τοις 
προλεγόμενοι; καΐ σημειώσεσι της εκδόσεως 
ταύτης δέχεται ό κ. ϋΙΐΓΪδΙ καΐ την λατινικήν 
γλώσσαν. 

Β' Βραβεΐον υπέρ εκδόσεως βοηθητικών 
συγγραμμάτων προς κατανόησιν τών συγγρα- 



φέοιν, οίον λεζικών, κριτικών διατριβών, γραμ- 
ματικών, μετρικών και τών τοιούτων. 

Γ και Δ Βραβεΐον υπέρ εκδόσεως συγγρα- 
φέων μετά σχολίων Ελληνικών χάριν τών 
σχολείων' οίίτως υπέρ τών τριών τελευταίων 
βραβείων παραδέχεται μόνον την Έλλ,ηνικήν 
γλώσσαν. 

Ή δίκη γενέσθω, λέγει, κατά τον άρχαΧον 
καΐ σεβάσμιον τρόπον υπό πέντε Ελλανοδικών 
έν Κωνσταντινουπόλει και Αθήναις μόνον υπό 
Ελλήνων δικαστών, οί; προοθετέον και £ν μέ- 
λος έπίτιμον τοϋ Συλλόγου ίκ τών αλλοδα- 
πών, μ,εθ' ου δύνανται νά ουνεννοώνται έγ- 
γράφ(>)ς. 

Μετά ταϋτα δ κ. Πρόεδρος άγγέλλει έτι τω 
Συλλόγω. 

Ι) "Οτι δ κ. Ζήνων Κλεάνθης προσφέρει 
διακοσίας ('Αρ. 200) 'Οθωμ. λίρας υπέρ τών 
απόρων σχολείων της Μακεδονίας. 

2) "Οτι τό προσεχές σάββατον γενήσεται 
έκτακτος συνεδρίασις, έν ■/) άναγνωσθήσονται 
αϊ εκθέσεις τών επιτροπών. 

3) Προτείνει ίνα ονομασθη επιτροπή προς 
σύνταξιν τοϋ Κανονισμού του Καραπανείου 
διαγωνίσματος. 

Της δε προτάσεως ταύτης δεκτή; γενομένης 
εξελέγησαν ίκ τών μελών της προς σύνταςιν 
τών Κανονισμών τών Διδασκαλείων επιτροπής 
οί κ. κ. Βασιάδης, Άρις-οκλής, Μαλιάδης, Χα- 
σιώτης και Ζωηρός. 

Ακολούθως δ κ. Γ. Χασίίίίτης, άνέγνω τό 
Β' Μέρος τής εκθέσεως της προς ούνταξιν τών 
Κανονισμών τών διδασκαλείων επιτροπής, (ορα 
σελ. 194). 

Μεθ' 8 διελύθη ή συνεδρίασις. 



ΣΥΝΕΔΡϋΣΙΣ Τ^ν. 

Έκτακτος. 

Ττί 20 Απριλίου 1874. 

ΠροεόριύοντοΓ τοϋ χ. Ήροχ.Ιίοιχ Βασιάίου. 

Άναγνωσθέντων καΐ ίπιψηφισθέντων τών 
πρακτικών δ Γεν. Γραμματεύς άναγινώσκει 
1) 'Αγ. Ηλιουπόλεως Κ. Διονυσίου έκθεσιν 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



323 



περί της πνευματικΫις καταστάσεως των σχο- 
λείων της επαρχίας του. 

2) ΦιλεκπαΐίίευτίΛοϋ Συλλόγου Θεσσαλονί- 
κης ό|Λθίως εκθεσιν περί της πνευ|χατικής κα- 
ταστάσεως των εν τη πόλει ταύττ) και τοις 
πέριξ σχολείων. 

3) Φιλεκπαιδ. Μακεδόνικης Άδελφότητος 
εκθεσιν περί των εργασιών αυτής. 

4) Ί. Γ. Σωκράτους βιβλιοπώλου έν Τραπε- 
ζοΰντι έπιστολήν, οι' ή; προσφέρει τω ή[;.ετέρ^^ 
Συλλόγιο δύο βιβλία το μεν έπιγρχφόμενον 
«Ακολουθία τοϋ αγίου μάρτυρος Ίωάνου τοϋ 
έκ Τραπεζούντας», το δε «άντίγραφον συμ- 
ποτικού τίνος ποιήματος εις την έπιτόπιον 
διάλεκτον». 

5) \ν \νΕ12;ΠβΓ καθηγητού τοϋ εν Άμ- 
βούργω Ίωζννείου Γυμνασίου. 

1Ι;ιηι1>υι•ί; Η Απριλίου 1874. 
Κν^ίί Πρόεΰρί, 

Έπανελθών εκ μικράς τίνος πορείας ί^ν έποι- 
ησάμην έν τη κατά το Πάσχα διακοπή των 
σχολαστιλών έργων μου μεγάλως ησθην εΰρών 
το παρ' υμών πεμφθέν δίπλωμα δι' οΰ ίψ/,φί- 
σαοθέ με μέλος έπίτιμον τοϋ υμετέρου Συλλό- 
γου, προσέτι δε και φιλοφρονεστάτην έπιστο- 
λήν και τά άλλα γράμματα ά μοι έπες^είλατε' 
και πρώτον μεν ομολογώ υμ~ιν τάς μεγίστας 
χάριτας άνθ' ής μοι απονέμετε διακεκριμένης 
τιμής, καί περ εϋ είδώς δτι αυτή μάλλον προέρ- 
χεται έκ τής εύνοιας τε κα'ι επιεικείας υμών ?) 
εκ τής έμής άξιας" νομίζω γαρ οτι ύμεΐς τιμαν 
ηθελησατε μάλλον την περί τά ελληνικά γράμ- 
ματα άγάπην μου κβΐ •?ιν έδειξα προθυμίαν χά- 
ριν τής αυξήσεως τής φιλολογικής και κριτι- 
κής επιμελείας αυτών ίι τά ταπεινά ?ργα τά 
υπ' ίμοϋ δημοσιευθέντα, ά εγωγε ούκ αγνοώ 
μακράν απέχοντα επιστημονικής τελειότητος' 
αλλ'έ^αι καϊ η υφ' υμών προσφερόμενη μοι τι- 
μή ώς κέντρον τι τών φιλολογικών σπουδών μου 
τών περί την μεσαιωνικην καί νεοελληνικήν 
γραμματολογίαν, δι' ο και αύθις ευχαριστώ ΰ- 
μΐν και το κατ' έμέ υπισχνοϋμαι ώφελήσειν τον 
Σύλλογον υμών, ^να μη ανωφελές και άνάξιον 
μέλος αϋτοϋ υπάρχω. 

Μεγίστου ό' επαίνου καΐ άληθοϋς εΰκλείας 
άξιος μοι δοκεϊ είναι ό τί)ν Σύλλογον μεγάλως 
εϋεργετήσας αξιότιμος κύριος Ζωγράφος, άνήρ 
τφ οντι μιμούμενος την δόξαν τών άοιδίμων 
Ζωσιμάδων, ών το ιν εις 
τήν όιάδοσιν τών γραμμάτων εις τά πέριζ. 

Ή Επιτροτίή πεισθεϊσα έκ τών πραγμάτων 
ότι ήκιστα παραγωγός ωφελείας έστ'ιν ή κερ- 
ματικώς, οΰτω; ειπείν, γινομένη διανομή, κα- 
θήκον ευσυνειδησίας έκπληροΧ έπαναλαμβάνου- 
σα και σήμερον τήν πρότασιν της έκείνην, τ^ν 
λίαν τελεσφόρον θεωρεί, και παρακαλεί θερμώς 
τον Σύλλογον ΐνα υπό σπουδαίαν όψιν λαβών 
αυτήν και συζητήσας άποφανθή περί τοϋ κα- 
τορθωτού ή μή αυτής, μεμνημένος το Ίσο- 
κράτειον εκείνο, ότι α τάς επιδόσεις ϊσμεν 
γιγνυμένας καΐ τών τεχνών και τών άλλων α- 
παντούν ού διά τοϋ; έμμ,ένοντας τοις καθεςώ- 
σιν, άλλα διά του; έπανορθοϋντας και τολ- 
μώντας αεί τι κινεΐν τών μή καλώς εχόντων». 
Τη 20 Απριλίου 1874. 

Η ^Εχπαιόέντιχή 'Ε.^ΐΐρυηή. 

Γ. ΣΟΦΟΚΛΗΣ Πξόιδξος. 
Β. ΠΥΛΑΔΗΣ 

Ι. Δ. Αριστοκλής 

κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ 
Κ. ΚΑΛΛΙΑΔΗΣ 
Ξ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ 
Α. ΒΑΦΙΑΔΗΣ 
Μ. ΠΑΝΤΑΖΗΣ. 

ΠρΙν δέ ή λάβϊ) τον λόγον δ κ. Χασιώτης 
προς άνάγνωσιν τή; έκθέσεω; τής Φιλολογικής 
Επιτροπής δ Πρόεδρος κ. Βασιάδης αναφέρει αϊ- 
τιά τίνα, δι'ά αί έπιτροπαΐ δέν ήδυνήθησαν τοϋ- 
το τό έτος νά πράξωσιν οσα έπεθύμουν' καΐ 
πρώτον αίτιον ές-ιν ή έλλειψις, λέγει, χρημάτων 
ένεκα τή; μεγάλης χρηματικής κρίσεως, δι' 
ην δ Σύλλογο; δέν ήδυνήθη νά άγοράση τά 
άναγκαιοϋντα ταΐ; έπιτροπαΤς βιβλία" και 
δεύτερον ή κακή κατάστασι; τών δδών, δσαι 
φέρουσι προ; το νεόδμητον τοϋ Συλλόγου κα- 
θίδρυμα, και το άφώτιστον αυτών, εξ ών δ 
Σύλλογο; ΐκωλύθη νά μεταβή εϊ; το νέον οι- 
κοδόμημα και διευκολύνγι τάς εργασίας τών 



326 



Ο ΕΝ Κ/Π, Ε\Λ.ΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



επίτροπων αλλ απο της προσεχούς ιηοοίλχ- 
δος, αί τελευταϊιι δυσχέρειαι α'ίροντχ'.' εΰ 
χηθώ[Λεν δε, ΐνα καΐ αι πρώται, αί χρηαα- 
τικαί, άρθύσιν εκ τοϋ (χέσου πρ&; εύτ,ι^-ερίχν 
του Συλλόγου. 

Είτα δ κ. Χασιώτης άνέγνω τίν έξης εκΟε- 
σιν τής Φιλολογικϊις Έπιτροπϊις. 

Κύ^Ίΐ ι, 

Ή φερώνυρ.ος τω Συλλόγί^ επιτροπή συγ- 
κειμένη έκ των κ. κ. Έρ. Βχοιάδου, Μ. Παρα- 
νίκα, Αΐμ. Νοννότη, Χρ. Χχτζηχρήιτου, θ. 
Τάγη καΐ Γ. Χασιώτου καΐ έκλεξααένγ) Πρόε- 
δρον μεν τον κ. Ήρ. Βχσ'.άδην, Γραμματέα όέ 
τον κ. Θ. Τάγγιν έποιηιατο δώδεκα συνεορτά- 
σεις ίντ,σχολτ,θη όέ ιδία εις τρία κυριώτερχ θέ- 
ματα, ήτοι περί της εκδόσεως των Ελλήνων 
συγγραφέοίν, περί των ζώντων μνημείων εν τη 
γλώσιγι τοϋ λαοϋ και περί παρασκευής προς 
Ικοοσιν γλωσσι/.ής ύλης εν τω περιοδικω τοϋ 
Συλλόγου. Ή εκδοσις των Ελλήνων ποιητών 
και συγγραφέων θεωρούμενη καΐ δικαίως υπο 
τοϋ Συλλόγου ώς σπουδαϊον και έθνικον έργον 
άναγέγραπται και έν αύτφ τώ κανονισμίό αΰ- 
τοΰ, ή δε Φιλολογική επιτροπή άπο τοϋ πα- 
ρελθόντος ετου; επελάβετο τοϋ ζητήματος 
σκεψαμένη περί τοϋ καταλληλότερου προς έκ- 
δοσιν τρόπου" προ παντός δμως άλλου άπτ,- 
τοϋντο χρηματικά μέσα και ταϋτα ου σμικρά, 
ή δε εγνωσμένη ήδη των ημετέρων όμ.ογενών 
φιλομουσία προσήλθε και αύθις άρωγος εις το 
μέγα τοϋτο έργον' επιστολή τοϋ κ. Χρηστάκη 
έφέντη Ζωγράφου άπο 1 Ιανουαρίου άνήγ- 
γειλεν ήμΐν τήν γενναίαν ταύτην άπόφασιν, 
προσκαλούσα τους τε ημετέρους και τους αλ- 
λογενείς έλληνιστάς εις διαγώνισμα ίιτΛ ώ- 
ρισμένους ορούς και αιτουμένη έπ' αυτών γνω- 
μοδότησιν των έν τη αλλοδαπή σοφών αϋ- 
τοϋ μελών, τον δε Σύλλογον άφίνουσα κύριον 
ν' άφαιρέσγι ή προσθέσγ) άλλους ορούς προσ- 
φορωτέρους. Και δ μεν Σύλλογος έςέόοτο ήδη 
τήν προς του; ημετέρου; λογίου; και τους αλ- 
λογενείς ελληνιστά; έπιστολήν περί τούτου, έ- 
λαοε δε ήδη και ουκ ϊλίγας απαντήσεις" ή δε 
επιτροπή επιφυλάσσεται 'ίνα δι' εκθέσεως αυτής 
υποβάλτ) ύπο τήν εγκρισιν υμών το αποτέλε- 
σμα τών σκέψεων αυτής και τών γνωμών των 
τε ημετέρων και τών αλλογενών, δσοι άσμενοι 
άπεοέζαντο τήν τοϋ άγωνοθέτου και τοϋ Συλ- 
λόγου αΐτησιν. 

Περί δε τών ζώντων μνημείων εν τη γλώσ- 



στ, τοϋ λαοϋ, της σπουδα ιοτάτης ταύτης 
γλωσσ'.κής ΰλης, ήτις άπο τοϋ παρελθόντος 
έτους διά τοϋ Ζωγραφείου διαγωνίσματος συμ- 
φορεϊται τω Συλλόγω, ή επιτροπή έπο ιήσατο 
πολλήν τήν μελέτην. Καίτοι δε κατά το έτος 
τοϋτο πλείονες συλλογαΐ απεστάλησαν ήτοι 
δέκα κχΐ ες, περί ών κατά τήν έπέτειον 
τοϋ Συλλόγου έορτήν άναγνώσεται τήν προ- 
σήκουσαν έκθεσιν δ εισηγητής της επιτροπής 
Γ. Χασιώτης, ούχ ήττον ή επιτροπή συνί- 
στησι τώ Συλλόγω δπως μή παύηται δι' εγ- 
κυκλίου και δι' οιουδήποτε ετέρου τρόπου νά 
παροτρύνίΐ τους έν ταϊ; έπαρχίαις ημετέρου; 
λογίους κα'ι διδασκάλους προς συλλογήν τοϋ 
γλωσσικοϋ τούτου θηοαυροϋ τοϋ ημετέρου 
έθνους. 

Τήν δέ πρδς εκδοσιν της γλωσσικής ΰλης έν 
τώ περιοδικω έπισταοίαν άνέθηκε τοις κ. κ. 
Χρ. Χατζηχρήστω και Γ. Χασιώτϊ), ο'ίτινες 
έλπίζομεν ότι εν τω τοϋ παρόντος έτους πε- 
ριοδικω θέλουσι καταχίορίσει τήν άζίαν εκδό- 
σεως υλην. 

Περί τίνων τέλος άλλων φιλολογικών θεμά- 
των και συζητήσεων ο ΰδένα λόγον ποιούμεθα, 
διότι εις ουδέν έφθάσαμεν ακόμη αποτέλεσμα. 
Εϋχόμεθα δε ίνα έν τω μέλλοντι έχωμεν νά 
προβάλωμεν ίν όμΐν γενναιοτέρας κα'ι πλουσιω- 
τέρας εργασίας- 

Ή Φιλολογική Επιτροπή 
ΗΡ. ΒΑΣ1ΑΛΗΣ πρόεδρος 
Μ. ΠΑΡΑΝ1ΚΑΣ 
ΑΙΜ. ΝΟΝΝΟΤΗΣ 
ΧΡ. ΧΑΤΖΗΧΡΗΣΤΟΥ 
Γ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. 

Ό δέ Γραμματεύς τή; Επιστημονικής Ε- 
πιτροπής κ. Α. Ζωηρό; άνέγνω ομοίως τήν ε- 

ζής έκθεσιν αΰτής' 



Α'ύ(. 



Ή Επιστημονική Επιτροπή -^ν ώνομασατε 
κατά το παρελθόν συλλογικον έτος συνέκειτο 
έκ τών επομένων Ιϋ μελών τών κ. κ. Σ. Μαυ- 
ρογένου;, Δ, Σταματιάήου, Ά. Πασπάτη, Ά. 
Βαφιάδου, Ά. Σπαθάρη, Ά. Ζωηροϋ, .Ι;ΐΙΙ§β, 
ΟΙιαηχΊ, Μοιπίΐηιαιιη υίοΰ καΙ \\'^θίί- 
ΰΐΙΟΙΙ. Συνελθοϋσα δέ το πρώτον τή 7'19 
Ιουλίου 1873 κατά πρόσκλησιν τοϋ Προεδρείου 
τοϋ Συλλόγου έζελέξατο Πρόεδρον μεν τ6ν κ. 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



327 



Σ. Μαυρογένγι, Γραμ[λατέα δε τον Ά. Ζωτιρι^ν. 
Είτα δε (αΫ) υπάρχοντος εϊ^ικοϋ τη; Επιτρο- 
πής κανονΐίΓ[Αοϋ, προέβη εις την σύνταςιν αύ- 
τοΰ, χατά τάς διατάξεις τοΟ δποίου εκαστον 
μέλος έφείλει, ίνα παρΐυρίσκ.ηται εις τάς τής 
Επιτροπής συνεδριάσεις, άπαξ τοϋ μιηνός γι- 
νο[Λένας, καΐ άναλάβη την έπεξεργασίαν κλά 
δου τινδς τών <ρυσΐΛθ[Λ«θη[χατικών έπιστη- 
(Αών, καΐ (Λελετήσας εξ αΰτοΰ θέ[Αατά τίνα 
διακοινώσΥΐ τάς έαυτοϋ (Αελέτας τη τε Επιτρο- 
πή και τω Συλλόγω. 

Συνεπεία τών διατάξεων τούτων 5 μ,ΪΊ κ. 
Μαυρογένης άνέλαβεν ως άντικείμενον ριελέτης 
τά την φυσιολογίαν άφορώντα, δ κ. Σπαθάρης 
την φυσικην καΐ τάς νέας εν αύτη ανακαλύ- 
ψεις, δ κ. Στα[;.ατιάδης τά της Φυιικης Ίς-ο- 
ρ'ιας καΐ δ Ά. Ζωηρός τά της Τγιεινης καΐ τά 
Ανθρωπολογικά" δ δε κ. ΜοηΙΙΐη,ΊΠΙΙ υίος 
άνεδέχθη ϊνα επεξεργασθη Στατιστικάς τινας 
δυναμένας ϊνα έχωσι πρακτικην (οφέλειαν. Ό 
κ. Μαυρογένης μελετήσας τάς κατά τους τε- 
λευταίους τούτους χρόνους προόδους της Φυ- 
σιολογίας άνέγνω ηδη τω Συλλόγι^ το πρώτον 
της πραγριατείας αύτοΰ μέρος, και άπαντες η- 
δυνηΟητε "να έκτιμησητε την μεγάλην της 
πραγματείας ταύτη; άζίαν διά την δποίαν η 
τε Επιτροπί) καΐ δ Σύλλογος οφείλει χάριτας 
τω άκαμάτο) κ. Μαυρογένει. 

Ό κ. Ά. Πασπάτης δστις οϋδένα ειδικώς 
κλάδον εΐχεν αναλάβει ώς μη παρευρεθείς η 
δΙς μύνον εις τάς συνεδριάσεις της Επιτροπής, 
άνέγνω υμΐν Στατιστικην τών εν τώ Έθνικώ 
Νοσοκομείω τοΰ Επταπυργίου έπι 1 3 ετη νο- 
σηλευθέντων άσθενών' δ κ. Πασπάτης στερού- 
μενος τών αναγκαίων μέσων προ; σύνταξιν 
ακριβούς στατιστικής όέν ήδυνηθη ίνα παρου- 
σιάσϊ) τέλειύν τι' οΰχ ήττον όμως εστίν αξιέ- 
παινος διά τους μεγάλους κόπους και μόχθου; 
ους βεβαίως κατέβαλε' διότι, ώ; γνωστόν, τά 
τοιαύτα έργα εΐσΐ πάντοτε και πανταχού λίαν 
έπίμοχθα, πολλώ δε μάλλον παρ' ήμϊν, παρ' 
οίς τά προς τοϋτο αναγκαία στοιχεία ΐ δλο- 
τελώς έλλείπουσιν ίι ηκιστα προσιτά είσιν. 

Ό οέ Ά. Ζωηρ{)ς άναλαβών ίνα διαπραγ- 
ματευθή περί τών πολλών καΐ λίαν σπουδαίων 
ελλείψεων της παρ' ήμΐν αγωγής τών παίδων 
υπο την εποψιν τή; υγιεινής, άνέγνω 6μ"ιν 
πρωτην πραγματείαν έχουσαν ώς θέμα την 
παρ' ήμϊν δλοσχερή έλλειψιν ταΧς 
έκείναις ύυσχερείχις, προ; έςομ.άλυνσιν τών ό- 
ποιων και χρόνο; παρήλθε, καϊ ή έςακολούθη- 
σι; της τυπώσεω; διεκόπη έπ'ι ενα σχιδόν μή- 
να, ωττε (^.εχρι τοϋ 0ου μόνον τυπογραφικού 
φύλλου προΰχώρητεν ή τύπωσις. Δ.ά ταΰτα ή 
'Κπιτροπή μετά ώριμον οκέψιν έχουσα ύπ' ό'- 
ψιν κϊΐ ρητον άρθρον τοΰ Κανονισμού το 58ον 
έπιβάλλοντο; αΰτϊ, καθήκον ίνα καθυποβάλ-/) 
τώ Συλλόγω τά μέσα τή; β;λτιώσεω; τοΰ Πε- 
ριοδικοΰ, ενέκρινε νά καθυποβάλν) τή έγκοίσει 
τοϋ Συλλόγου τά; Ιζή; ποοτάσει;. 

α) Τά άναγν(όσμ.ατα νά έγχειρίζωνται τώ 
Γεν. Γραμματεϊ τοΰ Συλλόγου αυθημει ήαών διαρ,ενόντων. 

Γ'. ΣυνοροριαΙ Έκτακτοι. 

'Γπερ των αναγκών έν γένει τοϋ Συλλόγου εφέτος ε'ιχοαεν τάς !;τ,; προσφοράς. 

Άπί) τον Άρχιμανδρίτην κ. Άνανίζν Ιΐατοπείϊινον Λ. 100 

» την κ. Έλένην Πέρβελη 2θ/φρ. 5 » 4 4θ 

» τον κ. Ζήνωνα Κλεάνθη * 100 

» » «Ν. Νέγρην * 4 

» τους κ. Αδελφούς Άντωνιάδας >' 10 

νταΟΟα Ήπειρ. Σύλλογον καΙ τον θρακικον ουνειβενεγκόντας 

ανά Λ. 50 προς άγοράν επίπλων τοϋ νέου Καταστήματος μας ' 



τον εν τ 



100 



Έν όλω » 318 40 



Δ'. Έξοδα Διαχειρίσεως. 

Καίτοι αί άνάγκαι της υπηρεσίας μας, ί,ν άχοβλέπουσι τά έςοδα ταϋτα, ίσημέραι αϋ;»- 
νουσι, μεταξύ τών έζόδων τοϋ παρελθόντος κχΐ τοϋ λήγοντος έτους ή όιαφορά ε!νε άσημαντο',ι 
διότι τά έφετεινά εζοδί μας δέν υπερέβησαν τά περυσινά η κιτά Λ. Ι •"> περίπου. 

Ε'. Δαπάνη Περιοδικού. 

Ώς γινώσκετε, το ΙΙερ'οδικον τοϋ 1872 — 1873 έ;ακολουθ:ΐ νά ήνε υπο τύπωσιν, καΐ 
•^ μέχρι τοϋδε σχετική δαπάνη, •?ιν εχομεν νά ίγγράψωμεν εις τον ημέτερον Ίσολογισμον, 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



335 



ίΐνε ή προ; έ^όφλνΐιΐ'.ν τοϋ λ^/σαοΰ τοϋ προλχοόντος Πΐρ'.οοίΛοΰ 
καΐ ή τοϋ ύπο τύπωίΐν νέου τεύχους 

Κατά τν)ν ανωτέρω στ,[;,είωθ'.ν τοϋ Τχρ.είου τα προ; έςόφλτ,ιτ'.ν οχπάνγις 
προλαβόντος Περιοδικού πληρωθέντα είιΐ Λ. 91 90, άλλα τούτων 
είχον -Λρατϊΐήή έν τω "ΐιϊολογί'τι^.ω παρ. ετου; » 77 88, κ,αι ούτω; έβά- 

ρυνετον ερετειν^ν Ίσολογιΐ[;.όν [^.α; το υπόλ. » 14 02 

Κατά τχϋτα περίπου δ ημέτερο; Ισολογισμό; 1873 — 1874 έχει ώ; £ς•?,;' 

^απάιαι. Ι "Εσοόα. 

"Έξοδα Διαχειρίσεως Λ. 298 38 ΣυνδρομαΙ τακτικαι καΐ δι/.αιώ- 

Αρχαιολ. Επιτροπή όιά τοπογρ. 
χάρτ•ίΐν Κ πόλεω; καί τινας 
άλλα; μικράς δαπάνα; » 

ΠυρασφάλίΓ-ρα Κατας^ρΐ'Χτό; μας » 
ΠεριοδίΛον » 

ΐ 
Περίσσευμα » 



XV. 



101 33 

44 70 

119 87 


ματα διπλωμάτοιν 
Συνδρομαι εχ,τα/.τοι 


564 28 

39 12 

603 40 





14 02 

105 85 



119 87 



285 
318 40 



Λ. 603 40 



<^'. Άπορα σχολεία. 

Λήγοντος τοΰ προηγουαένου συλλογικού ϊτου; εαενον, 'ίνα οια- 
τεθώσιν ύπερ των απόρων Σχολείων. Λ. 8 40 

Εις τον χρΫισιν ταύτην υπτήχθτισχν ή προσφορά ιτ,ς εΟγενε^άτ/,; 
χ. Δομ.νίκα; Χρ, Ζωγράφου υπέρ τοΰ Παρθεναγωγείου 
Πρεσρέντ,; Λ. 100 

Και ό τοϋ κ. Β. Καραπάνου δια τα Σχολεία Σιλι^ρί^ς " -'Ο » 120 

Και οΰτω; άπετελέσΟη ποσόν υπέρ τών άπορων Σχολείων ό;ά το 
ετο; 1872—1873 

Τούτων διετέΟ/,σαν έντο; τοϋ λγιγοντο; ετου; ε!; διά•})»:» Σ/ο- 
λεΧα και ει; βιβλία κατά την εκΟεσιν ττ,; Ίίκπαιδευτ. Επιτροπή; 

ΚαΙ υπολείπονται τά μηπω ζγιτ/,Οέντα /ρήσεω; 1872 — 1873 

Κατά δε το λογον ετο; αϊ καταβληΟεΐσαι διά ττ,ν χρϋσιν 1873 — 1871 ο\ 
των άπορων σχολείων είσίν αί ίςϊ,;' 
Άπό τον κ. Άνας•. Ήφαιστίό/ιν 

» " » Κ. 'Πλιάσκον 

» » » Έμρ.. ΣπιΟάκην 

» » » Άμβρ. Μαυρογορδάτον 

« » » θεόδ. Μαυρογορδάτον 

» » » "Λνδρ. Βαλλιάνον 

Μεταφέρονται λ. ΐ. 505 



Λ. 


200 


» 


50 


» 


100 


» 


5 


» 


50 


» 


100 



Λ. 960 

» 86 4 



» 95 



334 Ο ΕΝ Κ/α. ΕΛ./νΗΝ. ΦΙλΟΛΟΓΙΚΟΣ ίΓΛΑΟΓοΣ 

Μεταφορά Λ. Τ. ΰΟΰ 

» » ■> Μίνέλαον Νίγρεπόντην » 100 

' » » Γεώργιον Ζαρίφην » 200 

" " " αύτον διά τα σχολεία ΝευροκοΛ•/); » 20 

" " " Χρ•/:στάκ•/)ν Ζο>γράφον » 200 

•^«' » " » Ζήνωνα Κλεάνθ/)ν » 200 

Έν ο),ω Λ. 12 2ο 

Τούτων 5ιενε(Λΐήθη(ΐαν προ/.αταβλητικώ; 
Ει; την Σχολην Κουσκουντζουκίου Λ. 20 

» » » Πρεσρέντ;; » 25 

" "^^ βχολεΧα Νευρο*όπ•/ις έν αί; καΐ αί 

λ. 20 τοϋ Κ. Ζαρείφη » 60 » 10ο 

ΚαΙ ο•ί:ω; υπολείπονται δια τ/,ν χρήιιν 1873 — 1874 » ] 120 

Ήτοι έν δλο> (λένου-ϊΐ νά διατεΟώτιν υπέρ των 'λπόρων Σχολείων 
'^'•* '^^' ΖΡ'''''•^ 1^72 — 1873 \_ (^5 οΐ 

» Β » 1873— 107'ί• » 1120 



Έν ολω Λ. 1215 51 

Ζ'. ΠροσφοραΙ προς άγοράν βιβλίων. 

Ή ι^,ερί; αυτϊ), ητι; το παρελθόν ετο; είχεν έπ• τώ φερωνΰμω σκοπώ Λ. 24Γ) 16 

Έφέτο; ηΰξήΟο |ΑΟνον κατά τΫιν έτητίαν συν-^ροι/.τ,ν τοϋ κ. Γ. Συαβουλίίου » 3 83 

ΚαΙ οδτωςεχει , ^48* 99 

Η'. Διαγωνίσματα. 

Λήγοντος του παρελθόντος ετου; εϊχομεν το τοϋ Κ. ΞηροποταιχηνοΟ 5•.ά 
τ« Θεσσαλικά 

Το τοΰ ■/. Συμβουλίδου διά τα Ποντικά 

ΚαΙ » » .) Χρ. Ζωγράφου 5ιά Συλλογήν Γλωσσικτ,; ύλης. 

Έν δλω 

Τούτων αόνον 70 Λίραι έδαπανηΟησαν μετροθεΐσαι εις 7 Βραβίϊα 
άνά 1 Λίρας τοΰ Διαγωνίσματος τοΰ κ. Χρηστάκγ) Ζωγράφου, και 
ούτως υπελείφΟησαν εις τήν Μερίδα τκΰτην Λ. 1 76 50 

Αλλ' ή μερίς αΰτη εφέτος ηϋζήΟ-Λ, άπο τ/,ν τοις πασιν ήμϊν γνω^ήν 
ίκείνην άκένωτον πογην, -^ν κέκτηται ό ημέτερο; Σύλλογος διά πάντα 
αγαΟδν σκοπόν του, ήτοι άπο τον κ. Χρηστάκην Ζωγράφον, προσε- 
νεγκόντα 

Προς συλλογήν ηπειρωτικών χειρογράφων Λ. 100 

και την Β . έτησίαν συνόρομήν του προς συλλογήν των 

ζώντων μνημείων τής Έλλ. γλώσσης » 100 

» 200 



Λ. 


7ο 


» 


71 ϋΟ 


Ι 


100 


η 


246 οΟ 



ΧϊΙ ούτως ή Μερις τών Διαγωνισμάτων αναβαίνει εις » 376 50 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ. 335 

Θ'. Κτίριον τοΰ Συλλόγου, 

Προς άπο^ιεράτωοιν τοΰ Κτιρίου εφέτος ίοαπαντιθτ,σαν Λ. 2000 
ηροσίνε/^Οεΐσαι έπϊ τοΰτω ΰπο τοϋ κ. Χρ. Ζωγράφου, και 

προιτιθϊ(λέντ,ς τής περυοινη; δαπάνγ);, ητι; Ϋιτο » 4712 93 

'έτι πρίις είσαγωγ/,ν φωταερίου » 50 

Άξια Κτιρίου Συλλ(!γου » 6762 93 



Λ. Σ. 


10 


» 32Η 50 




Λ. 


12 


» 600 




» 





!) 120 






Λ. 


1468 50 



Γ. Χριώγροφα. 

Έκτος των έν τω ϊα(;.είω μας μετρ και μ,εγίστην αύτώ περι- 
ποιησει τιμτ,ν και δπόληψιν ως καταδείξουσαν 
οτι οί αλλεπάλληλοι λαύρως καταρρεύσαντες 
.ξενικοί χείμαρροι έάν κατέστρεψαν το άνθος καΐ 
2 Η'.) 43 



338 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΙλΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑ10Γ0Σ 



τά φύλλα, συνέθλαβαν δε καΐ του; κλώνας καΐ 
παρε[λόρφωσαν τον κορ[Αον της μηπτρικης υ[;.ών 
γλώσση;, άλλα τά; ρίζ•/; οϋόόλω; ηδυνηθΐσαν 
να διασαλεΰσωσ'.ν, άλλα διετηρ/,θτ,υαν αύται 
ζώσαι και χυρ.ώδει;, έ; ών άναβλαστάνει νίδγ; 
τό εύανθέ; και καλλίκαρπον τϊι; νεοελλγινικη; 
γλώσση; δένδρον' ού [χόνον δε τοΰτο το τι; 
γλώσστ,;, άλλα προ; τοΰτο; καταδείξει οτι το 
παν πάρα των αθανάτων τίαών προγόνοιν το 
ή[Αέτερον εθνο; γνησίω; έκλγ;ρονό[ΑΤ;ΐτε, το υ- 
ψος και βάΟο; των εννοιών, τΐ} εύφάνταατον 
έν τ•η ποικίλη ποιητει αύτοΰ, ττ,ν φιλοσοφ'.αν 
έν ταΐ; σςφαΧς αϋτοΰ παροιι;.ίαι; και ννωυ.αι;, 
την εΰιρυίαν και οξύνοιαν έν τοΐ; αίνίγ[χασιν 
αύτοΟ και λογοπαιγνίοι; και τέλο; τ{) άνδρεΐον 
και [Λεγαλουργον έν τοϊ; δια τη; ποιησεω; ίζ-ο- 
ρου(χένοι; έργοι; καΐ κατορθώριαοιν αύτοϋ. Τού- 
των λοιπόν απάντων την σπουδαιότητα κατα- 
νόησα; δ Σύλλογο; έπανέλαβεν έντονώτερον το 
περί συλλογή; ζώντων [Λνηρ.είων έν τη γλώσστ) 
του λαοΟ πρόγρα[Α[Λα, προσθεί; καί τίνα; άλ- 
λα; περί τούτων οδηγία;, αίσια προοιωνιζόμενο; 
τά έκ τούτων αποτελέσματα" κχΊ διχ.άίοι;, κα- 
θότι συνεπείς τούτων ηυζησεν έφέτο; ή άποΓ•ο- 
λτ) τοιαύτη; γλωσσική; υλη; συλλογών άπο 9 
ε!ς 19. 



Θεωρ 



δε ά 



νυσιμοιτατον εις την προα 



γωγην των γραμμάτων καΐ τη; επιστήμη; 
έν τω ήμετέρω εθνει την στενοτέραν συνεν- 
νόησιν καΐ συνεργασίαν απάντων των εκα- 
σταχοϋ Φιλεκπαιδευτικών Σο^ματείων καΐ άλ- 
λων λογίων ιδία, μαθών δε καΐ την έπιθυ- 
μίαν των έν Εύρώπνι καΐ άλλαχοϋ φίλων τοΟ 
τε ελληνικού ϊνόματο; και τη; ελληνική; παι- 
οεία; τοΰ νά γ'ίνωνται γνωσταΐ αΰτοΐ; αί 
υπέρ των γραμμάτων καΐ τή; έπιστημ,η; έρ- 
γασίαι τοΰ εθνου; ημών, απέστειλε δύο περί 
τούτων εγκυκλίου;, την μεν προ; τά διάφορα 
φιλεκπαιδευτικά σωματεία, έν τ) καταδεικνύων 
αυτοί; την άνάγ^^,ην τή; υπέρ τών γραμμάτων 
και τή; έπιστημτ.; συνεργασίαν άπάντοιν τών 
λογ'ων καΐ υποδεικνύων τά πρί>; έπίτευςιν 
τούτου μέσα, άτινα ή πολυετής πείρα έδίδαξεν 
αυτόν, παρακαλεί οπω; άποστέλλωσι κατ' έ- 
τος τώ έν Παρισίοις πρίι; διάδοσιν τών ελλη- 
νικών σπουδών Συλλόγω την επετηρίδα τών 
εργασιών αύτών' την δέ έτέραν τών έγ'κυ- 
κλίων απέστειλε προ; του; απανταχού δμο- 
γενεΐ; λογίου;, έκδοτα; διαφόρων βιβλίων 
χαΐ του; β.βλιοπώλα;, παρακαλών αϋτοίι; 
ν' άποστέλλωσιν ?ι άπ' ευθείας η διά τοϋ 
ημετέρου Συλλόγου ανά δύο αντίτυπα τών 



ύπ' εκείνων εκδοθέντων βιβλίοιν προς τίιν έν 
Πιρισίοι; προ; διάδοσιν τών ελληνικών σπου- 
δών Σύλλογον. 

Προθεμένου τέλο; τοΰ φιλογ'ενεστάτου καΐ 
φιλόμουσου δμογενοΰ; κ. Χρ. Ζωγράφου τδ 
σπουδαΐον καΐ λυσιτελέστατον εις την διάδοσιν 
τή; παιδεία; έν τώ εθνει υμ.ών διαγώνισμα περί 
έκδόσεω; τών Ελλήνων συγγραφέων, άναΟέν- 
. το; δε τά περί τούτου τώ ημετέρο) Συλλόγο), 
έςέόοτο ούτο; έγκύκλιον προ; τους απανταχού 
τή; Ευρώπη; έλληνομαθεΐ; καΐ φιλέλληνα; σο- 
φού; καϊ του; τοϋ ημετέρου έθνους, μέλη το 
πλείστον τοϋ ημετέρου Συλλόγου, γνωστο- 
ποιών αΰτοΐ; τοϋτο καΐ διά μακρών την περί 
τούτου έκτιθει; γνώμην αυτοϋ καΐ την εκείνων 
επικαλούμενος ό'.τωζ (ίζ μίαν βου.Ιενσαντκ: ί- 
πιτύχωμεν τοΰ άρίς"θυ τρόπου τή; τών Ελλή- 
νων Συγγραφέων έκδόσεω;, τον ήθικον τούτον 
πλοϋτον πασι τοΧ; διψώσι σοφία; άληθοΰ; 
καΐ ηθική; διαχέοντε;. 

ΚαΙ αύται μεν εϊσΐν αί σπουδαιότεροι τών 
εγκυκλίων, α; δ Σύλλογο; κατά το λήξαν ηδη 
ετο; άπέστειλεν. 

Απαντών δέ προ; α; έδει ν' άπαντήβτΐ έπι- 
στολά;, η καΐ αΰτεπαγγέλτω; άποτεινόμενος 
προς διαφόρους, άπέστειλεν έν πρωτοτυπώ μεν 
250 έπιστολάς, αΤπερ κατά σώμα άναμετρού- 
μεναι εις πολύ μείζω αριθμόν ανέρχονται. 

Έκ τούτ(ι>ν δέΐδία τεσσαράκοντάεΐσιν ΙπΐζΌ- 
λαΐ ισάριθμα συνοδεύουσαι διπλώματα προς νέα 
τοΰ Συλλόγου άποσταλέντα μέλη τών τριών 
κατηγοριών, μάλιστα δε έπιτΙμων καΐ αντε- 
πιστελλόντων, δι'ών δ Σύλλογος ηθέλησεν άνδρας 
αλλοεθνείς έπΙ φιλελληνισμώ καΐ ελληνομάθεια 
διαπρέποντας ώ; και ημετέρου; σοφούς νά τι- 
μηστ) καΐ στενότερα; σχέσεις μετ' αυτών συν- 
δέσγι" καΐ τοιούτους εύρεν εν Γερμανία τε και έν 
Γαλλία, καΐ άλλαχοΰ όπου τιμάται η ελληνι- 
*η παιδεία καΐ καλλιεργούνται τά ελληνικά 
γράμματα. 

Τοιαύτη η εκθεσις έπΙ τής αλληλογραφία; 
τοΰ Συλλόγου" έζαιτούμενο; δε καΐ αυθι; ουγ- 
γνώμην έπΐ τη άτελεία αυτής εύχομαι όπω; δ 
έμέ διαδεςόμ.ενο; παρουσιάσΥΐ τελειοτέραν καΐ 
άνταςίαν τοΰ Συλλόγου. 

Ό ΓίΥ. Γ^αιιμαζεύς 
ΧΡ. ΧΑΤΖΗΧΡΗΣΤΟΥ. 

μεθ' 8 δ εΐόικο; γραμμ.ατεύ; κ. Ν. Παρανίκα; 
άνέγνω δμοίω; έκθεσιν περί τών καθ' όλον το 
ετο; εργασιών τοΰ Συλλόγου. 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



339 



Είτα δ Βιβλιοφύλαζ του Συλλόγου κύριος 
8θ1ΐΓθβάβΓ άνέγνω την έξης περί Βιβλιοθή-αγώνας ιορυοίν, και εις στενας χάριν αυτής 
σχέσεις προς τε τους άλλους συλλόγους και 
προς τους φιλολόγους καΙ έλληνιστάς της ε- 
σπερίας Ευρώπης έοχόμενος. 

Τοιαύτη ή αιτία, δι' Ϋ,ν 5 Φιλολογικός Σύλ- 
λογος δημοφιλέστατος κατέστη. Τοσαύτη δε 
φιλομάθεια την ψυχην κατείληφε τών πλου- 
σίϋίν της μεγαλοπόλεοις ταύτης, τηλικοϋτος 
ζήλος υπέρ της διαδόσεως των γραμ.μ.άτων, το- 
σούτον μεγαλουργός καΐ πνευμ,ατική ή παρ' αυ- 
τών τοΰ πλούτου χρήσις, ώστε τον θαυμασμον 
κινεί και την εκπληςιν τών σοφών της εσπε- 
ρίας Ευρώπης ελληνιστών. «Παντός επαίνου ά- 
ςία έστΙν ή έλευΟεριότης και γενναιοδωρία του 
κυρίου Χρηστάκη Ζιογράφου, γράφει ό καθη- 
γηγης τοΰ έν Μονάχο) Πανεπιστημίου κύριος 
ΟΙίΓΙί^Ι, τ6ν λόγον περί τοϋ Ζωγραφείου άγω- 
νοθετηματος προς έκόοσιν τών έλληνοιν συγ- 
γραφέων ποιούμενος, ην θαυμάζω ετι μάλλον, 
επειδή σπανιώταται τοιαϋται ενθαρρύνσεις τών 
£πιστημ.ών φαίνονται παρ' ημιν. Ένταΰθα έ- 
χουσι τα τοιαΰτα μονοπώλιον οί ηγεμόνες μό- 
νον' Ο! ίόιώται όμως, και αύτοΐ οί πλουσιώτα- 
τοι, νομίζουσιν οτι ικανά πράττουσιν αγορά- 
ζοντες μόνον τά βιβλία τών συγγραφέων' διο 
καΐ ή δοιρεά τοΰ κυρίου Χρηστάκη Ζωγράφου 
έστιν όντως βασιλική». Και έτερος δε σοφός 
της Γερμανίας ελληνιστής, δ έν τω Ίο)αννεί(ι) 
τοΰ Αμβούργου καθηγητής κύριος Υίΐμΐΐβΐ', 
τά Ιςής γράφει ελληνιστί. «Μεγίστου δ' επαί- 
νου καΐ άληθοΰς εύκλείας άςιός μοι δοκεΐ είναι 
ο τον Σύλλογον μεγάλως εϋεργ'ετήσας άζιότι- 
μος κύριος Χρ. Ζοιγράφος, άνήρ τώ ό'ντι μιμού- 
μ.ενος τήν δόζαν τών άοιδίμ,ων Ζωσιμάδων, (Όν 
το ό'νομ.κ αιωνία μνήυ.η συνδέεται μ.ετά τοϋ 
έξοχωτάτου φιλολόγου τη; νέας Ελλάδος, Α. 



Ινοραή' ή ύε γενναιοδωρία τοιούτοιν ανδρών τω 
δντι αξιοθαύμαστος υπάρχει και λαμπρον πα- 
ράόειγμ.ά έστι της παρ' υμΐν ζώσης πατριωτι- 
κής διανοίας τών πλουσίων, ήτις ώς μ,άλιστα 
διαφέρει της παρ' ήμΤν υπερισχυούσης υλικό- 
τητος». 

Δικαιότατο! Είσιν οί απονεμόμενοι ούτοι τοΧ; 
ημετέροις πλουσίοις έπαινοι, ού μόνον διότι 
τήν ΰλην καθιστώσιν Οργανον τών νοερών τοΰ 
έθνους εργασιών, άλλα και δι' ο αύτοΙ παρι- 
στώσι καταπληκτικώτατον μέν, ά^ιον δμως 
Οέαι/.α τη; ελληνικής αυτών φιλομάθειας και 
τοΰ ζήλου υπ'ερ τής διαδόσεως τών γραμμά- 
των" μή γάρ δι' αΰτους ή Κωνσταντινούπολις 
ή μέχρι χθες καΐ πρώην ώς εμπορική φημιζο- 
μένη πόλις ού κατέστη τών γραμμάτ(.)ν εστία, 
άφθόνως το εαυτής άργύριον εις τάς έπαργίας 
προχέουσα πρίις έξέγερσιν τής φιλομάθειας ; 
Ποΰ ό' άλλαχοϋ τις είδε τάς μεν αίθουσας τών 
έμ.πορικών και τραπεζιτικών καταστημάτων, 
ένθα πρό τίνων ωρών σπουδαία περί συστάσεως 
πιστ(ι)τικών εταιριών και περί δανείων συνε- 
κροτοΰντο συμβούλια, αίφνης εις φιλεκπαιδευ- 
τικούς Συλλόγους μεταβαλλομένας, τους δ' εμ- 
πόρους και τραπεζίτας, οΤτινες προ μικροϋ περί 
μεγάλοιν χρηματι^ικών εργασιών έβουλεύοντο, 
συνερχομένους μετά τών λογίων και συσκεπτο- 
μένους περί συστάσεως διδασκαλείων προς τα- 
χυτέραν καΐ σκοπιμωτέραν τής δημοτικής παι- 
δεύσεως διάδοσιν ; *Η ούχ εοιρώντο πέρυσι καΐ 
προπέρυσι ταΰτα γιγνόμενα έν τοις καταστή- 
μασι τών κκ. Χρ. Ζιογράφου, Γ. Ζαρίφη, Λ. 
Βαλλιάνου, Α. Βλαστού και άλλων ; οί δε προ- 
σερχόμενοι ζένοι άγν(ι)στα αύτοΐς βλέποντες 
πρόσο^πα, [λή γνωρίζοντες οε μηδέ δυνάμενοι 
το κατ' αρχάς τά ημέτερα κατανοήσαι, οϋκ ή- 
ρώτων μετά Οαυμασμοΰ και απορίας Γί αυ^ί- 
ϋαίιτει ! ήμας μεσίτας εκλαμβάνοντες; Και δι- 
καίως" μή γάρ ό'ντως οΰκ έομ.έν μεσΐται τών | 
Συλλόγοιν προς τους πλουσίους και τών πλου- Ι 
σίων προς τους Συλλόγους; Τοΰτο δέ και αύτοΙ | 
οί ςένοι τελευταΐον κατενόησαν, ώστε τους ή- Ι 
μετέρους λογίους εν τοις τραπεζιτικοί^ κατατη- 
μασι βλέποντες έπιφωνοϋσι τήν κεφαλήν κι- 
νοϋντες ά! ά! σύ.Ι.Ιογοι, σύ.Ι.Ιογοι χαΐ πά.Ιιν. Ι 
Τούτων ένεκα άναλαμ.βάνων πέρυσι τά τοΰ | 
Προέδρου καθήκοντα μ,ετ' εθνικής υπερηφά- 
νειας έν τη πρώτνι συνεδριάσει έλεγον' «Ό 
Σύλλογος τηλικαΰτα άνέλαβεν έργα πολλών 
και μεγάλων χρηζοντα δαπανών, άκράδαντον 
έχων πεποίθητιν, ότι εύρήσει αεΙ πόρους καΐ 
πηγάς χρυσορρόας τε καΐ ανεξάντλητους έν τΐ) 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



345 



άνεζαντλτάτο) φιλογενεία και φιλομουσίχ και 
έν τϊΐ έλλγινικη καρδία των ή[Λετέρων ομογε- 
νών». Τά αυτά δε καΐ έν τϊι προεδρικίι τοΰ 
1869 λογοδοσία ελεγον' «Ό Σύλλογος άκρά- 
δαντον τρέφει το έθνικον φρόνΛρια, προσδοκών 
δτι έκ των κόλπων τοΰ έν Κωνσταντινουπόλει 
ελληνικού έμττορίου δσον ουπω έγερθηοονται 
ζ•«λωταΙ των καλών, ο'ίτινες πρδ; τους γερα- 
ρούς εκείνους άνδρας άνθαι;.ιλλώαενοι τους άπο 
αλώσεως μ-έχρι στΐ[Λερον πολλά καΐ (/.εγάλα 
υπέρ της όιανονιτικΫίς τοΰ έθνους αναγεννή- 
σεως συνεισενεγκόντας, άλλα τε πράξουσι καλά 
και χρήίΑκτα καταβαλοΟσιν οΰκ ευκαταφρό- 
νητα, όπως τά έκ των τόκων αυτών προσπο- 
ριζόμενα τά μεν προς έκτΰπωσιν δαπανώνται 
τών ελλήνων συγγραφέων, τά δε προς άμοιβήν 
ιών εργαζομένων λογίων, διεγείροντες την ευ- 
γενή αμιλλαν καΐ εις £ν τάς δυνάμεις και την 
έργασίκν τών απανταχού διεσπαρμένων λογίων 
τοΰ ημετέρου Γένους συνάπτοντες». 

Πέντε μόλις, έξ οΰ ταϋτα έλέχ^θησαν, παρηλ- 
θον ετη, και ιδού αϊ χρησται αύται ελπίδες 
τετελεσμ,έναι εϊσΐ καΐ πράγματα ηύη έγένοντο' 
και ταϋτα πότε; δτε χρηματικαΐ κρίσεις, ώς 
δειναι λαίλαπες και καταιγίδες, προρρίζου; 
τάς αγοράς συνετάρασσον και τά χρημ.ατιστη- 
ρια, ήμ-εΐ; δε πάντες απέλπιδες και άθυμοϋντες 
έφοβούμεθα τρομέοντο δε φρένες έντος μη τι 
άνηκεστον πάθη ό Σύλλογος. 'Ομολογητέον 
ότι τοΰτο μάλιστα το έτος ή φιλομάθεια τών 
ημετέρων έξεδηλώΟη πλουσίων, ου μ,όνον ή 
τοΰ κλεινού της Ηπείρου γόνου και ή τοΰ με- 
γάθυμου Ζαρίφη, ου ή ακράτητος προς το δι- 
οόναι όρμη καΐ έλευθεριότης και γενναιοδωρία 
χαλινοΰ μάλλον δέονται ίί προτροπών (1), άλ- 



λα και άλλων πολλών. Διί> καΐ αί χρηματι- 
καΐ προσφοραΐ τοΰτο το έτος πολύ τών άλλων 
άνώτεραι εις 4480 περίπου λίρας οθωμανικάς 
άνερχόμεναι, ες ών 1235 υπέρ τών έν ταΐς έ- 
παρχίαις απόρων σχολείων, δ ές-ι πλείονες κατά 
τριακοσίας λίρας τών πέρυσι χορηγηθεισών. 

Και υπέρ μέν τών απόρων σχολείων χρη" 
ματα έχορηγησαν οί έζης' 

Χρ Ζωγράφος (έτησίαν συνδρομ,ην). Λ. Τ 200 
Γ. Ζαρίφης (ωσαύτως) » 200 

» υπέρ τών σχολείων Νευ- 

ροκόπης (ωσαύτως) 
Μ. Νεγρεπόντης (ωσαύτως) 



Α. Βαλλιάνος 
Α. Ήφαιστίδης 
Εμμ. Σπιθάκης 
Κ. Ήλιάσκος 
θ. Μαυρογορδάτος 
Ζήνων Κλεάνθης 
Α. Μαυρογορδάτος (έτησίαν προσφο- 

ράν διά βίου) 
ΆοελφοΙ Άντωνιάοαι (έτησίαν προσ" 

φοράν) 



20 
100 
100 
200 
100 
ΰΟ 
50 
200 



10 



1235 



Τοσαϋται μέν αι υπέρ τών απόρων σχολείων 
της δημ.οτικη; παιδεύσεως χρηματικαΐ προσ- 
φοραί. Βεβαίως τάς πολλάς και μεγάλας εξε- 
τάζοντες άνάγκας της δημοτικής έν ταΐς έ- 
παρχίαις παιδεύσεοις, τά χρήματα ταΰτα ο- 
λίγα και ανεπαρκή ευρησομεν. Άλλ' δταν άνα- 
λογισθώμεν ένθεν μέν, δτι πρ6 πεντήκοντα 
ετών έν Γαλλία το Ύπουργείον τής Παιδείας 
υπέρ τής δημοτικής παιδεύσεο)ς μόλις πεντη- 
κοντακισχίλια φράγκα έδαπάνα, ένθεν δέ, δτι 
έζ οΰ οί Σύλλογοι τον Φιλεκπαιδευτικών άνε- 
δέζαντο σκοπόν, τά υπέρ τών σχολείων χορη- 
γούμενα χρημ.ατα κατ' έτος αύςουσιν, οΰ μό- 
νον τά τοΰ Φιλολογικού, άλλα χαΐ τά τών 
άλλων, διότι δ μέν Ηπειρωτικός τοΰτο τί) 
έτος χιλίας χορηγεΧ λίρας υπέρ τών άπόρ(>)ν 
τής Ηπείρου σχολείων, ό δέ Θρακικός εζακο- 
σίας υπέρ τών τής Θράκης, άλλα οέ χρήματα 
οί α.Ι.Ιοι έκ τε τών ένταΰθα και έκ τών έν 
ταΐς έπαρχίαις Συλλόγων και φιλεκπαιδευτι- 
κών αδελφοτήτων, τότε οοζάσομεν τον "Υψι- 
στον δτι έκ τών κόλπων τοΰ ημετέρου έθνους 
γενναίους τών γραμμάτων άνίστησι προστά- 
τας, τότ' ευέλπιδες έπιφωνησομεν, 



(1) "Οτε ττι 6 Αύγοΰιτου 1872 τον κβνονισμόν 
τοΟ ΘρακικοΟ Συλλόγου ένε'/είρισα βύτφ δπω; έν τοΤ; 
ίδροταΐ; έγγραφ?Ί, άσμενο; ποιησάμενος ιοϋτ•ι ήοώ- 
τησέ με, εΐ άρκοΟσιν έξικόαιαι λίριι κατ' 2τος παρ' 
βύχοΟ χορηγούμενοι• είπόντο; δ' έμοϋ, δτι πολλαί, 
δίδιιιμι, εΐπεν, αύτάς έφάπ»ς, εκατόν δέ κατ' ετο;" μετά 
δέ τίνα; μψ\νας λόγου γιγνομένοο περί ίδρύιεω; διδα- 
σκαλείου έν Φιλιππουπόλει, έρωτήσο; πόιων χρη- 
μάτων ^ρε(α κατ' έτος και μαθών 6τι χιλίων λιρών, 
είδε;, εΐπέ μοι, έγώ εΤχον δίκαιον θελήιας ές άρ'χΊ; 
όρίααι 600 λίρα; ώ; έτησίαν συνδρομήν, κο\ ταϋτα ει- 
πών ϋπεσχέΟη ϊνα οϋτάς καΐ οί συγγενεΐ; οϋτοΰ χο- 
ρηγ&οι χιλίας λίρας κατ' έτος ττρός συντήρηιιν τοΰ 
διδασκαλείου. Ό κύριος Ζαρίφης χορηγεΤ ώταύτως 
ίκατόν λίρας κατ' ϊιος τφ Ήπειρωτικφ ϊυλλόγψ, 
πεντήκοντα δέ τοΐ; έν Προΰσ^ σχολείοις κτλ. Πδσαι 
δ' ουται ο! προαφοραΐ γίνονται παρά τοϋ κυρίου Ζα- τοΰ καρδία οΰ χρ'(Ίζει σκέψεως καΐ παρορμήσεως όπως 
ρίιρη άνευ προτροπ&ν, διότι ή άγαΟή και γενναία ού- πράξτι τά καλόν. 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 44 



346 



Ο ΕΝ Κ/ΙΪ. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



Θαρσεΐν χρη' τάχ' αΰριον εσετ' άρ.εινον. 

θχρσειν /ριτι' τάχ^' αΰριον εζομεν 6πέρ των 
απόρων σχολείων οεχα/.'.σχιλίας και είχοσακισ" 
χιλίας λίρας. 

Τάς ύε άλλας προσφορά; υπέρ του Συλλόγου 
και των έργων αϋτοϋ «χορήγησαν, 

Ό ρ.έν Χργιστάκ,γι; Ζωγράφο; προ; άποπε- 
ράτο>σιν τίις οικοδομή; Λ. Τ. 2000 

Δ'.ά το έτ'ήσιον διαγώνισμα προ; 
συλλογ'ήν των ζώντων μνγίμείων » 100 

Δια το έτήσιον άγιονοθέτ-ημα 
•προ; έκοοσιν των ελλήνων συγ- 
γραφέων » 450 

Εν δ' επιστολή πρί) είκοσι γεγραμ.μένγ) ή- 
μερων παραμυϋούμενο; τον Σύλλογον οι' ά; 
ύπέσττ) έκ τή; κρίσεω; χρ7)ματικά; ζτιμία; 
γράφει μοι. «Μή ς-ενοχωρεΧσαι, άμα ΰέ οιορΟοι- 
Οώσι τά τή; άγορα;, πάλιν θά εχτι; δια τον 
Σύλλογον εκείνα τά ολίγα τα όποια πάντοτε 
ε'ιχεςβ' ές ών έςάγεται οτι και άλλ>α; γενναιο" 
οωρίας προσθέσει ό φιλόμουσο; άνήρ και δια- 
τελέσει κατ' ετο; εΰεργ'ετών τον Σύλλογον άεί 
τι νέον προστιθείς. 

Έκ δε των άλλων 
Άνανία; Βατοπεδινος Λ. Τ. 100 

Ζήνωοτέρων γνώ- 



μεν τίνα πελάγη διαπεράσαι έμέλλομεν' ήσαν δέ" 

ά) Ευρεσις δισχιλίων λιρών προς άποπερά- 
τωσιν της οικοδομής. 

β') Κατάρτισις τής δημοσίας τοϋ Συλλόγου 
Βιβλιοθήκης κα'ι τού Άναγνοιστηρίου προς έ" 
δραίωσιν κα'ι τελείαν άποκατάστασιν τού δια- 
νοητικού κα'ι ήθικοϋ αυτού εποικοδομήματος. 

γ') Αγορά οργάνων τής πειραματικής φυσι- 
κής κα'ι χημεία;. 

δ') Κατάρτισις αρχαιολογικών, νομισματι- 
κών καϊ φυσιογραφικών συλλογών. 

έ) Επιστημονική έξέτασις, συλλογή, συντή- 
ρησις κα'ι ΐχνογράφησις τών έν ταΐς έπαρχίαις 
αρχαίων μνημείων. 

ς-') Συλλογή χειρογράφων, επιγραφών, γεω- 
γραφικής ΰλης κτλ. 

ζ') Συλλογή τών ζώντων μνημείων έν τη 
γλώσση τού λαού. 

ή) Εύρεσις πόρίον προς έκδοσιν τών έλλήνο3ν 
συγγραφέων. 

θ'] Φροντίδες περΊ συστάσεως Ι) Ιερατικού 
έν Κων/πόλει Συλλόγου πρί)ς έκπαίδευσιν τού 
υποδεεστέρου κλήρου, 2) Μακεδόνικου προς υ- 
πος-ήριξιν τών έν Μακεδονία άπορων σχολείων, 
3) Θεσσαλικού έπ'ι τώ αΰτώ σκοπώ, 4) Γυναι- 
κείου Συλλόγου προς διάδοσιν είς το γυναι- 
κεΧον φύλον τού ημετέρου Γένους τη; τε πρώ- 
της καϊ τής μέσης παιδεύσεως. 

ί) Μέριμναι περΊ ίδρύσεω; διδασκαλείων προς 
κατάρτισιν δημοδιδασκάλων κα'ι διδασκαλισ- 
σών και περί συντάςεως τών κανονισμών αυ- 
τών και διοργανώσεως τής δημοτικής παιδεύ- 
σεως. 

ιά) Στενώτερος σύνδεσμος τού ημετέρου Συλ- 
λόγου μετά τών άλλοιν. 

ιβ') Συγκάλεσις τών συλλόγων όπο τοϋ η- 
μετέρου είς σύνοδον. 

Τοιούτοι ήσαν οί δώδεκα προδιαγραφέντες 
ηράκλειοι τοϋ Συλλόγου άθλοι, χωρίς τών άλ- 
λων αυτού τακτικών εργασιών, οίον άναγνο)- 
σμάτοιν, δημοσίων διαλέςεων και λοιπών, ά- 
ξιοι τής μεγαλεπήβολου φιλομάθειας αυτού 
και τής δρα^'ίριότητος. Ά.Ι.ί' α.Ι.Ιαι ιά^ βον 
Ααι άνθξάπω^•, ά.Ι.ία όέ Θεός κι.ίεύει' τοσαύ- 
ται γάρ τρομεραί θύελλαι καϊ τρικυμίαι τού- 
το το έτος ενέσκηψαν, ώστ' εδέησε πολλών 
φροντίδων, όπως μή το τού Συλλόγου σκάφος 
καταποντισθή' καί τούτο μεν ευτυχώς τών 
κινδύνων διεσώθη, ουχί όμως καί άνευ χρημα- 
τικών ζημιών, έξ ών πολλαί καί σπουδαΐαι 
ταραχαί είς τάς εργασίας αυτού έπήλθον, καί 
ούτε ή κατάρτισις τη; Βιβλιοθήκης και τού 



350 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\.νΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Αναγνωστηρίου, οϋτε ίί των έπισττιμ.ονικών 
συλλογών, ούτε η αγορά των οργάνων τΤι; πει- 
ραματίΛϊις φυσικτ,ς έτελέσθησαν, άλλως τε καΙ 
της χακτ,ς και. άφωτίστου καταστάσεως των 
προς το νέον τοϋ Συλλόγου καΟίορυαα φερου- 
σών οδών κο>λύμ.ατα παρε[;.οαλλούστ,ς. Τούτων 
δ* ούν οΰτως έχόντο^ν οΰτε ό Σύλλογος ηουνή- 
θτ) μετοικίσαα&α'. και τό νέον τούτο καταλα- 
βείν καίΐ'.δρυίΐα, ούτε αί διαρκείς αύτοΟ έπΐ' 
τροπαί, ή £πιτ•/ΐ(;.ονικϊΐ [^.άλιοτα καΐ ή αρχαιο- 
λογική, βιβλίων καΐ των κατάλληλων περιο- 
δικών στερού[^.εναι, τακτικάς έποιησαντο ερ- 
γασίας καΐ έχουσιν ή[λϊν γενναιότερα τών πέ- 
ρυσι πεπραγμ-ένϋΐν έπιδείξασθαι. Δια τάς αύ- 
τάς δε τή; χρη[7.ατικϊΐς κρίσεως αίτιας άνε- 
βληΟη έν αίσιωτέροις καιροϊς και ή κατά τού- 
το το έτος όοισΟεΧσα τών συλλόγων σύνοδος 
καΐ η σύστασις τοΰ τε Μακε•^ονικοΰ και τοϋ 
υπέρ της γυναικείας παιοεύσεως Συλλόγου. 

Και τοιαύτα [χέν τά [λη τελεσΟέντα έκ τών 
προεπηγγελυ,ένων, τά δέ πεπραγ[Λένα και κα- 
τωρ6θίμ.ένα πλείονα" και πρώτον μεν αί προς 
άποπεράτωσιν της οίκοδο|Αης δισχίλιαι έξευρέ- 
Οησαν λίραι, ώστε ση[^.ερον της οΐκοδομ.ής ά- 
ποπεοατωθείσης έχ^οιιεν .πά οιώμί>•' ή δ" έπΙ 
της οίκοδομίϊις επιτροπή (Ι) έκ τούτων εΰκο- 
λυνθίΧσα τά τε άλλα καλώς εύτρεπίσαι ίφιλο- 
τΐ(/ήσατο και έπιπλα άγοράσαι οσ' αναγκαία, 
Οπως άζιοπρεπτ,ς κατά ταύτην τήν ήριέραν τοϋ 
φιλοαούσου κοινού γένηται και φιλόφρων 6πο- 
δογή' εις τούτο δέ ού μιικρον και τά προσφι- 
λέστατα τέκνα τοϋ Συλλόγου, δ Ηπειρωτικός 
καΐ ό Θρακικός, παΓξί ψιΑω έπίιΐζα ^έ^οηις, 
συνετέλεσαν άνά πεντήκοντα λίρας έκάτερος 
νορηγήσαντες. Ό δέ σύλλογος το νέον αυτού 
καταλα|^.βάνων καΟίδρυρια και αέλλων εις το 
έςής έν αϋτώ έργάζεσΟαι, ά;^άριστος λογισΟή- 
σεται, αν μή έν ταύτη τη δηριοτελεϊ πανηγύ- 
ρει τήν βαθεϊαν αυτού προς τους φιλθ[χούσους 
εκείνους άνδρας έκφραση εύγνω[χοσύνην, οΐτινες 
δια τοϋ όβολοϋ αυτών το περικαλλνες τούτο 
ίδρύσαντο οίκοδό[ΑηΐΑα, της φιλο(Ααθείας αυτών 
καΐ της φιλογενείας ρ.αρτύριον. Τούτοις όντοις 
εθνική οφείλεται εϋγν(,>[λοσύνη' έφ' ώ καΐ πίνας 
τά ονό(χατα αυτών περιέχ^ων έν τη αϊΟούση 
ταύτη άναρτηΟήσεται, καΐ στήλη δέ λιΟίνη έν 
τή αϋλη κείσεται, όποις ή ΐΑνή|^.η αυτών έσαεΙ 
και εις τάς έπερ/ου-ένας πχραοοΟή γενεάς. 



Ε,ιτα πόροι ου μικροί και οιαρχεις προς εκ- 
δοσιν τών Ελλήνων συγγραφέων έξευρέθησαν" 
διότι ό Φιλολογικός Σύλλογος τοσούτον σπου- 
δαΐον και έθνικόν έργον τήν έκδοσιν τών ελ- 
λήνων συγγραφέων θεωρεί, ώστε πολλάκις, έζ 
οΟ συνέστη, περί τούτου λόγον έποιήσατο, και 
έν τω κανονισθώ δέ (αρθρ. 73 και 81) ως Ιν 
τών κυριωτάτων αυτού ριελτ,μάτοιν ανέγραψε, 
πολλάς και μεγάλας τάς έκ της άνελίζεως και 
διηνεκούς μελέτης τών αρχαίων θησαυρών προσ- 
δοκών ωφελείας" διότι δ ελληνικός νους έπΙ 
τούτο)ν τών μεγαλοφυών συγγραφέων εποχού- 
μενος μέχρι τών άκροτάτοιν τοϋ ανθρωπίνου 
πνεύματος κορυφών άνυψοιθήναι ήουνήθη καΐ 
πρότυπον γενέσθαι (Ι), και ύπογραμμος τοΙς 



(Ι) ιΜέλη ίύτϊ»; Κ. Καραιάνο;, Ξ. Ζ,•υγρά{>ο:, Ι. 
Μίλλιγγεν, Ίΐρ. ΒυιιΟΓ,ς, Ί. Γχιών. 



(1) « Έπίιοή τά ελληνικά γράμμιιι πρ'-ϋτότυπά 
είσι, τοσοΟτον Ισνυρ&ς ττάτι συνετέλεσιν τοΤ; άλλοι;, 
031 χηά τό μάλλον η ήττον έκ ξένων ήςύιαντο πη- 
γών καΐ έπ'ι φιλολογικών σχηρ'ζοντιι μελετών οίον 
τά μεν ρωμαϊκά ες ύποτε'ών ιτρό; τήν τελείαν άνε- 
ςαρτησίβν χβ'ι έκ τή; μιμήιεως ίί; τήν έλευθέρϊν 8τ,- 
μιουργίαν νωρήσαντ» κα-.όνι χϊΐ πρότυπον Ι^^ιμ-ζκ^ 
ούτά τά έ'ληνικά' άλλα και ιύτή ή ίκοινώνητο; Α- 
νατολή παντοΤχ ΰστερον πιρ αυτών ΰπεκκαύματα έ- 
Οίςατο- έπ'ι δετών νεωτέρων φιλολογιών τό μέν ά- 
με 5ω;, τό Οέ πλεΤστον ίμμέιω; διά τϊ\ς ^ωμϊϊκη: 
ή ελληνική ποίησι; επενέργησε• και οΰιτι μέν ή ε- 
πιρροή τφ ε -ει μάλυτα κα'ι τψ δράμματι κατάδηλο; 
έστιν, άϊ,α-.ξυτέρα δε τίι λυρικτι πτήοϊΐ έ; ά;ομ'κών 
μδλλον χαΐ εθνικών εμπνεύσεων τρεφόμενη- άλλα καΐ 
τά υποτελή είδη, οΤον ή βουκολική τών Αλεξανδρι- 
νών ποίησι; και ή μυθιστορία τ?ί; ϋστερθ;(^ρόνου »ο• 
ΰ.σιιχίί;, καΐ ούιά γε μήν τά μ•κρο•3 άξια, ώ; τά 
Άνϋ-ρεόντεια ίίτματα, πολλά; ε^ουσι μιμήσεις έπι- 
δείξασίαι. 

• Επειδή τά ελληνικά γράμματα ίίντω; πρωτότυ - 
πά εϊαι, κέκτηνται κα'ι γνήσιον έθνικόν χβρακτ?ίρι• 
τά έργα τϊ»; έλληνικϊί; φιλολογία; κβΐ τέχνη; κοινοδ 
τινο: και εΰ<ρινοΟ; εύμοιροΟσι τύπου" άλλ' ομω; οϋ 
δεν ε/ουσι τό ξένον τουναντίον ήμεϊς οίκοι είναι νο- 
μίζομεν όταν έπΙ τοϋ αρχαίου εκείνου έδίφου; δια- 
τρίοωμεν, διότι έν τ<-Τς 'ργοι; τ?ί; έλληνιχϊι; φιλολο- 
γία; χαΐ τέχνη; σι..γγενετ άεΐ ένιαγχάνομεν πνεύματι• 
<ί,τι δέ κατ" εΐδο; κα'ι χοθ' 'ύλην έν βύτοΤ; έχδΓ,λοΟται, 
αύιό τό ά•.θρώπινόν έσιι καΐ φυσικόν, ουδέποτε ϋπό 
τεχνιτών ϊσ/ημ•.ζόμενον κοσμημάτω •, ού ε εκα κοι- 
ν^ καταληπιόν έστι κα'ι πάντοτε έ» τιμτ|•. ΠΰΙ'ίίΙί 
ούτοθ. σ-λ. ο. ΓοιαΟχα ύέ τίνα λέγει (ΕίικΙϋδ 511Γ Ι'(ί- 
1ΐ)(ΙΙΗ>ΙΚΰ .Ιΐΐίΐΐϋβ ρ;1|,'. "59) ΧϊΙ ό Γαλάτη; ^ϋ1^8 

Γ.ίι•αι•(Ι. «Τί-Ι 05ΐ 611 εΙΤιΊ Ιο (ΐπνίΐέίίο ιΐοδ 1)β11ο5 
(ΐΊΐνΐ'ί'ί; (Ιο Ι;ι Οιοοο: εΙΙοΒ οιιΐ ιιπ ΓηΐΝίΓίοΓΟ 51 
(ηίι;ίιι;ι1, βΐΐοβ 50 δοπΐ οιι ιηιίκίΐιπί δι ηαΙιΐΓβΠβ- 
11101)1 ρόαύΐι-όοδ ιΐο ΓίηΙΙιιοιιΐΌ (Γυηο βυρίόΐό ρπΓ- 
ΙίιηΙίόΓο, 51 ρΓυΓυικΙΐ'ΐηοπΙ οιηρΓοίηΙοδ ιΙο5 ιηοειίΓδ 
ιΊ (Ιο Γ(;8ρΓίΙ (Ιιι ρουρίο ιριί 1ΐ'5 α ρΓοιΙιιίΙβΒ, 
(1ιΓ(!ΐΙο5 ?ο Γοι-οιιπηίϊβοιιΐ ;Ί (ΐΠΊπίοΓΟ νιιο βΐ (]ΐιΊ| 
ΐ'ίΐ ίιιηιυ88ί1)1ο Ίο 1ΐ!5 οοιιΓοιηΙγο ηνοο ιοΙ1θ5 ιΙθ5 
ιιυίΓοί ρ;ιν5 ; οΐ οοροικίαπί Ιο ιΐιίνοΐυρροιιιοιιΐ ιΙο4 



ΠΡΑΚΤΙΚΑ 



351 



επερχόμενοι;, την άληθϊί τα[Λών τοΰ ανθρωπί- 
νου πο'λιτισμοΰ όόον καΐ πορείαν. Δ'.ο οί "Ελ- 
ληνες συγγραφεί; λαρ-προν και ζοίοπάρο^ον ε- 
πιχέοντες φως είσι και έιονται άε'ι ή ιερά βί- 
βλος των πεπολιτισμένων ανθρώπων. Τούτων 
δε των άρχων έρ.φορούρ.ενος ό Σύλλογος καΐ 
τίιν περί τοϋ Ζωγραφείου διαγωνίσμ,ατος προς 
εϋΧοσιν των ελλήνων συγγραφέων έγραψεν ε- 
πιστολών προς τε τους ηριετέρους λογίους, καΐ 
προς τους αλλογενείς ελληνιστάς ορθώς καΐ 
δικαίως τούτους οικείους λογιζόμενος και συγ- 
γενείς κατά πνεϋμα, το πλείστον τοΰ βίου αυ- 
τών εις τΫιν σπουδήν κατατρίβοντας (1) καΐ 
μελέτην τών ελλήνων συγγραφέων και έπι 
τούτο) έναβρυνομένους' και δή πολλοί τούτων 
«σμενοι τνιν προστ,γορίαν ταύτην καΐ την συν- 
εργασίαν άποδεζάμενοι τον διφυά έν ταΐς προς 
τίιν Σύλλογον έπιστολαΤς αυτών άνομ.ολογοϋσ•. 
τοϋ Ελληνισμού χαρακτήρα (2), ιόν τε ίδιον 
τον έθνικόν, και τ6ν γενικί^ν τον άνθρώπινον. 
Άλλα περί της εκδόσεως τών ελλήνων συγ- 
γραφέων πολλάς τάς δυσχέρειας παρεχούσης ή 
φιλολογική επιτροπή ιδίαν καθυποβαλεΐ τω 
Συλλόγω εκθεσιν. 

Ό δε Σύλλογος τοιαύτα φρονών και γράφων 
περί της καλλιέργειας τών αρχαίων γραμμά- 
των, ουδαμώς της δημοτικής (ολιγώρησε παι- 



3Γΐ8 ([ϋϊ Ιϋδ η οΐ'όόδ α όΐέ δί Ιοι^ϊςυβ βΐ 8Ϊ ΓΟί^υ- 
ΙίοΓ, (}ϋΊΐ5 δυη{ ρΓβ5Γ|ϋβ Ϊιηΐΐΐύι1ί;ι1βιιιβη( ηΓΓίνί'δ 
Λ άβδ (Όηηυΐβϋ (Ιέΐίιιϊΐίνβδ οΐ ;ι (Ιβδ ρη'ικίρΐ'δ ([ΐιί 
8οηΙ αΐ]]ουηΓΙΐϋί ηο» Ιοίδ. Λίπκί ίΐδ οπί βα υηο 
ηιαΙυΓίΙό ρΐ'ύουιβ, αΐ Ιβυΐ'δ ιΊιοΓδ-ιΓα'υνΓβ ικ; 
νίηίΐϋδδβηΐ ρηδ; αίιΐδί ηιηΐΰ,τό ΓίηίΙίιιΙίοη οιαί ηοιιβ 
θδΐ ηέοβδδαΐΓβ ρυιΐΓ βη εοηιρΓβηιΙνβ οοιυρίόΐϋ- 
ηιβηΐ Ιη ηαΙϋΡβ, ίΐκ δοπΐ ροιίΓ ηοιίδ Ιβδ ο1)]β|5 (ίΐ6Γ- 
ηβίδ οΓαιιβ όίικίβ βΐ (Γιιηο αιΙιυίΓαΙίϋπ Γόοοηιΐοδ». 

(1) Ό ίιάσημο; τοΟ Άριιτοτέλοος μετϊφροίΐτήί 
Βαρίΐιέΐέηΐγ ^;ΐίΐιΙ-ΙΙίΙ:ηΓβ εύχαριστ&ν -ιφ ϊυλλαμάθεια 
/αι βαρβαρότης, παν το έλληνικόν καταστρέ- 
φουσαι; Άγνοοϋσιν άρά γε, ότι το περιλάλητον 
της Θράκης και της Μακεδονίας έί)αφος τοσού- 
τον τη τερψιθύμω τοϋ έλληνιχ,οϋ πνεύματος 
αύρα, δος δ' ειπείν /.αί τώ ίι^ρώτι τοϋ ελληνι- 
κού έθνους και τώ α'ίματι συμπεφυρμένον εστί, 
κα'ι τοσούτον άπ' αυτών άχώρις-ον, ώστε πολλά 
τών αρχαίων μνημείων, κάλλος αποπνέοντα 
έλληνικώτατον, έν τοις έαυτοϋ κόλποις έγκρύ- 
πτει, όπως έν καιρώ εκάστοτε άνακαλυπτό- 
μενα κατά τών σκυθικών άρπαγ'ών καϊ κα- 
ταστροφών διαμαρτύρονται ; Χθες έτι την έν 
Άχρίόι μητροπολίτιδα έκκλτ,σίαν τοϋ άγιου 
Κλήμεντος καταλαοϊΐν άξιούντων ως ούσαν 



κτίσμα Στεφάνου τοϋ ηγεμόνας της Σερβίας 
ϊπιγοαφαΐ έλληνικαΐ άνακαλυφθεΐσαι έν αΰτω 
τώ ναω ουκ έξήλεγξαν ψευδή την άζίωσιν ταύ- 
την, άποδείξασαι οτι η εκκλησία ην κτίσμα 
έλληνικόν; 

Χωρίς δε τούτων αί έπιγραφχι και σπουδαία 
έγείρουσι γλωσσολογικά ζητήματα" οίον αί από 
τίνων ετών έν Κύπρο) άνακαλυφθεϊσαι έλληνι^Ι 
μεν φαίνονται γεγραμμέναι, άλλ' έν γραφή συλ- 
λαβική δλιος ίδιαζούση και έγχωρίω και ύπο 
τεσσαράκοντα καΐ εννέα γραμμάτων άπαρτι- 
ζομένγ), τά δε πάθη τών φθόγγων λίαν περίερ- 
γα εϊσι μαρτυροϋντα καΟ' ήμας, οτι αί ελλη- 
νικά! λέξεις γεγραμμέναι είσιν ύπό ξένων, ώς 
ύπ' αυτών έςεφωνοϋντο μη δυναμένων μεν σύμ- 
φων' αλλεπάλληλα προφέρειν, φωνήεντα οέ πα- 
ρεμβαλλόντων (1), η προτασσόντων αυτά έν 
τη άρχη τών λέςεοιν, ώς νϋν συνήθως οί "Οθω- 
μανοί ποιοϋσιν (2), όταν λέςεις έλληνικάς προ- 
φέρωοι" ταϋτα δ* έπείσακτα οντά και ξενίΛ» 
οΰδ έκ φυσικής και ίργανικης, ούτως ειπείν, 
της ελληνικής γλώσσης έζελίξεως προελθόντα 
κατάδηλον ποιοϋσι την ταραχήν, -^,ν οί φθογ- 
γολογικοι (3) της έν Κύπρω ελληνικής διαλέ- 
κτου νόαοι τη τών ξένων έπ'-ρροη ύ•πέστησ*ν. 



ΟβΓίαΊηβιηθπΙ ρ;ΐ5 ιΐβ ρυιΊΐΊ' ιιη .ίυυΐ' ου ΓαυίΓβ 
ΙειίΓΒ ρΗ5 εΐ ΙουΓδ ιοίΐιοιιΐιρδ, υιΊ ί1 5• η οικυνο 
ΙαηΙ ά (ΙιτουνπΓ•. 

(1) Ή εχθειις αϋιη μίτα τών έπιγρϊ^ίΐιν και το5 
χάρτοβ διον οίίπω δημοσιβύϊται. 



(Ι) Οίον 8ροκοςιτ:ίρκο?, ϊτασικαράτης^τΣιοσι- 
χράιτ)-, τόρονο;=πτόρνος, φερενάζ^^ερνά, Ιζελάζ^έι- 
θ>ά, νότολι;=:ζ(πότολι;)=γτόλΐ5:^:πτόλΐζ, Γολογ&ν^:: 
Γολγ&ν. Ή. το ϊρθρον τοϋ σοφοΟ Μϋΐ'ίΐί 8^^1II1^ι1ι 
έν τϊι Ίεναία Φιλολογικτί ΈφημερΙδι τοϋ 1874. 

(2) ΟΤον χιλΊτ=χ.λει8ίον, χελίαα=τ:|κκλησίίΐ. Γκι- 
ρΙτιπΚρήτη, ΊΊρέμπολου χαΐ Τίραμπολούς^ιΤρΙπο- 
λι;, ϊεμεν?Ερέκ3τΣιμοΟρ»χη, 'Αρεσμιδέ;="Α ρχιμή- 
δη;, Πατλάμιος :ζ: ΠτολεμαΓος, Φιράτ ::ζ ΕϋφράτηΓ, 
Φιλατούν χαΐ Έφλιιτούν=Πλάταιν, ΊσταΟροςπζΣτιΟ- 
ρο;. ΊσμΙρΓ=2μύρνη, Ίψιρά==Ψαρά, Ιφτερά — πτε^ά. 

(3) «'Ιωάννη; ό 13Γ;ιη(1ί8 χατώρθωιεν οϋ μόνον 
Κυπριαχήν γραφήν έχ τεσιαοάχοντα Χ»Ί έννέί ιτοι- 
γε'ων 5υγκροτουμένην όρίίαι, βλλί *.α\ ίιόμου; φθογ- 
γολογικού: άγνώιτου; τέως χοΊ υπό μηδενός μνημο- 
νευομένου; χαΐ συντακτιχοϋ; Ιδιωτιίμοϋ; τής Κυπρια- 
κί;; δ,ίλέχτοϋ όνοκιλύψιι». Μυΐ'ίζ ίίιΊΐΠΐίΐΙΙ ούιόΟ. 
σελ 3 Έκ τών άνβκιλυφθέντων βεοαίως νόμων έστΙ 
καΐ ό τιερί ττορεμβολη; ιοαινηέντων άλλ' οϋτε ό Βΐ'ΛΙΙ- 
(Ιίδ οΰτε ό δ(•|ιι1ΐί(1ΐ ούοένα λόγον ποιοΟντιι περί ττ^; 
έπιρροτιί τών όιιατιχών λαών τοΐ; "Ελλησιν άνομι- 
νΟέντοιν τε καΐ συγχωνευθέντων οϋ μόνον έν ταΤς νή- 
σοις, άλλα χοιέντοΤ; τ?ίς ελάσσονος Άσί»; έπιρχίοις, 
κιΐ έξ ών σπουδαΤαι μεταβολαΐ εΙς τοϋ; φθόγγους τών 
ελληνικών διαλέκτων έπεισηλθον καλόν βμω; η» έ;ε- 
τάσαι τίνες φθογγολογικοί νόμοι τών έλληνι/.ών δια- 
λέχτων όντως γνήσιοι έλληνιχο! εΙσι και τίνες έπείοα- 
κτοι έκ τής τών ξένων έπιμιςίας προελθόντες, ων εις 
έστιν, ώ; έμο\ δοκεΤ, κα'ι ό περί παρεμβολή; τών φω- 
νηέντων έν τή Κοπριακτί διαλεχτώ, οΤο; ϊν ταΤ; μνημο- 
νευθεΐσαι; έπιγραφαΤ; έμραΐνεται. 



360 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ..νΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



Αί δε σχέσεις του Συλλόγου μετά των άλ- 
λων πολλαΐ καΐ ποικίλαι είσί, διότι καΐ οί 
Σύλλογοι πολλοί, δέκα (χέν καϊ ί•", εν Κων/πό- 
λει, έζηκοντα δε περίπου εν ταΐς έπαρχίαις, 
πολλά μεν και διάφορα φέροντες ονόματα, οίον 
ψι.Ιο.Ιογιχοί, ψι.Ιίχπαιδεντιχοί, ψι.Ιόμουσοι , 
Σύ.Ι.Ιογοι, Αδε.Ιψόζητεΐ, ^4^'αγ^(ύστήρια καΐ 
τά λοιπά, ένος δε καΐ τοϋ αϋτοΟ ς-οχαζόμενοι 
σκοποΟ, τής καλλιέργειας δτιλονότι και διαδό- 
σεως των γραμμάτων κατά τάς ημετέρας χο')- 
ρας. Πρ6ς πάντας δή τούτους ό Φιλολογικός 
Σύλλογος άεΐ φιλικ•/ιν τείνει χείρα και άδελφι- 
κώς δεςιοΟται και ύποστ"Λρίζει ολαις δυνάμ,εσι, 
καλώς γινώσκων, ότι οί εν ταΧς τίμετέραις χώ- 
ραις Σύλλογοι, ώ; κέντρα διανοητικά καϊ έ^ίαι 
φωτοβόλοι, όσ^^ πληθύνονται και συνενοϋσι τάς 
εαυτών ακτίνας, τοοούτω και το φως έκπέμ,- 
πουσι λαμπρότερον και τελεσιουργότερον. Διό 
περί τε της συστάσεως αυτών όσον οίον τε προ- 
νοεί και κηδεται, καΐ εις την άνάπτυςιν δε 
αυτών καΐ προαγοιγην οΰ μικρόν συντελεί, πα- 
σαν αΰτοΐς παρεχόμενος προ'ίύμοίς άρωγήν λό- 
γω τε και έργω. Τις ουκ οίδεν ότι τω Ήπειρωτι- 
κω, τω Θρακικώ,τω Ίερατικω, τω Θεσσαλικώ 
καΐ δωμάτια παρεχώρησεν εν τίο νεοδμητω αυ- 
τού καθιδρύματι, όπως συνοικώσι μετ' «ΰτοϋ 
και εϋκολώτερον συνεργάζωνται ; 

ά ύϊ χεΙρ τάν χίΤρϊ νίζει, οάχτυλο; ίέ δάχτυλον. 

Άλλα καΐ οί Σύλλογοι οί τε ενταύθα και οί 
εν ταϊς έπαρχίαις άομενοι πάσαν τω Φιλολο- 
γικό) Σ•^λλόγο^ παρέχουσι πληροφορίαν καΐ συν- 
εργασίαν, τιμώντες αυτόν και γεραίροντες ώς 
πρεοβύτερον άδελφόν και πατέρα και ώς πρό- 
θυμον έν πασι συνεργάτην αύτοϊς και συναν- 
τιληπτορα. Ει δε αί κινήσεις των Συλλόγων 
εστίν δτε καΐ αί ένέργειαι ακανόνιστο! είσι, 
τοϋτο φυσικόν έστι της θερμουργοΟ νεότητος 
καί της απειρίας αυτών αποτέλεσμα. Οί Σύλ- 
λογοι, και αΰτοι οί τελειότατοι, ούτε άκαδη- 
μιαι εισιν εςακριοουσαι χ.αι εζονυχι^ουσαι τα 
φιλολογικά, τά γλωσσολογικά, τά αρχαιολο- 
γικά και επιστημονικά ζητήματα, ούτε πανε- 
πιστημ.ια ύψηλότερον καϊ έπιστημονικώτερον 
διδάσκοντα, άλλ', ως πολλάκις εϊρηται, άπλα 
εϊσι φιλομάθειας καϊ διαδόσεως των γραμμά- 
των εργαστήρια" άλλ' επειδή ή φιλομ,άθεια έλ- 
κει την διάνοιαν προς την άλήθειαν (1) καϊ 



(1) «Τόν τφ οντι ίριλομαθη τχάσπ; άλτ,θεία; δϊΤεύΙύς 
έκ νέοο δτι μάλις-αόρέγεσΟιι» . Ολάτ.Πολ. ς' σελ. 48ο. 



την έπιστήμην, οί Σύλλογοι εξ άπαντος, τοΰ 
χρόνου προϊόντος, τελειότεροι καταρτισθήσονται 
καϊ έπιστημονικώτεροι. Έπϊ τοΰ παρόντος θαυ- 
μασίως τόν σκοπόν δι'8ν συνέβησαν έκτελοϋσι, 
περϊ εξαπλώσεως της δημοτικής παιδεύσεοις 
εις τάς επαρχίας μεριμνώντες, έπόπτας ά-ο- 
στέλλοντες προς έπίσκεψιν των δημοτικών σγο- 
λείων, περιοδικάς συντελοϋντες συνόδους των 
δημοδιδασκάλων καϊ τάς ελλείψεις καϊ άνάγ- 
κας εξετάζοντες της δημοτικής παιδεύσεοις καϊ 
την δέουσαν έπάγοντες θεραπείαν, φροντίζον- - 
χίαις άνωτέροις έλληνικοϊς σχολείοις διανεμη- 
θώσιν, 5 φιλό(Λθυσος και φιλογενη; εκείνος ά- 
νηρ, περί ου τοσάκις λόγον έποιησάμην, οϋ/Ί 
οιότι φίλος καΐ συ[Λπατριώτης, αλλά διότι φί- 
λος των γρα[Α|Λάτων, φίλος των σχολείων, φί- 
λος των συλλόγων (1), έν παντι και πάντοτε 
πρόθυ^λος και ριεγαλόδωρος χορηγός καί προ- 
στάτ/.ς αυτών. 

Πάσιν ουν τούτοις ό Σύλλογος κα'ι δηυ.οσία 
έν ταύτί) τη έπετείο) ηρ.έρα τάς εύ;/αριστία; 
αυτοΰ εκφράζει, καθά και τοις δηαοσιογρά- 
φοις τοΧς τε ένταΰΟα και τοις άλλα;^οϋ δω- 
ρεάν αύτω την έφηιχερίδα αΰτων η το ΙΙεριο- 
δικον άποστέλλουσιν. 

Το δε Περιοόικον τοΰ των άλλων ετών ογ- 
κωοεστερον (Αολις ριετά τρεις μήνας των πιε- 
στηρίων εξέρχεται, διότι ή Συντακτική Επι- 
τροπή (2) εΐ; πολλάς εκάστοτε και σχεδόν ά- 



(1) Έ; ου τοΟια έρρέβτ,ιαν ό κ. Χρηιιάκη; Ζω- 
γρβφοζ και αλ)β; έποίησε γενναιοδωρία; προσενεγχών 
εκατόν μέν λίρα; όΟωμανιχό; τφ έν Κωνστανηνουπολει 
βεβααλιχψ ^ϋλ/ό^-ψ, πεντήκοντα οέ τΛ Ήτιειρωτικφ 
Οιά τα έ;οδι ττ,ς επετείου βύτοϋ πανηγύρεω;, έιέρις οέ 
πεντήκοντα ιω έν Καστοριά -υλλόγω, ά>.ό χίλια οέ 
φραγχι τφ έν Αθήναι; Οπερ χη; γυναικεία; παιδεύΐΕω; 
καί τφ 5 δαιχαλικφ ί^υλλόγψ. 

(2) Μέλη αυτή; Γ. ^ΐοιροκλή; πρόεδρο;, 2:. Μαυοο- 



νυπερβλητους προσκόπτει δυσχέρειας, ών τότε 
άπαλλαγησεται καί ή έκτύπωσις τοΰ Περιοδι- 
κοΰ τακτικώς γενησεται, όταν τδ ταρ,εΧον εϋ- 
πορησγ), δ δε Σύλλογος έχη μισθοδοτούμενον 
διορθοίτήν καΐ έπιστάτην προς έκδοσιν τοΰ 
Περιοδικού. 

Ποία δή τις ή κατάστασις τοΰ ταμείου; Το 
ταμεϊον τοΰ Συλλόγου πλο'σιόν έστιν αμα τε 
καϊ πτωχόν' πλούσιον μέν άτε πολλά δεχόμε- 
νον χρήματα, πτωχον δέ, διότι ταΰτα τα χρίσ- 
ματα έπΙ ώρισμ.έν(ο χορηγούμενα σκοπώ, οίον 
προς υποστηριξιν τών έν ταΐς έπαρ/ίαις άπά- 
ρων σχολείων, η προς συλλογήν τών ζώντων 
μνημείων έν τη γλώσοη τοΰ λαοΰ, ?ι προ; Ικ- 
δοσιν τών ελλήνων συγγραφέων, η προς βρά« 
οευσιν διόακτικών βιβλίων της δηαοτικής παι- 
όεύσεοις, ού δύναται δ Σύλλογος δαπανάν εις 
τάς πολλάς άλλα; αυτοΰ χρεία; και άνάγκας" 
χ.α'ι ο()τω πολλάκις καίπερ έχων πλούσιον τα- 
μεϊον αύτος πένεται. Ό Σύλλογος τακτικά; 
μέν ετησίως προσόδου; έχει τετρακόσια; περί- 
που δθωμανικάς λίρκς, δαπανάς δέ υπέρ τά; 
χιλιας, το δέ έλλειμμα έκά^οτε ές έκτακτων 
αναπληροΐ προσφορών τών φιλοκάλοιν καϊ φι- 
λομ.ούσων δμ.ογενών. Εν οσο) λοιπόν ό Σύλλο- 
γος τοιούτου; έχει προστάτας και κηόεμόνας 
οΰκ απορήσει χρημάτων. Τίς δέ διστάζει, οτι 
και άλλοι πλην τών πολλάκ.ς μνημονευθέντων 
προσελεύσονται αΰτώ γενναίοι χορηγοί έκ τε 
τών ένταΰθα και έκ τών έν τη αλλοδαπή εΰ- 
πορουντων ομογενών; Διίι θαρροϋντες νοιρώμεν 
αεί προ; τά πρόσο), στέργοντε; μέν τοΐ; πα- 
ροΰσι, ζητοΰντες δέ τά βελτίω. 

Μετά τον κ. Πρόεδρον δ Είσηγητ•);; τη; Εκ- 
παιδευτικής Επιτροπής κ. Κ. Καλλιάδης ά- 
νέγνω δμοίω; τήν έκθεσιν αυτής περί της 
καταστάσεως τών σχολείων έν ταϊ; έπαρχίαις 
και τη; απονομή; βοηθε•.ών τοΧ; άποροι; αύτώ«. 
('ίδ. σελ. 2ο2). 

Είτα δ εισηγητή; τή; Φιλολογική; Επι- 
τροπής κ. Χασιώτης άνέγνω την έκθεσιν αυτής 
περϊ τοΰ διαγωνίσματος τών ζώντων μνημείων 
έν τή γλώσση τοΟ λαοϋ. (Ίδ. σελ. 269). 

Μετά την άνάγνωσιν δέ και της εκθέσεως 
ταύτης δ Πρόεδρος άγγέλλει οτι τό Συμβου- 
λίδειον διαγώνισμα, ού δ άγωνοθέτη; πάρεστι 
κατά τήν συνεδρίασιν ταύτην τοΰ Συλλόγου, 



γένη;, Α. Λιούαα;, Δ ΠληΟωνίδης, Χρ. Χαιζηχρ^,- 
ατου καί Ν Παρανίχα;, 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙ4 



363 



ως και ό Πρόεδρο; τοϋ εν Σέρρα'.ς Μχκεδονικοΰ 
Συλλόγου, αναβάλλεται δια τδ προσεχές ϊτος 
καΐ γνωβτοποιών τω Συλλόγω τα (Λέλγ) τοϋ 
νέου Προεδρείου διαλύει ττιν συνεδρίασιν. 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ 

ΕΝ 

ΤΗ ΓΛΩΣΣΗ ΤΟΪ ΛΑΟΪ. 

'ΙΙ άξια καΐ ογιμασία τής συλλογνίς των 
ζώντων μντ,[λείων τίίς όρ.ιλουμέν/ις έλλτηνι- 
κης γλώβσνις απ αύτοϋ τοϋ λαοΟ έθεωρη- 
θκ) καΐ δικαίως υπ6 τοϋ Φιλολογικού Συλ- 
λόγου ως έν των σπουδαιότερων φιλολογικών 
Ιργων, άπερ οί ημέτεροι των λογίων και δι- 
δασκάλων μετ' επιτυχίας δύνανται καί οφεί- 
λουσι να ποιώσι, συντελοΰντες οΰτω δια της 
περισυνάζεως τοϋ θησαυρού τούτου ε'ίς τε την 
διατηρησιν των τελευταίων διαλεκτικών ιδιω- 
μάτων της νεωτέρας ελληνικής γλώσσης κιν- 
ουνευόντων νά έκλείψωσιν ένεκα τοϋ κρατούν- 
τος εν τή γλώσσνι ημών νεωτεριστικού πνεύ- 
ματος καΐ εις την έπίλυσιν πολλών γλωσσολο- 
γικών και εθνικών ζητημάτων. Ούτω όέ σκε- 
πτόμενος ευθύς άπ' αρχή; της συς-άσεως αύτοϋ 
ο Σύλλογο; καΐ ευρών προθύμου; συναντιληπτο- 
ρας καΐ ει; τοΰτο μεγάθυμου; δμογενεΧ; προε- 
κηρυζε Διαγωνίσματα επαρχιών τίνων εθνο- 
γραφικά και ίς-ορικά, έν οϊ; τών απαραίτητων 
έλογίζετο καΐ ή γλωσσική ύλη. Επειδή δε έκ 
τών πραγμάτων ύστερον απεδείχθη οτι ώ; εκ 
της εύρύτητβ; τών θεμάτων τών διαγωνισμά- 
των ούδέτερον ήδύνατο, ώ; έδει, νά έπιτευχθη, 
μετερρυθμίσθησαν ταϋτα ούτω; ώστε τά ζών- 
τα μνημεία της ημετέρα; γλώσση; εκηρύχθη- 
σαν ώς το κρατούν θέμα' άλλα καΐ διά τοϋ 
μέτρου τούτου δεν συνεκομίζετο ό πολύς θη- 
σαυρός, όστις κεκαλυμμένος κεΐται' εντεύθεν 
τί| γενναιόφρονι ετησία συνδρομή τοϋ κ. Χρη- 
οτάκη Ζωγράφου έκηρύχθη ό φερώνυμο; άγων, 
ου σκοπό; έστιν ή διά πλειόνοιν χειρών και έκ 
πασών τών επαρχιών συλλογή τής έν τώ ς•όμα- 
τι τοϋ λαού ζώσης λαλιά; τών πατέρων η- 
μών" έπΙ δύο δε ετη ίκανή ύλη έκ πολλών ε- 
παρχιών συνεκομίσθη, η; τήν άνάλυσιν και ση- 



μασίαν βλέπει τι; έν ταΐ; κατά τά δύο τελευ- 
ταία έτη άναγνωσθείσαι; έκθέσεσι τή; Φιλο- 
λογική; Επιτροπή; κατά τήν έπέτειον τοϋ 
Συλλόγου πανήγυριν (1). Άπο τοϋ παρόντος 
δέ περιοδικού αρχομένη η επιτροπή τή; δημο- 
σιεύσεω; τής ύλης, ητι; φαίνεται αυτή κατά 
τδ πλείστον ανέκδοτο;, ?ι τουλάχιστον ί>έν πε- 
ριλαμβάνεται εν ταΐ; κοινοτέραι; έκδόσεσιν ό- 
μ.οίων έργων, δύο τίνα προτίθεται, πρώτον μεν 
ϊνα κατ' επαρχία; και χώρας τοπικά ίδιώμ,α- 
τα παρασκευάση μέχρι τελείας άπαρτίσεω; ε- 
νο; όλου διαλεκτικού, δεύτερον δε ϊνα οι τε 
ημέτεροι και τών αλλογενών όσοι ασχολούν- 
ται περί ταϋτα ιδία; δυνηθώσι νά ποιήσωσι 
μελέτα; και σπουδά; έπΙ ζητήματος, ού ή φι- 
λολογική καΐ ιστορική άξια ύπο πάντων ομο- 
λογείται. Τούτων ένεκα ή δημοσίευσι; τή; ύ- 
λης μικρόν κατά μικρόν γιγνομέντ. καΐ παρα- 
σκευαζόμενη περιλαμβάνει έν το) ανά χείρας 
περιούικώ τά έργα εκείνων τών συλλογέων, 
ών ή διασκευή δεν άπήτει πολλού; πόνου; 
μέχρι; ου φθάσει ει; το ευτυχές εκείνο ση- 
μείον, ϊνα διά τινο; έκκαθαρίσεω; άποτα- 
μιευθή έν τοϊ; περιοδικοί; τοϋ Συλλόγου 
πάσα λέξι; και φράσι; ανέκδοτος, φιλολο- 
γικήν έχουσα σημασίαν και άζίαν. Ή Φιλολο- 
γική Επιτροπή ευχαριστούσα και αυθι; τοϊ; 
συλλογεϋσιν, ών τά ονόματα σημειωθήσονται 
έν τώ τέλει τοϋ έργου αυτών, δι' ίιν παρέχου- 
σι συνδρομήν και σύμ.πραξιν ει; τον φιλολο- 
γικών τοϋ Συλλόγου σκοπον παρακαλεί αυτού; 
δπω; και έν τώ μέλλοντι παρέχωσι τήν πολύ- 
τιμον αυτών άρωγήν και εύχεται ϊνα και άλ- 
λοι εύρεθώσι μιμηται τής φιλοτιμία; και τοϋ 
ζήλου αυτών. 

Ή ΦιΙο,Ιογιχη 'Έηιτξοπή. 



Α'. 



ΛΕΥΚΑΛΙΑ διάλεκτος. 

Ό πρώτος, δστι; 'έσπευσεν ϊνα άπεκδυΟή 
ει; τον Ζωγράφειον περί τών ζώντων μνημείων 
αγώνα, έστΙν δ έν Λευκάδι σχολάρχη; κ. Ι. Ν. 
Σταματέλο;. ΚαΙ κατά τά δύο δε παρελθόντα 



(1) Ίδε Περιο8ικ. Σολλόγοο 1872—73 σελ. 220 
καΐ έξ. κ«1 1873—74 «λ. 269 χίΐ έζ. 



364 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ ΣΥΛΛ0Γ02 



ετγ) άπές-ειλεν οϋκ ΐλίγην γλωτί'.κήν υλτ,ν μετά 
έπι^ΊΠί^-Ο^'-κών γλωσσολογιχ.ών παραρτ-Λμάτοιν. 
Ή συλλογή αυτ•/) φέρουσα τίιν έπιγραφήν ^Γυ./- 
./ο}"^ Γώ>• ζώ>τω>•• ανημείίύ^• ίν τη γλώ^σ'/ι του 
λαοϋ περιλαμβάνει ά) λέςεις' β') φράσεις, γ') 
παοοιμία; δ') αινίγματα" έ) λογοπαίγνια" ς•) 
δίστιχα και ζ') άσματα. Προς σύνταξιν οέ ταΰ- 
ττ,ς ε'ί/εν υπ' ό'ψιν τα έςης βοηθήματα, ήτοι 
το Λεξικον τοΰ κ. Βυζαντίου περί της καθ' ή- 
μας ελληνικής διαλέκτου ('ΛΟηναι 1857), τάς 
Κυπριαίάς λέςεις όπο Γ. Λουκά (ϊφ. Φιλομ. 
αρ. 034 — 630), συλλογην διστίχων ύπο Α. 
Ταταράκη (αύτόίίι 678 — 079), περί διαλέκτου 
των κατοίκων Άρτοτίνης της Δωρίόος, υπο Φ. 
Παπαδοπούλου (αύτ. 681, 082, 687), Λακοΐ- 
νικάς παροιμίας καΐ μυρολόγια υπο ΆΟ. Π»τρί- 
δου (αύτ. 693), περί της Τσακο^νικής διαλέκτου 
υπδ Γ. Νικολέση ιερέως (αύτ. 749), μυρολό- 
για και άσματα Κερκύρας ύπο Ανωνύμου (αύτ. 
7.ϋ1, 758, 759, '/βϋ), Μηλιον γλωσσάριον 
ύπ6 Ά. ΐαταράκη (ιύτ. 792), λέξεις Μακεδο- 
νικάς ύπο Ί. Πανταζίόου (Φιλίστ. Γ . Ί 1 8), 
Κυπριακάς λέξεις ύπο Ίερων. Ίερ. Μυριανθέως 
(αύτ. γ'. 433, 535, Δ' 427), Κρητικάς λέξεις 
ύπο Άθ. 'Ρουσοπούλου (αύτ. Δ'. 508) κτλ. 
Δια ταΰτα παν δ, τι έν ταϊς Συλλογαϊς ταύταις 
και έν τω λεξικω τοϋ Βυζαντίου εΰρηται δεδη- 
μ.οσιευυ,ένον, δεν σημειοϋται πλην εκείνων £κ 
των λέξεοιν, η φράοε&>ν, αΤτινες, καίτοι δεδη- 
μοσιευμέναι, εχουσι ήιάφορον χρησιν έν Λευ- 
κάδι, ?ι παραλλάσσουσι το μάλλον κα'ι ήττον 
κατά προφοράν. 

Ή συλλογή αυτή κατά διαφόρους μεν και- 
ρούς περιελΟοΰσα εις χε'ϊρας της επιτροπής, εν 
δε δλον άπαρτίζουσα μέρος έχει ως έξις" 

ΣΥ^^ΟΓΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ ΜΝΗ- 
ΜΕΙΩΝ ΕΝ ΤΗ Γ^ΩΣΣΗ ΤΟΥ 
Α ΕΥ Κ Α ^I ΟΥ Α ΑΟΥ. 



^Ύ/\Α^ΒΟ^. 

Των κυριωτέρων ίοιωτ'.σμών της 
Λευκαδιχης διαλέχτου. 

Ό επικρατέστερος χαρακτήρ της Λευκαδι- 
κής διαλέκτου εΤνε δ Αίολοδωρικός, επειδή ο; 
χ^ευκάδιοι άποικοι των Κορινθίων, ελκουσι την 



αρχήν άπο τοϋ Δο)ρικοϋ φύλου (Σκύλ. έν Ά- 
καρν. — Ήροδότ. Η'. 45). Οί Εδιο>τισμοΙ αυ- 
τής δύνανται νά διαιρεθώσιν εις αρχαϊκούς καΐ 
εϊς ίόιορρύθμους. ΚαΙ άρ/α'ίκούς μεν καλοΰμεν, 
ο'ύ; οί Λευκάδιοι παρέλαβον άρχήθεν, καΐ δι' 
αυτών διέπλασαν το γλοίσσικον αυτών φύρα- 
μα, ιδιορρύθμους δε, ους αύτοΙ άφ' εαυτών έ- 
δημιούργησαν, έπειγόμενοι κατά μικρόν ύπό 
εγχωρίων περιστάσεων. 

§ ά. Αρχαϊκοί ί^ιωτισμοί. 

1. Α. — Οί Λευκάδιοι μεταχειρίζονται αύτδ 
άντΙ τοϋ Ε, ως άχο-^ι^ο, φενγα, άντΙ έχΐνος, 
φεϋγε, κατά τά Δωρικά οπισθα^ ατί^ος, ('πι- 
τράι^ω, άντ'ι δπισθϊ, έτερος, επιτρέψω. 

— άντΙ τοϋ Η, ώς κα.Ιύΰα, όά, άντι κα- 
λύβη, δη, κατά τά Δωρ. τάς θα.Ιάασας, ι'ψί- 
ρα, άντι της θαλάσσης, ήμέοα. 

— άντι τοϋ Ο, ώς άφα.Ιός, άντι ομφαλός, 
κατά τά κνχΊ^ιυια, .-Γο^άη.ττροκ, άντΙ κυνό- 
μυια, ποδόνιπτρον, 

— Προσθέτουσι το Α, ώς ά6(Η.Ιχ, .Ιογιάζω, 
άντι βδέλα, λογίζω, κατά τά ασταχυς, ό- 
φ^αχόζ, άντι στάχυς, οφικός. 

2 Β. — Μεταχειρίζονται αύτδ άντι τοϋ 
Αιολικού διγάμμ,ατος, ώς πα.Ιαίβω, βραχΐ, άν- 
τϊ παλαίω, ράκος, κατά τά Δ&)ο. [ϊα6ί.ίιος, 
βρόδο>', ίβασον, άντι άέλιος, ρόόον, έαοον. 

3. Γ. Μεταχειρίζονται αυτί) άντΙ τοϋ Αίολ. 
διγάμμ.ατος, ώς γαψα, άγουρο<, άντ'. αίμα, 
άωρος, κατά τά γίσον, γΰοΰ.•{θ€, γισχύς, άν- 
τι ίσον, δοϋπος, ισχύς. 

— άντΙ τοϋ Β, ώς γ.Ιίπω, άντι βλέπω, 
κατά τά γ.Ιί^αρο}•, γ.{ήγω^■, άντι βλέφαρον, 
βλήχων. 

— άντΙ τοϋ Ν κειμένου προ ετέρου Ν, ως 
τνραγ*-οΓ, σύγνεφο, άντι τύραννος, σύννεφον. 
κατά τά ίγνν^ιι, χαθίγννιη, άντι 'ίννυμι, κ«- 
θίννυμ.ι. 

— άντι τοϋ ΣΣ, ώς φν.Ιάγω, άντΙ φυλάσ- 
σω, κατά τά αίολ. όρύγω, άντΙ όρύσσω. 

— Προσθέτουσι τ6 Γ, ώς άγχίόα, αγκινά- 
ρα, άντΙ άκίόα κινάρα, κατά τά άγνοια, χαγ' 
\ά('.ο), .Ύ.Ιαγγών, άντι άνοια, καχάζω, πλαγών. 

— '.\φαιροϋσιν αυτό, ώς βρειιένος, πρα"* 
μα, άχέ.Ιι, άντΙ βρεγμένος, πρδγμ.α, εγχελυς, 
κατά το Δωρ. ό.Ηος, άντΙ ολίγος. 

4. Δ. — Μεταχειρίζονται κύτο άντΙ τοϋ Θ" 
ώς όίΐά^ι, άντΙ θείον, κατά τά όί,Ιω, ΰεόΐ^ 
άντΙ θέλω, θεός. 

— άντΙ τοϋ Τ, ώς άόράχη, άντΙ άτρα- 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ. 



365 



χτος, -/.ατά τα Δωρ. μι.Ηόη, '^όραρύιτιιοκ, 
άντ'ι μελέτη, Άτραμύττειον. 

5 Ε. — Μεταχειρίζονται αΰτο άντΙ τοϋ Α, 
ώς ψτίξγίζομαι, άντϊ πτάρνυμαι, κατά τα βέ- 
ρε&ροκ, ερσψ•, αντί βάραθρον, άρσην. 

— άντΙ τοϋ Η, ώς ίεροο, άντΙ ξηρός, κατά 
το "Άξες, άντΙ 'Άρης. 

— άντΙ του Ι, ώς έόιχός, άντΙ ιδικός, κα- 
τά τα όεκάζω, άντΙ δικάζω. 

— αντί τοϋ Ο, ώς ά.Ιέίςι, άντΙ άροτρον, 
κατά το Έζΐέτρια, άντΙ Άρότρια. 

— Προοθέτουσι το Ε, ώς έζονιο, ηοΓανε, 
άντι τοΟτο, ήλθον, κατά τά έρωόιόζ, έτεόζ, 
έείχοσι, ήέ, άντι ρωοιός, έτος, είκοσι, η. 

— Άφαιροϋσιν αυτό, ώς άωρώ, νοϊχι, αν- 
τί θεωρώ, ένοίκιον, κατά τά τοσσιά, κείνος, 
άντΙ τών νεοσσιά, εκείνος. 

6. Ζ. — Μεταχειρίζονται αύτ{) άντΙ τοϋ Γ, 
ώς συνάζύ), άντΙ συνάγω, κατά τά Δωρ. ό.Ιί- 
ζον, ζεύω, άντι ολίγον, γεύω. 

— άντι τοϋ Δ, ώς ζαρχάΰι, άντι οορκάς, 
κ»τά το Αίολ. όυγόζ, άντι ζυγός. 

— ΠροσΘέτουσι τ6 Ζ ώς χαρακτήρα φω- 
νηεντολτικτων ρημάτων, ώς Αούζω, άντΙ λούω, 
κατά τά άΓί^ί/άζ'ω, πρίζω, τροχάζο), άντΙ ά- 
τιμάω, πρίω, τροχάω. 

7. Η. — Μεταχειρίζονται αύτο άντι τοϋ Α, 
ώς φοβερή, άντι φοβερά, κατά το τ^αέρη, άντΙ 
ημέρα. 

— άντι τοϋ Ε, ώς σίίίερο, άντι σίδηρον, 
χατά τι) ΆχιΑ.Ιίιοζ, άντΙ Άχιλλέως. 

— άντι της συλλαβικής αυξήσεως, ώς η- 
ψερα, >/./ίγα, άντΙ έφερα, Ιλεγα, κατά το ?}- 
ύυνάμην, ϊ)θε.Ιον, άντι έδυνάμην, εθελον. 

8. Ι. — Προσθέτουοιν αυτό, ώς ϊσία, χι- 
νΐώνται, άντΙ ϊσα, κινώνται, κατά τά άχριό- 
εις, ένί, άντΙ άκρόεις, έν. 

— Άφαιροϋίΐν αυτό, ώς περβατϋ, σηιιερ- 
γό(, άντι περιπατώ, σημερινός, κατά τά Αϊολ. 
ο-ρχά,ος, "Α.Ιχαος, άντι αρχαίος, ΆλκαΧος. 

9. Κ. — Μεταχειρίζονται αυτί) άντι τοϋ Γ, 
ως όρτύχι, άντΙ όρτύγιον, κατά το Κρόσ^/ιΟζ, 
αντί Γρόσφος. 

— αντί τοϋ Χ, ώς σκίζω, σκάρα, άντι 
τοϋ σχίζω, εσχάρα, κατά τά Δωρ. δέκομαι, κι- 
των, άντ'ι δέχομαι, χιτών. 

— Άφαιροϋσι το Κ, ώς αμόνι, άντΙ ακ- 
μών, κατά το πεχτϊ\ά>€, άντι πεπτηκώς. 

10. Μ. — ϋροσθέτουσιν αυτό, ώς άχονρ- 
μαΐνομαι, άντΙ άκροάομαι, χατά τά μία, χρίμ- 
πΓο), άντΙ ϊα, χρίπ. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



νώτο; κατά το αρνιγος και αρωγός εκ τοΰ α- 
ρηγω. 

^Αγ)•αγτίβ(ύ § μακρόθεν και άντίον ιστάμε- 
νος παρατγιρώ. ΚΝ. 

Σημ. Έκ του "Εναντα (Συλλ. 1. 3). 
^Ά)Ύθ\^αστυς § άφροντις, αμέριμνος. 

Σνιμ. ΐδέ άζέγνο1ασζο(^. 

Άόί1α)ός §. κενός. Μ. εύκαιρος, ό έν αργία 
διάγων" Π. άόααΐ'όί: χα.Ιόγι^ιυς έ'γραφι χΓ ά- 
πέγραίρε (ϊο. Παροιμ.. 30). 

Σημ.. Έκ του άύειος" τούτο ο' ίκ τοΰ άοειγις 
(::=άδεγις)' ί δε κατάληξις -ανός, έγένετο κατά 
τα Ιουλιανός, πευκηνός, εκ τοΰ Ιούλιος, τϊζίυ-ύι. 

Άίίρασχε.Ιίζω. ίδέ δρασκελίζω. ΚΝ. 

'^4(ίράχτι § έργαλεΐον τοΰ ελαιοτριβείου. 

Σημ. έκ τοΰ άτρακτος κατά τα Διορ. Α- 
οραμύττειον άντΙ Ατραμύττειον κτλ. (Συλλ. 
4]. Ό Βυζ. παραλείπει την σημ.ασίαν ταύτην. 

'Άε. § άγε' ('ίδ. ά). 

^Αει' έπίρ. παρακελ. § άγε. 

Σημ. Έκ τοΰ άε = άγε το ει άντι Ε εις 
μόνην την προστακτ. του ρήματος τούτου με- 
ταχειρίζονται οί Λευκάδιοι, οι δε Θεσσαλοί γε- 
νικώτερον λέγουσι καΐ ενάγει, εχα^αι άντΙ έφα- 
γε, έκαμε (ΐδε Οίκονομ,. περί πρφ. Έλλ. Δ'.αλ. 
σ. 270). 

'Άειντε έπίρ. παρακελ. §τάχυνε, σπεϋδε. ΚΝ. 

Σημ. έκ τοΰ άει — ντε Το ϊπιτακτικον μό- 
ριον ντε επέχει τόπον τοΰ αρχαίου ύη σχημα- 
τισΟ'εν ίδιορρύΰμως. Π. άεινζε τα Λάιιε ^=: άγε 
δη ϊωμεν. 

'ΆχάικύτΟζ § ό μη εισέτι ποιηθείς §. ημι- 
τελής, άνεπεςέργαστος, συνώνυμον τοΰ άγένω- 
τος. Π. ί,''ω^Ηί άκά^«ωζ•ο=άρτος άκατάμακτος. 

^ Α χον ξι μαίνομαι § ούδ. ακούω προσεκτικώς. 

Σημ. έκ τοΰ άκροάομαι. Μεταθέσει μεν τοΰ 
Ρ άκοράομαι, κατά τά κράτος, κάρτος, υ.έ- 
τριος, μέτιρος. Εκ τούτου άκοραίνομαι τροπή 
της καταληςεως οω εις αίνοι κατά τά βάω, 
βαίνω' έκ τούτου οκουραίνομαι (Συλλ. 14), 
και τέλος έκ τούτου Άκουρμαίνομαι (Σύλλ.1 0). 

'Ά.Ιατξιεύΐύ § σκάπτω διά τοΰ αρότρου. 

Σημ. Έκ τοΰ άροτριεύω (Συλλ. 1,16). 

^Α.ίάψι § ελαφος. ΚΝ. 

Σημ. έκ τοΰ έλάφιον (Συλλ. Ί. 21). 

Ά.Ιαίριάζομαι § Μέσ. περιάγω τους οφθαλ- 
μούς μετά φόβου ώς η ελαφος, ζιππάζομαι 
(ϊδ. Βυζ. εν λ. 'ζυππάζομαι). 

Σημ. ιδ. αλάφι. Το ζυππάζω τοΰ Βυζ. γρά- 
φει 'ζεππάζω δ Οικονόμος (περί προφ. Έλλην. 
σ. 250) και ξεπάζω ό Δάρβαρης (Γραμ.μ,. σ. 
415). 



Αίΐεσζοζ § ό μη μεστός, ούπω συνεστηκώς, 
άοίρος' Π. Γ0 γέννημα είναι, άχόαη αμεσζο= ο 
σίτος ούπω συνέστηκε. 

'ΑμοΑνρή. § φαγητόν, δι' οΟ μολύνεται ή 
άγια τεσσαρακοστή (ϊο. άρζνμή). 

Σημ. ΐόέ άμολύφω. 

Άμο.ΙνψΟ) § μολύνω την τεσσαρακοστην δι' 
άπηγορευμένης τροφής. 

Σημ. Έκ τοΰ Μολύνω (Συλλ. 1). 

Άναγγρί^ο) § ερεθίζω τινά, 'ίνα αίτηση τι 
άρεστδν αύτω. Π. μην άναγγρίζ^ζ τό τιαιόί. 

Σημ. Έκ τοΰ άγρίζω (εύχρ. παθ. άγρίζο- 
μαι ^ ερεθίζομαι), πλεονασμω τοΰ Γ (Συλλ. 
3) καί συνθέσει άναγγρίζω. Ό Αϊνιάν γρ. Ξα- 
ναγγρίζω καϊ άγγρίζω (ΆΟην. σ. 79). 

Άναόεύω § ανακινώ τι. Παθ. αναδεύομαι = 
ανακινούμαι. ΚΝ. 

Σημ.. Ή λέξις είναι αρχαία. 

'Αναα(ράο> καΐ «<'ίΐ«ί()ί«ί'ω=θέτω τά πράγ- 
ματα εκατόν εις το ϊόιον αυτού μέρος" § Μέσ. 
τραβιώυ,αι κατά μέρος. 

Σημ. Έκ τοΰ άνά-μέρος έγένετο άναμεράω, 
ές οΟ άναμεριάζω. (Συλλ. 6. 8.). 

ΆναπίχΊιάζω § Μέσ. γίνομαι έζ ασθενείας 
άλλος έζ άλλου, ισχνός, νωθρός, κτλ. 

Σημ. έκ τοΰ Άναποδίζω (Συλλ. 1). 

Άνασζαίνω § σώζω τινά. Π. μ' άνάσζησεζ 
τό σ.ιήτι = το έσωσας έκ δεινών. § ανατρέ- 
φω Π. τΐ ύχοφίρ' ή μαύρη μάννα ϋσφ >■' άκα- 
σΐήσ'ΐ τά παιΰΐά' § Οϋδ. εΰωδιάζω. Π. άνα- 
σζαΐνει σα μόσχος. 

\4νέγν2αστος § άφροντις (ιδ. άςέγνο'.α'7θς). 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει την λέςιν ταύτην. 

Άναγαράζω § Μέσ. κυρίως έπΙ τών ορνίθων, 
όταν πρώτην φοράν έρεθίζωνται προς ώοτο- 
κίαν. 

Σημ.. Έκ τοΰ άναχαράσσω" Την λέςιν υπ' 
άλλην σημασίαν αναφέρει ό Βυζ. και 5 Αϊνιάν 
(Άθην. σ. 1 4). Ή δέ σημασία αυτή, •?|ν οί 
Λευκάδιοι διετηρησαν, εινε αρχαιότατη (ΐΛέ 
Πλούταρχ. πολλαχοΰ). 

Άνεβαζό § ούτοί καλείται ό έςωγκωμένος 
άρτος διά την καλην αϋτοΰ ζύμωσιν καΐ έψη- 
σιν. 

Σημ. Χρώνται ταύτη κυρίως οί χωρικοί μας. 

^ΑνεΙ καΐ αν ει, σύνδ. υποθ. § έάν. Π. άνεΐ 
ίοίζετε νά σας ειπούμε το Λάζαρο, πού προσ- 
κυνούμε, (άσμ. 4). 

Σημ. Έκ τού ει αν (=•έάν) κατά μετάθε* 
σιν κατά τά ώδε, έδώ, μη οΰ, ού μη, κτλ. 

Άνταμόνω % ενόνω, πλησιάζω τι εις τι, έξ 
ου και το έπίρρ. αντάμα (=3μοΰ). Π. άηά- 



ΖΩΝΤΑ. ΜΝΗΜΕΙΑ. 



369 



«αισα 'ίί/ίίί χαΐ .ίά^ί=ανέμ'.ξα. — αντάμωσα 
ιό τραηίζι V ζόκ τοΓ^•ο=το έπλτισίασα. ΚΝ. 
Σϊΐμ. 5 Βυζ. άγνοεΧ τάς σημασίας ταύτας" 
ΐβως ή λέξις παράγεται εκ. τοΰ ίντο; καΐ ο- 
μ6ω. Πρβλ. καΐ το έν τοις λεζιχ.οΐς ίνοαηρ'ΐς 
(Συλλ. 1). 

"Άντσα § κνήμη. ΚΝ. 

Σημ. Έ λέξις ευρηται έν τω Σχολ. τοΰ Ά- 
ριοτοφ. (Πλ. 784). "Ό Δάρβαρης παράγει αυ- 
τήν εκ τοΟ άγκη (Γραμμ. σ. 407). 

'^ί — . πρόθ. εΰχρ. έν συνθ. § έξ. Π. άι^α- 
^)λ•ο^=εξαιρνος. 

Σημ. "Ιδε Συλλ. \. 

ΆΕ.- — μόρ. οτερ. μετά της προθ. έξ ευχρ. 
έν συνθέσει. § = άνεξ — . Π. άζαγόραστος = 
άνεξαγόραστος. 

Στ)μ. Έγένετο κατά συγκοπην τή; νε συλ- 
λαβή; έκ τοϋ άνεζ, κατά τά άμώνα ^πικόσθε 
έκ τοΰ άνεμώνα, πεπόνησθε, κτλ. 

Άζάγχ./'Μσιος § άκτένιστος Μ.όυσέκβατος, 
δυσχερής, πολύπλοκος. 

Σημ. ίσως έκ τοΰ άνεξέλικτος ('ίό. άί; — μόρ. 
οτερ.). 

^ζε — μόρ. στερ. μετά ττίς προθ. εξ εϋχρ. 
έν συνθ. § :^ άνεζ — . Π. άί{Γ/^/ω^ο^==άνεκ- 
τίμητος. 

Σημ. ίο. Άζ — μ6ρ. στερ' (περί τοΰ ω άν- 
τι η εις την λ. ά^ετίμωτος ίδέ λ. άγέιτωτος). 
'-^ί,έγ^Όίασιος § άφροντις, αμέριμνος. 
Σημ. έκ τοΰ ζε (έξ) καΐ τοΰ (ίχρ.) νοια, 
πλεονασμω τοΰ α καΐ γ (Συλλ. 1 . 3). Ό Βυζ. 
γράφει άξέννοιαστος. Ότι δε τοιαύτη εΐνε η 
ορθή της λέξεως ετυμολογία και ούγί, ως θέ- 
λει ό Βυζάντιος, έκ τοΰ αζ (:^έζ) και έννοια, 
(διότι τοιαύτην παραγωγήν υποθέτει ή γραφή 
άξέννοιαστος) γίνεται δήλον καΐ έ* τοϋ ετέ- 
ρου παρά Λευκαδίοις σωζόμενου τύπου της 
αυτής λέςεως άνέγνοκαατος, 8ς παράγεται προ- 
φανώς έκ τοΰ στερ. α και (γ)νοία. 

'^ζόι/π.ίοΐασΐοΐ ^ άπαρομοίωτος, απερίγρα- 
πτος. ΚΝ. 

Σημ. Ίΰέ λ. ζοιιπ.ΐοΐάζω' δ Βυζ. κακώς 
γράφει Οιά τοΰ ι' άζόμπ.Ιίασ'ος, ^ί-,ομπ./ΐάζο). 
'.Ίπέχει' έπιρρ. χρ. § έπειτα. Φ. τώρα κη 
άπέχει^ζοτί. Διατάσσοντές τίνα νά πράξτ) τι, 
αύτος οέ άπειθών μας λέγει: τώρα κη' απέχει. 
Σημ. Έκ τοΰ άπο — έκεϊ η μάλλον έκ τοΰ 
έπέκεινα. Οί Κρήτες λέγουσιν άπόχιία (φιλίς-. 
Δ'. 5 II), οί δέ Μηλιοι Άπέχιία (Έφ. Φιλομ 
σ. 2522). 

' ^πΐάύαινα § είδος πινακίου, άλλαχοΰ ά- 
ηΜΰα καλουμένου (Φιλίστ. Δ'. 511). 



Σημ. Έκ τοΰ άπλύω, άπλόδαινα κατά το 
άρύτοι, άρύτω άρύταινα και τροπή τοΰ ο εις 
α άπλάδαινα (Συλλ. 1). αλλά και έκ τοΰ ά- 
πλας, δπερ ήν εΐοος λακοινικοϋ υποόηματος, 
κληθέντος άπο τοΰ απλώς και οΰ τετεχνη- 
μένως γεγενήσθαι (Μ. έτυμ. έν λ.), πιθανώτε- 
ρον δε έκ τοΰ λοπάς, μεταθέσει γραμμάτο)ν 
και τροπή τοΰ ο εις α (Συλλ. 1). 
ΑηοχρέίΌμαί § αποκρίνομαι. 
Σημ. ιδ. Συλλ. 5. 

\4ρμενά.Ιι § ή της οικίας ανωτάτη και μι- 
κρά δροφη. 

Σημ. ή λέζις φαίνεται έκφυλος. 
'.-ί.τειχά^ω § εννοώ, καταλαμβάνω. ΚΝ. 
Σημ. Αρχαία και ή λέςις καΐ η σημασία, 
πολλαχοΰ τοΰ Ξενοφώντος άπαντώσα. Οί Κύ- 
πριοι λέγουσι πνσχάζο) (γρ. .ΐίίσχάζω. ϊο. 
Έφ. Φιλομ. σελ. 1869). 

'/ίρτέν(ύ § καρυκεύω" παθ. άρτ ενομαι•=-\χ,^- 
λύνω την τεσσαρακοστήν διά τροφής άπηγο- 
ρευμένης. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοΰ άρτύνω (Συλλ. 30). 
Άρτυμίι § άρτυμα, καρύκευμα. Μ. φαγη- 
τον άπηγορευμένον κατά την τεσσαρακοοτην. 
Π. έφαγα άρτνμη = φαγητον δι' οΰ έμόλυνα 
την τεσσαρακοστην. 
Σημ. έκ τοΰ άρτύω. 

'Άς § άφες. Π. ας τους χαΐ ύίν 'ζίρουν ιί 
χάΓοι;>=άφες αυτοϊς οΰ γαρ οϊοασι τί ποιοΰσι. 
Σημ. Έ τοΰ άφες κατ' άποκοπήν άφς. Π. 
άφο τόνε νά πά'ΐ' καΐ δευτέρα αποκοπή ας. 
"" Ασε § άφες. Π. άσε τον νά ψύγτ). 
Σημ. Έκ τοϋ άφες κατά μετάθεσιν άφσε 
και αποκοπή άσε. 

^ Αοην.όν(ύ και άσχόνοι σηκύνοι καΐ σκόνο)= 
έπαίρω, άνυψώ, μετεωρίζω. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ σηκόω (Συλλ. Ι. II.). Ό Βυζ. 
μόνον τ6 σηχόνω σημειοΐ" δ δε Βλάχος μόνον 
τί) άσιχόνω (γρ. άσηκόνω). 
Άφα.Ιός § ομφαλός. 
Σημ. ϊδ. Συλλ. 1. 10. 
".'/φίΟ, ά^)^, άψσε ϊδε λ. ας. 
Άψόι^τας έπίρρ. χρ =5πόταν. Τοΰτο δε και 
οντά καΐ δντας λέγομεν. Π. άψόι^τας ΐ'ριτ) 
Κυριακή, Σαββάτο μη γνρενιις. (Παροιμ. 42.). 
Σημ. Έ τοΰ άφ=δπ. (Συλλ. 1.) και μετα- 
θέσει γραμμάτων. Οί Μηλιοι λέγουσιν άπήζις 
(Έφ. Φιλομ. σ. 2521). 

'' Αχαρος § δ άνευ χάριτος. Π. άχαρος άν- 
θρωπος" όταν συμπονώμεν τινά λέγομεν ό ά- 
χαρος. 
. Σημ. Έκ τοΰ άχαρις. 



370 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Β. 



Βαιτοϋ.ΐί § ερίφιον το καΐ άλλως προβυ- 
ζησζό. ΚΝ. 

Στα. Έχ τοϋ βαίτυλος, βαιτύλιον (ΣΟλλ. 

η. ^\). 

Βουτάω και βοντίζΐύ § βυθίζω τι έντος ύγροΰ, 
Π. ΐΰούτιζε τό ιΐτω/ά τοο V τό ^ου^ύ' και Μέσ 
=βυΟίζθ(;,αι (;ίς ϋίωρ). 

Συ,;;.. Έκ του βυΘάω, ίιυΟίζο) (Συλλ. 14. 
18). 

Βξ>ακό)-(ύ § ένήΰω τίνα το βοακί (=τ"/ιν πε- 
ριτκελ'.οα) καΐ Μέσ. βρακόνομαι. ΚΝ. 

Σηρ. Έκ τοΟ ράκος, ρακόω (Σΰλλ' 1, II). 

Βρωιιάω § οϋ^. δζοι ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ βρώ|^.ος. Χρόνου; τινάς δανεί- 
ζεται ίκ τοϋ βρίομεΰω, οίον ίβρώμίήη, θα 
ΐβραψί^/ΐ), άντι £βρώ[;,γιΐϊε, θά βρο)ριη(ϊνι. 

β(ι(ίψ(ν(ι) § ρυττόω, λερόνοι. 

Στ,;;.. Έκ τοϋ βρωυ.εΰο) (Συλλ. 1 Ο). 



Γάΐ'α § πας [λέλας ρύτ:ος, ή ρ.ελανή ϋλτ., 
έζαιρέτως η τοϋ κλιβάνου. ΚΝ. 

Σϊ;μ. Έκ τοϋ Γάνος (=^ λευκότ/,ς κατ' άν- 
τίφρασιν, ώς και παρά Μηλίβις το ο;ος λέγε- 
ται γ./υχάίΗ (Έφ. Φιλοα. ο. 2523). 

Γανόνω § ρυπόω, ές οϋ ^Ύί^-ωκα^ρυπωσις. 

Σημ.. Έκ τοϋ γανόω (Συλλ. 11) κατ' άντί- 
φρασιν. 

Γαζ,γα(ιό ^ το διαυγές ύίΐίυρ, εϋφραϊνον τον 
γαργαρεώνα (=λάρυγγα), Π. ;?;)' ύ.ιω6γη γάρ- 
γαρο ι-ίρό, θο.Ιύκι χαί ιό πίπι. 

Σημ. Έκ τοϋ γαργαίρω. 

Γάστρα § γάστρα, άγγεϊον έν ίο φυτεΰουοιν 
άνθη. Π. ΚΝ. 

« καράοι, καραοάκι, ποϋ 'ζα; γΙαλό, 'γίαλό, 
'σά φουντωμένη γάστρα με το βασιλικό.» 

Σημ. έ Βυζ. γρ. Γλάστρα. Οί Λευκάδιοι (διέ- 
σωσαν άλώβητον την ορχαίαν ταύτην λέςιν. 
('Πσύχ. έν λ. "Ό^ρακον. — Αίλιαν. Πολιοο. Κεφ. 
4.) Οί όέ Μακεδόνες Γάς-ραν καλοΰσιν άγγεϊον 
το μαγειρικόν. (φιλίστ. Γ'. 1 28). 

Ι^ατίάζω § ποιώ τίνα ίσ/νόν, ?! νιοΟρον ω; 
την Γάταν. Μέσ. γίνομαι ισχνός, νωθρός. 

Σηλ. Έκ τοϋ Γάτα= Κάτα = λατ. ΟαίΠί? 
(ίο. λ. ά.Ιαφιάζοααι). 

Γ'ί, μορ. παραπλ. § γέ Π. (/'ίρ' αυτό γ(. — 
ίγώ γε 'ς τό 'πα' — φέρ' ίχιΐό γι. 



Σημ. άρχαιότατον" χρώνται ίδίω; ούτω οί 
χωρικοί_μας. 

Γεράζω, % γηράζω. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ Γηράω (Σόλλ. δ. 6.) Ό Βυζ. 
γρ. γερνώ. 

Γΐά, μόο. έπιτατικ. § οή, γέ, ίίοΰ. Π. γΙά 
γ2(^(ζ τόνε πώς πεηΰατεΐ, 'σά^ άγγΒ.Ιος ^ιε τό 
σπηθί' — γΙά ταρτι\ς χαΐ τόη γΑέπομι. — 
γΐά χότησε νά χρίσης. — γΐά '.πίς μου τι ε- 
χείζ χαί γωνάζεις; 

Γιορτή, § εορτή. ΚΝ. 

Σηα. ιδ. Συλλ. 3 και άτμα 4ον εν σημ. 

Γ.ϋγωρα % ταχέως. 

Σημ. Έκ τοϋ ολίγη ό^ρα (Συλλ. 3. 38.) 

Γ>•οϋ(ρα § γνόφος, πυκνός καΐ πνιγηρός α- 
τμός. Π. (ίί-οι^ε τό παραθύρι νά βγϊι ή γνοϋψα. 

Σημ. Έκ τοϋ γνόφος (Συλλ. 1 4). 

Γον6>ο(: § εϊ6ος ίχθόος. 

Σημ. Ό των αρχαίων Κω^ιός (Σόλλ 29. 39). 

Γονργοορόχερο § χειρ ευκίνητος. 

Σημ. Έκ τοϋ γοργός (Σόλλ. 14) και πλεο- 
νασμώ τη; ρο συλλαβής. 

Γονρ/ιοζ % ώριμος. 

Σημ. "Ιδ. Συλλ. 3. 8. 39. 

Γύ(ρτος % ο χαλκεύ;. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ Αιγύπτιο; (Σόλλ. 27). ϊσως 
διότι έν Αίγυπτο) έπιπολάζουσιν οί καλούμε- 
νοι Άρκουδόγυφτοι, οί την τοϋ Ηφαίστου τέ- 
χνην μετερχόμενοι. 



^ά, σύνδ. § δή" Π. ί./α (ί«=άγε δη" § μή- 
πως (πάντοτε μετά τοϋ καί). Π. χαΐ ιίά ι)-ΐθε; 
=καί μήπως ήλθε; — χαΐ ιίά ιά ^γνοιά(',Ί;=^ 
και μήπως μ.ε μέλει; — χαι όά £(>« παντοχη 
ί•α (".ήσηι^^γ,χΧ μήπως είνε έλπις νά ζήση; 

Σημ. Δωρικώτατον. 

^(ΐγκανάρι % Ούτω λέγεται κυρίως έκάτε- 
ρος των δύο τοϋ καρκίνου δηκτικών ποδών. 

Σημ. Έκ τοϋ δαγκάω, δαγκανός, κατά το 
πετάω, πετεινός, καΐ ύποκορισμώ δαγκανάρι. 

/Ιικάψι ^ θείον, θειάφιον. 

Σημ.. καθ' ΰποκορισμον (Συλλ. 4). Ό έτυ- 
μολ. γρ. Τιάφιον (έν λ.) ό Βυζ. θειάφι. 

Αιχάω % έςαρκώ" συνήθ. τριτοπρόσ. ^ιχάΐί 
=εΊνε άρκετόν. Π. χι} ά' δε' δικήσουνε κτι 
αυτά, δίνο) καΐ τίι σαγιά μ.ου (άσμα 12). 

Σημ.. ίκ τοϋ Λίκαιος^Ί'σο;, δεςιός, σωςδς, 
αρκετός. 

^ραγήτα % ό σκοπιά, οπόθεν ό άγροφύλαξ 
περισκοπεΐ. 



ΖΩΝΤΑ. ΜΝΗΜΕΙΑ. 



371 



Στ,μ. Έλ τοϋ δράκω (=δέρ)ίω) δραχάτα, 
δραγάτα (Συλλ. 29). 

//()ϊ]•(ίΓ??(=χγροφύλας. ΚΝ. 

Σϊΐ[Λ. Έν Τσϊκονία λέγεται (ίί^^'ίίΓζ/ο (ϊδε 
ί/ραγάτη). Κακώς δε δ Δϊρβχρ-ος παράγει τήν 
λέξιν εκ. τοΰ εργάτης (Γραι^,ΐΛ. σ. ί Ι 0). 

βράχος § το εισέτι άβάπτιστον νήττιον. 

Σ/,ΐΛ. Ό Βυζ. αγνοεί τήν σηι/.ασίαν ταύτην* 
η λέζις παράγεται ε* τοΰ δράζ, οιονεί όράγ- 
[/.α, άτε έν δραςϊ πάντοτε άγόαενον. 

/ίηασχι.Ιίζω και άδρασχ.ε.Ιίί'.ω, § ανοίγω 
τα σκέλη και διαβαίνω άνωθεν τίνος (προ- 
σώπου). ΚΝ. 

Ση;/,. Πιθανώτερον έκ τοΟ άνδρασκελίζω, ί; 
εκ τοΰ διασκελίζω (Συλλ. 1. 37). 

/ίοχανίκι § ράβδος, έφ' ής στηριζόμεθβ, ό- 
ταν βαδίζωμεν. ΚΝ. 

Σημ. Έκ του δόκανον. Περί σχηματισμού 
της υποκοριστικής καταληζεως (ικ•.) ουδέν έ- 
χομεν ειπείν, διότι κατά το εγχώριον ΐόίωμα 
έδει ειπείν δοκανάκι(ον), ώς παιδάκι(ον), ξυ- 
λάκι(ον) κτλ. Προτάςει της συλλαβής (ακ) εις 
τον άρχαϊον τύπον (-ιον). 



Ε. 



"Εγνοια § φροντϊς, μέριμνα. ΚΝ. 

Σημ. Ό Βυζ. γρ. έννοια. Έ τροπή τοΰ ν 
εις -γ προ ετέρου τ φαίνεται δτι είναι λείψανον 
τής Αιολικής διαλέκτου, διασοιθέν έν πολλοίς 
μεν εις την Λατινίδα φωνήν, ώς είνε τά 00" 

§;ηοηΐ(ίΐι, οο^ηοδοο, οοίίποΐίίΐίδ κτλ. άντΙ 
οοη-ηοπιβη, οοη-ηο8θο, θΰη-ηοΐ3ί1ί>ί, έν 

ολίγοις δέ και παρά τοις άρχαίοις "Ελλησιν, 
ως ιγνυμι, καθίγνυμι, άντΙ ϊννυμι, καθίννυμι. 
Αιολικώς λοιπόν και οί Λευκάδιοι προφέρουσιν 
ιγνοΐα, 'γνοΐάζοιιαι, σι'γνιφο, συγηψίά, τύ- 
ξΐαγνος χτ.Ι. άντι έννοια, έννοιάζομαι, σύννε- 
φον, συννεφιά, τύραννος. Τά δέ έτερα επίσης 
οημοτικά άγνάκτία, άγναηεύω^ 'ζάγναηο 
χτλ. εχουσιν άλλην αρχήν παραγόμενα έκ τοϋ 
εναντίον (-ιον, -ιοω) κατ' έπένθεσιν τοϋ διγαμ- 
ματοφθόγγου γ (Συλλ. 3). 

■^«"■ί, § εις Π. ι'ίρτα^ε εΐσβ χαχά μίτρα. 

Σημ. ίδ. 'Σε. 

"Ε.Ια, έΜίζε, § έλθέ, έλθετε. ΚΝ. 

Σημ. Έγένετο έκ τοϋ έλθέ, έλθετε, τροπτ 
τοϋ ε εις α (Συλλ. 1) καΐ αφαιρέσει τοϋ θ κατά 
τά Λωρικά έσλος άντΙ έσθλός. 

Έμενα § έμέ. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ Δωρ. έμένη (Συλλ. \). ΟΕ Λευ- 
καοιοι φιλοϋσι τάς επεκτάσεις καΐ μάλιστα 



κατά το τέλος των λέςεων' έντεϋθεν διέπλα- 
σαν τά ήτανε, τέτοιος, (σέι αν ε, τοντουνον, 
τοντουνώνε κτλ. άντι ήτον, τοΐος, σέ, τούτου, 
τούτων. Κατά τον αυτόν τρόπον και το έπεκ- 
τεταμένον εμένα έτι μάλλον έξεπέκτεινον εις 
το (μένανε. 

"Εαβοζ § ζώον υπο γήν διαιτώμενον. 

Σημ. Ή μελις των αρχαίων. Ό Βυζ. και δ 
Αϊνιάν γρ. 'Άσβος. (Άθην. σ. 14). 



Ζαΰόνω § ποιώ ζαβόν" ϊδ. ζαβός. 

Ζαΰός § κυρτός, στρεβλός. Π. ζύ.Ιο ζα6ό. 
Μ. δόλιος, δύς-ροπος άνθρωπος. ΚΝ. Έκ τούτου 
ΖαΟουςιΐά καλείται ίόίως υπό τών παίδων δό- 
λιος τις και απατηλός τρόπος τοϋ να κερδί- 
σουν εις τά παιγνίδια. 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει τάς σημασίας ταύ- 
τας. '\\ λ. ίσως παράγεται έκ τοϋ λαιός (=ά- 
δέξιος) τροπ^ τοϋ ./ εις ί" (Συλλ. 29) Ζαιός, 
αφαιρέσει τοϋ ί (Συλλ. 8) Ζαός, και έπενθέσει 
τοϋ διγαμματοφθόγγου 6'(Σύλλ. 2) Ζαβός κατά 
τό λατινικόν ]_ι110νΐ1ί5 (=λαιός). 

Ζιχΰονρκά ϊο. Ζαβός. 

Ζέχνϋ) § ούδ. αποφέρω βαρεΐαν δυσωδίαν. 
Π. φύγε χαΐ Οχ^'^'ς άιιό σχόρ<ία. 

Σημ. "Απορον ημΐν πόθεν ή λέζις παράγε- 
ται' μη αρά γε έκ τοϋ έπιτατικοϋ ζα καΐ 
πνέω, ϊνα η Ζαπνέω (=σφοδράν αποπνέω ό" 
ομην) καΐ έκ τούτου Ζάπνω, κατά τά φέρω, 
λέγω, έκ τοϋ φορέω, λογ'έω; Έκ δέ τοϋ Ζά- 
πνω τό ζέπνω (ίύλλ. 1) και έκ τούτου τό ζέ- 
φνω=ζέχνω•, (Συλλ. 15. 4δ). Ό Αϊνιάν παρά- 
γει αυτό έκ τοϋ οζω (Άθην. σ. 1 5). 

Ζούόιο § δυοειδής, ευηθης, αμαθής. Μ. φό- 
βητρον, φάντασμα. 

Σημ. Πιθανώς έκ τοϋ παρ' Ήσυχίω «Ζούίον 
?1 Ζοϋον=θηρίον» (έν λ. Ζού'ίον) η έκ τοϋ ζώ" 
διον (Συλλ. 40). Ό Βλάχος γρ. «Ζουδάκι= 
ζώδιον, θηρίδιον»" οί δέ Κύπριοι Ζώδιο λέγου- 
σι τό φάσμα (Έφ. Φιλομ. σ. 1 254). 

Ζοΰζου.Ιο % συνώνυμ. τοϋ ζονδ<.ο (όπερ ίδέ). 

Σημ. Έ λέξις ΚΜ. φαίνεται συγγενής τη τοΰ 
Ησυχίου Ζοϋον (ιδ. Ζούδιο) δ δέ Βλάχος γρά- 
φει «Ζουγλός=χωλός, κολοβός»" οί δέ Μήλιοι 
Ζου.Ιόν λέγουσι την Αίγα. (Έφ. Φιλομαθ. α. 
2524). 

Ζυυ.Ιίζω § λυγίζω, κυρτόω τι, έξ οΟ ζού- 
.ίισμα = λύγισμα" (έξαιρέτως έπΙ μετάλλων). 

Σημ. Ό Βυζ. γράφει ΖυυΑύ' αγνοεί δέ καΐ 
τάς σημασίας ταύτας. "Απορον ήμΐν πόθεν ή 



372 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑίνΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟΣ 



λέ^ις τ:αράγετ«ι' πιθανόν δε φαίνεται δτι έ- 
σχ•/)αατίσθ•/ι ίδιορρύθρ.ως έκ του λυγίζω. Πρβλ. 
και το Ζον.Ιης του Βλά/ου ';^έν λ.) και το ζον 
.Ιώ των Μ/,λίων (Έφ. Φιλορ.. σ 2524). 



'ΙΙμον>'α § -/ίίΛΥΐν (τταρατατ. τοϋ εΐαί). 

Σϊΐμ. Ό χρόνος ούτος τοΰ ριόαατος κλίνεται 
Εδιορρΰθ(Αως ούτως : ϊΊαουν(α), ϊ\σουγ(ε). ϊ\- 
τ<χν(ε), ήαάστε{η), ήσάσζ((νε), ϊ'μα(γε). ΚαΙ 
εν γένει τάς αύτάς ;;.εταβολάς ττάσχουσι και 
πάντα τα παθ. ρη^;.ατα, οΊον' ί.ίεγόιιον> (α), 
έ.Ιεγόσου(νε), έ.-/ίγόντα(>-ε) κτλ. (ιδ. έμενα). 

"Ήσχα, ησχος, ίισχάζω § ήσυχα, ϊ)συχος, 
ησυχάζω. 

Σημ. Κατ' άφαίρεσιν τοϋ υ (Συλλ. 1 9). 



Θ. 



Θάμμα καΐ Οάί'μι κχΐ θυάμα § θαΰμα. Π. 
τξειοΰ ήαίρχις εϊγ' τό βάιιμα χη α.ΙΑαις τρης 
τό Λαραθάιιαα. Εκ τούτου και τα ρτ,αατα 
θαμμάζω, βυαμάζω^ θναμάζοααι, θυαιιαίιο- 
μαι (άπαντα οϋδ). Π. &υαμαί>ομαι τό χρνο 
νερό' σέρνε, κοχονίχσα μου, ιό γορό. ΚΝ. 

2τ,[Λ. Ίδ. Συλλ. 35. 

Θιι,ά § ή εκ πατρός '/ι μτ,τρο; θεία' προσ- 
φωντ,σις, ην οι νεο)τεοοι προς τας πρεσουτιοας. 
Π. ^(ΐά Μαρίώ, ^(2ά Βασϋω. 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει τήν δευτέραν ση- 
μαοίαν. 

θρέφω § τρέφο)" οΰδ. φρονώ Π. ίγώ σε ίί'- 
ρω τι θρέψεις γ2ά «ί=τί περί έμοϋ φρονείς. 

Σημ. Ό Βυζ. παρέλειψε τήν «ημασίαν ταύ- 
την. Έκ τοϋ τρέφω (Συλλ. 33). 



Ίχανά ({ή), § τα χρήματα. Π. μάς .ίιί- 
ηουν τά ίχανά. 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει ττ,ν λέςιν. Ό δέ 
Βλάχος αγνοεί τήν σημασίαν. Έκ τοϋ ικανός. 

Ισχίος, φάσαα. Π. εΐόεν ισχίο τό πακΗ. Έκ 
τούτου ίσχΐάζομαι=-ζ^θ) φάσματα και οχ2ά- 
('Γο^/α{=φοβοϋμαι. 

Σημ. Ό Βυζ. αγνοεί τήν σημασίαν ταύτην. 
Έκ τοϋ Σκιά (Συλλ. 8). 



Κ. 



Καιροροράω § αργοπορώ. 



μόρ. έλατ. § τουλάχιστον, 
αγνοεί τον πρώτον τύπον 



Σημ. τήν λ. ίόίως οι χωρικοί μας μεταχει- 
ρίζονται. Ό Αϊνιάν αγνοεί τήν σημασίαν ταύ- 
την ('Αθην. σ. 64). 

Καμ.τ.Ιανχι § καλημαύχιον, ό πίλος των 
κληρικών. ΚΝ. 

Σημ. ιδ. άσμα 4ον εν σημ. Ό Βυζ. γράφει 
μόνον καμηλαϋκι 

Κάνε καΐ καν 

Σημ. Ό Βυζ. 
(Συλλ. 5). 

Κάνω § ποιώ. Π. Κά>-' ή ννψη μας παι.δ\Λ' 
κάνω χάστρο (ραμε.1\:ά, (άσμα 20ον). § άσχο" 
λοϋμαι. Π. χά' ω μάθημα. § όιάγω. Π. τό :!αιάΙ 
χάνει ψρόνιμα. § τελώ τι. Π. χάνω γάμο, ψαν 
.^αιδιά μου. ΚΝ. 

Σημ. Ό Βυζ. γρ. κάμνω. 

Κ^.Ίάσα § άγγεΧον πήλινον μέγα, δπου ά- 
ποθηκεύουσι (καπασόνουσι) το ελαιον. Πχρ' 
άλλοις λέγεται Πιθάρι. 

Κα.τωιίζω § ποιώ τον αλέκτορα έκτομίαν 
(καπώνι). 

Σημ. Έκ τοϋ κάπων. 

Καρτέρι § φυλακή, δεσμοιτήριον. ΚΝ. 

Σημ. Ό Βυζ. κατατάσσει τήν λ. κακώς Ιν 
τη σειρά τών Ελληνικών, διότι αύτη δεν είναι, 
ειαή το Ίταλικον οαΓΟΘΓΟ. 

Κα^,χα[ίσματα, § φωναί τών έρνίθων. Π. 
ά.ί.ΐοΰ τά χιχρχαρίσματα χη άΑ.Ιοϋ γενοϋν ί) 
χότζες. ΚΝ. 

Σημ. Ή λ. πεποιημένη. 

Καταχρένω § κατακρίνω, καταλαλώ. 

Σημ. ιό. χρένω. 

Καζε,ίόνω, § οζω' συνώνυμ. τοϋ ^έχνω, 
βρωμάω (άπερ ίόέ). 

Καταμυτΐί^ω, ϊδέ μυτίζω. 

Καζρουμάς § το περιστόμιον τοϋ ίππου (ϊο. 
χαΰόνω). 

Σημ. Ή λ. φαίνεται έκφυλος. 

Κανχ'.ά § άγγεϊον ξύλινον, (ϋαθουλόν, ίν ώ 
κατασκευάζουσι τήν σκορδάλμην (:^σχορδα- 

Σημ. Ό Βυζ. και τον τύπον και τήν σημασ. 
της λ. αγνοεί. 

Κ.ϊαι^τομούρης § ό επιρρεπής εις το κλαίειν. 
Έκ τούτου καϊ χ,Ιαύομονρ',ά ή πραςις τοϋ 
τοιούτου ανθρώπου. ΚΝ. 

Σημ. Ο; Κύπριοι λέγουσιν αύτον Κ.Ιαμμον- 
ρην (ιδ. έφ. Φιλομ. σ. 1 254). Ή λέξις έγένετο 
έκ τοϋ κλαυσίμοιρος κατά το μεμψίμοιρος. 

Κ.Ιωνά § κλωστή. Π. 
«κουν^,έται το γαρούφαλο, κουνιέται καΐ τ 

[ασήμι, 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ. 



373 



«κουνιέται κίι η καρδοΰλά μου 'ΰϊ [Λΐά κλωνά 

[|7.πρισί[Αΐ». 

Σπα. Έκ τοϋ κλώθο), κλώσι/,α και ίδιορρύθ- 
[Λ(ι( σχγΐ(λατισ(Λω κλωνά. 

Κγίπα § εΐδο; ρ.ικροϋ κώνωπος. 

Σημ. Ή κνίψ τών αρχαίων. Έκ τϊίς κατα- 
λήξεω; α τη; ΑΕτιατικϊίς τών θηλυκών τριτο" 
κλίτων σ/ηματίζουσιν οί Λευκάοιοι τίιν ονο- 
μαστικών λέγοντες ή γίδα, η πατρίδα., ή ι/^α- 
^ΐίία, ί) ε.Ιπίόα κτλ. Εις ταύτην δε προβθέτον- 
τες σ σχηματίζουσι την ονομαστικην τών αρ- 
σενικών, οίον" δ πατέρας, δ αιώνας, δ γίγαν- 
τα.ς, δ χόραχας κτλ. 

ΛΓίίίω § κόπτω. Π. (ΐέτραε κεψά.1ι.α, χαΐ χόΰε 
οχούΐριαις. Μ. άλγώ την γαστέρα. Π. /<ί χύΰει 
(πάντοτε τοιτοπρόσ.)=πά'7χω άπο γαστραλ- 
γίαν. Φ. τωκούε χοσΐ κτλ. (ιδ. χοσί). ΚΝ. — 
Κό6ει Λθίίάρί=:τρέχει. — τό ποδάρι τον χόΰει 
όρόμον=ζαζ ταχυκίνητον. — τό μυα.Ιύ του, 
τό κεφάκι του χόϋει=ί•^\οίΙ ευκόλως. Έκ τού- 
του καΐ οί Κύπριοι Κο^ονούρι\γ καλοϋσι τον 
εϋφυη. (ίφ. Φιλομ. σ. 12δ4). — κο6" ?) γ.ίασ- 
σά Γου=ύβρίζει, φλυαρεί. 

Σημ. Έκ τοϋ πρωτοθέτου τούτου θέματος 
έγένετο το κόπτω. Τοιούτοιν θεμάτων εύμοιρεϊ 
η Λευκαδία διάλεκτος, λέγουσα χτυπώ (=τύ- 
πτω), βΑάΰω [^^ βλάπτω), ανάβω (= άνά- 
πτω), χρύΰω (= κρύπτω), βάψω (^βάπτω), 
φυλάγω (=φυλάττω) κτλ.(1) όθεν καΐ τα λεί- 
πω, σφάλλω κτλ. νομίζω ότι δεν ηθελεν αμαρ- 
τήσει τις έάν 'έγραφεν έν τη δημ.οτικη σφάλω, 
λίπω, κτλ. κατά τα έν αύτη διασωθέντα πρω- 
τόθετα θέματα. 

Κοι.Ιάρψανο § το έκ κοιλίας μητρός ορφα- 
νών βρέφος. 

Κοχχίζω § ^ίπτω επί τίνος κόκκους ?ι άμ- 
μου ίι αλεύρου ?ι άλατος κτλ. Π. έκόχκισε τα 
ιΙτάρια= έρριψεν έπ' αυτών κόκκους άλατος. 

Κοχχορρήχζω και κοχκορρίχ)-ω='ίί. σπερ- 
μολογώ εναντίον τινός. 

Σημ. ϊδ. Συλλ. 46, την σημασίαν ταύτην 
αγνοεί δ ΑΕνιάν (Άθην. σ. 64). 

Κοχοττός § πετεινός. Π. δπου Αα.Ιοϋνε χο- 
χοττοί, άργεΐ >•ά 'ζιψερώσΐ]. 

Σημ. Έκ τοϋ Κοττος (Ήσύχ. έν λ.) άναΟι- 
πλασιασμώ κατά τα αρχαία τεταγών, χαχάΰη, 
αντί ταγών, κάβη (Ώριων έν λ. κακάβη). 

Κοχοτσέ.Ιι § δ νέος πετεινός. 



(1) ΚοΙ άλλαχοΟ τοΟτο παρατηρείται Σ. Φ. Έ. 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



Σημ. Έκ τοϋ κότσος (Συλλ. 44). 

Κοκοτσε,ίεΰοίΐαι, § υψηλοφρονώ. Π. μη δά 
κοχοτσε.Ιεύεσαι τόσο. 

Σημ. Έκ τοϋ χοττός χοχοττός' δ λαός φρο- 
νεί ότι δ πετεινός είνε ζώον υπερηφανον. 

Κοπή καΐ κοπάδι § αγέλη, ποίμνιον. 

Σημ. Ό Βυζ. σημειοϊ μόνον τον δεύτερον τύ- 
πον. Έκ τοϋ κόπτω. 

Κορδίζω και κουρτίζω % επιτείνω την χορ- 
δην (κυρ.) τοϋ ωρολογίου. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ κορδινέω (=τανύω, τεντόνω) 
καΐ ουχί, ώς δ Βλάχος, έκ τοϋ χορδεύω' διότι 
τοϋτο παρά τοις άρχαίοις έσημαινε κυρίως τί) 
κατασκευάζειν τάς κοινά; χορδάς ?) μεταφορ. 
το ουγχέειν και διαταράττειν τά πράγματα, 
καθώς και ήμεϊ; περιφραστικώ; λέγομεν' τά- 
χαμες χορδή δηλ. τάφερες α^ω, χάτω. 

Κόρνία § τόπο;, όπου αί όρνιθες ήσυχάζου- 
σι' λέγομεν προσέτι και χούρνία, έζ οΰ το ρήμα 
χορνίάζω καΐ χουρνίάζω. 

Σημ. Έκ τοϋ δρνιο; (=ορνιθεΐον) πλεονα- 
σμοί τοϋ χ κατά τά αρχαία χαΰρος, κο.Ιόψρνζ, 
άντι αυρος, ύ.Ιόψρυζ. (Μ. Έτυμολ. και Ώρ. έν 
λ.) δ Αίνιάν γρ. χούρνη ('Αθην. σ. 1 6). 

Κοσεύω, ίδ. λ. χοσί. 

Κοοί, έπίρ. τροπ. § δρομαίω;, λέγεται δέ 
μόνον εις τηνφρασιν τίοχογε χοσι::^εφυγε ορο- 
μαίως. Έκ τούτου και το ρ. χοσεΰω = τρέχω. 

Σημ. Λέγομεν και τίοχοιίτε ποδάρι σημαί- 
νοντες ταύτόν' ώστε ή λ. κοσι κείται παραλ- 
λήλως πρίις την λ. ποδάρι καΐ επόμενοι; δεν 
εΐνε μακράν τη; πιθανότητος νά υπολάβωμεν 
βτι έγένετο έκ τοϋ πόδι (πόδς, πους) τροπή 
τοϋ π εϊς χ κατά τά αίολ. ^.όσος (:=:τόσος) 
και τοϋ δ ει; σ κατά το δδμη^δσμη. 

Κοσ\ (τ{)) Ι τρέξιμον, ό'ν' άκλιτ. ευχρ. εις 
μόνα; τά; Φ. τωχοι^Γε \ τό χοσί, τωβα,ίε ς τό 
χοσΙ = έφυγε ορομαίω;. 

Σημ. ιδ. λ. χοσΙ έπίρ. — την αυτήν έννοιαν 
έχουσι και αί φράσει; — τωκο^ε V τό τρεχάχι, 
τω6α.1ε 'ς τό τρεχάχι, και ενίοτε τώχο^ε πα- 
πονστι, τί1)Χ0ΐΙτε διάρα κτλ. 

Κότσι καΐ χότσα § δ αστράγαλος κτλ. (ιδ. 
Βυζ. έν λ.) Μ. δύναμις, τόλμη. Φ. δεγ εχω 
χότσα κά σΓα(^ώ=^εΙμαι αδύνατος. — δϊν επώα- 
σα κόστα = δεν ανέλαβα τά; σωματικά; μου 
δυνάμει;. — τρέμουν τά χ^Γσα //ο^ = λύονται 
γυΐχ (Όμήρ.). 

Κουβέντα § συνομιλία, άντικείμ. χλεύης. 
Π. ϊγινες κουβέντα V τόν κόσμον. ΚΝ. 

Κουβεντιάζω § συνομιλώ, κακολογώ τινά. 
Π. σήιιερο σε χουβεντιάζανε 'ς ενα σπητι. 



47 



374 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\λΗΝ. ΦίλΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



Κο(•ιιαζο § κό[χ.αρον. Μ. παν ούτιδανον πράγ- 
μα. Π. οΐκΙα ££>« χουλιάρα. 

Σ7)[Λ. ιδ. Συλλ. 1 4. 

Κουραφα.ΐίζω § ί6. λ. χουζίά(ραΑο. 

Κουράψα.Ιο κ,αΐ κουροφέξαλο § οϋτιόανόν τι. 
Μ. φλυαρία. Έκ τούτου καΐ χονραψα./ί ΐ(ύ= 
φλυαρώ. Π. σωΛα" /ίήκ κονραψαΑίζι\Γ. 

Κονρο()>έζα.)ο, ιδ. χονράψα./ο. ΚΝ. 

Κονρχούζη § εδεσαά τι οι' αλεύρου, σίτου 
και ελαίου γινόμενον. Μ. σύγχυσι;, αταξία. Π. 
ίγινήχαρε χονρχοντη δϊΐλ άνω κάτω. — το χ&- 
ψά.Ιι μου ('γιη χονρχοντι δτ,λ. έίκοτίσθϊ). Έκ 
τούτου και το ρήμα κουρκουτιάζο)=σκοτίζομαι 
συγχέομαι. ΚΝ. 

Σημ. Ή λ ευρίσκεται πάρα τω Σχολ. του 
Άριστοφ. « άΟάρα λέγεται ή ΐοιωτικώ; λεγο- 
μένγ) Κουρκούτη» (Πλοΰτ. 673). 

Κουρχοντ2ά(.'ω Ί'δ. λ. χονρχοντί}. 

Κούτρα Μ. ή κεωαλτι. Π έτσι το έχ' ί κοΰ" 
τρά του να καταιβάζη ψείραι;" τούτο λέγεται 
έπΙ ανόητων η ατυχών άνθρώποιν. ΚΝ. 

Κουτράΐύ % κερατίζω' λέγεται κυρίο); έπΙ 
των κεραβφύρων ζώων. Μ. επιχειρώ τι μάταιον 
Ιργον. Π. άί^Ίζ τόνε νά χουτράτ) =^ να ματαιο- 
πονη' πάρα Βϋζ. εύρηται κουτρίζω (άχρ. παρ' 
ημίν), έζ οΰ τα χουτρισά, χούτρισαα, σημαί- 
νοντα την άπδ τοϋ ρήματος δηλουμένην πρα- 
ξιν. Π. τώύωχα χοντρισά :^ τον έκεράτισα. 
Άλλοι τύποι είναι το σχου>'τρά(ύ, σχουί'τρίζο), 
έξ ών το σχού^τρι σημαίνον άτυχίαν, ουσκο- 
λίαν. Π. μ ηύρε μεγά.Ιη σχούί'τρα = ατυχία, 
δυστυχία εις τι έργον μου. 

Α'οντροΰ.Ιι καΐ κούτρουλο άγγεΐίν τι τε- 
θραυσμένον' Π. τωχαμετ χουτροϋ.Ιι — τί) έ- 
θραυσες, το έκολόβωσες. Μ. συνώνυμ. τω χου- 
τσονμπέ.Ιι (όπερ ίδέ). 

Σημ. Οί Κρητες λέγουσι χοΰτου.Ιο το ζώον 
άνευ κεράτων (Φιλί7• Δ'. 517) ταΰτον τω παρ' 
^ίμΐν Κοί-τρον.Ιο. 

Κοντσί χοντσι, έπίρ. εκ τοϋ κουτσός (=χω- 
λός)' λέγεται δ έν τη Φ. .τάίί χοντσι χ'Λτσί= 
βαδίζει χωλαίνων. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ Αϊολ. Κοσσός, τοΰτο δΐ εκ 
τοΰ κόσσω (= κόπτω), ό οίονεΐ κεκομμένος 
τους πόδας. (Συλλ. 1 3.=πρβλ. και Βυζ. έν λ. 
κουτσός). 

Κοι'τσι χοΰτσι (το) δν. άκλ. § το χωλιί- 
νειν' εύχρ. εις μόνην την Φ. :ίαίζομαι τό χοΰ- 
τσι χοΰτσι (παιγνίδιον, εν ώ οί παΧδες βαδί- 
ζουσιν έπΙ ένδς ποδός). 

Σημ. Εδ. τδ προηγούμ. 

Αοοζσουμπέ.ίί, § ή ρίζα τοϋ κλήματος καΐ 



άλλων θάμνων άπογεγυμνωμένη φύλλων κ« 
κλάδο^ν. Μ. άνθρωπος κεκαρμένος τάς τρίχας. 

Σηα. Έκ τοΰ χουτσόζ = κοσσδς ^ κόοσω 
==κόπτωκαι α.Ι.τε.Ιοί \ΰϊί χοντσι, χοΰτσι έπίρ). 
Οί Κύπριοι λέγουσι κο'^ζούπα την ρίζαν τοΰ 
κλήματος, ήτοι κουζούμπα, κουτσούμπα, κου- 
τσουμπέλι (Φιλίς•. Γ. 443). 

Κουτσονρέηος Μ. δυσμαθής, ζυλοκέφαλος. 

Κουτσονρίζ(ύ = καθιστώ τι κούτσουρον, ή- 
τοι περικόπτω τινδς τα εξέχοντα η περιττά. 
Π. χουτσονρίζω τά ιια.Ι.Ιΐά ιιον. 

Σημ. Έκ τοϋ κούτσουρον, τοϋτο δ' έκ τοΰ 
Αίολ. κόσσω = κόπτω (ΐδ. λ. κοϋτσι, κοϋτσι, 
έπίρ.). 

Κριάρι § κριός, τδ άρσεν. πρόβατον. ΚΝ. 



Λ. 



^αιι.τάί',ω § φοβίζω, εκπλήττω τινά. 

Σημ. Έκ τοϋ λάμπω, ϊσως δια τδ αποτέ- 
λεσμα της λάμψεως, τοΰτέστι τδ θάμβος ές 
οΰ έκθαμβόω, εκπλήσσω. 

^(ΐι^τό, § τδ εναντίον τοϋ άι•αι6ατό, (ϊδ. την 
λ.), λέγεται έπ'ι άρτου μη επιτυχόντος την ζύ• 
μο)σιν καΐ έψησιν. 

Σημ. Εκ τοϋ λείπω, λείψω. εύχρ. ή λ. παρά 
τοΈς χωρικοΧς. 

^ιγάχι καΐ .ίιγου.Ιάχι § σφόδρα, ολίγον. Π. 
όό^ μου .Ιιγου.Ιάχι γερό. 

Σημ. Αϊ υποκορ. καταλήςεις -άχι καΐ -ου.Ιάη 
εΤνε συνηθέσταται παρά Λευκαδίοις" ούτω λέ- 
γουσι νερ-άχι καΐ νερηυ.Ιάχι, ,-ζακ^-άχι, και 
τταιό-ου.Ιάχι. "Οταν δ' ή ρίζα τοϋ ονόματος 
λήγγ) εις ./, τότε δια την εύφωνίαν τρέπουσι τδ 
.1 τής καταλήςεως εις (?, οίον χοπε.ΐάχι, χοηε- 
.Ιονί^άχι, άγγε.Ιάχι, άγγε.Ιουόάχι κτλ. 

^ιγερη § ωραία. Π. ΜιΛ Αιγερη (ί\α(όν- 
τανε νά 'ψά^'/ι τό πανί τση. (^Ασμ. 1 7ον). 

Σημ. Αύτδ τδ άρχαΐον λιγυρδς (Συλλ. 30). 
ή λ. εύχρ. παρά τοΧς χωρικοϊς. 

^ίγος § ολίγος. 

Σημ. οωρικωτάτη ή αποκοπή. 

^ιθΐά § περίφραγμα έκ λίθων. 

Σημ. έκ τοϋ λίθ;ος. 

./ίιίοχόχχ'.α § έλαιοκόκκια, οί έν τίο ίλαιο' 
τριβείω εναπομένοντες κόκκοι τών έλαιών. 

Σημ. ιδ. Συλλ. 5. 27. 

Αοί•ι,(ύ § λούω. ΚΝ. 

Σημ. ίδ. Συλλ. 6. 

Αυγ\Α ή άλλαχοΰ καλούμενη λυγαρηά. Π. 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ 



375 



οποίος δ^αβή άπο λυγοά καΐ δεν χ,όψτι κθ[Χ[/.άτι 
χτλ. (ιδ. Δίστιχ. Ιον). 
Ση(Α. Το άρχ. λύγος. 



Μ. 



Μάύε, έπίρ. άρνητ. § μήτε, οΰτε. Π. V την 
(γκ.Ιουΰη ϊά μην όιαβίΊς, μάύε ηϊ μην τίερά- 
ο•;/^ (άσ(Λ. 7ον). λέγομεν καί μάί^ε (ιδ. άσμα 
15ον). 

Σημ. Έκ τοϋ μήτε (Συλλ. 1. 4.). 

Μαζονριάζω και μαζουριάζομα: § οϋδ. εχω 
τι) σώυ,α συνεσταλμένον. § Μ. είμ.Ι κακοδιά- 
θετος, καχεκτικός. Π. τί σνίκεσαι ααζονξΐ'.α- 
σμέΐΌζ; ί'ιιαζούρ^Μσες άπό ζό Λοίύ χρύο' % ε- 
νίοτε και ένεργ. Π. ζό χςύο μ έιια^ούριασε. 

Σημ. Έκ τοϋ μαζόνω (περί οϋ 'ίδ. Βυζ. εν λ.). 

Μαργόνω οΰδ. άναισθητώ, μαζουριάζω, ρι- 
γόω. Π. έιιάργωσιΐΓ ζα χέρ'.α (ίου. — τούζ' ή 
γάτα, που μαργόι^ιι, οΑο .χογπ,χονς μαί',όηι. 
(Οαροιμ. 12). 

Σημ. Αύτο το αρχ. μαργόο). 

Λ/<()' πρόθ. = μετά. Π. ΐίρ:ε μεά αίτο>'£= 
μετ' αύτοΰ. 

Σημ. 'ίδ. Συλλ. 4. 

Μιρί.άζω § θέτω τι κατά μέρος. Μεσ. § πα- 
ραμερίζω. Π ίΐέρ'.ασε νά ι^αιβι) τό ('.ώο. 

Σημ. ιδ. ίΐναμεριάζ<ϋ. την λ. μεταχειρίζον- 
ται οΐ χωρικοί. 

Μήγαρίζ § Εδ. τοιγάρις. 

Μοιρίζει (τριτοπρόσ.) § πέπρωται. Π. σοϋ 
μυρίζει νά όαρτ[ις, πέπρωται σοι δαρηναι. 

Σημ. Έκ τοΰ μοίρα. Ό Βυζ. (ξν λ.), ό Δάρ- 
βαρης (Γραμμ. σ. 41 4) και άλλοι (έφ. φιλομ. 
σ. 1741) γράφουσι δια τοϋ υ την λέξιν Λ/«- 
ρο.Ιόγι {= θρήνος) και τάς εζ αυτής, ώς έκ τοΰ 
ΐιίρο^αι {= θρηνώ). Νομίζω δε δτι η πιθανω- 
τέρα ετυμολογία εΤνε έκ τοϋ μοϊραν λέγω (== 
κλαίω την μοϊραν τινός, τον θρηνολογώ) καθ' 
δσον καΐ οί αρχαίοι Μοιρολόγον ελεγον τον θρη- 
νοιδδν (ϊδ. λεξικά) Υπέρ της γνώμης ταύτης 
έχομεν τον Βλάχον (εν λ.) και τον άνώνυμ.ον 
έκοότην των δημ,οτικών Κερκύρας, ο'ίτινες γρά- 
φουσι Μοιρο.Ιόγι, Μοίξο.Ιογίοτρα, κτλ. (έφ. 
Φιλομ. σ. 2191). 

ΜονόζυΑο § πλοιάριον έζ ένος κορμοϋ ζύλου 
κατεσκευασμένον' ΚΝ. τούτο κα'ι II ροιάρι 
καλείται. 

Σημ. την λέζιν αναφέρει δ Ησύχιος (έν λ. 
Αδρυα). 

Μονοπάτι % στενωπός, στενή όδδς άνα ενα 
οιαβάτην χωροϋσα. ΚΝ. 



Σημ. Έκ τοϋ μόνος, πατέω. 

Μοτάρι § το νηματώδες εκείνο, όπερ εΐσάγο- 
μεν εις τάς πληγάς, ΐνα απορρόφηση το εμ- 
πυον, το άλλως Ηανθός. 

Σημ. Έκ τοϋ μίτος, ιδιόρρυθμο) τροπή τοϋ 
ι εις ο, εϊμη κατά το δόναξ έκ τοϋ δίναξ (Μ. 
έτυμολ. έν λ. δόναξ). 

Μουργαρ'.ά §. μέγας κάδδος έν τω έλαιο- 
τριβείω, οπού έναποθέτουσι την άμ.όργην. 

Σημ. Έκ τοϋ άμόργη (Συλλ. 26, 38.). 

Μουρύον')όνω § ρυπόνω, λερόνω. Έκ τού- 
του καϊ μονρδοΰ.Ιωμα = ρύπωσις καΐ μουρ- 
δού.Ιης Ό ρυπαρός. 

Σημ. ϊδ. σούρ^ον, μούρδυυ. 

Μοχτά(ύ § επισπεύδω. Π. άιιντε μόχτα=ί- 
γε σπεϋσον. 

Σημ. Έκ τοϋ μοχθάω (Συλλ. 18), την λ. 
μεταχειρίζ. οί χωρικοί. 

Μ.χά χαί, σύνδ. § μήπως καί. Π. ΰός μου 
τό \έρι σου μ:ιά καί σχωθώ. — ΤΙ/.τά χαΐ θε~ 
.Ιεις γα πάμε. ΚΝ. 

Σημ. Οί Μήλιοι λέγουσι μπας χαΐ (έφ. Φι- 
λομ. σ. 2525). 

Μπαμπα.Ηζω § ϊδ. μπάμπα.Ιον. 

Μπάμπα.ίο § ο ανόητος, δ δυσμαθης, δ 
εύηθης. Έζ αϋτοϋ το ρήμα μπαμπα.1ίζω=-\χ- 
λώ ανόητα ώς μπάμπα.Ιυν. 

Σημ. .Εκ τοϋ πίμηεΑος (Συλλ. 1). Ό Δάρ- 
βαρης γράφει Πε.Ιε.Ιός άπο τοϋ πέμπελος 
(γραμμ. σ. 416). ^ ,^ , ί, 

Μπαμπαϊάζσα § πλακούντιον ες αραδοσι- 
τίνου αλεύρου. 

Μπάρπας § δ εκ πατρός η μητρός θείος. 
προιφώνησις νεωτέρου προς πρεσούτην. Π. 
μπάρπα Ίάινη, μπάρπα Κάστα κτλ. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ πάππας. δ Άριστοφ. λέγει 
«ηνίκ' αν αϊτίζητ' άρτον, πάππαν με καλοϋ- 
σαΐ" (Είρ. 120), άπαραλλάκτως σήμερον καΐ 
τά παιδία όταν παρά τίνος ζητώσί τι, λέ- 
γουσι «ίίον μου χαΐ μένα απάρμπα» (προλ. 
Σχολ. αυτόθι και Σουίδ. έν λ. πάππας). 

Μπύτης § άγγεΐον πηλινον υδροφόρον. 

Σημ.. Έκ τοϋ έν-ποτόν" λέγομεν αύτο και 
όμπόζη (Συλλ. 38). 

Μπριχον, έπίρρ. χρ. § προ τοϋ, πριν η. Π. 
φίί^^γι μπρίΥοϋ σε ΰείρτ). 

Σημ. Έκ τοϋ προ τοϋ (Συλλ. 37. 47). το ι 
άντι τοϋ ο κατ' ϊδιόρρυθμον τροπην, πλην ει 
μη έγένετο έκ τοϋ πριν τοϋ. Ό Βυζ. γρ. μό- 
νον .τργοϋ. 

Μπροζον § ταύτόσημ. τω μη^ιιχοϋ, (όπερ 
ίδέ)" λέγομεν ακόμη και μπροχοΰ. 



376 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Μνζηθζα, είδος χλωροΰ τυροΰ, το άλλαχοϋ 
άνθόζη^ον καλού[λενον. 

Στ,]].. Έκ τοΰ [χυζάω (^βυζάνω) [Αύζϊίθρον, 
(;.υζηθρα, οιονεί μυζητηριον (=βυζαοτΥΐρ'.ον), 
δ'.ότι το σνηαχ του τυροϋ τούτου είνε στρογ- 
γύλον ώς 5 μαδτός' εντεύθεν ϊσως καΐ οί αρ- 
χαίοι μαζόν καΐ ιιαστόν ελεγον καΐ παν ς-ρογ" 
γύλον πραγ[Λα. 

Μυτίζω % Μέσ. ένσκγιπτω εϊς τι έργον ?ι 
πραγ[Αα (χέχρι τής (Αύττ,ς (ττ,ς ρινός). Π. ΐ^ιύ- 
τισε 'ς τύ ψοίγί, V τό γξ.άφιμο, κτλ. Φ. ί.τίσί 
«ί Γ?/ ^,(5Γ7ί=Επεδόθτ, όλοψύχως εις τι έργον. 
Έκ τούτου το σύνθετον καναμυτί^ω [/.έ ενεργ. 
σ-/ΐ(Λασ.^καταβάλλω. Π. τόν χατεμύτισε=-τηΊ 
κατέβαλε" — £?*-« χαταμντισίΐένος =καταβε- 
βλ'Λμένος. 

Ση(Λ. Εκ τοΰ μντν, τοϋτο οε έκ τοΰ [Λυ- 
κτηρ (ιδ. ΕύστάΟ. Ίλ. Ν, 610 και Συλλ. !)). 



Ναίσχε § ναί. 

Συ)[λ. την αρχαιοτάτων ταύττιν κχτάληξιν 
σκε μεταχειρίζονται οί Λευκάδιοι ε(ς μόνον το 
ταίσχε και δεσχε {=^οχεσχε'^οχ<.σχε=οι<.= 

Νεξ'^συξμί} § τόπος κατατριβόαενος ύπο τοΰ 
ύδατος. 

Σημ. 'Εκ τοΰ νερον — σύρω. 

Νισεοτ(<: ΚΝ. § λεπτότατον βιτάλευρον, κα- 
τασκευαζόμενον δια της συνΟλίψεως έβρεγμένου 
οίτου' τοιουτοτρόπως αποβάλλει δ σίτος γα- 
λακτώοη τινά οΰσίαν, ήτις κατακρηανιζοι/.ένη 
εις άγγεΐον, παράγει τον καλούμενον ησεστέ. 

Σημ. ή λ. φαίνεται έκφυλος. 

Λ'^Γί', ιδ. άειντε. 



^α^η-.Ιίΐω § κτενίζω τάς τιίχας τί,ς κεφα- 
λής, έζομαλίζω συμπεχλεγμένα μαλλία, όπερ 
καΐ άλλως ^,έ^Ό) μα.Ι.Ικά λέγομεν. Π. έκατσα 
νά ζατασάνω κ^ ενρηκα μα.Ι./'.ά ^ά ζάι-ω' 
(παροιμ. 15). 

Σημ. ιδ. '^ζάγγ.ί'.αστοζ. 

Ξάγναηο § σκοπιά, τόπος, όθεν ή ορασις 
διατρέχει εύρύχωρον διάστημα. 

Σημ. Ι'ό. ΐ'γνο'.α. 

Ξαγ^ισχράΐί) § όλισθέο^. 

Σημ. Έκ τοΰ έζ-ΐλισθέω. Ό Βυζ. γρ. 'ςα- 
γλυστρώ' παρά Λευκαδίοις όέ ούτε λέγεται 
συνΥ)ρημένως ή λέξις, ούτε έχει τάς σημασίας, 



ας καταλέγει ό Βυζ. Ό δε Δάρβαρης γρ. γ.Ιι- 
στρώ (γραμμ. σ. 410). 

Ξαμόπύ § εκτείνω τον βραχίονα (κυρ.) κα- 
τά τίνος Π. έζάιιωσε νά τ6>• χτυπήσΐ). ΚΝ. 

Σημ Έκ τοΰ έξ-ώμος, τροπή τοΰ ω εις α 
κατά τά Δωρικά .τ^ιαΓΟΓ, βάμες, άντΙ πρώτος, 
βώμεν. 

Ξα)θ6ς § το άλλως Μοτάξΐ καλούμενον 
(όπερ ίδέ). Σημ. Έκ τοΰ έξανθέω. 

^ί πρόθ. εύ/ρ. έν συνθέσει, § ές. Π. ζεψεύ- 
5•(<)=:=έκφεύγω. 

Σημ. Έγένετο κατά μετάθεσιν. Οί Κύπριοι 
λέγ. ζη' ώς ζη^οτανίζω άντ'ι ζίΰοΐανίζω (Φι- 
λίστ. Δ'. 433). 

Ξεγ^οιάζω, ούδ. § άφροντίς εΐμι. 

Σηκ.. Ό Βυζ. γρ. ζεϊνο',άζο (ιδ. άζέγ>•θ'.α- 
σΓΟί.). 

Ξίθεόκύ § καταπονώ τίνα, αφανίζω. Π. Γ0>• 
ίί-,εθέασε V τι} όου.ίε'.ά, — λέγομεν και άλ- 
λως τό^" ενόψισε, τότ άηέθανί \ τήκ όον.Ιειά. 

Σηα. Έκ τοΰ έκθείω (=ίποθεόνω), ίσως 
κατ αντιφρασιν αντί του αποσκορακιί,ω — τοτ 
στέ.Ι.ίο) ''(: ιόν δ'.άο.ΐο' Οί Κύπριοι λεγουσι 'πο- 
θεόνω. (έφ. Φιλομαθ. σ. 1270). 

Ξεχ./άω καΐ ζεσχ.Ιάω και /-,εσχίί^ΐύ § σχίζω, 
διασχίζω. 

Σ/,μ. Ό Βυζάντ. γρ. μόνον ζεσχί.ζίύ' οί δύο 
πρώτοι τύποι ελκουοι την άρχην έκ τοΰ έχ καΐ 
κ.ίάω (=θραύω). 

Ξεχ./ιάξ>ηΐ % ό έχων κλίσιν η εςιν ει; τ^ 
φορί'ϊν ξεσχισμένα ιμάτια. 

Σημ. ιδ. ^ζυ:το.ι>.ά^■η^. 

Ξείίονσονΰ'.άζω % πληγώνο) τίνα εις το πρό- 
σωπον. 

Σηα. ιδ. Μονσοϋίι. 

Ξεμυτίί'ω § λεπτύνω την άκραν ξυλαρίου η 
κονδυλίου, ποιώ αϋτην λεπτην, ώς μύτην (ρίνα). 

Ξενο) § ιδ. ζαγγ.ΙίΙ'.ω. 

Σημ. Έκ τοΰ ίί'ω (Συλλ. \\). Οί Κύπριοι 
λέγ. ίακίΥω (Φιλίστ. Γ" 537). 

Ξεπ.Ιύί^'. και ζέ.•ΐ.1νιια = έκπλυμα, άπί- 
πλυμα. 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει τον ά τύπον. 

Ξερραθνιιάω, μέσ. § απολαμβάνω (κυρ. 
γεύομαι τι πρώτην ψοοί^. Π. έ/;ερραθύ(ΐησι 
τηγ χο.ΙοχυθΟΛητα. 

Ξερραάνιΐ'.ά § πάν νόστιμον και ίρεκτικον 
εόεσμα. 

'Ξεράω και 'ζ,ερη'ιω § εμέω. Έκ τούτου ζέ" 
ρασ//α=εμετος' 

Σημ. Έκ τοΰ έξεράω. Ό Βυζ. γράφει μόνον 



ΖΩΝΤ4 ΜΝΗΜΕΙΑ. 



377 



Ξεχ.1υάζ(ύ, Μέσ. λα(Λβάνω άναψυχ:ή'>', δί*~ 
χέομαι, οιασκεΰάζο). 

Σϊ)α. Έλ τοϋ ί!:,-ίγ\ύς. Ό Αίνιάν γρ. ίί\'- 
2υαίγ(ύ ('Αθην. σ. 80). 

Ξίχ.Ιυασ^ία § αναψυχή, Οιάχυ(ΐΐς. 

Ξόατο § Μ. άνΟροιπος άχαρις, εύηθγις. ΚΝ. 

Ση[Α. Λέξις αρχαία αλώβητος παρά Λευκα- 
δίοις διασωθεΐοα, μ.όνον οε εις [χεταφοράν έχ" 
πεβοϋτα. 

ΐο^.τ.^ί)^ά^ω=£ζιαόω, περιγράφω, υποοει- 
χνύω. 

Στΐ[Λ. Ό Κοραής καΐ Ό Βυζ. παράγουσιν αυ- 
τήν κακώς έκ τοϋ Λατινικού ΟΧοηίρΙΐΐηΐ (ιό. 
^σμα 4ον εν ονιμ.). 

'Ξνγγιά § το έπίπλοον. 

Συι[;.. Εις πολλάς λέξεις οί Λευκάδιοι άφαι- 
ροϋσι το άρχικον ο (Συλλ. 40) Ούτω και εν- 
ταύθα το παρά Διοσκορίοη όςύγγιον εκα[Ααν 
'ξύγγι(βν), εξ οΰ το 'ξυγγιά. 

Ξύύί § δςος. 

Σγΐ(χ. Έκ τοϋ οξΰς, όξυ'ίδιον, καΙ συναιρέσει 
έζΰ^ιον. 

'Ξονό^ και 'Ξίγός § ίξύς. 

Ση;;.. Ό Βυζ πάντα τά έκ της λ. ταύτης 
παραγό(Αενα γράφει οιά τοϋ 0£ ώς 'ζοινάία, 
ζοι>ΐ(ω κτλ. ένίί ^ πχραγωγη αυτών είναι φυ- 
σικωτάτη έκ τοϋ όςύς η δξίνης ('ίδ. ^ζνγγίά). 
Όρθώς δε γρ. δ Αίνιάν ^οηόί^ν^ο^ (=ΰπ6ξυ- 
νον). ('Αθην. σ. 79). (1). 

ΞυΑοχ^ίκύ § μοιρολογώ, έπι άσθενοϋς δταν 
ίίπο τοϋ πυρετοϋ ζαλιζόμενος λαλη ασύνετα. 

Ξυ.Ιόπηξος § ξύλινον κάρφος. 

Σημ. Έκ τοϋ Ξΰλου και περάω. 

Ξνπο.ίιάςψ. § δ ανυπόδητος. 

Σημ. Την κατάληξιν -άρης προσάπτουσιν 
οί Λευκάδιοι εις πολλά προσηγορικά, ίνα έκ- 
φράσωσι την κλίσιν, ?|ν έχει τις εις το υπ{ι 
τοϋ ονόματος δηλούμενον, οίον τον επιρρεπή 
εις το παγνίδιον λέγουσι παιγνιδ^άρην, τον ε- 
πιρρεπή εις τους άστε'ίτμούς λέγουσι χωρατά- 
ρην' ούτω καΐ ξεκλιάρην, 'ποθεσάρην, κανακά- 
ρην κτλ. 



Ο. 



Όϋοςιάί:, § τόπος έξωθεν της οικίας, ύπαι- 
θρος και περιπεφραγμένος. ΚΝ. Τόπος ύπαι- 
θρος, δπου όιαμένουσι τετράποδα ζώα, έξ ού 
γύαόοβορός κτλ. 



(1) Άλλοι άμίΐνον γράφοοσιν (ό)ςείδι(ον). Σ. Φ. Ε. 



Σημ. Έ λ. φαίνεται έκφυλος. Ό Αίνιάν γρ. 
βορος και αγνοεί την ά. σημασίαν ('Αθ. σ. 15). 

'Ογ.Ιίγοξία, § ταχέως. ΚΝ. 

Σημ. Έκ τοϋ Όλίγ — ώρα (ΐ6. γλίγωρα καΐ 
Συλλ. 3). 

'Όισκι, έπίρρ. άρν. § δχι. 

Σημ. 'ίδε Ναίσχι. 

'Όμ^ιορφα, ΚΝ. έπίρ. τροπ. § προσεκτικώς.Π. 
διιμορψα ιιη^' πίσης," § καλώς. γρά^( ό'μμορ^£α. 

Σημ Έκ τοϋ εύμ.ορφα τροπή τοϋ « εις ο 
(Συλλ. 38), καΐ τοϋ υ εις μ (Συλλ. 36), ώστε 
κακώς γράφουσι τινές δμορψα η οιμορφα (ιδ. 
Δαρβ. γραμμ. σ. 400). Ό Βυζ γρ. (ϋιιο^ψα. 

Όμπόπις, ίδ Μπότης. 

"Οντα και "Οηαί. ϊδε ά^'όκτας. 

"Ορ'.ο § το σόνορον. Π. δρ',ο αονοηάτι. (ιδ. 
άσμ. 5);=3ο6ς συνορεύουσα με τ{> μέρος, προς 
δ διευθύνεται τις. Ή λ. είναι ευχρ. μόνον εις 
τά ασματά μας. 

Σημ. Έκ τοϋ όριον. Φυσικώτερον ώ|);/ο μο- 
νοπάτι. Σ. Φ. Ε. 

Π. 

Πα.Ιαβόϋ'ω § καθιστώ τίνα παλαβόν, έπι- 
σκοτίζω τον νουν τίνος. Π. τόιτ έ.-ΐα.Ιάϋωσε μέ 
τση ψωιταίζ του. ΚΝ. 

Σημ. Ό Βυζ. μόνον το ηα.Ιαβός σημειοΧ 
(όπερ καΐ ίδέ). 

ΙΙανΙ § ύφασμα, οθώνη. Φ. ίγιη 'σοκ ίό 
.τα*'ί=έφοβήθη. 

Σημ. Ή λέξις έάν δεν ηναι έκφυλος (έκ τοϋ 
Ίταλ. ρ;ΐηθ) πιθανώς νά παρήχθη έκ τοϋ 
Πηνίου, ώς λέγει και δ Δάρβ. (γραμμ. σ. 415) 
Ό Βυζ. αγνοεί την φράσιν ταύτην. 

Παηάζω % Μέσ. φοβοϋμαι, ωχριώ. 

Σημ. ίδ. //α»•ί. 

Παι^ώρ'.α % ωραιότατη. 

Σημ. Έκ τοϋ παν-ώραία' ή λ. εϋχρ. παρά 
τοις χωρικοΐς. 

ΠαξημάιΗ % δ διάπυρος άρτος, όστις και 
άλλως παζονιιάΰι λέγεται ΚΝ. 

Σημ. Παρά Σουΐδα είίρηται «Παξαμάς, δ διά- 
πυρος άρτος' ες-ι δε ή λέξις 'Ρωμαϊκη (εν λ.)» 

Παράΰγα.ίμα καΐ παράνομα § παρώνυμον. 

Σημ. Ό Βυζ. μόνον τον β' τύπον σημειοί 
(ον και ίδέ). 

Παραχρένΐύ § λαλώ υπέρ το μέτρον, παρά 
τ6 δέον. 

Πάρσψο § κατάληψις, αλωοις. Π. ιΐνε 
τώρα ΰίχα χρόνΙα άπό τό πάρσιμο Γτ/ς ίΐρί- 
6ίζας. 



378 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\ νΠΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΛ,ΟΓΟΣ 



Σημ. Έχ τοΰ παίρνια (δπερ ϊδ. έν λεζ. Βυ- 
ζαντ.). 

Πατώνίύ § κατασκευάζω το πάτωαα (το 
ξύλινον δάπεδον) τής οικίας. Έκ τούτου λέγομεν 
καΐ 7ΐαιθ)μέ>^ο σπήτι, το έχον ζύλινον δάπεδον. 

Σημ. Έκ τοΰ πάτος, πατέω, πατόω, πα- 
τόνω (Συλλ. Ο. 1 Ι). 

Παχτωζ/ΐζ % Ό άγρομισθωτ•/;; και :χάγτωοΐΓ 
ή άγρομίσθωσις. 

Σημ. Άν η λ. δεν σχετίζηται. με το λατ. 
ρίΙΟΐΐΙΙΒ, πιθανώς να παράγ/,ται έκ τοΰ .τα- 
χτόω {= στερεόνω) κατ' έκπεσμον ττ,ς άρ;/ι•- 
κής στ,μ,ασίας. 

Ιΐιρόίΐ § μέγα κάρφος. ΚΝ. 

Σγιμ. αύτο το άρ^Ίκον .-τιρόι ι. 

ΙΙήγανο § φυτόν χρησιμον εϊς ττ,ν κατα- 
σκευήν τίίς ρακής. 

Σημ. Την λ. αναφέρει ό Διοσκουρίδης. 

//ίΐ.Ι.Ιαχίύα § ή νέα όρνις (Ι). Έκ τούτου 
καΐ αυγό πη.Ι.Ιαχίόίσι.ο =ο)6ν νεαρας όρνιθος. 

Σημ. Έκ του πάλλαξ (= η νεάνις) έζ ου 
καΐ ή Παλλακίς. 

ΠΑοχέ^ι και πλοχεριά § το βαθούλωμα 
τής παλάμης" μέτρον, όσον /ωρεϊ ή παλάμη. 
Π. ^ός ίΐου ενα ^π./οχίρι άΑίΰςι' — ί'πήρα 
χάμηοσα με τό 'τΐ.Ιοχέΰΐ μοικ 

^ημ. Έκ τοΰ άπλόω και γίι'ρ' ό Αΐνιάν γρ. 
'/Ιπ.ίύχερο^- (Άθην. σ. 14). 

Ποσίΐ άό',α § πίτυρα. Μ. άνοστα (έπΙ φαγη- 
τών). Π. τά .Ιάχανα 'πωωαγα μ' έφανήχανε 

Σημ. Ισως έκ τοΰ χοσχιτάό'.α (=τά έν τω 
κοσκίνω άπολειπόμενα). 

Πότα, έπίρ. χρον. § πότε. Π. .το/ α άά /.της; 

Σημ. Αύτο το αϊολ. πόζα. 

Ποτάζω § Μέσ. αποκτώ, έχω. Π. Τά παι- 
ΰΐά ιιον χοϋτοί χοΰτσι, ()"«»' τχοιάΟιν^ε πα- 
ποΰΐσι' — αντόζ ποζε μυα.ίό ^ίV έπόταζι. 

Σημ. Αρχαιότατος δωρισμδς διασωθείς α- 
λώβητος είς το στόμα των Λευκαδίων' έγέ- 
νντο έκ τοΰ προσάγω τροπή της προς εϊς την 
Δωρ. ποτί, κα'ι τοΰ γ εις ί κατά τά οοιρ. ύ- 
Αίζον και ό.ίίγον κτλ. (Συλλ. ϋ). 

ΙΙουγά'^α § το πλύσιμον τών ιματίων οφυοϋς. 

Σημ. Έκ τοϋ δύο — μην (=μήνας) διότι το 
είδος τοϋτο τοϋ σίτου όύο μόνοι μήνες άρκοΟσι 
υ.ετά τήν σποράν του, ίνα άναδώσγι τον άστα- 
χυν του, έν φ τά άλλα γεννήματα βραδύνουν 
έπι πολλού; μήνας. Ό Βυζ. παραλείπει τήν λ. 



"Ε, έπίο. δεικτ. Π. Ι ό άνθρω.χος, Λοϋ ζη- 
τάς ^ ΐδέ δ αιτείς άνθρωπον. Κί ό χάρος ι 
'.ΊοΒ 'π.ίάχωσε V τοίις κάμΛους χαββαΜρης 
(ασμ. 27). Έπι της αυτής σημασίας μεταχει- 
ριζόαεθα καΐ τό νά. Π. νά ύ άνθρίύ:τος = ΐδ' 
δ άνθρωπος. 

2ϊηα. Έγένετο κατ άποκοπήν εκ τοϋ ίοι, 
το δε τα έσχηματίσθη ίδιορρύθμως. Ό Βυζ. 
παραλείπει τήν σημασίαν ταύτην. 

"Εγ^ έπίρρ. δεικτ. § Εδ. έ(ί'. 



ΖΩΝΤΑ. ΜΝΗΜΕΙΑ. 



385 



^Εγίόέζοι καΐ εδεδέτοι, έπιρ. δειχ.τ. τρόπον, 
§ ούτω πως. Π. τό^ ίΰάρεσα έόιόέτοι οΰτω 
πως, § ούτως, δπως ό άρωστος ίά'ί έγεόέΐοι 
οίίτως είεν, δπως ητον. 

Σϊΐα. Το [Λορ. τοΟτο συντίθεται έκ των δεικτ. 
έγ', έδ' (άπερ ίόέ) χαι τοΰ τροπικού ί'ΐοι (πρβλ. 
Φιλίς". Α. 1287). Ό Βυζ. παραλ. ττ,ν λ. 

"'Έό', έπίρρ. όεικτ. § ίόού. Προτάσσεται πάν- 
τοτε των τοπικών έπιρρ. Π. έ'ό' (ΰώ, εό' ίχεΐ. 
Το εδ' λέγ. και ί ^•' πρ6 ριόνου τοΰ έόύ. Π. 
ίτ' έδώ χάτσε, ϊ'γ^ έόώ ιόν ηύρα. 

Σϊ)[Α. Έγένετο ίσως εκ τοΰ μγιδέ κατά (χε" 
τάθεσιν (Φιλίστ, Α. 287). Το δε εγ' άντΙ εδ' 
έγένετο ίδιορρύθμως κατά το γ\.ά άντΙ διά. 
Πιθανώτερον δριως φαίνεται δτι είνε αύτδ το 
ίπίρ. εδώ ίπαναλα(;.βανό[/.ενον προ; ΐπίτασιν' 
οίον ίΐ^' έδώ, έό' έχει, εό' απά>ον. Ιοΰτο ίτζί' 
βέβαιοι και ή πλήρης ούτοϋ μορφίι έν ταΐς φρ. 
έΰώ χάίον, έόώ «.ταΓου, έΰώ .παρέκει κτλ• Ό 
Βυζ. αγνοεί την λ, 

Έύείέτσι § ιό. έγεδέτσι. 
'Έ.Ια § έλθέ. Π. ί'./α V τό σπίτι. § άγε' έ'.Ια 
τά .■τα^ί/£=άγε Ί'ωρι.εν. § φέρε' ί'.Ια >ά ϊύοΐψε 
ποιος θα ν' χερόίσιι=(^έξΐζ, ϊδωμεν. 

Ση(λ. Ττ)ν λ. έσϊΐμειώσα|7.εν και εις τήν πρώ" 
την ουλλογην, άλλ' έτυ[^.ολογ•ήσα(Αεν αύτ-/ιν κα- 
κώς. Αΰτη δεν εΙνε προστακτική τοΰ έρνοααι, 
ως τίνες υπέλαβον (ιδ. Βυζ. εν λ.), άλλα τοΰ 
έ^άω (Αίολ. έλαΰω έλαύνω), δθεν έλα άντι ε- 
λαε (ϊδ. Κουμ. έν λ. έλάω). Ή άρ^ικτι αϋττις 
σημασία ε'ινε κινώ (ένεργ. και μέσως), δι' 8 
και άντικαθιστώμεν αΰτην πολλάκις διά τοΰ 
προστακτικοΰ χίηι λέγοντες χίγα νά παιιε και 
ϊΑα γα .πάμε, χίνα 'ς τό σπίτι κα'ι ε.Ια 'ς τό 
σπίτι, χίνα νά ΐδοϋιιε καΐ ε.ία να ίύονιιε. 'Ά 
προστακτ. αυτή άπαντα έν ίμοία χρήσει και 
παρά τοις άρχαίοις. Ό Ήσύχ. λέγει' ί'./α βά- 
όιζε' ό Ευριπίδης Νωθίς .παίδαρε χώ.ΙθΥ• έχ 
ποάώ^• ε.Ια' και σαφέστερον δ Η'.νδαρος ε.Ια 
^ϋ^ μοι παιόόθεν .Ηγε κτλ. 

Εντο', εντις, εηο, εντοσε, ε^■το^ε, ε^τψ-ε 
§ ?δ. ΐτος. 

Έπίρνσι § πέρυσι. 

Σημ. Ή πρόσληψις τοΰ ί έγένετο κ«τά τά 

αρχ. έείχοσι, ϊρωόιόζ, άντΙ είκοσι, ρωίιός, καΐ 

κατά τά άλλα δημοτικά έσήμερα, ί^ί'ί, ίχτές, 

έτοντος κτλ. Ό Βυζ. παραλ. τον τΰχον τούτον. 

£ο■^^!<ί^α^σημ:ρον. 

Σημ. ϊδ. έπέρυσι. 

Ετος, ετη, ετο έπίρρ. δεικτ. § ΐδέ αυτός, 

ίδέ αύτη, ίδέ αυτό" λέγ. δε και εντός, εντη, 

Ι εηο, έπενθέσει τοΰ ν κατά τά φέρνω, στέ.Ιπύ' 



άλλα καΐ έπεκτείνομεν την λ. λέγοντες" εν- 
τοσε, εντητε, έντονε, έπι της αύτη; σημασίας 
μεταχειριζ. καΐ τά νάτος, νάτη, γάτο καΐ έ- 
πεκτάσει νάτονε, νάτηνε. 

Σημ. Έγένετο έκ τοΰ δεικτικοΰ μορ. 

Ε καΐ της άντωνυμ. αΰτος (^=:οΰτος), κατ' 
ολίγον δ' έξέπεσεν εις την σημασ. τοΰ άπλοΰ ί 
(δπερ ΐδέ). Π. ετος αυτός \οϋ γνρευες=ε 
αύιός, \ποϋ γύρευες. Ό Βυζ. παραλ. την λ. 

Εντός και εΰτεϊνυς αυτός. 

Σημ. Το ευ άντΙ τοΰ αν κατά τά άρχ. ευ- 
χή. Ιος, εί).1η(ια, εν.Ιάχα, ενρα, άντΙ «υκηλος, 
αΰληρα αύλακα, αύρα. Ό β' τύπος ?ι παρά- 
γεται έκ τοΰ αύτος — εκείνος (κατά τά άρχ. 
αϋτ«ύταις= αΰτοϊς ταύταις) και τότε ή διά 
τοΰ ίί γραφή αύτοΰ είνε δε δικαιολογημένη η 
παράγεται έκ τοΰ αύτος κατ' έπέκτασιν, ώς 
το άρχ. έχεινίνος^^ίί^.Λ'ίΟί και τότε γραπτέον 
διά τοΰ ι εύτίνος. Ό Βυζ. αγνοεί αμφότερους 
τους τύπους. 

Εύτεΐνος ιδ. εντός. 



Ζαγάοί § ζώον άγριον. Μ. ανόητος, ακατά- 
στατος. Π. Ό Πέτξιος ειν ενα ζαγά^ι. 

Σημ. Έκ τοΰ ζώον άγριον. Το α άντΙ ω 
κατά τά Δωρ. πράτος, βάμες άντι πρώτος, 
βώμεν και μεταθέσει τοΰ γ ζωαγρι(ον). Ό 
Βυζ. παραλείπει την λ. 

Ζευγοπιάνίύ § πιάνω το ζεΰγος τών βοών, 
τουτέστιν άοχίζω, επιχειρώ την άροτρίωσιν 
άγροΰ. 

Σημ. Ό Βυζ. παραλείπει την λ. 

Ζυγούρι § τ6 διετές πρόβατον. ΚΝ. 

Σημ. "Ισως έκ τοΰ ζόω (=ούω) καΐ άγου- 
ρος (:^νέο;) ώς αν έλεγε δύω ετών νέος. Ή 
τροπή τοΰ δ εις ζ έγένετο κατά τά Δωρ. ζία 
άντι δία. Ό Βυζ. παραλ. την λ. 

Ζΐύντόβο.Ιο § ό δνος. Μ. δ ανόητος, δ άμαθης. 
Π. είσαι ζωντόβολο = ανόητος, άμαθης. ΚΝ. 

Σημ. 'Κκλήθη οΰτω το πολυώνυμον και πο- 
λύπαθες ζώον, διότι ϊσοις υπέρ παν άλλο αύτο 
βάλλεται (δηλ. δέχεται πληγάς) υπο τών 
ζώντων" ϊιο και τίνες τον άλλως γάδαρον γρ. 
γαείίϊρον και άείδαρον παράγ. την λ. έκ τοΰ 
άεΐ ίέρεσθαι, (ιδ. Ανώνυμ. έν λ.). Ό Βυζ. πα- 
ραλείπει την λ. 



Ι. 



/, ηδύφωνον § Π. χαϊδεύω, γάιδαρος, ξαϊ- 



386 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΠΚΟΣ ΣΥλΙΟΓΟΣ 



ιτονσ^ιίνος, .Ιιηιονιά (=λε[Λ.=λειρ..) .Ιίί^ιόζ 
(λερ.ος άντΙ λαψ.ο;) κατά τα ρεβος=όχβός), 
Ι^,αίδε (=:ρ!.άδε::^[;.•)Γΐόε=^Λγιτε), άίτέρι (=£τέ- 
ρο;άβωσιν δ,τι 
έόάνεισαν. 

Σημ. Έκ τοϋ στερητ. Α και γύρος=:κύκλος, 
επιστροφή. 

Άγρονζα, % Εδ. (1(.άχαινα. 

'Α^οϋ^α, § φλόγωσις τοϋ στομάχου. Έ* 
τούτου ή αρά άζοΰρα χαΐ πάθος γά σον γέντι 
ιό ι/ω^</, 'πυΰ τρώζ. 

Σημ. Πιθανώς έκ τοϋ ά^ω^^ςηραίνω, κατ«" 
τήκω, φλογύζω, ές οΰ και άζ>ιρό(.=^ φλογί- 
ζων και ξηραίνων. 

'/ίζώϊραι:, § φυτον δυσωδέστατον καΐ οιε- 
γεϊρον ώς έκ τούτου άποστροφήν, όθεν καΐ η 
άρά νά χάμι/ς τήγ προκοπή τον άΐώϊρα.. 

Σημ. ίσως τί) ψ τούτου εινε ό τών αρχαίων 
^νάγνρος. 

'.-ίχνάζο, § άγνόν, άδολον, καθαρόν. Π 4*! 
χνάΐο 5'αηί/α=:καθαρον αίμα, άχνάζο χρασί= 
άόολος οίνος. 

Σημ. Έκ τοϋ άγνόζ τροπή τοϋ γ εις χ 
κατά τά γναψεύς, κναφεύς. Ή κατάλ. αζο έν 
πολλοίς εΰρηται, οίον ^ιυρονΰάτο, μοσχιίΐο, ίν 
ψράνο, χω.ίάΐο κτλ. Εϊνε Λατινική η μάλλον 
Ιταλική, καθότι οί μεν αρχαίοι Ρωμαίοι ε/_. 
ΟίΙοναΙίΙΐΒ, οί δε νεώτεροι ΟΐΙοΓαΙο, όπερ η- 
μείς ιινρονόάζο. 

Ά.Ητρι, § το άροτρον. 

Σημ. Τά συστατικά αυτοϋ είναι 1 , ά.Ιΐΐρο- 
πόΰα, 2, άσκά.ίι, 3, βουκέντρα, 4, γενΙ, ^ι 



ΖΩΝΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ. 



389 



γον.Ια, 6, ζεϋγ.Ιες, 7, ζυγός, 8, χέρχς, 9, 
χ.Ιειόί, 1 Ο, Αονρΐά, 1 Ι , σ.τάθιι, \ 2, τξοκο- 
Γί/ΛίΟ, 13, ^ϋΓίρίί, 14, χερον.Ιάΐης. 

Αιάγνξος, § ίρανος, δ τουρκιστί ρεφενές. 

Σϊΐα. Έλ τοΰ ανά καΐ γύρος. 

^Αι-αδοσά, % άθ•Λ(Αονία. 

^Α^άχαρα, § εϋχρ. έν τη φρ. ίί£>' ά>ά;ίαρα 
τα χά/ιω Γί=όέν εχω καρδιάν ό'ρεζιν να πρά- 
ξω τι. 

Ση;;.. Ό Κρομ[;.ύό«ς παρ. την .1 ία. τής ανά 
χαΐ κάρα (=Λεφχλ•ίι) (έν ./), ημείς όέ πιθανώ- 
τερον έκ τής άνά και κήρ, Λαρ=καρδ!α, ψυχή, 
επιθυμία. 

Ά^ασΓα.ίάζ(ΐ, § άπρόιτ, ευχρ. ΐν τη φρ. όέ^- 
άί-ασζά.Ιαζε δηλ. ή βροχή, τούτέστι οέν έπαυε. 

Σημ. Έκ τοΰ έπιτατ. ο καΐ σταλάζω. 

Άνΐΐχόραχο, 'ί'). χυράχο. 

Άη\μάμα^ο, § ό παρά την άκτην ήσυχος 
σάλος τών κυμάτων, ό καΐ άλλως λεγόμενος 
σνρζ»• χ' ε.1α. 

Σημ. "Ισως έκ τοΟ άντΙ χαϊ άλς' προσθέτει 
τοΰ μ — μάλς κατά το μά.Ιευρον, α.Ιευρον, 
καΐ Χιπλασιασμω μάμα^ον καΐ άνζιμάιια.Ιοΐ' 

^Αηιτανάίύ, § ίδ. ταιάω. 

Άγζράΰι, § έργαλ. δι' οΟ κτυποΰσι τά καρ- 
ποΰζα τοΰ αραβοσίτου, ίνα καΟαρίσωσι τους 
κόκκους. 

Σημ. Έκ τοΰ άραβος=κ':ύπος, κρότος (έκ 
τοΰ άράσσω), δθεν άντάραβος, συγκοπή ίί' άν- 
τάρβος καΐ μεταθέσει άντράβος, έζ οϋ το άν- 
τράβι. Έντεΰθεν πιθανώς έχει την άρχην καΐ 
ί άλλη δημοτική λ 'ντράβαλο=κτύπος, κρό- 
τος, θόρυβος. 

Άγεμίζ(ύ, ιδ. .Ιιχ*•1ζ(ύ. 

Άγεμοπνρι, § οίδημα τοΰ προσ. προερχόμε- 
νον Ικ της αίφνιδίας μεταβάσεως άπό θερμής 
βίς ψυχράν θερμοκρασίαν. 

Άποχαρό^Όΐιαι, § άποναρκόομαι, άναισθη- 
τώ, χαΰνος ίίμΐ. 

Σημ. Ίσως έκ τοΰάπο χαΐ κηρ, ή καρδία, ή 
ψυχή, εί μη ίγένετο μεταθέσει γραμμ.άτων έκ 
τοΰ άποναρχόομαι.. 

Άπόρριμα, § ιδ. παράλλαμμα. 
ΆργαΑε^ός, § τ6 γνωστόν έργαλεΤον, δι'οΰ 
όφαίνουσι. ΚΝ. 
ι Σημ. Τά συστασικά αΰτοΰ εΐνε 1 , &γτϊ{τ(ί), 
2, χαρού.Ιία, 3, χουρούναις, 4, μηράργανο, 
5, μητάρια, 6, μασοΰρια, 7, ζν.Ιόχζενο, 8, 
ηαραστάρι, 9 Λοδαρίχά, 10, προγγίόΐα, 11, 
Ι σαίτα, 1 2, στρίγΑα, \ 3, χζέη. 

Άρρ(ύστο.Ιόγος, § έντομόν τι ίπτάμενον, εις 



προαγγέλλειν άσθένειχν εις εκείνον, 8ν δια τών 
πτερύγων του νίθελε πλήξει. 

Σημ. Έκ τοΰ άρρωστος — λέγω. 

Άσχΰ.ίι, § σκέλος. 

Σημ. Ό Βυζ. γρ. σχέ.Ιι. 

Αύχος, § ειδ. αγρίου οσπρίου έκ τοΰ είδους 
τών λαθύρων. ΚΝ. 

Άχνάζο, § ιδ. άχνάτο. 

^Αχγοζ, § ώχρος και άγ)-άιία=ώχρότης. Το 
δ' έν τη φρ. όέκ τό '.τ?7ρί^ ά\νάύα (^δέν το 
εννόησες) παράγ. έκ τοΰ "ίχνος οιονεί ΐχνάΰα. 



Β. 



Βάζ(ύ, § φωνάζω μεγάλως. 

Σημ. Έκ τοΰ (όαύζ(ύ καΐ βάζω. 

Βάραγγας, § βαθύ χάσμα, ένθεν συμβαίνει 
δίνη ποταμίων υδάτων. 

Σημ. Έκ τοΰ φάραγγος. ΟΕ άρχ. Μακεδόνες 
έλ. Βίλιππος άντΙ Φίλιππος χρώμενοι έν πολ- 
λοίς τβ β άντι τοΰ ψ. 

β.ίασερΟΓ, § απαλός, σπογγώδης" κυρ. έπΙ 
άρτου. 

Σημ. Έκ τοΰ αρχ. βλάω η βλάζω, όθεν το 
βλαστάνω και τά έξ αΰτοΰ. 

Βό.Ιοζ, § σφαίρα λιθίνη, δι' ης παίζουσιν οί 
παϊδες' § ή βολή ίι ή άνέλευσις τών δικτύων" 
§ εΤό. σκληροΰ λίθου σφαιροειόοΰς, το μ.έγεθος 
ώοΰ έχοντος και έπιπολάζοντος είς Λευκάδα 
και τάς Έχινάδας νήσους" έχει έν τω κέντρω 
αύτοΰ κοίλωμα πλήρες άλευρώδους ουσίας, ή- 
τις καΐ αυτή βόλος καλείται, θεωρούμενη ώς 
φάρμακον εις τους πόνους τοΰ στομάχου. 

Βούχοι>Ό, § πάγκοινον έζ ου καΐ ή παροι- 
μία δ.Ιοι, ζωχουν βούχουο, χ έμεΐς χρυψό 
μυσζηρίο. 

Σημ. Έκ τοΰ έπιτατ. βου καΐ κοινόν. 

Βούχΐί-ο, § δργανόν τι έκ κολοκύνθης, δ