(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Syngramma periodikon"

ο 



ΕΝ ΚΩΝ^ΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ 



ΕΑΑΗΝΙΚΟΣ ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΙ 



Η^ιΚ^^ κ 



ΣΓΓΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΟΙΙΚΟΝ. 



ΤΟΜΟΪ Η'. 







ΕΝ Κβ^ΣΤΑΝΤΙΝΟΓΠΟΛΕΙ, 

ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ Α. ΚΟΡΟΜΗΛΑ. 
('ΟΧω Πε|χπτοπ«ζάρου ΆριΟ. 11). 

Ϊ87ί 



δ' 

ΠΑΣΠΑΛΛΗΣ Δκιμητριος, τραπεζίττι; έν Κ/πόλει. 

ΠΥΛΑΔΗΣ Βαβίλειος, λόγιος ΐν κ/πόλει. 

ΓΑΖΗΣ Δη|Αητρ•.ος, διευθυντή; του ίπι των εξωτερικών 'Γποοργείου τη; Έλλάδο;. 

ΣΑΒΒΑΣ πασσα; Ίωάννιι;. 

ΣΟΦΟΚΛΗΣ Γαβριήλ, Σχολάρχγι; τή; ίν Σταυροδρο[χ.ί(.ι Σχολϊί; ττί; Παναγία;. 

7 ΧΡΓΣΟΒΕΡΓΗΣ Γεώργιο;, χαθηγητης. 



ΤΓ^ί^,ΚΊΓΜί^Ι^ ΛΜΕ^ΙΙ^ΜΙ. 



"Ετο; έΛλογίίς. 

αγέλαστος Δίΐμοσθένϊΐς, ε{Απορος Ιν Κ/πόλει. 1 873 

αγέλαστος μ. Σταμάτιος, ε[Απορος ίν κ/π6λει. 1871 

ΑΔΑΜΑΝΤΙΛΗΣ Γεώργιος, γρχμ[ΐ.ιχτεΰς τοϋ αγίου Σρωρ.νίτσΐ();. » 

ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ Παύλος, εριπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΪΒΑΖΙΛΗΣ Νικόλαος, Γεν. Πρόξενος τΫίς Ελλάδος έν Ίεροσολύρις. 1867 

άκατος Νιχόλαος, ε[Απορος εν Κ/πόλει. 1865 

ΑΛΕΞ:ΑΝΔΡΙΔΗΣ Άθανάοιος, ε[Λπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΛΕΞΑΝΔΡ1ΔΗΣ Ζαχαρίας, ε[Απορος έν Κ/πόλει. 1869 

ΑΛΙΜΠΕΡΤΗΣ Ιωάννης, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1 873 

ΑΑΓ1ΝΑΛΜΑΖΗΣ Ιωάννης, έμπορος έν Άδριανουπόλει. 1872 

ΑΝΑΣΤΑΣ1ΑΔΗΣ Ιωακείμ, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ Παρασκευας, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ Συμεών, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1873 

ΑΝΔΡΕΟΥ Χ. Δημήτριος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΝΘΟΠΟϊ'ΛΟΣ Κωνσταντίνος, μέλος τοϋ ανωτάτου συμβουλίου της δικαιοσύνης. 1864 

ΑΝΤΥΠΑΣ Διονύσιος, έμπορος έν κ/πόλβι. 1866 

ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ Σωτήριος, ιατρός έν Φιλιππουπόλει. 1873 

ΑΞΕΛΟΣ Κωνσταντίνος, Γεν. Πρόξενος τής Ελλάδος έν Κ/πόλει. » 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Αθηνόδωρος, ιατρός έν Έλιουπόλει (Άίδινίοι). 1871 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Καλλιάρχης, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ Περικλής, έμπορος έν Κ/πόλει. 1870 

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Χα. Απόστολος, έμπορος έν Ήλιουπόλει (Άΐδινίοι). 1873 

ΑΡΓΥΡ1ΑΔΗΣ Δημήτριος, έμπορος έν Φιλιππουπόλει. 1871 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Αλκιβιάδης, έν Κρηττι. » 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Γεώργιος, μέλος τοϋ γραφείου των μεταφραστών έν κ/πόλει. 1870 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Σταυράκης, μέγας Λογοθέτης έν Κ/πόλει. 1 86^ί 

Αριστοκλής Ιωάννης, μέλος τοϋ Συμβουλίου έν τω 'Υπουργίίοι της Παιδείας 1861 

Β 

ΒΑΛΛ1ΑΝ0Σ Μ. Β., έμπορος έν κ/πόλει. 187^ 

ΒΑΛΣΑΜΟΣ 1., μεσίτης έν Κ/πόλει. » 



"Ετος έκλογτ,;. 

ΒλλΤΑΤΖΠΣ Μ'.λτιάδ/,ς, τραπεζίτης εν Κ/πόλε-,• 1871 
ΒΑΜΒΑΚΗΪ Νικόλαος, ε(χπορος έν Κ/πόλει. » 

ϋΑΙιΚΚΙ! ΛΗ'Π'ΐ],, τραπεζίτες έν Κ/πόλει. 1873 

ΒΑΡΟΤΣΗΣ Κ., ϊατρος έν κ/πόλει. 187ί 

ΒΑΣ1ΑΔΗΣ Ήροκλη;, ιατρός έν κ/πόλει. 1^61 

ΒΑΣΣΑ έφένδης, διευθ. τίίν Τροχιοδρόμων έν Κ/πόλε'.. 1873 

ΒΑΦΕ1ΑΛΗΣ Γεώργιος, δημ,οσιογράφος έν Κ/πόλει. 1868 

ΒΑΦΙΑΔΗΣ Απόστολος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1861 

ΒΑΦΙΔΗΣ Αναστάσιος, διδάσκαλος έν Χαρταλιρ-τ,. 1872 

λΥΕΙ^ΒΑΟΡΙ ΑΐΐβΐΐδΙϊη, ιατρός έν κ/πόλει. 1873 

Βελισάριος Γεώργιος, έμπορος έν κ/πόλει. 1872 

Βελισάριος Ιωάννης, » » 1873 

ΒΕ1ΊΣΗΣ Ίωάννγ)ς, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1871 

Βερναρδάκης Αθανάσιος, οίκονο^Αολόγος έν Αθήναις. 1870 

ΒΙΚΕ.νΑΣ Δ., τραπεζίτγι; έν Λονδίνω. 1872 

ΒΛΑΣΤΟΣ "Αντώνιος, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1801 

Β0Δ1ΖΑΣ Ι., [χεσίττ,ς έν κ/πόλει. 1871 

ΒΟΥΡΟΣ Περικλής, έ|Απορος έν Κ/πόλει. 1867 

ΒΟνΤΪΡΑΣ Σταυρός, δίΐ[χοσιογράφος έν Κ/πόλει. 1866 

ΒΡΕΤΟΣ Ίωάνν/ις. » » 1871 

Γ 

ΓΕΝΙΔΟΥΜΑΣ Δημήτριος, έν Κ/πόλει. 1861 

Γεννάδιος ι , β'. γραμμ. της Έλλ. Πρεσβείας έν κ/πόλει. 1872 

ΓΕΡΑΡΔΟΣ Κωνσταντίνος, βιβλιοδέτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Σ. Γ., έμπορος έν 'Ρουχτσουκίω. 1864 

Γ1ΑΝΑΡ0Σ Θρασύβουλος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1867 

ΓΚΙΩΝ Ιωάννη;, διευθυντής Άσφαλ. Εταιριών έν Κ/πόλει. 1864 

ΓΚΙΩΝΗΣ Μιχαήλ, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΓΚΙ01•Μ0ΥΣΓΚΕΡΔ\ΝΗΣ Μ., έμπορος έν Φιλιππουπόλει. 1861 

ΓΚΙΟν.ΜΟΥΣΓΚΕΡΔΑΝΗΣ Αθανάσιος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. 1871 

γλύκας Νικηφόρος, Μοτροπολίτης "Ίμβρου. 1872 
0111ΜΒΑ('.Η Ο. καθηγητής έν τω Αύτοκρατορικω Λυκείω Γάλατα Σεράϊ. » 



υΑΙ)ΙΑΝ ΑγΙΪΙΙ ΕΚηΐιΙί, πρόεδρος του Ί'. τμήματος τη; Δημαρχίας. 

ΔΑχ\.ΛΑΣ Γεώργιος, δικηγόρος έν Κ 'πόλει. 

1)ΚνΕΑΓΧ Είπΐΐι•, διευθ. τή; Αύτ. Όθ. τραπέζης έν Κ/πόλει. 

ΔΕΚΑΣΤΡΟΣ Αύγουστος, τραπεζίτης έν κ'πόλει. 

ΔΕΛΛΑΠΟΡΤΑΣ Βρασίδας, έμπορο; έν Ταίγανίω. 

ΔΕΠΑΣΓΑΣ Νικόλαο;, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 

ΰΕΗΕΝΊΉΑΙν Ειΐΐΐαηΐ, γ?αμμ. τή; Γερμ. Πρεσβείας έν Κ/πόλει. 



187 


1 


» 




187 


2 


» 




187 


3 


187 


1 


187 


'2 



Ετο; έκλογίίς. 

ΌΕΤΗΙΕΚ Ρ1ΐ. Ο. Ρ1ΐ., διευθ. τοΟ Αυτοκρ. Μουτείου εν κ/πόλει. 1866 

ΔΗΜΑΔΗΣ Κωνσταντίνος, αρχιτέκτων εν Κ/πόλει. 1871 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Αθανάσιος, κχθηγητγις Ιν Χ«λκγ)δι$νι. » 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Α. Γ., γεω[/.έτρ•«; έν Κ/πόλει. » 

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Ξενοφών, έΐΛπορορράπτΥΐς έν Κ/πίλει. 1873 

ΔΗΜΗΤΣΑΣ Κωνσταντίνος, ιατρός έν Άδριανουπόλει. 1871 

ΔΙΑΛΕΓΜΕΝΟΣ Γεώργιος, διευθυντής Άσφαλ. Εταιριών έν Κ/πόλει. 1872 

ΔΟΥΝΙΑΣ Λεωνίδας, φαρρ,ακοποιος έν Κ/π6λει. 1871 

ΔΡΑΚΟΣ Δ., [Λεσίτης έν Κ/πόλει. » 

» Νικόλαος, (χεσίττ.ς έν Κ/πόλει. 1873 



Ε0\νΑΗ0^ί Ο^^ΚΑΗ, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1871 

Ε2ΑΚ0ΥΣΤ0Σ Πέτρος, (ΑΤΐχανικί)ς έν Κ/πόλει. 1872 

Ευγενίδης Δγι^ιοσθένης, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

Ευγενίδης Ευστάθιος, » » Ι87ΐ 

ΕΥΕΛΠΙΣ Ν. Γ., διδάσκαλος έν Τένεϊ τοϋ Ικονίου. 1872 

ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ Πα. Αρσένιος, καθηγητής έν Κ/πόλει. 1871 



ΖΑΔΕΣ Ιωάννης, ϊ[Λπορος έν Κ/π6λει. 1867 

ΖΑΛΑΠΑΣ Αθανάσιος, γεν. λογιστής της Εταιρίας των Τροχιοδρόμων έν Κ/π6λει. 1872 

ΖΑΜΒΑΚΟΣ Δηρ.ητριος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1871 

ΖΑΝΝΕΛΗΣ Έριμανουηλ, ε[χ.πορος έν κ/πόλει. 1868 

ζαρίφης Λεωνίδας, τραπεζίτης £ν Κ/ιιόλει. 1872 

ζαρίφης Πέτρος, » » 1873 

.ΙΛΙΙΟΕ ΑΜΕΟΕΕ, [Αηχανικος καΐ γεοιλόγος έν Κ/πόλει. 1872 

ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗΣ Α., ε[Λπορος έν Κ/πόλει. 1 867 

ΖΗΣΗΣ Ζήση, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. Ί872 

ΖΙΦΟΣ Ιωάννης, ιατρός έν Κ/πόλει. Ί869 

ΖΟΥΠΑΝ Κωνσταντίνος, ε[Απορος έν Άδριανουπόλει. 1867 

ΖΩΓΡΑΦ1ΔΗΣ Ιωάννης, ιατρός έν Κ/πόλει. ''873 

ΖΩΓΡΑΦΟΣ Ξενοφών, ιατρός έν Κ/πόλει. ''8β1 

ζωηρός Αλέξανδρος, » » * 

Η 

ΠΛ1ΑΣΚ0Σ Κωνσταντίνος, ^ριπορος έν Κ/πόλει. ^863 

ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ Άση(ΐάκης, Ι[Απορος έν Μακαρόνια. 1872 



"Ετος εχλογΐς. 

ΘΕ0ΔΩΡΙΔ11Σ Κωνσταντίνος, ϊμπορος εν Κ/πόλει. 1872 

ΘΩΜΙΔΠΣ Άδανάοιος, έμπορος εν Φιλιπ/πόλίΐ. » 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ "Ιωακείμ. 1873 

Ι 

ΙΑΚΩΒΟΥ Μιλτιάδγις, έμπορος ίν Παριοίοις. 1871 

1ΑΛΕΜ0Σ "Οδυσσεύς, δημοσιογράφος εν Κ/πόλει. 1872 

.ΙΕΙιΝΝΐΟΠΛΜ Γΐιιΐιοί, πρ. γραμματεύς τϊίς Άγγλικϊίς Πρεσβείας Ιν Κ/πόλει » 

ΙΣΜΥΡΙΔΗΣ Κωνσταντίνος, τραπεζίτης εν Κ/πόλει. 1873 

ΙΩΑΚΕΙΜ Θεόδωρος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Εμμανουήλ, λόγιος ίν Κ/πόλει. » 

ΙΩΑΝΜΔΠΣ Ιωάννης, υπάλληλος εν Κ/πόλει. 1873 

1ΩΑΝΝΙΔΗΣ Κωνσταντίνος, έμπορος Ιν Κ/πόλει. 1871 

ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Σωφρόνιος. » 

Κ 

ΚΑΖΑΝΟΒΑΣ Γεώργιος, έμπορος ίν κ/πόλει. 1871 

ΚΑΖΑΝΟΒΑΣ Παντελής, έμπορος Ιν κ/πόλει. 1872 

Καισαρείας Ευστάθιος Κλεόβουλος. 1863 

ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΣΗΣ Δημήτριος, έμπορος Ιν Κ/πόλει. 1 872 

ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΣΗΣ Ιωάννης, έμπορος ΙνΚ/πόλει. 1873 
ΚΑΛΛΙΑΔΗΣ Κο^νσταντϊνος, γεν. διευθυντής τοϋ ΙπΙ τοϋ τύπου γραφείου Ιν το Υ. Πύλη 1861 

ΚΑΛΛΙΒΟΥΡΣΗΣ Πέτρος, ιατρός εν Κ/πόλει. 1871 

ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ Δημήτριος, έμπορος Ιν Κ/πόλει. » 

ΚΑΛΩΤΑΙΟΣ Χριστόδουλος, καθηγητής καΐ ιδρυτής τοϋ Ελληνικού Λυκείου. 1873 

ΚΑΜΑΡΑΣ Πέτρος, τραπεζίτης Ιν Κ/πόλει, » 

ΚΑΜΠΕΡ Έρακλης, έμπορος Ιν Κ/πόλει. 1871 

ΚΑΝΑΚΗΣ Π. Αθανάσιος, έμπορος Ιν Κ/πόλει. » 

ΚΑΝΑΚΗΣ Κ., έμπορος Ιν Κ/πόλει. » 

ΚΑΠΟΔΑΪΝΗΣ Ναπολέων, έμπορος Ιν Κ/πόλει. » 

ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ Αλέξανδρος, Πρεσβευτής της Υ. Πύλης Ιν 'Ρώμη. 1861 

ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ Κωνσταντίνος, καθηγητής της Α. Ιατρικής Σχολής Ιν Κ/πόλει. » 

ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ Στεφ. Κωνσταντίνος, μηχανικός Ιν Κ/πόλει. 1867 

ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ Στέφανος, γραμματεύς της Όθωμ. Πρεσβείας Ιν Πετρουπόλει. 1870 

ΚΑΡΑΜΑΝΟΣ Ν., τραπεζίτης Ιν Κ/πόλει. 1872 
ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ Γ., δικηγόρος Ιν "Αρτη. » 

ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ Κωνσταντίνος, τραπεζίτης Ιν Κ/πόλει. 1862 

ΚΑΡΑΣ Νικόλαος, Ιλεγκτης τής Εταιρίας των Τροχιοδρόμων Ιν Κ/πόλει. 1871 



"Ετος εκλογής. 

ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗΣ Π., μεσίτνις Ιν κ/πόλέί. 1871 

ΚΑΡΟΛΙλΗΣ Ιορδάνης, χαθϊΐγτητίις εν Χαλκτηδόνι. » 

ΚΑΣΤΕΛΛΗΣ Ιωάννης, έμπορος εν Κ/πόλει. 1872 

ΚΑΤΗΝΑΚΗΣ Μιλτιάδης, έμπορος Ιν κ/πόλει. 1871 

ΚΑΤΣΙΓΡΑΣ Θωμάς, έμπορος εν Φιλιπ/πόλει. » 

ΚΕΠΕΤΖΗΣ Σταύρος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΚΛΑΔΟΣ Πέτρος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΚΛΕΑΝΘΗΣ Ζήνων, αρχιτέκτων ΐν Κ/πόλει. 1865 

ΚΟΚΚΩΝΗΣ Δ., έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΚΟΚΚΩΝΗΣ Ν., τραπεζίτης έν Κ/πόλει. » 

ΚΟΝΕΜΕΝΟΣ Γ., γεν. Πρόξενος της Τουρκίας έν Κέρκυρα. 1804 

ΟΟϋΚ^ΟΝ 0., ύποπρόξενος της Αγγλίας έν Κ/πόλει. 1871 

ΚΟΡΟΜΗΛΛΣ Αντώνιος, τυπογράφος έν Κ/πόλει. 1 867 

ΚΟΡΩΝΑΚΗΣ Π., έμπορος έν κ/πόλει. 1873 

ΚΟΡΩΝΙΟΣ Γ., τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1872 

ΚΟΣΟΥΔΗΣ Θεμιστοκλής, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1861 

ΚΟΪΒΕΛΑΣ Μιχ., έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΚΟΥΠΟΪΜΤΖΙΑΝ Πέτρος έφένδης, τραπεζίτης έν Κ/π6λει. » 

ΚΟΥΜΠλΡΗΣ Αριστείδης, διευβυντης τοϋ Αύτοκρ. Αστεροσκοπείου έν Κ/πόλει. 1864 

ΚΟΥΠΠΑΣ Γρηγόριος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΚΟΥΠΠΑΣ Λεωνίδας, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. "> 

ΚΟΥΡΤΕΛΗΣ Δημήτριος, Εμπορος έν κ/πόλει. 1871 
ΟΟυΐνΠί^ ο., ϋΐκιροΐαΐιι ιΐί' ΓΕ^Ιί^ο ΰοΐΏΐιιόΐΏΟΓαΙίνί' ρι•οΙ(•ίίΙαιιΙΐ' έν κ/λει. » 

ΚΟΦΙΝΑΣ Ίωσηιρ, Ιμπορος έν Ίωαννίνοις. 1872 

ΚΡΙΚΟΤΖΟΣ Νικόλαος, έμπορος έν κ/πόλει. 1864 

ΚΥΡΙΑΖΗΣ Χ. Δημήτριος, έμπορος έν Άδριανουπόλει. 1871 

ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Ετεοκλής, δημοσιογράφος έν κ/πόλει. 1872 

ΚΩΝΣΤΑΝΤ1ΝΙΔΗΣ Αλέξανδρος, δικαστής έν τώ πολ. Πρωτοδικείω Σταυροδρομίου. » 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Γεώργιος, άδβμαντοπώλης έν Κ/πόλει. 1872 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Χ. Γεώργιος, κτηματίας έν Κ/πόλει. 1801 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Δημήτριος, άδαμαντοπώλης έν Κ/πόλει 1872 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Διονύσιος, ίμπορος έν Κερασοΰντι. 1871 



ΛΑΓΑΪ Βασίλειος, βιβλιοδέτης έν Κ/πόλει. 1871 

ΛΑΖΟΠΟΥΛΟ^: Γεώργιος, ταμίας της Εταιρίας των Τροχιοδρόμων εν Κ/πόλει. 1864 

ΛΑΤΡΗΣ Γεώργιος, εμποροϋπάλληλος έν κ/πόλει. 1871 

ΛΕΒΑΛ έφένδης, μηχανικός έν Κ/πόλει. * 

Ι.ΕΟΝ (ία^Ιανο, ΐατρί,ς έν κ/πόλει. 1872 

ΛΙΟΥΜΑΣ Απόστολος, καθηγητής έν Κ/πόλει. 1868 

λουτράρης Παϋλος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Α., δικαστής έν τω Έλλ. Προξενείω έν Κ/πόλει 1871 



Μ 

Ετος έκλογγίς. 

ΜΑΛ1ΑΛΗΣ Αημητριος, ^<.χ.-Α^6^ος έν Κ/πόλει. 1865 

ΜΑΝΛΡΑΣ Γργιγόριος, ε(Απορος εν Μιτυληνη. 1873 

ΜΑΡΑΣΟΓΛΟΪΣ Μήνα;, έμπορος έν Κ/πόλεί. 1871 

ΜΑΡΙΑΝΟΣ Γεώργιος, τραπεζίτες έν Κ/πόλει. 1873 

ΜΑΤΣ ΑΣ Αλέξανδρος, έ[χπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ Αλέξανδρος, έν Λονδίνω. 1870 

ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ Δνιμητρ-.ος, έμπορος έν Βομβάτ;. 1871 

ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ Σπυρίδων, καθηγητΫις τί,ς Α. Ίατρικίίς Σχολής έν Κ/πόλει. 1861 

ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΣ Εμμανουήλ, τραπεζίτ•/ις έν Κ/πόλει. 1873 

ΜΑΥΡΟΓΟΡΛΑΤΟΣ Θεόδ., τραπεζίτΥΐς ίν κ/πόλει. » 

ΜΑΥΡΟΥΔΙΙΣ Αλέξανδρος, » » » . 

ΜΕΝΛΩΝ1ΔΗΣ Σταύρος, έμπορος έν Ίβμαγιλίο). 1872 

ΜΕΣΘΕΝΕΥΣ Πέτρος, εμποροϋπάλληλος έν Κ/πόλει. 1871 

ΜΗΤΣΟΡΑΣ Κυριάκος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. 1871 

ΜΙΣΑίΙλΙΛΗΣ Εύαγγελινός, δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. 1872 

ΜΙΖΖί Ι.ΐηνί.'ί, διδάκτωρ της νομικής έν κ/πόλει. 1873 

ΜΙΙ.Ι.ΙΝαΕΝ αΐΐ1(,•8, ίατρίς έν κ/πόλει. 1863 

ΜΙΧΑΗΛ Ν. Μιχαήλ, έμπορος έν Σέρραις. * 1870 

Μ1Χ0ΓΛ0ΥΣ Αλέξανδρος, τραπεζίτη^ έν Κ/πόλει. 1873 

ΜΟΗϋΤΜΑΝΝ Αΐκΐΐ'ό, διδάκτωρ τής φιλοσοφίας έν Κ/πολει. 1863 

ΜΟΚϋΤΜΑΝΝ Λ., διδάκτωρ τή; ιατρικής έν Κ/πόλει. ' 1871 

ΜΟΥΖΑΛΑΣ Π., έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΜΟΥΣΟΥΡΟΣ Σπ., έμπορος έν κ/πόλει. » 

ΜΥΚΑΡΟΣ Γ., έμπορος έν κ/πόλει. 1873 

Ν 

ΝΑΟΥΜ Γ., ίατρδς έν Κ πόλέι. 1871 

ΝΕΓΡΕΗΟΝΤΠΣ Ιωάννης, έμπορος έν Βομβάη. » 

ΝΕΓΡΗΣ Νικόλαος έν Αθήναις " 1874 

ΝΕΜΤΣΟΓΛΟΥΣ Ζήσης, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. 1871 

ΝΕ0Κ0ΣΜ02 Δημήτριος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1861 

ΝΙΚΟΙνΑΒΟΥΡΑΣ Σ. Α., καθηγητής έν κ/πόλει. 1871 

ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Γεώργιος, έμπορος έν Ξάνθτ). 1873 

ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Κ., έμπορος έν κ/ι;όλει. 1864 

Ν1Κ0Λ0Π0ΥΛ0Σ Αντώνιος, τραπεζίτης έν Αλεξάνδρεια. 1871 

ΝΟΝΝΟΤΗΣ Αίμύλιος, καθηγητής έν Κ/πόλει. Ί8Τ3 



ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ Α., πράκτωρ Αγγλικών ίταιριών έν Κ 'πόλει. 1873 

ΞΥΔΙΑΣ Γ. Τυπάλδος, δικηγόρος έν Κ'πόλει. » 



ιά 



ο 



"Ετο; έιιλϋγίί;. 

01Κ0Ν0Μ1ΔΗΣ Πανταζής, ελλγινοδιδάσκαλος έν Νεοχωρίο). 1874 

ΟIΚΟ^ΟΜΑΚΗΣ Στέφανος, ε(Απορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΟΜΗΡΟΣ Γ., τραπεζίτης £ν Κ/πόλει. 1873 

ΗυθΗΕ8, γρα|7.(Λατεύς τη; Άγγλικτίς Πρεσβείας έν κ/πόλει. 1871 

ΟΧΑΝΗΣ Νικόλαος, δ•/ΐ|Λαρχια)ΐος υπάλληλος έν Κ/πόλει. 1873 

Π 

ΠΑΓΟΥΝΗΣ Ιωάννης, καθηγητής έν Κ/π6λει. 1874 

ΠΑΛΛΑΚΗΣ Χρ-.στοφή;, ε[Λπορος έν Κ/πόλει. 1862 

ΠΑΜΦΙΛΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ, χωρεπίσκοπος Σταυροδρομίου. 1864 

ΠΑΝΑΣ Ί., ιατρός έν Κ/πόλει. 1872 

ΠΑΝΤΑΖΗΣ Μιλτιάδης, καθηγητής καΐ ιδρυτής τοϋ Έλλην. λυκείου. 1867 

ΠΑΝΤΖΙΡΗΣ Δηρτριος, εύπορος έν Κ/πόλει. 1871 

πανώριος κ., ε[Απορος έν Κ/πόλει. » 

ΠΑΠΠΑ Δανιήλ, ε(/.πορος έν Κ/πόλει. 1 872 

ΠΑΠΑ Κωνσταντίνος, (ΑεσΙτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΠΑΠΑΔΑΤΗΣ Κωνσταντίνος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. 1871 

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Δημήτριος, ιατρός έν Κ/πόλει. » 

ΠΑΡΑΝΙΚΑΣ Ματθαίος, καθηγητής έν Χαλκηδόνι. 1872 

ΠΑΡΑΝΙΚΑΣ Νικόλαος, καθηγητής έν Κ/πόλει. 1871 

παρήγορης Κ. Α., αρχιτέκτων έν Κ/πόλει. 1872 

ΠΑΡ1ΣΗΣ Γεώργιος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΠΑΣΠΑΑΛΗΣ Αλέξανδρος, έμπορος έν Κ/π6λει. 1870 

ΠΑΣΠΑΛλΗΣ Δημήτριος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1861 

ΠΑΣΠΑΛΑΗΣ Νικόλαος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

πασπάτης Αλέξανδρος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1862 

ΠΑΥΛΙΤΗΣ Άργόριος, έμπορος έν Φιλπ/πόλει. 1872 

ΠΕΡΔΙΚ1ΔΗΣ Κ., έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΠΕΤΡ0Κ0ΚΚ1Ν0Σ Παντελής, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1872 

ΠΛΕΣΣΑΣ Ν. Γ., ελεγκτής της Γ. Εταιρίας τοϋ Όθωμ. κράτους. 1871 

ΠΛΗΘΩΜΔΗΣ Δ,, δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. 1872 

Πχ\ΗΘΩΝΙΔΗΣ Κ., » » 1871 

πολύκαρπος, Ιεροδιάκονος έν Κ/πόλει ^^^2 

πολυμερής κ., γραμματεύς τοϋ Έλλην. Προξενείου έν κ/πόλει. 1871 

πότους Μιλτιάδης, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. Ί ^73 

ΠΥΛΑΔΗΣ Βασίλειος, λόγιος έν Κ 'πόλει. 1861 



ΡΑΓΚΑΒΗΣ Ρ. Αλέξιος, έμπορος έν κ/πόλει. ^^^^ 

ΡΛΖΗΣ Αριστείδης, μηχανικός έν Κ/πόλει. '^' 



ιβ' 

"Ετος έκλογίις. 

ΡΑΖΗΣ Δημήτριος, Διευθυντίις τοΰ υπουργείου τών εξωτερικών εν Αθήναις. 1861 

ΡΑΛΛΗΣ Στεφ. Αλέξανδρος, τραπεζίτης έν κ/πόλει. 1872 

ΡΑΛΛΗΣ Στέφανος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1863 

ΡΑΦΑΗΛ Ταφαήλ, τα[Λίας της Έλλην. Πρεοβείας εν Κ/πόλει. 1867 

ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ Δημήτριος, διευθυντής τροχιοδρόμων έν Κ/πόλει. 1871 
ΡΟΔΟΚΑΝΑΚΗΣ Ν. Ι., έμπορος έν Έλιουπόλει (ΆϊδινΙω). » 

Ρ01Ζ0Σ Αύγουστης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 

ΡΟΣΟΛΥΜΟΣ Αθανάσιος, έμπορος έν κ/πόλει 1871 

ΡΩΣΣΕΤΟΣ Ιωάννης, εμποροϋπάλληλος έν κ/πόλει. 1873 

ΣΑΒΒΑΣ Πασάς Ιωάννης. 1861 

ΣΑΠΟΥΝΤΖΗΣ Αθανάσιος, έμπορος ίν κ/πόλει. 1872 

ΣΑΡΑΚ1ΩΤΗΣ Βασίλειος, διδάκτοιρ της ιατρικής έν Κ/πόλει. 1865 

σαράφης Αριστείδης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1869 

ΣΑΡΔ1ΝΣΚΗΣ Κ., δικηγόρος έν κ/πόλει. 1868 

ΣΑΡΔΙΝΣΚΗΣ Ν., διοικητής Σφακίων Κρήτης. 1872 
ΣΑΡΡΟΣ Γ., διδ. της νομικής καΐ δικηγόρος έν Κ'πόλει. » 

ί^ΙΙΑ\ν λνΐΙ,υΛΜ, έμπορος έν κ/πόλει. 1873 
ί>ΑΧ ΟΙΐίΙΓίβίί, Πρόξενος της Αύστρουγγαρίας έν Δυρόχ^ίω. » 

ΣΒΟΡΩΝΟΣ Αντώνιος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 
ΣΒΟΡΩΝΟΣ Μ 'Ράλλης, έμπορος έν κ/πόλει. » 

ΣΓΟΥΤΑΣ Δημήτριος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. β 

ΣΕΒΑΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Αλέξανδρος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΕΒΑΣΤΟΠΟΥΑΟΣ Ζωρζής, έμπορος έν κ/πόλει. » 

ΣΕΪΤΑΝ1ΔΗΣ Γεώργιος, βιβλιοπώλης έν Κ/πόλει. 1 872 

ΣΙ2ΜΑΝΟΓΛΟΥ2 Ιωάννης, τραπεζίτης έν Κ'πόλει. 1873 

σιφναίος Ιωάννης, έμπορος έν Κ/πόλει. 1872 
ΣΚΕΝΤΟΣ Απόστολος, δικηγόρος έν Κ/πόλει. » 

ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ Στέφανος, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1871 

ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ Π , τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΟΡΤΑΝ Σπυρίδων, κτηματίας έν Κ/πόλει. 1872 
ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ Αντώνιος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ Βασίλειος, έμπορος έν κ/πόλει. 1871 
ΣΟΥΛΙΔΗΣ Νικόλαος, υπάλληλος έν κ/πόλει. » 

ΣΟΦΟΚΛΗΣ Γαβριήλ, σ/ολάρχη; της έν Σταυροδρομίω Ενοριακής Σχολής τής Παναγίας. 1861 

ΣΠΑΘΑΡΗΣ Ανδρέας, καθηγητής τών μαθηματικών έν Κ/πόλει. 1864 

ΣΠΗΛΙΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Ε., διευθυντής άοφχλιστικών εταιριών έν Κ/πόλει. 1871 
ί^Γ,11Η0ΕϋΚ1\ Ρ;αΐ1, διερμηνευς της Γερμ. Πρεσβείας έν Κ/πόλει. » 

ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ Απόστολος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ Δημ., ιατρός έν Κ/πόλει. 1872 

ΣΤΛΜΟΥΛΗΣ Αναστάσιος, εμ,πορος έν Σηλυβρία » 



Ετος έκλογϋς. 

ΣΤλΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Δ., διευθυντή; τοϋ εν Χ«λχηδόνι Έλλην. Λυκείου. 1872 

ΣΤΚΡΙΟΣ Π., τραπεζίτης έν Κ/πόλει. 1873 

ΣΤΡΟΜΠΟΥΛΗΣ Ν., ιατρός έν Συγη. » 

ΣϊΤΓΡΟΣ Ανδρέας, τραπεζίτης £ν Κ/πόλει. 1871 

ΣΥΡΙΓΟΣ ΛΰιανΟρος, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΣΧΟΙΝΑΣ 'λλέξανδρος, ιατρός έν Κ/πόλει. 1873 



ΤΑΓΗΣ Άναιτάσιος, καθηγητής και Ιδρυτής τοϋ Έλλην. Λυκείου. 1 869 

ΤΑΓΗΣ θεοχάρης, καθηγητής έν Κ/πόλει. 1872 

ΤΑΜΒΑΚΟΣ λ. Δ., έμπορος έν Κ/πόλει. 1863 

ΤΑ2ΗΣ Βασίλειος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΤΑΞΗΣ Ίο)άννης, λόγιος έν Κ/πόλει. 1872 
ΤΕΤΣΗΣ Ιωάννης, διδάκτωρ τις φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. » 

ΤΡΑΝΟΣ Εμμανουήλ, μεσίτης έν Κ/πόλει. 1870 

ΓΣΑΚΑλΩΤΟΣ Ευστράτιος, καθηγητής έν Τα'ίγανίω. 1871 

ΪΣΕΡΛΕΝΤΗΣ Βελισάριος, έμπορος έν Κ/πόλει. 1873 
ΤΣΕΡΛΕΝΤΗΣ Θεμιστοκλής, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΤΣΕΡΛΕΝΤΙΙΣ Σωκράτης, έμπορος έν Κ/πόλει. » 

ΤΣΕΡΩΝΗΣ Κωνσταντίνος, δικηγόρος έν Κ/πόλει. 1871 

ΤΣΙΚ.ΑΑΙΩΤΗΣ Στέφανος, μεσίτης έν Κ/πόλει. 1870 

Φ 

ΨΑΜΠ1ΑΤ0Σ Ν., Εμπορος έν Κ/πόλει. '873 

ΨΙχΜΟΣ Δ., διδάκτοιρ της φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. 187-, 
ΦΙΛΙΠΠΟΒΙΤΣ Σωτήριος, έμπορος έν Φιλιπ/πόλει. » 

ΨΙΑΙΠΠΟΥΠϋΛΕΩΣ ΝΕΟΦΥΤΟΣ. » 

ΦΛΩΡ10Σ Εδουάρδος, έμπορος έν Κ/πόλει. " 

ΡΗΓΙΥΟΙΕ Α1^^^ι άί', δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. » 



ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ. ^^^^ 

ΟΙίΛΙΙΚΕΙ. 1,01118, καθηγητής έν τω Αϋτ. Λυκείω έν κ/πόλει. 1873 

ΧΑΣ1ΩΤΗΣ Γεώργιος, καθηγητής και ιδρυτής του Έλλην. Λυκείου. 1869 

ΧΑΤΖΗ Χρήστου Χρήστος, διδάκτωρ της φιλοσοφίας έν Κ/πόλει. 
ΧΕΛΜΗΣ Μιχαήλ, φαρμακοποιός έν Κ/πόλει. 
ΧΕΝ Λεωνίδας, δημοσιογράφος έν Κ/πόλει. 
Χουρμούζης Μιχαήλ, λόγιος έν κ/πόλει. 
ΧΡΥΣΟΒΕΛΩΝΗΣ Αριστοτέλης, έμπορος έν Κ/πόλει. 
ΧΡΥΣΟΒΕΛΩΝΗΣ Λεωνίδας, έμπορος έν κ/πόλει. 



1873 

» 
1870 
1873 

» 
1869 



ΕΠΙΤΙΜΑ ΜΕΛΗ. 



Α 

Έτος έκλογτις. 

ΑΝΘΙΜΟΣ ~'., ποΜΤ,ν Οίκουΐί.εν',Λο; Πατριάρχ•/;;. 1871 

ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ Ιωάννης, πρεσβευτής Τουρκίας έν Βερολίνω. 1873 

ΑΡΜΕΝΗΣ Βράίλχς, πρώην πρεοβ. τής Έλλ. έν Λονδίνοι. 180ί• 

Β 

ΒΑλΚΤΤΑΣ '[(ι)άννγ;;, δ'.δάχ.τωρ. Φιλ. έν Λον^ίνω. 1874 

λ\Ά(ίΧΚ1ι λν., [)ΐΌί(•^>(ΊΐΓ ;Ί ΙΙαηιΙ^οαΓρ:. » 

ΠΛΙϊΤΗΙ'Ί.ΚΜΥ δ,ΓΐηΙ }1ϋ;ΐίη•, ^ίΐο', τοΰ πανακχδ/,ΐΛίου ένΠαρκιίοις. » 

\νΚΙΙ^ ΙΙΐΊΙΓ., καθηγητής έν Βΐ'δ.ΙΙΙΓΟΠ. » 

λ\ ΙΚί^ΚΙ^ΕΡι ΚΐΊ('(Ιΐ•ίι•1ι, καθηγητής έν τω πανεπιστηαίω Γοτίγγης. 1873 

Βί,ΑΟΚΙ]•, >^(ιιαΐ( .Ιοίΐη, καθηγητής του βασιλ. Ινστιτούτου έν Λον5•νω. 3 

ΒΑΑΛΙΑΝΟΣ Ανδρέας, έμπορος έν Κ/πόλει. 1871 

ΒΑΝ(:ΐ{()ΡΪ (ΐΓ0ΐρ•ί<, Πρεοβ. της Άαερικής έν λονδίνω. 1872 

Β.\]!ΤΠ()υ)ν Μ(•ιΐ(1(•ΐ8ϋΐΗ1 (!., καθηγ. Πανεπ. Έίδελβέργης. 1866 

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Γ., υποδ•.ο•.κητής τϊ.ς Έθν. τραπέζης της Ελλάδος. 1871 

ΒΕΡΝΑΡΛΑΚΗΣ Λτ.αήτρ..ο;, έν Μιτυλήν^. 1874 

ΒΕΡΝΑΡΛΟΣ Χ., ιατρός έν Σμΰρνγ). 1863 

])1ΐ<ίΒΕ Κ., μέλος του Πανακαδημίου της Γαλλίας. 1866 

ΒΕΛΟΚΙΚ Τ. ί>1ΐηΐ1•|, καθηγ. των 'Ελλην. έν τω έν Έδιμβούργω Πανεπιστήμιο). 1868 

νθΓ:υΚ ΜιΊοΙπΟΓ (;οηΐΙ(! (1(•, Πρεσβευτής της Γαλλίας έν Κ/πόλει. 1871 

1>υΚΙ•.Ι!, Πρεσβ. των Ήνωμ. πολιτειών της Αμερικής έν Κ/πόλει. 1862 

]!ΙΊ!Χ()1'Κ ΐΜΐιϋ,•, διευθ. της έν Αθήναις Γαλλ. Σχολής. 1868 

ΒΟυΠ^ΙΑΝ <:., Καθηγ. τοΟ έν Ίένη Πανεπιστημίου. 1870 

ΒΚυΝΕΤ ϋΚ ΡΒΕ8ΒΕ λΥΙίκΙίΐπίΓ, μέλος τοΟ Πανακαδημίου της Γαλλίας. 1863 

ΒΪΖΑΝΤΙΟΣ Σκαρλάτος, λόγιος έν Αθήναις. » 

Γ 

ΟΕΜΜΛ Α(Ιθ11Ό, διευθ. τοΟ Περιοδικού «Βί-νΐί^Ια». 1871 

0ΕΑί)8Τ0ΝΕ λΥίΠΐαηΐ, πρώην πρωθυπουργός ϊν Άγγλίο: 1862 

ΓΡΗΓ0Ρ10Σ V., πρ. Οικουμενικός Πατριάρχης. 1871 

ΰυΐΙΐΝΙΑυΤ, ί>(•οι-('Ιίΐίιν ρ(_τρό(Π(•Ι ΙιοηυΓαίη• ίΐο ΓΑοίκΙόππο οίοί^ 

Ιιΐ:^(Μ•ΐρ{ϊ()ΐΐ8 οΐ ΙχΊΙΐ'ί; Ι,ΊΙινίΑ (Ιο |>ίΐη>ί. 1864 

Δ 

ΑΕΡΚΩλ .νεόφυτος. 1873 

ΒΙϋΟΤ Ρίηΐΐϊΐΐ Αη113Γ0^^<(■, μέλος τοΟ Πανακαδημίου έν Παρισίοις. 1874 

Όυΐ\ΙΑ>^Τ ΐΊικΊτκ'Γ Β^Γοη ά Ναικ'ν. ' 1870 

ΒυΜ( )Χ Γ ΑΙΙη'ΓΙ, διευθυντής της έν 'Ρώμη Γαλλικής Ακαδημίας. 1Η68 

^υΒΕΥ νίοΙπΓ, ;ιιιοί(•π ηιίιιίϊΐη• (1ι• 1'ίη>ΐΓαοΙϊοιι ])ΐι1ι1ί(ΐιΐ(', 1863 



"Έτο; εκλογΐς. 

ΙΙΕ[.;^ΕΝΟΟΚΓ? ΡΓίΐηζ νοη, χ,αθγιγ. τοΰ δικαίου εν Βίρολίνω, 1872 
ΗΕΝΟΕΝ \ν., δβΟΓβΙίΐΓΪο άβΐ ΙπδΙίΙιιΙο άί Οοιτβ^ροηάβηζίΐ ΑΓοΗροΙομΊοη. » 

ΕΟΟΕΚ Εΐϊΐϊΐβ, πιβιηΐ3Γ0 άο ΓΙηδΙΐΙυΙ. 1863 

ΕΙϋΙΙΤΗΑί. ΟαδΙανβ ά\ ηιοηΛΓο άο Ια δΰοίόίβ ΑΒΪαΙίηηθ & Ραΐ'ίδ. 1864 

ΕΙ,ΕΙΟΤ ΗθΠΠ, πρεββ. τής Αγγλίας εν Κ/πόλει. 1 872 

ΕΔΧΕΜ Ώχαίς, Ύπουργί»; τοΰ Έβκαφίου. 1865 
ΕΕΥΕί^υΕ ΟΙΐίΐΓΐθδ, ιηβηιΙ)ΐ•β άο ΓΙηδΙίΙαΙ, ρΐΌίβδ^βιΐΓ αα εοΠβοο άο ΕΓαπεο. 1 866 

ΕΥΓΕΝΙΟΣ Ξγ)ροποτα[ΑΤ,νός, Άρχΐ(Α. έν κ/πόλει. 1 863 

Ζ 

ΖΑΜΒΑΕΟΙ Γ., χαθγιγ. τ?ις Έλλ. »αΙ Λατιν. Γραρι. εν Βενετία. 1872 

ΖΑΠΠΑΣ Κωνσταντίνος. 1874 

ζαρίφης Γεώργιος, τραχεζίτγις έν Κ/πόλει. 1863 

ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΧρηστάΛ^ς, τραπεζίτης έν Κ/πόλει. » 

Η 

ΗΑΥΕΤ (ΕΓΠΟίίΙ), χαθηγγιτΫις έν τώ Κολλεγίοι της Γαλλίας, εν Παρισίοις. 1 867 

ΗΕυΖΕΥ Εόοη, καθηγ. εν τη Σχολή των καλών τεχνών εν Παρισίοις. 1874 

Ι 

ΚτΝΑΤΙΕνν (ΟόΠίΤαΙ), πρεσβ. της 'Ρωσσίας έν Κ/π(5λει. 1865 

1ΣΤΡΙΑΣ Δώρα. 1868 

ΙΩΑΚΕΙΜ Β', Οΐκουμενι/.ί)ς Πατριάρχης. 1874 

ΙΩΑΝΝΟΥ Φίλιππος, καθηγητής τοΰ έν Αθήναις Έθν. Πανεπιστη[;.ίου. 1863 

Κ 

ΚΑΛΛΙΓΑΣ Π, καθηγ. τοΰ έν Αθήναις έθνικοΰ Πανεπίίτηαίου. 18/1 

ΚΑΚΑ.ΙΕΑΝ ΤΙΐόΟίΙοΓΟ ΚίΙΙιΊ• νοη Γ)., γερουσιαστής έν Βιέννη. 1872 

ΚΑΣΤΟΡΧΗΣ Εύθΰ(Λΐος, καθηγ. τοΰ έν Αθήναις εθνικού Πανεπιστη[Αίου. 1871 
ΚΑΦΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥΣ Λ , αρχιτέκτων έν Αθήναις . » 

ΚΕΜΑΕ Πασάς, Υπουργός τοΰ Έβκαφίου. ' 

ΚΕυΐ)ΕΕΕ νοη, Πρεσβ. τής Γερ[Λανίας έν Κ/πόλει. 1872 

ϋΗΙΜί^Τ, καθηγ. τοΰ έν Μονάχα» Πανεπιστη[Αίου. 1870 

ΚΙΚ(!ΗΗ( )Ρ"Ρ Α, καθηγ. τοΰ έν Βερολίνω Πανεπιστημίου. 1872 

ΚΟΚΚΙΝΟΣ Έ[Αμ.ανουηλ, καθηγ. τοΰ έν 'Λθηναι; έθνικοΰ Πανεπιστηρου. 1863 

ΚΟΝΤΟΣ Κ., καθηγ. τοΰ Πανεπιστημίου έν Αθήναις 18/4 

ΚΟΥΜΛΝΟΥΔΗΣ Στέφανος, καθηγ. τοΰ έν Αθήναις έθνικοΰ Πανεπιστημίου. 1863 

ΚΟΥΡΤΙΟΣ Έρνέβτος, καθηγ. τοΰ έν Βερολίνο) Πανεπιστημίου. 18*0 

Α 

ΛΑΜΠΡΟΣ Π., νομισματολόγος έν Αθήναις. 1871 

ΕΑΥ0Ν8 Εοίτΐ, πρεσβ. της Αγγλίας έν Γαλλία. 1865 



"Ετος έκ\ογίΐ4. 

Ι,Εδ^ίΕΡί^ Ρ<η•<Γιηίΐικ1 άθ. 1873 

ΛΙΒΑΛλΣ Θεαγένν,;, εν Βιέννη. 1874 

Ι,ΙΤΤΡιΙ•], ηΐ(Μη1]ΐ>' (1(' ΓΙπίίΙΐΙυΙ. 1864 

Ι,υΒΟΙ^ΓΡ ΟοΠίΙβ, Πρεσβ. τϊι; Αυστροουγγαρίας εν Κ/πόλει. 1872 

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ Αλέξανδρος, άρχιε-ίΐΛοπος Σύρου κα''. Τήνου. 1873 

Μ 

ΜλΥΡΟΚϋΡΛ\ΊΌΣ ιΝ., πρόεδρος τοϋ έν Αθήναις Συλλόγου 7ϊρ?)ς ^ιάδοΛίν των γραααάτων. 1804 

ΜΕΛΑΣ Λέων, λόγιος £ν Αθήναις. 1809 

ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Έραχλ/ίς, καθηγ. τοϋ εν Αθήναις έθν. Πανεπιστηαίου » 

ΜΙΡΙ^ΕΡι Ιίηιηααιιαοί, πιοηιΙΐΓβ άβ ΓΙηδΙίΙυΙ. 1863 

ΜϋΚΒΙ8 ^ον, πρ. πρεσβ. τ?,ς ΆμερικΫίς εν κ/πόλει. 1865 

ΜϋΝΙΡ ϋίίί'ΐκϋ, πρεσβευτή; τϊίς Τουρκίας έν Τεχεράνη . » 

Ο 

ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Σοφοκλής, ιατρός έν Αθήναις. 1867 

ΟΡΦΑΝΙΑΗΣ Θεόδωρος, καθηγ. τοϋ έν 'λθήναις έθνικοΰ ΓΤανεττιατΥΐαίου. » 

Π 

ΠΑΛΛΗΣ Α., κιθηγ. τοϋ έν Αθήναις έθνικοϋ ΙΙχνεπιττν,ριίου. 1872 

ΠΑΝΤΑΖΗΣ Λ., ταηματάρχτ,ς έν τώ Υπουργείο) τής Παιδείας έν Αθήναις. » 

ΠΑΝΤΑΖΙΔΗΣ Ιωάννης, καθ. τοϋ έν Αθήναις β' Γυμνασίου. 1874 

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Γρηγόριος, τμηματάρχες έν τω 'Υπουρ. των Έξ. έν Αθήναις, 1808 
ΡΑΤΙΝ, 8οοΓΟΙαπ•ο ρ<•ΓρόΙαίΊ (Ιο ΓΛοαιΙύηιΊο Ρΐ'απΓαίβο, άογθπ ίΐο Ια 

ΓηοοΙΙύ (:1('>ί ΙιΊΙπ.'ί^ (1(• ΡαΓίδ, 1804 

ΠΕΤΡΟΣ Β', αυτοκράτωρ Βραβιλίας. 1873 

ΡΕΚΡιί )Τ ΟΐίΟΓ^ι,'ί;, καθκιγ. έν τω άνο)τάτω διδασκαλείω έν Παρισίοις. 187 4 

ΡΙ1^1λΡι<)Ν Α1ΰχίί>, καθίίγγιτής έν τω Κχιρτεσιείω Λυκείω έν Παρισίοις. 1873 

ΠΡΕΤΕΝΤΕΡΗΣ Χ., καθηγ. τοϋ έν "Αθήναις εθνικού Πανεπιτημίου. 1871 

Ρ 

ΡΑΓΚΑΒΗΣ Αλέξανδρος, πρεσβεΐίττς τής Ελλάδος έν Βερολίνιο. 1803 

ΡΑΛΛΗΣ Γ., καθ. τοϋ έν Άθτινβις έθν. Πανεπιστημίου. 1809 

ΡΕΝΙΕΡΗΣ Μ., διοικητής τ^ς εθνικής τραπέζης τής Ελλάδος. 1804 

Κϋ^^^ΙΟΝί )Ε (Ι. ρ.), ιιιοηι})ΐν α.• V 1η^^ι^ιπι. » 

Σ 

ΣΑΡ1Π0Λ0Σ Νικόλαος, καθηγητής τοϋ έν Αθήναις Πανεπιστήμιου. Ί86> 

δΑΓΥΕΓ Πάσας, Υπουργός των Εξωτερικών. 1871 

ΒαίΙΜΙΌ'Γ 1•.Γΐ•ηιιι•ι1 " 4 870 

ί>β1ΙΜ1ΤΙ) ΜίίΓΓΪΖ, καθηγητής τοϋ έν Ίένη Πανεπιστημίου. ΙδΤ'Ι 

ΣΙΜΟΣ Ευστάθιος, πρεσβ. τής Ελλάδος έν Κ/πόλει. 1 872 

!>ΤΛΡ\Κ Ι>. Κ., καθηγητής τοϋ Πανεπιστημίου έν Έίδελβέργτ). 18/4 

ΣΥΜΒ0ΥΛ1ΛΗΣ Γεώργιος, ιατρός τής αΰτοκρ. φρουράς έν Πετρουπόλει. 1873 



«ζ' 



ΤυΟΚΕΚΜΑΝ ΟΗαΗβίί, πρ. Πρεσβευτίις της •Α[Αερικ•/ί; έν Αθήναις. 
ΤΗυΚΟΤ ΟΙίαΗοδ, μέλος τοΟ Πανα»αδγ)(Αίου εν Παρισίοις. 



"Ετος Ικλογτίς. 
1873 



ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ Γρτιγόριος, πρεσβευττις τίίς Ελλάδος έν Βιέννγι. 

Φ 

ΦΡΕλΡΙΤΗΣ Κο)νσταντ~ινος, καθηγ. τοΰ έν Αθήναις έθν. ΠανεπιστΥΐ(χίου. 

Χ 

ΟΗΑΒδΑΝΟ, ΐηδρβοΙθίΐΓ ^βηβΓίΐΙ άβ ΙΆοαάόιηίβ άβ ΡίΐΓΐδ. 



1874 



1807 



1868 



ΑΝΤΕΡΚΤΕΛΛΟΝΤΑ ΜΕΛΗ. 



"Ετος 



ΑΒΒΟΤ Ερρίκος, Πρόξενος τϋς Γερ(λανίας έν Θεσσαλονίκη. 

ΑΒΔΟΥΛΛΑΧ Βέης, καθχγηττ.ς της έν Κ/πόλει Α. ιατρικής Σχολής. 

ΑΓΓΕΛΙΛΠΣ Τηλέμαχος, κτηματίας εν Κε'ω. 

ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ Λέανδρος, καθ. της έν Ίεροσολύμοις Σχολής τοΰ Σταύρου. 

ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ Β , καθηγ. έν Άλεξανδρεία. 

ΑΡ1ΣΤΑΡΧΗΣ Δημήτριος, έν Άθι/ιναις. 

Β 

νΕΙΒΝΕΚ Αΐΐαΐ-ύϋ, καθηγ. έν Μακδεμβούργω. 

ΒΕΛΕΓΡΑΔΩΝ "Ανθιμος. 

ΒΕΛΟΥΔΗΣ 1., λόγιος έν Βενετί^ί. 

ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ Ν. Νικήτας, ειρηνοδίκης έν Άμοργω 

ΒΛΑΧΟΣ "Αγγελος, λόγιος έν "Αθήναις. 

ΒΕΙΠΉΕΚΑΝυ Γεν. Γραμματεύς της έν Αλγερία κλιματολογικής εταιρίας. 



έκλογϊίς 
1869 
1864 
1863 

» 
1872 



1872 
1868 
1871 
1864 
1870 



αΚΒΙΙΑΒΟΤ \ν., αρχαιολόγος έν Γοτίγγη. 



1873 



"Ετος έκλογίΐς. 

ΓΕΩΡΓ1ΑΔΗΣ Ν., ιατρός £ν Βώλω. 1863 

ΟΙΟΕΙ, 01ιλγ1θ8 Α., λόγιος εν Παρ'.βίοις. 1867 

Ιτ(3{_)]1,0, πρώην Οιευθυνττ,ς τοΰ Αϋτοχρατορ'.κοϋ Μουτείοη εν Κ/πόλει.. 1871 

ΓΟΥΛΑΣ ΆναΓ-., ιατρός £ν Αθήναις. 1864 

ΓΡΗΓΟΡΑΣ Γερυ,ανός, ΆρχιίΑανδρίττ,ς εν Λειψία. 1863 

ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Α., χ.αΟηγ. εν κ/πόλει 1864 



ΔΑΜΩΝ Δ., ιατρός. 

ΔΕΚΙΓΑΛΛΑΣ Ι., ιατρός εν Νάξω. 

ϋΟΖΟΝ Α., Πρόζενος της Γαλλίας έν 'Ιωαννίνοις. 

ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ Νικόλαος, λόγιος έν "Αθήναις. 



ΗΛ1ΑΔΗΣ Λεωνίδας, λόγιος έν Παριοίοις. 1873 

Ηλιουπόλεως Διονύσιος, Επίσκοπος Εφέσου. 1872 

Θ 

ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ Ι , ίατρός, πρόεδρος του έν Σέρραι; Μακεδόνικου Φιλεκπαιδ. Συλλόγου. 1870 
ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ Κ., πρόεδρος του έν 'Ραιδεστώ Θρακικού Ψιλεκπαιδ. Συλλόγου. " 

ΘΕΡΕΙΑΝΟΣ Διονύσιος, δηιχοσιογράφος έν Τεργέστη. 1863 

Ι 

ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Σάββας, διδάσκαλος έν Τραπεζοΰντι. 1870 

ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Σεραπίων, καθηγ. έν Καισαρεία. 1ί*63 

ΗΙΚδΟΗΡΕίΓ) Οιΐ8{;ΐΥΓ•, διδάκτωρ τής φιλοσοφίας έν Αθήναις. 1873 

Κ 

ΟΑΙΕΕΕΜΕΗ Εχΐΐρύΐν, καθηγ. ττ,ς νομικίίς έν Γρενόβλη. 1870 

ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ Τηλέριαχος, σπουδαστής έν Ζυρίχη. » 

ΚΟΕΝ, συντάκτης των Ισραηλιτικών χρονικών έν Κερκύοα. 

ΚΟΡΥΤΣΑΣ, Εύελπίδης Δωρόθεος. 

ΚΟΣΜΙΔΗΣ Κυριάκος, είΛπορος έν Πτολεαχΐδι. 

ΚΟ\ΠΙΤΩΡΗΣ Παναγιώτης, γυμνασιάρχης έν Αθήναις. 

Ουυ>^ί<ΕΜΑΚΕΙ{ ΑγΙΙιπγ, φοιτητής της νο(;.ικης έν Αΐη. 

ΚΡΗΤΙΚΙΔΗΣ Έαμανουηλ, ιατρός έν Σύρω. 

ΚΡΙΝΟΣ Δ., φαρμακοποιός έν Αθήναις. 

ΟυΕΙίΧ (3ο 8αϊηΙ-Ηί1αΪΓο π1ίι1ΎIα^^ί (Ιο, λόγιος έν Παρισίοις. 
ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Κ., σχολάρχης της έν Τραπεζοΰντι Έλλην. Σχολίς. 



"Ετος έΛλογΐς. 

ΛΑΖΑΡΑΣ Π., ιατρός έν Κέρκυρα. 1871 

ΑΑΜΠΡΙΔΗΣ Ιωάννης, ιατρός έν Ίωαννίνοις. 1874 

ΛΑΜΠΡΟΣ Π. Π., νο|Λΐ(ΤΐΛατολ6γος έν Αθήναις. 1871 

ΛΕΒΙΔΗΣ Ν. Α., πρόεδρος του Εξελεγκτικού Συνεδρίου έν Αθήναις. 1864 

1.Ε0ΝΑΚΠΙ Οΐοναηηί, φαρριακοποι^ς έν Κέρκυρα. 1871 

ΛΕΟΝΤΙΑΣ Σαπφώ, διευθύντρια τοΰ έν Σμύρντι Παρθεναγωγείου. 1872 

ΛΗΜΝΙΟΣ Ν., (ατρος έν Άρτάκτι. ο 

ΛΟΝΤΟΣ Ανδρέας, πρόξενος της Ελλάδος έν Ίωαννίνοις. » 

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ Αλέξανδρος, Μητροπολίτης Σύρου καΙ Τήνου, 1863 

Μ 

ΜΑΝΑΡΗΣ Σπυρίδων, γυρ.νασιάρχης έν Αθήναις. » 

ΜΑΤΣΑΝΟΣ Γ., καθηγ. έν ν^ Ζωσιριαία Σχολή έν Ίωανι/ίνοις. 1872 

Μ( )ΝΤΑΝ1 ΡίβΙΤΟ, υποδιευθυντής τοϋ Αύτοκρ. Αστεροσκοπείου έν Κ/πόλει. 1866 

ΜΟΡΔΟΣ Σα[Λθυηλ, δηριοσιογράφος έν Κέρκυρα. 1864 

ΜΟΠΌΤΜΑΝΝ, φοιτητής της φιλολογίας έν Βόννη. 1872 

ΜΥΡΙΑΝΘΕΥΣ Ί6ρώνυ[Αθς, καθηγητής της έν Ίεροσολύ[;.οις Σχολής τοϋ Σταύρου. » 

Ν 

ΝΑΥΤΗΣ Ανδρέας, Έλλην πρόξενος έν Τεργέσττι. 1867 

ΝΑΧΑΜΟΥΛΗΣ Ίωσηφ, δη[/.οσιογράφος έν Κέρκυρα. 1864 



ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ Κωνσταντίνος, γυρασιάρχης έν Σμύρνν,. 1863 

Ο 

ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Παναγιώτης, διευθ. της έν Κέρκυρα ιδιωτικής Σχολής. 1868 

Π 

ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ., διδάσκαλος έν "Αρτγι. ''872 

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Μ., ιατρός καΐ πρόεδρος τοϋ έν Θεσσαλονίκτ) Φιλεκπαιδ. Συλλόγου. 1863 
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Χρήστος, λόγιος έν Κ/πόλει. ''864 

ΠΑΠΑΔΟΥΚΑΣ Νικόλαος, δικηγόρος έν Αθήναις. ''873 

ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥΣ Κλεάνθης, λόγιος έν Βραίλα. ''8^^ 

ΠΕΤΡ1ΔΗΣ Αθανάσιος, λόγιος έν Λακωνία. 
ΠΙΕΡ1ΔΗΣ Κ., έν Κύπρο^ 
ΠΟΛΙΤΗΣ Ν. Γ., λόγιος έν Αθήναις 



1864 

1871 
1872 



ΠΙίΗ Κωνσταντίνος, πρώην Γεν. Πρόξενος της Ελλάδος. ^ 864 



"Ετος ί)ΐλογΐς. 

ΡΑΛΛΗΣ Ν., ιατρός εν Περγάμο>. 1872 

ΡΑΜΜΟΣ Ι., διδάσκαλος εν Κ/πόλει. 1871 

ΡΑΦΑΗΛ Ελευθέριος, πρόεδρος νοϋ έν ΆΟηναις Φ'.λολογι»οϋ Συλλόγου Παρνασσός. 1872 



ΣΑΘΑΣ Κωνσταντίνος, «ρχαιοδίφης ίν ΆΟηναις. 1868 

ΣΑΚΚΟΠΟΥΛΟΣ Ν., πρόξενος της Ελλάδος ίν 'Ρουστσουκίοι. 1870 

ΣΚΟΡΔΕΛΛΗΣ Βλάσιος, σχολάρχης εν Φιλιππουπόλει. 1868 

ΣΚΥΛΙΤΣΠΣ Ι., δημοσιογράφος έν Τεργέστη. 1863 

ΣΤΑΜΑΤ1ΑΔΗΣ Έπαμινώνδας, λόγιος έν Αθήναις. 1867 

ΣΧΛΕ1ΜΑΝΝ Έρρϊχος, διδάκτωρ της φιλοσοφίας έν Αθήναις. 1871 

ΣΧ0ΡΤΣΑΝ1ΤΗΣ Α., σχολάρχης έν "ΆρτΥ). κ 

ϊ 

ΤΑΝΤΑΛΙΔΗΣ Ηλίας, καθηγ. τής έν Χάλκη Θεολογικής Σχολής. 1864 

ΤΤ1ΑΝΤΑΦΪΛΛΗΣ Κ., έν Βενετία. 1872 

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ Ν. . .. 1863 

Φ 

ΦΕΡΕΚΥΔΗΣ Αθανάσιος, καθηγ. έν Ίωαννίνοις. » 

Φ1ΛΑΔΕΛΦΕΥΣ Χ. Ν., τυπογράφος έν Αθήναις. 1864 

ΦΟνΡΐΟΥΝΙΑΔΗΣ Β., ιατρός έν Κ/πόλει. » 



ΧΑΣΙΩΤΗΣ Δ, ιατρός έν Ίωαννίνοις. 1874 

ΟΗΕνΑΙ,ΙΕΒ. άο Οΐΐίαπ Οόΐ'αίιΐ, γεν. Πρόξενος τής Αύς-ροουγγαρίας έν Ίωαννίνοις. 1872 
ΧΡ0Ν1ΔΗΣ Κ., λόγιος έν Άδριανουπόλει. 1863 



ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΥΕΡΓΕΤΑΙ (α). 
ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ. 



ΕΥΕΡΓΕΤΑΙ («) 



ΓΕΩΡΓΙΟΣ ζαρίφης. 
ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗΣ. 
ΕΥΑΝΘΙΑ ΘΕΟΦΙΛΙΔΟΥ. 



ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΩΡΗΤΑΙ (α). 
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 
ΤΟ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΕΘΝΙΚΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ. 



ΔβΡΗΤΑΙ (α). 
ΑΥΤΟΚΡ. ΟΘΩΜ. ΤΡΑΠΕΖΑ. 
ΓΕΝ. ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΤ ΟΘΩΜ. ΚΡΑΤΟΥΣ. 

ΤΟ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΗΣ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. 
Ο ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΠΡΟΣ ΔΙΑΔΟΣΙΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΟΣ. 
Ζ. ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ. 
ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΑΛΛ1ΑΝ0Σ. 
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΡΩΝΙΟΣ. 
ΑΥΣΤΡΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΙΣ. 
Τ ΚΩΝΣΤ. ΔΟΣΙΟΣ. 
ΠΑΝΤΙΑΣ ΣΕΚΙΑΡΗΣ. 
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΡΑΛΛΗΣ. 
ΘΕΟΔ. Α. ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΣ. 
ΚΩΝΣΤ. ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ. 
ΒΑ Σ. ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. 
Θ. ν.χ\ Β. ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥΣ καΐ Σα. 
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΒΑΣΤΟΠΟϊΛΟΣ. 
ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΣΤΟΣ. 
ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ. 
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΣΚΟΛΟΥΔΗΣ. 
ΑΝΑΣΤ. ΗΦΑΙΣΤΙΔΗΣ. 
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΑΝΑΝΙΑΣ ΒΑΤΟΗ.ΑΙΔΙΝΟΣ. 
ΖΗΝΩΝ ΚΛΕΑΝΘΗΣ. 
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΣΠΙΘΑΚΗΣ. 
ΑΔΕΛΦΟΙ ΑΝΤΩΝΙΑΔΑΙ. 
Ι- Σ. ΑΡΧΙΓΕΝΗΣ ΙΑΤΡΟΣ. 



(β) "Ιδβ άρβρα τοΰ Κανονισμοί 80—81. 



κβ' 



ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ. 



ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ 1861—62 

ΠΕΤΡΟΣ ΖΑΝΝΟΣ 1862 — 63 

ΗΡ. ΒΑΣΙΑΛΗΣ 1863 

ΣΠ. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ 1863 — 64 

ΑΛΕΞ. πασπάτης 1864-65 

ΣΠ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ 1865—66 

Κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ 1860—67 

ΞΕΝ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ 1867—68 

ΗΡ. ΒΑΣΙΑΔΗΣ 1868 — 69 

ΙΟΥλ. Μ1ΛΙΓΓΕΝ 1869—70 

ΣΤΑΥΡ. ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ 1870—71 

Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ 1871—72 

Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ 1872—73 



ΚΟ^ΜΗΤΟΡΕ^. 



χατά το 1873 — 71. 



Π ρόεύοος 

Γιγ, Γραμμακΰζ 
Ειδ. Γ ρ αιι^ι αζίίς 
Βιβ.ΙιοφνΑαζ 
Τα^ιίας 



ΗΡ. ΒΑΣΙΑΔΗΣ. 
Α. ΒΛΑΣΤΟΣ. 
Γ. ΣΟΦΟΚΛΗΣ. 

ΧΡ. Χ. ΧΡΗΣΤΟΥ. 
ΜΚ. ΠΑΡΑΝ1ΚΑΣ. 

:^^ΗΚΟΕ^ΕΗ. 
Ι. ΓΚΙΩΝ. 



χγ 



ΜΕΛΗ ΔΙΑΡΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ. 

χατά το 1873 — 74. 

Α'. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ. 

Α. ΒΛΑΣΤΟΣ, Πρόιόροο 

Δ. ΠΑΣΠΑΛΑΗΣ. 

Δ. ΣΓΟΥΤΑΣ. 

Β. ΣΑΡΑΚΙΩΤΗΣ. 

Θ. ΚΟΣΟΥΔΗΣ. 

Ζ. ΑΛΕΞΑΝΔΡ1ΔΗΣ. 

ΙΩ. ΓΚΙΩΝ, Τα|,^α^. 

Β'• ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ. 

Σ. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ, Πρόιόρος. 

Δ. ΠΛΗΘΩΝΙΔΗΣ. 

Κ. ΠΕΡΔΙΚΙΔΗΣ. 

ΧΡ. Χ. ΧΡΗΣΤΟΥ. 

ΝΙΚ. ΠΑΡΑΝΙΚΑΣ. 

Α. ΛΙΟΥΜΑΣ, Γραμματεύς. 

Γ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ. 

Γ. ΣΟΦΟΚΛΗΣ, Πρόίόρος. 
Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 
Κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ. 
Ξ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. 

Ι. Αριστοκλής. 

κ. ΚΑΛΛΙΑΔΗΣ. 

Μ. ΠΑΝΤΑΖΗΣ, 

Β. ΠΥΛΑΔΗΣ. 

Α. ΒΑΦΙΑΔΗΣ, Γραμματεύς. 

Δ'. ΦΐΑΟΑόΠΚΗΣ. 

ΗΡ. ΒΑΣΙΑΔΗΣ, Πρόιόρος. 

Μ. ΠΑΡΑΝΙΚΑΣ. 

ΧΡ. Χ. ΧΡΗΣΤΟΥ. 

Γ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. 

ΑΙΜ. ΝΟΝΝΟΤΤΗΣ. 

Θ. ΤΑΓΗΣ, Γραμματεύς. 



χδ' 



Ε'. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ. 

Σ. ΑΡΙΣΤΑΡΧΗΣ, ΙΙζύεδξος. 
ΑΛ. πασπάτης. 
ΜϋΚΟΤΜΑΝΝ (παττιρ). 

ΜΟΚΒΤΜΑΝΝ (υίός). 

ΒΕΤΗΙΕΚ. 

ΜΙΕ^ΙΝΟΕΝ. 

Κ. Σ. ΚΑΡΑΘΕΟΛΩΡΗ. 

Γ. Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. 

δΟΗΚΟΕΟΕΚ. 

Κ. ΠΕΡΔΙΚ1ΔΗΣ, Γξαμματινς. 



ΣΤ'. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ. 

Σ. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ, Π^όιόρος. 

ΑΛ. ΠΑΣΠ.νΓΗΣ. 

Α. ΒΑΦΙΑΑΗΣ. 

ΜΟΚΟΤΜΑΝΝ (υιός). 

Α. ΣΠΑΘΑΡΗΣ. 

Δ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. 

ΑΛ. ζωηρός, Γραι/ιιατεύ(. 



ο 



ΕΝ ΚΩΝ^ΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ 

ΕΜΗϋΡΣ ΦΙΑΟΑΟΓΙΡΣ ΣΪΜΟΓΟΙ. 



ΑΠΟ ΜλϊΟΥ 1873 ΜΕΧΡΙ ΜλϊΟΥ 1874. 



ΤΟΜΟΣ Η'. 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩ^^ΟΛΟΓΙΑΙ 

(Άνεγνώαθη έ^ '^ϊ ΤΟΒ'- χβΐ ΤΟΓ'. Συνιδριάίει). 
(Συνέχεια Ιχ τοΟ τόμου Ζ'. Σίλ. 28). 

ΚΕΦλ\ΛΐΟΝ Β'. 

Μορφολογία ή τυιιιχόν. 
Α'. ΠΐρΙ ριζών χαΊ στε.Ιεχών. 

Έχθέμ.ενοι συντόμως τα περί των φθόγγων, 
έζ ων γίνονται αϊ συλλαβαι και £φες?ις αϊ λέ- 
ξεις τών δϋΟ άρχ^αίων γλωσσών ΈλλτινίΛτίς καΐ 
Λατινικής, (Λεταβαίνο[Αεν ηδιη εις την μορφο- 
λογίαν ?ι το τυπικδν •}ι και κλιτικον αυτών. 

Αί ίνδογερμανικαί γλώσσαι κατέχουσι το 
πλουσιώτατον τυπικον, διότι, πλην της εν τέ- 
λει της ρίζης (ουδέποτε δ' έν άρχη, διότι ή 
αύξησις ην λέξις τελεία συγχωνευθείσα ύστε- 
ρον [Αετα τοϋ ρη(Λατος) προσθήκης τών ποικι- 
λας σχέσεις ση[λαινόντων φθόγγων, εχουσι και 
την κλίσιν, δηλ. την δι' επιτάσεως τοϋ φωνήεν- 
τος (Αεταβολην της ρίζης, προς εκφρασιν δια- 
φόρων σχέσεων. Πάσα λέξις ίν ταΐς ϊνδογερ- 
[Αανικαϊς γλώσσαις λαριβάνει τον την σχέσιν 
σημαίνοντα φθόγγον μετά την ρίζαν, ήτις άλ- 
λως διπλασιάζεται• π. χ. άα-άα-ηΐΐ (δί-δω- 
μι). ΓυμναΙ ρίζαι έν τοις ίνδογερμανικαΐς γλώσ- 
βαις δεν φαίνονται πλην της κλητικής (ήτις 
άλλως δεν είναι ιδιαιτέρα λέξις, άλλ' επιφώ- 
νημα, η φθογγικον νεΟμα) τών ονομάτων ε- 
κείνοιν, άτινα έκτος της πτωτικής προσφύσεως 
ουδέν στοιχεΧον εχουσι προς σχηματισμον τοϋ 



λί» σπανίως καΐ κατά δευτερεύοντα σχετικώς 
λόγον προστίθενται είς την ρίζαν φθόγγοι, την 
σχέσιν δηλούντες, ως έν τω ένεστώτι" π. χ. 
λαμβάνω, ρίζ. λαβ (έ-λαβ-ον), ένθα το μ εί- 
ναι φθόγγος δηλών την σχέσιν τοϋ ένεστώτος" 
λατ. ίοπο-ΰ, ρίζ. 311§ (πρβλ. 3νΐ§-αηΐ), καΐ 
έτερα. Οί αρχαιότεροι τύποι εχουσι καΐ ενταύ- 
θα τί) ερρινον μετά το ληκτικδν γράμμα της 
ρίζης. Έκ τών στελεχών τούτων τοϋ ένεστώ- 
τος μετά ερρίνου έν μέσο) επεξετάθη ή τοϋ έρ- 
ρίνου έπένθεσις και εις ονοματικά στελέχη, 
π. χ. ελλ. τύμπ ανο-ν, ρίζ. τυπ. λατ. 311110- 
Ιιι-8, 3πηο-ΐιιι•-3, ρίζ. 3αίί• καΐ ικΐ. 

"ίδιον τών ϊνδογερμανικών γλωσσών είναι, 
οτι αί λέξεις αυτών εχουσι την αϋτην μορφο- 
λογικην κατασκευήν" εχουσι δηλονότι κανονι- 
κώς μεταβαλλομένην ρίζαν, και κανονικώς με- 
ταβαλλόμενον τον μετ' αύτης φθόγγον τδν δη 
λοϋντα την σχέσιν κατά το σχήμα η ^ ' γ 



(Κ 

= Γαάϊχ ρίζα) μεταβαλλόμενη, δ = 81ΐίΓΐΧ 
(πρόσφυσις η επίθεμα) μεταβαλλόμενα. 

'Ριζαι χαΐ σχ/ίματισμός αύτώ>-. Τα αρχαιό- 
τατα συστατικά μέρη τών λέξεων τών ϊνδο- 
γερμανικών γλωσσών είναι αί ριζαι. 'Ρίζαν 
έννοοϋμεν συνήθως τους φθόγγους εκείνους, τους 
την ίδέαν φέροντας και δηλούντας έν τη προ- 
κειμένη λέξει. π. χ. το η8 «εΤναι» εΤναι ή ^ί- 
ζα τοϋ »5-ηαί ειμί, ίΐδ-ΐϊ, έοτί, κτλ. Άλλα 
και αί είς σχηματισμον τών στελεχών καΐ λέ- 
ξεων χρησιμεύουσαι προσφύσεις τών ϊνδογερμα- 
νικών γλωσσών έγένοντο έξ άρχηθεν αυτοτελών 
ριζών συγχωνευθεισών άκολούθοις είς έτέραν 
ρίζαν. Πάσα λοιπόν λέξις τών ϊνδογερμανικών 
γλωσσών θεωρείται ως Ιν όλον, όπερ ^αθμηδδν 
1^.1 ^,, — 1 ^..<.>#.\\ι .τΛί'Λ^νι.ητΛ^ί έκ ουΟ &ι- 



έγένετο έκ πλειόνων, τουλάχιστον έκ δύο ρι- 
στελέχους,'π. χ.'στέλ. ναΙν-,"ρίζ. ναΐν, έν. Ι ζών. Έκ τών ριζών τούτων ή μία, ή πρώτη, εΐ- 
ίν. V Ίν-8, γεν. ΥαΙν-Ηδ. κλητ. όμως VίιI^. Πο- Ι ναι ή κυρίως «ρίζα» της λέξεως* αυτή μόνη 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) * 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ. 



δηλοΐ το σ-Λμαινό[Αενον αϋττις, έν (ο αϊ άλλαι 
ώς πξιοσψύσιις (βΐΐΙΙίχπ) ρ,ετά της κυρίο)ς ρί- 
ζης συγχωνευόμεναι όίζαι κατηντ•/;σαν να έκ- 
φράζο)θΐ μ.όνον ττ,ν σχέυιν" π. χ. τοΟ ίΐδ ΙΠΪ 
(εψ.Ι) :ζ ρίζα Λ!ί στιααίνει «είναι» ή ρίζα Πΐα 
ώς πρόσφυσ.ς, ένταϋθα ίσχνανθενσα και λεπτυν- 
θεΧσα εις ΐπί εκφράζει ττ,ν σ^έσιν προς το πρώ- 
τον πρόσω-ον' 1Π;Χ ως ρίζα αΰθυπός-ατος ση- 
μαίνει «ρ.ετρεΧν, νοεϊν, άνθρωπος, εγώ»" ίι^^- 
Ιϊ «έιτι» σύγκειται εκ ρίζ. αδκαι ρίζ. ΙίΙ, = 
αυτός" 1)1ΐαΐ'α-1:ί, «αύττ, φέρει» σύγκειται εκ 
ρίζ. Ι)1ΐαΓ «φέρειν» μετά της ρίζτς ίΐ δεικτι- 
κής σημασίας προσφύσεοις ένταϋθα γενομένης, 
και ΙίΙ, ώς έν τη αδ-Ιί' λ'αΙν-Η (εν. όν.), ρίζ. 
νίΙΚ (λαλεΧν), ρίζ. 80. δεικτική, ήτις ένταϋθα 
ώς πρόσφυσις ίσ/νάνθη εις ίί, και αυτοί καθε- 
ξής. Έν ταϊς άπλοΰστερον κχτεσκευασαέναις 
γλώσσαις όύναταί τις να παρατήρηση έτι προ- 
φανώς τάς βαθμίδας, ας έν ταΐς ϊνδογεραανι- 
καΐς γ>ώοσαις προϋπεθέσαμεν" ώς έν τοΤς 
ανωτέρω αί5 ιπα, αϋ ίίΐ, 1^11α1•-;ι Ια,ναΐν ^ί;ι. 
Έπειοη οέ αί προσφύσεις τών ίνόογεραανικών 
γλωσσών έγένοντο έ' άίνηθεν αυτοτελών ρι- 
ι,ων, έπεται, οτι οε^ονται καΐ αύται την επι- 
τασιν ώς και αί κύριαι ρίζαι. π. χ. 1)1ΐΓ\Γ-;ι- 
ηΐϊ «φέρω» μετ' έπιτεταμένου Η, 1)1ΐαΓ-α-ΙΪ 
δε «φέρει», άνευ αΰτοϋ. 1:ι-ηίΐΐΙ-ΙΪ «εκτείνει» 
και ΐΗ-1ΐΠ-Ι11!18ί «έκτείνομεν», καΐ καθεξής. 

Μέχρι τοϋ<5ε δεν έςηγηΟησαν άρκούντ6)ς οι 
νόμοι της μορφώσεως τών ριζών εν ταΐς ινοο- 
γερμανικαΐς γλώσσαις. Τίνες συνδυασμοί φθόγ- 
γων γίνονται έν ταΐς ρίζαις αυτών; Ήοΰναντο 
έν τη ΐνόογερμανικη άρχεγόνω η6η γλώσση, 
ρίζαι έκ μιας σειράς φωνηέντων να μεταβώσιν 
εις άλλην; Τίνα έκτασιν της σημασίας επιτρέ- 
πει μία ρίζα, και εϊς ποίας περιπτώσεις δυνά- 
μεθα νά παραδεχθώμεν ρίζας αρχήθεν φΟογ- 
γικώς μεν τάς αϋτάς, ιίλλ' δμως διαφόρους; 
Ταϋτα και έτερα ζητήματα μένουσι μέ/ρι τού- 
δε άλυτα. 

Αί κύριαι ρίζαι ώς έπι το πλείστον άποχο)- 
ρίζονται τών λέξεων ών υπόκεινται ώς βάσις. 
Αί ρίζαι τών ΐνδογερμανικών γλ&)σσών φαί- 
νονται, δτι έν τη πρώτη περιόδω τοϋ βίου της 
ινόογερμανικής αρχεγόνου γλώσσης ήσαν ά- 
πλούστερχι τους φθόγγους, ή έν ταϊς προκει- 
μέναις και συντετελεσμέναις ήόη γλώσσαις* 
π. χ. ρίζα .)ΐ1-μ- και ,μΐ (ζευγνύναι), ΐη;ΐ-1 καΐ 
ΠΊΛ (μετρεΐν), και Ι'τεραι. ΙΙιθανώς ένταϋθα 
συνεχωνεύθησαν δύο ρίζαι, ετι και άναδιπλα- 
σιασμός φαίνεται αρχήθεν υπάρχων" π. χ. Κ'ίΧ- 
Κ (πεπαίνειν, μαγειρεύειν), ΐίί-ϊί βιοϋν. Συ- 



χνόταται γίνονται τοιαϋται έπΙ μάλλον μεμορ 
φωμέν^ι ρίζαι συμφυομένων μετά της ρίζης 
τών προσθηκών τούτων, αίτινες αρχήθεν έχρη- 
σίμευον εις σχηματισμον τοϋ ενεστώτας" π. χ. 
ή ρίζ. 11Κ111 (νοεϊν) γίνεται έκ της ΙΠι'Ι. ή ρίζ. 
μτΐη (γίνεσθαι) έκ τής μα, ή ρίζ. ΙΐΙΐΛΠίΙΙΐ 
(δεϊν, δεσμεύειν) έκ τοϋ 1)1ΐίΐ•11ΐ, και ετεραι. 
Το εόρινον έδήλου κατ' αρχάς μόνον το στέ- 
λεχος τοϋ ένεστώτος. Τούτου ένεκεν διακρί- 
νονται ρίζαι ττρωτόθετοι και ρίζαι διυτίξιΐνι,υ- 
σαι. 

Κατά νόμον έν ταΐς ίνόογερμανικα'ϊς γλώσ- 
σαις άμετάτρεπτον ή ρίζα είναι πάντοτε μο- 
νοσύλλαβο;.. 

Αί ρίζαι V! σημαίνουσι την ίόέαν καΐ κα- 
λοϋνται ΐΛεο.Ιογιχαί^ η την σχέσιν καΐ κα- 
λνΟϋνται σχίτιχαι η άνζωννμικαί, διαφορά δέ 
τις έν τη μορφή αυτών δεν υπάρχει. Αί ρί- 
ζαι π χ• ί, Ι^ίΙ, ίίΙ>,ίίΙ) εΤναι επίσης ίδεολογι- 
καΐ και σχετικαί" ή ί π. χ. σημαίνει «δεΐζιν» 
και «ϊέναι»" ή Κ& είναι ερωτηματική, σημαίνει 
δέ και «ίξύ είναι»" ή Ιπ είναι δεικτική, ση- 
μαίνει δέ και «έκτείνειν». 

Την πρωτόθετον ρίζαν ευρίσκομεν άφαιροΰν- 
τες έκ τίνος δοθείσης λέξεως όλους τοί^ς φθόγ- 
γους, οΤτινες σημαίνουσι σχέσιν καΐ την οίαν- 
οηποτε επιοοοην αυτών επι των την ριί,αν α- 
ποτελούντων φθόγγων (όπερ έν τοις πλείςοις 
είναι λίαν εύκολον, ενίοτε δμως αδύνατον), τί) 
οέ ριζικόν φωνήεν έπανάγοντες εις το άρχικον 
φοινήεν, έάν έν τη λέςει φαίνεται έπιτεταμέ- 
νον" π. χ. τοϋ (ΐ3.-(1η-ηΐΐ (δίδωμι) ή ρίζα εί- 
ναι (1;ΐ, τοϋ ν;ιΙν8 (λόγος), ή ρίζα είναι νακ, 
τοϋ Γΐοϊν-α-ί; (φωτίζων, ουράνιος, θεός), ή ρί- 
ζα είναι ιΓΐν, κτλ. 

Πλην τοϋ μονοσυλλάβου 5 τύπος τών ίνόο- 
γερμανικών ριζών εΤναι ελεύθερος" παρ' αΰταΐς 
άπαντώσι δηλονότι εφεξής φθογγικά σχήματα 
τών ριζών: ά) φωνήεν, δηλ. άκριοώς λαμβανό- 
μενον, πνεϋμα ψιλδν μετά φωνήεντος" π. χ. 
;ι (άντ. δεικτ.), ί (ίέναι), II (σανσ. χαίρειν, εΰ- 
ποιεΐν). β') σύμφωνον μετά φωνήεντος" π. χ. 
(1;1 (διδόναι), ΙΜΐΐΙ (φΰναι). γ') φωνήεν μετά 
συμφώνου" π. χ. ΠγΙ (εδειν, έσθίειν), ίιΙΙΐ ,(ά- 
νάπτειν). δ') σύμφωνον μετά φωνήεντος καΐ 
συμφώνου κατόπιν" π. χ. ρ;ΐΙ (ϊπτασθαι, 
πίπτειν), νΐ(1 (ΐδεϊν). έ) δύο σύμφωνα μετά 
φωνήεντος" π. χ. δΙα (ΐ^ασθαι), ΙνΓΐΙ (κλύειν)" 
ς') φωνήεν μετά δύο συμφώνων" π. χ. ίΙΓίΙ 
(αύξειν), αΐ'Ιν (φωτίζειν, τιμάν)" ζ) δύο σύμ- 
φωνα μετά φωνήεντος και συμφώνου" π. χ. 
δΙιΐΓ (σκεδαννύναι), δΐίμΐΐ (άναβαίνειν). η') 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 



(ΐυ(Αφωνον (Αετα φωνήεντος και δύο συμφώνων" 
π. χ. γΙλγΙ; (δέρκεσθαι), ναΐΊ (ς-ρέφειν). 6') δύο 
σύμφωνα μετά φωνήεντος κ,αΐ δύο συμφώνων" 
π. χ. ίίΚίΐΙΐίΙ (ύψοϋσθαι, άναβαίνειν). 

Εις τάς ρίζας τάς περιέχουσας σύμ,φωνον 
"μετά φωνήεντος καΐ συμφώνου ίι φωνήεν μ,ετά 
συμφώνου, καΐ εάν το εΐόος τοϋτο γίνεται δι' 
επιτάσεως τοϋ Π εις 1, γίνεται μετάθεσις, καθ' 
τ,ν το έν μέσο) ;ΐ μετατίθεται εν τέλει' π. χ. 
ι^ίΙΙΙ καΐ ΐίΊΚΙ (γινώσκειν, γεννάσθαι)* ηΐατ 
και Ιΐΐηΐ (θνΫισκειν), ραν κάι ρΓ3 (πληρούν), 
;ιΙν και Ινίΐ (^όςύν ε'ιναί)" το ϊ μετ' επιτάσεως 
ίΐϊ και ];ι (ϊέναι)" ΙΐΙΙ, μετ' επιτάσεως Ι'ΙΓΙΠ, 
Ικΐν καΐ Ιΐνα (καλείν), και έτερα. 

Σχ/ψατισιιός τ&ν στε.ϊεχ&ν. Έκτων ριζών 
σχηματίζονται τά ση.Ιίχη \ ίέιιατα, εκείνα 
δηλονότι, τά δποϊα μένουσιν έν τη λέξει μετά 
την άφαίρεσιν των κλιτικών καταλήξεων. 

Τά στελέχη σχηματίζονται ά) έκ της ρίζης 
μόνης έπιτεταμένης η ουχί. Επειδή το ριζικον 
φωνήεν επιδέχεται βαΟμόν τίνα επιτάσεως, δύ- 
ναται ήόη να έκφράζη σχέσιν τινά. Τοΰτο 
συμβαίνει συνήθως εις ρηματα' π. χ. ίΙΙ-Ι-, ό- 
περ είναι στέλεχος τοϋ ενεστώτας και ρίζα (ϊέ- 
ναι), ά. εν. πρόσ. αΗ-ΐϊΐί, ά. πληθ. ί-ΙΏίΐϊίί' 
το ϋϋ ε'ιναι στέλεχος τοϋ ένεστώτος καϊ ρίζα 
(εΐναι)' π. χ. ά. έν. πρόσ. ;ΐϊί-ΠΠ, γ' έν. 38-11 
και κ•Θ.ξ. Ήττον δε συμβαίνει τοϋτο ε?ς τά 
τών ονομάτων στελέχη, π. χ. έν ον. αίίΐΐΐ-!-;, 
τοπ. ^ι^V-^■ τό ΐ1]ίΙΙΙ-, όπερ είναι έπίτασις τοΰ 
ι1_)ΐΙ=(1ΐΥ (φωτίζειν), είναι ένταϋθαΐνοματικόν 
στέλεχος, σημαίνον «ούρανον» συγχρόνως δε 
και ρίζα. Ή λέξις ν;ι1<-ίΐ (λόγος), στέλ. Λ'ίΐΙ•^-, 
είναι έπίτασις της ρίζης ν;ΐΙν (λαλεϊν), καΐ 
κ. θ. ξ. Ή εκφρασις της σ{/_έσεως διά τοϋ βαθ- 
μ.οϋ τη; επιτάσεως τών ριζών φωνήεντος είναι 
δυσεξήγητος. Πανάρχαια ε'ιναι επίσης η άνα- 
δίπλωσις της ρίζης μετά η άνευ συγχρόνου ε- 
πιτάσεως αύτης πρός εκφρασιν της σχέσεως, 
καΐ αύτη δε άρκεΧ εις σχηματισμόν τοϋ στε- 
λέχους, ώς ή άπλη ρίζα" π. χ- στέλ. αΐί-ιΐίΐ- 
ϊν τη (1;ΐ-ά;ι-ΐηί, ά. έν. πρόσ. τοϋ ένεστ., άίΐ- 
(Ι;ΐ-ΐη;ΐ8Ϊ ά. πληθ. πρόσ. τοϋ ένεστ. εκ της 
ρίζη; (1 11 (διδόναι). 

β)^ Διά ποοσφύσεων εις τό τέλος της ρίζης 
εις οιονδήποτε βαθμόν επιτάσεως έχούσης τό 
ριζ'.κόν φωνήεν, απλώς η άνα^εδιπλασιασμένον. 
Αί προσθήκαι αύται ήσαν, ώςήόη εϊρηται, κατ 
ορχάς ρίζαι αυτοτελείς, αϊτινες έν αρχαιότε- 
ρα περιόδω τοϋ βίου τη; γλώσσης, δτε ή γλώσ- 
σα ουνέκειτο εκ όιζών μόνον, προσετίθεντο εις 
άλλας ρίζας ώς στοιχεία, ορίζοντα τι η σχέ- 



σιν τινά σημαίνοντα" βαθμηδόν αί ρίζαι αύται 
αί την σχέσιν έκφράζουσαι απώλεσαν τό αυτο- 
τελές αυτών και συνεχωνεύθησαν μετά τών 
ριζών έκείνοιν, α'ίτινες ώρίζοντο έξ αυτών πε- 
ρισσότερον π. χ. ίΙ;ΐϊν-Π, έν. όν. (ΙπΪΥίΐ-!-; (θείος, 
θεός), ρίζ. (Ιίν και δι'έπιτάσεως άαϊν μετά τοϋ 
α. να1\.-ΐα, έν ίν. άρσ. να1νΐΛ-« (λεκτός), ρίζ. 
ναΐν μετά τοΰ ίίΐ, πρβλ. ρίζ. Ιίΐ, δεικτ. αντ. 
VI (ά) νΐά-Λ^αηΙ μετ. τοϋ ένεργ. παρακ. μετ. 
άναδιπλασιασμοϋ, ρίζ. Υί(1 (ΐδεΐν, ίραν) μετά 
τοϋ ναηΐ, κτλ. 

Τά πλείστα τών πρός σχηματισμόν ιών στε 
λεχών στοιχείων τούτων αποδεικνύονται ώς 
ρίζαι δηλοϋσαί τι γενικόν καΐ έξησθενημένον, 
ώς άντωνυμικαΐ ρίζαι' π. χ. τά 3, 1, 11, ϊα, 
Ια, Ι^α,καΙ κθξ. 

Οίίτως έσχηματίσθησαν τά στελέχη εκ τών 
ριζών" άλλ' ή γλώσσα δεν εμεινεν ένταϋθα, 
προέβη και περαιτέρω σχηματίσασα εκ τών α- 
μέσως εκ ριζών παραχθέντων στελεχών και έ- 
τερα. Και τά μεν πρώτα καλοϋμεν ηξωτόθετα 
στε.ίίχη, τάς δε προσφύσεις (^ΙΐΙΙίχα) ή επι- 
θέματα, α'ίτινες χρησιρ.εύουσι πρός σχηματι- 
συ.όν αυτών, καλοϋμεν πρωτοθετονς πξοσίΐιύσεις' 
τά δε δεύτερα, εκ τών πρώτων παραγόμενα, 
καλοϋρ,εν δευτεξεύονζα, τάς δέ εις σχηματι- 
σμόν τούτων χρησιμεύουσας προσφύσεις δευτε- 
ρεύουσας προσφύσεις, ακτίνες έν μέρει συμπί- 
πτουσι μετά τών πρώτων ώς πρός την μορφήν 
αυτών. Εις τό ρήμα προστίθενται εις τά πα- 
ράγωγα ρηματικά στελέχη αί αύται προσφύ- 
σεις ώς και εις τά πρωτόθετα, τό δε ρηματι- 
κόν στέλε^^ος θεωρείται ώς ρίζα ε'ίτε πρωτό- 
θετον είναι, ε'ίτε παράγωγον" τούτου ένεκα δι- 
καίως άνάγουσιν εις τάς πρωτοθέτους προσφύ- 
σεις δλας έκείνας, α'ίτινες προστίθενται αμέσως 
εις τά ρηματικά στελέχη, ώς τάς πρός σχημα- 
τισμόν τών μετοχών, τών δηλούντων τον έργα- 
ζόμενον κα'ι την ένέργειαν ονομάτων π. χ. το 
-ΐιΙ-(-ΗηΙ-) έν τ-ή ΐ3ΐΐ:ιΓαί;ιΐιΙ-μετ. τοϋ ένεργ. 
ένεστ. είναι επίσης πρωτόθετος πρόσφυσι; ω; 
και έν τ'Τι ΙΐΙίαΐ'ίΠΐί-μ.ετ. τοϋ ένεργ. ένεστ. τοϋ 
έκ τοϋ στελέχους ρήματος. Έξ εναντίας ετε- 
ραι ώς π. χ. αί προσφύσεις τοϋ συγκριτικού και 
υπερθετικοϋ και αί τών υποκοριστικών και ε- 
τεοαι, α'ίτινες προϋποτιθέασι τέλεια ονοματι- 
κά στελέχη, είναι προσφύσεις όευτερεύουσαι π. 
χ. (ΙΤν-"ίηα-8 έκτου στελέχους άί νθ-(άίνυ!^)' 
Ιαοίΐ-ίοΐ" έκ τοϋ ςελ. ί';ιΟ-ί1ί-ρίζ. ί'ίΐο.. ι1θ("1- 
-ίΟΓ έκ τοϋ στελ. τΙΟίΊ-Ο ρίζ. οΙοΟ" έκ τούτου 
αύθις άοοΙ-ίίΐ-ί^ΐπίΟ, ένθα 5 τύπος-ί^-είναι 
πρόσφυσις τοϋ συγκριτικού (πρβλ. ίΙοοΙ-ΙΙΙϊ^), 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



το 5ίέ -ί;ίΐηθ-=-ΙΪ1ΏΟ-6(ρχ. τύπ.-Ιαηία εΤναι 
σύνθετος πρόσφυσις τοΰ υπερθετιχ.οΰ' το στέλε- 
χος λοιπόν (Ιθ€-1-ί>;-ίί-ηΐΟ- έχει [χετά την 
ρίζαν τέβσαρα στοιχεία προς σχ7![Αατισ[Λ6ν 
αυτού. Και [χετά τον δευτερεύοντα σχηματι- 
0(χ6ν τοΰ στελέχους δύναται να γείνη και έπί- 
τασις τοΰ φωνήεντος" π. χ. σανσ, στέλ. ΐΐίΐίν- 
-ίΙνίΙ-(έν. όν. άρσ. άίΐίνίΐνίΐ-.-; θείος) ίκ τοΰ ς-ελ. 
Λ^ΥΐΙ-,άρχ. άαίνςΙ-(εν. έν. άοΥΗ-χ, αρχ. ίΙίΧΪ- 
να-δ θεός). 

"Οτι αί πλεΐσται και συνηθέσταται τών εϊς 
σχ7ΐ[Λατισ[Λ?)ν τών στελεχών προσφύσεις Ιιι, ]Π, 
Ινίΐ κλπ. είναι αί αύται ταΧς άντωνυ[χ.ικαίς ρί- 
ζαις, εξάγεται εκ τούτου, οτι τοιαϋται ρίζαι, 
ών ή αρχαιότερα συγκεκριμένη σημασία έςη- 
σθένησε σχέσιν τινά μόνον δηλοΰσα, ίοίαζον μάλ- 
λον προς περαιτέρω βρισμον ετέρων ριζών μάλ- 
λον συγκεκριμένην έχουσών την σημ.ασίαν. 

γ) Μάλλον έκτεταμένον τοΰ μέχρι τοΰδε 
λεχθέντος ουσιωδώς διάφορον μέσον προς σχη- 
ματισμον τών στελεχών είναι ή αύτθεσκ; στε- 
λεχών προς παραγωγήν νέων, λίαν εύχρηστος 
εν ταΐ; ΐνοογερμανικαΐς γλώσσαις. Της συνθέ- 
σεως διαφέρει 5 σχηματισμός τών στελεχών 
κατά τοΰτο, δτι τά μεν στελέχη εσχηματίσθη- 
σαν δτε ή γλώσσα ήν έν τώ γίγνεσθαι, ή δε 
σύνθεσις δτε ή γλώσσα είχε πλέον μορφωθη, 
ώς προϋποτιθεΐσα πραγματικά χα'ι συντετε- 
λεσμένα ηδη στελέχη λέςεων. Της συνθέσεως 
διακριτέα πάλιν η ^7^γ/^/1(?^<^ η συγχώνιυσκ: 
λέζεων, καθ' ^ν .Ηζεις ηδη πτωτικάς και 
προσωπικάς καταλήξεις εχουσαι συγχωνεύον- 
ται μετ' αλλήλων, ενώ έν τη συνθέσει στελέ- 
χη μόνον προστίθενται εις άλλα στελέχη 
προς παραγωγήν νέου στελέχους. Ή σύμμιξις 
αϋτη έγένετο βραδύτερον εις τάς γλώσσας ε- 
κάστας, έν ώ ή σύνθεσις ανάγεται εις τήν ίν- 
οογερμανικήν άρχέγονον γλώσσαν. Τά πανάρ- 
χαια στελέχη ίίν;ΐίίΙ;ΐΓ, γερμ. ;;ο1ι\νΐ'ί<1('Γ, α- 
δελφή, 8ν;ιΙ\111"ίΐ-(Έλλ. έκυρδς, πενθερίις) είναι 
πιθανώς σύνθετα. Επίσης και τά σύνθετα στε- 
λέχη τοΰ μέλλοντος και αορίστου ανάγονται 
ηδη εις τήν άρχέγονον γλώσσαν. 

Αί προθέσεις και η αύξησις προ τοΰ ρήμα- 
τος είναι έν ταϊς ήμετέραις γλώσσαις τά συ- 
χνότατα παραδείγματα της συι/ιάζίως η συγ• 
χω^(νσίΟ)^ λέξεων αυτοτελών πρότερον. Ταύ- 
τα είναι επιρρήματα, πτώσεις, δηλονότι άρ- 
χήθεν' π. χ. ίΐΙ^ί-ΙΐηΐΌ έκ τοΰ α1ΐ8 και 1<'- 
ΙΙί'Ο' η αΐ^δ ώς καΐ ή ΐ'Χ και ετεραι φαίνονται 
ούσαι γενικαί. Ή χαλαρά αυτή σύνόεσις φαί- 
νεται πανταχού, ύς έκ-πίπτω και έξ-έ-πεσον 



κτλ. Συγχώνευσις φαίνεται και άλλαχοΰ' π. χ. 
έν τοις λατ. ηααηΐνΐδ, ΓΐααΐΏοΙιηΊΏ κτλ. 

Διά της κυρίως συνθέσεως ή νέα λέξις εκ- 
φράζει νέαν τινά σχέσιν, ην δεν δηλοΰσι τά μοι- 
χεία αΰτης καθ' έκαστα, ενώ ή συγχώνευσις 
είναι τροποποιηθείσα τις και καταλληλότερα 
προφορά, ώς συμπερίληψις πρότερον κεχωρισμέ- 
νων λέξεων π. χ. μακρό-χειρ, Ιοημί-Πΐίΐηΐΐδ, 
1ιΐη§1ΐ;ιΐκ1, κτλ. λογογράφος = λόγους γρά- 
φων, ]ιι-(;1ίο- (]αάΓχ)=]ΐΐί άίοοιίδ. κτλ. 

Πραγματευόμενοι τά κυριώτερα περί τοΰ 
σχηματισμού τών στελεχών θέλομεν εκθέσει 
ά) τά παράγωγα ρημ.ατικά στελέχη" β') τά 
εις τά ρήματα πρώτον προσαρτώμενα ονοματι- 
κά στελέχη, τάς μετοχάς καΐ τά απαρέμφατα 
καΐ έτερα τίνα ονοματικά στελέχη τούτοις α- 
νήκοντα, ή άλλως άζια παρατηρήσεως φαινό- 
μενα" γ') τά στελέχη τών συγκριτικών και υ- 
περθετικών" 6') τά στελέχη τών απολύτων και 
τακτικών αριθμών. 

^4^ 'Ρηματιχά στε.Ηχη παράγωγα. 

Τά παράγωγα ρηματικά στελέχη πραγμα- 
τευόμεθα προ τών ονοματικών, ει καΐ προΰ- 
ποτιθέασιν ονοματικά στελέχη, επειδή τών 
ονοματικών στελεχών ώς βάσις υπόκεινται 
πολλαχώς πρωτόθετα ρηματικά στελέχη καΐ 
ρίζαΐι 

'Ρήματα, άτινα έχουσι μόνον τά εις σχημα- 
τισμών τών χρόνων χρησιμεύοντα στοιχεία κα- 
λούνται υζε.ίίχιχά, ή πξωζόθίζα ρήματα" έκε^ί- 
να δε, άτινα έν τοις άλλοις χρόνοις, έκτος τοΰ 
ένεστώτος, πλην της ρίζης έχουσι καΐ τοιαύτα 
στοιχεία, τά όποια δεν έχρησίμευον κατ' αρ- 
χάς εϊς σχηματισμών τοΰ ένεστώτος ?ι ετέρων 
χρόνων, καλούνται Λαξάγωγα. 

Βραδύτερον έν ταΐς γλώσσαις τά προς σχη- 
μ,ατισμον τοΰ ένεστώτος χρησιμεύοντα στοι- 
χεια συμφυονται τοσούτον μ,ετα της ριί,ης, Οίστε 
μένουσι και εις του; άλλους χρόνου;" π. χ. 311- 
Ι1-ΐί(), ρίζ. ,ίιΐΐΐ" το Η είναι προσθήκη τοΰ έ- 
νεστώτος, αλλά μένει και έν τώ παρακ. 311-η- 
0-81 άντι τοΰ *ίαό-ίίί, και έν τη μετ. μ.άλι- 
στα 3α-η-0-Ια-δ άντΙ τοΰ 31ΐΟ-ίΐΙ-δ πρβλ. 
ία^ί-απΊ. Διά τούτου ρήμα τι δεν γίνεται βε- 
βαίως παράγωγον. 

Πολλάκις ομω; οί τύποι πρωτοθέτων ρη- 
μάτων εναλλάσσονται έν τή κλίσει μετά πα- 
ραγώγων έν ταΐς ΐνδογερμανικαϊς γλώσσαις 
εκάσταις, ώστε δεν είναι δυνατόν νά διακρι- 
θώσι τά ρηματικά στελέχη εις πρωτόθετα και 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓλΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ 



παράγωγα, ουδέ εις ίδιαιτέραν τάξιν να άνα- 
χθώσιν. 

Α') 'Ρηματικά στελέχη άρχηθεν εις-) Η 
(-ίΐ-ϊίΐ) μετά τής πρώττ,ς επιτάσεως τοΰ ριζι- 
κού φωντιεντος, έάν ταϋτα οχηματίζωνται ίχ. 
ρηματικών στελεχών. 

Τα ρηματικά στελέχη, τα είς-]ίΙ-μη ριζιχ,ον 
λήγοντα, ευρίσκονται εις ολας τάς ίνδογερμα- 
νικάς γλώσσας, διο άνηκουσιν ηδη εις την ίν- 
δογερμανικην άρχέγονον γλώσσαν, σημαίνοντα 
αίτίαν, μετάβασιν η μη, άλλα καΐ διάρκειαν. 
Προσαρτώνται εις στελέχη ρηματικά και ονο- 
ματικά. Το εις σχηματισμδν στοιχεΐον -ϋ|α- 
διαιρεϊται εις -11-]ί1-. τούτου δε το μεν ίΐ εΤναι 
το ληκτικον τοΰ ονοματικού η ^ηματικοϋ 
στελέχους, δπερ κείται ως βάσις, το δε ^ίΐ συ- 
νηθέστατον προς σχηματισμον των στελεχών 
εύχρηστον στοιχεΐον' πρβλ. την άντωνυμικην 
ρίζαν ]ίΙ αναφορικής καΐ δεικτικής σημασίας. 
Συνήθως το ριζικδν φωνήεν λαμβάνει έπίτασιν. 
Εικάζεται, δτι εν τ^ Ινόογίρμαηκϊ) άρχί- 
γό^Μ γλώσσγι μόνον εΐδός τι τών ρημάτων 
τούτων καί τίνες τύποι μύνον αυτών ύπήρχον, 
ούτω προ πάντων έ ένεστώς και τα ε?ς τοΰτον 
ανήκοντα" π. χ. το γ' εν. πρόσ. τοΰ ένεστώτος 
1)1ΐ;ι1"ΐμΐ-ϋ (=:σανσ. 1)1ΐαΓ;»ίει-ΙίΈλλ.*φορε]ε- 
(τ) ι, δηλ. φορεί, εκ στελέχους Ι^ΙίαΙ'Λ-,φορο-, 
αρχ. ρίζ. 1)1ΐΛΓ, Έλλ. φερ" ετι ό μέλλων Ιοίΐίΐ- 
Γα)η-ί^3α-1ί (οανσ. 1^11α^ίι^^-ί^^Λ-ι^, Έλλ. φο• 
ηη-(ΐει=*φορε]ε-σ)ε-τι), κατά τοϋτο δε ό σύν 
θετός αόριστος α-Ι^Ιΐα1'η]ίΐ-8αηΊ, Έλλ. £-φό- 
ρη-σα' κτλ. 

Έ^ τί} 'Ε.υψιχίί το άρχικ6ν-α-3Λ-έγένετο 
*-α-]ε,*ε-_)ε,*-ο-3ε, κατά δε τον γνωστόν φθογ- 
γολογικον νόμον άπεβληΟη το ] μεταζύ δύο 
φωνηέντων (ορα άνατέρω.) π. χ. τιμα=τιμάει 
έκ τοΰ*τιμα]ε τι (τιμη)' φοιτα=φοιτη]ε-τι ίκ 
τοΰ φοιτο-ς' δαμα=*δαμάϊε-τι=λατ. ίΙΟ- 
ηκΐ-Ι, σανσ. ΓΐίΙΙπΛΐα-Ιί, γοτθ. ΐΛΙΏ,ΐί-ΙΙΐ• 
φορεϊ=φορέει άντΙ τοΟ*φορε]ε-τι, αρχ. ι3Η;ι- 
Πίία-ΙΪ, έκ στελ. φορο-εκ τοΰ φόρο-ς, '^ι έκ τοΰ 
στελ. φερε-έκ τοΰ φέρει*φερε-τι δι' επιτάσεως 
τοΰ ε εις ο, κτλ. Τά ρήματα ταϋτα εις ε-]ε 
εΤναι λίαν εύχρηστα παρ' "Ελλησιν, ένω πάρα 
'Ρωμαίοις τά εΕς-α-;χρυσοϊ=χρυσόει, έκ τοΰ 
*χρυσό,]ε-1ί (χρυσός)' Τά σπάνια ρήματα εις 
1)0 σχηματίζονται φανερώς έκ τών ονοματι- 
κών είς-ϊ-στελεχών κα'ι δεν ανάγεται είς-ίΙ-)α 
π. χ. κονίω έκ τοΰ *κονίεω- κονί^ωμι, μέλλ. 
κονίσω, στελ. κ6νι-(κόνι•ς, γεν. κόνιος, κύνεως). 
Τινά τών παραγώγων τούτων ρηματικών στε- 
λεχών δύνανται νά σχηματίζωσι τον ενεστώ- 



τα αυτών δια τών-8ΐνεΐ-(δρα κατωτέρω περί 
τής κλίσεως τών ρημ.)' η. χ. ηβά-σκε-ε και ήβα, 
ή βάε-ι (ηβη)"άλδή-σκω καί άλδέω (αυξάνω) και 
έτερα. 

Έν τ^ λατ. και εν ταϊς άδελφαΐς αυτής 
γλώσσαις, δσον δυνάμεθα νά γνώσοιμεν, τί) 
άρχικον ϋ-ί-3. διά τής άποσχίσεως τοΰ φθόγ- 
γου η εις ίΐ, β και δι' ίσχνάνσεως τούτου εις ι 
παρουσιάζεται τριχώς" ά) τί) -3]ίΙ- συναιρείται 
εις -ίΙ-' π. χ. ΒοάΛ-Ι (καθίζει, ησυχάζει, κατευ- 
νάζει) άντΙ τοΰ βοάα-Ι* ^εά^^ϊ-Ι, άρχ. τύπ. 
δαάα)Η-Ιΐ, πρβλ. ρίζ. 80(1 έν τώ 8βά-βΟ άΰ- 
1ϊΐ;\1=Έλλ. δαμα, σανσ. άΕΙΙΏα^αΙί. Έν τω 
ά ενικ. προσ. το -λ]ο, δηλ. -Εΐϊίΐηΐΐ δι' απο- 
βολής τοΰ ) γίνεται* ίΐ Ο, όπερ διετηρηθη έν 
τη 5μβρική ως αα έν τώ 8αΐ3Ο0αΐΙ=τω λατ. 
δα1)\Όθαο,* «αΐίνοοο. Το ΛΟ τοϋτο συναι- 
ρείται περαιτέρω εις ο, ως έν ττι Έλλ. -αω έκ 
τοΰ -α]ω (μι) εις-ω" π. χ. δβάο άντι τοϋ^ δβ- 
ά3ο-ΙΤΐί, *8β(1ίΐ30-ΐηί, άρχ. τύπ. δ»(1-αία-ηΐϊ. 
Το β' εν. προσ. δβάαδ, άρχ. τύπ. δ3ά-&Ϊ£1-δϊ 
και ούτω κθζ. 

Συνηθέστατος εΤναι ό σχηματισμός ούτος Ο- 
νοματικών στελεχών εις 1 η εις σύμφωνα 
ληγόντων" π. χ. ΙΟΓΙΒΛ-Ι (μορφοϊ) έκ τοΰ ίοΓ- 
ΓΠα (μορφή)" ρΐαηΐίΐΐ (φυτεύει) έκ τοΰ ρίαπίθ, 
(φυτόν), και έτερα. Συνηθέστεροι είναι οι σχη- 
ματισμοί μετοχών και ετέρων τύπων εις -Ιο- 
ώς οαηΙα-Ι (άδει), στέλ. οαπίο- (οαηία-δ), 

μετ. παθ. παρκ. τοΰ Οαπΐ-Ι (^δει)" ίίΙΟΐίΙ-Ι 
(ποιεί) τοΰ ί'αοΐο- μετ. τοΰ ίίΐοί-ΐ (ποιεί), 
καΐ έτερα. Τοιοΰτοι είναι και οί τύποι εις 
-ύί'Λ-, -ίΐα-, ως ίαοΐίΐίΐ-ΐ (ποιεΧ συχνάκις), 
πρβλ. ίαοΙίΙ-Ι- άίοΐΐΐα-ΐ (λέγει συχνάκις) και 
άϊοΙα-Ι έκ τοΰ άίοΐο ((ϋοί-Ι λέγει, ρίζ. άίο)- 
και έτερα. 

[ί'.) Το -ίΐ,ία συναιρείται εις β" π. χ. Πΐοηβ- 
ΐηαδ έκ τοΰ ηΐοηθ,ϊί-ΐηαδ, άρχ. τύπ. ηΐα- 
ηαϊα-ηαίΐδί, ά πληθ. πρόσ. τοΰ ρημ. Πΐαη 
(σκέπτεσθαι), ΙΒΟηΟΟ (μιμνησκω), δηλ. ΙΒα- 
ηα]ίϊ άντι τοϋ ΠΙαίΐαΐη-ΜΪ-ά. εν. προσ. τοΰ 
ένεστ. ηΐοΐΐΐΐϊ, ούχι *ηΐοηβ-νί ά. έν. τοΰ 
παρακ.παθητ. μετοχ. Πΐοηί-ΐα-δ κα'ι οϋχΐ 
*ΐηοηβ-ίΐ18" ίΐανβο (είμΙ ωχρός), έκ τοΰ ίΐίΐ- 
νη-δ (ιοχρός)" ΟαΐίβΟ (είμι πολιός\ έκ τοϋ 
ΟαΠΙΙ-δ (πολιός), και έτερα. Τον τύπον τοΰ- 
τον παρεδέξαντο συνηθέστατα μη παράγωγα 
ρήματα. 

γ') Τί) -ίΐ^,ί»- συναιρείται εις 1" ά έν. προσ. 
-ίθ=-ί]θ, -ί)]ίΐ έκ τοΰ -αρ-ηιί" π. χ. δορίο 
(προξενώ υπνον)= *δορί3ο, άρχ^ τύπ. δνα- 
ρα]α άντι τοΰ δναρ&μ ΐηι, δυρίΠ11ΐδ= δο- 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ^Λ-ΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



ριίι-ηιιι^;, άρχ. τύπ. «ναρ-αμι-ηΐίΐίϊ, ά έν. 
και πληΟ. ένεστ. τοΰ ρημι. 8ν,τρ (ύπνοϋν, κοι- 
(Αάσθαι)" παρακ. 80ρί -ΥΪ, μετ. τοΰ παθ. ποιρ*. 
δορί -Ια-δ' ηίοΙΠπίαδ (μ.αλάσσο(;.εν;=*ηΐθ1- 
1ΐ.ίΐ-ΐηαδ ΐχ. τοϋ ηίοΙΗ-δ ((Λαλακός), ένθα 
το 1 είναι άρχικόν, ως και έν πολλοίς έτέροις" 
π. χ. Γίηΐ-πηίϋ (τελειοΰριεν)> ί'ίηϊ-δ (τέλος). 
Τπάρχουσιν θ|^.ως καΐ ρίζαι, έν αις το ϊ §έν ε- 
ξαρτάται εκ τοΰ λγικτικοϋ φωνήεντος τοΰ 3νο- 
(^.ατικοϋ στελέχους, έξ οΰ παράγεται" π. χ. 

δαβν ί-ΐΏΐι.'^, δα('νο-8, ρϋπΊ-πηίδ, ροοπη, 
κτλ. Το δε ΟΐΐδΙοίΠ-ΙΉΐΐδ, στέλ. ΟΠδΙοοΙ- 
(ΟΐΙδΙΟδ, φΰλας), ουνατον νά άναχθή εις τα εις 
-1- στελέχη, έπειδη έν τη λατινικ-7, γλώσσγ) 
οιά τα συ^Λφωνόληκτα στελέχη εις τάς πλεί- 
στας πτώσεις άκολουθοΟσι την άναλογίΛν τών 
εις 1 στελεχών. Κατ'αϋτον τον τρόπον σχημα- 
τίζονται ρ•ψ.ατα δια του ί £κ της μετοχής (ο- 
νομ.ατος σημαίνοντες τον έργαζόμενον) ληγοΰ- 
σης αρχικώς εις ΙιΐΓ, λατ. -ίοΙ'-ίιΙΓΠδ, διατη- 
ρούμενης της αρχαίας βραχύτητος της προσφύ- 
σεως, άρχ. ΙιΐΓ, ήτις είναι ετι βάσις τών πε- 
ραιτέρω σχηματισμών, ως νϊ(•-ΐΓ-ίθ-, (ΙοΟ- 
ΐΓ-ί1ΐα εκ τοΰ νΐο-ΙΟΓ-ίο, (Ιοο-ΙοΓ-ΙΐΙ,Ί, 
π. χ. βδΐΐΓΐ-ιηΠδ (θέλομεν νά φάγωμεν) δηλ. 

»'(1-1ιιι•- ί-ιηπ8, άρχ. τύπ. ;ΐ(1-ΐΜΓ-;ι]α-ηΐΜ8Ϊ, 
εκ τοΰ στελέχους 6ί;0Γ=*ί•Γΐ-1()ΐ•-, άρχ. α(1- 
ΙηΓ (θ(1-() |5ω)- ραΐ•-Ιΐ1Γ-1•1Τ111δ άντ'ι τοΰ 
*ρηΐ•-Ιθ1•-(ραΓ-ίθ γεννώ), καΐ έτερα. 

Εν τη λατ. ούχ εΰρηνται ρήματα αντιστοι- 
χούντα τοις Έλλ. εϊς-οω" λείψανα τούτων ά- 
νευρε* ό Γ. Κούρτιος έν τη διατριβή αύτοΰ 
« υ,'ΦϋΓ (Ιί('8μαΓ(•ιι (ΜΙ!••!• ΙαΙίΜΐιίδοΙκΜΐ 
^οη^ιι£;?ιι^ο^1■) έν τη 8για1)ο1;ι ρΐιϋοΐίψο- 
ηιιη Βϋΐιηοηδπιηι ίη ΙιοηοΓΡηι Γι•. 
ΙΙΗδϋΙιοΙϋ οοΙΙοοίΛ. Ι;ΐδο. 1 Ι,ϊρδ. 18(ϋ. 

Εν τη λατ. εναλλάσσονται πολλαχώς οί τύ- 
ποι τών παραγώγων ρημάτων καΐ τών πρωτο- 
Οέτων. ΟύχΙ σπανίως πρωτόθετα ρήματα λαμ- 
οάνουσιν ει; τον ενεστώτα τον τύπον παρα- 
γώγων ρημάτων• π. χ. νοπΓίΠΙΙδ και ν,.Π-ΐ 
και νΐ'α-ΙΐΙΐη, ΓΟ-ρ^Γ ί-ηΐ11δ καϊ 1•(•-ρ(ΐ') 
ροΓ-ί, ηνρΓΓ-Ι,ι,η. Τά εΐς-ίΧ) δμως ρήματα 
συνήθως αποοάλλουσι το παοαγωγικδν Γ-οινεΐον 
εν τοις στελέχεσι τών λοιπών χρόνων πλην 
τοΰ ένεστώτος, ούτω δε τά πρωτόθετα ρήμα- 
τα, τά δεχόμενα το -(!-(=,ΐί;ΐ) μόνον εις τον 
ενεστώτα (π. χ. δοιί-βΐπΐΐδ και δβΐΙ-ί, δ(:δ- 

δαη1=:"^<(■ι| (ιι-πτ νίίΐ-,ί-ηιιΐδ καΐ ν]<1-ί, 
νίδΐΐηΐ έκ τοΰ *νί(|-Ιιι-ηι) δέν διακρίνονται 
τών πιρχγώγων, άτινα άποβάλλουσιν αυτό. 
Τά παράγωγα ταύτα ρηματικά' στελέχη ως έ- 



ναρκτικά δύνανται νά σχηματίζωσι τον ενε- 
στώτα εΐς-δΙ\α (δρα κατ. περί τοΰ βχημ. τοΰ 
ένεστώτος)' π. χ. 1Π-ν(Ί('Γα•δϋ1-1 (γηρά- 
σκει), στέλ. νβ1:βΓ<1-=*νοΙθδα έκ τοΰ στελ. 
νβΙπΓ- τοΰ νβΐυδ, νθΐβΐ'-ϊδ (γέρων)• ίΐανο- 
δοί-ί, πρβλ. ίΙανο-1; έκ τοΰ ί1ανθ-δ. 

Όι-οιιατικά στιΑέχη, (Ίμετά6^ητα ώ^ ρημα- 
τικά άπαντώσι σποράδην μόνον έν ταϊς γλώσ- 
σαις, διο και δ σχηματισμός ούτος θεωρείται 
νεώτερος. Τών τοιούτοιν στελεχών διαφέρουσιν 
εκείνα τά ρηματικά στελέχη ώς έπι το πολύ 
ένεστώτος χρόνου, τά όποια φαίνονται και ώς 
ονοματικά χωρίς νά προΰποθέτωσι ταΰτα' π. 
χ. ΐ;\ηιι-, ρίζ. Ιη, Ιιιη (τείνειν)• 1)1ιαΐ'ίΐ-, 
ρίζ. ΙτΙίαΓ (φέρειν) και κθξ. Το άρχικον γ' έν. 
πρόσ. τοΰ μέσου ΙίΙΙΙΙΙ-ΙίΙΙ, το γ' έν. πρόσ. 
τοΰ ένεργ. υΙκίΠΙ-Ιΐ δεν σχηματίζεται έκ τοΰ 
ονόματος Ιίίπυ-δ (τεταμένος, λεπτός, Ιο- 
ηηίδ', Ιΐΐΐαΐ'α-δ (φορός), άλλ' αμφότερα, τό τε 
δνομα κα'ι το ρ•/ίμα, σχηματίζουσιν όμ,οίως τά 
στελέχη αυτών. Έάν τά ρηματικά ταΰτα ςζ- 
λέχη παρηγοντο ές ονομάτων, ήθελε μείνει ή 
χαρακτηρι^ική αυτών πρόσφυσις ει; όλους τους 
τύπους, ένω πράγματι σχηματίζει μόνον τον 
ενεστώτα (η τον αόριστον), δεν διετηρηθη ό- 
μως εις τά άλλα ρηματικά στελέχη. 

Έν τη Έ.Ι.ΙιιηκΐΙ γλώσση συνηθέστατα 5- 
νομϊτικά στελέχη είναι συγχρόνως και ρημα- 
τικά, σχηματιζόμενου τοΰ στελέχους τοΰ ένε- 
στώτος διά της προσφύσεως -]α-, ένώ εις τά 
τών λοιπών χρόνοίν στελέχη το ονοματικον 
^έλεχος φαίνεται καθαρόν. ΊίνταΰΟα άνηκουσι 
τά πολυάριθμα ρήματα εις -ζω και -σσω^ π. χ. 
ελπίζει δηλ. έλπιδ-ίε-τι, στέλ. ίλπιδ- (έν ον. 
έλπίς, έλπίδ-ος)• ερίζει, στέλ. έριδ- (έρις)' μα- 
στίζει δηλ. *μαστι-]ε-τι, στέλ. μάστιγ-(μά- 
στιξ)' αρπάζει δηλ. *άρπαγ-]ε-τι, στέλ. άρ- 
παγ- (άρπαξ), μέλλ. παρ' Όμ. αρπάζω, δηλ. 
άρπαγ-σω, είτα δμοις άρπάσω, ώς ει ύπέκειτο 
στέλεχος, 'άρπαδ-, ούχΙ σπανίως συναλλασ- 
σομένου τοΰ γ καϊ δ' π. χ. σαλπίζει, στέλ. 
σάλπιγγ-(σάλπις), το έρρινον αποβάλλεται προ 
τοΰ ζ=γί, ώς και προ τοΰ σ, πρβλ. τον μέλλ. 
σαλπίγξω, ίιηλ. 'σαλπίγγ-σω, κτλ. 

Έκ τοιούτων έγένοντο αί συνήθεις κατα- 
λήξεις- ιζω- αζω, α'ίτινες ύστερον ώς αυτοτε- 
λείς καταλήγεις έγένοντο εύχρηστοι. Όμοίως 
άνεπτύχθη έν ς-ελέχεσιν εις τ, θ, κ, χ ή κατά- 
ληξις -σσω π. χ. βλίττω (άποκόπτοι μέλι) δηλ' 
'μλιτ-)ω (σ. 41 — 3. Τ. Ζ'.), μελιτ-]ω, ς-έλεχος 
μελιτ-(μέλι γεν. μέλιτ-ος)" κορύσσω (τίθημι 
την περικεοαλαίαν), δηλ. *κορυθ-]ω, στέλεχος 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟλΟΓίΑΣ 



χορυθ- (κόρυ;, γίν. κ(5ρυθ-ος)' κνιρύσσω 5τηλ. 
κγΐρύχ.-)ω, στέλεχος κΫιρυκ -(κήρυξ, γεν κη- 
ρυκ-ος, κτλ. 

Όνθ(χατικα «τελέχτ, ει; ς φαίνονται εν τοις 
τελείει, ετι τελέει τελεί, οτ,λ.'τελεσ-ϊε-τι, ς-έλ. 
τελεσ- πρβλ. τετέλεσ-ααι (τέλος, γεν. τέλους 
= τέλεσ-ος)' νεικείο), νεικέω, δηλ. νεικεσ-ίω, 
στέλ. νεικεσ (νεΐκος)' ευτυχεί, δηλ' *εΰτυχεσ- 
]ε-τι, στέλ. εΰτυχεσ-(εύτυχης), κτλ. 

Έκ των αρχικών εϊς -αν- στελεχών έγένοντο 
τα ρ•ή|χατ« εις -αινώ, ογιλ. - αν^ω, π. χ. με- 
λαίνει δηλ. *ριελαν-|ε τι, στέλ. μελαν-([Λέλας, 
οΰδ. (Λέλαν, γεν. μέλανος). Ακολούθως ή κα- 
τάλϊίξις αΰτη έξετάθη καΐ εις στελέχη μη λή- 
γοντα εις «ν. π. χ. λευκαίνει, δηλ. ^λευκαν- 
ίε-τι, στελ. λευκό-(λευκ(ί-ς), κτλ. 

"Ομοιον συνέβη και έν τοις εις-υνω ρημασι, 
δηλ. -'υινω, -*υν)ω. Ενταύθα όμως το ν έγέ- 
νετο άρχηθεν εξ ένεστώτος εις -Πα-" π. χ. ή- 
δυνει, δηλ. ήδυ-ν]ε-τι, αρχ. τύπ. δνίΐ(1ΐΙ-η];ΐ 1ΐ, 
στέλ. ηδύ- (ηδύ-ος), αρχ. ίίΥαίΙΐΙ-' ιθϋ'νει, ς"^λ. 
ίθύ- (ϊ'Ού-ς)' εύρΐί'νει, στελ. εύρυ- (εύρύ-ς), και 
έτερα Και ή κατάληξις αυτή μετέβη εις έ'τερα 
στελέχη, π. χ. μεγαλϋ'νει, στέλ. μεγάλο-' 
λαμπρύ'νει, στέλ. λαμπρό-, καΐ έτερα. 

Έκ στελεχών εις ρ έσχηματίσθησαν π. χ. 
τεκμαίρομ,αι δηλ. *τεκμαρ-ίο-μαι, τέλ. τέχμαρ' 
μαρτϋ'ρομαι, δηλ. μαρτυ ρ-|ο-μαι, στέλεχος 
μάρτυρ- (μάρτυς γεν. μ.άρτυρος), καΐ έτερα. 
Μετά το ληκτικί)ν φωνήεν του στελέχους το 
^ όλως αποβάλλεται (ώς φύω, άρχαιότερον 
φυίω)' π. χ. μεθύει δηλ. 'μεθύ-,ίε-τι, αρχ. τύπ. 
Πΐ;ΐ(ίΐΐΠ-ί;ΐ-Ιί, ς-έλ. μέθυ" βασιλεύ- (]) ε-(τ)ι, 
στέλ. βασιλεύ- (βασιλεύς)" βουλεύ-ει, στελ. ά- 
χρηστ. βουλευ-, καΐ έτερα. 

ΟύχΙ σπανίως το όνοματικον στέλεχος και 
ώς ρηματικον ον αποβάλλει τί) ληκτικίιν -ο- 
%. χ, μαλάσσω, δηλ. 'μαλακ-]ω, μελλ. μα- 
λάξω, δηλ, "μαλακ-ι^ο), στέλ. μαλακό -(μα- 
λακό-ς)" καθαίρω, δηλ, καθαρ-.ίω, ^τέλ. >^αθ9ί- 
ρο- καθαρά-ς' άγγέλλω, δηλ, *αγγελ-]ω, ς-έλ. 
άγγελο- (άγγελος), και έτερα. 

Εύοίσκονται δε ενεστωτικά στελέχη παρα- 
γώγ6>ν ρημάτων δια τής αρχικής εις -σκ- 
προσφύσεως σχηματιζόμενα" π. χ. μεθυ-σκει, 
αρχ. τύπ. ΐΐι.ΐ(11ιιΐ-^:1\ίΐ-1ί, στέλ. μέ6υ-. 

Μετά τα χειλεόφωνα ευρηται και ή αρχική 
πρίσφυσις -1;ΐ- την αϋτην σημασίαν έχουσα' 
π. χ. άστράπ-τω, άστραπη' χαλέπ-τω, χ^^λε- 
πο-ς άποβαλλομένου τοϋ ληκτικοΟ φωνήεντος 
τοΰ ίνόΐΛατος, εάν τα ρήματα ταϋτα ό'ντως 
εΐν7ΐ παράγωγα. Περί των ρημάτων, άτινχ εν 



τω ίνεστώτι Ιληγον άρχηθεν εις -;ΐ:^Π11- π. χ. 
στορέννΟμι άντΙ τΌϋ 'οτορέσ-νυ-μι, άρχ. τύπ. 
!^1ί11'£18-ηίΐη-ηΐί, άρχ. τύπ. τοϋ στελέχους 
ίίίαΓαΒ-ηη- στέλ. των άλλων τύπων πλην τοϋ 
ένεστώτος στορεσ- άρχ. κΙίΐΓίΙ^ί, όπερ συνήθως 
άπαντα εις ονόματα, (περί των ρημάτων τού- 
το)ν, άτινα κυρίως άνηκουσιν ενταύθα, ορα κα- 
τωτέρω εις το περί σχηματισμού τών στελε- 
χών τοϋ ένεστώτος). Ταύτα φαίνονται ως ρή- 
ματα πρωτόθετα, επειδή τά ονόματα, «τίνα 
υπόκεινται αύτοΐς ώς βάσις, δεν υπάρχουσι 
πράγματι έν τ^ γλώσση. 

Έν τη .Ιατίη.χΐί ονοματικά τίνα στελέχη 
είσιν εύχρηστα ώς ρηματικά. Ό ένεστώς σχη- 
ματίζεται και ενταύθα ώς και έν τη ελληνική 
διά τής προσφύσεως-ίίΐ-,άλλ' δ σχηματισμός 
ούτος περιορίζεται μόνον εις τά εϊς-α- ς-ελέχη, 
π. χ. δίαΐΐΐί-ΐ (τίθησι) δηλ. δίαΐΐΐ-ίί-ΐ, άρχ. 
τύπ. *δΙ;;ιία-ία Ιί έκ τού 8Ϊα-Ια-8 (στάσις) 
ΙΠβΙυϊ-Ι (φοβείται) έκ τού ΙΏΟΐΐΙ-θ (φόβος) 
Ινϊΐίαΐ-Ι; (απονέμει) έκ τοϋ ΐΓίΐ311-δ (φυλή, δι- 
αίρεσις)• Πΐίΐΐαϊϊ (έλαττοΧ) έκ τοϋ 1Ώίηΐ1-3 
(μικρός), ου το συγκριτικον είναι ΙΐΙΙΠΠδ (μι- 
κρότερον, έλασσον) άντι τού ΓΠΙΠίΙΙδ αρχ. τυπ. 
ηΊαιΐ)ίΐιΐ8• 

β') ^Ονοματιχά στεΜχη (ίς τά ρη^ιατα άμί- 
σωι,προσα^τώΐίίνα [μετοχαΐ^ χαΐ άπαρίμίρατα) 
και ίΠζ.ά ΐινα όνοματι,χά στε.Η\η- 

Ή ήίζα άην προσφύσεως εηαι σνγχξόνως 
ό>•οιιατίχό>' σ€έ.Ιεχος. Ό σχηματισμός ούτος 
εύρηται μόνον έν τω άριοελληνοίταλικώ γλωσ- 
σικοί κλάδω. 

Ί>•βογερι<. αρχ. γ.Ιώσσα. Πιθανώταται ρί- 
ζαι τής ΐνΧογερμανικής αρχεγόνου γλώσσης, 
ώς 1)1ΐαΓ (φέρειν), Υΐά (Ρΐδ Ε^εϊν), ]ιιαΐΐ. 
(υσμ'.ν, μάχεσθαι) καΐ ετεραι ^^ί-"^•)^^^ ^{^ ^1 - 
νόματα δηλούντα -^γ/ν πραξιν καΐ τον ενεργούν- 
τα •)) πράττοντα' ώς ρηματικά ς-ελέχη εύρην- 
ται έν το) ίπλφ άορί^ί^ί' π. χ. (ΙίΓ έν τω ένετ. 
ίΐδ-, ίΐί- κ9ίΐ 1-. Έ αναδιπλούμενη ρίζα άνευ 
προσφύσεως είναι στέλεχος τοϋ παρακειμένου" 
π. χ. νί-νκΐ-, άα-ίΐα- ετι τού ένες-ώτος" π χ. 
άΐΐίΐ-ϊΐΐΐίΐ- ίΙ;ΐ ιΙλ- καΙ άορίς-ου (ορα κατ. περί 
αορίστου). 

'Ε.Ι.Κ γ.}ώσσα. Ή ρίζα είναι και δνομα, ώς 
Γοπ (έν. ον. ό'ψ, φο>νή)=άρχ. ν;ιΙν σανσ. καΐ 
ζενδ. ΛηΚ ρίζ. Γιπ, άρχ. υλΚ (ειπείν, λέγειν) 
φλογ- (εν. όν. φλοξ), ρίζ. φλεγ, (φλέγειν). Ζευ- 
=0]ευ-, ϋΐ!*" (ό'νομα κύριον τού θεού, άρχ. ου- 
ρανός), = ον. Ζευς γεν. £)ιΡ-ός>, ρίζ. άρχ. <Γΐν 
ιΐ.ίη- (φαίνειν), πρβλ. σανσ. ά,ίαΐΐ-, ιΓΐΥ- καΐ 
έτερα. Συνηθέστερον γίνεται τούτο έν τέλει 



§ 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟ! 



τών συνθέτων, ώς χέρ-νιβ- [χέρνιψ) ^ίζ. νιβ, 
αρχ. πιω; (νίζω, νίπτω). προς-φυγ-(Ιν. δν. πρός- 
-φυξ) ρίζ. φυγ (φεύγω), καΐ έτερα. Εις ταΟτα 
ανάγονται χ.αΙ τα άπ»ρέ[Αφατα τοΰ συνθέτου 
αορίστου, ώ; λϋσαι, λέξαι, άτινα δύνανται να 
θεωρνιθώσι μάλλον ώ; τοπ'.καΐ πτώσεις των 
στελεχών λΰσα-, λέξα-δτ,λ- λ.έγ-σα- οΰχΙ δε 
καϊ ώς δοτικαΐ των στελεχών λυ-σ- λες-, ότιλ. 
λεγ-ο-. "Οπως δηποτε όμως περιέχουσι το 
στέλεχος τοΰ μετά ττις αρχικής ρίζτος η;< (εΤναι) 
συνθέτου αορίστου (π. χ. έ-λυ-σα, ε-λεξα δηλ. 
ε-λεγ-σα) ώς στέλεχος ένος ονόματος ττ,ν πρά- 
ζιν δγιλοΰντος, δπερ εΤναι εύχργιστον εις ώρι- 
σμένην τινά πτώσιν. 

^ατιηχη γ.ίώσσα. Στελέχη ώς Πβ0-(Π0Χ 
φόνος), ρίζ. ΙΚ'Ο' ι1>ΐ0-(άαχ ήγεμών) ρίζ. (ΙνίΟ 
μετ' επιτάσεως 1θ8-(1ο.\ νόμος), ρίζ, Ι'-'^' ραΟ- 
(ρηχ είρτιντ)), ρίζ. ραχ και έτερα, ετι στελέχτ, 
έν τέλει τών συνθέσεων άπαντώντα, π. χ. ,)Ι1- 
(1ϊΰ-(]ΐκ1θΧ δικαστγις), ρίζ. άΐο" 001ΐ-]α2- 
(00η]ΐΙΧ σύζυγος), ρίζ. 311§-κτλ. 

Σιε.ϋχη μειά της ιίς-α ηξοσ^νσιως. 

Ό σχγιματισμί)ς οΰτος εΤναι λίαν ουνήθγις' 
:ί ρίζα πρ6 τϊις προσφύοεως-α-?ι εκτείνεται ίι 
ουχί. ^ ^ 

Ιγδογιςιααηχ-ΐ) ^ΐξχίγ' γ.ίά,σσα' έν αυτή 
ύπηρχον πολλά στελέχη είς-;ι-, ώς 3Π^-ίΙ, 
πρβλ. σανσ. ,1ΐΐίϊ-ίΐ, γοτθ. ίιΐΚ, ρίζ. ]ηί,'• νϊά- 
α-, πρβλ. λατ.νίά-0 π. χ. ρΓΟ-νκΙΐΐ-^• 1)1ΐαμ- 
α (θεός), σανσ. 1^!1αμ;ι-, ζενδ. 1)α2ΐΐ;ν-, άρχ. 
περσ. Ι^α^^Λ-, άρχ. βουλγ. 1^θο;ΐ1, ρίζ. 1)1ι;ιμ, 
κτλ. 

Έκ τών ρηματικών ^ελεχών άντ,κουσιν έν- 

- ταΰθα δλα τέ ^ελέχτ, τής υποτακτικής" π. χ. 

α«-ίΙ-, στέλ. τοΰ ένες•. καΐ ρίζ. αδ' έτι άπλα 

στελέχ-Λ τοϋ ένες•. π. χ. 1^^1ιι^5-ί1, ?ίζ• Ι^Ιπίμ:, 

κτλ. 

Έ.υ. γ.Ιώσσα. Συνήθη εισίν έν τή ελλ. 
γλώσση ονόματα είς-α-, ώς Γέργ-ο-, ρίζ. 
Κεργ (έργ-άζο-μαι)' φορ-ό, φόρ-ο-, φορ-ά, ρίζ. 
φερ. τομ-ο-τομ-η, ρίζ. τεμ (τέμ-νω, έ-τεμ-ον)" 
πλοΡ-ο-, ρίζ, πλυ (πλέΡ-ω), κτλ. Οί τύποι 
ούτοι διακρίνονται τοΰ στελέχους τοϋ ενεστώ- 
τας ώς έπι το πολύ μόνον διά της μείζονος 
έπιτάσείος τοϋ ριζικού φωνήεντος φέρε-, λεί- 
πε-, πλεΓ-ε, κτλ. 

Και έν συνθέσει εΤναι εύχρηστα τα ονόμα- 
τα ταύτα μετά τής αρχικής προσφύσεως-α-, 
ώς έν τή σανσ. π. Υ. '.ππο-δαμ-ο-' ί)έν ελλεί- 
πει δε και αυτή ή ιδιάζουσα σχέσις τών ονο- 



ματικών αυτών στελεχών μετά τί> όυς-)4αΙ ευ-' 
π. χ. δυσ-φορ-ο-=σανσ. άΐΙΓ-Ι^ΙΐίίΓη,-. 

ΚαΙ δευτερεύουσα πρόσφυσις-α- ώς έπΙ τι) 
πολϋ μετ' έπιτεταμένου τοΰ φωνήεντος τοΰ 
στελέχους" π. χ. ήγεαόνη, στέλ. ήγεμον-(άρσ. 
ήγεμών)" δ-πατρο-(5μόπατρος) στέλ. πατέρ-, 
όπερ προ τής προσφύσεως- ο- ώς συνήθως συ- 
στέλλεται εις πατρ-" άστ-ό- (αστός έκ τοΰ 
άστυ), όπερ άπέβαλε το ληκτικόν αύτοΰ προ 
τής προσφύσεως-α-, και έτερα. 

^αΓ. γ.Ιώσσα. Την πρόσφυσιν-α-έχουσι π. χ 
τ6ν[ν(1-0- (οΰδ. ναάαπι.) πόρος, ρηχόν), ρίζ. 
ναά (βαίνειν)• ίΐά-Ο- (Γϊάΐΐδ πις-ός), ρίζ. ΙΜ" 

,ίιΐίϊ-ο- (ϊιι^νιιι ζυγός), 8011-0- (ί^οηιΐ8 ήχος), 
ρίζ. ίίΟΙΙ, κτλ. 

Πλείστα τοιαύτα ονόματα ευρηνται έν τέλει 
τών συνθέσεων, ώς 0αΐ18Ϊ-(1Ϊ0" 0-(θαη8Ϊ(ϋθα8 
συνήγορος, δικηγόρος), ^ίζ. άΐο-ΠίαΙΰ-νοΙ-Ο 
(ηίαΙίΎοΙίΙί δυσμενής), ρίζ. νοί" ΟΠδϊ-ίΟΓ-Ο 
(οηδϊΓοΓ ξιφήρης), κτλ. 

Οϋχι σπανίως φαίνονται τοιαύτα στελέχη 
εκτεταμένους τους φθόγγους έν τοις λεκτικοί; 
τών στελεχών γράμμασιν έχοντα, και όμως 
σημαίνοντα το αρσενικών γένος, ώς 00ΐ-1β§-ί1 
και «Ι01'ί-1θο-ο-(δαθ1'ί1βί511ί^, ιερόσυλος) ρίζ. 

1('ο• ΐΓαη8-Γασ-α καΙρΐΌ-ίαμ-ο-(ρΓθΓα§α8) 

ρίζ. ίαμ• ραΠΊ-ΟΪά-α-ρίζ. Οίνοά, κτλ. τούτου 
αντίστοιχος έν τή Έλλ. σχηματισμός είναι ό 
εύρύ-οπ-α κτλ. θηλυκά τοιαύτα είσι ηΐθ1-;ΐ 
(μύλη), ρίζ. ηΐοΐ (άλήθειν)" Ιορ-ίΙ (τήβεννος), 
ρίζ. Ιί'^ (στέγειν, καλύπτειν), καΐ έτερα. 

Την δευτερεύουσαν πρόσφυσιν έχουσι π. χ. 
(1•'0υΓ0-(ιΙΐ-'0θΓαδ έπιθ. κόσμιος, έντιμος) έκ 
τοΰ ι:1<'(•Π8 γεν. άοοΟΓ-ίδ (οΰδ. κόσμος, άζία) 
Ιΐοηΰΐ'Ο- (έντιμος) έκ τοϋ ΙίπΠοδ, γεν. ΙίΟΠυΓ- 
1.-^ (τιμή), καΐ ετερ*. 

Ση.Ιέχη ^ιεζά Γί]^ είς-\-.^ροσί^)ύσεω^. 

Ή πρόσφυσις ΐ δεν είναι πολύ εύχρηστος. 
Έν τή Ί^ύογεοίΐανίχι'ι (Ί^χεγύ^•Μ γ.Ιώσσί} απο- 
δεικνύονται τά αΐν-ί-(οφθαλμός), ρίζ. ίΐΐί (οζυς 
δραν)' <αμ1ΐ-Ί-(ς;φις), πρβλ. σανσ. πΐΐ-ΐ, ζενδ. 
;ιν-ί-, Έλλ. έχ-ι-, Λατ. αημπ-ί-, λιθ. ;ιιιμ:-ί, 
ρίζ. αμίι. 

'Ε.Ι.Ι. γ.Ιώσσα π. χ. *ΟΐΙ-ϊ-(ούδ. ίφθαλμί»; 
διατηοηθέν έν τώ δυίκώ οσσε, δηλ. ΐκΐε, οκιε) 
ρίζ. άρ•/. ;ΐ1ν (οξύν είναι, όραν)" πολ-ι-, ρίζ. 
άρχ. ράΓ (πληρούν, πεπληρωμένον είναι)" τρόχ- 
-ι-(άρσ. δρομεύς), ρίζ. τρέχ(τρέχ-οι), και ϊτερ*, 
/ίαΐ. γ.Ιώσσα π. χ. δ^0^^-^ (δοοίίίδ, 800- 
1«, θηλ. ρίνημα), ρίζ. δΟαΙ) (δΟίώο σκάπτω 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΑΟΓϋΣ 



9 



σκάβω, κνώ)" ΐΓαά-ϊ (ΐΓΙΙοΙϊδ θί,λ. κοντίι;, κά- 
ραξ), ρίζ. ΐΓπά (ΐΓυάο)• θν-ΐ-{ονίί5, Έλλ. οΡ- 
ϊ-β, δΧς, πρόβατον), σανσ. άν-ϊ-δ λι,θ. ϋ-νί-δ) ίχ. 
τη; ρίζ. 11, ίΙΛ' ση|Αοιινού57ΐ; ένδύειν, καΙ έτερα. 

Σκ.Ιίχη μιτά της εις -II- προσφύσεως. 

Και ή πρόσφυσις αυτή όεν είναι [/.εν τόυον 
εύχρηστος, είναι δ[χως εύχρηστοτέρα τϊ,ς εις-1-. 
Ε'ίς τινας μεν γλώσσας είναι συνηθτ,ς, εις αλ- 
λάς δε ουχί. 

Ίι ί^ογεζιΐ^αηχη άρχ• γ.ίώσσα' π. χ. ίΐΙν-ΙΙ 
(έπίθ. ώκύ;), ρίζ. α1ν-•ρΓίΐΙ-11-(πλατΰς)• ραΓ-ΙΙ 
(πλήρης), κτλ. 

'/?Χ/. γ.Ιωσσα' ώ•Α-ύ-•=σανσ. &0-11-, ρίζ. 
αρχ. αΐν" πλατ-ύ-=σανσ. ρΓΐ1ΐ-α-(νεοελ. φαρ- 
δύ;)' ρίζ. αρχ. ρναΐ' πολ-ύ- = σανσ. ρΐ1Γ-ύ-, 
άρχ. ρίΐν-ΙΙ-, ρίζ. ραΐ•. «δ-ύ- = σανσ. δΥαά- 
ύ-, ρίζ. δναά, κτλ. 

Λατ. γ./ώσσα. Ώς έπι το πλείστον τα στε- 
λέχη ταϋτχ φέρονται εντελώς εις την άναλο- 
γίαν της εις ί κλίσεως, οίίτως ώστε εις το άρ- 
χήθεν ληκτικον 11 προσηρτηθη Γ π. χ. ΙθΠΠ- 
1-Ιθηηϊδ λεπτός) εκ τοΰ ^ΙβΠ-α-, αρχ. τύπ. 
Ιίΐη-νΐ-,ρίζ. αρχ. 1;ΐ1ΐ(τείνειν)" ΐ3Γβν-ί-άντι τοΰ 
*Ι)Γθον-ί έκ τοΰ *1)ΐΧ'β-η-, πρβλ. Έλλ. βραχ- 
ύ-" 1ον-ί- άντΙ τοΰ *1ϋθ,ν-ϊ- έκ τοΰ *Ιβο-ιι- 



πατερ-' σωτηρ•ιο-, σωτηρ-ία, ς•έλ. σωτηρ-' αλή- 
θεια, δηλ.*άληθεσ']ίΙ, ς-έλ. αληθές-, κτλ. "Ετι 
αποβάλλεται και το ληκτικον φωνήεν τοΰ στε- 
λέχους ο=τω αρχ. α προ της προσφύσεως 
-ιο-^τω άρχ.-]ίΙ-' π. χ. ούράν-ιο-, στέλ. ουρα- 
νό-" ποτά[Λ-ιο-στέλ. ποτα[χό-, κτλ. 'Έτι αϊ ιιε- 
τοχαΐ φέρουσα, δηλ. φεροντ-]11' λελοιπυΤα, δηλ. 
■^λελοιπυσ-^ΕΙ,- *υτ-]ΕΙ' δότειρα δηλ. *δοτερ-][1' 
μέλαινα, δηλ. μέλαν-ία, κτλ. 

Τη σανσκριτική μετοχή είς-ίπν-)Εΐ αντιστοι- 
χεί ακριβώς ή Έλλ. εις-τεο-, όηλ. τεΡ-ίο" π. 
χ. στελ. όο-τέο-, σανσ. ά»-1ίΐν-]ί1-, ρίζ. άο-' 
ϊ-τέο-, ρίζ. ί (ίέναι)" πλεκ-τέο-ρίζ. πλεκ, καΐ 
έτερα. "Ισως άνηκουσιν ένταϋθα καΐ τα εϊς•σια 
άντί-τια, π. χ. ευεργεσία έκ τοΰ εύεργετία 
πρβλ. ευεργέτης, κτλ. 

^ατ. γ.Ιώσσα. Εν τ^ Λατινική γλώσσϊ) είναι 
λίαν συνήθης η πρωτόθετος είς-]θ-πρόσφυσις' 
π. χ. Ηί1-Ε12,-Ϊ0 (αά&οϊπηΐ παροιμία), ρίζ. εΐ§ 
(λέγειν, πρβλ. &30 άντΙ τοϋ*αθ,>]θ)• ΘΧ-ΐΐΤΟΐ- 
ίο-(ΰχίη•ιίιΐ6 έξοχος), ρίζ. βηι, ϊιτι (βχ ίηι-ο 
έξαιρο))" §;βη-ίο-(§βηίαδ), . ϊη-2,βη-ίΰ-(ϊη- 

οοπίηηΐ φύσις, ευφυία), ρΓΟ-§βηίθ-(ρΐΌ§0- 
ηίβδ, απόγονοι) ρίζ. §611 (§βη-Πδ, οϊ-ο(β)η-ο)• 
κτλ. Περαιτέρω σχηματίζεται δια της προσ- 
φύσεως ηί-είς-ΪΟ-ηί-,ίυ-η-' π. χ. Ιβο-ΐυΐΐ-ΐββ,- 
Ίοπϊ-, ρίζ. Ιοί^' (εκλέγειν)• Γβ§-ίοη-, νβο-ϊοΐΐϊ 



Έλλ. έ-λαχ-ύ-, σανσ. 1α§1ΐ-11-, ρίζ. άρχ. -(διεύθυνσις, χώρα), :ίζ. Γβ§ (Γβ^'βΓΘ ίθύνειν)• 



Γα§1ΐ, κτλ. 

Στε.Ιεχη ιητά της εϊς-]Ά-προσ^ύσε(ύς. 

Ή πρόσφυσις αυτή είναι λίαν συνήθης έν ά- 
πάσαις ταΧς Ενδογερμανικαΐς γλώσσαις ως πρω- 
τόθετος και δευτερεύουσα" έν τη ^Ι^-όυγεριι. 
άρχ. γ.Ιώσστ) δυσκόλως αποδεικνύεται ί πρόσ- 
φυσις αύτη έν τοις έπιθέτοις, συνηθεστέρα δε 
έν τοις ρηματικοΧς και τοις των παραγώγων 
ρημάτοιν 7ελέχεσιν εις ίΙ-];τ-' π. χ. ΟΠανα-]ίΙ-, 
ρίζ. Ιιΐΐαΐ" έτι άπαντα τα στελέχη της ευ- 
κτικής είς-ία-=)ι μετ' έπιτάσεως-3α' π. χ. στέλ. 
αδ-ϊϋ, ρίζ. καΐ στελ τοΰ ένεστ. Λδ' "έτι πλεί- 
στα άλλα ένεστ. στελέχη, ώςδνίίΙ-ΪΠ-,ρίζ. δ\'ία. 

Έ.α. γ.ίώσσα. 'Η Ελληνική γλώσσα έχει 
την πρωτόθετον πρόσφυσιν-]η- έν τοΧς^έξης' π. 
χ. άγ-ίο-,άρχ. τύπ. .];ψ-ϊα-, σανσ. ί »£!,■-] ^-(σε- 
βαστός), ρίζ. ϊαρ; (τιμάν, λατρεύειν)" στύγ•ιο- 
(άποτρόπαιος), ρίζ. στυγ (έ-στυγ-ον)' πάγ-ιο•, 
ρίζ. παγ-(πηγ•νυμι)' γλώσσα άντΙ τοΰ γλοιχ- 
3ίΙ, πρβλ. γλοιχ-ιν, γεν. γλωχ-ΐνος, κτλ. 

Ώς δευτερεύουσα δε πρόσφυσις εΤναι συνηθέ- 
στατη" π. χ. πάτρ-ιο-, πατρ-ιά έκ τοΰ στελ. 



κτλ. Ώς δευτερεύουσα πρόσφυσις άπαντα επί- 
σης π. χ. ρίΙΪΓ-ίθ-(έπιθ. ραίΓΙΙΐδ), θηλ. ούσ. 
ρ&ΐΓ-ΐα έκ τοΰ ρίΐίβΓ-" ρΐ'&βΙΟΓ-ίο-έκ τοΰ 

ρΓαβΙοΓ-•νίοΙθΓ-ϊίΐ έκ τοΰ νϊοΙοΓ" δοίβηΙ-ί& 

έκ τοΰ ΒΟΐοπΙ- (δΟΪβΠδ, είδώς, έπις-άμενος) κλ. 
ΚάνταΰΘα αποβάλλεται τί) ληκτικον φωνήεν 
τοΰ ςελέχους, τί) άρχ. Ά πρ!) τοΟ-]α- π. χ. οίο- 

ηιίη-ίο-(<:ΙοηΊΪηϊππι) έκ τοΰ άοΐϊΐίηο-(άο- 
ηιίηπδ, κύριος)" δοηαηϊο-(δθΐτιΐΗΐιηΊ) έκ τοΰ 

δΟηΐηο- (δοηΐηΐΐδ ύπνος), κτλ. 

Τ•^ σανσκριτική προσφύσει-Ιθ,ν)ίΐ-άντιστοι- 
χεϊ οΰχΙ κατά την σημασίαν η λατινική των 
επιθέτων είς-Ιϊνο-ώς Ιΐα-ΙίΛΟ-, ηοΙιΥΟκτλ. 
Έκ τοΰ Ιίΐνΐεΐ, προσθηκ'/ι τοΰ ί έκ τοΰ '] τής 
τελευταίας συλλαβής έγένετο-ίθ,ΐν)α, έξ οΰ 
Ιίΐϊνα-, Ιθϊνο-,-ΐϊνο-, ει μή εισι νεώτεροι σχη- 
ματισμοί έκ των στελεχών ΠλΙο-, ίΙΟίο-. 'Ώ. 
μετοχή τοΰ μέλλοντος, σημαίνουσα το δέον 
γενέσθαι, λήγει έν τη Λατ. γλώσση εις-βίκΐΐΐδ, 

άρχαιότερον-αηάιΐδ,ώς οΐίο-οηάο, άίο-ιιηάο, 

κτλ. Πιθανώς έν τω πρώτω μέρει τής προσφύ- 
σεως ταύτης έχομεν βΐΐ, 1111, άρχαιότερον λοι- 
πόν 011, σανσ. αη έν τη -αη-ί]η-• το δέ-είο- 
είναι πιθανώς ή εν τη Λατ. λίαν συνήθης πρόσ 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'., 



10 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



φύσις ϊΐο, ώ; |ν ταϊς οπίί-άο-, νη1ί-(1θ-, Ιί- 
ΙΏΙ-αΟ, κλπ. Οπερ έγένετο έκ ττίς ργιματικίίς 
ρίζ-ης ΐΐα (λατ. οΙαΓβ), ίιτι; συνεχωΜεύθη αετά 
ττ,ς άρχ. ΐ11ΐα=ποιεϊν), ώς εν ταΧς ΰΐνάο κλ. 
έν ετέραις δε θεωρείται ώς νεώτεοος σχη[Αα- 
τιτριος τίίς Λατινικής. 

Στε.Ηχη ικζά ιης ε£(,-\'Ά-προσ^ύσεως. 

Τα μετά τ^ς εις -να- προσφύσεο^ς στελέχγ) 
εϊοΐν εύχρ•/ιστα έν άπάσαις ταΐς Ίνδογερμανι- 
καΐς γλώσσαις, εν τισι μάλιστα συνηθέστατα, 
ώς εν τίι Λατ. και Σλαυ'ίκη. Τϊίς προσφύσεως 
να συγγενές έστιν ή εις ναΐΐ και ή ναπϊ, περί 
ής κατωτέρω. 

Αν τ/} 'Ιΐδογεξμαη.χΊΊ άρχεγόνω γ.Ιώσστι 
είναι μόνον το στέλεχος α1ν-να-(ΐππος) εκ της 
ρίζης αΐν (τρέχειν' πρβλ. αΙν-Π- ταχύς). 

Έ.ί.Ι. γ.Ιώσσα. Έπειδη αποβάλλεται τι) υ 
έν τη Έλλ. γλώσστ), δυσκόλως άνευρίσκομεν 
τάς προσφύσεις ταύτας" Εις ταΟτα ανάγονται 
τα έςής' 'ίππο-άνΐΐ τοϋ 'ηΐ[-1'θ=Λατ. ('({αο-, 
άρχ. αΙν-Λ'α κτλ. πολλό=έκτοϋ*πολ-Κθ-, αρχ. 
τύπ. ραΐ'-να, ρίζ. ραΐ' (πληρούν). Πλείστων 
άλλων αί ρίζαι δεν ανευρίσκονται πλέον" π. χ. 
λαι-Ρό-=Λατ. Ιαο-νο-' ολο-, ίων. ούλο-, αρχ. 
τύπ.*όλ-Κο-=3Ϊρχ. Λατ. ϋοΐΐο, έκ τοΰδοΐνο-, 
σανσ. καΐ'-να, καΐ έτερα. 

Την άρχικην εις ναπ, πρόσφυσιν εΰρίσκο- 
μεν έν τω στελ. αϊΐ' ών (αιών) έκ τοϋ κατ' εκ- 
τασιν αρχαιοτέρου αΐ-ναΐ1, πρβλ. Λατ. αβ-νο, 
γοτθ. αί-να, σανσ. ο-να-, ρίζ. ί (ίέναι)' 'ίσως καΐ 
έν τη πέπ-ον- άντι πέπ=:1' ον'(πέπων, ώριαος), 
οανσ. ρα1ν-νά-, ρίζ. πεπ, αρχ. Ι\αΙ\ (βράζειν). 

Αατ. γ.Ιώσσα. Ή εις να πρόσφυσις εΤναι 
εύχρηστος έν τη Λατ. γλώσσϊΐ' π. χ. ΟΟ^-ΙΙΟ- 
άρχ. αΐ^-να-• ηΟΟ-νο- (επιβλαβής), ρίζ. ηοο 
(ΙΚΙΟ.'ΙΧ' βλάπτειν), ναο-ΐΐο (κενός), ρίζ. ναο 
(πρβλ. ναοαί'Ο, κενόν είναι)" αΐ'-ΥΟ- (ήροτριω- 
μένος, αΓνα-ΠΙ άγρος, πεδίον), ρίζ. αΓ (αΓαίΧ' 
άρουν), κτλ. Τούτοις άνηκουσι καΐ τα είς-ιΥΟ- 
ώς ηοοί-νο (επιβλαβής), ναοΤ-νΟ (κενός), 
θαρΙΐ-νο (αιχμάλωτος), και έτερα, ά σχημα- 
τίζονται ώς ει ειχον και έτερον τύπον *Π00 ί - 

νο, *νααί-Γβ,*οαρΐΤ-Γθ. 

Ή πρόσφυσις ναηΐ κτησιν σημαίνουσα καΐ 
πλησμονην σχηματίζει μετοχην τοΰ ένεργ. πα 
ρακ. 



ται έκ τοΰ -3α- καΐ -ΠΠΐ- (ορα κατ. περί των 
συγκριτικών), και ή ΠίαπΙ (όρα κατ.) έκ τοΰ 
πια και 011 1" οΰτω δε εχομεν την σειράν -αΐΐΐ-, 
]αηΙ-,ναηΙ-,ηΐαηΙ:-, οίς παρατίθενται και αί 

-αη-,-]αη-,-ναη-,-Γηαη-, καί αί-α-4ίΐ-,να-, 
-πια-. 

Εν τι) Ε.Ι.Ι. γ.ίώσστ] η ναηΐ πρόσφυσις 
εΤναι -Γεντ-, έν. ον. όρσ.-ΓΐΙδ, οΰδ. Ρεν, θηλ. 
-Ι'εσσα, δηλ. -Ρετία=σανσ. -ναΐί, δηλ.-να- 
1|α, διατηρουμένου τοΰ δίγαμμα" π. χ. άμπε- 
λο-Ρεντ- (πλήρης αμπέλων), άμπελο-" ίχθυό- 
-Ρεντ- (πλήρης Ϊχ0ύθ)ν), ίχθύ-" μητιό-Ρεντ- 
(πληρης μητιος, φρονησεως), κτλ. "Ολα τα ς•ε- 
λέχη ταΟτα άκολουθοΰσι την άναλογίαν των 
εις -ο- στελ. άρχ.-α" αλλά και χαρί-Γεντ-(πλγ1- 
ρης χάριτος) χάρι-, ϊσο)ς δε καί τίνα έτερα. 

Άκ γι) ^^3ζ. γ.Ιώσπτι ή ναηΐ πρόσφυσις 
έγένετο -ναΐΐίί, κατά την άναλογίαν των εις 
-α- στελεχών, ούτω δε παραοεκτέος έστιν δ 
αρχικός τύπος -ναπ^α-, έζ οΰ άναγκαίως έγέ- 
νετο νοΠδΟ-, νυίίΟ" το -νοίϋίΟ- όμως άπέβα- 
λε πανταχοΰ τί) ν" π. χ. ίηΐΙιΐϋδΟ-, Ιαπίΐ- 
Πΰ-δΟ-, ίοηπαό^Ο-, έξ ου ίθΓηΐΐ)!>0-, δπερ 
άρχαιότερον ην ίοΓΠΙΟΙΙδΟ- (δρα άνωτ.), και 
έτερα. 

Εις δε τον σχηματισμίιν της μετ. τοΰ ένεργ. 
παρακ. η πρόσφυσις -ναπΙ έν τη ΊπΊογερ^ια- 
ηχΐΐ άξγεγόνω γ.ίώσστ) καΐ εις τά τρία γένη 
φαίνεται π. χ. έν τη νϊνίά- ναπΙ- ρίζ., νίά 
(ίδεΧν, ειδέναι)" (ΙαίΙΙια-ναπΙ-, ρίζ. (ΙΙία (τιθέ- 
ναι), και έτερα. 

Έν Γ// 'Ε.ί.Ι. γ.Ιύσστ) η πρόσφυσις -ναπί- 
έφύλαζε μεν πανταχοΰ σχεδόν το άρχικον λη- 
κτικον Ι. άπέβαλεν δμο)ς το 11 γενομένη ουτο), 
έν τω άοσ. και ούό.-ΐ^οτ-Ζ-να (η) Ι' ή ΰνομ. 
τοΰ άρσ. έγένετο Ι' ωίί άντι -ΓοΙ-β μετ' άνα- 
πληρωτικης εκτάσεως, τοΰ δε ούδετ. Ρ Οϊί άντΙ 
ΡθΙ(όρα άνωτ.) το θηλ. γίνεται-νί α δηλ. -υΐα 
δηλ. 11>)α (δρα άνωτ.) έκ τοϋ να 3] α, τοΰτο δε 
έκ τοΰ ναπ^ρα, άρχ. τύπ. ναΐΐ!]». Ή πρόσ- 
φυσις αύτη προσαρτάται πασι τοις στελέχεσι 
τοΰ παρακειμένου, άτινα έν μεν το'ϊς άπλοΤς 
παρακειμένοις Ιχουσι ληκτικον το της ρίζης 
τελευταΐον γράμμα, έν δε τοις συνθέτοις λη- 
γουσιν εις Π" π. χ. λέλοιπ-ότ-, λελοιπώς, λε- 
λοιπ-Γοτ-ς, οΰδ. λελοιπ6ς=*λελοιπΡοτ-, θηλ. 
λελοιπ-υ'ΐα=*λελοιπ-υσία έκ της ρίζ. λιπ" έπί- 



ής τ^ πανάρχαιον αποδεικνύεται έκ της σης λελυκ-Γοτ- (λελυκώς), ρίζ. λυ. 



συμφωνίας της Άριας, Έλλ. και Σλαυϊκής γλώσ- 
σης, εΤναι δε πιθανώς σύνθετος έκ τοΰ να καΐ 
-ηΙ-=αηΙ (δρα κατο^τ.)" ταύτ•ίΐ παραβάλλεται 
ή άρχικη πρόσφυσις -]απί, ήτις επίσης σύγκει• 



'Λρχα'ίκοΙ τύποι και μάλιστα θηλυκού γέ- 
νους δεικνύουσιν έτι τί) μη έπιτεταμένον ριζι- 
κον φωνήεν, π. χ. Γιδυΐχ (συνήθως ειδυΐα, 
στελ. *Ρειδ-Γοτ- τοΰ οΤδα, άρχ. τύπ. νίναί- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



η 



άα, ρίζ. νϊά ϊδεϊν, εΐδέναι), δηλ. *νϊά-α3]ΐ 
=:σ«νσ. νί(1α'ί5"'ί ϊχ. τοϋ *νϊνί(1-ν&η1:-Ϊ9,. 

Έν τ•7ι Αατινίχΐ/ γ.Ιώσσί} ελλείπει ή πρόσ- 
φυσις αΰτΥ) έν τω παρακειαένοι. 

Σιε.Ιέχη [χετά τή; εις -Πΐα προσφύσεως καΐ 
ετέρων, ών το πρώτον συνθετικών μέρος είναι 

-ιηα- ως -ιηαη-, -ιτια-ιια, -πΐίΐηΐ, καΐ ί 

οίως περί των μετοχών των παθ. και μέσων 

ρημάτων εις -ιηα-, ιηα-ηα. 

Ί»-ΰογ. ά^χ. γ.ίώσσα' π. χ. βΙίαΓ-ΙΤίΐα- 
(θερμός, θερμότης), ρίζ. ΐ;1ΐίΙΓ• (11ΐΙΙ-1Τΐα- η 
μάλλον άΙΐΐΙΙΙ-Ηία (θυμός, καπνός), ρίζ. άΐΐη. 

Τή -1Π;ΐ- συγγενής είναι ή πρόσφυσις-ΙΏαΐΙ, 
άναλυτέα Ίσως εις -ΙΠ-αΐΙ- δηλ. -1Ώ(α)-&η-, 
λίαν προσκείμενη τί μετοχική -ΓΩα-Πία-" π. 

χ. ^ηϋ-ηιαη- (δνομα), ρίζ. £;•η&=^2,αη (γνώ- 

ναι) ίΐΙν-ΠΐίΐΠ- (λίθος), ρίζ. αΐν-, χαΐ έτερα. 

'ΕΑ,Ι. γ.Ι&οσα' ή πρόσφυσις -Πΐα-' π. χ. 
θερ-μό-, θέρ-μη, ρίζ. θερ (θέρ-ομαι, θερμαί- 
νομαι), άρχ. ΐίίΙΓ' φλογ-μό, ρίζ. φλεγ (φλέ- 
γειν)' κομμό- (θρήνος μετά τΰψεως) αντί τοϋ 
κοπ-μο- ρίζ. κοπ(κόπ-τω, κε-κοπ-ώς, τετυμ- 
μένος)" άν-ε-μο- (μετά παρεμβεβλημένου ε), 
^ίζ. ίΐη (πνέειν), και έτερα. 

Ή -Πΐίΐ- άπαντα επίσης και ώς δευτε- 
ρεύουσα πρόσφυσις -μο-' π. χ. άλκι-μο, άλκή' 
νόστι-μο- (δ προς έπιστροφην), νόστο- (επι- 
στροφή)" φύξι•-μο- (φευκτέος, και δ προς 8ν 
φυγείν τις δύναται), φύζι- (φυγή), και έτερα. 

Ή -ΙΠαπ- έν τη Έλλ. φαίνεται ώς -μον- 
χαΐ -μεν-" π. χ. άκ-μον•=:σανσ. ίΚ,^-ΠΊίΙΙΙ- 
καΐ άκ-μη' τλή-μον- (τλη-μων), ρίζ. τλα" 
(πρβλ. τέ-τλα-θι, τλη-σομαι)' γνώ-μον-, ρίζ. 
γνο, κτλ. Έν τω τύπο) -μων- έγένετο βραού- 
τερον ή έκτασις' π. χ. κευθ-μών, κευθ-μώνος, 
ρΙζ, κυθ μετ' επιτάσεως κευθ (κεύθ-ω, ε-κυθ-ον, 
κρύπτω), πρβλ. κευθ-μό-ς' θη-μών, θη-μών-ος, 
^ίζ. ίΐϊ (τί-θη-μι), καΐ έτερα. 

Ή -ΠΊοη-' π. χ. πυθ-μέν-, ρίζ πυθ, άγ. 
1)0(1-αηΐ• ποι-μέν-, λιθ. ρϋ-ΠΙβη, ρίζ. ρϊ, ί- 
σως κατ' ϊσχνανσιν τοϋ ρ;• (προΐστασθαι). 

Ταύτη προσεγγίζει καΐ ή πρόσφυσις -μονη' 
π. χ. φλεγ-μονη, ρίζ. φλεγ. χαρ-μονη, (ρίζ. 
χαρ (χαρά). Ενταύθα ανήκει πιθανώς και ή 
-μι -ν- και -μι-νο-' π. χ. ρηγ-μί ν-, ρηγ- 
μίν-ος, ρίζ. ραγ(ρήγ-νυμι)' ύσ-μιν- (δοτ. έν. 
υσ-μίνι καΐ υσμίνη (μάχη), ρίζ. 6θ, άρχ. και 
σανσ. ,)ΐΙ(11ΐ (μάχεσθαι)' και ο)ς δευτερεύουσα 
πρόσφυσις" π. χ. κυκλά-μ ινο- έκ τοϋ κύκλο-. 

Και η συνηθέστατη -ματ- των ουδετέρων 
είναι τούτων συγγενής" π. χ. εί-ματ- (ίμάτιον), 
αίολ. Κέμ -ματ-, δηλ. *ί'εσ-ματ-, ρίζ. Γεσ 



οπ- 



Γεσ-νυμι)' ό'μματ-, δηλ 

ό'π-πατ-, ρίζ, δπ (ό'ψομαι δπ- 

-ματ-, δεσ-μο- και δεσ-μή 



(έννυμι, όηλ. 
ματ-, αΐολ. 
ωπ-α)" πρβλ. δέσ-(^ 
ρίζ. δε, δεσ (δέω), κτλ. 

Εν τή Αατ. γ.Ιώσοτι, ή *ρχ"!•''1 πρόσφυσις 
-ΙΏΕΙ- ευρηται ώς -ΙΏΟ-(ΐΏυ-) έν ταΤς απ-ί- 

ΠΊο-, ρίζ. άρχ. αη (πνέειν)• ίϋ-ιιιο (ΓυπΗίδ, 

θυμός, καπνός), άρχ. ρίζ. ΐΐΐΐΐΐ (κινεϊν)' ίΐΙ-ΠΙΟ- 
(α1-ΐηα8 τρέφων), ρίζ. αϊ (τρέφειν)• Γα-ΐη;ι, 
φή-μη, ρίζ. ίίΐ, (Ια-πί, φάναι), κτλ. 

Συνήθως ή αρχική πρόσφυσις -ΠΙίΙΠ- είναι 
έν τ^ λατ. -ΙΠβΙΙ-" π. χ. §βΓ-ηΐβη (βλαστός,) 
ρίζ. §'βΓ, άρχ. β'ΙίαΓ (χλοάζειν)" 8β-ηΐβΙ1 
(σπέρμα), ρίζ. δίΐ (σπείρειν) Ιβο-ηΐϋΠ, 16§-Ϊ- 
ΐηβη (στέγη), ρίζ. Ιθ§' (στέγειν), και έτερα. 
Ή πρόσφυσις αύτη εκτείνεται εις -ΠΩοΠ-" π, 
χ. δβΓ-ηαϋη- (δβηΐΙΟ λόγος), ρίζ. 8Θ1' (εϊρειν, 
συνάπτειν)• Ιβΐ'-Πΐϋη-, πρβλ. ίΟΓ-ΙΏοη-, Ιοί'- 
ηΐίΐΙΟ- (όρος), ρίζ. ΐβΐ", άρχ. και σανσ. ΙίΐΓ 
(υπερβαίνειν, εις τέλος άφικνεΐσθαι). Συνήθως 
ή αυτή επεκτείνεται προστιθεμένου του -Ιο-' 
π. χ. οο-βΠο-ηίθηΙο-, ϊιι-θΓβ-ΐΉοηΐο-, Ιβο- 
ϊ-ηιβηΐο, απσ-ΐΏοηΐο- καΐ αιι§;-ηιβη, δο»- 

ηΐβπίο- καί δΟ§-1Ώβη, καΐ έτερα. Συνηθε- 
στέρα είναι ή ΙΏΟΠίΟ πρόσφυσις έν τοΙς πα- 
ραγώγοις ρήμασι' π. χ. αΠΏα-ΠΙΟΠίΟ-, ηΐΐ- 
Ιιϊ-ΐηοηΙο-, Θχροΐ'ί-ηΊΟηΙο-, και έτερα. 

ΤαύτΥ) προσαρτάται καί ή αρχική πρόσφυ- 
σις -]&- μετ' επιτάσεως, έξ ου γίνεται ή -ΙΙ10- 
ηϊο-, άρχ. τύπ. -Πίαπΐα-, ήπερ ώς έπι το 
πολύ είναι δευτερεύουσα" π. χ. Γ{ίΙβΓ-1- Μο- 
ηίίΐ (μέμψις) έκ τοϋ ηΐΙβΙ'-ΟΙ'• αΟΐΙ-ΙΠΟΠία 
(δςύτης) έκ τοϋ στελ. ΗΟΓΙ (αΟβΓ ίΙΟΓΪβ οξύς)" 
ί,βδίϊ-ΐηοηΐο- (μαρτυρία) έκ τοϋ ΙβδΙί-δ (μάρ- 
τυς), κτλ. 

Μιτοχιχη ττξόσψυσις (ΐς -ηΐαηα-' Έν τ^ 
Ϊγδογε^ααηχΐ\ άρχίγ. γ.ΐύυοΐ) ή πρόσφυσις 
αύτη φαίνεται προστιθεμένη έν τοις στελέ- 
χεσι τοϋ ένεστώτος, μέλλοντος, αορίστου και 
^ιαρακειμένου π. χ. έκ της ρίζης ιΐΐΐΐΐ γίνεται 
στελ. τοϋ ένεστ. ίΐΐΐίΐίΐΐΐα-, άΐΐίΐιΐΐια-ιτίίαικι- 
(τιθέ-μενο-), στελ. (11ΐα-κ]α- ΐπαπα- (θη-σό- 
μενο-), άόρ. (ΙΙια-ΐηαΠίΙ- (θέ-μενο-), παρκ. 
1)11α-1^11?ι^-ηΊαηα- η 1^11α1^11;1^-π1^π£ι- έκ 
της ρίζ. Ι^Ιίαΐ", στέλ. παρκ. 1)1ΐαΐ3ΐΐίΙΓ-, ΐ3ΐΐα- 
ΙϊΙΐηΓ-. 

^Εγ τή ^Ε.υ. γ.ΐώσσιι φαίνεται πανταχού 
-[;.6νο-=-ιω άρχ. -Ιϊΐαηα- (-μενο-ς, -μενο-ν,- 
μένη), συνήθως μάλιστα προστιθέμενη εις τα 
στελέγη τοϋ ενεστώτας, τοϋ μέλλοντος, τοϋ 
παρακείμενου και του αορίστου π. χ. εν. φερό- 
μενο-, στελ. τοϋ ένεστ. φέρε-, φέρο-, άρχ. 



12 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



Ι)1κΐΓη,-, ΐ3ΐΐΛ1•;ι-, ρίζ. φερ, αρχ. ΐ3ΐΐαΓ• διδό- 
[λενο-, οεικνύ-[χ.ενο-, οοίοό-^λενο-, λεΛυ-υ,ένο-, 
66-μενο-, λιπό-μενο-, λυσά-μενο-. 

Έν τη αρχαιότερα Έλλ. παρ' Ό^ιΛοω ή 
πρόοφυσις -πκιπα- φαίνεται χ.αϊ ώς ονο|Αα ε- 
νεργεία; ν; απαρεμφάτου και μάλις-α εν τι έν. 
τοπική τοΰ θτ,λυκοΰ -μεναι (πρβλ. χαμαι τοπ. 
του στελ. χάμα-) καΐ συγκεκομμέντ,-μεν, (και 
πάρα τοΐ; Δωριεΰσι και Αίολεϋσιν ει; τα ργιμα- 
τικά στελέχγ), εϊ; το τέλος της όίζη; και τον 
παθητικον αόριστον)" π. χ. ον. εδ-μεναι, αρχ. 
τύπ. τοΰ ττελέχους αά-Μαπα-, ρίζ. καί άρ- 
χαΧον ένεστ. ττέλεχος εδ- αρχ. ;Χί1 (εδειν, έ- 
σθίειν)" άμ,υνέ-μεναι, άμυνέ-μεν, ον. στέλ. ά- 
μυνε-' άξέ-μεναι, άζέ-μεν, αρχ. τύπ. τοΰ στε- 
λέχους ίΙ^>;]α-11ΐίΐηα-, στέλ. τοΰ μέλλ. άξε-, 
δηλ. 'άγσε-, '*άγσ3ε-, αρχ. τύπ. ηΐ•-δ]η-, όίζ. 
αΐί, αρχ. ίψ' (άγειν)' παρακ. τεθνά-μεναι, τε- 
θνά-μεν, στέλ. τεθνά-, ρίζ. θνα=θαν' μιχ6η- 
μεναι, μιγημεναι, φανή μεναι, και έτερα. 

Έν τη .Ιατιηχι~ι γΑώσοτ^ της αρχική; προσ- 
φύσεως -ΠΐηΠίΙ διετηρήΟησαν μόνον λείψανα 
ανάλογα πάντοις των έν τη ελληνική. Ουσια- 
στικά" ;ιΙα-ηιιιο-, θηλ. ηίαιηιΐίΐ (τρόφιμος), 
ΥοΐΙα-ηΐΏΟ- (ΥίΤΐϋΐηπίΙδ δνομα θεού) έκ 
τοΰ αρχ. λατ. *α1θ-ΐΐ1ϋηο-. ρίζ. ;ι1 (τρέφειν), 
*ν('ί1,0-ηΐί!ηθ-, ρίζ. ΥΘΓΙ (στρέφειν) άποβλη- 
θέντος τοΰ Ο τοΰ ΐηβηο-=μενο-=ηΐαη,Ί- 
καΐ προστεθείσης συνήθως τή; καταλήςεω; ει; 
το στέλεχος τοΰ ένεστ. ώς έν τη Σανσ. και 
Έλλ. Τω ληκτικω γράμματι της ρίζης προ- 
σαρτάται αμέσως ή κατάληξις έν τη 1('Γ- 
ηΐϊηο- (όρος), αρχ. ρίζ. Ιμγ" το ϊι-ηιΐπα 
(γυνή) ανήκει ενταύθα, ε; καΐ το έτυαον αύ 
τοΰ άμφιοάλλεται. 

Ή 5ν. πληθ. τοΰ άρσ. τη; προσφύσεως ταύ- 
της, ηΐϊηί έκ τοΰ αρχαιοτέρου *ΐηΐ'ηοϊ- *ηΐΟ- 
1101-δ όιετηρήθη ώς περιγραφή τοΰ β'. πληθ. 
προσ. τοΰ παθ. και μέσου άνευ τοΰ βοηθητικοΰ 
ρήματος. Το Ι άντΙ τοΰ Ι3 τίθεται χάριν τοΰ ε- 
πομένου 111, ούτω το λατ. Ι αντιστοιχεί τω 
Έλλ. ε ώ; και άλλαχοΰ" π. χ. ΙίΟΠίίΐΙ-ϊδ, 
ΐΙ;ιΐηΐΠ-ΐδ και ποιμέν-ος. Κατά ταΰτα το λατ. 
Ι(Ί'0-Π1ΐηί αντιστοιχεί τω Έλλ. φερό-μενοι, 
αρχ. τύπ. ΐ3ΐΐί\Γα-ΐα;ιιι;ι. Ή πρόσφυσις -Πΐίηϊ- 
προσαρτάται απλώς εις τα στελέχη των χρό- 
νων καΐ εγκλίσεων και έν τοΧς νεωτάτοις σ/η- 
ματισμοϊς" π. χ. ίιΐΐιίί-ηΐΐηί, ηΐθΐΐΰ-ηΐίΐ)ί, 
ίΐΐκΐί-ΐηίηί" εύκτ. και υποτ. ίθΓαΙΏΪηί, 1Β0- 
ηοηπιίηϊ, ηΊοιίβ-πιίΐιί, αιιάΓ-ηιϊηϊ, κτλ. 

Το οέ ένικον των τοιούτων μέσων όηυ,άτο)ν, 
πιθανώς άχρηστον έν τη αρχαίο τάτγι γλώσση, 



Ι διετηρήθη ώ; β'. και γ'. έν. τή; προστακτικής 
της αρχαιότερα; γλώσση;, λήγον ει; -ΰ' π. χ. 

Γϊϊ-ιηΐπΰ ίΓοί-ιηϊηο, ρΐΌβΓβάί-ηιΐηο, εγ- 
ΙιίίΓα-ηιίπο, ώ; β3, ββίο. 

Όγοιιατ'.χά ςιΑέγη μειά τι'ΐζ ίϊς -ΓΛ-Κΐ- 

.τροσφύσιως. 

Έν τή ίι-ΰ. ϋξΐχ. γ.ΐώσσί) π. χ. 1"ΙΗ11ι-ΓΠ- 
(έρυθροΰς), ρίζ. ΓΙΐάΙΐ" Βίΐά-Γα (έδρα), ρίζ. δαά" 
αο-ι•α- (αγρό;), ρίζ. ίΐο•. 

Έν τή '/ί.7.λ γ.Ιώσστι' π. χ. έρυθ-ρό' λαμπ- 
ρό-, φαι6-ρό-, λυπ-ρό-, οώ-ρο- ρίζ. οο'-πτε-ρο- 
ρίζ. πετ (πέτ-ομαι), -σιγη-λό-, άπατη-λό-, 
δει-λο- ρίζ. δε (δέ-δι-μεν, δέ-δοι-κε)" μεγ- 
άλο-, αρχ. ρίζ. Πΐα|τ •}ι ΙΏαβΙΐ (αΰςάνειν, κυ- 
ρίω; ηϋξημένος), καΐ έτερα. Ώ; πρωτεύουσα 
και δευτερεύουσα πρόσφυσι; είναι οϋχ'ι σπανίως 
ή-ερο-' π. χ. φανερό-, ρίζ. φαν (φαίνω)' δρο- 
σερό-, φοβερό-, και έτερα, καΐ έν άλλαις ετι 
προσφύσεσιν, ώ; -υρο, -ωρος, -ωλο, -ωλη -ϊλο 
ευρηται το άρχικ{»ν στοιχεΐον -Γ£1•. 

Έν τή ./ατ. γ,Ιώσσι/ π. χ. ΠΐΙί-ΓΟ- (παΙίβΓ 
έρυθροΰ;),ρίζ. Γαΐ3"_8ίΙΟ-ΓΟ- (δίΙΟβΓ ίερο;) ρίζ. 
δίίΟ (άγιάζειν)" ^ηά-ΓΟ- (§η;\ηυδ επιστήμων, 
έμπειρο;) ρίζ• §ηίΙ (γινώσκειν)' δθ11;ΐ άντι τοΰ 
*δΟΐΙ-ΐΛ=εδ-ρα, ρίζ. δβίΙ. Και ει; παράγωγα 
ρηματικά ς•ελέχη προσαρτάται πολλαχοΰ ή-1;ΐ-' 
π. χ. οαΐκΙϋ-1;ι (οώ;), ς-έλ. ΓΠίκΙί•- (οΜίΐάϋΙΌ 
καίειν, λευκον είναι)" 1ϊ1(_'(1β-1α (φάρμακον) ι^ελ. 
1ΐΐυ(1ϋ-. καΐ έ'τερα. Ή -Ιπ- έν τή λατ. εΤναι 
σύνηθε; ς-οιχε'ϊον έν ταΐ; προσφύσεσιν, ώς πΙο-, 
Ιΐ1;ΐ-,=ίΗ. 

Ση.Ιίχη μηά της εις -ΠΠ- πξοσψύσεωί:. 

Έν τή ϊνδογ. άρχ^Εγ. γ.Ιωσσ'} οΐιόέν βέβαιον 
παράδειγμα. 

Έν τη ΈΑ ι. γ7ώσσ,ν" π. χ. τέρ-εν- (τέρην), 
ρίζ. τερ (τείρω τρίβω)" άρηγ-δν- (άρήγων, βοη- 
θός) εϊκ-ϊ>ν- (είκ-ών) έ-οικ-α, και έτερα. Συνη- 
θεστέρα είναι ή ώς έκτασις ή έπίτασι; θεωρη- 
τέα τοΰ -ίΙΙΙ- πρόσφυσι; -ων-" π. χ. αϊθ-ων 
(καίων), αιθ-ω, ρίζ. ίΟ. κλύδ-ων ρίζ. κλυδ 
(κλύζω), καί έτερα, έν ταΐ; πευθ-ήν (ερευνη- 
τή;), ρίζ. πυθ (πυνθάνομοι), λευχ-ήν, ρίζ. λιχ 
(λεύχ-ω) καί έτεροι; δείκνυται το σπανιώτερον 
-ην-=: τω άρχ. -ίΙΠ- . Δευτερεύουσα πρόσφυσι; 
φαίνεται ή -ων- έν τοΐ; άνδρ-ών, στέλ. άνδρ- 
άντί τοΰ άνρ-, ά-νερ-' ίππων στελ "ππω, καί 
έτέροις. 



ΣΤΟΙΧΕΤΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



13 



Έν τ^ .Ιατ. γ.ΐώσσί) αί [ΐ.ετά βραχέος φω- 
νήεντος προσφύσεις εΐιΊ σπανιώτερα•,, ώς Η- 
δρβΙ'ο-Ο γεν. ΐη-ϊό (το έπιρραίνειν), στέλ. 

-δροΓο-οη-, -δρ«Γο-βη-, ρίζ. δρετ^ (δρβΓ§- 

διασπείρω, &-8ρβΓ§-0 έπιρραίνω)" ϋΟΗΙ- 
ρα^-υη- (θ01Ώ-ρ;ι§-0- (οοίη-ρ&ίτ-Ο σύνδε- 
σις), ^ίζ. ριι§; (ρ&ημ,-ο πηγνυμι, οοηι-ριπί;- 
άνάπτω). Συνγιθεστέρα είναι έξ εναντίας γ) 
-011 ώς έν τη Έλλ. -ων-' π. χ. εά-υΠ- (βίΐο 
γεν. βΐΐοη-ίδ'ίδων πολυφάγος), ρίζ. βά- (ϋ(1-θ) 
00ΐη-1)ί1} ϋη- (συριπότης), πρβλ. ΟΟΠΊ-έίΙί-Ο• 
^βΓΟΪΪ- (φορεύς) πρβλ. §β1Ό (φέρω), και έτερα. 

Στε.Ιέχη ^ιετά τΐις ίίς -ίΐΠ9,- Λροσφύβωί:. Ή 
εις -£111£1- πρόσφυσις ανήκει τ^ Ίνδογεραανι- 
κη άρχεγ. γλώσσγ), έπειδγι δι' αϋττις σ/Υΐμ.ατί- 
ζονται στελέχη ώς άπαρέ(;.φατα έν χρήσει ον- 
τά έν τη σανσκρίττ), ζενδικ^, Ελληνική και 
γοτθική γλώοση. 

Έ^ τί) Έ^^. γ.Ιώσστι την εις -ίΙΠδ- πρόσ- 
φυσιν εχουσι τά μεν ονόματα εις -ανο-' π. χ. 
τα οόδετ. κόπ-ανο-, ρίζ. κοπ (κόπ-τω)' δργ 
ανο-, ρίζ. Ρεργ. (έργ-ον)" δρέπ-ανο-, ρίζ. δρεπ 
(ορέπ-ομαι) και ετερα' το τύμπ-ανο- έρρινο- 
ποιεΐ την ρίζ. τυπ. άρσ. στέφ-ανο- ρίζ. στεφ 
(στέφ-ω)' Οηλ. ήδ-ονή, ρίζ. άδ (άνδ-ανω, άδ-η- 
σω, εχδ-ον), αρχ. δΥίκΙ' άγχ-όνη, ρίζ. άγχ. αχ. 
(άγχ-ο>, άχ-νυ-[χαι), κα'ι έτερα. 

Ώς δε έν ταΐς εις -ας- προσφΰσεσιν έγένετο 
το άπαρέμφατον της Λατ. εις -1*β-, ε» δε της 
εις -ΙΠίΐΐΚΐ- το Έλληνικον άπαρέμφατον εις 
-μ,εναι (ένθα άνωτ.) οιίτως έκ της εις -ίΐηα- 
έγένετο το Έλλ. άπαρέμ.φατον εις -εναι, όπερ 
δύναται νά θεωρηθη ώς έν. τοπ. θηλυκών στε- 
λεχών. Το λελοιπ-έναι δείκνυσιν άρχικόν τι ςέ- 
λεχος Γίΐ';ιίΙναΐΐα-, δνομα σημαίνον τον ενερ- 
γούντα σχηματισθέν έκ τοϋ στελέχους τοΰ πα- 
ρακ. είς-ΛΠα-' το φέρειν αντί τοΰ φέρεινι, φε- 
ρενι μετά βραχείας καταλήξεως αντί τοϋ φέ- 
ρεναι δείκνυσι στελ. ΐ3ΐΐαΐ•αηα έκ τοϋ ένεστ. 
στελέχους φέρε -=ΐ3ΐαΐΓα-, ου το ληκτικ&ν 
θεωρείται συγχρόνως ώς άρκτικον της προοφύ- 
σεο)ς -ίΙΙΚΙ-. Στελέχη εις φωνήεν λήγοντα δέ- 
χονται ώς έπ'ι το πολύ οΰχι -ίΙΙΙΕΙ-, άλλα μό- 
νον -1ΐα-, δθεν διδόναι, Ις-ά-ναι, δεικνύ-ναι" αλ- 
λά και θεΐναι, όοΰναι= οόεναι. 

Έν τη ^ατ. γ.Ιώσστ) όέν υπάρχει σχημ.α• 
τισμός τις ακριβώς αντιστοιχών τώ άρχικώ εις 
-αΐΚΙ. Έπειδη δε το Έλλ. μ>ΐχα)-η έν τη Λατ. 
φαίνεται ΙΐΚίοΙίϊΠίΙ, δυνάμεθα πιθανώς τά εις 
-ίπο-,-,ϊπα νά άναγάγωμεν ένταϋθα, διότι 
ουχνάκις το 1 έν τη Λατ. είναι ϊσχνανσις τοϋ 
α π. χ. ραβ-ϊηα, ρίζ. ρίΐ§• δαί'Ο-ίηα (δεσμός 



φορτίον) ρίζ. δίΙΓΟ (δ&ΓΟ-ΐο ρίπτειν)• άοίΤΩ-ΐπΟ-, 
ίΐοηΐ-ίπα, ρίζ. άοηΐ (δαμάζω), πρβλ. σανσ. 
άαπί-ίΐηα- (δαμάζων). 

ΣιεΜχη μετά τήζ εις 113, προσψύσείύζ. Τά 
στελέχη ταΰτα εί^χρηστα έν άπάσαις ταΐς ϊν- 
δογερμανικαΐς γλώσσαις συνήθως είναι μ-ετοχαι 
τοϋ παθ. παρακ. ταύτόσημ,α τοις εις -ΙίΙ-" Έν 
τη 'ΕΑ.Ι, γ.Ιώσσι/ π. χ. υπ-νο-, αρχ. χ.αι σανσ. 
δναρ-ηα-' λίχ-νο-, ρίζ- λίχ (λείχω)' λύχ-νο-, 
ρίζ. λυκ (λευκό-ς), αρχ. Γΐύί)' δευτερεύοντα 
είναι τά ορεινό-= ορε-σνό, στέλ. δρες δρος* 
σκοτεινό-= σκοτεσ-νό, στέλ. σκοτεσ- σκότος, 
καΐ έ'τερα. 

Έν τη ^ατ. γΑωσστι π. χ. δΟΠΙ-ηο άντΙ 
τοϋ *8θρ-ηθ, = αρχ. δνηρ-πα-" ώς δευτε- 
ρεύουσα πρόσφυσις είναι συνήθης' π. χ. ρίΐΙβΓ- 
110-, Υί'Γ-ηο-, 83,1ϊ§-110-, και έτερα. Συνή- 
θης δε και μετά μ,ακροϋ ;ι, ί , β προ της -ΙΙιΙ-, 
ώς ΓοπΙ-αΠΟ-, ς-έλ. ίοηΐ-, β(|αί-1ΐΟ-, ς-έλεχος 
6(}αο-, αϋβ-ηο- ς-έλ. αϋο-, ιΙοοΙγΙιηι, ς-έλ. 
άοοΙΟΓ-, άοοΐΓΪ, έκ τοϋ *άθθΙθΓί-, και έτερα. 

Ή π^όσψνσκ; -ΠΒ.- εις σχηααζισμο^ ζώιτ 
αετοχ&γ τοϋ παθητίχοϋ παξαχειμένου. Έ/ ζϊ} 
ίγόογεριιαηχτ} άρχεγόι^ω γ.ΙώσσΊΐ ώς τοιοϋτος 
σχηματισμός είναι σπάνιος, πιθανώς όμως έκ 
της ρίζ• ρί^Ι' (πληρούν) έσχηματίζετο ή μετοχή 
ραΐ'-ηεΐ- (πλήρης), όν. εν. άρσ. ρείΓΠα-δ, ούδ. 

ραηια-ΐϊΐ, θηλ. ραηιΚ. 

Έν τη 'Ε.ΙΑ. γΑώσατ) ή εΕς -119,- πρόσφυ- 
σις χρησιμεύει συνήθως ούχι εις σχτ,ματισμον 
μετοχών, άλλ' επιθέτων" π. χ. σεμνό- άντΙ 
τοϋ *σεβ-νό-, ρίζ. σεβ (σέβομαι)' άγ-νό-, ρίζ. 
άγ. (αζο-μαι, τιμώ/ στυγ-νο-, ρίζ. στυγ, ^- 
στυγ-ον, (στυγ-εΐν)' και ούοιαστικοϋ, ώς τέκ- 
νο-, ρίζ. τεκ, ε-τεκ-ον, τέ-τοκ-α, τίκτω. 

Έν τη ^ατ. γ.Ιώσστι οΰχΐ συνήθης εις σχη- 
ματισμ.ον μετοχών" λείψανα τούτου ευρηνται έν 
τοις έξής' ρΙε-ΙΙΟ- (πεπληρωμένος) ρίζ. ρ1θ= 
ρΐίΐ, άρχ. ρείΓ (πληρούν)• Πΐαίί'-ηο- (ηύξημέ- 
νος), ρίζ. Π1£1§- σανσ. ΙΏ&Ιΐ (αύξάνειν)• άυ-ΙΙΟ- 
(δεδομένον), ρίζ άα (διδόναι)• ΓΘ^-ηΟ- (το 
διοικούμενον), ρίζ. Γθ§ (κυβερνάν). 

ΣτεΑίχη μετά, της εις -πί- προσφύσεως. Έ 
πρόσφυσις αίίτη έν τη ϊνόογερμαηχίί άρχεγό- 
γω γΑώσσί) φαίνεται μόνον έν τη &§-111- ν^ϋρ), 
ρίζ. α§ (?), αφηρημένα όμως εις -111- πιθανώ- 
τατα είγον σ/ηματισθή προ της αποσχισεως 
τών γλωσσών ως εν πασαις ται; ινο. γλωσσαις 
ευρισκόμενα. 

Έν τή 'ΕΑ.ί. γ.ΙωσστίΎΐ πρόσφυσις -111- είναι 
σπανία* π. χ. μή-νι- (μηνι-ς, γεν. μηνι-ος), 



14 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΙΥΑλΟΓΟΣ 



ρίζ. άρχ. ητα ([λάω, (Αχ'.0[/.αι, ζητώ σκ,έπτο[χ.αι)' 
σπά-νι- ρίζ σπα. 

Έν τη ^«Γ. γ.ίώσση ευρηντα'. [^.όνον αρσε- 
νικά" π. χ. ίρ-1ΐί (ί^πΐέί πϋρ)=σανίΓ. απ-πί-' 
ραΠΪ- (άρτο;), ρίζ. ρα (πρβλ ρίΙί^-ΟΟ, πάοααι, 
νέμομ,αι) καΐ έτερα. 

Ση.ίέχη ^(ειά γ?κ (ί( -ΗΙί- προσψνσ(θ]Γ. Έν 
τη 'ί^^ίογίρ^ί. όργ. γ.ίώτση' η. χ. 13-1111- εκ- 
τενές, σώ[;.α) ρίζ. 1;\ (τείνειν) 811-1111- (γεγενη- 
ρ-ένος, υίος) ρ'.ζ. «Π (γενναν, παράγειν). Τα ει; 
-Πυ- στελέχη χρησΐ[/.εύουσιν ετι καΐ ω; ένεστ. 
στελέχη (ορα κατ.) π. χ. Ια-ηΐΙ-, ρίζ. Ια-αΐ'- 
-ΠΙΙ- ρίζ. ίΙΓ. 

Έν τη Έ.Ι,Ι. γ.Ιώσατ). ή πρόσφυσι; -νυ-, 
είναι λίαν σπανία, π. χ. θρη-νυ-, ρίζ. θρα(θοη- 
σασθαι, καθέζεσθαι' θρά-νο; έ'όρα), αρχ. (.ΙΙίΓα, 
αΙκίΓ (στηρίζεσθαι)" λιγ-νύ- (καπνό;). 

ΚαΙ έν τη ^4ατ. γΑώσσ'ΐ είναι λίαν σπανία 
η εϊ;-ηα- πρόσφυσις' π. χ. το ΙΐΊΗΙ-ί (λεπτός) 
(Αετέβη ώς καϊ εί; Π στελέχη έν γένει ει; 
τον ει; ί τύπον (ορα ανωτέρω)" *1β-πα- 
= αρχ. Ια-Π11-" πιδανώ; άνηκει ένταΰθα καϊ 
το ηΐα-ΐηΐ- (χειρ), αρχ. ρίζ. ΓΠα (ριετρεΐν, 
μορφοϋν). 

Στε.ϋχη ιιηά η'/ς ιίζ -ΙΐΙ- .τροσ^ύσιως. 'Ι- 
οίω; θεωρητέα ένταΰθα η ε:; το άρχικον -Ια- 
(/.ετοχη τοΰ παθ. παρακειμένου" Ή πρόσφυσι; 
-ΙίΙ- συνηθέστατη έν ταϊ; Ίνδογερι^-ανικαΐ; 
γλωσσα.1; χρησιριεύει δχι [/.όνον εις σχη[Αατι- 
σμδν επιθέτων, ^ραόύτερον δε έν τη Ίνδογερ- 
(Λανικη άρχεγόνω γλώσσ•/) συνηΟο); ει; τον σχη- 
ματισριον τη; ίΛετοχη; τοΰ παθ. παρακειαένου, 
αλλά και δνομ.άτ&)ν ουσιαστικών. 

Έν τη ^Ιΐ'όυγερ^^. άρχ. γ.Ιώσσί} ή πρόσφυ- 
σις -{3- σχη(Λατίζουσα την μετοχην τοΰ παθ. 
παρακ. προσαρτάται έν τοϊ; πρωτοθέτοι; ρη- 
(Αασιν η άμέσω; εί; την ρίζ. κατά την άρχικην 
αυτή; μορφήν, η έν παράγωγοι; ει; το ρηαα- 
τικον στέλεχο;" π. χ. (,1;ι-ΐΗ- (ιΙ;ιΙιΐ8 δοτός), 
έν. (1α-Ια->;, ούδ. <1α-1α-ιη θηλ. (1;ι-1,ι, ρίζ. 
άίΐ (δο)• Ιίπι-Ια- ( *ο1αΙα8 κλυτό;), ρίζ. Κτα 

(κλΰΐΐν άκοΰεινΓ ίί;ι(1ίΐ]3-1ί!- (καθήμενος), ς-έλ. 
?αΓΐα]£1- ρίζ. δ;ΐ(1 (καθήσθαι), και έτερα. 

Έν τη Έ.Ι.ί. γ,Ιύισστι ή πρόσφυσι; -Ι.'Ι- εΤναι 
-το-, άρσ. -τό-;, ούό. -τό-ν, θηλ. -τη- π. χ. 
κλυ-τό-, ρίζ. κλυ (κλύειν^' φευκ-τό- φεύγω, 
ρίζ. φυγ, άρχαϊκώτερον έτι φυκ-τό- στα-τό- 
ρίζ. στα, ΐστημι" Ρρηκ-τό-, ρίζ. Κρακ, ρηγ-νυμι 
κτλ. Έν τοιούτοι; σύνθετοι; ευρηται και μόνον 
-τ- προηγουμένου μακροΰ φωνηεντο; έν τη ρί- 
ζί) άντι τοΰ πληρέστερου -το-" π. χ. ά-γνώτ- 



(όν. άγνώ;, ά-γνώτ-ο;), ά-βλη-τ και άβλη-το-, 
καί τίνα ό^λλα. 

Έν τη Αατ. γ.Ιώσσ)/ η πρόσφυσι; αυτή γί- 
νεται -Ιΐΐ- άρχαιότερον -\θ-,1 £ν. ον. άρσ. -Ιΐΐ-8 
άρχαϊκώτερον -ΐο-8, οϋδ. -ΙΟ-ΓΠ, Θηλ-Ιίΐ π. χ. 
ά;ι-Ιο ρίζ. άα" -«Ιο-ίο, δία' ρίζ. άί-πιΐο-, ρίζ. 
ΓίΓ ΐη-οΐιι-ΐο-, ρίζ. οία" άλλα καΙ οχ-ΪΙ-Ιο-, 
ρίζ. II (έλκειν" οχ-Π-ΰ έξέλκω)" ίηΐ-ΐοϋ-ΐο-, και 
έτερα. Και ενεργητικά, ώ; ρο-ίΟ- (πιών), ρίζ. 
ρο, αρχ. ρα• ρηΐ1180- αντί *ρΐ•31Η"1-Ιθ- ρίζ. 
ρΐ'ίΐΐκΐ (ρΐ-απάβΓΟ γευματίζειν), και έτερα. 
Συνηθω; αί μετοχαί αύται λαμβάνονται και ώς 
ουσιαστικά, ώ; τά ς-ε>έχη ι1ί€-Ιθ- ((ΙίοΙηηΐ), 
ί^ηϊ-ίο, (ΐΐαίΠ8) ί;ΐ(:-Ιθ-, Υοίο και έτερα. Οΰχι 
σπανίω; παρεντίθεται καϊ το βοηΟητικον φωνήεν 
ί π. χ. νοηΐ-ί-Ιθ, ρίζ. ΥΟΠΙ (,έμεϊν), ^ΘΠ-ϊ-ίΟ-, 

ρίζ. μ(•η (γεννάν)- ηιοιι-ί-Ιο- ρίζ. ιηο'η (πα- 

ραινεΐν) καϊ έτερα. 

Ή πρόσφυσι; -13- είίρηται πολλαχώ; καϊ ώς 
πρώτον συνθετικον μέρος συνθέτων πρσφύσεων, 
ώς -Ια-Ια, έζ οΰ τό ύπερθετικόν της Ελληνι- 
κής -τατο-' έν τή Έ.ΙΑ. γ.ίώησ// ή -1;ιί- γίνε- 
ται -τητ- λίαν εύχρηστος ούσα π. χ. νεότητ- 
(νεότης), στελ. νέο-' φιλότητ-, στέλ. φίλο-" ένό- 
τητ-, στέλ. έν., καϊ έ'τερα. 

Έν τη ^αν. γΑώσατ) ή πρόσφυσις αυτή είναι 
-Ιίί-Ιί-, Ιί-Ι- π. χ. (Ιηΐ'ί- Ιίΐίί-, στέλ. άϋΙΌ- 
(άαηΐ8 σκληρός). ΟΪνί-Ιϊΐί-, στέλ. οίνί- (πο- 
λίτης) ΥΟΐ 115- ΙΐιΙΪ στέλ. νοίυί (παλαιός), καΐ 
έτερα. 

Στε.1εχη μετά ίϊ^ {:1Γ-, -Ιπΐ- προσφύσεως. 
Καϊ ή μεν -Ιαΐ'- χρησιμεύει εί; σχηματισμόν 
ονομάτων σημαινόντων τον έργαζόμενον η με- 
τερχόμενον τό υπό τής ρίζης οηλούμενον, έτι 
και τής μετοχής τοΰ ενεργητικού μέλλοντος, ή 
οέ εί; -Ιγ;ι- εις σχηματισμόν ονομάτων δηλούν- 
των τό όργανον. 

Έάν έν τη Ίη^ογεριιαηχ)} άργεγόκω γ.ίώσ- 
ση τά εί; -{3Γ- ονόματα έχρησίμευον καϊ ώ; 
μετοχαϊ τοϋμέλλοντο; καϊ ένεστώτο;, δέν είναι 
έντελώ; βέβαιον. Κατ' άρχά; υπήρχε βεοαίως 
μόνον εί; σχηματισμ.ό;, οΟ 5 αρχαιότερο; τύ- 
πο; διετηρήθη έν εκείνοι; τοΐ; ονόμασι τοΰ 
είδους τούτου, άτινα οημαίνουσι την συγγέ- 
νειαν, δηλ. -ί.ΊΓ- όι' όλα τά γένη, έν. όν. άρσ. 
καϊ θηλ. ΙίΐΓ-^, καϊ οΰδ. -ΙίΐΓ-. Ή ρίζα έχει προ 
τή; προσφύσεω; ταύτί; ώ; έπϊ τό πλείστον την 
πρώτην έπίτασιν, άμέσω; όέ προσαρτάται αυ- 
τή ή πρόσφυσις. Έν παράγωγοι; ρημασι προ- 
σαρτάται αυτή εί; τό ρηματικόν στέλεχος" π. 
χ. ηΐ;ι-1;ΐΓ- (παράγουσα μητηρ) ρίζ. ΙΤΙΗ (ποιεϊν 
παράγειν)" ρα-Ιαΐ- (πατήρ,) ρίζ. ρο. (προΐ- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



Η 



ίτασθαι, προστατεύειν, άρχειν)" ΙϊΙίΓη-ί.ΛΓ- (α- 
δελφός, φρητωρ), ρίζ. ί)1ΐίΙΓ, Ι^ΙΐΙ'Π (φέρειν, 
λαμβάνειν)" ά;ιΐ£ΙΓ-, νι ϊσως άΐΐΙαΓ- (δότης), ρίζ. 
άα-' πιθανώς δΙΙ-ίαΐ- (γυνή), ρίζ. δΐΐ (παρά- 
γειν γενναν), εξ οΰ δνα-51ΐΐΛΓ (συγγενγ)ς, γυνή, 
άδελφγι)" ^αΐΙ-ΐΕΓ (γεννητωρ) ρίζ ΐ^αΐΐ (γενναν), 
χαΐ έτερα. 

Ή εις τοΰτο συμφωνία των γλωσσών θείχ.νυ- 
σιν, δτι άρχϊίθεν '/ιό-η υπήρξε συγγενής τύπος 
εις *ΙίΙΓίΙ-, έξ οϋ έγένετο -ΐΓα•. Έχ. τούτων 
δ (λέν ΙίΐΓ- ίμεινεν έν χρϊ]σει εις δήλωσιν προ- 
σώπων, δ δε -Ιγλ- εις δήλωσιν πραγμάτων 
δηλούντων ώς έπΙ το πολύ το όργανον ώς πι- 
θανώς ύπηρχεν εν τη αρχέγονο) γλώσση (1ίΐ1\- 
ΐΓίΙ- (οδούς), ριζ. •1;χ1ί (δάκνειν)' 2;'Π-1;πΐ-(μέλος), 
ρίζ. Ι^α- (ϊέναι)• ΙνΓαίΙ-ΙΠΙ- (ους), ρίζ. ΙΟΊΙ 
(κλύειν, άκούειν), και έτερα. 

Έ αρχή της προσφύσεως -ΙίΙΓ-, -Ιγ£1- εΤ~ 
ναι σκοτεινή. Πιθανώς συνέκειτο εκ δύο προσ- 
φύσεων συνθέτων έκ τοΰ -ΙΆ- καΐ -Γ.Τ-, ως 

-Γηαιιει- έκ τοΰ -ιηα- καΐ -ηα-, ώς δέ το 
-ΐ3Γ-:Ιίΐ-Γ3- (ΐΓ[ΐ)=-ιηίΐη-:-τηα-ηίΐ-(ΐϊΐηίΐ)" 

ώς δε το -ΠΙΕίηα-, -ΓΪΙ&Π- έγένετο δι' επιτά- 
σεως -πι«ηα, -ιη"η-, οΰτω καΐ το -ΙαΓα-, 
-ΙεΐΓ δι' επιτάσεως έγένετο -Ι&Γα- (λατ. -Ια" 
Γ0-), -ΙιΪΓ-, (λατ. -ΙϋΓ). 

Έν τ^ Έ.υ. γ.Ιώσστ) ή εις -Ιαΐ'- αρχική 
πρύσφυσις δεν εκφράζει τήν μελλοντικήν σχέ- 
οιν' ώς -τερ- φαίνεται έν τοις δνόμασι τοις 
δηλοϋσι τήν συγγένειαν, ώς "τηρ", -τορ- δηλοΐ 
τί)ν έργαζόμενον ή μετερχόμενον, ή τελευταία 
μάλιστα εις σχηματισμον τοΰ θηλ. λαμβάνει 
ϊτι τήν πρόσφυσιν -]Λ-' ά) ονόματα συγγε- 
νείας" π. χ. πα-τέρ- (αιτ. πατέρ-α), μη-τέρ- 
(αίτ. μτ,τέρ-α)* β') ονόματα δηλούντα τον έρ- 
γαζόμενον* π. χ. δο-τήρ (αιτ. δο-τήρ-«) και 
δω-τήρ, ρίζ. δο' το θηλ. σχηματίζεται δια της 
μή έπιτεινομένης προσφύσεως -ΙΛΓ' δότειρα, 
δηλ. *δο-τερ-ία, αρχ. τύπ. ίΙη-ΙΠΓ-μ' σω-τήρ, 
στέλ. σω, θηλ. σώτειρα, καΐ έτερα. Ετι ή-τορ- 
=άρχ. -Ιαΐ'-" ρή-τορ- ρίζ. ρε=έρ (έρεΧν)" Ρίσ- 
τορ (ίστορ, ΐστωρ), ρίζ. Γιδ (είόέναι). Το φρά- 
τορ- (φρά-τορ-ες), άρχ. ΙίΙίΓα-ΙαΓ- (αδελφός 
γερμ. ϋηκ1(Ί") μεταβαλόν τήν σημασίαν (φρά- 
τορ, μέλος φράτρας) άπεμακρύνθη και κατά 
τΰν τύπον των συγγενείας σημαντικών λέξεων. 
Ή -τορο- άνεπτύχθη περαιτέρω έκ της -τορ-, 
ώς διάκ-τοοο- (ακόλουθος ' ά-λάσ-τορο- και 
ά-λάσ-τορ- (κακός, εκδικητής"), ρίζ. λαθ (λαν- 
θάνειν). Ή -τυρ-, -τυρό-, έν τω μάρ-τυρ- (γεν. 
μάρτυρος), μάρ-τυρο-, άρχ. ρίζ. ΒΙΠίΙΓ (με' 
μνήσθαι) εΤναι μοναδική. 



Τα θηλυκά εις -τρία- διακρίνονται τών εις 
-τειρα δια τήν άποβολήν τοΰ α της αρχικής 
εις -ΙαΓ- προσφύσεως" έν ταΐς -ΙίΙΓ-];! έγένετο 
-ΐΓ]η, δηλ. -ίΓΙΕΙ-. π. χ. ποιή-τρια, ς-έλ. ποιη- 
(ποιεΐν). Ό περαιτέρω σχηματισμός έν τούτοις 
είναι εϋχρηστότατος" έκ τοΰ στελ. π. χ. πα- 
τέρ- γίνεται στελ. πά-τρ-ιο-(πάτριος), θηλ. 
πα-τρ-ιά (καταγωγή, γένος)" σωτήρ-ιο-, στέλ. 
σω-τηρ-. 

Τα θηλυκά εις -τριδ- (όν. -τρίς) ?ι έγένετο 
ίόία έν τ^ Έλλ. προσθήκη τη; νεωτέρας προσ- 
φύσεως -ιδ-, ή ή -τριδ- αύτη έτράπη έξ απλής 
μετατροπής τοΰ τρι], ώστε ένταΰθα εχομεν 
τήν πρόσφυσιν -ΙΓΙ-, π. γ. αΰλη-τρίδ-, ρϊΐμ. 
στέλ. αύλη-"πα-τρίδ-, ς-ελ. πα-τέρ-, και έτερα. 

Έ αρχική πρόσφυσις εις -Ιΐ'ίΙ- έν τη Έλλ. 
φαίνεται ώς -τρο-, θρο" (ούδ.) -τρα, -θρα (θηλ). 
ή δε δασύτης προέρχεται βεβαίως έκ τοΰ Γ" 
π χ. νίπ-τρο- (νίπτρον) άντι τοΰ νιβ-τρο-, 
ρίζ. νιβ, άρχ. ΠΪΞ; (διατηρηθέν έν τη νίζω^ 
*νίγ-]ω), άρο-τρο-, ρημ. ς•έλ. άρο- (άρό-ω, άρό- 
σω , ρίζ. αρ. βά-θρο- (βάθρον), ρίζ. βα, άρχ. 
!ίίΙ" μάκ-τρα, ρίζ. μακ (μάσσω=μακ)ω μα- 
λακυνθέν μαγ) και έτερα. Αί εις τλο θλο, θηλ. 
-τλη, -θλη" π. χ. χύ-τλο" (χύτλον ρευς-όν), ρίζ. 
χυ θυσ-θλο- (ούδ. σκεύος εις τήν λατρείαν τοΰ 
Βάκχου), ρίζ. θυ, τό σ φαίνεται και έν ετέροις 
σχηματισμοΐς της ρίζης ταύτης" τά έχέ-τλη, 
στέλ. έχε- ρίζ. έχ. γενέ-θλη, στέλ. γένε (γένε- 
σις), ρίζ. γεν θεωρητέοι ώς έτεροι τύποι τών 
προηγουμένων. 

Έν τη .ίατ. γ.Ιώσσ-ΐ}, τά ονόματα της συγ- 
γενείας έχουσι τι ν πρόσφυσιν -ΙβΓ-, ής το Ο 
έν άπάσαις τα'ίς πτώσεσι σχεδόν αποβάλλεται" 
π. χ. ρα-ΙβΓ-, ιηα-Ιθί', ρίΐ-ΐπδ, ΐϊΐίΐ-ΐΓΪδ 
κτλ.) άλλα βΟΥοΓ- έκ τοΰ *80δοΓ-, τοΰτο δε 
έκτοΰ*ϊ;θ8-ΙοΓ-, ^βνίΙδ-ΙαΓ-, σανσ. δνί1-83,Γ-, 
αίτ. δνά-8&-ΓΕΙΠ1, γερμ. βοΙίλΥ-βδΙβΓ). 

Τά σημαίνοντα τόν μετερχόμενον εις -ίοΓ- 
μετ' επιτάσεως τοΰ άρχικοΰ -Ιαΐ'-, Έλλ. -τηρ-" 

π. χ. νϊο-ΙϋΓ-, ρίζ. νιο (νίηοο, νΐο-Ιιΐδ)• 
^Ωτιο^ι._ άντι τοΰ *Οβηδ-ΐοΓ-, ρίζ. ^6118 



ρΐί,. οβηδ 
ιηοηΐ-ΐοΓ-, ιηοηΐ-Ιιΐδ 



οβηδοΓ 

(οβηδθΟ εκτιμώ 

(ηίΟΠβΓβ παραινώ), καϊ έτερα. 

Εις έκφρασιν τοΰ μέλλοντος χρησιμεύει ή 
πρόσφυσις -ΙΰΐΌ- έκ τοΰ *Ιο1Ό-, άρχ. τύπ. 
-ϊαΓΛ- μετ' έπιτεταμένου •ΐ;ιΟ-, προσθήκη της 
προσφύσεως -ίΐ-, ώς έν τω -ΙΐΌ-, άρχ. -Ιΐ'Λ- 
έπίσης εύχρηστου. Ή πρόσφυσις -ίπΐΌ-, ως 
θηλ. ΙυΓίν ευρηται σχηματίζουσα ονόματα ε- 
νεργείας ?ι πράξεως" π. χ. άα-ίιΠΌ-, ρίζ. άη.• 
νϊΟ-ΙΐΙΓΟ- ρίζ. νιο, και έτερα, δβραΙ-ΙαΓα, 



10 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥΛλΟΓΟΣ 



(πρβλ. «θραΐ-ΐΐΐδ ταφγι)" ϊϊί^ΐιΓα (χρΐσις, τό- 
κος) αντί τοΰ *αΙ-ΙαΓα, πρβλ. υΐοΐ' (χρώ[χ.α',)' 
Οί'ΠδιιΙ'α άντΙ τοΰ *0εΐ18-ΙϋΓίΙ, ρίζ. 06118, 
χαΐ έτερα. 

Ή πρόυφυδί; -Ιγο- ετι' π. χ. Γϋδ-Ιΐ'Ο- 
(ΐΌδΙηΐηΐ εγχος. ρύγχος, εμβολον) άντΙ τοΰ 
*ΓϋίΙ-1ΐΌ-, ρ•ζ. Γοά (ΓοΐΙο (κατατρώγω, δά- 
κνω)' οΙαίΙδΙΙΌ- (οΙίΐΐΐδίΓαίΤΙ κλεΧθρον) άντΙ 
τοΰ*ο1αιιά-ΙΐΌ-, ρίζ. οίαικί (οίανκίο κλείω)" 
σπανίως δε καΙ εν θηλυκοί;" π. χ. ΓυΙ^β-ΙΐΉ 
(ταύτον τω ΙπΙΰίΟΓ κεραυνός), ργ)[Α. στέλ. ΓυΙ- 
§ΐί- (άστράπτειν). 

Ή αρχική εις -Ιαΐ'- πρόσφυσ'.ς λαμβάνε•. 
καΐ ετέρας περαιτέρω διαμορφώσεις, ά) διά τνίς 
εις -ία- προτφΰσεω; γίνεται -Ιΐ'ίο- και -Ιοί'ίο- 
π. χ. ρ.ι-1ι•-ιυ- έκ τοΰ ρα-Ιβι- ίΐαάί-Ιϋΐ'- 
10- εκ τοΰ ΛΙΐάΓ ΙΟΓ-" 1ορ-ΙθΓ-ΐθ- εκ τοΰ 
1β-^3-Ιθ1- νϊο-ΐϋΐ-ϊα έκ τοΰ νίο-ΙοΓ- καΙ έ- 
τερα, β') διά της εις -Ϊ0-" π. χ. νϊΟ-ΐΓ-ΪΟ- 
(νίοΐΐ'ίχ, \ίϋ-ΐΓ-ίθ-ί5 νικήτρια) έκ τοΰ νΐΟ- 
ΙυΓ- ίι [Ααλλον εξ αρχαιοτέρου μηπω έπιτετα- 
μένου τύπου τής αρχικής εις -ΙίΙΓ- προσφύ- 
σεως άποοαλούσης το φοίνηεν αύττίς ποο τής 

-α- ίηιροΐίϊ-ίΓ-ίο- (ϊιηροηΤ-ΐΓ-ϊο-ί'δ). έκ 

τοΰ ϊΐηρβΙΉΐοΐ"-, καΐ έτερα, γ') διά ττ,ς εις 
-ΪΠΟ-, -ΪΠΗ-• π. χ. ρΐ«-Ιΐ•-ίιΐθ- ρίδ-Ιΐ-ίππ. 
έκ τοΰ ρίδ-Ιοί• (άλεσττις)' (Ιοο-Ιΐ'-ϊηα (δι- 
δασκαλία) έκ τοΰ (Ιθΐ>ΙθΓ-, ρίζ. άοο- (διδα- 
σκειν). 

"Έν τισιν ή λατ. πρόσφυίΐς -ΙίΓΟ- εΤναι ί 
αύτη τη ελλ. -θρο- προελθούση, ως εϊδομεν, έκ 
τής -τρο-, «ρχ. -ίΐ'α-" τούτου δε τεθέντος ή 
-13Γ0- αΰτη = άρχ. (*1ΐ";ΐ) άναμίγνυται αετά 
τής ετέρας εις -ΙϊΙΌ- εκ τοΰ άρχ. τύπ. -ΙΐίΐΓίΐ- 
(ρίζ. 1)1ΐαΓ φέρειν) προελθούσης. Παραδείγμα- 
τα τής -1^Γΰ- = -Ϊγ,ί- εστωσαν' ΟΓ) -1]Γ0- 
(οΐ'ίΐ^ΐ'υΐη κόσκινον), ρίζ. Κΐ'ϊ (κρί-νω, κρί- 
σις)=τή άρχ. ίρλ. ΟΓΪα-ΙΙίαΓ, άγ. ΙιγΓΙλγη, 
γερμ. Γϋί-ΙίΤ, άρχ. τύπ. Ινί'αί-ΐΓίΐ-• -ίβ1'('- 
Βΐ'α ελλ. τέρε-τρο-ν (τρυπάνιον)• ραΙΗο-Ι^ΓίΙ, 
άρχ. και δημωδέστερον ραΙρο-ΐΓΛ ώς και Έλ. 
φέρε-θρο-ν καΐ φέρε-τρον, και έτερα. 

Σζι.Ιέχη μηα. τι/ζ εϊς -\\- ττ^οσψύσίίύΓ. 

Ή ε'.ς -Ι Ι- πρόσφυσις ανήκει εις όιαφόρους 
Ενδογερμανικάς γλώσσας ει; σχγ,ματισμόν ρη- 
ματικών ουσιαστικών. 

Έν τη ίΐΊ^ογερμ. άζ^χ(γό^■(ύ γ.ίώσσί) άπο ε- 
κάστου ίσως ρηματικοΰ στελέχους ήδύνατο να 
σχηματισθη ονομ.α εις -\\-' π. χ. ηΐα-Ιΐ- 'μή- 
τις), ρίζ. ηκΐ• 1)1ΐα-1ΐ (φύσις), ρίζ. 1)1ΐα (φΰ- 



ναι)• ηίΕΙΓίΐΙί- (μόρος, θάνατος, ΠΙΟΓ.-ί) ρίζ. 
ηΐίΙΓ (θνήσκειν), καΐ έτερα. 

Έν τή ί.Ι.Ι. γ.Ιώσσιι ή εις -τι- πρόσφυσις, 
συνήθως όμ(ος ή έκ τής άρχαιοτέρας έν τη δω- 
ρική διαλέκτω διατηρηθείσης -τι- παραχθεΐ- 
σα -σι- (όρα ανωτέρω) είναι μάλλον εύχρη- 
στος, χρη'τιμεύουσα εις τον σχηματισμον έκ 
των ρηματικών στελεχών θηλυκών ένομάτων 
σημαινόντων την ένέργειαν ίι την πραζιν" π. χ. 
μή-τι- (μήτις) ρίζ. ηΚΙ (νοεϊν)' φάτι- (φάτι-ς, 
λόγος, φήμη), ρίζ. φα (φάναι), και φα-σι- (φά- 
σις)' φΰ-σι- (φύσις), ρίζ. φυ' πέψι- (πέψ'.ς), δηλ. 
πεπ-σι- έκ τοΰ πεπ-τι, ρίζ. πεπ, και έτερα. 

Όνόματα δέ σημαίνοντα τον έργοζόμενον 
ε'ιναι' π. χ. πό-σι- (πόσις, σύζυγος;=άρχ. καί 
σανσ. ρ';ΐ-1ί-. ρίζ. ρα,' μάν-τι- (μάντις), ρίζ. 
ΠΊΠη (νοεΧν, σκέπτεσθαι). Έν τή ώμο-βρώ-τ-, 
ρίζ. βρο, βορ, ( Ι4ι-βρώ-σκω, βορ-ά) εμ.εινε μό- 
νον τ6 τ. 

Προσθήκη τοΰ α ή πρόσφυσις -οι-, = τι- 
διεμορφώθη περαιτέρω εις -ιια' π. χ. θυ-σία, 
ρ•.ζ. θυ" δοκιμα-σία, ρημ. στέλ. δοκιμαδ- (δο- 
κιμάζω άντΙ τοΰ *δοκιμαόίω), και έτερα. 

Έν τή .Ιαν. γ.Ιώσσί) ή πρωτόθετος πρόσφυ- 
σις -Ιί- διά την άνάμιςιν τών εις -1 τύπων 
και τών συμφωνολήκτων στελεχών φαίνεται 
βραχυνομένη ως τά πολλά εις -Ι-' π. χ. ιΐο- 
Ιί (ιΐοδ, προίξ). ρίζ. άα (διδόναι)• ηΐ(ίΐ1-1ί- 
(1110118 νους), ρίζ. ηΐ(!1ΐ (νοεΐν, πρβλ. ΠΙΘ- 
ηιϊη-ϊ-). ηιοΐ'-Ιί- (ιηοΓ8 μόρος), ρίζ. ηιΟΓ. 

Τό ϊ διετηρηθη π. χ. έν τοις ΐηβ88ί- δηλ. 
*ΐηί•1.-1ί (θερισμός), ρίζ. ΠΙβΙ (αμάν, θερίζειν)" 
νοδ-ίϊ- (έσθης), άρχ. ρίζ. να.8 (έννυσθαι). 

Όνόματα τον έργαζόμενον σημ.αίνοντα η 
πρόσφυσις -Ιί- σχηματίζει" π. χ. ρο-Ιΐ έν. 
ΐν. })θΙί-8 (όυνάμενος), άρχ. και σανσ. ρΛ-Ιΐ- 
έλλ. πόσις• 8αροΐ•-8ΐϊ-1- (δΐίρυΐ'δίβδ λοιπό;), 
ρίζ. 8ΐ;ι• 8;ΐ0θΓ(1άΙ- (δαοοί'-άοδ, ιερεύς), ρίζ. 
άρχ. (ΙΙΐΛ (θεΐναι, ποιεϊν) συγχεομένη μ,ετά τής 
(Ιο (διδόναι) (ί την θυσίαν ποιών η διδούς)" 
(•,01Ώ-ί-1- (οοίηβδ ό ακόλουθος) ρίζ. ί (ϊέναι), 
και Ιτερα. Ή 1ΐ έμεινεν ολόκληρος έν τή νοο- 
Ιί- (άρσ. μοχλός, πρβλ. νθΟ-Ιοΐ' φορεύς, κι- 
νών) ρίζ. νοίΐ (άρχ. κινεΧν). 

Έ -Ιί- έγένετο περαιτέρω -ΙΐΟ- (ούό.), -Ιΐ;Χ 
(θηλ.), αμφότερα δευτερεύοντα ώς τά πολλά. 
Ένταΰθα εις την προτέραν πρόσφυσιν προσηρ- 
τήΟη Ο, άρχικώ; Ο, πρβλ. σανσ. -13&" π. χ. 
στέλ. Ϊ11-ϊ-(ί0- (άρχη) πρωτόθετος σχηματι- 
σμός έκ τής ρίίης ϊ (ίέναι,. Τά έςής όμως εί- 
ναι δευτερεύοντα" π. χ. δθΓνι-Ιίο- (δουλεία) 
έκ τοΰ στελ. δθΓΥΟ- (δοΰλος)" 3αδ1ί-1ία (δι- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 



καιοσΰννι) εκ τοϋ στελ. ϊΐΐδίο- (δίκαιο;)" (ΙΐΙΐ'ί- 
ΐία καΐ ιΐΐΐΐ'ϊ-ΐϊθ- έχ. τοϋ βτε^. άΐΙΙΌ- καΐ έ- 
τερα. (Περί τής ίσχνάνσεως τοϋ ληκτικοϋ Ο ει; 
ϊ ορα σελ. 42-3 Τ. Ζ'.) 

Συνήθω; η εϊ; -Ιΐ- πρόσφυσις ει; τον σχη- 
|Λατισ[Αον των άφν•,ρϊΐ[;.ένων αντικαθίσταται δια 
τη; -ΙΐΟΐΐ-, άρχαιότερον -ΐίαΠί-' π. χ. 000- 

-Ιίΰη-, οο1-1ίίίΐϋη-_ έκ τοϋ *1κ1-1ίίη- (πρβλ. 

ΟθΙ-Ιί(Ι-θ), 8ΐα-1ίυη-, ηϊ-ΙϊοΠ-, καΐ έτερα. 
"Αξια σγίριειώσεω; εΤναι και τα έκ των στελε- 
χών τούτων σχγιματιζ^ΐΛενα υποκοριστικά ει; 
-Ιίιιη-οιι1;ν π. χ' θΓα-1ίιιη-οα1;ι, «οώδίιιη- 
01ΐ1;Χ δ-/;λ. *δθά-Ιίΐηΐ-ΟΙΐ1;τ,, καΐ έτερα. 

Ή πρόσφυσι; -ΙΐοΠ-, -Ιϊϋΐΐί- έσχηματίσθη 
έκ τή; άρχ. -1]ίΙ-, λατ. -ΙΪΟ-, -1ϊ;ι προσθήκτ) 
τή; -ηΐ-, πρβλ. -ΙίΙ-Ιί- έκ τή; -Ια-. Ώ; δ' ή 
-ίη-Ιί- έβραχύνθη ει; -ΙίΙ-Ι-, οΰτ&> καΐ ή *-Ιίθ- 
111- ε{; -ΙΐοΠ-. Έν τη λατινική εν γένει τά 
συίΛφωνόληκτα στελέχη ει; τά; πλείς-α; πτύ- 
σει; είναι δ|Λθΐα τοΐ; ει; -Ι-. 

Στί.Ηχη μηά ΐής ηγ -ΙΐΙ- τιροσωνσεως 
χαΐ των συγγενών. 

Ινΰογ. ('ξΐχ^γ. γ.Ι&σοα. Ή πείσφυσι; αυτή 
είναι βεβαίω; αρχαία δυνα(Λένη νά προς-εΟη εϊ; 
παν ρήρ,α. Τά στελέχη ταϋτα ει; -Ιΐΐ- ήσαν 
κλιτά δνόρ,ατα σημαίνοντα την ένέργειαν η 
τί,ν πραξιν. 

Έν τη έ.Ι.Ι. -^./ώσσιι τοιαϋτα θηλυκά ίνό- 
ματα είναι τά εξή;" π. χ. βρο)-τύ- (βροιτύ;, έ- 
δεσμα), ρίζ. βρο (βρω-τό;, βρώ-μα)' βοη-τύ- 
(βοητύ;), ρημ. στέλ. βοα-. βοη- (βοάω, βοήσο" 
μαι)" έδη-τύ- (έδητύς), ρίζ. έδ' Γάσ-τυ (ούδ.) 
αρχ. ρίζ. ν;ΐδ (οίκείν), καΐ έτερα. 

Δευτερεύουσα πρίσφυσι; είναι ί -συ-νη άντΙ 
τη; -τύνη (ώ; συ άντι τύ). π. χ. -ΙνίΙ-πα-, 
ζενδ. -Ιΐι\ν;ΐ-η;ΐ-" π. χ. δικαιο-σύνη (δίκαιο-), 
μνημοσύνη (έκ τοϋ μνημον- αποβολή τοϋ ν), 
και έτερα. 

Έν τη .Ιαζ. γ,Ιώσσ)] η εϊ; -ΐΐΐ- πρύσφυσι; 
είναι εΰχρηστοτάτη ει; σχηματισμον ονομάτων 
ενεργεία; αρσενικών, απερ ει; την αίτιατ. καΐ 
άφαιρ. τοϋ ένικοϋ καλούνται σύνπίνα' π. χ. 
δΐίΐ-ΐα- (ϋΙίΐ-Ιιι-δ, αιτ. δΙα-Ια-ΠΊ, άφαιρ. 
δΙα-Ιϋ), ρίζ. δΙα-'ϊ-Ια-, ρίζ. ί" άϊο-ΐα-, ρίζ. 

(1Ϊ0• νϊο-ΙΐΙ- (μέσον ζωή;), ρίζ. νϊο, νϊ^' 
(νϊνο βιώ, ζώ), και έτερα. Και δευτερεύοντε; 
σχηματισμοί, ώ; αρραΐ'ίΐ -Ιΐ1-,ηη3οΪ8Ϊι•α.Ιυ-, 
δΟη-ί-Ια-, ααάΐ-Ια-, καΊ έτερα. 

Ή εις -Ινα- πρόσφυσι; είναι σπανία* π. χ. 



17 

ΠΙΟΓ-ΙΐΙΟ- (νεκρό;), ρίζ. ΠΙΟΙ" ηΐιι-ΙΐΙΟ- (δε- 
δανεισμένο;, αμοιβαίο;), ρίζ. 1111 (άλλάσσειν)' 
«Ιίΐ-Ιαα (θηλ. άγαλμα), ρίζ. δία' £α-Ιαο- 

(μάντις) ρίζ. ία (ίαπ φάναι, λέγειν)" 

Ώ; δευτερεύουσα ΐ πρόσφυσι; -ία- ει; σχη- 
μ-ατισμον αφηρημένων χρησιμεύουσα γίνεται ή 
θηλ. -ΐϋ-Ιί- και -Ιΐΐ-ίΙοη-, Ιϋ-άίπ-, (ου τί) 
δεύτερον συνθετικόν μέρο; είναι σκοτεινόν' π. 
χ. δβΐ'νϊ-ΐαΐϊ- (8βΓνίίΐ18 δουλεία), στέλ. 
801'νο- (δοϋλο;), γεν. πληθ. δΟννί- 1ΰ1ί-αΐη• 
δοηοο-ΐϋΐϊ- (8βηβθία8) γήρα;, δοηβ.Κ γέ- 
ρων)• ίανβη-ΙϋΙί- (ϊανβηΐΐΐδ νεότης), στέλ. 
]αΛ^θη- (πρεσβύτερο; τοϋ νέου, ]ΐΐνοηί-δ, σανσ. 
.)Ιΐναΐ1-)' νίΓ-ΙαΙί- (ανδρεία, αρετή) εκ τοϋ 
*νίΓί-ΙαΙί- στέλ. νίΐΌ- (νΪΓ άνήρ). Συνηθε- 
στέρα είναι ή ει; -ίϋιΐίπ- π. χ. αΐΐΐ-ΐυάο (ΰ- 
ψο;', στέλ. αΐΐο- (υψηλό;)• ΙΠΓρϊ-Ι,Ιΐάο (αι- 
σχρότη;), στέλ. ΙΐΙΓρϊ- (αισχρό;)" ΟΟΙΙδαθ- 
ΙΐκΙο άντι *0θη8υθΙΪ-ίϋΓΐθ, στέλ. ΟΟΙΙδΙΙβΙο 
(συνήθη;), καΐ έτερα. 

Στί.Ηχη μετά, της εις -άΐΐί- Λροσ(ρύσίωζ. 

Ταϋτα φαίνονται μόνον ει; το αριον στέ- 
λεχο;, πιθανώ; δε έν τη Έλλ. γλώσσϊΐ. Έν τη 
αρχαιοτάτ•/) εποχή τη; σανσκρίτη; προσαρτά- 
ται εϊ; την ρηματικήν ρίζαν τοϋ ένες•. ή πρόσ- 
φυσι; -άΐΐϊ-, -αάΐΐΐ τή; δοτ. τοϋ θηλ. δηλ. 
-γΜι]»!, -Λΐΐΐΐίαϊ. Ει; την πρόσφυσιν ταύτην 
-α1ΐ]αϊ άντΐ70ΐ;^ε'ϊ έν τη 'Ε.Ι.Ι. γΑώσσί) τ^-σθαι. 
Δεν γνοιρίζομεν δμω; εάν το σ προετάχθη έν 
τή Ελλ., ή άπωλέσθη εν τω αριοί κλάδο) υ- 
φεστώ; πρότερον, τότε οέ ό κοινός τύπο; ήθε- 
λεν είναι -δάΐΐ]»!, ου το ] έν τη Έλλ. άπω- 
λέσθη ώ; συνήθο); συμβαίνει. Έν τή Έλλ. τί) 
-σθαι είναι πρόσφυσι;, και ούχΙ το -εσθαι- ως 
έν τή σανσ. -αιΐ^αί, προσαρτώμενον ει; τά ςζ' 
λέχη διαφόροιν χρόνων" π. χ. -έν. φέρε-σθαι= 
σανσ. 1]1ΐάΓα-άη]άί: τίθε-σθαι, δί-δοσθαι, άορ. 
θέ-σθαι, δόσθαι, μέλλων δώσε-σθαι, σανσ. 
*άί)8ία-ά1ΐϊα], παρκ. λελεϊφ-θαι άντΙ τοϋ λε- 
λειπ-σθαι, άρχ. τύπ. ΠΓαίΙί-άΙΐ^άϊ, χαΐ ϊ~ 
τερα. 

Στε.Ιέχη μετά της εις -αΐΐΐ-, -Πΐ 

Λοοσψύσεως. 

Ή πρόσφυσι; -αΐΐΐ- και »ί; τά φωνϊίεντό- 
ληκτα στελέχη -πΙ- ανήκουσα ει; άπάσα; τάς 
ίνδογερμανικά; γλώσσα; χρησιμεύει ει; σχη- 
ματισμον ενεργητικών μετοχών έκ τών στε- 
λεχών τοϋ ενεστώτα;, Ιτι δε έκ τών τοΟ μέλ- 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



1! 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



λοντος σχηματιζόμενου προσθτ,κη ττίς ρίζιπς ' 
ί13 ει; τον ενεστώτα, τέλος δε καΐ •τών του 
αορίστου. 

Έν τη Ι^όογι^ιι. ά(ιχίγό^(ύ γ^ώσστι. Ένε(Γ. 
β8-ίΐηΙ-, ρίζ. καΐ στέλ. τοΰ ένεστ. ίΐίί (είναι), 

Ι3ΐιαι•-αη1-, στέλ. ΙίΙααΓα-, ρίζ. 1)1ι;ιι• (φέ- 
ρειν), καΐ έτερα. Μέλλ. (:Ι;\.'?3α-ηΙ-, ς-έλ. μέλλ. 
ΐ1α-δ3α-, ρίζ. ίΐα (διδόναι). Ά-λοϋ; άόρ. (β') 

νανβΐϊα-ηΐ-, στέλ. άορ. ναναΐίίΐ-, ρίζ. ναΐί 

(ειπείν)" σύνθετος άόρ. (ά) (ϋΐν^α-πΐ-, στέλ. 
άόρ. άίΐνδα-, ρίζ. ΐΐίΐν (δεικνύναι), χ,αι έτερα. 

Έν τη 'Ε.ίΑ. γ.Ιώσοί) ή -απί-, -πΙ, γίνε- 
ται -οντ- καΐ -ντ- ουδέποτε άποβαλλοαένου 
τοΰ ν" τδ θηλ. είναι -οντ]α-, *-ντ|α, είτα 
ονσα, 'ουσα, -σα έχτεινομένου προς άναπλη- 
ρωσιν τοΰ προηγουμένου φωνήεντος" π. γ. έόντ- 
(βραδύτερον -όντ-), δηλ. έσ-οντ-, θηλ. έοϋσα 
δηλ. *έσ-οντ-]α, ρίζ. εσ, στέλ, ένεστ. έσ" φέ- 
ρο-ντ-, θηλ. φέρο-υσα εκ του φέρο-νσα, *φέ- 
ρο-ντ]α, ρίζ. φερ, στέλ. ένεστ. φερο-, φέρε-, 
καΐ έτερα. Μέλλ. λϋσο-ντ-, ρίζ. λυ, στέλ. υ.ελλ. 
λϋσο-, και έτερα. Άόρ. άπλοϋς (^β') θέ-ντ-, 
ρίζ. καΐ στέλ. τοΰ άορ, θε-' δό-ντ-, ρίζ. και 
στέλ. άορ. δο-'στά-ντ, ρίζ. καΐ στέλ. στα, και 
Στερα. Άόρ. σύνθετος (ά)' λΓ'σα-ντ-, ρίζ. λυ, 
στέλ. άορ. λΟσα-, καΐ έτερα. Ό εις το θηλυ- 
κών προσαρτώμενος περαιτέρω σχηματισμός 
δια της εις "ία- προσφύσεως φαίνεται και είς 
το όνομα γερουσία, όηλ. 'γεροντ-ια, (νεοελ. 
γερόντια) στελ. γεροντ-. 

Ενίοτε είς τον σχηματισμδν τούτον δέν υ- 
φίσταται ρήμα αντιστοιχούν, ώς έν τοις γερ- 
οντ-, ρίζ. γερ, σανσ. §111", αρχ. §αΐ" (γηρά- 
σκειν)" έκ -όντ-, ρίζ. εκ, σανσ. νας:, άρχ. 
νίΐ1< (θέλειν)' άκ-οντ- (άκων, άκόντιον), ρίζ. 
βκ, πρβλ. άκ-η, άκ-ωκ-η, άκ-μή' ό-δόντ-= 
οανσ. άαη-Ι-. 

Εν τη .Ιατ. γΑώσσ]} η πρόσφυσις αύτη γί- 
νεται -οπί-, άρχαιότερον *-οηί-, ΗΙΐΙ, ώς 
έπΙ το πλείστον όμως -Ιΐ1-, επειδή ολα σχε- 
δόν τά ένεστ. στελέχη έν τ^ λατ. γλώοσγι λη- 
γουοιν είς φωνήεν. Το αύτδ στέλεχος είναι καΐ 
δια τά τρία γένη' π. χ. (ρΐ'αί') 8-0111- (πα- 
ρών) άντΐ τοΰ *0ί5-ΘΠΐ-, ρίζ. καΐ στέλ. ένεστ. 
ββ• ί-€'Πΐ-, -Θ-Ιΐη1-, δηλ. -*β-οηΙ-, ρίζ. ί• 
"νοΙ-ΟΠΐ-, ΥοΙ-ΙΐηΙ , τι ρίζ. καΐ το στέλ. έ- 
νεστ. νοί (νο1-1 θέλει) διετηρηθη έν ττ) νο- 
ΙυηΙ-αΐ'ΐαί προς τη συνηθει Υοΐ-βπί, καΐ I- 
τερα. Ώς όλα τά συμφωνόληκτα, ούτω καΐ τά 
στελέχη ταϋτα εις τάς πλείστας πτώσεις με- 
ταβαίνουσιν είς την άναλογίαν των είς 1 στε- 
λεχών, ώς Ύθ1ΐ6ηΙο-8, Υβ1ΐ6η1ί-1)118, καΐ Ε- 



τερα. Ό δια της -]3- προσφύσεως περαιτέρω 
σχηματιζόμενος τύπος τοΰ στελέχους έν τη 
λατ. γίνεται ούσιαστικόν' π. χ. ^^^1οπί-^ιι-1η 

,-^ηρίοηΙ-ία, ΙίοβηΙ-ία, αΐηιηάαηΐ-ϊίΐ, Οοη- 
δίίΐηΐ-ϊιι-δ, Ριιίσοηί-ίιι-ί Ρίονοπί-ΐα, Ι,ο- 

ΠΟβΒ-ίο-δ, δηλ. *Ί.Θ110θηΙ-Ϊ0 .-^ (ένεστ. Ιβα- 
00, ρίζ. ΙΐΙΟ), Ρηΐάοηί-ίυ-δ, και έτερα. Ου- 
δέν ρήμα αντιστοιχεί είς τον σχηματισμον ΙΓ6- 

ΓμιοιιΙ-, ΓβοοηΙ-, ριΊιιΙηηΙ-, (1ιΊΐΙ-=σανσ. 

άηΐΐΐ- (ίδούς). Ενταύθα ανήκει και τό ρα- 
Γ»'Πΐ-, επειδή δ άόρ., προς ον προσεγγίζει κατά 
τε τύπον καΐ σημασίαν, δεν σώζεται πλέον 
(πρβλ. ρίΙΓΪοηΙ- ένεστ. στέλεχος).- 

'Ο περαιτέρω σχηματισμός τής προσφύσεως 
ταύτης δια τής είς -ίΐ-, λατ. -Ο- φαίνεται Ιν 
τ•?, αΓ§(•ηΙθ- (ούδ. άργυρος)=σανσ. Γ:ΐ^α(η) 

Ιη-• ηη^ιιοηΐο- (αλοιφή), πρβλ. ιιη^αβηΐ, 

μετ. ένες. ΠΠίϊαί-Ι,αη^ά-Ι (άλείφει)' ΠΐαΟΠίΟ- 
(οϋδ. ρευστδν) καΐ μετ. ίΐΐίοπΐ-, ένεστ. Πϋϊ-Ι 

Στε.Ιέχη αινά τήζ είς -&δ- .ιροσψύσεωζ. Τά 
στελέχη μετά τής εις -ί18- προσφύσεως άνή- 
κουσιν είς δλας τάς Ίνδογερμανικάς γλώσσας, 
είναι δε ούδ. ίνόματα δηλοΰντα τήν ένέργειαν 
ή τήν πραζιν, οπανιώτερον δε τον έργαζόμε- 
νον. Έν ττι σανσκρίτη και τη λατ. ή πρόσφυ- 
σις αύτη σχηματίζει άπαρέμφατον. 

Έν τη Ίνδογεςα. άςχεγόνο) γ.ίώσστι' π. χ. 
£,';ιη-αδ (γένος), ρίζ. ξίην- .αρ-αδ (οριΐδ έρ- 
γον), ρίζ. ίΐρ (ποιεΐν)" ΐηαη-ίΐδ (μένος, νους), 
ρίζ. ΙΙΚίη (νοεΐν)" ηα1^11-ίιδ (νέφος, ουρανός), 
ρίζ. ^ια1)1ΐ" να1ν-αδ (λόγος, έπος), ρίζ. ναΐί 
(λέγειν), και έτερα. 

Έν τη Έ.Ι.Ι. γ.Ιώσστ/' π. χ. μεν-ισ-, μέν-ος, 
ρίζ. μεν. άρχ. ΠΙΠΠ' γεν -εσ- γέν-ος, ρίζ. γεν. 
άρχ. ΐ•αΠ" Ρέπ-εσ•έπ-ος, ρίζ Γεπ, άρχ. ναΐί" 
εδ-εσ ,-2δ-ος, ρίζ. έδ, άρχ. δίκΐ, καΐ 2τερα. 
Τω σανσκριτικά) και ζενδικω στελέχει 11δ''- 
-αδ-, 1ΐ8 " -35- (ηώς) αντιστοιχεί το ταΰτό- 
σημον, άλλ' έπιτεταμένον στέλεχος κατ* άρχ. 
τύπον ΗΠδ-οδ- (θηλ.), ου ή έν. ίν. παρ* Λε- 
σβίοις αίολίΰσιν ην ανίως, όπερ, απολεσθέντος 
συνήθως τοΰ σ, γίνεται δωρ. άώς, παρ'έπικοΤς 
ήώς ίκ τοΰ *αΓ-ως, αυ-ως και τοΰτο έκ τοΰ 
*αύσ-ως έκταθέντος τοΰ Ά καΐ άποβληθέντος 
τοΰ ακολούθου φθόγγου, παρ' Άττικοϊς εως ά- 
νευ αυτών και προτασσομένου τοΰ πνεύματος 
έν άρχή' (δρα ανωτέρω). 

Είς σχηματισμδν επιθέτων σημαινόντων τον 
έργαζόμενον φαίνεται ή πρόοφυσις -έι-' π. χ. 
ψευδέσ- ψευδής (άρσ. θηλ.), ψευδές (οϋδ). ίοίω; 
δμως ώς δεύτερον συνθετικδν μέρος τοιούτων 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



19 



επιθέτων" π. χ. όξυ-δερκ-έσ- (οξυδερκΰς), ρίζ. 
δερκ. άρχ. (ίαΐΊν (δερκ-ομαι, δέ-δορκ-α)" ά- 
ληθ-έσ (άληθϊΐς) καϊ λήθεσ- λγ;θος, ρίζ. λαθ 
(έλ«θ-ον), καΐ έτερα. 

Ή πρόσφυσις αύτη εσχγ)[ΑατίσΘγ) περαιτέρω 
προοθτικϊΐ της εϊς •3Λ- προσφύσεως εις -α8- -]α- 
π. χ. ά-ληθεια εκ τοϋ *ά-ληθ-έσ-ια' ευ-μένεια, 
ίων. εϋ•[/ενέ7ΐ εκ τοϋ εΰ-μενεσ-ια, αρχ. τύπ. 
αδ-ΐΏαη-αδ-ϊα (πρβλ. μ.έν-ος, αρχ. ηιαπ-αβ), 
και έτερα. 

Έν τ^ ^ατ. γ.Ιώσσ'/ π. χ. ^βΠ-ΙΙδ, αρχ. 
Λ*τ. *ββ11-08,σανσ. ί,^απ-αδ, ρίζ. §βη.-δρ-υ8, 
άρχ. Λατ. *ορ-θδ=σανσ. αρ-ίΐδ• ΟΟΓρ-118, 
ρίζ. σανσ. Κ'ΕΙΙ'ρ• ]ϋδ άρχ. τύπ. Ϊον-Οδ, ρίζ. 
311 (συνδέειν), και έτερα. Ενταύθα άνηκει καΐ 
Γϋ1ί-αΓ (δύναμις), άρχ. Γυΐί-αδ, γεν. ΓΟΐ)-ΟΓ- 
ίδ=σανσ. Γαάΐΐ-αδ, γεν. Γαά1ΐ£1δ-&δ (ισχύς 
πλούτος), πρβλ. Γ0ΐ)υδ-1υδ τροπή τοϋ δ εις 
Γ, κα'ι ϊτερα. Έτι το θηλυκον Υοη-υδ, 0(η"-βδ, 
πιθανώς δε και τα άρσ. ΟΙΠ-βΓ (κόνις), εν. 6ν. 
θίΐ1-ίδ• ραΙ-νΟΓ (κύνις),έν. (5ν. ρΐαΐν-ΐδ και το 
έπίθ. νοΙ-ΙΙδ (αρχαίος) γεν. νθΙθΓ-ίδ" ετι τά 
πολυάριθμα αρσενικά εις -οΓ-, ώς δΟρ-οΓ- 
(δορίπί, κοιμίζειν), ρίζ. άρχ. δΥαρ-' οά-οΓ 
ρίζ. ού (θΐ-01'θ άντΙ τοϋ *θάθΓβ ορα άνωτ.). 
μετ' έπιτεταμένγις προσφύσεως, άρχ. τύπ. π. χ. 
τοϋ δΟρ-υΓ- είναι δναρ-αδ, και έτερα. Ή-υΙ'- 
εΤναι και δευτερεύουσα πρόοφυσις, π. χ. ίΙΐυοΓ- 
(λευκότγις) και Λΐ1)υ- (λευκή), και έτερα. Της 
λέξεως αΐΙΓοΓΛ (ήώς), δηλ. *ααδ-ο-δ•ι η αρχι- 
κή πρόσφυσις είναι -;ΐδ-, λατ-οδ-, -οΓ- προσ- 
θήκη τοϋ ίΐ σχηματισθείσα περαιτέρω" πρβλ. 
τδ Έλλ. *αϋ-σωσ-, σανσ. 11'' δ-ίΐδ-, ΙΙ' '.δ- α'δ-. 

Ή άρχικη πρόσφυσις -<1δ- διετηρηθη μύνον 
έν τ^ εν. έν. τοϋ θηλυκοϋ π. χ. δβΟβδ δηλ. 
*δβΐ1θδ-δ (πρβλ. το παράλληλον Έλλ. εδ-εσ 
(εδη), άρχ. σανσ. δί'κΐ-ίΐδ,πρβλ. δοά-ΰΟ" Οαβά- 
βδ (σφαγή), πρβλ. Οαοιί-Ο' 1α1)-βδ (πτώσις), 
πρβλ. ΙαΙι-ί, και έτερα. Είςτάςλοιπάς πτώσεις 
αί λέζεις αύται μεταβαίνουσιν εις τά εις -1- 
στελέχη λίαν εύχρηςα έν τη Λατ. γλωοστ). π. 
χ. έν. αιτ. δοΐΐιϋΐΐ, γεν. πληθ. δβάί-ΙΙΙΪΐ). 

Τύπος τις, όστις πρότερον έχρησίμευεν ώς 
δοτική ονόματος εις -ίΐδ-, εΤτα δε είς άχρη- 
ς-ίαν πεσών και συντμηθείς, είναι ίν τη Λατ. το 
άπαρέμφατον" π. χ. νο1ΐβΐ'-ϋ, άρχ. τύπ. Υίΐ- 
^1ΐαδ-αί, σανσ. νπΐΐίΐδ-ε εκ τοϋ ένεστ. στε- 
λέχους νβΐιο, άρχ. νίΐί,4ΐίΐ-, άρχ. ρίζ. να^ΐΐ" 
άΤθ6Γ-β άρχ. τύπ. (ΙαίΙνΟδ-αΐ, ένεστ. στέλ. 
άϊΟϋ-, άρχ. τύπ. άαίΐνίΐ-, ρίζ. (Ιίο" έν τω Ποπ, 
ίΐβΙΌΪ (και ίϊοΐ'ί'), αμφότερα έκ τοϋ *ίϋίβδ-β1, 
άρχ. τύπ. άΐΐαμίδ-αί (ρίζ. άΐΐα, θεΐναι, ποιεΐν) 



διετηρηθη ώς συχνάκις τ^ ί καΐ β (θ)=άρχ. αϊ 
β8-8β άρχ. τύπ. αδ-δ-&ί" ίοΓ-ΓΟ, "ΓοΓ-δβ, Υβΐ- 
Ιεΐ άντΐ *νβ1-ΰ κτλ. 

Ή πρόσφυσις αυτή -δβ- προσαρτάται Ιτι 
καΐ εις το στέλεχος τοϋ παρακειμένου είς -ίδ- 
π. χ. ρθρβΠδ-δθ, άθάίδ-δβ, ίβΟίδ-δΟ, και 
έτερα. Τά οΐΐχβ, ΙθΧβ φαίνονται παθόντα συγ- 
κοπήν ώς και άΐχΐί άντΙ άϊχίδΐί' ίσως δε είναι 
αρχαιότεροι σχηματισμοί έκ τοϋ στελ. τοϋ πα- 
ρακ. άνευ τοϋ -ίδ- άντΙ τοϋ *ίΙϊάίθ-δ(_!, *νβ- 
νθίί-δθ. 

Τά απαρέμφατα των παθητικών και μέσων 
ρημάτων της Λατινικής, οίον ίΐΐηαΐ'ί, ΙϊΙΟΙΙΟ- 
Γ1, δΟΓίΙοϊ, ΕΙΙκΙΪΓΪ, νεώτερος, ώς φαίνεται, 
σχηματισμός της γλώσσης ταύτης, δεν έζηκρι- 
βώθη εισέτι. 

Σζε.Ιέχη μενά της (ΐς -1ν3,- προσφύσεως. Ή 
πρόσφυσις αύτη εΤναι σπανία μεν ώς πρωτό- 
θετος, μάλλον δε δευτερεύουσα. Ή -δίνα-, ης 
τ6 δ είναι δυσεζήγητον, έχρησίμευεν έν τη '/>"- 
όογερμ. άρχεγόκω γΛύσσί) είς σχηματισμών 
τών στελεχών τοϋ ένεστώτος (δρα κατ.), ώς 

§ίΐ-δ1ίίΐ-. 

Έν τη 'Ε,υ.. γ.ίύσστι ή πρόσφυσις -ΙίίΙ- ώς 
προίτόθετος φαίνεται έν το'ίς έξης. π. χ. θή-κη 
ρίζ. θε' συνηθέστατα προσαρτάται ώς δευτε- 
ρεύουσα, π. χ. φυσι-κό-, είς τ6 φύσι-, θηλυ-κό-, 
είς το θήλυ-, -καρδια-κό είς το καρδία-, λογι- 
κό- είς το λόγο-, και ετερα' Ή -ισκο- σχη- 
ματίζει υποκοριστικά" π. χ. παιδ-ίσκο-ς, παι- 
δίσκη, στέλ. παιδ-, και έτερα. 

ΚαΙ έν τη ^αΐ. γΑώσστι ολίγοι είσΐν οί α- 
κριβείς αποδεδειγμένοι πρωτόθετοι σχηματι- 
σμοί διά της προσφύσεως ταύτης" π. χ. ραΐΐ- 
00- (ρ;ΐα-θαδ ολίγος), έλλ. παΟρο-ς (μικρός), 
γοτθ. ί'αν-ίΐ' 1θ-00-(1θΟΙΙδ τόπος άρχαιότερον 
δ11ΰ-00-), ρίζ. δίαΐ, δϋα έκτης ρίζ. δΙα (ί- 
στάναι). Συνηθεστέρα δε ώς δευτερεύουσα κα- 
θάπερ και έν τη έλλ. π. χ. ΟιΥΙ-ΟΟ-, στέλ. 
οίνί- (οίνίδ πολίτης), ΙΙγΗι-ΟΟ-, στέλ. υΓΐ3ί- 
(αΐ1)δ πόλις), Μ1ί-00, ς-έλ. Ιίθΐΐο- (ΜΙιιπι 
πόλεμος), και έτερα. 

Σγηαατισιιός τύ>ν συγχριτιχώτ χαΐ 
νπερθεζίΧύΐΥ. 

Π ροσφύσεις είς σχηματισμόν των συγκρι- 
τιχων. ά) άρχιχη πρόσ^^>υσις εις -]αηδ. Ή 
πρόσφυσις αυτη είναι ϊσως μεταβολή της ετι 
άρχαιοτέρας -ί^ηί-, συγγενής δε τών είς -απί-, 
-ΐηαηΐ-, -ναπί-, (δρα άνωτ.). Συνήθως έν 
ταϊς προσφύσεσι ταύταις τίι Ι μεταβαίνει είς 



20 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



δ, ώς έν τη-]ίΐη8-τΫις αρχεγόνου η^ν; γλώβστος, 
σανσ. ίαδ, ί^αδ, έπειδν; ούδααοΰ φαίνεται πλέον 
3<ΐηΙ-. Ή πρόσφυσις αΰτγ) είναι πρωτόθετος 
'7^ροσαρτ(^)|^.ένη αμέσως εις το λ/,κ,τικον τίίς 
ρίζτ,ς, ή δε χρνίσις αύτη; ώς καΐ τών πλείστων 
πρωτοθέτων προσφύσεων, περιορίζεται εις τί- 
να; μ.όνον ρίζας. 

Έν τη ί>'όύγίζ)ΐ(. άρχ^γό^(ύ γ.1ώσσ7ΐ' π. χ. 
παν-ίίΐηδ εκ τοΰ παν-α (νέος)• πιαο;ΐί-3Εΐη8- 
ίκ του ηΐα^,4ΐ•ίΐηΙ-, η ίσως και ΙΏα^Ιι-αΓα- 
(μέγας)• δναά'ίααδ-έκ τοΰ 5να»:1-ιι-(ήδύ;) και 
έτερα. 

Έν τη Έ.ί^. γ.ίώσσί) τη 8 της-ΪΓΙΠδ, σανσ. 
"ίαδ, φιδ) άπεβλήθη (πλην τοΰ υπερθετικού δ 
δρα κατ.), τί) ] έτράπη εις β, η (Λετά τοΰ 
προηγου[Λένου συμφώνου εις σσ, ζ (ορα άνωτ..) 
π. χ. κάκ-ιον (άρσ. κακίων), στέλ. κακο-όίζ. 
κακ. έλασσον-, δηλ. *έλαχ-.ίθ11-, στέλ. έλαχ- 
ύ-,ρίζ. έ-λα^-"ηδ-ιον, στέλ. ηο-ύ ρίζ. ήδ, άδ* 
μεγ-άλο-, μείζον, δηλ., μεγ-,)θη-, ρίζ. μεγ, και 
έτερα. 

Έν ττ, /ίαζ. γ.Ιώβσ!) η ]ΛΠ8 έγένετο-]οηδ-, 
τούτο οέ-ΐυδ-, βραδύτερον-ϊοΓ-' έν ττ, ον. καΐ 
αιτ. τοΰ οϋύ. η γλώσσα βραδύτερον έχει τό 
άρχαΐον 8 έν τω τΰπ(ο-ίΠ8, δηλ. ];Ι8 αποβολή 
αοΰ 11. Ούτος δε εΤναι ό συνήθης σχηματισμός 
τών συγκριτικών έν χρνισει 'έτι ων και ώς δευ- 
τερεύουσα πρόσφυσις" π. χ. ^Πΐίΐίί-ΐυΐ'-έ;; οΰ 
ηΐα-ί^Γ-, ούδ. 11Ί«-)ΙΙ8, χαΐ έπίρρ. ηΐΠ£;;-Ϊ8 
άντΙ τοΰ *1ϊΐίΐ§-ϊα8 εκ τοΰ ΐηηίί'-ΙΐΟ, ρίζ. 
1Βα§-.ρ1ϋδ, ρίοΐΐδ έκ τοΰ*ρ1θ-]α8^πλε-ϊον. 
αρχ. τύπ. ρΓ3-]ηηδ-, ριζ. ρπι=ρίΐΓ (πλη- 
ροΰν), ρίθοί'βδ (οαηη. Αΐ'ν.) άντΙ τοΰ *ρ1('- 
301•-Θ8,_ ρίζ. ρ1θ=ρ1θ, αρχ. ρΓΠ, συγκριτ. 
τοΰ ρΙβ-ΓΟ- (ρ1οηΐ8 παρά Κάτωνι' ρΐίτί- 
ηΐΐβ), ρίο-ηο (πλήρης)• άοοί-ίοΐ'- έκ τοΰ 
ίΐοοίο- (ΐΐοοίΐΐδ, ρίζ. (ϊοο), όπερ μόνον απο- 
βάλλει τό ληκτικον φωνήεν προ της προσφύ- 
σεως, ώς δλα τα εις φωνήεν λήγοντα επίθετα, 
ώς ί"αοί1ί-ΰΓ- έκ τοΰ ίαοΐΐί- ρίζ. ίίΙΟ, καΐ έ- 
τερα. 

Προσφύσεις εις -ΙίΙΓίΙ- χαΐ -ΓίΙ-. 

Ή πρόσφυσις -ΙαΓα- συνήθης εις τον σχη- 
ματισμών τοΰ συγκριτικού έν τη σανσ., ζενδικη 
καΐ ελλ. εΤναι δευτερεύουσα μάλλον πρόσφυσις, 
σπανίως δε πρωτόθετος παραχθεϊσα πιθανώ- 
τατα έκ της συνθέσεως τών ^ελεχών -ΙΛ- και 
-ΓΕΙ-. Το -Γ;1- ευρηται και μόνον εις εκφρασιν 
τοΰ συγκριτικού, π. χ. σανσ. άνα-Γα (κατώ- 
τερος) έκ της ανα προθέσεως• άρα-Γα (ό μάλ- 



λον όπισθεν, βραδύτερος) έκ τοΰ ήρα (πρόθ.) 
=ζενδ. αρΗ-ΓίΙ• πρβλ. λατ. δαρ-ΘΓϋ-δ, δΐΐρ- 
(ι'Γ-, ϊηί-(ίΓΠ-δ, ϊπΓ-ΟΓ (τα 8υρ-βΓ-Ϊ0Γ, ΐπί- 
€'Γ-10Γ, εις τό μη φκινόμενον πλέον στοιχε'ϊον 
τού συγκριτικού προσαοτώσιν τό σύνηθες), και 
έτερα. 

Έν τη ό'όογ. ά^χεγ. γ.ΐιίσσ]} ή πρόσφυσις 
-ΙΠΓΛ- έχρησίμευεν ηδη εις σχηματισμόν τού 
συγκριτικού, ώς φαίνεται εις τά άντωνυμικά 
και τά όμοια στελέχη, π. χ. ίΙΠ-ίίΙΓϋ- (ένόό- 
τερος) έκ της άντωνυμικής ρίζης £ΙΠ, στέλ 
ίΙΠ;ΐ-, οΟ η πρόσφυσις είναι πρωτόθετος• έτι 
1\ί)-1:α.ΐ"ίΐ- (πότερος), άντων. στέλ. και ρίζ. ΙίίΙ 
(ίοωτημ.). 

Έν ττ, Έ.Ι.Ι. γ.Ιώσσί} ή πρόσφυσις -τερο-= 
τώ αρχ. και σανσ. -ΙίΐΓίΙ-• (άρσ (1;ΊΓ;ι-ί, θηλ. 
ΙηΓη ) π. χ. κουφό-τερο- έκ τού κούφο-• πό- 
τερο- άντι τοΰ κό-τερο- ρίζ. και στέλ. πο-, 
κο-, αλλά μετά βραχεΧαν προηγουμένην συλ- 
λαβήν εκτείνεται τό ληκτικον τοΰ στελέχους 
ο, αρχ. α• π. χ. σοφώτερο- έκ τοΰ σοφό-• γλυ- 
κύ-τερο- έκ τοΰ γλυκύ-' χαρίΓ έστερο- άντι τού 
- Γετ-τερο- έκ τού χαρί^ εντ- και κατά βρα- 
χύτερον τύπον χαριΓετ-, καΐ έτερα. 

Έν τη φιλ-τερο- τό-τερο- είναι πρωτόθετος 
πρόσφυσις, ένω τά φιλαί-τερο-, ίσαί-τερο-, με- 
σαί-τερο- και τά υπερθετικά φιλαί-τατο-, με- 
σαί-τατο-, και τά όμοια γίνονται ές έτερου 
στελέχους ?! έκ τοΰ κανονικού φιλώ-τερο-, καΐ 
έτερα. 

Έ κατάληξις -εσ-τερο-, π. χ. ευδαιμον-έσ- 
τερο- έκ τού ευοα:μ.ον- φαίνεται μετενεχθεϊσα 
έκ τών επιθετικών στελεχών εις -εσ-, ώς π. 
χ. σαφέσ-τερο- έκ τού σαφεσ- και εις άλλα 
στελέχη. Τά εις-ισ-τερο-, π. χ. λαλ-ίσ-τερο- 
έκ τοΰ λάλο- έγένετο πιθανώτατα έκ της συν- 
θέσεως της προσφύσεως -];ηΐ8- συγκεκομμένης 
εις -18- και της νεωτέρας -13ΓΙΙ- (πρβλ. τό 
ύπερθετ. -ισ-το- καΐ τό λατ. ύπερθ. εις "ΐδ- 
Ιιιηια-, ί88ΐιιηο, ϊδ-Ιονο). 

Έν τη Αατ. γ.Ιώσση ή εις -ΙΐΙΓ;ΐ- πρόσφυ- 
σις άπαντα μόνον κατ' έζαίρεσιν, π. χ. δηλ. 
ΙΐΙ-βΙΌ- άντι τοΰ *011-Ιθ1Ό- η ςπΟ-Ιί^Ό, υ- 
ί-βΓ (πότερος), οϋδ. α-ίΓΟ-ΠΊ, θηλ. υ-1)'α α- 
ποβολή τοΰ Ο τϊ,ς προσφύσεως -ΙοΓΟ-, άρχ. 
-Ιαΐ'ίΐ-• άο.κ-ΙΐΊ• (Έλλ. δεξιός), σανσ. (Ιάΐίδ- 
ΟΠίΙ-• ίη-1ί•1• (ένδον, μεταξύ), οανσ. ;ιιι-ΙηΓα-, 
και έτερα. 

Έν το'ϊς ΙΏΪη-ϊδ-ΙθΓΟ- (ΓηίπΐδΙθΓ λειτουρ- 
γός, υπηρέτης,), όσκ. Π1ΪΜ-δ-ΐΓ0 (μικρότερος) 
και ΙΏΛΪί-ίδ-ίΓΟ- (ΐΙία^ίδίΘΓ διδάσκαλος), 
όμβρ. ηΐβδ-ΙΐΌ- (μείζων) έκ τοΰ *ΐηαϊδ-1ΐ•0-, 



ΣΤΟίΧΕίΑ ΓΑΩΣΣΟλΟΓ1\Σ 



21 



*ΐηα§-Ϊ8-ΙΐΌ, πιθανώς δε ΛαΙ εν τ-^ ΒΪη-ίδ-ίβ- 
ΓΟ- (δΐηίδΙθΓ αριστερός) προσγίρτήΟγισαν, ώς 
έν τη Έλλ. λαλ-ίσ-τερος άμ-φότεραι αί ποοσ- 
φύσεις τοΰ συγκριτικού -ΐδ- εκ τοϋ -]εΐη8- και 
-Ιαΐ'ίΐ-. ΚαΙ εν ττι σανσ. τα συγκριτικά και υ- 
περθετικά εις -ϊα,Πδ- και -ίδ"ίΐα- ενίοτε επε- 
κτείνονται έτι διά της προσαρτήσεως τοΰ -Ιίΐ- 

Γα- και ΙαΙα. 

Πξοσψύσεκ: εις σχηματισ^ιόν των ύκιη- 
θετιχώΓ. 

ά) Προς εκφρασιν τοϋ υπερθετικού χρησι- 
μεύουσιν αι καϊ πολλαχοϋ εύχρηστοι προσφύ- 
σεις -ΙδΙ- και αί συνθέσεις αυτών -Ιαηία , Έλ. 
και ίρλ. και -ΐηαΐίΐ- και ή άναδίπλωσις αυτών 
ΐαΐπ- καΐ ίρλ. ετι -ΐηαπία.-. Αυταί είσι δευ- 
τερεύουσαι προσφύσεις προσαρτώμ,εναι εις τ6 
στέλεχος τοϋ συγκριτικού. 

Ή πξόσψυσίς -ΙίΙ- καθ' έαυτήν είναι εύ- 
χρηστος [λόνον εν τοις τακτικοϊς άριθμητικοϊς 
περί ών κατωτέρω. Έν τοΙς συγκριτικοΐς προ- 
σαρτω[;.ένη εις το άρχικον -)αΐ)ί)- σχηαατίζει 
εκ τούτου το υπερθετικόν. Διπλασιαζομένη ή 
πρόσφυσις αυτη-Ιΐΐ-ΐΛ- σχηματίζει εν τη Έλλ. 
συνηθέστατα τί) υπερθετικόν μετά τοϋ συγκρι- 
τικού εις -ΙίΙΓα-. 

Έν τ•^ 'Ε.υ. γ.ίώσσιι ή πρόσφυσις -το = 
τφ σανσ. -ΙίΙ- εΤναι συνήθης έν τοις τακτικοϊς 
αριθμητικούς π. χ. πρώ-το-, τρί-το-, τέταρ•το, 
σανσ. ΙίΗΐΐΙΓ-ΙΙΐίΐ- μετά της -ΙΙκΊ άντΙ -ίεΐ 
προσφύσεως, πέμπ-το-, εκ-το, οανσ. δ^'^δ"- 
Ιΐΐά μετά της -ΙΙΐΛ- άντΙ -Ιλ-, έννα-το-, δέκα- 
το-, καΐ έτερα. , 

Της προσφύσεως -το-=ίίρχ. -ί3.- προσαρτώ - 
μένης τη -ισ-=:άρχ. "ΪΓΐηδ- γίνεται ή τοϋ 6" 
περθετικοϋ -ιστό- μετά τοϋ συγκριτικοϋ -ιον- 
=άρχ. Ϊ£ΙΠ8- π. χ. κά-κ-ισ-το-, έλάχ-ισ-το-, 
έχθ-ισ-το-, και έτερα. 

Διπλασιαζομένη ή -1.1-, εις -Ια-Ια- χρησι- 
μεύει εις τον συνήθη σχηματισμον τοϋ ΰπερθε- 
τικοϋ -τα-το μετά συγκριτικοϋ τε-ρο-, αρχ. 
-1<1-ΓΛ- π. χ. κουφό-τατο-, σοφώ-τατο-, γλυ- 
κύ-τατο-, χαριΡέσ-τατο-, εύδαιμον-έσ-τατο-, 
λαλ-ίσ-τατο-, και έ'τερα σχηματιζόμενα ώς 
τά ανάλογα συγκριτικά εις -τερο-. 

Εν τη -τ^αΓ. γ.Ιώσσ// ή ποόσφυσις -Ιΰ-, -ιΐΐ- 
:^άρχ σανσ. -ί;ΐ- σπανίως εύρηται εις σχημα- 
τισμον τών υπερθετικών, ένθα ή -1ϊ10-=σανσ. 
-ιηα- καΐ -Ιί-ηιο-, -δϊ-ηιο- άρχ. τύπ. Ια-πια. 
είναι εύχρηστότεροι π. χ. ίίΐ1<Ί1"-Ιθ (§ΙΙΕ11Ί118, 
τέταρτος)" ίίαο-Ι,ΰ- (ποσοστή), ρίζ. και στελ. 
^αο-, άρχ. Ιίίΐ. 

Μετά τά το -ίδ-=]ίΐαδ- φαίνεται ουχι-ΐο--. 



άλλα μόνον το άναπληροϋν το αρχικών -ΙίΙ-Π1&-, 
περί οΰ ϊόε κατωτέρω. 

ο'] Πρόσφυσις -ΠΙίΙ-' έν τ•^ ^Ινόβγιρμ. άρ- 
χεγόΐ'ο) γ.ΐώσστ) ϊσως το δίίρΙίΙ-ΙΪΙΛ (έβδομος) 
και ίΐΐνία-ΐαα (ό'γδοος) άνήκουσιν ένταϋθα. 

Έν τ•^ έ.υ. γ.ίώσσιι ή εις σχηματισμον τοϋ 
υπερθετικού πρόσφυσις μο- άρχ. καΐ σανσ.-ΙΏίΙ 
-οέν είναι τόσον εύχρηστος, μόνον δέ εύρηται 
το εβδο-μος έκ τοϋ επτά, ένθα συμβαίνει ή 
άζία παρατηρήσεως £ν τω στελέχει μαλάκυν- 
σις τοϋ πτ εις βδ. 

Έν τω έβδο-ματο-και πύ-ματο (τελευταίος) 
φαίνεται ή πρόσφυσις-ΙΏίΙ-ΙίΙ, εύχρηστος καΐ 
έν τή ιρλανδική. 

Έν τη ^ατ. γ.ίωσση είναι λίαν εύχρηστος ή 
-1Τ10-, άρχ. ΙΤίΙίΙ- εις τον σχηματισμον τοϋ υ- 
περθετικού, π. χ. δαηΐΐϊΐο- έκ τοϋ δΙίρ-ΐΏΟ- 
(δΙΙίαπίαδ ύψιστος) έκ τοϋ δαρ, συγκρ.-δΐΐρ- 
βΓ. ίηίί-ΐΏΟ-, συγκρ. ίηίβ-ΐΌ-• ηιιηϊ-πιο-, 

συγκρ. ΙΏΪΠ-ΟΓ. "Ετι τά τακτικά αριθμητικά 

ρίΜίηο , δβρίί-πιο-, άοοί-ηαο-. 

Το ρΙΐιΓίΐΙΊΟ-(πλεϊστον), άρχαιότερον ρΐαδί- 
1Ώ0-, ρΙοαΓακιο-, ρΙοίΓαηιο-,ρΙΓδίιηο- 

φαίνεται έχον άρχ. τύπον ρΓα-)αΐ1δ-ΐηα' 
παρεμβληθέντος τοϋ βοηθητικού φωνήεντος II, 
βραδύτερον δέ ί, μεταξύ τοϋ 5 και 111 (ώς έν 
τή δ-11-Πΐ) έγένετο διά της συνήθους συστολής 
τοϋ ]αηδ-εϊς ϊδ-, * ρ1ο-ΐδ-αιηο-, δηλ. ρίο- 
ΪΓαηίΟ-και διά της συγχωνεύσεως τοϋ 01 εις 
οί-, ί ρΐί δίηΐΟ-. Έν τή ρΙοαπΠΏΟ-, βρα- 
δύτερον ρΐϋΐ'ίπίο-, εξέπεσε τ{) ] δεικνϋον τύ- 
πον τίνα * ρ1θ-]αδ-11-Π10, ώς το ρΐαδ, ρίο- 
υδ τον τύπον * ρ1ΰ-ίΐ18. 

γ) Ωρόσ^νσΐζ ία-ηία-. Αύτη εύρηται μό- 
νον έν τή σανσκρίτη, ζενδική, λατινική, γοτ- 
θική καταγόμενη έκ της κοινής αρχεγόνου 
γλώσσης. Έν τή έ^.ι. γ.Ιώσστ) ελλείπει όλως. 
Έν τή .Ιατ. γ^ώσστι-ίι αρχική πρόσφυσις-ίίΙΙΏίΙ 
σπανιώτερον μεν προσαρτάται άμέτως εις την 
ρίζαν ?ι εις το στέλεχος τοϋ επιθέτου, είναι 
δαο)ς συνήθης εις σχηματισμον τοϋ υπερθετι- 
κού προστιθεμένη ει'ς το συγκριτικον είς-]ΕΙΠδ. 
Το άρχικον-ΙίΙ-ΠΙίΙ-, δηλ. λατ. ΙΐΙ-ΙΪΙΟ, Ιί- 
ηΐΟ-, μετά δέ τά ούρανισκόφωνα -δ1-1ΐ10-, 
προσαρτάται εις την ρίζαν, ώς ΠΙίΙΧΪΠΙΟ (ΐΏα 
χίηιαδ μέγιστος), δηλ. *ιηίΐ&- ϋπιο-, ΙΏίΙο;- 
18, ηιαι^-ηαδΌρ-ΙϊΐΏΟ- ορ-Ιπηιο- (άριστος)• 

ΙΐΙ-ΙΐΐΏΟ (έσχατος)• ίη-ΙίΐΏΟ-(ένδότατος), καΐ 
έτερα. Εις επιθετικά στελέχη άποβάλλοντα τί) 
ληκτικον αυτών φωνήεν, εάν υπάρχ•/), προσαρ- 
τάται ή πρόσφυσις -ΙΪΠΙΟ ή πιθανώτερον-δΐ- 
ηΐΟ•(πρβλ.ηκΐΟ-δΐΠ10-) τότε μόνον αμέσως, 



22 



Ο ΕΝ Κ/ίί. έΑΑβΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΙ: ΙΥΑΑΟΓΟΣ 



έάν ληγωσιν εις 1" ?ι 1" π. χ. νβίθΙ'-ΐϊΙΒΟ-άν- 
τΐ τοΰ νοΙβι-δίΐΏΟ-έκ τοΰ * νοΙθΓ-ίϊΙΒΟ-, 
στέλ. ν6ίβ1'-(παλαώς)" ρηΙοΙίΘΓ-ΓΠΒΟ, βτέλ. 
ραΙθ1ΐβΓΟ-(ρα1θ1ΐθΓ ωραίος)" ί'αοϊΙ-ΙίΐΏΟ-άν- 
τΐ τοΰ * ίαοίΙ-ΒΪΙΒΟ-έκ τοΰ * ί30Ϊ1-ΙίηΐΟ-, 
ει μ-ή εϊσιν ί/. των * νοΙθΓ-ϊϊ-ΙΪΙΠΟ-,* ίαοίΐ- 
38-ΙίΐΏ0, έξ ου * νοΙθΓδΙϊηιο-, * ίαοϊΐδΐϊ- 
ιηο-,*ΥβίοΓϊίΐηιο-,*Γαοίΐ8Ϊητιο-. 

Έκ τοΰ αρχ. τύπου-ϊδ-ίαπίίν-, ουνθέτου έχ 
τοΰ συγχριτ'.κοϋ•Ϊ8-=άρχ.-]ΐ111?- (Αετά τοΰ 
6περθετΐ)ΐοΰ-{;ιηΐίΐ-έγένετο έν ττι λατ. πρώ- 
τον ίί^-ί.ιιηΐο-, •ϊδ-1,ίηΐθ-, διαττρτΟ;ν έν τή 
άρχαίκη ί<η11-ΐδ-1ίηΊ0- (δοΗδΙΪΙΙΊαπί αγαθός 
οιωνός). Έλ τοΰ ϊδΙίΠΏΟ- έγένετο το σύνηθες 
δι' άφο(Αθΐώσεως -ϊδδΐίΠΙΟ-, ίδδΪΓηο-' ττ. χ• 
άοοΙ-ίδ-δίΐΏΟ-, καΐ έτερα. Ή πρόσφυσις -Ιί- 
Π10- έτέραν έχει λειτουργίαν έν τοις ΓΩαΠ- 
ΙΐηΐΟ- (θαλάσσιος), στέλ. ΠΐαΠ- (ΐΠαΓΟ ή 
θάλασσα'), Γΐπί-ΙίηΐΟ- ([Αεθ6ριος), στέλ. Γΐπΐ- 
(τέλος, ορός), -Ιο^ϊ-ΙίίΒΟ- (νόριψ.ος), στέλ. 
Ιο^ΐ- (ΙβΧ νόρς). 

Ίι^ά. άρχέγ. Σανσ. 

4. αϊ-ηα (?) β'ΐνα 



2. (Ιιΐδ γι άνα 



(Ιν.ι 



'^4ρί&^(Τ)τιχα. 

Στε.Ιέχη τών ά.-ΐο.ίύτο)*" αριθμών. 

Άπλοΐ αριθμοί άπο τοΰ 1 — 10. 

1 . Έν ττή ίνΰο'^ίρμαηκή άρχιγόνω γ^ώσστ) 
είναι ούσκολον να εΰρωμεν ασφαλώς τί> στέ- 
λεχος τοΰ 1 άριΟμοϋ, έπειοτ, αϊ διάφοροι ίνόο- 
γερμανίΛαι γλώσσαι διαφέρουσιν εις την εχ.- 
φρασιν τούτου πολύ άπ' αλλήλων. Διάφορα ς•ε- 
λέχη έν ταΐς ίνδογερμανιχαΐς γλώσσαις έκ- 
φράζουσι τον αριθμόν (ύ, άπαντα ίίμως σχη- 
ματίζονται ία. τϊ,ς ρίζτς ί. Πιθανώτατον είναι 
το ;ΐί-11ΕΙ, ώς έν άμφοτέρο'.ς τοις εύρωπαίχοΊς 
χλάδοις της ΐνδογερμανικής έκφράζον τον ί'κα 
αριθμόν, ιδιάζον δε έν τω ορίω κλάδω εϊς έ- 
τερου σημαινόμενου δηλωσιν. 



Έ.υ. 



Αατ. 



3. ΙγΪ (το ί πρόσφυοις ΐΓΪ,θηλ. «τέ^. ΙΪ-δαΓ-. 
της ρίζ. Ιαΐ' ?ι Ιΐ'α, 

όθεν *1ηι•-ϊ, 1ΐ'ίΐ-ί, 
ΐΓΪ)- 

4. Ιίη'Ιναι•- Ιία'Ινα'Γ-, 1<.';ι'Ίηι•, 

θηλ. Κ'αΙαδα'Γ- 



είς ( ίν-ς, έν, θηλ. μία) ορχ, λατ. 01-110, ϊζ 
στέλ. έν- άρχ. τύπ. οΟ ΙΙ-ΠΟ, αρχ. τΰπ. 

δαπ- (δα-η) άντΙ δα- αί-ηα, ρίζ. ί δεικτ. 

πι, ρίζ. 83, (δειχτικη άντ. μετά στελέχους 
άντων.), (λατ. δίππ- -Ιΐα-. 

ρΐβχ, 8θΐη-ο1, δίη- 

^ΙΐΗ), = σανσ. δ!\- 
ΐηΐΐ'(δμοιος, ίσος), θη- 
λυκον μία άντΙ τοΰ 
'μία δηλ. -δΠ1-3Λ = 

δα-ηι]α. 

δύο- άαο- 

τοί- ΙΓΪ- 



τέτταρ-α-, τέσσαρ-α 
άντΙ τοΰ *τέτΡαρ-, 
κέτΚαρ-, δωρ. τέτορ- 
άντί *τετΡορ- μετά 
τοΰ τ = άρχ. και 
βοιωτ. πέτταρ-' «αρ' 
Όμ. καϊ Αίολ' πίσυρ- 



ίριαΙαοΓ- 



ες, αρχ. τυ; 



1<αΙιΐΓ• 



'Ινΰογ. &ρχ• Τ'.Α 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 

Σα^σ. Έ.Ι.Ι. 



23 



^ατ. 



προ τοΰ υ=τ. 

5. Ιναηΐναη- (μετ' άνα- ρ';ιηΊν.'αη- {^ι-ί ρ πέντε, αΕολ. πί(7.πε ςπίικϊΐΐθ 
οιπλασια(ΐ[Αθΰ) άντΙ Ιν). (π και χ=>ι.). 

6. ΙνΒΥίΐΙνί^ (?) 8"Έ18"' εξ, δωρ. Γέξ (άντΙ δβΧ (*δν6ΐί8) 

*8\'θ1ί8) 

7. καρίαη- δαρΙαΊι- βραδ. δ'α- επτά (*δαρ-1,αη δορίοπι 

ρΐαη- (α=αη) 

8. αΐνία- αδ'Ία'η,βραδ. π."δΙ, ίκτώ οοΐο 

311 

9. ηαναη- ηα'ναη- εννέα, δηλ. νέΡα (ν) ηονβηι 

προτασ(ΐθ[λένου ν. 

1 0. (Ιαΐναιι- άαςαη- -δέκα, δηλ. *δέκαν άβοβίΏ δηλ. άβοΐιη 

Οί άπδ τοΰ 11 — 19 άριθ[ΑοΙ σχη[χ.ατίζονται δια τή; προσαρτήσεως τοΰ άριθ(/.οϋ 10 ει; τάς 
[Αονάδας' εις τινας γλώσσας πρόκειται φανερώς παράΟεσις. 



11. 



12. (Ιαϊ άαΐίαη (Ινα-άαςαη- 

1 3. ΐΓίΐ]-αδ άαΐίαη κλ. ΐΓα']ο άαςαη 

ΙνΟ,Ίαΐ'-άαςαη- 

ρα'ηΐία-άαςαη 

8"ο-άαςαη- 

δαρΊα-άαςαη 

α"δ1.α'-(1αςαη- 

ηα'να-άίΐς&η- 



Ε'ΐν^-ά&ς&ηΐ- Ιν-δεκα ϋΐι-άβοϊηι άντΙ α- 

ηϊάβοΐιη 

δώ-δεκα άΐΙΟ-άοοίπΐ 

τρισ-καί-δεκα ΐΓβ-άθΟΪΠΐ 

τέσσαρες-καί-δεκα ΓΙΙΙίΐΙΐΙΟΓ-άοοίΐϊΙ 
κτλ. κτλ. 



Οί άπ?) τοΰ 20 — 90 άριΟ(ΑθΙ έν τώ άρίίύ 
καΐ τω Έλληνοίταλικω κλάδω σχηματίζονται 
δια της συνθέσεως των (/.ονάδων και τοΰ ού~ 
σιαστικοΰ έκ τοΰ ά;ι1ία,- σχη[Αατιζθ[Λένου ώς 
τα πολλά συντετ[/.η[Αένου ί) άλλως [χεταβε- 
βλη[Λένου. Έν τϊι Ιγδογίρ^ιαηχι) άρχεγόι^φ 
γ.ϊύσσί) ϊσως δεν ύπηρχεν ή σύνθεσις, μάλλον 
δε αί μονάδες και δεκάδες ήσαν έτι κεχοιρι- 
σμέναι. 

Έν τ'^ σαΐ'σχρίζιι ή δεκάς έξεφράζετο άρ" 
χικώς διά τοΰ ααςα-Ιί, άίΐςίΙ-Ια, φ προσηρ- 
τώντο αί μονάδες" τοΰ ίΐαςα Ιΐ έμεινε μόνον 
-ςαΐί καΐ μάλλον μόνον -Ιί- τοΰ δε άίΐςίνία- 

μόνον -ςαΐ. 

Έν τή ΈΑΑ. γ.Ιώσστ) πλην τοΰ 20, παρ'φ 
επίσης φαίνεται τΙ άίΐΐία-ΐϊ, δεύτερον συνθε- 
τικών μέρος των δεκάδων είναι ή -κοντά, πι- 
θανώς ούδ. πληθ. αρχ. άο,ΐίαΐΐ-ΐ», έν. *άΆ- 
1ίαη-Ια-Π1. 20. εϊ-κοσι=*εΐ-κοτι,'Όμ. έείκο- 
σι, προσθηκτι τοΰ ε έν άρχη πρί) συμφώνου (δ- 



ρα ανωτέρω)• 30. δηλ. Ιη<ι-άα1;αη-1α, και ώς 
παρά τοίς εφεξής τεσσαρά-κοντα και λπ. 90. 
τι) ενενη -κοντά, παρ' Όμ. έννη-κοντα διά 
συγκοπής έκ τοΰ ένενη-κοντα (λατ. ΙΙοΠα- 
^ϊηία) έγένετο έκ τοΰ τακτικοΰ ένε-νο-, έκ 
τοΰ ένεΡα-νο-, οΰ ή πρόσφυσις -νο (πρβλ. λατ. 
ΐΐο-ηθ-) έγένετο δι' αφομοιώσεως πρδς το ή- 
γούμενον έκ της -μο-. 

Έν τή .ίατ. γΛώσσΊ) πλην τοΰ 20 νΐ-^ΐη- 
Ιί έν πάσι τοις λοιποίς εΐναι-§ΪΠ-Ιίΐ, πιθανώς 
ούδ. πληθ. Τά-§ίη4ί και §ϊη-ίίΙ κείνται άντΙ 
τοΰ *άβσϊη-1ϊ, *(1β§ΐη-1α, τοΰτο δε άντΙ τοΰ 

*(1βθθη-Ιί,*(ΐΘθβη-Ια, άρχ. τύπ. (Ιαΐίαπ-Ιϊ 
άίΐΙίαη-ίΕΙ. Το ο έγένετο §, ώς νίοοδΐΐϊΐυδ 
καΐ νΤ§6δΐΐηαδ. Κατά ταΰτα το 20 νί-§ΐηΙΪ, 
έγένετο έκ τοΰ *άνί-άβ0Ϊη-Ιί (ελλ. έ-Γείκο- 
σι, Ρείκατι, άλά-άαΙίΕΐ-ΙΪ). 30 ΙΓΤ-Βίηΐ3=* 
ΐΐ'ία-ιΐβοΐηίει, κτλ. 

Τί> ηόηα-§ίη1α έκ τοΰ τακτικού ηοηο ώ; 
χαΐ τ?) ελλ., χαΐ τοΰ %\χύΆ. 



24 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΐΛΟΛΟΓίΚΟ£ ΣΥΛΛΟΓΟΪ 



01 άπο τοϋ 100—1000. 

100. Έν τ•^ ίνύογίξμ. άξγτ.γόνΜ γ.ίά>σσιι 
πιθανώς το στέλεχος τοΰ αριθμού 1 00 ην 
1ίαΐ1-1α, έν. 5ν. και αϊτ. οΰδ. ΙίΛΠ-Ια-ΙΏ κατά 
συγκοπτιν έκ του (ΙαΙνηπ-ΐΙαΙίΛΜ-Ια (10X10) 
ελλ. *5ικιηκοντα λατ. *ί1ίθαϊ!;ίΐΐΙίΐ. Τ6 11 τοϋ 
ΙνίΙΠ-Ια έν τη λατ., κελτ., λιΟ. καΐ γοτθ. διετη- 
ρηθη, έν δε τοΧς λοιποΐς άπεβλήθη. Σανσ. ΟίΐΙ.Ί-, 
ελλ. έ-κατο-ν. Το έ έγένετο (κ τοϋ έν-λατ. 
οοηΐο-, οοηίαηι. 

200—900 έξεφράζετο αρχικώς δια δύο 
λέξεων" έν τη οανσ. διά ούο λέζεων, η δια 
της συνήθους συνθέσεως άνβς'Λΐϋ η ΐΐνίΐίίΐΐα 
ο6δ. έν τη ίΛ.Ιηι^ιχΐΊ σχη[Λατίζονται έκ τοΰ 
στελέχους-κατο-η-κοτο-, άρχ 1\η1ί1α-, σανσ. 
ζ.ΐΐίΐ διά της προσφύσεως-] ίΙ-ΐποβαλλοΐΛένου 
τοΰ ληκτικοΰ της ρίζης π. χ. -κατιο-*-κοτιο-, 
άρχ. -ΚίΐΙ-];^-. Παρά τοις δωριεΰσι μένει 
-κατιο-άμετάβλητον, ένώ άλλως το '-κοτιο- 
συνηθως γίνεται-κοσιο-' ούτως έγένετο έκ τοΰ 
προϋποθετέου τρια-κατα η-Λοτά, Οί^'/• ΙιΊλ 
Κ;ΐηΙα 300 οωρ. τρια-κάτιο-(ι), άττ. τρια-κό 
σιο-(ι), ώς επίθετα πληθυντικά. 

Και έν τη Αατ. γ.1ώσσι\ το στέλ. ΟϋΠίο- 
προς-ίθεται ώς όεύτερον συνθετικον μέρος ώς 
έπίθετον πληθυντικώς' π. χ. 200 (Ιυ-οοπίο- 
(ί). τ6 άΐΐ έγένετο κατά συστολην έκ τοΰ ιΐΐΐο. 
300 ΐΓΟ-οοπίο-. 500 ίμιίη-ίίθηΐο- άντΙ τοΰ 
*(1ΐυηθ-εβηΙ;ο- μαλακυνομένου τοΰ Ο είς ρ; 
μετά τί) Π, ώς παρά τοΧς άριθμοΤς 400,700, 
800,900-000 ^ο.χ'-αΊΐΙο- το 900 ηοη-^^οπ- 
Ιο- έγένετο έκ τοΰ τακτικοΰ ΜυΐΙΟ. 700 5Ρ- 
ρΙϊη-§οηΙο, 800 οοΐίη-οεηΐο- έκ τοϋ δθ- 
ρΐίη, άρχ. τύπ. βαρίαπ- και ΟΟΙΪΙΙ, άρχ. 
ίΐΐνίαη-, σανσ. α^νίαη-. 

1000 έν τη Ινδυγ. άρχΐγ. γ.ίώσσί) φαίνεται 
μη υπάρχουσα λέζις τον αριθμόν τοΰτον εκ- 
φράζουσα. Αί δύο άριαι γλώσσαι εχουσι κοινην 
πρίις τοϋτο λέξιν, ή μεν σανσ. 8ίΐΙΐάΰΠΐ- (άρσ. 
ούδ.), ή ζενδικη Ιΐαζαΐ1Γ;Χ-(ούδετ.) έν τη 'Ε.ΙΑ. 
γ.ίώσσί) χιλιο-(ι), παρ'Όμ• έν συνθέσει χΑο-, 
παρά βοιωτοΐς χειλίο-, παρά Λεσβίοις χέλλιο-, 
δωρ. χειλίο-, άρχ. τυπ. *χελ]ο-, δηλ. ί;1κη'-]α, 
δπερ σκοτεινην έχει την άρχην. 

Έν τη ^χτ. γ.ίώσσ'ΐ είναι στέλ. ΠΙ ι Η-, 
Γηΐΐΐί-, ούδ. επίσης, σκοτεινής άρχης. 

Σζε.Μχη των ταχτιχίον άζιίθιιών. 

Ο! τακτικοί αριθμοί, πλην τοΰ 2, ειο'ιν υ- 
περθετικά ιδιοτροπίας τινάς έχοντα, αΐτινες 
οιακρίνουσιν αυτά τών άλλων υπερθετικών. Της 



Ίιΰογεριι. άξιχιγόνον γ.Ιώσσης δυσκΛως δυ- 
νάμεθα νά άνεΰρ&ιμεν τους τύπους, έπειδη αί 
διάφοροι γλώσσαι οέν συμφωνοϋσι συγνάκις 
περί την έκλογην της είς τον σχηματισμον αυ- 
τών έν χρήσει προσφύσε())ς. 
Οι αριθμοί 1—10. 

1. Άρχ. ρΐ"α-ηΐα- στελ. ρΐ'α (πρό). σανσ. 
ρΓα-11κΐ1ΐΐΛ- (ρΓα,πρδ), Έλλ. ποώ-το-ς, δωρ. 
πρά-το- έκ της προ προθέσεως και της προσφύ- 
σεως -Ιη- έπιτεινομένου η έκτεινομένου τοΰ 
φωνήεντος τοΰ στελέχους. -4ατ. ρΓϊ-1Ί10- μετά 
της προσφύσεως -1110- πιθανώς έκ τοΰ ρΐΌ- 
ϊηΐΟ προστεθείσης τη ρΐ'Ο της προσφύσεως 

-ϊηιο-. 

2. Σανσ. (1νί-1?ία-, δηλ. "^άνΐ-Ιία Έλλην. 
οεύ-τερο-, συγκριτικον τοΰ δευ, τοϋτο δε δι' ε- 
πιτάσεως τοΰ *ΐ-1α έκ τοϋ (Ινα• Αατ. «ΟΟαΠ- 
άο- έκ της ρίζ. δΟΟ, δβ^ (δβΓρίί επεσθαι). 

3. Έν τ^ 'Ιη^ογ. άρχιγ. γ-1ά>σστι πιθανώς 
ΙαΓ-Ι^α η ΐΓα-1]α• σα>•σ. 1,ι•-ΙΤ']α- δηλ. *ΙαΓ- 

1]α έκ της ρίζ. ΐΓ-ΐ- δηλ. ΐαΓ η Ιπΐ. ΈΛΛ. 
τρί-το- έκ της ρίζ. τρι καΐ της τοΰ υπερθετι- 
κοΰ προσφύσεως -ΙίΙ-, δι'ής ολα τά επίλοιπα 
τακτικά, πλην τοϋ 7 και 8, σχηματίζονται" 
αίολ. τέρ-το, Αατ. 1(Ί'-Ιΐο-,ώς και έν τη σανσ- 
κρίτη. 

4 Έν τη Ίνόογ. άρχ. γ.Ιώσστ) \\Ά\,νΆΥΛΐΙ-' 
σανσ. Ι^ϋΐΐΐν-Ιΐΐά- (το Ιΐΐί1=1α) και ίΐΐΐ'-ϊα, 
Ι.ΠΓ-ι];ΐ" 'ΕΛ.ί. τέταρ-το άντΙ τοΰ τέτΡαρ-το-' 
Αατ. Γ[ΙΙΓΙΓ-1() άντΙ τοΰ '(Ιπ;ΐΙηθΓ-ίθ, ςίΚΙ- 
ΙοΓ-Ιο-. 

5. Ίνδογ.ί'ιρχ. Κ•;ηι1•;αη-!Λ- ?ι ϊσως Ινπηίν- 
Ια-' σανσ. });ΐηΙ\ά-11ΐ;Ί-, έν ταΐ; Βέδαις ρ.111- 
Ιίά-ΙΙΐΛ- μετά της γνωστής προσφύσεως" ' Ε.ΙΛ, 
πέμπ-το-• Αατ. ψ\\\\{(:)Λθ-. 

0. Υκ(ί. ίρχ• γ.Ιώσηΐ} πιθανώς Κ8ν3.Κ8-ΐ3, 
σανσ. 8"αδ"-1,Ιΐα-' 'Ε.Ι.Ι. 2κ-το- άντι τοΰ 
*ίς-το-* Αατ. δΟΧ-ΙΟ-. 

7. Ίνδ. άρχ. γ.Ι. δαρία-ιπη- η δ£ΐρ1&-1α 

\ ίσως δίΐρΙ;ΐ11-1.α (?)■ σανσ. δαρΐΗ-Γα&,'£./.^. 
εβδο-μο άντΙ τοΰ £πτο-μο-, μαλακυνομένου 
τοϋ άφωνου πτ εις τ6 ήμίφωνον βό χάριν τοΰ 
μ, πιο τοΰ οποίου βραδύτερον παρενεβλήθη 
το Ο ώς βοηθητικον φωνήεν" παρά ποιηταϊς έτι 
έβδό-ματο-. Αατ. δορΓί-ΠΙΟ-. 

8. '/^ίϊ. αργ. γ.(ωσσα 'ίσως πΙίΙυ-ΓΠίΙ" σανσ. 
αδ'Ί;ΐ-1ϊΐΗ" Έλλ. ογδοΓο- μετά της αυτής 
μαλακύνσεως ώς έν τώ έβδο-μο-,άντί τοΰ ίκ- 
τοΓο πιθανώς έκ τοΰ * οκτΚο-, χάριν δε τοΰ 
Γτο κτ έμαλακύνθη είς γδ. Αατ. ΟΟΙηΥΟ-, αμ- 
φότερα δε εχουσι κοινόν τύπον 3,κ1ανη, δπερ 
Ομως αντίκειται είς την ανωτέρω είκασίαν. 



ΪΤ0ΙΧΕΙ4 ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 



25 



9. 7*•(ί. &ξχ£γ, γΛ&σσα' ηανζί-ΐΏΛ ?ι ηα- 
ναη-1.ι σανσ. ηανη-πιά-. ΈΑΛ. ενα-το-, 

εννα-το- έκ. του ένεΡα-το- συς-αλέν' Αατ. Πο- 
110 εκ τοϋ *ηον-ηθ-, *ηονί-ΠΟ- δι' αφο- 
μοιώσεως Ϊυ. τοϋ ηθνΐ-Π10-. 

10. ^Ινό. Αζχ^γ• γ^ώσσα' πιθανώς άαΐία- 
ΐΐΐα- η άαΐίαιι-ΐίΐ- σανσ. άαςα-ιηά-. Έλλ. 

δέκα-το-' .Ιατ. άβΟΪ-ΤΆΟ. 

1 \ — 19 7*•^. άργ. γ,Ιώσσα δια δύο λέξεων" 
σανσ. βΐ^^ϊί-ίΐαςα" 1 2, άν^άαςά- καΐ εφεξής. 
ΈΑΑ. πανταχού -δέκα-το-" έν-δέκα-το-' έν- 
νεα-και-δέκα-το ' .ίατ. 1 1 . ΙΙΠ-ϊΙβοί-ηΐΟ-, 
ιΙΐΐυ-άοοί-ϊΠΟ-, τά δέ λοιπά δια κεχωρισμέ- 
νων λέξεων. 

20 — 90. Ίγ(5. άργ. γ.Ι. δια δύο λέξεων" 
σανσ. νι δια τϊίς προσφύσεως -ΙΐΐηΐΠ-. π. χ. 
νΤ(;α-Ιί-1;πηα'-, 30. Ιΐ'Τ-ςίΐΙ-ΐΕΐηια-, η διά 
τϊίς προσφύσεως -Λ-, ως έν τοΐ; αριθμοί; 11 — 

19 υποβαλλομένου τοϋ ληκτικοϋ -Ι-ΙΪ' π. χ. 

20 νΙς-Λ- 30 Ινίςπ-, 'Ε.ΙΑ. ει; τΫιν πρόσφυ- 
σιν-κοτι-, -κοντά- προσαρτάται ή πρόσφυσις 
-το Ούτως, ώστε -κοτι- καΐ -κοντά- συ- 
στέλλονται ε{ς -κοτη-' δθεν κοτ-το- και έκ 
τούτου πάντοτε -κοσ-το' 20 εϊκοσ-τό-, 30' 
τριακοσ-το- καΐ εφεξής" .Ιαζ. ή πρόσφυσι; -ίΐΙ- 
1110-, -ΙίΐϊΙΟ- προσαρτάται εις τ•/ιν - ΟΙΠίΐ 
- οΐπΐίΐ άποβαλοϋσαν το λγικτικον φωνϊίεν, ΐι 
μάλλον ει; την άρχαιοτέραν - ΟϋΐΐΙΐ, - ΟΟηΙπ. 
"Οθεν -οοπΜιιΐηο, συντ,θως -Οοη«ιΐ1Ώΰ, 
-ΟΟβϊηΐΟ, μαλακυνομένου δε τοΰ Ο ει; § και 
-^(.'λΙιώΟ" π. χ. 20 αρχ. ΥΪΟβΠίαΐηο- έξ ου 
νϊΟοδίηΐΟ-, νί^οίΐηΐΟ-, άρχ. τύπος *ίΙΥΪ- 

(ι1α) 1<αη1ί-1αηια-• 40 ίμιαϋι-α- "οπβίιηο-, 
(ΐαα(1ν;ι- ^βδίηιο, καΐ λπ. 

100—1000. 100. Σανσ. οαΙα-Ιαιπά-" 
Έ.υ. μετά τής προσούσεως -στο- πιθανώς 
κατ' άναλογίαν τοΰ -ιστό- έκ τοϋ -το- σχη- 
ματισθέν" έκατο-στό-" Αατ. κατ' άναλογίαν 
τών δεκάδων ΟΟΙίΙ-ββίΐΏΟ- ως ει ή πρόσφυσις 
ην -βδΐΐΏΟ-. 

200—900. σο,νσ. μετά τοϋ (,ΐΛίΜ-ίαιηα-. 
'Ε.ΙΑ. μετά της -στο- π. χ. διακοσιοστό-' 
.Ιατ. μετά της -ΟΟηΙϋδίΐϊΙΟ-" π. χ. ιΙΐΐ-ΟΟΠ- 
ΙΟΚΪΙΏΟ-, ΟΟΐϊη- ίίΟηΙοδϊΙΒΟ καΐ ούτως έ- 

τ- 
φες-ις. 

1000. οανσ. ίίίΐΙΐαδΓα-ίΛΙΏίΐ- 'β./.λ μετά 
της -στο- χιλιο-στό-' Αατ. μετά της -β^^ΙΙΏΟ-, 

ηιί11ο8ίηιο-. 

Β' . II (ξΐ .Ιίζεων. 

ΠίρΙ αχηματισιιοϋ τών .ίέζεων. 
Έν τώ προηγουμένω κεφαλαίο.) ώμιλησαμεν 



περί τοΰ σχηματισμοΰ τών ριζών και ς-ελεχών, 
άπερ δμως δεν είναι εισέτι .Η^.εΐΓ, (ΐίξΐη τοΰ 
λύγου. Έν ταΐς ίνδογερμανικαΐς γλώσοαις πάσα 
λέξις, πάν μέρος τοΰ λόγου, είναι ?ι ρί/«ίΐ ?ι α- 
κόμα, διύτι τά κυρίως έπιφ&>νϊΐματα δεν εΤναι 
λέξεις, αλλά φωνητικά νεύματα" τά επιρρή- 
ματα, τά μόρια, αί προθέσεις και λπ. είναι 
το άρχηθεν πτώσεις η ρηματικοί τύποι. Τά 
στελέχη δεν είναι ούτε ίνόματα, ούτε ρήματα, 
γίνονται ομω; ονόματα η ρήματα διά της προ- 
σαρτήσεως καταλήξεων χρησιμευουσών ει; δή- 
>ωσιν τών πτώσεων ?ι τών προσώπων, λ. χ. 
Τδ στέλ. 1)1ΐ&Γ-9,- έκ της ρίζ. Ιΐΐΐαΐ' δεν είναι 
ούτε όνομα, ούτε ρήμα" ή εν. ονομ. τοΰ άρσ, 
όμως Ι^ΐΐαΐ'α-δ, ή εν. αϊτ. ΙίΙίαΐ'ίΙ-ΙΏ, ή πληθ. 
οργαν. ΙΐΙΐίίΓα-ΙΐΙΐίδ κλπ. εΤναι όνομα σημαί- 
νον τί)ν έργαζόμενον το υπο της ρίζης δηλού" 
μενον.- Το έν. β' προσ. τοϋ ένεστ. ΙΐΙΐΛΓα-δί, 
το έν. γ' Ιιΐιαί'ίΐ-Ιϊ, το γ' πληθ. Ιιΐιαί'α-ηίί 

εΤναι ρήμα, φέρεις, φέρει, φέρουσι, ΙβΓΙ, ΙΟΓΙ, 
ίοπίπί. 'Έτερα παραδείγματα στελεχών, τά 
όποια ήδύναντο νά γείνωσι ρήματα η ονόματα 
κατά τάς ε!ς αυτά προστιθεμένας καταλήξεις 
ΐΐ προσφύσεις, (δρα ανωτέρω). Τά κυρίως λοι- 
πόν προς σχηματισμών τών Αέζεωκ στοιχεία 
κατ' αντίθεσιν προς τά εις σχηματισμον τών 
στελεχών εν ταΤς ίνδογερμανικαΐς γλώσσαις 
είναι αί ΛτωτιχαΙ και προσωπικοί προσφύσεις 
ί) χατα.ΙήΙ;εις. 

Αί προ; σχηματισμον τών λέξεων χρησι- 
μεύουσαι προσφύσεις το πλεϊς•ον είναι φανερώ; 
στοιχεία άντωνυμικά, άτινα έν αρχαιότερα ε- 
ποχή τοΰ βίου τών ίνοογερμανικών γλο)σσών 
ήσαν έτι λέξεις αύθυπόστατοι και ανεξάρτη- 
τοι" π. χ. 1ΐ1ΐεΐΓί1-δ έν. ον. τοϋ άρσ. της λατ. 
*Γθηΐ-δ, έξ ου -ίβΓ, έγένετο κατά συγχώνευ- 
σιν έκ τοϋ 1ΐ1ΐ&Γ 9. δ&. Το ΙΐΙίΕΙΓ είναι ^ίζα 
σημαίνουσα φέρειν, το 8. είναι άντ&)νυμικδν 
στοιχεΐον προσδιοριςικον σημα'ίνον τί)ν ποιοΰν- 
τα, το δίΐ είναι δεικτικόν, δηλοϋν το γίνοί: έν 
τ^ ονομαστικ•^. Το ΐ3ΐΐ&Γ Ά \\ (φέρει, ίοΓΐ) α- 
ναλύεται ει; 1ΐΙΐ£ΙΓ-ίΙ καΐ -Ιϊ, όπερ άρχαιότε- 
οον είναι βεβαίως -ΙίΙ, γ' πρόσωπος αντωνυ- 
μία, πρβλ. ρίζ. ι» έν ττ Ια-ηΐ, έλλ. τό -ν, 
λατ. (ϊδ) -ΐΐΙ-ΠΙ και εφεξής. Έν τώ ΙΐΙΐΛΓ-α- 
ηΐί μετ' έπιτεταμένου & τοϋ στελέχους το ηΐ1 
άντι τοΰ ΙΪΙΕΙ είναι αντωνυμία τοϋ ά προσ. 
τοΰ εν. αρ. 

Έπειδη δε τδ ρήμα καΐ δνομα έχουσι τοιαύ- 
την προς άλληλα σχέσιν, ώστε δύνανται νά 
θεωρηθώσιν ώς περαιτέρω τινές προσδιορισμοί 
ποότερον απροσδιορίστων στοιχείοιν τής γλώσ» 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



26 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



στ,ς, όιά τοΰτο 6εν δύναται να υπάρςτι το έν 
άνευ του ετέρου. Γλωσσά τις νι διακρίνει κατά 
τΰ-ον ΐνό[;.χτα /ι ρνίι^.ατα, η δεν ενει οϊιδέτε- 
ρον αύτών' δεν δυνά[;.εΟα δμ-ως να όρίσωαεν 
δ-ότερον είναι το άρχαιότερον, διότι άαφό- 
τερα τό τε ονο^;.α και το ρϊί[χ,α έγένοντο συγ- 
χρόνως, τούτου δ' ένεκεν είναι άδιάφορον, έάν 
προτάσσεται ί κλίσις των ονομάτων, όγιλ. ή 
περί των τύπων των ονομάτων, των πτωτι- 
κών καταλήξεων διδασκαλία, ττ,ς των ρη- 
μάτων. 



Πε^Λ της χ.Ιίσΐίύς ΐώ^ όνοιιάτων, 

ΠίξΐΙ ζώ>' χατα.ΙήΙ;ε(ύν των όνομάτ(ύν 
έν γέ>τει. 

Αί άπλούοτερον ώργανισμέναι γλώσσαι, αί 
κοινήν εχουσαι μετά των Ινδογερμανικών τίιν 
μορφολογικην •)ι κλιτικών ίδιόττ,τα τοϋ προ- 
σαρταν δτ,λονότι το ττ,ν <'χίσι^ δτ,λοΰν στοι- 
χεΐον έν τέλει τοΰ τήν ίύέαν τ; ττ,ν σ?}ΐιασία>' 
έμφαίνοντος, κατά τον τύπον Ρ-}- π (ρίζα + 
προσφύσει), εκφράζουσι τάς σχέσεις, ας το ό- 
νομα επιδέχεται, δηλ. τον αριθμόν και τήν 
πτώσιν, διά στοιχείων άρχτ,Οεν μεν αυτοτελών, 
μάλλον δ' νί ήττον στενώς προσαρτοίμένων εις 
τό ό'νομα καϊ μετ' αύτοϋ συμφυομένων και 
συναυξανομένων. Έν τη σινική γλώσση λέξις 
τις 01 ?ι 1ΐ προσαρτώμενη εις έτέραν προη- 
γουμένην αποτελεί την γενικήν. Εις την οϋγ- 
γρικην λέξιν π. χ. Ιΐαΐ (Ιχθύς) προσαρτώμενη 
ή -ηοΚ η -Ιΐιΐΐν (ήτις ώς αϋτοτελ^ής λέ;ις εν 
τη ΙΙΟΚ-οηΐ σημαίνει ί^/ο/), σχηματίζει την 
δοτικην, 1ΐα1-1ΐαΙί = ίχδύϊ. Έ λέξις -ιι;Ί1 
σημαίνει παξίά' π. χ. πΓιΙ-αηΐ = παρ' έμοί' 
λοιπόν 1ΐΛΐ-1ΐ;Ί1=:••παρά τώ ιχθύϊ. Τό Ιν είναι 
σημεϊον τοΰ πληθυντικού, όθεν 1ΐ;ΐΙ-;ΐΙί = 
ΐχΟύες• 1ια1-α1ί-ηα1ν =: Εχθύσι• 1ια1-;ι1ν-ιΐΗΐ 
παρά τοις ίχΟύσι καΐ εφ. Έν ταϊς ίνδογερμα- 
νικαΐς γλώσσαις η κλίσις γίνεται μεν κατά τόν 
αυτόν τρόπον, αλλά διά την μάλλον άνεπτυγ- 
μένην ενότητα της λέξεως τά πρότερον αυτο- 
τελή ετι στοιχεία, είτα όέ μετά τοϋ ι-ελέχους 
εις μίαν λέζιν συνενωθέντα, συνεχωνεύθησαν 
στενώτερον μετ' αλλήλων καΐ μετά τοϋ στε- 
λέχους. Τοϋ ιδιάζοντος τής κλίσεως, δηλ. της 
μεταβολής τής ρίζης αυτής προς έκφρασιν τής 
σχέσεοις, δεν γίνεται χρήσις εις τόν σχηματι- 
σμόν τών πτώσειον καϊ τών αριθμών" η έπί- 
τασις, ώς ή συστολή ληκτικών τινοιν γραμμά- 



των τών στελεχών πρό τινοιν πτωτικών κα- 
ταλήξεων, είναι σπανιωτάτη και ούχΙ ουσιώ- 
δες χαρακτηριστικόν τής πτώσεως" π. χ. ή 
γεν. άστεΓ-ος εκ τοΰ άστυ-δεικνύει έπίτασιν 
τοΰ στελέχους, ή γεν. πατρ-ός εκ τοϋ στελ. 
πατέρ 'έχει συστολήν. 

Και έν ταΐς Ενδογερμανικαΐς γλώσσαις προ- 
σαρτώνται εις τό στέλεχος τοϋ ΐνόαατο; ά) τό 
την πτώσιν δηλοϋν ς•οιχεϊον, άρχήθεν ον πρόσ- 
φυσις' και β') πλην τούτου έν τω πληθυντικω 
και τό την πληθύν δηλοϋν σημεΐον' ό δυΐκός 
είναι είδος τοϋ πλ/ιθυντικοΰ. 

Έν τή κλίσει πρέπει νά διακριΟώσιν οί αρ- 
χαιότατοι τύποι τών πτώσεων, έξ ών παρήχθη - 
σαν οί μεταγενέστεροι. Ούτως ή πληθ. ίργ. 
ναΓΐ<αίί> έγένετο εκ τοΰ ναΐΊίαΙίΙΐϊδ, τοϋτο δε 
έκ τοϋ αρχαιοτέρου ναΓίν-ΕΙ-ΙΐΙΐΐ-δα. Έκ τού- 
των ναΐΐί είναι ή ρίζα, ΥίΙΐΊί-Λ τό ονοματι- 
κόν στέλεχος, σημαίνον Λύχυζ, -Ι^Ιΐί- εΤναι ή 
πτωτική πρόσφυσις, -^^ίι δε τό σημεϊον τοϋ 
πληθυντικού. 

Έν τή πανάρχαια εποχή μόνη ή ρίζα ν.ΊΓΐί 
ήρκει εις δήλωσιν όλων τών σχέσεων τούτων* 
εφεξής όμως προσηρτήθησαν εις την ρίζαν ταύ- 
την ώς περαιτέρω προσδιορισμοί αί άλλαι ρί- 
ζαι, α'ίτινες τελευταΐον συνεφώνησαν και συνε- 
χωνεύθησαν μετ' αυτής καΐ μετ' αλλήλων. 

Έν ταΐς ινόογερμανικαΐς γλώσσαις δ αριθμός 
είναι τζίίζ.Ιονς' ό δυϊκός όμως είναι παραλλα- 
γή τοϋ πληθυντικού, ήτις ευκόλως πάλιν ά- 
πόλλυται έν ταϊς γλώσσαις. Άλλαι γλώσσαι 
ή δεν διακρίνουσιν όλως τόν αριθμόν, ή μόνον 
ενικόν ή πληΟυντικόν, ?ι διακρίνουσιν αυτόν 
πολλαχώς. 

. Κατά τόν άριθμ,όν τών διά τών φθόγγων 
χαρακτηριζομένων σχί'σίωκ τών πτό)σεωκ αί 
γνωσται γλώσσαι διαφέρουσι μεγάλως. ΠολλαΙ 
γλώσσαι ουδόλως χαρακτηρίζουσι την σχέσιν 
τών πτώσεων, άλλαι εκφράζουσι ποικιλωτά- 
τας σχέσεις όιά λίαν αναλόγου τοϋ τών πτώ- 
σεων σχηματισμού. Ή φιννική γλώσσα π. χ. 
έχει οεκάτέσσαρα; πτώσεις. Έάν δε έν τη ουγ- 
γρική γλώσσγ) υπολογίση τις τά επιθέματα, 
γίνονται αί πτώσεις αυτών ετι πολυαριθμότε- 
ραι. Εις τόν σχηματισμόν τών πτώσεων αί 
Ενόογερμανικαί }•λώσσαι τηρούσι σιμμετρίαν ά- 
ποφεύγουσαι μεγάλως την έλλειψιν καΐ την ύ- 
περβολήν' αύται ε'ιχον άρχήθεν όχζώ πτώσεΐΓ, 
δηλ. έςέφραζον όχζώ σχέσεις διά στοιχείων 
προσαρτώμενων εις τό στέλεχος τοΰ ονόματος, 
δηλ. ύί'ομασζιχηγ^ αιτιατικής, τοπιχήν, <ίοΓ£- 
χτ'ιν, άψαιρεζικήν, γεηχήγ, ετι δε δύο όργιι- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙλΣ 



27 



ηχά(;, αΐτινες έν ταΐς προκειμέναις γλύσβαις 
είναι βεβαίως ταϋτόσι;μοι, άρχϊίθεν ομω; είχον 
άνα(Λ<ριβόλο); διαφόρους τύπους [;.ετά διαφόρου 
σηριασίας. 

Ιίλτιν τούτου το όνομα έν ταΐς ΐνδογερ- 
[Αανικαΐς γλώσσαις γίνεται και έηιψάνημα, 
δτιλ το στέλεχος μόνον τοϋ ονόματος, όπερ 
εισέτι δεν είναι λέςις, εκφράζει αμέσως αίσθη- 
μα VI θέλ/ισιν κατ' ευθείαν ώς προς την σημα- 
σίαν τοΰ ονοματικού στελέχους. Κατά ταύτα 
ίί κ.ίιιτιχη δεν είναι πτώσις, ούτε λέξις μάλι- 
στα" υπο τίιν στενωτέραν σ7ΐμ.ασίαν δεν είναι, 
ούτε συστατικον μ.έρος τνίς προτάσεως, άλλα 
μόνον επιφώνημα. 

Αί οκτώ πτώσεις και ή κλητική μόνον ίν 
τί) ένικω άριθμ,ώ διακρίνονται έν ταϊς άρχαιο- 
τάταις γλώσσαις τής ημετέρας γλωσσικής δ- 
μοφυλίας. Ή τοπική και δοτική, ή αφαιρε- 
τική καΐ γενική τοΰ ενικού είναι λίαν προς άλ- 
λήλας συγγενείς. Έν τω πληθυντικω τά ς-οι- 
νεΐα των πτώσεων είναι έν μέρει διάφορα των 
τοϋ ένικοΰ. Έν αΰτω ελλείπει ή κλητική άντι- 
καθισταμέν/1 ύπο της ϊνομαστικης. "Ετι ή δο- 
τική καΐ αφαιρετική ταυτίζονται, άμφοτέραις 
δμοιάζει μεγάλως ή οργανική έχουσα έν τω 
πληθυντικω μόνον ενα τύπον. Ό δυϊκος δια- 
κρίνει μ,όνον τρεις πτώσεις ά; ονομαΐ7ΐκήν και 
αϊτιατικήν. β') δοτικήν,; άφαιρετικήν και έρ- 
γανικήν. γ ) γενικήν και τοπικήν. 

Λίαν ενωρίς ήρξατο έν ταΐς γλώσσαις ή α- 
πώλεια των πτωτικών τύπων, συγχωνευθεισών 
ανέκαθεν διαφόρων πτώσεων εϊς μίαν. Ούτως 
έν τη Έλλ. π. χ. ή αφαιρετική συνεχωνεύθη % 
μετέβη εις τήν γενικήν' ή οργανική έν αϋταϊς 
ίδη ταΐς άρχαιοτάταις γλώσσαις ηρξατο να 
έκλείπη, ή δε δοτική και τοπική έταύτίσθησαν. 
Παραπλήσιον συνέβη και έν έτέραις γλώσσαις 
τοϋ ημετέρου γλθ)σσικοϋ κλάδου. 

ΟύχΙ σπανίως μεταζύ τοϋ ληκτικοϋ τοϋ ςζ- 
λέχους γράμματος και τίνων πτωτικών προσ- 
φύσεων εύρηνται στοιχεία ιδιότροπα, άτινα έν 
τοις οΰσιαστικοΐς όνόμασιν διακρίνονται, ότι 
δεν είναι αρχαϊκά, επειδή είναι διάφορα εις 
τάς διαφόοους γλώσσας, έν μέρει οέ εισηλθον 
έν μεταγενεστέραις έποχαΧς της γλοισσης. Έν 
τη αρχαιότατη έποχη της σανσκρίτης π. χ. η 
γεν. πληθ. τοϋ στελέχους ΙΠαΐΗΓ- ήν πιθανώς 
έτι ΙΠβΙγηΙΠ πρβλ. Έλλ. μητέρ-ων και έν μεν 
τη σανσκρίτη το στέλεχος τοϋ ονόματος είναι 
ουνεσταλμένον, 5 δε έν τη Έλλ. διατηρηθείς 
τύπος είναι 1ΐΐ;ιΐΗΓ- 1ΙΓ έν τω τύπο) τούτω 
πλην τοϋ ονοματικού στελέχους και τής πτω- 



τικής προσφύσεως ουδέν έτερον υπάρχει στοι- 
χεΐον, έν ςο έν τη σανσκρίττ) ή πτώσις αυτή 
είναι ηΐαΙί'-η-;ι1Ώ, ένθα το 11 είναι έν έκ τών 
συνηθέστατων τούτων νεωτέροιν παρεμβλημά- 
των. Τη Ίνύογερμανικη όμως άρχεγόνω γλώσ- 
οη αί τοιαΰται επεκτάσεις τοϋ ονοματικού στε- 
λέχους είναι όλως ξέναι. 

Αλλως έχει το πράγμα έν ταΐς άντωνυαίαις, 
ών το στέλεχος πρό τίνων πτωτικών προσφύ- 
σεων δέχεται έπέκτασίν τίνα παραπλησίαν έν 
διαφόροις γλώσσαις τοϋ ημετέρου γλωσσικού 
κλάδου, ήτις κατάγεται βεβαίως έκ τής αρχε- 
γόνου γλώσσης. Δια ταϋτα αί κλίσεις τών αν- 
τωνυμιών πρέπει να υποτεθώσιν ίόιαιτέρως. 
Τούτων αύθις διακρίνονται διά τον ίδιαίτερον 
σχηματισμον αυτών, δηλ. τήν άλλαγήν'τοϋ ςζ- 
λέχους, αί προσωπικαί και ουδέν γένος διακοί- 
νουσαι άντωνυμίαι. 

Ή κλίσις λοιπόν είναι ά) τών ίνομάτων και 
τών αντωνυμιών, και β') τών προσωπικών και 
ουδέν γένος έχουσών αντωνυμιών. Αί προσφύ- 
σεις τών πτώσεων είναι βεβαίως άρχήΟεν αί 
αύται πανταχού, επειδή ή σχέσις, ην όηλοί ή 
πτώσις, είναι πανταχού ή αύτη. Διά τοϋτο υ- 
πάρχει μία μόνη κλίσις, αί δε διάφοροι κλί- 
σεις, ας παρατηροϋμεν έν ταΐς προκειμέναις 
ημών γλώσσαις, έγένοντο κατά μέγιστον μέ- 
ρος βραδύτβρον, προελθοϋσαι έκ τών διαφόρων 
ληκτικών γραμμάτων τών διαφόρων ονοματι- 
κών στελεχών. Έν ταΐς άντωνυμίαις εναλλάσ- 
σονται, ώς είρηται, και τά στελέχη. 

ΠιςΙ γένους. 

Αί ΊνδογερμανικαΙ γλώσσαι έχουσιν, ώς 
γνωστόν, τρία γένη, άρσ. θηλ. και οϋδέτερον, 
έν ώ πολλαί γλώσσαι ουδόλως διακρίνουσι το 
γένος εις το δνομα, άλλαι δέ ώς αί κογγο-καφ- 
φρικαι έντή νοτίω Αφρική έχουσι περισσοτέρας 
διακρίσεις τοϋ γένους αναλόγως προς τάς ημε- 
τέρας. Ίδιαίτερον φθογγικών στοιχεϊον εις δή- 
λωσιν τοΰ γένους αί Ίνδογερμανικαί γλώσσαι 

δέν έγουσιν, έκ δέ τούτου δείκνυται προφανώς 
„ Λ , , •. - - „ ^ - 

οτι εν αρχαιότερα εποχή της Ινόογερμανικης 

αρχεγόνου γλώσσης δέν διεκρίνετο το γένος, 
βραδύτερον δέ διά δευτερευόντων βοηθητικών 
μέσων άπεχωρίσθησαν τά γένη τών ονομάτων, 
ά) Το γένος δέν δηλοϋται διά φθόγγου τινός 
έν άπάσαις σχεδόν ταΐς πτώσεσι τών εις σύμ- 
φωνον η δίφθογγον, ετι δέ εις ί και 11 ληγόν- 
των στελεχών. Εις τά ΕΙ στελέχη το θηλυκον 
έν άπάσαις σχεδόν ταΐς πτώσεσιν έχει έπιτε- 



28 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



ταμένον το Λ εις α, ενώ το άρ^ενικον καΐ οϋ- 
οέτερον [Αονον εις ολίγας πτώσεις, ούτω οέ αί 
πλεϊσται πτώσεις τοΰ θηλυκού όιαφέρουσι. ΚαΙ 
δ[;.ως ή έπίτασις αΰτχ τοϋ λ'/ικτικοϋ τοΰ στε- 
λέχους Π. οέν είναι όλως ςέντ: τω άρσενι/.ω κ.αϊ. 
ούδετέρω, ουδέ άν/ιχ,ει όλως τω θτ,λυκω, τού- 
του δέ ένεκα ουδέ πρέπει νά γίντ,ται λόγος κυ- 
ρίως περί θηλυκών στελεχών εις ;ι. Ε'ίς τινας 
όέ γλώσσας οί τύποι των εις ίΐ στελεχών μετ' 
έπιτετα[Αένου τοϋ λτ,κτικοϋ τοϋ στελέχους είναι 
εύχρηστοι και ώς άρσενικοί' π. χ. Λατ. α<1- 
ΥίΊΚΙ, ΙΐΊ'ΐί-ροηα, ϋθ1-1('μ;ι, Έλλ. πολίτη-ς 
κριτη-ς, παιοο-τρίβχ-ς. Στελέχη εις ίΐ [;.η έπι- 
τεταΐλένον έχοντα το ληκτικον τοΰ στελέχους 
θεωρούνται και θηλυκά" π. χ. Έλλ. δόό-ς, 
'ίππο-ς (θηλ. ή ίππος, φοράδα καΐ το ίππικόν)' 
ά-λοχο-ς, θεό-ς (ή), νυό-ς (νύμφη), και πλεΐς-α 
έ'τερα' Λατ, ΙΙΙΗΊΙ-Κ, (νύμφη), (1υΐ1111-:ί (οίκος), 
ΙΐΙΙΐηα-8 (γη), ηΐα1ΐ1-8 (μηλέα), καί έτερα. 

β ) Το γένος οηλοϋται ?ι προσαρτωμ,ένων μο- 
νίμως πτωτικών τινών προσφύσεων εις ωρισαέ- 
νον τι γέ^οί; η πτάσεως γένους τίνος άχρηστου 
μεν ούσης, άλλ' άντικαθισταμένης δι' ετέρας. 
Ούτω διεκρίνετο ηδη ίν τη Ίνδογερμ-ανικη 
άρχεγόνω γλώσοτι το ούδέτερον γένος τών αρ- 
σενικών και θηλυκών εν τη εν. καΐ πληΟ. όν, 
£ν ψ εν τη εν. γεν. τοϋ άρσ. καΐ οΰδ. τών εις 
& στελεχών, ώς έπΙ το πλείστον εϊς τοιαϋτα 
στελέχη, οιαφέρουσι τοϋ θηλυκού. Ούτω το ού- 
δέτερον ίν τη όν. και αιτ. πληΟ. έχει την εις τά 
έμψυχα γένη ζένην άρχικην πρόσφυσιν η. π. χ. 
ορσ. και θηλ. ΙιΙΐίίΓαπΙ-αΓί, ούδ. 1)1ΐαηηιΙ-;ι, 
7έλ. 1)1ΐαΓ;ΐηΙ- φέρων" έν τη κλίσει τών αν- 
τωνυμιών ή εν. έν. και αιτ. τοϋ ούο. την πρόσφυ- 
σιν -Ι-, ενώ το άρσ. καΐ θηλ. την εις 5. π. χ. 
ούδ. Ινί-Ι, Λατ. 0}ΐη-(1- αρσ. καΐ θηλ. Ινί-ί^, Λατ. 
(]111-8, τις. Ή εν. γεν. τοϋ άρσ. καΐ ούό. τών 
εις ίΐ στελεχών έχει πτωτικην κατάληζιν ->);ΐ, 
η τοϋ θηλυκοϋ όμως την συνήθη εις ϊ> ληγου- 
σαν πρόσφυσιν της γενινης. ΆντΙ της εν. ΐνομ. 
τό ούδέτερον έχει την αιτ. ?ι το άπλοΰν στέλε- 
χος" εν. αιτ. καΐ ί5ν. τοϋ ούό. ΠΗν3-ηΐ, Λατ. 
ηοΥθ-ιη• έν. 5ν. τοΰ άρσ. η;ιν;ι-« Λατ. ηο- 
ΛΌ-δ, θηλ. η,ΐνα-(>ί), Λατ. ΠΟνα" έν. αιτ. όν. 
τοϋ ούδ. Πίαιίΐΐνΐ, μέθυ, και έτερα. Παρά τοις 
'Ρωμαίοις ομωςτά Γ(Ίίθ-ϊ;, ίβ001ΐ(1)-ί>, Λ"ίηΐ-?ί, 
νοΙ^ΙΙ-δ έθεο>ροϋντο καΙ ώς ουδέτερα ιΐ καί έ- 
χοντα το δ της ονομαστικής. 

Βραδύτερον μετά την διάσχισιν και τον χω- 
ρισμών τών γλωσσών το μέσον τοϋτο της τοϋ 
γένους διακρίσεως έςετάθη περισσότερον. 

γ') Βραδύτερον έτι εϊς τινας τών έκ της ίνόο- 



γερμαν.κής αρχεγόνου γλώσσης παραχθεισών 
γλωσσών εισήχθη η πρό τίνων πτώσεων φαι- 
νόμενη μ,εταγενεστέρα έπέκτασις τοϋ στελέ- 
χους εις δηλωσιν τοϋ γένους, ώς έν τη σαν- 
σκρίττ), έν. γεν. τών εις -ΐ- και II στελεχών 
άρσ. δαη;ι'.•3,άρχαιότ. δαην-Π'ς, θηλ. 1ΐαΊΐϋ-δ 
η ΙΐαΊΐ-ΥίΙδ, ούδ. όμως ΙΠΛ'άΙία-ΙΙ-αδ μετά 
της δια τοϋ Π επεκτάσεως. 

δ') Νεωτάτη είναι έτι ή διάφορος φθόγγων 
μεταοολη των αυτών κατ άρχας τύπων εις 
ί^ιάκρ'.σιν τοϋ γένους, ώς έν τη σανσ. ή πληθ. 
αιτ. τοϋ άρσ. και θηλ. τών φωνηεντοληκτων 
στελεχών χωρίζεται" π. χ. ρα'ΙΪ-η άντι τοΰ 
*ραΙΪ-ηΐδ, αλλά 1)1ΐα'η-δ επίσης άντι τοϋ 
υ1ΐιιΙί-ηΐδ" έλλ. έν. ον. ίππότη-ς (άρσ. παρ' 
Ομ. '.ππότα), άλλα και αρετή θηλ. άνευ τοΰ 
δ. Έν τη αρχ. λατ. η έν. άφαιρ. τοϋ άρσ. καΐ 
ούό. είναι ηοΥυ-ίΙ, θηλ. 1Η)ν;ι-ιΙ, άμφοτέρ&)ν 
όέ δ άρχ. τύπος είναι 1ΐαν;ι {. 

έ) "Οτι στελέχη τινά έν τη αρχαιότερα η- 
δη έποχη της γλώσσης άνηκουσιν άποκλει^-ι- 
κώς σχεόον εις το ίν η το άλλο γένος, ώς τά 
αφηρημένα εις -Ιί- εις το θηλυκον, τοϋτο έ- 
ςαρταται εκ της σημασίας αυτών, διο καΐ ο6- 
όείς λόγος περί τούτου ένταϋΟα. Κατά τάς 
μ,εχαγενεστέρας όμως περίόόους τοϋ γλωσσι- 
κοϋ [ίίου ώρίσθησαν και έπΙ μάλλον και μάλ- 
λον έπαγιώθησαν τύποι τινές στελεχών δι' ϊ- 
χαστογ γένος Εόία, καΐ μάλιστα διά το θηλυ- 
κον, ούτω δε έσχημ.ατίσθη νέον είδος δηλω- 
τικόν τοϋ γένους όι' αύτοϋ τοϋ ονοματικού 
στελέχους. Ούτω πρ^ πάντων τά εις -ί;ΐ ην 
λέχη" π. χ. σανσ. (ΙυΥι' (θεά), δηλ. *(1ϋΥί;ι, 
στέλ. (Ι(!Υ]α- ενώ το άρσ. (ΙοΥμί-δ δεν είναι 
εύχρηστον, άλλα μόνον τό άρχαιότερον (ΙοΥΐν- 
δ (θεός)" (ΙΓιΙγΙ', δηλ. "(ΙίιΙηπ, στέλ. (ΙαΐΓ)α- 
έκ τοϋ ιΙαΙίΐΓ)."!- άντΙ τοϋ αρχαιοτέρου και 
εϊς τά τρία γένη κοινοϋ (1;ι-ΙίΐΓ-, έλλ. δότει- 
ρα, δηλ. όότερ)α, άνευ άρσ. δότειρ-ος, άλλα 
6οτηρ, άρχ. και σανσ. (1;»-1;11'-" σανσ. δΥαάΥί', 
δηλ. *δν;ΐ(1ν-]ίΐ, έλλ. ηδεία, δηλ. βνΓιίΙ.ΊΓ-μ, 
άρχαιότερον δΥαάπ,'-δ, ήδύ-ς καΐ άντΙ θηλυ- 
κοϋ £ν χρήσει οντος* λατ. ΥΪΟ-ΐΓ-ΐο- μόνον ώ; 
θηλ., ενώ τό άρσ. είναι ΥΙΟ-ΙΟΓ-" έλλ. αύλη- 
τρίδ- (θηλ. αύλητρίς), ενώ τό άρσ. είναι αύλη- 
τηρ-, καί έτερα. 

/7ίρί τϋιγ Αηχτικων γραιιιιάτο)* τώ*• 
όνοματίχώγ σζεΑεχών. 

Τά ληκτικά τών ονοματικών ς-ελεχών γράμ- 
(/.ατα έπιδρώσι τά μάλιστα εις την κλίσιν, 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 



29 



διότι αυτά [λόνον [Αεταβάλλονται, ένω αί κα- 
ταλήξεις των πτώσεων είναι πανταχού αί αύ- 
ται" τούτου ο' ένεκεν 5 λόγος είναι οϋνΐ περί 
ΰια^όρίύν κ.Ησεων, άλλα [χόνον περί ί^ίαφι^ρωκ 
στε^εχώ^. Διατάβσομεν όθεν αυτά ένταϋθα 
κατά τά ληκτικά αυτών γρά[Λματα, έπειδί) 
αυτά συνάπτονται (χετά των πτωτικών κα- 
ταλήξεων, κατά δε την ϊδιότττα αυτών πα- 
θαίνονται ύπ' αυτών. 

Τά λτικτικά των στελεχών γράμμι,ατα είναι 
σϋ[Λφωνα ΐι φωνίΓιεντα, ών τά πρώτα ευκόλως 
αποβάλλονται έν ταΈς γλώσσαις άκολουθοϋντα 
την άναλογίαν τών φωνηεντολτ,κτων. Τά συ|χ 
φωνόληκτα στελέχη έν πολλαΐς γλώσσαις πά- 
σχουσι πρό τίνων πτωτικών προσφύσεων συ- 
στολήν η εκτασιν της ληγούσης αυτών, εφ ώ 
και διαιρούνται εις σκ-Ιέχη άμετάΰ.Ιητα και 
μεταβ.Ιηιά. Εις τά σύ[Λφωνα προσεγγίζουσι 
μάλιστα τά φωνήεντα Π και 1 ευκόλως μετα- 
βαίνοντα εις V καΐ 3- Εις τά συμφωνόληκτα 
όθεν τάσσονται τά εις δίφθογγον λήγοντα" 
π. χ. εις ;ιΙΙ η αν καΐ τά εις 11 και 1 στελέ- 
χη μετά συνεσταλμένου Υΐ εκτεταμένου φω- 
νήεντος. Τών εις α στελεχών τών συνηθέστα- 
των είς τάς ημετέρας γλώσσας, το Λ ούοέπο• 
τε υποχωρεί είς σύμφωνον, τούτου δε ένεκα 
ΐστανται απέναντι όλων τών άλλων δια τάς 
ιδιαιτέρας αυτών ιδιότητας. 

ΟϋχΙ σπανίως διάφορα στελέχη ίν ταΐς προ- 
χειμέναις ημών γλώσσαις συμπληροΰνται εις 
διαφόρους πτώσεις" π. χ. σανσ. ίΐ'δΐΐΐΐ- και 
ίΙδίΙκίΊΐ- (νεοελ. έν Ήπείρω άστάν το ς-έρνον 
της δρνιθος), ούδ. όστοϋν. 

Α') Στε.^εχη σνμψωνό.Ιηχζα. 

ά) '^ιατά^.Ιητα λήγοντα είς το τελευ- 
ταΐον σύμφωνον της ρίζης αυτών" π. χ. άρχ 
Υαΐς.-, σανσ. ν7ι1<, ελλ. οπ-, λατ. νοο- μετα- 
βαίνει ως καΐ όλα τά συμφωνόληκτα στελέχη 
είς ϊ. 

β') ΣτεΑέχη εΙς -;18- ών ή προς σχηματι- 
σμών τοΰ στελέχους πρόσφυσις προ τών πτο)- 
τικών καταλήξεων μεταβάλλεται μόνον χά- 
ριν τής εί-φωνίας" π. χ. ηΐαη.Ί^- οϋδ., (Ια^^- 
111ιιη^ι^5-, άρσ. και θηλ. δυσ-μενές-" σανσ. οϋδ. 
-Πϋΐηα^ άρσ, θηλ. ιίαι'-ηιαηαί;- (δυσμενής), 
έλλ. μένος, άρσ. θηλ. δυσ-μενές-. λατ. ούδέτ. 

^βηοδ, ^οηοΓ-, άρσ. οΐηίδ, οίηβΓ-, θηλ. 
αΛοδ-, αΓίίΟΐ•-• έπιθ. νβΐιΐδ, νβΙοΓ-. 

γ') Σϋε.Ιέχη εκ Π, άτινα υπόκεινται είς 
πλείονας μεταβολάς" π. χ. άρσ. αρχ. αΐίΐΐΐαΐΐ-. 



(λίθος, ουρανός), σανσ. ίΙΟΙΠΓΐη- (λίθος), ζενδ. 
ΕΙςΓηΗη (ουρανός)" ελλ. ποιμέν-, τέκτον- μέ- 
λαν-• λατ. ΙίΟΙΏβΠ-, δβΠΤΙοη-, ούδ. έν τη 
έλλ. μόνον είς τά επίθετα, ώς τάλαν-, τέρεν-, 
πέπον-, λατ. ηοηΐθΠ-. 

δ) Στε.ϋχη ίί"^-αηί-α)ι.5-τής ένεργ, μετο- 
χής και τοΰ συγκριτικού, ταΰτα υπόκεινται είς 
ετι μείζονας μεταβολάς, άποβάλλουσι μάλις-α 
το 11, εϊς τίνα το ΐ αντικαθίσταται υπο τοΰ δ 
τιθεμένου τοΰ μεν 8. προ φωνηέντων, τοΰ δε Ι 
προ συμφώνων. Ένταϋθα άνήκουσιν αί μετο- 
χαι τοϋ ένεργ. ένεστ. και μέλλ. π. χ. άρσ. άρχ•- 
ίιΙΐίΙΓαηΙ;-, σανσ. ΙίΙΐάΓαηΙ:-, ελλ. φέροντ-, 
λατ. Ιία'ΟηΙ-" ετι ή μετ. τοϋ ένεργ. παρακει- 
μένου π. χ. άρχ. νϊνίά-νίΐΐΐί:-, σανσ. νίά- 
ναΐιΐ- καΐ νκΐνάηδ-έλλ. ΡειδΓοτ-. 

ε) Στε.Ηχη είς Τ π. χ. αρχ. άρσ. άίΐΐ3.Γ- 
1)1)1ΐΓα1αΓ-, (αδελφός, φρήτωρ), θηλ. ΠΐάΙαΓ-, 
σανσ. οΙαίάΓ-, Ι^ΙίΓαΙαΓ-, ΐΠαΙάΐ-, έλλ. δοτήρ-, 
πατέρ-, μητέρ-, λατ. ΐΙ&ΙοΓ-,ραΙβΓ-, ΙΠαΙΟΓ-. 

Β') ΣτίΛίχη ^(ύνηεντό.Ιηχτα. 

ά) Σνε.ϋχη είς δίφθογγον .Ιήγοηα' π. χ. 
άρχ. Πίΐΐΐ-" σανσ. ΠαΐΛ'-" έλλ. ναϋ-. 

β') ΣτεΑέχη είς μακρόν 11, ί. Ταΰτα είναι 
νεώτερα ως και ή εκτασις τοΰ φοινήεντος, είς 
■?ιν βασίζονται" π. χ. άρχ. ΙϊΙΐΙΙΙ- σανσ. ΙίΙίΓα. 
έλλ. οφρύ-" λατ. δΙΙ- (δΐΐδ υς), πρό φωνήεντος 
δυ, μεταβαίνοντα ώς αί συμφωνόληκτοι είς 
τον είς 1 τύπον. 

γ') Στε.ϋχη εις 11" π. χ. άρχ. άρσ. καΐ 
θηλ. δπηη-• σανσ. άρσ. δϋπί'- (υίός)" έλλ. 
άρσ. νέκυ-, θηλ. γένυ-, έπίθ. γλυκύ- λατ. ΙΓΙΙ- 
Οία-, ούδ. άρχ. ηαίΐάΐΐα• σανσ. πια'άΐια- 
(μέλι, οίνόμελι)" έλλ. μέθυ-" λατ. ρβΟΠ-. 

δ') Στε.ϋχη είς Ι' π. χ. άρχ. άρσ. θηλ. 
ανΐ-" σανσ. άρσ. θηλ. α'νί-δ, θηλ. ΙίΙία'ίΐ-' 
Έλλ.ί'ί-, φύσι-" Λατ. ονϊ-. άρσ. άρχ.ραΐ,ί-σανσ. 
ρΑΐΐ-" Έλλ. πόσι-' Αατ. ΙίΟδΙί- οϋδ. σανσ. 
ΥαΠ- (ΰδωρ).Έλλ. (σπανίως) ϊδρι- (έπίθ. γνώ- 
στης)" Λατ. Πΐαή- (ηΐαΓΘ θάλασσα). 

έ) Στε.ϋχη εις Ά' π. χ. άρχ. άρσ. αΐίνα-" 
σανσ. ίΐς.να-" Έλλ. ΐππο-' Λατ. ΟΓ}αθ-" ούδ. 
άρχ. ϊίΐβίΐ-" σανσ. ]νΐΒίΐ-" 'Ελλ. ζυγό-" Λατ. 
311§Ό-' θηλ. το πλείστον μετ' έπιτεταμένου Ά 
άρχ. αΐννα " σανσ. έςν&-" Έλλ. ζευκτό-, ζευκ • 
τή-, χωρ2•-, χωρ*-" Λατ. β(^ΐΐη-. 

Περί σχηματισμοϋ τώ^• πτώσεων. 
Έηχη όγομαστιχή. Τά μεν αρσενικά και θη- 



30 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 



λυκά προσαρτώσι το ατωτικον σ•Λ(χεΙον 8 εις 
το τέλος τοΰ «ττελέχους, τα δε ουδέτερα άν- 
τιχαθιστώσ'. τΫ)ν ονομ. δια τη; αιτιατικής. 
Το 8 τίζ 5νθ[Αα<7τικίίς είναι αναμφιβόλως λεί- 
ψανον της άντωνυμικης ρίζης δίΐ (δεικτικη άντ. 
εν. όν. άρ5. έν τη σανσ. και γοτθ. δίΐ, Έλλ. ό' 
θηλ. σανσ. «α, γοτθ. δο, Έλλ. η)' το ούδ. καΐ 
δλαι αί λοιπαι πτώσεις Ιχουσιν έτέραν άντω- 
νυμικην ρίζαν Ιίΐ' ό, ή, το, γοτθ. 8ίΐ, «ο, Ιΐΐ:ΐ- 
1;Γ σανσ. >^;ΐ, «3, 1;ΐ-{. τοΰτο οέ το Ι. δεικνύει, 
ώς λείψανον τοΰ 1<1^ έν τη άντωνωμικη κλίσει, 
ττ,ν έν. και αιτ. τοΰ οϋδ. πρβλ. όν. τοΰ άρσ. 



καϊ Οηλ. τοΰ αρχ. 1νί-?, οΰδ. 1^^-ι Λατ. Γ[111-3 
ούδ. Γ|1ΐί-ί, ^[α^-^1. Έπειδη δί το 8 και ΐ ώς 
πτωτικά στοιχεία εναλλάσσονται ακριβώς ώς 
και έν ταΧς άντωνυμίαις αύταϊς ϊίίΐ και Ιίΐ, πι- 
θανώτατα αμφότερα είναι τά αυτά. Εκ τού- 
του άποδείκνυται σκγχρόνως, δτι αί πτώσεις 
των Ίνδογερμανικών γλωσσών έγένοντο έκ ρι- 
ζών επιτιθεμένων το πάλαι. Οίαί δέ είσιν αί 
των πτώσεων εκάστων καταληζεις έν τη Ίν- 
δογ. αρχ. γλώσστι, τη σανσκριτική, Ελληνι- 
κή και Λατινική, δεικνύεται ιδία έν τοις προς- 
τιθεμένοις πίναζιν. 



Συγχριτικοι πίνακες της κλίσεως των ονομάτων. 
Α') Σνιιφωιό.Ιηχτα σίε.Ιίχη. 
1 . ά^ιηάΰ.Ιιμα στι.Ιέχη. 



Στέλ. 
Έν. 



Ί^'δογ. άρχ. γ•ί• 
Χ-Λί- θηλ. 

ν;ι1ί-8 
νΓιΙν-ίΙΙΒ 

νΓι1ν-;ΐ8 

νΙΪ1\-ϊ 

γ^1ν-αί 

ν'.Ιν-Ιι 

ναΙ,-Ι,ΙΓι 



γεν. 

τοπ. 

οοτ. 

όργ. ά. 

όργ. β'. 

κλητ. 

Δυϊκ. 

όν. αιτ. 

γεν. τοπ. 

δοτ. αφ. όργ. ν;ιΙν-1>1ΐ,)ίΐΐη8 

ΙΙληΟ. 

όν. γ;ι1\-(ί;)α-8 

Υ;ι1ν-;ΐηΊ-ί5 

ΥαΜ«).ια-(.) 

Υ;ΐ1ί-8ν;ΐ-(8) 

Υ;ί1';-1•1ΐ];ιιιι-.'5 
να1ν-1)1ΐί-8 







Ιανυ. 


Υ;ι 


;- 


θηλ. 


Υα 


1ν 




Υ; 


Ίν' 


-Ηΐη 


Υ; 


1<' 


;ι'>; 


Υ; 


Ιν' 


-ί 


Υ Γ 


Ι;' 


-ο' 


Υ;ι 


Ιί' 


-;ι' 



Έ.Ι.Ι. 



όπ- θηλ. 

δπ-ς 
δπ-α 

όπ-ός 
όπ-ί 



[οπο-φι-', 



Αατ. 
νϋθ(ΥΟθί-) θηλ. 

ΥυΟ-8 

(Υοο-οηι) 

(ΥοΟό-ίΙ) 

ΥυΟ-ίί-; 

(ΥϋΟί) 



Υΐ>1(-{.)η8 
γ•ι1<-;ιαί^? 



αΐτ. 

γεν. 
τοπ. 
δοτ. άφ. 

όργ. 



Υ;.1< 

Υ;ι'Κ'-ά,-;ιΙΙ 
Υ»1ν-υ'8 

ΥΪο-Ι^Ιιμ'ηι 
υλΊ;-;ι!^ 

Υ?1<'ν.8 

νά1;'-;ιΊη 

Υ;ΐ 1ν-^^/ιι' 

ν;;--1)Ιι];ι'.•ί 
ΥΗί>-1-)1ιί'8 



οπ-ες 

δπ-ας 
όπ-ών 
όπ-σί 

(όπό-φιν?) 



(νόοβ-ϊί) 
(ΥϋΟΐί-ϊ^) 
ΥυΟ-ΙΙΐη 

(Υϋθί-ί)υί^) 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



31 



2. Στι.Ηχη Ης -ί18-. 

'Ίνόογ. άξχ- γ•ί. Σα^σ. 

Στέλ. ΐΏαηα8- οϋδ. ιηέηίΐδ- ο05. 

άαΒ-ηιαηαΒ- άρ. θ. (ΙηΓ-ηααηαδ ά. δ. 



6ν. 



γεν. 



άυ.8-τηαηαδ-5 ά. θ. οΙαΓ-ηιαπη^ ά. 6. 



ΐΏπηαδ οϋδ. 



ηια'ηαδ οϋδ. 



ΈΛ.1. ^ατ. 

[λένος, ιχένες- ούδ. §βηαδ, §θηβ8- 
δυσμενές- ά. θ. (σοηβπ) ούδ. 

νοίιΐδ, νοίβδ- 
(νβΙΟΓΐ) ά.θ.ούδ. 

δυσ-[Αενης ά. θ. νβΙΠΒ ά. θ. ούδ. 

αι•1^ϋ8 θ. 

;νος ούδ. §61108 οϋδ. 



(1ιΐ5-ηιαη;ΐ8-απι ά.θ. άιΐΓ-ιηα,πα8-αιη ά. θ. δυσ-μενέο-α-μενή (νβΐθΐ-οιτι) ά. θ 



ηηαηαδ-αΐ. 
πιαηα8-α8 



ιηα,Ίΐίΐδ-αδ 

ιηα'ηαδ-ϊ 
ΐϊΐα'ηαδ-β 
ηιαΊιαδ-ά 

πια'ηαδ 



ά. θ. (§βηθΓ6-(1) 

'μενεσ-ος, μένους §βηβΓ-Οδ, ^θ- 

ηθΓ-ιΐδ-ίδ 

'μένεσ-'., μένει (^ΘΙΙΟΓΐ) 



μενεσ'ίρι 
μένος οΰο. 
ουσ-μενές ά. θ. 



δοηυδ 



τοπ. Πΐαη£18-ΐ 

δοτ. Π1ίΐηί18-αϊ 

έργ. ά. ηΐηιιαδ-α 

δργ. β'. ηιαπαδ-ΐίΐιΐ 

κλ. ιηαηαδ 

Δυΐκ. 

(5ν. αιτ. άαδ-ηΐαηα8-(8)α8, ΐηα'ηαδ-ί οΰδ. "μενέι-ε-μένη 

ά. θ. ούδ. ? άπΓ-ΐΏΕΐηαδ-α,-αΙΙ ά. θ. *δυσ-μενέ(ΐ-ε 

γεν. τοπ. ιηαη;ΐδ-αιΐδ? Γπα'ηαδ-οδ *μένή 

δ. αφ. ίρ. πιαηαδ-ΐ3ΐΐ3αΐΏδ ηια'ηί7-Ι)1ιΐαπι (*μ£νίβο-ιν 

μενοΐν) 
ΠλϊΐΟ. 
ον. άπδηιαηαδ-(δ)α-δ άαΓ-ΐΏαηπδ-αδ ά. 0. "δυβ-μενέβ-ός, (νοΙβΓί-δ) ά. θ. 

ά. 0. -μένεις 

αιτ. 1ΏΛηαδ-:ι ούδ. ΙΠαΊΐαδ-ί οϋδ. *μενεσ-«, μένγ) §;οηβΓ-ίΙ ούδ. 

(1ΐ18-ΐη;ΐηίΙδ-αΠ1-δ ΐ1ηΐ•-ηΐαπαδ-αδ ά. θ. *δυσ-μενέσ-ας (νΐ'Ι,ΟΓβδ ά. θ. ) 
ά. θ. -μένεις ά. θ. 

ηΊαηα8-(δ)αηα-(δ) πα&'ηΕίδ-αΠί *μίνέσ-ων, μενών §'θηβΓ-ιιΐΏ 

πι;ιηαδ-δνα-(δ) ΐϊΐΗ'πίΐδ-δΐι, ιηα'ηίΐ-δΐι, μένεσ-5ΐ, μένε-«ι 



γεν. 

τοπ. 



δοτ. αφ. ηιαηα8-1ι1ΐ3αηι-8 ηι&'ηο-ΐ3ΐΐ]ηδ 
έργ. Γη;ιηηδ-1)1ιϊ-δ ΠΊη'ηό'-Ι^Ιιΐ 



μενεο-φι. 



„9 



(§οηοι•ϊ-1)ΐΐδ) 



32 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΛ.ΗΝ. ΦΐΑΟλΟΓίΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



Στελ, 



δν. 
αιτ. 



γεν. 



3. Σϊε^ίχη εΙς -η-. 

'Ί^όογ. άρχ. γ.Ι. 
αΐίηΐίΐη- ά. 



Έ.ΙΑ. 



^ατι, 



οργ. α. 
5ργ. β', 
κλητ. 

Δυϊκ. 
έν. αΐτ 



3,1νηιαη-8 
ίΐΐίΐηαη-αηι ά. 
^ηαΐτιαη ούδ. 

§ηαΐηαη-&3 



{τ,παΐϊΐίΐη-Λΐ 

}ϊηαΐηιιη-1)1ιί 
ςηάΐΏαη 



άοΓΩαη- άρ. ποιμέν- ά. Ιιοπίθη- (Ιιοϊηϊηΐ-) ά. 

ηήηααπ- οΰδ. τάλαν- έπίθ. ηοΓΩοη-(ηοηΊΪηί-)οίι5 

άςΐΏα ποφ.τ,ν ΙίΟΙΙΊο 

άςηιήη-απΊ ά. ποψέν-α ά. (Ιιοηιϊη-οπι) ά. 

ΠαΙΏα ούδ. τάλαν οϋι§. ΠοΠΙβΠ οϋδ. 



ιιοΐΏαη-πδ 

ηά'ηιη-α» 

άςιη&η-ϊ 

ηαΐηη-ΐ, ηά'ηιαη-ΐ 

άςηιαη-6 

ηΗΐηη-β 

άςηιαη-ί 

ηήιηη-ή 

ίίςηιαη 

ηαπιαιι, ηα'ηια 



ποιμέν-ος 
ποΐ(Λέν-ι 

[ ποιμενό-φι) 



1ΐΟΠΐίη-ί3 



(ΙιοΐΏΪη ι) 



αΐίΐ'ηαιι-(ί^) α8 ουδ. ? ΑΓηίαίι-η-ηπ -οψί^-ί 

η;ιΊηπ-1. πΓι'ηΐΛΠ'ί 

γεν. τοπ. βΐΐαηΐίΐη-πηδ ? ίΐΟίΠίΐη-οίί 

ηΤι'πιη-οδ 

δοτ. άφ. ίργ. ί^η,ιΐτιαιι-1)1ιμπΐδ άοηια-ΐΊΐιΐηίτι (ποΐ[ΐ.ένο-ιν) 

ηαΐΏα-1)1ι]απι 



ΠλΥΐθ. 

όν. 
αιτ. 

γεν. 



όοτ. ά(| 

όργ. 



ίΐΙαΏαιι(δ) ίι-^ί ά. ΛΓΐηΓιη-ηί; 
&1νηιαπ-αηίΐ-Β ά. ήηΐΏαπ-αδ 
ρΐΐΓΐηίαη-η ούδ. ΠαΊΠαΠ-ί 

μηαΐηαη-'κ) μΏ-(δ) Γιοηιαη-Τιηι 

ιι7ιΐιπι-άηι 
ί^η:^1ηίιη-^^ν;ι-(«) ;Ί<:ΐΏα-8ΐι 

πΛιτια-δπ 
ί;ηάηΊαη-ΐ3ΐι]αΐΏ-Β ;Ί(;ηΊα-ΐ3ΐι]α8 

ηΛΊΏα-1)Ιι,ϊαδ 
οηΓ,ηιαη-1)1ιΐ-δ ;Ίι:ηι:ι-1ι1ιί>; 

η•ιΊη;ι-ΜιΊί^ 



?:οΐ[ΐεν-5ί 
πο'.[Αέν-ας 
τάλαν-α 
ποΐ[χέν-ων 

ποι.[λέ-(ΐι 



(1ιοηιηΊ-7'>) 

(Ιίπηίίΐΐ-ο;) ά. 

ιιοηιϊη-.Ί ούίί. 
Ιιοηηιι-ιηη 



1ιοΐΏίηϊ-ΐ3ΐΐί 



ποΐ[Λενο-φιν 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΑΟΙίΑί 



^$ 



4. ά.) ΣτίΜχη εις -&ηΙ-. 








Ίγίίογ. άρ^. γ^. 


Σανσ. 


ΈΛΛ. 


Αατ. 


Στελ. 


Ι3ΐιαι-3η1- ά. θ. ούδ. 


ΐ3ΐΐ&Γ3ηΙ- ά. ούδ. 


φέροντ- ά. οϋδ. 


ίβΓβηΙ- (ΓβΓθηΙΐ-) 
ά. θ. ο6δ. 


Έν. 










ίν. 


1)1ιαΓαηΙ-8 


1)ΙιάΓαη 


φέρων 


ίβΓβηδ ά. θ. ο5δ. 


αιτ. 


1)1ιαΓίΐηΙ-αηη ά. θ. 


1)1ιάΓαηΙ-δπι ά. 


φέροντ-α ά. 


(ίθΓβηΙ-οΐΏ ά. θ.) 




1)1ιαι•ίΐηΙ οϋδ. 


1)1ιάι\ιΙ ούδ. 


φέρον ουδ. 


ίβΓβΠδ ουΧ. 


άφ. 


ΐ3ΐιαΓαηΙ-αΙ 






(ΓβΓβηΙε-ά) 


γεν. 


1)1ιαΓ&η1;-α8 


Ιιΐιάΐ'αΐ-αδ 


φέροντ-ο; 


ίθΓβηΙ-ΐδ 


τοπ. 


1)1ιαΐ'αηΙ-ϊ 


ΙίΙιάΓ&Ι-ί 


φέροντ-ι 


(ίβΓβηΙβ) 


δοτ. 


ΙοΙίίίΓαηΙ-αϊ 


ΐ3ΐι4ΓαΙ-β 






ίργ. ά 


1)Ιιαι•ΒηΙ-ά 


ΐ3ΐΐ£ΐΊ•Εΐ-8 






δργ. β'. 


ΐ3ΐιαΓαηΙ-1)1ιΐ 




("φεροντό-φΟ 




κλτιτ. 


1)1ιαι•ίΐηΙ 


ΐ3ΐι&'Γ&η 
1)1ι&'Γ&1 οδ5. 






Δυϊκ. 










4ν. αιτ. 


1)ΙιαΓ£ΐηΙ-(8) άδ-, (?) 


ΐ3ΐιάΓίΐηΙ-3,-3υ ά. 


φέροντ-ε 




γεν. τοπ. 


1)1ιαΓαηΙ-ίνυ8? 


ΐ3ΐια'Γ&1-ό8 






ί. άφ. ίργ 


. ΐ3ΗΕ11ΈΐηΙ-ΐ3ΐΐ33Π13 


1)1ι&Γαά-ΐ3ΐΐ]»πι 


(φερ6ντο-ιν) 




Πληθ. 










ίν. 


Ι3ΐιαι•αη1-(δ) α-8 


ΙίΙια'ΓαηΙ-δδ 


φέροντ-ες 


(ίβΓβηΙβ-δ) 


«Ιτ. 


ΐ3ΐΐΕΐι•αηΙ-<ιπι-8 ά. θ. 


1)1ΐίΐΊ^αΙ-π,δ ά. 


φέροντ-ας ά. 


(ίβΓβηΙε•δ ά. θ. 




ΐ3ΐι&ΓαηΙ-3 οίιδ. 


Ιι1ι&Γαηΐ4 οϋδ. 


φέροντ"» ούδ. 


ίθΓοηΙΐ-α ούδ.) 


γεν. 


ΐ3ΐιαΓίΐηΙ-(8)αηι-(8) 


1)1ΐΛ'ΓαΙ*3ΐτι 


φερόντ-ων 


*ίοι•βηΙ=•αιη 


τοπ. 


1ϊ1κιι•ίΐιιΙ-8νίΐ-(«) 


1)1ΐίΐ'ΓαΙ-δα 


φέρου-σι 


(ίοΓβηΙϊ-ιιηη) 


δοτ. άφ. 


ΐ5Η;η•;ιηί-1ι1ι];ιηι-8 


Ιιΐια'πιά-Ιιΐιίίΐδ 




(ίβΓβηΙϊ-Ιιαδ) 


όργ. 


ΐ3ΐιαΓαηΙ-1ί1ιί-δ 


1)1ια'Γ£ΐ(1-1)Ιιίδ 


(*(ρεροντ6'•φιν 


) 



(έλλΗΝ. ΦΙλΟλΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



34 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



4. β'. ) ΣτιΛίχη εΐο, -νπηί-, -ν,ΐη»-, -ΠΙΐΙ-, -ίΐηί- τΐ\ς ιιίτ. τοΰ 
έί'ίργ. παξαχίψίνου (έν τ[ι /ίατ. ΐΑ.Ιείπει,). 





Ίνάογ. αρχ. γ.Ι. 


Σίΐνσ. 


Έ.1.1. 


Στέλ. 


νίνίιΐνιιηί- ά. ί). οΰδ. 


νϊοΐναηΐ- 
νίάγαπ>ί-, ά. ούδ. 


ΡειΧΡοτ-, ά. οΰδ. 


Έν. 








6ν. 


νίνί(1ναηΙ-8 


νϊιΐνηΐι 


είδώς 


«?τ. 


νϊνϊοΙναΊιΐ-απι ά. θ. 


νίί1ή>ί-αηι 


είδότ-α ά. 




νϊνίάν&ηί οϋ^. 


νΐιΐγίΐΐ οϋ5. 


είΧός οϋδ. 


άφ. 


νϊνϊάνίΐηΐ-αΐ 






γεν. 


νϊναάναηΙ-ίΐ8 


νί(1ύίί"-η?! 


είδότ-ος 


τοπ. 


νίνΐ(1νίΐη1-ί 


νϊάα8''-ϊ 


ειοότ-ι 


Χοτ. 


νίνΐιΐναηΐ-ϋί 


γϊάΓι>;"-ο 




ίργ. ά. 


νίνί(1ναη-1,τ 


νί(Ιιι.•*"-Η 




οργ. β'. 


ν^ν^(1ν^ιπι-1^11^ 






κλ. 


νίνίιΐναηΐ 


νίάναητι ά. 




Δυϊκ. 




ΥΪίΙΥίΐΙ οϋΧ. 




ίν. αιτ. 


νίνκ1ν;ΊιιΙ-(ί;)α.>ί ά. θ. 


υΊιΙυλ'ϊ^-.ϊ, 3ΐι ά. 


είδότε 




οϋδ. ? 


γί(1ΰχ*'-ΐ ο65. 




γεν. τοπ. 


νίνϊιΙν.ιηΙ-αιι>? 


νίι1Γι^"-08 




δοτ. αρ. 


όργ. νϊνκΙν;ιηΙ-1^1ι]αΐΏ8 


γίάνΑιΙ-1ϋ1ι]α;ιη 


(είδότο-ιν) 


Πληδ. 








5ν. 


γΊνί(-1νίΐηΙ-(ί;);ι-8 


γΐ(1ν:Τί;-αί; ' 


ε?δότ-ες 


αιτ. 


νίνί(ΙναιιΙ-αηι-8 ά. 0. 


γί(1Γΐ8"'-ηίί ά. 


είδότ-ας ά. 




νίνΪΓίναηΙ-ίΤ ούδ. 


ΥΚΐΥΗί<-ί ούδ. 


ειδότ-α ού5. 


γεν. 


νίνίάναηΙ-(ί^).Ίηι-{8) 


νκ1Γΐί^"-;ιΐη 


είίίότ-ων 


τοπ. 


γίνί(1ναηΙ-«ν;ι-(;ί) 


γίί1γ;Ίΐ-ί>α 


ε{5(5-βι 


δοτ. άφ. 


νΐνίάναηΙ-1)1ι.)αιη-.8 


νίΓΐνι\1-1)Η]38 




όργ. 


ν1νί(1ναη1-ΐ3ΐιΐκ 


γί(1γίΐά-1)1ιί« 





ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 35 

4. γ'.) Σζε.Ιέχη ιών παραβίζικώ^ εΐζ -,);ιη8- 





Ί)τό. άρχ. γ.Ι. 


Σανσ. 




'Ε.υ. 


■/Ιατ. 


Στέλ. 


πια^Ιιίαηβ- ά. θ. ούδ. 


Πΐίΐ1ΐ1]ϊι8- ά. 


ούδ. 


μείζον 


ΠΙαϊοΓ 


Έν. 








,(*— μεγ-ίον)ά.οΰδ.(ΐΏ»ίοπ) 


όν. 


Γη.1^1ΐ]Ε111-8 


1Ώίΐ1ΐϊ3»11 




μείζων 


ΓΩαίΰΓ 


αϊτ. 


ηιαρ;1ι]αη8-αΐΏ ά. θ. 


ιηά1ιί3α«-αΐΏ 


ά. 


μείζον-α, 
μείζω ά. θ. 


(πΐαίθΓ6-ΐη 
άρσ. θ.) 




ιηίΐ§1ΐ]&η8 οϋδ. 


ιηα1ιί]α8 οΰδ. 




μείζον ούδ. 


ηΐϋΐΐΐδ οΰδ. 


άφ. 


πΐίΐ§1ΐ3ηη8-αί; 








(ιη,ιίοΓθ-ά) 


γεν. 


ηΐίΐο|ι]ίΐη«-αδ 


πιά1ιί]αδ-αδ 




μείζον-ος 


ηα&ϊοΓ-ΐδ 


τοπ. 


ΐΏ32ΐΙι]&ηδ-ί 


ιηειΙιΤϊαδ-ϊ 




μείζον-ι 


(πΐαίΰπ) 


δοτ. 


ηΐ9.§1ΐ3αη8-ίΐΐ 


ΓΠΕίΙιΤΐαδ-β 








ίργ. ά. 


Γη;ιΐί1ι]&η8-3 


ΐΏ9,1ϊΤ-]3δ-α 








3ργ. β'. 


ηιαρ1ι,ί;«η8 Ι)1ιΐ 










Δυίχ. 













όν. αιτ. ηΐ;ΐρ;1ΐ,ίίΙΗ8-(δ) αδ ά. θ. Γη9,1ϋ]»δ-», -ίΐα ά. μείζον-ε 

1ΒΗΐΐΤ]Ηδ-ί ούδ. 
γεν. τοπ. ηΐίΐ^Η3α,ηδ-αιΐδ? πι&1ιΤ}&δ-οδ 

δ. άφ. όργ. πια^1ιϊαηδ-ΐ3ΐι];ίηηδ ιηΗΐιΤ]ο-ΐ3ΐι]άιη (μειζόνο-ιν) 

Πλγιθ. 
όν. Π13^;1ΐρηδ-(δ) α-δ Πΐ;Ί1ΐί]αδ-ΐΐδ μείζον-ες 

μείζους (ΠΐάϊοΓβ-δ) 

αϊτ. ΐηα§1ΐ]αηδ-αΐη-δ ά. θ. Π1ίΐ1ΐΤ];ΐδ-αδ ά. μείζον-ας (πΐαϊοΓε-δ 

μείζους ά. θ. ά. θ.) 

ΐηα^1ΐ3Εΐηδ-ά οϋδ. Γηά1ΐί]αδ-Τ ούδ. μείζους-α ΐη»ίοΓ-3. ο6δ. 

μείζω ούο. 
γεν. ηΐίΙ§1ΐ]αηδ- (δ) άηΐ- (δ) ΐη»1ΐΤ3&δ-&ΐη μειζόν-ων ΓΩ3ίοΓ-11Π1 

τοπ. ηια§1ΐ3αηδ -δν;ι- (δ) ΐΉ&1ιΤ]&δ-δΐι,-3ίΐ%-8'ΐ μείζο-«ι 

δοτ. άφ. ηια^ΐηαιίδ -ΐ3ΐι]αΐΒ-δ ηι&1ιϊ](ί-1)1ΐ3αδ (ΐΏαΐυΓΪ-1)αδ) 

όργ. Π1;ΐ§1>]ί111δ-ΐ3ΐΐΐ-δ Π1&1ΐ1]θ-ΐ3ΐΐίδ 



36 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 

5. ά) ^ίζιις συγγε^είΛζ ^η.1<ύτιχαι εις -{ίΙΓ- άξχιχώζ ταντά ^ο^^ άηέσωζ ίπο^ενοκ:. 5, ί') 





Ί^δ. άρχ. γΛ. 


Σανσ. 


Έ.ΙΙ. 


.ί^αΓ. 


Στέ) 


ι. πΐαΐαι•- ά. θ. 


ιη&Ια'Γ θ. 
ρίΙία'Γ- ά. 


(ΑΥΐτέρ- θ. 


ηιάίοΓ- 
(ηιαίΓΐ.) θ. 


Έν. 










βν. 


ηίαΙαΓ-δ 


ιηαΐά' θ. 
ρΐΐΐι' ά. 


μητγιρ 


ηΐ3ΐβΓ, -ΙβΓ 


αιτ. 


πΐαΙαΓίΐ-ιη 


πίαΙίΐ'Γ-αιη 


μ•«τέρ-χ 


(ΐΏ^ίΓο-ηι) 


άφ. 


ηίαΙίΐΓ-αΙ 






(ηΐαΐΓβ-ά) 


γεν. 


ηΐ3ΐαι•-α8 


ηΐαίιι'-δ, 

άρχ. ΠΐΗΐΓ-αδ 


[Αϊ)τέρ-ος 
μ.ϊΐτρ-ός 


ηΐαΐΓ-ΐδ 


τοπ. 


ΠΐάΙ&Γ-ϊ 


ηΐΒία'Γ-ΐ 


μ.ητρ-{ 


(ΐΏαΐΓ-ί) 


δοτ. 


πίαΙ&Γ-ίΐϊ 


ΠΐάΐΓ-β' 






δργ. ά. 


ηίαΙαΓ-ά 


ηΐαΙι•-? 






όργ. β'. 


ιη αίαΐ'-ΐϊΐιΐ 








κλ. 


ηΐηΐΒΓ 


ιηα'ΙαΓ 


μήτερ 


τηϊΙβΓ 


Δυΐκ. 










όν. αιτ. 


ιη3ΐΕΐΓ-(δ)άδ 


ηιάΙα'Γ-3,-αα 


μγΐτέρ-ε 




γεν. τοπ. 


ηΐΕΐαΓ-Λΐΐδ? 


ΙϊΙαίΓ-ϋ'δ 






$. αφ. 5ρ. 


ιη»ΐΛΓ-1)Ιι]άιη8 


Π1αΙι'-Ιο1ι,)αηι 


(|ΑΥΐτέρο-ιν) 




Πληθ. 










ον. 


ηΐαΙαΓ(ϊί);ι-ϊ5 


ΐϊίαΙίΐ'Γ-αδ 


μτ,τέρ-ες 


(ΓΠΪιίΓε-δ) 


αιτ. 


ηιαΙίΐΓ-ίΐιη-έ; 


ιηαΙ?-δ θ. 
ρϊΙ?-η ά. 
άρχ. ρϊΙα'Γ-αδ 


(Ατ,τέρα-ς 


(ηΐαίΓο-δ) 


γεν. 


η1άιίX1■-(^^)α^η-δ 


ιηαΙ?-η-3ΐη 
αρχ. ΙΠαΐΓ-αΊΏ 


μ.ϊ)τέρ-ων 


ΐΏίΐΓ-απι 


τοπ. 


ιηϋαΓ-βΥίΐ-ί^) 


ΙΏαΐΓ'-δ'Ίΐ 


(ΑΥΐτρά-σι 




δοτ. αφ. 


πιΓιΙαΓ-ΐ3ΐιρπι-δ 


1ηΗι1•'-1^11^ίιδ 




(1ηαι^^-1^αί 


ίργ. 


ιηάΙαΓ-ΐ3ΐιΐ-ί> 


ΠΙαΙί-'-ΙϊΙΐΐδ 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓλΩΣΣΟλΟΓΙΑ,Σ 37 

5. 6 ) ^Ο^όμαζα τόν έςγαζόμίνοτ ιίη.Ιονντα ιίς -ΙαΓ-. 

'Μ. άρχ. γ.Ι. Σανά. 'ΕΛΛ. Αατ. 

Στέλ. άβίαΓ- ά. θ. Κλίνον- άαΙ&Ί•- ά. ούδ, δοτηρ- ά. ά&ίοΓ- ά. 

ται ώς το προ7ΐγοΰ[Λενον έν 5, ά. (άαΙοΓΪ) 

Έάν δε ταΰτα χεϊνται άντΙ ουδε- 
τέρων, τότε λαμβάνουσι τάς χα" 
ταλ^ξεις τοΰ γένους τούτου). 
Έν. 



γεν. 



οργ. α. 
κλ. 
Λυ'<κ. 
βν. αιτ. 

γεν. τοπ. 

δοτ. άφ. όργ. 

Πληθ. 

ίν. 

αιτ. 

γεν. 

τοπ. 

δοτ. άφ. 
οργ. 



ά^Ιίΐ' ά. 


δοττίρ 


(ΙαΙοΜοΓ 


άαΙα'Γ-αηη ά. 


δοτήρ-α 


(άαΙοΓθ-ιη) 


άϊιΐΓ' Οϋδ. 




(ά&ΙοΓΒ-ίΙ) 


(1αΙα'-8, άρχ. *(ΐ3ΐΓ-α'8 ά. 


δοτϊίρ-ος 


άαΙοΓ-ίδ 


άάΐΓ'-η-αδ ούδ. 






άαΙα'Γ-ϊ (1α1ΐ"-η-ϊ ουδ. 


δοτϊίρ-ι 


(άαΐϋπ) 


άβίΓ-β' ά. άάΐΓ'-ηβ ούδ. 






άαΐΓ-α' ά. (ΙΓιΐΓ'-ηΙ ούδ. 






άα'ΙαΓ ά. άα'Ιαι-, (ϋ'ΐΓ ούδ. 


δοτιήρ 


(ΙαΙοΓ 


άίΐΙά'Γ-α,-ϊΙΙ ά. 


δοττίρ-ε 




άϊΐΓ'-η-ϊ ούδ. 






άαΐΓ-ο'δ α. 






άαΐΓ'-η-οδ ούδ. 






(ΐ3ΐΓ'-1)Ιι]αΐη ά. ούδ. 


(δοτιόρο-ιν) 




άαΙα'Γ-αβ ά. 


δοτήρ-ε; 


(άαΙοΓε-δ) 


άαίΤ'-η- ά• άπίΤ-'-η-ί ούδ. 


δοτήρ-ας 


(άειΙοΓε-δ) 


(1ίϊΙ?-η-3ΐη ά. ούδ. 


δοτηρ-ων 


άαΙοΓ-αιη 


αρχ. *άα1ι•-»'πι 






άαΐΓ'-δ"α ά. ούδ.) 


δοτίίρ-σι 




άϊΐΓ'-ΒΙιϊαδ ά. ούδ. 




(άαΙρΓΪ-Ιιαϊ 


(ϋ1ΐ''-1)1ΐΐδ ά. ούδ. 







38 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 

Β'. Φωνηεντόληχτα στελέχη. 

6. ^ΐίρθογγό.Ιηχΐα σκ.Ιέχη. 

7. Στι.ΙΙχιι .ίήγοντα ίίς (Ίίζιχά Ί χαί ». 





'Ιΐ'ύογ. άρχ. γ.ί. 


Σανη. 






Έ.υ. 


^ατ. 


2τελ. 


ΠΪιΙΙ- θ. 


1ΐ7ιη- θ. 
^ίΐη- ά. θ. 






ναϋ- 0. 
Ροϋ- ά. 0. 


Ιιυιι-(Ι)ονΐ) 


Έν. 














ον. 


1131.1-8 


11α11-8, σ^η-3 






ναϋ-ς, βοΰ-δ. 


1>ο;-8 


αιτ. 


ηήν-ατΏ 


ιι7ι'ν-αΐΏ, μΓι-ΐΏ 




ντ,Γ -α ναϋ-ν, βοΰ-ν 


(ΐ3ονο-ηι) 


αφ. 


ηήν-ίΐΐ 










(ΐ3ονβ-(3) 


γεν. 


ηήν-Γΐδ 


ηΓιν-;ι'δ, ι,'ϋ-« 






νγιΙ'-6ς νε-ώί, βο1'-6ς 


1)ον-ί;5 


τοπ. 


ηαν-ί 


ΠαΥ-ΐ, ίτίΐ'ν-ί 






ντιΡ-ί, [ΙοΚ-Ι 


(ΐ3υν-ί) 


δοτ. 


ηήγ-;ιί 


ηΓιΥ-7;', ΐί;ι'ν-7• 










ίργ. ά. 


ηάν-.Ί 


ΠηΥα- ιτ;ι'ν;ι- 










όργ.β'. 


ΠηΙΙ-ΙιΙΐί 








ναΰ-φι 




κλ. 


πϊίιι 








ναϋ, (ϊοΰ 




Δυί». 














ίν- αιτ. 


ιι7ιΐι-(8) Γιδ 


Ιΐίΐ'ν-ίΐ,-αα• ί^α 


'ν-. 


Ι,-ίΙ-Π 


ντίΓ-ε, βόΚ-ε 




γεν. τοπ. ηαν-;ι11δ? 


η;ι'ν-ϋ'8, ίία'ν- 


■ϋΤ; 








Χ. αφ. όι: 


>γ. η:ιΐι-1ι1ι.)ϋυ):< 


ιι.ιΐι-ΐιΐι,μηι, ι; 


»'-■ 


Ι)1ι]7ΐΏ 


(νηΚο-ϊν, βοΡο-ΐν) 




Πλτιθ. 














όν. 


11;ϊΐ1-(δ)α-δ, 

ηην-αδ 


η:ι'ν-α8, ρι'ν- 


;ΐδ 




ντ,Γ-ες, βόΚ-ες 


(1)θνο-8) 


αιτ. 


ηϊϊν-αηΊ-» 


11;ι'ν-αδ, 0;,.^;^ 


!?;>' 


ν-Πδ 


ντ,Γ-α;. βόΡ-α; 
ναϋ-;, βοϋ-; 


(ΐ30νϋ-ί<) 


γεν. 


ηαΐι-(ϊ<) ;ιηι-(ί^), 


, η;ιν-:ι'Π1, ο-α'ν- 


■;7ηι 


νηΡ-ών νε-ών,βοΓ-ών 


1)ο-ιιηΐί)ΐτ( 



'1)0Υ-ϋΐη 
η3ΐν-άπι 

τοπ. ηϊϊπ-ί>να-(8) η;ιΐΐ-"?;ΐΓ, ρ;ο'-!<"ΐΙ ναυ-σΐ νηυ-σί, βου-οΐ 

(νϊ)Ρε-οσ'., βόΐ;• ε-σσι) 
δοτ. άφ. 11;ιΐΐ-1)1ιμιηΐ-^; ιΐ;ι Π-Ιι1ιί;ι'», μΛν-Ι)Ιΐ];ΐί< ΐ3υ-1)ίΐδ, 

Ι3υ-ΐ3αδ 
όργ. ηΙΪ11-1)1ΐί-ί; Π;» ΙΙ-Μΐίδ, ,!ίυ'-1)1ΐί^; ναϋ-φιν 



ΙΤ0ΙΧΕΙ4 ΓλΩΣΪΟΑΟΓΙΑΣ 



39 



8. ^ 


^τε2ίχη (ίς -11. 












Ίνόογ. αρχ. γΑ. 


Σανσ. 




Έη. 


^ατ. 


Στελ. 


«ιιηιι- ά. θ. 


«ϋηιι'- ά. 




νέκυ- ά. 


ΓηιοΙπ- ά. 




ΐϊΐαάΐιιι οϋδ. 


Ιια'ηνι- θ. 
ηαα'άΐιυ-ούδ. 




μέθυ ούδ. 
γλυκύ- έπίθ, 


ΟΟΓΠΙΙ- οϋδ. 


Έν. 












ον. 


«αηα-.'ί 


«ϋΠΐι'-δ 




νέκυ-ς 


1Ί-αϋΙα-8 


«ίτ. 


8υηιι-ιη ά. θ. 


βΰηιι'-ιη ά. 




νέκυ-ν ά. 


ίιαοΐιι-ηι ά. 




ΐϊΐαάΐιιι ούδ. 


ηια'άΐιιι ούδ. 




μέθυ- οΰδ. 


οοηιπ ούδ. 


αφ. 


δυηαν-αΐ 








ίΓαοία-ά (όσκ. 
ΟΛΓίαΐΙ 


γεν. 


8υιιαν-&8 


8ϋηο'-δ, αρχ. δυΐΐν- 


α'δ ά. 


νέκυ-ο; 


ί'ηιοίη-δόμρ.ιηαηί 






Ιι&'Πο-δ ?ι Ιι&η-νηδ 


θ. 


γλυκέΡ-ος 


ΙΥαοΙα-οδ 






ΓηαΊΐ1ιιι-η-αβ οίιδ. 








τοπ. 


8ΐηιαν-ί 


δΰηίιι', αρχ. δαίΐΛ'ν 


-ΐ ά. 


νέκυη 


(ΪΓαοΙιιοί, ίηιοΐυϊ 






ήα'η&ιι η 1ΐίΐην-αηι 


θ. 


γλυκεΐ δηλ. 


ίπιοΐα) 






ιη&'(11ιυ-η-ΐ ούδ. 




^λυκέΡ-ι 





8ΐιηαν-αι 



βργ. ά. δπην-η 

ίργ. β'. δΐιηιι-ΐϊΐιϊ 

χλ. δΐιηιι 

Δυΐκ. 

όν. αιτ. δηηΐΐ-(δ) αδ 

γεν. τοπ. δηην-ίΐ118? 
5. αφ. ϊργ. δαηιι-ΐ3ΐι]ϊηΐ8 



8αηίΐ'ν-β ά. Ιια'ηαν-β, 
1ι&'ην-&ϊ θ. 
τηα'ίΐΐιιι-η-ί! οϋδ. 
δαηα'-η-3, Ιΐίΐ'ην-» 
ιηα,'άΐιιι-η-» . οϋδ. 1ΐΓΐ'ην-•ϊ θ. 



Πλϊΐθ. 

βν. 



γεν. 



δηιιη-(δ) α-8? 
δαηα,ν-.ΐδ 
8ΐιηη-ιη-δ ί. θ. 
π1.'\^111ν-3 ούδ. 

8υηυ-(δ)-άΓη-(δ) 

8υηη-8νί(-(8) 



δοτ. άφ. 8ΐιηιι-1)ΙιίαηΊ-δ 

δργ. 8111111-1)111-8 



δα'ηϋ ά. ηια'ιΐΐαι οϋδ. 


νέκυ 




δΰηυ', ά. ιηα'άΐιιι- 


11- ί οϋδ. 


νέκυ-ε 
γλυκέΡ-ε 




δυΠν-ϋ'δ 








δϋΐια'— ΐ3ΐΐ]αηι 




νεκύο-ιν) 
γλυκέΡβ-ιν) 




δΰΐ1ίΐ'ν-ί18, 




νέκυ-ες 


ίηιοΐυδ 


αρχ. *δϋην-α'δ 




γλυκείς 




διιΠα'-η, άρχ. δαίΐν• 


-αδά. 


νέκυ-ας 


ΪΓαοΙιϊ-ί ά. 


1ια'ηιί-8 θ. ΐΏΛ'ιΙΙία 


-ηϊ 


γλυκείς 


οονηιι-Εΐ ούδ. 


άρχ. ΙΠίΐ'ίΙΙΐΓι οϋδ. 




γλυκέΡ-α ουδ. 


δαίιϋ'-η-αηι 




νεκύ-ων 
γλυκεΡ-ων 


ίηιοΐυ-ιιιη 


διιηϊι-δ"Ίι 




νέκυ-σσι 
(νεκύε'σσι) 
νέκυ-σι, 
γλυκέ-σο 




διιηιι'-ΐίΐι,ίίΐδ 

■ίΓιπη'-ΙιΐΊΐδ 






ίΓαοΙί-13118. 



40 Ο ΕΝ Κ/Π, ΕΛ-ΑΗΐν. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



9. Ση. 


Ιίχη ί/ο ΐ. 








^Ινόογ. αξχ. γ.ί. 


Σανσ. 


ΈΑΛ. 


Αατ. 


Στέλ. 


ανί- ά. θ. 


Ά\\- άρσ. Ογιλ. 


πόλι- θ. 


ΟΥΪ- θ. 




ούδ. ? 




ϊδρι- έπίθ. 


ηιαίΊ- οϋδ. 


Έν. 




νά'η- ούδ. 






έν. 


&νϊ-8 


»νϊ-5 


πόλι-ς 


ΟΥΪ-8 


αιτ. 


ανί-ιη 


άνί-ηι άρ«. θηλ. 


πόλι-ν 


0ΥΘ-1Ώ 






ΥηΓΙ οΰδ. 


ϊδρι οΰδ. 


ιηαΓο 


άφ. 


ανηΐ-αΐ 






ΟΥ €-ύ 


γεν. 


αγα]-ίΐ8 


ΗΥβ-δ ά. θ. Αν]-α5 θ. 
Υά'ΓΪ-η-ΕΙδ Οϋδ. 


πόλι-ος 
π6λε-ως 


ΟΥΪ-δ 


τοπ. 


ανα,ι-ϊ 


{άν»η ά. θ.) 
δΥΪ-3ΐη θ. 
νβ'ΓΪ-η-ί ούδ. 


πόλε-ι 


ΟΥ Γ 


δοτ. 


ανα]-αϊ 


&γα]-ο ά. θ. 

έΛ^-,ΐϊ θ. 

Υα'η-η-β ούΧ. 






βργ. ά. 


αν] -3 


&ν]-α θ., ΗΥΐ-η-α ά. 

Υά'ΓΪ-11-η οΰδ. 






5ργ. β'. 


ανί-1)1η 








χλ. 


ανί 


ϊΐνβ 


πόλι 




Δυϊκ. 










5ν. α(ΐ. 


ανϊ-(.)η(.) 


αΥΐ ά. θ. 
ν^'-ΓΪ-η-Γ ουδ. 


πόλι- ε 
πόλε-ε 




γεν. τοπ. 


α\>αυ8? 


3ν]Ό8 ά. 0. 
ΥηΠ-η-οϊί ού5. 






δ. αφ. 5ργ 


■. ανί-1)1ι]3ηηδ 


άΥΪ-1)1ΐ3αΐπ 


(πολίο-ιν 


ΟΥβ-8 


Πλτιθ. 






πολέο-ιν) 




βν. 


ίΐγί-(δ)α8? 
ανα]-α8 


ΗΥα]-αδ 


πόλι-ες 
πόλει-; 




αιτ. 


ανί'Οΐ-δ 


ΗΥί-η ά. ;ΐΥί-8 θ. 


πόλι-ας 


ΟΥ 6^8 






γα'π-η-ί ούδ. 


π6λει-ς 
ΐδρι-Λ ούδ. 


ιηαηα 


γεν. 


ανϊ-(8)άιη-(8) 


ίΐγΤ-η-ήπι 


πολί-ων 
πόλε-ων 


ογϊ-ιιηι 


τοπ. 


Λνί-δνα-(5) 


άΥί-δ"ϋ 


πόλι-σι 
πόλε-σι 




Χοτ. αφ. 


ανϊ-Ιι1ι]ΓΐΐΏ-ί; 


ίΐνί-1)1ι]α8 




ονϊ-ΐ3αδ 


έργ. 


αγί-1)1ιί-5 


ανΐ-ΐίΐιΐδ 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΙΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



41 



10. ά.) Στελέχη (Ις -Ά- άρσ. ονΰ. 



Στέλ. 

Έν. 

ον. 
αιτ. 

αφ. 
γεν. 



'Ι^όογ. <Ίξχ. γ•1• 
αΐννα- ά. 

α1ίνα-3 
ίΐΙίνα-ΐΏ, ]α§α-ιη 

α1ννη-1 



τοπ. αΐίνα-ί 

δοτ. α1<να-αϊ, αΐ^ν^ϊ 

6ργ. ά. α1ίνα-Λ, αΐίνα 

δργ. β'. α1ννα-1)ΐΗ 

κλ. α1<να 

Δυϊκ. 

δν αιτ. α1ννϊϊ-(8) ϊϊί; ά. 

ούδ. ? 
γδν. τοπ. '? 

δ. άφ. δργ. αΙνΥΠ- 1)1ΐ3αΙΠ8 
ΠληΟ. 

δν. α1νν7ι-8α-8 



αιτ. ^1ίνα-^η-^ί ά. 

]Π^^η ούδ. 
γεν. Λΐίν.1-«;»Γη-(;5) 

αΙίΥίΐηι 



τοπ. α1ίνα-8νΛ-(Η) 

δοτ. άφ. Λΐ\ν;ν- Ι)1ιία-τη8 
δργ. .11ννα-1^11^-8 



Σατσ. Έ2.1. 

αςνα- ά. 
]υ§ίΐ- ούδ. 

αςνα-δ 

;\ςνα-ιη, ]υ§α'-ιη 

αςνα-Ι 

αςγο 

έςνα- αςγβη-α 

Ηονα 

άςνβ, ίΐςν»η ά. 

ϊυ§β' ούδ. 

αςνα-]-"οΐί 

άςνα- 1)]ηΐτΐ ΐππο-ιν 

αρχ. άς:νο-8αδ ϊππο-ι 

Ηςνί-8 

Ης:ν3-η(δ) ά. ϊππο-υςά. 

]ΐΐσα-η-ϊ, άρχ.]α§αΌϋ5. ζυγά ούδ. 
ΗΟ Υη -η -α Ιϊΐ ίππων 

ΐπποι-σι 
'ίπποις 
&ςν6-δ"ιι 
δςγβ- 1)Ιι]α8 
άΓ;να-Ϊ8, άρχ. ίίςνο-Μιΐδ ίππό-φιν 



^ατ. 



ίππο- ά. 


οηαο- ά. 


ζυγό- οΰδ. 


ίασο- ούδ. 


'ίππο-ς 


θ[|αο-δ, οηαα-δ 


ΐππο-ν 


οί^αο-ΐΏ 


ζυγό ν 


3ΐι§ιι-ιη 




βςιΐο-ά 


ΐππο-ι 


β€];ιιΤ 


ίππου 


άοπιΐ 


οικο-ι 


βςαο (ίρ.^^Iιιο^ 


ΐππω 




Ιππό-φι 




ϊππε 


βηιιο ά. 


ΐππω,ζυγώ 


(Ιαο 



β(ΐαθ-ι-3, 

θςυβ-ί, 

θοιιιί 

β(|υοδ ά. 

]αο;α ούδ. 

Θίΐαα-ιη, 

6Γΐαο-ηιηι 



βΓ];υί-3 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΪΛΑΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



42 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



10. ί'. 


Ι Σίί.Ιίχη ιίς -3. θη.Ι. 








'/>(ί. ^Ϋχ. γ.ί. 


Σανσ. 


'ΡΜ. 


^ατ. 


Στέλ. 


ηΐ^να 


ίΐ'ΓΥΠ- 


χώρα- 


βψΙΆ- 


Έν. 










ον. 


α1ννά-8 


&'ςνΕ. 


χώρ« 


οηιια 


«ίτ. 


δίννή-ηι 


α'ςγϊΓ-ηι 


χώρα-ν 


βομια-ηι 


άφ. 


αΙίΥη-Ι 






οηπϊΓ-ά 


γεν. 


ίΐΙίΥη-.-ί 


Λ'βνί-ΐ-ίΙί^ 


χώρα-; 


*ΘΓΐηΗ-3, ΘΓΙΠ3-Θ3 

βομια-ί, ΟΓ^ιιαβ. 


τοπ. 


αΐ^νπ-ί 


ίΐ'ςγα-ί-3ηι 


χαμα-ί 


Κοίτα ίΐβ 


δοτ. 


αΙ^Υίΐ-αϊ, αΙ^ν,ιΊ 


ίΐ'ςνη-]-αϊ, αρχ. Λ'ςΥαί 


1 χώρα 


0Γ]αάβ, άρχ. οηπαϊ 


βργ. ά. 


α1α•Γΐ-,ι, αΙνΥά 


.ι'ςν3-]-3,άρχ..ι'ςν.ί 






δργ. β'. 


α1νΥη-ΐ3ΐιί 




βίτΐ-φι 




κλ. 


αΐίγα 


ίΐ'ονΪ!, αρχ. α'ςγα 


χώρα 


0(111.1 


ΔυΐΛ. 










5ν. αιτ. 


α1;γΓΐ-ί? 


ίΐ'ςγβ 


χώρα 




γεν. τοπ. 


? 


<ΐ'ςνα-]-ϋ8 






ο. αφ. έρ. 


;ιIνΥί-1^1^ί.^ϊϊη1δ 


α'ςνά-ΜιΙάηη 


χώρα-ιν 




Πλτίθ. 










ον. 


α1;να-8α-5 


α'ςνί-.•5,(ίρχ.α'(;γϊϊ-3α8 χώραι 


0(]ααβ 


αιτ. 


α1νΥ3-ιη-δ 


α'ςνα-8 


χώρα-ς 


0ί|Ιΐ3-5 


γεν. 


α1ννϊϊ-(8)αηι-(ί-) 

<ΐ1νν»1ϊ1 


&'ςνη-η-αΐη, 

αρχ. α'ςΥαηΐ 


χωρών 


οςαη-ηίΓη 


τοπ. 


.ΐ1νΥ;ι-8νΓΙ-(8) 


α'ςνΗ-8α 


χώραι-σι-,-ς 




δοτ. άφ. 


<•ι1νΥί-1)Ιι]η]ΐη-« 


α'ςν3-1)1ιΐίΐ8 




0({ΐια-ΐ3α8, ο(|ηΤ8 


δργ. 


ηΙ\Υ.Τ-ΐ3ΐιϊ-ίί 


&'ςν3 -1)1113 







ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΛ.ΟΓΙΑΣ 43 



10. 


γ'^ ΣτεΜχη ιΐς -γΛ άρσ. , 


ονό. 












^ατ. 






ΔυΐΛ. 




Στέλ. 


ΓιΠο- ά. 






βν. αιτ. 


Ι 


Έν. 
ον. 




ΓΓΙΪΙΙδ, αρχ. *ίΓΐΐ-8 
ίίΐΐ- 






γεν. τοπ. 
0. αφ. 5ρ. 
ΠλγιΟ. 


ι ελλείπει 


αιτ. 




ίίΠα-Γη, αρχ. ίΤϋ-ΓΠ 


όμ. 


όν. 


ον. 


Πΐίΐ, άρχ. *ί11ϊ 






αιτ. οϋδ. 


αιτ. 


ί'ίΐίοδ 


αφ. 
γεν. 




ίΤΙίο-ά 
ίΤΙΪ, ΓΐΠί 






γεν. 

τοπ. 


ΓΓΙΐοΓαΐΏ, άρχ. ίΐΐΐ 


τοπ. 










δοτ. αφ. 


ί'ΠΪΤδ, άρχ. *ΓΤ1Ϊ8 


δοτ. 




Πΐυ(ϊ) 






όργ. 




όργ. β' 
χ>. 




ίΠί αντί ίΐΠθ, 











10. δ'; ΣζίΜχτ) ί/ζ• -];ι θη.Ι. 

Σανσ. ./ίαζ. 

Στέλ. ΙίΙΐΗΓ.αηΙίπ- αοϊβ- 

Έν. 

όν. Ι^ΙιαΤαηΙί- άντΙ *-αηΙ]α αοΐβ-5> 

αιτ. 1)1ια'Γ&ηΙί-ιηθ,άντΙ*-αηΙία-ηη αοϊβ-ηι 

άφ. αοϊβ-ά 

γεν. 1)1ΐίΐΊ•ίΐηΙ]ά'-δ αοίβϊ 

τοπ. 1)1κιΊ•αηΙ)-αΐη 

δοτ. 1)1ιαΊ•;ιηΙ]»ΐ αοίβχ 

όργ. ά. 1)1ιαΊ•ηηΙ)η 

όργ. β'. 

κλ. ΙίΙΐιΐ'ίΜΙΐΙί έκ του *-αηί,).ι 

Δυ'ίκ.. 

όν. 1:)ΙΐίΐΊ•ΛηΙί-αα 

γεν. τοπ. 1)1ΐίΐΊ•ΛηΙ]-ο8 

δ. άφ. όργ. 1)Ιια'πιιιΙΤ4οΙι,ϊιΐηι 

Πλτ,θ. 

όν. ΐ)1ι;ι'πιη1ί-ίΐβ αοίε-^ 

αιτ. Ι)1ΐΓΐ'Γαη11-δ αοΐο-^ 

γεν. ΐ3ΐιαΊ•αηΙί-η-ϊπι *αοί6-ι•αΓη 

τοπ. 1)1ΐίΐΊ'αηΙΓ-8"ιι 

δοτ. άφ. 1)1ιαΊ•αηΙΐ-ΐ3ΐΊ]α8 *&0Ϊ6-ΐ3υδ 

όργ. 1)1ιαΓαηΐΤ-ΐ3ΐπδ 



44 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 

ΠΕΡΙ ΑΝΤΩΝΥΜΙΩΝ. 

ά.) Αί γΐ^η εχουσαι ά^τ<ύ^ν^ίαι. 

Ή κλίσις των αντωνυμιών, η δι' ιδιαιτέρας επεκτάσεως χαΐ πλατύνσεως τοΰ στελέχους εις 
τινας πτώσεις δια/.ρινο[7.έντ,, άνεπτύχθη πιθανώς τ.δγι εν τη ίνδογερ[;.ανικη άρχεγόνω γλώσση, 
επειδή Ί'γνη αΰττ,ς εν (λέν ταϊς συγγενέσι γλώσσαις της νοτίου ΕύρώπΥΐς σώζονται, έν όέ ταΐς 
άσιατικαΧς και ταΐς κατά τήν βόρειον Εϋρώπτ,ν ή κλίσις τ.ν ό[Αθία. 

Αί άντωνυ(/.ίαι θεωρούνται συνήθως επίθετα γενικωτέρας σΥΐ[Λασίας, ως πας, όλος, ε'ις, έτε- 
ρος, και έτερα. 

Ίνό. Σανσ. Έ.Ι.Ι. 

Στέλ. 1ί:ΐ-, Ι Λ-, δΐΐ- Ινα-, Ια-, 8α-, το-, ό-, δ- θηλ. 

Έν. 

5ν. άρ• 1\α-.•?, 8α' θ. 1\;ι, 5α' άρσ. Ιία-ί, ί^Π, θ. Ι<.ί, δα, άρσ. δ, δ-ς, οΰδ. τό' δ, θ. ή. 

ούδ. 1να-1, Ια-ί. οϋδ. 1<α-1 (βραδ. Ιά-ιη), Ια-Ι 

αιτ. αρ. Ια-ΙΤΙ" ούδ. ώς η 5ν. άρσ. ίαπί. οϋδ. ώς ή ίν. ίρσ. τον, ούδ. ώς ί ίν. θ. την 

Ιία'-{, Ια-Ι, 1ίί-1, ία-Ι" θ. Ιαηΐ το άντΙ το-τ' ό αρχ. τύπ. 

ί-1• κτλ. θηλ. Ια-ΙΒ ]α-1• το, αρχ. τύπ. ΙνϊΙ" το 

τ συνήθως αποβάλλεται. 

άφαιρ. Ια-8ΐΏΓι-1 (■.*) (θηλ.) ? άρσ. 1α-8ΐηϋΙ τώ-ς, ώ-ς 

γεν. άρσ. Ια-ί^,ΐα' θηλ. ? 1α'-ί;]α" θ. 1;ι-.•ί]-»:5 το-ΐο, *τοσιο, του" θηλ. της 

τοπ. 1α-8"ιτι-ίη (?) θηλ. (?) ια'-^^1η-^η• θ. Ια'-ί]-αΐΏ λείπει 

δοτ. 1α-ίίΐηαί• θηλ. ? Ια'-ί^ΐηάΓ θ. 1α'-δ3-αί τώ' θηλ. τ^ 

όργ. ά. ί;ι, ως τα ΰνό[)ΐατα. θ. ? ΙοΠ'-α' 0. Ια'-3-α λείπει 

οργ. β'. Ια-Ι)1ΐΐ θ. ? 0^λ• ί<Ρ') *το-(ρι, *τη-(ρι 
Δυϊκ. 

όν. αιτ. Ια 8-, οΰ5. Ιαί 0. Ια-ΐ Ιαα' οΰδ. Ιο 0. Ιο τώ, θηλ. τα 

γεν. τοπ. ία-]-α (?) θ. ? Ια'-]-υί^, θ. Ια'-^-ϋδ 

δ. ά. ίργ.ια-1^11^αη1^^,θ.ιΓι-^)ι1^αIη8 Ια'-1)1ι]αηΊ, θ. ΓαΊ)1ι]αηΊ το-ϊν, θηλ. ταΧν 
Πληθ. 

έν. Ια-ΐ έκτου Ία-ΐ-Οίί, εκ ίο, θ. Ιά-δ τοι, ο"ί (βραδ. οί), 0. ταΐ, αί 

τοΰ *1α-ί-δα8 θ. 1^-8α-8 

αιτ. ία-ΐη-^;, οΰδ. 1;ι, θ. Ιά-ηΐ-» Ιαΐΐ, οΰδ. Ια-Π-ΐ, θ. Ια-δ τους (τό-νς), οΰδ. τά, 0.|τά-ς 

γεν. ία-ΐ-δα1Τΐ(8) (?) 1ΰ'-δ''ίΐΐη, θ. Ια'-.-ίαΠΙ των, θ. τά-ων,. των 

θ. 1α-8αηΐ-(δ) 

τοπ. ία-ί-δνα(-δ) (?) 1ϋ'-δ"'α, θ. Ια'-ί^η τοϊ-σι, τοις, θηλ. τη-σι,ταΐ-ς 

θ. Ια-ί^να(δ) 

δοτ. άφ. Ια-ί-1)1ι]αΠΐ-δ (?) 1?-1)1ι]α«, 0. 1α'-ΐ3ΐι]α« 

οργ. Ια-ΐ3ΐιί-« θ. ία-ί»1ι]αΐιι-δ θ. ΐΓι'-ΙιΙιίδ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 45 



\&-Ιθ-, Γ|110- 
Έν. 
ί3ν. άρ5. Ϊ8-Ιο• ούδ. ί84υ-Γΐ- γιπϊ-γΙ• θ. ίί••-1η, ηιΐίΐβ. 

αιτ. άρσ. ι>;-1α-ηι, οϋδ. ώς εν. όν. ϊί^-ΐιι-(1, ί-οΐ, ίμιο-Γΐ, ηιιϊ-ά, Ιιοο έκ τοϋ Ιιυά-οβ• 
θ. ίί-Ιίΐ-ιη 



αφ. ορσ. ί8-ίυ-<1, Θγιλ. ίίί-Ια-ίΙ. 

γεν. 18-11 118, ([11(Μ118, 011-1118, θτ.λ. 18-11118, 011-108. 

τοπ. λείπει 

δοτ. Ϊ8-Ιί, ΐχ τοϋ "ΐδίοθί, *ί8ΐοΐ, *Ϊ8ΐβΐ, ί8ΐο• ςαο-ί-εί, οα-ΐ, θηλ. ηαοίοϊ, οαί. 

οργ. «. 1ΐυΐ-0, αρχ. ΙΐοϊοΘ εκ τοϋ *]ΐθΐθί-θΰ. 



ΠληΟ. 



1ΐϋΪ8, φ108, εξ ου ΓρΚ'ΐ, Γΐηί, Ιιί' Οηλ. ϊί-Ιαο 



αιτ. 18-108, οΰδ. Ϊ8-Ιη, θηλ. 18-1:1-8, ούδ. (]α;ΐβ. 

γεν. ί8-Ι;ϋ-ιιιηι, Ογ)λ. ί8-1α-ι•ιιηι. 



δοτ. οίφ. ([111-13118, 18-1 ί 8, θηλ. Ϊ8-ίί8 

^.^ Αϊ προσωπίχαι ανεν γέ^Όυ^ άντωτυμίαί χαΐ η αύτοπαβης δΥίΐ-. 

ιών προσωπικών άντωνυ[Αΐών τα στελέχη άρχηθεν επαθον διαφόρους άλλαγάς, συνθέσεις, 
και πολλάς βραδύτερον (;,εταβολάς και (μάλιστα άποβολην των καταλήξεων και συστολην, ώ- 
στε ίί επιστημονική αυτών έρευνα λίαν δύσκολος καθίσταται, [Λονον οέ εν τω ενικω αριθμώ 
είναι δυνατόν να συμπεράνωμεν τους τύπους της ΐνδογερμανικης αρχεγόνου γλώσσης, τους δε 
εν έκάστ*) τών συγγενών γλωσσών τύπους τοΰ δυ'ίκ. και πληΟ. ουδόλως δυνάμεθα να έξηγη- 
σωμεν άποχρώντως. 

Εις την κλίσιν τών προσωπικών τοϋ ά και β' προσ. ανήκει εν ταΐς γλώσσαις της Εύροίπης 
και ή αΰτοπαθής καΐ άνευ γένους 8Υ<Ί-. 



46 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 

Υ/ί. αρχ. γ2. Σανσ. 

ά. πρόσ. β', πρόσ. ά. πρόσ. β'. πρόσ. 

Έν. 
ί5ν. αο:ίΐηι ία-;ιΐϊΐ αΙια'ΐΉ Ινη-ηι (=ίρχ. Ιιι-λπί) 

αιτ. πιθανώς ιηαιη Ινα-ιη αύτ. δνα-πΊ ηΐα-ιη, ηα» Ιναίιι, Ινϊι 



άψ. ηνά-ί, ιηαΐΏα-( Ινα-Ι, αϋτ. 8ν;ι-1 ηια-Ι, ιηαΙ-Ια'.-^ Ινπ-Ι και ΙναΙ-Ιαδ 

χαι ΓηίΐΓη<ι4 
γεν. ιη,Ί-:>, ίνπ-8, Ιναί-νίΐ-δ Γηα'ηι.Ί-(ΐΏθ) {α'να1-(ΐ6) 



τοτΓ. ηια-ΐ (?) Ινα-ΐ, αύτ. ί;να-ί η^ι-,ϊ-ϊ, γπθ *ν;ι-.ϊ-', ί^'^ι ίρ 

δοτ. η1α'-1^11^αη^ Ια-Μιίαιιι, «ϋτ. ηια-1ι,ί;»πι Ια-Ι^ΐφιηι καΠιι'-1)1ιϊ,Ί 

8ν&-ΐ3ΐιί;ΐΓη 



όργ. (?) Γπη'-ϊ-η ίνα'-)-α 

Δυ'ίκ. 

βν. αιτ. (?) .ϊνα'ΠΊ, ]ΐΐν,α'ηΐ 

γεν. δοτ. (?) ϊΓνα'-]οδ, ηΤιΐι, ΐανα'-|οδ, νΐαΓΠ 

τοπ. (?) άνά'-ϊοδ ,ίαν»'-]Όδ 

δ. αφ. ΐρ. (?) ην7ι'-1)1ι];νηι ιΐηΐι ]ιινα'-1)1ι]αΓη ΥαΐΏ 



ΠληΟ. 



(ώ; δοτ.) (ώς δοτ.) 

ν;ι]α'ηι (άρχ.) 3ϋ',ΊαΊΏ (αρχ.) .ϊπδ"τηβ 

ίΐδπίβ' 



αιτ. (?) ;ΐ;ίηα3'-η, παί< .ίηδ'Ίτπϋ'-η, ναδ 

γεν. (?) (αδπιΓιΊίίΐιΐΊ) παδ (ΐαδ'ΊτιΓιΊίίΐηι) ναδ 



αβίΏα'-δΐι ]αδ"ΐΏα'-.-ία 

αδηια'-ΐ3ΐι];ιηι ηαδ ]αδ"ίηα'-ΐ3ΐι]ιιηι ν&δ 



τοπ. 


Γ?) 


δοτ. 


(:θ 


αφ. 


(■•0 


οργ. 


('^) 



αδΠΊΜ'-Ι ]αδ''πι;α'-1 

αδπιΤι'-ΙοΙιίδ 3ΐΐδ"ηΐα'-ΐ3ΐιΐδ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 47 

«. προ(Τ. β'. πρίυ. ά. β'. γ'. 

Έν. 
βν. εγώ (αίολ. έγών^ συ, δωρ. ιΰ, τυν-γ], λακ. τούνη, θ§ο (βρα5. Θ^Ο, Ιΐΐ 

βοιωτ. τούν. 
αιτ. έμ,έ, (λέ, σέ, Χωρ. τε έκ τοϋ *τΡε, αυτ. ηΐθ(άντΙ*ηΐθΐη) Ιβ (άντΙ δε 

ε, εέ(έΓέ), αϊολ. Γέ,=*σΡε, *Ιν6-ΙΏ) (*8νβ) 

Ό[χ. έέ, πιθ. βεΡε 
άφ. ηΐβά, ιηβ-Ιθ-ά, ίβ δο-ά, 

(*1νβ-ά) 86 
γεν. έ-[Αε-Χο (=1Τΐα5-]π) τεο-ΐο, σε-ϊο=*βΡε-ιο,*τΡε-ιο, ηΐΰί(ϊσ.*ηΐβ-ίθ) Ιΐΐί δϋί 

έ•ρ.έοέ•[λεΰ,έμοΰ,ρ.οΰ έ-ΐο, αρχ. τύπ. 8να-ί>3Λ£ξοόεο, (*Ιθ-νο) (*80- 

Οωρ. [Αετά έτερου ς εΐ, οϊ έξ ού σέο, σεϋ, «οϋ. δωρ. ΥΟ-) 

έμέος, έ|Λεΰ;, έ(Αοΰς. τέος ν.\. 
τοπ. έ-[Α0-ί, μ.ο-£, σο-ί=*σΚο'. εκτοϋτΡοι'αύτ. οί, 

έοΐ, αρχ. τύπ. 8ανα-ϊ αύτ. 

δοτ. δωρ. £[λίν, 'Ορι. τείν, δωρ. τίν, αύτ. είν (Κορινθ.) καιίν ηΐί1ΐΤ(*ηαϊ-1ΐθί) Ιί-Βί δϊ-Ι^ΐ 

('Ηο.) ε» τοϋ 1)1η αποβολή τοΰ άρκτικοΰ γράμριατος ΙΏοί, ΙΏΪ ΙΪ-1)6Ϊ δί-1)βί 

έκ τοϋ έμέ-φιν, τε-φιν, *έ-φιν, το δε -φιν πιθανώ- 

τατα έγένετο εκ τοΰ *-(ρίεν=1)1ΐ]ίΙΠ1. 
ίργ. 
Δυ'ίκ. 

όν. α[τ. νώε, νώ (στέλ. νο), σφώι, σφώ (*τΡώ), αύτ. σφωέ 
γ. δοτ. 
τοπ. 
ο.άφ.ορ. νώιν, νων, σφωιν, σφων, αύτ. αφω'ί'ν 

Πλτιθ. ά. β'. 

όν.αίολ.ά|Α|Α-ες(άρχ.τύπ.*ά- δωρ. ^υριέ-ς υ[Λεϊς (*]ΐ18ηηα]ίΐ8) ηο8 νο8 

σμ,ι-),δωρ.ά[Αέ-;'αίολ. αύτ. σφεΐς Ποδ νο3 

δμμε-ς, ήμεϊς (αρχ. τ. 

*αδΠ1&3&δ 

αΐτ. » αμμε, νίμμε, οφε 

» ίων. ημέας, υμέα;, σφέας, σφέα 

ημάς, υμάς, σφάς 

γ. αίολ. άμμέων, • ύμμέων η08ΐΓυηΐ νβδΙπίΙΏ 

ο έπικ. ημεί-ων, ίμέ-ων,ημών υμεί-ων, υμέ-ων, σφεί-ων, σ«ρέ-ων ΥΟδίΓαπί 

(αρχ. *α8ΐηα]-;ιηι) ύμών(άρχ. *]α8ΐΏ£ΐ]-αιη), σφών ηοβίή νοδίπ 

(άρχ. *δνίΐ].ίΙΠ)) 
τοπ. σφίσι(ν) 
δοτ. άρχ.ίων.αίολ. άμμι(ν) υμμι(ν), σφί(ν) ηο1)ί8, νΛίδ 

ίμΐν ύμΐν ηοΐί'» ^'^Ι^'δ 

αφ. 
δργ. 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



ΠΕΡΙ ρήματος. 

Ώς 10 ονθ[Λατιχ,ον στέλεχος γίνεται δντως 
ό'νθ[Λα, λέξις ί) μέρος τοϋ λόγου προσαρτώμε- 
νων των πτοιτικών /.αταλήζεων, ούτω και το 
ρηματικον στέλεχος γίνεται όντως ρήμα προ- 
οαρτωμέντις ττις Γ(ςιοσω.-τοχ>Ίζ χαζα.ίήζιως, ή- 
τις μόνγ) αποτελεί το ρήμα οιακρίνουσα αΰτο 
τοϋ ονόματος. Έν ταΐς ίνίίογερμανικαΐς γλώσ- 
σαις ουδέποτε ελλείπει ανέκαθεν ή προσωπικτί 
κατάλτιξις, ρήμα οέ είναι μόνον το έχον ■}, 
σχον ανέκαθεν προσωπικών κατάλγ)ζιν, ώς και 
όνομα είναι το έχον /, σχόν πτωτικ/,ν κατά- 
λγιξιν. Αυτ•/ι οε ή ϊοιότ/ις διακρίνει τάς ΐνδο" 
γερμανικάς όλων των άλλων γνοι^ών γλωσσών. 

Λ . ΠροσωπιχαΙ χατα.Ιη^εκ:. 

Δια των προσωπικών καταλτιζε(ι>ν αί ϊνδο- 
γερμανικαϊ γλώσσαι διακρίνουσι τρία Γτρόσωπα 
έ*" τξίοΐν άξίΟαοΐς, ίπχω, :τ.1ΐ}θυντίχ<]>, όνϊ- 
χ<ο. Τδ γένος έν αύταΧς δεν διακρίνεται. Λί 
προσωπικαΐ καταλήξεις εϊσΐν αί συγχωνευθε'ϊ- 
σαι ρίζαι των αντιστοίχων άντοίνυμιών. Και 
δταν μέν προσαρτάται άπ.Ιη η κατάλνιζις εις 
τδ τέλος τοΰ ρτματικοϋ στελέχους, δν,λοΐ τδ 
πρόσωπον έν τή ϊνομας-ική, νι κλτ,τική, ώς εν 
τή προστακτική, όταν δε διπλή, σημαίνει ό 
μέν πρώττ) αντωνυμία τδ άντικείμενον (κατ' 
αιτ. 7, δοτ.), ή δέ οευτέοα τδ Οποκείμενον 
(κατ' ονομαστικην). ϊδ πρώτον είδος τών ίτ,- 
μ.άτων τούτων καλείται ϊπζγητιχόν' π. χ. 
να^Ιΐίΐ-Ιΐ (αύτδς ίχεΐ, Υοΐΐίΐ) τδ δέ δεύτερον 
καλείται μέσον' π. χ. να1ΐ§Η-1;ι-ΙΪ (ςχεΐ έαυ- 
τδν αΰτδς, ΐχεΐται, νοίΐϊΐΐπ). Τδ δεύτερον εί- 
δος είναι λίαν άρχαϊον οιατηρτ,θέν έν τή ινδική, 
έρανική, έλλτ,νική, και γερμανική οικογένεια, 
έν δέ τή λατινική και αρχαία ιρλανδική τδ μέ- 
σον έμορφώθτ, βραδύτερον, ώς και έν τή λι- 
θουανική καΐ σλαυϊκή. 

Αί προσωπικά! καταλτ,ςεις επιδέχονται πλτ,- 
ρέστερον η βραχύτερον και μάλλον συνεσταλ- 
μένον τύπον, διδ καΐ καλούνται ττ^ιωτιύουσαι 
καΐ όίντερενονοαι :τζοσ(ύΧΐχαΙ χατα.Ιήί^ις. Ή 
διαφορά αυτ•/ι καταφαίνεται έν τώ σχτ,ματι- 
σμω τών χρόνων και τών εγκλίσεων. 

Μόνον ή ώς ίνομαστικγ; προσαρτωμέν/ι εις 
τδ ργιματικδν στέλεχος προσωπική αντωνυμία 
δύναται συγχρόνως νά προσαρττ,θή ώς άντικεί- 
μενον, διδ δύναται να φανή διπλασιαζομένη 
μόνον ή αντωνυμία, ουδόλως δμως προσαρτών- 



ται δύο διάφοροι άντωνυμίαι ε!ς τδ αύτδ ρΥ)- 
ματικδν στέλεχος. Κατά ταϋτα ουδόλως γίνε- 
ται "νη^Ιία-ΙΏα-ΐϊ αϋτδς ίχεΧ έμέ, % άλλη τις 
σχέσις νά δοθ^ εις τδ ρήμα. 

Β' . Έγχ.Ιίσΐΐζ. 

Προτιθεμένων τών προσωπικών καταλιάζεων 
εϊς τδ τέλος τοϋ όγιματικοΰ στελέχους γίνεται 
πρώτον ή όριστιχή, Αυτγ) σύγκειται έκ τοϋ 
στελέχους τοϋ χρόνου και τής προσωπικής κα- 
ταλήψεως άνευ έτερου τινδς έγκλιτικοϋ στοι- 
χείου. Ή προσωπικγ) κατάλνιςις τοϋ πράττον- 
τος V) ενεργούντος προσώπου έν τή οριστική, 
ώς και έν ταϊς λοιπαΐς έγκλίσεσιν, είναι ή ο- 
νομαστική" δυνατόν όμως νά η και κλητική, 
ούτως δμως σχηματίζεται ρηματικδς τύπος 
διά τίνος διαφέροντος τύπου τής προσωπικής 
καταλήψεως χαρακτηριζόμενος, ή προσταχτι- 
χή, ούσα τρόπον τινά ρηματικδν επιφώνημα. 
Ό σχηματισμδς ούτος φαίνεται άρχήθεν περιο- 
ριζόμενος ε!ς τδ β'. έν. πρόσωπον, την καθα- 
ράν δμως ταύτην προστακτικήν δεν πρέπει νά 
συγχέωμεν μετά τίνων τύπων τής υποτακτικής 
και ευκτικής δύναμιν προστακτικής εχόντων. 

Πλην τής οριστικής αί ϊνδογερμανικαΐ γλώσ- 
σαι έχουσι και δύο ετέρας εγκλίσεις, την ί- 
-οιαχζίχην δηλουμένην διά τής προσφύσεως », 
ώς έγκλιτικοϋ φωνήεντος προσαρτώμενου εις 
τδ χιονικδν στέλεχος, και την ιΰχτίχί\ν^ δη- 
λουμένην διά τής προσφύσεως -)(1, 3 α, 1, εις 
τδ αΰτδ επίσης στέλεχος προσαρτώμενης. Ή 
έδρα λοιπδν τών εγκλίσεων είναι άναλόγιος 
τής σημασίας αυτών εκεί, ένθα ή προσωπική 
κατάληψις συνάπτεται μετά τοϋ ρηματικοϋ 
στελέχους. 

Γ'. Χξ,ό}Ό[. 

Τδ στέλεχος τοϋ χρόνου, <)ηλ. εκείνο, όπερ 
αφαιρούμενης τής προσωπικής καταλήψεως καΐ 
τοϋ χαρακτηρίζοντας την έγκλισιν απομένει, 
συνίσταται έκ τής ρίζης έν τοις διαφόροις βαθ- 
μοΐς τής επιτάσεως αυτής, άναδεδιπλαοιασμέ- 
νης ?ι μη, μετά προσθηκών ί) μη έν τέλει, αΐ- 
τινες δμοις σπανίως εισέρχονται ε!ς τήν ρίζαν 
αυτήν. Τδ χρονικδν στέλεχος έχει πρδς τδ 
ρήμα, ώς τδ ϊνομ.ατικδν πρδς τδ όνομα. Χρο- 
νικδν στέλεχος έκ τής ρίζης άνευ συνθέσεως 
γινόμενον έχουσιν αί ίνδογερμανικαι γλώσσαι 
αρχικώς τδν έκ τής ρίζης δι' άναδιπλασιασμοΰ 
αυτής γινόμενον χαραχεί^ιενον (ροΓίοΟίΜΓΐΐ), 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



49 



τον άπΑονν &όγΐστο^ «χ•»1(;.κτιζ6[/.ενον κατά ' 
πολλού; τρόπους έ» της ργιματικτίς ρίζγις, εις 
ί|ν προτάσσεται δεικτικόν τι [Αοριον τοϋ πα- 
ρελθόντος δγιλωτικόν, βραδύτερον ?ι συγχωνευ- 
βέν μετά τοϋ ρηι^ατος ϊι όλως έκπεσόν, ή αϋ'- 
ζησις. Εις το στέλεχος τοϋ αορίστου προσαρ- 
τώνται αί οευτερεύουσαι προσωπικαΐ καταλή- 
ξεις. Πλην τούτων εχουσιν ετι τον κατά την 
διαφοράν της σημασίας κατά διαφόρους τρόπους 
επίσης σχηματιζόμενον ενεστώτα, και τον έξ 
αύτοΰ δια της αύζησεως καΐ των δευτερευου- 
σών προσωπικών καταλήξεων σχηματιζόμενον 
παροιχημένον, οηλαδη τον παρατατικόν (ίηΐρ('- 
Γΐί!θΙΐ11ϊΐ). Ταΰτά είσι τά άπλα χρονικά ς-ελέχη. 
Διά της συνθέσεως όμως της ρίζης τοϋ ρή- 
ματος μετά της ρίζ. α- (είναι) σχηματίζονται 
τά σύνθετα ρηματιχά στεΊέχη, δηλαδή ο//ί.ί- 
./ω»' καΐ ό αύνθετος άόρισνος. 

Γλώσσαί τίνες μετά την άπόσχισιν αυτών εκ 
τίς κοινής αρχεγόνου γλώσσης εσχημάτισαν 
καΐ ετέρους χρόνους, ώς ή ελληνική π χ. εκ 
τοϋ στελέχους τοϋ παρακειμένου τον ύπερσυν- 
τεΑιχόν, διά νέας δε συνθέσεως τον παθητιχόν 
αόριστον, ή σανσκρίτη τον παξατακχόν τ(>ϋ 
ιιέ.ϋοντοο, η λατινική σύνθετον παραχ,είμενον. 
Εν τοις περί κλίσεως τοϋ ρήματος έκτιθέα- 
μεν ά) τάς προσωπικάς καταλήξεις, α'ίτινες 
προσαρτώνται καθόλου εις δλους τους χρόνους 
και ολας τάς εγκλίσεις, ιδία δε 1) τάς κατα- 
λήξεις τοΰ ένεργητικοϋ, 2) τοϋ μέσου' β') το 
χαρακτηριστικον τών εγκλίσεων, το έγχ.Ιιτι- 
χόν ψίύνϊμν, δυνάμενον νά υπάρχη εις διάφορα 
χρονικά στελέχη" γ') τά χρονικά στελέχη ίδια 
οέ 1) τά άπλα, ί2) τά σύνθετα, καί τούτων πά- 
λιν τά τη άρχεγόνο) γλώσσϊΐ ανήκοντα, και 
τους νεωτέρους σχηματισμού; τών γλωσσών ε- 
κάστων. 

Α'. ΠροσωπιχαΙ χατα-Ιτ/ζείζ. 



ΑΙ πρωτεύουσαι προσωπικαΐ καταλήξεις προ- 
σαρτώνται εις τά χρονικά στελέχη τοΰ παρα- 
κειμένου, ένεστώτο; (καΐ μέλλοντος) της ορι- 
στικής και υποτακτικής έγκλίσεως. Ό παρα- 
κείμενος ένεκα τοϋ άναδιπλασιασμοϋ υπέστη 
πολλαπλά; άποτρίψεις τών άρχήθεν πρωτευου- 
σών αΰτοϋ καταλήξεων. Αί δ•υτερεύουσαι κα- 
ταλήξει; προσαρτώνται εις δλα τά χρονικά ςε- 
λέχη τά δεχόμενα εις την αρχήν αύζησιν, ω; 
ει; τίιν παρατατικόν, αόριστον και λπ. και ει; 
τήν εϋκτικήν δλων τών στελεχών εν γένει. 

Ή προστακτική έχει ϊδιον τύπον προσωπι- 
(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η' 



κών καταλήξεων. Συνήθω; όμως και μάλιστα 

εις εκείνα τά πρόσωπα, άηνα άρχήθεν δεν ή- 
σαν εύχρηστα εις τήν προστακτικήν, αί κατα- 
λήξεις αυτής συμπίπτουσι μετά τών δευτε- 
ρευουσών. Ίδια λόγου άξιαι είναι αί προσωπί" 
καΐ καταλήζεις τών μέσων ρημάτων. 

ΚαΙ πρώτον μεν περί τών καταλήξεων τών 
ενεργητικών ρημάτων. 

ΠροσωπικαΙ χατα.ΐήζεκ: τών ένεργητίχών 
ρη^ιάΐων. 

Α'. έν. πρόσ. Έν τη Ινΰογ. άρχ. γ.Ιάισσί} 
κατάληξις τοΰ ά. έν. προσ. είναι αί ρίζαι της 
πρωτοπροσώπου αντωνυμία; ίΠα (πρβλ σανσ. 
άφαιρ. ΙΏίΐ'-Ι, γεν. ΐηα'-ΐηίΐ και εφ). Το ηΐα 
τοΰτο διατηρηθέν έν τη καταλήξει τών μέσων 
-ΐπα- (ηΐ)ί και έν τη τοΰ πληθ. -1Ήα-δί προ- 
σηρτατο άρχήθεν ει; τά ρηματικά στελέχη. 
Έν τώ παρακειμένω έκ τοΰ -ηΐίΐ έμεινε μόνον 
-α" π. χ. άρχ τύπ. ΐ3Εΐ1:)1ΐαΓ-ηΐα, εξ ου ϊσω; 
προ τη; άποσχίσεω; τών γλο)σσών έγένετο 
ΐ3;ιΙ)1ΐηΓ-ίΐ• Ό συνήθως πρωτόθετος τύπος εί- 
ναι -1ΏΪ δι' ίσχνάνσεως γενόμενος έκ τοΰ -ΙΤία' 
π. χ. ί18-ηΐί (είμι), να§1ΐΗ-ηιϊ (νβΐιο οχώ)• 
δ δευτερεύων τύπος εΤναι -ΠΊ οιά συστολής εκ 
τοϋ -ΠΙΪ' π. χ. 3,8-]αίη (ά έν. τής εϋκτ. τοΰ 
ένες. ελλ. ε'ίη-ν, λατ. δίθ-ΐη), παρατ. αΐ^ΐΐα- 
Γα-ΐη), παρατ. ίΐ1)1ΐηΓ&-ΐΏ, ελλ. εφερο-ν. Έν 
τ•^ προστακτική λέπει. 

Έν τη Σανσ. προιτόθετο; κατάληξις -111Γ 
π. χ. Εΐ'ί-Γηϊ, ν&ΊΐΗ-ΠΙΪ" παρκ. ΕΙ έκ τοΰ -ηΐα" 
π. χ. ΐ3ίΐ1)1ΐίΪΓ-(ηΊ)£1' δευτερεύουσα-ηα' π. χ. 
παρατ. α'Μίαΐ'ίΐ-ηΐ, εύκτ. ενεστ. δ]α-1Τ1. Το 
ά πρόσ. τής υποτακτ. μετέβαλε παραδόξως 
το -ηΐϊ ει; •ηί π. χ. ΙΐΙία'ΐ'α-ΠΪ, Ιίνα δια- 
κρίνηται τοΰ τη; οριστική;. 

Έ.υ. ή κατάληξι; τοΰ ά Ιν. προσ. διαφέ- 
ρει τών άρίων γλωσσών διά τή; πανταχοΰ α- 
ποβολή; τοϋ -ηΐί μετά το ληκτικδν τοϋ στε- 
λέχους » τοϋ ένεστώτο; καΐ τής τροπής τοΰ 
II. εις ν. Έν τ^ προστακτική λείπει το ά. πρόσ. 
π. χ. παρακ. λέλοιπ-α Ικ τοϋ 'λέλοιπ-μα, 
οίονει άρχ. τύπ. *λελοιπχ-μ, ως έτυψα (μ). 
Ή πρωτόθετο; κατάληξι; παρατηρείται έν τω 
εΐ-μι, φέρω άντι τοϋ *φερω-μι διατηρηθέν έν 
τή άποτ. παρ' Όμήρω έθέλω-μι, εϊπω-μι' το 
-μι είσήλθεν εις τήν εύκτικήν, π. χ. φέρο' μι, 
ώς έν γένει οί πρωτόθετοι τύποι κατ' άναλο- 
γίαν άπωθοϋσιν εύκόλω; του; δευτερεύοντα;, 
και δμω; το άρχαιότερον φέροι-ν άντΙ τοΰ 
*φέρον-μι διετηρήθη' δευτερεύουσα ε'ιναι ή ν= 

7 



50 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ελ\ΗΝ. ΦΙΑ0Α0Γ1Κ.02 ΣΥΑΑΟΓΟΪ 



[Λΐ' π. χ. παρατ. έ(ρϊρο-ν= ίΐΊ)1ι;ΐΓ;ι-ΐπ, ά- 
ποβχλλο[Αένου δε του ν το προηγού^^.ενον ίΐ 
ΐλένει' π. χ. άόρ. συνθ. ετυψα-[Λ. 

Παρά τοΧς λεσβ. αίολεϋσιν οί τύποι γέλα-;;."., 
φίλ•ί-[ζ.ι, δοκί(Λω-[;.ι' το (λι εξαρτάται εκ της α- 
ναλογίας των φωνηεντοληκτων προιτοΟέτων 
ιιΫΐ παραγώγων ρηματικών στελεχών. 

Ή ^(ΐτ. δεν διακρίνει πλέον τάς δευτερεύου- 
σας των πρωτοΟέτων καταλήξεων, καΐ δ(Αως 
δείκνυνται ως έν τη Ελλ., Κελτ. καϊ ταΐς βο- 
ρείοις Εϋρο)πα'ίκα'ϊς γλ()')σσαις, ή άντίθεσις με- 
ταξύ των στελεχών τοϋ ένεστώτος εις ;ΐ και 
των εις την ρίζαν αύτην ληγόντων' π. χ. 1('Γ0= 
Έλλ. φέρω, ζενδ. 1);Π'α' άλλα 811-111 άντΙ τοϋ 
*βδ-α-ΐη έκ τοϋ *θίί-ηΐϊ, Έλλ. εϊμΐ" ϊη-ςΐΐΛ- 
-1Ώ (και ίΐΐ-ιΙΐΐί-ϊ καΐ έτερα), αρχ. τύπ. 1\.•ι- 
Ιϊΐί, πρβλ. σανσ. *1ί1ΐία-ΐηί, θεώμαι, γινώ- 
σκο) το αύτο -111 φαίνεται καΐ έν τώ παρατ. 
-Ιια-ΙΤΙ (μόνον έν συνθέσει εύχρηστον), ΐΊ"α-1ΐΓ 
ετι και έν τη υποτ. π χ. Υθ1ΐ;ΐ-ΐη, καΐ έν τη 
εύχτ. π. χ. «ίο-ΠΊ. Τα παράγωγα ρήματα, ών 
το στέλεχος λήγει εις η, π. χ. αΐΏίΐ-, νοο;)- 
συγχωνεύουσι το «1 μετά τοϋ Ο της καταλή- 
ξεως' π. χ. νΟΟΟ έκ τοϋ *νοο;ΐΟ= τω έμβρ. 
νοοαίΐ, τοϋτο δέ έκ τοϋ *νθΟίΐ]θ, άρχ. τύπ. 
ναΐία] Η-ΙΒΪ. ΚαΙ ένταϋθα δ παρακείμενος απέ• 
βαλε την προσωπικήν κατάληςιν" π χ. 1β1ΐ-ΐίΐ 
ϊϊίθανώς έκ τοϋ *ΙθΓΐ^(-Μ-ηΊ, ορα κατωτέρω. 

Α' . Π 2ηθονιιχό>' :τ(όσ(ύπ(ν, 

Εϊ τ>) Ίη'ίογίριιαπλΐΊ άργιγόί'ω γ.ίωσστι 
ό αρχαιότατος τύπος, έξ ού όλοι οί άλλοι 
ΐγένοντο, είναι -ΙΐΊΐΐίίΐ. Έπειόή δ τύπος της 
προσωπικής καταλήςεως των μέσων τοϋ ά. 
πληθ. άρ/αιότατονην -Πΐίΐάΐΐΐΐί, έξ οϋ δ ενερ- 
γητικός -*Γηαΐ11ΐί, το δέ -δϊ καΐ -(Ιΐΐί αμφό- 
τερα χαρακτηρίζουσι το β'. έν. πρόσωπον, ή 
χατάληξις -ΠΚΙ-δί σύγκειται μόνον έκ των άν- 
τωνυαικών ριζών τοϋ ά. καΐ β', προσώπου ση- 
μαίνουσα «έγώ συ, εγώ καΐ σύ». Έπειοη το 
«ήμεΐς» δύναται να ήναι «έγώ και ημείς, έγώ 
και αύτος, έγώ και αυτή», πρέπει νά παραδ;- 
χθώμεν, ότι έν ταΐς Ίνόογερμανικαϊςγλώσσαις 
έκ των κατά τους αρχαιότατους ϊσως χρόνους 
της γλώσσης υπαρχόντων οιαφόροιν τύπων τοϋ 
«ήμεΐς» έμεινεν εις άποκλειστικήν χρήσιν εϊς 
μόνον άναπληρών και τους έτερους. Δευτερεύου- 
σα κατάληξις έκ της πρωτοθέτου -Πΐ;\!>ί είναι 

ή-Γηα8• ως δέ ή-ηιί:-ηι=-ηια8ί:-ηια8' π. χ. 

{18- 01.181, ρίζ. α8• Υίΐοΐΐα- 111081, ρίζ. Υίΐίϊΐΐ" 
^8^α-η1αδ, εΟκτ. ένες•. καΐ έφεξ. 



Έν τη σαισ. πρωτόθετος κατάληξις έν ταΐς 
Βέδαις εΤναι ή -111081, σανσ. -ηΐί18' π. χ. 1- 
111081 καΐ 1-11108 (1111118) Υόΐΐα- ΙΒΟδΐ, νό,ΐΐ 3- 
Π108: δευτερεύουσα έν τη προστ. κα'ι τω παρακ. 
-1110 έκ της -11108 π. χ. νόΙΐο-ΙΠΟ, εϋκτ. έ- 
νες•. ά. -νο,Ιΐα-1110 παρατ.,νό1ΐ;ι-ΐηο προτ- κλ. 

Έν τη ΈΑΑ. πανταχοϋ ή κατάληξις αυτή 
εΤναι -μεν, δηλ. -με μετά τοϋ ν, όπερ άρχη- 
Οεν έφελκυστικον ον συνεφύη υςερον μετ' αύτης 
έκ της παρά δωριεϋσι διατηρηθείσης -μες= 
άρχ. πρωτ"- 111081, 5ευτ. -ΠΙΟδ. Κατά ταϋτα 
ϊ-μεν:=άρχ. 1-111081, ώς έ-φέρο-μεν=άρχ. Ο- 
Ι )1ΐ01•;ι -11108 καΐ έφξ. 

Έν τη -Αατ. πανταχοϋ -111118, ώς έν τη 
Έλλ. -μες, έκ τοϋ -11108=111081- 11108. 

Α , ίΙξόσ(ύ:ιον τοϋ όνΐχοϋ. 

Έν τη 'ΊνδογερμαηχΊΐ άξχιγόιτΜ γ.Ιωηστι 
δ δυίκος διακρίνεται τοϋ πληθυντικοϋ διά 
της τροπής 111 εις V (πρβλ. της ά. προσωπ. 
άντων. τον πληθ. καΐ δυϊκόν" π. χ. σανσ. νο- 
]Οηΐ, γοτθ. νβΪ8, δυ. ΥΙ-Ι)" κατά ταϋτα ή 
προ)τόθετος κατάληξις είναι Υ0-8ί, διατηρη- 
θεΐσα έν τη ζενδικη, ή δέ δευτερεύουσα -λ'Ο-δ. 

Έν τ^ σακσ. ή πρωτόθ. είναι -Υ08 π. χ. 
ένες-. λΌΐΐα-Υ08 άντΙ τοϋ *-ΥΟκί" δευτερ. 
προστ. τοϋ παρακ. -νο άντι τοϋ -ΥΟδ',π. χ. 
0-νο1ΐα-Υθ• παρατ. 1)θ1ΐ1ΐΓ-Υα. 

Έν τη 'Ε.Ι.Ι. ή κατάληξις τοϋ δυϊκοϋ είναι 
ή αυτή τη τοϋ πληθυντικοϋ. 

Έν τη ^ατ. λείπει. 

Β'. έηκό>' :χρόσωπον. 

Εν τί\ Ί>'όογιριιαηχ)} άρχεγόνφ γ.ϊό>σστι 
το στέλεχος της δευτεροπροσώπου αντωνυ- 
μίας είναι "νο- τιθέμενον άρχήθεν κατόπιν 
τοϋ ρηματικοϋ στελέχους, έκ δέ της μετ' αύτοϋ 
ίίραδύτερον συγχωνεύσεως άνεπτύχθησαν ίν τή 
άρχεγόνω γλώοσγι έξ αύτοϋ διάφοροι τύποι. Ό 
παρακείμενος όιετήρησε τον πληρέστατον τύ- 
πον -ίο διατηρηθέντα καϊ έν τω πληθ, -Ιθ-81, 
τανσ. -ίΐκΐ, ζενδ. -ίο και Ιΐΐο, Έλλ. θα" εις 
την -Ιο προσαρτάται ή -(Ιΐΐϊ της προστακτι- 
κής• π. χ. ΙίΠΐ-ίΙΙιί, 08-ι11ιΐ, 1^1Ί01•ο-ιι11^. Ή 

συνήθης πρωτόθετος κατάληξις ε'ιναι -81 έκτου 
-80 διατηρηθέντος έν τω μέσω -8α-(8)ΐ, άντΙ 
τοϋ -Ιί έκ τοϋ -Ιο- Ινο, προς διάκρισιν έκ τοϋ 
γ'. προσ. -Ιί έκ τοϋ -Ιο π. χ. 08-81, Έλλ. 
έσσί, 1)1ΐ0Γ0-8], Έλλ. φέρεις, Λατ. Γοΐ'δ, καΐ 
έτερα. Ή δευτερεύουσα είναι -8" ώς δέ -11)1-: 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟλΟΓΗΣ 



51 



ηΐ*-5Ϊ:5' π. χ. παρατ. Λ-1)1ΐαΓα-8, ευκτ. ενεστ. 
1)1ιαιαί-δ. 

Έν ττι Σανσ. 5 παρακ. έχει -11ΐ3, π. ν. 
Ιν'αΙίΗΓ-Ι,ίίΕΙ, ρίζ. 1;οΐ• (ποιεΐν)• προοτ. -άΐιί 
ηγουρ,ένου συμ.φώνου καΐ 1ΐί ηγουΐΛένου φω- 
νήεντος π. χ. ίΐίΐ-ιΐΐιί, ρίζ. αά (ε5ρα) 3ρηα- 
1ΐί, ρίζ. αρ (τυγχάνε'.ν), άλλα καΐ έν ταΐς Βέ- 
οαις ΐΤ11-ί11ΐ1 (κλοθ'.) % χ.αΐ άνευ τούτου' π. χ. 
Ιίΐηά, στέλεχ. ένεστ Ιαηϊΐ, ρίζ. Ια, Ιππ (τεί- 
νειν), ^^11αΠ1, στέλ. ένεστ. Ιιΐΐίΐΐ'ίΐ-, ρίζ. ΙϊΙΐΠΓ 
(φεύγειν). Ή συνήθως προιτόΟετος κατάληζις 
είναι -»ί' π. χ. ΐ3ΐΐαΓα8ί *Ηίί-^ί, έξ ου Ηδϊ. Έ 
δευτερεύουσιχ εΤναι -8" π. χ. παρατ. ά.- Ιίΐΐίΐ- 
ΓίΙ-δ, εύκτ. 1^11^ι1■^8 και έξ. Κατόπιν συριφώ- 
νων το 3 αποβάλλεται π. χ. Η-]αηαΙν' άντΙ 
του *α-]αηα1ί-δ, στελ. ένειτ. ]ηηα§-, ρίζ. 
31ψ (ζευγνύναι). 

Έν τ-ο Έ.Ι.Ι. ή κατάλτ,ξις τοϋ β'. εν. προτ. 
είναι -θα, ως οΤσ-θα, ής το θ έγένετο δασύ 
όιά τί) προΥ)γούμ.ενον σ, παρέχουσα ημ,'ϊν τον 
άρχαιότατον τύπον της προσφύσεως -ΙίΙ" π. χ. 
ΓοΊσ-θα=σανσ. ΥοΊ-ΙΙκι, ζενδ. Υοΐς-Ι», γοτ. 
ναίδ-Ι γερμ. \νοίδ8-1, άρχ. τύπ. νΐναΪΓΐ-Ια. 
ΟύχΙ σπανίως εύρηται έν τη Έλλ. ή κατάλη- 
ξις -σθα" π. χ. παρ'Όμηρ. βάλνι-σθα, εϊπτι-σθα 
(ύποτ)' βάλοι-σθα, προφύγοι-σθα (εΰκτ.)' τιθη- 
σθα, φη-σθα, αίολ. εχει-σΟα, φίλει-σθα (όρις) 
Φαίνεται, οτι ή κατάληξις -σΟα, προήλθε προ- 
ς•εθείσης εις τον συνήθη τύπον (π. χ- έχεις) 
άπας έτι τής καταλήξεως 1:1, ήτις [;.ετά το 
8 έγένετο θα. Τοΰτο έγένετο βραούτερον, ϊσως 
οε δτε δ παρακ. είχε πανταχού την άρχικην 
κατάληζιν -Ια διατηρηθεϊσαν π. χ. έν τω οΤσ- 
θα, δηλ. (νί-) ναΪΓΐ-ία. Ή Έλλ. γλώσσα φιλεΐ 
έν γένει τον συνδυασμδν σθ έν ταΤς προσωπι- 
καΐς καταληζεσι" πρβλ. το μέσον ρήμα. 

Έ κοςτάληξις της προστ. -θι=σ«νσ. άΐΐϊ 
είναι συνηθεστέρα έν τη αρχαιότερα γλωσσ/ι" 
π. χ. παρ'Όμ. κλϋ-θι, τέτλα-θι, δ'.δο-θι, δρνυ- 
θι κτλ. Έν τη συνηθει γλώσση έμειναν τά 
γνώ-θι, ϊσ-θι άντΙ τοϋ *έσ-θι, ρίζ. αδ (είναι) 
Γίσ-θι άντι τοϋ *Ρίδ-θι ρίζ. νί(1. 'ί-θι, στη-θι 
καΐ δο-ς θέ-ς' τά τελευταία άπέβαλον το ι, 
το δε θ. έτρεψαν κατά τδν τη Έ.Ι.Ι. γλωσση 
ιδιάζοντα νόμον των ληκτικών γραμμάτων 
(εις (ς)" (τά τίθει, δίδου, 'τη έσχηματίσθησαν 
κατ' άναλογίαν των στελεχών τοϋ ένεστ. εις ε, 
άρχ. α). Μετά τδ ληκτικδν ε, άρχ. α, των ς-ε- 
λεχών τοϋ ένες-ώτος άπεβληθη πανταχοϋ το-θι' 
π. χ. φέρε=σανσ. Μίανα, άρχ. Ιιΐιαί'α-άΐιϊ. 
'Η συνήθης πρωτόθετος κατάληξις είναι 
-σι διατηρηθεϊσα μόνον έν τφ ίσ-σι (ίων.) έν 



τη όρ. φέρεις, υποτ. φέρνις το άρχήθεν ληκτι- 
κον ι προϋτάνθη τοϋ ς, όπερ [ίρα^ύτερον έζη- 
φχνίσθη όλοις. Οί τύποι ούτοι κείνται άντΙ τοϋ 
φέρε-σι, φερη-σι. Έν τώ εΐ και ε'ις έκ τοϋ 
*έσ-1 άντΙ τοϋ *έσ-οί, στέλ. και ρίζ. έσ-, άρχ, 
κς, φαίνεται ότι έςέπεσε ιό ς. 

Ή δευτερεύουσα κατάληςις είναι -ς' π. χ. έν 
τω παρατ. έ-φερε-ς, εύκτ. ένεστ. φέροι-ς. Αύτη 
εύοηται πολλάκις άντι της πρωτοθέτου -σι' π. 
γ. έν τη όριστ. 'ίστη-ς, τί-θης, δίδω-ς' επίσης 
εισεφρησε και εις τον παρακ., ο^ις εν γένει α- 
κολουθεί την άναλογίαν τοϋ συνθέτου αορίστου" 
π. χ. λέλοιπας, άνθΌΰ προϋποτιθέαμεν ώς πα- 
νάρχαιον Έλληνικόν τύπον το λελοιπ-τα. 

Έν τη ./ίατ. ευρίσκομεν έν τω παρακ. την 
κατάληζιν -Ιΐ έκ της -ία, το δε 8 άνηκει τω 
στελέχει τοϋ παρακ. π. χ. 1ΐΐΙαάΪ5-Ιΐ. Το συ- 
σηθέστερον ί , άρχαιότερον 01 (0;βδδ18-1β1, Γβδ- 
ΙίΙίδ-Ιβϊ), έγένετο πιθανώς κατ' άναλογίαν τοϋ 
ά. ποοσ. τοϋ παρακ. λήγοντος ποτέ εις β1. Το 
-ίΐΐΐί έν τη προστακτ. άπώλετο' π. χ. ί, βδ, 
1觕0, αίΒα, καϊ έτερα. Το κατ' έμφασιν -Ιο 
(ά) αντιστοιχεί τω τών Βεδών -ΙηΙ. Πρωτόθε- 
τος καΐ δευτερεύουσα κατάληξις είναι το -δ^έκ 
τοϋ -δί γενόμενον' π. χ. βδ (βραδύτερον βδ) 
άντι τοϋ *βδ-8 και *β(ίΙ-δ, άρχ. αδ-δί καΐ 
α(1-δϊ, ρίζ. καΐ στέλ. αδ (είναι), βά (έδειν)• 
νβΐΐί-δ, άρχ. δρ. ένεστ. ν᧕1ΐα-δϊ, εΰκτ. δίο-δ, 
άρχ. αδ-];ι-δ. 

//. Π.Ιΐ(θιιντίκΆν πξόσωκοτ. 

Έν τϊ} Ί/όογ(ξ>αανίχ[ι άρχιγόνω γΑώσσ•^ 
πρωτόθετος κατάληξις είναι -Ιο,-δΐ, σύνθε- 
τος έκ της β'. προσ. αντωνυμίας «συ συ» οηλ. 
ύμεΐς, σεΐς' δευτερεύουσα -Ιαδ, ως εν τω α. 
προσ. -Πΐαδΐ και -ΐπαδ, και -ίΐηΐϊ και -απί.• 
π. χ. δρ. ένεστ. βδ-Ιαδί, -Υαο;1ΐα- ΐαδί εύκτ. 
αδϊα-Ιαδ, παρατ. α-να^ΙίΕΐ-Ι^ίΐδ• 

Έν τη σατσ. πρωτόθετος κατάληξις -ΐ,ηα, 
δευτερεύουσα -Ια* π. χ. δριστ. ένεστ. ΙοΙίάΓα- 
Ιΐΐα- παρατ. ά. -ΙίΙίαΓα Ια, εύκτ. ένεστ. ^Λα- 
Γί-ί,α. προστ. επίσης Ι^ΙίαΓα-Ια, έν. ταΧς Βέ- 
δαις όμως καΐ -ΐίΐΐ δις τιθεμένης της αντωνυ- 
μίας μετά φωνήεντος μακρού" έν τώ παρακ. 
εκθλίβονται εντελώς τά σύμφωνα της καταλη- 
ξεως π. χ. }^α ΙίΙΐΐ'Εΐ είΐ τοϋ *ΐ3αΙ)1ΐαΓ-ά άντΙ 
τοϋ *1χΛΙιαΓ-Ια, τούτο δε έκ^ΙίαΙ^Ιΐ^αΓ-ΙίΙδΐ. 

Έν τη Έ.υ. πανταχοϋ-τε, όπερ είναι λεί- 
ψανον τοϋ -Ιαδί και -ΐαδ• π. χ. φέρε-τε, έσ- 
τέ, ΐ-τε' φέροι-τε, εϊη-τε, κτλ. 

Έν τη ^<ιτ. πρωτόθετος και δευτερεύουσα 



52 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛιΛ.ΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



κατάλ•/ιξι,ς -ΙΪ8 εκ τοΰ -ΙΪ8Ϊ, *4η8Ϊ• ττ. χ. βί- 
ίί8, βηι-1ίί>, ΙΐΐΙΐΙ{Πϊ:-Ιί8. Τϊίς προοτ. το -Ιυ- 
ίθ είναι πλτ,ρέστερον τοϋ των Βε5ών -Ιαί τιε- 
ριλα[Αθάνον προφανώς δις το στέλεχος τίίς άν- 
τωνυ[Α'.ας (Αετ' άμεταβλ^ήτου -Ι' ή (α-/) έ[Α(ρ(χτι.- 
κη κατάληξις της προίΐτ. -Ιο είναι συνεσταλ- 
{ί,ένγ;, ως ή Έλλ. τε, σανσ. -Ιίΐ. 

Β . πρόσωπον όνϊχό^. 

Εν τη σανσ. προίτόθετος κατάλ. -ίΐΐαίΐ" π. 
χ. 1)1ΐίΙΓΕ -Ιΐΐίΐδ' εν τω παρακειμένω ίΐΐΐηΐϋ' 
ΐΓ. χ. -ΜιΙΐΓ -ίΐΐΐΐΐΐίί, πιθανώς έκ του Ιΐΐίΐδ• 
οευτερεύουσα και τής προστ. -Ιπηΐ" π. χ. πα- 
ρατ. ίι1^11α^α-ι;ιη^, προστ. ΜΐΗΓα-Ιαίΐ:!. Φαί- 
νεται, δτι έκ της καταληξεως -ί1ΐ;ΐδ έμεινε 
ρ,όνον -Ι, εις δ προσηρτηθη έπειτα το -ίΙΙΠ. 

Έν τη Έ.ί.1. πανταχού -τον, όπερ προς το 
σανσ. -ίΐΐίΐκ ?ι προς τι άρχικον -1ίΐ>;ί έχει ού- 
τως, ώς το πληΟ. -μεν προς το -ηΐίΙΗ-, -ΙΏίΙδί. 

Έν τ^ ^ατ. λείπει. 

Γ . (Ύίχόί- πρόσω.τον. 

Έν τη 'Ινόογ. Λ^γ. -^.Ιώσσ'ΐ το γ'. έν. πρ6σ. 
οηλοϋται οιά της δεικτικης άντωνυμικης ρ'.ζης 
1;ΐ οιατηρηΟείσης εντελώς έν τη καταληςει τοϋ 
γ'. εν. τοΰ μέσου -1;1- (Ι) 1 (ορα κατωτ.) ΚαΙ 
ό παρακ. έχει πιθανώς την πλήρη κατάληξιν 
-1;ΐ ές ής δμως έν ταΐς προκειμέναις ήμΐν γλώσ- 
σαις έμεινε μόνον Π' π. χ. νϊνα1(Ι;Χ άντΙ τοΰ 
*νίναϊι1-1ίΐ. Πρωτόθετος κατάληζις ην η -Ιϊ 
ίσχνανθεϊσα έκ της -ΙίΙ, ώς η -ΙΠΪ έκ της -ΙΠΠ, 
-ί^ί έκ της -δίΐ, αρχ. -ΙΥΛ, δευτερεύουσα δε 
-ί, ώς -ΙΏΙ δευτ. 11), -ϋί δευτ. -8 -ΙΏΛκί, 
δευτ. ΐΊΐΠδ, καΐ εφ. π. χ. δρ. ένεστ. να§1ΐΛ-Ιί, 
αδ-ΙΪ (βδΐ)" ίύκτ. ένεστ νπμΐΐίΐί-ίί, αδ]α-ί 
και έφ. Ή προστ. πιθανώς ην "ΥίΙί^Ιία -Ιίΐΐπ, 
(πρβλ. σανσ. έν Βέδ -1;ιΙ, Έλλ. -τε (τ), Λατ. 
-ΙΌ (ά). 

Έν τη σανσ. ό παρακ. έχει κατάληςιν -ίΐ 
έκτοΰ-*Ι:α* π. χ. 1^α1^11αΊ■α έκ τοΰ *1);ι1^I1α^- 
Ιπ. Πρωτβθετος εΤναι -ΐϊ π. χ. Ι3ΐΐ;ι1•ί1-1ί *ί(8- 
ίΐ, δευτερεύουσα -Ι' π. χ. εύκτ. ένεστ. ϋπ 3Γι•- 
Ι, 8)α-1, παρατ άΙ^ΙίαΓα-Ι" Έ προστ. έχει έν 
ταΐς Βέδαις -1:ιί, δπερ εΐναι δϊς τεθειμένη ») 
γ'. πρόσ. άντ. Ή συνήθης κατάληξις της προς-, 
είναι -Ια, πιθανώς έκ. τοΰ *-Ιη δι' ΐσχνάνσεως 
π. χ. 1)1αάΓη-Ιιι, ηκ-Ια. 

Έν τη 'Ε.ί.ί. δ παρακ. σχηματίζεται ώς έν 
ταΐς άρίαις γλώσσαις' π. χ. λέλοιπα, αρχ. τύπ. 
ΓίΓαϋία άντΙ τοϋ "ΓΙΓ&ίΙν-Ια. Πρωτόθετος κα- 



τάληζις είναι -τι διατηρηθεϊσα έν τώ έσ-τΐ, 
οωρ. τίθη-τι. Κατά τον κανόνα (ορα ανωτέρω) 
όμως το -τι γίνεται σι, όθεν τίθη-σι' ούτω και 
έν ταϊς 'Ομηρικαΐς υποτ. έχη-σι, λάβη-σι καΐ 
έτερα. Μετά το ληκτικόν ε τοΰ στελέχους τοΰ 
ένεστ. αποβάλλεται το σ-' π. χ. φέρει έκ τοΰ 
"'φέρε-σι, υποτ. φέρη έκ τοΰ φέρη-σι. Το τ 
της δευτερευούσης καταλήζεως κατά τους νό- 
μους έπι τών ληκτικών γραμμάτων άναγκαίως 
εκθλίβεται, όθεν έν τη εύκτ. ένεστ. φέροι -(τ), 
άρχ. τύπ. ΙϊΙΐΟΓΗί-ί, παρατ. ε-φερε(τ), αρχ. 
τύπ. η-1)Ιΐ;ΐΓα-ί. Τ6 -τω τής προστ. π. χ. ϊ-τ(ι>, 
έσ-τω, φερέ-τω άντΙ τοΰ -τωτ αντιστοιχεί 
τω τών Βεδών -ΙίΐΙ. 

Έν τη ^ατ πανταχοΰ -'ι- εκ τοΰ ίΐ, διο ή 
πριοτόθετος κατάληζις άντι της δευτερευούσης, 
ώς συχνάκις έν ταΐς γλώσσαις συμοαίνει, καΐ 
έν τω παρακ. π. χ. 08-1, ΥίΊΐί-ί, 01"ίΐ-ί, 810-1 
(1('(ΊΪ-1. Έν τη αρχαιότερα γλώσσΥΐ καΐ τη δη- 
μώδει (έν ταΤ; μεταγενεστέραις έπιγραφαΐς) το 
ι τοΰτο μόλις ήκούετο, τούτου δε ένεκα φαί- 
νεται ενίοτε ώς (1. π. χ. Ιοοί-α, οχβα-ά, η 
και όλως εκθλίβεται" π. χ. παρακ. (Ιοάθ. Τί) 
-Ιο τής προστ. είναι άντι τοΰ αρχαιοτάτου 
*-Ιθ(;1, ίσκ. -Ιύίΐ, Έλλ. -τω (τ), σανσ. Βεδ.- 
ΙαΙ' π. χ. νο1ιί-Ιο=σανσ. νπΙΐΗ -Ια Ι. 

Γ'. Π.Ιηθυντικόγ .τ^όσωπον. 

'/?ν τη Ί>•όογερ. όρχ. γ.ίό)σση προτόθετο; 
κατάληςις είναι ηγουμένου μεν φωνήεντος -11- 
Ιϊ, συμφώνου δε -;ΐΙ1-ίϊ, δευτερεύουσα δε -πί, 
-ίΐΐΐΐ έκ ττ,ς Π η άντων. ρίζης εύχρηστου έν τη 
σανσ., σλαυϊκη, καΐ λιθ. και -Ιί άντ.=«αΰτ6ς 
και αϋτός»=«αύτοί». π. χ• δρις-. έν. 38-αηΙί, 
1)1ιηι•α-ηΙί• εύκτ. ένες•. ;ΐ8];ι-ιιΙ, ΐ3ΐΐϋΓ;ιί-ηΙ• 
παρατ. αΊ^ΙίΛΙ'α-ηΙ. Εις τδν παρακείμενον 
προσηρτήθη άρχήθεν ή πρωτόθετος κατάληζις" 
π. χ. ΐ3α1>1ΐίΐΓ-;ιΙι1ΐ. Τής προς•, αρχικός τύπος 
ήν ϊσως -πΐαΐ, έάν καθόλου ή έγκλισις αύτη 
είχε γ'. πρόσ. έν τη άρχεγόνο) γλώσσγ). 

Έν τή οανσ. προιτόθετος κατάληζις -ΠΠΐΐ, 
-ηϋ" π. χ. 8-;ιπΙί, 1)ΙιαΊ;ι-ιιΙϊ, δευτερ. -ίΐηΐ, 
-Πί, έξών -ίΐη, π και -118 άντι -αΐΐί. π. χ. 
παρατ. α8-;ΐη έκτου *ίΙ-α.8-;ΐηΙ, α-ΙίΗαΓα-Π, 
άόρ. ά -1ίρ,ΐ-1Γ ή προς-, -αηΐΐΐ, -ΙΐΙΐΓ π. χ. 
δα8-αηίιι ρίζ, α8, 1)1ιαΊ•Εΐ-ιιΙυ. 

Έν τη 'Ε.^.Ι. πρωτόθ. -αντί-, ντι' π. χ. ε- 
ασι (ίων.), δηλ. .Ίδ-ηπίί ρίζ. έσ- (εΐναι)' φέ- 
ρουσι, δηλ. φέρο-ντι παρά δωρ.' παρακ. λελοίπ- 
ασι, άρχ. τύπ. Γίΐ',ιίΐί-αΐΐΐί' δευτερεύουσα -εν, 
-ν=άρχ. -ααΐ, 1ΐΙ. π. χ. είεν, δηλ. *ίσ-3ε- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



53 



ντ, άρχ. ίΙδ-]α-ηΙ;, φέροι-εν' παρατ εφερο-ν' 
προς•• -ντω-ν, οωρ. καΐ -ντω" π. χ. φερό-ντων, 
οωρ. κ»1 φερό-ντω' το ν εΤναι προσθήκη, ώς 
συχνάκις συ[Λβαίνει έν τέλει της λέξεως, το 
-ντω δμως=-ηΙ;ιΙ. 

Ή κατάληξις -τω-σαν, εΤναι νέος σχγΐ[Αα- 
τισ(χός, οιότι παρ' Ό(λ. είναι άγνωστος" έγέ- 
νετο οέ ίκ του ενικού προσαρτηθέντος τοϋ 
-σαν άντΙ τοΰ -νίΐηΐ, όπερ είναι λείψανον τοΰ 
*α8-αηί, γ'. πληθ. της ρίζ. ίΐδ (εΙναΟ. Το 
αύτο -σαν χρησψεύει εις σχϊΐ(Αατισ|χον τοϋ γ . 
πληθ. της εύκτ., ώς ίσταίη-σαν, διδοίη-σαν, 
εϊη-σαν άντΙ των αρχαιοτέρων ίσταΐεν, διδοΧεν, 
ειεν. Ό πρωτόθετος τύπος τοΰ -σαν τούτου 
δηλ. -σ*σι, δηλ. (α)δ-αΐΐΐί διετηρήθη Ιν τω γ'. 
πληθ. τοϋ παρακ. ώς ϊσασι, δηλ. *Ριδ-σασι, 
αρχ. τύπ. νίνϊιΙ-δίΐπΐΊ, ρίζ. Είδ (Ιδεϊν, είδέ- 
ναι)' εϊξασι δηλ. εικ-σο-σι, *είκ-σαντι (εοικα). 

Μεταξύ φωνηέντων τί> δ αποβάλλεται "(δρα 
άνωτ.), τούτου δε ένεκεν άνήκουσιν ένταϋθα 
οί τύποι διοό-ασι, τιθέ-ασι, ϊσως καΐ 'ί-ασι (^δι- 
δο-,τιθε-, ^ίζ. δο, θε, ί)• 

Έν τή ^ατ. πρωτόθετος και δευτερεύουσα 
κατάληξις είναι -ηί, άντΐ -ηΐϊ' π. χ. νβΐΐΐΐ- 
ηΐ, άρχαιότερον νοίΐο-ηΐϊ, αρχ. τύπ. να^ΐΐίΐ- 
Πΐΐ. Το άρχικον -ΗΠΐΐ έμεινε [λόνον ίν τη δ- 
ΙΐηΙ, δηλ. *('δ•θηΙΐ αρχ. αδ-ηπίΐ. Το πλήρες 
-ΙΐΙΪ διετηρήΟη μόνον έν τω ΐΓβΙΤΠΟΠίί (παρά 
Φαίστω). Ή -ΓΟ τοϋ παρακ. εΤναι αρχαϊκή 
συστολή τοϋ -Γ-οηΙ άντΙ τοϋ -δ-ΟΐιΙΐ ει- 
σαχθέντος εις την γραφομένην γλώσσαν' π. χ. 
*(1θϊ1ίδ-θηΙί, έξ ου (ίί'άβΐ'-οηΐ,, (ίραδύτερον 
(ΙεάβΓ-αηΙ καΐ άΐ'άΒΐ'-β έκ τοϋ *ι1βΓΐθΓ-0, 
πρβλ. τί) όρχαϊκον ιΐοάΐ'-οΐ, άβάΓ-0. Το Γ, 
άρχήθεν -δ, δεν ανήκει εϊς την προσωπικήν 
κατάληξιν. Ή προστ. -ηΙΟ' π. χ. νβΐΐΐΐ-ηΐϋ, 

αρχ. να^ΐια-ηΐιαί. 

Γ'. ΙΙξόσ(ύΛ0Υ ^υϊκόν. 

Έν τη Ί^όογΐζΐ. άξχιγ. γ.Ιώσσ>ι πιθανώς 
πρωτόθετος κατάληξις ην -Ια-δϊ, δευτερεύουσα 
δε -1ί18. Έν τη σαί'σ. πρωτόθετος -Ιαδ, ίν τω 
παρακ. -αΐΐΐδ' δευτερεύουσα καΐ έν τη προς-. 
-ΙβΙΏ• π. χ. ένες•. 1)ί)άΐ'α-1αδ, δ-Ι&δ' παρακ. 
ΐ3αΐ3ΐΐΓ-ά1,αδ• παρατ. α'4)1ιεΐΓ&-ΐΗηΊ, αόρ. 
α'-άά-ΙαΙΏ• εΰκτ έν δ]η.-1αηα, ΙίΙΐ ϋ'ΓΒ-ΙαΠί• 
προς•. ϊίΙία'Γόΐ-ΙϊΐΏ, καΐ έξ. 

Έν τ^ 'Ε.Ι.Ι. πρωτόθ. -τον=:τον τοϋ β'. 
προσ. π. χ. ένες•. φέρε-τον, παρακ. λελοιπα- 
τον, δευτερεύουσα -των, σανσ. -ίίΙΠ' π. χ. 
εύκτ. ένες-. φεροί-την, παρατ. έφερέ-την" έν τη 



προς•, -των έκ της -την διαφορά τοϋ φωνήεν- 
τος" π. χ. φερέ-των. 
Έν τ•η ^ατ. λείπει. 

ΠΡΟΣΩΠΙΚ.ΑΙ καταλήξεις ΤΩΝ 
ΜΕΣΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ. 

Αί προσωπικαι καταλήξεις των μέσων έγέ- 
νοντο όρχήθεν έκ των δις τιθεμένων ίι επανα- 
λαμβανόμενων άντωνυμικών ριζών Τα μέσα ρή- 
ματα δ'ετηρήθησαν έν τ-7ι σανσκριτικ-7ι, ζενδι- 
κ-7ι, ελλ., έν μέρει δε και έν τ-7ι γοτθική. Έν 
ταΐς Ίταλικαΐς, κελτικαϊς γλώσσαις και τ^ 
σλαυολιθουανικ-ο τα μέσα άντικατεστάθησαν 
οιά νεο)τέρων σχηματισμών. 

Έν ταΐς καταλήξεσι τοϋ μέσου ρήματος έ- 
γένοντο μεγαλήτεραι μεταβολαι ?ι εις τ?) έ- 
νεργητικόν, τούτου δε ένεκεν ή έξήγησις τών 
έν ταϊς γλώσσαις προκειμένων καταλήξεων εί- 
ναι αδύνατος. 

Ώς δε το ένεργητικόν, ούτω καΐ το μέσον, 
έχει πρωτοθέτους καΐ δευτερεύουσας καταλή- 
ξεις, έτι δε της προστακτικής. 

Α'. Έηχόν π^όσ(ύκογ. 

Εν τη 'Ινόυγιρ. &ρχεγ. γ.Ιωσσί) πρωτόθε- 
τος κατάληξις είναι -ί -ΙΤΙίΙ-ΐηΐ (=έμέ έγώ), 
έξ οΰ αρχαιότατα δια της αποβολής τοϋ δευ- 
τέρου ηΐ φαίνεται δτι έγένετο -ηΐΟ,Γ π. χ. 
ένες-. ΐ3ΐΐίΙΓα-1Ώα(ΐϊΐ)ί, παρακ. ΐ3αΐ3ΐΐάΓ-ηί13, 
(ηίΐ)ί* δευτερεύουσα κατάληξις κατά την γενι- 
κήν άναλογίαν είναι -Π1ίΐ-ΐη, έξ ου -ΓΠίΐ' π. 
χ. παρατ. α1)1ΐΛ1•ϋ-Π13,(ΐΒ) ευκτ. ένες•. Ιίΐΐα- 
Γαϊ-ηία (ηι), καΐ έτερα. 

Έν τ-ή σανσ. ή πρωτόθετος κατάληςις εΤναι 
β έκ τοϋ ΓΠβ καΐ τούτου έκ τοϋ ΙΏΕΙΓ π. χ. 
παρακ. Ιν'ίΐΙίΓ-β έκ τοϋ *1ν'ίΐ1<:εΐΓ-ηΐ β" ένε^. 
ΐ3ί1)1ΐΓ-β' έκ τοϋ *ΐ3ίΐ3ΐΐαΓ-1Ώ β. Έν τη προς•, 
είναι ή κατάλ. ύ-=& π. χ. ΙΐΙία'Γ&ί, ΙίΪΜα- 
Γ7ά" δευτερεύουσα κατάληξις είναι -α έκ τοϋ 
ηΐίΐ, ώς β έκ τοϋ -Πΐβ" π. χ. ευκτ. ένες•. 1)1ΐα- 
Γβΐ-α. άντι τοϋ *ΐ3ΐΐεΐΓαϊ-1Ό£1, *1]1ΐΕΙΓ£ΐί-3., 
*ΐ3ΐΐ-ΓΕΐϊ-ΕΙ άποοχισθέντος τοϋ] εις ί,ί" ί προς•. 
και άόρ. ίσχναίνουοι το £1 εις Γ π. χ. ίΐ'ΟΙϋΙΐΓ-Ι 
άντΙ τοϋ *&1)ίΐ3ΐΐαΐ'-Πΐα. 

Έν τη ΈΛ.Ι. ή πρωτόθετος κατάληξις εΤναι 
-μαι' π. χ. φέρο-μαι, ΰποτ. φέρω-μαι, παρκ. 
πέπλεγ-μαι" δευτερεύουσα ή -μην έκ τοϋ ΙΏ3. 
πιθανώς γενομένη τροπή τοϋ Ά εϊς η καΐ 
προσθήκτι τοϋ ν" -μαι" -μην= σανσ. -ϋΐΐΐβ. 



54 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



ηΐβ: -αΐηαηΐ, -,ιΐαηΐ, % ίχ. τοϋ πανάρχαιου ] οΰτω δε γίνεται η -ίκΙΉ" π. χ. ΙδΙία'Γα-ΙαΠΙ• 



-Πΐαηΐ έχτάσει τοϋ α εις η (πρβλ. -την Ιλλ. 
οευτερ. Λατάλ. τοϋ γ'. δυϊκ.). π. γ. παρατ. έ- 
φερό-[;,γιν, εΰκτ. φεροί-μ-ζιν, και έτερα. 



Εν τή Ι)••(ίυγ. ά('χ. γΊώσσί) -ρωτόθετος 
κατάληξι; -^α-δϊ (σύ σύ), εξ ου δ^ί- δευτε- 
ρεύουσα -δα-δ, εξ ου -δίΙ"π. χ. ένς•. ΙΐΙΐΛΓα-δα 
(δ)ΐ, παρ-Λ. Μΐαΐ3ΐΐαΓ-δα (δ)ί. εΰκτ. ενεστ. 

1^11Λ^α^-δα (δ), παρατ. α-1^1Ία^ίι-δα (δ). 

Εν τί σανσ. προιτόθετος κατάληξις -δΟ' 
π. χ. ένες-. 1)1ΐ;ΐΓα-δΘ, παρκ. ΐ3α1)1ΐΓ-δ ",/ εκ 
τοΰ *ΐ3αΐ3ΐΐί\Γ-δαΓ δευτερεύουσα -ί1ΐ3δ τή 
σανσ. ίόιάζουτα πιθανώς δε εξ αρχαιοτάτων 
χρόνων διαττρτιθεΐσα έκ τοΰ *1νη-δ (σύ-σύ)• 
π. χ. παρατ. ίΙ-Μίαΐ'ίΐ-ΙΙΐηδ, .1-131 ΐ3ΐΐΓ-11ΐ;ιδ• 
εΰκτ. ΐ3ΐΐίΐΊ'α-ί1ΐηδ ΙίΠΐΙΐΓ-ΙΙιαδ. Έν τ-Λ προς-. 
έχει -δν& Ικ τοϋ ΐνα-δ• π. χ. 1)1ΐ;\'Γ;ι-δνα. 

Εν τη Έ.Ι.Ι. πρωτόθ. κατάλτξις -σαι" π 
χ. φέρε-σαι, άρχ. τύπ. 1:)1ΐίΐ1•α-δ;ι (δ) ϊ, εξ ου 
φέργ), φέρει (ορ. άνωτ ) άλλα καΐ τίθε-σαι 'ίς-α- 
σαι, δίδο-σαι, αρχ. τύπος Γΐ1ΐίΙ(11ΐ;ΐ-δα (δ) ϊ, 
δΐαδία-δα (δ)ϊ, άαάίΐ-δ£ΐ ^δ) ί• δευτεοεύουσα 
οε -σο π. χ. παρατ. ε-φερε-σο, αρχ. τύπ. α- 
Ι^Ιίαΐ-α-δα (δ), έξ ου έφέρου" άλλα και ίτί-θε- 
σο, έδίδο-σο, ϊστα-σο' άρ. β'. εθου, δηλ. *εθε- 
σο, αρχ. τύπ. .1-ΐ11ΐΟ-δ (δ)• *έδο-σο, αρχ. τύπ. 
&-αη-δα-(δ)" ή προστ. έχει επίσης -σο' π. χ. 
φέρου εκ τοΰ ^φέρε-σο, θοΰ έκ τοΰ *θέσο" δοΰ, 
εκ τοΰ δό-σο, άλλα και εν τίό ένες-. αετά τοΰ 
σ, ως τίθε-σο, ΐστα-σο, δίδο-σο 



Γ'. '£,• 



ίΛτόλ' .τροσω.-το*•. 



Έν τϊί ίΐ'όογ. ά(,χ. γ.1ώσσ;ι πρωτόΟ. κατάλ. 
-ί;ΐ-1ί (σε σύ), έξ οΟ -Ιαί, ώς Ιΐΐαί, -δ;ΐί, έκ 
τοΰ -πια -1ΉΪ, -δ3-δί, έκ δε ταύτης ή δευτε- 
ρεύουσα -ία έκ της ίη-Ι, ως -Γηα έκ της 
ηΐα-ΙΏ, -δα έκ της -δα δ• π. χ. ένες-. ΙΐΙΐΠ- 
Γα-Ια (ί) ϊ• παρακ. 1)1ΐίΐ1:)1ΐ,ιΓ-Ια (ί)ί• εύκτ. 
ένες-. ϋϊκίΐ-αί-ΐα (Ι)• παρατ. α-1ι1ιαΓα-Ια {[,) 
και έφ. Της προστακτική; πιθανώς ή κατάλ. 
Ϋ,ν -Ι-άΐϊί, ής διαφέρει μεγάλως η Ελληνική. 

Έν τη £7α*-σ. πρωτόθ. -{β=-Ι:αί' π. χ. 
ΙΐΙαα'Γα-ί'β, έν δέ ταϊς Βέδαΐί το Ι αποβάλ- 
λεται μένοντος μόνον -ρ. Έν τω παρακ. απο- 
βάλλεται πάντοτε το Ι' π. γ. 1:)α1ι1ΐΓ-ο έκ 
του *1)α1ι1ΐαΓ-1(3, δευτερεύουσα είναι -Ια" π. 
χ. εύκτ. ΐ3ΐΐα'Γε-ΐ3, παρατ. α'-Ι^ΙίαΓα-Ια" έν 
τη προστκ. εις την -Ια προσαρτάται η^ αηΐ, 



έν τώ παθ. άορ. το -ία γίνεται α, όπερ ϊσχναί- 
νεται εις 1. 

Έν τη Έ.Ι.ί. πρωτόθ. -ται, δευτερ. -το" π. 
χ. έν φέρε-ται, παρτ. έφέρε-το, εύκτ. έν. φέ- 
ροι-το, προς•- φερέ-σθω. Το δυσεξήγητον σθ 
λίαν εύχρηστον έν τοις μέσοις όήμασιν έγένετο 
πιθανώς έκ της συγκρούσεως των Λύο αντωνυ- 
μιών τοϋ γ'. η β'. προσώπου, αϊτινες άποβλη- 
θέντος τοϋ μεταξύ φωνήεντος έγένοντο ττ είτα 
στ και περαιτέρω σθ. Περί της -σθα τοΰ β'. 
προσ. ορα ανωτέρω. 

Α . τί.Ιΐιθυπίχό*" π('όσω.Ίθ)^. 

Έν τ•η Ί^όογ. Αρχ. γ.Ιώσσί] πρωτόθετος 
κατάληξις -ΐηαάΐΐΐΐϊ. Τοΰτο φαίνεται ^ λεί- 
ψανον αρχικού τίνος ΠΤαίΙΙΐίηΊαδϊ, η διπλα- 
σιασμός της άντωνυμικής ρίζης. Αευτερ. -Πΐα- 

(ΙΙια π. χ. έν. ]3ΐιαια -ηιαίΐΐιαϊ, παρακ. Μια- 
ΙιΙιαΓ-ηιαιΙΙιαϊ παρτ. α-ΐ3ΐιαΓα ηιαιΠία, εύκτ. 
έν. Ι^ΐΐαΐ'αϊ -ηΐαάΐΐα, καϊ έτερα. 

Έν τη σανσ. πρωτόθ. ΙΏαΙίο π. χ. ένεστ. 

ΒΙκ'ίΓα -ηιαίΐρ, 1)ϊΐ3ΐΐΓ-ιτια1ΐ6• παρκ. Ι3αΐ3ΐιι•- 
ηΐ;';1ΐβ έκ τοΰ "ΙιαΙίΙιαΓ -ιηαίΐΐιαί- προτακτ. 

1)1ΐαΓα -ηΐαΐΐαϊ• δευτ. ηΐαΐΐϊ• ίσχνανθέντος 
τοΰ α εις ϊ. παρτ. Λ-ΙοΙίαΓα-ηίαΙίϊ, εύκτ. ΐ3ΐΐά- 
ΓΟ- ηΐαΐΐί καΐ εφεξής. 

Έν τη 'Ε.υ. πρωτόθ. καΐ ήευτ. -μέθα π. χ. 
ένεστ. φερό- μέθα, παρτ. έφερό-μεθα' εύκτ. φε- 
ροίμεθα' άρχήθεν ή-μεθα -^ν δευτερεύουσα, ε- 
πειδή μεθα=:ΐηα(11ΐαί. Παρά ποιηταΐς άντΙ 
τοΰ•μ.εθα εύρηται και -μεσθα μετά του τοις 
μέσοις ΐόιάζοντος σθ, όπερ όμως ένταΰθα πι- 
θανώτατα δεν φαίνεται άρχικόν. 

β. :χ.Ιΐ)θυ>-τίχο* . .τρο'σω.τοκ. 

Έν τη Ί><^ογ. «ρχ. γ.Ιώσσί} πρωτόθετος 
κατάληξις πιθανώς *-{Γαδί- -/ίΜΙΐναδί-άΙΐνα- 
δϊ και επομένως -δ(11ΐναϊ" δευτ. *-δά1ΐνα. 

Έν τη σα<•σ. προιτόθ. -(ίΐΐΐνθ, έν Τ'η υποτ. 
και έν ταΐς Βέδαις ετι-ί11ΐν;ιϊ' δευτερεύουσα καΐ 
έν τη προστ. -(ΙΙΐναπί, τοΰ ΠΙ προστεθέντος 
βραδύτερον π. χ. ένεστ. 1)1ΐαΓα -άΙΐΥϋ, παρκ. 

ΐ3αί)1ια -οΐΐινβ, παρτ. ά-ΐ3ΐιαΓα -άίιναιη. 
προστ. και -άΐινα' π. χ. ]αρ:α-ά1ινα. 

Έν τη 'Ε.υ. πρωτόθ. καί δευτ. -σθε' π. χ. 

φέρε-σθε, φέροι-σθε. 

Π. χ.Ιΐιθυντιχόν :τρόσω:ιον. 
Έν τη 'Ι>-δογ. αρχ. γ.Ιώοσ]) πρωτόθετος 



ΪΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΛΟΠΑϋ 



55 



•αηΐ -ΛΠΐί (αϊιτοί *'αύτί>ς), -Πΐ- ίΐΐΐΐϊ τής τοϋ 
ένερ. καταλτήζεω; οιπλασιασθείστ,;. 'ΐ,χ. ταύτιπς 
έγένετο -αηίαί, -πΐαϊ" π. χ. Ι3ΐι;\ι•;ι,-η1α(η1)ϊ• 
δευτ. -πηΐίΐηΐ, -ηΐίΐπΐ, εξ οΟ η,ηΐΛ,-ηΙαπ.|χ. 
εϋκτ. έν.ετ ΙίΙίαΓΛί-ηία (ηΐ)• παρτ. α1)1ΐίΐΓ;ι- 
ηία (ηΐ)' ή προστ. πιθανώς αΐΐίηΙΏ, -Ιΐΐάηΐ. 
Έν τη σακσ. πρωτόθ. ίΐηΐβ-ηΐ,β' π. χ. 
Ι^ΙΐηΓΠ-ηίβ, καΐ αποβολή τοΟ Π έν τοις στε- 
λέχεσι τοΰ ίνεστ. τοις |λυι λήγουσιν εις ίΐ π. χ. 

1)ίΐ3ΐΐΓ-αΙ;β, ίιιη^-ίΐΐθ' δευτερεύουσα -αιιία,- 
ηΐα- π. χ. ίΐ-Ι^ΙιπΓ,Ί-ηΐΗ. 

Έν τη Έ.Ι.Ι. πρωτόθ. -νται, οευτ. -ντο" π. 
χ. φέρο-νται λέλυ-νται, έφέρο-ντο, φέροι-ντο' 
έν τω γεγράφαται καΐ τοις διχοίοις το α άνγι- 
κει εις την κατάληξιν, γεγράφ-αται άποβλη- 
θέντος τοΰ ν. Το α τοΰτο τοϋ -αται, οευτ. -ατο, 
(Λένει έν τη ίων. καΐ κατόπιν φωνηέντων π. χ. 
βεβλη-αται ("0(λ)' οί τύποι ούτοι δύνανται νά 
θεωρηθώσι και ως σύνθετοι άντΙ βεβλη- 
-σα(ν)ται. 

Ή προστ. 'έχει-σθων" π. χ φερέ-αθων" έν 
τω φερέ•σθω-σαν το σαν εΤναι [Λεταγενεστέρα 
προσθήκη, ώς έν τω ένεργ. φερέ-τοισαν. 

Έν τώ γεγράψαται, δηλ. *γεγραφ-σαται, 
στέλ. παρκ. γεγραφ-, ρίζ. γραφ είναι σύνθεσις 
τοϋ -5- ίΐηίαί. 

Α . πρόσωπον όυϊχόι^. 

Έν τη σανσ. πρωτόθ. ναΐΐο" υποτ. καΐ προς-. 
-ναΐΐαϊ, δευτ. -ναΐΐί έκ τοϋ -*να1ια. 

Έν τ^ 'Ε.Ι.Ι. ώ; τί) πληθ. -μεθον, αίολ.- 
μεθεν. 

Β'. χαί Γ . πρόσωπον (^υϊκον. 

Έν τη σανσ. πρωτόθ. β'. δυϊκ. -αΙΠο , οευτ. 
καΐ της προς•. -ηΙΙΐηΠΙ. γ' δυϊκ. -^ίβ, δευτ 
καΐ της προστ. -αίηπν π. χ. ΒΪΙΐΙΐΓ-α Ιΐΐ6, 
1)1ΐίΊΓ(!ΐ1ΐβ" της δευτ. π χ. παρτ. ά -ΐ3ίΐ3ΐΐΓ- 
δΙαΠΊ, Π-ΐΊΐΐ;\Γ(ίΙ;ϊηΊ. γ'.δυϊκ.ΐ3ίΐ3ΐΐΓ-αΙβ,ΐ3ΐΐά- 
ΓβΙβ, παρατ. ά. -ΐ3Ϊΐ3ΐΐΓ -αίαΠΙ, ίΐ'-Ι^Ιίαη;- 
Ιη ηΐ. 

Έν τη 'Ε.ίΑ. β'. προσ. πρωτόθ. και δευτερ. 
-σθον' το γ'. έχει προ)τόθ. μεν -σθεν, οευτερ. 
οε-σθην, έν τη προστ. -σθων: πρβλ. τ6 ένεργ. 
προς το παθ. -σθον -την: -σθην' προς•, -των; 
σθων. 

Έκ τούτου έζάγεται, δτι έν τ•^ Έλλ. τί) μέ- 



σον δηλοΰται κυρίως δια τοϋ σθ, έκ δε της 
αναλογίας τούτου προς τί) ένεργητικον φαίνε- 
ται, δτι ταϋτα είναι τα αρχαιότερα, εκείνα δε 
μεταγενέστερα. 

Έν τη ^ατ. γΑώσστ; το μέσον εκφράζεται 
περιγραφικώς προσαρτώμενης εις το ένεργητι- 
κον της αΰτοπαθοϋς αντωνυμίας δνα τοσοϋτον 
σφιγκτως, ώστε το 8, τί) λείψανον τοϋτο της 
συγχοινευομένης αντωνυμίας μετ8.βλήθη εις Ζ, 
πλην τινοιν εξαιρέσεων. Έν αρχαιότερα της 
γλώσσης περιόδ&ι το άρχαΐον μέσον άνεπληροϋ- 
το διττώς' ά) δια τ•/ί; είς το ένεργητικον ρή- 
μα προσαρτήσεως της αύτοπαθοϋς αντωνυμίας 
80 συσταλείσης είς 8" β') δια της μετοχής τοϋ 
μέσου εις =1111110- § . . .) μετά τοϋ βοηθη- 
τικού ρήματος Θ88Θ, όπερ δμως ήδύνχτο κατά 
τάς περιστάσεις και νά λείψη. Κατά το ά προϋ- 
ποτιθέαμεν *ηΐ110-δθ, κατά το β'. *;ΐΙϊΐα-ηΐί- 
ΠΟ-8 δΐΐηΐ επίσης μεν εύχρηστα, διάφορα δε 
τρόπον τινά κατά την σημασίαν αΐϊΐίΐηΐαδ- 

80 και *ίΐηαίΐ-ιιιϊιιϊ VI *ίΐηΐίΐιιιΐηαβ δΐιιηιΐδ 

και Ετερα. Αμφότεροι οί σχηματισμοί διετηρή- 
θησαν συμπληρούμενοι αμοιβαίως, των μετο- 
χών δμως ίχνη μόνον σώζονται. 

Τα πρόσωπα Εκαστα τοϋ μέσου της Λατ. 
σχηματίζονται ώδε. 

ά. έν. π^όσ. *αιηο-8β, εξ οΟ £ΐηΐΟ-Γ. 

β'. » » *£ΙΠΐαδί-8β (άντΙ £111ΐα8-8β), 
έξ ου ίΙΓηαΓΪ-8, απίαΐΌ ?ι μετά βοηθητικοϋ φω- 
νήεντος, Ινθα μόνον τί) 8 της αντωνυμίας δΥα 
διετηρήθη. 

γ' έν. προσ. "ΐΙΙΊΙίΐί-ΙΙ-δΟ, αΐΙίαίΠΓ διά 
τοϋ βοηθητικοϋ φωνήεντος 11. 

ά.π.Ιη&.προσ. *αηΐίΙΠ1&δ-11-8β, *αιιΐίΐπιιι- 
ΐΊίΓο, έξ ου αΐΊίαπιυΓ. 

β'. πΑηθ. προσ. ΕΙΙΊΙΕΙΠΙΪηϊ μετοχικώς σχη- 
ματιζόμενον παραλείψει τοϋ βδΐΐδ άντι τοϋ 
περιμενομένουαίΉαΙο-Πδ έκ τοϋ *£ΙΠΐα1;ίδ-8β. 
Της μετοχής ΓΠΪΙΙΙ δ εν. διετηρήθη άρχα'ίκώ- 
τερον έν τω β'. και γ'. τής προστ. ώς ρΓΟ,β- 

ίιι-ιηίηο, ρΐΌβΐβάί- ηιίηο, ρΓοί'ΐΙο -πιίηο 

κίΐ Ετερα, παραλειπομένου τοϋ ττρίις βυμπλή- 
ρωσιν αναγκαίου βδίο. 

γ'. π.ίη^. πρόσ. *αιηαιιί-υ-δβ, αΐΊΐαηΙιΐΓ 

μετά βοηθητικοϋ φοινήεντος II. Οδτω καΐ έν 
τώ παρατ. *ίΐηΐΕΐ1οαΐ11^8β, &1Ώ£ΐ1ΐΕ11•• εύκτ. 
ηΐΙΊΟΙΏ-δΟ, 31110Γ. προστ. ίΙΠία-δβ ΠΠΙΕΙΓΘ, 

*.ιιιιαίο-8β αηιαΐοΓ, *'ίΐηιαηί;ο-8θ αηιαηΐοΓ 

και εφεξής. 



56 



Ο ΕΝ ϋ/ίΐ. ΕλΑΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑθηΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 

Πίναξ των προσωπικών καταλήξεων των ^ηριάτων. 

ά) ^Ενεργητικός. 



'Ινό. άρ\: γ Α. 


Σανσ. 






Έ.υ. 


./ 


Έν. 












ά πρόσ. 












πάρα», ηΐα (;ΐ) 


η 


α 






— 


πρωτόθ. ΐηί 


ηιϊ 


μ•^— 






— , ηι 


δευτερ. 111 


πι 


ν 






ηΐ 


προστ. 


ηΐ 










β' πρόσ. 
παρακ. ίίΐ 


ΙΙΐίΐ 


θα(;) 






ΙΓ 


πρωτόθ. .^ϊ 


δι 


σί(ις) 






8 


δευτερ. δ 
προστ. άΐΐϊ 


δ 

ιΐΐή,— 1»1, 


; 

θι,— 






-, ίο 


γ' πρό(Γ. 












παραχ. Ια (;() 


α 


ε 






ι 


πρωτόθ. Ιί 


ιΐ 


τι, σι 


, ι 




ι 


δευτερ. Ι 


ι 


— 






ί 


προστ. '? 


Ια, ίαΐ 


τω 






ίο, οσκ. 1 


Πλγιθ. 












ά πρόσ. 












πρωτόδ. Πΐα^ί 


ηια;ίϊ, ηΐίΐϊί 


[ΐεν 






Πΐϋδ 


παραχ. Πΐίΐδί 


ΐΏα 


[χεν 






ιηιΐδ 


δευτερ. ηΐα:ί 


ηια 


[χεν 






η1ιι^^ 


προστ. 


πια 










β' πρόσ. 
πρωτόθ. Ιαδί 


Ιΐια 


τε 






ίϊδ 


παραχ. Ιαϋί 


α 


τε 






ίϊδ 


δευτερ. ΐίΐϊί 


ία 


Τί 






ίΐδ 


προστ. ΙάΙΫ 


Ια, ΙαΙ 


τί 






ίί', Ιοίθ 


γ' πρόσ. 

πρωτόθ. αηΐί, ΙΐΙΪ 


αηΐί (αΐΐ), ηΙϊ 


αντί 


(άσι), ντι (σι) 


11 1 ίιιιιΐ) 


πάρα», ίΐΐΐΐί, πΐί 


Ιΐδ 


αντί 


(ασι) 


ιιιιΐ 


δευτερ. ίΐΐΐΐ, η Ι 


αιι, υ?, η 


IV, ν 






ηί 


προοτ. ? 


αηία (αΐιι) ηΐα 


ντων 


(τω-σαν) 


η Ιο 


Δυΐ». 












ά. πρόσ. 












πρωτόθ. να>ίί 


ναδ 










παρακ. Υαίί 


να 










δευτερ. Vα^ί 


να 
να. 










β' πρόσ. 
πρωτόθ. ? 


{1ια8 


τον 








παρακ. ? 


αΐΐιιΐδ 


τον 








δευτερ. '^ 


ι α 111 


τον 








προστ. 


ί;ιιιι 


τον 








γ' πρόσ. 












πρωτόθ. ? 


1;ΐί< 


τον 








παρακ. ? 


αΐιΐδ 


τον 








δευτερ. ? 


Ιβπι 


ττην 








προστ. 


Ιαηι 


των 









./ίατ. 



ίύά 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



57 



'/ί'Λ άρχ. γΛ. 



(ί ) Μίαογ. 
Σα,γσ. 



ΈΛΛ. 



Έν. 






ά. πριίσ. 






πρωτόθ. ιηη(ηη)ί 


β (άΐ) 


(χαι 


δευτερ. ηΐη(Γη) 


α, ΐ 


(ΑΤΟν 


προστ. 






β'. πρόσ. 






πρωτόθ. δίΐ(δ)ϊ 


8β 


σαι 


δευτερ. 8ί((8) 


Ιΐι&δ 


σο 


προστ. βνα ? 


δνα 


σο 


γ'. πρόσ. 






πρωτίθ. Ι8(1)ϊ 


Ιβ, β 


ται 


δευτερ. 13(1;) 


Ιίΐ 


το 


προστ. ? 


Ιάηι 


σθω 


Πλγιθ. 






ά. πρόσ. 






πρωτόθ. ΙΒΛάΙίαΐ 


ΐηαΐΐο προστ. καΐ 
υποτ. ΠΙ&Ιΐάί) 


(χεθα 


δευτερ. Πΐαάΐΐα 


ηιαίή 


μ,εθκ 


β'. πρόσ. 






πρωτ6θ. 8ΐ11ΐναϊ ? 


άΐινβ 


σθε 


δευτερ. δοΐΐΐνα ? 


άΐιναιη 


βθε 


προστ. 


οΠιναπι 


σθε 


γ'. πρόσ. 






πρωτόθ. ηηΙα(ηΙ)ϊ 


αηΐβ 


νται 


ηΙπ(ιιΙ)ϊ 


ηΐβ (Γβ, ΓαΙβ) 


αται (σαται) 


δευτερ. αηΐθ(ηΐ) 


αηία 


ντο 


ηΐη(ηΐ) 


ηΙίΐ(Γ3,η) 




προστ. ? 


αηΐΗΐη 


σθων 




ΠΙβΠΙ 


(σΟωταν) 



Δυΐκ. 

ά. πρόσ. 

πρωτόθ. ναάΐΐ&ϊ ναΐΐβ (προστ. καΙ υποτ. μεΟον 

ναΐιαϊ) 
δευτερ. ναάΗα ναΐΐΐ μεθον 

(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



58 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Ίνδ. άρχ. γΛ. 


Σανσ. 


Ψ.Λ.Ι 


β'. πρόσ. 






ιτρωτ6θ. ? 


^ΙΙΐβ, ΪΙΐΓβ*) 


οθον 


δευτερ. ? 


βΙΙίαΐΏ, ΐΙΙίαΠΙ •) 


σθον 



«ροστ. 



γ'. πρόσ. 






πρωτόθ. ? 


αΐβ, ϊΐθ *) 


οθον 


δευτερ. ? 


α-Ιαπα, ϊΐαΐΐΐ*) 


σθην, προστ. 


προστ. 




οθων 



(') Μετά λη/.τικόν τοΟ ϊτίλέ-ςοο; α. 



ΣΤΟΙΧΕΤΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 59 



ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΓΚΛΙΣΕΩΝ. 

Τά χαρακτϊίρις-ικλ των εγκλίσεων, οηλ. ή δια φθόγγων εκφρασις των σχέσεων τίίς υποτακτι- 
κής καΐ ευκτικής, κείται εν ταΤς Ενδογερ[Αανικα'ϊς γλώσσαις [Αεταξύ του ληκτικοϋ των όγιαάτων 
στελέχους και τοΰ αρκτικού της προσωπικής καταλτόζεως. 

Ή 'Ορισζιχή οέν έχει ουδέν εγκλιτικών στοιχεΤον ■/) φθόγγον, ή δε σύνδεσις τοΰ ρηματικού 
στελέχους [χετά τϊίς προσωπικής καταληξεως αποτελεί αμέσως την όριστικην" π. χ. έν τ^ Ίν- 
όογ. άρ^ίγ. γΛώσσΐ[\•:ο γ'. εν. πρόσ. τοΰ ένες. αδ-ΙΪ, ΐ3ΐΐ&Γα-Ιί, Ιαηα-Ιΐ" παρκ. 1)3,1)1ΐαΓ-Ιεΐ, 
άόρ. 3-νϊ(1α-1;, και έτερα. 

Ώς ή οριστική ούτω καΐ ή προστακτική ουδέν έχει έγκλιτικον στοιχεϊον, επειδή διακρίνε- 
ται της οριστικής μόνον δια τής κλίσεως των προσωπικών καταλήξεων, καθόλου δε δέν δύνα- 
ται νά λογισθή ώς έγκλισις, ώς ούδ' ή οριστική κυρίως λαμβανομένη δέν είναι έγκλισις ώς μή 
ίχουσα ουδέν έγκλιτικίιν στοιχεϊον π. χ. 3δ-(11ΐϊ, στέλ. ένες•. κ«1 ρίζ. &§. ΙνΓΐΐ-άΙΐΐ^ στέλ. 
άορ. καΐ ρίζ. ΙίΓΙΙ. 

''Ά'Τποταχτιχτι έχει την πρόσφυσιν α, δεικτικην άντωνυμίαν, λίαν ευχρηστον εις τ{)ν σχη- 
ματισμον των στελεχών (ορ. άνωτ.). Το ϋ τοϋτο συνδέεται μετά του ληκτικοϋ τοΰ χρονικού 
στελέχους ίΐ εις α' αί δέ προσωπικαι καταλήξεις τής υποτακτικής είναι αί πρωτόθετοι. 

Ίκδογ. ^ρχιγ• γΛωσσα. 

Στέλ. 1)1ΐίΐΐ•α -στελ. ΰποτ. ΙίΙΐίΙΓίΙ-ίΙ- δηλ. Ι^ΙΐίΙΓα' στελ. ίνες•, αδ στελ. υποτ. Βδ-ίΙ-. 

Έν. ά. προσ. 



πληθ. 



γ'. » 

Ή Σανσ. απώλεσε την υποτακτικην, πλην λειψάνων τινών θεωρουμένων 

ώς ά. πρόσ. τής προστακτικής. 

εν, ά. πληθ. ά. δυϊκ. ά. 

Ένεργ. ΙοΛΙΐίΐΓ-α-η ]3Ϊΐ)ΙιαΓ-α-ιηα 1)ίΐ3ΐιεΐΓ-ϊ-να 

μεσ. 1)ΐ1ϊ1ιαΓ-αί ΙϊίΙιΙιαΓ-ά-πι&Ιίαϊ ΐ3ίΙ)1ΐίΐΓ-α-ναΙι&ϊ 

δηλ. *ΐ3ίΐ3ΐιαΓ-α-1 
Ύποτ. ένεστ. 
Έν. β'. προσ. αδ-α-δί πληθ. ά. μέσ. Ιί&Γ&Υ-α-ΠΙ&Ιΐϊί δυίκ. ίπίσης. 

γ'. » Ιΐίΐη-ίΐ-Ιϊ β'. » 1)0(11ι&ϊ11ΐ6 

'ϊποτ. παρατ. β'. εν. ένεργ. ΙίΓαν-α-δ, γ'. πληθ. ένεργ. αδ-&-η ά. δυϊκ. ένεργ. 

να1ΐ3-η 1ΐ3,η-ίΐ-νη 

γ'. ίΙδ-α-Ι 
Ύποτ. άπλοϋ άορ. 
Έν. β'. ένεργ. Ιΐΐίπν-ίΙ-δ 

γ'. 1)1ιαν-α-1 ^ 



ΐ3ΐιεΐΓα-ιηϊ 


8ΐδ£1-ΐηϊ πιθανώτερον 


δμως 


ίΐδ-απιϊ 


})1ιαΓα-δί 


&δ3,-δϊ 






1)1ι&Γ£ί-Ιϊ 


&8&-ΙΪ 






1)1ΐ&Γά-Π1Ε18Ϊ 


£ΐδίΐ ιη&δΐ » 


» 


&δ3-ιηαδΐ 


1)1ΐίΐΓϊ-Ιαδϊ 


ίΐδα-Ιαδί 






ΐ3ΐΐίΐΓ3-ηΙί 


αδα-ηΐΐ 







Έν. 


ά. 




γ'• 


πληθ. 


γ'• 


έν. 


ά. 




β'. 




γ'• 


τιλτίΟ 


ά. 



60 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΑΟΓΟΣ 

Τποτ. τοϋ συνθέτου άορ. β'. 

β'. έν. ΰ;'β8"'-α-8 κ«1 8'ϋδ"Λ-δί ά'. πληθ. ^'β^ή-α-Πία 

γ'. » ίί'β''δ-α-1 ^'β".-3-α-Ιί γ'. » ^'βδ^-α-η. 

Έ.ί.Ι. Έ υποτακτικί) ϊγν. πανταχού σχεδόν προ των προσωπικών χαταληζεων <" η '^. Τα 

πρώτα πρόσωπα τών εις -α στελεχών δεν διακρίνονται τών της όριστικΫίς. Τύποι τινές, ώς 

ϊ-ο-(;.εν, αρχ. τόπ. ΐ-α-Πίαδ (ορα ϊμεν αρχ. τύπ. ΐ-ΐη<•ΐ>;), φθί-ε-ται (πρβλ. ε-φΟι-το), φΟι-ό- 

-μεσθα είναι σπανιώτατοι αρχαϊκοί. Συνί,θως σχηματίζεται η δποτ. ώδε. 

πρόσ. ώ εκ του εο) δηλ. *ε-σω αρχ. τύπ. ί18-;ι-ηΐϊ 

» •?, άρχαιότ. ίγ, έ/,σι εκ τοΰ *έσ-/,-τι αρχ. τύπ. ί18-α-η1ί 

» εωσι, δωρ. 'έωντι δηλ. *έσ-ω-ντι (αρχ. τύπ. ίΐδ-α-ΐΐΐΐ) 

» φέρ-ω 

» ιρέρ-ησι, έζ ου φέρης 

» φέρ-ϊίτι, έξ οΰ φέργι 

>' φέρ-ω-ριεν 

β'. » φέρ-η-τε 

γ'. » φέρ-ω-ντι, εξ οΰ φέρωσι. 

Επίσης σχηματίζεται η υποτακτική τών άλλων χρόνων καΐ τοϋ μέσου. 

Έν τη Αατ. η υποτακτική καΐ ευκτική συνεχωνεύθησαν εις μίαν έγκλισιν. Τποτακτική εί- 
ναι ή τών εις -α στελεχών τοΰ ένε^. τών πρωτοΟέτων ρημάτων (της γ'. συζυγίας) και τών 
παραγώγων εις -β και - ί. Βραδύτερον εισήλθε καΐ εις τον μέλλοντα το ά. της ύποτ. εις τά 
πρωτόθετα και παράγοιγα εϊς ί. 

π. χ. ύποτ- ένε^. ά. προσ. νο1ΐ;ι-ηΐ αρχ. τύπ. να2;1ΐα-πΐϊ 

β'. » νί•1ΐα-ί> νίΐ§1ΐα-ίί 

γ'. » νο1ΐα-1 (ή συστολή είναι νέα). Υίΐ^Ιία-ΙΪ 

ά. πληΟ. νοίΐα-ηιυδ ν»^1ΐα-πια8ΐ 

β'. νβΐΐα-ΐίδ να§;1ΐ3-1&δϊ 

γ'. νο1ΐ3-ιιΙ ναίϊ1ιά-η1ϊ 

Επίσης ΠΊΟηΟίΐΙ, «ρχ. τύπ. ΙΏίΐηαΐα-ΐί. ΒΟρϊαΙ αρχ. τύπ. :<ν;ι1,^,)ά-1ί. 
Έν τ^ ^ατ. διακρίνονται τά ά. πρόσ. τής ύποτ. τοϋ της οριστικής. 

Σπάνιοι εΤναι οί τύποι τίς ύποτ. τοΰ άορ., ώς ίΐΐαηΐ, Γικίδ, ίΐΐαί, ίιίαΐΐΐ στέλ. άορ. και 
ρίζα Γπ. 

Ενχτιχή. Έν 'ιη ί>-(ίογ. &ξχ• γ.Ιώσσί} η πρόσφυσις της ευκτικής είναι ]ί1 καΐ δι' επιτάσεως 
ώς τά πολλά -]α, εις δέ τά εις -ίΐ χρονικά στελέχη ίσχνανθεϊσα εις Ι. 

Ή πρόσφυσις ,);ΐ είναι λίαν εύχρηστος εις τον σχηματισμον τών στελεχών και της ευκτι- 
κής (ορα άνωτ.). Ή ευκτική έχει τάς δευτερεύουσας προσωπικάς καταλήξεις, 
π. χ. στέλ. ενες•. ;ίί<- στελ. ένετ. Ι^ΙΐίΐΓίν- 

ά. έν. πρόσ. α8-]7ι-ηι 1)1ιαΐ"α-ΐ-ηι 

β'. » » αδ-ΐα-δ 1ι1ιαΐ'ίΐ-ί-δ 

γ'. » » α8-]η-1 ΐ3ΐιαΓα-ί-1 

ά. πληθ. » πί<-37ι-ηιαδ ΙίΙιαΓα-ϊ-ιηαδ 

β'. » » η«-]Γι-1;ΐ¥: ΙιΙιαί'α-ϊ-Ιαδ 

γ', » » αδ-^Λ ηΐ ΙίΙιαΓα-ί-ηΙ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



61 



Μέσον. 



αδ] α-πια 
αδϊα-δα (?) 
αί^ΐα-Ια (?) 



ΒΙιαΓαϊ-ΐΏα 

1)1ιαΓαί-8Λ 

ΐ3ΐιαι\ιί-1α 



Έν τΐ σανσ. μετά τά ληιιτικά τοΰ στελέχους ίΐ είνε ί* μόνον έν τώ ά. καΐ γ'. πληθ. προσ. 
τοΰ ένεργ. των στελεχών τούτων κείται ΐΐ&=ϊα' πλην τούτων είναι 3α (]&) στοιχεΐον τϊίς ευ- 
κτικής. Προ των καταλήξεων τοΰ μέσου το ]α η ϊίΐ συναιρείται εις 1, το δε ~ί προ φωνηέντων 
διασχίζεται εις 13. 



π. χ. στελ. ένες•. ίΐδ- 



οτέλ. ένες-. 1θί1)1ΐαΓ- 



Ένεργ. 


ά. 


έν. 


δ-]Η-ιη 


μέσ. 


1;)ίΙ»ΐΊαΓ-Τ]-<α 




ι 


άντΙ 


•α8-]»1Ή 


(ένεργ. 


ΐ3ίΐ3ΐι&Γ-]ίΐ'-ιη) 




β'. 




δ-ία-δ 




ΐ3Ϊ1)1ΐΓ-ΐ-11ΐα8 




γ'• 




δ-ΐίΐ-ΐ 




Ι^ΐΙ^ΙΐΓ-Ι-Ια 


δυϊκ. 


ά. 




δ-]α'-νίΐ 




1)ί1)1ΐΓ-ϊ-νΕΐ1ΐϊ 




β'. 




δ-3 α'-Ι,απι 




1»ϊΐ3ΐΐΓ-Τ3-3ΐ1ιαπι 




ϊ'• 




δ-]α-ΐ3ΐη 




1ιίΐ3ΐΐΓ-Τί-ίΐΐ3ΐη 


πλΥΐΘ. 


ά. 




δ-] ά'-ηΐ3, 




ΐ3ίΐ3ΐΐΓ-ί-ιηα1ιϊ 




β'. 




δ-]"α'-1α 




ΐ3Ϊΐ3ΐΐΓ-ΐ-ά1ινειπι 




ϊ'• 




δ-3-ιΐδ-άντι *δ]αιιΙ 




1)ίΐ3ΐιι•-ί-ι•αηι 


στέλ. 


ένε^. 


1)ΐ3ηΓίΙ- 






Ένεργ. 


ά. 
β'. 

γ'• 


έν. 
δηλ. 

δηλ. 


1)Ιια,'Γβ]αιη 

1)1ια'Γ6-8 
*1)1ιαΓίΐ-ΐ-δ 






δυϊκ. 


ά. 
β'. 




1)1ιάΓβ-να 

ΐ3ΐια'Γβ-Ιαηι 

Μια,'Γβ-Ιαίη 






πληΟ. 


ά. 
β'. 

ϊ'• 


δη7. 


1)1ΐΛ'ηβ-ηια 
1)1ια'Γβ-1;;ι 
1^11α1•β^αδ 
*1)1ιαι\α-ΐϊίΐ-ιιΙ 







Έν τη 'Ε.ΙΙ. εις το άρχικον καΐ άριον ]α αντιστοιχεί το έλληνικον ^, έν τώ μέσο) δε έ- 
μεινε μόνον ι μετά το άρχικον α των χρονικών στελεχών κείται πανταχού ι, ως στοιχεΐον 
της ευκτικής μόνον εις το γ'. πληΘ. τοΰ ένεργ. ιε=]α, ως έν τ^ σανσ. και ζενδ. 





^• χ• ' 


Ενε^γ. 


^ΕγΒξγ. 




ΜΙσοτ. 


Στέλ. 


ένε7. 


έσ- 


διδο-ιη-ν 


τέλ. 


διδο- 
διδο-ί-μην 


Έν. ά. 


πρόσ. 


εϊην δηλ. *έσ-]η-μ 


διδο-ίη-ς 




διδο-ι-ο έκ τοΰ διδο-ισο 


β'. 


» 


εϊης » *έσ-]η-δ 


διδο-ίη 




διδό-ι-το. 


ϊ'• 


» 


εϊη » *έσ-3η-τ 








πληθ. ά. 


» 


εϊημεν, ειμεν 


διδο-ίη-μεν 




διδο-ί-μεθα 




δηλ 


. *6σ-3η-μες 


. διδοιμεν 







62 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΛΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλΛ^ΟΓΟΣ 

β'. εΊ'γιτε, είτε, δηλ. *εσ-ϊ•/ι-τε διδο-ίη-τε διδο-ι-σθε 

γ'. εΐεν εκ. του έσ-,ίε-ν δτ,λ. οιοοιτε οιοο-ι-ντο 

*έσ-]ε-ντ' το ε'ίησχν έγένετο οιοοΧεν ίκ τοΰ 
δια συνθέσεως (ορα άνωτ.) '^διδο-ιε-ντ. 
δ',οοίϊΐσαν. 
'Επίσ•/ις τιθε-ίτ,-ν, στέλ. τιθε- ρίζ. θε, ίοτα-ίη-ν στέλ. ίστα- ρίζ. στα, χ.κΙ έτερα. Και τα 
συνηργιίΑένα σχγΐ[χατίζονται επίσης, ως τ'.|χώην έκτου τιμαο-ίην καΐ τψω^ί εκ τοΰ τιμαο-ι-αι. 
Όλα τα εις άρχικον ίΐ λήγοντα στελέχη έχουσι μ.6νον ϊ έν τη ευκτική συναιρού^-ενον μετά 
τοΰ άντικαθιστάντος τί) Λ εκείνο, τότε δε είναι εύχρηστος ή πρωτόθετος προσωπική κατάλη- 
ξις άντΙ της σπανίως διατηρηθείσης δευτερευούσης. π. χ. φέρο-ι-μι, άρχαιότερον φέοο-ι-ν=άρχ. 
ΙιΙίαΐ'Εΐ-ϊ-ΠΙ" φέρο-ι-ς και κθξ. φέρο-ιε-ν, δηλ. 1)1ΐίΙΓα-]α•ηΙ, μεσ. φερο-ι-μην και εφεξής, άόρ. 
απλούς δο-ίη-ν, θε-ιη-ν" λάβο-ι-[Αΐ, λάβο-ιε-ν' εΰκτ. τοΰ παρκ. πεφηνο-ι-μι" άόρ. συνθ. λυθε- 
ίη-ν, φανε-ίη-ν κτλ. 

Έν τη .Ιατ. η ευκτική συνεχωνεύΟη μετά τής υποτακτικής εϊς μίαν εγκλισιν (ίίρα άνωτ.). 
Της κυρίως ευκτικής διετηρηθησαν μ.όνον ϊχνη' π. χ. 

ά. έν. προσ. 8-ΐο-ηΐ (άντΙ τοΰ *β?-ϊο-ηΐ=*έλλ. έσ-ιη-ν (εΊ'ην),άρχ. ίΙδ-]α-Γη) 

και εκ συναιρέσεως 8ί 111 

β'. προσ. ί?-ίϋ-> δι 8 

γ.' » .'ί-'β-Ι: δΠ 

πλ.γ' » 8-ίίο-ηΙ δίηΐ 

Τά δε «1ΐηη«, δ,ί(ϊ>; έγένοντο έκτων μη διατηρηΟέντων *δί6ηΐα8, δϊοΐίδ. 
Ούτω νοΙ-ϊ-ΐΏ άντι νβμβπι, αρχ. τύπ. ν;ΐΓ-]α-Γη, οά-ϊ-ιπ, 0(1-ί-ΐηΐ1δ. 
αρχ. τύπ. <1(1-ίη-Π1, αι1-]αηί1118, άπαντα μετά τοΰ ί έκ τοΰ ϊ'ο. 

"Έτι δ μέλλοιν των πρωτοθέτων ρημάτων των εις άρχικον ίΐ ληγόντων στελεχών τοΰ ενε- 
στώτος τήςγ'. καλούμενης συζυγίας είναι εϋκτ. π. χ. ά. πρόσ. (ΙΐΟβΠΊ (το ιΐίοίπη νεώτερον) εκ τοΰ 
*(1οί(\ι-ϊ-ηι, αρχ. τΰπ. ι1;.ιί1;;ι-ί-ηι, β'. (Ιϋ'βδ, (1;Γι1\ΐι-Ί-ίί γ'. (ΙίοοΙ, δηλ. ΐΙ;(ί1\;ι-ΐ-1• άίοο- 

ΐηΐΙΗ, δηλ. (Ιαϊΐνίΐ-ί-ηίαδ καΙ εφεξής. 

"Ετι ευκτική είναι δ ένετ- τής υποτ. των παραγώγων ρημάτων, άτινα φυλάττουσι το άρχι- 
κον « (ως αΐηΐ) εκ τοΰ *;ιηΐίΐι\ *;ιηΐαΪ0ΐτιί) π- χ. Ηΐηοηΐέκ τοΰ αηία-ΐ-ηΐ, τοΰτο δέ έκτου 
αρχαιοτέρου ίΐηΐίΐίϋΙΠ συνηρημένου (πρβλ. το ίκανώς αντιστοιχούν δμβρ. ροΐ'Ιη-ΐη(ΐϊ)), Έλλ. 
τιμώην δηλ. τιμω-]11. Τοΰτο δε φέρει εις άρχικον τύπον αΐΒα]ΐΙ-ϊ α-Π1 και εφεξής. 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ 



63 



Στέλ. ν,α^ΐΐίΐ 



Έν. 



ΠΙΝΑ2 ΤΩΝ ΕΓΚΑΙΣΕΩΝ. 

ά) 'Ορ'.στικη. 



'Μ. άρχ. γ.Ι 


Σανσ. 


Έη. 


Αατ. 


Στέλ. 


αδ- 


αδ-, δ- 


έσ- 


βδ-, δ- 


Έν. 










ά. πρ6σ. 


αδ-ιηϊ 


α'δ-ηιϊ 


ζ\-\)Λ εσ-ρ 


δ-ια-ιη 


β'. 


αδ-.-5ί 


α'δΐ άντΙ*αδ-δί 


έσ-σί, ει 


βδ άντΙ *βδ-δ(ί^ 


γ'• 


&δ-1ϊ 


98-11 


έσ-τί(ν) 


θδ-Ι 


ΔυϊΛ, 










ά. 


αδ-ν&δΐ 


8-ν&8 






β'. 


? 


8-11ΐ&δ 


έσ-τ($ν 




γ'• 


? 


δ-ΐ3δ 


Ισ-τ(5ν 




Πλϊΐθ. 










ά. 


αδ-ΐΏαδί 


δ-ΙΠΛδ 


ίβ-μέν 


δ-α-ιηιΐδ 


β'. 


αδ-Ιαδϊ 


δ-ΙΙια 


ίσ-τέ 


βδ-Ιίδ 


γ'• 


α-δ-αηΐϊ 


δ-3,'η1ί 


ε-ασι(ν), ε-ίσί(ν) 


δ-ιιηΐ 



ναΙίΕΐ- 



εχε- 



νθΐιϊ- 



ά. 
β'. 

γ'• 


να^ΙΐΒ-πιΐ 
ν,αΓ;1ια-δί 
να^Ιια-Ιϊ 


να'Ιιά-ΐΏΪ 

ναΊια-δϊ 

να'Ιια-Ιϊ 


έχεις άντΙ 
έχει άντΙ 


^ίχε-σι 
*έχε-τι 


νβΐιο 

νβΐιϊ-δ 

νβ1ιί-1 


Δυΐκ. 












ά. 
β'. 

ϊ'- 


να^ΙίΕ-ναδί 
? 
? 


να'ΐιά-ναδ 

να'Ιια-ΙΙιαδ 

να'Ιΐίΐ-ΐαί! 


έχε-τον 
έχε-τον 






Πλτ,θ. 

ά, 

β'. 


να^ΐΐα-τηπδί 

να§1ια-1αδΐ 

νΕ§1ια-ηίϊ 


νίΐΊΐΒ-ΙΪΙίΙδ 

να'Ιΐίΐ-ΙΙια 
νίΐΊια-ηΙϊ 


έχο-μεν 
ϊχε-τε 

έχο-ντι, έχο-υσι 


νθΗί-ΓΠΙΙδ 

νβΐιί-ΐίδ 
"νβΐιο-ηΐί, νβΐι-ιιηΐ 



64 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΪΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Ινύ. άξχ. γ.Ιώσσα. 

Στέλ. ^1η^1ίι- 

Έν. Πλτιθ. 

ά. ά.ιάίΐ-ΐϊΐαΐ Γΐαίΐα-ιτιαάΐΐίΐϊ 

β'. άίΐάα-δαϊ άαάα-δάΐινίΐϊ ? 

γ'. ά,'ΐίΐα-ΐηϊ άίκΐίΐ-ηΐη,ί 



6') Μέσογ. 



ά^αά- 
Δυϊκ. Έν. 

(ίαάίΐ-νπάΐιαϊ οΙΛά-β 
? άαΐ-δο' 



Σαγσ. 



Πλγιθ. Δυϊ/.. 

οΙίΐά-ηααΊΐβ οΙαά-ναΊΐβ 
άαά-άΐινο' άαά-α'ΙΙΐθ 



άαΙ-Ιϋ' ιΙα'ίΙ-ΣΐΙβ άαά-ίΐ'Ιβ 



Σανσ. να§1ια- ναΐια- 

ά. να^Ιία-πιαϊ να§1ΐα-ιτιαά1ιαί ναρ;1ΐα-ναά1ιαί ν;Ί1ι-β νηΊΐΗ-ηιαΙίβνίΐΊιά-ναΙίο 

β'. να^Ιια-^αϊ να§1ι:ν»(11ινίΐϊ ? ? νάΐια-βε να'ΐιπ,-άΐινβ ν,α'ΐίβΐΐΐβ 

γ'. να§1ι&-1;ιί να^ΐια-ηίαί ? νάΐια-ΐβ να'ΙΐΗ-ηΙβ να'ΐΐβίβ 









5 ; Προστακτική. 














ά) ^Εης,γητιχόν. 








Ίγό. 


α^χ. ^.Ι. 




Σανό. 






Ε.η. 


Στέλ. 


&!>. 


να§:1ιη- 


;!«- ναΐια- 


έσ- 




^1^- 


Έν. β'. 


ίΐ8-οΙΗϊ 


να§1ια-(ύ1ιϊ) 


6-ι11ιϊ άντΙ να'ΐια 
•αδ-ά1ιϊ να'Ιια-ΙαΙ 


ίσ-θι 


ι 


Ιχε 


ϊ'• 




? 


α'5-Ια να'Ιια-Ια 


εσ-τω 


έχέ-τω 








να'Ιΐίΐ-ΙαΙ 








Δυϊκ. β'. 




? 


δ-Ιηιη να'Ιια-ΐίΐηι 


εσ-τον 


εχε-τον 


γ'• 




? 


δ-Ιαίη να'Ιια-Ιίΐηι 


έσ-των 


έχέ-των 


ΠλΥΐθ. β'. 


πη-ΙλΓ' 


ναίίΐια-ΐαΐ ? 


«-1;ι νίΐΊι;ι-Ιίΐ 
να'Ιια-ΙαΙ 


εσ-τ 


•ε 


εχε-τε 


γ'• 


Ί>-ό. άρχ. γΑ. 


? 


Η-αΊιΙα να'ΐια-ηία 

6') Μέσον. 

Σανσ. 


Ισ-τ 


ων 
-ντων 


ίχ6-ντων 


Στέλ. 


(ΙικΙα- 


ναο;1ι;\- 


(1;ΐ(1- Υίΐΐΐα- 




διδο- 


εχε- 


Έν. β' 


. (Ιαάα-^να 


νίΙ£!,1)^-^ν{ν ? 


ιΙίΐΙ-ίΥΓί' να'Ιια-Βνη 




δίδο- 


"50 εχου ίκ 

τοΰ*έχε-βο 


γ'- 




? 


ά&ί-Ια'ιη ν3Ίια-ΐ3ηι 


διδ(5. 


•σθω εχέ-σθω 


Δυίκ. β'. 




? 


άίΐ'(1-άΊΐιά'ηι να'ΙΐΒΐΙίαηι 


δίδο- 


■σθον εχε σθον 


γ' 




? 


(Ιη'ά-αίητη ν&ΊΐβΙαΠί 




δίδο- 


■σθων έχέ-σθων 


ΠληΟ. β' 




'/ 


ί1,ΐ(1-Γΐ1ι\•;ι'ηι γ;Ί1ΐίΐ-(11ιν; 


ΙΓΠ 


δίδο- 


οθε έχε-σθε 


γ'• 


, ι1α(Ια-ηΙαηι ν;ιρ1ι;ι.η1ϋηι 


? ί1;ι'ά-ίΐΓ;ιηι ναΊια-ιιΙηηι 


διδό- 


σθων έχέ-σθων. 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ 65 



Έη. 



διδο- 



Έν. 


Πλγ)θ. 


Δυϊκ. 


δίδο-[Ααι 


διδό-[Λεθα 


5ιδό-[χεθον 


δίδο-σαι 


(ίίδο-βθε 


οίόο-σθον 


οίοο'ται 


οίόο-νται 


δίδο-ίίθον 


ε,,. 






εχο-μαι 


ίχ6-[χεθ« 


Ιχ6-μεθον 


εχη εκ τοΰ εχε- 


■σαι εχε-σθε 


έχε-σθον 


εχε-ται 


εχο-νται 


έχε-σθον 



Ααζ. 
β8- νβΐΐί- 

θ!ί, 08-Ιο νβΐιβ, νο1ιί-Ιο 

Οδ-Ιο νοίιί-ΐο 



65-Ιβ 


νβΐιί-ΐβ, 


03- ιό Ιο 


νε-Ηϊ-ΓοΙθ 


8-αηΙο 


νβΐια-ηΐο 



(ΕΑΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛ.ΟΓΟΣ 



κ χ η ^ -ί ' ^^ 



Λ Λ Λ 



Η Μ 



3 ^3 



ι ^^' νιί "^ ? "Τ" 



ε 5 α 



^ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΩΣΣΟΑΟΓΙΑΣ ^7 















•η \ « 














ι ^^ 


!Λ 


15 


ΐ Β 








> ν 










1-^ 


ι ο ^Γ 


ΙΟ 


ι Ί^" 


Ι 


Ι « 


ι Ο) 


Β 




( « 


1 Λ 




Ϊ « 


1 ΰΐ 


ι ίΐ 


1 Λ Μ 


Λ 


03 




05 


σ3 


^'Λ 


Λ .α 


κ* 


κ• 


?' 


> 


κ- 


> 


> > 


,,^ 










•^Η 


Τί '^ 


1 « 










Ι Μ 


Ι 2 




'*Ξ 


ι« 


{ «> 




"λ 


«Γ V 


Ι βΤ 


Ι οΓ 


"λ 




ι ο> 


δ 


:λ 


•γ 


^ 


.■ΐί 


*^ 


^1 


'Εί 7 



3 εΰ α3 α; Λ « ^5 

α β β 3 α β α 



η ^ ^= -= 



•Τ5 Β «ί ΐ; 

=»• ι ι ι 

α α β « 

£ £ ϋ ^^ 



γΪ 


Λ 






> 

-£3 


'5 




β 


ι * 


1^ 


Ι « 


Λ 


Λ 




&β 


δο 


"&) 


Λ 


£ί 


Γ^ 


?» 


κ» 


'' 


_^ 


0^• 




':ί 






-Π 


'3 




Ό 


•^ 


,^ 


ίί 




Λ 


£ 


Τ3 




ΙΛ 


β 


ι 

ι « 


Λ 


α 


3 


:3 


ά 



'β «Λ 



ίύ 



68 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 






Ι ?> ΓΗ >-« 



ίΠ β ΟΓ) 

1 ω \.ί_ ' αϊ 

'Τ*. ' 'Τ 

Μ ^ ίβ 



Β-4 > ? 

,Λ 1•^• !^ 'Ϋ 

:'η ί -Μ 'Λ 



χ ίϊ^' χ 









γ3 


2 


5 


Ι α> 




>; 


^' 


•^ 


Υ' 


> 


δ 


5 


<Λ 


'^ 


ι%ί 


%! 


Λλ 



2 ^5 = 

1 ι .1^ 

-2 •5 -£3 



2 ^ 



ι Λ. ι Τ 

Λ 5 « ίϊ 

Τι,• 'Ξί' "& Τε 



Λ 


73 


(>• 


β 


ε: 




ι 


ι 


Λ 


ι 

« 
<-• 


οϊ 


6β 


&β 


&β 



<< « -^ 





« 


Γ^ 


, ^ 




Ρ 


η 


— 




Υ 


Ι 


ι 






Ι « 














ΓΛ 


τλ 


ΓΛ 




« 


ΙΓΰ 


<Λ 


35 








>- 


'8 


νω 


^> 



•3 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟΑΟΠΑΣ 69 



^!-ρξ .^ί^ ^-'ρΓ 

'δ'έΐ' 'ϊ^,ί^,ϊ^ ^11 



ί- ο ►• 



ίο ίο *ο *ο ίο 



ι Λ 



•— = 1 ι 

1 11) ΙΟ Ια) 



?2 Λ « 
ι -Τ ■'Γ' "^ 

> « ^ ^ 



5 =5 Λ 



*2 ίο <Ό 
"^ ίΟ <»« 



'Γ•ΐ2.2 ί^ΐΛΐ^* Ρ'ΰδ 







'Λ 




•-; 


/-; 


>1 


^ 


Λ 


'^ 




ι 


Ι« 


α! 
ι 


κ- 


Ι « 


'5 

1 « 
Ι 




^ 


δ 




|._ 


'τ 


'τ 


ι•-. 


' Γ 


:^ 


1•^ 


'Γ 


'"Γ 


Τ! ■ 


0^ 


ΤΖ 


-ΰ 


τϊ 


■? 


τϊ 


■73 


τι 


τ3 


03 


« 


'λ 


03 


'λ 


« 


"ίβ 


"€3 


^α 


3 


Ό 


Ό 


'ΰ 


Ό 


Ό 


^σ 


-β 


Τ3 







5ϊ 




.— 


.Α 


•■|ι 


03 


Λ 


Λ 














ΟΓώ 


ί^β 


αβ 


Λ 


α: 


03 


ί' 


Ρ- 


?* 


Λ 


ο- 




Λ 


03 










^£ 


— 


α3 



Τϊ Ό ΓΤ3 '^! 'Ο 'ΰ Ό 

« ^ « 4^ ^ γ2 42 

'Γ} 'ΰ Ό ^ Τ3 ^3 Ό 



70 Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\Λ.ΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 

τελευταία αυττι έγένετο προσωπίΛτ) κατάλγιξίς), 
ως ά. εν. προσ. νίάνίάηία, γ'. νίίΐνϊάΐ;!, χαΐ 
ΠΕΡΙ ΧΡΟΝΩΝ. εφ. "Οτε δε βαθ|ΑΥ:δ6ν ή γλώσσα υψώθνι εις 

τΥΐν τρίτΥίν βαθ[/.ί(ία της ρ.ορφώσεως αύτης, εις 
., „ , , την κ.Ησο-, έπίιλθεν ή έπίτασις της κυρίως όί- 

•*■ ϊ , ■ \ ςγ)ς^ τ•/ις οευτερας, το όλον όε όια της ως επΙ 

' το πλείστον συστολής εν τέλει της πρώτης ρί- 
"Οτε η ϊνοογερ[χανικη αρχέγονος γλώσσα εά- ζης συνηνώθη εις μίαν λέξιν π. χ. ά. εν. ποόσ. 
ρίσκετο ετι εν τη αρχαιότατη βαθμίδι της λίν;ηι1ΐιΐ;ι, γ'. νϊναΐΓΐΙα. 
μορφώσεως αυτής, η ρίζα άνεπλήρου την βρα- Ό παρακείμενος οιετηρηθη έν τ? σανσκρί- 
δΰτερον άναπτυχθεΐσαν λέξιν, και δη και το τγι, ζενδική, Έλληνικί^, έν ταϊς ίταλικαϊςγλώσ- 
στέλεχος τών χρόνων. Έπι της βαθμίδος ταΰ- σαις, έν μέρει ίν τη κελτική και τη γερμανι- 
της, ίνα έκφραση την σχέσιν τής επιτάσεως, κή. Έν τη λιθουανική και σλαυϊκή εξέλιπε, 
η γλώσσα ουδέν έτερον κατέχει ρ.έσον, η την , Μικρόν προ τής πρώτης άποσχίσεως τών 
επανάληψιν και μάλιστα την ά>-αδίηΑωσιν -ϊύ,ι; ; γλωσσών ο παρακείμενος έν τη ίνύογ(ξΐιαη,χΐ\ 
ρίζνίς. Οΰτως υπήρχε νί(:1 και νκ1νϊ(1. Ή ά- ^ζχιγόνο' γ.Ιώσσιι έσχηματίζετο ώδε πως: 
ναδίπλωσις έδηλου πάντοτε την έπίτασιν κα- Έκ τών δύο ριζών ή πρώτη, ή προσαρτω- 
θόλου, ήτις ομο)ς περιλαμβάνει πολλά διαφό- μένη εϊς την κυρίαν όίζαν, άπέβαλε το ληκτι- 
ρους, βραδύτερον άποχωρισθείσας σχέσεις, ου- κον γράμμα τοΰ στελέχους. Μόνον ρίζαι άπλού- 
τω π. χ. την (Λίτατιχ//)^ και ί:ταγα.ΐ7}πτικτιν σταται, συγκείμεναι έκ συμφοΊνου και φωνήεν- 
σχέσιν, ήτις άνεπτΰχθη βραδΰτερον εις τα ίΛί- τος, η φοινηεντος καΐ συμφώνου, έδιπλασιά- 
τατιχά ζιϊψατα. Την σχέσιν ταύτην καθορώμεν ζοντο έτι άνευ μεταβολής % αποβολής τίνος 
έτι σαφέστερον έν τοις άναΛεοιπλοιμένοις άορί- οιασδήποτε. Δυο αρκτικά συμφωνά έν τ^ συλ- 
στοις. ΐήν σχέσιν τής διαρκείας •δηλοϊ η άνα- ι λαβή τοϋ άναδιπλασιασμοΰ ήσαν ετι ανεκτά 
δίπλωσις τής ρίζης έν τοις άναδεδιπλωμένοις (πρβλ. ιδίως την λατινικήν). ΊΙ δευτέρα, η κυ- 
τελέχεσι τοϋ ένετώτος, την δε τής τετελεσμέ- ρίως ρίζα, έπετείνετο έφ' όσον το φωνήεν αύ- 
νη; πράςεοις ό παρακείμενος. 'ΚπΙ τη βάσει τή; ήν έπιδεκτικον επιτάσεως, δηλ. έάν ή όί- 
λοιπδν τών προκειμένων τύπων τοϋ παρακει- ζα δεν έληγεν εϊς δύο σύμφοινα (μετά τί) ίΐ). 
μένου τών ϊνδογερμανικών γλοισσών και τών Φαίνεται δε ως τά πολλά και δευτέρα ίπίτα- 
νόμων καθόλου τοϋ βίου και τής αναλογίας σις γενομένη" π. χ. ρίζ. νκΙ, στέλεχος παρά- 
των γλωσσών, α'ίτινες διετήρησαν τους αρχαίο- κειμ. νίν,ιΐά' ρίζα Ι'ΙΐΙ•; (λεύσσειν), ^έλ. παρκ. 
τέρους τύπους, παραδεχομεθα, οτι το άρχαιό- ΓΙΙΓ;ι1ΐΙν-' ρίζα ΙϊΓΙΙ, στέλ. παρκ. 1\ΓΙΐ1•^Γ;ιΐΓ 
τατον στέλεχος τοϋ παρακειμένου συνέκειτο ρίζ. ν;ΐΓΐ (στρέφειν), στέλ. παρκ. ναΥ3Γΐ' ρίζ. 
έκ τής ρίζης 'ΊΙζ λαμβανομένης" π. χ. νί(1νϊ(1 ' (1;1 (διδόναι), στέλ. παρκ. ϋίκΙα" ρίζ. ίίΐΜ ('ίσ- 
δηλουμένου πρ6ς τούτοις καϊ τοϋ υποκειμένου" τασΟαι), στέλ. παρκ. ίίΐίΐϊίί.ΐ-. 
π. χ. εν. ά. πρόσ. παρκ. Υί(ΙνΐιΙ ηΐ;ΐ, γ'. πρόσ. Εις το στέλεχος τοΰτο προσηρτήΟησαν αί 
νί(1γϊ(1-1η. Βραδύτερον έν τώ βίο) τής ινδογ. προσωπικαι καταλήξεις έν τή οριστική κατά 
αρχεγόνου γλώσσης, οτε αυτή ευρίσκετο έν τή την ανώτεροι πλήρη μορφήν αυτών, ήτις όμως 
βαθμίδι τής σνγχο.ί.Ιήσιως, συνεχωνεύθησαν ένεκα τής άναδιπλώσεως παραχρήμα έπρεπε 
αί δύο αύται ρίζαι μετ' άλλήλοίν κα'ι μετά τής ν' άποβάλτ) γράμματα τίνα" π. χ. 
επομένης αυτή άντο^νυμικής ρίζης (οτε και ή 

Όοιστική Ευκτική 



'Ενεργ 






μέσον 


ένεργ. 


μέσον 


έν. ά. 


προσ. 


νίνπί(1-(ηΊ);ι 


γΊγϊί1-ιιι;ιί 


γίΥκΙ-];ι-ηΊ 


νΐνίίΙ-]ά-Πΐα 


β'. 


» 


νΐναίά-Ια 


γιγϊίΐ-ϊ^ϋϊ 


νΐνϊά-]ϊΐδ 


νίνί(1-μι-δίΐ 


γ'• 


» 


νϊνηίά-ΐΗ 


γϊνϊά-Ι,αϊ 


και εφ. 


και έ<ρ. 


πληθ. ά. 


» 


νίγϊ(1-ηΐ;ΐί;ϊ 


γϊγϊίΐ-ηιικίΐιι 


Ί 






» 


γίγΐ(1-{;ΐί^ϊ 


γίγϊ(1-8(11ιγ;ιί 


9 




γ'• 


» 


γίνίίΐ-ίΐηΐί 


γ^ν^^ι-αηιιι^ 







ΣΤΟΙΧΕΙ 4 ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



7Ϊ 



Έν τή Σανσ. 
εν. ά. προσ. 



πλτιθ. ά. πρόσ. 
β'. .) 



ΙιιΙό'ά-α 

ΙυΙοΙ-ΙΙια, ΙαΙοά-ί-ΙΙιει 

Ιη16'ά-α 

ίιιίικί-ηιά, Ιαίικί-ϊιηα'. 

ΙαΙαά-α' 

ΙιιΙιιά-ιΐδ 

ΙυΙιΐίΙ-ίνα' 

Ιαίιιιΐ-α'ΐΐιυβ 

Ιιι1,ιΐ(1-;ιΊ;ιΐ3 



Μέσον 
ΙυΙηά-β' 

ΙΐΐΙΐΐί-8β', ΙΐΐΙΐΙ(1-ϊ-8"'θ 

ΐιιίαά-β'. 

^ΙαΙικΙ-ιη&'ίιβ, ΐηΐαά-ΐ-ηαα'ΐιβ 
*ΙαΙ,ικ1-ΐ-ηιαΊΐβ, ΙαΙαά-ϊ- Ιΐινβ' 
ΙαΙαιΙ-ΓΒ, ΙαΙαά-ΐ-Γβ' 

ΙιιΙαά-ί-ΥΛ'Ιΐθ 

ΙαΙαοΙ-ίϊΊΐΐβ 

ΙαΙαοΙ-,ϊΙθ. 



Έν τη 'Ε.Ι.Ι. συλλαβγι τνίς άναδιπλώσεως 
δεν υπάρχει πλέον το φο)ν7ίεν της ρίζκις, άλλα 
πανταχού το φωνήεν ε. Έκ των δύο συμφώ- 
νων καΐ άρχαιότερον ετι ή γλώσσα ιήνείχετο το 
ίν (λόνον, εις την εποχην δε ταύτην ανάγονται 
οί παρακεί[χενοι πέ-πλεγ-α, ρίζ. πλαγ. πέ-φην- 
α, ^ίζ. φαν" τούτο δε διετηρήθη μόνον £πι δύο 
συμφών&)ν, άφωνου προ άμεταβόλου καΐ δα- 
σέων, Ιτι δε και 2ν τισιν άρχαϊκοιτέροις, ως 
μέ-μνη-μαι, ρίζ. μνη, έκ τοϋ ΙΠίΙΠ. Έν τη 
περιστάσει ταύττ) συνήθως αποβάλλεται το άρ- 
κτικόν τϋς άναδιπλώσεως σύμφωνον. π. χ. έ-κ- 
τον-α, ρίζ. κτεν. 

Ό λεγόμενος άτηχός άναό υζΑασιασ ιιίχ: είναι 
?) ή αρχαιότερα άναδίπλωσις ολοκλήρου της 
ρίζης, δταν αυτή σύγκηται έξ απλών φθόγ- 
γων, ώς δδ-ωδ-«, ρίζ. οδ. ίπ-ωπ-α, ρίζ. ίπ, 
άρχ. τύπος λ1\, η ή κατ' αΰτην την άναλογίαν 
γενομένη άναδίπλωσις τοϋ πρώτου μ,έρους της 
ρίζης, ώς άλ-ήλ-ιφ-α, ρίζ. άλιφ, πρβλ. αλείφω, 
δπερ ε'ιναι νεώτερος σχηματισμός της ρίζης 
μετά προτασσομένου α. 

Τ6 ριζικών φωνήεν έχει τούτο μίν πρώτην, 
τούτο δε δευτέραν έπίτασιν" π. χ. λέληθα, λέ- 
λα-θα, ρίζ. λαθ. Γέ-Ρα-γα, ρίζ. Ραγ (άγνυμι)' 
(Αε-μονα, ^ίζ. μεν (νοεϊν)' οΰτω καΐ προ δύο 
ληκτικών συμφώνων" π. χ. Γέ-Ρορ-γα, ρίζ. 
Ρεργ' πέ-φευ-γα, ρίζ. φυγ και έτερα μετά της 
πρώτης επιτάσεως" ερρωγα, δηλ. έ-Κ ρω-γα, 
ρίζ. ί^οαγ (ρήγνυμι)" λέ-λοιπ-α, ρίζ. λιπ μετά 
τής δευτέρας επιτάσεως. Έάν τί) εις την ρίζαν 
είσερχόμενον είρινον έν τω στελέχει τοΰ Ινε- 
οτώτος μένη καΐ έν τφ στελέχει τού παρα- 
κειμένου, τότε το ριζικον φωνήεν τοϋ παρα- 
κειμένου δεν επιτείνεται" π. χ. κέ-κλαγγ-α, 
καΐ άρχαιότερον κέ-κληγ-α, ρίζ. κλαγ, έν τω 
Ινεστώτι μετά έρρίνου καΐ έν τω μέλλοντι ε- 



πίσης κλάγξω, άόρ. έ-κλαγξα" κέ-χανδ-α ρίζ. 
χαδ, άόρ. έ-χαδ-ον, ένεστ. χανδ-άνω. 

Έν αρχαιότερα περιόδω της γλώσσης ή έ- 
πίτασις παρημελ,εϊτο, ως έν τη σανσκρίττ), έν 
τω δυίκω και πληθυντ. τοΰ ένεργ. καΐ μέσου" 
π. χ. έν. οΤδα, άρχ. τύπ. ΥΒΐάίΐ έκ τοϋ νίνηί- 
ά^, πληθ. όμως ϊδμεν, ϊστε, άρχ. τύπ. νίά- 
ηιαβϊ, νκΙ-Ια8Ϊ έκ τοΰ λάνίά-ηΐΕΐί^ΐ, νϊνίά- 
Ιπίί" πέποιθ-α, ^ίζ. πιθ, πληθ. ά. πρόσ. έ-πέ- 
πιθ-μ.εν, προστ. πέ-πεισ-θι μ.ετά της πρώτης 
επιτάσεως" τέ-τλα-μεν, βέ-βα-μεν, δέ-δυ-μεν 
και τέ-τλη-κα, βέ-βη-κα, δέ-δοι-κα, ριζ. τλα, 
βλα, δι, και έτερα" έτι τέ-τυκ-α, μέσ. (παθ.) 
τέ-τυγ-μαι, και έτερα. 

Οι αρχαιότεροι οΰτοι τύποι δεικνύουσιν, Οτι 
καΐ έν τη ελλ. τ?) στέλεχος τού παρακ. άρχη- 
θεν έληγεν ώς ή ρίζα, όπερ διετηρήθη μόνον 
έν τίί μέσω" π. χ. πέ-πλεγ-μαι. λέ-λυ-νται και 
έτερα. Το γ'. πληθ. πρόσ. τού μέσου -αται άν- 
τι -ανται είναι άρχαΐον (πρβλ. τί) ένεργ. -ασι 
= -αντί" π. χ. γεγράφ-αται, ρίζ. γραφ), ε- 
πειδή τί) α ανήκει είς την προσωπικήν κατά- 
ληξιν. Τών συμφωνολήκτων ριζών ή κατάλη- 
ξις αύτη έξετάθη περαιτέρω, ώς βεβλή-αται 
άντΙ βέβλη-νται. Προ της καταλήξεως ταύτης 
ενίοτε βραδύτερον έδασύνθη τό ληκτικόν της 
ρίζης, ώς και έν τω ένεργητικώ" π. χ. τε-τράφ- 
αται, υπέρ. τε-τράφ-ατο (το γ'. έν. όμως τέ- 
τραπ το) ρίζ. τρεπ. τε-τρίφ-ατο, ρίζ. τριβ. έ- 
τε-τάχ-ατο, ρίζ. ταγ. και έτερα. Συνήθως ό- 
μως ό τύπος ούτος εκφέρεται, ως γνωστόν, δι4• 
περιφράσεως. 

"Ό ένεργ. παρακείμενος ακολουθών τη ανα- 
λογία τού συνθέτου '/ι ά. άορ. μόνον έν τω γ' 
πληθ. έτήρησε την άρχαίαν κατάληςιν -%σι"= 
τή άρχικη -Ο,ηΙί, λαμβάνων οβτω το νεώτερον 
καΐ άρχικόν α ληκτικόν τοϋ αμεταβλήτου μέ- 
νοντος στελέχους. 



72 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΛΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 











Παράδειγμ 


« 






εν. ά. 

β' 
ϊ' 


κατά τον άρχαϊον 
πρ6σ. Ροϊδα άρχ 
Γοΐ<7-θα 
Ροΐ5-ε 


σχτ,[Λ 

τύπ. 


χτισμον 

νίγαί(;1(πι)α 

νίνηί(1-1α 

νίνηί(1-(1).τ 


λέλοιπα-(μ) 

λέλοιπα-ς 

λελο'.πε(τ) 


κατά τον 
άντΙ 

» 


νεώτερον. 
*λελοΐ7:-([Α)α 
*λελοΐ7;-τα 
*λελοιπ-(τ)ε 


τιθ. ά. 

ϊ' 




Ρίδ-αεν, ϊο-[χε• 
Ρίβ-τε 
Ρίοασι (δγιλ. 


Ριδ- 


νίνίίΙ-ηΐίΐΛΐ 
νϊνΐά-Ιίΐδί 


λελοίπα-ιχεν 

λελοίπα-τε 

λελοίπ-ασι 


Τ) 

η 

» 


*λελιπ-μεν 

λελι--τε 

*λελι--άσι. 



σαντι σύνΟετον ορα άνοιτέρω.) 

Καθόλου ειπείν ίν τω παρακ. φαίνονται πολ- 
λοί νεώτεροι σχν;[Λατισμοι (πρβλ. κατωτ. τον 
παρακ. εϊ; κα). Ούτως ό τω Όμήρω μεν ζένγ;, 
ως £πΙ το πλείστον οέ μεταγενέστερα, δασύτΥϊς 
τοϋ λτικτικοΰ γράμματος της ρίζτ,ς είκοσι και 
ένος ρημάτων κατά τον Γ. Κούρτιον' π. χ. δέ- 
δαχα, ρίζ. δακ' πεούλαχα, στέλ. φυλακ-' εϊ- 
λοχα άντΙ "λέλογχ, ρίζ. λεγ (συνάγειν). Ή διά 
τοϋ ει άναδίπλωσις γίνεται και άλλως, μάλι- 
στα δε της ρίζης αρχομένης άπο λ. Μόνον χ 
και φ είίρηνται ώς ληκτικά τοϋ στελέχους τοϋ 
παρακ., ούχι όμως 0. Τοιαύτη ούχΙ άρ;^αία 
δασύτης άπαντα και άλλως έν τή ελληνική 
γλώσσγ). 

Έκ των ολίγων τούτων δευτερευόντων σχη- 
ματισμών μετά της δασύτητος η συνήθως γραμ- 
ματική έσχημάτισε τον λεγόμενον ά. παρα- 
κείμενον. 

Φωνηεντόληκτά τίνα στελέχη ουχί σπανίως, 
σπανιώτατα δμ&ις παρ'Όμηρω. αΰζάνουσι την 
ρίζαν προσθήκη τοϋ σ' ή αναλογία αύτη γενι- 
κωτέρα ούσα πρότερον, ώς πέ-πλεισ-ται, ρίζ. 
πλυ, περιωρίσΟη μόνον εις τά ίδοντόφωνα ^ε- 
λέχη' π. χ. πέ-πεισ-μαι, ρίζ. πειθ" τετέλεσ-μαι, 
στέλ. τελεσ- {τελέ(ί^,))ω, κα'ι έτερα. 

Και ί ύιά τοΰ κ κατά τ6 φαινόμενον σχη- 
ματιζόμενος παρακείμενος παρ' Όμηροι φαίνε- 
ται φωνήεν ληκτικον της ρίζης έχων" π. χ. 
κέκμηκ-α και κεκμη-ώς, ρίζ, κμη, κατ'έπίτα- 
σιν έκ τοϋ κμα^καμ (κάμνω)' τέτληκ-α και 
τετλη-ώς, ρίζ. τλα=ταλ. βέβηκ-α καΐ βεβά- 
ασι, ρίζ. βα. πέφυκ-α και πεφύ-ασι, ρίζ. φυ, 
κϊΐ ίΤέοα. Βραυύτερον το κ τοϋτο έςετάθη πε- 
ρισσότερον απαντών πανταχού κατόπιν φω- 
νηέντων, έόρίνων, 3 καΐ λ* π. χ. εσταλκ-α, 
εφθαρκ-α, ρίζ. καΐ ςί\. φΟερ. Έν τω έδηδοκ-α, 
ρίζ. έδ, το κ προοηρτηθη εις το εις ο λήγαν 
στέλεχος" το έδηδ-ώς φυλάττει τον άρχαιότε- 
ρον τύπον. Ή αρχή τοϋ χ τούτου είναι ίκανώς 



ασαφής. Ό σχηματισμός τοΰ παρακ. καΐ άορ. 
εις -κα (δρα τήν εφεξής παράγραφαν) εξήλθε 
πιθανώς έκ των ριζών , αΤτινες φαίνονται 
περαιτέρω αορφ(>)θε'ϊσαι διά τοΰ κ, τοιαΰται δε 
άποδείκνυνται πολλαί" π. χ. έ'θηκ-α, ρίζ. θεκ 
έκ τοϋ θε= λατ. Γαο (Ι'αοΐο), δηλ. άΐΐηΐν έκ 
τοΰ αρχαίου άΙΐΛ (Γ. Κούρτιος έν Στοιχ. τής 
ελλ. έτυμ. σελ. 63 τής γ'. έκδ). Έντεϋθεν ά- 
νεπτύχθη αναλογία τις τώ χρόνω άναπτυσσο- 
αένη πεοισσότερον. ΚαΙ έν τω ένεστώτι προ- 
σαρτάται εις τϊ) στέλεχος το κ" π. χ. έρύκ-ω 
καϊ έρύ-ω, όλέκ-ω και ο'λλυμι, παρκ. ίλώλεκα 
και δλωλα (άμετάβατον). Το κ εΤναι, ώς καΐ 
έτερα τοιαύτα περαιτέρω μορφοιτικά των ριζών 
στοιχεία, (π. χ. το ά έκ τοΰ άΐκΐ) λείψανον 
άναποοείκτου ρίζης. 

Τά καθέκαστα άφίενται τη ειδική γραμμα- 
τική τής ελλ. γλώσσης. 

Έν τη .Ιατ. ό παρακείμενος έχει ώς καΐ ό 
των λοιπών γ'λωσσών τήν άναδίπλωσιν καΐ τήν 
κατάληςιν -Ιί, αρχ. Ια τοΰ β . εν. προσ. (ορ. 
άνωτέίω). Το ληκτικον τοϋ στελέχους τοϋ 
παρακ. διετηρήθη άμετάβλητον ά) μόνον εις ο- 
λίγους απηρχαιωμένους τύπους, π. χ. είς τους 
έκ τοΰ στελέχους τοΰ παρακ. συνθέτους τύπους" 
π. χ. (ίθ-ίίΙΟ-»0, (Γο-) ίΛΟ-δϊΙΤΙ, (ίο) ίηο 
80111, πρβλ. έσκ. ίβίαο-ΐΐκΐ. β'.) πρβιαρτατα^ 
έν τέλει τοϋ στελέχους τοϋ παρ^ακ- το 1, λίαν 
σκοτεινής αρχής. 'Ίσως δ'^μ,β,αίνχι άνάλογον ^^ 
μεταβολή τών σ'4μφωνολήκτων ονοματικ'":,ν ς-ε- 
λεχών εις ^ϊ^. Ό σχηματισμός ούτΡ,ζ είναι άρ- 
χα'ζος και κοινός εις άπάσας τάς ιταλικά; 
γλώσσα; και τή αρχαία ιρλανδική χρονολο- 
γούμενο; άπο τής ιταλοκελτικής περιόδου, π. 

χ. έν τώ *ίβΓαοί-8\οηι, ές ου *ΓΓί('(:ϊ-8Ϊοΐϊ>, 
ί»•ΓΛ•7ΐ'ϊηΐ• '{οίαοϊ->:;αηι, δηλ. Γοοϊ-ίΐαηι, Γο- 

ΟίνΠίΓΠ" 3 διά τοϋ ϊ επεκτεινόμενος ούτος τύ- 
πος υπόκειται ώς βάσις έν τ(5 ά. καΐ γ'. έν. 
κα'ί ά. πληθ. τή; όρις•. έγκλίσεως τοΰ παρακ., 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ^: 



η 



έν τω ένικώ δε τί) ληκτιχ,ον τοϋ ιτελέ^ους ί 
επιτείνεται (πρβλ. το αρχ. ά. εν. πρόσ. αΐ-ΐαί, 
ελλ. εΤ-(Αΐ, γ'. εν. αί-ΙΪ, ελλ. ε'ι-σι" ά. πλιιιθ. 
ί-Πΐαδΐ, ελλ. ϊ--(Αεν, ρίζ. και στέλ. τοϋ ένες•. 
ί). π. [χ. ΙηΙιιι1οί•(ιιι), ίπΙαιΙ^ί-Ι, ΙαΐικΙι- 
Πΐα>;, στέλ. παρκ ΙαΙίκΙί-, ρίζ. ΙικΙ (ώθεΐν). 
Το γ'. εν. πρόσ. -ΐΐ, -βΐ' π. χ. ιΐβιΐβΐ, (ΙβίΙι;, 
ίΐΐβϊ, ΓΐΙίΙ. "Οτι τό ϊ είναι (χακρόν, φαίνεται 
δχι μόνον εκ τοϋ παρά ποίΥίταΐ; [;.έτρου, άλλα 
καΐ εκ τίίς γραφΫι; -βίΐ' π. χ. ΐν,ίΐΐνίΐ, άβ- 
• ΙοίΙ, καΐ ετ. Το -ί, -βϊ τοΰ ά. εν. προσ. θεω- 
ρητέον άντι τοΰ αρχαιοτέρου -βΙΠί, οΰ το λιτ,- 
κτικόν ΙΏ έν τη άρχ. λατινικϊι αποβάλλεται 
ευκόλως, ως και το Ιβ1Ό=:*Ιθ1'ϋ1ΐ1Γ γ'.) Τύ- 
ποι τοΰ μόνον έν τη λατινική άποοεικνυμένου, 
βραδύτερον δηλον ότι αναπτυχθέντος ς-ελέχους 
τοΟ παρακ. εις -^^ί, άπαντώσιν έν τω β'. έν. 
προΐ7. 1ι•0Ϊ8-Ιί εκ τοϋ *ί('ίαοΪ8-ΙΪ, *ίθίίθί3- 
Ιί, πρβλ. 1α1ιΐ(1ί^;4ί. Το β'. πλτ,θ. ΙΐΐΙΐκΙϊδ- 
ΐίί^, ΪΟϋί^-Ιίδ είναι όλως άνάλογον τοΰ β'. έν. 
Το γ'. πλ. ίΌθ(!'Γ-αΐΐΙ (το Ι'ϋΟϋΙ'ΙίπΙ έξετάθη 
βραίύτερον), δηλ. *ίθθίΐ3-οηΙί, έκ τοΰ *ίβ- 
ίηοίδ-οηΐϊ, ΙαΙνκΙΰΓ-αηΐ, εκ τοΰ *1α1ικ1ί8- 
οηΐ,ί• έτι ίν τω άπαρ. ίθθίϋ-Η(', εύκτ. τοΰ 6- 
περσ. ί(ΌΪ?-ί5ϋ8 εύκτ. ιοΰ ύπερσ. ίβθί8-8ϋΓη. 
Οι αρχαιότεροι όθεν τΰπίιι τοΰ παρακ. της λατ. 
ε'ίησαν αν οίδε. 



στέλ. *1ΌΙίθί — 

ά. έν. πρ. ίθΓΐΟ-ί'ί(ηΐ) 

β . » » 

γ'. » » ΓοΓιο-θϊΙ 

ά. πληθ. ίϋίίθ-ί-1Τ)Οδ 



στέλ. *ί(-'Πθίδ — 
ίβΓΪ0Ϊ8-ΐΐ 



ίθίϊθίβ-Ιΐ8 

γ'. » *Γβίιοϊϊ-οηΐΐ 

Το εις -18- ληκτικί)ν τοΰ ς-ελέχους τοΰ πα- 
ρακειμένου θεωρητέον ώς νεώτερος σχηματι- 
σμός, ως ΐν τω άορ. της σανσ. π. χ. έκ της 
^ίζ. ]Η (ίέναι). 
ά. εν. πρόσ. &'.)ηδ-ί8''-αΐη 
ά. πληθ » η'-]£Ϊ8-ί8''-Γη3, κτλ. 
ένθα το 8 είναι λείψανον της ρ'.ζης ί18, τ?) δε 1 
βοηθητικ6ν φωνήεν, το δε ληκτικόν 3. της ρί- 
ζης αποβάλλεται προ τοΰ σχηματισμοΰ τού- 
του, ώς καΐ πρίι τοΰ Ι' π. χ. ρίζ• ίΐ-Τ, στέλ. 
τοΰ παρακ. ϊΐο-ά-ϊ, (Ιβ-(1-Ϊ8• ρίζ. δΙα, στέλ. 
παρακ. 8ΐθ-ί-ί, δΙβ-Ηδ. 

Τοΰτο εΤναι το μη άρχαϊκόν, το νεώτερον 
τοΰ παρακειμένου της λατινικής. Πλην οέ τού- 
του ή ριζική συλλαβή δεν επιδέχεται έπίτα- 
σιν, άντ' αύτης δε μάλλον ϊσχνανσιν -ϊι έκλέ- 
πτυνσιν τοΰ ριζικοΰ φωνήεντος, 'ί δε άνααίπλω- 
σις έν τοις προκειμένοις παραδείγμασι διετής 



ρηθη κατά λίαν άρχικον τρόπον" ώς έπΙ τ?) 
πλείστον δμρις άπεβληθη βεβαίοις η έξηλείφθη 
άποβληθέντος τοΰ άρκτικοΰ της ρίζης. 

Λείψανα της πάλαι ποτέ έπιτάσεοις της ρι- 
ζικής συλλαβής τοϋ στελέχους τοΰ παρακειμέ- 
νου διετηρηθησαν ώς φαίνεται έν τοΤς παρα- 
κειμένοις π. χ. ΒΟαΙ^ί έκτου *800-80αΐ3-ί, ρίζ. 
8ϋ;ΐΐ3 (κνηθειν)• ίη^ί έκ τοΰ *ίυίιι§-ί η *ίΌ- 
ΐιι!ί-Γ ετι έν τω ίΐΐϊ, άρχαιότερον Γανί (τα 
ΙιιΐΙ., ρΐηΐ, ΙΊιί και τα όμοια διετηρηθησαν) 
έκ τοϋ *Γα1οαν-ί ί) *ί'6-Ι:Όαν-ϊ και έτερα, ά- 
τινα άρχαιότερον είχον αν η μη την έπίτασιν 
ώς το γ . έν. ^Ιΐΐ-ίθΐΐ(:1-ΰϊ-1 μ,ετ' επιτάσεως, 
το ά. δε πληθ. 1α1ΐΐά-ί-ηΐ08 >άνευ αϋτης. 

Ένεκα των δευτερευουσών τούτων μεταβο- 
λών τοϋ στελ. τοΰ παρακ. διακρίνομ.εν έν τη 
προκειμένη γλώσση τρεις τύπους αϋτοΰ. 

ά.) Στελέχη τοΰ παρακ. μετ' άναδιπλώσεως. 
Τούτων άποδείκνυνται είκοσι και επτά, έν μ.έ- 
ρει έν τη άρχα'ίκη γλώσσγι' δ νόμος της άνα- 
όιπλώσεως τοΰ παρακ. έν τη Λατ. γλώσστ) είναι 
ό εξής. 

1) Το αρκτικών σύμφωνον μ,ένει άμετάβλη- 
τον έν τη συλλαβή της άναδιπλώσεως. έτι καΐ 
εάν αύτη άρχηται από 8ί,, 8ρ, 80, άτινα όμως 
άποβάλλουσι το άρκτικόν της ρίζης 8' π. χ. 
8ΐθ-ΙΪ άντι τοΰ *8ΐβ-8ίί, ρίζ. 8ΐα" δροροηά-ϊ 
άντι τοΰ *8ρο-8ροηά-ΐ, ρίζ. δροποί (έγγυαν) 
80Ϊ-0Ϊά-ί άντι τοΰ *δΟΪ-δθίίΙ-ί, ρίζ. 80Ϊϊ1(σχί- 
ζειν). Ένταΰθα λοιπόν άπωλέσθη μόνον το άρ- 
κτικόν της ρίζης έν τη άναδιπλωθείση ρίζ"(), ήτις 
άλλως μένει αμετάβλητος. Πρβλ. το Έλλ. ι- 
στη-μι δηλ. δί-δίβ-ΐΐΐϊ, Λατ. δϊ-δίο, σανσ. Ιί- 
δ"'ί1ΐ3-ΐπί, αμφότερα δε ίν τη δΙΪ-δΙα-ΠΙΪ" ή 
πλήρης άναδίπλωσις διετηρηθη έν τη Λατ. δίθ- 
Ιί άντΙ τοΰ δίο-δίΐ. 

2) Ή συλλαβή της άναδιπλώοεως φυλάτ- 
τει το ριζικόν φωνήεν" ή αρχαιότερα γλώσσα 
όμως δείκνυσι και έν αύτη τη συλλαοη της ά- 
ναδιπλώσεως, ώς η Ελληνική, πανταχοΰ β, 
ούτω δέ έν τη Λατ. πρόκεινται δύο εϊδη της 
άναδιπλώσεως τοΰ παρακειμένου. Εκείνο όπερ 
δείκνυσιν έν τη συλλαβή της άναδιπλώσεοις τό 
φωνήεν της ρίζης, έπεκράττ,σεν έν τη γραφο- 
μένη γλώσση, τά δε άλλα στελέχη μετά άνα- 
δεδιπλωμένου Ο, ετέρου ό'ντος τοΰ ριζικού φο)- 
νηεντος ?ι τοϋ άρχικοΰ Λ, ίδιάζουσι τη αρχαϊ- 
κή γλ^)σσΥ1. 

Έ συλλαβή της άναδιπλώσεως έχει ϋ, τοΰ 
ριζικοΰ φ())νηεντος ό'ντος ίΐ. π. χ. Οβ-ΟΠΊ-1, ρίζ. 
Οαη (αδειν) ρ6-ρί2;-ί, ^ίζ. ρΛ§ (πηγνύναι)• Ιϋ- 
ίίβ'-ί-, ρίζ. 1α§ (άπτεσθαι), και πλείστα Ιτερα. 



(ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



10 



74 



Ο ΕΝ Κ/Π. £.\λΗΝ. φιλολογικός ΙΥΑΛΟΓΟΣ 



Όσάκ,ις έν τη ρίζνι έ[Λονΐ[Λοποΐ'/ιθγι το Ο, ρ.έ- 
νει τοΰτο καΐ εν τη συλλαβή της άναοιπλώ- 
σεω; π. χ. ΠΙΟ-ΙΠΟίχΙ-ί, έν. ΐΠΟΙχΙ-ΟΟ (δάκ- 
νω), ρίζ. σανσ. ΠΐίΐΓίΙ (συντρίβειν, λεαίνειν)' 
ρθ-ρθ80-ί, ρίζ. ρΟίίΟ (άπαιτεΐν) άντΙ ροΓϊ^Ο, 
σανσ. ρΐ"ίΐ1\Ίΐ, δγ)λ. ρΐαδί•;. 'Άλλο>ς αναφέρον- 
ται έ» της άρχαιοτέρας γλώσσ•/;; (παρά Νονίοι 
Γελλίο)) και οί δμαλοι οχϊΐ[;.ατ'.σ[;.οΙ Ιΐΐϋΐηοΐ- 
ά\, ρί'ροί^οί, «ρϋροπίίι. 

Το ριζ'.κον φωνήεν 1 υ.ένει καΐ έν τη συλλα- 
βή τη; άναδιπλώσεως π. χ. ^^^^-^^ί1-^, ρίζ. «οκΐ 
(έν. δΟΪΐκΙο, Έλλ. σχίζω, ρίζ. σχιδ, σανσ. ρίζ. 
1<1ΐϊά, δηλ. κ1•;ί(1)• (1ί-(1ίθ-ί, ει και το (ΓΐίίΟΟ 
([/.ανθάνω) άντΙ τοϋ *(1ίί^-800 και ΐ1θΟ(^Ό (δι- 
δάσκο)) εχουσι ρίζαν (1;ΐΙ\ (πρβλ. το Έλλ. ο'.- 
δα(χ)σκ&), ένθα πιθανώς ή ρίζα (1;ΐΙν-και <1ΐ- 
1<- συνέρχονται)'-1)ίΐ3-και ένεστ. 1)Ϊ1)0 (πίνω), 
ρίζ. ρα άλλα και ρΐ, ης το ρ έν τη Λατ. μ.ε- 
τέβη εις 1)' το 00-0 ίά-ί τοΰ 0;10(1-0 (κόπτο)) 
έχει' ί' δια το πρώτον συστατικον [7.έρος της δι- 
φθόγγου αο, αί. 

Το ριζικον φωνΐεν Π μένει καΐ έν τη συλ- 
λαβή της άναδιπλώσεως' π. χ. ρπ-ρΐ1ίί-1, ρίζ. 
ρυ» (κεντείν, στίζειν) Ιπ-ΙΐΐιΙ-ί, όίζ. 1π(1 ((,> 
θεΐν)• ΟΠ-0Πη•ί, έν, οηηο (τρέχω), άρχ. ρίζ. 
Ιναΐ', σανσ. 1<;Ίγ (βαδίζειν, χο>ρεϊν),Έλλ καρπ- 
άλιμος, κραιπνος (ταχύς)' άλλα παρά Γελλίο) 
εΰρηται καΐ ρορίΐίίί, «ΟΟΟΐΐΙί, ΟΟΟΠΙτΐ. 

β .) Στελέχη τοΰ παρακειμένου άποβληθεί- 
σης της άναδιπλώσεως. π. χ. Ιπΐΐ έκ τοΰ Ιο- 
Ιηίί• ΟοηΙιιίΠ έκτου ΙπΙΠίΠ" ΓκΓΐ έκτου *Π- 
Ιϊιϋ, ρίζ. Γκί (Γΐΐκίο σχίζω)• ΟΟίηριτί (εαα- 
θον) πρβλ. ρορΟΓΪ (έτεκον), ρίζ. ραΐ' και έτε- 
ρα. Συνηθεστέρα, ώ; γνωστόν, είναι ή αναδί- 
πλωσες αΰτη έν τη συνθέσει τοΰ όηαατος μετά 



των προθέσεων* π. χ. ΟΟΠ-οίίΙί, πρβλ. 00-θί(1ί 
υχ-ραΐί πρβλ. ρί'ραΐί' Εΐο-ΐΜΐιτί, πρβλ. οπ- 
ΟΙΙΓΓΙ' ενταύθα ανήκουσι πιθανώς και οί πα- 
ρακ. ών το στέλεχος τοΰ ένες•• και τοΰ παρακ. 
είναι το αυτό, π. χ. νβΐΊϊ έκ τοΰ νοΥοιΊι, 
σανσ. ΥαναΊ'ΙίΙ, έν. ΥβΓίΟ (στρέφω), άο-ίοπ- 
ιΓι, έν οίο-ίβίκίο (υπερασπίζομαι)' ρίΠπΗ έν. 
ρπίκίο (άναπετάννυμι), κτλ. 

γ'.) Στελέχη τοΰ παρακ. αποβαλόντα το άρ- 
κτικον της όίζης και συνελόντα το φωνήεν της 
άναδιπλ(.'>σεως μετά της ρίζης. Τοιαύτα είναι 
μόνον τα εις την ρίζαν ίΐ φωνήεν έχοντα ' π. χ. 
Ι'ϋΟΪ' έκτου *1βΙΐθί, οσκ. ίβΓπΙί-ΐΙ^ίΙ, ρίζ. ίίΐο 
(ποιεΧν), ίΊ'β^ϊ έκ τοΰ *ίΓ('ΓΓΪμϊ, ρίζ. ίΐ'ίΐμ' 
(θραύειν)" Οορί έκ τοΰ*ΟΟθίρϊ, ρίζ. Οϊψ (λαμ- 
βάνειν), και έτερα. 

β'. Στε.Ηχ}} τοΰ ά.τ.Ιον η 6 . αορίστου, 

Ή ρίζα, ήτις δύναται και ν'άναδιπλωθη πρό^ 
εκφρασιν έπιτεταμένης τίνος σ/έσεως (επιμε- 
λείας, μεταβάσεως, επαναλήψεως), λαμβάνει τάς 
δευτερεύουσας προσοιπικά; καταλήςεις' προ- 
τάσσεται δ' αυτής ώς επίρρημα μία πτώσις 
τοΰ δεικτικοΰ άντωνυμικοΰ στελέχους «Ί-, δη- 
λοΰσα το παηιΑθόιτ καΐ συγχωνευμένη μετ 
αυτής. Αΰτη καλείται αν/^ιισκ:, ήτις όμως δύ- 
ναται και να παραλειφθή. 

Ό άπλοΰς αόριστος φαίνεται κατ άρχάί 
έχων διπλούν στέλεχος, δηλ μ.ετά και άνευ 
τοΰ επιθέματος -ΓΙ-, δπερ καλείται σνηΐεηκόν 
ψωνίμν. 'Ρίζαι φωνηεντόληκτοι άνευ τοΰ φω- 
νήεντος τούτου πιθανώς έλάμ.βανον έπίτασιν, 
έν τω έν. τοΰ ένεργ. π. χ. 



πρόδ. α-άα-ηΐ (ρίζ. (Ια διδόναι) 



Μέσον. 

α-(1α-ηια 

.•ι-άίΐ-8α 

η-Γία-Ιη 

η-άα-ιη?ΐ(11ι.α 

α-άα-δάΐινα (?) 

η-(ΐΛ-ηΙίΐ 



β'. 5 » α-ιΐη-ίί 
γ'. » « η-Λα-Ι 
ά. πληθ. α-Γΐα-ΐϊΐα3 

β'. ;\-ι1:ι-(αχ 

γ'. ,ι-ίΐα-πΐδ 

Όμοίως καΐ τί, μετά τοΰ επιθέματος -.Τ π. χ. α-1;•Ιΐ11ο.ι-ιη, ρίζ. 1^11α^. α-ραραΙα-ΠΠ, 
ρίζ. ΐι.ΐΐ' α-ν;ιν;ιΚ;ι-ΐα. όίζ. ν.ιΚ', και έτερα. 

Έν τη Σανσ. στελέχη άνευ τοΰ επιθέματος -ίΐ' π. χ. 
Ένεργ. ά. έν. πρόσ. ;Ί-άί•ηΐ και άναυξήτως ί1αηΐάα-ηΐ 
β'• ;Ί-(1α:-^? γΙ,ι-β 

γ'. ά-ΐΐί-ί (.Ιίι-Ι 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟΑΟΓϋΣ 



75 



Ένεργητικ,όν. Μέοον. 

ά. δυϊΛ• ίΐ-άα-νεΐ χτλ. 

β'. ά-Γΐ3-Ιηιη 

γ'. Η'-άα-ίαΠΙ 

ά. πλιοθ. α'-οΐα-ιηα 

β'. ίΐ'-άίΐ-Ιίΐ 

γ'. α'-άιΐδ, δγ)λ. *α-άα-ηΙ 

Ό(Αθίως κλίνονται και τά μ.ετά τοΰ -ίΐ- έπιθέ[Λατος π. χ. 

Ένε'^^γ. α' Ιΐραΐη (ρίζ. Ιίρ άλείφειν), α'-Ιϊρίΐ-«, α'-ϋρα-ί κτλ. καΐ άναυξότως 1ίρίΐ'-1Ώ, 

Ιΐρίΐ'-^, Ιίρα'Ι κτλ. 

Μέσον ά. εν πρόσ. ;ι'-1ίρο έκ του *1ίρα-ί άντΙ τοΰ *1ίριι-1ϊΐί καΐ άναυξητως Ιϊρβ' ίκ 

τοΰ *1ίρη-ηΐΛ 

β'. » » α'-1ίρα-ΙΙι;ΐ8 
γ'. Β » ίΐ'-Ιίρα-Ιίΐ 

ά. δυίκ. χ ίΐ'-Ιίρί-νίΐΐΗ 

β'. » » α'-Πρα-ΙΐΊαΐη 

γ'. » » ίΐ'-Ιϊρβ-Ιαίη 

ά. πληθ. » ;ιΊίρϋ"-Γη;ι1ιί 

β'. » » Λ'-Ιϊρη-ίΠιναΐΏ 

γ'. » » ίΐ'-Ιϊρα-ηΙα 
Εν τΫι Έ.Ι.Ι. οί τύποι των αορίστων, ών το στέλεχος είναι ή ρίζα αύτνι άνευ ίπιθεριατος, 
περιωρίσθτισαν [χόνον εις τάς φωνηεντοληκτους ρίζας, ή αρχαιότερα οριως γλώσσα σχ7![Λατίζει 
ούτω καν συ(Α(ρωνοληκτους ρίζας' π. χ. 







Ένεργητικόν. 


Μέσον. 


ά. 


εν. πρόσ. 


ε θϊΐ-ν (αρχ. τύπ. ;ΐ-ι11ΐα ηΐ) 
ε-γνω-ν, ε-φυ-ν. 
ρίζ. και στέλ. θε γνο, φυ. 


έ-θέ-[;.τιν, λύ-(Α7:ν 


β' 


» » 


ε-Οη-ς 


έ-Οε-σο, ές ού έΟου 


γ' 


» » 


ε-Οη 


ε-θε-το. λύ-το; λέκ-το 


ά. 


πλθ. » 


ε-θε-[Αεν 


έ-θέ-μ.εθα 


β' 


» » 


ε-Οε-τε 


ε-θε-σθε 


γ' 


» » 


ε-βα-ν, ε-φυ-ν 


ε-θε-ντο 



Σύι^.. Το ε-Οε"σαν είναι σύνθετον. 

ΌΐΑοίως και αί λοιπαΐ εγκλίσεις" ύποτ. θώ 
έκ του *θε-ω-((;,ι), θης έκ τοΰ 'θε-η-σι καΐ εφ. 
εύκτ. θε-ίτ,ν, κτλ. προστ. θέ-ς έκ τοΰ θέ-(ϊι' 
κλΰ-Ο'-, κλΟ-τε κάί μ,ετ' άναοιπλώσεοι; κέ- 
κλυ-Οι κέκλυ-τε, ρίζ. κλυ' πΐ-θι, ρίζ. πι (πί" 
νειν). 

'0[Αθίο)ς καϊ αί ριετά τοΰ αρχικού £πιθε[Αατος 
-α. π. χ. 

ε-λιπο-ν (αρχ. τόχ. .1-Γΐρ;ι-Πΐ), ρίζ. λιπ. ε-λι- 
πε-ς, έ-λιπ-ε κτλ. Μέσον ί-λιπό-ρ-ην έ-λίπε- 
σο, ές οΟ έ-λίπου, έ-λίπε"το κτλ. 



Άπλοϋ; αόριστος μετ' άναδιπλώσεως είναι 
πέ-πι6-ον, ρίζ. πιθ' •ίίγ-αγο-ν, ρίζ. άγ' εειπον, 
ουνγιθοις άνευ αυξήσεως ε'ιπον άντι τοΰ έ-Γ ε- 
Ρεπο-ν, *Γε-Κεπο-ν =■■ σανσ. &'-νο1ν'3,-ίϊ1 έκ 
του *;ι-νίΐνίΐ1ν'3-ηΊ, ρίζ. Γεπ, αρχ. ■\Έΐ1ν' έ- 
πεφνο-ν, ρίζ. φεν' ε-πέφραοο-ν, ρίζ. φράο, κτλ. 

Έπειδη το στέλεχος τοΰ ένεστώτος σχηρ-α- 
τίζεται έκ της ρίζης μετά 'η άνευ τοΰ λτ,κτι- 
κοϋ α άνευ ετέρας τίνος προσθτικνις, δ απλοϋς 
άόρ. συμπίπτει μετά τοΰ παρατατικού, π. χ. 
ε-(ρΥ|-ν, έ-λεγο-ν, έ-γραφο-ν, έκ τοΰ φημί, λέ- 
γω, γράφω. Τοΰ τρέπω καΐ τρέφω κατά Οι*• 



76 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΙΝ. ΦΙΛ.0Α0Γ1Κ.0Σ ΣΓΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



λεκτικην έναλλαγτ,ν των φωνγιέντων διακρί- 
νονται 5 άόρ. τοΰ παρατ. έ-τραπο-ν έ-τρκ(ρο-ν 
καΐ ε-τρεπο-ν, ε-τρϊφο-ν. Ούτω; ε-ταμο-ν και 
έ-τε[Α0-ν, έν. τέΐλ-νω, καΐ ε-/.τανο-ν, ρίζ. κτεν, 
κτείνοί. 

"Εν τιΐϊΐ φοίντιεντολτίκτοις ρίζαις ό άόρ. υχν)~ 
(Αατίζεται [/.όνον έν τη ίριστικη έκ τη; οιά τοΰ 
κ έχεκταθείοτ.; ρίζ'ί;, λαριοάνων τα; προσωπι- 
κά; καταλήςει; τοΰ συνθέτου αορίστου -α, -α;, 
κτλ. Οΰτο^; έσχτ,ΐΛατίσθ•/; ε^ωκα, ρίζ. οο' εθγ,- 
κα ρίζ. θε" ήκα, ρίζ ε (ίέναι, αρχ. ]α). Ό σχτ,- 
μιατισμο; οΰτο; ρ,όνον έν τϊ, οριστική περιορί" 
ζόαενο; είναι λίαν [Αεταγενέστερο;. Πρβλ. τον 
παρακ ει; -κα. 

^ατ. 'βν τη άρ/αιοτέρα λατινική γλώσση 
πιθανώτχτα φαίνεται, οτι 6πηρ;^ον άπλοϊ αό- 
ριστοι, ώ; άπέόειζεν ό Γ. Κούρτιος' π. χ. δ- 
ριστικ. ίίίμο, 1;ΐμίΙ. ύποτ. αΐ-ΐίίΐίΐί^, ΙίΙΐίΜΙΤΙ, 
ρίζ. ίηΐί' (άπτεσθαι)' ό ένεστ. έχει ρίζαν 'έρρι- 
νον. Έπίση; ρίΐρ,'ΙΙΙΐΙ (πρβλ. τίιν ένεστ. ρίΐΐΐ- 
μ(> πηγνυ[Λΐ), ρίζ. 1);»ΐί' (λέσον ί^'βΠΪΙΠίί, ρίζ. 
Ι^ΟΠ, ένεστ. μετ' άναδιπλ^ώσεω; [ίΙ^ΠΟ έκ τοΰ 
*ίίίοΌ110' α1-1ΐΐ1;ΐί έκτου έντωένε7. άχρη^ου 
Ίτελέχου; Ιΐΐΐ (τληναι, φέρειν)" έπίση; ΙΐΙ-ίΙ-ΙΙΙ, 
ϊυ-,Τ.-8, ίη-α-ί, άρχ. τΰπ. 1)1ΐαν-;ιηΐ, κτλ. 
ρίζ. ΙΐΙ (φΰναι, είναι) άχρηστο; έν τω ένεΓ-ώτι- 
Παραβλητέαι ετι αί [ΑετοχαΙ τοΰ ένεστ. ρα- 
ΓΙΟΙΙ^; (το στέλεχος τοΰ ένεστ. δια τοΰ \ σχη- 
[Λατιζόαενον) :=: ή τίκτουσα, ρπΓΟΠί; ό[χω; 
«πατήρ, ριητηρ» ρ;ΐΙ\Ίΐ1('ί5 «γονεϊ;» άόρ. (ά- 
νευ .ϊ) = «η τεκοϋσα, οί τεκόντε;». 

Έπειδη ή λατ. δεν έχει την αύζησιν, δεν 
διακρίνει δε τά; δευτερεύουσα; καταλήξει; των 
πρωτευουσών, ι^δύναντο τότε μόνον να σχη- 
(χατιοθώσι τύποι τοΰ αορίστου, δτε τοΰ ένει^. 
το στέλεχο; διαφέρει τη; ρίζη;, η ρη[χατικόν 
τι στέλεχο; είναι άχρηστον έν τώ ένεστώτι. 

/' Στ(.}ίχη ζοΡ έΐ((7ζώτος. 

Ίϊν τη γραμαατικη των !νόογερρι.ανικών 
γλωσσών ό ένεστώ; έχει όιαφόρου; σχη^Λατι- 
σ[^.ού;, ο'ίτινες βεβαιώ; άρχηΟεν έςέφραζον ι- 
διαιτέραν τινά σχέσιν, οίον ττ,ν έναρςιν, το ά- 
ρ.ετάβατον, την διάρκειαν, το πάθο;. Αί πλεΐ- 
σται των διαφόρων τούτοιν σημασιών άπωλέ- 
σθησαν, όπερ συμβαίνει συνηθω; έν τω [ίίο> 
τών γλοισσών. Έκ τη; αύτη; όθεν ίίζης δύ- 
νανται να σχηματισΟώσι πολλά στελέχη τοΰ 
ένεστώτος. Ό χρόνο; οΟτο; έχει έν τη οριστική 
κχΐ όποτακτικτ, τάς πρωτοθέτου; προσωπικά; 
καταλήξει;. 



Κατά το παράδειγμα των ινδών γραμματι- 
κών διαιροΰσι τά ρήματα κατά τον σχηματι- 
σμον τοΰ (^ζλέγαυς τοΰ ένες•ώτο; αΰτών' κατά 
την διαίρεσιν ομω; ταύτην δυνατόν μία καΐ ή 
αύτη ρίζα νά άναχθη ει; πλείονα; ρηματικά; 
τάξει;. Καλλίτερον ήν αν ει διγιροΰντο τά :η- 
ματα ούχΙ κατά τάξει; η συζυγίας, άλλα κατά 
τον σχηματισμον τοΰ ένεστώτο;. 

Κατά ταΰτα εχομεν του; εξής τύπου; τοΰ 
στελέχους τοΰ ένεστώτος. 

Α. 1. ^Ι>•όογ. αργέ•)•, γ.ΐίσσα. Ή καθαρά, 
απλή ρίζα δυνατόν είναι, ώς εις τον άόρ., στέ- 
λεχος τοΰ ένεστώτος (ρίζαι μετά τοΰ ριζικού 
φωνήεντος ά.). π. χ. ά. έν. πρόσ. τοΰ ένες•. 

;ΐίί-ΐΏΊ, α«-8Ϊ, α!5-1ί" πληθ. α^-ηα&δϊ, ηκ- 
ΙίΙδϊ, α^-ααΐΐ• ύποτ. α^-α-ιη, αϋ-α-οί, κτλ. 
εύκτ. α8-)3-ΐη, ίΐδ-]α-δ κτλ. προς•, ίΐδ-άΐΐί• 
ίΐά-ΙΙΐί ρίζ. καΐ στέλεχος τοΰ ένες•- ίΐ-ύ (εδειν). 

Σανσ. έν. ίΐά-ηΐί, *;ΐ(1-δϊ, έξ ου ίΐΐ-δί, 
κτλ. πληθ. Πϊΐ-ηΐ'ίΐδϊ, και αά-ίΐ'ΐΐΐΐ. 

ΈΑ.Ι. εί-μι έκ τοΰ *έσ-μί, έο-σί, έξ οΟ "εσι 

καϊ κατά μετάθεσιν εις και άποβολην τοΰ σ 

εΤ, έσ-τί' πληθ. έσ-μεν έσ-τέ, έ-»σι έκ τοΰ 

έσ-αντι' το δε εΐσΐ έγένετο εκ τοΰ *έσ-ντι, 

έ-νσι, οωρ. έντί. 

^«Γ. έν. δίΠΏ έκ τοΰ *0δ-11-ΐΐ1, τοΰτο δε 
έκ τοΰ *ί!^"-ΐη(ί),(>δ αντί τοΰ *6δ-(δΐ), θδ-Ι" 
πληθ. δΐΐ-ηΐΠδ έκ τοΰ *ί!δ-α-ηΐηδ *βδ-ηΐΐΐδ, 
('δ-Ιϊδ (θ)δ-ιιιΐΐ. 

Α'. 2. ^Ινδογ. άρχίγονος γ.ίώσσα. Εις την 
καθαράν άπλήν ίίζαν προσαρτάται η πρόσφυ- 
σις -;ΐ- έπιτεινοαένη εις το ά. πρόσωπον καΐ 
λίαν εύχρηστος εϊς τά ονοματικά στελέχη (πι- 
θανώς άρχήθεν ει; ρίζας μετά τοΰ φωνήεντος 
α)" π. χ. ρίζ. 1)1ΐαΓ, στέλ. ένες•. ΙιΙΐϋΓίΐ-" έν. 
Ι)Ιι;ιι-ίΐ-ιιιί, 1ί1ΐΗΐ•α-δί, 1)1ι;\ι•α-ϋ• πληθ. Ιιΐια- 
πι-ηκΐδί,1)ίιαι•α-1;ΐδϊ, 1^11;η■Λ-11ι^• ύποτ. 1)1ΐίΐ- 

1•;ΐ-;ι-ηΐί, έξ ου ΜΐίΙΓα-ηΐί κτλ. ευκτ. Ι^Ικί- 

Γα-ί-ηι, ΐ3ΐκιπ\-ϊ-δ,, κτλ. προτ. 1)ΙιαΓ<ι-(11ιϊ 

βραδύτερον Ιιΐίαπί. Μέσον γ' εν. Γ)Ιΐ;ΐΓα-Ιαϊ 
και έφεςή;. 

2'ίί)'ί7. έν 1α(1;ι'-ηιί, Ιικία'-δί, 1ιΐ(1;ι'-1ί' 
πληθ. ίικίπ-ηκίδί, Ιαάίΐ'δ-Ιΐια, Ιιιάα'-ηΙί ρίζ. 
ΙικΙ ((ϋθεϊν). 

Έ./.Ι. εν. φερω(-μι), γ'. φερε-(τ)Γ πληθ. 
φέρο-μεν και εφ. ρίζ. φερ- στελ. φερ-ε•, φερ-ο-' 
τρέπο-μεν, ρίζ. τρεπ' γράφο-μεν, ρίζ. γραφ. 
καϊ έτερα. Ένταΰθα άνηκουσι καΐ τά παρά- 
γωγα ρηματικά στελέχη ει; το αρχ. -ί13ϋ- π. 
χ. *φορείο-ι/.εν, ές οϋ φοροΰ-μεν, αρχ. τύπ. 
Ι»1ΐΛ1•;ψι-ΐη;ΐδ!, στέλ. φορε)ε-, φορείο-' άρχ. 
τύπ. 1)1ΐα1"θ]α- έκ τοΰ όνομ. στελέχους φερο-, 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛ^ΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ: 



77 



αρχ. τύπ. 1)ΙΐίΐΓΠ-' ^τΐ[Αα]ο-[;,εν, τιμώ-μεν ίκ 
τοΰ τΐ(Αΐί' χρυσο]ο-[λεν, χρυσοϋ-μεν έκ, τοΰ 
χρυσβ-, και έτερα (ορα ανωτέρω). 

^ατ. Στέλ. ένες•. νθ1ΐ-ί-, άρχ. Υ&^ΐΐ-α-, 
ρίζ. νοίΐ, αρχ. ν»ϋ;1ΐ. εν. ΥοΙίΟ έκ τοΰ *νθ1ΐΰ- 
ηιί, αρχ. νίΐ§'1ΐα-ηιϊ, νβ1ιί-8, αρχ. γαο1ια-8Ϊ, 
νο1ιϊ-1, άρχ. ν;ΐ!ΐ1ια-ϋ, πλτ,θ. νο1ιί-ηΐιιΐ8 ά- 
νευ επιτάσεως τοΰ ληκτικοΰ τοΰ στελέγους, 
ωσει αρχικό; τύπος υπήρχε νίΐ^ΐΐίΐ-παίΐδΐ και 
ούχι ν;ΐΐί1ΐ;ι-ηΐ;ΐί?ί, όπερ εν τ^ λατ. ίίθελεν 
είναι *νβ1ιο-πια8• νοΙιΜίδ, άρχ. να^Ιια-Ιαπί 
νβΐΐΐΐ-ηΐ;, άρχαιότερ. ΥβΙΐΟ-ΙΐΙί, άρχ. ΥίΙ^Ιία- 
πΐΐ καΐ έτερα. 

Τα οιά τοΰ ί, β, Ά παράγωγα ργΐ[^.ατα ε- 
χουσιν έπίστις το άπλοΰν ρϊΐ[Αατικον στέλεχος 
£ν τω ένεστώτι' π. χ. Π101ΐ6-1ΐδ έκ τοΰ 1Ώ0- 
ηθϊ-Ιίδ, *ηΐθΐιο]ί-1ΐδ, άρχ. τύπ. ΙΏαίΙίΐϊα- 
Ιαδί. 

Β'. 1 . 'Ινδογ άξΐχ. γ.ίωσσα. Το φωντ,εν τϊίς 
απλής ρίζγις λα(Αβάνει ττ,ν ά. έπίτασιν, νίτις δ- 
(ζ,ως (7.ένει προ τών προσωπικών καταλήξεων 
τϊίς οριστικής, ϊσως δε και της υποτακτικής, 
τοΰ εν. τοΰ ένεργ. π. χ. ρίζ. 1, εν. αΐ-Π11 Λ1-, 
δΐ, αί-1ί• πλγιθ. ί-ηιαδί, ί-Ιαδί, ί-αη1ί• υποτ. 
και προς•. ϊ-;ι-1ί ?ι ϋϊ-ίΙ-Ιΐ' εύκτ. 1-]ίΐ-1' προς-. 
ϊ-(11ΐί• το (Λέσον ην αν ϊ-ΙΤίαί, κα'ι εφεξής. 

Σαΐ'σ. εν. β'-ηΐϊ. β'-^'δϊ, α'-ύ' πληθ. ϊ- 
ΐηα'δί, ί-ΙΙκι', ί]•;ΐ'η1ΐ, ρίζ. καΐ στέλ. ΐ, ο 
({έναι)' •?ι δια τοΰ βοηθητικοΰ φωνήεντος ί (χε- 
ταξύ τής ρίζης και -ίών έκ συ[Αφώνου άρχο[;.έ- 
νων καταλήξεων παρερ.βαλλοι^.ένων π. χ. Ι'υ'Ί- 
ί-ΙΒΪ, 1Ό(1-ί-''δί, 1Ό(1-ί-Ιί• γ'. πληθ. Γΐκΐ- 
α'ηΐί, στέλ. Ι'οά-ηκΐ- (κλείειν). 

'Ε,Ι.Ι. εν. εΙ-[/.ι, εΐ άντι τοΰ *εί-σι (ε'ι-οθα) 
εΤ-σι' πληθ. ϊ-μεν, ϊ-τε, ϊ-α-σι έκ τοΰ ΐ]-;ιΠΐΐ 
η ϊ-δίΐηΐϊ' προς-, ΐ-θι' η εϋκτ. και υποτ. [Λε- 
ταβαίνουσιν εις τί)ν εις -ί1- τύπον, ευρηται 'ό- 
μως έν τή αρχαιότερα γλώσστ) καΐ ΊΌμεν (μετά 
τοΰ Τ καΐ μεταγενεστέρου ί), οηλ. 1|-;ι-ηΊ;ΐδΓ 
επίσης άρχαϊκον είναι το ουϊκον ΐ-την καΐ το 
πληθ. ϊ-μεν (άνευ αυξήσεως) ρίζ. ι, στέλ. ει, 
ι- (ίέναι)' έν. φη-μί, 'φη-σί, φης, φη-σί" πληθ. 
φα-μέν, φα-τέ, φα-ντί, φί-σί' εύκτ. φα-ιη-ν' 
πρθ7. φά-θι (φα-θί), ρίζ. φα. 

^ατ. Μόνον το στέλ. βί-, ρίζ. ί άνηκει έν- 
ταΰθα" εν. 00, στέλ. ('ί,)η-1ΐΐί και όχι 'ο-ΠΙ, 
ίσως το βΟ έκληπτέον ώς 'βΟ έκ τοΰ «ΊΟ και 
τοΰτο άντι τοΰ *;ΐί-ί;ΐ-ΐπί" βί-δ, ΟΪ-Ι" πληθ. 
('ϊ-ΠΗΙδ ('Ϊ-Ιίδ, ('-πηΙ άντι τοΰ βΙ-ΙΙΠί, 
άρχ. τύπ. Π)-αη{ϊ. ΊΙ καθαρά ρίζα φαίνεται 
έν τω ί-1ι1ΐη. 

β'. ί. Ίνό. άςχ. γ.Ιώσσα. Εις τ•/)ν οΰτως έ- 



πιτεταμένην ρίζαν προσαρτάται "3, η δε έπί- 
τασις τότε μένει εις όλου; τους τύπους (εις 
ρίζας έχουσας ριζικόν φωνήεν ί και 1ΐ)' π. χ. 
ρίζ. δΐΊΐ (ρεϊν), στέλ. ένεστ. δΓαΥα-' έν. δΓ;ι- 
Υα-ηιί, δΐ•αγ»-δί, δΓίίγα-Ιί' πληθ. δΐ'&ΥΗ- 
ΐηαδί• υποτ. γ'. έν. δΓαΥα-Ιί" εύκτ. ά. πληθ. 
δΓανα-ϊ-ΐη&δ, και έφ. 

Σακσ. εν. γ'. ΐ30'άΙΐ-3,-ίί• πληθ. ά. Ιίϋ'άΐΐ- 
8-1038, ρίζ. ΐ311(11ΐ. (πυνθάνεσθαι, γιγνώσκειν)" 

δΐ•;ι'ν-ίΐ-1ί, ρίζ. δην ηα']-α-Ι;ί, ρίζ. ηί (ά- 
γειν), και έτερα. 

'Ε.υ. Έν τη ελλ. είναι τοΰτο λίαν σύνη- 
θες' π. χ. φεύγο-μ.εν, φεύγε-τε, στέλ. φευγ-ε-, 
ρίζ. φυγ' λείπε-τε, ρίζ. λιπ' λήθο-μεν, ρίζ. 
λαθ' ρέΚο-μ.εν, άρχ. τύπ. δ1"3ΥΓι-11ΐαδί, στέλ. 
ρεΡε-, άρχ. δΙ'αΥΛ, ρίζ. ρε, άρχ. και σανσ. δΠΙ. 
κτλ. 

Έν τω πλέω καΐ ρέω φαίνεται ούσα δευτέ- 
ρα έπίτασις' πλέω, πλόω, πλώω, πρβλ. το 
τρώγω. Το δε πλείω και τά όμοια ανάγονται 
μάλλον εΐ; την έ. τάξιν' πλείω έκ τοΰ *πλεΡ- 
ιω, άογ. τύπ. ΡΓΛΥ- 3-1111. Ενίοτε -το στέλε- 

"Ί , / χ ■' •' •' ' 

χος του ενες-ωτος οεικνυσιν εκτασιν η μηκυν- 

σιν τοΰ φωνήεντος άντι επιτάσεως* π. χ. τρί- 
βο-μεν, ρίζ. τρ;β' φρίγο-μεν, ρίζ. φρυγ. 

/ίατ. έν. γ . άοΐΐοί-ΐ, άρχ. τύπ. ά31ΐ1ν3-1ί, 
ρίζ. άαο (άγειν), στέλ. άοαο-ϊ• ιια1ιί-1, ρίζ. 

Ιΐαΐΐ (άνδρα λαμβάνειν), άβίοίΐ:., ρίζ. (ΙΪΟ (λέ- 
γειν)" Ι'(!Ϊ(1ί-1, ρίζ. ΓκΙ (πιστεύειν, πρβλ. ρβΓ- 

Ιί(Ι-αδ)• ίΐαίΐ, άντΙ ίΐαγι-ΐ, ί1οΥΪ-1 (τδ ίΐογ- 

ΟηΙ διετηρήθη) έκ τοΰ ί1ΐΐϊ-1, ρίζ. ίΐπ (φλύειν, 
ρεϊν), και έτερα. 

γ'. Ίνδογ. άρχίγ. γ.Ι&σσα. Έ ρίζα άναδι- 
πλασιάζεται, έάν δέ λήγη εϊς έν φωνήεν, ' επι- 
τείνεται ώς έν τω Β'. ί' π. χ. ρίζ. ίΐ3 (διδό- 
ναι), στέλεχ. ένεστ. ί1αά3, ένεστ. άα-ά3-ηΐΐ, 
ιΙ;ι-ιΐ3-δί, ιΐ3-ίΐ3-1ί• πληθυν. ά3-ά3-Η13δϊ, 
(Ιιι-ιΙα-Ιαδί, ά3-ά3-η1ϊ• υποτ. έν. ΑάΛά- 
-απιί, ά3-ά3-3-δί, ά3-ά3-3-Ι;ί• πληθ. άα- 

άα-ίϊ-Π13δί κτλ. εϋκτ. άα-οΙα-ϊα-ΙΏ, κτλ. 
προστ. άα-(ΐ3-ί11ΐί, μέσ. θΐ3-ά3-Π13ί, και έ- 
τερα. 

Σανσ. έν. ά3ά1ΐα-ηΐί, ά3(11ΐ3-δί, ά3ά1ΐ3- 
ύ• πληθ. ά3ά1ΐ-1113'δ, άΐιαί-ΐΐιβ άντΙ τοΰ 
*άαι11ι-11ιο, άη'(11ι-3ΐί• μέσ. έν. ά3ά1ι-ο', 
ιΙΙιαΙ-κύ άντι τοΰ *ά3ά1ΐ-δό, Γΐ1ΐ3ί-ίό άντΙ 
τοΰ Μ3ά1ΐ-10 και έφ. ρίζ. ΐΠΐ3 (τιθέναι). 

ΈΛ.Ι. Έν τη έλλην. τδ φωνήεν τής άναδι- 
πλώσεως είναι ι" π. χ. ρίζ. δο, στέλ. ένεστ. 
δι-δο-, έν. δί-δω-μι, 5ί-δω-ς. δί-δω-σι' πληθ. 
δί-δο-μεν, δί-δο-τε, δι-δό-άσι/ ομοίως ϊ-στη- 
■ μι, ρίζ στα, άρχ. τύπ. δϊ-δΙίΐ-Πΐί• τί-θη-μι, 



ο ΕΛ' Κ/Π. ΕνΛ.ΗΓν. ΦΙΑΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



ρίζ. θε' μέβον δ•-δο-ααι. Τα -'.υ.-::ΐΎ,-^ι. τί^Λ- 
τ,^τ,-^ΐ-'; ρ••ζ. πλα (πληρούν) -/.αϊ πρα (τιργίθειν, 
καίειν) -ροσαρτώσιν είόιν^ν ει; ττ,ν άνα^ί- 
πλωσιν. 

Εκ του ειόους τούτου τοϋ στεΛενους του 
ένεστ. αναπτύσσεται τύπος τι; μετά λτ,κτι- 
κοϋ φωνήεντος α" π. χ. στέλ. γιγνε- εκ τοϋ 
>ιγενε-, αρχ. τύπ. §αοαιια-, μζ. ο-,-η, άρχ. 
μαΜ γίγ(ε)νο-μαι, αρχ. τύπ. §ίΙ-§ίΐη;ΐ-ηΐί11' 
πίπ(ε)το-υ.εν, στέλ. "πιπετε-, πίπτε-, όίζ. πετ. 
μ•μ(ε)νο-αεν, στέλ. *μεμενε-, αψ.νε-, όίζ. μεν, 
κτλ. 

^ατ. Το εΐόος τοϋτο είναι σπανιώτατον καΐ 
μετά τής προσφύσεως ε•ς -.Ι' π. χ. βϊίΐΐΐί-ΐ 
βντι τοΰ *£;('ί;β1ΐί-ί, άρχ. τύπ. μπ-ι^ί-ΙΜ-α-ΙΪ 
(ελλ. γίγ(£)νο-μ3ίΐ), ρίζ. ΙΖΟΙΓ 8(;(1ί-1 (κάθγ;- 
ται), όγιλ. *8Ϊϊ5(ϋ-[ εκ τοΰ *?^ί:<<'<1Ί-1, αρχ. 
τύπ. ίίΪ8αιΙ;ΐ-1,ί, ελλ. 'ίζει, σανσ. Ηί(1;ι'-1ί, ζεν»! 
1ι;ΐ(Ι1ΐΕΐ-ίΙί ρ•.ζ. κο(1. 

<1>ωντ,εντοληκτων ρ;ζών τά ληκτικά φωνήεν- 
τα θεωρούνται καΐ ώς λεκτικά του στελέχους 
τοϋ ένεστώτος' π. χ. Ρί-,-ίΐ!-!:, άρχ. τύπ. .-ίί- 
8ΐ;ΐ-1), ρίζ. δΙα. ΗΗΓΪ-Ι, δηλ. *.>1-8ί-1, άρχ. 
τύπ. ί!;^-^^α-{^, ρίζα ^;α (σπείρειν)• 1)ί-1)ί-1 έκ 
τοϋ *ρί-ρί-Ι, ρίζ. ί)ί (πίνειν), αρχ. ρί, ρ;ΐ. 

Κατά τους τρεις τούτους τρόπους σχηματί- 
ζονταν εκ τη; ρίζης αΰτης τά στελέχη τοϋ ε- 
νεστώτος. Κατά δέ τους έοεςτ,ς τέσσαρα; σχη- 
ματίζονται ταύτα δια προσφύσεων περιεχου- 
σών σύμφωνα. 

Δ . 1 . Ιίΰογ. άρχ. γ.ΙιΙσσα. Έν τέλει της 
ρίζης προσαρτάται ή πρόσφυσις -011- έπιτεινο- 
μένη έν τω έν. της όριστ. τοϋ ένεργ. π. χ. όίζ. 
Η1", στέλ. ;υ'-αΐι- (ϊέναι, έγείρεσΟαι)" έν. αΐ- 
ιιαπ-ηιί, ;(Γ-ιι;ιη-.^ί, ;ιι-ιι;ιη-1ί• πληθ. ;ιι•- 
ηυ-ιηαϊίί, ίΐΐ-ιηι-Ιίΐί^ί, ίΐι-ιιυ-πΐί, ίσως ατ- 

11ΐΙ-ί11ΐϋ• ΰποτ. γ'. έν. ίΙΓ-|11Ι-;ΐ-Ιί η ίΙΓ-ΐΚΙΜ- 
;ΐ-ϋ ένεστ. γ'. εν. ;)1-ηΐΙ-);ΐ-1• προστ. β'. έν. 
;ΐΓ-ιηι-1.1ιί• μέσ. ίΐι-ηιι-ιΐϋΐί κτλ. 

1'α>σ. Έν. Γ-Πο'-ιηί, άρχ. τύπ. ;ιΐ•-η;πΐ- 
ηιί, Γ-,η(/-"8Ϊ, ι•-ιΐ(/-1ί• πληθ. ι-,νΗΐ-ηι;ι>ί, 
γ'. Γ-ΠΥ-ίΐ'ηΙϊ-, ρίζ. ;ΐΓ, στέλ. ένεστ. ΐ-ηυ- 
άντί αίΜΐη- (ίέναι, έγείρεσΟαι)" 

'Ε.Ι.Ι. ΊΙ ελληνική γλώσσα προσαετα την 

πρόσφυοιν -νυ, ήτις άντΙ έπιτάσεοι; εκτείνεται 

ε:ς -νυ-' π. χ. δείκ-νυ-μι, δείκ-νυ-ς, δείκ-νυ- 

σι' δείκ-νυ-μεν, δείκ νυ-τε, δείκ-νυ-βσι, ρίζ. 

οικ, στέλ. δείκ-νυ-' εν-νυμι, όίζ. έσ, άρχ. V,•ι^; 

(ένήύειν)' ό'ρ-νυ-αι, όίζ. ίο. Τά εις -ννυαι, π. ν. 

ϊ ' ' ' ' ' . ' / 

σκεΰαννυμι, πεταννυυ.ι, κρεμαννυμι, στορεν- 

νυμι, έγένοντο έκ των 'στορεσ-νυ-μι, στέλ. 

στορ- ες-, άρχ. τύπ. ^ι;1Γ-;ι^- (ορα άνο^τ.) κτλ., 



ώς και εννυμι έκ τοϋ 'Ρέονυμι, ώς δεικνύουσί 
το ί^ραχύ φωνήεν τοϋ μέλλοντος καΐ οι τύποι 
σκεδκσ-τός, πετασ-σα, έπετάσ-θην, κρεμασ- 
τός, εκρεμάσ-θην, έστορέσ-6ην. 

Το τανύω, πρβλ. τά-νυ-μαι, έγένετο έκ τοϋ 
τα-νυ- διά της προσαρτήσεως της συνήθους 
προσφύσεως -);ΐ-" ούτως έγένετο το όηματικον 
στέλεχος τανυ-, όπερ έμεινεν έν τω μ,έλλοντι 
τανύ-σω. 

ΈνταϋΟα ανήκει πιθανώς και το έλαύνω 
άντΙ τοϋ 'έλανί* ω. Ή ρίζα τούτου είναι έ-λα 
άντι λα (πρβλ. έ-λαχύ-ς, δρα ανωτέρω), άρχ. 
ΓΛ, ;υ" (ίέναι, έγείρεσθαι)" ές αύτη; έσχημ,α- 
τίσθη το στέλεχος τοϋ ένεστ. λα-νΓι-, αντι- 
στοιχούν εντελώς τω σανσ. στελέχει τοϋ ένε^. 
1'-πν;ι-, δηλ. *αΐ-ηΐΐα-, δπερ έστ'ιν έτερος 
τύπος τοϋ Γ-, 1111-, δηλ. ίΙΓ-ΠΙΙ-. Κατά ταϋτα 
το Έλλ. έλαύνει, ά^χ. τύπ. λα-νΓε-τι=σανσ. 
Γ-,1ΐν;ΐ-Ιί. 

Δ . 2. Ίι-όογίρμ άρχεγ. γ.Ιώσσα. Επίσης 
φαίνεται, δτι έν τη άρχεγόνω γλώσση προσηρ- 
τατο ή πρόσφυσις -ΠίΙ-' π. χ. έν. δΙίΙΓ-Ιία-ΙΏΙ, 
;^ΙαΓ-ηίΙ-»ϊ" πληθ. «ΙαΓ-ηα-Πΐαδΐ (σανσ. δίΓ- 
)1;ι'-ΐηί, λατ. δίοπίο). Το -ΙΚΙ- βυστελλόμε- 
νον εις -11- προσαρτάται έν τη ρίζτ) προ τοϋ 
ληκτικοϋ συμφώνου αύτής' )11-11-ί;υ, ρίζ' ]11μ' 

ηιαμ-ιιυδ•σανσ. 1ιιιιιρ';ιΗ, λατ.ΐ'ΐιιιιρίΙ:., άρχ. 
τύπ. ι•ιι-ιη-ρ-;ι-1ί. 

Αί προσφύσεις -1111- και -ΙΚΙ- είναι στοι- 
χεία δεικτικά εύχρηστα επίσης εις τον οχημα- 
τισμ-ον των ονομάτων (δρα ανωτέρω). 

Σανσ. Ή πρόσφυσις -ΠΛ- άπαντα σπανίως, 
μάλλον δέ εκλεπτύνεται εις -11 ί- έν τοις μη 
έπιτεταμένοις τύποις, π. χ. έν. ϊίΙ-ΙΙ» -1111, 

,]η-ιΐ;ι'-ί>ί, _)α-η;ι'-1ί πληθ. 3Π-ηϊ-ιιΐΗ'»(ί), 
,ϊπ-ηί-ΐΐια', ]ιι-ιΐίΐ'-η1ΐ" μέσ. έν. ία-ιι7/(πρό 

τών φωνηέντων το ίΐ προ τοϋ 113 αποβάλλε- 
ται), άρχ. τύπ. ]α-η;ι-(ηι)ίΐί, ]11-1ΐϊ-"'δ0' άντΐ 
τοϋ *]ΐ1-11Λ-δίΐϊ, ]α-1ΐί-1β' καϊ εφεξής, ρίζ. 311 
(συνδεΐν). 

Ώ; έν τη Έλλ. ούτω και ένταϋΟα εύρηνταί 

τίνα στελέχη τοϋ ένεστ. μετά της προοφύσεοις 

;ΐΐι;ι-' π. χ. στέλ, ένεστ. ϊ^ίί-ΟΠ;•-, β'. και 

γ'. προσ. τοϋ παρατ. ''ί>-;ΐ1ΐη-8, "ί«-;ηΐ;ΐ-1, 

όίζ. ϊ^δ (κινεΧν, πάλλειν, τινάσσειν). 

'.\πλοϋν έόόινον παρεμβάλλεται έν τή όί.,η 
τοϋ στελέχους τοϋ ένες-. λήγοντος εις -ΙΙ-' π. 

χ. ]ιι-ιι-μ^), όίζ. ,ίημ• έν. ηια-ιι-1να-ιιιϊ, ηηι- 
ιι'-Ιί'-α-δί, ιιιιι-ιΓ-1ν'-α-1ί κτλ. στέλ. ιηιι- 
ΐΐ'-Ιν'-;ι- όίζ. ΐπαΐν (ίλευθεροϋν), καΐ έτερα. 

'Ε.Ι.Ι. όίζ. δαμ, στέλ. δαμ-να-, έν. δαμ.-νη- 
μ.ι" πληθ. δά[Λ-να-μίν" ρίζ. περ, έν. περ-νη-μι 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩ1Σ0Α0ΓΙΑΣ 



79 



(τΓίπράβκω)* ρίζ. χ.ερ, κίρ-ντ,-[χι (εκλεπτυνθέν- 
τος τοϋ ε εϊς ι), ρίζ. τκ-.ο, σχ,ίϋ-νη-μι, και έτε- 
ρα. Ό τύπος ούτος λααβάνε'. ετι τ•))ν συνήθκ) 
πρόσφυσιν του στελέχους τοϋ ένες•. άρν. -]Π- 
π. χ. ίκ-νέο-[;.αι, πρβλ. ίκ-6-[χνιν, ίκ-το, πρβλ. 
ε-οαρι-ον. 

Το α θεωρείται, ακολούθως ώς σύντ,θες λκ)- 
κτικον τοϋ στελέχους τοϋ ένεστώτος' π. χ. 
(ττέλ. πίνε-, ρίζ. πι, (έ-π'.-ον)' εν. πί-νω, πί- 
νε-ις, π!-νε-!τ)ι' πλτ,θ. πί-νο-μεν κτλ. κάμ.-νω 
ρίζ. καμ ('έ-καυ.-ον)' δάκ-νω, ρίζ. δακ (ε-δακ-ον), 
καΐ έτερα. 

Ό ένεστως λαμβάνει ίοίως εν τ?ι Έλλ. ετι 
τγ,ν πρόσφυσιν -ανε- ίΙΠΟ-, αρχ. τΰπ. -ίΙΠίΐ-' 
π. χ. ίκ-ανε- πληθ. ίκ-άνο-μεν, ρίζ. ίκ" κιχ- 
άνο-μεν, ρίζ. κιχ-(ε-κιχ-ον)' αύζ-άνο-μεν, ρίζ. 
αύζ εκ τοϋ αύγ, λατ. ;Ηΐμ;-ίΌ' αϊσθ-άνο-μαι 
ρ^ζ. αίσθ. 

Βραχέος δντος τοΰ ριζικοϋ φοινηεντος πα- 
ρεμβάλλεται εν αύτη καΐ «υθις το Ιρρινον' π. 
χ. στέλ. ένες•. λα-μ-β-ανε-" πληθ. λα-μ.-β- 
άνο-μεν, ριζ. λαβ (ε-λαβ-ον)' λα-γ-χ-άνο-μεν, 
ρίζ. λαχ (ε-λαχ-ον)' ούτω και τυγχάνω, θιγ- 
γάνω, μανθάνω, ^ίζ. τυχ. θιγ, μαθ, και έτερα. 
'Ονοματικδν στέλεχος είίρηται τύ-μ-πανον, 
ρίζ. τυπ. 

Έν τη Έλλ. σπαν.ώτατα προσαρτάται το 
ν' π. χ. σφίγγω, ρίζ. σφιγ, πρβλ. σφίγ-μα, σφιγ- 
μ.ός' ένταϋΟα τδ ερρ'.νον συνεφύη μετά της ρί- 
ζης, πρβλ. σφιγ-τήρ, σφίγξ, γεν. σφιγγός. 

/Ιατ. Μίνον δύο τύποι ένταΰθα άπαντώσιν' 
ά) δ νεώτερος τύπος τοΰ Δ . 2, έν ώ το α της 
προσφύσεως -ΠΟ- θεωρείται ώς σύνηθες λη- 
κτιχ.δν τοΰ στελέχους τοΰ ένεστώτος. Ο σχη- 
ματισμός οΰτος γίνεται ώς έπΙ το πλείστον 
κατόπιν φωνηέντων και τοΰ Γ, οΰοέποτε οέ 
κατόπιν ληκτικοΰ της ρίζης ακαριαίου" π. χ. 
1ϊ-ηϊ-ί, ρίζ. Η (χρίειν), (1ο-νΐ, Ιί-Ιπητ)- 8ί- 
ηϊ-Ι, ρίζ, 81 (άφιέναι), κΊ-νϊ, ;;ί-ίΐΐΓη. Εις την 
άρχαιοτέραν γλώσσαν άνήκουσι τά Γΐ&-ηίΙ-ΠΪ, 

ρίζ. (.1,1 (διδόναι)• ρΐΌ(1-ί-ητι-ηΙ., οΐ^-ί-ηπ-ηί, 
ΓβίΙ-ί-ηα-ηΙ, ' ρίζ. ί (ίέναι)' €'.\-ρ1β-ηιι-ηΙ, 

ρίζ. ρΐβ, αρχ. τύπ. ρΐ'Λ εκ τοΰ ρίΙΓ (πληρούν). 
Έν γένει εύχρηστα εΕοι τά ί"0ΐ'-πί-1, ρίζ. ϋί'Γ, 
ΟΓβ (χωρίζειν)' «Ιβν-ηΐ-Ι, στόρ-νυ-μι, οανσ. 
δίΓ-ηο'-ΠΗ, ρίζ. δΙβΓ, «1ΐ•;ΐ (έςαπλοϋν)• «ρΟΓ- 
πί-ί, ρίζ. βρΟΓ, 8ρΐΌ (περ'.φρονεΧν), καΐ έτερα, 
β') έν τη λατινική παρεμβάλλεται το έορ;- 
νον πρδ τοΰ συμφώνου ληκτικοΰ της ρίζης' 

π. χ. ία-ιι-μ-ϊ-Ι, ρίζ. 1᧕ (Ιβ-Ιίμ-ί)" ρα-η-μ- 
ΐ-Ι, ρίζ. ρα^- (ρβ-ρΐίϊ-ί), ΙΊ*α-η-§-ί-ί, ρίζ. 
ίτΆζ (ίΓο^ΤΪ), και έτερα. 



Ε'. Ιί-όογ. άρχ. γ.Ιώσσα,. Εις την ρίζαν προ- 
σαρτάται η ευχρη^οτάτη εις τον σχηματισμον 
των στελεχών πρόσφυσις •]η-, ης το Π προ τοΰ 
πρώτου προσοιπου της οριστικής επιτείνεται" 
π. χ. στέλ. ένες•. «νϊάϊο-, ρίζ. ίγίίΐ (ίδροΰν)• 
έν. κνίθ1-]η-τηί, 8νίά-ίη-8ΐ, κτλ. ώς το ΙοΙίΟ- 
Γ3-ΐηΐ. 

Σαΐ'σ. εν. γ'. ηίΐΊΐ-]3-Ιί, στέλ. η&ΐΐ-ϊα-, 
ρίζ, ηαΐΐ (δεΧν, προσαρταν), (11ΐ3-ϊίΐ-1ΐ, ρίζ. 
άΐΐίΐ (ροφαν, πίνειν). 

'Ε.Ι.Ι. Έν τη έλλην. είναι συνηθέστατος ο 
δια της εις -];ΐ- προσφύσεως σχηματισμός των 
στελεχών τοΟ ένεστώτος, έκ δε τών διαφόρων 
μεταβολών τοΰ ] φαίνεται πολύμορφος. 

ά) Το ] μένει ι' π. χ. δα-ίο-μαι, στέλεχ. 
δα-ιε-, άρχ. τύπ. οΙίΙ-ΪΕΙ, ρίζ. δα (μοιράζειν), 
πρβλ. δά-σομαι, έ-δα-σάμην)' αίολ.φυ-!ω (φύω), 
ρίζ. φυ' καίω άντι τοϋ καΡ-]ω, ρίζ. καυ (ι/,έλ. 
καύ-σω), καΡ, και έτερα. 

β') Το ί μετατίθεται ώς ι εις την προηγου- 
μένην συλλαβήν της ρίζης ληγούσης εις ν, ρ 
(ορα ανωτέρω), π. χ. στέλ. φαίνε- άντι τοΰ 
*φαι-]ε-, φαίνο), δηλ. *φαν-)ω, ρίζ. φαν (πρβλ. 
πέ-φην-α)" τείνω, ρίζ. τεν (πρβλ. τεν-ώ)' πεί- 
ρω, ρίζ. περ (πρβλ. πέ-παρ-μαι, Ι παρ-ον), καΐ 
έτερα. 

Ή ρίζα φαν γίνεται έκ της φα, άρχ. Ι^ΙΐΠ, 
διά τών προσφύσεων η και ΪΜ, ίτ\ και η βα 
έν τω βαίνω, δηλ. βα-νΐω, άρχ. τύπ. §[1-η];ΐ- 
ΙΉΙ. Τδ ν τοΰτο έχουσι καΐ τά κλίνω, αΐολ. 
κοίννω έκ τοΰ κριν]ω, πλύνω έκ τοΰ πλύν]ω 
(πρβλ. έ-κλί-θην, έ-κρί-θην, έ-πλύ-θην). 

γ') Τδ ] μετά τών ληκτικών της ρίζης δ, 
γ, τ, θ, •/., γ, χ, συνδέεται εις ζ, σσ, (ορχ ά- 
νωτέοω), ?ι άφομοιοΟται μετά τοΰ ληκτικοΰ λ 
(ορα ανωτέρω)" π. χ. δζω άντι τοΰ ΐ3δ-]ω, 
ρίζ. οδ (πρβλ. δδ-ωδ-α)' κράζω άντί τοΰ κραγ- 
ίω, ρίζ κραγ (κέ-κραγ-α). φυλάσσω άντ'ΐ τοΰ 
*φυλακ-ίω, στέλ. φυλακ-' τάσσω άντΙ τοΰ 
*ταγ-]ω, ρίζ. ταγ" λίσσομαι άντΙ τοΰ λιτ" 
|ομαι, όίζ. λιτ (έ-λιτ-όμην)' άλλομαι άντι τοΰ 
*άλ-)ομαι, ρίζ. άλ (άλ-οϋμαι, άλ-έσθαι)' πάλ- 
λω άντ'ι τοΰ *παλ-)ω, ρίζ. παλ, και ^τερα. 

δ') Τδ ί μεταξύ φωνηέντων άποΐϊάλλεται* 
π. χ. φύ-ω άντΙ τοΰ *φυ-ίω, άρχ. τύπ. Οΐΐυ- 
ΪΓι-ΙΏΪ, αίολ, φυ-ί(ι), μετατραπέντος τοΰ ] εις 
φο^νήεν Γ οπύ-ω και οχυ-ίω, λύω αντι τοΰ 
*λυ-ίο), και έτερα. 

νΐατ. Τδ ,ί της αρχικής προσφύσεως -]Ά- έν 
τη λατινική έπρεπε νά η -]!, τδ ] όμως προ 
τοΰ ϊ αποβάλλεται, π. χ.' οαρ-ΐο, πληθ. οπρ- 
Ι-ηιυδ, ούχι *οαρ-ΐί-ϊϊΐιΤ8, ^ίζ. οαρ (λαμβά- 



80 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\ΑΗ]Ν. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



νειν" €ορ-ί, οαρ-ΐοί)" ,ίαο-ίυ, ρίζ. 30,0 (ί^ά.1- 
λειν, 3αθ-Ιηϊ;1, ετι ίπιι-ΐο (φεύγω), 1«)(1-Ϊ0 
(θάπτω), ΠΙΟΓ-ϊυΐ' (θνγΐϊΛω), ι^ΐ'αίΐ-ίοΐ• ([ία- 
δίζω) '/.χ: έτερα.. 

Έν τω ΟΓΟ (μέλλοντι τοΰ ί'ί58θ) έκ. της ρί- 
ζτ;; ΐ'ί; άντι τοΰ *θΓ^ίθ, ττλ'Λ,θ. ΟΓΠΙΐΙ άντΙ τοΰ 
*Θ8ΪΠ1ΐΙ (πρβλ. εσθ[Λαι άντι τοΰ 'έσ-ϊο-[λαι) 
άπεβληθγ) το _] και προ τοΰ Ο /.αΐ II (ο). Ό 
τύπος ούτος τοΰ ενεςώτος ϊγζ'. σ•Γ,(Λ5£σίαν [λέλ- 
λοντος, ώς έν άλλαις ίνόογερ|^.ανι/.αXς γλώσ- 
σαις δ τύπος τοΰ ένεστώτος πολλών ρνιμάτων. 
ΈπίσΥΊς καΙ ό ένες-ώς -130 έχ. τοΰ *ϋϊυ (πρβλ. 
τ•/;ν δοτ. πλχθ. -Ι)ΙΙγ5 άντΙ 'ηίΐΐί), τοΰτο δε 
έκ τοΰ ^1ηι-Ί() (αίολ. φυ-ίω) εκ τής ρίζ. Ικΐ, 
ία, αρχ. Ι^Ιΐη (φϋναι). 

Πιθανώς άνιήκουσιν ένταΰθα και τα ρΐ-Ί1θ 
(ώ6ώ) εκ τοΰ *ροΙ-]θ (ρβ-ρΐΐ1-ί)• ΙοΙΙο (ε- 
γείρω) εκ τοΰ 1()1-]θ (Ι(ΊιΐΙΐ), ετι και τά φυλ- 
λάττοντα τά ούο σύαφωνα έν τοις άλλοις χ;ό- 
νοις, ώς ί;ΐ11θ (απατώ) 1<'ί(Ί1ϊ, ελλ. σφάλλω, 
και έτερα. 

'Έτι άντικουσιν ένταΰθα τά παράγ'ωγα ρή- 
(/.ατα ώς ί^Ι^ΐίνίΟ, ΠΚίΠΟ, Ιΐ'ί1)αθ, ΙΠΪΙΗΙΟ, 
άντι τοΰ '^ΐηΐΐΐϊο αρχ. τύπ. 8ΐα1α-]7ι-ΐπί, 
ελλ. μεθύω άντι τοΰ ^μεθυιω, άρχ. τύπ. 1Ίΐ;ΐ- 
(11ΐ11-ί;ι-ηΊΪ, Το ] αποβάλλεται κατά τους 
φθογγολογνκους νόμους, ώς έν τοις ΙΙΙΟΙίί'ϋ, 
άρχ. τύπ. 1ΐ1;ι-1ΐ;ΐ-3α-1ΠΪ (ορα ανωτέρω). 

ΣΤ') 'ΐηίογ. Λρχ. γ.Ι&σσα. Εις τΫιν ρίζαν 
προσαρτάται ή πρόσφυσης -ί^ΙίίΙ-, το ο'ε Λ εκ- 
τείνεται εις αακρον έν τί, -] ;ι-' π. χ. ρ'.ζ. ί!Π 
(ίέναι), στέλ. ένεστ. £;ίΙ-:^1<;ΐ-, εν. ΐΐα•8ΐ;;ι-ηπ, 
ι;;ι-;5ΐ\ίΐ->>ϊ, κτλ. Πρβλ. τά ΐνοματικά στελέχν, 
-Ιν;ΐ- και -^^Κίι- (ορα ανωτέρω). 

Σα^ίΤ. Άντι ττ,ς άρχικΐς προσφύσεως -ϋκ;ΐ- 
έν τη σανσ. προσαρτάται -Ιν'ΙΐΠ- (ορα άνωτ). 
π. χ. οτέλ. ένεστ. )•-1<Ίΐ;ΐ-, δτ,λ. ;ΐΓ->1\ίΐ-, 
ρίζ. αΓ (ϊέναι)• εν. γ' ι•-1;Ί;Ίι;ι'-Ιϊ καΐ ηΐ'- 
Ι<Ίι;ι-ίΊ• ρίζ. μ;ι (π;;ι-ιιι ϊέναι), έν. γ' ο;.ι'- 
1;Ί;Ιΐ,1-ϋ, και έτερα. 

Έ.ί.Ι. π. χ. φά-σκο). στέλ. φα-σκε-, ρίζ. 
φα (φτ,-μί)' ίίά-σκω, στέλεχ. βά-σκε, ρίζ. βα 
(βέ-βα-(Λεν), άρχ. ί;α-^^I^;1-, ρίζ. £;;ι" θν/,-σκω, 
ρίζ. θντ, έκ τοΰ θνα=Οαν (έ-9αν-ον), κτλ. 

Ενίοτε προσαρτάται ή πρόσφυσις -σκο)- εις 
ττ,ν άναοιπλωθε'ϊσαν ρίζαν' π, χ. •,Ί-γνώ-σκω, 
ρίζ. γ'νω (έ-γνω-ν), δηλ. ΐϋΙ1;ι έκ τοΰ ίίΠϋ, 
;.;';11Γ πι-πί-σκω, ίίζ. πι (αέλ. πί-σω, άόρ. ε- 

^Αςια ιδιαιτέρας παραττ,ρτ,σεοις είναι τά πά- 
σχω άντι τοΰ 'πα-σκω /, ίσως πάν-σκω, 6υσ- 
κόλως δε άντΙ τοΰ *παΟ-σκω, ρίζ. πκ, πεν, δια 



όέ περαιτέρω διαμορφώσεως πα-θ (έ-παθ-ον)' 
ερ-χο-μαι άντι τοΰ ερ-σχο-μαι, ερ-σκο-μαι, 
σανσ. Γ-1•;.'ΚΊκΐ-Ιί, αΓ-1\Ίι;ι-ΙΪ, ρίζ. έρ = ορ 
(ό'ρ-νυμι), άρχ. αϊ" (ϊέναι, έγείρεσΟαι). Περί της 
σχέσεως τοΰ έρχομαι προς τήν ρίζ. έλυθ. (δρα 
άνωτ.). Περί 6έ τοΰ σχ καΐ χ=άρχ. ί^ΐν δρα 
άνοιτ.' λάσκω άντΙ τοΰ λακ-σκω προς απο- 
φυγήν τοΰ κσκ, ρίζ. λακ (ηχεΐν, κραυγάζειν)" 
διδάσκω άντι τοΰ *όΐ()άκ-σκω (όιόαχή), λατ. 
((ΐΓ^ΟΟ έκ τοΰ *ιΙΪ(•-50ϋ, καΐ έτερα. 

Συνήθως μετά το ληκτικον τής ρίζης σύμ- 
φωνον τίθεται ι βοηθτ,τικον προ της προσφύ- 
σεως -οκω' π. χ. άλ-ί-σκο-μ«ι, ευρ-ί-σκω. 

Τά εχ-ε-σκο-ν, ϊί»-ε-σκο-ν, μέν-ε-σκο-ν προ- 
σαρτώσιν εις τάς ρίζας έχ, !δ (Ριδ),μεν το ε 
άρχ. α, ουτο) ί^έ έχομεν τά στελέχη -εχ-ε-, 
!0-ε-, μέν-ε-, εις δε ταΰτα προσαοτάται το σκ. 
Όμοίως και το άρ-έ-σκω, οΟ το ε όμως ταυ- 
τίζεται μετά τοΰ της ρίζης (άρέ-σω, ηρε-σα, 
άρε-τη). Το σκ ευρηται έν τοΧς στελ. τοΰ ίνε^. 
ώς τίθε-σκε-ν, ίστα-σκον, έν τω τοΰ άπλοΰ 
άορ. εις το ληκτικον της ρίζης προσαρτωμε- 
νον, ώς δό-σκο-ν και έτερα, έν τω τοΰ συνθέ- 
του άορ ., ώς δασα-σκό-μην, πρβλ. έ-θασά-μην, 
ίίζ. δα (δαίο), μοιράζω), καί έτερα. 

Ούχι σπανίως φαίνεται το σκ και εις τά πα- 
ράγωγα ρήματα" π. χ. μεΟύ-σκο) καϊ μεθύ- 
(])ω. καλέε-σκον, καλέ-σκε-το καΐ καλε-(]ω), 
και έτερα. Πιθανώτατα ούτως έγένοντο καί 
τά σμήχω καΐ σμάο), ψηχω και ψάω καΐ τά ό- 
μοια (το χ^σκ ορα άνοιτέρω). 

^ατ. Ή άρχικη πρόσφυσις Βΐ<ίΙ είναι συνήθης 
έντηλατιτικη π.χ. ίΐΙΙίΐ-^^ΟΟ-Γ (γεννώμαι).ρίζ. 
μΠ.Ί (ίίΐΐ η-Ιπ^;)" έτι μετά τοΰ βοηθητικού φω- 
νήεντος ί, ώς αρ-ί-κοοΓ, ρίζ. πρ (έπιτυγ- 
χάνειν" ηρ-1ΐ1^ κατάλληλος) ρ;ΐΟ-ί-800Γ, ρίζ. 
ρ;ΐΟ (συντίθεμαι, συμφωνώ)" παΠ(•-ϊ-800Γ (έ- 
πιτυγχάνοι), ρίζ. ΠίΐΓ (ππΟ-ΙΠί;), καΐ έτερα. 

Συνήθως το -^ϊ^- άρχ. ΒΚΓΧ προσαρτάται εις 
τά στελέχη ενεστώτων, έκ παραγώγων ρημα- 
τικών στελεχών σχηματιζόμενων" π. χ. ίΠ" 
ν(Ί(•ι•α-?500, στέλ. νιΊ(;Γα- (γηράσκειν* ίη- 
ν6ΐ('Γ7ι-νϊ, ίη-νΐ'ΙΟΓη-Ιηηη)" ηιαΙπΓο-βοο, 

στέλ. ηΐίΐΙΠΓο- (ώριμάζείν)" θΙ>Γΐθηηϊ-800, 
στέλ. (Ιοηηί- (κοιμασθαι), και έτερα. 

Ζ'. 'Ι'όογ. άργ. γ.Ιώσσα. Πιθανώς έν τ^ 
άρχεγόνω γλώσση τδ στέλεχος τοΰ ένεστ. έ" 
σχηματίζετο προσαρτ6)μένης της προσφύσε6)ς 
-Ι α-, στοιχείου συνηθέστατου εις τον σχτματι- 
σμον των στελεχών (δρα άνωτ.). ε; καΐ ούόέν 
τούτου ίχνος φαίνεται έν τη σανσ. και ζενοι- 
κη, πλην της ελλ., λατ., καΐ λιθουανικής, ϊσως 



ίΤΟΙΧΕίλ ΓΑΩΣ$:0Α0ΓΙ41: 



81 



δέ και ττίς γοτθ. καΐ γερ(Λανι,κγις" -κ. χ. τύπ-το- 
μεν, λατ. ρΙβΟ-ΙΪ-ηΐΙΙό, λιθ. Ιίδ-ΐΗ-ΠΙΟ, γοτθ. 

ί1ρ1ι-Ια-Γηβ8. 

'Ε.υ. Το στέλεχος τοΰ ένεστωτος σχνιμα- 
τίζεται οιά τής προσφύσεως -τε-, το-, άρν. 
ιύπ. -13." σχεοον μόνον κατόπιν χειλεοφώνων' 
π. χ. τύπ-το-μεν, τύπ-τε-τε, ρίζ. τυπ (ε-τυπ- 
ον)' κρύπ-το-μεν, ρίζ. κρυβ {έ-κρύβ-γιν)' ράπ- 
το-μεν, ρίζ. ραφ (έρ-ράφ-7)ν), κτλ. 'Έτι απαν- 
τώσι δυο μετά οΰρανισκοφώνου λ•/)κτικοΰ τής 
ρ!ζϊ)ς, ύς τίκ-το-μεν, ρίζ. τικ ϊσχνανθεΐσα έκ 
•τοΰ τεκ (ε-τεκ-ον, τέ-τοκ-α)" πέκ-τομεν (σπά- 
νιον), έπικώς πείκω, άττ. πέκω, ρίζ. πεκ (κτε- 
νίζειν)* Ιτι παρ' άττικοΐς άρύ-τω, άνΰ-τω, ά- 
ρύ-ω (αντλώ) καΐ άνΰ-ω (εκτελώ). 

Σημ. ά. Ή εις σχγιματισμον τοΰ στελέχους 
τοΰ ένεστ. πρόσφυσις-θε- είναι πιθανώτατα λεί- 
ψανον συνθέτου τίνος εκ τηςρίζης θε, άρχ. (ΙΙΐίΙ 
(θεϊναι, ποιεΐν)" π. χ. πρτή-Οω, ρίζ. πρα (καίειν)' 
πίμ-πργι-μι)" πλη-θο), ρίζ. πλα (πίμ-πλτ,-μι)' 
φθι-νό-θω έκ τοΰ απολεσθέντος στελ. φθί- 
νω-, ρίζ. φθι (φθίνειν)' έσ-θε- δια περαιτέρω 
μορφώσεως προσθήκη της προσφύσεως -ιε-, άρχ. 
τύπ. -)ΓΙ- γίνεται ϊσ-θιε-, πληθ. έσ-θίο-μεν, 
ρίζ. έδ (έδ-ηδ-οκα), άρχ. ΜοΙ. 

Σημ. β'. "Ετερος χρόνος, πλην τοΰ ενεστώ- 
τας, ούχΙ σπανίως σχηματίζεται ώς παράγοιγα 
ρήματα έκ τοΰ άρχ. -ΛΪίΙ•-" π. χ• πέρδο-μεν, 
ρ'.ζ. περδ, άρχ. ρπΐίΐ, άλλα καΐ περδη-σομαι' 
πέτο-μαι, ρίζ. πετ, άρχ. ρίΐΐ, άλλα και πετή- 
σομαι, πτή-σομαΓ βούλο-μαι, βουλη-σομαι και 
έτερα. Τα τοιαΰτα διατηροΰσιν ενίοτε την προο" 
θηκην τοΰ ένεστώτος' π. χ δζω δηλ. -οδ-ϊω, 
ρίζ. οδ., έξ οΰ δζη-σω, ώζη-σα, άτινα όμως εί- 
ναι σχηματισμοί νεώτεροι. Τανάπαλιν ούχι 
σπανίοις τί) στέλεχος τοΰ ένεστώτος έχει τδν 
τύπον παραγώγων ρημάτων" π. χ. το στελ. 
τοΰ ένες•. γαμε]ε- εν. γαμέω, ρίζ. γαμ (ε- 
γημ-α)' δοκε^ε-, εν. δοκέω, ρίζ. δοκ (δόξω, 



δηλ. δοκ-σω, έ-δοξα, δέ•δογ-μ«ι), και έτερα. 
Ούτοί σχηματίζονται και αί προς σχηματισμον 
τοΰ ένεστώτος χρησιμεύουσαι προσφύσεις π. χ. 
ριπ-τεω- καΐ ρίπ-τω, ίκ-νέο-μαι, υπ-ισχ-νέο- 
μαι' οΰτω καΐ γοάω και εγοον, μηκάο-μαι καΐ 
με-μηκ-α, έ-μακ-ον" μυκ-άο-μαι και μέ-μο-κα, 
έ-υιυ-κον. 

■/Ιατ. Έ πρόσφυσις -1(1- είναι σπανία Ιν 
τίι λατ. καΐ μόνον μετά ούρανισκόφωνον λη- 
κτικον της ρίζης, ώς ρβε-Ιί-1;(ρβθΙθ κτενίζω), 
Έλλ. πέκ-ω" ΐΐβΟ-Ιί-Ι (ηβοΐο προσαρτώ), πρβλ. 
σανσ. ρίζ. παΐΐ• ρ1θ0-1ί-1 (πλέκει)' ίΊβΟ-Ιΐ-ί 
(κάμπτει). 

Σημ. ά. Μετά της άΐΐίΐ (θεϊν, ποιεΐν) προσφύ- 
σεως σχηματίζονται τά Ιοη-ίΙί-1; (εκτείνει), 
άρχ. ρίζ. ί,αη• Γοη-άϊ-Ι (οΓ-ίβπάΐ-Ι; προσ- 
κρούει" άθ-Γβηάϊ-Ι:. υπερασπίζεται), άρχ. ρίζ. 
άΐΐηη, Έλλ. θείνω δηλ. *θεν-]ω (κτυπώ). Τ{) 
ίΐ όμως συνεφύη εν τη Λατ. μετά των ριζών 
τούτων. 

Σημ. β'. Ενίοτε (εν γένει εις τά εις -α- ςξ,- 
λέχη) έχει μόνον σχεδόν δ ένεστώς τον τύπον 
των παραγώγων ρημάτων" π. χ. ηθ0ίΙ-ΐηΐΙ3 
(κτείνομεν) και β-Πβΰ-ΐ113' Ιανα-ΓΘ (πλύνειν) 
καΐ Ιανβ-Γβ, καΐ έτερα" δβάε-ΜΠΒ και δβάί' 
νϊίΙβ-ΓηΐΙίί (όρώμεν) καΐ νΓάϊ" εν τω ΙπίδΟβΟ 
(μίγνυμι) εις την άρχικίιν πρόσφυσιν -δίνίΐ- 
προσηρτηθη το εις σχηματισμί)ν των παραγώ- 
γων ρημάτων εύχρηστον -]Ά-, άρχ. τύπ. 1Ϊ11§'- 
8ΐνα-)ίΐ-ηΊί. Τανάπαλιν γίνεται έν τ•^ ρβΐ-ί- 
ηΐΙΙδ (τρέπομαι επί τι) καΐ ροΐί-νΐ, ρβΐ ί- 

Ινηη" οιιρϊο (Ιφίεμαι) οιιρΤ-ιηηδ καΐ οιιρί- 
VI, καΐ' έτερα. 

ΣχηματισμοΓ τοΰ ίίαραταηκον. Ό παρα- 
τατικί)ς σχηματίζεται προσαρτώμενων των 
δευτερευουσών καταλήξεων είς το στέλεχος 
τοΰ ένεστώτος κχ\ προτασσομένης τής αυξή- 
σεως. Ό χρόνος οότος διετηρήθη έν τ•^ σανσ. 
κρίτϊ), ζενδικη καΐ Ελληνική. 



δίδο 



'Ικίίογ 


«ΡΙ• 


Υ• 


Ιώσσα. 


Στέλ. τοΰ Ινείτ. 


ν&σΐια- 


καϊ { 


Ιαάα-. 


Έν. 


ά. 


πρόσ. 


α-να^Ιια-ηη (α 


χούμην) 




α-άαάίΐ-η•! (έ 




β'. 






α-να§1ιη-8 






α-άαά~-δ 




ϊ'• 






α-ν;ι§1ια-1 






α-άαοϋ-Ι 


Πληθ. 


ά. 

β'. 

ϊ'• 






α-νίΐβΙΐίϊ-ΐΒαδ 
α-ναο1ΐίΐ-Ιαδ 

α-ν3ο1ΐίΐ.]ΐΙ; 






α-ίΙαάίϊ-ιηαΗ 

α-άαάά-ία,δ 

α-άαάα-ηΐ. 


Σανσ, 


έν. στέλ 


ά. 


ά-ναίια-ηι 






ά-άαάά-ηι 








β'. 

γ'. 


ά-να1ΐ3-8 
ά-να1αα-1 






ά-άαάα-δ 
&'-άα(1α-1 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.; 



44 



82 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΧ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 

Πληθ. 



Έ.ΙΙ 



ά. 


α'-να1ΐα-ιηα 




?/.άαά-ηια 


β'. 


ίΐ'-ναίια-ΐα 




ίΐ'-άαΙ-Ιίΐ 


γ'• 


α'-ναίια-η 




η,'-άαά-ιΐδ 


ά. 


ε-φερο-ν 


ε-δίδω-ν 


έ-δείκ-νο -ν 


β'. 


ε-φερε-ς 


έ-οίόω-ς 


ε-δείκ-νϋ -ς 


γ'• 


ε-φερε 


έ-οίόω 


έ-δείκ-νυ 


ά. 


έ-(ρέρο-[Λεν 


έ-οίόο-[Λεν 


6-δείκ-νυ-[χ,εν 


β'. 


έ-φέρε-^ε 


ί-οίοο-τε 


έ-δείκ-νυ-τε 


γ'• 


ε-φερο-ν 


έ-οίοο-σαν 


έ-δείκ-νυ-σαν 



Πλϊΐθ. 



Περί τοϋ σχτ,[Αατισμοΰ τοϋ γ'. πληθ. δια συνθέσεως δρα ανωτέρω. 

Νεώτερος σχηααζισιιός άπ.Ιών γξίοηχών στε-Ιεχών. ά) Τοΰ άπλοϋ υπερσυντελικοϋ της Ελ- 
ληνικής" β ) τοϋ παρατατικού της Λατινικής. 

ά) Ό ύ.Ίίερσοηε.ίιχός νής ΈΑ.Ιηηχηζ. Δια της προσαρτήσεως δευτερευουσών καταληζεων 
εις το στέλεχος τοΰ παρακειμένου και της αυξήσεως έν άρχη γίνεται δ υπερσυντελΐ)ςί)ς, σπα- 
νίως (λέν απαντών £ν τίί ένεργητικω, εν δέ τω [λέσφ έζ όλων των παρακεΐ[χ.ένων σχηματιζί- 
(Λενος. 

1 . Ένεργ. £-[ΐ.έ[Ληκ-ον (παρακ. (Λέ[Ληκ-α, ρίζ. (λακ), έ-πέπ'.θ-[Λεν {παρακ. πέποιΟ-α, ρίζ. πιθ). 
(άπ)ε-τέθνασαν, παρακ. τέθνα-μεν, ρίζ. θνα, και ετερα' καΐ έκ συνθέτων παρακ. π. χ. έ-πέφυ- 
χ-ο-ν, παρακ. πέ-φυκα, ρίζ. φυ. 

2. Μέσον έ-λελύ-ριην (παρακ. λέλυ-(Ααι, ρίζ. λυ). 

β') Ό καραιαζικός γ?7ο ^αηηχης, Ή χΥατ. γλώισα δεν έχει τί)ν άρχαϊον ^ παρατατικον, 
επειδή δεν υπάρχουσι πλέον εν αύτη ή αυξησις και αί διάφοροι προσωπικαΐ καταλήξεις" τούτου 
ένεκεν ή γλώσσα βραδύτερον ριεταχειρισθεΐίσα τάς καταλήξεις των παραγώγων ρη(χ.άτων εις 
-Π- καΐ δύο ρ'ζας Οϊ? και Π (είναι, φΰναι) έσχημάτισε νέον παρατατικον, όστις διετήρησε τοϋ 
αρχαίου ϊσως (Λ(5νον τί> ΐη τοΰ ά. προσ. Καϊ εκ μεν τής 0^ σχηματίζεται 

Έν. ά. πρύσ. ΟΙ'α-ΙΠ δηλ. αβα)α-ηΐ(ί) πρβλ. 

β'. 0Γα-.>5 αΒα]Λ-8ί δβ(1α-8 άρχ. τύπ. 8αάα]α-3Ϊ 

γ'. βΐ'α-Ι βραδ. ΟΓα-Ι αδα]ά-1,ί δβ-άα-Ι 

Πληθ. ά. βΓ3-ιηιΐί5 ίΐδα]ϊΐ-ιηαδί ββά^-ιηυδ 

β'. βΓ3-ίίδ αδα-ία-Ιαδΐ δόάΗ-Ιϊδ 

γ'. θΓ3-ηΙ αδα)α-π1ί δβο1α-ηΙ 

Ούτω και αί καταλήξεις της υποτ. τοΰ παρατ. -δοΠΙ, -δοδ άντΙ των αυτοτελών λέξεων 
'βΓε-ΙΪΙ, βΓΟ-δ και καθεξής. Ώς δέ το βναίΤΙ άντί τοΰ *θί;ί1Γη, ακριβώς σχηματίζεται καΐ τ^ 
μόνον έν συνθέσει φαινόμενον-1)αηΐ-ΐ5απ1-, Ι^αδ-,-ΙίαΙ, ΐ3αηΐαδ- ΙϊαΙίδ, -1)αηΙ. Τί) 1»αΐΤΙ τούτο 
έγένετο εκ τοΰ *ία;ΐηΐ, τοΰτο δε ϊσως έκ τοΰ *ίΌν;ΐηΐ, αρχ. τύπ. Ι)ΐΐαν-αία-ηΐ(ϊ) (ένες. *ίθ- 
νο, *ίανο, *ΓίΙΟ, αρχ. τύπ. Ι^ΙίανίΙ-ηΐϊ), εϊμη ή καθαρά ρίζα ΓΐΙ (το στέλεχος τοΰ αορίστου) 
δεν υπόκειται ώς βάσις εις τον νέον τοΰτον χρονικόν σχηματισμόν. Επίσης καΐ το τοϋ μέλ- 
λοντος -1)0-, -1)ϊδ κτλ. έγένετο διά συστολής έκ τοΰ "ίΐΐίο, *ίιΐϊδ, κτλ. 

Σύνθετα χροη,χά, σΐΐ.Ιίχη. ά) ό σύνθετος άόριστοζ' β' ) ύ ^ί.Ι.Ιων. 

Α' . Ό σύνθετος αόριστος. Ίνόογ. άρχ^^'. γ.Ιώσσα. Ό σύνθετος αόριστος σχηματίζεται 
προσαρτώμενης εις την ρίζαν τοϋ ρήματος τοϋ αορίστου τής ρίζης Λδ άποβαλλούσης καΐ έν- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣΟλΟΓΙΑΣ 



83 



ταϋθα τί> άρκτικον αϋτης φωνήεν και προτασσομέν/ις τής αίιζησεως. Ό αόριστος ούτος διετη- 
ρηθη έν τϊί σανσ., ζενδιχ,η, Έλλ. καΐ σλαυίκη. Ό αόριστος είναι ά) αρχαιότερος καθ 8ν αί προ- 
σωπικαΐ καταλήξεις προσαρτώνται αμέσως ε!ς την ρίζαν 38, β') νεώτερος μετά της προσφύ- 
σεως -ίΐ-, διατηρηθείς £ν τή σανσ. ζενδ. και Έλλ. 
π. χ. ρίζ. άϊΐί (δεικ, δεικνύναι). 



Α'. εν. ά. πρόσ. 
β'. 

γ'• 

Πληθ. ά. 



Εϋκτ. (1ϊ1ί-8-]&ΐη κτλ. 
Β'. εν. ά. πρόσ. 



Εόκτ. (ϋ1ν-δ&-ϊ-ΐη, 

Μέσον δρ. εν. ά. 



;)-άί1γ-8-πι 

&•(ϋ1ί-δ-δ 

α-άίΐν-δ-ΐ 

ει-άϊ1ν-8-ηΐ3,8 

α-άϊΐί-δ-ΐαδ 

α-άίΐν-δ-αηΐ 



υποτ. ίΐίΐν-δ-ή-ΐη 

άίΐν-δ-α-δΐ 

(ϋ1ν-8-α-Ιϊ 

(ϋ1ν-δ-Ε-ηΐ3δϊ 

άϊ1{-δ-&-ΐ3δϊ 

(ϋΐί-δ-α-ηΐί 



Σα>•ο. έ β'. τύπος ενεργ. εν. ά. 

*α(ϋ1ν-δ''-αιηί ?ι α-(1ί1ν-δ-ΐηιΐ 



η-(ϋ1ν-δ&-ηι 
α-άϊ1ν-δα-δ 

8-(ϋ1ν-δίΙ-ί κτλ. 
άϊ1ί-δ9,-ϊ-δ κτλ. 
ίΐ-(ϋ1ί-δ&-ΐϊΐα 
;ι-άί1ί-δα-δα 
ίΐ-άϋί-δα-Ια κτλ. 

α'€ΐί1ν-δ"α-Π1 (ρίζ. άίο δεικ.) Μέσ 



προσ. 



(ϋ1\-8α-ηιϊ 

άΐ1ν-δ3-8Ϊ 

(ϋ1ί-δα-1ϊ κτλ. 
(ϋ1ν-δα-(11ιί 
(ϋ1ν-8α-ηΐ£ΐΐ 
(ϋΐί-δα-δ&ϊ 



α'-άί1ν-8"ΐ- 



β'. α'-οΙί1ί-δ"ίΐ-δ Εΐ'-(ϋ1ν-"δ&— ΐ1ΐ3δ 

γ'. α'-άϋν-'δα-Ι; α'-(ϋ]ί-''δα-1ει 

Πληθ. ά. α'-άί1ν-"8&-Ιηα ίΐ'-(ϋ1ί-"8£ΐ-ιη£ΐ1ιϊ 

β'. &'-(ϋ1{-"δ&-1;α α'-(ϋ1ί-"δίΐ-ά1ιναιη 

γ'. ίΐ'-άί1ί-'''δ3,-η &'-(ϋ1ί-'''8ίΐ-η1;ίΐ 

Δύϊκ. ά. &'-άΐ1ί-''83-να η'-ι1ΐ1ν-''δίΐ-ν;ι1ιϊ 

β'. α'-άϋν-^'δίΐ-Ιαηι 3'-άί1ν-*'8-αΐ1ΐαΐΒ 

γ'. α'-(ϊΐ1\-''δ3-1αΐη α'-άϋν-^'δ-αΐαΐη 

Έ 'ΕΛ.Ι. πλην ολίγων αρχαϊκών τύπων έχει μόνον τον Β. τύπον τοϋ αορίστου και παντα- 
χού σχεδόν α ληκτικον τοϋ χρονικού στελέχους τοϋ βοηθητικοϋ ρήματος, εξαιρέσει τοϋ γ'. εν. 
αης δρ. καΐ υποτ. καΐ τοϋ β' εν. τής προστ. τοϋ ένεργ. Λείψανα τοϋ σχηματισμού τοϋ συνθέ- 
του αορίστου άνευ τοϋ ληκτικοϋ τοϋ στελέχους αρχ. α τοϋ βοηθητικοϋ ρήματος θεωροϋνται 
αί παρ' Όμηρω πολυάριθμοι ύποτακτικαι τοϋ αορίστου τούτου έχουσαι τ6 λεγόμενον βραχύ 
έγκλητικον φωνήεν π. χ. βησομεν έκ τής δριστ. *βησμεν, ρίζ. βα, δρσομεν, δρ. ορσμεν, ρίζ. ίρ 
αρχ. 31" κοτέοσεται, δρ *κοτεσ-σται. 

Αρχαϊκοί τύποι είναι π. χ τα παρ' Όμ. Ιξον, ίξες, δηλ. Ίκ-σον, ίκσες, ρίζ. ίκ" το β', τής 
προστ. τοϋ μέσου δρ-σε-(σ)ο, ρίζ. δρ. έ-βη-σε-το, ρίζ. βα' δύ-σε-το, ρίζ. δυ. 
"Ό συντ/ιθης τύπος τοϋ συνθέτου αορίστου είναι. 
Ενεργ. ρίζ. λυ, εν ά. προσ. έ-λυ-σα Μέσον 

β'. έ-λυ-σα ς ε-λυ-σά-μην 

γ'. έ-λυ-σε *έ-λύ-σα-σο, εξ οΟ έλύσω 

Πληθ. ά. ελύ-σα-μεν κτλ. έλύ-σα-το 

έ-λυ-σά-μεθα κτλ. 



84 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΙλΗΝ. Φ1Λ.0Α0ΓΙΚ0Σ ΣΥΑΛ.ΟΓΟΣ 



Εΰκτ. λύ σα-ι-μι, λύ-σ«-'.-ς κτλ. [;.έ<ϊ. λυ-σ«-ί-(Λ•ην, λύ-σχ-ι-σο, ές οΰ λύταιο, κτλ. υποτ. 
λύ-σω, λύ-στ,-; κτλ αέσ. λΰ ιω-μαι, κτλ. ως έν τω ένεστ. τϊίς προστ. τοΰ ένεργ. λΰ-σο-ν ^^ε- 
τά σταθερού έφελ/.υστικοΰ, ν, δπερ [Αίτέβαλε καΙ το ληκτικον τη; ρίζτι; α ει; ο' ή προστ. τοΰ 
μ,ία. λΰ-σαί είναι σκοτεινή, άντΙ τϊί; λύ-σχ-σο, λύ-σω. 

Το διπλούν ; έν τω άορ. έχει τον λόγον αΰτοϋ έν τη όίζη π- χ. ει-σα, ρίζ. Γε; (ένδΰειν) 
έ-τέλεσ-σα, στέλ. τελεσ- (τελέω άντι "τελεσϊω). 

Το ς αποβάλλεται έν τοίς εχευ-α άντι 'έ-χευ-σα, ρίζ. χυ καΐ τα δ[ί.οια" δρα άνωτέρο). 

Μετά το λτηκτικον της ρίζης ρ καΐ λ το ς διετηρηθη πϊο' Όα. άρχαϊκώτερον έν τοϊ; ε-κερ- 
σε, ρίζ. κερ' κύρ-σας, ρίζ- κυρ" Ι-κελ-ία, ρ'.ζ. κελ' ώρ-σ«,ρ'.ζ. ορ. και ετερχ. 

Παρά τοις Αίολεϋσι το ς άφ-)[Λθΐοΰται προ; το ληκτικον τη; ρίζη;" π. χ• έ-νε[Α-[/.α άντι τοΰ 
*έ-νε|Λ-σα, ρίζ. νε[Α. έ-γέν-νατο άντι τοΰ *έ-γεν-σα-το, ρ'.ζ. γεν. ε-στελ-λαν άντΙ τοΰ ε-στελ- 
σαν ρίζ. στελ, καΐ ετερα' έν ταΐ; λοιπαϊ; διάλεκτοι; αποβάλλεται το ς δεχό(ζ.ενον άναπληρω- 
τικην εκτασιν π. χ. ενειρ.α άντΙ τοΰ 'έ-νε[Λ-σα' ηαυνα άντι τοΰ ■ίίΐΑ[Αυ-σχ" εφηνα άντι τοΰ 
*ε-<ραν-σα5 κτλ. 



Τά παράγωγα ρϊΐ[Αατα ει; το άρχ. -1^1- λή- 
γοντα εχουσιν εις τον [χέλλ. και άόρ. προ τοΰ 
βοηθητικοΰ ρηαατο; [Αακρον φωνηεν' π. χ, τι- 
μ,η-σω (τιμ,άω), έ-τίμ,η-σα' έ-φόρη-σα, φορη-σω 
(φορέω)" έ-χρύ-σω-σα, χρυσώ-σω (χρυσόω)' ε- 
ξαιρούνται τά έκάλεσα, καλέσω' ηροσα, άρόσω 
(άρόο^), γινό[Αενα κατ'άναλογίαν των έ-τέλεσ- 
σα, τελέσ-σω, ές ού έτέλεσα, τελέσω, τελέω, 
τελώ, δηλ. τελεσ-,ΐω. 

Αϊ αίολικαι εϋκτικαι ά. προσ. -σεια. β'. 
-σειας, γ . -σείε, γ'. πληΟ. -σειαν ^γ^^'^<}ί το [^.έν 
ληκτικον τοΰ στελέχους -σε:^-σα- τί; συνή- 
θους γλώσσης ως ληκτικον της ρίζ'Κ, σχημ,α- 
τίζουσι δε ττν εϋκτ. διά τοΰ ια=)α" π. γ. ά. 
πρόσ. σεια= -ί;;ΐ]α = (ΐΏΪ), β' -σεια; =->α- 
] ;ι-ίί, κτλ. 

Β . Ό μέ.ΙΑίύν. ^Ικΰογίρ^/. άρχεγ. γ.Ιώσυα. 

Ό χοόνος ούτος σχη[Αατίζεται διά τοΰ ένες•. 
τη; ρίζ. ίΐ8 (Λετά της προσφύσεως -]ί1 οΰτως, 
;ι?-]α-1ιπ, α8-]α-8Ϊ, ;ΐϊ;-3ίΐ-1ί, καΐέφ.,ώς και 
έν τή λατ. ϋΙ'Ο, ΟΓΪΰ, Οΐ'ίΐ; άντι τοΰ *ί'ί^-]θ, 
*08-]ί->ί, <'δ]ίΙ, και έφ. ένθα διετηρηθη δ ένε- 
στώς σημασίαν έχων [^,έλλοντος. Ό τρόπο; ού- 
τος διετηρηθη μόνον έν τη Ελληνική. Το ρι- 
ζικον φωνήεν εκτείνεται η ουχί. Ό μέλλων όιε- 
τηρηθη έν τη σανσ., ζενδικη, ελλ., λατ. (λεί- 
ψανα), σλαυϊκη (λείψ.), και λιθουανική π. χ. 
ρίζ. ΐΐίΐ (διδόναι), μέλλ. άίΙ-[Ιί<,)η-ηΊΪ, έξ ου 
άα-δία-ΐϊΐΐ και έφ. ρίζ. Υίΐΐν (λέγειν), μέλλ. 
νίΐ1ί-α>ί]7ι-1Τΐί'ίσως Υίΐΐί-^ϊ 'η-ΠΐΙ;" ρίζ. ί^α(1. μέλλ. 
ίί;ΐ(1-αί^ί;ι-ΐπί = Έλλ. έδ-εσ]ο-μαι, έδοΰμαι, 
)4αι έφ., ομοιότατα τω ένεςώτι. Επίσης σχημα- 



τίζονται αι εγκλίσεις, εφ' όσων ήσαν εν χρήσει 
έν τη άρχεγόνο) γλώσση. 

Σα^σ. Έν. ι1ά-:<,ία-1ιιί (ρίζ. <1ιι), γ' <1^- 
ϊίί;ι'-1ί και έφ. Υα1ί-"ν];ιΊΪ, ρίζ. ν;ΐ1<' πολλά 
λαμβάνουσιν ΐ βοηθητικά μεταξύ τοΰ ληκτικοΰ 
της ρίζης και τοΰ βοηθητικού ρήματος" π. χ. 
ν;ΐ8-ί-''?ίμΐ'-1:β, ρίζ. να^^ (ένδύειν)' ')) το ληκτι- 
κον τη; ρίζης ?> μεταβάλλεται εις Ι πρί) τοΰ 
-«Ίϋ-' π. χ. ΥΛί-ί^ί^'-Ιί, ρίζ. Υα8 (οΐκεΐν). Το 
μέσον σχηματίζεται ως δ ένες-ώς, ετι δε καΐ αί 
σποράδην άπαντώσαι εγκλίσεις, ευκτική καΐ 
προστακτική. 

Έ.ί.Ι. Ό μέλλων έν τη Έλλ. ΐι διετηρησε 
το άρκτικον τοΰ βοηθητικού ρήματος (;ΐ:ϊ-ΐ;ΐ- 
ΐηΐ), η εμεινεν έκ της ρίζης το δ. Ίΐ έλλ. διε" 
τήρησε πιστώς τό άρκτικον της ρίζιΐς έσ, άρχ. 
ας' π. χ. εϊην, δηλ. *έσϊων=ίΐδ-);ι-ΐη, σανσ. 
δΐαΐ, λατ. δη^Ι, γοτθ. δί);ΐϊ και οΰτοι; έν έ- 
τεροι; τΰποις. Ουδέν λοιπόν παράδοξον, έάν 
ευρίσκωμεν το άρχικον ίΐδ-) :ι-ΐηΐ εις σχημα- 
τισμδν τοΰ μέλλοντος έν τη ελληνική. Τό έλλ. 
εσω άντι τοΰ έσ]ω είναι εντελώς δμοιον τω 
λατ. 01Ό άντι τοΰ *0Π0, *0δϊθ' ως λέξι; αυ- 
τοτελή; εμ.εινεν δ τύπος ούτος μόνον έν τω 
μέσω, εσσομαι έκ τοΰ έσ]ο-μαι, έσσεται έκ 
τοΰ *έσ-ϊε-ται, άρχ. τύπ. ίΐδ-)Π-1;ΐ1. Εκ τού- 
του το σσ έγένετο άπλοΰν σ, έσοι;.αι αρν. τύπ. 
αδ-]α-Π1Πΐ (σσ=σ| δρα ανωτ.) . εσεται, εσται. 

Λ'. Μέ.ΙΙων ει; *έσ)ω=α8-ίή-ηΐί. Ό μέλ- 
λων ούτος γίνεται συνήθως έκ ριζών λ/,γουσών 
εις έρρινα η ρ και λ. (πλην τοΰ άρχαΐκωτέρου 
κέρ-σω καΐ έτ.), σπανίως δε έξ άλλων. Κατά 
τους φθογγολογικούς νόμου; τδ σ μεταξύ δύο 
φωνηέντων αποβάλλεται" π. χ. έκ τοΰ τιν- 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣ0Α0ΓΓ4Σ 



85 



εσ]», τεν-εσω, τενέ-ω τενώ, ρίζ. τεν' εκ τοϋ 
*(ραν-εσω φανώ, ρίζ. φαν" έκ τοϋ εύ-εσο-μαι 
έδοϋ[Λαι., ρ'.ζ. έό. έκ τοϋ (Λαχ-εσο-μ,α'. [/.αχοΟ- 
[Λαι ρίζ. μιαχ, κτλ. 

Β'. Μέ.υ(ύν εις *σ]ω=δ-33-Πΐί. Έάν το 
στέλ• τοϋ ένεστ. εχΥ) έπιτετα[χένον το φωνήεν 
τής ρ'.ζΐ;, [λένει τοϋτο και εν τφ [λέλλοντι' π. 
ν. πλέί' -ω, λείπ-ω, μέλλ. πλευ-σΐε-. λειπ- 
ΐί]ι-, ρίζ. πλυ, λιπ και έφεζη;. 

Δια τάς διαφόρους μιεταβολάς τοϋ _) ό αρχι- 
κές άπλοϋς τύπος ποικίλλεται οιαφόρως. 

ά) Το \ μένει ι π. χ. εν τοις δωρικοϊς μέλ- 
λουσι, πραξίοΐΑες άντι*πραγ-σ]ο-[;.ες, ρίζ. πραγ, 
και έφεζίίς. 

β') Το ,) τρέπεται εις ε (ορα άνωτ.), π. χ. 
εν τοις δωρ'.κοΐς [^.έλλουβι φευςοϋμαι, ογιλ. 
φευγ-σεο-[Λαι άντι τοϋ. φευγ-σίο-μαι, αρχικός 
τύπ. ΐ3ΐι;ια!ί-ί^]α-Γηίΐΐ, ρίζ. φυγ' πλευ-σοϋ- 
[Ααι, ρίζ. πλυ' έβ-βεΐ-ται, αρχ. τύπ. α8-ί?]3- 
ί&ΐ, ρίζ. ^τ, δπερ έστΙ σύνθετος νεώτερος τύπ. 
«αρά τω άρχικίο άπλω εσσομαι ^= έσ]ο-(;.αι,και 
έτερα' 

γ') Το ] αποβάλλεται (ορα ανωτέρω) ό- 
περ είναι δ συνήθγις τύπος' π. χ. στ•ή-5ω άντΙ 
τοϋ *στϊΐ-σ]ω, όρχ. τύπ. 8ΐα-8]ίΙ-ηΐί, ρ'.ζ. δΐίΐ' 
δώ-σο), αρχ. τύπ. άα-ί;]η-Γηί, ρίζ. δο, αρχ. 
(ΙίΙ' λείψω, δηλ. λείπ-σω, ρ.ζ. λιπ μετ' έπιτε- 
ταμένου τοϋ ριζικοϋ φωνήεντος, και έτερα. 

Περί τοϋ σχΐμιατισμοϋ τοϋ μέλλοντος των 
παραγώγων ρτ,μάτων δρα ανωτέρω εις τα περί 
τοϋ συνθέτου αορίστου. 

^ατ. Μέλλοντες, ως οαρδΟ, ί;ΐ\ΰ, και έ- 
τερα φαίνονται μεν δλως όμοιοι τοις έλληνι- 
κοΐς, έπειδ-ίι δμως εχουσι στιμασίαν τετελειω- 
μένου μέλλοντος, πρέπει νά ίκλτ,φθώβιν άντι 
των *ι•(30αρ-Β0, *ίβίπ(:-80, περί ών κατωτέρω 
εν τω περί τοϋ νεωτέρου σχηματισμοϋ. Άπο- 
δεικνύουσιν δμ(,)ς, οτι ή λατ. άρχίίθεν είχε τον 
αύτδν μελλοντικδν τύπον, ως κ.αΙ ή σανσ., η 
Έλλ. και λοιπαί. 

Νίώτεζίος σχημαζισμόζ αυνθέκύΥ 
χρηηχών σζε.ΙίχΟ)»^. 

Πλ-ίίν των είρΥΐμένων χρόνων αί ίνδογερμα- 
νικαι γλώσσαι έμύρφωσαν τω χρόνω άλλγι άλ- 
λους χρόνους, ως ί μεν ΈλληνικΥ) ά) τον τε- 
τελεσμένον μέλλοντα" β') τον σύνθετον υπερ- 
συντελικόν' γ') καΐ δ') του; δύο παθητικούς 
άοοίστους' έ και ς') τους δύο παθητικούς μέλ- 
λοντας. 

ά) Μ^ΑΑ(ύ^ κτΐ.Ιεσ^Ινος. Ό χρόνος ούτος 



σχηματίζεται εκ τοϋ ςελ. τοϋ παρακ. καΐ τοϋ 
νεωτέρου σχηματισμοϋ δια τοϋ ν,' σχηματί- 
ζεται ως ό μέλλων διακρινόμενος αύτοϋ εκ τοϋ 
στελέχους, εις ο προσαρτάται το μελλοντικόν 
στοιχεΐον π. χ. στέλ. παρακ. λελυ-, ρίζ. λυ, 
μέλ. τετ. λελύ-σομαι' πεπραγ-, ρίζ. πραγ, 
πεπράξ-ομαι εκ τοϋ *πεπράγ-οομαι' τέθνηκ-, 
ρίζ. θνα, τεθνηξω δηλ. *τεθνήκ-σω, καΐ εφ. 

β') Ό σύνθετοι ύπεξσυντεΑικός τοΰ ένεργ. 
Εϊς το στέλεχος τοϋ παρακ. προσαρτάται ο 
παρατατικύς της ρίζης ί^ (άόρ.), δηλ. εν. ά. 
*έσα-(μ), β' *έσα-(ς), γ' *έσε-(τ)" πληθ ά 
*έσα-μεν, β' *έσα-τε, γ' *£σαν-(τ), προτασ- 
σομένης της αυξήσεως" π. χ. στέλ. παρακ. πε- 
ποιθ-, ρίζ. πιθ. εν ά *έ-πεποιθ-εσα(μ), έξ ού 
το Όμ. έπεποίθεα (ορα ανωτέρω). Εν συνθέσει 
έπεποίθη η έπεποίθει καΐ έπεποίθειν" 'έ-πε- 
ποίθ-εσα-ς, εξ ου έπεποίθεας, έπεποίθεις" έ- 
πεποίθ-εσε(τ), έξ ου έπεποίθει, έπεποίθα, καΐ 
έφ. Το σ φυλάττεται μόνον έν τω γ' πληθ. έ" 
πεποίθεσαν. 

γ'. Ό παθ. άόρ. ά. Ό χρόνος ούτος σχη- 
ματίζεται προσαρτώμενου εις την ρίζαν τοϋ ε, 
όπερ έν τη όρις•. και προς•, επιτείνεται εις η ως 
ληκτικδν της ρίζης θεωρούμενον, είτα των ένεργ. 
καταλήξεων, προτασσομένης και της αύξή- 
σεως' π. χ. ρίζ. φαν, παθ. άόρ. έ-φαν-ε- εν. 
έ-φάν-η-ν, έ-φάν-ης" πληθ. έ-φάν-η-μεν, ε- 
φάν-η-σαν" ύποτ. φαν-ε-ω, έξ οΰ φανώ, φαν- 
έ -η-σι, εξ ου φανης, και έφ. Εύκτ. φαν-ε-ίη-ν, 
κτλ. προστ. φάν-η-θι, κτλ. Το ε, η τοϋτο ή 
είναι περαιτέρω διαμόρφωσις τοϋ στελέχους, 
ως εϊς τα παράγωγα ρήματα, ώς φιλέω, αίολ. 
φίλημι, και έτερα, η πιθανώς ή ρίζα έ=,);Τ (ίέ- 
ναι) κειμένη έν τώ "ίημι (πέμπω), άρχ. τύπος 
ί'ΐ-ίίΐ-ηΐί, της δε ρίίης ε τό -η-ν τοϋτο άρχ. 
τύπ. ,ϊ^ΐ-ηΐ είναι αόριστος. Σημαίνει δε ως καΐ 
έν έτέραις ίνδογερμανικαΧς γλώσσαις «ϊέναι»" 
π. χ έ-φάν-η-ν σημαίνει έπορεύθην εις τό 
(ραίνεσθαι, ε(ρά}•ην- 

δ') Ό παθ. άόρ. β'. Ούτος διακρίνεται τοϋ 
ά. δι' ένδς θ πρ^ τοϋ ε, η, δπερ είναι λείψανον 
της ρίζης θε, άρχ. (1Η& (θεΐναι, ποιεϊν)" συνή- 
θης έν τη Έλλ. (δρα άνωτ)" π. χ. έ-πράχ-θ-η-ν, 
ρίζ. πραγ. έ γράφ-θ-η-ν, ρίζ. γραφ. έ-λείφ- 
θ-η-ν, ρίζ. λιπ. κτλ. 

έ) Ό παθ. μέ.11ω>- ά. σχηματίζεται προ- 
σαρτώμενης της συνήθους καταλήξεως τοΰ 
μέλλοντος -σομαι- εις το στέλεχος τοϋ ά παθ. 
άορ. π. χ. φαν-η-σομαι, ?ι τοϋ -η- = τη ρίζγι 
]α, άρχ. τύπ. ].ι-εί&-Π1ίΐί, δηλ ή-σο-μαι. 

ς-') Ό παθ. μέ^^ω^ β'. σχηματίζεται προ- 



ο ΕΝ Κ/Π. Ε.νΐΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



βαρτω[<.ένης της αύτη; καταληξεω; ει; το ςί- 
λεχο; του β'. παθ. άορ. π. χ. λυ-θη-οο[χαι, ό- 
περ είναι ό παθ. [λέλ. ά. οιά τίί; προσθήκης τη; 
ρίζη; θε- ε!; το ρημ,ατ'.κον στέλεχο;. Το λυ- 
θησομαι άρα ηθελεν είναι κατά τον Γ. Κούρ- 
τιον λυ-θ-η-σο[χαι, όπερ σημαίνει «εσομαι (*σ)ο) 
ίών(η) ει; τό ποιεΐν (θε) λύειν». 

■^ατ. Νεωτέρου; σχηματισμού; η λατινική 
γλώσσα έχει ά) τον παρακείμενον εϊ; -^^ί' β') 
τον παρακείμενον ει; -ιΐί" γ') τον τετελεσμέ- 
νον μέλλοντα" ΰ) την εύκτικην τοϋ παρακει 
μένου έ) τον υπερσυντελικόν' ς-') την εύκτικην 
τοΰ υπερσυντελικοΰ" ζ) τον παρατατικόν' η) 
την εύκτικην του παρατατικού καΐ θ') τον αέλ- 
λοντα. 

ά) Ό :ταραχ(ψ(>•0(: ει; .'?ί' π' χ. ΙβΧΪ, δηλ. 
*1β^-8ί και άρχαιότερον 1β§ί (*1β1ΐ§ΐ), ^ίζ. 
1βί5 (^ναγινώσ/.ειν)" ρίΐιιχϊ, δηλ. *ραΐΐ^-.<ί 
καΐάρχ. |Κ'ρίμί, ρίζ. ρπΐί (πηγνύναι)" ρηπχί, 
δηλ. "ΐ)ΐηΐμ-ϋί και ρΊΐρΐΐμί, ρίζ. ρπμ (κεν- 
τεΐν), και έτερα δεικνύουσι την μεταγενεστέ- 
ραν σύνθεσιν αυτών. Ταϋτα συντίθενται συνή- 
θως έκ τοϋ Γ-ελέχου; τοϋ ένες-. καΐ τοΰ ίίϊ,-?ίίί5-1ΐ 
πληρές-ερον δε βϊ^ί,και τοϋ -81-, ^;^^;-ι^, δπερ εΤναι 
λϊίψανον παρακειμένου (ορα ανωτέρω) τη; ρίζη; 
«Ίίί (είναι). Προσαρτάται πάντοτε εϊ; τα; συυ.- 
φωνολήκτου; ρίζα; των πρωτοθέτων ρημάτων" 
μετά το 1 ευρηται μόνον εν ττ να1-8ί (Υίϊΐΐο), 
σπανίω; δε μετά το 11, ώ; Γηαΐ1-8Ϊ, ρίζ. Μΐ,ιιι 
(πΚΐηβΟ μένω)" Τό ΠΙ πρό τοΰ δ μεταβαίνει 
ει; ΐηρ π. χ. Ρ111ΐΐ-ρ-ί;ί {^αΐηο λαβάνω)" Με- 
τά τά ούρανισκόφωνα, ίδοντόφοινα καΐ /ειλεό- 
φωνα τό -81 τίθεται συνήθως π. χ. <1 110-81, 

ρίζ. από, ((Ιαοο, άγω)"ΐιιί->ί, ρίζ ηιίΐ (πιίΐ- 

Ιο) πέμπω) «ΟΠρ-^ί, άντΙ τοϋ *801"ί1)-8Ί 

ρίζ. βΟΓίΙ") (8^^^1^ο γράφω)" (ο1;ιπ-8ί οίαικί- 

κλείω) καΐ^πολλά έτερα. Μεταξύ τοϋ Γ, Ι και 
8 τά οΰρανισκόφωνα άποβάλλονται' π. χ. ηΐΘΓ- 
81 ρίζ. ηΐΟΓ^Γ (ΙΙΚΊ-^Ο [ίυθίζω), (ΟΓ-.^ί (ΙΟΓ- 
Γ[ΐ1ί'() στρέφω). Τό ρη^88Ϊ άντΙ τοΰ *ρηΊΏ- 
81 εν. ρνοηΚ) (πιέζω) έγένετο κατ' ασυνήθη 
άφομοίωσιν τών συνηθει-έρων όόοντοφώνων ς-ε- 
λεχών" ετι δετά 118-81 ρίζ. Π8, έν ιιΓ-0, δηλ. 
*α8-0 (καίω)" 1ΐ;ΐ08ί, 1ιαΐ18ί άντι τών *1ι;ΐ(•8- 
81, *1κιιΐ8-8ί, έν. 1ια(Τ βο, δηλ. *Ιι;ΐ08-60 

(άρτώ), ΙΐαίΙΓ-ίο, δηλ. *Ιΐαα8-Ϊ0 (αντλώ). 

ζ) Ό Λα^αχ. ίΐς III χαί χαζόχιν φ(ύ>'ηέν- 
Γωκ εΐζ -VI. Ταΰτα εΤναι λείψανα τοΰ παρακ. 
Ιΐΐί (ορα ανωτέρω). Παράγωγα όημ.ατικά στε- 
λέχη έχουσι μόνον τόν τύπον τοϋτον' π. χ. 

αΐϊΐίϊ-νί, ίΐιιάι-νί, ιαοιι-ηί άντΙ τοΰ *ιηοιΐΐ!- 



το; τοΰ παρακ. και εν πρωτοθέτοι; ρημασιν, 
ώ; εϊ; φωνηεντοληκτου; ρίζα; π. χ. ΟΓβ-νϊ, έν 
0Γβ8-00 (αυξάνω)" (ί^ΐηΟ-ΥΪ, (§)ηθ800 (γι- 
νώσκω)" έτι ει; ρίζα; λήγουσα; ει; Γ, 1, 111, ιι" 
π. χ. αροΓ-ηϊ, έν. αρβί'-ΪΟ (ανοίγω)" δβΐ"-ιιϊ 
έν δίΊΌ (σπείρω)" νοί-ΐΐί, έν. νοίο (βούλομαι) 
και ίφ. Σπανίω; δε κατόπιν άλλων συμφώνων 
π. χ. Ι'Πρ-Ιΐί, έν 1'αρ-Ϊ0 (αρπάζω)• δΐΐ'θρ-αί 
ίν. 8ΐΓβρ-0 (ταράττω)" ιδία δε κατόπιν δύο 
συμφώνων π. χ. 8ΐυΓΐ-αί έν. δΙβΓί-ο (ρέγχω) 
Ιοχ-ηί, έν. ΙβΧΟ (υφαίνω). 

Παράδοξο; καΐ προφανή; νεώτερο; σχημα- 
τισμό; είναι τά Π1('88ΐΐί, πρβλ. ΙΏ088αΐη έκ 

τοΰ ΊικΊ-Ιαηι, έν. ιηβΐ-ο (θερίζω)" πΰχιιί, 
πρβλ. ΠΟΧίΐηΐ, έν. Ιΐβο-Ιο (προσαρτώ συνά- 
πτω) και έφ. Τό -8111 τοΰτο έν τη ΐπβ881ΐϊ, 
ΠΟΧαί άντι τοϋ Πί'Ο-δΐΙΐ είναι συνένωσι; αμ- 
φοτέρων τών στοιχείων τοϋ παρακειμένου -81, 
καΐ -111-, οΰτω;, ώστε ει; την κατάληξιν -81 
προσηρτήθη και ή -ΠΙ άποβληθέντο; τοΰ λη- 
κτικοΰ γράμματο;. 

γ') Ό μέ.ΙΑω*^ ^ί^£^£σ^<έ>•ο^. Δύο σχημα- 
τισμοί τούτου πρόκεινται, ώ; καΐ της ευκτι- 
κή; τοΰ εϊ; -81 παρακ. και τοϋ υπερσυντ., ό 
αρχαιότατο; και δ νεώτερο;. 

ά) Ό αρχαιότατο;. Ει; τό άρχαϊον τοϋ πα- 
ρακειμένου στέλεχος, τό λήγον εϊς αυτήν την 
ρίζαν., την δε όιζικήν συλλαβήν μηπω ίσχναν- 
θεϊσαν έχον και άποβαλόν την άναδίπλωσιν, 
προσαρτάται ή πρόσφυσις -80, -818 καΐ εφ.. 
Έκ τοϋ *('8ίθ, *('8ί8=:Θ1Ό, βΠ8 κτλ. π. χ. 
(';)ρ-8θ, ;ιθ-θ('ρ-8θ έκ τοΰ 06ΰαρ-80 (πρβλ. 
*πεπραγσω έσκ. 1οίαο-Π8ΐ), αρχ. τύπ. Ιίαΐνίΐρ- 
δϊα-ηΐΐ, ρίζ. Οίΐρ (λαμβάνειν)" έτι Ι'αρδίΙ, 
αχΰ, Γβχο, ηοχΐΐ, κτλ. 

^') Ό >•ίώΓίρ(>^. Τό -8θ, -818 προσαρτάται 
ε!ς τό στέλεχο; τοΰ παρακ. εϊ; -1-" π. χ. (10- 
ΐΙίΜΌ άντϊ τοΰ*ι1(-Ηϋ-80' δΙοΙΟΓΟ. δΟΠρ86- 
1Ό, αηΐανο-1Ό" ιΐίχίδ πιθανώ; άντΙ τοΰ *(1Ϊ0- 
81-818" ρΐδδϊΐ, άντι τοΰ *]α8δί-8ίΙ" ηΐϊ1&880 
άντΙ τοΰ *ηΐη ανΐ-80, *ίΐηΐαΥ-80 καΐ έτερα. 
Απηρχαιωμένα είσι τά μέσα ΙίΙΧΪΙΐΙΙ', ΙΐΠ'ΟΗδ- 
'δϊΐΐΐΐ•. 

δ') Ή ίύχΓίχή τοϋ παρακειμένου. Ει; τό 
στέλεχος τοϋ παρακ. εϊ; -ί- προσαρτάται τό 
81111 έκ τοΰ ^δίβΙΠ, 08ΚΊ11 (δρα ανωτέρω)" 
π. χ. *Γβι:ϊ-8Ϊβηΐ, έξ ου κανονικώ; ίϋΟβ-ΐ'ίΐΙι. 
Αρχαιότεροι σχηματισμοί άνευ τοΰ ληκτικοΰ 
1 τοϋ στελέχου; τοΰ παρακ. είναι (ίΐ') ΙίΚ'- 
δίηΐ, θ1ι-Ϊ00-8Ϊΐη, αΐΐ(ΐΙ)8ίΐη, άτινα δεικνύου- 
σιν, ότι καΐ τό ίαο-80 περιέχει τό στέλεχο; 



νί. ΟϋχΙ σπανίω; εύρηται ί σχηματισμό; ου- , τοϋ παρακ. Τά ηβ^αδδϊπι, οαΐ'&δδΐδ, Ιΰναδ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΑΩΣΣ0Α0ΓΙ4Σ 



87 



δϊδ καΐ έτερα γίνονται εκ των *ηθο•3νϊ-δίηΊ, 
*η6§αν-8ίπΐ, ώ; εν τφ τετελεσμένω μέλλοντι. 
Τ6 άρχ. ί φαίνεται ούχΙ τπανίως εν τω β έν., 
ά. χαΐ β'. πληθ. προσ. π. χ. άβάβΓίδ, άβ- 
άβΐΊΐηΐΙδ, ΛβάβΙ'ΤΙίδ, καΐ λπ. 

έ) Ή όγί,στίχη τον ν7ίερσυνζε.Ιιχον. Εϊ; το 
στέλ. τοϋ παρακ,. ει; -1- προσαρτάται 5 παρατ. 
(6)Γαηΐ ίκ τοϋ *βδαΐϊΙ• π. χ. *δΙο1:ί-δαπι, έξ 
ου δΙβΙβ-Γίίπι (πρβλ. ίίπιαίαδ θγλιπ). 

ς-') Ή εύκζιχή τοϋ ύΛερσυνζβ.^ιχοΰ. Εϊ; το 
στέλεχος τοϋ παρακ. προσαρτάται το -δβηΐ 
δηλ. -δβΐη, δπερ είναι εύκτικ-ί) τοϋ παρατα- 
τικού (β)ίία-ηι, *βδίΐ-ηιαδ, *θδ6-ΐ"ηηϋ = α- 
ΐη.α-Πΐαδ, αηΐε-ΙΏΠδ. Τ6 β έν τή αρχαιότερα 
γλώσογ) ην πανταχοϋ (Αακρόν' βδ-δεί παρ' 
Έννίω. 

1) Αρχαιότερο; σχη[Αατισμό;. Κατά τοϋτον 
ει; το άρχαΐον στέλεχο; τοϋ παρακ. άνευ Ι η 
ΐδ προσαρτάται -δΐϋΐΓ π. χ. ίαο-δβΙΏ έκ τοϋ 
*ίβί&0-δβΠ1, ρθΓ-Οερ-δθΙ" ούτω καΐ το νίχοί 
'ΐηΐβίβχβΐ έκ τοϋ *νϊο-δβΙ, "ίηΐβΐ-ΐβ^-δθΐ. 

2) Νεώτερο; σχΥΐ|Αατισ|ΛΟ;. Κατά τοϋτον εις 
το στέλεχος τοϋ παρακ. εις -ΐδ- προσαρτάται 
το -δβηι" π. χ. ί'οοίδ-δβηι, νίχί^-δθΐη. 

3) Ό παξατατιχόί:. Ούτος σχηματίζεται 
προσαρτώμενου εις το στέλεχος τοϋ ένεστ. τοϋ 
-παπί νεώτερον σχηματισθέντος παρατατικού 
('ίδεάνωτ.)' π. χ. ί-ΐ5αηΊ,|θ1α-ΐ3;ιηΐ, δΙά-Ι^αΐΏ. 
Ει; τα παράγωγα ρημα'^* προσαρτάται εις το 
^ηματικί)ν τέλεχος" π. χ. αΐΏ&-ΐ3«1Π, ΠΙΟΠε- 
1)3111, δΟΓίΙ)0-ΐ3αηΐ, ααάίο-1)»ηΐ,'άρχαιότε- 
ρον 8έ καΐ παρά ποιηταΐς και μεταγενεστέροις 

Ιτι &ικ1ί-ΐ3αιη, δθπ-1)αδ, ηιιΐΓί-Ιΐίΐηί. 

η) Ή εΰχτιχή τοϋ παρατατιχον. Ούτος σχη- 



ματίζεται προσαρτώμενου εις τί) στέλεχος τοϋ 
ένεστ. τοϋ -δβΓΠ' π. χ. *ροΙ-δβΓη, (πρβλ. 
ροί-βδί), εξ ού ρΟδδθΠΙ• *β(1-δβηΐ (πρβλ. βδΐ 
άντΙ τοϋ *θά4ί), εξ οΟ θ8δβΠ1•*ίβΓ-δθη•1 (πρβλ. 
ίθΓ-Ι,), έξ ου ίθΙΤθίη, και έτερα. "Ετι άίοβ- 
Γοηΐ. ηΐΐηρβ-Γβηΐ και εφ. Ωσαύτως καΐ τά 
παράγωγα, ως ίΐηία-ΓβΙΠ, ΓηοΠε-Ι'βΠΙ, αΐΐ- 
άΤ-Γβηι. 

θ') Ό ι/έΑ.Ιωί'. "Ώς δ ενεστώς τοϋ Πδ κατά 
τον έ τόπον ( βΠΟ, βΐΌ), έχει μελλοντικην ση- 
μασίαν, ούτω πρέπει νά προϋποθέβοιμεν τοιού- 
τον σχηματισμον τοϋ ίνεστώτος έκ της ρίζης 
ίίΐ μετά της αυτής σημασίας. 1)1ΐυ-] η-ΙΙΙΪ, 

1)1ια-]α-δί, Ι3ΐια-]α-1ί κτλ., λατ.*ίαϊο,*ίιπδ, 

ίΐΐΐΐ, και ίφ., έξ ού διά συς-ολη; έγένετο Ιο, 
*ϊΐδ *ία (πρβλ. -ΐ3αΐη έκ τοϋ *-ίααπ1• δρα 
ανωτέρω), καΐ έν συνθέσει -1)0, -1)ίδ, -1)ίΙ. Ό 
σχηματισμός ούτος τοϋ ένεστώτος της άρχ. 
ρίζ. 1)1111 είναι κτήμα κοινον τοϋ Έλληνοϊτα- 
λοκελτικοϋ γλωσσικού κλάδου ώς απαντών καΐ 
έν τή αίολ. διαλέκτω φυ-!ω και τω άντις-οίχω 
αϋτοδ φύ-ω άντΙ τοϋ φυ-]ω (ορα άνωτέρο).), 
και έν τή ομβρ. 'ίΐΙΪΙΙ διατηρηθείς έν τω μέλ- 
λοντι καΐ έν τή αρχαίοι ιρλανδική (ίο). 

Διά τοϋ -1)0, -Βϊδ, και έφ. σχηματίζεται 
δ μέλλων των παραγώγων εις -3- και -ε- ρη- 
μάτων" π. χ. απΐη-1)0, ΐηοηε-1)0. Ή αρχαιό- 
τερα γλώσσα σχηματίζει έπίση; τον μέλλοντα 
τών ει; -1 στελεχών, π. χ. Εΐ1ΐάί-1)0. Σπανίω; 
δμως άπαντα ό μέλλων ούτος εις τά πρωτό- 
θετα ρήματα, ώς ί-1)0, ΛΛο, δ1α-1)0, σχη- 
ματιζόμενα κατά τά παράγωγα, ώς τά άίοβ- 

1)0, βχδΐΐ86-1)0, νίνε-1)ο. 



88 



Ο ΕΝ 



Κ/Π.ΕνΑΗΝ. ΦϊΑΟλΟΓίΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟΣ 



^ •- 



ο 


ο 


'■^ 


ο 


ο 


ω 


ο 


ο 


^ 



.1 •- ^ 



ο ^ ω 



'ί -5 3 ϊ 
^ :5 Ί^ ".ί 



*; ΐί 6 



*; Ιί 






?-ί .3- =^ 






' _ι — ^ -^ — • 



ι '— 






Η ί = 



-5 ε ^ 

α χ τ^ 



^ ^ ^ « 



2 ϊΛ 



;γ, ^ ,« ί,• ^5:. Ι ^« ίο ^ί^ β '« '^ ^^ 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 



έ$ 



β ) Άπλοϋς αόριστος. 







ά) Έηργηι 


■ι,χόν. 






Ίγ^. ^ξΐχίγ• γΛώοσα. 


Σανσ. 


Έη. 


Στέλ. α-άΐια- 


α-νηναΐία- 


α-ή1ι&- 


α'-νο1ν'α άντΙ 
*α-"νανίΐ1ί'α 


έ-θε- 


ε?πε- άντΙ 
*έ-ΡεΓεπε• 


Έν. 








>θγι-ν 




ά. α-άΙία-ΓΠ 


Εΐ-ναναΐνα-ηι 


α'-άΐιϊί-ηι 


α'-νΟΐν'α-ΐϊΐ 


*ε-Ογ)-; 


εΐτιο-ν 


β'. α-άΐΐα-δ 


η-νανα1ία-3 


ίΐ'-ά1ι7ι-3 


α'-νοΐν'α-δ 


*έ-θη 


εΐπε-ς 


γ'. α-άΙΐΒ-Ι 


α-ναναΐία-ΐ 


α'-άΐΐα-ΐ; 


α'-νό1ν'&-1 




είπε 


Δυϊκ. 












ά. α-ά1ΐίΐ-ναδ 


Η-ΥΕίναΙία-ναδ 


α'-άΙΐΗ-να 


α'-νό1ν'ά-να 






β'. 


9 


α'-άΐΐα-ίαιη 


α'-νοΐν'α-ίαιτίΐ 


ε-θε-τον 


εϊπε-τον 


ϊ'• 


? 


α'-άΐιά-ΐαΐη 


α'-νόΙν'α-ΙδΠΐ 


έ-θέ-ττ.ν 


είπέ-την 


Πλτιθ. 












ά. α-ά1ΐ3.-ηια¥ 


1 ίΐ-νανα1ία-ιηίΐ3 


α'-άΐΐα-ηια 


α'-νο1ί'α-ηιη 


ε-θε-(Αεν 


είΛο-ί^εν 


β'. Λ-άΗίΐ-Ιαδ 


&-νϋνα1νη-Ιίΐ8 


α'-ά1ΐ3-1α 


αΎόΙ^'α-Ια 


έ-θε-τε 


εϊπε-τε 


γ'. α-(ϋια-ηΙ 


&-νανα1να-ηΙ 


α'-ά1ιιΐδ 


α'νοΐί'ίΐ-π 


(ε-θε-σαν 


ι) είπο-ν 



6') Μίηογ. 

Σανά, 

'άΥ- ί» του ανοΐί'α- 
α-ίΐΓ 



Έη. 



ε-λιπ-ε 



Λγδ. &(χ• ΐ'.^ωσσα. 
Στέλ. η-άΐια- α-νανα1νί\- 

Έν. 

ά. α-άΙια-Γπα α-νανίΐ-ΐία-ιηει &'-νο1ν'β έ θέ-(χ.γιν έ-λιπό-ίΑΥίν 

β'. α-(11ΐ3.-δα κτλ. Ε'Μΐΐάδ α'-νο1ν'α-ΐΗάδ έ-θου, δηλ.έ-λίπου άντΙ 

*ε-θε-βο έ-λίπε-σο 



γ'. α-άΙΐίΐ-Ια 

Δυΐχ. 

ά. α-άΐια-ναάΐια 
β'. ? 

ϊ'• ? 

ΠλΥΐθ. 

ά. α-άΐια-ιηαάΐια 
β'. α-ά1ια-δάΗνΗ? 
γ'. α-άΙΐίΐ-ηΐΕΐ 



δ'Γ-Ια α'-νοΐί'α-ΐα ε-θε-το Ι-λίπε το 

α'-νοΙν'Ε-νίΐΙιί έ-θέ-(;.ε-θα ί-λιπ(5-(Αεθον 

3,'-νο1ί'β11ΐ3ηΐ ε θε-σθον έ-λίπε-σθον 

α'-νοΙί'οίαηΊ έ-θέ-οθτ,ν έ-λιπέ-σθην 

ίΐ'-ΥοΙί'ά-ηΐ&Ιΐί έ-θέ-μεθα έ-λιπό-μεθα 

α'-νοΐί'α-άναΐ'η έ-θε-σθε έ-λίπε-σθε 

αΓ-&ηί3, &'-νο1ν'ίΙ-ηΐΕΐ έ-θε-ντο έ-λίπο-ντο 



(ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



90 



Ο ΕΝ Κ./Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙλΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 









γ'- ' 


Ένεστώς. 




'Μ. 


'^ρχ- γ.ίώσσα. 


Σανσ. 


Έ.υ. 


Αατ. 


Α'. 


ά. 


. ηά-ί\, .ιά-ηιαδί 


α'Ι-Ιί, αά-Γπα'δ 


\ έο-τί, έσ-[Λέν 


βδ-Ι άντΙ •βθ1-1 






αδ-Η, αί-ηιαδΐ 


ίΐ'δ-Ιϊ, δ-ιηα'δί 




βδ-ΐ, δ-ιι-ηιαδ 


Β'. 


β' 


. 1)1κΐΓ-α-Ιί, 


}3ΐια'Γ-α-Ιί, 


φέρ-ε-ι 


νβΙι-ΐ-1, 






1^11α^-α-ηΊα8^ 


1ι1ΐ.ΐ'Γ-α-1ΏίΙδϊ 

(ιΐΓΐ-ίΐ'-ϋ, 

ίικΙ-Η'-ηιαδϊ 


(ρέρ-ο-|Λεν 


νβΙΐ-ϊ-ΙΉΙΙδ 


Β'. 


ά. 


αΐ-ίϊ, ΐ-ηιαδί 


β'-Ιϊ, ϊ-ηια'δϊ 


ει-σι, ί-(χεν 


Τ-ί, Ί-ΐΏΠδ 


Β'. 


β'. 


, ρΓαν-ίΐ-Ιί, 


δΓίΐ'ν-α-Η, 


φεΰγ-ε-ι, 


άϋο-ϊ-Ι, 






ρΐ•αν-3-1Ώί18ί 


δΓ3,'ν-»-ηα<ΐδϊ 


ΦΕύγ-ο-|7.εν, 


άϋο-ϊ-ιηηδ 






Ι>1ΐιΐαο;-α-Ιί, 


ΙίοΜΙι-α-Ιϊ 


λείπ-ε-ι, 


άΤο-ΐ-Ι, 






ΐ3ΐΐίΐιι§-α-ΐΏα3ί 


1ϊυΊΐ1ι-ά-ηη.ΐδϊ 


λεί•κ-ο-(ΐεν 


άΤο-ϊ-παυδ 


Γ. 




άαιία-ΐϊ, 


1^^1^11β'-ι^, 


ά.) δί5ω-σ•. 








άαάα-ηιαδί 


Ιιϋ^ΐαί-ιηα'δϊ 


δ'.δο-|χεν 








ίίαραη-Ιϊ, 


β'αο'ίΐΊι-Ιί, 










ρίΐρίΐπ-ιηα«ί 


β'ϋπ'αη-ιηα'δί 


β'.) γίγν-ε-ται 

πίπτ-ε-ι, 
πίπτ ο-μεν 


β'.) 2;ΐί?η-ίΙ, 
§ί£ή-ί-ηια8 


Δ'. 


ά. 


αΓ-ηαα-Ιί, 


Γ-η.ΰ'-ϋ, 


ορ-νυ-βι 








αΓ-ηιι-ηΐίΐδΐ 


Γ-η.ΙΙ-1Ώ3.'8Ϊ 

(Ιαη-υ'-ίΐ, 
ίίΐη-η-ιηα'δί) 


όρ-νυ-μεν 




Δ'. 


β'. 


, 8ΐαΓ-η Λ-Ιί 


8ΐΐ•-11;ι'-1.ί, 


ά.) δάμ-ντι-σι, 








δΙίΐΓ-ηα-ιιιαδΐ 


8(.Γ-η.Τ-ιηα'δί 


οάμ-να-μεν 
β'.) πί-νε-ι. 
πί~νο-μεν 


β'.) οοΓ-ηί-Ι, 
οοΓ-ηΐ-ηιιΐ8 


Δ'. 


ϊ' 


? ά, 


.) ]α-ηίΐ'-1ν-1ί, 
]ΐι-η'-£;'-ιηα'δί 










β' 


.) Ικ-ΐΏ-ρ-α'-Ιί, 


β'.) σφίγ-γ-ε-ι, 


ηι-ιη-ρ-ϊ-{, 








Ιη-ΙΏ-ρ-α'-ΓΠαδί σφίγ-γ-ο-μεν 


ηι-ηι-ρ-Ι-ηιιΐδ 


Ε'. 




δνίι1-ία-1ΐ 


η;ιΊι-];ι-Ιΐ, 


κράζε-ι, δ•/)λ. 


Οίΐρ-ϊ-ίΙ, 






8νκΙ-]α-ηιαδί 


η;ιΊι-ΐα-ιηαδί 


'κραγ-ίε-τι, 
κράζο-μεν, δηλ. 
/.ράγ-)ο-μεν 


Οίΐρ-ΐ-ηΐΗδ 


ΣΤ 




η;α-δ1<.ι-ίί, 


^ίι'-1ίΊ^Ί1α-ί^ 


βά-5/.ε-ι, 


(2;)ηα-8θί-ΙιΐΓ 


Ζ'. 




§α-δ1<α-ιηα8ί ? 


§α'-1νΊίΊΐίΙ-ηΐαδί ? βά-σκο-αεν 












τύπ-τε-ι, 


ρΐβο-ΐϊ-ΐ 










τύπ-το-μεν 


ρΐβο-ίίπιυδ 



(*) Έπειίή ανωτέρω έτέθηιΐν ττίραδείγματα τοϋ ένίστώτο;, τίθΕντιι ένταΟθα μό^ον τά γ'. έν. χαΐ ά, 
πληθ, πρόσ. τοΟ ίνεργ. 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΓΛΩΣΣΟ/νΟΓΙΑΣ 



91 



2 ? • γ -^ 

■^ ■ ^ • ί" 

.— < λχί• ΓΠ )οα• ^-^ 

^' > -^ > . ' 



' -^ 1 .« 



« 


7^ 


Λ 


> 




Χί 


V 


!/: 


(Λ 




1 


Λ 


'ν 


ιχί• 


^> 






3 




'Τ^ 




Η 




ι 




> 






Λ 


•« 


05 


":ί 



ι ι ι 

Ι « ^03 ^€β 

!Λ φ αϊ 

■ ι ι 

►> ►-> ^> 

'3 -3 'Ο 

^1 ^1 ^1 

ΰΰ ςΰ 03 



Β ^ 





ίΐί 5 


03 


Λ 






α *^ 


Β 




Μ 


03 


Φ. ^7^ 


Ι 


τ. 


Ϋ^ 




'^Ί-^ ,4.^ 


•4-» 


ι *. 


Γ 


ιη 


•^ :3 


:3 


:3 


^ 


* ■, 


ο 1 Λ 


ι Λ 


ι « 


|Λ 


:3 


« -»^ 


Τ 







Λ Λ 



^ ^ -^ 



2 η ί5 

ι " Λ Λ 

Μ Μ οη 

ι ι ι 

-^ ^ ^ 

■ΰ -τϊ ''3 

ΰΰ ^ 03 



< ^ 



« 5 



^ -^ ^ 

^ 'ΰ 'δ 



V -«1 -«■ 



ε3 -« <ιρ ί- 



92 Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ δΥΛΛΟΓΟΣ 



— ι Η α -^ > 

-=3 ίοβ 1=2 , « ^ ^3 

Λ δ '.Λ - :-ί 2 -Ο 



Λ 



■^ -^ τί 

■5 '-5 -3 



-:! *^ τζ. 'ζ:, 
"Ί:ί 'β ^ Λ 



Ν »~" Λ 









Λ 

ΤΛ 



-5 -α 



>^ 5 ς- 15 5 ■? 



2 =ί -Γ -ϋ 



=3 =5 »^ 



Λ 


^ 












Γ3 




-ΰ 


^ 




Ι 

ι 


^3 

■Λ 


ι 


1« 


^, 


03 


Ι 


ϊή 


ιη 


^ 


^ 


^ 


-3 


Τ 


'? 


η 


Λ 


« 


03 








5^• 




^ 


Γί 


γ3 


Γ3 






? 




03 


«: 


4 


4 


^ 


_^; 


Γ^ί 








■τ: 


-α 


Ή 


Λ 


ι 


α 



Ε3 -«" ί» 



ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ 9β 



.^ 'Ελ* 


Ο 


.^ 


^Λ ι 


ιη 


Μ 


ά.^ 


Λ 


& 


ίΰ Ο 


« 


«5 


,ϋ * 


Ο 


Ο 









2 


•^2 






•^ 


".£Λ° 






[Λ 


ί 


ι « 


τ3 




1« 


ι « 


'8 


V 


α 


-«' 


"^ 



Λ ι α> 






94 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΥ^Ι^ 

ΑΠΟ ΤΗΣ αλώσεως ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ 
ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΟΝ. 

(Άνεγνώσθη έν ττ, ΤΟΕ' ΤΟΖ' καΐ ΤΟΗ' 

Συνεδριάζει). 

« ΚοιηιηΙ, 1&581 αιΐδ ιΙβη 
Κίηιίβηι ΙθΙβη.» 

ΡΐΊπΙι-ίίΗ ΡΐΊΛ'Ιΐι•!. 

"Ενιοι άπ6 τίνος χρόνου ένταϋθά τε χαϊ άλ- 
λαχοΰ κατιοόντε; τ•ί;ν άνάγκτ,ν |7.εταρρυθ[Λίοεως 
τοϋ όιοακτικοΰ ^[Αών συσττι(χ«το; ου παύονται 
έν έ(ργ)|7,ερίσ•.ν γ; £ν ιδίοις φυλλαδίοις ττ,ν γνώ- 
ρ.•/ΐν αυτών ν άποφαίνωνται, κατακρίνοντες 
και [Αονον ού καλούντες τοϋτο ττ,ν (ΐόν/,ν και 
άληθτ, αίτίαν της νοοεράς πολιτικής κατας-ά- 
σεως τοϋ ημετέρου εθνους' έτεροι οέ και προ- 
σωτέρω βαίνοντες καΐ την κα^εκτικην θέσιν 
τοϋ όλου έθνους βλέποντες άποδίήουσι ταύτην 
εις την έλλειψιν θρησκευτικών καΐ ηθικών πε- 
ποιθήσεων ώς εκ της αποκλειστικής της ύλης 
λατρείας και άναφωνοϋσιν δτι οιά της μετα- 
βολής τοϋ έκπαιοευτικοϋ ημών συστήματος 
δυνάμεθα ν' άπαλλαγώμεν τών εις ους προς- 
οχθίζομεν φοβερών σκοπέλων. Κα'ι άλλοι μεν 
ορμώμενοι εκ χωρών ξένων και ολιος διαφόρων 
ήμϊν την φύσιν προσέρχονται επίκουροι ζενι- 
χοϋ συΐ7ηματος και πρΙν η έςετάσωσι τά ημέ- 
τερα άνακράζουσιν «ευρομεν, ευρομεν το αληθές 
μέσον της διορθώσεως τών κακώς κειμένων»" 
ο; οέ άποκαμόντες έν τοις αυτών άγώσι νομί- 
ζουσιν οτι ευρίσκουσιν άναψυχην τίνα έν νέα 
μεθόοο), της παλαιάς οϋοαμώς η ελάχιστα αΰ- 
τοΐς χρησίμου φαινομένης' και έτεροι άναμορ- 
φωτοϋ οόζαν ζηλοϋντες γήν και ηλιον κινοΰσι 
και εις κατακρίσεις άναλισκόμενοι νομ.ίζουσιν 
δτι αύτοΙ μόνοι οιεϊοον την νοσεράν της παι- 
δείας έν Ελλάδι κατάστασιν καΐ επαναπαύον- 
ται διακηρύττοντες οτι δεν λαμβάνονται ύ-' 
δψιν αί παρατηρήσεις των. Πάντες δε σχεδόν 
αημερον και οί δίκην θεατών η αναγνωστών 
οιατελοΰντες συμφωνοϋσιν οτι δέον να ποοσέ- 
ςωμεν εις ττ,ν δημοτικήν ηαών παίόευσιν. ήτις 
ομολογουμένως έστΙν η σταθερά καΐ ακράδαν- 
τος βάσις της πνευματικής καΐ ηθικής πυρα- 
μίδας εκάστου έθνους, ό>ς περ η καλλιέργεια 



τών γραμμάτων και τών ανωτέρων επιστημών 
έστιν η κορυφή. 

Το τελευταΐον τοϋτο πόρισμα τών υπέρ της 
δημοτικής παιδεΰσεως έν τε Ελλάδι και παρ' 
ημΐν έργασαμένων έστΙν αληθώς παρηγορον τη 
ηαετέρα πατρίδι' διότι, άν καΐ βραδέως, ένοη- 
σαμεν ηδη δτι πρέπει ν' άρχώμεθα άπο τών 
π30 ποδών και μ.ή θέλωμεν ενωρίς ν' άναρρι- 
χώμεθα, ενθ' άλλα έθνη έπΙ αιώνας δλους πο- 
νοϋντα έφθασαν. 

Ή δημοτική παίδευσις, ήτοι ή παίδευσις τοϋ 
λαοϋ, της μ.όνης σταθεράς καΐ υγιοΰς της πο- 
λιτείας βάσεως, ε^ει να ή το πρώτιστον και 
κύριον ημών άπδ τής αναγεννήσεως μέλημα" 
διότι αΰτη παοέχει πασιν άπο τής ανωτάτης 
βαθμίδος μέχρι τής κατωτάτης τάς πρώτας 
έκείνας γνώσεις τάς άναγκαιοτάτας και άφεύ- 
κτους εις το εϋ ζήν διά τίνος βιωτικοϋ έπαγ- 
γέλμ.ατος' αΰτη προσηκόντως ανατρέφει και 
παιδεύει τους μη δυναμένους να μεταβώσιν εις 
ανώτερα σχολεία η μεταβάντες να έχωσιν ά- 
παντα τά απαιτούμενα μέσα προς εϋρυτέραν 
καΐ έπις-ν,μονικωτέραν αυτής καλλιέργειαν' εί- 
νε τή άληθεία τά δημοτικά σχολεία μετά τοϋ 
οϊκου, τοϋ έτέοου επίσης οΰσιάόους μ,οχλοϋ τής 
μορφώσεως παντός πολίτου έν οίοιδηποτε εθνει, 
τά κύρια παιδαγωγεϊα, εις ά συστηματικώς α- 
ναπτύσσονται άπασαι αί τοϋ ανθρώπου δυνά- 
μεις άπο τής νηπιακής ηλικίας μέχρι της έ- 
οηβικής και αποκτώνται συν τη γνώσει τής 
μητρικής γλώσσης αί προς τά κοινά τοϋ λαοϋ 
έπιτηδεύαατα άναγκαϊαι γνώσεις. Και δμως 
στρέψαντες τάς κυρίας τ,μών εργασίας προς τά 
ανώτερα σχολεία καΐ ταϋτα μάλίζτα περί πολ- 
λού ποιούμενοι η εις αυτά νά άνέλθωμεν πει- 
ρώμενοι παρελείψαμεν τελείως τον λαόν, το έ- 
ρεισμα τοϋτο τοϋ μέλλοντος και την ασφαλή 
άγκυραν τοϋ άνερματίστου έτι έθνικοϋ ημών 
βίου. 

Σωφίονέστεοον οντο); έσκέπτοντο οι πατέ- 
ρες ηαών οί έν κλυδϋ)νιζομέν(ο σκάφει πελα- 
γοδρομοϋντες. Διά μέσων ευτελών προσεπάθουν 
οίιτοι νά έαποιώσι τον φόβον τοϋ θεοϋ εις τάς 
άπαλάς τής νεολαίας καρδίας" έδίόασκον τάς 
αναγκαίας γνώσεις, ών έχρηζε τότε δ χρηστός 
πολίτης και τίμιος οικογενειάρχης, "και ησκουν 
διά τής αϋστηρότητος και τοϋ παραδείγματος 
ε:ς την άρετην, ττ,ν δικαιοσύνην και ττ,ν φι- 
λαληθειαν. Άλλ' ύστερον μόλις έλίγοι όμηλι- 
κες τών πατέρων ημών η υπ' αυτών γαλουχη- 
θέντες φωντ,ν άρχαϊκην υπέρ τών ^δημοτικών 
σχολείων έρρηγνυον, άλλ' ή ΟΟίνή έκείνοιν κα- 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠ4ΙΔΕΥΣΙΣ 



95 



τεκαλύπτετο εν τη φοβέρα άνερ,οζάλνι, [;,εθ' νι; 
άνηλθομεν, ένθα πέρ έσ[Λεν. ΚαΙ καλών μεν νο- 
[ΑοΘετών τυχόντες, πεπειρα[Λένων δε το πρώ- 
τον διδασκάλων καΐ άφωσιωρ,ένων εις το έργον 
αυτών δεν έφροντίσα[;.εν νά φανώμεν άξιοι (λα- 
θγιται και πολΐται, άλλ' άποπτάντες εκείθεν 
κατεςήσαριεντά διτ.μοτικά σχολεία πρώτας άλλα 
σαθράς (ίαθμϊδας εις τήν μέσ-/;ν και την άνω- 
τέοαν παίδευσιν άγουσας. Ούτω δε της δλης 
παιδεύσεως Ινα [Λονον σκοπον έχοντες πώς 
νά φθάσωμεν εϊς την κορυφην πάντα διηλ- 
θοαεν έν ένΐ ποδί καΐ προς τα πέριξ ημών ά- 
τεν'ισαντες μόλις νϋν διείδομεν πώς άνηλδομεν 
έπΙ τ{) ύψος έχεΐνο και συμπαρασύραντες του; 
έπωσδηποτε εις τοϋτο δυνηθέντας κινδυνεύο- 
μεν νά πάΟωμεν δεινον πάθημα, αν καΐ κατά 
τάς τελευταίας ταύτας ώρας μη συνενώσωμεν 
άπάσας ημών τάς προσπάθειας προς μόρφω- 
σιν υγιοΰς καΐ πραγματικής του λαοϋ παιδεύ- 
σεως παρά τοις συμπολίταις ημών. θώμεν 
λοιπόν τέρμα επΙ της τοιαύτης ημών κατα- 
στάσεως και ϊόωμεν ποϋ στώμεν, αν θέλωμεν 
νά μη παρέλθγ) και ή παρούσα πνευματική υπέρ 
της δημοτικής παιδεύσεοις εςαρσις' έπουλώσω- 
μεν τάς πληγάς, ας •ίνέωζεν ϊ] Η^έχρι τοϋδε 
άκηδία ?ι ή περιφρόνησις του λαοϋ' περιποιη- 
Θώμεν την γήν, -^ν κατέλιπον άθάνατον κλη- 
ρονομίαν οί πατέρες ημών, και μη καταλίπω- 
μεν ταύτην καΐ τά εκ ταύτης καλά τη τύχγ). 
Μη άφαιοώμεν τους γεωργούς, τους τεχνίτας, 
τους βιομηχάνους και την λοιπήν χορείαν τών 
εργατών τοϋ πνευματικού ημών οίκοί)θ|;.ηματος' 
έξαλείψωμεν τάς όεισιδαιμονία; και τάς προ- 
λήψεις, εις ας οί πολλοί είσι βεβυθισμένοι εκ 
της αμάθειας, η άφαιρέσωμεν τά ελατήρια τά 
τοσούτον τάς πολιτικάς δολοπλοκίας προκα- 
λούντα, ϊυστηματοποιησωμεν ένι λόγω την 
οημοτικην παίδευσιν και παράσχωμεν τά μέσα 
τοις ήμετέροις συμπολίταις, όπως ηόέως και 
έν τη ασφάλεια τοϋ μέλλοντος σκέπτονται 
περί αυτών. 

ΚαΙ ί παρούσα πραγμ,ατεία προς τον σκο- 
πον τοΰτον έγράφη" βεβαίως οέν σκοπεί ν' 
άναπλάστι ώς διά μαγικής ράβόου την ιζμετέ" 
ραν κοινωνίαν διά συστήματος παιδευτικού 
όλως νέου καΐ πρωτοφανούς, άλλ' έρχεται ΐνα 
οείξγ) ά) ότι και προ τής εθνικής ημών παλιγ- 
γενεσίας δ μεν λαδς εΤχεν αυτοφυή τίνα δημο- 
τικών παίδευσιν, λόγιοι δε άνδρες έζητουν ταύ- 
την νά προαγάγωσι' β ) μετά δε ταύτην καλώς 
ι/.έν ένομοθετηθη ή δημοτική παίδευσις καΐ 
διετάχθη καΐ μετά φροντίδος ου τής τυχούσης, 



αλλ' ύστερον παρηγκωνίσθη ίτΛ τοσούτον, ώ- 
στε μόλις άπο δέκα ετών άνακυκάται καΐ 
πάλιν" και γ') όπως έπανέλθη εις τήν ώρισμένην 
αύτη θέσιν, πώς δυνάμεθα ν' άπαλλαγώμεν 
τών κατατρυχουσών ταύτην Έριννύων και τί 
ποιοϋντες φθάνομεν εις ον πάντα τά έθνη δέον 
νά τείνωσιν έκπαιδευτικον σκοπόν. Έξιστο- 
ροϋμεν δηλονότι έν πάση αμεροληψία τά περί 
τής δημοτικής παιοίύσεως από τής αλώσεως 
τής Κ/πόλεως μέχρι τών καθ' ημάς χρόνων 
και δηλούντες τά ταύτην παρακοιλύσχντα αί- 
τια πειρώμεθα ν' άρωμεν ταϋτα άποκαθιστών- 
τες τήν αληθή και γνησίαν δημοτικήν παί- 
δευσιν, ής χρήζει ό λαός τής Ελλάδος. 



ΜΕΡΟΣ Α.' 

Κοινά Σγο.Ιεΐα 

'Ορώ δε τΰ)^ μίζοίχήσαγτα πάπα τά αγα- 
θά άπό τ&> έ.Ι,Ιηγίκώγ τόχ(ύΥ χαΐ οίχήσαγτα 
'κ ύ^ΐν (έν τη Δύσει)" Ί\τε σοφία χαΐ αϊ των 
μαθηιιάκύΥ (πισΐήμαι, αϊ τέχναι αϊ αρισζαι, 
ή ευγένεια, ό κΑοϋζος, ή παίάευσις χαΐ ό .Ιοι- 
^ιός των Χαρίτων χορός' ε.ΙΑιινιχ&ν δε Χαρί- 
των τό χ.Ιίος βαρϋς Ιο.Ιεσεν αιών γράφει μετά 
βαρυαλγούσης καρδίας προς τον έν Τυβίγγγ) 
Μαρτΐνον τον Κρούσιον διδάσκαλον τής ελλη- 
νικής και λατινικής γλώσσης δ περίπυστος Θεο- 
δόσιος ό Ζυγομαλάς(ΐ) πρωτονοτάριος διατελέ- 
σας τής Μεγ. τοϋ Χ. Εκκλησίας καΐ σχολάρχης 
τής Πατριαρχικής και μεγάλης τοϋ Γένους Σχο- 
λής. Βαρύς τω ό'ντι ώλεσεν αιών τό κλέος τών 
ελληνικών Χαρίτων, καθ' ον χρόνον έν Εύρώπτι 
διά τών έκ Κ/πόλεως έκπατριζομένων λογίων 
ομογενών πνεΰμα παιδευτικόν νέον εϊσηγετο, 
τών Πιερίδων κατασκηνωσασών έντή Δύσει καΐ 
τήν άναγέννησιν τών γραμμάτων και επιστη- 
μών προκαλεσαμένων. Σκότος λοιπόν βαθύτα- 
τον εκαλυπτε την ιεραν ημών γην, οι οε.ενα- 
πολειπόμενοι ολίγοι λόγιοι κατέφυγον εις α- 
πρόσιτους τόπους η μοναστήρια, μονάζοντες έν 
είρήνγ) ή αθορύβως καλλιεργοϋντες τάς Μούσας. 
Τά δε έκασταχοϋ παιδευτήρια ήσαν μικρά καΐ 
ταπεινά έν μεν ταΐς μεγαλοπόλεσι παρά ταΤς 
έπισκοπαΧς, έν δε ταΐς μικραΧς παρά τοις ναοΐς 
έσθ'ότε καΐ παρά ταϊς παρακειμέναις μοναΐς, 



(1) ΤαΓθο§ΐ3βο. 
Πϊρανίκα σελ. 5. 



σ. 94. !δέ καΙ Σχεδίασμα Μ. 



96 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΐΐΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



ύπί) ιερέων ?ι [Αοναχών διευθυν($μενα(1). ΪΠ ίο- 
ΙίΙ ΟΓαβοίίΙ, άπαντώρ[.εν παρά Κρουσίω (2) 

δΐυοίία ηπΠα ίΥ)Ί ίΙοΓβπΙ. Αοίΐάριηίαδ (Λ 
ρΓΟίθδδΟΓθδ ρυ1)1ίοο5 παΐΐοδ 1ιαΙ)ΘηΙ,, 
ρναβίβν 8€}ιοΙα8 ΤηνΐαΙθ8, \η ςυΛιΐδριιο- 
π Ώρολόγιον, ρδίΐΐίβηυηι, αΐϊοδηιΐθ 1ίί)Γ0δ 
οΐιιοηιπι ίη ΐΒίδδα υδΠδ βδΐ Ιβ^βΓβ άοοβη- 
ίυΐ'. ΚαΙ άλλαχοϋ(3) ίΕχ ΟβΓί&οΙιΐο οο^πο- 
νί 23ΐ6ή8(ΐηβ(ΐταβοοΐηΐιΐιί6ηιρΙί8, ίη 8ΐη- 
()ηΙί8 άνϋαίίϋηβ, 8θ]ιοΙα8 ρηβτονηηΊ, αιΐ- 
ΐηηοία'} β88β, ίη (ΐηίύηβ ηηΙΙαβ 8Ηηί οίακ- 
868, η€0 άϊυετΒαβ ΙβοΙίοηβ8, 86ά η^ιίαιβ 
ριναβοορίον ρηβτοΒ ίη Ρ8αΙΐ6ήο, Ηονο- 
Ιθ(βο,ΑοοΙηίΜΊ8,αΙη8ΐιηβ Ιίϋήβ, φιοηηη 
ίη Εοά 68118 118118 8ίί, ίη8ΐίΙηβη8. Τί δέ δεν 

υπεμφαίνει τί) δί-,ρ,οτιχ,ον τοΟτο ασμάτιον, το 
μέχρι καΐ σήμερον περιαδόμενον εις τα στό- 
ματα ημών ; 

Φεγγαράχί μου .ίαμπρό, 
ψίγγι μου >•ά πίρπατώ, 
νά πηγαίνω στό σχολειό 
νά μαθαίνω γράμματα 
του θεοϋ τά πράγματα (ί) 

Εις τά μικρά ταΰτα σχολεία χοίνα. λεγόμενα 
?) γραιιματούιόασχα,ΙίΙα προσηρχοντο οί παίδες. 
Αλέξανδρος δε ό Έλλάδιος Θεσσαλός άνηρ, έν τή 
οχολήδέΆδριανουπόλεως παιδευθείς έμιλών πε- 
ρί των σχολείων τούτων καΐ τΫίς διδακτικΐ,ς αυ- 
τών μεθόδου εν τώ σπουδαιότατοι αϋτοΰ συγ- 
γράμματι(5) περί Γ7^^ χαταςάσεω^ της έχχ.Ιη- 
οίας χαΐ τον έθνους λέγει ότι ιερείς χ.αΊ μοναχοί 
ώς έπΙ το πλεΐ^ον έπαίδευον την νεολαίαν παρά 
τοΤς ναοϊς 'λ έν τοις οϊκοις των. Βιβλία εις χ ρήσιν 



(1) Μ. Παριιν(κα σ/εί. σελ. 40. 

(2) ΤϋΓΟΟΙ,'ΓΗβι-. σελ. 20θ. 

<3) ΤυιΤίίΓ. σελ. 246. Άλ. δ' ό ΈλλάΧιο; λέγει• 
δείιοίηβ ΟΓηβοοΓυηι ίη Ιβηιρίίδ 6ΐ ηβιΐίΐιηδ Ιβιτι- 
ρΙοΓυιη, νβΐ ίη ϋοηιο ΡηΓοιΙιϊ ΙιηΙιβηΙϋΓ. δ(;ι(υ5 
ρΓΒβδβπδ βοοίβδίηβ θΓ36οηβ. 1714 σελ. 21. 

(4)Φιλιστ. *ΑθηνΟ)ν τόμ. Α. σελ. 273. 

(5) Α. ΗβΙΙηιΙ. 8ΐη(. ΕογΙ ι-γ. σίλ. 27. \η8ήιη- 
ίϊϋ ΤΐΊΐΊΐιΙίΙιιιχ ίιιΓΗΐιΙβδ ΓιΓαβοοΓϋΐη, ίΐυίΐο ΟοΠΙκι- 
^ΐΊΐηιηιιΐΙιΐ Ιιοιπιέ ;ι Ιϊΐ'αΒοίδ νοί'αηΙνίΓ• ρι-ίηιυιη 
ρβιίαοϊιΙίΗ ιΙοορπΙιΐΓ, οοΐοβεΐιυπι ιΐοίπιΐβ 1)αιη3506- 
ηί, (6Γΐίο ΙοΙυηι Οανίιΐίδ Ρδ&ΙΙοΓίυιπ, ({ΐΐίΐιΊο ΑοΙη 
βΐ ΕρίδΙοΐΛδ ΑρυδΙοΙοΓϋπι βΐ (Ιβηίηυβ ΤΓίοιΙίυιη 
»1(|αβ Αηΐΐιοΐοίίίυηι, υηα ουιη Ρβηΐηΐβνοΐιο, 6ΐ 
ρνορίιοΐΐδ. (ΐυί1)ΐΐ5 βΐίηιη ηΓΐβπι δΰΓίΙιεηίΙί 6ΐ Ι,ο- 
^'αΓίΙΙιηιοΙϊοαιη α(1]υηι,'υηΙ. 



ίσαν τά Πινακίδια υι Πίνακες εκ χάρτου μι- 
κρού διπλούμενοι πολλάκις και δέρματι τυ- 
λισσόμενοι, εν οίς έγράφοντο τά στοιχεία τοΟ 
αλφαβήτου, αί συλλαβαΐ καΐ λέζεις' ακολούθως 
71 Όκτώτιχος τοϋ Δαμάσκηνου, το Μ'αλτηριον, 
δ Απόστολος, τά Μηναία. Βραδύτερον της α- 
ναγνώσεως ηρχιζεν Ϋ) γραφή υπο την έπιτη- 
όειγμην καΐ ή λογαριΘμητικη" οί παίδες έκά- 
θηντο οκλάζ περί το οΊ'κημα, ό δέ διδάσκα- 
λος έδίδασκε" περί μεσημβρίαν ΐκουε των μα- 
θημάτων όλων καΐ τους άπέλυεν έπειτα" πολ- 
λάκις οί παίδες έφερον μεθ' εαυτών τί> πρό- 
γευμα των' προ της ενάρξεως καΐ μετά τί» 
τέλος αυτών προσηύχοντο (1). Τοιούτον συνε- 
λόντι ειπείν τ6 χοινόν Σχο.Ιεΐον. Δεν πρέπει 
δμοίς νά λησμονηθη ότι ό διδάσκαλος τοϋ κοι- 
νού τούτου σχολείου ησκει το έργον αύτοΰ 
ράπτων \ άναγινώσκων, ένώ ανηρτημένος ην 
5 της εποχής εκείνης περιλάλητος ψά.Ιαγγας, 
τί) (ροβερί)ν τοΰτο τών άμελούντων -)| άτακτούν- 
των παίδων βασανιστήρων, άλάνθαστον μαρ- 
τύριον της βαρβάρου καταστάσεως τοϋ ημετέ- 
ρου έθνους. 

"Οπως δέ λάβη τις ίδέαν τοϋ κύκλου τών μα- 
θημάτων τοϋ Κοινού Σγο.Ιείου τών τεσσάρων 
περίπου τελευταίων αιώνων, δύναται μέν ν'άνα- 
τρέςη εις τάς τών πρεσβυτέρων ημών παραδόσεις 
καΐ τάς περί τούτων εϊόησεις τών συγχρόνων 
λογίων τοΰτε ημετέρου έθνους καΐ τών αλλογε- 
νών, άλλ' ούχ ηκιστα καΐ εις τά μέχρι τοΟ 
νΰν διατηρούμενα έν ταΤς έπαρχίαις χοινά 
σχο.ίεΐα. 'ΐδού δέ έν ολίγοις δποΐον ην τί) Κοι- 
νών ΣχολεΤον. 

Το Σχολεΐον της κοινότητος 'λ της χώρας 
ήν ταπεινός τις πρόναος ίι αφανές ο'ίκημα καΐ 
ευτελές περιδεώς κλειόμενον καΐ άνοιγόμενον, 
ϊνθα οί μαθηται έπΙ ψιάθων (2) καθήμενοι δκ- 
λάξ έδιδάσκοντο τά χο.ΙΑυίιογράμ ματα (3). Οί 



(1) Ίδέ Μ. Παραν. σ/εδ. σελ. 203. 

(2). Χρόνος ΝεολόγουτοΟ 187-2. σελ. 150 — 151. 

(3) Κ ό λ λ υ β ο ς πβρά τοΤ; ίρχαίοις τίν λεπτόν τι 
χίΐ εΰτελέ; τμΤίμα νομίσματος• κόλλοβα δέ π»ρ 
Άριατοϊ/άνει νοοΟνται τά τρβγήματϊ, χ«τά δέ τόν 
λεξικογρίφον Σοοίίιν ό έψητός ή βρασμίνος Λτοί, 
ώσπερ καΐ πβρ' ήμΐν, ο'ίτινες Ιδίως όνομάζομεν τόν 
έφθόν οΤιον τόν έν κηδείιις η μντ,μοσύνοις δΐϊνεμόμε- 
νον τοΐ; πιστοΤς. ΈντεΟβεν ΐτως ώνομάσθησαν τά τοΟ 
κοινοΟ σχολείου κολλοβογρόμματβ ώς εύτελϊΐ, 
τιπεινά, προωρισμένα δια τους ίερεΓς προς άνάγνωσιν 
τ&ν εύχίϋν, οίον παπιιαδογράμματβ, ώ; ίλλίχοΟ 
λέγονται, η ύπά ιερέων διδασκόμενα 5ΐ προς τό ίερω- 
θ?1ναι χρήσιμα. 



Η ΠΑ.Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



θ7 



γρα[Α(λα-:οδιΰάσκαλοι ούτοι τίσαν το πολύ ιε- 
ρείς, κανΟϊΐλανάπται, ράπται, υποδγιματοποιοί 
οΕ δε [Λαθϊΐτα'ι διαφόρου ηλικίας και δυνάριεω 
άνα(λίξ. 

Καϊ οί ρ-έν πρωτόπειροι εφερον πινακίδας, 
τα ίίοινώς καλού(/.ενα πιναχίϋία, εις τάς χεί- 
ρας, εφ' ών ην γεγραμμένον το άλφάβγιτον 
χαΐ τα πρώτα τοϋ άναγινώοκειν α.αθϊΐυ.ατα. 
Τούτων προγιγεΐτο δ αχώριστος των πατέρων 
ήριών σύντροφος, τί) εϊκοστδν πέριπτον γράμ- 
μα τοϋ αλφάβητου, τ6 ■]" « Σταυρέ βοηθει μοι»' 
είπετο δε τί) άλφάβητον άπο τοϋ Α μέχρι 
τοϋ Ω, δπερ ήκολούθει συνδυασμός τοϋ πρώ- 
του καΐ τελευταίου γράμματος, είτα τοϋ δευ- 
τέρου και τοϋ προτελευταίου κα'ι ούτως έφεςης. 
Οί δε μετ' αυτούς ίλάμ,βανον την Όκτώηχον, 
•^ν παρεφΟαρμενως έκάλουν Φτωηχί, Λ^ζαηιχι, 
Στ(ύήΰί' ολίγοι άπεστηΟιζον τους ψαλμούς του 
Δαβίδ' ολιγώτεροι άπήγγελλον έμμούσως τον 
^ΑπόστιιΑοί-' καΐ δύο η τρεις Ιφερον μεθ' ύπε- 
ρηφανίας τδ Τ^ιώδιον '^ι\)Μέγα 'Ω^ο.^όγιον. 
Τά ίερά λοιπόν βιβλία ήσαν το Α και το Ω των 
Κοιΐ(ΐί>• Σχο.^ίί(ύ>-' έν αϋτοϊς 5 μαθητής καΐ 
κατ' οίκον καϊ έν τοΤς ναοϊς έδιδάσκετο την 
πρί)ς τί)ν θεον εϋσέβειαν και ύπο τοΰ παραδείγ• 



των ίερών βιβλίων" οί πλείστοι, αν μ,ή πάν- 
τες οί εϊς τοιαύτα σχολεία φοιτώντες, έδι- 
δάσκοντο και γραφήν, ητι; νίρχιζε μετά το 
Ψαλτηριον" έ διδάσκαλος έγραφε τάς έπι- 
τιβ)}μάς είς την γλώσσαν τοϋ λαοϋ την ά- 
πλήν έν εϊόει σχεδίου επιστολών, ομολόγων 
χρεωστικών, πωλητηρίων, προικοσυμφώνων καΐ 
ούτινος ομοίου. Τά πρώτα υποδείγματα 'έφε" 
ρον τάδε' « Δοκίμιον κονδυλίου καΐ καλής με- 
λάνης »■ ?ι το « "Αρξον, χείρ μου αγαθή, γρά- 
ψον γράμματα καλά — μή δαρθής καϊ μαλω- 
θης καΐ στο φάλαγγα βαλθης. » 

Τινές ήκουον και .Ιογα^ιίασμόν κατά τήν 
μέθοδον τοϋ Γλιζούνη και ήσκοϋντο πρακτι- 
κώς εις τάς τδν κοινον βίον αποβλέπουσας ά" 
ριθμητικάς πράζεις' ενιοι δ' έμάνθανον πρακτι- 
κώς καΐ ενίοτε και θε(ι)ρητικώς έκκλησιαςικήν 
μουσικήν. 

Ούτος ην ό όλος κύκλος και ή εύρύτης των 
μαθημάτων τοϋ Κοοοϋ των πατέρων ίϊμών 
Σχο.ϋείον' ό μαθητής προθύμως καΐ ταΐς χερ- 
σίν έσταυρωμέναις ήρχετο είς τ6 σχολεϊον" έ- 
μάνθανε μετά ζήλου τά αυτοϋ μαθήματα* διό- 
τι έγίνωσκεν οτι ή αμέλεια καΐ πάσα παρεκ- 
τροπή έτιμωρεΐτο αυστηρώς. Τον χειμώνα έκό- 



ματος τοϋ διδάσκαλου καΐ των περί αύτδν πο- μιζεν υπο μάλης §ν τεμάχιον ξύλου διά τήν 



όηγετούμενος αν ^.-'η έμάνθανε γνοισεις επιστη- 
μονικάς καΐ Οεωρητικάς, έγαλουχεϊτο όμως είς 
τήν πίστιν και εΤχε πιστον φύλακα τάς ιεράς 
βίβλους" οί γονείς αϋτοϋ, οί συγγενείς, ή κοι- 
νότης ήόετο επί τοις άποτελέσμασι τούτοις, 
και τά δεινοπαθήματα ήλαττοΰντο έν τη θρη- 
σκευτική κατανύζει μεθ'ής προσήρχετο είς τους 
ναούς, και έν τη εύπειθεία, σεμνότητι και 
πραότητι, ών μετεϊχον οί παιδευόμενοι. Ευτυ- 
χής δ προσεγγίσας ν' άποφοιτήστι τοϋ κοινοϋ 
σχολείου! Ό αυστηρός εκείνος διδάσκαλος, ό- 
στις διά πασαν παρεκτροπήν εϊτε έν τω βχο- 
λείω είτε άλλαχοϋ άπηνώς έτιμώρει τ6ν μα" 
θητήν, έφέρετο μετά γλυκύτητος" μαθίτηςκαι 
διδάσκαλος ήσαν όμιληταί πλέον' ήρχοντο των 
ακροαμάτων άπο της στιγμής έκείνης' άνεγι- 
νωσκον όμοϋ δύσκολόν τι βιβλίον, ίι^τοτί»* σν- 
ναζάςιι τοϋ Αανσαϊκοϋ. Το δ' εσπέρας ή μϊΐ" 
τηρ και ή προμήτωρ ήρέσ/.οντο άκούουσαι πα- 
ρά τοϋ :ιαιόιου τωι^ σνί'αί',άρια ή τ(^ιά)[ια εκ 
της ίερας Ιστορίας (1). 

Άλλ' ή έν τοις κοινοί; σχολείοις διδασκα- 
λία δέν περιωρίζετο έν τΫι άναγνώοξΐ, μόνον 



έστ'.αν έν γωνίοι που πχρακειμενην. Το δέ ε- 
σπέρας προ της εξόδου άπήγγελλε μετά των 
λοιπών μαθητών μεγαλοφώνοίς τδ έξης άπο- 
λυτήριον. « Έπικαλοϋντες, παιδεύοντες, εΟθυ- 
μοϋντες, χαίοοντες, συλλαβοϋσα έν γαστρί. Τον 
πατέρα προσκυνώ, τήν μητέρα σέβομαι καΐ 
τον πρώτον άδελφόν, άδελφήν τε καΐ πατέρα' 
πεοί πασαν έντολήν τήν άγάπϊ)ν ίχετε, τόν 
θεύν φοβεΐσθε, τον βασιλέα τιμάτε, τους ιε- 
ρείς εϋλαβεϊσθε. "Ανθρωπος αγράμματος ξύλο>ί 
άκαρπόν έστι. Λι6 δποϋ φορεί τά γράμματα 
υπέρ χρυσίου καΐ αργυρίου τιμιώτερόν ές•ι. ΚαΙ 
σύ, καλέ μας δάσκαλε, Ιχε καλήν νύχτα. ΚαΙ 
τί) ταχύ 'ποϋ δέν έρθη, τά μικρά 'πο δώδεκα 
και τά τρανά είκοσιτέσσαρες, και τον πρωτό- 
σκολον σαράντα οκτώ. και δυο διά τήν εύχήν 
πενήντα" Αμήν ». 'ΐδέτε δσοι εκ τί^ϋ πλησίον 
δέν εϊδετε τήν έποχήν έκείνην' ην ό έν ενερ- 
γεία κανονισμός των Κϋΐί'" )• Σχο.Ηίίύγ' εΐνε, ώς 
εύφυώς ε'πέ τις τί~νν ημετέρων (1), ράκη έν 
σκότει ουρρρ'φίντα της τότε γυμνητευούσης 
|λληνικ•>ς γλώσσης. 
1 Μετά τήν έκ τοϋ σχολείου εξοδον οί μαθη- 



(1)Φ.λ.«. Άθνινδ,ν. τ-ίμ. Β' «>. 320. 323-324 



(1) Χρον. Νεολ. 1872. βελ. 150 ",μ• 3 



(ΕΛΛΗΝ, ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



43 



98 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΙλΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



ταΐ έν ώρισριένγι πεδιάδι η άλωνι ν) άρμοδίω 
χώρω Ιπαιζον π&ικίλας παιοιάς, ών πολλαΐ 
παρε[ΛφερΕΪς ταΐς των προγόνων νίσκουν καθ'ο- 
λα το σώ(Αα καΐ συνετέλουν εις την άπο των 
ρ.αθ^^[xάτων και τοϋ αύσιτιροΰ περ'.ορισ[/.οϋ ά- 
ναψυχην. 

'Ο-οΙαι όέ ήσαν αί εξετάσεις χ,αΐ τά βοα- 
βεΐα των εν τοις Κοινοϊς τούτοις Σχ^ολείοις ρ.α- 
θγιτευο(Αένων; Ό άτιοπερατών βιβλίον τι, ί; ώς 
έλεγαν ο; πατέρες ημ,ών ό ά.Ι./άζω*• ψυ.Ι.ίάίία, 
νίγετο την ημέραν έκείν/ιν πο[/.-ωοώς άπο τοϋ 
οχολείου εις τον αυτοϋ οίκον, παρακολουθούμε- 
νος υπο τών μαθητών καΐ τοΰ πρωτοσχόλου. 
Φθάς ό' εις τον οίκον ετίθετο έπι εδωλίου και 
τρΙς ανυψούμενος άζιος έκηρύττετο τοΟ θριάμ- 
βου εκείνου. Ή μητηρ, οί οικείοι, οί γείτοΝες 
πρόθυμοι εσπευόον νά συγχαρώσι τω της τιμής 
ταύτης άςιουμένω' τράπεζα πλήρης πλακουν- 
τίων καΐ τραγημάτων παρετίθετο' άσμάτια '(,- 
οοντο και ίρχήσεις μετά παιόιών συνεκροτοϋντο. 
Ούτως Ιληγεν ή τελετή αύτη' άλλα κα•. δ διδά- 
σκαλος το εσπέρας είχε το (ρι.Ιοόώξιημά του" ά- 
λεκτρυόνα ίι ώά η άλλο τι τοιούτον άπές-ελλεν 
Ϋί πτωχή οίκοόέσποινα, ίμάτιόν τι η δαοιον 
οώρον 5 πλούσιος, οί σεβαστοί 6ημογέ3οντες.( 1) 

Τοιούτον τί( άτεχνον και φυσικον τοΟτο Σχο- 
λεΐον τών πατέρων ημών' τοιαύτη η πρώτη 
φωτοβόλος εστία, άφ ής έςηρχοντο οί ίερ-'ϊ;, 
οί γοαμματικοι, οί δημογέροντες, ή εργατική 
τάξις. Και όέν δύναται μεν τις νά ευρη άπασαν 
ίκείνην την ευρύτητα, ^ν οί νΰν διδουσιν εις 
τά δημοτικά σχολεία, οΰχ ήττον όμως πας τις 
παρατηρεί δτι τοΰτο έσκόπει νά μοεφώση κα- 
λούς χριστιανούς καΐ χρηστούς πολίτας και πα- 
ράσχτ) εις μίαν τάζιν της κοινωνίας τόσας 
γνώσεις, δσων εκείνη έόείτο. Δεν άρνοΰμ.αι οτι 
προς διδασκαλίαν τών μαθημάτων παρενεβάλ- 
λοντο πλεΈστα προσκόμματα, ή έλλειψις με- 
θόδου διδακτικής, δ τοΰ συλλαβίζειν παλαιό- 
τατος τρόπος, ή σπάνις διόακτικών βιβλίθ)ν, 
άπερ πολλά ετη έβασάνιζον τήν νεολαίαν, άλ- 
λ'όπο)ςοήποτε ην όιαγεγραμμένος δ σκοπός τών 
σχολείων τούτων' ήσαν ταϋτα όλως αυτοτελή 
χαΐ ανεξάρτητα τών Ελληνικών, άπερ τίνες μεν 
ώνόμαζον Φροντιστήξία, άλλοι δε Γυμνάσια, 
ώσπερ και δ Έλλάδιος λέγων Ϊ11 (ΙΐΐΐηηαύΪΗ 
φΐίΐυ ];ηΏ Όοΐ §Γ;ιΙία, ιη οιτιηίΙ)ΐΐ8 οϊνϊ- 
ΙαΙΐΙ)ΐΐ8 ΟΓαΘοΐηο ηΐί'ΐΙίοοΓίΙίΊ• ίΐονοηΐ, 
ϊιηυηοδ (^ιιϊ ΰχ 8θ}ιοΙί$ ΙήνίαΙίΙκα αΐΐΐο- 



(1)Πρβλ. Χρον. Νεολόγ. αελ. 1150. 



ιίΙηι8 δΐιιάϋδ 5θ αρρΙΐοαΓβ οιιρίιιηΐ 

οΙΟ. (1). Περιελάμβανε δε το Κοινον Σχολεΐον 
πάντα τά στοιχεία, άτινα καταλλήλως ανα- 
πτυσσόμενα και υπο τής παιδαγωγικής τής εις 
έπιστήμην προαχθείσης κατά τάς αρχάς τοϋ 
παρόντος αιώνος καΐ τών αναγκών τής ημετέ- 
ρας κοινωνίας μορφούμενα ήδύναντο νά παρα- 
γάγωσιν έθνικήν δημοτικήν παίδευσιν. 

Ούτω φαίνεται οτι έσκέπτοντο και οί λό- 
γιοι τών χρόνων εκείνων, άν κρίνγ•, τις εκ τών 
σποράδην έν τοις συγγράμμασιν αυτών έκτε- 
θειμ.ένο)ν σκέψεων καΐ έκ τής Παιδαγωγιχΐκ, 
ην τί) 1820 δ γνοιστος τοϋ γυμ,νασίου Σμύρνης 
σχολάρχης Κ. Κούμας (2) ώς έπίμετρον τοϋ Λ' 
τόμου τής φιλοσοφίας αΰτοϋ έξέδωκεν. 

Κατά δε το 1 8 Ι 6 δ /ίόγιος Έριιί}ζ το σπου- 
δαιότατον πρ^ τής εθνεγερσίας περιοδικον τοϋ 
ημετέρου γένους £ν πολλοίς αΰτοϋ φύλλοις (3) 
κατά συνέχειαν έποίει ίκανον λόγον περί τής 
υπό Λαγκαστέρου κατά τάς αρχάς τής παρού- 
σης εκατονταετηρίδος εισαχθείσης εις τά δη- 
μοτικά τής Γαλλίας σχολεία ά.υη.Ιοόα^αχηχτ'ις 
μιθόί^ου. 'Ίχνη τοιαύτη; μεθόδου είΐρίσκομεν 
τω 1676 ίν τω Κοινώ Σχολείω τών Αθηνών, 
έν ςι) εις διδάσκαλος έ6ίόασκε συγχρόνους διά 
τών πρωτοσχόλων τριάκοντα μαθητάς. Τοιούτον 
τι υποδεικνύει καί ή ώς έπι το πλείστον συν- 
ε/ής χρήσις τοϋ Πρωτοσχόλου έν πολλοί; Κοι- 
νοί; Σχολείοις. Αί έν τω περιοδικώ τούτω έκ- 
τεθεΧσαι άρχαΐ τή; νέας ταύτης μεθόίΐου ίπέ- 
ί^ρασαν και έπΙ του; ημετέρου;, ώστε κατά τίι 
1819 δ μεν Χρις-όφ. Περραιβός συνιστά £ν Δο- 
λο~,ς τής Μάνης άλληλοδιδακτικόν σχολε'ϊον(4), 
δ δε Γ. Κλεόβουλος έν Βουκουρεστίω εισήγαγε 
ταύτην εις Κοινον Σχολεϊον' μετ' αυτόν δε έν 
Έπτανήσω δ Άθ. Πολίτης, όστις και έφορος 
τών αλληλοδιδακτικών σχολείων διορισθείς είρ- 
γάζετο μετά πολλής τή; προθυμίας εις τήν 
διάδοσιν αυτής. Τήν μέθοδον ταύτην εξ ανάγ- 
κη; μ.έν έπινοηθεΐσαν, χάριν δε οικονομίας τα- 
χέως ύιαόοθείσαν, δ άοίόιμο; Κ. Κούμας θεω- 
ρών ώς δώρον θεόσδοτον διά τά Κοινά Σχολεία 
τά στερούμενα μέσων συνίστησι τοΙς δμογενέσι 
καΐ εύχεται νά είσαγάγωσιν οΐ πξο(σζώτε^ αυ- 
τήν ιΐς τά χοινα σχο.Ιιΐα, ά»' θέΑονν νά όνο- 
μάζωνται ά.ΙηθινοΙ προεσι&τες. 



(4) Πρβλ. Α. Η(ί11ίΐι1. «λ. 43. 

(2) Κ. Κούμα Έλλ Φιλ. 1820 τόμ. ΡΔ'. έπίμετρ. 

(3) Λογ. Έομ. 1816 φυλλ. 1, 3, 3, 4, 5, 6, 7. 
. — 1819 »υλλ. 1. 

(4) Έγχεφ. περί μεθόί. Ι. Κοκκ. 1860. «λ. 45. 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ Ε&ΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



99 



"Άζιον δε [Αεγίιτνις προσοχής έστι σχέδιον, 
δπερ εν τω τέλει της Παιδαγωγικνίς αύτοΟ δ 
Κ. Κού[Αας υπέβαλε περί των Κοινών Σχολείων. 
Το διάγρα[Λ[Αα τοϋτο συνταχθέν έπι τη βάσει 
της έν Γερρ-ανία δη[Λοτικής παιδεύσεως κατά 
τα ύπο ΝίυΐιηιγβΓ και Ροΐίζβ εκτεθέντα έν 
τοϊς συγγρά[Λ[χασιν αυτών πειράται νά συνε- 
,νώσϊ) άρ(Αθδίως τάς ή[;,ετέρας άνάγκας (χετά 
τής περί των σχολείων θεωρίας εκείνων και ν 
άποτελέση ϊοιον και αυτοτελές τη Ελλάδι σύ- 
στη(Αα. 'ΐδού δε τοϋτο. 

Των Κοινών Σχολείων αναγκαιότατα μαθη- 
[Αατα παντί πολίτγι οιασδήποτε καταστάσεως 
είσι τάδε' 1) Ή (ΐόησις της μητ^ιχης γ.ίώσ- 
σης' ιδού έν λέςει πώς αναπτύσσει το ζητηρια 
τοϋτο'«έδώ περιλα[Αβάνεται άνάγνωσις ελευ- 
θέρα και καθαρά, καλλιγραφία, ορθογραφία, 
σύνθεσις τών αναγκαιοτέρων γραμμάτων, λέ- 
γω επιστολών, εξοφλητικών, όμ.ολογιών κτλ.» 

2) Αϊ άναγκαιότεραι πράζεις της Αριθμητικής. 

3) ή Γεωγραφία. 4) ΆρχαΙ της Γεωμετρίας και 
της Τεκτονικής. 5] Φυσική Ιστορία και πει- 
ραματική Φυσικη' 6) Ιστορία τοϋ έθνους 
χαϊ γενική ιστορία τών επισημότερων εθνών 
παλαιών καΐ νεωτέρων καϊ 7) Ινατηχησις της 
Ιεράς πίστεως ηνωμένη με τους κανόνας της 
Ηθικής. 

Το δε πρόγραμ.μα τών μαθημάτων τούτων 
διανεμομένων εις πέντε τάξεις καταστρώνων 
μετά τών διασαφητικών καΐ ερμηνευτικών κα- 
νόνων πενταετή την περίοδον τών μαθημάτων 
δρίζει' είσί δέ τά έξης. 

Α'. τάζίς. 1) Το συλλαβίζειν. 2) Άνάγνωσις 
άπο βιβλία περιεκτικά. 3) Άριθμ-ητική άγρα- 
φος εως τών 100 και τών 1000. 4) Καλλι- 
γραφία. 5) Άνάγνωσις τής Κατηχήσεως. 6) 
Έξήγησις τής Κατηχήσεως, και 7) Τά μέρη 
τοϋ λόγου τής κοινής ήμ.ών γλώσσης επιπο- 
λαίως έρμηνευόμενα. 

Β'. Τάξίζ. Ί) Άνάγνωσις άπο βιβλία περιε- 
κτικά χρησίμ-ων και τερπνών πραγμάτων. 2) 
Κατήχησις τής Εερας πίστεως. 3) Νά γράφωσιν 
εις την κοινην γλώσσαν με υπαγορίαν τοϋ δι- 
δασκάλου. 4) Γραμματική τής ομιλούμενης 
γλώσσης. 5) Αριθμητική με χαρακτήρας έπι 
πίνακος η χαρτίου και 6) Καλλιγραφία. 

Γ'. Τάζΐζ. 1) Κατηχησις τής πίστεως έξη- 
γουμένη πλατύτερον έκ τοϋ ίεροϋ Ευαγγελίου. 
2) Άνάγνωσις βιβλίων ηθικών εις την όμιλου- 
μένην γλώσσαν. 3) Νά γράφωσι καθ' υπαγο- 
ρίαν τοϋ διδασκάλου. 4) Γραμματική τής ομι- 
λούμενης γλώσσης. 5) Νά συνθέτωσι γράμματα ] Κοραή κα 



μικρά. 6) Αριθμητική έγγραφος. 7) Νά ά- 
ναγινώσκωσιν Ελληνικά συγγράμματα και νά 
γράφωσι διάφορα Ελληνικά ονόματα και ρή- 
ματα καΐ 8) Καλλιγραφία. 

Δ'. Τάζις. 1) Κατήχησις με έρμηνείαν £κ 
τών Άγιων Γραφών. 2) Καλλιγραφία. 3) Γραμ- 
ματική τής ομιλούμενης γλώσσης. 4) Συντάγ- 
ματα η θέματα εις την δμιλουμένην γλώσ- 
σαν. 5) 'Αοιθμητικη τών κλασμάτων και τών 
διαφόρων μεθόδων. 6) 'ΑρχαΙ τής Γεωμετρίας. 
7) Τεκτονική. 8) Γεωγραφία τής επικρατείας. 
9) Ιχνογραφία. 

Ε'. Τάζΐζ. 1) Κατηχησις με έρμηνείαν εκ 
τών Άγιων Γραφών. 2) Καλλιγραφία. 3) Γραμ- 
ματική τής ομιλούμενης γλώσσης και θέματα 
εις το συντακτικον μέρος. 4) Στερεομετρία 
και Μηχανική. 5) Αριθμητική. 6) Τεκτονική. 
7) Φυσική Ίς-ορία. 8) Πειραματική Φυσική. 9) 
Γεωγραφία τών άλλων επικρατειών. 10) Α- 
παγγελία" και 11) Ιχνογραφία. 

Έ πενταετής αυτή σειρά και όιάταξις τών 
μαθημάτων πείθει εκαστον περί τοϋ αυτοτε- 
λούς και σκόπιμου τής δημοτικής τίαιδεύσεως. 
Καί δεν άπαντώμεν μεν έν αύτΤι την Γυμνα- 
στικών, Μουσικήν, λάβωμεν ομοις υπ' δψιν 
ότι και έν Ευρώπη τά μαθήματα ταϋτα δεν 
είχον λάβει την έπίδοσιν, ην σήμερον έχουσι. 
Περί δέ τής ειδικής μεθόδου, ήτοι τοϋ τρόπου 
τής διδασκαλίας τών μαθημάτων υποβάλλει 
όρθάς και ύγιεϊς υποθηκας ως προς το συλλα- 
βίζειν, την άπαγγελίαν, την γραφην, την ίχνο- 
γραφίαν και την μ,ητρικην γλώσσαν. Ταύτην 
μάλιστα θεοιρεϊ μόνην καίάλληλον έν τοις 
κοινοϊς σχολείοις χαΐ ώο όργαίον προκοπής ο- 
Αου τοϋ Πνόυς καΙ ώς ιιίσον τοϋ γά μαν- 
Λίκωσί»- οΐ. νέοι καΐ την καΑαιάν εύχοΑώτε- 
ροΓ συνοψίζει δηλονότι την άρχην, ην ό κυριώ- 
τατος τής ημετέρας γλώσσης άναμορφωτής 
Αδαμάντιος δ Κοραής διά τών αυτοϋ συγγραμ- 
μ.άτων έκήρυττεν. 

ΚαΙ πεοι τής τών κορασιών παιδεύσεο>ς τά 
δέοντα ίκτίθησιν άναμιμνήσκων δτι καΐ τά 
μαθήματα συμφώνως τη φύσει αυτών πρέπει 
νά διδάσκωνται καϊ εργόχειρα τίνα αναγκαία 
αύτοϊς και ό,τι βιωτικον χρήσιμον νά μαν- 
θάνωσιν. 

Τοιαύτην φάσιν έλάμβανεν ή δημοτική ημών 
παίδευσις δια τοϋ καταλληλότερου δρισμοϋ 
αυτής καΐ διά τής εισαγωγής τής ά.ΙΙιι.ίοδι- 
(^αχτιχής μ^θόόυυ. Φαίνεται δέ ότι οί προ τής 
εθνικής παλιγγενεσίας λόγιοι τοις αρχάς τοϋ 
Κοοαή καΐ σκέψεις συμμεριζόμενοι πάντα πόΟον 



100 



ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.ΑΟΓΟΣ 



έδείκνυον προς [;.όρ(ρ6ίσ•,ν της νεοατέρας γλώσ- 
σης καΐ διάδοοιν ύγιοΰς διδακτιχ,ϊις υ,εθόδου' 
το δε φιλομαθές τοϋ ημετέρου γένους ημιλλατο 
έχον αρωγούς καΐ -χρας-άτας μεγαπλούτους και 
μεγάθυμου; ομογενείς. 



Β'^^ ΜΕΡΟΣ. 

Ά.Ι.Ιιι.Ιοδιδαχτιχά Σχο.Ιηα. 

Τα εθν/1, ών χαρακτηρ δεν είνε η βία καΐ 
το αΰθαίρετον, άλλα το πνεύμα^ ή πνευματι- 
κ•)) καΐ ήθικ•)) κατάκτγ)σις, δεν γτ,ράσκουσιν, 
ούδ' ά-οθνησκουσΓ κοιμώνται μεν έπιμενί- 
δειον ΰπνον, αλλά καΐ εξεγείρονται πρόθυμα ίνα 
συμμ.ετάσχίικτι ττίς τοϋ ανθρωπισμού συναυ- 
λίας, ής ήγέται έγένοντο εν χρ(5νοις εΰκλεες-έ- 
ροις. Το φαινόμενον τούτο παρατηροΰμεν εν 
δλαις αύτοϋ ταΐς διαστάσεσι παρά τοις "Ελλη- 
σιν, οΐτινες εν τω μακρω χράνω πλείστα υπο- 
στάντες αύθις ανέκυψαν εν δλγι αυτών τή ακ- 
μή. Ποτα(Λθΐ αίμάτ&ιν έπότισαν τά αρχαία 
των 'Ολυμπίων θεών τεμένγ), οί δε ναοί και 
οι πρόναοι αυτών μετά τών έπαΰλεο)ν η προ- 
σηνέχθησαν ολοκαύτωμα τή ελευθερία 'λ εχρη- 
σιμευσαν όρμτ,τηρια γ; κρυσφύγετα τών πολεμι- 
στών. Και ή εν 'Λθηναις έτι κατά το 1813 
συσταθείσα Φί.Ιό^ΐ(.υσο(: Έται^ιίι σκοπον προ- 
τιθέμενη την διάδοοιν τών φώτων διά ττ,ς ι- 
δρύσεως καΐ ενισχύσεως σχολεί&ιν, ένεκα τοϋ πα 
ρεμπεσόντο; πολέμου παρεσιωπηθη' ή δε κατά 
το 1822 εν 'Άστρει συνέλευσις μόνον έψτ,φιζε 
«συοτηματικώς να οργανισθη η έκπαίδευσις 
της νεολαίας καΐ νά εισαχΟη καθ' δλην την 
έπικράτειαν η αλληλοδιδακτική ρ.έθοδος άπδ 
την διοίκησιν»" κατά την αυτήν δε έποχήν και 
η έν Τριπολιτσα πελοπονησια/.ή Γερουσία έξέ- 
οοτο προκήρυζιν περΊ σχολείων δι' ή; προσε- 
κάλει «τους άξίους διδασκάλους διά νά διδά 
ςουν διά τϊίς λαγκαστερίου μεθόδου κοινά 
γράμματα, Ελληνικά, μαθηματικά καΐ προς 
τούτοις τήν Ιταλικήν και Γαλλικήν διάλε- 
κτον" τί) δε 1824 έγένετο συστηματικωτέρα 
σκέφις περί σχολείοιν, καθ' ην επιτροπή πεν- 
ταμελής υπέβαλε σχέδιον περιλαμβάνον έν συ- 
νάψει τάδε" «τρία είδη σχολείων νά συστηθώ- 
σι οιά τήν έντελη πρόοδον τού φωτισμού και 
τήν εκείθεν εύδαιμονίαν τού γένους" το πρώ- 
τον νά περιλαμβάνη τά σχολεία της προκα- 
ταρκτικής καΐ δημώδους άγωγης' το δεύτερον 
τά Λύκεια καΙ_^τδ τρίτον ^ν τουλάχιστον Πα- 



νεπιστήμιον.» Προσέθετο δε ή επιτροπή «επει- 
δή τοιούτον σχέδιον όέν είναι τού παρόντος 
καιρού νά βαλθη εις πραζιν καθ' ολην τήν έκ- 
τασίν του, νά περιορισθώμεν εις μόνον το πρώ- 
τον είδος, τήν ά.Ι.Ιιΐ].Ιοό ίδασχα,.Ιίαγ άναγκαιο- 
τάτην και κοινωφελεστάτην, έν ταύτώ δε και 
ολιγοοάπανον διά τήν έπικράτειαν και άνέξοδον 
διά τον μαθητήν' διά τούτο νά συστηθή έν 'Άρ- 
γει έν πρότυπον διδασκαλεΐον έν φ νά έκπαι- 
δεύωνται νέοι άζιοι καϊ χρηστοήθεις, οΐτινες 
τελειοποιούμενοι νάδιοά,ωσιν εις τάχωρία' καΐ 
ούτω το πρότυπον σχολεϊον νά χρησιμεύση ώς 
μεγάλη πηγή, όθεν έκρεύσουσι τά νάματα της 
άλληλοδιδασκαλίας. » Άλλα κ«1 ταύτα δεν ή- 
δύναντο νά έφαρμοσθώσιν' διότι έπΙ έπταετίαν 
όλην έκλυδωνίζετο ή ήμ.ετέρα πατρίς, ήτις ά- 
νακύψασα άποούεται και πάλιν εις τί)ν έκπο- 
λιτιστικον αυτής αγώνα όιά σπουδαιότατων 
μεταρρυθμίσεων καΐ άλλων μέν, μάλιστα δε 
τής δημοσίας παιδεύσεο^ς. 



Ι 



Ό πρώτος τής νέας Ελλάδος άναμορφωτής, 
9 αληθής και γνήσιος πολίτης, 3ν ή αίματό- 
φυρτος ψήφος τής έν Τροιζήνι εθνοσυνελεύσεως 
έκάλεσε προς διοίκησιν, ό αείμνηστος κυβερνή- 
της Ιωάννης ό Καποδίστριας μετά τήν εις Πύ- 
λον ελευσιν τού γαλλικού στόλου πρώτιστον 
αυτού μέλημα κατέστησε τήν μ,όρφωσιν καΐ 
δ'.άδοσιν υγιούς δημοτικής παιδεύσεως. Ώς κρη- 
πϊδα δε ταύτης θέμενος τήν θρησκευτικήν και 
ήθικήν μόρφωσιν(ΐ) εΐργάζετο άνευ κρότου καΐ 
θορύβου προς θεμελίωσιν σταθεράς και ασά- 
λευτου πολιτικής διοικήσεως. Παραλείποντες 
τάς λοιπάς υπέρ τού σκοπού τούτου πράξεις 
μ.νημονεύομεν οτι συνέστησε κατά Ίανουάριον 
τού 182!) τήν επί τής Προπαιδείας έπιτροπήν, 
εϊς -^ν άνέθετο τήν έντολήν ίνα σκ^φθή περί 
μορφώσεοις δημοτικών σχολείων (2). Έ έπιτρο- 



(1) Ό κ. Ν. Δραγούμη; έν τω νεωστ'ι έ/.ίοΟέντι 
συνγράμματι αϋτοΰ έπιγραφομένψ ί στόρι και α- 
ναμνήσεις σελ. 143 κα'ι έςϊ^; οίοωσιν ήμΤν άκρι- 
βτ, εικόνα των π-ρΐ Ορτ,σκευτ'.κ7,ς και παιϊευτικτ,; 
μορφώσεως ενεργειών τοΰ Κυβερντ^του. 

(2) Ίοέ Παράρτημα τοϋ 'Κγχε ι ριί ί ου οιά 
τά αλληλοδιδακτικά σχολεΤα• έν Α'ιγίντ) 1830 
σελ. 129 και έφ. ένταΟθα ε'ύρηνται τά διατάγματα 
τά άφορωντα τά άλληλ. σχολεία κα'ι ό κανονισμός 
των δημοσίων εξετάσεων αύτίϋν. Πρβλ. και τά 'Κκ- 
παιδευτικά και εκκλησιαστικά Π. Κλάδου, τόμ. 1. 



Η Π4Ρ ΗΜ1Ν ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



101 



πτ) αυτϊί συνελθοΰοα πολλάκις καΐ λαβοϋσα υπο 
οπουδαίαν εποψ'.ν το περί τΤις εις τα δ•/;[Λ,οτΐ)ίά 
σχολεία [Λεθόοου ζ^ιττιρια, έξετάσασα δε έπι- 
ς•α[ΐ.ένως την τε έν Ελλάδι υπάρχουσαν μέθοδον 
και ττιν τοϋ περιφανούς Σαραζίνου άλληλοδιδα- 
κτικ•}ινσυνέταξεν εκθεσιν, ής εΐβηγγιττις ην ό εν 
Γαλλία την άλληλοδιδακτικην ριέθοδον σπου- 
δάσας 1. Π. Κοκκώνης. Βάσις της εκθέσεως 
ταύτης έστιν τι) έρευνα περί τοΰ ώφελψ,ου η [ατ, 
της αλληλοδιδακτικής μεθόδου' ό όέ εισηγη- 
τής αποδεχόμενος την χρησιμότητα αυτής, και 
τάς έπΙ τοσούτον χρόνον οϊφελείας ταύτης πα- 
ραβάλλων προς τάς έν Ελλάδι πραγο[λένας, 
καΐ λεπτομερώς έρευνησας την κατάσταβιν της 
δημοτικής παιδείας κατά τους χρόνους εκείνους, 
ηθέλησε να παραστηογι τους σκοπέλους εις ου; 
Ιμελλον νά έμπέσωσιν οί κατά το δοκοϋν αϋ- 
τοΐς διδάσκοντες και νά ϊδη, ώς αΰτολεζει λέγει 
«τΐεχομεν και τι μας ελλείπει, ώ^ε νά δυνηθη 
νά κάμνι ϊρθοτέραν σύνοψιν περί τοΰ προκειμέ- 
νου και ν' άναίρέρν) βασιμωτέρους στοχασμ.ούς 
εις την έπιτροπην». Συνις-ών δε την μετάφρα- 
σιν τοϋ περί αλληλοδιδακτικής μεθόδου εγχει- 
ριδίου τοϋ κ. Σαραζίνου αποφαίνεται οτι «ή 
αλληλοδιδακτική μέθοδος εΤνε το έπιτηδειό- 
τατον μέσον, δι'οΰ ευκόλως ^μποροϋν νά δια- 
οοθώσιν ή χρηστοήθεια και ή χρηστομάθεια 
εις τον άπορον λαον (της Ελλάδος), όστις ού- 
τε καιρόν ούτε χρήματα περισσά έχει νά κα- 
ταδαπανά προς τήν ηθικην του έκπαίδευσιν. 
Δι' αυτής εις δεκαοκτώ μηνών διάστημα 5 μα- 
θητής με οκτώ περίπου φοινίκων έξοδον ημπο- 
ρεί νά μάθη, την άνάγνωσιν, την γραφην και 
οριθμητικην, τά καθήκοντα τοϋ ευσεβούς χρι- 
στιανού καΐ τά τοΰ άγαθοΰ πολίτου όμοϋ με 
τάς βιωφελεστέρας γνώσεις». 

Την οπουδαίαν ταύτην τής επιτροπής έκθε- 
σιν έπιδοκιμάσασα ή Κυβέρνησις έζέδοτο την 
1 7 Φεβρουαρίου 1 830 την σ/ετικην έγκύκλιον, 
τήν δε Ι 2 Ιουλίου έκ τής πρώτης τοΰ Έλλη- 
νικοϋ βασιλείου έδρας συνίστη το περί δημο- 
τικής παιδεύσεως σύστημα τοΰ σοφοϋ Γάλλου 
Σαραζίνου, ου ή μετάφρασις κατά τάς τότε 
άνάγκας ανετέθη αϋτω τω είσηγητ-^' μετά μι- 
κρονδέ υπέβαλλε τάς προς έπιτυχίαν τη; μεθό 
δου ταύτης δεούσχς συμβουλάς προς βρθήν και 



σελ. 530. ετι δέ Περίληψιν τ ή 5 γενομένης 
άναβορας εις τήν έπΙ τη; προπαιοείας έπιτροπήν 
περΊ τΤ,ς άλληλοοιδακ-ικτΊς μεΟόοου, έν .λίγίντι 1830 
σελ. 1 — 30 μετά της έπ'.στολτ,ς τοΟ Κυβερνήτου 
προς τήν έπ'ι τη; προπαιδείας έπιτροπήν. 



δσον το δυνατόν εντελή και όμοιόμορφον διά- 
ταζιν των συσταθησομένων δημ.οτικών οχο- 
λείων, και προεκηρυττεν ότι δι' άνταζίων α- 
μοιβών θ' άνταμείψη τους κατά το σύστημα 
τοϋτο επιτυχώς διδάξοντας. Προς έφαρμογην δε 
τούτου ωκοδόμ.ησεν έν Αίγίν/) Όρφανοτροφεϊον, 
μετά άλληλοδιοακτικοϋ χωρητικότητος 500 
μαθητών" ίδρυσε προς τούτοις αλληλοδιδακτικά 
σχολεία άποστείλας την τε μέθοδον καΐ το 6- 
λικόν. Έν γένει δε μεγάλη φροντϊς κατεβάλ- 
λετο προς ταχεΐαν ευόδωσιν και μόρφωσιν αλη- 
θινών δημοτικών σχολείων καΐ σύνταζιν αρ- 
μοδίων διδακτικών βιβλίοιν. 

Τά δε περί τούτου καΐ πρότερον και ύστερον 
εκδοθέντα διατάγματα μαρτυροΰσιν οτι ουδέν 
παρελείφθη υπέρ των τοΰ λαοΰ συμφερόντων. 
Ό φιλόπονος Κοκκώνης τυχών τής τοΰ Κυ- 
βερνήτου εύνοίας και αποσταλεί; εις Πελο- 
πόννησον'ίνα δμοιομόρφως οργανίστι και τά εκεί 
είργάζετο έκθύμως υπέρ τούτου και ήν ή ψυχή 
τοΰ όλου έργου. 

Ούτως υπο άριστους οιωνούς ήρχιζε το μέγα 
τής αναγεννήσεως έργον και κατεβάλλοντο αί 
γνήσιαι και αληθείς βάσεις τής εκπαιδεύσεως. 
Πας λόγο; τοΰ μεγάλου εκείνου πολίτου τής 
Έλλάδο; εις τοϋτο περιεστρέφετο και πάσα 
προσπάθεια τής αυτοΰ κυβερνήσεως υπέρ τού- 
του έτεινεν" έζήτει ό αείμνηστος εκείνος άνήρ 
νά μόρφωση αγαθού; και εϋσεοεΐς πολίτας, 
συνενοΰντας το τοϋ Χριστιανού και "Ελλη- 
νος σύμβολον' άπετροπιάζετο δέ τά υπερφί- 
λα και προεφύλαττε τήν Ελλάδα οθνείου πο- 
λιτισμοϋ. Άλλ'ή άπροσδοκήτως έπελθοϋσα φο- 
βερά θύελλα κατά τήν 27 7βρίου 1831 δια 
τής δολοφονίας τοϋ Κυβερνήτου καΐ οί μετ'ολί- 
γον έπελθόντες εμφύλιοι σπαραγμοί ανέτρε- 
ψαν τά πάντα. Ό δέ φθονερός οαίμο^ν διέσεισε 
και τά θεμέλια τη; δημοτική; παιδεύσεως, 
συαπαρασύρας μετά τοϋ στυλοβάτου και σχο- 
λεία και διδασκάλου;. 

Και αύται μεν αί υπέρ τή; δημοτικής παι- 
δεύσεως ένέργειαι τοΰ Κυοερνήτου, ή δέ έπι τί- 
να νοόνον διαοκέσασα μεσοβασιλεία περιστοιχι- 
ζοι/.ένη υπδ παντοίων αναγκών οεν ηόυνατο να 
εξακολούθηση το στάδιον, όπερ ήνέωςεν 5 μέ- 
γας εκείνος άνήρ' στασιμότης δέ, ίνα μη τι 
έτερον εϊπωμεν, έπιφαίνεται, μέχρις ού έπε- 
λαμψεν έτερος φαεινός αστήρ, ό υιός τοϋ φι- 
λελληνικωτάτου βασιλέως τής Βαυαρίας "Οθων 
5 .^ος. 

Οί περιστοιχοϋντε; τον νεαρόν βασιλέα λο- 
-γιοι καΐ νομομαθείς άνδρες, συνεργούς έχοντες 



102 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΛ.ΟΓΟΣ 



του; επιφανέστερου; τών ήαετέρων καΐ φίλα 
τϊ} ουσμοίρω Έλλάόι φρονοϋντε; έφοόντισαν 
να κχτασκ,ευάσωσι το πολιτικον καϊ -α!.δευ- 
τικον οΐκοόό{ΛΥ)[Αα της ημετέρα; πατρίδος. 
Το οε 1 833 πλην άλλων συνέσττ,σαν επιτρο- 
πών προ; σύνταζιν τοϋ όλου συστ-όμα-ιο; τϊί; 
ονιΐΛοσίας εκπαιδεύσεως, γι; (Λέλος ην καΐ ό 
Κοκκώντ,;. Έν ταΐ; συνεδριάσεσι τή; επιτρο- 
πϊί; ταύττ,; ζωτ,ρώ; διεφιλονικηΟγ) ή αξία τνί; 
άλλτ,λοοιόακτικτ,; [ΛεΟόδου' ή δε πλειονοψηφία 
τη; επιτροπή; συνες-ώση; ές ανδρών σπουδασάν- 
των έν Γερμανία η καϊ Γερμανών προετίαα την 
συνδιδακτικήν (1) μέθοδον κατά το έν Γερμα- 
νία σύ^ημα' ην και μόνην έΟεώρει κατάλληλον 
και έκρινεν εΐσαγώγιμον έν τοΐ; όημοτικοΐ; σχο- 
λείοι;. Άλλα δυστυχώ; ο Κοκκώνη;, οστι; ϊ- 
οιαιτέραν κλίσιν ει; την αλληλοδιδακτικών εί- 
χε, μειονοψηφών έν τη επιτροπή εκείνη και ε- 
πιμένων υπέόειςεν δτι έν Ελλάδι στερούμενη 
τών πάντων ούκ ήν σύμφορον ν' άποκλεισθη η 
άλληλοδι<)ακτική μέίίοδο;, ή; τάς άρετά; 6πε- 
ρεπηνει. ΚαΙ η επιτροπή όέ τελευταϊον κατά 
νοήοασα τά; δυσχέρεια;, α; είχε νά άπερπη- 
οηστι προ; άποκλειστικήν παρχδοχήν τη; συν- 
οιδακτικη; μεθόδου ένεκα τη; ελλείψεως τών 
απαιτουμένων προς έφαρμογην μέσων άπεφη- 
νατο δτι δύνανται νά συνιστώνται καΟ' έκα- 
τέραν τών μεθόδων, λαμ.βανομένων 6π' ό'ψιν 
τών περιστάσεων και τών αναγκών τών δή- 
μων. Μετ' ολίγον έζεδόθη και ό περί δημο- 
τικών σχολείων έργανικος νόυιο; (2), δστις 



(Ι) Ή σύνΟΐσι; των ορών άλ ληλοί ι οακτική 
καΐ 3υνο 10 ακτ'.κή μέΟοίο; οέν φαίνεται ήμΤν 
πολύ τι έ-•.τυχή;. Δύναται μέν κατ' άναλογίαν νά 
ε'ι'πτ, τι; οτι ή μέν αλλτ,λ οο; οακτική αημαίνει 
τήν έ—'.τηίϊίαν μέΟοοον ει; τό άμο;βαοόν τ, ό εΤ; 
τόν άλλον Ο'.ίά^κε'.ν, ή οέ συνοιοακτίκή τό ό- 
μοΰ η συγ•/ρόνω; Ο'.οάτκειν. 'Λλλ' οϋτε έν -τ, άλλτ,- 
λοοιίακτικτ, άλλήλου; οιίάσκουσιν οϊ μαΟτ,τα!- Ο'.ό- 
τι καΐ οί πρωτόσ/ολοί είτι μικροί Ο'.οάσκαλοι- οϋ- 
τε έν ττι συνοιοακτικτ, όμοΟ οιδάτκονται πάντε:, 
αλλά κατά τάξεις. 

(2) Ό περί οημοτικΤι; πα'.οεύσεω; νόμο: έκοο- 
βί'ι; τήν 6]ΐ'8 Φεβρουαρίου τοϋ 1834 έν ^αυ7:λίω 
περιλαμβάνει αρΟρα 83, οιτ^ιρηται οέ ε!; τμήματα 
πέντε. Τούτων τό μέν Α'ον έστι •. περΊ οημοοιία- 
σκαλία; έν γένει», τό οέ Β'ον «περί των οτ,αοτον- 
τηρήτων οημοτικών σχολείων» μετά ξς κεοαλαίων, 
ήτοι 1) «περί γενικών ορών». 2) «περΊ οιοασκά- 
λων των οημοτικών σχολείων. 3) «περΊ έπιΟεωρή- 
σεω: τών οτ,μοτικων σχολείων». 4) «περΊ τή; άπά 
μέοου; τή; Κυβερνήσεως ύπΐρτάτη; εποπτείας». 
3) ..περΊ εξετάσεων των μαθητών» και (>) «περί 
σχολείων κορασιών.» τό οέ Γ'ον τμήμα «περί τ&ν 



και νυν ετι περιλαμβάνει παν ο, τι και άλλα 
έθνη πεπειραμένα ίπιδιώκουσιν υπέρ τή; δη- 
μοτική; παιδεύσεω;" είνε δε το πολυτιμό- 
τατον μνημεΤον, δπερ κατά τά έν Γερμανί^ 
συνταχθεν κατέλιπεν ημΐν ιζ αντιβασιλεία ε- 
κείνη" ή ό' έφαρρ,ογή αύτοϋ ήδύνατο άλη- 



παρά τή; Κυβερνήσεως οιατηρουμένων δημοτικών 
σχολείων». Τό Δ'ον «περΊ ιδιαιτέρων ύπό Ιδιωτών 
συντηρουμένων δημοτικών σχολείων και παιδοτρο- 
φείων και περί διδασκάλων» και Ε'ον «περΊ τοϋ 
διδασκαλείου και τοϋ Γενικού Επιθεωρητού των 
σχολείων. ΈνταϋΟα δέ καταταχωρίζομεν τά 14 
πρίΟτα όίρθρα, δπως ϊδωσιν ο: άναγνωσται ήμων 
τάς άρχά; τοϋ νόμου τούτου, οΰ μέρη τινά δια δια- 
ταγμάτων βραδύτερον προς τελειοποίησιν μετερρυΟ- 
μίσθησαν. Ιδού δέ τά 14 πρώτα άρθρα. Τμήμα Α'. 
ΙΙερΊ διδασκαλία; έν γένει. 

"Αρθρον 1. Ει; ϊκαστον δημοτικόν, ή τοϋ λαοΰ 
σχολεΤον, θέλουν διδάσκεσθαι τά έςής. 

Κατήχησις, στοιχεία τή; Ελληνική;, άνάγνωσι;, 
γραφή, αριθμητική, ή γνωσι; των κατά τοί>; νό- 
μου; παραδεδεγμένων σταθμών καΐ μέτρων, ή 
γραμμική Ιχνογρχιρία, και ή φωνητική μουσική, εΐ 
δυνατόν δέ και στοιχεΤα τή; γεωγραφία;, τή; ελλη- 
νικής ιστορία;, και έκ των ωυσικων επιστημών τά 
αναγκαιότερα. 

".\ρΟρ. 2. Έκτο; τούτου θέλουν γίνεσθαι \ι~6 τήν 
έποπτείαν του διδασκάλου, δ'ις τή; εβδομάδος σω- 
ματικα'ι γυμνασίαι (σωμασκίαι) και θέλει διδάσκε- 
σθαι πρακτικώς ή άγρονομία, ή κηπουρική, και κυ- 
ρίω; ή δενδροκομία, ή βομβυκοτροφία και ή μελισ- 
σοτροφία. 

ΕΙ; κορασιών σχολεία ('Αρ. 58) θέλει γίνεσθαι 
γύμνασις εΙς γυναικεΤα εργόχειρα. 

"Αρθρ. 3. ΙΙερΊ διδαχή; τή; κατηχήσεως ε'ι; του; 
παΤδα; θέλει αποφασίζει πάντοτε ό πατήρ, ή ή μή- 
ττιρ ει; ελλειψιν τοϋ πατρός, ή ό επίτροπο; ει; έλ- 
λειψιν αμφοτέρων. 

Τμήμα Β'. ΠερΊ τών δημοσυντηρήτων Οημο- 
τικών σχολείων. Κεφάλ. ά. γενικοί οροί. 
"Λοθο. 4. Κι; ϊκαστον δήμον θέλει συστηθή ολί- 
γον κατ' ολίγον άνά ϊν σχολεΤον δημοτικόν, οιατη- 
ρούμενον κατά τά οριζόμενα ε'ι; τόν περΊ οήμου 
νώμον. 

"Αρθο. Ά. ΤΙρός τό παρόν θέλουν ένώνεσθαι πολ- 
λοί γειτνιάζοντες δήμοι προς άνέγερσιν και οιατή- 
οησιν ενός δημοτικοϋ σχολείου. 

Ή 'ένωσις αΰτη θέλει γένει ή κατ' έλευθέραν διά- 
θεσιν τών διαφόρων δήμων, ή δπου ή χρεία τό 
καλέσει κατ' έπίσημον διαταγήν τής έπι τών εκ- 
κλησιαστικών κτλ. Γραμματείας τή; επικρατείας. 
1 Πάντοτε όμως, διά νά έχη κΰρο; ή τοιαύτη *νω- 
σι;, προσαπαιτεΤται ή έγκρισι; τή; Κυοερνήσεω;, 
Ι ήτις θέλει δίδεσθαι κατά γνωμοδότησιν τή; έπ'ι τών 
εσωτερικών και τής έπ'ι τών εκκλησιαστικών και 
' τή; δημοσίου εκπαιδεύσεως Γραμματεία; τής Επι- 
κρατείας. 
ΐ "Αρ<ί^. 6. Όλοι οί ει; δήμον έχοντα σχολεΐον 



Μ ΠΑ.Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠ4ΙΔΕΥΣΙΣ 



θώς ['-έχρι τοϋόε έποτρύνουσα το φιλομαθές 
των Ελλήνων να τιαραγάγη θαυμαιττά αποτε- 
λέσματα. Οί νομοθέται δε ούτοι μγ) άρκεσθέν- 
τες »αΙ δικαίως εις τον περί δ•/ΐμοτικΫι; δι- 



οημοτικόν ανήκοντες παΤοες άπύ τοΰ 3 συμττε- 
■πληρωμένοί) μέχρι τοϋ 12 συμπεπληρωμένου έτους 
ττ,ς ηλικίας των, χρεωττοΰν νά φοιτώσιν εις τό 
σχολεΤον. 

ΕΙς γονείς μή ϋποχρεοΏντας τα τοιαύτης ηλικίας 
τέκνα των νά φοιτώσιν ει; τό σχολεΤον, επιβάλλε- 
ται, όι' έκάσττιν ώραν απουσίας τοϋ παιδός άπό 
τό (;χολεΐον πρόστιμον οχι όλιγώτερον των δέκα 
λεπ-ών, μτ, υπερβαίνον οέ τάς πεν-ήκοντα οραχμάς. 

Λιά τους εβδομάδας η και μτ,νας λείψαντας παΤ- 
οα; των σχολείων, επαυξάνεται ή ανω ποινή δια 
της αναλόγως βραδυτέρας αυτών απολύσεως άπό το 
σχολεΤον. 

"Αρθρ. 7. Εξαιρούνται των ϋρων τοΰ 6 άρθρου 
δσοι παίδες. 

1) Λιδάσκονται εις άλλο τι σχολεΤον ή άγωγης 
κατάστημα (παιδοτροιρεΐον). 

2) Διδάσκονται τά απαιτούμενα εις ϊδιαίτερον δι- 
οάσκαλον, και περΊ τούτου δίδουσι τήν άνήκουσαν 
βεβαίωσ'.ν ο! γονεΤς. 

3) Κηρύττονται παρά τής εξεταστικής επιτρο- 
πής, πριν διατρέξωσιν ετι τό 12 έτος τής ηλικίας 
των, ίκανως δεδιδαγμένοι. 

Κειράλαιον. β'. ΠερΊ διδασκάλων τών δημοτικών 
σχολείων, ά. περί τών γνώσεων και τοϋ διοοισ- 
μοΟ των. 

ΆρΟρ. 8. Κατά τάς γνώσεις και τήν περΊ τήν 
διδασκαλίαν ικανότητα, θέλουν διαιρεΤσΟαι οι δι- 
δάσκαλοι τώνδημοτικών σχολείων εις τρεΤς τάξεις. 

1) ΚΙς οιδασκάλους νομών κα'ι επαρχιών. 

2) ΕΙς διδασκάλους δήμων ά. τάξεως. 

3} ΕΙς διδασκάλους δήμων β'. καΐ γ'. τάξεως. 

"Αρθρ. 9. Ή πρώτη τάξις σύγκειται άπό διδα- 
σκάλου; έχοντας ήδη δλην τήν προς άπαρτισμόν 
τελείου διδασκάλου δημοτικοϋ σχολείου άπαιτου- 
μένην ικανότητα, και τάς ακολούθους γνώσεις διά 
τήν πρόσκτησιν τών όποιων χρεωστεΤ νά σπου- 
οάζη ένδελεχώς έκαστος διδάσκαλος. 

1) '.Λκριβής γνώσι; τής χρίζ-ιανικής κατηχήσεως. 

2) 'ϋρΟή, ευκρινής, κα'ι εμφαντική άνάγνωσις. 

3) Καλλιγραφία με κρητίδα, πετροκόνδυλον κα'ι 
κονδύλι. 

4) Ίΐ κατά θεωρίαν κα'ι πραξιν γνώσις τής Ελ- 
ληνικής γραμματικής, ορθογραφίας κα'ι έγγραφου 
εκθέσεως τών "ιδεών. 

5) Γνώσι; και 'έςις τοδ άπο στήθου; και τοϋ οι' 
αριθμητικών χαρακτήρων υπολογισμού. 

6) Ίδέαι ζωγραφικής. 

7) Γνώσις τής ΐερόίς και τή; Ελληνικής ΐς-ορίας. 

8) Γνώσις τών στοιχείων τής γεωγραφίας. 
ί)) Τών τής γεωμετρίας και μηχανικής. 

10) Τών διά τόν λαόν αναγκαιοτέρων έκ τών 
φυσικών επιστημών. 

11) Τή; Παιδαγωγικής κα'ι διδακτικής. 

12) Τή; γυμναστικής. 

13) Τής φωνητικής μουσικής κα'ι ^ςις ει; αυτήν. 



103 

ΟαίΤΛαλίας νι^μον ϊδιον τμήμα περί διδασκα- 
λείου (όρισαν ταξάμενοι ώς σκοπον αύτοϋ τ•>ιν 
μόρφωσιν διδασκάλων χ.αΐ διδασκαλισσών (1). 



14) Πρακτικα'ι γνώσεις τή; άγρονομίας, τής κη- 
πουρικής, δενδροκομίας, βομβυκοτροφία; και με- 
λισσοτροφίας. 

"Αρθρ. 10. Αϊ προς άπαρτισμόν διδασκάλου β'. 
τάςεως ή ίιποδιδασκάλου εις σχολεΤον ά. τάξεως 
άπαιτούμεναι γνώσεις κα'ι ή ικανότης τοϋ τοιού- 
του είναι• 

1) Γνώσις τής Ελληνικής κατά τοσούτον, ώστε 
νά όρθογράφη, κα'ι νά έκθέτ:[ΐ καθαρώς κα'ι ορθώς 
τα; ιοέας του, νά δύναται δέ νά διδάσκΐ(> αυτά ταΟ- 
τα εις τους μαΟητάς. 

2) Γνώσις τών στοιχείων τής Γεωγραφίας. 

3) Τής ϊερας κα'ι τής Ελληνικής ιστορίας. 

4) Τής κατηχήσεως. 

5) Ιδέα τής ζωγραφικής κα'ι τής φωνητικής 
μουσικής. 

6) Γνώσεις πρακτικα'ι άγρονομίας, κηπουρικής 
οενδροκομίας, σκωληκοτροφίας, κα'ι μελισσοτρο- 
φίας. 

Αρθρ. 11 Ό διδάσκαλος τρίτης τάξεως χρεώστε" 
τουλάχιστον ν' άναγινώσκτ^ι, νά γράφη κα'ι ν' ά- 
ριθμή ελευθέρως, νά έξηγή τήν κατήχησιν, νά γνω- 
ρίζη όπωσοΰν τήν φωνητικήν μουσικήν κα'ι νά εχγι 
πρακτικάς γνώσεις τής δενδροκομίας, άγρονομίας, 
κηπουρικής, βομβυκοτροφία; καΐ μελισσοτροφίας. 

'ΑρΟρ. 12. Ει; διδασκαλικήν Οέσιν δεν διορίζε- 
ται ό καταδικασθείς διά κακουργήματα, ή δι' £ν 
τών ει; τό 22 άρθρον τοϋ ποινικοϋ νόμου αναφε- 
ρομένων πλημμελημάτων. 

'Αρθρ. 13. Επιτροπή, συγκειμένη άπό τά μέλη 
τοϋ διδασκαλείου, θέλει εξετάσει όλου; του; υπο- 
ψηφίους δημοτικούς διδασκάλους, κα'ι έρευνήσασα 
αν έ'χωσι τάς κατά τά αρθρ. 9 — 11 άπαιτουμένας 
γνώσει;, θέλει προσδιορίσει τήν τάξιν, εΙς ην Εκα- 
στος ανήκει. 

ΚαΙ ξένοι ακόμη, έχοντες τά απαιτούμενα, ού— 
νανται, έξετασθέντες, νά άπαιτήσωσι μετά ταϋτα 
διδασκαλικήν θέσιν εντός τής Ελλάδος. 

(1) "Ιδε τόν περΊ Αημοτική; παιδεύσεως νόμον 
Τμήμα Ε'ον Κεο. Α'. 

"Αρθ. 63. Διά νά κατορθωθή ή ολίγον κατ' ολί- 
γον άνέγερσι; δημοτικών σχολείων ε'ι; έ'καατον οή- 
μον, θέλει συστηθή ε'ι; τήν πρωτεύουσαν τής Κυ- 
βερνήσεως "έν διδασκαλεΤον ή διδασκαλοδιδακτήριον 
(δθΐΗΐ1ΙΐΊΐΓβΙ•8βΙΙΐί 1131111 ιη). 

Τό διδασκαλεΤον τοΰτο σύγκειται άπό 'ένα διευ- 
θυντήν κα'ι δύο καθηγητάς (μΓυΓβδδβΟΓδ) τουλάχι- 
στον, έξ ών ό εΤς έξ άπαντος πρέπει νά ήναι ίερω— 

'^'"•"''' , ^ , , . , 

Οί διοάσκαλοι οιορίζονται κατά προτασιν τής επι 
τών Εκκλησιαστικών κτλ. Γραμματείας παρά τοϋ 
Βασιλέω; και παρά τοϋ Βασιλέως μόνον δύνανται 
νά λάβουν τήν οφεσίν των. 

"Αρθρ. 66 2κοπός τοΰ διδασκαλείου εΤναι 
ά.) Νά σχηματίζη ικανούς διδασκάλους καΐ οι- 
δασκαλίσσας. 

2) Νά έξετάζη τους υποψηφίους διδασκάλους 



104 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥ1Α0Γ0Σ 



Ή 'ίδρυσ'.ς δε τούτου ίν ου υ.6νον ά^αρκίτΐτος, 
άλλα και άναγκαιοτάττ,' ύιότι άνευ καλώς ρ.£" 
(^.ορφωιχένων όιοασκάλων ούόί[λία παίδευσις εΰ- 
όοκιαεί. Δια ταϋτα την εκοοιιν τοϋ νόμου 
τούτου -αρηκολούθησεν ή σύστασ'.ς Δτ,υ.οο'.δα- 
σκαλείου, οΟ ή ό'.εύθυνσι; ανετέθη τω Γερμανω 
Δ. Κόρκ. Ό φιλέλλην οΟτο; άρζάμενο; τοϋ έρ- 
γου κίΐ οργανίσα; το όημ.οό',όασκαλε'ϊον κατά 
τά έν Γερμανία υπέβαλεν εις την τοϋ υπουρ- 
γείου έγκρ'.οιν διάταγμα περί εξετάσεων καΐ πε- 
ρί παραήο^ής των μαθ'Λτών και υποτρόφων τοΰ 
διδασκαλείου (1). Άλλ' εν άρ^η τοΰ οτταόίου 
άσθενόιταντα και αποχωρήσαντα διεδέχθη έν 
τη διευθύνσει τοϋ διδασκαλείου και των όημο- 
τικών σγολείο)ν κατά Ό^τώοριον τοϋ '183ΰ ό 
Κοκκώνης, δστις και οργανισμών αϋτοΰ 'ίόιον 
συνέταζεν (2). Ό ίργανισμος ούτος μετ' ελα- 
χίστων τροποποιτσεων έζεόόθη καΐ αύθις τήν 
125 Μαρτίου 1856 έπι της υπουργίας τοϋ Χρι- 



καΐ τά; οιοασκαλίσσα;, καΐ νά καταστρώντι τού: 
καταλόγους αΟτων κατά του; δρου; των αρθρ. 13, 
14 και ο8. 

Έν ελλείψει τοϋ διευθυντού λαμβάνει τήν Οέτ'.ν 
του ό πρώτο; των καθηγητών, και έν ελλείψει αύ- 
τοΰ ό διδάσκαλο: το3 προτύπου σχολείου. 

Εις τάς εξετάσεις (αρθρ. 13, 14, 38 και 79) ά- 
ποοασίζει ή πλειοψηοία, ή ίέ άπόοασι; δέν έπι&έ- 
χεται άκύρωσιν. 

".Αρθρ. 67. πλησίον τοϋ διδασκαλείου θέλει συ- 
στηΟτ, και σνολεΐον πρότυπον, εις τό όποιον οί έν 
τψ διδασκαλείψ θέλουν γυμνάζεσθαι πρακτικίϋς τό 

Τό δημοτικόν ττ,; πριυτευούση; σ'^ολεΤον ούνα- 
ται νά ^ρτ,σιμεύστι ώ; πρότυπον. ΛιευΟυντή; τοϋ 
προτύπου σχολείου πρέπει νά τ,ναι πάντοτε εΤ; έκ 
των διδασκάλων της ά τάςεως, διοριζόμενος άπό 
τόν Βασιλέα, και παρά τοϋ βασιλέω; μόνον λαμβά- 
νων τήν άφεσίν του. 

".λρΟρ. 68. "'.Αν ήναι δυνατόν νά συνδεΟτ, τό διδα- 
σκαλεΐον μέ ΐν σ^ολεΐον κορασιών, τότε τό σχο- 
λεΤον τοΰτο βέλει χρησιμεύει επίσης ώ; πρότυπον 
προς γύμνασιν των διδασκαλισσών. 

Αρθρ. 69. ΠερΊ των καθηκόντων τοϋ διευθυντοϋ 
και τών καθηγητών, περί της σχέσεως τοϋ προτύ- 
που σχολείου προς τό διδασκαλεΤον, περί τών α- 
παιτουμένων πρό; παραδοχήν τών έν αϋτω οιδαχ- 
θτισομένων, περί ττ,ς εσωτερικής τάςεως και τοϋ 
λοιποϋ σνηματισμοΰ τοϋ διδασκαλείου, περΊ τών 
έν αιτώ παοαοοτέων μαθημάτων, τοΰ τρόπου ττ,ς 
διδασκαλίας, και περί τών παραδεκτέων διδακτικών 
βιβλίων, θέλουν συντεΟτ, τ^α,^ί Τή: ^ί^'^ •τ<«'__ν 'Κκ- 
ίίλησιαΓίκών κτλ. Γραμματεία; Ιδιαίτεραι όδηγίαι, 
α! όποΤαι θέλουν καθυποοληθή εϊ; τήν Ιπικύρωσιν 
τοϋ Βασιλέως. 

(1) Π. κλάδου 'Κ.κκλ. και Έκπαιδ. σελ. 34", 

(2) Έγχειρ. περί μεθ. σελ. 48. 



στοπούλου, ανδρός έργασαμένου ούκ έλίγον έ({ 
τά της παιόεύσεως της Έλλάήος (Ι). Έντεϋθεν 
ό' άρχεται ή συστηματικωτέρα και κανονικω- 
τέρα προς ρύΟμισιν τών δημοτικών σχολείων 
έν Ελλάδι εργασία. 

Ό πρώτος ούτος και δραστήριος λειτουργός 
της δημοτικής παιδεύσεως Ί. Π. Κοκκώνης 
παρίστησιν έζαίρετον έν Ελλάδι παοάδειγ- 
μα ανδρός άφωσιωμένου εις § εκλήθη έργον καΐ 
δια της επιμονής αϋτοϋ προαγαγόντος ίκα- 
νώς τ6ν κλάόον τούτον. Ά; λέγωσιν ότι και 
αν λέγωσιν οί άλλως πως φρονοϋντες περί αΰ- 
τοϋ' δ Κοκκιόνης έπραξε παν δ, τι το καθήκον 
αϋτοΰ καϊ η κλίσις επέβαλε. Και αυτή η της 
αλληλοδιδακτικής μεθόδου παραδοχή λαμβα- 
νομένων υπ' δψιν τών περιστάσεων και τής θέ- 
σε&)ς έν ή ευρίσκετο η Ελλάς τότε, ην πρα- 
κτικον υ.έτρον, τεϊνον έν όλίγ&ι γρόνω και 

» , - Ι ' > 5; 5 ' • ^Γ ' , 

οια μικρας Οαπανης να Οιαοωσή τας αναγκαίας 

γνώσεις εις λαόν όλως άμαθη και έστερημένον 
τών πάντων. Έγίνωσκε δ' οΰχ ήκιστα ε- 
πισταμένως ό άνήρ τά ελαττώματα τής αλ- 
ληλοδιδακτικής μεθόδου Λαι συμμορφούμενος 
τω πνεύμα τι τής πρώτης εκείνης Επιτροπής 
είργάζετο νά έλαττώσΐ[ΐ ταϋτα και δια τοϋ 
συνδυασμ.οϋ τών όύο μεθόδων ν' άποτελέση το 
παιδευτικον σύστημα, ού ϊ) Ελλάς εΤχεν ά- 
νάγκΓ,ν κατά του; χρόνου; εκείνους. Ε'ίξευρεν 
οτι προσωπικόν τοσούτον όσον άπητει ή συν- 
διδακτική μέθοδος δέν αύτοσχεδιάζεται εν ο- 
λίγο) χρόνω. Υπέβαλε λοιπόν ΰπο τήν έγκρι- 
σιν τή; ελληνικής κυβερνήσεως τόν ίργανισμόν 
καϊ κανονισμόν τοΰ Δημοδιδασκαλ^είου κατά τδ 
1836 καΐ είργάζετο έπΙ έξ ολα ετη άνενδότως 
εϊς τδ νά μορφώσϊ] πρότυπον δημοτικού <ιχ<>~ 
λείου, έν ώ συνηνωμένη ην ή αλληλοδιδακτι- 
κή μέθοδος μετά τή; συνδ',δακτικής μικτή γε- 
νομένη. Και τό μεν 1836 6ι' εγκυκλίου τοΰ υ- 
πουργείου ενεκρίθη ό τοΰ Σαραζίνου μεταγλωτ- 
τισθείς όδηγός' τό δε 1842 εξεδόθη βασιλική 
έγκρίσει δ Νέος 'Οδηγός δ τήν Μικτήν μέθοδον 
περιλαμβάνων (2). Έν τω όιαστήματι τούτω 
έγένοντο εις τε τό πρότυπον καΐ εις δλχ τά 
δημοτικά σχολεία άπόπειραι «ρό; έφαρμογην 
καΐ βελτίωσιν αυτής. Τότε τό πρώτον εισήχθη 
ή γενική τϊαιδαγωγία και διδακτική, δι' ών 
έπεδιώκετο ή σύγχρονος και αρμονική άνά- 



(.■ί) Ίδέ Π. Κλάδου σελ. 623. 

(2) 'Γ.γχειρίδίον η Νέος 'Οδηγό; τη; άλληλοδι- 
ίίϊκτικίΐς μεθόδου έν Αθήναι;. 1842, 



Η ΠλΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΙΙΔΕΥΣΙΣ 



105 



πτυξι; των δυνά[;.εων τοΰ άνθρωπου. ΚαΙ αυ- 
τί) ή (λέθοϋος, ήτις μέχρι τυϋδε ην ζ•Λοά, ουν- 
ουαοθεϊσα μετά τη; παιδαγωγικής άπέβγ) α- 
ληθώς ψυχαγωγική. Έν αύτη ετέθησαν άρχαί 
τίνες της διδασκαλίας καΐ λόγοι εκάστου των 
τρόπων αύτοιν" και ό κύκλος δε των μαθημά- 
των έγένετό πως ευρύτερος καϊ κανονικώτερος. 

Βάσις τής αλληλοδιδακτικής μεθόδου έστΙν 
ή διδασκαλία των μαθητών, διγιρημένων ε!ς 
χορείας εννέα περιλαμβάνουσας μαθητάς, δια 
προ)Ζοσχ(ί.Ι(ύ>• μαθητών προγυμναζομ.ένων υπ6 
την δοηγίαν καΐ έποπτείαν τοΰ διδασκάλου' 
τοΰτο όέ δέον να γίνηται ε!ς σχολεία εις ά 
φοιτώσι πλείονες η πεντήκοντα μαθηταί' τη; 
οέ συνδ'δακτικής, όταν άπ' ευθείας δλοι οι 
μαθηταΐ κατά τάξεις διηρημένοι διδάσκοινται 
υπ' αύτοΰ τοΟ διδασκάλου , προστιθεμένων 
καΐ άλλων έν πολυπληθέστεροι; σχολείοις' 
ο δε συνδυασμός των δύο τούτων μεθόδων, 
δν περ έπεδίωςεν ό Κοκκώνης, εις τοΰτο συν- 
ίσταται δτι ό διόάσκαλο; οΰ μόνον ό αύτος 
διδάσκει έν τω συνδιδακτικω τμηματι τοΰ 
Δημοτικού ϊχολείου εις δύο διηρημένου, άλλα 
λαμβάνει μέρος καΐ εις τίίν άμ.εσον διδα- 
οκαλίαν των άλληλοδιδασκομένων διά τών 
προασκήσεων και ίπαναλήψε&ιν. Καθόλου δ' ει- 
πείν οί μικρότερα; ηλικίας άποχο>ρ'.ζόμενοι εις 
?οιον τμήμ,α διδάσκονται και παρά τών πρω- 
τοσχόλων προς τοΰτο υπδ τοΰ διδασκάλου πα" 
ρασκευαζομένων, όσον αϊ πνευματικαΐ δυνά- 
μεις αυτών έφικνοΰνται, τής λοιπής διδασκα- 
λίας οφιεμένη; τω διδασκάλω. 

Προς δεϊξιν δε τών έκ τής πείρας γενομένων 
ιίς την μέθοδον ταύτην βελτιώσεων καΐ τών 
παρ' άλλοις λαοΐς συμβαινόντοιν έξεδίδετο το 
1839 δ'.ά τους δημοδιδασκάλους ίδια έφημε- 
ρίς ό Παιόαγωγόι:, έν (ο καΐ περί παιδαγωγικής 
έςετίθεντο τά δέοντα και συμβουλαι τοϊ; δι- 
δασκάλοις υπεβάλλοντο. 

Αί υπέρ τής δημοτικής λοιπόν παιδεύσεως 
έργασίαι έςηκολούθουν οΰτω γιγνόμεναι μετά 
φιλοτιμίας και ζήλου και έπΙ όληνέκταετίαν έτι. 
Διότι οΰ μόνον τ6 Διδασκαλεΐον και τι» προτυ- 
πον διετηροΰντο αλλά καΐ νέα δημοτικά σχολεία 
ίδρύοντο, ίκαναι δε μεταρρυθμίσεις είσήγοντο 
οιά διαταγμάτων έπΙ τής υπουργίας μάλ'/ς-α 
τοΰ Χρΐ7θ~ούλου. Ό δέπεΐραν ηδη ';;,(χνήν προσ- 
κτησάμενος Κοκκώνης συνεργαζόμενος μετά 
τών αυτοΰ Ουναδ^'^^^^^^ ^>^.^ έπαύσατο ^ελτιών 
9ν''•'»'^'1ς συν τω τ'ρόπΐύ τη; άναγνώσεω; και 
το δυσληπτότερον τής αριθμητική; μέρος και 
τ6 περί αναπτύξεως και εκθέσεως τών ιδεών 



ώς και άλλας είσάγων αναγκαίας έκ τοΰ 
χρόνου και τών περιστάσεων προκληθείσας με- 
ταβολάς. Έν παντί δ' αύτοΰ έργο) προ παντός 
άλλου συνεβούλευε την έφαρμογήν τής μεθό- 
δου, κν πράγματι έπόθουν να άποβη ή δημ.ο- 
τική παίδευσις καρποφόρος" έποίει δε τοΰτο" 
διότι παρετήρει ότι ελάχιστοι τών διδασκάλων 
έφήρμοζον αυτήν, τών πλείστων άρεσκομένων 
ταΐς έξωτερικαΐς έπιδείξεσι καΐ μη προθυμο- 
ποιουμένων εαυτούς βελτίους ποιεΐν, τ•^ δε έμ- 
πιστευθείστι νεολαία ώς δει παρέχειν τάς υπο 
τοΰ νόμου όριζομένας γνώσεις. Προς τον σκο- 
πδν τοΰτον έξέδωκε και αύθις αλλά συμπεπλη- 
ρωμένον τον Ν. 'Οδηγόν κατά νοέμβριον τοΰ 
1850 (1). 

Δυςυχώς το Ί852 ό Κοκκώνης αποπέμπεται 
τής υπηρεσίας μετά 24 ετών μόχθους καΐ 
αγώνας προς οργάνωσιν, τακτοποίησιν καΐ τε- 
λειοποίηοιν τής έν Ελλάδι δημοτικής παιδεύ- 
σεως. Έν τούτοις και ούτοις έχων (2) κατά 
μήνα Ίούνιον τοΰ 1856 έξέδωκε τό περί 
μεθόδου ταχυμαθητικής τοΰ άναγινώσκειν, γρά- 
φειν και άριθμεϊν σπουδαίον αύτοΰ σύγγραμ- 
μα. Έν αύτω εκτίθενται άκριβέστερον καΐ 
συς-ηματικώτερον κατά την συνδιδακτικήν μέ- 
θοδον ή διδαίϊκαλία τής άναγνώτεως, τής γρα- 
φή; καΐ τής αριθμήσεως" ταΰτα δ έκθετων μετά 
πολλής τής πείρας άνακράζει που τάδε" «έάι^ 
ί) ψ(ύ>ή μου έγένηο ίξάχονστος ιίς την χν- 
ΰέωησιν, ί'ιθί.Ιον (ίπίΐ δ,ζι και άΑΑοτι ΐ.Ιι- 
γον' ύποχοέίύσογ τους πο.Ιίτας τά μάθωσι 
>-' ά.γαγιγάισχ(ύσι χαΐ τά γρά^ιωσι διά τον νό- 
μου τον πιρί έχΑογης τών βου.Ιεντώτ χαθώς 
χαΐ τον πιρΊ τών δημοτικών αρχωνΐ>. Μετά 
τέσσαρα ύστερον έτη νέο; Όδηγό; τη; αλλη- 
λοδιδακτική; μεθόδου τελειοποιημένος εκδίδε- 
ται (3), προαγγέλλεται δε και έκδοσις ετέρου 
τής συνδιδακτικής μεθόδου συμπεριλαμβάνον- 
τος και περί τοΰ σκοποΰ τών νηπιακών σχο- 
λείων, όπερ και έγένετο (4)" τω δε 1864 προς 



(ΕΑΛΗΝ. ΦΙΛΟζ^ΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



(1) Έγχειρίοιον ή Όοι\γος της άλλτ,λοοιδακτι- 
κτι5 μεθόδου νέο;. Έν Αθήναις 1830. 

(2) Ό 6έλων οΰ μόνον νά λέγηται όλΐά «"Ί νά 
ηνί χρΓ'ατός πολίτης δέν «ρέπει διά ταΟτ» νά μικρο- 
■%νϊί• ουδέ ν' αποτρέπεται από τοΟ νά πράτττι δ,τι 
δύναται άγαΟον εΙς τό είνος καϊ ώι.έλιμον• λέγει ποο 
βΰτός ό Κοκκώνης. ,,^ -, ι• « 

(3) Έγ>ε•ρίδιον ή \έος όδηγης της αλληλοόιοαχτι- 
κϊ,ς μεθόδου- έν Άβηναις 1860. 

(4) Έγ/Είρ'.διον περΊ δημοτικής παιδεύσεω; η Ο- 
δηγός περΊ 'μεθοθ.ι>ν διδακ-ικών συνδιδ»κτικ?\ς κοι μι- 
κτϊί; καΐ περί νηπιακ&ν σ;<_ολείων• 
χώνη• εν Αθήναις 1863. 

14 



1. π. Κοκ- 



106 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΑΗΝ. ΦϋΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



συ[Απλτιρωβιν αυτών εξεδόθη τελειότερον δ Ό- 
οηγό; (Ι). Τά τελευταία ταΰτα εργάτου Κοκ- 
κώνγι |Λετά πολυετή πεΧραν χ,χΧ άκριβί) έςέτα- 
σιντώνέν Γαλ7,ία καΐ Αγγλία γιγνοι^.ένων πε- 
ριέχουσιν εν συνόλο) δλον το διδακτικών σύς•η- 
[χ« της όη[Αθτικής παιόείας και τάς δέουσας 
υπο6ηκας, ας ώς παρακαταθήκην κατέλιπε 
τοϊ; όημοδιδασκάλοις. Έν αύτοϊς δύναται να 
ϊόί) πας τις έπιστα^χένως μελετών το σηρ.εΐον 
εϊς δ έν τοις 'Οδηγοΐς άνηλΟεν ή τών δημοτι- 
κών σχολείων μέΟοόος και τα αίτια σποραδι- 
κώς μεν ίλλ' ακριβώς εκτιθέμενα τα παοακω- 
λύσαντκ την έφαρμογην ταύτης. Δυστυ/ώς οι 
πολλοί τών 6ημοδιόασκάλων, δι* ους έροΰμεν 
λόγους παρακατιόντες, όέν προσέσχον, ούδ' ή- 
ούναντο οί πλείστοι να έννοησωσι τα έν αύτοΐς 
έκτιθέντα" τ6 δε έκτεταμένον καΐ μάλλον ά- 
νεπτυγμένον, δ-ερ εις εΰ/ερεστέραν, ύς ένόμι- 
ζεν, δ συγγραφεύς κατανόησιν συνετέλει, το ε- 
ναντίον όλως παρηγαγεν άποτέλεσαα. 

"Οπως δε οί ημέτεροι άναγνώ^αι κατανοήσωσι 
την σημασίαν τών υπέρ της δημοτικής παιδεύ- 
σεως γενομένων εργασιών, δώαεν σύντοι/.ον ά- 
νάλυσιν της μικτής καλούμενης μεθόδου, ώσπερ 
άρυόμεθα αυτήν έκ τών τελευταίων 'Οδηγών 
τοϋ Κοκκώνη. 

Οί 'Οδηγοι πάντες συνετάχθηιαν κατά τον 
έν ίσχύί περί όημοτικης παιδεύσεως νόμον καί 
τα περί ταύτης διατάγματα του ΰπουογείου' 
ποιοϋσι όέ λόγον περί τών έζής μαθημάτων" 
1) ήτοι περί αναγνώσεως" 2) περί γραφής' 3) 
περί αριθμητικής, 4) περί τών στοιχείων τής 
ελληνικής γλώσσης" 5) περί τών θρησκευτι- 
κών" 6) περί τών μέτρων καΐ ς-αθμών" 7) περί 
της ιστορίας" 8) της γεωγραφίας' 9) τών φυ- 
ίΐκών επιστημών" 1 0) τής φυσικής ίστορίας" 
Μ) τής γε(>)πονικής" 1^) τής γραμμικής ιχνο- 
γραφίας" 1 'ό) τής μουσικής και 1 4) τής γυ- 
μ.ναστικής. Τούτων τά μεν είνε καί λέγονται 
υποχρεωτικά, τά όέ βοηθητικά ?ι συμπληρω- 
ματικά. Διτ,ρηται δε το ά.Ι.Ιι^.Ιοόιόακτιχον σ^ο 
.Ιΐΐον εις δύο τμήματα, ών το μεν περιλαμβά- 
νει ΐκτώ κλάσεις όιά τής μιχτής καλούμενης 
μεθόδου διδασκόμενα;, τ6 δε ί-^ίοτί^'^Ί δύο, ίν 
αίς συνδιδακτικώς μόνον γίγνεται ή διδα- 
τκαλία. 

Καί περί μεν τοΰ πρώτου τμήματος λέγομεν 
τάδε. Έν τω περί τής αναγνώσεως, γραφής και 



(Ι) Έγ^^ειρίδιον ή Ό^ηγός τίΐς άλληλο5ιίαχτικϊ\; 
μεβόίοϋ νέος »π6 Ι. Π. Κακχώνη ΆΟήνηίΐ 1864. 



αριθμήσεως μέρει παρατηρεί τις δτιιζ διδασκαλία 
τούτοιν συγκρινόμενη προς την προγενεστέ- 
ραν έβελτιώθη ουσιωδώς, τω δε Κοκκώνγ) ο- 
φείλεται κατά μέγα μέρος ή άπλοποίησις αυ- 
τής. Οί τής ά>-αγ»ύ>υε(ύς μαθηταΐ κατά τ6ν 
'Οδηγον τής αλληλοδιδακτικής μεθόδου διγιρη- 
μένοι εις 8 κλάσεις εχουσι προ οφθαλμών τους 
έπι τούτί^ συνταχθέντας πίνακας, εις ους πάν- 
τες αποβλέποντες καΐ δια τής τοϋ έρμηνευτοΰ 
δραστηριότητος, ΐςύτητος καί ετοιμότητας ει; 
το έρωτάν ίθιζόμενοι οιατελοϋοι προσεκτικοί 
και μανθάνουσι ταχέως" δ δε διδάσκαλος ποιών 
πάντοτε δ ίδιος τας είσαγωγικάς ερμηνείας ή 
προασκήσεις έζηγεΐ και αναπτύσσει τον προκεί- 
μενον πίνακα. 

Καί οί τής γραφής μαθηταΐ εις 8 και ούτοι 
τάξεις διηρημένοι άρχονται το πρώτον έπί τής 
άμμ.ου, ύστερον έπί τών αβακίων κα'. τελευ- 
ταϊον έπΙ χάρτου νά γράφωσι, προς υποδείγ- 
ματα βλέποντες καθ' υπαγόρευσιν ή τόν νουν 
προσέχοντες" τά δέ προς τοΰτο υποδείγματα ?| 
είσι πίνακες έντυποι ή σχεδιάζονται τοιούτοι 
υπό τών δημοδιδασκάλων καλλιγραφικώς. Δί- 
δονται οί απαιτούμενοι κανόνες περί τοϋ γρά- 
φειν και περΊ τής στάσεως τοϋ γράφοντος καΐ 
εξηγείται το αίτιον τοϋ προτάσσειν την άνά- 
γνωσιν τής γραφής και τοϋ ποικίλα την υλην 
καί τήν γραφήν υποδείγματα έχειν. 

Ή δέ τής άρίβ^ητιχής διδασκαλία γίνεται 
\ κατά διάνοιαν ν) εγγράφως. Καί ένταΰθα δ 
Κοκκώνης έκ τής πείρας δδηγούμενος και έχων 
υπ' δψιν καί συστήματα άλλων, έφρόντισε νά 
απλοποίηση τήν διδασκαλίαν, τά προς τοϋτο 
χρησιμεύοντα παρασκευασάμενος. Γίνεται δέ ή 
άρίθμησις κατ' αρχάς έπί τών δακτύλων, ή εις 
μονόλεπτα, ή πετράδια' είτα δέ εις το άριθμό- 
μετρον, εις τόν πίνακα τοϋ Πεσταλόζη ή εις 
τους σφαιριδιοπίνακας. Και τοΰ μαθήματος 
τούτου οκτώ κλάσεις σχηματίζονται" δ δέ δι- 
δάσκαλος εξηγεί είσαγωγικώς τάς αρχάς καΐ 
βάσεις εκάστου μαθήματος άπ' ευθείας καί πα- 
ραδίδει έπειτα αυτούς εις τήν δδηγίαν τών 
πρωτοσχόλων. Μετά τής αριθμητικής ορίζει δ 
νόμος καί δ Όδηγός νά διδάσκηται το σύτημα 
περί {/έτρωι^ καί σΐαθ^ιζ)*-, όπερ άπας ή δΙς 
τής εβδοιιάδος επιβάλλει προς διδασκαλίαν ή 
μέθοδος. 

Και αύται αϊ πρώται ή μάλλον αί προκα- 
ταρκτικαί γνώσεις, τά απαραίτητα στοιχεία 
τοϋ πρώτου τμήματος. Αν δ' εις τοϋτο περιω- 
ρίζετο ή δημοτική παίδευσις, ώς έν τοις πλεί- 
στοις νϋν οχολείοις κατήντησεν, ή ώς θέλουσί 



Η ΠΑ.Ρ ΗΜ1Ν ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚ11Α.ΙΔΕΪΣΙΣ 



107 



τίνες ν' άποφαίνωνται μτοχανικην πάντως θεω- 
ροΟντες τ•ήν έργασίαν ταΰτην και όλοτχερώς τήν 
παιδαγωγιχηνείς τά τής μέσ-/ιςπαιδεύσεως άνα- 
τιθέ|Αενοι, το ζητ7ΐυι.α ήν λελυρ,ένον -«δη, τα δε 
ίνΈλλάόι περί τούτων γενόΐΑενα ι/.έχρι τοϋ νϋν 
υπερέβησαν το ποθούμενον' άλλ'οί τοιούτοι πα- 
ραγνωρίζουσι τγιν τρυφεράν των παίδων ήλικίαν 
καΐ δεν λα[Λβάνου<ιιν υπ' ό'ψιν οτι καΐ άπο τής 
νηπιακής ηλικίας ουδέν άφηρηυ.έν&ίς ίι μηχανικώς 
πρέπει νά διδάσκηται, άλλα τά πάντα συγκε- 
κριμένως κα'ι δι'αίσθητών σημείων. Ή δέ αϊσθη- 
τοποίησις αυτή δέον νά γίγνηται προς αυτά 
τά περικυκλοΰνται ίμας αντικείμενα, προς τάς 
βιωτικάς ημών άνάγκας, προς ά μέλλομιν νά 
περιορισθώμεν επιτηδεύματα" διο δικαίως οί εν 
Ελλάδι νομοθτησαντες καϊ γράψαντες δεν πε- 
ριώρισαν την όημοτικην παίδευσιν εις τά πρώ- 
τα ταϋτα βήματα, αλλά καΐ προς έπιτηδειο- 
τέραν και προσφορωτέραν καΐ τούτων διδα- 
σχαλίαν είσηγαγον και άλλα μαθήματα, μά- 
λιστα δέ πάντων τά στοιχεία της ελληνικής 
γλώσσης. ΚαΙ ταΟτα μεν περί τούτων. 

Πρώτον δέ μετάτά προκαταρκτικά ταϋτα μα- 
θήματα λογίζεται ή Χζΐισαανι,χη ^ιδααχα.Ιία. 
Αυτή άπο τών απλούστερων αρχομένη συνε- 
νοΟται μετά τών τής οο'αγγίύσεως κλνάσεων" 
ύστερον δ' εκρίθη καλ6ν ν' άρχηται άπο τής 
πέμπτη;" αί τέσσαρες ο' αύται κλάσεις εις τρία 
τμήματα συνενούμεναι περιλαμβάνουσι την ο- 
λην χριστιανικην διδασκαλίαν. 

Το τής Γξαμιιατίχΐΐί: μάθημα άρχεται άπο 
τής δ' καϊ ή κλάσεως και μετά τοΰ πρώτου 
μέρους τοϋ συνδιδακτικοΰ τμήματος διδάσκε- 
ται εις 8 κλάσεις ολίγον κατ' ολίγον συνιστά- 
μενα;. Και είνε μέν αληθές δτι άπο τών 
πρώτων τή; αναγνώσεως πινάκο)ν εφαρμόζονται 
οί πρώτοι γραμματικοί πίνακες, άλλα και εν- 
ταύθα ή διδασκαλία γίνεται πραγματικής και 
οίονεΐ είσαγωγικώς" διότι ή τής γραμματικής 
κυρίως διδασκαλία γίγνεται έπι τοΰ συνΟιδα- 
κτικοϋ τμήματος, ένθα καϊ άπλαΧ προτάσεις 
καϊ έλληνικον ερμηνεύεται κείμενον. ΈνταΟ- 
θα κείται κατά μέγα μέρος ή τών δημοτικών 
σχολείων μετατροπή εις τελευταίας κακάς τών 
Ελληνικών Σχολείων τάξεις" διότι ευθύς ές 
ίρχής ληφθείσης ώ; βάσεως τής αρχαίας γλώσ- 
σης καϊ έν τοις προκαταρκτικούς σχολείοις ε- 
πεφορτίσΟη ό όυστυ/ής πιΐς άπο τής τρυφερας 
αύτοϋ ηλικίας μετά πλείστων ανύπαρκτων εις 
την γλώσσαν του τύπων, ους επιμόνως ζητών 
νά έκμανθάνη καταφθείρει τ6ν νουν καϊ απε- 
χθάνεται την γραμματικήν καϊ τά ταύτην 



παρακολουθοϋντα ελληνικά γράμματα. Καϊ ε! 
καϊ άλλως έσκέπτοντο προ τής εθνεγερσίας, 
ώς εϊδομεν οί ημέτεροι λόγιοι, ει καϊ άλλοις 
εφρόνει και 5 τής Μεθόδου συγγραφεύς είσα- 
γαγών την τής λαλουμένης γραμματικήν άπο 
τής ά τάζεως τής αναγνώσεως, οϋχ ήττον τήν 
23 Ιουλίου 1856 διάταγμα εκδοθέν εν 'Κλλά- 
δι περϊ τροποποιήσεοίς τοϋ Ό5ηγοϋ ώριζεν ώς 
γραμματικήν καϊ διά τά δημοτικά σχολεία ά- 
πλοποιουμένην όμως τήν τής αρχαίας γλώσσης, 
θεωρούμενης ώς τής πρώτης καϊ κυρίας όδηγοϋ 
εις τ6 έκμανθάνειν τον "Ελληνα τήν μητρικήν 
του γλώσσαν. Καϊ δέν έγεννήθη μέν τότε, ώς 
ημείς γινώσκομεν, ζήτημα προσδιορισμού τής 
Γραμματικής αν πρέπει αύτη νά ή τή; αρχαίας 
Ή ί τής λαλουμένης, βέοαιον όμως καθ!7αται δτι 
ό Κοκκώνης αναγκάζεται έν μέντωΌδηγω τοΰ 
1860 νά θεωρη καϊ τήν διδασκαλίαν τής μη- 
τρικής γλώσσης ώς άναγκαιοτάτην ίνα διδά- 
σκηται προεισαγοιγικώς, άφοΰ μάλις-α ή γλώσ- 
σα ημών ώς λαλείται καϊ γράφεται υπο τών 
λογίων, έχει δλα τά ονόματα, ουσιαστικά καϊ 
επίθετα κατά τους τύπους τής αρχαίας. Τοΰτο 
δέ ποιεί, ώς φαίνεται, ϊνα μή διά τής μεθό- 
δου άντιβαίνη εΙς το τοϋ υπουργείου τής δημο- 
σίας παιδεύσεως έν Ελλάδι διάταγμα" έν δέ 
τώ Εγχειρίδιο» τοϋ 1863 κλίνει μάλλον υπέρ 
τής διδασκαλίας έν τοις δημοτικοΧς σχολείοις 
τής λαλουμένης γλώσσης" τοΰτο δ' έν νώ πάν- 
τοτε έχων λέγει οτι ευθύς έπϊ τών πρώτων 
πινάκων τή; άναγνώσεω; έφήρμοσεν. Μικρόν 
δέ μετά τοΰτο άναφοινεΐ δτι «δσοι παΐοε; τοΰ 
λαοΰ μέλλουσι νά δοθώσιν ει; τήν γεωργίαν 
καϊ τάς βιοποριστικάς τέχνας εις τϊ θά με- 
ταχειρισθώσι τήν γραμματικήν τής νεκρας 
γλώσσης;» διισχυρίζεται δέ δτι όσοι μετέβη- 
σαν εϊ; τά Ελληνικά σχολεία γιγνώσκοντες από 
τών δημοτικών τήν τή; λαλουμένης γραμμα- 
τικήν εϋ^ερέστερον προεχώρησαν εις την σπου- 
δήν τής αρχαίας καϊ ετοιμότατα. Άλλ' ούχ 
ήττον επόαενος τοις τεθεσπισμένοι; εισάγει τήν 
άρχαίαν γραμματικήν εϊ; τήν άνωτάτην τάςιν 
τοΰ συνδιδακτικοΰ τμήματο; κατά τό βον έ- 
ξάμηνον. 

Μετά τή; γραμματική; συνέχεται τό ηερί 
(χθ^σεως Ιδεών ή ΛερΙ προγυιινασμάτων μά- 
θημα, δπερ τά μάλιστα συντελεί προ; έφαρ- 
μογήν τών γραμματικών κανόνων καϊ δρθήν 
καϊ εύληπτον έκφρασιν τών διανοημάτων ημών. 
'Ορίζοιν δέ ιδιαιτέρα; ώρα; ει; άσκησιν έν τώ 
σχολείο» δίδωσι τά; δεούσα; οδηγία; τοϊ; δι- 
δάσκαλοι; καθ' ά; πρέπει νά έθίζωσιτού; μα- 



108 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑ-νΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚ.ΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



θτ,τάς. ίυν.ίτών δέ καΐ /.χτ' οΤΐ',ον ΐΛιαιτέραν 
άσ/.τ,σ'.ν κατακρίνει τον ψ•.ττακισι;.όν, χαρα- 
κτ/,οίζων τά ολέθρια αΰτοΰ ά~οτελέσ[;.ατα και 
ύπο^εικνύίυν συγχρόνως προς άνά-τυςιν των 
ιδεών το Έγγειρίδιον, οττερ κατά το σϋ(7τνιμ.α 
του Πεσταλόζτι γραφέν έκ τοΰ αγγλικού [χετέ- 
φρασεν 5 Γ. Κωνοταντινίότ,ς, και του; αίνακικ: 
της άναγ^ώσούς. 

Ή Γραιαίίχη Ίχ>-ογζ)αψ'α όιδάσκεται εις 
τάς τελευταίας ί κλάσεις, ών ό ανωτέρα όοχ- 
γεΧται εις τγ;ν κατάστρωσιν γεωγραφικών πι- 
νάκων και εις την σκιαγραφικνιν. 

/7ίρί όέ σω^ασχίαι; τοΰ αναγκαιοτάτου 
τούτου [χαθηΐΛατος δύο εϊδιη 6 τε νό(χος και 
δ Ό6τ,γ•6ς βρίζει" 1) ττ,ν κυρίως Γυ[/.να7ΐ- 
κην καΐ 2) ττ,ν Γεωργικών. ΚαΙ η (χεν πρώττ, 
εόει να όιδάσκτ,ται εν έπΙ τούτω γινοριένοις 
γυμναστηρίοις κατά το υπδ τοΰ Γ. Παγώντο; 
καθηγητού της γυμναστικής έν τω όιήασκα- 
λείω εκδοθέν έγχειρίδιον" ή δε Γιωργιχή συνί- 
σταται εις τους παΐίϊας αάλιστα τών χίορικών, 
τοΰ νόμου υποχρεοϋντος εκαστον (Ιημον να πα- 
ρέ^^η τω διόασκάλο) δύο στρίαματα γης καλ- 
λιεργησίμου. Προς τοΟτο δε δίδονται αί δέου- 
σχι ,όδηγίαι' ϊδιον δε εν ΤύρινΟι συνέστη άγρο- 
χήπί,ογ σκοπούν την εύρυτέρχν άνάπτυςιν του 
κλάδου τούτου. 

ΚαΙ ταΟτα μέν είσι τά μ,αθηματα τά εις 
το πρώτον τμήμα, το άλλ.ηλοδιδακτικον δι- 
δασκόμενα ΐι τά ίίπο τοΰ άλληδιΛακτικοϋ αρ- 
χόμενα καΐ έν τω συνόιόακτικώ τελειούμενα' 
ελθωμεν δέ ηδη και εις τά τοΰ Β' τμήματος 
ήτοι εις τά βοηθητικά η συμπληρωματικά, τά 
αναγκαία μάλιστα διά τά επαρχιακά η νομαρ- 
χιακά σχολεία. 

Έν αύτώ πρώτον καταλέγεται ή Γ(ω- 
γραψ'.α περιλαμβάνουσα την πολιτικην, την 
φυσικην και ττ,ν μαθηματικην' αλλά τούτων 
εκτενέστεοον πρέπει νά διδάσκηται η πολιτική, 
μάλιστα δέ το της Ευρώπης και ϊοία το της 
Έλλάόος' έν τέλει δέ τοΰ μαθήματος τούτου 
προτείνεται όπως καί τίνες γνώσεις άστρονο- 
μικαΐ αί άπλούσταται διδάσκωνται προς διέ- 
γερσιν τοΰ αισθήματος τοΰ σεβασμού καΐ της 
λατρείας είς τον πάνσοφον καΐ παντοδύναμον 
δημιουργον τοΰ παντός, καταπολεμώνται όέ 
αί δεισιδαιμονίαι καί αί προλήψεις τοΰ λαοΰ. 
Τοϊ; μαθήμασι τούτοις συνέχεται καΐ ή διδα- 
σκαλία της σζοι\(ΐάδουο Φνσιχής, της Φυσικής 
Ιστορίας και ττ,ς τι\•>•ο.ίυγίχνς, ήτοι περί τε- 
χνών καί τών εφευρέσεων αυτών. 

Καί της ΊσΓορίας ή διδασκαλία αναπτύσ- 



σεται όεόντο); έν τοις Όόηγοΐς καί συνίσταται 
τά μάλιστα τοις διδασκάλοις. 

Τίλευταΐον καί οιονεί έπισφράγισμα τών ό- 
λων μαθημάτων κατά την έν τοΐς'Οδηγοΐς τά- 
ζιν έρχεται ή Μουσιχή' αΰτη ΐδει νά διδάσκη- 
ται έν τω συνδιδακτικώ τμήματι στοιχειωδώς, 
εϊ και άλλαχοϋ διδάσκεται καΐ έν τω άλ- 
ληλοδιδακτικώ τμήματι. Και έν μεν τω δι- 
δασκαλεία) έδιδάσκετο συγχρόνοις τοις δη- 
μοδιδασκάλοις ή τε ωδική ευρωπαϊκή μου- 
σική καί ή ημετέρα εκκλησιαστική, άλλ^ά 
μόνον έπί τίνα καιρόν" έν όέ τώ τελιυταίω 
'Οόηγώ συνίσταται ΐνα διόάσκηται είς όλα 
έν γένει τά σχολεία ή άναπτύσσουσα είς τήν 
καρδίαν το θρησκευτικον αίσθημα, μαλακύ- 
νουσχ καί έςημ.ερώνουσα τά ήθη, πληρού- 
σα τήν ψυχήν χαράς καί θυμηδίας, άνακου- 
φίζουσα το πνεύμα έκ τών προτέρων αντιλή- 
ψεων καί έντείνουσα αυτό ει; άλλων νέων 
πρόσκτησιν άπονωτέοαν" 

Καθόλου δ'είπεΐν ό Κοκκώνη; 6μιλών περί της 
όιόασκαλίας τών μαθητών λέγει οτι πρέπει νά 
γίνηται μετά τών άπαιτουαένων πρακτικών 
ασκήσεων καί της εφαρμογή; παρέχων έν τοΧς 
'Οδηγοϊς ικανά τούτων παραδείγματα" συνί- 
στησι δέ τήν καθαράν καί εντός ώρισμένων ο- 
ρίων διδασκαλίαν μετά τών συχνών έν παντί 
μαθήματι επαναλήψεων" καί ταύτα μ.έν περί 
τούτων. 

"Ετερον δέ απαραιτήτως άναγκαΐον προς 
πλήρη καί τακτικήν έκπαίδίυσιν τών έν τοις 
όημ.οτικοΧς σχολείοις φοιτώντων δ Κοκκώνης 
θεωοεΧ τον χρόνον, 8ν ώρισμ,ένως πρέπει νά 
διατρίβωσιν οί παίδες είς τά δημ,οτικά σχολεία. 
Καί καλώς μεν δ περί δημοτικής παιόεύσεως 
νόμος ώίΐσε τό τε έτος της φοιτήσεως καί άπο- 
φοιτήσεως, άλλ' όμως κατά δυστυχίαν ώς περ 
καί άλλα άοθρα οΰτω καί τούτο δεν έφηρμόσθη. 
Κατά τό 6 τοΰ νόαου άρθρον οι παίδες ήέον άπό 
τοΰ 5 έτους της ηλικίας νά φοιτώσιν είς τά 
σχολε'ϊα, προ δέ τού δωδεκάτου νά μή άπο- 
λύοίνται. Τοσούτον δέ περίπου ώρίσθη τό χρο- 
νικό ν διάστημα της φοιτήσεως καί έν Γαλλία" 
τό δέ ελάχιστον διάστημ.α καί μάλιστα διά 
τους ευ πεφυκότας δύναται νά ή έννεάμηνον 
ή έτήσιον έν τω άλληλοόιόακτικω τμήματι. 
Τελευταϊον όέ ψέγει τους γονείς, οιτινες έπι- 
σπεύόουσι τήν έκ τών σχολείοιν άκαιρον άπο- 
φοίτησιν καί παοακελεύεται τους διδασκάλους 
νά παρακωλύωσι πάση δυνάμει τό όλέθριον 
τούτο τώ σώματι καί τω πνεύμανι ελάττωμα 
τών Ελλήνων. 



Η Π4Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠλΙΔΕΥΣΙΣ 



109 



Προσωτέρω δε προβαίνων καΐ δ[λΐλών περί 
της κριτά τάξεις καΐ τ[Α/ιΐΛατα διαιρέσεως τοΰ 
δτ)(;.οτικοΰ σχολείου έςηγεΧ τα αίτια δι' α έν 
Γαλλία και Αγγλία το σχολεϊον όιηρηται εις 
δύο Υΐ το πολύ τρεις και ενίοτε τέσταρας τά- 
ξεις. Κυριώτατον δε τούτων εστίν ή ΰπαρξις 
προκαταρκτικών οίίτως ειπείν σχολείων, των 
καλουμένων νηΛίαγωγίίων, εις ά φοιτώσιν οί 
παίδες τοΰ λαοϋ άπο του δευτέρου έτους μέ- 
χρι τοΰ έκτου ί\ καΐ τοΰ έβόόμου' ούχ ήττον 
προστίθτισιν οτι εϋκόλοις τις καί το ούτω εις 
δύο τμήματα διγιρνιμένον δ•/;μοτι/.6ν έν Ελλάδι 
σχολεϊον μετά των ιδιαιτέρων αύτοϋ κλάσεων 
έν τω πρώτω καί των δύο τάξεων έν τω δευτέρω 
δύναται νά διαίρεση ώς έξίί; εις τεσσάρας τά- 
ξεις" ήτοι 1) Πρώττιν τήν περιλαμβάνουσαν τάς 
τεσσάρας πρώτας κλάσεις τοΰ αλληλοδιδακτι- 
κού τμήματος' 2) Δευτέραν τάς λοιπάς τρεις 
και το πρώτον τμήμα τής Η' κλάσεως" 3) Τρί- 
την το βον τμήμα τής ή κλάσεως καΐ τήν 
πρώτην τοΰ συνδιδακτικοϋ καΐ 4) το άνώτα- 
τον τμήμα. 

Αί ώραι τής διύασκαλίας τών μαθημάτων 
ορίζονται ώς εξής" άπί) τής 9 — 1 2 π. μ. και 
άπά τής Ι — 4 μ. μ. \ 2 — 5 μ. μ. ή δε διάρ- 
κεια εκάστου μαθήματος δεν πρέπει νά ή 
πλειοτέρα τών 'η/^. 

Οδτω δε τοϋ σχολείου διηρημένου και τών 
μαθημάτων διατεταγμένων, αδύνατον είς διδά- 
σκαλος άνευ βοηθού καί τών αναγκαίων πρω- 
τοσχόλων καρποφόρος νά όιόάσκτι καΐ εύδοκί- 
μο)ς. Έ προπαρασκευή δε τών πρωτοσχόλων 
καΐ τα καθήκοντα τών όημοδιόασκάλων μ,ετ' 
ακριβείας διαγράφονται έν ίόίοις κεφαλαίοις 
εις πάντας έν γένει τους έκοοθέντας 'Οόηγούς. 

Και τοιούτον μεν το άλληλοδιδακτικον σχο- 
λεϊον έν συνδυασμώ τών δύο μεθόδων" τοιαϋ- 
ται δε καί αί έργασίαι τοϋ υπέρ τής δημοτι- 
κής παιδεύσεως τοσούτον εργασθέντος άοιδί- 
μου Κοκκώνη. 

Οί δέ άναδεξάμενοι τί) πολύμοχθον καί 
ήκιστα έπίζηλον δημοδιδασκαλικον έργον καί 
πρότεοον μεν δεν ήρέσκοντο ν' άναδέχ&)νται 
τούτο μεθ' ηδονής, ώς έκ τής σμ.ικράς ην 
έδωσαν αΰτώ βαρύτητος ο'ί τε κυβερνώντες (1) 
καΐ 5 λαός, άλλ' άπο τοϋ Συντάγματος προ- 
σετέθησαν καί άλλα φοβερώτερα δεινά. Δεν 
δεσπόζει πλέον ή εις τα καθεστώτα έμμο- 



νη, άλλ' ί επιρροή τοϋ δεινός βουλευτού ή 
κομματάρχου ή ή ισχύς τών περί τήν αύ- 
λήν. Οί όέ λόγιοι τών χρόνων εκείνων παρημέ- 
λησαν τήν έκπαίύευσιν τοϋ λαοϋ ώς μικράν καί 
ταπεινήν καί ϊσως άναξίαν τών εαυτών φρον- 
τίδων. Και αν τρεις ?ι τέσσαρες ήπτοντο τοϋ 
περί άτατροψής καί παι.δείας ζητήματος, ήρ- 
κούντο ώς έκ τής θέσεως αυτών εις το νά έκ- 
θέτωσιν απλώς συμβουλάς περί πάντων άνευ 
έξετάσε(ι)ς τών περί τής τοϋ λαού προπαιόεύ- 
σεως υπαρχόντων παρ'ήμϊν. 

Φαίνεται δ' ότι τοιαύτην τινά θέσιν επεφύ- 
λαξαν τη δημοτική παιδεύσει καί οί κατά τί) 
1836 ουντάξαντες τον περί τών Έ.Ι.Ιιιηχών 
Σγο.Ιίί,ων νόμον. "Οπως δέ έννοήστι τις τοϋτο, 
άρκεΧ νάρίψ•:ρ βλέμμα επί τίνων άρθρων τοΰ δια- 
τάγματος περί ελληνικών σχολείων καί γυμνα- 
σίων{1). Τό 1 άρθρον έχει ώς εξής: « δια τήν 
άνωτέραν έπι^'ΐμονικήν καί δια τήν εις το Πα- 
νεπιστήαιον μετάβασιν άπαιτουμένην, πξοσίκ, 
(ίί χαϊ όιά τογ χοιπύπχόν βίογ άναγχαιοτά- 
ζην ίχτζαίδεοσιν θέλουν ύφίστασθαι τά ελλη- 
νικά σχολεία καί υπεράνω αυτών τά Γυμνά- 
σια». Τό δέ 2 άρθρον ώ^ε" «Πρώτιστος σκο- 
πός τών ελληνικών σχολείων είνε νά προετοι- 
υ.άζουν διά τά γυμνάσια καί κατ' αυτόν συμ- 
μορφοϋται τό άντικείμενον, ή εκτασις και ο 
τρόπος τής διδασκαλίας" ά.ΙΙά συγχρόίωζ ή 
έν αύτοίς ίχπα,ίδευσις π^ιέπη νά άποΓί./// χαΐ 
ανβύΛαρχτόν τι δ.Ιοτ ώς :ζράτην μεν ύεωρού- 
μενογ ΐ3αθμΐδα ιί/Γ έπισιημοηχής μορψώσεωζ 
τί'ις νίοΜιίας, ά.ί.1ά χαΐ ύίά τους ,-ταΐδας χα- 
τά.Ι.ΙηΑον, δσοί δεν θέ.Ιοην αεταβΤ} εις τά γο- 
μιάσια, ά.1.1' από των έΜΙηνιχών σχο.Ιείων 
αμέσως είς τόν χοινωνικόν βίον /} εις θέσιτ 
μη απαιτούσαν έχπαίδευσιν γυμνασίου χαΐ 
πανεπιστημίου». Καί τό 64 ούτω" «Σκοπός 
τοϋ Γυμνασίου ύ'κχ,'. ή περαιτέρω άνάπτυξις τής 
ίϊς ιά έ,Ι.Ιηηχά σχο.Ιεια π(ΐοχαταρχ.ζιχής εκ- 
παιδεύσεως καθ' όλους τους κλάδους καί κυ- 
ρίως ή προπαρασκευή τών μαθητών, όσοι μέλ- 



(1) Ό έν Ελλάδι δημοδιοάϊκβλος καΐά τον περί 



μισθοδοαίας νόμον γ' μεν τάςεω; ών λαμβάνει τήν 
ήμέραν μισθόν μίαν ορα/μήν καΐ (-,β λεπτά, ό β' δύο 
δραχμάς κοί ββ λεπτά χαί ό νομαρχιαχ.ό; τρεΤ; δρϊχ- 
μάς και 33 λεπτά. Πρβλ. χαΐ Μ. Ι. Βρατσάνου τό 
δϋμοτιχόν σ^^ολεΤον έν Ελλάδι κοί ό διδάιχαλος 
αύτοϋ Άθήνηϊΐ' 187ί. 

(1) Έκκλτ,τ. και Έκπαιδ. Π. Κλ. Τόμ. Α'. σελ. 
280 κεφξ. 



110 



ο ΕΝ Κ/11. ΕΛλΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



^ουν να σπουδάσωσιν ανωτέρας έπιττϊΐαας εις 
το πανεπι^'όρ.ιον". Έκ οε τοΰ νόυ.ου περί δη- 
μοτικής παιοεύσεως κ.αΙ εκ τών παρατεΟέντων 
άρθρων όήλον γίγνεται δτι τρία (χνθύηαοχτα 
ούτως ειπείν οχο.Ιηα τής πρώτης καΐ μέαης 
παιοεύσεως συνιστώνται, ών το πρώτον καΐ 
δεύτερον, ίίτο'. το οημοτικον καΐ έλλγινικον ε- 
πιδιώκει τον αύτον σκοπον, τον της δημοτι- 
κής παιί>εύσεως. Περί της ταυτότητος όέ τοΰ 
σκοποΰ των δύο ανεξάρτητων φαινομένων βχο- 
λείων πείθει εκαστον και ή παράΟεσις τοΰ κύ- 
κλου τών μαθημάτων, απερ ορίζει ό περί ελλ. 
σχολείων νόμος' είσϊ δέ κατά -Λ 7ον άρθοον 
τάδε' « 1) ή Ελληνική μετά παραλληλισμού 
της παλαιάς πρί)ς την νέαν. 2) ή Κατηχησις 
μετά τής ίεράς Ιστορίας. 3) η Γεωγραφία κα'ι 
η Γενική ιστορία. 4) :^ Καλλιγραφία. 5) η '.\- 
ριθμητικη. 6) Άρχαϊ τής Φυσικής κα'ι φυσικής 
ιστορίας. 7) η Μουσική. 8) ή Ζωγραφική και 
9) ή Γαλλική και ίίρχαΐ τής Λατινικής δι' ό- 
σους θέλουν μεταοή εις Γυμνάσια». Δεν έζε- 
τάζο) ίνταΰθα, διατί ούτως ένομοθετήθη, ούδε 
ούναμαι νά εύρω εν τω συνδυασμώ τούτω ως 
αίτίαν τήν εν Ελλάδι δυσ^έρειαν τής συγκοι- 
νωνίας και τήν έν γένει έλλειψιν τών εκπαι- 
δευτηρίων τοΰ λαοΰ, ως τίνες πιστεύουσι (ΐ)' 
διότι τοΰτ' αΰτδ καΐ διά τ/ν σύστασιν Ελλη- 
νικών ΙΙχολείων ΰφίστατο* ί τοιουτότροπος ό- 
μως σκοπός τών Ελληνικών Σχολείων συνετέ- 
λεσεν εις το νά σμικρύνγ) η ελάττωση τήν ση- 
μασίαν τών δημοτικών σχολείων, περιορισθέν- 
των ήήη εΐ'ς τήν άνάγνωσιν, γραφήν και άριθ- 
μητικήν κκΐ παρασκευήν 6ιά τής γραμματικής 
τής αρχαίας ελληνικής γλώσσης μαθητών 
οιά τά ελληνικά σχολεία. Κατήντησαν δήλον 
δτι τά Δημοτικά Σχολεία κατώτίραι τάζεις 
τών Ελληνικών, ώσπερ και ταΰτα ύστερον ά- 
θλιαι κατώτεραι τάςεις τών Γυμνασίοιν άνευ 
τής διδασκαλίας ουσιωδών μαθημάτων" τά δέ 
πρότερον αυτοτελώς όργανισθέντα ούτω στενώς 
συνεδέθησαν, ώστε τών φοιτώντων οι δυνάμε- 
νοι εοει νά διέλθωσι διά τών τριών τούτων 
βαθμίδων άνευ ώρισμένου και προμεμελετημέ- 
νου οκοποΰ, η άπομαραινόμενοι έν αΰτοΐ; ν' ά- 
ποφοιτώσι μηδέν χρήσιμον εις τον βίον έκμαν- 
θάνοντες (2). 



(1) "ΕκΟετνς τη: άγωνοίίκου έ:τ•.τροπεία; περΊ 
κατωτέρα; και μέση; τταιοεία; 1872. 

(2) Τοΰ τοιούτου συνουασμοΰ των Σχολείων εΐ- 
κόνα πΐίτήν παρέχει ήμΤν ό Στ, 'Ράοος έν τινι 



Και αληθώς πριν η διαδοθή εις τόν λαόν 
προσηκόντως ή προκαταρκτική έκπαίδευσις, έ- 
φαρμοσθή δέ ό νόμος αυτής και αί ίΐιατάξεις, 
έπολυπλασιάσθησαν ατελή 'Κλληνικά σχολεία 
καΐ Γυμνάσια, περιεφρονήθησαν δέ τελείως τά 
δημοτικά. Και δέν αρνούμαι δτι τών ΐςελθόν- 
των δημοδιδασκάλων τινές αληθή ζήλον έπι- 
δεικνύμενοι καϊ τήν πραγματικήν σημασίαν 
τής δημοτικής παιδεύσεως έννοήσαντες εργά- 
ζονται άςιεπαίνως, εφαρμόζοντες παραδειγμα- 
τικώς τόν 'Οδηγδν και ΰπδ τής παιδαγ(>)γικής 
έμφορούμενοι πατρικώς διδάσκουσι τους περί 
αυτούς παΐδας, αλλ* οί πλεΤζΌΐ τούτων όσοι ά- 
κλειστικώς το διδασκαλικόν επάγγελμα δέν με- 
τέρχονται ένωρις 'λ άποκαμόντες η έπηρεασθέν- 
τες έκ τοΰ μηχανικοΰ τής μεθόδου μέρους καΐ 
εις τοΰτο άρκούμενοι ουδέν σπουδαΐον πρδς τά 
πρόσω βήμα ποιοΰοι' κατά τους τελευταίους 
μάλιστα χρόνους πολλοί απαίδευτοι οντες ϊι 
τη πολιτική παλαίστρα έπιδοθέντες και μόνον 
ως άφετηρίαν προαγωγής η ένισχύσεοις τοΰ 
αυτών κόμματος λογιζόμενοι το οχολεΧον συν- 
τελοΰσιν είς τήν στρέολωσιν τής μεθόόου και 
συν αΰτώ εις τήν διαστροφήν τής διανοίας, τοΰ 
σώματος και τής καρδίας τών αϋτοΐς εμπι- 
στευόμενων. Οι πΑεΐατοι τώκ σή^ιερο»• (Ίημο- 
(^ιδασχά.Ι(ύΥ, λέγει πολλαχοΰ και αυτός δ Κοκ- 
κώνης έν τοις έργοις αύτοΰ, νομίζοι^τεί; δη ?) 
μέθούος τον όιόάσχειγ συνίσταται ιίζ τό ύιαι- 
χιϊν τό σχο-Ιεϊον όιά κωόωΐΌκρουσιώ*•, συ- 



λόγιμ περΊ μεταρρυΟμίσεω: τΤ,; κατωτέρα; ίταιοεύ- 
σεω; έκοωνηΟέντι τό 1861 εΐ; Ιωάννινα και περί 
τών σχολείων τη; πόλεω; εκείνη; πραγματευομένψ• 
«ά; μεταίρέρωμεν, λέγει, εαυτού; ει; τήν έπιΟυμη- 
τήν έπονήν, δτε τά τταιοία των Ίωαννιτων εΤνε 
όλοι λογιώτατοι και μέ ένοεικτήριον τοΰ βαΟμοΰ 
κάλλιστα ακόμα. Κύοιοι, είςεύρετε τότε τί Οά γέ- 
ντ\; θά κλείσουν δλα τά εργαστήρια ε'ι; τό παζάρι• 
δ'.ότι ποΤο; ί'.αμορωωθε'ι; έν κλασικίί παιβεία, εμ- 
φορηθεί; τοϊ) εύγενοΰ; πνεύματα; τη; ελληνικά,; 
φιλολογία;, μαθών τού; νόμου; ττ\; φύσεω;, το!;; 
νόμου; των έςωτεοικων ίυνάμεων τοΰ άνθρωπου Οά 
καταίειχθτι νά γίντ, σαράτσης πλέον κα'ι πα- 
πουτσή; ή νά κάθηται νά μετρ| μέ τήν πήχην 
και νά έχτ^ νά κάμτι μέ χωριάται;; "Ολα ταΰτα κα'ι 
τά Ομοια θά ευρίσκουν επαγγέλματα βάναυσα κα'ι 
άνάςια έαυτων και ει; τί θά αποβλέπουν; λόγον έν 
πρώτοι; διαχειρίσεως τών δημοσίων χρημάτων θά 
ζητοΰν, φωνάζοντε; αφανίσθηκαν τά πράγματα τή; 
πόλεω;, διότι οί διαχειριζόμενοι ταΰτα οέν έχουν 
τήν ικανότητα νά διοικούν και θά ζητώσι τίποτε 
όλιγώτερον παρά νά γίνουν άλλοι έφοροι κα'ι άλ- 
λοι επίτροποι». Ίδέ φ'.λίς•. Τομ. 2 σελ. 238 
καΐ άλλαχοΰ. πρβλ. και "Εκθ. άγωνοδ. Έπ. 



Β ηλΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



111 



ρήψάΐωΫ, θοξυβοι^ών κραυγών χαΐ ήαβόι- 
σαών, ή όϊ όιΰασχα.Ηα ΐίς τό νά όίόάζωσι τά 
παιδία ό.Ιίγνν άηΊγκωσί^, γραφη^τ καΐ άριθ- 
ίπίτιχην δπως τνχ',} ικξίοξίζυγται ιΐς τό τά 
διδάσκωσί ταντα πά^τη μηχαηχώΐ (1 ). 

Ένω δε ιί| έλλγινικγ) χυβέρνησις ώιρειλε να 
άρτη τά α?τια τή; πλγιμ(ΐ.ελοϋ; ταύτιος θέσεως, 
αορφοΰσα δ' αυτούς καΐ καλλιτερεΰουσα την 
τύνην των να παρασκευάση εν τω [λέλλοντι, 
παιδαγωγικώτερον ρυθμίζουσα το Διδασκαλείον, 
απλοποιούσα τήν διδακτικών ρ,έθοδον κατά νεώ- 
τερον παιδευτικον σύστηρια καΐ την ίφαρμογην 
τοΰ νόαου αυστηρώς έπιτάττουσα ?ι συνήέουσα 
τά δημοτικά στενώς μετά των ελληνικών καΐ 
άφομοιοΟσα μετά την της νέας βασιλείας ά- 
νάρρησιν, ήτις πρότυπον διεκηρυςεν δτι μέλει να 
καταστηστ) την Ελλάδα, αίφνης τ6 1 864 δια- 
λύει διά διατάγματος το ίν καΐ μόνον υ- 
πάρχον έν Ελλάδι ΔιδασΛαλεϊον, Επιτροπή δ' 
Εξεταστική αναλαμβάνει την τύχην καΐ τ^ 
μέλλον των νέων δημοδιδασκάλων, άφίονται 
οέ οί υπάρχοντες νόμοι καΐ τά πράγματα, ως 
εχουσιν. 

Έν τούτοις παρηγορον τη άληθεία βάλσαμον 
παρέχει ήμΧν £ν έτος μετά την διάλυσιν τοΰ 
διδασκαλείου τί) άοχίμιογ πραχαχών Όόη- 
γιώγ τοΰ Γ. Παπαδοπούλου (2) διατελέσαντος 
μετά την τοΰ Κοκκώνη άπομάκρυνσιν διευθυν- 
τού των δημοτικών έν Ελλάδι σχολείων. Το 
Δοκίμιον τοΰτο μετά πολλής της εμβρίθειας 
γεγραμμένον καΐ περιέχον συμβουλάς και ο- 
δηγίας ούκ ευκαταφρόνητους διά πάντα οι- 
δάσκαλον θεωροΰμεν ως τδ σπουοαιότερον καΐ 
εύσυνοπτικώτερον έργον, όπερ περί δημοτικής 
παιδεύσεως έν Ελλάδι έχομεν' δ^ότι πάντα έν 
αύτω ουτο) καλώς είσι διατεταγμένα καΐ εκτε- 
θειμένα, (όστε έν ολίγοις βλέπει τις τί) δλον οΐ- 
χοδόμ.ημα τών δημοτικών σχολείων κα'ι των 
■τούτοις παρεπομένων. 

Δι*ε!<ϊ«γωγής δεικνυούσης την σπουδαιότητα 
τίς παιδαγωγικής και άναπτυσσούσης προση- 
κόντ())ς τά περί φ\<σ4κής αγωγής φθάνει εις τδ 
πρώτον καΐ κύριον μέρος, τί) περί πνευματικής 
αγωγής. Έν αύτώ ό Παπαδόπουλος εξετάζων 
τα περί διδακτικής μεθόδου καΐ παραδεχόμε- 
νος ότι έν χώραις, ένθα ανάγκη οικονομική πα- 
ρίσταται τής εισαγωγής της άλληλοδιδακτι- 



<1) Προβλ. χαΐ έγχ^ιιρδ. περί μεθό5. σελ. 23—24 
(2) Γ. Γ. Π«ποι3οπούλοι> Δοκίμιον πρβκτικίϋν ό- 
βηγιών προς τού; ίιδιικάλο»; τών 8ΐ)μοτιχ(Ι)ν σχο- 
λείων έν Άίήνβι; <865. 



κής, πρέπει νά συνδυασθή αΰτη μετά τής συν- 
δ'.δακτικής /<ίΖί7ϊ γινομένη, επιχειρεί κατά την 
συνδιδακτικην μέθοδον νά όρίσ») τον τρόπον 
τής διδασκαλίας τών μαθημάτων. ΚαΙ τά μεν 
μαθήματα εΐσι τά αυτά, άπερ και έν ταΐς λοι- 
παίς .Μεθόδοις, προστιθεμένων τών στοιχειω- 
δών γνώσεων τής πολιτικής οικονομίας καΐ τής 
διδασκαλίας ξένης τίνος γλώσσης" άλλ' δ τρό- 
πος τής διδασκαλίας αυτών έστι καΐ παιδαγω- 
γικώτερος και έν τισι καΐ νεωτερικώτερος τοΰ 
μέχρι τοΰ δε. Παραπέμποντες τους βουλομέ- 
νου; Τίνα λάβωσιν έκτενες-έρας πληροφορίας λέ- 
γομεν μόνον δτι έν τώ περί Γραμματικής κε- 
φαλαία) ό Παπαδόπουλος δεν λέγει ώρισμένως 
τίς γραμματική δέον νά διδάσκηται έν τοΧς δη- 
μοτικοίς σχολείοις, η μάλλον ασαφώς διεξέρ- 
χεται το μέρος τοΰτο' διότι λέγων τινά αορί- 
στως περί τής γραφομένης γλώσσης, άτινα πεί- 
θουσιν δτι περί τής γραμματικής αυτής έστι 
και 5 εφεξής λόγος, αίφνης προσωτέρω προστί- 
θησιν δτι παραλειπτέον τά δυϊκά και τινας 
κλίσεις, εις την άρχαίαν βεβαίως εφαρμοζόμενα. 

Ώς είπομεν δ Παπαδόπουλος προς τοις άλ- 
λοις άναγκαΐον μάθημα ηγείται στοιχειώδεις 
τινάς γνώσεις τής πολιτικής οικονομίας λέγο)ν 
δτι πάς πολίτης κεκλημένο; ν' άσκή τά πολι- 
τικά άύτοΰ δικαιώματα, πρέπει νά ϊχτί καΐ 
τάς προς τοΰτο άφεύκτους γνώσεις. Την προσ- 
θτ.κην ταύτην χρησιμον διά πολλούς λόγους 
καΐ παο' ήμΐν, θεωροΰμεν άναγκαιοτάτην καΐ 
πρόσφορον τή φύσει τοΰ Ελληνος. 

Έτέραν προσθτ,κην προβάλλεται την έκμά- 
θησιν ξένης τινδς γλώσσης, συνιστών την διά 
προφορικής τδ κατ' αρχάς ομιλίας διδασκα- 
λίαν, οΰχι δε την διά γραμματικής. Το μά- 
θημα τοΰτο οϋ πάντη σύμφορον θεωρώ. ΚαΙ 
είνε μεν αληθές δτι ή έκμάθησις τών ξένων 
γλο)σσών άπδ τής παιδικής ηλικίας πρέπει νά 
άρχηται, ώς ταύτης άρμοδιωτέρας πρδς τα- 
χεΐαν έκμάθησιν θεωρούμενης, αλλά νομίζο) δ- 
τι έν τη πληθύϊ τών μαθημάτων καΐ ταΐς δυσ- 
χερείαις αυτών δέν πρέπει νά προστίθηται καΐ 
ετέρα πολλώ τών &λλ«Υ β^ρυτίρίι 

Και τοιαΰτα μεν τά υπδ τοΰ Γ. Γ. Πα- 
παδοπούλου έν τω Δοκιμίο) προστιθέμενα εις 
τον κύκλον τών μαθημάτων τών δημοτικών 
σνολείων. "Γστερον δε καΐ ή τής Ελλάδος 
Κυδερνησις φαίνεται οτι ειοε την ανάγκην 
άπλοποιησεοις τής τοσούτον ογκώδους κατά- 
στασης Μεθόδου, κατά δε Φεβρουάριον τοΰ 
1866 βουλομένη νά παράσχγ) 'Οδηγδν εΰσυ- 
νοπτότερον τοΤς δημοδιδασκάλοις έδηριοσίευ- 



112 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦϊΙΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ^ 



σε ■προχ.Υίρυζ'.ν προσκαλούσα τους περί τά 
τοιαϋτχ δεινούς να συντάςωσι νέο^ 'ϋΰηγόν 
της άΑΑηΛοδ ιόαχι ιχης ^(ΐθόδου άπ.ΐυύστίρον 
χαί εύσννοπτϋτ(γθΥ των /<£χί" τούδε ^ετά 
των βεΊτ ιώσεων όσας ύπηγόρενσεν ή πύρα η 
Λίχρεύέζαντο ήόη ΐά μα.Ι.Ιον :ΐροχεχ(ύριιιιέ>'α 
εις τον πο.ίαισμόν εθί'ΐ). Πενταμελτ,ς επιτρο- 
πή ανέλαβε την κρίσιν των εις αΰτ•/ιν υποβλη- 
θέντων εννέα χειρογράφων" τούτων οέ τά μεν 
επτά απερρίφθησαν, δύο δε ηριζον περί τοϋ 
άρι^είου' άλλ η έπιτροπί) αυττ, καταναλώσα- 
σα τον χρόνον αΰττ,ς εις διαπληκτισμούς (Ί) 
καΐ έπαμφοτερίσασα περί τοϋ αποτελέσματος 
ηνάγκασε το ύπουργεΐον της παιδείας νά θεω- 
ρησ•/) τ{)ν διαγωνισμί)ν άκαιρον. καΐ νά κηρύζΥΐ 
δτι ούδέτερον των χειρογράφο)ν έτήρησεν α- 
κριβώς το πρόγραμμα. Ό Γ. Κωνσταντι- 
νίδης, οΰ αί άπο τοϋ 1834 μέχρι τοϋ 1864 
έν τω εν Αθήναις διδασκαλείω ίργασίαι υπέρ 
της δημ,οτικής παιδεύσεώς εϊσιν αςιαι παντός 
επαίνου, ην 5 συγγραφεύς τοϋ μάλλον προσεγ- 
γίσαντος εις τούς προτεινόμενους Ορους του 
Νέου 'Οδηγοϋ, δν το υπουργεΧον προεβάλλετο. 
Τί> δ' έγχειρίδιον αϋτοϋ έζεόόΟη την 5 Φε- 
βρουαρίου 1808, πολλάκις δε μέχρι τοϋδε με- 
τετυπώθη υπό των ένταϋΟα βιβλιοπωλών καΐ 
ευρίσκεται νϋν εις χείρας πολλνών δημοδιδα" 
σκάλων (2). 

Ό Νέος ούτος 'Οδηγος εΤνε αΰτδς, 8ν πολ- 
λάκις εϊδομεν ηδη, αλλά πως άπλούς•ερος των 
ύπο Κοκκώνη έκδεδομένων' στηρίζεται άρα εις 
εκείνους καΐ άντικείμενον έχει την συνΟιόα- 
κτικήν μικτήν μέθοδον. ΚαΊ έν τω Όί^ηγώ 
τούτω τά μαθήματα τοϋ δημοτικοϋ σχολείου 
καΐ δ τρόπος της διδασκαλίας αυτών οΰκ 
έστι πολύ τι διάφορος" άζία δε προσοχής εστί 
σημείωσίς τις αφελής περί των συμπληροι- 
μ.ατικών καλουμένων μ.αΟημάτων και ίόίως 
της Φυσικής καΐ της Φυσικής Ιστορίας, ^^ν 
αγνοώ, λέγει (3) δ Κωνς-αντινίδης, ότι ποΑ- 
.Ιά, τών μα(/ηιιάτων τούτων δεν διδάσχονιαι 
έν τοϊζ δημοτιχοΐι: σχο.ίίίοΐΐ, ά,Ι.Γ έπειδη χαΐ 
ύ νόκος τ άηηιηΐ χαΐ ύ έν χρήσει Όδηγίς 



πιριέχει αντά, τά έανιαίωσα χί'ιγώ, εΐ'χό^^ινο^ , 
νά βεΑτιωθώσι τοσούτον τά σχοΑιϊά μας, ώ- 
στε νά (Ισαχβώσι χαί τηϋτα. 

Έν τω περί Μονσιχής μαθηματι υποδει- 
κνύων τούς λόγους, ών ένεκα ταύτης ελάχι- 
στοι τών δημοδιδασκάλων άκροώνται, ονδέν 
λέγει (!)■ διότι τό γι νΰν ί'χον θεωρεί αδύνα- 
τον την διδασκαλίαν αυτής. 

Τοιαϋται αί μετά της Κυβερνησεο)ς τη; Έλ- 
λάόος συσχετιζόμεναι έργασίαι τών ημετέρων 
προς μ,ορφωσιν παιοευτικου τινο; συστήματος 
τοιαϋται αί περί μεθόδων και συστάσεως σχο- 
λείων φροντίδες τών περί την δημοτικήν παί- 
δευσιν άσχολουμέν&)ν. 

Ήθέλομεν δε αδικήσει την δημοτικήν της 
Ελλάδος έκπαίδευσιν, αν τον λόγον μή έποιοϋ- 
μεν και περί της τών θηλέων. ΚαΙ ναι μέν δ 
περί δημοτικής παιδεύσεως νόμος τής Ελλά- 
δος ουδαμώς διάφορον ταύτην έταζε τής τών 
άροένων, τά δε περί αυτών ρηθέντα άρμόζουσι 
και έκείναις, άλλ' ομ,ως τά περί τούτων καΐ 
αί ίδιωτικαι ένέργειαι αί γενόμεναι υπέρ ταύ- 
της ιδία άπο τής ιδρύσεως έν Ελλάδι τής Φι- 
λεκπαιδευτικής Εταιρίας είσΐν άξιαι ιδιαιτέ- 
ρας μνείας. 

Το πρώτον συστηματικον ΠαρθεναγωγεΈον 
συνέστησεν έν Ελλάδι ή φιλέλλην ΆμερικανΙς 
κ. Χιλλ (2) εκ συνδρομών τών φιλελλήνων πα- 
τριο>τών αύτής' προ δε τούτου έχρησίμευον τά 
τών αρρένων σχολεία καΐ διά τά θήλεα άναμ'ιξ 
διδασκόμενα. Κατά δε το 1836 δ άοίδιμος 
Κοκκώνης πρώτος συνέλαβε τήν ίδέαν τής συ- 
στάσεως Φι.Ιζχ.Ίαιδεντιχής Εταιρίας προτιθέ- 
μενης τήν σύς-ασιν τοϋ ΰ'7ερον κληθέντος -^ρ- 
σαχείον Παρθεναγωγείου. Τής φιλεκπαιδευτι- 
κής ταύτης ίταιρίας σκοπός έστιν ως άριδήλως 
φαίνεται καΐ Ικ τοϋ πρώτου αυτής όργανισμ,οϋ 
και εκ τοϋ 1871 άναΟϊο>ρηΟέντος, ή άγωγη 
χαί (χπαίδευσις τον Ααοϋ, 1<Ηως δι- τον γν 
ναιχείον φλίου διά τών :ιρ6ς τούτο χατα.Ι- 
.ΙήΑων μίσων (3). Ή δε τοϋ Αρσακείου ΐδρυ- 
σις συνετέλεσε τά μ,έγιστα έν γένει μεν προς 



(1) Πρβλ. Πρόλογον τοϋ κατωτέρω Όοτ,γοϋ 
(τελ. ί'. 

(2) ΌοΓ,γό; -ιΤ,ς άλλη/οδιοϊ/.τιχτ,: μείοΟου συντα/_- 
βεΐ; κατά -.ό άπό 24 Φεορ. πρόγραμμα ■τοΟ έπΙ τ&ν 
έχχλτ,σιαστικων χο'ι τη; ίτ,μοσία: έίΤίοιδεύίΕωζ 'Τ- 
πουργείοο προς χρίΊΐ'.-' τ&ν ξτ,μοοιΟασχάλων υπό Γ. 
Κωνσταντινίδου• έν Αθήναι; 1868. 

(3) Όδηγός Γ. Κω/σταντινίδον»- σελ. 62. «ημ. «• 



ί1) ΑότόΟ-. αελ. 66. 

(2) Φ^/ίπποο ΊωάννΓ,ο 'Ολυμπίϊχο; λόγ. ιελ. 14. 

(3) Ό Χ. Ν. ΦιλαδελϊΕος γραμματεύ; τή; έ^Ο'- 
ρία; ταύτης έν ττΙ έκβέσει τοϋ Λ Συμβουλίου τοϋ 1871 
ού-υ>ιί έχ'ίράζετβι περί ττι: ίρ/,ί\; 'αι ιή; ^"'' θέσεως 
της• «"Οτε πρό τριάκοντα πέντε ετών συνέλαοε τήν 
Ιδέαν της οιιστάσεως Φιλε/.πα•.δειιτική; Έταφίας ό 
Οίΐλόμουτο: έκεΤνος άνήρ Ιωάννης ό Κοχίώ.ης, οϋά 
οβο/.όν εΐχεν αϊιτη, οϋτε άλλο τι βίοαιον μέσον δ- 
γεινί δέ ή ηρώτη καταβολή αύτί,ς έν πενιχρά τινι μι- 



Η ΠΑΡ ΗΜ1Ν ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΙΙΙΙΔΕΥΣΙΣ 



113 



όιάπλασιν τοϋ γυνα'.κ,είου φύλου δια της ιχορφώ- 
σεω; αγαθών μηπτέρων, παιδαγωγών και διδα- 
σκαλισσών, ίόία οέ προςίδρυσιν όιαφόρων Παρθε- 
ναγωγείων'περιλα[Λβχνει δ'έννέα φιλεκπαιδευτι- 
κά καθιδρύρ,ατα, εις α φοιτώσι 1200 Έλλτινί- 
δες. Το Κεντρικον τοϋτο Παρθεναγοίγεΐον διή- 
ρηται εις τρία τμηριατα 1) Άλληλοδιδακτικόν. 
!2) Συνδ'.δακτικον κα'ι 3) Έλληνικόν. Διδάσκον- 
ται δ' ίν αύτώ ή ίλλ'/ινικτ) γλώσσα, η γαλ- 
λική και άττασα η σειρά τών συ|ΛπλΥ|ρω|^.ατι- 
κών καλου[Λένων |Λαθ•/ΐ[χάτων" Ετι δε ή γυ[Λνα- 
στικγ) και δ χορός, ή οργανική και ώδικη μου- 
σική, ή ραπτικγι και χειροτεχνήματα. 

Περί δε τοϋ τρόπου τής έν αΰτώ διδασιιαλίας 
τών μαθνιμάτων 5 περί δγΐμοτικής παιδεΰσεοις 
νόμος της Ελλάδος έν τώ 58 άρθριο ούδεμίαν 
ίδιαιτέραν πρύβλεψιν ποιεΧ' προστιθέμενος δε 
τα χειροτεχνήματα ορίζει ταΰτα εις τήν ρα 
πτικτιν, πλεκτικών και ποικιλτικτιν" 5 Κοκκω- 
ντις μάλιστα εν τώ ΙΙαιδαγωγώ (3) αϋτοΰ κατά 
το 1838 έδημοσίευσεν ίόίαν πραγματείαν περί 
τών ειδών τούτοιν τών χειροτεχνημάτων, προ- 
βαλλόμενος ώς χρόνον διδασκαλίας την μ. μ.., 
δ δε Κωνσταντινίδης θέλων όπως ή (ργασία 
τούτων κατανεμηθη εις δύο ϊσα μέρη προ- 
τείνει (2) ίνα ή διδασκαλία γίνηται μίαν ώ- 
ραν π. μ. μετά ίν ί| δύο μαθήματα καΐ μίαν 
μ. μ. ομοίως. 

Μετά παρέλευσιν όε ολίγων £-ι€)ν το Άρσά- 
κειον προβιβάζεται διά διατάγματος εις Δι- 
δασκαλεΐον τών θηλέων, έν ώ διδάσκεται καΐ ό 
της αλληλοδιδακτικής μεθόδου 'Οδηγος υπο 
τοΰ Μ. Καραμάνου πολλούς άλλοτε (3) κα- 
ταβαλόντος αγώνας ύπερ της δημοτικής παι- 
δεύσεως' έτερος δΐ άνηρ τών πρωτίστων της 
δημοτικής παιδεύσεως φίλων δ Λ. Μελάς 
έπι όκταετίαν δλην εδίδασκε ττν παιδαγωγι- 
κην' διότι είχε την ίδέαν (4) και δικαίως ότι 



σθωχί) οΐχία- όλλ' οΟτε εΤχ^ε φανΐαιτΒη Ί'ιω; ό ίοίίι- 
μος έκεΤ»οςδτι έντόί τοΟ χρονικού τούιου διαϊΐήμα- 
νος ΐι*)ελε λάβει ιοιαϋιην καΙ τοιαύτην βνάπιυξιν κα'ι 
μεγαλεΤον τό τέκνον τοο, το όποιον οέν ήξιώθη νά 'ίό^ 
ιίς ιήν πβροΟίαν λίμττρότητά του" ίλλ' ούτως ϊχου- 
II τά έντίΟθα πράγματα — άνθρωπου ?έ ή μέν εκτρο- 
φή πολΰπονο; κατά τον Χαιρωνέα φιλόσοφον, ή Ο 
οϋξησι; βροοεΐα, της 8' ϊρετϊίς μιχρας οϋση; προβπο - 
βνήσκουσιν ο! πλεΐυτοι πατέρες». 

(1) Πβιοαγωγός• έν Αθήναις, 1838 ιρυλλ. 3. 

("2) Όδηγός Γ. Κωνζ-, σελ. 82. 

(3) Έγ^ειρ. τερί μεθόο. ιελ. 40. 

(4) Ί5έ πρόλογον εγχειριδίου παιδαγωγικοΟ Λ. 
Μελϊ. 



παοα νεανις εκπαιδευόμενη πρόκειται μ,ετ' ί- 
λίγον νά γείν/1 η μητηρ οικογενείας καΐ επο- 
μένοις παιδαγωγός τών ιδίων αυτής τέκνων, ?ι 
διδάσκαλος και παιδαγωγός άλλοτρίοιν' ϊίδη 
οέ διεδέχθη αϋτον έτερος περί τά παιδαγω- 
γικά σπουδάσας καΐ ασχολούμενος (ι) δ Άρ. 
Σπαθάκης. 

Ούτω δε μορφωθέν το Άρσάκειον καΐ έπεκ- 
ταθεν διά τοϋ Τοσιτσείου προτύπου, έν ω θεω- 
ρητικώς καΐ πρακτικώς διδάσκεται ή άλληλο- 
όιδακτικη μέθοδος, προεκάλεσε την σύστασιν 
και ετέρων όμοιων δημοσίων και ΐδιοσυντηρη- 
των παρθεναγωγείων έν Αθήναις, Σύρω, Πά- 
τραις, Κέρκυρα καΐ άλλαχοϋ και έγένετο τ) 
πρώτη εστία, ές ής άνεφάνησαν ικανά καθ' ο- 
λην την Ελλάδα και Άνατολην παρθεναγω- 
γεία, αν και το πρώτον (2) αί πατροπαράδοτοι 
προλήψεις παριστώσαι την έκπαίδευσιν τοϋ γυ- 
ναικείου φύλου άσυμ.βίβαστον προς την αϋ'7'Ί?ό- 
τητζ τών αρχαίων ηθών άπέτρεπον τους πλεί- 
στους τών γονέων τοϋ νά σπουδάζωσι τά κο- 
ράσια αύτών' έλπίζομεν δ' δτι ουκ εις μακράν 
έκλείψουσι και τά αίτια ταϋτα, όταν και περί 
τούτοιν ή δέουσα ληφθ•^ πρόνοια. 

"Ετερον δε προς τά πρόσω σπουόαΐον βήμα 
της δημοτικής παιδεύσεως ΰπ' αύτοϋ τοϋ Αρ- 
σακείου προκληθέν έστιν ή σύστασις προτύπου 
ηΐΛίαγωγεΙυν προς θεμελίωσιν τοιούτων έν τοΤς 
ποωτεύουσι τών δήμων διά τής μορφώσεως 
διευθυντριών νηπιαγωγείων. 

ΌποΤα δ' είσι τά νηπιαγοιγεΐα ?) δρθότερον 
ειπείν παιόιαγωγιΐα ταϋτα δύναται τις νά μά- 
θη έξ αύτοϋ τοϋ Πλάτοινος (3) όστις λέγει οτι 
«ξυνιέναι ε?ς τά κατά κώμας ίερά δει πάντα τά 
τηλικαϋτα παιδία άπο τριετοϋς μέχρι τών ές 
ετών, κοινή τά τών κωμητών εις τ' αυτόν έ- 
καστα" τάς δε τροφούς έπΙ τών τηλικούτων 
κοσαιότητος και ακολασίας έπιμελεϊσθαι .... 
αίαν δ^ τών γυναικών τϊτάχθαι κοσμούσαν 
κατ' ένιαυτον τών προειρημένων»* είσΙ δηλο- 
νότι τά παιι^ιαγωγεϊα ταϋτα, τά πρώτα, ού- 
τως ειπείν ασυ.Ια εις α το μικράν καταφεϋγον 
άπί) τής τρυφερωτάτη; ηλικία; :ν παιόιας μοίρα 
αναπτύσσει φυσικώς καΐ δμαλώς τον νουν, 
μορφοί προσηκόντως την καρδίαν και καθί'^α- 
ται εύροιστον καϊ υγιές. Πόσον δε ταΰτα καΐ 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



(1) Ίδέ τόν έν τφ Άρσακείψ έχιρωνηθέντα έναρ- 
τήριον ούιοιΐ λόγον π=ρΙ παιδαγ ωγι χϊις. 1X71. 

(2) Χρον. Νεολόγ. 1870,. έ'κθεσι; ΑύγερινοΟ. 

(3) Πλάτ. νομ. βιβλ. γ'. 5 4. 

45 



114 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\ΑΗΝ. ΦΙΑΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



χρ•ή(ϊΐ[Αα καΐ άναγχαι6τατά είβι δηλοΐ το νΟν 
συνήθως γενόμΐϊνον περί τα [χι/.ρά ήαών' διότι 
ταϋτα [^-έχρι τοϋ εβόό[/.ου ετου; περιπλανών- 
ται ΐι έντος τίι; οίχ-ίας, ΐι έντος τής αύλνίς ά- 
νευ πνευιχατικωτέρας τίνος οδηγίας, ώσττερ τα 
κατοικίδια ζωα, και άναπτύσσουσι πασών των 
αισθήσεων μάλιστα την γεϋσιν (1). Την ανάγ- 
κην ταύτην, "^ν θαυαασιώτατα 5 θείος Πλά- 
των έζωγράφει, κατιοόντα πολλά της Δύσεως 
έθνη κατά την παροΰσαν έκατονταετηρίοα ηρ- 
ζαντο νά φροντίζωσι περί συστάσεως τοιούτων 
οργανίζοντα κατά την ιδίαν αΟτών φύσιν τάς 
μικράς ταύτας κυψέλας. 

Και ί ημέτερος Κοκκώνης τά εν Γαλλία γι- 
νόμενα αεθερμηνεύσας διά τους ημετέρους έν 
τω προτελευταίο) αΰτοϋ Όόηγω ?ι ΈγχεριΛίω 
περί μεθόδων υποδεικνύει μεν την χρησιμότη- 
τα τούτων, άλλ' αναγνωρίζει έν τέλει οτι έπι 
τοϋ παρόντος ί>έν δυνάμεθα νά καταρτίσωμ.εν 
τοιαΰτα' ούχ ήττον ήόύναντο εκ των περί νη- 
πιακών σχολείων νά ώφεληθώσιν ο; δημοόι- 
δάσκαλοι μορφοΟντες διά της μεθόδου αυτών 
τά εις τά σχολεία ημών από μικρας ηλικίας 
φοιτώντα παιδία. Έζητει άρα πρακτικώς σκε- 
πτόμενος και τάς άνάγκας ημών σταθμίζοιν 
νά περιλάβη έν τοί; δημοτικούς σχολείοις δ, τι 
τοΧς μικροΐς ουντελεστικον ην" τδ όέ Διοικη- 
τικόν Συμβούλιον της Φιλεκπαιδευτική; Ε- 
ταιρίας νομίζον δτι χαΐ το είδος τοϋτο της 
προκαταρτικής τοϋ λαοϋ παιύεύσεως εόει νά 
έγκαινισθή και έν Έλλάόι συνέστησε .Ύρότν- 
πον έν Αθήναις ^ηπιαγωγιΐο^ κατά το γαλ- 
λικον σύστηαα οπωσδήποτε ώργανισμένον' έ- 
ζέδωκε δε και τά προς τοϋτο αναγκαία διδα- 
Αττικά [βιβλία αετά τών συμβουλών και οδη- 
γιών τής διασήμου διευθύντριας τοιούτου έν 
Παρισίοις σχολείου τής κυρίας Καρπαντιέ. 

ΑΕ άπόπειραι αύται, ας πρώτος (2) δ £ν 
Πειραιεϊ άλλοτε δημαρχεύων φιλόμουσος Λ. 
'Ράλλης διά συστάσεως νηπιακού σχολείου εις 
μέσον έφερεν, επιτυχώς πως γενόμεναι ύ-ό 
τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας διά τής Ίφ. 
Δημητριάδου τάς σπουδάς αυτής παρά τή κ. 
Καρπαντιέ ποιησαμένης έπέόρασαν Εκανώς έν- 
τος βραχυτάτου χρόνου έπι του; ήμ.ετέρους' αί 
ιδιωτικά παρθεναγωγεία όιευθύνουσαι έν Α- 
θήναις κυρίαι Σουρμελή και Χρηστομάνου συ- 
νέστησαν τοιαΰτα' ταύτας έι/.ικ.ήΟησαν καΐ 



άλλαι άλλαχοΰ, και ηδη έχομεν έκτος τοΰ έν 
Κέρκυρα υπό τής Φιλεκπαιδευτικής Έταιοίας 
συσταθέντος και έν Θεσσαλονίκη και έν Σέοραι; 
και ίν Κα7ορία" ετι δε έν Ίωαννίνοις κατά το 
σύστημα μάλιστα τοϋ ΡγοοΙ^οΙ και έν Σαύρ- 
νη, ΐσω; δε και άλλαχοϋ. 

Ούτω δε καθ' ολας αυτής τάς επόψεις έχει 
έν Ελλάδι ή δημοτική παίδευσις ΰπό τε τής 
Κυβερνήσεως καΐ υπο τή; Φιλεκπαιδευτική; 
Εταιρίας διευθυνομένη' τοιαϋται αί υπέρ αυ- 
τής γενόμεναι έργασίαι" τοσαϋτα δε και τά έ- 
πιπροσθήσαντα κωλύμ.ατα. 

Άλλα μόνο; δ διοργανισμό; τών σχολείων 
και οΕ διδάσκαλοι δεν άρκοϋσι νά φέρωσι τό 
προσήκον αποτέλεσμα" έδει νά ληφθή πρόνοια 
και περί συντάξεως και εκδόσεως διδακτικών 
βιβλίων. Και άληθώ; ή τε προς ρύθμισιν τής 
παιδεύσεως πρώτη επιτροπή καΐ μετ' αυτήν δ 
Κοκκώνης προέτεινον ώ; άναπόφευκτον την 
ούνταζιν και εκδοσιν τοιούτων βιολιών" διά 
διατάγματος δε ώρίσθησαν καΐ άμοιβαι τοις 
συντάςουσι τοιαύτα (Ι). ΚαΙ έπΙ Καποδιστρίου 
είχε ληφθή φροντίς τις περί τούτου, αλλά τά 
εγκριθέντα και δημοσιευθέντα προς χρήσιν τών 
δημοτικών σχολείων βιβλία εκείνα εΐχον £κ- 
βληθή" εκδόσεις δέ τίνες άλλων αθλίων έν 
Μελίτη γενόιιεναι κατεπλημμύρουν τά σχολεία. 
Ό Κοκκώνης ήδη μετά την εκδοσιν τοϋ δια- 
τάγματος ήιίξατο έκτελών καΐ το έργον τοϋ- 
το, ων πάντων τών άλλων δ άρμοίΐιώτερος. 
Ούτο» δέ παρεσκεύασε σειράν δλην βιβλίων δι- 
δακτικών, ών τά μεν προ πολλοϋ έκδεδομένα 
παρ' δμογενών έτροποποίησεν ?) μεθήρμ,οσεν, 
άλλα δ' άπλώ; συνέλεζε και ολίγα συντάζας 
αυτός έζέδοικε. Τών εκδοθέντων τούτων βι- 
βλίων 35,000 αντίτυπα διενεμήθησαν δίορεάν 
εις τά σχολεία εντός τής πρώτης δεκαετίας. 
ΚαΙ έτεροι δέ μετά ταϋτα άνέλαβον εκδοσιν 
τοιούτων. Και ό'ντως έκτοτε μέχρι σήμερον ούκ 
ΐλίγα διδακτικά βιβλία συνετάχθησαν η μετε- 
φράσΟησαν έκ ξένων γλωσσών διά τά δημ.οτι- 
κά ημών σχολεΤα (2)' άλλ' όμως πολλά τών 
μέχρι τή; εποχή; ταύτη; συνταχθέντων ή με- 
ταφρασθέντων βιβλίων υπόκεινται εΐ; τά ε. ή; 
σπουδαιότατα άμ.αρτήματα. 1) ζό τής γ.ίώσ- 



(1) Φιλιστ. τόμ. Β'. «λ. 1ο9. 

(2) Φιλίζ-. Άβ. Τόμ. Β'. σελ. 168. 



(1) Ίίέ Βασ. οιάταγμα ίη; 19 Άπριλ. 18.13. βρ. 
10,409 

(2) Άν.ριβτ, κατάλογον τίϊιν μέ/ρι τοΟ 1864 έχ- 
οοθέντων περιέ/ει ό κατά τό1864 Νέος "Οδηγός 
τοΟ Κοκκώνη σελ, 324 — 332• 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



115 



σικ ζή^'ψ^> (ί'^ερ έστΙ τών ά/.ανθωδεστάτων, 
τοοοϋτον έπ'.όρά έπ'αύτά, ώστε λίαν δυσχερώς 
και (ί,αθτιται Γυ|Ανασίου, πολλω όέ ήττον δηι/.ο- 
τιχών σ)^ολείων όύνανται νά έννοήσοίοι το συνε- 
πτυγ^λένον χ,αΊ ς-ρυφνον καΐ εν τισι και άρχα'ίζον 
υφός αυτών. Ιΐρος όέ τούτοις ή κ,ατ' επαρχίας 
χοιΊ πόλεις και κώρ,ας ποικιλία ττίς κοινϊις ήαών 
γλώσσνις πριν τι (λορφωΟτ, αυττ, ώς περί τά τελευ- 
ταϊα•-ετιτι εις κοινόν τι καϊ ώρισμένον ιδίωμα 
ττ,ς γραφομέντιί έφερε το πρώτιστον πρόσκο[Λ- 
υ,χ εϊς ττ,ν ίπιτυχίαν του σκοποϋ παντός δι- 
δακτικού [ίιδλίου' διότι δ παις άγνοών τήν 
νλώσσαν ταύτην ού (ΐ,όνον οϋόέν πραγματικον 
υ,ανίίάνει άλλα καΐ αναγκάζεται νά προφέργ) 
λέξεις ασυνήθεις άνευ νοήματος. Ενταύθα ώς 
έπ'ι το πλεΧστον κείται και ή αϊτία του ψιτ- 
τακίζειν' ό μαθητής, ώς £κ πείρας γινώσκο- 
μεν, εύκολώτατα μντ,μονεύει και διαττ,ρεΧ το έν 
γλώσσνι εύληπτο) και αρμονική γεγραμμέ'Όν, 
φθείρει όέ εαυτόν καΐ το πνεϋμα αύτοϋ ήναγ- 
κααμένος νά μανΟάννι τά δυσκατάληπτκ καϊ 
π«ραβεβιασμ.ένα. Και τη αλήθεια ίνταΰθα οι 
ημέτεροι ώς ίκ τοΰ έπικρατήσαντος έν τή γλώσ- 
σ/Ι πνεύματος τοϋ άποσκορακίζειν τάς ζενικάς' 
λέζεις καΐ έςοβελίζειν τους άφανισθέντας τύ- 
πους άντικαθιστώντες αυτούς δια των αρχαίων 
δεν ήδύναντο ή νά άποτύχωσιν έν πρώτοις εις 
τήν σύνταζιν 5) μετάφρασιν τών διδακτικών 
βιβλίων" άν δε ελάμβαναν υπ' δψιν οτι τά 
πρώτα διδακτικά βιβλία ήδύναντο νά συντα- 
χθώοι κα'ι εις γλώσσαν ήττον καθαρεύουσαν 
καΐ νά προσπαθώσι διά νέων εκδόσεων νά βελ- 
τιωσι το λεκτικον αυτο)ν συν τη προοοω της 
γραφομένης γλώσσης, ίσως ήθελον ευκολύνει 
τό έργον τής όιδασκαλίας κα'ι προσφορώτερον 
μεταδώσει τά; έν τοις όιδακτικοΧς βιβλίοις έκ- 
φερομένας γνώσεις (1). 2) Έν -τ-Τ) συντάςει ή 
μεταφράσει οι έκδόται δεν μετεχειρίοθησαν 
τήν διά ζωηρών εικόνων και φράσεων τών εν- 
νοιών παράστασιν, οΰδ' ίφρόντισαν άνεπτυγ- 
μένως νά έκθέτωσιν εκαστον θέμ.α, οΰο' έπει- 
ράθησαν τό έν τοις γαλλικοΧς ή γερμανικ&ΐς 
διδακτικοϊς βιβλίοις ύφος αναλόγως νά με- 
ταφέρωσιν, άλλα περιλήψεις των εγχειριδίων ε- 
κείνων ποιήσαντες η και συμπτύςαντες τας εν- 
νοίας κατέστησαν ταύτα αναγκαία βοηθήματα 
τοις εις εξετάσεις απολυτηρίους η διδακτορι- 
κάς άζοδυομένοις και εχουσιν ανάγκην διά 
τοιούτων υπομνημάτων τό όλον έκαστου μα- 



(1) Πρβλ. Φιλίστ. ΆΟ. Τόμ. Β'. βελ. 231—237. 



θήματος μετά τών μερών νά περιλαμ.βάνωσι." 
3/Έπειόή ώς έπΙ τό πλείστον τά έκόοθέντα 
διδακτικά βιβλία είοΐ ξένα οι' άλλα ήθη καΐ 
άνάγκας και περιστάσεις συνταχθέντα, έ'πεται 
ότι οέν δύνανται νά £πιδιώς(ϋσι τόν δι'δν εΐσίν 
έκόεδομένα σκοπόν. Άπό τών εκδοθέντων πι- 
νάκων και αλφαβηταρίων άν άρχίσνι τις και 
φθάσγ) μέχρι τών όιά τάς ανωτέρας τάξεις, θέ- 
λει ίδεΤ τήν άλήθειαν τών λόγων ημών. Μΰθοι, 
διηγήματα ή ίστορίαι κατά μέγα μέρος εις τά 
ημέτερα ήθη καϊ τάς παραδόσεις άσχετοι. Κα- 
θόλου δ' ειπείν χειρ παιδαγωγική καΐ διδα- 
κτική αληθώς μεριμνώσα περί τής άναπτύςεως 
τοΰ νοός και τής μορφώσεως τής καρδίας δεν 
έγραψε πολλά τούτων υπέρ τής τρυφερας ημών 
νεολαίας. 

ΚαΙ ταύτα μεν λοιπόν έν άτελεϊ σκιαγραφή- 
ματι τά γενόμενα θεωρητικώς έν Ελλάδι προς 
μόρφωσιν συς"ήματος και δημοδιοασκάλων, προς 
σύςασιν σχολείων κατά τήν μ,ικτήν άλληλοοι- 
δακτικήν μέθοδον καΐ έχδοσιν διδακτικών βι- 
βλίων. Εις τάτρία δε ταύτα ς-οιχεΐα ςηρίζεται 
τό όλον οικοδόμημα πάσης υγιούς παιδεύσεως. 
Και περί τών τριών λοιπόν έγένετο φροντίς 
και κατεβλήθησαν αγώνες, άλλ' ενωρίς τό μή 
αυτοτελές και ακριβώς κεχωρισμένον τών δη- 
μοτικών σχολείων άπό τής λοιπής παιδεύσεως, 
ή χρήσις τής μικτής άλ7.ηλοδιδακτικής μεθό- 
δου κατά τό φαινόμενον εφαρμοζόμενης και ή 
ελλειψις έμμονης έν τοις καθεστώσι νόμοις και 
τό άπροσδιόνυσον τών διδακτικών βιβλίων άπλα 
'ίχνη τής δημοτικής παιδεύσεως διαβατικά κα- 
ταλείπουσι ττ πατρίδι, δηλούντα τόν αριθμόν 
τών σχολείων και το αστοιχειωτον των όη- 
μοδιδασκάλων, προς ους τέλος και υπουργός τις 
τής Παιδείας έν Ελλάδι πρό τίνος χρόνου έγ- 
κύκλιον έξέδωκε συμβουλεύων αυτούς περΊ τού 
μή σολοικίζειν. Άλλ' άν τοιούτον τι δυστυχώς 
έστι τό αποτέλεσμα τών δημοτικών σχολείων, 
ού/ ήττον ίιπ' άλλην έποψιν έξεταζόμενον ή- 
νάγκασε πολλούς εις ανώτερα σχολεία μετα" 
βάντας νά έμβαπτισθώσιν ές-ω ,καΐ έπ'ελάχι- 
στον εις τά ελληνικά γράμματα και έμφορηθέν- 
τεςτοΰ πνεύματος τού αρχαίου εκείνου κ6σι;ου 
νά έξέλθωσι τοσούτοι νΰν κατά τε τήν Έλλάόα 
και τήν'Ανατολήν διδάσκαλοι και λόγιοι, οϊτι- 
νες περί τόν έν Αθήναις πρό τίνος συσταθέντα 
ένα και μόνον διδασκαλικόν σύλλογον (1) συ" 

(1) ιΜικρόν δείγμα τ&ν έργβιιων αύτοΟ είσι τά εσ- 
χάτως έχδοθέντβ Πρακτικά τών ειδικ&ν συνε- 
λεύσεων τοΟ έν Αθήναις ελληνικού οιδασ/αλικοΟ 
συλλόγου. Έτυς Β.' 1874. έν Αθήναις. 



116 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.λΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



να(5πιζό[Αενοι δύνανται όιά .-χιρίοόιχοΰ παιόα- 
γωγιχοΰ «πουοαίως να έπιοράσωσι προς υ.ό;- 
φωσιν ύγιοϋς παιοευτικοΰ πνεύρ.αι:ος παρά τοί; 
^[Λετέροις, οι'ού ρ,όνου δυνάμεθα νά κατασττ,- 
σωμεν έθνικην την ημετέραν παίδευοιν. Έν 
τούτοις άπό τίνος χρόνου παρατ-^ρεΧται ενέργεια 
τις προς βελτίωτιν της όγΐμοηκής παιδεύοεως. 
Τήν δε τάσιν ταΰττ,ν δεν πρέπει ν'άρνν,θώμεν 
δτι κατά μέγα μέρος παρευσκεύασε διά τών ε- 
νεργειών αύτοϋ και τών παιδευτικών διαγωνι- 
σμάτων δ έν ΆΟτηναις προς διάδοοιν τών έλλτ,- 
νικών γραμμάτων Σύλλογος (ΐ) ιδρυθείς κατά 
ττ,ν 3 άπριλίου του ΙΒϋ',ί, ως έν τώ Γ' μέρει 
θέλομεν [δει, ένθα και περί τούτων έσται ό 
λόγος, 



Η. 



Τά έν Έλλάήι μετά την άναγένντ,σιν γενό- 
μενα περί τήν δημοσίαν παίδευβιν ην έπόμε- 
νον νά έπιδρά(Τϋ)σιν ούτως η άλλως καΐ επΙ 
την Άνατολήν. Τά ίδρυΟέντα δημοτικά καΐ ελ- 
ληνικά οχολεΐα, τά Γυμνάσια και Παρθεναγω- 
γεία, και το έθνικον ΙΙανεπιστημιον έγένον- 
το η ζείδωρος αύρα ή άποπνεύσασα και εις 
την Ανατολήν καΐ μετά της τών πρωτογενών £- 
7ΐών της Σμύρνης, τών Κυδωνιών, τών Ιωαν- 
νίνων, της Χίου, της Κύπρου καΐ ει τίνος ετέ- 
ρας συνεν(ι)θεϊσα έπηύζησε την φιλ.ομουσίαν και 
συνετέλεσεν ίκανώς προς όιάδοσιν τών ελλη- 
νικών γραμμάτων. 'Ένεκα δέ τη; στενής ταύ- 
της προς άλληλα συνδέσεως τών μερών τούτων 
αί άρεται η τά ελαττώματα της έν 'Ρ'λλάδι 
παιδεύσεως κατ' ουδέν ένταΰθα παραλλάσσου- 
σιν ως εκ τοϋ τόπου και τών μέσων της 6πο- 
στηρίςεοίς αυτών. "Ό, τι λοιπόν έρρέθη έν τοις 
έμπροσθεν περί τής ίν Ελλάδι δημοτικής παΐ" 
δεύσεως ισχύει καΙ ένταΰθα άνευ ουσιώδους 
μεταβολής. ΙΙαρατηρητέον δέ μόνον δτι έν τή 
Ανατολή η σύ^ασις δηαοτικών σχολ,είων κατά 
το άλλ^ηλοδιδακτικον σύστημα δέν εγει την 
ευρύτητα, •?,ν πα; φιλογενής έπιθυι/.ε'ϊ' διότι 
ενώ έν Ελλάδι ή ελληνική κυβέρνησι; ανέλαβε 
το σπουδαιότατον καθήκον τής δημοσία; παι- 
δεύσεω;, αυθόρμητο; δέ τών ομογενών δ πλοϋ- 
τος συρρέει προς ένίσχυσιν αυτής, έν Ανατολή 
αί κοινότητες, η τις τών ιριλοπατρίδίον δμογε- 



(I) Ί5έ τ4; ίχθίσει; αϋτοΟ άπό τοδ 1869 — 72 χβΐ 
,πά τοο 1872—73. 



νών η ο κοινός έρανος και ή ποια συνδρομή πα*ί 
τος δημότου συντελοϋσι κατά τά μέσα, ά δύ- 
νανται νά διαθέσωσι, προ; 'ίδρυσιν καΐ διατη- 
ρησιν δημοτικών σχολείων. Εντεύθεν έκτο; 
τών πόλεων, τών κωμών καί τίνων έπισήα,ων 
χωρίων τά λοιπά η και νΰν έτι διατελοϋσιν 
υπο την επηρειαν τών κοινών σχολείων, η παν- 
τελώ; στερούνται και τοιούτων. Και δέν δύνα- 
ταί τι; ν' άρνηθή ότι ή τών γραμμάτωνδιά- 
δοσι; έλαβε μείζονα; διαστάσει; τή; προ τοΰ 
Ί82Ι, αλλά πόρρω απέχει τοΰ εύτυνοΰ; ση- 
μείου, ει; 8 έδει νά φθάση. Αιτία δέ τούτου έ- 
στ'ιν οτι και ένταΰθα ούτε το δημοτικον συμ- 
φέρον ύπελογίσαντο αί κοινότητε; ώ; έκ τή; 
έλλείψεω; τών αναγκαίων πόρων, ούτε τά δη- 
μοτικά σχολεία αρρένων και θηλέων έθεώρησαν 
ω; του; φωταυγεΧ; εκείνου; φοιστήρα;, δι' ών 
το σκότα; και ή αμάθεια ταχέως εξαλείφονται. 
Οίίτω λοιπόν διά ιδιωτικών τίνων ενεργειών 
άνευ προμεμελετημένου σχεδίου, άλλ' οίον άπο 
ταΰτομάτου ίόρύονται και διατηρούνται κα- 
τά τά έν; Ελλάδι ώ; έπι το πολύ σχολεία. 
ΚαΙ αΰτοΙ οί έν τη αλλοδαπή παρεπιδημοΰν- 
τε; βαθύπλουτοι τών δμογενών άπασαν σχε- 
δόν τήν αυτών περιουσίαν άφιεροΰσι τή κυρίω; 
' Ελλάδι περί ταύτη; φροντίζοντε; και μεγα- 
λόπρεπε!; έν αύτη εΛρα; τών Μουσών έγεί- 
ροντε;. Δέν εξετάζω ηδη αν καλώς η κακώς 
ποιοΰσιν εις τοσούτον στενον κύκλον περιορί- 
ζοντες την ένέργειαν αυτών, άλλα δέν δύνα- 
ται τι; και νά μη θρηνή έπι τή άπωλεία το- 
σούτων δεκαετηρίδων, καθ" ας αν ή δημοτική 
τουλάχιστον παίίίευσι; περιεθάλπετο παρ' ημΐν 
ώ; έόει και περί ταύτη; έφρόντιζον οί δυνά- 
μ.ενοι ίδιαίτατον αυτήν έργον ποιούντε;, ηθε- 
λον έχει όλως άλλως τά έν τη Ανατολή πράγ- 
ματα, ταχέως δ' ηΟελον εκλείψει αί προλή- 
ψεις καΐ αί δεισιδαιμονίαι, τά δέ διαχωρίζον- 
τζ όμα; φυλετικά πάθη ένωρι; ηθελον κατα- 
πραϋνΟή η έζαλειφθή. 

Άλλ'ίσω; τι; τών έν 'Κλλάδι η άλλαχοΰ εϊπη 
ήμΐν ότι ή 'Οθωμανικη κυβέρνησι; δυσμενώς 
διέκειτο προ; τά γράμματα περιορίζουσα η 
καταστέλλουσα τά; τοιαύτα; ενεργεία;" την 
τοιαύτην ομω; άδικον μομφήν πάση δυνάμει 
άποκρούομεν' διότι και πρότερον μέν άλλ' άπδ 
τής ελευθερώσεως τής Έλλάδο; ουδέν αύτη 
πρόσκομμα παρενέβαλλεν εϊ; πασαν κοινότητα 
V) ομογενή βουλόμενον νά συντέλεση υπέρ τή; 
διαδόσείος τών γραμμάτων. Μάρτυρες δέ τά 
έν τισι χώραι; διατηρούμενα σχολεία, ει; α 
καΐ πολλοί τών διοικητών ασμένως προσέρχον- 



Η ΠΑ.Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



117 



ται έπισκεψόμ,ενο'. καΐ έπαινέσοντε; τίιν φι- 
λθ[;.ουσίαν ημών. 

Την οέ τοιαύτην εν υτενω χύκλω διάδο- 
σιν των γρα(Χ[;.άτων μ,ετά λύπτ,ς χ.αθορώντες 
ολίγοι των ένταϋθα ορ.αγενων από τίνος χρό- 
νου, άναλογισάμενοι δε τα αί,'τια τά ταύττ,ν 
έπενεγκόντα και βουλόμενοι οπω; άρωσιν αυτά 
οιά συστ7,[Λατΐ)(.ωτέρας ενεργείας συνενοϋντε; 
άπάσας τάς έθνικΐς δυνάμεις περί £ν έκπαι- 
οευτικον κέντρον προεκηρυζαν κατά το 1861 
Ί'ην ού^αοιν έκπαιοευτικοΰ εν Κων/πόλει Φρον- 
τιστηρίου, ού ο μέγας καΐ υψν,λος σκοπός κα- 
θοραται έν τίό πρώτο-ΐ άρθρο) τοΰ κανονισμού 
καΐ έν τη έγκυκλίο) τη προς τους εξω ομογε- 
νείς άπευθυνομέντ) (1). Τοΰ φροντιςηρίου εκείνου 
σκοπός μόνιμος και κύριον μέλημα έμελλε να 
7) ή διάδοοις των γραμμάτων εις τους ορθοδό- 
ξους της Ανατολής λαούς και μάλιστα εις το 
γυναικε'ιον φΰλον άνευ διακρίσεως καταγωγής 
καΐ γλώσσης, τά δε μέσα προς έπίτευξιν τοϋ 
σκοπού αύτοϋ προεκηρύττοντο τάδε' 1)η ούς-α- 
σις σχολείων τών αρρένων και παρθεναγωγείων, 
Οπου άνάγκίΐ" 2) ή βο-τ,θεια απόρων κοινοτή- 
των προς ίμψύχωοιν τών διατηρουμένων παρ' 
αυτών εκπαιδευτηρίων* 3) η συνδρομή εις εκ- 
οοσιν βιβλίίιΐν διδακτικών προς χρήσιν τοΰ 
κλήρου και τοΰ λαοΰ, και ή διανομή αυτών 
εις σχολεία και εις απόρους κοινότητας, κλη- 
ρικούς καϊ μαθητάς' 4) ή σΰστασις διδασκα- 
λείου έν Κ/πόλει προς μόρφοισιν διδασκάλων 
καΐ διδασκαλισσών" 5) ή σύστασις ιερατικών 
σχολών εις τάς κυριωτέρας πόλεις τοΰ κράτους 
προς έκπαίδευσιν τοΰ κλήρου τη έγκρίσει της 
εκκλησίας και 0) υποτροφίας προς καταρτι- 
σμον ίεροδιδασκάλων και ιεροκηρύκων" τοιοΰτος 
ην ΰ σκοπός και τα μέσα του Εκπαιοευτικου 
Φροντιστηρίου, η ώς κάλλιον δύναται τις σή- 
μερον νά εΐπτ) τοΰ πρώτον πρό^ ύιάδοσιτ 
Γώκ γραψιμάτων £/ γϊ) '/ίνατο.Ιί} Συ.Ι.Ιόγον. 
Περί τον αύτον χρόνον και την αυτήν περίπου 
έποχήν συνέστη και 5 ημέτερος Φιλολογικός 
Σύλλογος, οΰ σκοπός το πρώτον ώρίσθη /; έγ- 
"^ραψοι: !) προψορι-χή έ>• αντω όιαχοΐνωσίζ ψι- 
.ίο.Ιογιχών ζητΐ]ΐίάτω)' » (2). Εποχή αυτή των 
σπουδαιότατων διά τήν ήμετρέαν Άνατολήν* 
διότι τότε το πρώτον αί τοϋ έθνους τμηματι- 
καΐ και αυτόματοι ένέργειαι υπέρ της παι- 



δείας συστηματικώτερον λαβοΰσαι χαρακτήρα 
ήρςαντο 'ίνα δίδωσι ζωήν και νεϋρα εις τήν έν 
τη Ανατολή πχραμεληθεΐσαν νέαν γενεάν και 
διασκεοάζουσαι τά παλαιά φυλετικά πάθη δια- 
νοίξωσι τήν τής αναγεννήσεως όδον διά τών 
γραμμάτων και τών επιστημών. '~Αν δε ολίγων 
τινών ή κακοβουλία μή βλέπϊΐ τοϋτο σήαερον, 
έλπίζομεν δτι δεν θά παρέλθη πολύς χρόνος, 
οπότε άλλοι ημών άμεροληπτότεροι θ' άποδώ- 
σωσιν οπού οεϊ τον προσήκοντα έπαινον' ημείς 
δε νϋν άρκούμεθα άναφωνοΰντες" εν.Ιογητό>• τό 
δΐΌμα τών σχόι-των την μ(γα^ονργόν ταΰτην 
πρωτοβονίίην. Εντούτοις αί έργασίαι τον 'Έχ- 
παΐ(1(ντ(χοΰ Φροντιστηρίον κατά κακήν μοΧ- 
ραν ένεκα τών περιστάσεων ανεστάλησαν, δ δε 
ημέτερος Σύλλογος ευθύς έζ αρχής ευδοκίμη- 
σα; και μικρόν κατά μικρόν άναλαβών και τον 
τής διαδόσεοις τών γραμμάτων σκοπόν(Ι) πα- 
ρέστη 5 διάδοχος τοΰ σωματείου εκείνου και 
έγένετο ήδη τό άληθέ; έκπαιδευτικόν κέντρον, 
τό τε'ϊνον ν'άναλάβη έν τη Ανατολή τήν ρύθ- 
μισιν και προαγωγήν τών τής παιδείας, μ.ά- 
λι^α δε τής δημοτικής και τήν διάδοσιν αυτής 
δι' ιδρύσεως σχολείων νέων, ένθα ούχ ύπάρχου- 
σι, και ενισχύσεως άλλων χρηζόντων τοιαύ- 
της. Αί δε μέχρι τοϋδε γενόμεναι έργασίαι αύ- 
τοϋ εί και μικραι επέδρασαν μεγάλοις έπι τό 
πνεΰμα τών ημετέρων ομογενών, προκαλεσα- 
σαι τήν σύστασιν και άλλο)ν πολλών εκπαι- 
δευτικών εστιών (2). Ούτω δ' δ Σύλλογος ά- 



(1) Τοΰ έν Κ.ων|πό)ει Έλλ. Φιλ. Ιίυλλόγοο τά 
περισω9έ•-τ»- σελ. 242—243- πρβΑ. σημ. 

(2) Ίδέ τό πρώτον αρθρ. τοϋ κανονισμοί τοϋ 1861. 



(Ι ) Πρβλ. Κανονισμός τοϋ 2ολλόγθϋ καιά τό 1 871 
(2) Οι γνωστοί ήμΐν Σύλλογοι, Αδελφότητες κα 
Αέσχαι εΐαΐν ο'ί8ε. 

^' . Έν τϊΊ προκίνούστι χαΐ τοις 
περι.χώροί'•. 

1) '() έν Κ]πόλει Ήπεφωτικός Φιλεκπαιοευτίκό; 
Σύλλογος 

2) Ό Θρακικός φιλεκ7^α'.οε■^τικός :ϊΟλλογο; 

3) Ό Θεσσαλικός Φιλεκπαιοευτικός Σύλλογος 

4) Ό Ιερατικός Εκπαιδευτικός Σύλλογος 

8) Ίΐ Μακεδόνικη Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης 

6) Ό Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος «ή Μικρά 'Λσία» 

7) ΊΤ υπέρ της Μεγάλης τοϋ Γένους Σχολής Αδελ- 
φότης «ΐηροκρήνη» 

8) Ό Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος των φιλομαθών 
έν Βλάγκα 

9) Ό φιλεκπαιδευτικός Σύλλογο; τΟν φιλομούσιυν 
έν 'νψωμαΟείοις 

10) Ό Φιλεκπαιδευτικό; Σύλλογος έν Τατοούλοις 
(, ό Κοραής» 

11) Ό Σύλλογος των μεσαιωνικών σπουδών 

12) Ό φιλανθρωπικός Σύλλογος 

.13) Ή Ελληνική Φιλόμουσος Εταιρία «ή Παλλάς» 



118 



Ο ΕΝ Κ/υ. ΕΛ.,\ΗΝ. Φ1Α0Α0Γ1Κ0Σ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



ρωγούς και αντιλήπτορας ε/ων τους έν ττ, προ- 
τευούση άρτι αυ7α6έντας εκπαιδευτικούς Συλ- 



,ή 'Λ&ε/φόττι; 
' ΙΙοείΛϊττινων 



1 '() Ίΐ Φι/ε/.παιοευτι/.ί, Άοελιρόττι; των Κυζ'./.ηνών 

"ή ΙΙρόοοο;» 
13) Ή Κα-τταοοκική φιλεκ-α;3• 

16) Ί\ έν ΚΙπόλει Άοελφότη: 
«Φιλομάθεια». 

17) ή έν Γαλατά ττρό; τυντήρητιν ΙΙαρΟενωγωγείου 
άίελίίόττ,;. 

18) Ίΐ Φ'.λεκπαιο-υτ'.κή Άοελφόττ,ς «Τά φήτα» έν 
'νψωααΟείοι; 

19) Ή έν Μεγάλω Ί'εύματι Φιλόμουσο; Άοελφότης 

20) Ή φιλεκπαιδευτική Αδελφότης έν ΒαΟυρρύακι 

21) Ή Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης έν Ηεραπείοις 

22) Ίΐ Λέσ"/η Μνημοσύνη έν φαναρίψ 

23) Ίΐ Λέσχη Όμόνοια έν Αιπλοκιονίψ 
2ί) Ίΐ Λέσ/η έν Χαλκηδόνι 'ΛΟηνα 
2.)) Ίΐ Λέσχη έν Χρυσουπόλει 

Β. 'ί'λ- Γαίο £Γ^α{^-ί^ί^ 

26) Ό Φιλεκπαιι. σύλλογο; έν 'Λδριανουπόλει 

27) ΊΙ Φιλεκπαιδευτική 'Λδελωότη; .. Καρακά; Μα- 
ναλέ» έν 'Λδριανουπόλει 

28) Ό φιλ-κπαιδ. ί^ύλογος των φιλόμουσων έν φι- 
λιππουπόλει 

2!)) Ίΐ Ψιλεκπαιδ. 'Λδελιρότης «τά καλά έργα» έν 
φιλιππουπόλει 

30) Ό Θρακικός Φιλεκπαιδ. ί;ύλλονο; έν Ί'αιδεστιρ. 

31) Ό Φιλεκπ. ϊύλλογο; έν ίαράντα 'Κκκλησίαις 

32) Τό έν ΛΊ'νω 'Λναγνωστήριον «ά Ευαγγελισμό;» 

33) Ό Φιλεκπαιδ. σύλλογος έν Τσορλοϋ 

35) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Βάρντ, 

3.)) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Λουλέ Βουργαζίψ 

36) Ό φιλοπροοδευτικός Σύλλογο; έν ΓενετσοΤ; 

37) Ό φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Θεσσαλονίκτι 

38) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν ΒοδενοΤ; 

39) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Καούστ, 

40) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Κρουσόοψ «ό Αρι- 
στοτέλη; » 

41) Ίΐ Φιλεκπαιδευτική '.νδελιρότη; έν Λοςάτιυ .^ρά- 
μα; «οι φίλιπποι» 

'(2) Ί1 Φιλεκπαιδ. '.λδελιρότη; έν Σιλιστρία "ό ΙΙέλ- 

λη;» 
-'(3) Ί> Φ'.λεκπαιδ. Σύλλογο; έν Σιλιστρία 
4'() '() Μακεδόνικο; Φιλεκπαιδ. Σύλλογο; έν Σέρραι; 
•ί.;) '(1 Φιλεκπαιδ. Σύλλογο; έν Κοζάντ, 
/|6) Ί) Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Βώλω Ηετταλομα- 

γνησία; 
47) Λέσ/η "ή ΙΙρόοδο;» έν Ίωαννίνοι; 
.Ί8) '() Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Καστοριά 
.'('.)) 'Ο φιλεκπαιδ. Σύλλογος Σκοπιανών 
.")0) ΊΙ Φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Κορυτσά 
."))) 'ο Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Σμύρνη "ό "(Ιμηρο; 
.')2) Ί) Διδασκαλικό; Σύλλογος έν Σμύρνη 
.Ϊ3) '•> Φιλεκπ. Σύλλογο; έν Μαγνησία «ή .Νιόβη» 
,ϊί) '(> Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν ΙΙεργάμω 
33) Ό φιλεκπαιδ. Σύλλογο; έν 'Λτταλεία »ό Ρ.ύαγ- 

■•ελισμό; » 

36) Τό 'Λναγνωστήριον .0 Μέντωρ, έν 'Λτταλεία 

37) Ί1 Φιλεκπαιδ. 'Λδελφότη; έν Τενέδω 



λόγους και τους έν ταϊς έπαρχίαις θέλει έκ- 
πλτ,ροΐ ττ,ν [;.εγάλ•/ιν άποοστολχν (1 ), ής ήξίω- 
ται, καΐ θέλει συντελεί σπουοαίως και υπέρ 
της ο/.μοτικης παιόεΰσεως, -«ν ϊόιαίτατον νίδ•/) 
εύγε ποιών έθετο μέλχίΛα (2). 



38) ΊΙ φιλεκπαιδ. Άδελιρότης έν 'Πρακλεία 

59) ΊΙ φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Μάρμαρα 

60) Ίΐ φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Συντιργ7\ 
Ίΐ φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Καισαρεία 

62) Ό φιλεκπαιδ. Σύλλονος έν Άϊδινίψ 

63) Ίΐ Φιλεκπαιδ. '.Αδελφότη; «ή Παφλαγονία» έν 
Ίνεπόλει της Νεοκαισαρείας 

64) Ίΐ Φιλεκπαιδ. Αδελφότης των Συγηνων 
63) Ίΐ Φιλεκπαιδ. Αδελφότης των Κιανων 

66) Ί1 φιλεκπαιδ. 'Λδελφότης έν Προύστ» 

67) ΊΙ Φιλεκπαιδ. Αδελφότης Γαλατία εν Άγκυρα 

68) 'Ο Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Πάτμψ «Ίΐ '.\να- 
"έννησι;» 

69) Ό φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Κρήνη 

70) 'Ο Φιλεκπαιδ. 'Λδελφότης έν Ί'όδω 

71) Ό Φιλεκπαιδ. Σύλλογος έν Τραπεζοΰντι 

72) ΊΙ έν Τραπεζοΰντι έπι των έξω σχολείων επι- 
τροπή 

73) ΊΙ φιλεκπαιδ. Αδελφότης έν Κοτυαίψ ('ϋρδοϋ). 

Γ'. Έί- ταίς Ήγΐιιοιίαις 

74) Ό Σύλλογος των φιλόμουσων έν Βραίλα 
73) 'Ο Φιλανθρωπικός Σύλλογος έν Βραίλα 

^' 'Ε> 'Ε.Ι.Ιάόι 

76) Ό έν 'ΛΟήναις πρό; διάδοσιν των Ελληνικών 
γραμμάτων 

77) «Ό Βύρων» 

78) "'Ο ΙΙαρνατσό;» 

79) "Ό Διδασκαλικό;» 

80) »'0 Γυναικείο;» 

81) ..Ό Μουσικό; 

82) ..ΊΙ 'Κταιρία τίϋν φίλων τοϋ λαοΰ 

(Ι) 'Ο σχοπό; και ή χρησιμότης τΟ&ν Σ'^λλόγων 
άυιστα άποτυποΟται έν τ7, προεδρική εκθέσει τοΟ 
Η Βισιάδου κατά τό 1873 — 74. 

(2) Ό ϊΐύλλογο; άπό κοινοϋ μετά τοϋ Ηπειρώτι- 
κου και Θραίΐκοϋ δι' έπιτροπϊ,; συνισταμένης έξ αν- 
τιπροσώπων τ&ν τριΛν Συλλόγων έμελέτησε (πρβλ. 
Περιοδ. Φιλ. Συλλ. 1872-73 σελ. 322) τό τή; δη- 
μοτική; παιδεύσεω; ζήτηαυ ύφ' δλας αύτοϋ τάς επό- 
ψεις. Ή 3έ έπΙ τούτω επιτροπή μετά πολλάς ανακοι- 
νώσεις χοι συζητήσει; συνέταςεν έκθεσιν καταχικρι- 
σθησομένην έκ τφ Περιοδκψ τοΟ παρόν.ο; ειους. Εν 
τβΐ; συνίδϋάσεσι της έπιτρο-ι",; ταύτη; ί>πε€λήΟησαν 
και είδιχα'ι μελέται έπΙ τη; δημοτική: τιιιδεύσεω; καΐ 
συμόο/.αί πρόί ρύΟμισιν αύίίς υπό τών κ κ. Ήρ. 
Βασιάδου, Κ. ΞανΟοπούλου, Μ. Πινταζή, Δ. Μβρού- 
λη χαί 1. Δριγάτση. Και ή παρούσα πραγματεία ά- 
νεγ\ώσ'ίη τό πρώτον Ιν ταΐς συνεδριάσεσι τι,; επιτρο- 
πή:, ήδη δ; μετά τίνων προσθηκών χοΊ αφαιρέσεων, 
συμπεριΑαμόανΟμένων έν ταΤ; οημειώσεαι και τών 
εσχάτως έχδοβέντων συγγραμμάτων, έκδίδοτβι. 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ 



119 



III. 

Και τοιαύτη μεν ή έν Ελλάδι κ,αΐ τ•^ Ά- 
νατολ'ή δη^Λοτική παίόευσις' ελθωριεν δ' ηδη 
όι' άριθαών να οείζω[Αεν δπόσον άπί) της α- 
ναγεννήσεως έπεντιργ•/ΐ(;εν αυτή τουλάχιστον 
εις σΰστασιν σχολείων αρρένων και κορασιών 
κατά στατιστιχ.άς έπισηίΑους, και δή και την 
έσχατους έκδοθεΐσαν υπο τοΰ Α. Μανσόλα, 
τ|Α7)(Αατάρχου τοϋ έπι τή; παιδείας υπουργείου 
της Ελλάδος. 

Προ τοΰ Ί82Ι μ6ναι αί πόλεις και τα πο- 
λίχνια της Έλλάόος, όλίγιστα δέ χωρία εΐχον 
σχολεία δημοτικά (3). Μόλις δε των ανδρών 
5 — 6 τοις 1 00 έγίνωσκον ν' άναγινώσκωσι, νά 
γράφοισι και άριθαώσι, τοΰ δέ Οηλεως γένου; 
μόλις το *ν εκατοστόν. Το 1830 υπήρχον έν 
Έλλάόι καλώς κατηρτισμένα όηαοτικά σχο- 
λεία 80, μαθητα'ι δέ '7,023. Το 'ΐΗΙ-Ο δημο- 
τικά σχολεία 3 Ι Τ' μαΟηται 29,000. Το 1856 
αρρένων μεν όημ,οτικά σχολεία 3ϊ>9, μαθητα'ι 
δέ 35,374, θηλέων όέ σχολεία 79, μαθητριαι 
δέ 6,803. Το 1863 αρρένων σχολεία 579, 
μαθηταΐ 40,000, θηλέων σχολεία Ιϋδ, μα- 
θητριαι 8,162. Το 1865 προς-εθείσης και της 
Επτανήσου δημοτικά σχολεία αρρένων 890, 
μαθηται δέ 43,876, θηλέων σχολεία 165, 
μ.αθήτριαι 18,583. Τό 1869 όημοτικά σχο- 
λεία αρρένων 890, ααΟηταΙ 43,876, θηλέων 
σχολεία 133, μαθήτρ.αι 8,824. Τό 1870 δη- 
μοτικά σχολεία αρρένων 981, μ,αθηται 52.943, 
θηλέων σχολεία 213, μαθητριαι 11,035 (1). 

Ιϋκ των σημειωθέντων ηύη αριθμών κατά 
διαφόρους περιόδους πας τις παρατηρε'ϊ την 
βαθμιαίαν άνάπτυζιν και αυζησιν των δημο- 
τικών σχολείων έν Έλλάδι' εκ δέ τοΰ κ' πί- 
να κος της Στατιστικής τοΰ Ά. Μανσόλα 
τοΰ συνταχθέντος έπΙ τη βάσει της απογραφής 
χαι το)ν υπο του υπουργείου της οημοσιας εκ- 
παιδεύσεως δοθεισών πληροφοριών δηλοϋται 
δτι πας δημ.ος έχει δημοτικόν οχολεΤον άρρέ- 
ν(ι>ν, ο[ όέ πλείστοι και πλείω τοΰ ένός' θη- 
λέων δέ σχολεία έχουσι μ.όνον 1 .^8, στερούν- 
ται δέ τοιούτων 223. Κατά δέ τό εν σελ. λ^' 



(3) Αίγιναίος φύλλ. ά. σελ. 47 εν παραρτήματι- 
ηρ5λ. Σχεδ. Μ. Ιίοραν. έν παίάρτ. σελ. 200— 201, 
ΧβΙ έγχειρίδ. παρί μεβόΰ. σελ. 44. 

(1) Πρβλ. Α. Μανσό)α Σιατιστιχήν τη; Έλλάόο;, 
Εΐίβγ. λδ' — λή. 



τοΰ προλόγου αποτέλεσμα τοΰ διακεκριυ.ένου 
τμηματάρχου 54,34έπϊ τοις 100 άρρενες φοι- 
τώσιν εις τά δημοτικά σχολεία, 40, 66 μέ- 
νουσιν ϊσο^ς αναλφάβητοι" θήλεις δέ 12, 10 
τοις 100 προσέρχονται εϊς τά σχολεία, 87, 
90 είσΐν άμοιροι γραμ,μάτων. Τό αποτέλεσμα 
τοΰτο της εξαπλώσεως των γραμμάτων παρά 
τοις ημετεροις είνε ίκανώς εύάρεστον οτι άφο- 
ρα τά άρρενα" διότι εκτός της Πρωσσίας, ένθα 
επΙ τοις 1000 978 άρρενα φοιτώσιν εις τά δη- 
μοτικά σχολεία, 971 δέ θήλεα, εις τά λοιπά 
έθνη καΐ μάλιστα την Γαλλίαν καΐ την Ίτα- 
λίαν δεν παρατηρείται τοσαύτη έπίδοσις. Βε- 
βαίως αν φροντίς ή δέουσα κατεβάλλετο και έπΙ 
τών αναγκών ημών αμέσως άρμοζομένη, ιήθέ- 
λομεν αν ό'χι άλλο τουλάχιστον άμιλλάσθαι 
προς τόν αριθμόν τοις μάλλον φιλομούσοις τών 
εθνών της Δύσεως. Δεν δύναται δέ τις τό αυτό 
νά εϊπϊ) και περί τοΰ έγγραμμ.άτου τών θηλέων 
λίαν περιωρισμένου οντος' διότι ως και ήα-εΐς 
έν τοΙς έμπροσθεν παρετηρήσαμεν καΐ 5 υπουρ- 
γός της παιδείας Ά. Αυγερινός κατά τό 1870 
έν τη εκθέσει αϋτοΰ προς τόν βασιλέα τών 
Ελλήνων ορθώς εγραψεν (ΐ) έπιπολάζουσιν 
έτι προλήψεις παριστώσαι την έκπαίδευσιν τοΰ 
γυναικείου φύλου άσυμβίοαστον προς την αΰ- 
ς•ηρότητα τών άρχαίοιν ηθών, οπόθεν εϋχόμεθα 
τάχιον ν' άπαλλαγώμεν όιά μ.έτοων συστημα- 
τικών. 

Ή δέ δαπάνη περί την οημοτικήν παίδευ- 
σιν της Ελλάδος αναβαίνει τάς 1,251,301 
δραχμάς, ήτοι εκαστον άτομον πληρώνει κα- 
τά μέσον 'ά^ο'^ λεπτά 86 τοις 100. "Αν δέ τις 
την δαπάνην ταύτην συγκρίνη προς την τών 
άλλων χωρών, ευρίσκει ότι μόνη ή Ιταλία δα- 
πάνα ολιγώτερον της Ελλάδος 20 τοις 100. 
Αναλόγως δέ τών άλλων δαπανών, ας παρου- 
σιάζει ό προϋπολογισμός της Ελλάδος, και 
τών αναγκών, ών χρ'{)ζει ή δημοτική παίδευ- 
σις, τό ποσόν τοΰτο εΐνε μηδαμ.ινόν. Άναγ- 
καϊον άρα αν θέλωμεν νά προσεγγίσωμεν τόν 
μέσον δρον, δν παρουσιάζει ή Ελβετία, νά 
προσθέσωμεν υπέρ της δημοτικής παιδεύσεοις 
Ιπι τοΰ παθόντος τουλάχιστον τό αυτό περί- 
που ποσόν, ήτοι νά διπλασιάσωμεν την δαπά- 
νην προς την κατά τό δυνατόν ένίσχυσιν καΐ 
προαγωγήν αυτής. (2) 



(1) "ΕκΟεσις τοΟ ύποοργοΰ Α. Δ. Αϋγερινοδ τ?ί; 
14 Μαίου 1870. τιβρλ. χαΐ χρον. Νεολόγου 1871• 
σελ. 54. 
- (2) Ό Μ. Βραχίάνο; έν τϊ) προμνημονευίΐείστι 



120 



Ο ΕΝ Κ/11. ΕλΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



Οίό; ό' έδτιν 5 άρ'.θ[;.ο; των ΰ-Λμοτικών κα- 
τά τ•/]ν Άνατολήν σχολείων, όέν ^υνάαεθα ά- 
κριοώς περί δλων τών επαρχιών να γινώσκω- 
ρ.εν. ΚαΙ αϋταΐ αί έν τω Όλυ[λπια)ΐί') λόγω 
τοϋ Φιλίππου Ιωάννου (1) στατιστικά! ού- 
τως ειπείν σημε'.ώσει; περί τών σχολείων τη; 
Ανατολής ελάχιστον φώ; έπιχέουσιν εις το ζγ;- 
ττ,[Λα τοϋτο' αί δε έν τω ή^/.ετέρω Σύλλογοι 
[χέχρι τοΰοε άναγνωσθεΐσαι ύπο ττις Εκπαιδευ- 
τικής Επιτροπής εκθέσεις περί τών κατά ττ,ν 
Άνατολτιν σχολείων (2) δεν ειρθαοαν ετι εις το 
ΰτ,^,ίΧον εκείνο, όι' οϋ όυνά[χεθα νά εχ&ΐ|Αεν ό- 
λων τών επαρχιών στατιστικον πίνακα τών 
σχολείων ακριβή" γξι6Ί(ί•^ δε προϊόντος καΐ διά 
τών είόικών εκθέσεων τοϋ ένταϋθα Ηπειρωτι- 
κού και Ηρακικοΰ συλλόγου (3) περί τών δύο 
τούτων επαρχιών, ώσπερ και όιά τών κατ' ε- 
παρχίας εκθέσεων τών Συλλόγων, θέλει συμ- 
πλχρο)θή και το έργον τούτο τά αάλιστα συν 
τελέσον εις διάγνωσιν τού τε άριθριού τών σχο- 
λείων και τής άλτ,Οοϋ; καταστάσεως τής παι- 
δείας έν τή'Ανχτολή. 



ΓΌν ΜΕΡΟΣ. 

^ΐ}ΐι^τιχά Σ^ο.Ιίΐα. 

Οί 'Έλλ'/ινες άπαλλαγέντες τή; φοβέρας έ- 
κείν/,ς άχλύος, νί:ις κατεκάλυπτεν έν χρόνοις 
ζοοιροϊς όι/.α;, καΐ μόνον άόιάσπα^ο^ σύντρο" 
φον έχοντες την Ορτ,σκείαν τών πάτερων ημών, 
ποοσωομίσθηαεν εις λιμένα ασφαλή μεν άλλα 
πολλών χρήζοντα ΐνα κατ αστή ή αληθής άγ- 
κυοα τών ναυτιλλομένων' άναπετάσαντες δί τά 
ίστία ημών όέν ετύχομεν τού ούριου εκείνου 
άνέαου ίνα ασφαλώς και εις ώρισμ.ένον σημείον 
πελαγοόρομώμεν, άλλ' ίιπο παντοίοιν άνεμων 



ιιραγματΕία τό οημοτιχόν ίχολείον ϊν Έλ'.αΟι 
σελ. 6 προΐίίνει δπω; έν ιΟ) ιτρου-ολογυμιϋ ή 'Κλ- 
λό; όρί3Γ| ύπέο τη; Οημοτική; πα■.Ο^ϋ^-:ω; ο ϊΛΐιομ- 
μύρια δρβ-/μών, δι" ών έληβώς τά ίλλτ,λοο,Οϊχτικά 
σ^^ολεΤϊ εύχολαις μεχοτροπήαονται ει; όημοχιχ. α. 

(Ι) Φιλίκιΐ'-υ Ιωάννου "υ/ϋμκΐίκος λόγο; περί 
ΊΤι; πνευματική; προόδου τών νεωτέρων Ι^Αληνων 
έν ΆΟΓ,νοί; 18Μ. 

(•2)'υ έν 1<.)ΙΙ. Έλλ. Φα. ^ύλλ. ϊύγγρΒμαι ΙΙε- 
ριοΟ.χΛν. τόμ. ς-.' 1871-72. σελ. 180—210. τομ. 
ζ• 1872—13. σελ ϊΟο— 219- κ«1 το5 παρόντα; ΙΙ'. 
τόμου. 1873^74 εχθεσιν χη; έκπαιδευτικτι; Έπιρο- 
πί^ι;. 

(3) ΤοΟ έν Κων]πόλει Θραχικοΰ ϊυλλόγου έπετη- 
ρΊ; (ΐιο; Β'.) κ»1 τοΟ Ηπειρωτικού όμοίω; (ίτος Β'.) 



φερόμενοι πλανώμεθα και νύν έτι μη δυνάμε- 
νοι νά ευρωμεν τά αληθή αϊτια τοϋ κλυδωνι- 
ζου.ένου ημών σκάφους. Τοιούτον αληθώς σκά- 
φος έστιν τ) ημετέρα πατρίς, καΐ τοιαύτην τύ" 
χην υφίσταται ή πολιτική αυτής κατάστασις' 
πασαι δ' αυτής αί αποχρώσεις ουκ οίό' όπως 
κυλινδούνται. Εις την αυτήν θέσιν είίρίσκεται 
καί ή δημοτική ημών παίδευσις' διότι μορφω- 
θεΧσα κατά τάς ημετέρας οίκονομικάς άνάγκας 
καΐ εις βαθμ.όν τίνα άφικομένη παρημελήθη ύ- 
7ίρον έπι τοσούτον ώστε πολλοί ταύτην ολίι)ς 
άνοίκειον τ(ο Έλληνικώ εθνει θεωροϋσι και τά έν 
Γερμ.ανία έρευνώντες τελείαν αυτή; μ.εταρρύθμι- 
σιν προβάλλουσιν' άνδρες δε το έθνικον καλόν περί 
πολλού ποιούμενοι φαίνονται άπό τι'νος χρόνου 
οί νέοι αυτής μεταρρυθμις•αί. Τήν γνώαην τού- 
των καΐ δο;ασίαν θέλομεν ήδη έζετάσει έν συγ- 
κρίσει προς τί τά παρ' ήμΐν και τά έν Γερμα- 
νία και μάλιστα τή Σαςωνία γιγνόμενα περί 
τής δημοτικής παιδεύσεως, παρατιθέμ.ενοι έν 
τέλει καί τά άποτελέσμ.ατα τών ερευνών ημών. 
ΙΙρώτος κατά χρονολογικήν τάζιν αναφαί- 
νεται μ.ετά μ,εμορφωμένης περί τής δημοτικής 
παιδεύσεως γνώμης 5 Λέων Μέλας, οίι γνωστά 
είσι τά παιδαγωγικώτατα αυτού διδακτικά 
βιβλία, ο Γίξοσιάθης, δ Χ^ιπτόψος,ος καΐ αί 
Χξίστιαηχαί όιη^εις. Ούτος έξέδωκε τί) 1871 
Ιΐαΐί^αγίύγιχόν ^ΕγχιΐζίιΗον προς χρήσιν' τών 
πζιδαγωγούντων. Έν τοΤς προλεγομένοις (Ι) 
του εγχειριδίου τούτου άπαντώμεν σκέψεις τι- 
νά; πεοΐ δηαοτικής παιοεύσεως καΐ υγιούς μορ- 
φώσεως τών ημετέρων \έων. Τ6 δ' βλον πνεΰ" 
μα το διήκον τάς σκέψεις ταύτας έστΙν δτι ή 
καχεκτική τού έθνους ημών κατάστασις έν 
παντί προέρχεται έκ τής ελλείψεως έγκαιρου 
και υγιούς αγωγής. Τούτο δ' ώς βάσιν τιΟέρ.ε- 
νος κχΐ πάντα τά εϊδη τά [αποτελούντα τήν 
καχεκτικήν ήαών κατάστασιν έρευνήσας έζυ- 
ανεϊ τά τής παιδαγωγική; καλά κα'. μακαρίζει 
τά έθνη, άπερ τοιαύτης άςιούνται τύχης" άπο- 
διδούς δί τους κατά τήν έποχήν έκείνην θριάμ- 
βους τών γεοαανικών όπλων ϊν Γαλλία εις τους 
παιδαγωγικούς τών Γερμ.ανών αγώνας πειρά- 
ται νά παραστήοτι τήν ανάγκην τοιαύτης μορ- 
φώσεως και παρ* ήμΈν. Άπο τών ίμητέρων δ' 
αρχόμενος, τών φυσικών τούτων καΐ μόνων γνη- 
σίων παιδαγωγών τής τρυφερας νεολαίας πλέ- 
κει τον έπαινον τής έν Αθήναις Φιλεκπαιδευ- 
τικής Εταιρίας δι' άλλα τε καΐ μάλιστα διά 



(1) «λ ά.— μζ'. 



Η ΠΑΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΗΜΔΕΥΣΙΣ 



121 



την ούστασιν νηΐΐΐαγΜγείων καΐ εύχ^εται όπως 
υπουργός τις τίις παιδείας φιλότψ.ος, φιλόκα- 
λος καΐ φιλόπατρις ύποχρεώστ) πάντας τους 
οτΐ[;,ους του βασιλείου εις την σΰστασιν όσον 
ενεστι πλειόνων ντιπιαγωγείων, άπερ θεωρεί 
ως τά (χόνα όυνά^^ενα νά ένσπείρίοσιν άπο της 
απαλής καροίας τάς υγιείς αρχάς της ηθικ•ή? 
και της φιλάνθρωπου θρησκείας τοΰ Ίηυοϋ. 
Προχωρών 6έ περαιτέρω συνίστησιν 'ίνα δ αυτός 
υπουργός έπεκτείνγ) τό έργον τοΰτο και δια 
της (ίελτιώσεοις και άναοιοργανίσεως των δη- 
μοτικών σχολείων. Ένταϋθα οέ φθάς δείκνυοιν 
δτι ή ελλειψις των νηπιαγωγείοίν καΐ τό εν 
τοις σχολείοις έλέθριον σύστη[Αα τοϋ ψιττακι- 
σριοϋ άπεχέρσωσαν την διάνοιαν και άπεκτη- 
νωσαν την καρδίαν των νέων. Την δε των 
κακώς κεΐ[Αένων διόρθωσιν ηγούμενος οίίτε α- 
δύνατον, ούτε δύσκολον εις δύο διαιρε'ϊ, εις τά 
άφορώντα τά μέσα της αμέσου βελτιώσεως 
αυτής και εις τήν ριζικην καΐ δριστικην άνα- 
οιοργάνισιν. Βελτιοϋνται δε τά δημοτικά καϊ 
ίόιωτικά σχολεία τοΰ κράτους και ήθοποιά α- 
ναδεικνύονται έπ' άγαθώ της ελληνικής κοινω- 
νίας ()ίά μΐ'ϊς χαΐ ιιόΐ'ΐΐζ έγχυχ.Ιίου ΑιιέσωΓ 
καΐ άνευ μεγάλης τινός και εκτάκτου δαπάνης, 
οιά τής έγκεντρίσεως των νηπιαγ&ιγείων και 
της εισαγωγής των υπό τής Φιλεκπαιδευτικής 
Έταιρίόις εκδοθέντων διδακτικών βιβλίων. ΊΙ 
οέ ριζική και δριστικη διοργάνισις χρόνον α- 
παιτούσα κατορθοϋται διά των επομένων ρη- 
τρών" ά) διά τής ανακηρύξεως τής υποχρεωτι- 
κής φοιτήσεως, β') διά τής έπεκτάσεοις τών 
δημοτικών σχολείων καθ' όλους τους δήμους 
τοΰ κράτους' γ') διά τής ριζικής άναμορφώ- 
σεως καΐ διοργανίσεως τών δημοτικών σχο- 
λείων" τοΰτο δ' επιτυγχάνεται 1) δι'είδικών και 
καταλλήλων απεσταλμένων προς έπίσκεψιν, 
βπουδήν και μελέτην τών τε διδασκαλείοιν καΐ 
δημοτικών σχολείων τής Γερμανίας και ίόίως 
τής Σαξωνίας καΐ Βυρτεμβέργης" 2) διά τής 
συστάσεως μετά των απεσταλμένων άρμοοιου 
Διδασκαλείου κατά τό σύστημα τών καλλιτέ- 
ρων διδασκαλείων τής σοφής Γερμανίας και 
ο) διά τής μεταφράσεως η συντάξεως καΐ εκ- 
δόσεως όλης τής σειράς τών διά τά δημοτικά 
σχολεία αναγκαίων διδακτικών β.βλίων, πινά- 
κων καΐ εικονογραφιών παιδαγωγικώς και υπό 
ήθοποιόν σκοπόν απάντων συντεταγμέν&ιν. Και 
ταΰτα μεν περί τών άφορώντων τό ημέτερον 
θέμα τά πορίσαατα ανδρός, 8ν είπερ τινά καΐ 
άλλον τιμώμεν καΐ σεβόμεθα από παιδικής η- 
λικίας καΐ ου ό Γεροσιάθης εΐνε κτήμα τ" 



τρυφερά ηλικίι^ έσαεΙ μάλλον η αγώνισμα ες 
τό παραχρήμα. 

Κατά μήνα δε μάϊον τοΰ αϋτοΰ έτους δ έν 
Έτερσβούργοί τής Σαζο)νίας τάς διατριβάς τότε 
ποιούμενος Δ. Στ. Μαυροκορδάτος δι' ύπομνη- 
ματίον πιρϊ έχπαιόίύσεως τοϋ Ααοΰ (1) σπου- 
δαίως εκίνησε τό ενδιαφέρον πολλών, οϊτινες 
ηδη προς την δημοτικήν παίδευσιν τήν προ- 
σοχήν αυτών στρέψαντες τελείαν άναδιοργά- 
νισιν τών δημοτικών σχολείων ζητοΰσιν. Αφε- 
τηρία εξ ης ώρμήθη εις τάς σκέψεις αυτοΰ δ 
συγγραφεύς τοϋ ΐν λόγω υπομνηματίου έγέ- 
νετο ή έπ'ι τρεις ημέρας επίσκεψις αϋτοΰ έπΙ 
τοΰ έν' τη κώμ•/ι ταύτη δημοτικοΰ σχολείου. 
ΊΙ έν τω σχολείω έκείνίο τάξις και πειθαρ- 
χία μετά τής ηδονής, μεθ' ης τά παι- 
δία έξεπλήρουν τά έργα αυτών, καΐ ή παι- 
δαγοίγική όντως διδασκαλία τοΰ διδάσκοντος 
τοσούτον έγοήτευσαν τόν ημέτερον ομογενή 
ώστε έν τη εΐκόνι έκείντ) διεΧδε και αυτός τά 
αίτια τά προκαλέσαντα τήν μεγάλην τής Γαλ- 
λίας συμφοράν καΐ έσχημάτισε τήν πεποίθησιν 
ότι πλέον δεν θέλουσιν αποφασίζει περί τής 
τύχης τών λαών τά πυροοόλα, άλλ' οι πολλοί 
και κάλοι δημοδιδάσκαλοι. 

Μετά εκτενή τοιαύτην προεισαγωγήν έξι- 
στορών συντόμως τους άπο τοΰ ις• αιώνος και 
έξης αγώνας τών Γερμανών περί τήν παιοαγω- 
γικήν και ιδίως τήν τοΰ λαοΰ παίδευσιν και 
υπολογίζ(.>ν τάς κατ' έτος δημοσιευομένας 
πραγματείας και διατριβάς περί παιδαγω- 
γικών ζητημάτων είς χιλίας λέγει ότι τό 
παρά θίοϋ και ά^βρώΛ(ύ^■ εύ.Ιογονμενοιτ αυτό 
ίργον έξακο.Ιουθιϊ [κτά τον αύΐοϋ ζψΐου χαΐ 
ικτά Γ?7^ αντήζ ά^οσιώσείύς πάντων, ωσάν 
ττροέκειτο νϋν πρώτον τά πάντα νά γίνωσιν. 
Είτα δμιλών περί τής έν τοις δημοτικοΐς σχο- 
λείοις διδασκαλίας, ήτις γίνε,ται σννόιόαχτι- 
χώς, εξαίρει τήν (Ίιά τ&ν αισθητών μέθο^οτ, 
ήτοι τήν διά ζωηρ&ς καΐ παραστατικής εκ- 
φράσεως διδασκαλίαν καταληπτά ποιούσης πάν- 
τα τά διδασκόμενα, ίκανάς παρεχόμενος πλη- 
ροφορίας περί τών μαθημάτων. Λέγων δ' ότι 
ή έν τοις δημοτικούς σχολείοις παιδεία περι- 
λαμβάνει σήμερον έκτος τή; τελείας μαθή- 
σεως τής μητρικής γλώσσης όλας τάς εις τόν 



(1) Τ6 'ϊπομνημάτιον τοΟτο ίοημοβιεύθη πρώ- 
τον έν τϊ» Κλειοΐ, είτα οέ έν τ?ί ΆμβλβεΙ α 'Ζμ<>?- 
νης, έν τφ Εϋαγγελικψ Κήρυκι κ»1 τελευχαΐον 
έν Ιδίψ φολλαδίφ. 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



16 



νΐ2 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\ νΠΙΝ. ΦΙΑ010ΓΙΚ0Σ ΣΥΑΙΟΓΟΙ 



πραγμκΐ'.κον βίον αναγκαίας γνώ^τεις έκ- 
τίΟησιν οτι υπϊιρζε καΙ έν Γερΐ7.ανία εποχή, εν 
■/) σμ•Λνος άνοχρελών λογιωτάτων — οοιιίεδεαέ- 
νων επΙ τοϋ ^υγοϋ των λατινικών γραααάτων 
κατεόίκαζε τήν δημοτικών παί^ευσιν εις το 
άναγινώικειν, γράφειν και άριθμεΐν, άλλ' ή -ά- 
λτ) αίίττ) επαυσεν άπο ττ,ς αρχής της ■παοούστ,ς 
εκατονταετγιρίόος, δτε καταργτ,Οέντων των 
πλείστων λατινικών σχολείων γ] συγχωνευθέν- 
•τοιν μετά τών όημοτικών τι — ροτεχνολογικών 
έφθασεν ή δημοσία έκ-αίδευσις εις βαθαον λίαν 
έπίζηλον καΐ άξιομίμτ,τον' ύστερον δε έφίστη- 
σι την ττροσοχήν αύτοΟ μάλλον εις δύο μαθή- 
ματα, έπϊ της όιόασκαλίας της ωδικής μουσι- 
κής και της γυμναστικής. Καϊ τερί μεν τή; 
πρώτης άπο τής εποχής ετι ταΰ Λουθήρου άο- 
ξαμένης ίνα διδάσκηται έν τοΈς σχολείοις ίιχι- 
λών περιγράφει μετά πολλής χάριτος το έπι 
τών μαθητευομένων παίόων αποτέλεσμα τής 
μουσικής, ^,ν καλεί το ίσχυρότατον προς παι- 
δαγωγίαν μέσον' περί δέ τής γυμναστικής τον 
λόγον ποιούμενος υποδεικνύει -ί,ν οί ηι;.έτεοοι 
πρόγονοι έπίόοσιν είχον, ε:ς ποιον όέ παιδευ- 
τικ?)ν τέλος ανύψωσαν αυτήν οί Γερμανοί. 

Τελευταϊον έρχεται νά δείζτ) δτι η ημετέοα 
πατρίς περί δημοτικών σχολείων καλώς κα- 
τηρτισμένων μεριμνώσα και τήν ορθήν έκπαί- 
δευσιν καΐ άγωγήν τοϋ λαοΰ άναλαμβάνουσα 
δύναται νά εκπλήρωση τήν έν τη Ανατολή 
βπουδαίαν αυτής άποστολήν. Διά ταϋτα δι- 
καίως έπιφωνεΧ ^ιψοζιχά Σγο.{(ΐα και υιόνον 
όνμοτιχίΐ κατά τήν εϋρυτέραν τής λέ;εως έκ- 
οοχήν. 

"Οπως δετά παρ'ημ'ϊν σχολεία άποβώσι τοι- 
αύτα προτείνει τάόε' 1 ) τήν κατάογησιν τής 
αλληλοδιδακτικής μεθόδου' 2) τήν παραδοχήν 
τής άναλυτικοσυνΟετικής μεθόόου τοϋ λαλεΐν, 
άναγινώσκειν και γράφειν συγχρόνοις' 3) τήν 
είσαγοιγήν τής φωνητικής μ.ουσικής καϊ τής 
γυμνα7'κής' 5) τήν καταλληλοτέρζν τών θρη- 
σκευτικών μαθημάτων διδασκαλίαν' ο)τ6ν προσ- 
διορισμον τής έν τοις δημοτικοΐς σχολείοις φοι- 
τήσεως" 6) τήν και ύπο τών έν Αθήναις ελ- 
λανοδικών έκφρχσθεΧσαν γνώμην περί διδασκα- 
λίας έν τοις δημοτικούς σχολ>είοις τής γραμ- 
ματικής τής νεωτέρας γλώσσης' 7) τήν έν τω 
μεταςύ τών ΰιαλειμμάτων παρένΟεσιν τών σω- 
ματικών άσκήσεοιν καΐ τήν έπι μίαν μόνην 
τουλάχιστον ώραν συνεχή όιδασκαλίαν" 8) τήν 
οικοδομήν καταλλήλων κτιρίων όιά δημοτικά 
σχολεία καί' 9) τήν σύστασιν καταλλήλο)ν 
βιβλιοθηκών τοΰ λαοΰ παρ' έκάστω δημοτικώ 



σχολείο). Τελευταϊον δε άναγνοιοίζων οτι οϋ• 
δεις νόμος δύναται νά έφαρμοσθή άνευ καλών 
διδασκάλων προτείνει τήν σύστασιν διδασκα- 
λείου κατά τά έν Γερυ,ανία έν δευτερευούση 
τινι πόλει και οΰχι έν Αθήναις. 

Τοιαϋταί εϊσιν αί σκέψεις, ας συνοπτικώτα- 
τα έζέθεμεν ένταΰθα. Περιττδν δε νομίζομεν 
νά εϊπωμεν οτι έν τω υπομνηματίο) τούτω ως 
και έν τοις λοιποΐς εργοις τοΰ Δ. Στ. Μαυρο- 
κορδάτου ένορα πας τις τον ειλικρινή και μέ- 
γαν εκείνον ζήλον υπέρ τής χριστιανικής καΙ 
ηθικής μορφώσεως τοϋ λαοΰ τής Ελλάδος. 

Και έν Φιλίστορι δέ πολλαΐ και σπουδαΐαι 
παιδαγωγικαι πραγματεΐαι ίκανώς παρεσκεύα- 
σαν τήν έπϊ το βέλτιον μετατροπήν τής δημο- 
σίας γνώμης έπι τής εκπαιδεύσεως" έν αύτώ καΐ 
αϊ αληθείς άρχαι τής παιδαγωγίας και τών 
παιδαγωγικών συ^ημάτων εξετέθησαν προση- 
κόντοις και ικανά εγράφησαν περί τής τών παί- 
δων καΐ κορασιών ανατροφής και περί τοΰ ποίος 
πρέπει νά ή ο αληθής διδάσκαλος. Τών πραγ- 
ματειών τούτ&)ν συγγραφεύς έστιν 5 έντριβέ- 
στατος περί τά παιδαγωγικά νΰν γυμνασιάρ- 
χης Σμύρνης Κ. Σ. Ξχνθόπουλος. Άξια δέ πολ- 
λής προσοχής και εκτιμήσεως έστι καϊ διατρι- 
οήτις έν αύτώ περί παιδαγωγίας τών μεγάλων, 
ην μετά πολλής τής χάριτος εγραψεν ο τοΰ 
εθνικού ΓΙανεπιστηαίου πολύτιμος καθηγητής 
Στ. Κουμανούδης, δστις εις μέσον ήγαγε ζήτη- 
μα, δπερ κατά δυοτυχίαν τά μάλιστα π:ίρη- 
μέλησε το νεώτερον εύρωπαϊκόν και πολιτι- 
7ΐκον σύστημα, έν φ οί "Ελληνες καϊ οί 'Ρο)- 
μαϊοι το πάλαι περϊ πολλοϋ έποιοΰντο (1). 

ΚαΙ δ μεταρρυθμισθείς δέ Εύαγγε.Ιιχός χ>)- 
ρυζ και εις δευτέραν έκδύσεως περίοδον περιελ- 
0ών τη συμπράςει οτρη^ών τής θεολογίας καΐ 
παιδαγωγίζς μυστών περιελάμβανε καΐ παι- 
δαγωγικάς διατριβάς Οέμεθλον θέμενος το τοϋ 
Πλάτοινος' «ουκ έστι περί δτου θειοτέρου αν 
άνθρωπος βουλεύσαιτο ή περί παιδείας και αΰ- 
τοΰ και τών αύτοϋ οικείων» (2). 

'Έτι δέ σπουδαιότεραί είσιν αί παιδευτικαϊ 
έογασίαι τοΰ ποος διάδοσιν τών ελληνικών 
γραμμάτων Συλλόγου έν Αθήναις, δστις συ- 
στάς παρ' ανδρών διακρινομένων έπϊ παιίεία 
και πατριωτισμό) καϊ προτιθέμενος νά συντέ- 
λεση εις το έΟνικον έργον τής ορθής έκπαι- 
δεύσειος τής καθ' ημάς νεολαίας έξέδωκε κατά 



(1) ΦίλίΓ. 'ΛΘ. τόμ Γ'. ιελ. 261—268. 

(2) Θεαγ. 2. 



Η ΠλΡ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΧ 



123 



σεπτέ[Αβριον τοϋ 1809 7Γρογρά[Λ[Λατα δύο δια- 
γωνισριών, ών το ^;.έν νιν περί τοϋ τρόπου της 
πίχρ'ϊΐ(ΛΪν οιΟασΛαλίας τίίς ελί^ηνικης γλώσσης, 
το οε ττροσεκάλει τους άραοοίους Λογίους ϊν' 
άποοείςωσι τάς ελλείψεις της κατωτέρας /.αΐ 
ρ-έσης παιδείας εν Ελλάδι και τα προς τοϋ- 
το κατάλληλα θεραπευτικά μέσα. Και τοϋ [;.εν 
πρώτου θέματος καρπό; έστι πραγματεία τις 
τοϋ Μ. Βεργωτή (Ί) εκδοθείσα το 1872 και 
κατά τέ> δυνατόν άψαμένη τοϋ περί της δι- 
δασκαλίας της ελληνικής γλώσσης εν τοϊ; δη- 
μοτικοϊς σχολείοις ζητήματος, αλλά μη έ- 
πιλύσασα αρκούντως αυτό. Τούτου ένεκα και 
η άγωνοθεσία άνανεωθεΐσα λήγει (2) τήν 20 
νοεμβρίου τοϋ 1874. Τοϋ δε έτερου διαγο)νί- 
σματος τοϋ και αμέσως άπτομένου τοϋ ημε- 
τέρου θέματος πέντε πραγματε'ιαι είχον άπο- 
σταλή, ό ύ' άγωνοδίκης σύλλογος διά της έπΙ 
τούτω επιτροπής έζηνεγκε την έτυμηγορίαν δι' 
εκθέσεως μεστής πολλών και ιοφελίμων συμ- 
βουλών και σκέψεων περί τοϋ προταθέντος θέ- 
ματος. Τής εκθέσεως δε ταύτης εισηγητής ήν 
ό γνωστός ηδη Δ. Σ. Μαυροκορδάτος, μέλη δε 
άνδρες παιδαγωγικοί, κΰρος έχοντες ου σμι- 
κρόν εν τοις έλληνικοΐς γράμμασιν. Αποτέλε- 
σμα δε τοϋ αγώνος τούτου είσΐ δύο πόλλοϋ λό- 
γου πραγματεϊαι, ή έκΟεσις τής επιτροπής (3) 
και η τοϋ προΊτου επαίνου τυχούσα περί κα- 
το^τέρας και μέσης παιδεύσεως (4) τοϋ Κ. 
Ξανθοπούλου' ό δε Σύλλογος αρκεσθείς επί τού- 
τοις έκρινε περιττην την άνανέωσιν τοϋ δια- 
γωνίσματος. "Οντως δε η έκθεσις τής επιτρο- 
πής περιλαμβάνουσα ορθοτάτας εν πολλοίς κρί- 
σεις και παρατηρήσεις περί τής κατωτέρας και 
μ.έσης παιδείας και οίονει θεωρούμενη ώς έςα- 
γόμενον τής άγωνοθεσίας και πόρισμα τών παι- 
δαγωγικών μ.ελετών τοϋ εισηγητού ίκανώς σα- 
φηνίζει μάλιςα το τής πρώτης παιδεύσεως θέ- 



(1) Μ. ΒεργωτΤ; περί διδασκαλία: τη; έλλτ,νικη; 
γλώσση;• έν Αθήναι;, 1872. 

(2) ΚαΟ'ίί τιλτιροίρορούμεΟα έκ ττ,; Εκθέσεως τοϋ 
Συλλόγου των κατά τά έτη 1872 καΐ 1873 πεπραγ- 
μένων μία μόνη απεστάλη πραγματεία, η; τήν κρί- 
σιν προσεχώς ποιήσει έπΙ τούτψ όρισθεΤσα επιτρο- 
πή. Ίδε Εκθέσεως σελ. 76. 

(3) ΠερΊ κατωτέρα; και μέσης παιδεία; έν Ελ- 
λάδι, η ό έπ'ι τοϋ θέματος ■:ούτου διαγωνισμό;• εκ- 
θεσις τής άγωνοδίκου επιτροπείας άναγνωσθεΐσα έν 
τψ προς διάοοσιν των έλληνικ&ν γραμμάτων Συλ- 
λόγψ. 'Λθήντ,σι, τύποι; Λ. Κορομηλά. 1872. 

(ί) Κ. Ξανθοπούλου περί μέσης και κατωτέρα; 
παιδείας- έν Αθήναις 1872. 



μα, πολλά τα θεωρητικώς καλά ενενουσα. Δύο 
ο ευρίσκει σπουοαιοτατα σφάλματα των σχο- 
λείων 1) ότι ούκ είσι παιδαγωγικά καΐ 2) ότι 
η διδασκαλία ούκ έστιν ανάλογος προς τον 
σκοπόν' αποφαίνεται δε οτι η Ελλάς πρέπει 
νά διοργανίστ) τά δημοτικά αυτής σχολεία κατά 
τά εν Γερμανία σχολεία τών δημοτών [(ΒϊΐΓ- 
ί^ΟΓδΟΠΙΐΙοΐΐ). Προς ρύθμισιν δε τών υπαρχόν- 
των κατά τάς προτεθείσας άργάς έπαναλαμ- 
οανει οια συστηματικότερου τρόπου ο εισηγη- 
τής ο, τι έν τώ ύπομνηματίοι αίιτοϋ διετύπωσεν. 
Ουσιώδη δε μοχλόν τής παιδεύσεως θεωρών 
τους μ,εμορφωμένους διδασκάλους έν Διδασκα" 
λείοις οργανισθησομένοις κατά το γερμανικον 
σύστημα προβάλλει προς [ίελτίωσιν τών δημο- 
οιΰασκάλων τάδε' 1) αΰξησιν μισθοϋ. 2) την 
κατά οημους και υπο των οημων συμφωνιαν 
και 3) παϋσιν η μετάθεσιν αυτών τη συγκα- 
ταθέσει έπιθεωρητικής επιτροπής. Συνιστών δε 
ώς πρόσφορον επίσης μέτρον την έκδοσιν διδα- 
κτικών βιβλίων κατά τάς ημετέρας άνάγκας 
και την παιδαγωγικην θεωρεί τών ών ούκ ά- 
νευ όπως έκαστος συγγραφεύς ή ησφαλισμένος 
περί τοϋ έργου του και μη περιπίπτγι εις την 
διάκρισιν τών εξεταστικών επιτροπών και τών 
βιβλιοπωλών. 

Προσωτέρω δε προβαίνων και θεωρών την δη- 
μοτικην παίδευσιν έν δλϊΐ αυτής τ•^ εύρύτητι 
και έκτάσει ζητεί την σύστασι. 1) χυ^ιαχϋιτ 
σχοΙεί(ύν προς περαιτέρω διδασκαλίαν τών 
έφηβων τών εις τά έργα τραπέντων, 2) δημο- 
τικών βιβλιοθηκών, όπου τοϋτο δυνατόν" και 
3) εκδοσιν ωφελίμων βιβλίων εις χρήσιν τοϋ 
λαοϋ. 

Τοιαύτη έν συντομωτάττι περιληψει η εκθε- 
σις τής επιτροπής οίονει έν συνόλω περιλαβού- 
σης πάντα τά και πρότερον έν ίδιαιτέροις φυλ- 
λαδίοις δημοσιευθέντα. Εις ταϋτα φαίνεται 
περιστοεφομένη ή γνώμη τών έν Έλλάοι λο- 
γιων, αφού μετά την εκΰοσιν αυτής ουόεις ε- 
φάνη έναντίαν γνώμην αποφαινόμενος. Ό ειση- 
γητής μάλιστα τής εκθέσεως, όστις παρά πάν- 
τα συστηματικώτερον έζητασε τά έν Γερμα- 
νία, τοσαύτης παρά τή κοινή γνώμη έτύγχα- 
νεν ύποληψεως, ώστε και υπουργός (1) τής 
δημοσίας παιδεύσεως έν Ελλάδι προσεκλήθη 



(1) Και ό όνήρ οΰιος πρό της εκδόσεως τή; πραγ- 
ΐΑΒτείας ταύτης απέθανε χαταλιπών πάσι Λύπη;/ άμύ- 
θητον ίίτι προώρω; άπέστη άφ' ημών πρΙν ή δια- 
πρ«ξΐ[ΐ ώς δημόσιος λειτουργός γεννβΤόν τι κ»! μέγα. 



124 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑ.Λ.ΗΝ. ΦΙΛΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛ.Λ.ΟΓΟΣ 



και ετϊΐ μίνας τινας όιηυουνεν α-ο τί.; ανω- 
τάτ•/ις /.ορυφη; τον /.λχδον τοΰτον. ΚζΙ οαως 
ούδεν εγένετο, έγ/.ύ/.λ'.ο'. δε πολλάκις εκδιδό- 
[Λϊναι άνεζω-ύρουν το ίιπερ της διοργανίσεω; 
των ΟΛμοτ'.κών σχολείων κοινον α'ίίθηαα κ.έ" 
χρις οΰ ή εν Ελλάδι άστασία συαπαρέλαβε και 
τον υπουργον τοϋτον εν τη φορεία τοσούτων 
άλλων (Αηδέν προς τα πρόσω βηαα ποιησαμέ- 
νων. 

Ή δε περί μέσης καΙ κατωτέρας παιδείας 
πραγματεία τοϋ Κ. ΞανΟοπούλου παιδαγωγίαν 
όλως περιλαμβάνουσα δι' ελαχίστων άπτεται 
τοϋ περί κατωτέρας παιόεύσεως ζητήματος 
έπιμαρτυροϋσα τάς ελλείψεις αυτής και άπο- 
δοΛίμάζουσα την άλληλοδιδακτικην μέθοδον. 

ΈνταΰΟα κρίνω καλόν να ύποανήσω και 
τόδε' μετά την κρίσιν της έπΙ της ελληνικής 
γλώσσης των Ελλανοδικών έπιτοοπής οτι έν 
τοις δημοτικοΧς σχολείοις δεν πρέπει να διδά- 
σκωνται γραμματικοί απηρχαιωμένοι τύποι, 
άλλ' η ακριβής καΐ ευχερής χρήσις της ζώσης 
και εύληπτου καθομιλουμένης καΐ τήν έπιδο- 
κιμασίαν ταΰτης και 6π6 της πα3θύσης έπ;- 
τροπής ο πολύπειρος Γ. Λ. Γεράκης συσκεφθείς 
μετά της έπΙ τών διδακτικών βιβλίων επιτρο- 
πής τοϋ προς οιάδοσιν τών Ελληνικών γραμ- 
μάτων Συλλόγου έξέόωκε κατά το αύτο έτος 
Γραμματικήν της νέας Ελληνική; γλώσσης (1) 
προς χρήσιν τών δημοτικών σχολείων μετά 
θερ,ατικών γυμνασμάτων, ής ή χρήσις συν- 
ιστάται τοις διδάσ»ουσιν. 

Και βιβλιοθήκη δε τις {2) τοϋ Συλλόγου 
προς οιάδοσιν τών ελληνικών γοαμμάτων έκ. 
βιολίων προς χρήσιν τών δημοτικών σχολείων 
μάλιστα απαρτιζόμενη άριστος έστιν οϊοινος 
τοϋ μεταρρυθμιστι/.οϋ τούτου πνεύματος. 

Τοιαϋτα λοιπόν τά συμπεράσματα καΐ αί 
έργασίαι τών προβαλλομένων τήν μεταρρύΟμισιν 
της όημοτικής παιδείας, οΐτινες μάλλον τα 
άλλαχοϋ καΐ ίόίως έν Γεομανία γιγνόμενα με- 
λετώντες έπιΟυμοϋσι τήν μεταφύτευσιν οίίτως 
ειπείν τοϋ συστήματος εκείνου πολ7>ά και με- 
γάλα εϋΰύς έν αρχή ζητοϋντες. Και ούδεΙς μεν 
αρνείται οτι εν Γερμανία ή όηαοτική παίόευσις 
άποτετελεσμένη παρίσταται, αλλά ταύτην έ- 
χοντες ύπ' δψιν ας προσ-αΟήσωμεν άνευ σπου- 



(1) Γεωργίου Άθ. Γεράκη, Γριμμβτιχή τήί νέας 
έΧληνικτί; γλώϊΐη; πρό; -/ρτιΐιν τϋιν ;ϊ; τά ίηΐλοτιχϊ 
ίχολεΤβ <;οιτώντων, έν Άθήνιι; 187;^. 

(2) Ίοέ χξίευτβίαν έκΟεσιν τοΟ σ«λλ. σελ. 55 — 63. 



δαίων αλμάτων νά συμβιβάσωμεν τά παρ' 
ήμΐν γιγνόμενα, αϊροντες μεν τά ελαττώματα 
και τά κωλύσαντα τήν προαγωγήν της παρ' 
ήμϊν (δημοτικής, παιόείας αϊτια, συγκιρνώντες 
δε τά διεστώτα καΐ έ'να ώρισμένον καΐ προδια- 
γεγραμμένον σκοπον κηρύττοντες. 

Πριν ό' ή προβώμεν προς τον σκοπον ημών 
τούτον, δεϋτε ϊδωμεν οια τις έστιν έν Γερμανία 
ή δημοτική παίδευσις οΰχι διά θεωριών καΐ 
άφη,ρημένως, άλλα πρότυπον σχολεΧον άνα- 
λύοντες καΐ τά καθ' έκαστα αύτοϋ έρευνώντες. 
Ώς τοιοϋτον δε ά; λάβωμεν *ν τών έπιφανε- 
στέοί))ν όημοτικών σχολείων της Γερμανίας, 
ήτοι το 3ον Δημοτικον σχολεΤον τής Λειψίας 
( 1 ) διιυθυνόμενον ύπο τοϋ καθηγητοϋ Καρόλου 
'Ράμσορν, όπερ συνέστη προ είκοσι καΐ τεσσά- 
ρων ετών, περιλαμβάνει δέ περίπου 2500 μα- 
Οητάς και μαΟητοίας, ων 1)00 υπολογίζονται 
εϊς το Βον τμήαα, 800 εις το τών Κορασιών και 
το υπόλοιπον εις τάς προκαταρκτι/.άς κλάσεις. 

Το Αον τμήμα τοϋ σχολείου τούτου ήτοι το 
προκαταρκτικόν σκοπεί νά καταβάλλη τά πρώ- 
τα θεμέλια πάσης περαιτέροι σχολειακής ανα- 
πτύξεως διά τής διεγέρσεως τών πνευματικών 
δυνάμεων τοϋ παιδος, τής έμψυ/ώσεως τής θοη- 
σκευτικής καϊ ηθικής αύτοϋ συναισθήσεως, τής 
έςασκήσεοίς τοϋ άναγινώσκειν καΐ γράφειν καΐ 
τής γνώσεως τών πρώτων στοιχείων τοϋ άριθ- 
μεΐν. Ό δε σκοπός ούτος τηρείται αμετάβλη- 
τος διά προγράμματος σαφέστατα διευκρινο- 
μένου, ώς βλέπει τις έν τω ^ -^^αγ^ίύσιιαταςιίω 
έ/.θοΟέντι υπό τοϋ ϊόίου διευθυντοϋ. 

ΊΙ κατοίτάτη προκαταρκτική κλ,άσις διδά- 
σκεται 1 ) τήν Γερμανικήν γλώσσαν διά τής. 
μεθόδου τών φθόγγων, έν τώ πρώτω άναγνω- 
σματαρίω, έν ώ εςηγοϋνται αί εικόνες αί εν 
αϋτώ περιε^όμεναι, ήτοι ή διδακτική ΰλη συγ- 
κε/.ριμένοιν πραγαάτοίν έν εϊίϊει ίστοριδίων' 2) 
τήν έπΙ πλακός γραοήν άσυναρτήτοιν λέςε(.)ν 
το κατ' άρ)^άς, είτα ϊνομάτων υπαρκτών ον- 



(I) Γιαηΐί^Ιιυηι, ιΐΐο 01ϊ(!(1οηιη^' ιΙΐΜ- (1ηιι1ί(•1ιβιι 
Υΐρ11<8(Ίιιι1(;η ίιι ^τυοϋδβίχΜΐ δΐίΐΐ'ΐΐΐβπ. Ι.βίρ/ίμ; 1864. 
ετι ίέ τήν γε-ηκήν εκΟεσιν οτΰτοΟ χιτά τά; έςετάίεις 
τοΟ 1861. Ό έν Χι/κηίόνι Μ. ΙΙϊρανίΛα; γυμνασιάρ- 
χης κα'ι έν τω Νεολόγψ (3 Ιανουαρίου 1873) πρό- 
τερον, τελευταΐον δέ και ϊν Ιοίιυ !£υΑλα5ΐω έπιγραΐο- 
μένω. ΌθΓ|γο; τη; πρώτη; και μέση; η ττ.ς 
δημοτική; κοΊ γομνασ'α*ίίς — αιδεύσεω; (έν 
Κ)7:όλει 1874) προτείνων τήν κατάργησιν τή; άλλη- 
λοοιοακτιχίί: μεΟόοοϋ συνίστησιν ώ; μιμήσεω; όίςιον 
δημοχικόν ΣχολεΤον το τοϋ ΠΐΙΜΙκΙιιΐΓΠ, χαΟ' ϊ καΐ 
ποίησε πως τό έν Χαλκηοόνι δημοχικόν. 



Η Π\Ρ ΗΜΙΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑ.ΙΔΕΥΣΙΣ 



125 



των. 3) την άρίθ(/.γ;οι,ν δια τοΟ νοος οιασδή- 
ποτε άρι.θ[Αγιτικ.γ|ς ποσότ-ζιτος άπο τοϋ εν^ς 
Ι^έχρι τοΰ εκατόν και 4) τϊΐν ώδικήν [Λουσικην 
[Λονον έν παρόοω. 

Της ανωτέρας προκαταρκτική; κλάσεοις σκο- 
πός εστίν ή (Αετά πλήρους συναισθησε&ις κα- 
τανότιοις παντός δ, τι εις την προτέραν κλάσιν 
μ,ηχανικώς διδάσκεται" μαθι/ιριατα δ' εΐσι τάδε' 
1) ή Γερ[Αανικγι γλώσσα. ΈνταϋΟα κρατεί ή 
οιά συλλα6ισ[ΑθΟ [/.έθοδος τοΰ άναγινώσκειν' 
εκαστον άναγνωσθέν μ,έρος λέξιν προς λέξιν 
διερωτάται ΰπδ τοΰ διδασκάλου πληροφορου- 
μένου, αν εντελώς ό [χαθητής ένόησε το περι- 
εχόριενον και ίίλως άντίληφθνι' ήτοι το παι- 
δίον νά ούνηται ν οναγινώσκϊΐ [/.ετ' εύφώνου 
ορθότητας τάς τε της προτέρας κλάσεως συν- 
τόιχους προτάσεις καΐ τα η'ν/ι προσφερόμενα 
αΰτώ ίστορίδια' γίνεται δε και κατά λέξιν 
άπο7ηθισις διηγηματί£ι)ν' εκ δε της γραμματι- 
κής μανθάνει τί έστιν ουσιαστικών και ο'ία η 
χρήσις τοϋ άρθρου" 2) ή Γ^αψή' κατ' αρχάς 
λεπτών και στοιχειωδών γραμμών, επΙ μίαν 
οε ώραν της ημέρας ασκησις εις το γράφειν 
μικράς έζ ολίγοιν λέςεων συνιστάμενα; προ- 
τάσεις" 3) Αριθμητική" πρόσΟεσις καΐ όφαί- 
ρεσις ο' απολύτων αριθμητικών απλών και συν- 
θέτων άπο τοϋ ένος μέχρι τοϋ 900. 4) ώδικη 
μουσική, ώς έν τη πρότερα κλάσει. 

Ϊ6 Βον τμήμα, ήτοι τό σχο.Ιιΐογ τώγ παι- 
νώ)^ συνίσταται εκ κλάσεων εζ, ών της μεν ς'. 
ίτοι κατωτέρας μαθήματα είσι τάδε 1) ίί^ά 
μαθή^ιατα ίστορίαι της άγιας Γραοής ύπο 
βιογραιρικην εποψιν και ιί) εις το άναγινώσκειν 
έςάσκηο'.ς 2) Γερ^αηχα έπανάληψις τών της 
α . κλάσεως μεμ.αθημ.ένων. Τινών λέζεων η 
φράσεων γραφή έκ μνήμης ?] καθ' υπαγόρευσιν. 
Της Γραμ(Λατικής το ούσιαστικον, το άρθρον 
και το έπίθετον κατά τον σχηματισμδν, την 
κλίσιν καΐ την χρήσίν του" απλή υπόδειζις τοϋ 
ρήματος" 3) χα.ί.ίιγ^αψία' διαρκής γραφή εκά- 
στου μικροϋ και μεγάλου στοιχείου και μικρών 
και εύληπτων φράσεων. 4) ^Αηιθίίητίχη κατά 
διάνοιαν" έπανάληψις τών μεμαθημένων και 
πολυπλασιασμος μ.έχρι τοϋ 100 και έπέκεινα" 
5) 'Ωόικί/ μουσική εύκολων χορικών τίνων και 
πατρίων ζσμάτων. 

Της όέ έ. κλάσεως" 1) ίίρά, μαθήματα" Ί- 
στορίαι εκ της παλαιάς γραφής υπο βιογρα- 
φικήν καΐ χρονολογικην εποψιν τής νέας δια- 
θήκης. Κατηχησις ( Ιον τμ.ήμ.α)" 2) Γιρμαηχά' 
επανάληψις προφορική καί γραπτή τών μεμα- 
θημένων" κλιτικαΐ ασκήσει; επΙ τής γραμμα- 



τικής, ρήμα, σχηματιομ.ος τών λέςεων και πα- 
ραγοιγή χάριν ορθογραφίας, άποστηθισις και 
γραφή άπο μ.νημης κεφαλαίων πεζών συγγρα- 
φέων" 3) Άρ'.θμητικη" έπανάληψις τών μεμα- 
θημένων και γνώσις τοϋ εγχωρίου συστήματος 
τών νομισμ.άτων, μέτρων καΐ σταθμών" 4) 
Κα.Ι.Ιι,γραφία ώς έν τ^ προηγουμένν)" 5) περί 
ΐ(.οιηύψ(.1(ίας 2 ώρας καθ' εβδομάδα" έλεύθε- 
ραι συνδιαλέξεις μετά τών μαθητών περί φυ- 
σικών, ιστορικών και γεωγραφικών αντικειμέ- 
νων, μεθ' ας διηγηοις έκ νέου παρά τοϋ παι- 
δος τών ίστορηθέντων η έρμηνευθέντων" 6) (ο- 
δική μουσική ω; έν τη προηγουμ.ένϊΐ. 

Τής δε δ' κλάσεως 1) Ίιςά μιθήματα' ίς-ο- 
ρία τής παλαιάς διαθήκης. Κατηχησις (Ιον και 
2ον τμ,ήμα) παροιμίαι, ιερά άσματα. 2) Γίρ- 
ααηχα έπανάληψις προφορική καϊ γραπτή τών 
μεμαθημ.ένων" σΰνθεσι; και παραγωγή. Το ρή- 
μ,α καθ' δλας τάς διαφοράς και τους σχημα- 
τισμούς του. 'Υπόδειζις τη; απλής προτάσεως, 
άρχαι τής στίξεως" πρώτη προπαίδευσι; μι- 
κρών ελευθέρων εργασιών, καθημερινά", αναγνώ- 
σεως ασκήσεις" 3) Αριθμητική" έζακολούθησι; 
τοϋ άριθμεΐν κατά τά εγχώρια νομίσματα, 
μέτρα και σταθμά" 4) Γραψή μικραι προτά- 
σεις έπι πίνακος προδιαγραφόμεναι ύπο τοϋ δι- 
δασκάλου" 5) Γεωγραφικοφυσικοϊστορικά' πε- 
ρίγραφα! γεωγραφικαΐ και φυσικο'ίστορικαΐ τη; 
πόλεω; και τών περιχώρων αύτη;" 6) Βιογρα- 
φίαι έκ τής γενικής παγκοσμίου ιστορίας" 7) 
ωδική μ,ουσική. 

Τής δε γ' κλάσεως 1 ) ιερά, μαθήματα. Τη; 
Κατηχήσεω; Ιον 2ον και 3ον τμήμα. Ερμη- 
νεία αυτών, παροιμίαι, Ιερά ασμ.ατα" άπος-ήθι- 
σι; τών ίερών γραφών έκ τών Ευαγγελίων, των 
πράξεων τών Άποστόλθ)ν και τών άρίστοαν 
παραβολών" 2) Γζρμανιχά' έπανάληψι; τών 
μεμαθημένων" αντωνυμία, έπίρρημ.α, αριθμη- 
τικά, πρόθεσι;, σύνδεσμος, επιφώνημα" ή απλή 
πρόνασις μετά τής στίζεοις" έλεύθεραι έργα- 
σίαι. ΠεριγραφαΙ και περιφράσεις ποιητικών 
τεμαχίων ει; το πιζόν" 3) Άριθμητιχή. Έπα- 
νάληψις τών προηγουαένων. Κλάσματα" 4) Βιο- 
γραψίαι εκ τής παγκοσμίου γενικής ις-ορίας ο) 
Γεωγρααχ.χοψνσιχοΐστοριχά. Γενική ερμηνεία 
τής ημετέρας γή; και τών προ'ίόντοιν αυτής 
μετ' εφαρμογή; έπί τη; υδρογείου σφαίρας. Μα- 
θηματική Γεωγραφία" Ευρώπη καΐ Γερμανία έν 
γένει- 6) Κα.Ι.Ιη-ραψία, ώς έν τη προηγουμέ- 
νη,• 7) ώόιχή μοΊ'η,χη όμοίιος. 8) ^Ιχι^ογραψία. 
Τά πρώτα στοιχεία. 

Τής δε β' κλάσεως" 1) Ιερά Μαθήματα. 



126 



Ο ΕΝ Κ/11. Ε.\1ΗΝ. ΦΙΑ0Α011Κ0Σ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



Ά-ασχ ή Καττ,χ/,σ-.ς. Παροιρ.ίαι και ίερά ί-' 
σαατα, οί εύκο7>ώτατο'. ψχλίΛοΙ, τει^άχια εΛ 
των επιστολών τοϋ Παύλου και κατά ~άν σάβ- 
βατον ή τϊις επαύριον Κυριακής περικοττη. 2) 
Γερ^ιαίΐκά. Έπανάλτ,ψι; των μεμαθ/ιμένων' η 
απλή και συνεπτυγ[/.ένη πρότασις υ.ετά στί- 
ξεων. Μεγαλείτεραι έλεύθεραι έργασίαι' διηγή- 
ματα, περιγραφαΐ, εκθέσεις. Μεταφοοά μετρι- 
κών τεμαχίων εις το πεζόν. Επιστολογρα- 
φία" 3) ^^^ιθμητιχή. Κλάσματα, μέθοδος των 
τριών, απλτι και σύνθετος, κατ' ευθείαν και 
άντίστροφον άναλογίαν. 4) Ίστοζ^^α παλαιά 
καΐ μέσγ) κατά το έγχειρίδιον τοϋ διευθυντού" 
ιστορία της ίόίας πατρίόος. 'ό) Γ((ύγρα((ία. 'Κ- 
πανάλνιψις τϊ,ς μαθηματική; και φυσικής γεω- 
γραφία;. Εναρςι; ιχνογραφίας γεωγραφικών 
χαρτών. ΕίοικαΙ γνώσεις της Ευρώπης και τη; 
Γερμανίας. 6) Φυυικη ίστοξιία' σύνοψις τών 
τριών [ίασιλείων. 7) λ^α,/^ιγραψία. Εντεύθεν 
άρχεται ή Λατινική γραφή. Κατά την β' εξα- 
μ.ηνίαν μικραΐ λογιστικαΐ πράζει;, φορτωτι- 
καί, έζοφλητικά, άγγελίαι καΐ τα όμοια" 8) ώ- 
(Ηχη μουσική. 9) Ίχ)-ογζ.αψία. Κατά ελαφρά 
υποδείγματα. 

Της όέ πρώτης και άνοίτάτης τών παίόων 
κλάσεως. \) Ί(ρά ιαιθήΐίίΐζα. Έπανάληψις 
της κατηχήσεως. Παροιμίαι νιαΐ ίερά άσματα. 
Δογματική και ηθική. 1'ύντομος σκιαγραφία 
τη; εκκλησιαστική; ιστορίας. 2) Γίρι/αηΐίά. 
Έπανάληψις τοϋ συντακτικού, συνεπή απαγο- 
ρεύσεως γυμνάσματα. Θέματα ελευθέρως έπε- 
ξειργασμένα ά) υποέμπορικήν έποψιν' (έπιστο- 
λαϊ, κοινοποιήσεις, λ.ογιστικαί πράξεις, εξο- 
φλητικά, συμφωνητικά κτλ.), και β ) ύπό έκ- 
παιοευτικήν' (διατριβαΐ και πραγματε'ϊαι περί 
υψηλότερων αντικειμένων). Σύνοψις τή; ιστο- 
ρίας της γερμανικής γραμματολογίας. 3) '/ί- 
ριΜι^ητιxη ή τών τόκων μέθοδος, ή της εται- 
ρία;, ή τή; μίςεως. Στοιχεία τής γεοιμετρίας 
και ίόίω; έπιπεόομ.ετρία. •4•) Ίσζορία. Νέα και 
νεωτάτη πραγματικώ; μεθερμηνευομένη' Ίς-ο- 
ρία τή; Σαςο^νίας. ο) Γίωγραι^ία. Έπανάληψις 
τών προηγουμένων. Ασία, Αμερική. Τά σπου- 
δαιότερα εκ τής εμπορικής Γεωγραφίας. Επιμε- 
λής ιχνογραφία γεο^γραφικών χαρτών. 0) Φυσι- 
κή. Λημώδης φυσική. Λημώό/,ς ανθρωπολογία. 
7) /ί^α././ί5•{;α^/('αέκτενέστερον. εμπορικά θέαα- 
τα, κοινοποιήσεις, προκηρύςεις κτλ. 8)'/^-»-ον^5α- 
5Ρ/''ί•ε!κόνες,άνθη,χωρογραφία ί))ώδ!κή μουσική. 

Εις τάς τρεις άνωτέ:ας τά^ει; τετιάκι; τή; 
'Γ'> ■^ . . . ' •■ ^ ^ . ' , , 

ιοοομαοο; ανα μιαν ο;ραν οιοχσκεται και ή 

Γυμναστική. 



Και τοιούτον μεν το δημοτικον οχολεΐον 
τών παίδων, το δέ τών κορασιών έχει ω; έ- 
ζής. ΙΙίρϊ μεν τοϋ πρώτου ή προκαταρκτικού 
τμήματος ού6έν έχομεν νά προσθέσωρ,εν, αμ- 
φοτέρων τών φύλων εν τώ αύτώ όιόασκομέ- 
νων. Τά δε του β' τμήματο; έχουσιν ώς έξή;. 
Αί μεν τρεϊ; τελευταϊαι κλάσεις, ήτοι ς-', ε', 
καΐ ο' ίλιγίστας έχουσι όιαφοράς άπλοποιου- 
μένης περισσότερον τής διδασκαλίας, εις δε 
τάς τρέϊς άνωτέοας ποοςτίθεται και ή διδασκα- 
λία τών γυναικείων εργόχειρων. Συνιστάται δε 
προ παντός άλλου ίνα ό διδάσκαλος φέρη φυ- 
σικήν και δή άρμοδιωτάτην γαλήνην, την κα- 
θημερινήν δηλονότι άναλλοίωτον τού επαγ- 
γέλματος φαιδρότητα, καθώ; και πραότητα 
τίνα, ήτι; δμω; δεν πρέπει νά έξέρχηται τών 
οιαγεγραμμενων ορίων, ηνωμενην μετ ανόρι- 
κή; σοβαρότητος άπεχούσης πάσης σχολαστι- 
κότητος. 

'\\ δε Γ' τών Κορασιών κλάσις. 1 ) Γερμα- 
νικά Το γραμαατικον μέρος άπλούς•ερον, συν- 
τομώτερον και πραγματικώτερον. 2) ή Ιστο- 
ρία πρακτικώτερον. 3) Τά λοιπά μαθήματα α- 
ναλόγως προσδιορίζονται διά την διδασκαλίαν 
τών εργόχειρων. 

Ή δε Β' Κλάσις. 1) Θρησχε\>τιχά. Ενταύθα 
ώς καί έν τή έπομέντ) πρέπει νά συς-τΊθη ή προ- 
σοχή καΐ χναπτυχθή δεόντως το αίσθημα τή; 
ηθικής καΐ καλαισθησίας και έμβληθή ενθου- 
σιασμό; υπέρ τοϋ άνεπιλήπτου τών ηθών και 
τού άληθώ; ωραίου καΐ χα.Ιον. 2) Γερμαηχά. 
Έ γραμματική συντομώτερον, έν τοΈ; γυμνά- 
σμασι μάλιστα ή επιστολογραφία. 3) Αριθ- 
μητική" άρκοϋσι τά κλάσματα καί ή μέθοδος 
τών τριών. 4) Γιωγραψία συνδεδεμένη μετά 
τής φυσικής ιστορίας. 

Ή δε Α' Κλάσις. 1) Ίε(Α μαθήματα. Έ έκ- 
κλησιας-ική ίς-ορία συντομωτέρα. '^)Αριβμητιχή' 
Μέθοδο; τών τίΐών, τού τόκου καΐ τή; εται- 
ρία;. Τά παραδείγματα ειλημμένα έκ τού πραγ- 
ματικού βίου. 3). Ιστορία. Χαρακτηρισμός 
τών τιιών έπο/ών. 4) Φυσική ιστορία. Τά α- 
ξιοσημείωτα διά τά κοράσια έκ τών τριών βα- 
σιλείων, τής δημώδους φυσικής και τής δημώ- 
δους ανθρωπολογία;. 

Έ διδασκαλία τών ώ; εϊρηται σεσημειωμέ- 
νων μαθημάτων εκτελείται μετ' αύστηρότητος 
καϊ γερμανική; εμμονή; ει; τά διαγεγραμμένα 



και ίορισμενα υπο τεσσαρακοντα και 



δύο δι 



δασκάλων, τά δ' αποτελέσματα αυτών είσιν 
ανταςια των αγώνων, ους υπέρ τη; ύιατηρη- 



Η ΠΑΡ ΗΜ1Ν ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠ4ΙΔΕΪΣΙΣ 



127. 



βεως κ«1 προίΧγ&ίγής τοϋ Σχολείου καταβάλλει 
έ φιλοπονώτατος όιευθυντη; 'Ράρ.σορν. 

Και τά έν )4ω[;.οπόλεσι /.αϊ χωρίοις δηριοτι- 
κά τίί; Γερμανίας σχολεία έλαχίστας εχουσι 
διαφοράς προς τε τον όΊόαιιτέαν ΰλγιν καΐ τά 
μέσα ττ,ς διδασ/.αλίας αΰτγις. Οίίτω δε μετ' 
αύταπαρνησεως χαΐ παιδαγωγικής ορθότατος 
διαττιρούμενα καΐ προαγόμενα τά δημοτικά 
σχολεία της Γερμανίας είσϊν όντως πρόνυηα 
ύημοτιχών σχο^ιίωκ καΐ κινοϋσι τον θαύμα 
σρ.6ν παντός επισκεπτόμενου αυτά. Τοιούτον 
τδ Γερμανικών Λημ,οτικον Σχολεϊον. 

Και παρ' ημ.ϊν τά όιδακτέα μαθήματα και 
ό τρόπος τής διόασκαλίας αυτών κατά το μάλ- 
λον κα^ ήττον μεττ,νέχΰϊ) ές Ευρώπης. Κα'ι 
παρ' ημ'ϊν έρευνώντες πληροφορούμεθα ότι 6- 
πάρχουσι τά στοιχεία, δι' ών δύναται να άνα- 
πλασθη ό δημοτική παίδευσις και κατά στη α- 
ξία της εποχής έν ή (,ώμεν. Άλλα διατί άρα 
δεν έφηρμόσϋησαν αί λαμ.πραί περί αυτής θεω- 
ρίαι και όεν παρεσκευάσΟη νομ.οσχέύιον κανο- 
νίζον κατά τάς σημερινάς προόδους και άνάγ- 
Χας την δημοτικήν παίδευσιν ; Διότι και πάλιν 
άρζάμενοι άπο τών μεγάλων καί θέλοντες διά 
μιας ν' άναγεννήσο^μεν την πατρίδα, ίστάμε- 
θα προ τής πραγματικότητας καί ένορώμεν 
τάς δυσκολίας, αίτινες παρουσιάζονται. 

Κ,αί ό Κοκκώνης κ»1 ό νομοθέτης τοΰ 1833 
χαλώς και τον σκοπόν τής δημοτικής παιδεύ- 
σεως ώρισαν καί την έν αϋτοΐς διδακτέαν ΰ- 
λην. Πρώτιστον καί εκείνοι έλογίσαντο την 
μόρφωσιν καλών δημοδιδασκάλων καί εκδοσιν 
παιδαγωγικών ^ιβλίων' ώστε ότι άφορο; τον 
σκοπόν καί τά μέσα τά συγκροτοΟντα τοϋτον 
κατ' ουδέν οΰσιο^δώς διαφέρουσιν οί νέοι με- 
ταρρυθμισταί, ως πας τις έκ τών ηγουμένων 
ένόησεν. Ένταϋθα δε καί μόνον κείται ή σπου- 
δαιότατη διαφορά ότι τότε μεν ληφθείσης υπ' 
δψιν τής περιστοιχιζούσης την Ελλάδα πτώ- 
χειας προεκρίθη προς διδασκαλίαν ή Μικτή κα- 
λούμενη μέθοδος, ήδη όέ προβάλλεται ή καί 
υπό τής πλειονοψηφίας τής πρώτης επιτροπή; 
έξαρθεΐσα διά τάς άρετάς αυτής συ^διόαxτι- 
χή. Άλλ' είνε άρά γε ή Μικτή μέθοδος η μόνη 
αίτια τή; τοιαύτης τών δημοτικών ήρ.ών σχο- 
λείων καταστάσεως; Το κατ' έμέ έζέθηκα πολ- 
λαχοϋ , αν καΐ σποραδικώς, ότι πολλά είσι 
τά αίτια τά παρακωλύσαντα τήν άνάπτυςιν 
τής δημοτικής παιδεύσεω; καί τήν δι' αυτής 
άνάλογον μόρφίϋσιν τοΰ λαοϋ. "Εχω δε τήν ί- 
οέαν ότι όταν οιαδήποτε μέθοδος καί βελτίς-η 
ούσα παραγνωρίζηται, οί δε διδάσκοντες μη 



έκπληρώσιν εύσυνειδήτιος το αυτών ^ργον, μη- 
δέ όιδακτικά βιβλία ύπάρχωσιν, ουδέν καλόν 
παράγεται, αλλά τά πάντα ευρίσκονται ε!ς 
τήν άποσύνΟεσιν έκείνην, ήτις έπαπειλεΧ τήν 
ήμετέραν πατρίδα. Έν τούτοις όέν δύναμαι νά 
παραλείψω ότι προς τοις άλλοις παρατηρώ καί 
το έζής σπουδαιότατον' Το αυτοτελές τών δη- 
μοτικών σχολείων καί ό κύριος αυτών σκοπός 
οϋίΐαμώς υπ' ό'ψιν ελήφθη, άλλα δή καί παρε- 
γνωρίσθη" ή δέ διά νεωτέρου νόμου 'ίδρυσις τών 
ελληνικών σχολείων κατά το κρατούν έν Γερ- 
μανία σύστημα, όπερ ήν προϊόν τών κλασσι- 
κών καλουμένων σπουδών πριν ή ή δημοτική 
παίδευσις λάβϊ) τήν νΰν σημασίαν, προξενεί 
σύγχυσιν μάλλον καί διαστροφήν τής δημοτι- 
κής παιδεύσεως ή προαγωγήν αυτής καί άνά- 
πτυξιν. Τά δύο ταΰτα σχολεία, ών εκάτερον 
αυτοτελές καί ί'διον έθεωρήθη, έδει ν' άποτε- 
λέσωσι τήν δηαοτικήν παίδευσιν παιδαγωγι- 
κώτερον καί πραγμ.ατικώτερον μεμορφωμένην, 
τά δέ διά τών δύο ειδικών νόιιων ορισθέντα 
μ.αθήμ.ατα προς τον κύριον σκοπόν τής δημο- 
τικής παιδεύσεως άρμοττόμενα νά διδάσκων- 
ται παιδαγωγικώς καί πραγματικώς. Άλλ' 
δμ,ως ήόη καί ούτοις εχόντων τών σχολείων ε- 
φαρμογή τών τοΰ Νόμου και τής Μεθόδου δια- 
τάξεων ουδαμώς έγένετο, ή δέ άφνιρημένη δι- 
δασκαλία τών μαθημάτων καταστρέφει τήν 
διάνοιαν καί διαστρεβλοϊ τήν καρδίαν περιο)- 
ρισμένους καί προς πάν έργον πραγματικόν ά- 
νεπιτηδείους καθιστών τους μαθητάς. 

"Οπο^ς δέ έπανέλθοιαεν εις τήν φυσικήν τών 
πραγμάτων πορείαν καί μορφώσωμ.εν ώς δει τήν 
δηαοτικήν παιδείαν συγκεφαλαιοϋντες τά μέ- 
χρι τοΰδε είρημένα προβάλλομεν τοις άρμοδίοις 
τάδε' α) καί κυριώτατον τήν τήρησιν τών νενο- 
μοθετημένων, ήτις εστίν ή θεμελιώδης βάσις 
πάσης υγιοΰς πολιτείας" Ήμ.εΐς οι Έλληνες έ- 
νεκα τής κακώς εννοούμενης ελευθερίας ενωρίς 
άφιστάμεθα τών κειμένων νόμων καί περιφρο- 
νοΰντες τά πάντα γιγνόμεθα αυτοί οι ^ι'ίτιοι 
τής καχεκτικής τοΰ έθνους ημών κατας-άσεως' 
είτε δέ φύσει εϊτε καί θέσει δεν εϊθίσθημεν νά 
έμμένωμεν ακλόνητοι εις τά διαχαραχθέντα, 
άλλ' έπιπολαίως διατρίβοντες παρασυρόμεθα 
καί φερόμ.ενοι εική καταντώμεν εις το έσχα- 
τον σημεΐον τής έξουθενίσεως. Σχολας-ική αρα 
έμμονη τοις νομοις οιοισοηποτε ουσι και κατά 
γράμμ.α καί Ιννοιαν εφαρμογή αυτών, άν θέ- 
λωαεν νά σωθώμεν τοΰ κινδύνου. 'Έχομεν τον 
κάλλιστον περί δημοτικής παιδεύσεως νόμον, 
όστις διά νομοσχεδίου• τροποποιούμενος κα^ 



128 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



συνδεόΐΛενος ιχετά πολλών ίν. των τοϋ ελληνι- 
κού σχολείου διατάζεοίν όύναται ν' άποβη ά- 
νευ σπουόαίας κα!.νοτο[Αίας ή άλτιθής της δη- 
(ΛοτικΫις ττα'.οεΰιτεω; άγκυρα. Άλλα διατί καΐ 
ουτίο; εχόντων των πραγμάτων οί ύ~ουργοΙ, 
οί θεαατοφύλαχες ούτοι τοϋ κράτους όέν έφαο- 
μό,ουσι πολλά άρθρα, άπερ ασυστόλως κατα- 
χατοϋντα'.: Ή δτ,αοτικη χαίδευσις κηρύττεται 
ύποχρεωτικτ,' πόσα εθντ, δεν νίΟελον θεωρήσει 
εύτύχϊίρια να ε^ωσι τοιούτον τι εν τοις νόριοις 
αυτών οίναγεγρα[;.|χένον καΐ οΐΛ,ως ηΐΛεϊς <)έν τι- 
μ.ωροΰΐΛεν αυστηρώς τους παραβάτας τούτου. 
Ό Κοκκώνης υπέδειςε το ευγενές της τιαω- 
ρίας [Αέσον' ας έφαρμόσωσιν αυτό οί πολιτευό- 
(;.ενοι. θέλουσιν άληθη και πραγμιατικά σχο- 
λεία, ας άρχίσοισιν εντεύθεν, της θε[;.ελιώδους 
ταύτης κρηπΐόος πάσης υγιοϋς πρώτης παιδεύ- 
σεως. Πόσα δε διατάγ^Λατα έν τοις έχ:ια•.όευ- 
τιχοΐς τοϋ Κλάόου υποδεικνύοντα τάς ελλεί- 
ψεις καΐ την άταςίαν και ραθυυ.ίαν των δηαο- 
διόασκάλων δεν ^^.ένουσιν έν τω χάοτη; 

Β Άπαραίτητον θεωροϋριεν τήν συγχώνευ- 
σιν τοΰ δημοτικού σχολείου ριετα τοϋ Ελληνι- 
κού εις σκοπόν προδιαγεγρααμένον, 3ν ή δη- 
μοτική παίήευσις έν πασι τοΐ; εΟνεσιν επιδιώ- 
κει νΰν. Φευκτέον δ' έν αΰτοϊ; την διδασκα- 
λίαν τών ελληνικών γοαιιμάτοιν οιά της έν 
χρήσει γρααματικης καΐ τών' τμηματικών ε- 
κείνων και ψυ/οφθόρων ελληνικών αποφθεγ- 
μάτων καΐ μύθων, έστω ^ϊ κυρίως προς £κμά- 
θησιν της νεοιτέρας ημών γλώσσης, ην οί ά- 
ποφοιτώντες τών όημοτικών σχολείων πρέπει 
νά γράφωσι μετά χάριτος και απταίστως. 

Γ') Την άνύψωσιν παρά τη κυβερνήσει και τώ 
λαώ της δημοτικής παιδεύσεως. Ποσάκις 5 
Κοκκώνης έξετραγώί^ει τήν τών δημοδι6ασκά- 
λων θέσιν, ήτις έστΙ κατασκεύασμα τών έκά- 
ς•οτε κυβερνήσεων και του λαοϋ. "Οταν ή κυ• 
οέρνησις της ΊίλλάΛος τον παιδαγωγόν και δί- 
δασκα λον της μ.ορφουμένης γενεάς ήκι^α περι- 
θάλπτ^ ελάχιστον ήέ μισθον παρέχγι αύτώ και 
άμοιβήν, ό δέλαός θεωρη αΰτον ως τι κατώ- 
τερον ον έκ κακοόαιμονίας καταφυγόν εις το 
διόασκαλικόν επάγγελμα, μηδέ τίμα άςίως της 
θέσεως αύτοΰ, τίνες γενήσονται δημ,οδιδάσκα- 
λοι; Τίς έςει τοσαύτην αύταπάρνησιν ώστε από 
πρωίας κατακλειόμενος έν τω σχολείο) και 
περί τούτου μ.όνον φροντίζων χαΐ αυτό νά προα- 
γάγη και εαυτόν [βελτίω νά καθίστα; Κα.Ι.Ιιη- 
ριύσατε τίμ' τύγην ζϋν όιμοόκί'ίοχά.Ιωγ ήθι- 
χώς και ύ.Ιιχως. Τοϋτο δε γίγνεται, αν ούτοι 
έν ϊσγ) πως μοίρα τοις καθηγηταϊς τεθώσι. 



ΔιατΙ τάχα 5 καθηγητής ολιγωτέρας ώρας ερ- 
γαζόμενος ν' άμείβηται πλειότερον τοΰ δημο- 
διδασκάλου; Ό γλίσχρος μισθός και το έπ' 
αύτοΰ περιφρονητικόν πνεΰμ.α τοϋ λαοϋ έπαυ- 
ξάνουσι τους τοΰ διδασκαλικού επαγγέλματος 
μόχθους και καθιστώσιν αυτό βάρος δυσβά- 
ς•ακτον τοις εις τοϋτο καταδεδικασμένοις. Διό 
οί εις το στάδιον τοϋτο κατελθόντες καΐ αν 
κεκλημένοι τυγχάνουσιν ό'ντες αφίστανται αύ- 
τοΰ εις έτερα έργα τρεπόμενοι. Το άστοιχείω- 
τον όέ τούτων έζ ελλείψεως καλώς (οργανισμέ- 
νου Διδασκαλείου και ή άμφ'.ταλάντευσις αυτών 
ποϋ αϋριον τήν κεφαλήν στρέψαι έπιθέτου- 
σι τήν κορωνίδα εις τους της δημοτικής παι- 
δεύσεως θεράποντας' Δ') τήν σύνταξιν καταλ- 
λήλων διδακτικών βιβλίων διά τήν πρώτην 
τοΰ λαοϋ έκπαίδευσιν, ώς έν τω βω μ,έρει έν 
έκτάσει διελάβομεν καϊ Ε') τήν διδασκαλίαν 
έν γένει διά της μααυτιχίΐ<. ^/ιθυόον συν- 
δυαζόμενης μετά της τών πραγμάτων ή τών 
ε!κόνο)ν τών πραγμάτων. "Οτι μεγίστην έπιρ- 
ροήν έπι τήν μόρφωσιν καΐ άνάπτυξιν τοϋ παι- 
όός έχει ή όιδασκαλία σκοπίμως γινομένη καΐ 
κατά τους ψυχολογικού; καΐ παιδαγ(ι)γικούς 
νόμους, πάσαι αί μέθοδοι άνακηρύττουσιν, ή δέ 
υγιής παιδαγ&ίγική βάσιν και θεμέλιον έχει. 
Διά της διδασκαλίας καί μόνης όύνανται πολ- 
λάκις δλαι αί άλλαι ελλείψεις νά συγκα- 
λυφθώσιν,άλλά και πάλιν έπαναλαμβάνομεν ότι 
ίαί ιιεβόΰονς ποιονσιν οί χα.ΙοΙ (^ιόά•7χα.Ιοι' 
διότι καΐ κατά τήν άρίστην μ.έθοδον δ άνεπι- 
τήδειος τών διδασκάλων διδάσκων ούδένα καρ- 
πόν φέρει. "Οπως ί)έ μορφωθώσι τοιοΰτοι, ας όρ- 
γανισθώσι τά αναγκαία ν.όασκαλεϊα αρρένων 
και θηλέων, καθ ας άνάγκας υποδεικνύει ή παρ' 
ήμΧν δημοτική παίδευσις. Μέχρις ού δέ τοϋτο 
κατορθωθή, οί νΰν άρις-οι τών δημοδιδχσκάλων 
και οί έλληνοόιόάσκαλοι ας άποτελέσωσι τών 
δημοτικών σχολείων τους πρώτους θεράπον- 
τος, οΐτινες διά συνοπτικών δδηγιών και μορ- 
φώσεως έν τισι .-τροΓίί.τοίΟ σχο.Ιιίοκ καθ' ώ- 
ρισμένον τινά χρόνον θά καταστώσιν άςιοι 
της τοΰ έθνους πρώτης και κυριωτάτης παι- 
δεύσεως. 

Παραλείπομεν ένταΰθα νά υποόείςωμεν τήν 
ανάγκην ιορυσεως νηπιαγωγείων και συστά- 
σεως βιβλιοθηκών τοΰ λαοϋ. Πάντα ταϋτα καΐ 
τά τοιαύτα συντελοϋντα εις ευρύτητα τοΰ κύ- 
κ/.ου της δημοτυίής παιδεύσίως ούδεμίαν έ- 
χουσι πραγματικήν σημασίαν, αν ή μέν της 
Ίίλλάόος κυβέρνησις μ.ή άναλάβγ) σπουδαίως 
τη συνεννοηθεί τοΰ τε προς διάδοσιν τών Έλ- 



ΠΕΡΙ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 



129 



^Υΐνι/ών γραμμάτων συλλόγου Λ-αΙ τοϋ διδα- 
σκαλικού τΫιν σύνταςιν νομοσχ^εοίου περί τίίς 
δγίμοτικτί; παιδείας (1) και μετά τήν υπο τϊις 
Βουλϊίς έπιψγιφισιν τελείαν έφαρμογην αύτοϋ, 
οί δέ παρ' '/ίμΐν σύλλογοι καΐ ίδίω; έ ήμ.έτε- 
ρο; μ.ετά των κεντρικών επαρχιακών τών υπέρ 
της δτιμοτικϊίς παιδεύσεως ίοιαίτατα εργαζομέ- 
νων δμθι6μορφον διδασκαλίαν μτ επιδίωξη δια 
της ο, τι τάχιον ιορύσεως τών εν Κεστορατίο) 
και Φίλιππουπόλει Διδασκαλείων τών όύο μ.ε- 
γαθύμων ομογενών, δια της εφαρμογής κοινοϋ 
προγράμματος και της έκδόσεοις διδακτικών βι- 
βλίων. Έλπίζομεν δέ οτι η ευτυχής αΰτη ημέ- 
ρα προσεγγίζει ηδη, καθ' -ί,ν ή δημοτική παί- 
δευσις καΐ παρ' ημΐν ανακόψει αξία τών με- 
γάλων παιδευτικών παραδόσεων τών προγόνων 
ημών και της εποχής έν ή ζώμεν. 

Γ.ΧΑΣΙΩΤΗΣ. 



ΠΕΡΙ ΤΙΝΟΣ θεμελιώδους ΕΛΛΕΠΙΈΩΣ 
ΕΝ ΊΊ,Ι ΠΛΡ ΗΜΙΝ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 

(Άνεγνώσθη έν ττί Τθ7'• συνεδριάσει). 

Πολλην ϊσως θέλω προξενήσει υμΐν, κύριοι, 
την έκπληξιν προαγόμ.ενος ίνα ομιλήσω περί 
ζητήματος τοσάκις και τοσάκις άναδιφηθέντος 
ϋπί» τών μεγαλητέρων ανδρών, υπ ανδρών μέ" 
γιστον εχόντων το κΰρος είτε δια Ί.ην μεγαλο- 
φυίαν αυτών, εϊτε διότι ιδίως το ζητημ,α τοϋτο 
έμελέτησαν και μ,εγάλην πεϊραν δια της εφαρ- 
μογής έλαβον. Έκτος τών έξ επαγγέλματος 



(1) Ό νΰν ϋποοργός τ?ί; ποιοείας Βίλουόποϋλος,δς-ις 
οειχνΰει άξιέπαινον φροντίοο προς βελτίωσιν τίί; χαθ' 
δλοο έν Ελλάδι πβιδείβ;, ■παρΕσχεύασε νομοσ)^έδιον 
χβΐ περί τίίς δημοτικής παιδεύσεως άνατιθέΐΛε»ος αυτήν 
εΙς τόν χλί>ρον επειδή δέ καΙ πάλιν οίχονομιχοί λόγοι 
είσΐν οί διήκοντες διά τοί3 νέου τούτου νομοσχεδίου, έν 
οΰοενός δέ σ^^^εδόν μοίρα έιέθη τό τοδ λοοΰ ττραγματικόν 
Βυμίίέρον, άδυνοτοϋμεν νϊ πιατεύσωμεν οτι Βουλή ελ- 
ληνική θέλει άποδενβΐι '^'ί ού πολύ τι άλλως άρμοττό- 
μενον ταΐς πβιδαγωγικαΐς άξιώσεαι τΟιν έν Ελλάδι λο- 
γίων. Πρβλ. κβΐ τά πρακτικά τής εΙδ. συνελ. τοδ διδ. 
2ολλόγοϋ, ών θέμα έστΙν ή ιοζήτηαις τοΟ νομοσχε- 
δίου τούτου. 



παιδαγ&)γών οι πλεΐςοι τών φιλοσόφων καΐ τών 
νομοθετών της τε αρχαιότητος και τών νεω- 
τέρων χρόνων ίδίο)ς έπι τοϋ ζητήματος τού- 
του επέστησαν την προσοχην θεωροΟντες αϋτ{) 
καϊ δικαίως ώς το κυριώτεοον τών κοινωνικών 
ζητημάτων, και εν έκτάσει την εαυτών γνώ- 
μην εξέφρασαν. Το ζητ/,μα λοιπόν φαίνεται 
έςηντλημένον καϊ εις ούδένα υπολείπεται ίνα 
εϊπϊ) τι πλέον περί τούτου. Και όμως ει καΐ 
πράγματι πολλά καϊ βέλτιστα εγράφησαν καΐ 
ελέχθησαν περί αύτοϋ, καΐ τοΰτο ώς και άλ- 
λα κοινωνικά ζητήματα διατελεί πάντοτε νέον, 
εϊτε όιότι τά ύπ6 τών μεγάλ(ι)ν φιλοσόφων και 
νομοθετών θεσπισθέντα, ούκ έφηρμόσθησαν εν- 
τελώς, εϊτε διότι τών χρόνων καϊ τών ■ίθών η 
έπιγινομένη καθ' έκάστην μεταβολή καϊ πρόο- 
δος καθιστώσιν άναγκαίαν καϊ τοϋ παιδαγ&ι- 
γικοϋ συστήματος την μεταβολην, διο καϊ περί 
τούτου πολλά δύναται τις εισέτι νά εϊπΥ). Ό 
Σύλλογος ημών πεποιθώς περϊ της ανάγκης 
ριζικής μεταβολής καϊ έπϊ τ6 κρεϊττον άνα- 
μορφώσεως τοϋ παρ' ημΤν εκπαιδευτικού συ- 
στήματος (δπερ ούκ ειμϊ βεβαίως μόνος 5 θεω- 
ρών κατά τ6 πλείστον πλημμελές) άπδ τών 
πρώτων της συστάσεως αυτού ήμερων ιοιαί,ου- 
σαν έλαβε περϊ τοϋ ζητήματος τούτου μέρι- 
μναν διορίσας διαρκή έκπαιδευτικην έπιτροπην 
συγκειμένην εκ τών άρμοδιωτέρων πρδς τοϋτο 
μ.ελών τοϋ Συλλόγου. Μη «ρκεσθεϊς δέ εις τοϋτο 
προΰκάλεσεν επ' εσχάτων την σύστασιν έχτά- 
χΐου ί.τίΓ^ο.-Γί/ί συγκειμένης εκ μελών τών τριών 
κεντρικών Συλλόγων, τοϋ ΦιλολογίΛτοϋ, τοϋ 
Θρακικοϋ, καϊ τοϋ Ηπειρωτικού, δπο)ς έςετά- 
σγι τά περϊ δημοτικής παιδεύσεως, περϊ Διδα- 
σκαλείων, καϊ περϊ άναμορφώσεως τοϋ εκπαι- 
δευτικού συστήματος ζητήματα" και περ δέ 
πεπεισμ,ένος οτι αϊ έπιτροπαί αύται Οέλουσι 
κατεργαοθή πολλά τάγαθά, τολμώ ομοις ϊνα 
προβάλω καϊ τάς εμάς σκέψεις περϊ τοϋ αντι- 
κειμένου τούτου. Όμολογώ οτι οϋδεμίαν εχω 
περϊ αύτοϋ είδικότητα' άλλα τό ζήτημα έκ 
τών μεγάλων εκείνων έστϊ καϊ γενικών κοινω- 
νικών ζητημάτων περϊ τών οποίων έκαστος ο- 
φείλει ίνα σκεφθή και μελετήοη μετά μεγίστης 
της προσοχής, κοινοποίηση οέ τάς περϊ τού- 
του σκέψεις αυτού. 'Εν τή τών παίδων άγωγ^ 
έγκειται τό μέλλον έ»•άστου έθνους" τά οέ πα- 
ράγωγα αϊτια τής ισχύος καϊ τοϋ μεγαλείου 
τών Ενωμένων Πολιτειών τής Αμερικής καϊ 
τής Γερμανίας στηρίζονται ώς έπϊ το πλείστον 
δήμοι 



πϊ τών νηπιαγοιγείων καϊ τών δημοτικών εκ- 
παιδευτηρίων αυτών. «Οί κυριώτεροι αϊτιοι τής 
(ΕΑΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 1 7 



130 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\λΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



»ίσ^ύος καΐ των θρ!ά[;.βων ηι;.ών είσΐν οί δι- 
«δάσκαλο'. ήΐΛών» εΐ-ε, καΐ Χικα'.ω;, ό βαθΰ- 
νους ττι; Πρωΐ(ίίχς βτραττ,γο; Μόλτκ,ε. 'Άλλο>ς 
τε θέλω έςετάσεο το ζήτημα ύ— ο ώΰ'.σαέν•/]ν 
ε-οψ'.ν τη; ύγιίαζ, ώς ιατρός. Οί πλείστοι των 
άνΟρώ-ων, κύριοι, ε-ομένως 6έ καϊ ο; χλεϊΓοι 
ές υμών, φρονοϋσιν δτι οί έ— ισττ,μονες ούδεμίαν 
έχουσιν άμεσον σχέσιν οϊιδέ αρμοδιότητα ε-Ι 
τοΰ παιοαγωγικοϋ ζητήματος, ω; μη προκει- 
μένου οϋίέ -ερι χημικής αναλύσεως, ουδέ περί 
συλλογής έντόμο^ν, ουδέ περί κατατάξεως άν- 
θους τίνος η βοτάνου, άλλ' ουδέ περί σφυγμού 
ή πυρετού. Οί πολλοί τών ανθρώπων, προκειμέ- 
νου περί άγωγης τοΰ ανθρώπου, άπονέμ,ουσι συ- 
νήθως πλήρες κΟρος και άπούέχονται ώς αλάν- 
θαστους χρησμούς τάς αποφάσεις τών σπου- 
δαζόντων τους νόμους τών εθνών, η την πα- 
ραγωγην τών λέί;εων, ουδόλως δε οροντίζουσι 
περί της γνώμης τών ειευνώντων τους νόαους 
της φύσεως, και τών εξεταζόντων τον τοΰ αν- 
θρωπίνου σώματος μηχανισμόν. Ουδόλως αρ- 
νούμαι την άρμοόιότητα και την σπουδαιότη- 
τα τών νομοθετών, καΐ τών φιλοσόφων, καΐ 
τών παιόαγωγών επι τοΰ ζητημ,ατος τούτου' 
θεωρώ ομ.ο)ς τους θεσμ.ούς αυτών ώς έπΙ το 
πλείστον ατελείς, διότι περί μ.όνων τών πνευ- 
ματικών τοΰ ανθρώπου δυνάμεων ώς έπΙ τΙ> 
πλείστον μεριμνησαντες, ούδεμίαν ελαβον φοον- 
τιοα περί του σ(.)μ.ατος αυτού, αυτό τε πεοι- 
φρονοΰντες ώς ευτελές ύ.Ηχό>' περικάλυμυ.α, 
καΐ την σχέσιν αϋτοΰ προς την ψυχην, ώς εί- 
θισται ίνα καλώνται αί όιανοητικαί τοΰ αν- 
θρώπου δυνάμει;•, όλοτελώς ώς φαίνεται ά- 
γνοοϋντες η ατελώς γνωρίζοντες. Προς άπόδει- 
ξιν τών λόγων μου λαμβάνω τα προγράμματα 
απάντ(ι)ν τών παρ' ημίν σχολείων, καί ων μέ- 
γας αριθμός αντιτύπων ευρίσκεται εν τοις άρ- 
χείοις τοΰ φιλολογικού ημών Συλλόγου. Τί βλέ- 
πομεν εν αΰτοΐς; Εις τί συνίς-αται η έκπαίδευβις 
τών παί()ων παρ'ημΐν; Ει; τα έζήςΓ άνάγνωσιν, 
γραφήν, έκμ.άθησιν της γλώσσης, τη; γεωγρα- 
φία;, της ί7θρίας τών Ιουδαίων (της λεγομένης 
ιεράς ιστορίας), της ιστορίας τοΰ ίόίου έθνους 
καί τη; Γενικής, Μαθηματικών τουτέστιν Αριθ- 
μητικής, στοιχείων Γεωμετρίας καί Άλγεβρας, 
έσθ' οτε καί ΐΓυχολογίας, Λογικής καί Μεταφυ- 
σικής, σπανίως δε καί ιστορίας τών «Ι'ιλοσοφι- 
κών συστημάτων, εις ευάριθμα δέ στοιχείων 
άτελοΰς Πειραμ,ατικής Φυσικής καί εις τίνα 
Μουσικής (η μ,αλλον αηδών παρατύν&)ν καί ρι- 
νοφθόγγων ψαλμωόιών). Ί6ού άπα; δ κύκλος 
εν ώ περιστρέφεται ή παρ' ήμΐν έκπαίδευσις 



η στοιχειώδης ώς καί η ανωτέρα, ρυθμιζόμενη 
κατά τον βαθμον τοΰ εκπαιδευτηρίου, καί κα- 
τά τάς χρηματικάς δυνάμεις τών κατοίκων 
τής κοινότητος. Οί δέ οργανικοί κανονισμοί 
καί αί διατάζεις, ών πλείστας έμελέτησα, πε- 
ριστρέφονται εις τον τρόπον τής διδασκαλίας 
τών μαθημάτων τούτων, τον τρόπον τής πα- 
ραδοχής καί φοιτήσε&ις τών μ,αθητών καί εις 
ποινικάς τινας διατάζεις. Οΰδαμοΰ δέ γίνεται 
μ.νεία τοΰ σώματο; καί τής σωμ-ατική; αγω- 
γή;, οΰδαμοΰ υπάρχει διάταζί; τις άφορώσα 
την υγιεινην καί την τοΰ σώματος θεραπείαν. 
Σημειωτέον δέ ότι ούδεμ,ίαν εκφέρω ενταΰθα 
γνώμ.ην ουδέ έπί τών προμνημονευθέντοιν μα- 
θημάτων, ουδέ περί τής διατάζως αυτών, άλλ' 
ουδέ περί τοΰ τρόπου τής διδασκαλίας αυτών* 
περί τούτων, λίαν κακώς καί ατελώς κατ' εμέ 
ώς ίπί το πλείστον εχόντων, έπιφυλάττομ.αι 
ίνα όμιλησο) ει; άλλην εύκαιρίαν. Τοιοΰτον λοι- 
πόν παρ' ήμϊν το διάγραμ-μα τή; τών παίδων 
αγωγή;" τοιοΰτον πρό τίνων χρόνων καί παρ' 
άπασι τή; Ευρώπης καί τής Αμερικής πεπολιτι- 
σμένοις εθνεσι, τοιοΰτον ώς έγγιζα καί σήμε- 
ρον παρά τοις πλείστοις αυτών καί ϊν^ως τής 
Λατινικής φυλής. 

Το σύστημα τοΰτο, κύριοι, λίαν πλημμελές 
έστιν, άτε άντιβαΐνον εις αΰτην την οϋσίαν 
τής καλής αγωγής. Τί δ' έστιν άγωγη; '// 
βαθιααία ά,νά-κτυζ,ις, ένίσχνσΐΓ, χαί χρ'ίσι- 
ιιΟΛοίησκ: τώκ (ίυκά^ίίωκ, «ο ή φύσις ίόωρή- 
σατο τω άνθρώ:τΜ ί,-τΐ το) σχοπώ ίνα συντη- 
γησΐ}τότε ατομον αύτοϋ χαΐτούζ οίχείονς χαΐ 
ϊνα βοηθΐ) χαί τοίχ όμοιους αϋτοΰ μεά' ώ^ 
.τροώρισται 'ύ'α ζ;ι ΐ>• κοινωνία. Οΰτός εστί 
κατ' έμ.έ ό προσφορώτερος δρισμδς τής αγω- 
γή;. Τοιούτου δέ όντο; τοΰ οκοποΰ αυτής εν- 
νοείται οτι διάφορα υπήρξαν τά συστατικά 
αυτή; στοιχεία κατά τά; διαφόρους τής άν- 
θρωπότητος ηλικίας, κατά τάς διαφόρους κοι- 
νωνικάς άνάγκας, κατά τά διάφορα κλίματα 
κτλ. Ούτω π. χ. η αγωγή ένος Κάφρου ουδό- 
λως ίμοιάζει προς την τοΰ Γερμανοΰ, ουδέ η 
τοΰ Λάπωνος προς την τοΰ Γάλλου" ό σημερι- 
νό; Γάλλο; οΰδόλω; ανατρέφεται ώς δ πρόγο- 
νος αΰτοΰ Γαλάτης, ουδέ δ Σάζων τοΰ 10. 
αιώνος ώς δ υπο τοΰ Τακίτου περιγραφόμ.ενο; 
Γερμανός, αί δέ άνάγκαι τοΰ Κιούρδου καί τοΰ 
Έσκιμώου οΰχ. εΐσιν αί αϋταί" ούοέ αι τοΰ Βε- 
δουίνου τής Αραβικής ερήμου καί τοΰ βοσκού 
τών "Άλπεων. Το πνεΰμα δμο>ς διατελεί παν- 
τού καί πάντοτε το αΰτδ, τουτέστιν η συντη- 
ρησις τοΰ ατόμου καί τής φυλής. Πρί)ς τί>ν σκο- 



ΠΕΡΙ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΕΛ ΤΗ ΑΓΩΓΙ! ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 



131 



ιιον δε τοϋτον απαιτείται ή ενέργεια όλων τών 
δυνάριεων, ας κατέχει ό άνθρωπος, δι' 3 και 
η αγωγή αύτοϋ οφείλει ίνα άποβλέπτ) εις τήν 
άνάπτυξιν οΰχϊ [/.όνον τοιάςοε η τοιίχςοε (Λερί- 
δος, αλλά εις την του δλου άτό[Λθυ. Προς άπό- 
δειζιν δε τούτου έπιτραπητω (αοι ϊνα εκθέσω 
λεπτθ[Αερείας τινάς, αϊτινές είσιν ϊσοις γνοισταΐ 
εις τους πλείστους ές υ[Αών, ών ορ.ως ττ,ν εκ- 
θεσιν θεωρώ λίαν άναγκαίαν προς Οιασάφτ,σιν 
τοϋ ζητγιριατος. 

ϊα έν τω κόσμω τ,[χών οντά διαιρούνται εις 
δύο [Αεγάλας κλάσεις, εις ανόργανα καΐ οργα- 
νικά. Και ανόργανα (χεν εϊσΐν οί λίθοι, τά ο- 
ρυκτά, τά (;.έταλλα, κα'ι τά ριεταλλοειόη. ενόρ- 
γανα δε τά φυτά, τά ζωόφυτα, και τά ζώα. 
Έκ τών τριών δέ τούτων κλάσεων τών ενόργα- 
νων όντων τά ζώα διακρίνονται δια τριών τι- 
νών κυριωτέρων σ•/)(Αείων, ατινα είσΙν ή διά- 
νοια, ή αίσθητικότης, καΐ ή κινητικότης, ϊι 
[λαλλον ή αντοχιν7ΐνΙα, ή χατά βού.Ιτισι,ν κί- 
ηίσις χαϊ ενέργεια. Λέγω καζά βού.Ιησιν χί- 
τ?ΐσις, διότι ή εκφρασις χίνηαις απλώς ουκ ε- 
φαρμόζεται μόνον εις τά ζώα, εις τά ('ιιιβυχα 
ώς κοινώς αυτά άποκαλοΰσιν, επειδί) έν τοις ι^οι- 
χείοις όλων τών ενόργανων υπάρχει κίν/ισις" κί- 
ντ,σις δέ υπάρχει ενίοτε και έν αϋτοΧς τοις άνορ- 
γάνοις. Κίντ,σις και εργασία είσίν ή ουσία άπάσης 
της κτίσεως. Το φώς έστι κίνησις, ή θερμότης 
καΐ έ ηλεκτρισμός κίνησις, δ ήχος κίνησις, 
κίνησις και ή χημική συνάφεια" κινούνται οί α- 
στέρες έν τη έκτάσει, κινείται και δ άηρ' κι- 
νείται όμως ιδίως ή ενόργανος κτίσις. Κινείται 
και κυκλοφορεί ό θρεπτικός τών φυτών χυμός, 
κινείται ή χλωροφύλλη και η γϋρις (ρθ11(.!Ιΐ), 
κινούνται και τά αέρια (το οςυγόνον και το 
άνθρακικον δ;ύ), άτινα το φυτον απορροφά η 
αναδίδει, κινείται ή συστατική και αρχέγονος 
κυψελις (ι.Ί'ΙΙΐΐΙι,') παντός ενόργανου σώματος, 
κινείται το αίμα, κινείται δ χυλός, κινείται το 
νευρικών ρευστόν. ΣύνΟεσις και άποσύνθεσίς είσι 
τά συστατικά της κτίσεως στοιχεία, δ κύκλος 
έν ώ ή ΙΚΐΙΐΙΠΙ ΙΚΐΙυΐ'ίΐΐΜ άεννάως περιστρέφε- 
ται. Το πάν έρχεται καΐ παρέρχεται" ό,τι υ- 
πάρχει κατ' αυτήν τήν στιγμήν ούχ υπάρχει 
αύριον, και δ αοιδός τών Μζταιιθ(ι(^ώσε(ύν δι- 
καίως έλεγε 

«ϋοιροΓα νίτΐηπίαν ηβο ο^υοοΐ 
Ιιιίιηιΐί; νβ «νιιηαδ νθ 

» οι•Η>< ιτίπιΠί; . . . .» 
"Ανευ κινήσεως ουδεμία ύπαρςις, ουδεμία πρόο- 
δος ουδέ έν τώ υλικω ουδέ έν τώ ιζθικώ κόσμω' 
η κίνησις έστ'ιν ή ζωή, καΐ ή ζωή έστΙ κίνη- 



σις" Ιίΐ νίβ β«1 υιι ΙουΛϊΙΙοη (ή ζωή έστι 
στρόβιλος) είπε μέγας τις φυσιοδίφης. Άλλα 
τά έμψυχα δντα, τά ζώα, έκτος της ζωτικής 
ταύτης κινήσεως της σχηματιζούσης τήν φυ- 
τικήν λεγομένην ζωήν κέκτηνται και τήν δύ- 
ναμιν τοϋ άπό ενός εις άλλον μεταβαίνειν τό- 
πον έν σώμ.ατι και κατά βούλησιν. 

Το σώμα απάντων τών δντοιν της ζωϊΛής 
κλίμακος σύγκειται έκ διαφόρων μελών και 
οργάνων έκτελούντων ώρισμένας λειτουργίας. 
Τών λειτουργιών τούτων αϊ μεν συντελοϋσιν α- 
μέσως εις τήν ύπαρςιν του ατόμου, και εις τήν 
διαιώνισιν τοϋ είδους" είσι δέ αύται, ή πέψις, 
ή άπορρόφησις, ή κυκλοφορία, ή αναπνοή, ή 
ζωϊκή θερμότης, και ή γέννησις, και σχηματί- 
ζουσι τήν φυτιχην λεγομ.ένην ζίύην ώς ύπάρ- 
χουσαι κατά τό πλείστον αυτών μ.έρος καΐ έν 
τοις φυτοΐς. Έ κινητικότης δέ, αί αισθήσεις 
καΐ αί διανοητικαΐ δυνάμεις, συγκροτοϋσι τήν 
ζωΐχΙ/ν λεγομ.ένην ί^ωην (ΙίΙ νίϋ ιιΐΐϊΐϊΐίΐΐι;) 
καϊ διακρίνουσι τά ζώα άπό τών φυτών. Α- 
ληθές ίστιν ότι ϊχνη τινά κινήσεως, ϊ] αν θέ- 
λητε αΰτοκινησίας και αΐσθητικότητος, υπάρ- 
χουσιν, εϊ καΓΐλίγιΐ7α, και ε'ίς τίνα φυτά' ως π. 
χ. ή διεύθυνσις, ίιν λαμβάνουσιν αί ρίζαι προς 
τό μέρος έν ώ εύρίσκουσι τήν άναγκαίαν τρο- 
φήν, και τά στελέχη φυτών τίνων έν σκιά κει- 
μέν(.)ν άτινα διευθύνονται προς τά ΰψη μέχρις 
οΰ εύρωσι τάς ήλιακάς ακτίνας. Τά οϊ έκπλη- 
κτικώτερα παραδείγματα ευρίσκομεν έν τω 
1)ίθΐΐΟΗα ηΐι1κοί|)ΐΐ1;ι, όπερ κλείει τους έν τοις 
άκροις των φύλλων αϋτοϋ ευρισκομένους μι- 
κρούς ακανθώδεις κάλυκας, άμα έντομόν τι έγ- 
γίστρ αυτούς και περικλείει αύτό' οιό και τό 
όνομα τοϋ φυτοϋ" έν τώ ΠΙΙΠΙΟίίΙ ρπαΐϋίΐ 
(τώ μη μου άπτου), όπερ κλίνει τό ς-έλεχος ά- 
υ.α έγγίσϊ) τις αυτό" έν τω λ ;ΐ1ΐδΠ0Γ19, δρΐ- 
ΓίΐΓΐδ, ούτινος τό άρρεν αποσπάται δλόκληρον 
τοϋ πυθμένος τοϋ ποταμού, όπου φύεται, α- 
νέρχεται δέ εϊς τήν έπιφάνειαν κατά την επο- 
χήν τών γάμων αϋτοϋ, τό οέ θήλυ εκτυλίσσει 
έλικοειδώς τά γεννητικά όργανα αυτού, μέχρις 
ου φθάσο)σι τήν έπιφάνειαν όπου γίνεται η 
γονιμοποίησις, μετά τήν δποίαν τό μεν άρρεν 
κατέρχεται και πάλιν εις τό βάθος τό δέ θήλυ 
αποσύρει τον ύπερον αύτοΰ, κτλ. Αλλά ουνα- 
μ,εθα εϊπε'ϊν ότι ή κινητικότης, και αί διανοη- 

1»/ / ~ γ ι '^ϊ ' 

τικαι ουναυ.εις μόνον των ςωων εισι οιακριτικα 
στοιχεία, υπάρχοντα εν αυτοις κατα όιαφορους 
βαθμούς τελειότητος. 

Εις τήν έκτέλεσιν τών λειτουργιών συντε- 
λοϋσι πολλά πάντοτε όργανα, δι' ο καΐ συστή- 



132 



Ο ΕΝ Κ/α. Ε^νΛΗΝ. ΦΙλΟΛ.ΟΓΙΚΟΣ ΣΪΑΑΟΓΟΣ 



μιατα αύται όνο|^,άζονται, το δε σύνολον τών 
λειτουργιών συναπαρτίζει αύτ•)•,ν ττ,ν ζω/,ν. Ό;- 
γανά τίνα τοϋ οώρ.ατος του ζώου δύνανται νά 
λε'ιψωσι, νά άποκοπώσιν άνευ κινδύνου θανάτου 
του δλου άτομου, άλλ' ούν οΰτω; ε/ει καΐ ως 
■πρδ; τά; λειτουργίας" διότι η κατας-ροφτ, ρ,ιας 
Ο'.αςό-Γ,ποτε λειτουργίας (παρά ττιν τϊις γεννή- 
σεως) συνεπιφέρει θαττον η βράδιον ττ,ν άνα- 
■πόφευκτον καταστροφγιν τοϋ δλου άτομου. Το- 
σούτον δ' έστι στενί; ή προς άλλτ,λας σχέσις 
και άλλτ.λουχία τών λειτουργιών, ώστε μικρά 
τις {Ιλάβ•/; της μιας συνεπάγει την [Ιλάβ/,ν κα'ι 
ετέρας, άμεσον εχούση; <ιχέσ•.ν προς αύτην, 
είτα δε την τοϋ όλου οργ'ανισμοϋ. Ταϋτα δε 
εφαρμόζονται εις όλην ττ,ν σειράν τών ζώ&ίν, 
ούό' αΰτοϋ τοϋ άνθρωπου εξαιρουμένου, όστις 
κατ' ού-ίεν διαφέρει τών 7.λλ>ων, ειμή κατά την 
έντελε^έραν κα'ι πολυπλοκωτέραν κατασκευήν 
τοϋ εγκεφάλου αυτοϋ. 

Ό θεμελιώδης λοιπόν νόμος τοϋ ζωϊκοϋ όρ- 
γανισμ.οϋ έστιν ή αρμονία καΐ ισορροπία, ή έ 
λευθέρα, αρμονική και ισόβαθμος ενέργεια ά- 
πασών τών λειτουργιών προς τον αϋτον συν- 
τεινουσών σκοπόν. Της ίσορροπίαί ταύτης κα- 
ταργούμενης ύπερ της μιας, βλάπτονται αί ε- 
πίλοιποι, καΐ αντανακλάται ή βλάβη της μιας 
έπι τών λοιπών" ούτω π. χ. το της κυκλοφο- 
ρίας τοϋ αίματος σύστημα στενήν έχει και ά- 
μεσον σχέσιν προς το της αναπνοής" πάθησις 
δέ τις τοϋ ένδς συνεπάγει ώς επί το πλεΧστον 
και την τοϋ ετέρου" η όπερ το όέον έςάσκησις 
καΐ ενέργεια της γεννητικής λειτουργίας 'έχει 
ώς αποτέλεσμα έκτος τής έςασθενήοεως τοϋ ό- 
λου δργανισμοϋ τήν βλάβην ιδία τοϋ πεπτικοϋ 
συστήματος" το όέ κινητικών ισορροπεί προς 
τήν τοϋ εγκεφάλου, τουτέστι τήν διανοητικήν 
λειτουργίαν. 

Τά εις τάς κινήσεις τών ζώων και τοϋ αν- 
θρώπου συντελοϋντα όργανα είσΐ τά τον σκε- 
λετον σχηματίζοντα οστά, οί μυώνες και τά 
κινητικά νεύρα" διότι ώς γνωστόν δύο εϊ4η 
νεύρων υπάρχουσι, τά αισθητικά και τά κινη- 
τικά, αμφότερα έν τω έγκεφάλο) και τώ νω- 
τιαίο! μυελώ λαμβάνοντα τήν αρχήν. "Οταν 
το ζώον ή 5 άνθρωπος βούληται ίνα κίνηση μέ- 
λ>ος τι ή όλον αΰτοϋ το σώμα, ή έν τώ ϊγχι^ά- 
,Ιω γί>'ο^<έ*•7/ Ιίού.Ινσκ: επενεργεί έπι τών κι- 
νητικών νεύρων" ταϋτα δέ έπενεργοϋσι έπΙ τών 
μυώνων,οΐτινες προσκεκολλημένοι ό'ντες όιάτών 
δύο αυτών άκρων έπϊ τών οστών συστέλλονται 
καΐ συστελλόμενοι έγείρουσι καΐ κινοϋσι το μέ- 
λος η το σώμα. Το πρώτον λοιπόν αποτέλεσμα 



της συστολής τών μυωνων εστίν η κινησις" 
άλλ' έκτος τής κινήσεως, ή συστολή αύτη πα- 
ράγει και άλλα φαινόμενα λίαν ουσιώδη, ταϋ- 
τα ί>έ είσΐν ή αύςησις τής ταχύτητας και τής 
ένερρίας τής κυκλοφορίας, ή αύςησις τής θερ- 
μοκρασίας, ή έπιτάχυνσις τής αναπνοής κτλ. 
Εάν αί κινήσεις αύται και ή έζάοκησις τής 
τών μυώνων συστολής ίπαναλαμβάνωνται συ- 
νεχώς, οί ενεργούντες μυώνες έπισύρουσιν έν ε- 
αυτούς διά τής αύςήσεως τής κυκλοφορίας πλείο- 
να ποσότητα αψ,ατος, όπερ εστίν ό διατρέφων 
τά όργανα ίπός, ή ^Ίίυστη σάςί;^ κατά τήν ώ- 
ραίαν έκφρασιν διασήμου Φυσιολόγου. Το δέ α- 
ποτέλεσμα τοϋ φαινομένου τούτου έστΙν ή αύ- 
ζησις τής διαθρέψεως τοϋ μέλους" οί ενεργούν- 
τες μυώνες γίνονται στερεώτεροι, συμπαγέ- 
στεροι, ερυθρότεροι και ισχυρότεροι. Τά οστά, 
έπ'ι τών όποιων οί μυώνες ούτοι είσΐ προσκε- 
κολλημένοι συαιιερίζονται τά αυτά φαινόμενα 
και γίνονται συμ,παγέστερα και ισχυρότερα. 
Ή αύςησις τής δυνάμεως και τής ταχύτητος 
τής κυκλοφορίας εκτείνεται ΐλίγον κατ ολίγον 
και όιαόίδεται καθ' όλον το κυκλοφορικόν σύ- 
στημα, και το αποτέλεσμα αυτής επιτείνεται 
καθ' όλον το σώμα, όπερ ενισχύεται οιατρε- 
φόμενον κάλλιον. "Οσω δέ ή κίνησις και ή ά- 
σκησις γενικώτεραι καΐ όιαρκέστεραι εισι, και 
συνεχέστερον επαναλαμβάνονται, τοϋτές•ιν όσο) 
5 αριθμός τών ενεργούντων μυώνων εστί με- 
γαλήτερος, ώς π. χ. έν τω βαδίσματι, τώ δρό- 
μο), τώ άλματι, τη νήξει (κολυμβήματι), τη 
ίππασία (ιδίως δέ έν τω τριποδισμώ — τω 
Ιΐοΐ). τοσούτω ή έπ*. τοϋ όλου άτομου σωτή- 
ριος έπίδρασις μεγαλητέρα και διαρκεστέρα 
εστίν. Άπόδειζις δέ τής ταχύτητος καΐ δρα- 
στηριότητος τής κυκλοφορίας έστιν ή αύςησις 
και ένίσχυσις τών τής καρύίας παλμών καΐ 
τοϋ σφυγμού, και ή αλλαγή τής χροιάς τού 
δέρματος και ιδίως τού προσώπου. 

Μετά τήν κυκλοφορίαν αί λειτουργίαι επί 
τών οποίων, ώς εΐπομεν, επενεργεί ή κίνησις 
και ή τών μυώνων συστολή, έστιν ή ζωϊκή 
θερμό της και ή αναπνοή, α'ίτινές είσι στενώς 
συν6εδεμέναι μετά τής κυκλοφορίας. Ή ανα- 
πνοή καθίσταται ταχύτερα, δ (>έ έςερχόμενος 
άήρ άλλοιοϋται επί μάλλον και μάλλον, εστίν 
έπι μάλλον και μ,άλλον διεφθαρμένος, περιέχει 
τουτέστι μείζονα ποσότητα ανθρακικού βζέος. 
Έ δέ ζωική θερμότης αύζάνει ώς εΐπομεν έπΙ 
μάλλον καί μάλλον κατ αρχάς μέν έπιτοπίως, 
είτα δέ καθ' όλον το σώμα, μάλις-α κατά τάς 
γενικάς κινήσεις. Ό Βϋθ(|α(,'Γθ1 και ό ΒίΟίί- 



ΠΕΡΙ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 



133 



οΐΐοΐ άνεΰρον δτι κατά τίιν συυτολτιν ΐΑυώνός 
τίνος ή θερμοκρασία αύτοϋ αυξάνει κατά '/ο 
τουλάχιστον βαθμόν, 5 δέ Ι'ΟΗΐΊ διϊσχυρίζε- 
ται δτι ούναταί τι; ίνα θερμάνγ; επί τινας βαθ- 
μούς το ΰόωρ λουτρού, οιά ττίς τανείας κινή- 
σεως των κάτω (χελών. Γνωστός εστίν υμΈν ό 
τρόπος δι' ού οί αλιείς και οΕ πορΟμεΤς τοΰ Βο- 
σπόρου θερμαίνουσι κατά τάς χειμερινάς αυτών 
θαλασσοπλανησεις τάς τε χείρας καΐ το σώμα 
αυτών' κινοϋσι τούτέστι βιαίως και σταυοοει- 
δώς αμφότερους τους βραχίονας πλνίσσοντες τάς 
πλευράς αυτών. Έτερα σωτ•;ήριος συνέπεια τϋς 
σωμασκίας εις τ/,ν ζωίκγιν ώσαύτο;; άναγομέ- 
νγ) θερμότητα εστίν ή εξής' ή έπισώρευσις τοϋ 
α'ίματος εν τοΙς έσωτερικοΐς όργάνοις τοΟ σώ- 
ματος έστι λίαν επιβλαβής και επικίνδυνος, εκ 
οέ των πειραμάτων τοϋ διασήμου "Αγγλου γη- 
μικοΰ ^ο111 ϋανγ αποδεικνύεται ότι ή κίντ)- 
σις και ή ενέργεια τών μυώνων παράγει την 
καθ' ολϊΐν την έπιφάνειαν τοϋ σώματος ίσόαε- 
τρον διανομήν της Οεομότητος καϊ δτι ιίρκούν- 
τως μεν αυξάνει ή τών άκρων θερμοκρασία, έ- 
λαττοϋται δε ή τών βαθέ(ι)ς κειμένων 5ργά- 
νων' έπειόή δέ το διαδίδον τουλάχιστον, εάν 
ούχι το παράγον την ζωϊκήν θερμότητα, έςΐν 
αυτό τοϋτο το αίμα, Λιά της κινήσεως και της 
σωματικής εργασίας κωλύεται καϊ το έπίφο" 
οον αποτέλεσμα της έν τοΧς σπλάγχνοις συσ 
σωρεύσεως και στάσεως αύτοΰ. 

Έ της πέψεως λειτουργία, επηρεάζεται ώ 
σαύτως ισχυρώς ύπό της σωμασκίας, διότι διά 
της σωματικής εργασίας μεγαλητέρα γίνεται 
κατανάλωσις δυνάμεό)ς τε καΐ οργανικής ύλης 
(διά τής θερμότητος καΐ τοϋ ίδρώτος)" δι' 8 
καΐ ό οργανισμός σπεύδει ϊνα άναπληρώσν) την 
άπώλειαν αύτοΰ διά τής απορροφήσεως νέων 
οργανικών στοιχείων" ή δραστηριότης λοιπόν 
και ή ρώμη τών πεπτικών οργάνων αυξάνει ώ; 
κα'ι ή όρεξις. 

ϊό έξωτερικόν τοϋ ανθρώπου σχήμα καΐ ή 
μορφή προέρχονται δλως ϊκ τοϋ δγκου, τοϋ 
σχήματος και τής ισχύος τών οστέων καϊ τώ\ 
μυωνων, ή όε συνεχής των μυωνων ασκησις 
καϊ ενέργεια αϋζάνει, ως εΤπον άνωθι, την θρέ- 
ψιν αυτών καϊ καθίστα αυτούς συμπαγέστε- 
ρους, ογκωδέστερους, καϊ ίσχυροίτέρους, ώς καϊ 
τά έστα έπϊ τών οποίων ένεργοϋσΓ διό καϊ ή 
πλαστική τοϋ σώματος ωραιότης αυξάνει πο- 
λύ καϊ τελειοϋται διά τής σωμασκίας, αι δε 
οιαφοροι «ρϋρωσεις γίνονται ευκινητοτεραι και 
οτερεώτεραι" δι' 8 καϊ ό ασκών συνεχώς τό σώ- 
μα αύτοϋ εύκινητότερος, έπιδεξιώτερος καϊ χα- 



ριέστερος κατά τό διάβημα εστίν. Τό σωματι- 
κόν κάλλος λοιπόν, ή ρώμη, καϊ ή κατά τάς 
κινήσεις χάρις εϊσϊν εκ τών κυριωτέρων τής σω- 
μασκίας αποτελεσμάτων. 

Ούχ ήττον ισχυρά έ^ιν ή επενέργεια τής τών 
μυώνων άσκήσεοίς έπϊ τής αίσθητικότητος καϊ 
έπϊ τών ηθικών καϊ νοητικών δυνάμεων τοϋ 
ανθρώπου" ή επενέργεια αυτή έστι τοσούτο;) ι- 
σχυρά ώστε ή σωμασκία, καϊ ή σωματική ερ- 
γασία εϊσΙν ή βάσις κατά τό ΐσχυρότερον μέ- 
σον τής θεραπείας τών τοσούτων παθήσεων τοΰ 
νευρικού συστήματος, καθώς ή αποχή τής σω- 
ματικής εργασίας έστι τό κυριώτερον α'ίτιον 
τών πλείστων ασθενειών καΐ νόσων τοϋ συς•ή- 
ματος τούτου. Αί παθήσεις αύται, ών δ αριθ- 
μός έστι μέγιστος και όσημέραι αυξάνει, εΐσΐ 
λίαν συνήθεις εν ταΈς πόλεσι, καϊ παοά τη ευ- 
πόρω καϊ άβροδιαίτο) τής κοινωνίας τάξει' ένω 
σπανίως άπαντα τις αύτάς κατά τους αγρούς 
καϊ παρά τή εργατική τοϋ λαού τάξει. Αί νό- 
σοι αύται είσϊν ίόίως συνήθεις εις τους νοερώς 
εργαζομένους καϊ ουδόλως ή ήκιστα τό σώμα 
κινούντας ή άσκούντας λογίους, καλλιτέχνας, 
καϊ λοιπούς είς την σπουδήν καταγινομένους 
ανθρώπους, ώς καϊ ει'ς τάς ήκιστα κινούμενα; 
καϊ εργαζόμενα;, τάς άβροδιαίτους γυναίκας 
τών πόλεων" καϊ περϊ τούτου εϊσϊ πεπεισμένοι 
άπαντες οί ιατροί. Ίιορροπία τις λοιπόν και 
άντίθεσις υπάρχει μεταςύ τοϋ νευρικού συστή- 
ματος και τοϋ κινητικοΰ, μεταξύ τοϋ υλικοΰ 
καϊ τού ηθικού ανθρώπου, μεταξύ τών μυώ- 
νων καϊ τοϋ εγκεφάλου. Ουδόλως προτίθεμαι 
ϊνα συζητήσω ενταύθα τό μέγα καϊ αιώνιον 
πρόβλημα τή; ψυχή; καϊ τής διπλής τού αν- 
θρώπου φύσεως, ή ίνα εκθέσω τάς περϊ τούτου 
δοξασία; μου. Άλλ' ή πρό; τό ηθικόν τοϋ αν- 
θρώπου σχέσις τού υλικού έστι τοσούτω στε- 
νή, ώστε αδύνατον έστι νά άρνηθή τι; αυτήν, 
έκτο; έάν θέλη 'ίνα τυφλώτττ). « Ουδα^ιως ή 
» φογίι έζαοτάται. τοϋ σώματος, λέγουσιν οΕ 
» ένθερμοι και απόλυτοι πνευματισταί" άΑ.Ιά 
» τό σώμα αυτό τουναντίον της ^^'νχΐκ έστι 
» όοΰ./ον. Έάν (ίί μη όντως έ'χρ, ουδεμία 
ι> ά.ϋη σγέσις ντζάρχΐΐ μίταζύ αυτών η ή 
» ιοΰ οίχοΰντ.ος .τρός ιό οίχαύμινον ». Απα- 
τη ή ψεύδος ! Ό προς αλλήλους στενός σύνδε- 
σμος καϊ ή αλληλουχία τού ηθικού καϊ υλικού 
ανθρώπου, είσι καταφανέστατα" πολλάς δε, 
πλείστας αύτοϋ αποδείξεις έχομεν καϊ έπιλεί- 
ψει με ο χρόνος άριθμοϋντα αϋτάς. 'Έν τών ω- 
ραιότερων συγγραμμάτων τών νεωτάτων χρό • 
νχον έστι τό « ΙΙιρΊ τής σχέσεως τον ύ.Ιιχοϋ 



134 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.Λ.ΗΝ. ΦΙΛΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟΣ 



χαΐ ήθικοΰ του ά>-&ρώ.-ΐΰυο (1) σύγγραμ-μ-α τοϋ 
Γάλλου ϋίΐ1:);ΐΐΐίίί, σύγγρα[;.[>.α άθάνατον, συγ- 
γραφέν κατά τά τελευταία ετη της παρελθού- 
σης εκατονταετηρίδας καΐ (Αεταφραυθέν εις ά" 
πασας τάς γλώσσας τοΰ τυεπολιτισμένου κό- 
σρ.ου, έκτος της νεοελληνικής. Έν τώ συγγράρ.- 
(Λατι τούτω, όπερ έκαστος λόγιος οφείλει ν'ά" 
ναγνοιση καΐ ΐΑελετηση, εΰρήσει 5 βουλόιιενος 
τρανάς καΐ πολυπληθείς αποδείξεις του περΊ ου 
ύ λόγος ένταϋθα ζητηρικτος' εύχό(Αεθα δέ ίνα 
όσον ούπω ϊδω(Λεν την νεοελληνικήν φιλολο- 
γίαν πλουτιζομένην διά της μεταφράσεως αύ- 
τοϋ τε τοΰ συγγράριριατος και άλλων τοιού- 
των αθανάτων συγγραφών, άντ'ι των άση[;.(,ιν 
και αηδέστατων καϊ φθοροποιών συρραα[χάτων, 
άτινα κατέκλυσαν την ημ.ετέραν κοινωνίαν. Ά- 
ποΰειςιν προχειρον τη; σ;ι^εσεως περί ης εστίν 
ένταϋθα δ λόγος, εχομεν ττ,ν άντιπαοάθεοιν 
τοϋ ακινητον βίον άγοντος, καΐ διανοητικώς 
εργαζομένου λογίου, προς τον άγρότην ϊ) τον 
ναύτην, η οιονδήποτε άλλον ένεργητικον και 
πολυκίνητον άγοντα βίον. Ό τελευταίος ούτος 
ολίγον μεν ανεπτυγμένος κατά την διάνοιάν ε- 
στίν, άλλ'ίσταται ενώπιον ημών ορθός ως άν- 
δριάς, ευτραφής, ισχυρός, καΐ γαλήνιος, θαρ- 
ραλέος κα'ι αδιάσειστος, ήκιστα επηρεαζόμενος 
υπο των μ.εταβολών της ατμοσφαίρας η της 
τύχης κα'ι υποφέρων τά πάντα, μόχθους καΐ 
στερήσεις, καταιγίδας και συμφοράς μεθ' υπο- 
μονής και καρτερίας. Εκείνος δέ νοήυων αεν 
εστί και πολυμαθής, ισχνός όμως, ωχρός, και 
ρικνός, άείποτε ανήσυχος κα'ι τεταραγμένος, 
πολλάκις άτολμος κα'ι ψοφοδεής, τρέμων προ 
τοΰ κινδύνου, κα'ι φοβούμενος το έλάχις-ον ψΟ- 
χος, το ελάχιστον πνεΰμα άέρος' άπόλλυσι δέ 
εύκολώτατα τήν υγείαν κα'ι τό θάροος αύτοΰ. 
Τοιαύτη εν γένει ή εϊκών τών δύο αντιθέτων 
τούτων ανθρώπων" αί δέ εξαιρέσεις λίαν ευά- 
ριθμοι είσίν. ΐά α'ίτια δέ της αντιθέσεως ταύ- 
της έστιν 5 αντίθετος τρόπος τοΰ ζην" διότι δ 
μεν έξχσκών τάς σοιματικάς αύτοΰ δυνάμεις, 
κα'ι κινούμενος συνεχώς, διατελεί έν υγεία κα'ι 
ρώμγι, δ δέ διερχόμενος τον βίον αύτοΰ ακίνη- 
τος και κεκυφως έπΙ τοΰ γραφείου η εν τινι 
γωνία τοΰ δυσαέρου σπουδαοτηοίου αύτοΰ, εν 
μόνον μέρος τοΰ σώμ,ατο; αύτοΰ διηνεκώς α- 
σκεί, τον έγκέφαλον, παραμελών το λοιπόν 
μέρος. 



(1) Γ.αίιηηίϋ »1)Γί; Γ;ι|ι|I(ι1■|^; (Ιιι ΙΊιρίιιικ• οΐ ιΐιι 
Μυπιΐ ιΐϋ Γ Ιιυπιιυΐ'." 



Έτερα όέ τις συνέπεια σπουδαιότατη και 
αυτή της οοιμασκίας έστιν ή βαθμιαία άνά- 
πτυζ'.ς και αργοπορία των της ηοης φαινομέ- 
νων κα'ι παθών κα'ι ή καταπράΰνσις αυτών. Τά 
συμπτώματα της ήβης είσϊ πρωϊρ,ώτερα κα'ι τα- 
ραχωδέστερα παρά τοΧς άβροδιαίτοις παιδίοις 
τών πόλεοίν, κα'ι ίόία τοις τής εύπορούσης τά- 
ξεως της κοινωνίας. Τούτο δέ προέρχεται έξ 
ενός μεν έκ τοΰ είδους τϊις τροφής, αλλ έξ 
άλλου κα'ι έκ τής αγωγής κα'ι τοΰ τρόπου τοϋ 
ζην. 

Τό αποτέλεσμα λοιπόν τής τών μυωνων α- 
σκήσεως έστιν έν περιλήψει τό έξής' αυξάνει 
τήν ζω'ίκήν θερρ.ότητα" καθίστα όραστηριωτέ- 
ραν τήν κυκλοφορίαν τοϋ αίματος, τής λύμ- 
φης, κα'ι τοΰ νευρικού ρευστοΰ' επαυξάνει τήν 
ζωτικότητα τών οργάνων, άτινα παράγουσιν 
αύτήν' διευκολύνει τάς έκρίσεις, ίύίως τήν τοϋ 
δέρματος" προκαλεί τήν τής τροφής έπιθυμίαν 
(ό'ρεξιν)" διευκολύνει τήν διοχέτευσιν και δια- 
νομήν τών θρεπτικών χυμ.ών, και μάλιστα εις 
τά εργαζόμενα μέλη' ενισχύει τήν γενικήν τοΰ 
όργανισμοΰ θρέψιν' αύςάνει τήν ίσχύν, τήν εύε- 
ξίαν, και τήν πλαστικήν ωραιότητα τοΰ ίσώ- 
ματος" κανονίζει κα'ι ρυθμίζει τήν τής ήβης ά- 
νάπτυξιν" καθησυχάζει τών νεύρ£ι)ν τον έρεθι- 
σμόν, αντιδρά ει; τήν τοΰ εγκεφάλου άνώμα- 
λον ύπεροχήν, κα'ι εϊς τών παθών τον οάλον. 
Ή δέ αδράνεια τοΰ κινητικοΰ τοΰ ανθρώπου 
συστήματος παράγει όλως αντίθετα φαινόμ.ε- 
να" κα'ι εΐ μέν ή αδράνεια αύτη περιορίζεται 
εις έν τι μόνον μέλος, δ όγκος αύτοΰ έλαττοΰ- 
ται, τό δέρμα τό περικαλύπτον αυτό ο1)χριά, 
ή θερμοκρασία αύτοΰ καταπίπτει έπ'ι μάλλον 
και μάλλον, τό μέλος αδυνατεί κα'ι προϊόντος 
τοΰ χρόνου αί κινήσεις αύτοΰ γίνονται λίαν ε- 
πίπονοι" εΐ όέ τ, άόράνεια επιτείνεται έπ'ι τοΰ ό- 
λου σώιιατος, δ οργανισμός όλος έςασθενεΈ κα'ι 
ολλοιοΰται, και διάφοροι νόσοι προσβάλλουσιν 
αυτόν, ιδίως δέ τά τοΰ νευρικοΰ συστήρ,ατος 
παθήματα. 

Τοιούτων οντοιν τών νόμων τής τών ζώων 
φύσεως, τοιαύτης ούσης τής επιρροής τής ι- 
σχύος τών κινήσεων, κα'ι τής τών μυώνων ε- 
νεργείας, έρωτώμεν ήόη, έάν οί πλείστοι τών 
κατά τους νεωτέρου; χρόνους κανονιζόντων και 
όιεπόντων τήν τών παίδων άγωγήν, 7,αμ5άνω- 
σιν ύπ' όψιν τους νόμους τούτους, εαν φροντι- 
ζωσι περΊ της τοΰ σώματος ρώμης, κα'ι περί 
τής υγείας τοΰ ατόμου; Τά διαγράμματα τών 
παρά τοΈς διαφόροις έθνεσιν έκπαιδευτηρίοιν τών 
νέων χρόνων άποδεικνύουσιν ήμΐν τό εναντίον. 



ΠΕΡΙ ΓΥΜΝ4ΣΤΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΩΝ. 



Ϊ35 



Παραβλέποντες τάς τοϋ οργανισμού ανάγκα; υι 
άγνοοϋντες τους της ισορροπίας νόμους και τΐιν 
άλληλουχίαν τοΰ ήθικοΟ προς το υλικόν, κα- 
τειλημμένοι οέ ύπο των τοΰ απολύτου Πνευμ.α- 
τισμοϋ δογμάτων προς τάς ψυχικάς μόνον δυ- 
νάμεις ολην την εαυτών προσονην έστρεψαν 
και ως έπι το πλείστον εισέτι στρέφουσιν, αΰ- 
τάς καΐ μόνον καλλιεργοϋντες και άναπτύσ- 
σοντες. Άλλως δμως εφρόνουν τα αρχαία έ- 
θνη, και ιδία οί αρχαίοι "Ελληνες και 'Ρωμ.αΧοι, 
ους προσπαθοϋμεν ίνα άπομιμ/.θώμεν εν παντί 
καΐ πάντοτε, εκτός τοΰ καλλιτέρου των θε- 
σμών αυτών, της παιδαγωγίας. 

Άπαντα τα αρχαία έθνη έθεώρουν την σω- 
μασκίαν ώς βάσιν της καλής αγωγής, και 
παρά τισιν αί περί τούτου διατάζεις ήσαν θρη- 
σκευτικά παραγγέλματα. Ούτως εν ταϊς άρ- 
χαιοτέραις παραί)όσεσι των Σινών εύρίσκομεν 
πολλάς περί κινήσεων και σωμασκιών διατά- 
ξεις κατά τάς υπό των νέων χρόνων έρευνας 
περί τοϋ παραδόξου εκείνου έθνους [Ρ;ΐΙΐ11ΐί(Ί• 

]ίιίννβ8 8αο'έ8 άβΓΟνίβηί. \ο Ρ. Αηηοί.: 
Μέηιοίνββ οοΊκβτηαηί 168 ΟΙύηοΪ8 κτλ]. 

Τοιαύτας διατάξεις άπαντώμ.εν και παρά τοις 
'Ινδοΐς, προπάντοιν δε παρά τοΈς άρχαίοις Πέρ- 
σαις. Χορούς καΐ άλλα γυμνάσματα άπαντώ- 
μεν εν τΫι θρησκεία δια'ρόρων λαών της Σημι- 
τικής φυλής καΐ παρά τοίς Ισραηλίταις. Σω- 
μασκίας εϊοός έστι και τών Μωαμεθανών ή 
προσευχή, το ^α^ιά^, και άλλα τινά γυμνάσμα- 
τα, άτινα έδανείσθησαν παρά τών αρχαίων 
Αράβων. 

Άλλα παρά τοις "Ελλησι μάλλον η παρ' 
οίιοοήποτε άλλω έθνει τής αρχαιότητος, ή σω- 
μασχία, ή γυαναστιχη, έφθασεν εις μέγαν βαθ- 
μόν τελειότητος, και ετέθη ώς βάσις της τών 
παίδων αγωγής" την αυτήν δε άπαραλλάκτως 
αρχήν βλέπομεν και παρά τοις 'Ρο)μαίοις. 
«Λάτραι ένθερμοι της καλλονής, τή; ρώμης, 
» καΐ της υγείας οί "Ελληνες ώδηγήθησαν ύπό 
» τής θαυμάσιας αυτών ευφυίας καΐ της πεί- 
" ρας, ίνα άνεύρωσι τό μ,έσον τής έξοιραίσεοις 
>' και ενισχύσεως τοϋ άζόιιον'ΐ, λέγει Γάλλος 
ιατρός, κα'ι τό μέσον τοΰτο ήτο ή γυμναστική. 
Δια τής αγωγής δε ταύτης έγένοντο μία τών 
ωραιότερων φυλών τής γής, και παρέσχον προς 
θαυμασμόν εις αιώνα τόν άπαντα τους θαυ- 
μάσιους εκείνους τύπους τής φυσικής και ηθι- 
κή; καλλονής, ών ουδεμία άλλη φυλή παρή- 
γαγε τοσούτον πλήθος. 

Άλλ' έπήλθεν ή υπό τών 'Ρωμαίων ύποδού- 
λωσις τή; Ελλάδος, μετ' ολίγον δε και οί 'Ρω- | 



μαΐοι αύτοΙ έξηχρειώθησαν, τα ήθη ιήλλοιώθη- 
σαν καΐ έχαυνώθησαν, καΐ ή γυμναστική, ή 
σωμασκία, παρημελήθησαν ολίγον κατ' ολίγον 
καταλειφθεΐσαι ει; μ,όνου; του; άθλητάς και 
τους !ϊ;1αίΓΐαΙθΓΘ8. Ό δε χριστιανισμό; έπελ- 
θών κατήργησε -αντάπασι τό σωτήριον τοΰτο 
τών αρχαίων παιδαγωγικόν σύς•ημα. Διδάσκων 
τήν τοΰ σώματο; περιφρόνησιν και νέκρωσιν, 
ούόόλως ήόύνατο νά ένθαρρύνη τά προς σωμα- 
τικήν ίσχύν και εϋεξίαν τών εΐύ ω.Ιο.Ιατ ξών 
μέσα, δι'8 και ουδείς πλέον έγένετο λόγος περί 
γυμναστικής εν τοις περί παίδων αγωγής θε- 
σπίσμασι τών Πατέρων τής Εκκλησίας. Μόνον 
κατά τόν Μεσαίωνα βλέπομεν εν ΕύρώπΥΐ κλά- 
σιν τινά προνομιοΰχον, του; Ίππότα; και του; 
Ευγενείς, διατηροΰντας ήθη τινά κχι έθιμα τών 
προγόνων αυτών Φράγκοιν καϊ Τευτόνων, καΐ 
εξακολουθοϋντας ίνα άσκώνται τό σώμα, όπως 
παρασκευάζοισιν αυτό διά τόν πόλεμον. Άλλ' 
ούτοι αόνον τό σώμ.α έγύμναζον" μερίς τις μό- 
νον αυτών οί ΤΐΌπΙΐΗίΙοίΠ';^, είδος Αοιδών πο- 
λεαιστών έκαλλιέργουν ενίοτε τό τε σώμα καΐ 
τό πνεϋυ.α. Προϊόντος δμω; τοΰ χρόνου ή άνα- 
κάλυψι; τή; πυρίτιδο; και ή μεταβολή τή; τοϋ 
πολέμου τακτική; και τών μέσων τή; άλλη- 
λοκτονία; κατέστησαν ήττον άναγκαίαν τήν 
μ.εγάλην τοΰ σώματο; (σχύν" εκλιπούση; δε 
τή; ανάγκης έζέλιπε και παρ αύτοϊς τοις Ίπ- 
πόταις ή επιθυμία τής αποκτήσεως αυτής. 
Ούτω δε ή Γυμναστική κατέστη όλως άχρη^ο; 
και μετ' ολίγον έλησμονήθη όλοτελώ;. Ει; μά- 
την Ίατρο'. τινέ; και φιλόσοφοι τών νεωτέρων 
χρόνων, ίδίω; δε δ ΚοίΙ^δβίΙΙΙ έν τίό περί α- 
νατροφής συγγράμματι αυτοΰ (ΕΐΏΐΙΰ) ένθέρ- 
μω; καΐ μετά απαράμιλλου εύγλωττία; έσυμ- 
βούλευσε τήν τή; σωμασκία; είσαγωγήν έν τή 
τών νέων ανατροφή. Οί λαοί κα'ι οί Κυβερνήται 
αυτών έκώφευον καΐ έξακολουθοΰσι κωφεύοντες 
εις τήν φωνήν τής επιστήμης. Μόλις δε έπ' 
εσχάτων τρία ή τέσσαρα μόνον έθνη έκ τών 
νεωτέρων παρεδέξαντο επισήμως τήν γυμνας-ι- 
κήν έν τοις έκπαιδευτηρίοις αυτών, εϊ και α- 
νεπαρκώς. Έξ αυτών δε τό πρώτον, όπερ ει- 
σήγαγε τήν σωμασκίαν έν τοις ίκπαιδευτηρίοι; 
αυτοΰ έστι τό Σουηδικόν εθνο;, καΐ τοΰτο τή 
εμπνεύσει καΐ διά τών συντόνων καΐ μακροχρο- 
νίοιν αγώνων τοΰ ίιΐπρ. (1). Περί τοϋ συστή- 
ματος τοΰ Ι^ίπ2;', άπαρτίζοντος τήν Σονηδι- 
χη^ λεγομένην Γυρ-αστιχην, ώς καΐ περί τών 



(1) "Αποθανόντος κατά τό 1839, 



136 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΙΗΝ. ΦΙλΟΑΟΓΙΚ.ΟΣ ΣΥΑΑΟΓΟί 



άλλοιν γυυ.ναστι.κών [;,εθόί^ων των νεοιτέοίον 
χρόνων παραβαλλθ|^.ένων προς τάς των άρ/αίων 
προτί6εααι 'ίνα πραγ[/ατευθώ «λλοτε. Μετά 
τήν ϊουτ,δίαν ή Πρωσσία καίτινκ άλλα κράτη 
της Γερμανίας, έν τι η παιδαγωγική τέχνη 
[Λεγάλας έλαβε τελειοποιήσεις, παρεδέχΟησαν 
ώίαύτως την σωρ,ασκίαν επισήμως έν τοϊ; 
έκπαιοευτηρίοις αυτών ώς υποχοεωτικον στοι- 
χεΧον της έκπαιόεΰσεως. Ούτω π. χ. εις πλεί- 
στας Γερμανικάς χώρας έγένετο παραδεκτή όιά 
την πρώτην έκπαίδευσιν, την των νηπίων (άπο 
3 — Ο ετών) η μέθοδος τοΰ Ι'^ΓΟβΙιβΙ^ ής το κυ- 
ριώτερον μέρος, ή βάσις, ές-ίν η σωμ.ασκία (1). 



(1 ) Παραθέτω ένταΟβα το Πρόγραμμα ένό; τ&ν 
καλλιτέρων Ντιπιογωγείων τΤ,; Γερμανίας, τοΟ τί,; 
(ίθ11ι;ι, βασιζόμενου έπΙ τοί3 σαττήματος τοΰ Κ^ιι^1^^|. 
Τό Πρόγραμμα τοΟιο δανείζομαι έχ τοϋ «περί τϊ|ς 
έν Γερμανία έκπα:δ£ύ<ιεως» συγγράμματος τοΟ 
Κου ΗίμρΡ3υ, ΊοΟ τοσούτφ κιλίϊις χαι ακριβώς ε;ι- 
ςορήοαντος τήν χατάς-ασιν ττ,ς οημοσίο; έκπαιδίύτεως 
έν Γερμανία, έν Αγγλία, έν 'ΑμΕρ•κ?ί και έν Ιταλία. 
Εστί δέ τοΟχο κοινόν Πρόγραμμα, έκτος έλα•/ίστων 
τιν(ϋν παραλλαγ&ν ώ; προ; τάς ώοας, δλων των Νη- 
πιαγωγείων τϊ,; Φραιβελείοο μεθόδου, ϋτινα οϋτό; 
οΰιος ό ΡγοοΙ)*;! τοοούτω ποιητικως ώνόμβσε Παι- 
δικούς κήπους — ΚίηιΙοΐ'μ.'ϋΓίΟη, Έπωνυμίαν -ί^ν 
παρεδί'/^Οη άττασα ή Γερμανία. 

^η Κ.Ιάσις — ΠακΗα 3 έζζιΥ. 

η ζό ΜίσηιιΟρίας. 
άπό 9η; — 9 καΐ 'Ι^ Θρτ,σχευτικά άσματα και Γυ- 
μναστικά Παίγνια. 
» 9*1^ — 9' Ι,, Ασκήσει; εΙ;τόσχηματίζειν έπί-εδα. 
» 9'!, — 10. Κηπουρική. 
» 10 — 11 Ασκήσει; ε[; τό πλέκειν (διά ταινιών 

χάρτου), 
» 11 — ΙΙ'Ιι Γυμναστική (σωμασκία). 

Μηά Μεσημβίίίαν. 

\ 'Ι, — 2 Θρησκευτικά άσματα κα'ι μεθοδικά Παί- 
γνια. 

» 2 — 2*1, Ιχνογραφία. 

> 2*1, — 3 Ελεύθερα παίγνια εντός τοϋ κήπου. 

« 3 — Β'Ιί "Ασκήσεις ε!; τό έμπήγειν πασσάλου; 
κοτ' ευθείαν γρβμμήν. 

. 3Ί, — 4 Σωμασκία. 

Βα Κ Αάσις — Παιδία 4 έζών. 
,9 — 9'|, Θρησκευτικά άσματα καΐ Μεθοδικά 

Παίγνια. 
Β 9Ί^ — Ο'ι, Σπουδή τ&ν κύοων. 



Άλλα δυστυχώς εις τα μ.ετα τά νηπιαγοιγεΗ 
ερχόμενα εκπαιδευτήρια, τά δτ/μοτικά οχο' 
Αεϊα, προωρισμ.ένα διά τά πανδία τά άπο 6 
μέχρι 1 -4• ετών, καΐ ατινα οί Γερμανοί όνομά- 
ζουσι \ οΐΐνδί^οΐΐΐΐΐβη, ή σωματική άσκησις η 
λείπει παντελώς, η εάν υπάρχη εις τίνα ώς ε- 
πουσιώδες τι φαίνεται κόσμημα" τουλάχιστον 
ούτο)ς είχον τά προγράμματα προ 5 ετών. Εις 
τά της μέσης όμως εκπαιδεύσεως καθιδρύμα- 
τα, τά τοϋ β'. βαθμοΰ οηλ. τά ύπο των Γάλ- 
λων Ιη8ΐίΙαΙίοιι« γΙθ 1'(ιΊΐίί(•ϊ§ηΐΊηβιιΙ δο- 

Οθηα;ΐΠΊ! καλούμενα και περιλαμβάνοντα πα- 
ρά τοΙς Γερμ,ανοΧς τά Κοαίδοΐΐΐΐΐβΐΐ, τά 
ΒΐΙΟΓί^θΓδ^οΙίηΙί'Π καί τά ^γηΐηακϋΒ, η σω- 
μασκία επιβάλλεται καΙ πάλιν εις τους νέους, 
άλλα λίαν ανεπαρκώς κατ' έμήν γνώμην, διότι 
δύο μ.όνον η τρεις καθ^ έβόομάύα ορίζονται <Ό- 
ραι οι' αυτήν. Έν τούτοις όμως αν και ανε- 
παρκής ή σωμασκία αύτη τών Γερμανών νεα- 
νίσκων μ,εγάλη έστΙ πρόοδος" δυνάμεθα δε ϊνα 
βεβαιώσωμ.εν, οτι μεγάλως έπενήργησεν επί τε 
της κράσεως και επί της τύχης τοΰ Γερμανι- 
κού λαοϋ. Έν Αγγλία, τη κλασική ταύτη χώρα 
της πυγμομαχίας, υπάρχουσι πολλά εκπαιδευ- 
τήρια, και μάλιστα τά τών ευγενών, ως π. χ. 
το τοΰ 'Οζφορδ, έν οίς ή σωμασκία καί ιδίως 
ή πυγμομαχία, ή ξιφομαχία, τό κολύμβημα, 
καϊ ή ιππασία, είσΐν έκ τών θεμ.ϊλιο)δών ς•οι- 
χείων ττ,ς αγωγής. Ει δε και τό μέτρον τοϋτο 



» 9*1, — ΙΟ'], Διαλέξεις υπό τ?ίς διδασκαλίσσης πε- 
ρί Ιστορίας καΐ περί βοτανικϊ^;. 
» ΙΟ'Ι, — 11 Ασκήσεις έπ'ι τό αριβμεΤν διά μικρ&ν 

κύβων. 
» 11 — ΙΙ'ί» Σωμασκία καΙ Θρησκευτικά άσματα 
εις τό τέλος. 

ΙΙ'Ι, — ΙΙ'Ιί Ασματα θρησκευτικά καΐ Μεθο- 
δικά Παίγνια. 
» 1'[, — 2 Έπιπεδογραφίβ. 
• 2 — 2'|5 "Αριθμητική (διά μικρ&ν κύβων)" 
Ι 2*1, — 3 Θρησκευτικοί διαλέξεις. 
« 3 — 3']5 Κηπουρική. 

, 3Ί5 — 4 Μεθοδικά Πα'γνια (γυμναστικά) καΐ τέ- 
λος Θρησκευτικά άσματα. 

Γη Κ.Ιάσις Παιδία ο ίτών. 

Ή αυτή διαίρεσις καΐ οΐ σΰτοί ασκήσεις ώ; καΐ αϊ 
τής Βας Κλάσεως, μόνον αντί τών περί έπιπεδογραοί- 
ος και περί κύβων ασκήσεων ί>πάρχ^ουσιν άσ/.ηιεις 
περί τό οΙκοδομεΓν ο! δε διαλέξεις τϊ,; διδασκαλίσσηί 
περιστρέ'ίονται ε!ς τήν Βοτανικήν, τήν Ζωολογίαν 
καΐ τήν ήθικήν. 



ίΐΕί^Ι Γϊ*ΜΝ4ΣΪΙΚΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ Π4ΐΔΩΝ. 



131 



οΰχ' εστίν εφγιρίΑοσμιένον εις άπαντα τα έιοπαι- 
δευτιχά κ.ατασττΐ[;,ατα τοϋ κράτους, ή τοΰ σώ- 
ματος ου.ως έζάσκησις υπάρχει εν τοις ηθεσιν 
αύτοΐς τοϋ Αγγλικού λαοϋ, τοϋθ' δπερ συντε- 
λεί τα μέγιστα εις τήν φυσικτιν και ήθικτ,ν 
ίσχύν, δι' ής δΊακρίνεται ή Αγγλική φυλή, ώς 
ίσνυροτέρα, υγιεστέρα, και ωραιότερα των φυ- 
λών τών καθ' ημάς χρόνοιν. Ή χώρα όμως, ή- 
τις κατά τοϋτο ώς και κατά πάν δ, τι άφορα 
τήν εκπαίδευσιν, κα'ι κατά πολλούς άλλους 
θεσμούς αυτής, προεξάρχει τών άλλων συγ- 
χρόνων ημών λαών της γης, έστιν ή τών Ηνω- 
μένων της Αμερικής πολιτειών. Έν άπαοι σχε- 
δόν τοις έκπαιδευτικοΐς καταστήμασι της Ό- 
μοσπονδίας, έν τοις καΟιδρύμασι της τε κα- 
τωτέρας και της μέσης τάξεοις, τα σωματικά 
γυμνάσματα είσιν εκ τών ών ούκ άνευ, καθ έκά- 
ρ•ην έσθ'οτε δέ και δις της ημέρας επαναλαμ- 
βανόμενα. Έν τη Γαλλία πολλαϊ πολλάκις έγέ- 
νοντο άπόπειραι, πολλά σχέδια καΐ προτάσε'.ς 
και υποσχέσεις μέχρι τούδε προς παραδοχήν 
της γυμναστικής, ώς στοιχείου τής εκπαιδεύ- 
σεως, έγένοντο' εις τίνα δε Λύκεια και εισήχθη 
ηδη, άλλ' ούχι ώς υποχρεωτικον μάθημα' τύ 
δε μέτρον μένει εισέτι έν σχίόίω, οΰδ' έφηρ- 
μδσθη εισέτι εις άπαντα τά εκπαιδευτήρια. 
Παρά δε τοις λοιποί; λαοΐς τής λατινικής φυ- 
λής, τή Ισπανία, τη Πορτογαλλία, και Ιταλία, 
ή έκπαίδευσις και κατά τούτο ώς καΐ κατά 
πολλά άλλα χωλαίνει. Μόνον ή πατρίς τοϋ 
Γουλιέλμου Τέλλ καΐ τού Ιακώβου 'Ρουσσώ 
συμβαδίζει και κατά τούτο ώς και κατά πολλά 
άλλα μετά τή; Αμερικής. Παρά δε τοις Σλαυ- 
ικοΐς λαοίς τοις υπαγομενοις τή τε 'Ροισσια, 
τη Αυστρία, και τή Τουρκία, ή έκπαίδευσίς £ς•ι 
λίαν ατελής καθ' ολα, καΐ μάλιστα παρά τοΧς 
μεσημβρινούς Σλαύοις. 

Έκ τών μέχρι τούδε λοιπόν λεχθέντων γί- 
νεται δήλον ότι ή αγωγή, Ϋιν τά πλείστα τών 
εθνών τών καθ' ημάς χρόνων, εξαιρέσει τών 
Αμερικανών, τών Πρώσσων και άλλων τινών. 
Γερμανών, τών Σουηδών και τών Ελβετών, 
δίδουσι τή νεολαία έν το'ίς έκπαιοευτηρίοις 
αυτών, ιδίως δε ή παρ' ήμΧν αγωγή, εστίν ελ- 
λιπής, ασυνεπής και βλαβερά προς τί) άτομον 
και προς τήν κοινω'νίαν, και αντίκειται εις 
τους νόμους τής φύσεως. 

Ελλιπής, διότι τάς διανοητικά; μόνον δυ- 
νάμεις τοΰ παιδίις δι' αυτής αναπτύσσοντες 
χαΐ ένισχύοντες, έν μόνον μέρος αυτού θερα- 
πεύομεν άμελούντες το έτερον, ούτινος ή ευε- 
ξία ούχ ήττον αναγκαία έστι διά τήν ευτυ- 



χιαν τού άτόμου' δι 3 καΐ ουκ επιτυγχάνε- 
ται ό κύριος σκοπός τής καλής αγωγής. Αν- 
τίκειται δε εις τους νόμους τής φύσεως, διότι 
ένισχύοντες το ί•/ μέρος τού ατόμου και άμε- 
λούντε; το έτερον, καταργούμεν τήν ϊσορρο- 
πίαν, ήτις υπάρχει έν τω οργανισμώ. 

Αί σωματικαί ασκήσεις καΐ ή κίνησις είσΙν 
ανάγκη και νόμος τής φύσεως" άποφεύγων τις 
ταύτα παραβαίνει τον νόμον, έφ' ώ και θάτ- 
τον ή βράδιον τιμωρείται διά νόσων και α- 
σθενείας. Ή δε ανάγκη αύτη έστιν έτι μεγα- 
λύτερα κατά τήν έποχήν τή; αναπτύξεως τοΰ 
άτομου, τοΰτέστι τήν παιδικήν. "Απαντες ο- 
φείλομεν ίνα άσκώμεν τους μυώνας ημών, ά- 
παντες εχομεν ανάγκην κινήσεως, άλλα πολ- 
λώ περισσότερον τά παιδία. Ή πρδς έκπαίδευ- 
σιν, κατά το νύν ισχύον σύστημα, αδιάκοπος 
και αποκλειστική τοϋ νοδς εργασία, η διηνε- 
κής προστ.λωσις τής διανοίας έπΙ αντικειμέ- 
νων ήκιστα ώς έπΙ το πλείστον επαγωγών, ή 
καθ' ολην τήν ήμέραν αναγκαστική τού σώ- 
ματος ακινησία συνδυαζόμενα προς το νοσηρόν 
συνήθως τών εκπαιδευτικών οίκων, προερχόμε- 
νον έκ τής κακή; κατασκευής, τή; έπισωρεύ- 
σεως πολλών ατόμων, τής ελλείψεως τοΰ ά- 
ναγ'καίου ποσού αέρος και φωτός κτλ., δηλη- 
τηριάζουσι πρι>νίμως και εςασθενίζουσι τον δρ- 
γίζνισμον πολλών παίδων. Τά ασθενή και αναι- 
μικά ταύτα ό'ντα θέλουσι παραγάγει κατόπιν 
άλλα έτι ασθενέστερα" και εντεύθεν ή έξασθέ- 
νησι; και ή άλλοίωσις πολλών γενεών καΐ φυ- 
λών, εξ οΰ και μεγάλη τη κοινωνία βλάβη. 
« "Οταν δε κρηπις μή καταβληθή γένους 
«ορθώς, ανάγκη δυστυχεϊν τους έκγόνους», 
εΐπεν αρχαίος τις ποιητής αναφερόμενος 
υπδ τού Πλουτάρχου (Ηθικά — Περί παίδων ά- 
γωγής)' και έχει δίκαιον. 

Διά τής εισαγωγής τής σωμασκίας έν τη 
τών παίδων αγωγή, διά τής σπουδαίας καΐ 
μίΐά πεποιθήσίίύς παραδοχής αυτής, ώς ένος 
τών θεμελιωδών ςοιχείων, ώς έ)'6(: τώ» ών ούχ 
άκυ τής έκπαι5εύσε&)ς, και διά τής συνεχούς 
και μεθοδικής εφαρμογής αυτής, άποφεύγο- 
μεν άπαντα τά άνωθ.ι ρηθέντα δυσάρεστα, έ- 
νισχύομεν το σώμα κχί τήν υγείαν τών παί- 
δων, ουδεμία δε έκ τούτου δύναται ίνα έπέλ- 
θϊ) βλάβη εις τήν τού νοδς άνάπτυςιν, τουναν- 
τίον μάλιστα δυνάμεθα ΐνα βεβαιώσωμεν δτι 
ή τού σώματος ευεξία συντείνει και ε{; τήν 
τοΰ νοδς ζωηρότητα καΐ πλείστας δσας απο- 
δείξεις δυνάμεθα 'ίνα έπιφέρωμεν τής αγαθής 
επενέργειας τής σωμασκίας έπΙ τών νοερών δυ•« 



(ΕΛΛΗΝ. ΦΙΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) 



18 



138 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε\.\ΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



νά[/.2ων. Τέλο; δε ~άντων άκολουΟοϋαεν όιά 
τοϋ τρόπου τούτου το παράδειγμα των μάλ- 
λον πεπολιτισμένων κχΐ ενδοξότερων εθνών τή; 
άρχαιότιατος, παραδεχόμεθχ δε καΐ μέθοδον 
ί,ν διχαιούμεθα 'ίνα όνομάσωμεν έθνικνιν. «Άλλ' 
άπατάσαΓ), ϊσως μοί άντείπη τι;, «ΊΙ νεωτέρχ 
κοινίονία όιαφέρει πολΰ τνίς αρχαίας. Ο; αρχαίοι 
έΟεοποίησαν ττ,ν ώραιόττ,τα /.αι τΫ)ν όώμ•Λν, 
όιότι ή σωματίΛ-/) ϊίχυς ήτο τιαρ' αυτοίς ή βά- 
οις των πράζεων και των μ.εγαλουογιών αυτών. 
Δι' ο και ή παρ' αύτοϊ; πλησμονή των γυμ.να- 
ΐϊτικών καΟώρυμάτων' ενώ ή νεωτέρα κοινω- 
νία άλλας έχει ανάγκα;, και άλλα νίθ/), διέπε- 
ται δε ύπί) τη; ίοχΰο; ούχι τοΰ σώματο;, άλ- 
λα τΫί; διάνοια;. ' Όμολογώ τήν διαφοράν 
ταΰτην' ομολογώ οτι η νεωτέρα κοινωνία ου- 
δόλως έχει ανάγκην αθλητών, ουδέ μ.ονομά- 
χ(ον, ούδεμ.ίαν Λέ αίτθάνεται έπιθυμίαν'ίνα μοο- 
φώτΥ! πολίτα; δμ.οίου; των συντρόφων τοΰ Ιί^έν- 
νου, τοΰ Αττίλα, η Τιμούρ τοΰ Χωλοΰ. Δεν 
βλέπω ομω; και τήν ανάγκην ϊνα βρίθη φιλά- 
σθενων κα'ι καχεκτικών άνδρκρίων. Υπάρχει υιέ- 
σος τις όρος, κράσι-ς τι; και αρμονία, μεταςΰ 
τη; διανοί«; καΐ τοΰ σώματος, -^ν δυνάμεθα 
ίνα έπιτύχωμ.εν δια της θεραπεία; αμφοτέρων 
τών μερών. Ή σωι/,ασκία, ην έςη/.ολοΰθουν καθ' 
δλην αυτών την ζωήν οί φιλόσοφοι καί όήτο- 
ρε; της αρχαιότητος, ουδόλως έβλαψε την ε- 
ξοχον αυτών διάνοιαν. Δεν βλέπω εις τί έβλα- 
(^ε τον Σωκράτην η γυμναστική ην μέχρι τοϋ 
θανάτου αΰτοΰ τακτικώς εςηκολούθει, η τον 
Πλάτωνα οί εκτενεϊ; καΐ ισχυροί αύτοΰ ώυοι, 
"λ τον Ξενοφώντα το ρωμαλέον, το δυνηθέν 
ίνα άνθέζη ει; τόσα; εκστρατεία; σώμα αύτοΰ. 
Δεν βλέπω ει; τί έβλαψε τον .\ΐσχύλον η τον 
Βιργίλιον ?ι τον 'Οράτιον, η τον Πλίνιον η τον 
(^ίΙΐηοΘΠ^ η τον Ι.ΟΙίΙ Βυγοιι η τον ΓΙ;ΐ1Ιι•1• 
?1 τδν (ΙϋΟΐΰ η τον Ηΐΐηΐ1)οΙ(11 η τον Βιιΐΐοιι 
η τον ΟΙΓίοΙν η τον ΚοΒιίίηϊ η τον λναΙΙίΤ 
ΗοοΙ η τον Βίΐίζηο η τον Εΐΐοοικ' ί^ΠΟ 7) 
τί)ν ΛΙί'Χ ΟΐΐΠΊΗΗ καΐ τόσου; άλλους αθανά- 
τους δια τά προϊόντα της διανοίας αυτών άν- 
οράς, το υγιές αυτιον σωμ.α και ή σωματική 
ρ(ί)μη, δι' ής ήσαν πεπροικισμένοι και ην δια 
τών άσκήσεοιν ανέπτυξαν. 

ΊΙ δια της σωιχασκίας έπερχομ,ένη ώς καΐ 
η φυΟ'.κη σοιμ.ατικη ιωυιη ουοεμ,ιαν εκωλυσαν 
έξοχον διάνοιαν 'ίνα άναπτυχθη και έκδηλωθη, 
£ν ω τουναντίον πολλοί μ.εγαλοφυεϊ; άνόρες 
δυστυχείς υπηοζαν καθ' ολην αυτών την ζωήν 
ένεκα της τοΰ σώμ,ατος αυτών ασθενείας, πολ- 
λοί όέ καΐ δεν ήδυνηθησαν ίνα άκολουΟησωσι 



τον προοριο-μον αυτών ένεκα της ασθενείας 
ταύτης. Μη λησμονησιομεν οτι πολλά παιδία 
γεννώνται καχεκτικά και ασθενή, και οτι ή της 
διανοίας μόνον εογασία βλάπτει αυτά άναποφεύ- 
κτω;, έν ώ ή σωμασκία εφαρμοζόμενη ταυτο- 
χρόνως μετά της τοΰ νοδς καλλιέργειας δύναται 
ίνα σώσ/) αυτά, ένισχύουσα το σώμα αυτών. 
Οί φύσει δε καλώς έχοντες παίδες καθίστανται 
έτι ισχυρότεροι. Μη λησμ,ονησωμεν τέλο; ότι δ 
σκοπός προς οι και μόνον οφείλει 'ίνα τείνη -ί 
καλή άγωγη έστιν, ώς τοσάκις εΤπον, ίι αρμο- 
νική εςάσκησις όλων τών λειτουργιών, αϊτινες 
συνις-ώσι τον άνθρωπον, καΐ καθώς δ καλλιεργών 
υ.όνον το σώμα αύτοΰ και άναπτύσσων αύτδ, 
ουδόλως δε φροντίζων περί της διανοίας αύτοΰ 
καθίσταται δν τι άκατέργαστον, ολίγον μόνον 
τών κτηνών διαφέρον, οΰτω και δ μ,όνον την 
διάνοιαν αύτοΰ καλλιεργών, μηδόλως δε κινών 
και άναζωογονών δια τη; ασκήσεως το σώμα 
αύτοΰ άνθρωπος, γίνεται ασθενές καΐ ρικνον 
άνδράριον. Ό εντελής άνθρο)πός έστιν δ έχων 
εύρωστόν τε διάνοιαν και υγιές σώμα' τοΰθ' ό- 
περ οί μ.έν αρχαίοι Ιζέφραζον διά της φράσεως 
χα.Ιός χάγα&ός, οί δε νεώτεροι διά τοΰ Ι11(Μ18 

Βηικι ίη οοΓροΓβ δαηο. « Ούκοΰν, ήν δ' εγώ, 
"λέγει δ Πλάτων, ότου αν ςυμ-ίπτϊ) έν τε τη 
"ψυχή καλά ήθη ενόντα καΐ έν τω ειδει δ- 
"μολογοΰντα Ικείνοις καΐ ζυμφωνοΰντα, τοΰ 
» αύτοΰ μετέχοντα τύπου, τοΰτ αν εϊη κάλλι- 
»στον θέαμα τώ δυναμένω θεασθαι.» (Πλατ. 
Πολιτ. Γ. Ίβ'.) ' 

Σπεύσωαεν λοιπόν ϊνα έφαομόσωμεν εις τήν 
ανατροφην των παιοων ημών, το)ν τε αρρένων 
κα'ι τών θηλέων, το σωτήριον τοΰτο της καλής 
αγωγής συμπλήρωμα! Σπεύσωμεν 'ίνα παρα- 
δεχθώμεν έν τοις έκπαιδευτηρίοις ημών καΐ έ- 
πιβάλωμεν ώ; μάθημα ύ.•τοχρ(ωτιχόν άκαπό- 
ψιυχιον, τοσούτο) άναγκαΐον δσω και ή Γραμ- 
ματική και ή Άριθμ.ητική, καΐ -ττ,^ι σω^ιασχίαν. 
ΟύχΙ δμο); σωμασκίαν άκανόνιστον και άναρ- 
μόδιον αλλά τήν μεθοδικήν, τήν (ρνσιο.Ιογιχτ))^, 
τήν έζασκοΰσαν εκαστον τοΰ σώματος μέλος 
κατά τον υπο της φύσεως δρισθέντα σκοπόν. 
Διά της συγχρόνου δε ταύτης καλλιέργειας 
τοΰ τε νοος και τοΰ σώαατος τών τέκνοιν ημών, 
θέλομεν καταστήσει αυτά εντελείς ανθρώπους, 
κατέχοντας το ΐηοΠδ βαπ,Ι ΪΠ ΐΌΓροΐΌ ίίΠ- 
110, ίοφελίμους δε έαυτοΐς τε καΐ τη κοινωνία. 

Κύριοι, δ Σοφός τοΰ Ναπολέοντος Γου υπουρ- 
γδς καί διακεκριμένος Φιλόλογος, Κος Ι)ΐΐηΐγ 
έζέφρασεν εν τινι εγκύκλιοι αύτοΰ άληθέστα- 
τον απόφθεγμα, όπερ επιτρέψατε μοι 'ίνα έπα- 



ΦΪΣΙΟΑΟΓΙΚΑΙ ΜΕΑΕΤΑΙ 



139 



ναλάβω υαΧν τελευτών τον λόγον. « ί1 ίααΐ 

ία,ΪΓΟ (Ιο« Ιιοιηιαοϋ βΐ ηοιι ρα8 Βοαίβιηθπΐ 

(Ιϋδ Ι^αοΙκ.Ίίοΐ';^!» Το απόφθεγμα τούτο ε- 
φαρίΑΟί,εται ίόιω; εί; ημάς. Ναι, Κύριοι, 

Ανδρών εχο[Λεν ανάγκην και ουχί μόνον Λο- 
γιωτάτων! 

Α. ζωηρός. 



ΦΥζΙΟΛΟΓΙΚΑΙ ΜΕΛΕΤΑΙ. 

(Άνεγνώίθη έν τ?1 ΤΟΘ'. συνεοριάσΕΐ.) 

ΠειΟόμενοι τη παρά τοΰ Συλλόγου ημΧν έ- 
πιτραπείση εντολή τοΰ τάς κατά την Έσπε- 
ρίαν, δοον οίον τε ήμίν τοις πόρρω της επι^'Λ• 
μονικης κινήσεως έν αλλότρια βιοιτική τΰρβγι 
βιοΰσιν, εν ταϊς έπις•ημαις τελουμένας προό- 
δους άνελίττειν, κα'ι ώαπερει εκ φωτοβόλου ε- 
πιστημονικού πυρσοϋ έν κατόπτρω την α'ίγλην 
τούτων αντανακλών, έγνωμεν ή(/.εΧς μεν την 
προ πενταετίας έν Παρισίοις, τό γε νΰν έχον, 
βυνοψΐσαι έκοοθεΐσαν εκθεσιν τοΰ τά μάλα 
οιαπΰστου των πειραματικών φυσιολόγων της 
Γαλλίας, και συμπάσης της Ευρώπης, Κλαυ- 
δίου τοΰ Βερνάρδου, τοΰ μαθητοΰ και κλεινοΰ 
διαδόχου ετέρου της αυτής επιστήμης προι- 
ταγωνιστοΰ και ϊθύντορος, τοΰ περιδόξου ε- 
κείνου Μίΐ^ΟΐκΙϊϋ, την έπιγραφομένην «Ιίαρ- 
ροΓΐ «αΐ' 108 ρΐΌ^Γβίϊ οΐ 1;ι ιηαΓοΙκ' ιΐο 
Ιίΐ ΙΊιγίϊοΙο^ίβ §βηβΓα1β οη Γππιολ', ρ;ιΐ' 
Μ. ΟΙαιιάο ΒβηιαΓά, πιοιπΙμί• γΙο ΓΙη^Ιΐ- 
ΙιιΙ, ρΐΌί'βίίϊίβαι• (Ιο ρΐιγδίοΐΰμίβ ί^όιιοΓαΙο 
Η Ι:ι Γαΰαΐΐβ (Ιοϋ ^^οϊοιιοοδ. 1*ιι1)1ίο;\Ιίοιι 
ίδίΐο 80118 1β8 αιΐ8ρϊοΐ'8 άιι ΜίηίδίόΐΌ οίο 
1Ίιΐ8ΐΓΐιοΙΐοη ρη1)1ί([ΐΐ('. ΡίΐΓΪ^, ΜΟΟΟΟ 

ΙιΧνίΙΙ. », άλλοι δέ άλλα. 

Και ό μεν Γαλάτης φυσιολόγος υπισ^νεΐται 
τας προόδους και την πορείαν της γενικής φυ- 
σιολογίας έν Γαλλία οφηγησασθαι" πάσα δέ 
επιστήμη καΐ γνώσις τών φαινομένων της φό- 
σεοις, ίδια δ ένταΰθα το γενικον μέρος της 
φυσιολογικής επιστήμης, ήτις έστιν ή γνώσις 
τών οργανικών λειτουργιών τοΰ ανθρωπίνου 
σώματος, ών το σύνολον και ή έναρμόνιος αλ- 
ληλουχία άποτελοΰσι την όργανικην ζωην, έ- 
στιν απαύγασμα τών ακαμάτων ερευνών καΐ 
παρατηρήσεων ολοκλήρου τής ανθρωπότητας" 



επειδή η έπίζ-ήμη, πατρίδος άμοιρος, ές-'ι γέν- 
νημα και κτήμα δλης τής ανθρωπότητας" αν- 
θρωπότητα δέ όταν λέγωμεν, έκείνην την αε- 
ρίοα τής άνθροιπότητος έννοοΰμεν, ήτις σπου- 
δάζουσα σκέπτεται, τους τής φύσεως νόμους 
έρευνώσα σαφηνίζει, καΐ τά έκ τούτων προϊόν- 
τα φαινόμενα αναδιφούσα παραβάλλει και ο- 
ρίζει. ΟΰδεΙς δέ ό αρνούμενος, ότι οΕ τής Γαλ- 
λίας ανατόμοι και φυσιολόγοι κατά τάς αρχάς 
μάλιστα τοΰ παρόντος αιώνος μεγάλην έδω- 
καν την ώθησιν, και τά μέγιστα συνέτειναν 
εις το Οεμελιώσαι την νεωτέραν φυσιολογίαν, 
ής τάς βάσεις και Ίταλοι καΐ "Αγγλοι φυσιο- 
δΐφαι συνωκοδόμησαν, και ής τάς λεπτομέρειας 
καϊ τά καθ' έκαστα βραδύτερον οί Γερμανοί α- 
νέπτυξαν και θαυμασίως προϋβίβασαν φυσιο- 
λόγοι, ώστε δ Γαλάτης φυσιολόγος περί τής 
εν Γαλλία προόδου τής φυσιολογίας τον λόγον 
ποιούμενος, τνιν σύμπραξιν τών άλλων εθνών 
άποκλείειν ούτε βούλεται ούτε δύναται. Όψό- 
μεθα δέ δτι ΐόία εις την πειραματικην φυσιο- 
λογίαν, την πρώην υπό τε τοΰ Ίταλοΰ κ5ρα- 
ι;ΐΐΐζ;ιΐΐΐ και άλλων φυσιολόγων καθιεροιθεΐ- 
σαν, κατά τάς αρχάς τοΰ παρόντος αιώνος, με- 
γίστη εδόθη ώθησις ΰπο Γάλλων ανατόμων καΐ 
φυσιολόγων. Αύτη ή πειραματική φυσιολογία 
έστιν ή βάσις τής καθόλου φυσιολογίας τοΰ αν- 
θρώπου και τών ζώων κατά τε τήν ύγια και 
νοσηράν αυτών κατάστασιν, επειδή και αυτή 
ή παθολογία έστΙ φυσιολογία τοΰ νοσοΰντος 
σώματος. 

ΚαΙ μετά τήν εϊσαγωγήν διαιρεί δ ημέτερος 
συγγραφεύς το όλον τής εκθέσεως εις δύο [ί,έ- 
ρη, ών το μεν πρώτον εις 5 κεφάλαια υπο- 
διαιρεί, περί τά έξης ίδιο: περιστρεφόμενα. 

1 ον) Περί τής αϊσθήσεως και τής κινήσεως. 
2ον) Περί τής κυκλοφορίας . και τής ανα- 
πνοής. 

3ον) Περί τή; απορροφήσεως, τής διακρί- 
σεως καί τής εκκρίσεως. 

•ίον) Περί τής θρέψεως, τής γενέσεως και 
τής άναπτύςεως τοΰ κυτταρίου, τοΰ ώοΰ, τοΰ 
βλαστήματος. 

5) Περί τής οργανώσεως και τών οργανι- 
κών συναφειών. Έπΐ τούτοις δ' άπασιν ως κο- 
ρωνίόα τίθησι τάς ανακαλύψεις καϊ τάς προό- 
δους, τάς έν Γαλλία πρωτίστως γενομένας άπο 
μιας είκοσιπενταετηρίδος. 

Έν δέ τω δευτέρα) μέρει, πραγματεύεται 
περί τής πορείας τής γενικής φυσιολογίας, περί 
τοΰ σκοποΰ αυτής, και τών μέσων τής άνα- 
πτύςεως άάτής έν Γαλλία. Το δέ τέλος έπι- 



140 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΛ.ΑΗΝ. Φ1Α0Λ.0Γ1Κ0Σ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



σφραγίζει κεφάλαιον, το τελ',κον συ;Απέρασυ.α 
έ(Λπεριέχον. 

Ταϋτα πάντα καθ' έκαστα ΰ^Ί,•^ άνελϊζαι 
έπιτραχητω ήμΐν εν σειρά τινι άναγνωσίλάτων. 
Άρξώ[;,εθα δε νΰν άπο τ•?,ς Εισαγωγής. 

Έν ταύτη λέγει 5 σοφό; φυσιοόίφης, δτι τα 
ϊχνη καΐ ή άφορρ-Υΐ όλων τών επιστήμων, έν 
αύτη τη γηραιά άρχαιότητι ανευρίσκονται, ή 
δε άνάπτυςις αυτών βαθμιαία εστί, του χρό- 
νου μικράν επι μικροΰ κατατιθέντος, και [Ιαθ- 
μηοον την άναγκαίαν ΰλην προ; οίκοδομην ε- 
κάστης τούτων συλλέγοντο;. Ό δια τη; άνα- 
λύσεω; τα περιστοιχοϋντα αϋτον φαινόμενα 
της φύσεως εξετάζων άνθρωπος, άπο τών α- 
πλούστερων φύσει άρχεται, και άπο τούτ&)ν εις 
•τα μάλλον σύνθετα [ίαθμηδον καταλήγει. Έκ 
τούτου καΐ αί έπιστήμαι την αυτήν εταμον ό- 
Οον έν τη βαθμιαία αυτών άναπτύςει Έκ τού- 
του ο' έν ταύτω συνάγεται, δτι αί πολλαπλά; 
περιέχουσαι γνώσεις έπιστήμαι, αί τελευταϊαι 
συνίστανται. Διο ουδόλως έστΙ παράδοζον, δτι 
ή πορεία καΐ ή άνάπτυςις τη; φυσιολογίας, ή- 
τις ώ; επιστήμη τών νόμων τη; φύσεως ούσα, 
περιλαμβάνει τά πολυπλοκώτερα τών φαινο- 
μένων τη; φύσεω;, καΐ επαγγέλλεται ταΰτα 
έςηγεΐν, βραόεΧα έγένετο, καϊ δτι ή έμφάνισι; 
αύτη; ώς αποτελούσης μέρο; έν τη τάζει τών 
ώρισμένων επιστημών, ώσαύτω; βραδεία έδει 
γενέσθαι. 

Παρακατιων αναπτύσσει ό ημέτερο; συγ- 
γραφεύ; ετι μάλλον τά προ ολίγου λεχθέντα' 
ίνα δέ άποδείζτ) δτι ή Γαλλία κατά τήν τε- 
λευταίαν εϊκοσιπενταετίαν τά μέγιστα συνέ- 
πραξεν ει; το προαγαγεΐν τήν έπιστήμην ταύ- 
την, τρία σεπτά τριών μεγαλοφυών ανδρών, 
περί τά τέλη τοϋ παρελθόντα; και τά; άρ/ά; 
τοΰπαρόντο; άναφανέντων, αναφέρει ένόματα, 
οΐτινε; εις τήν φυσιολογίαν διεύθυνσιν άποφα- 
σιστικήν και ασφαλή μετέδωκαν. Οί άνόρε; 
ούτοι εΐσιν ό Ι^.'ΐνοίίίίβΐ', ό Ι^αρίποθ και ό 
Βΐϋΐκΐΐ. Και άληθώ; του; άνδρας τούτου; όνο- 
μάζοντε; μόνον, το μεγαλεϊον αυτών διαδη- 
λοΰμεν. 

ΚαΙ 6 ρ.έν ]1.;ΐνοίί<10Γ έκ νέου ολιο; ανάπλα- 
σα; και μόρφωσα; τήν νεωτέραν χυμίαν διά 
τη; άνακαλύψεω; τοϋ οξυγόνου, και τήν φύσιν 
τών χυμικών φαινομένων έν τοΧς ζώσιν άνεϋ" 
ρεν. Τρανώς δέ άπέδειζεν δτι ή ζωή αυτή διά 
φυσικών και χυμικών ενεργειών τε και φαινο- 
μένοιν διατηρείται και εμφανίζεται, και δτι α! 
ενεργειαι καΐ τά φαινόμενα ταϋτα αίτιολογι- 
χώς ουδαμώς διάφορα είσΐ τών έν τοί; ανόρ- 



γανοι; σώμασι παρατηρουμένοιν. Άπέδειξεν δτι 
τά ζώα άναπνέοντα, καΐ τά αέταλλα υπδ της 
σκωρίας όιαβιβρωσκόμενα (ΐςειδούμενα), έκ τοϋ 
αέρος το αύτδ άρχικδν στοιχεΐον — όπερ έστΙ 
το οςυγόνον — άπορροφώσι, και δτι ή ελλειψι; 
τοϋ «ναπνευστοϋ τούτου άέρο;, τήν οξείδωσιν 
τών μετάλλων κατά τον αύτδν τρόπον άπείρ- 
γει, καθ δν και τήν άναπνοήν κωλύει. "Ετερον 
έργον τοϋ ί,ανοΐίίϊοΐ" καΐ τοϋ ίιίνρίαοο έν- 
ταυτώ έστΙν ή άπόδειξι;, τοϋ δτι ή οργανική 
θερμότης, ή τά ζώντα ζωογονούσα, έν τούτοι; 
δι' άληΟοϋς καύσεως γεννάται, δλω; παραπλη- 
σία; τη καύσει τών ημετέρων εστιών. Ή αρ- 
χαία της ζωή; προ; τήν φλόγα παραβολή, ή- 
τις, ιος εκείνη, λάμπει και σοεννυται, επαυσα- 
το ούσα απλή μεταφορά καΐ έγένετο ήδη ε- 
πιστημονική πραγματικότης και αλήθεια. 

Άλλ' έάν τά έμψυχα δντα έν τη αύτη πη- 
γή άρύωνται τήν συνθήκην τής χυμικοζωτι- 
κή; αυτών ενεργείας, έν τ, και τά άψυχα, καΐ 
δμω; εντελώς διαφέρουσι διά τών ειδικών μορ- 
φών τών φυσιολογικών αυτών εμφανίσεων. Ή ■ 
ανατομία εξετάζει ταύτας, έπειόή έκεΐναι εί- 
σιν η άμεσο; εκφρασι; των ιόιοτητων της ωρ- 
γανοίμένης ύλη;, και τη; κατά τδ μάλλον η 
ήττον συνυφής τών ζοιτικών οργανώσεων. Διά 
τής ανατομής τών νεκρών ανθρώπων, καΐ τών 
ζώντων ζώων, τών προ; φυσιολογικά πειράμα- 
τα άρμοόίων, κατώρθωσαν νά γνωρίσωσι καΐ 
νά όρίσωσι τήν χρήσιν καΐ τά; ίίίιότητας τών 
πλείστων οργάνων τοϋ σάματος' ύιά τή; ανα- 
τομία; χαί τή; πειραματική; φυσιολογία; έ- 
πλούτισαν τήν έπιστήμην οι' ώ; πλείστων πο- 
λυτίμοιν άνακαλύψεοίν. Άλλα μέχρι τοΰδε ή 
γ'ενική φυσιολογία διέμενεν έν τω άορίστιο βυ- 
Οω τών υποθέσεων ω; προς τήν αρχήν, ήτι; 
ζωογονεί τδ ζωδν σώμα, καΐ παρέχει και ορί- 
ζει έκάστίύ τών αϋτοϋ διαφόρων οργάνων τήν 
ϊδιάζουσαν αΰτοϋ λειτουργίαν. 

Ό Βίοΐΐαί έστιν εκείνο;, δστις έκ βάθρων 
τήν γενικήν άνατομίαν τών διαφόρων ίς-ών τή; 
όργανώσεοι; θεμελίωσα;, ύπέδειξεν εϊ; τήν γε- 
νικήν φυσιολογίαν τδ άνατομικον στήριγμα, 
οϋπερ ήμοίρει. 'Εποιήσατο νοητδν τδ μέτρον 
τή; αιωνία; άναζητήσεο); μυστηριώδους καΐ 
ενιαίας τίνος αρχής προς έζήγησιν δλων τών 
ζωτικών έΐΑφανίσεο^ν, και έδειξεν δτι έν τή 
φυσιολογία πάν φαινδμενον δέον προσαρτάσθαι 
ευθέως και αυστηρώς ταΐ; φυσιολογικαΐς είδι- 
καΐ; ίδιότησι ζώντό; τίνος ίστοϋ, ωσαύτως ώ; 
και έν τη φυσική εκαστον φαινόμενον παράγε- 
ται οριστικώς άπο τών φυσικών ίδιοτήτοιν ω- 



ΦΥΣΙΟΑΟΓΙΚΑΙ ΜΕλΕΤ4Ι 



141 



ρισ[Αέν•/ις τίνος υλγις. Έπαννιγαγεν οΰτως ό με- 
γαλοφυϊ); εκείνος ΒίοΠίΐΙ τίιν γενικτ,ν φυσιο- 
λογίαν εις ώρκτμέντ,ν τινά θέσιν, έν η εξεστιν 
άκολουΘϊίσαι και τοποθετνίσαι τα φαινόμενα 
τών ζώντων σωμάτων, άποδούς εκείνα εις τάς 
στοιχειωθείς ίοιότητας τών οργανικών ιστών, 
οδτως ώς είθισται άποοιοόναι τά αιτιατά εις 
τά αυτών αίτια. Το άντικείμενον άρα τγ)ς γε- 
νικής φυσιολογίας εστίν ακριβώς το όρίζειν διά 
ττίς πειραματικής αναλύσεως τάς στοιχειώδεις 
φυσιολογικάς ιδιότητας τών ίστών, προς το 
μετέπειτα εντεύθεν άναγκαίως έζάγειν την ά- 
φήγτ,σιν τών ζωικών μτ,χανησεων. 

Άλλ' Ό μεν υί(•1ιαί ϊΐν ό μέγιστος τών α- 
νατόμων τοϋ αυτοϋ αιώνος, και δι'αύτό τοΟτο 
ούκ ήν τέλειος φυσιολόγος κατά την ακριβή 
και εύρεΐαν σημασίαν, -^,ν νΰν τή λέξει ταύτη 
άποδίδομεν. 

Έ ζωη ούκ έστιν άλλως καταληπτή η διά 
τής συμ.πλοκής τών φυσικο-χυμικών ιδιοτήτων 
του έςωτερικοΟ μέσου μετά τών ζωτικών ιδιο- 
τήτων τής (ΐργανώσεΕος, και τής προς άλλήλας 
οράσεως και αμοιβαίας αντιδράσεως. Τών δύο 
τούτων ενεργειών ή συνδρομή εστίν αναγκαία, 
επειδή εάν τις αφαίρεση η τροποποιησγ) την 
ετεραν τούτων τών ενεργειών, είτε την τής 
οργανώσεως, είτε την τοϋ μέσου, ή ζωη παύε- 
ται ή άλλοιοϋται πάραυτα. Ή γενική φυσιο- 
λογία επί τής διπλής ταύτης βάσεως δύναται 
μόνον νά στερεωθή, ισχυρώς. Πρέπει νά έξετά- 
ζτ) έν τή οργανώσει τάς ζωτικάς η τάς φυσιο- 
λογικές ϊόιότητας τών μέσων, δι' ών η ζω- 
τικότης τών ίστών εμφανίζεται. Έάν ό φυ- 
οιολόγος απλώς ανατόμος, ?ι φυσικός ϊι χυμί" 
κδς ήναι, έάν δεν έπιστηρίζηται εϊ μη έπΙ 
μιας τάξεως γνώσεων, τάς" όποιας έδείξαμεν, 
η έάν άποδίδωσι ταύτττι μείζονα τίνα άξίαν η 
δση ττ πρέπει, παρεκτρέπεται άναγκαίως τή; 
ευθείας όί>οϋ, κα'ι εκτίθεται εις το προτάττειν 
επί τών φαινομένων τής ζωής, εξηγήσεις σφα- 
λεράς και ατελείς. 'Άρα πρέπει πάντοτε νά 
λαμβάνωμ.εν υπ' δψιν δύο ορούς αναγκαίους" 
α°^. τον άτομικον δρον τής ώργανωμέν/,ς ύλης, 
δστις παρέχει την φύσιν η την μορφην τών φυ- 
σιολογικών φαινομένων, κ«ί β ον τον φυσικον 
χυμικον δρον τών περιστοι;^ούντων ημάς στοι- 
χείων, δστις ορίζει και κανονίζει τάς ζωτικάς 
εμφανίσεις τών δντων. 

Πρί)ς όέ έμπέδωσιν και βεβαίωσιν τής προό- 
οου τής φυσιολογίας, τρίτη τις ώθησις ήν α- 
ναγκαιότατη" ήν έπάναγκες το νά έπανα- 
γάγωμεν οριστικώς την φυσιολογίαν εις την 



μέθοδον τών πειραματικών επιστημών" έ- 
πρεπε νά τή δοθή οριστικώς ή διεύθυνσις εις 
τά έπί τών ζωσών οργανώσεων πειράματα, 
δπως άποτραπή τέλος πάντων άπο τής 
σκόλιας άτραποϋ τών υποθέσεων καϊ τών 
προώροιν εξηγήσεων, έν ή τοσάκις άπεπλα- 
νήθη. Μέγας τις φυσιολόγος, Γαλάτης και αυ- 
τός, ό Μγι2;Θ11(1Ϊ0, επήλθε κατά τάς αρχάς τοϋ 
ένεστώτος αιώνος, έπι τοϋ έπιστημ,ονικοϋ ορί- 
ζοντος, άσκησων την γενικην ταύτην έπίρροιαν 
έπι τής φυσιολογικής επιστήμης, και πλουτί- 
σων έν ταϋτώ ταύτην διά τών ιδίων αυτοϋ ανα- 
καλύψεων. Ό ΜπίίΟΙκΙίβ έπαιδεύθη μεν έν τη 
ανατομική Σχολή τών Παρισίων, άλλ' ουδόλως 
διετίθετο νά μιμηθή το παράδειγμα τών (δια- 
δόχων τοϋ ΒίοΙίΛΐ εις τάς υποθετικάς αυτών 
εξηγήσεις. Πνεύμα έχων όριστικον, διαπερας-ι- 
κον και άνεξάρτητον, έξ αρχής συνετέθη μετά 
τοϋ Βπ,ρίΛΟβ, δστις ήν αϋτοϋ προστάτης. Διά 
τή; επενέργειας τούτου, ίνεδυναμώθη έτι μ^λ' 
λον έν τη έμφύτίο αϋτοϋ αντιπάθεια προς τάς 
φυσιολογικάς έκείνας έίηγησεις, έν αίς διά λέ- 
ξεων μόνον ήμείβαντο. "Επειτα αυθόρμητο; τις 
τάσις πρδς την άντίδρασιν, ήτις κατ' έκείνην 
την έποχήν έκυρίευε τά πνεύματα, ωφέλησε 
τά μέγιστα την φυσιολογίαν" ό δε Μδϊίθηοΐϊβ 
έκρατύνθη έν τη απλή εμπειρία περιοριζόμε- 
νος, -ίίτοι ζητών το ώμ.ον μόνον αποτέλεσμα 
τοϋ πειράματος, πασαν όέ έρμηνείαν καΐ πάν- 
τα μάταιον συλλογισμον σπουδή άποφεύγων. 

Καθ'δλον δε αύτοϋ τον βίον, δ Μίΐοβίΐάίο 
έπενήργησεν έπί τής νεωτέρας φυσιολογίας οιά 
τής επιμονής• αυτού εις την υποστηριςιν της 
ανάγκης των πειραμάτων, και της εςοϋελί- 
σεο)ς τών υποθέσεων και τών εκ τών προτέ- 
ρων συστηματικών εξηγήσεων. Έπι τούτω δε 
ήνου το παράδειγμα τή διδασκαλία καί ποιών 
έδίδασκεν. Ούτως ηρξατο ΐδ'.αίτερα μαθήματα 
διδάσκων, έν οίς τά περί τής ζωής διδασκό- 
μενα, διά τών φαινομένων, τών εκ τής ανατο- 
μής ζώντων ζώων προερχομένων, έμαρτυροϋντο 
καΐ άπεδεικνύοντο. "Οτε ό Μπμβηάίβ τών 
τοιούτου είδους μαθημάτων ηρξατο, ην μοναδι- 
κός έντήΕύρώπϊΐ, έν δε τω ακροατήριο) αυτού 
πλήθος άπειρον Γάλλων τε και αλλοδαπών συν- 
ωθεΐτο προς την έκ τής διδαχή; αύτοϋ ιοφέλειαν. 
Έκ τής έτίας εκείνης τής πειραματικής φυσιο- 
λογίας, τής οΰδέποτ' άλλοτε έν ΕύρώπΥ) ούτω 
συστηματικώς υπαρξάσης, προήλθεν ή νεωτέρα 
γενεά τών πειραματικών φυσιολόγων, ων έκα- 
στος εις την έαυτοϋ έπανακάμπτων πάτριον 
γήν, τά αυτά έπανελάμβανε και έτελειοποίίν 



142 



Ο ΕΙΝ Κ/υ. ΕΛ.λΗΝ. φιλολογικός ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



πειρα[/.ατα, ούτως, ώστε νϋν οΰδα(χοϋ τής Εϋ 
ρώπτ); τοιαΰται τη; πειραμ.ατικης φυσιολο- 
γίας ^χολαΐ έλλείπουσιν. Ταϋτα εϊσΐ πράγ- 
(Αατα, η'^/) γενό[Αενα άνα(Ανγισεις της νεότητας 
της πρεσβυτέρας γενεάς τών νϋν επιζώντων 
φυσιολόγοιν. 

'Απ6 τοϋ Γ«).,νοΰ μ;^ρ.. της ν^τέρας έπο- 
χ^ΐί, οι των διαφόρων τόπων χ.,1 εθνών φυσιο- 
λίγοο, οί επι των πνεόντων ζώων διά τίί; ά- 
νατο,..η; πε.ρά(.ατα τελούντες σπανίως πως ά- 
νεφαινοντο Τά δέ πειοάαατ^ τού-.. ' - ^ 
. ,...<»(Αΐαι,<)[λ£ν«, ότε οέ ψεγόμενα ώς οψά καΐ 
βάρδαρα καΐ μή τοσούτον δνησιμα, έγκατελεί- 
φΟησαν τέλεον και ούκ έκτήσαντο δικαίωμα 
μονίμου εγκαθιορΰσεως έν ταΐς φυσιολογικαΐς 
^χολαΐς. Νυν έγκαθίδρυνται ηδη στερεώς, και 
αί των ζώντων ζώων άνατομαϊ (νινί >;(.Η•Ιίθ- 
Πί'ί^) επΙ μάλλον καΐ μάλλον ώςημέραι καλ- 
λιεργοΰμεναι καΐ τελειοποιοΰμεναι καθιστάσι 
την πρωτίστην των θεμελιωδών βάσεων της 
πειραματική; μεθόδου, τοΟ τά της ζωής φαι- 
νόμενα έρευναν. Ή τοιαύτη της πειραματικής 
φυσιολογίας έγκαθίδρυσις άν/ικει εις την Γαλ- 
λίαν. Τώ δε ^ΙίΐμίΊκΙίβ άπονεμητέα ή δόξα 
τοϋ οριστικώς άνυψώσαι την σημαίαν της πει- 
ραματικής φυσιολογίας, άνθ' ών η επερχόμενη 
γενεά χάριτας αϋτώ εϊσεται. 

Συνελόντι δέ φάναι, αί παροΰσαι πρόοδοι 
της φυσιολογία; άναποσπάστως συνδέονται τη 
αναγεννήσει, ην η έπις-ημ.η αΰτη έώρτασε πεοι 
τας αρχάς του υπερμεσοϋντος ΐ,ι^τ, ίί^.ε•:έίο\) 
αιώνος. Ην δέ άξιον λόγου το άποδείξαι ότι 
ή Γαλλία ην ή κοιτίς της άναγε-Λησεως ταύ- 
της, εις ην συνε6ραμ.ε ποωτίστω; η άνω ανη- 
σθείσα φο^τοοόλος τριάς τών διασήμων εκείνων 
ανδρών, ών τά ονόματα εισΐ Τ^αV()^^ί^('^, Γ,α- 
ρ1;ΐΟΟ και Μίΐμί'ΐκΐίβ. 

Απο ταύτης οΰν τής νεωτέρας εποχής προή- 
χθη ή πειραματική φυσιολογία, ώς βάσιν αυ- 
τής στερεάν κτησαμένη τον έκ τών φυσικο- 
χυμικών επιστημών, τής ανατομίας, κα'ι τής 
επι της ί,ωσης οργανωσε(ος πειρασεως, συγ- 
κείμενον τρίποδα. 

Την σήμερον ή καινοφανής αυτή πειραμα- 
τική έπις•ήμη τών τής ζωής φαινομένων, παν- 
ταχού μετά ζήλου κα'ι άνενύότως άριστα καλ- 
λιεργείται. Ϊ6 μεγαλεΧον και το θέλγητρον 
τών προβλημάτοιν, ών την λύσιν επιχειρεί, ή 
προαίσθησι; τή; έπιρροία;, ην προώρισται ν 
άσκήσ•/) ει; το μέλλον έπΙ τής εϋεςίας τοϋ αν- 
θρώπου, διήγειρον τον έπις•ημονικ6ν ζήλον τών 
νεωτέρων γενεών, και προσείλκυσαν την συμ- 



παθειαν όλων τών άνήρών τής προόδου. Δια 
ταύτης τής δδοΰ, ή πειραματική φυσιολογία 
γενήσεται έντος ολίγου επιστήμη ανεξάρτητος, 
Βήματι γοργώ προβαίνουσα καΐ έν τώ ήμετέρο; 
αιώνι θαυμασίω; προώδευσεν. Προς δέ την Ι" 
πίδοιίΐν Τ^ιζ φυσιολογίας, ώς και προς την προ^- 
κοπήν πάσης άλλης επΙβτ'/,^Γίς. διά δύο διακε- 
κριμένων Ιδών δύναται τις να συνορι^^^ϊρ" Ίον 
δια τής έπΙ τά πρόσω ώθήσεως τών άνακαλύ•- 
ψεων και τών νεωτερικών ιδεών" 2ον διά τής 
δυνάμεως τών μέσων τής εργασίας, και τής 
έπιστηαονικής άναπτύςεο>ς. Ίϊν δέ τή άναπτύ- 
ζει τών έπις-ημ-ών, ή έφεύρευσίς έστι άναμφι- 
λέκτως το ούσιωδέστερον στοιχείον. ΚαΙ δμ.οις 
και αί νεοιτερικαι ϊδέαι και αί ανακαλύψεις 6- 
μοιάζουσι τώ σπόρο). Δεν άρκεΐ μόνον νά σπα- 
ρή ό σπόρος κα'ι νά βλαστήσ(ΐ, πρέπει και νά 
τραφή κα'ι νά άναπτυχθή διά τής επιστημονι- 
κής αρδεύσεως καΐ καλλιέργειας. Άνευ ταύ- 
της ή φθείρεται καΐ φθίνει, η μεταναστατεύει, 
κα'ι τότε έν γη εϋφορωτέρα και λιπαρωτέρα 
τής πατοίου μεταφυτευθείς, προκόπτο)ν και 
θαυαασίως καρποφόρων μακράν τή; γεννήτο- 
ρος φαίνεται, κα'ι μώμον ταύτγι προσάπτει, ώς 
μη δυνηθείσϊΐ αΰτον θρέψαι και μ.εγαλΰναι. 

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ. 

'' Αγαχ.αΛν\1•α.(: και π^όοδοί της γεηχής 

Φυσιο.Ιογίαζ Ιν Γα.Ι.Ιία χατά ^ι'ιηγ 

(ίχοσι.τίΐ-ΐαετίαν. 

Έν τη άκολούθο) εκθέσει, προοιμιάζει ό η- 
μέτερος Συγγραφεύς (('-ΙίΐΠΐΙο Ι^ίΊΊίαπΊ), έξε- 
τάσομεν ιδία. την άνάπτυξιν τής γενικής φυ- 
σιολογίας, καΐ δείξομεν ότι απασαι τής επι- 
στήμης ταύτης αί πρόοδοι τείνουσιν εις το ό- 
ρίσαι τάς ίόιότητας και τους ορούς τής υπάρ- 
ξεως τών οργανικών ς-οιχείοίν των αποτελούν- 
των τάς φυσιολογικάς βάσεις τής ζωής. Ό 
σκοπός ημών έσται, το νοητάς ποιήσαι τάς 
δυσκολίας και την άξίαν τού τοιούτου προβλή- 
ματος. Ή γενική φυσιολογία, αρτισύστατο; 
και άλω; νέα επιστήμη ούσα, 5π6 σύστημ.ά τι 
οΟκέτι έδυνήθη νά υποβληθή' κα'ι αύτη δέ ή 
ιστολογία, ής το άντικείμενον έστΙ το όρί,,ειν 
τού; ανατομικούς χαρακτήρας τών ιστών, ες 
ών το σώμ.α συνίσταται, προβαίνουσα ει; την 
βαθμιαίαν άνάπτυξιν αυτής έν πολλοίς προ- 
σωρινά; μόνον όιακρίσει; καΐ ορού; παρέχειν 
δύναται, ους το μέλλον αναμφιβόλως μεταβα- 



ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΕΑΕΤ4Ι 



143 



λεΐ. Δ'.ο ούοαμώς άζιοΰμεν αϋστηράν τίνα τα- 
ςινομίαν τών φυσιολογικών ςΌΐ^^ειωοών φχινο- 
[λένων ίορϋσαι. Έάσο[Λεν οέ έν τη άφηγτίσει 
ήριών στάοιον εΰρύχωρον, έν ώ είεται ήρ.ϊν δυ- 
νατόν κατατάςαι τά τε συνθετικά άποτελέσαα- 
τα καΐ τάς «ναλυτικάς έρευνας, τάς αναφερό- 
μενα; εις ζητγ.ματα της γενικής φυσιολογίας, 
άπερ εισέτι μελετώνται. 



Ι. 



ΦΛΙΝΟΑΙΓ,ΝΑ ΤΙΙΪ ΑΙΪΘΗΣΕϋΣ ΚΑΙ 
ΤΙΙΪ ΚΙιΜΙΣΕΠΣ. 



Συσιήίίαζα καΐ στοιγιΐα ται>• 
ηύρϋιν χαι τά*• ^ινών. 

Έ αϊσΟησίς τε και η κίνησις, αί άναγόμε- 
ναι ε!ς τάς ίόιότητας των νευρικών και μυϊ- 
κών συστημάτων συμπεριλαμβάνονται ενταύ- 
θα έν τη αύτη φυσιολογική μελέτη. Τά δύο 
ταϋτα υψηλότερα προσόντα της ζοίότητος, εί- 
οίν αληθώς τοσούτον συναφή, ώστε το μεν άνευ 
τοΰ δι ούκ αν ύπήρχεν. Το μυώδες σύστημα 
έοτιν δ άφευκτος δείκτης τών ιδιοτήτων τοΰ 
νευρικού συστήματος καΐ τά νεϋρα εΐσΐ τά α- 
ναγκαία εγερτήρια καΐ συντακτήρια όργανα 
τοΰ μυώδους συ^ηματος. 'ΙΙ ΰπαρζις τοΰ μυώ- 
δους συστήματος, τοΰ τάς κινήσεις έκτελοΰν- 
τος, άνευ τοΰ νευρικού, τοΰ ταύτας ενεργούντος, 
ην αδύνατος. 

Τά φαινόμενα τής αίσθήσεως καΐ της κινή- 
σεως, άμυδρώς και άδιακρίτοις πως εμφανιζό- 
μενα έν τοις κατωτέροις τών δντων, αναφαί- 
νονται εναργή καΐ ποικίλα έν τοις τελειότεροι; 
τών ζώων' ωσαύτως και τά άνατομικώς τά 
φαινόμενα ταΰτα παριστάντα στοιχεία ετι μάλ- 
λον παρά τούτοις χωρίζονται και διακρίνονται. 
Διά την αυτήν δε αίτίαν, αί πειραματικαι με- 
λέται αί έπι τών ανωτέρων ζώων γινόμεναι, 
εύκολώτεραι καΐ συνήθως ο^φελιμώτεραι είσΐν 
έν τη γενική φυσιολογία' άλλ' ούχ ήττον α- 
πάτη αν ε'ίη, το νομίζειν ότι τά κατώτερα τών 
ζώων άναγκαίο)ς και τά απλούστερα άνατομι- 
κώς και φυσιολογικώς είσίν. Προς τοΰτο ουδείς 
νόμος υπάρχει κατά πάσας τάς ζωολογικάς 
κλάσεις άρμοστος, επειδή αί κλάσει; τών ζώων 
ούκ άκριβώ; κατά την ίστολογικήν αυτών ορ- 
γάνωσιν τεταγμέναι είσίν" οΰτω; έν τοις ά- 



σπονδύλοις ζώοις υπάρχουσι τινά, άπερ μυώδη 
στοιχεία, τά μάλιστα διακεκριμένα καΐ τέ- 
λεια κέκτηνται, ώς π. χ. τά έντομα, άλλα δέ 
τίνα, ών τά στοιχεία εκείνα όλως ατελή εϊσΐν, 
ώ; τά μαλάκια. Τά δε κατώτερα τών ζώων 
κατωτέρας οργανώσεως τυγχάνοντα, έν γι τά 
τών ιστών στοιχεία ήττον αναπτύσσονται, ι- 
διότητας μάλλον συγκεχυμένας έμφαίνουσΓ 
τοΰτο οέ άλλως σημ,αίνει, ότι ή οργανική τε- 
λειοποίησις εκτελείται δι' ανατομική; και φυ- 
σιολογικής διακρίσεως βαθμηδόν αύξούση;. 

Έ ανατομική και φυσιολογική διάκρισις τών 
διαφόρων συστατικών στοιχείων τοΰ νευρικού 
συστήματος κατά τους τελευταίους μόνον χρό- 
νους ώρίσθη. Τίς δέ άνευρε και άπέδειζε τοΰτο; 
ο μεν ημέτερο; συγγραφεύ; αποφαίνεται, ότι 
τοΰτο ίν ταΰτω δύο φυσιολόγοι, ών δ μεν "Αγ- 
γλος, δ δέ Γάλλος Οΐιαι-ΐβδ Βοΐΐ καΐ δ Μπ- 
^Οίκΐίί! συνεπράξαντο" αλλά νομίζομεν ότι 
άντικρυς αδίκημα αν ειη, το κατ'ισην μοί- 
ραν τώ τε 'Άγγλω και τω Γάλλω Φυσιολόγω 
τήν άνακάλυψιν άποδοΰναι, επειδή δ μεν Οΐΐίΐΐ'- 
Ιοίί Ηοΐΐ κατά το 181 1 έτος τήν άνακάλυψιν 
αύτοΰ έδημοσίευσε, δ δέ Μίΐί^θΐκΐίβ κατά τ^ 
Ιδ^ϋ έπΙ τοΰ αϋτοΰ αντικειμένου τά πειρά- 
ματα έπαναλαβών έτελειοποίησεν. Έκτος δέ 
τοΰ Μ;ΐ§Όπάίθ, και άλλοι φυσιολόγοι, ώς με- 
ταξύ τών Γερμανών ίτ. δ ΜΐΐΙΙβΓ και δ ΥαΙβΙ!- 
ΙΐΠ, μεταξύ τών Γάλλων δ ί501ΐρ;βΙ κιι άλλοι 
ώ; πλείστοι τά αυτά πειράματα έξετέλεσαν. Ό 
δέ ημέτερος συγγραφεύς τήν τιμήν τή; άνα- 
καλύψεως υπέρ τοΰ Μ;\ίϊβπάίβ σχεδόν αντι- 
ποιείται, διότι, ώς λέγει, τά πειράματα τού- 
του ήσαν φυσιόλογικώτερα καΐ έπιστημονι- 
κώτερα. Διϊσχυρίζεται δέ δτι δ ΟΙΐΛΐΊβδ ΒβΙΙ, 
άνατόμ.ο; μάλιστα ών, ουδέν προς άπόδειξιν 
έτέλεσε φυσιολογικόν πείραμα. Τοΰτο νομίζο- 
μεν λίαν υπερβολικόν, άλλ' έάν και τοΰτο ού- 
τως ειχεν, ούχ ήττον ή άνακάλυψις ανήκει 
τώ "Αγγλω και οϋχι τώ Γάλλο), όστις διά τών 
αύτοΰ πειραμάτων έπεκύρωσεν δ, τι δ Άγγλος 
διά τοΰ νοός και τής παρατηρήσεως άνεΰρεν. 
'Αλλά καΐ τοΰτο ούχ δλο)ς παραδεκτόν, επει- 
δή και δ ΟΙΐίΐΐΊβδ Βΐ;Ί1 ου μόνον θεωρητικώς, 
αλλά και πειραματικώς εν τε τη φυσική καΐ 
νοσηρά καταστάσει τοΰ νωτιαίου μυελοϋ, την 
άνακάλυψιν αύτοΰ έδραίωσεν. Και ώς δ ΗίΙΓνβγ 
και ούτος "Αγγλο; ών τήν κυκλοφορίαν τοΰ 
α'ίματο; πρώτο; δείξα; ώ; κατά φύσιν γίνε- 
ται, τάς βάσεις τή; νεωτέρα; επιστήμη; εθετο, 
ούτω και δ ϋΙΐίίΐΊοΒ ΒβΙΙ τη νευρολογία στή- 
ριγμα δού; άκλόνητον, το έλλεϊπον τη Ιπΐ" 



144 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΑΗΝ. ΦίλΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑΑ0Γ05: 



οτημγι άνεπλγιρωσεν. Ή δέ άνακάλυψ'.ς τούτου 
ην ή έξης: Εν τοις ραχιαίοι; νεύροις, τοις έκ τοΰ 
νωτιαίου [χυελοϋ προερχοαένοις, όπάρχει δια- 
φορά ενεργείας λέγει ό ΟΙίαΐΊΰδ ΒιΊΙ έν τω 
κατά το Ί 8 1 Ί ε. έκόοθέντι και τοις αύτοΟ 
φίλοις άφιερωΟέντι φυλλαδίω' επειδή, εάν τις 
έρεθίστ) κατά τίνα τρόπον την ε[Απρόσθιον ρίζαν 
η την αυτήν όείυ,ίοα των ίχ. του νωτιαίου αυε- 
λοΰ προερχο(Λένων ινών, συστολαΐ και κλονικοί 
σπαιΤ[Αθΐ των 6π6 τούτων διοικούμενων αυών 
οιενεργοΰνται, ένω των οπισθίων έρεθιζομένων 
οι μεν μΰς ήσυχίαν άγουσιν, όδΰνη δε αισθη- 
τή γίγνεται εν ταΐς χώραις, δπου τά εκ τού- 
των συνιστάμενα νεΰρα διακλαδοΟνται. Το δτι 
οέ το φαινόμενον τοΰτο άλλως έπεςηγήσατο 
κατά τάς αύτοΰ ιδέας περί της διευθύνσεως 
καΐ της καταλήζεως των εκ των εμπρόσθιων 
μεν συγκειμένων νεύρων εις τον έγκέφαλον, 
των οέ έκ των οπισθίων εις τήν παρεγκεφαλίδα 
και περί των ιδιοτήτων τών κεντρικών τού- 
των οργάνων, ών ίσως τά προσόντα οΰτε μέ- 
χρι της σήμερον ακριβώς γιγνώοκονται, τοΰτο 
οϋόόλως τήν άςίαν της άνακαλύψεως αύτοΰ 
μ-ειοΈ, ην βραδύτερον κατά το 1821, καΐ έπΙ 
της όιαφορας τών 1 2 ξυνωρίόων τών εγκε- 
φαλικών νεύρων ως προς τήν αϊσθησιν και κί- 
νησιν εφήρμοσε, διαφόρως τά φαινόμενα έζη- 
γήσας κατά τάς ιδέας αύτοΰ. Ό δε περιώ- 
νυμος τών πειραματικών φυσιολόγο)ν Μίΐ,ΐίϊΊΙ- 
υΐο δ κατά το Ί822 έτος, ύπο της άνακαλύ- 
ψεως του (111ΐ. Ββΐΐ παροτρυνθείς, δια πειρα- 
μάτων βεβαίως ευκρινέστερων καί πολυπληθε- 
στέροιν, τήν άλήθειαν της άνακαλύψεως και ε'- 
πεσφράγισε, και κατά πολλά έπεόιόρθωσε και 
έπεξέτεινεν, ούτως ώς κα'ι βραδύτερον εν τη 
Γαλλία αύθις ό Βοπρί'Ι και δ \νΐΐ1])ίππ προ- 
σφάτως τά αυτά πειραματικώς έναργέστερον 
άπέδειζαν καΐ διεπράζαντο, καΐ τήν άκρίβειαν 
τών πειραματικών γεγονότων έπεκύρωσαν. Ταύ- 
τα ο' έτι μ.άλλον καΐ διά τών υπο Κλαυδίου τοΰ 
Βερνάρδου γενομένων έντέχνως πειραμ.άτ&)ν α- 
πεδείχθησαν, ώς περαιτέρω διεζελευσόμ.εθα. 

Προς δε τήν μικροσκοπικήν εξιχνίασιν της 
λεπτοφυοΰς υφής καΐ συστάσεως τών ιστών 
τούτων αί εν Γερμανία μ.άλιστα έκτελεσθεΐσαι 
προοόοι και ακάματοι έρευναι συνετέλεσαν ήιά 
τούτων απεδείχθη δτι τά στοιχεία τών τε 
νεύρων και τών μυών έκ δεσμίδο)ν ινών η μι- 
κροσκοπικών σωληνίων συνίστανται, ών το μ.ή- 
κος μεν διάφορον, τοΰ δε πλάτους ή διάμετρος 
μεταζυ 0,001 καΐ Ο,ΟΟΪ άμφιταλαντεύεται' 
εκάστη δε Τς μυϊκή σχηματίζεται έκ σωληνίου 



η πΐρικαλύμματος έζωτεριχ.οΰ ελαστικού, καΐ 
έκ συσταλτικής τίνος εσωτερικής ουσίας. Έκα- 
τέρα όέ τών άκρων τοΰ μυίκοΰ σωληνίου προσ- 
φύεται τοις μέρεσιν ά προσεγγίζει προς άλλη- 
λα ήτοι συστέλλει, δλου τοΰ σοιλήνος βραχυ- 
νομένου διά της συστολής της συσταλτικής ε- 
κείνης ύλης. 

Ωσαύτως δε και αί έμπρόσθιαι και οπίσΟιαι 
ριί,αι των νωτιαιων νεύρων ουτίυς ως και απαζα- 
παντες οί νευρικοί κορμοί και ς-έλεχοι τοΰ σώμα- 
τος άνατομικώς εις ϊνας ?ι σωλήνια αναλύονται 
έτι λεπτότερα ή οί μυϊκοί. Έ δε διάμετρος 
αυτών μεταξύ 0,0027 καΐ 0,02 άμφιρρέπει. 
αλλά το μήκος αυτών σχετικώς έστΙ μέγιστον, 
επειδή ή νευρική ϊς, ήτις ούκ έστιν ειμή νήμα 

άγωγον τής κινήσεως καΐ της αίσθήσεως, έκ- 

/ < "ί ϊ - 1 / 

τεινεται πάντοτε άνευ οιακοπης απο τίνος 

νευρικοΰ κέντρου μ.έχρι τοΰ μυός, δπερ κινεϊ, 
και μ.έχρι τοΰ ευαίσθητου οργάνου ώ τήν αΐ- 
σθησιν παρέχει, ούτως ώστε ή μεν κίνησις διά 
κεντρόφυγος ενεργείας, άπδ τοΰ κέντρου δη- 
λονότι εις τήν περιφέρειαν διευθυνομένης, ή 
ύέ αϊσθηοις διά κεντροπετοΰ; άπ6 τής περι- 
φερείας προς το κέντρον, εκτελείται. ΙναΙ τά 
μεν κινητήρια σωλή.ια τών νεύρων είσι γενι- 
κώς παχύτερα τών αισθητηρίων, ή δε υφή 
άμφοτέρο)ν έστιν ή αύτη. "Απαντα δε τά σω- 
λήνια ταΰτα συνίστανται έζ υάλινου τίνος πε" 
ριλήμματος, δπερ το σωλήνιον αποτελεί, καΐ 
τοΰ νευρικοΰ μυελοΰ, όστις πληροί τοΰτο. Κατά 
τί) κέντρον τοΰ νευρικοΰ σωληνίου ευρίσκεται 
νημάτιόν τι λεπτότατον κυ.)ινόριχό(: αϊ-,ων, 
ονομαζόμενον, και ούτος εστίν" ό άγωγίις τής 
ενεργείας, το τά μάλιστα ουσιώδες μέρος τοΰ 
νευρικοΰ στοιχείου, το δέ περίλημμ.α καΐ ό 
νευρικός μυελός είσΙ μέρη προφυλακτικά τοΰ 
άγωγοΰ, ώς τά διάφορα περικαλύμμ.ατα τοΰ 
ηλεκτρικού σύρματος τοΰ υποβρυχίου κάλω. 

Έκ τής αρχής και τής καταλήξεως τούτων, 
τά αισθητήρια και κινητήρια νευρικά στοιχεία 
διακρίνονται άπ' αλλήλων και χαρακτηρίζονται. 
ΚαΙ 5 μεν κυλινόρικος άζων τής κινητηρίου νευ- 
ρικής ίνός γεννάται μεν εν τώ κέντρω, εν εί- 
δικώ τινι κυτταρίω, καταλήγει δε κατά τήν 
περιφερικήν αύτοΰ άκραν, εν τή μυϊκή ίνΐ, εις 
ιδιάζοντα βολβόν έξωδηκώς, .}οφί(7χον ν ην- 
(ίΐχήν π.Ιάκα ονομ,αζόμενον, ιδία έρευνηθέντα 
υπδ διαφόρων φυσιολόγων Γάλλων, τών Κ. Κ. 
Όοι^ίτο, ΠιιιιΙΐ'οΐΛΟΌ», και ΗοΐΐβΟί έπΙ τ^ 
βάσει τών ανακαλύψεων καΐ ερευνών τοΰ γερ- 
μανού τών φυσιολόγων ΚιΐΙΐΐιΟ κτλ. Ό δε κυ- 
λινδρικός άξων τής αισθητηρίου νευρικής ίνός 



ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ! ΜΕΑΕΤΑΙ 



145 



είβούει καΐ έγκολλαται (χέν δια τής (Αίας των 
άκρων αυτής έν τω νευρικω κ,έντρω, εν εΐδι- 
κω τινι κυτταρίω, 5νθ(Ααζθ(Λένω αίσθητη^ιίω 
χντταξίφ, κατά δε τγιν έτέραν των αυτής ά- 
κρων δια διαφορο[;.όρφων καταλήξεων περα- 
τοϋται έν τω δέρματι ή έν τινι άλλοι αίσθητη- 
ρίω τοϋ σώ[Λατος όργάνω. Κατά τήν πορείαν 
αυτής περί τα όρια τοΰ διασπονδυλίου γαγγλίου, 
ή αισθητήριος 'ίς παρουσιάζει ενίοτε παρά 
τοις ίχ^θϋσι, κατά τήν άνακάλυψι« των κ. κ. 
01ΐ. Κθί)ίΐ1 έν Γαλλία και τοϋ κ. \ναΰ;ηοΐ• έν 
Γερριανία συγχρόνως σχεδόν έν έκατέρα των 
χωρών τούτων γενο[λένϊΐν, χνττάοίοκ /-εϋριχό^ 
όίΛΟ■(ο^. Τοΰτο 6έ δεν ευρίσκεται πάντοτε έν 
τοις ρ,αστοφόροις' το δέ διασπονδΰλιον γάγ- 
γλιον παρά τοις ζώοις τούτοις, κατά τα πει- 
ράματα τοΰ κ. Κ(ϊ11ί1\('Γ έν Γερ[Λανία, κα'ι τοΰ 
V ΙΐΙρίίΐΠ έν Γαλλία, περιέχον ως πλείστα 
μοτύπυ^α χυττάρια, σχγΐ[Αατίζει κέντρον, εξ 
οϋ φύονται νεΰρα εΕς την περιφέρειαν άπευΟυνό- 
(/.ενα, έν γ δυσκόλως άνατο(;.ικώς αν άνευρεθείνι 
ή συνέχεια αυτών. Τέλος πάντων έν το'ϊς νευ- 
ρικούς κέντροις, τά κινητήρια κυττάρια συγ- 
κοινωνοΰσι τοις αϊσθητηρίοις δι' αρμών (οοπί- 
ΐηΐίίϋΙΙΓ;!!), δι' ών ή προς άλληλα δράσις καΐ 
άντίδρασις έίρικταΐ γίγνονται. 

"Απαντα τά στοιχεία ταΰτα των μυών και 
τών νεύρων έν τοΐς τοΰ σώματος μυχοΐς κεί- 
μενα τρέφονται καθ' έκάσ-ην στιγμήν, και έμ- 
φανίζουσι την εαυτών ένέργειαν υπό την έπίρ- 
ροιαν χυμικο-φυσικών αντιδράσεων γινομένοιν 
έν τω αΰτώ ύγρώ μέσω-τώ αΤματι ΰφ' οΰ πε- 
ριρρέονται. Περιστοιχούμενα υπό τών τριχοει- 
δών αγγείων, τά στοιχεία ταΰτα έν έμμέσω 
συνάφεια μετά τοΰ αίματος συνάπτονται, ό- 
περ παρέχει αύτοΐς τά φυσιολογικά της εαυ- 
τών ζωής μέσα. Άλλ' αυτό τοΰτο το ζωοφό" 
ρον αίμα, περιστάσεοις τυχούσης, δύναται να 
τοΙς προσενέγκγ) ουσία; έτεροίας, α'ίτινες δύ- 
νανται νά τά δηλητηριάσωσι και διαφθείρωσι, 
εστίν δτε ταΰτα τρόπον τίνα και ατομικώς 
ίοία προσοάλλουσαι, ώς παρακατιόντες άπο- 
δείζομεν. 

Ό ημέτερος φυσιολόγος, δ 01. ΒοΓΠΛΙ'ά 
απέδειξε πειραματικώς ότι τό άμερικανικόν 
δτ,λητήριον, το ΟΙΙΓαΐ'β η χνΟΟΓίΙΙ'Λ έπονομα- 
ζόμενον, ές•1ν αληθώς εϊδιχόν τι άντιδρας•ικόν, 
προς μόνωσιν τών φυσιολογικών ενεργειών τών 
διαφόρων στοιχείων τοΰ νευρικού και μι>"' - 
βυοτήματος. 

Καϊ πβώτον ιι^ν εαειζεν β / ? . 

,,.^ υ [Λ=. 4 11,»,. ^ οίασημος εκείνος 



πομονο"! την συσταλτικήν ιδιότητα τοΰ μυός 
τής κινητηρίου ιδιότητος τοϋ νεύρου. Τοΰτο δέ 
ευκόλως ούτως άποδείκνυται. Έάν δηλητη- 
ριάστι τις δι' ανωτέρας δόσεως τοΰ ΟΙΙΓ&Γβ 
σπονδυλοφόρον τι ζώον, η μάλλον σπονουλο- 
φόρον τι και ψυχρώ α'ίματι περιρρεόμενον 
ζώον, ώς π. χ• εστίν 5 βάτραχος, και έάν, ευ- 
θύς μετά τόν θάνατον τοϋ ζώου, άποκαλύψτ) 
τις τά νεϋρα και τους μΰς, βεβαιοΰται δτι τά 
κινητήρια νεΰρα απώλεσαν όλοτελώς την φυ- 
σιολογικήν αυτών ίινότητα, τοΰ την σύςαλσιν 
τών μυϊκών ινών διεγείρειν. Έάν δηλονότι 
έρεθίση τις αυτά διά τοΰ ήλεκτρισμοΰ, ίι διά 
τίνος άλλου μηχανικοΰ η χυμικοΰ ερεθιστικού, 
οΰδένα διεγείρει σπασμόν έν τοις μυσίν. ΚαΙ ή 
μέν καρδία, ήτις και αυτή μΰς έστΙν, εξακο- 
λουθεί κινουμ,ένη, 5 δέ ερεθισμός τοΰ πνευμο- 
γαστρικοϋ νεύρου, όστις κατά φύσιν ανατέλλει 
τους παλμού; τής καρδίας, οΰκ άπείργει τού- 
τους μετά την διά τοΰ ΟΙΙΓίΙΓβ δηλητηρίασιν" 
επειδή τό άμερικανικόν δηλητήριον τοΰτο, κα- 
ταργεί μεν την φυσιολβγικήν κινητήριον ίδιο" 
τητχ και ένέργειαν τής κινητηρίου νευρικής 
Ενός, την δέ τής μυϊκής συσταλτικήν ουδόλως 
βλάπτει. Τό πείραμα τοΰτο έναργώς «ποδεί- 
κνυσιν οτι δ μϋς καΐ τό κινητήριον νεϋρόν είσι 
δύο στοιχεία διάφορα καΐ άπ' αλλήλων ανε- 
ξαρτήτους ιδιότητας έχοντα, επειδή εκάτερον 
δύναται νά δηλητηριασθή καΐ νά άποθάνγι ιδία, 
τοΰ ετέρου σώου μένοντος. Έκτος δέ τούτου, 
διά τοϋ αύτοϋ πειράματος, καΐ ή διάκρισις το5 
κινητηρίου και τοΰ αισθητηρίου στοιχείου τών 
νεύρων δήλη γίνεται, επειδή τής κινητηρίου 
δυνάμεως παραλυθείσης, ή αισθητήριος διατη- 
ρείται ούτως ώστε, ην τις περιόήσγι τάς αρ- 
τηρίας τάς προς τά οπίσθια άκρα τοΰ βατρά- 
χου τό αίμα οχετευούσας, τών ίσχιαδικών 
νεύρων ελευθέρως μετά τοΰ νωτιαίου μυελοΰ 
κοινωνούντων ούτως, ώστε ουδέ σταγόνα τοΰ 
θοεπτηρίου τούτου υγροΰ τούτοις προσάγεσδκ» 
χοά είτα τό δηλητήριον υπό τό δέρμ.α τϊ^,ς όά- 
χεω; έγχύστι, τότε 6 χορμό;, ή κεφ>\ή ,^^Ι τ« 
εμπρόσθια άκρα πάραυτα δηλ/ΐ" γ,-^αζόμενα πα- 
ραλύονται την κίνησιν, '^-^^ χινήσεοίν τών ο- 
πισθίων άκρων «βλ'-^^^^^^ διαμενουσών, ή δέ αϊ- 
σθησις τής α•- ^_^ ^^,.ινήτου μερικός άσινής δια- 
"^■"Ρ""""., επειδή άμα τις κνίση τό δέρμα τοϋ 
".αραλελυμένου εμπρόσθιου μέρους τοϋ σώμα- 
τος, πάραυτα κίνησις εις τά οπίσθια άκρα αν- 
τανακλάται, όπερ αναντιρρήτως^ άποδείκνυσι 
τήν διατήοησιν τής αίσθήσεως έν τή την κί- 



τών συγχρόνων φυσιολ'!••^^^^ ότι τό οαΓαΐΌ ά- νησιν άπολεσάαη μερίδι τοϋ σώματος. 
^ΕλΛΒΝ φίΛΟΛΟΓ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.) ^^ 



146 



Ο ΕΝ Κ/Ο. Ε.νΑΰΝ. ΦΙΑΟΑΟΓίΚΟΣ ΣΥλλΟΓΟί 



Τά άιτοτελέσ|Αατϊ του φυτιολογικοϋ πειβά- 
[Αατος τούτου είσϊ πάντοτε σταθερά, καΐ ετι. 
[Λάλλον παρά τοΐ; σπονουλοφόροι; και ψυ;^ρον 
αίμα οέρουσι ζώοις πρόδηλα, έπειόη παρά τοΧ; 
τοιούτοι; των ζώο)ν, αί ίόιότητε; των αισθη- 
τηρίων νεύρο)ν, ως και των λοιπών στοι^είοιν 
τοϋ σώματος, άνΟίς-ανται μάλλον ν; παρά το'ϊς 
μαστοφόροις ζώοις, παρ' οίς δμως καΐ αϋτοΐς 
δι' άλλου πειράμ,ατος, όπερ περιττον αν είτ; 
ένταϋΟα έ/.ΟεσΟαι, τοϋτο άπέ^ειξεν ό (ΜίίΠιΙο 
ΰ(3ΐ•ιι;ΐΓ(1. 

Άλλ' ού μ.όνον το κιντιτηριον στοιχεϊον έχει 
είόικόν τι δηλτ,τΐριον, το επ' αΰτΰΰ αποκλει- 
στικώς επενεργούν, και αΰτο παραλϋον, αλλά 
και το αίσθητχριον, ούτως ώ; καΐ το μυϊκον, 
έχει άλλο είδικον αύτοϋ οηλγιττιριον. Οΰτως ό 
υΐί'ΙΐκΙο 1_)ίΊ'η;ΐΓ(1 εύρε το θειοκυανοΰχον κά- 
λιον, είόικόν τοΰ μυϊκοϋ στοιχείου παραλυτι- 
κον, ώς και άλλας τίνα; φυτικά; ουσίας, οίά 
είσι τά καλικά γενικώς άλατα, καΐ ίίία το 
[ίρωμοϋχον κάλιον, ώ; καΐ άλλαι τινίς φυτι- 
και ίίλαι εϊσίν. οία ή 5ακτυλ!ντ, ((Ιΐι^ΗίΐΙΐΠ.ΐ), 
ητι; ίόία επΙ της καρόίας και τοΰ μ.υϊκοϋ συ- 
στήματος έπΐ'^ρδ, το πρ;ΐί5 αΐΐΙίιΐΓ και άλλα 
άττα. 

Το δε όραστηριώτατον των έπΙ τοϋ αισθη- 
τηρίου νευρικού στοιχείου έπενεργούντων δη- 
λητηρίων έστΙν ή στρυχνίνη. Άλλ' έπειύη ή έπι 
τοϋ αισθητηρίου ενέργεια μεταδίδεται βαθμη- 
δόν εις το σύνολον τοϋ νευρικού συστήματος, 
όυσχερης αποβαίνει ό ορισμός της ειδικής αύ- 
τοϋ τοςικης ενεργείας. Έστι δε δυνατόν όιά 
της εϋ τεταγμ.ένης άναλύσεοις τών φαινομέ- 
νων ν' άποδείζη τις τήν ειδικότητα της ενερ- 
γείας της στρυχνίνης έπΙ τη; αισθητηρίου τών 
νεύρων ιδιότητος Προ; πειραματικήν όέ άπό" 
δειζιν τούτου πρέπει ποώτον νά παρατηρησο)- 
μ.εν ηδη έξ ύπαρχή;, δτι η στρυχνίνη, άντι^ρό- 
φώ; ώς προς την ένέργειαν τοϋ (ΊΠΊΚΊ^ κατά 
πρώτον προσβάλλει το αίσθητηριον στοιχεϊον 
τοϋ νευρικού συστήματος κατά την κεντρικην 
?1 την εις τον νο)τια'ϊον μυΐλον είσόύουσαν αΰτοϋ 
άκραν, διό και συνήθως λέγεται δτι το Ληλη- 
τηριον τοϋτο ΐ5ία έπι τοϋ νωτιαίου μυελού δρα. 

"Ινα δε τοϋτο πειραματικώ; άποδειχθή. πρέ- 
πει νά έμ,ποήίσωμεν τήν οχέτευσιν τοϋ δηλη- 
τηρίου δια τοϋ αΐι/.ατος εϊ; τήν κίντρικήν άκραν 
τών αίσθητηοίων νεύίων κατά τον νωτιαϊον 
μυελόν. Τοϋτο όέ γίνεται όιά τοϋ εζης πειρά- 
ματος. Τοΰ νωτιαίου μυελοϋ βατράχου άπο- 
κοπέντο; όπισθεν τών βραχιόνων, καϊ άπάντίον 
τών κλάδων της αορτή;, τών διοχετευόντων 



το αίαα εϊ; τήν ίσχιαδικήν μερίδα τοΰ νοιτιαίου 
μυελ,οΰ ΰιαφθαρέντων άκριβώ;,εγχυθήτω διάλυ- 
01 ; ς-ρυχνίνης υπό το δέρμα τών οπισθίων μελών 
τοΰ ζώου' πάραυτα ή άπορρόφησις τοΰ δηλη- 
τηρίου δήλη γίνεται, άλλ' ή ενέργεια αύτοϋ μό- 
νον εν τω κορμώ καΐ τοΧς εμπρόσθιοι; μέλεσι 
περιορίζεται. Οΰδ εμία δε κλόνησι; ουσπα τά 
σκέλη και τοι τοϋ αίματο; άκωλύτο>; εις τήν 
περιφέρειαν κυκλοφορούντος και το δηλητήριον 
τη περιφεοικη άκρα τών αισθητηρίων καΐ κι- 
νητηρίοίν νεύρων προσάπτοντο;" ίνα δε καΐ Ιν- 
ταϋθα η όρασι; τη; στρυχνίνη; έκτελεσθή, α- 
νάγκη ή στρυχνίνη νά προσαφθή τη κεντρική 
αυτών άκρα. 

Τά μυώ^η και νευρικά στοι;(ϊ'ϊα τοΰ σώμα- 
τος ζωογονοΰνται και σώα συντηροϋνται δια 
της συναφής μετά τοΰ κατά φύσιν εύ έχοντος 
αίματος" το δε αίμα έστι το αληθές αυτών έ" 
σωτερικόν θρεπτικόν νάμα και έλατήριον. "Ο- 
ταν τις διακόψϊ) τήν κυκλοφορίαν τοϋ αίματος 
εϊ; τι αέοο;, τά διάφορα στοιχεία τά τε νευ- 
ρικά και τά μυώδη, άπερ από της κυκλοφο- 
ρία; άπεκλείσθησαν, τελευτώσιν αποθνήσκοντα, 
και τότε δύναται τι; νά εΐπη δτι δια τοϋ φυ- 
σικοΰ αυτών θανάτου Ονήσκουσιν, επειδή ουδε- 
μία δηλητήριο; επενέβη υλη. Έν τοιαύτγι δέ 
περιστάσει τά τε αισθητήρια καΐ τά κινητήρια 
νεϋρα και οί μεΐς ίδιορρυθμως εκαοτον θνή- 
σκουσι, τοϋθ'δ•π•ερ άποδείκνυσιν δτι τά στοιχεία 
ταϋτα διάφορον ζώσι ζωήν, και ώ; ίργανικά 
άτομα άπ' αλλήλων διάφορα εϊσίν. Τών περι- 
τάσεων δέ άλλως ταύτών οΰσών, το μεν αϊσθη- 
τήριον στοιχεϊον θνήσκει πρώτον, έπειτα τό 
κινητήριον τών νεύρων, τελευταΐον δέ τό τών 
μυών, δπερ συνίσταται καΐ αντέχει μάλλον 
τών δύο προτέρων. ΚαΙ τό μ.έν αϊσθητήριον 
νευρικόν στοιχεϊον θνήσκον, άπόλλυσι τά; ι- 
διότητας αύτοϋ αλληλοδιάδοχος από της πε- 
ριφερείας προς τά κέντρα εύθυνόμενον, έν ώ τό 
κινητήοιον νευρικόν στοιχεϊον άπόλλυσι ταύ- 
τας αντιστρόφως, από τοϋ κέντρου προς τήν 
περιφέρειαν παραλυόμ.ενον. 

Ώς δέ π:ός τήν ανατομικήν αυτών μ.ορφην, 
τών νευρικών στοιχείων τό τε κινητήριον καΐ 
τό αϊσθητήριον πράγματι αγωγούς παρις-άοιν, 
ών δύο άκρας εκαστον έχει, καΐ τούτων ή μέν 
περιφερική, η όε κεντρική εστίν Κκ των Ουο 
τούτων άκρων, ή μεν ενεργητική ούσα επενερ- 
γεί επί τοΰ υποκειμένου αύτη στοιχείου, ή οέ 
έστΙ παθητική, κχΐ δέχεται τήν έντύπωσιν 
τών περιστοιχουσών αυτήν διεγέρσεων ?ι τήν 
έπίρροιαν τοϋ κυριεύοντος αυτήν στοιχείου" καΊ 



ΦΥΣΙ0Α0ΓΙΚ41 ΜΕΑΕΤΑΙ 



147 



ί μέν ένεργγ;τ'.κη άκρα αντιστρόφως διατέθει- 
ται ώ; προ; τάς ούο τάξεις των έγκεφχλικών 
χαΐ νωτιαίων νεύρων, οΰτως όίστε έν μεν τοις 
κινητήριοι; νεύροις, ή ένεργτ,τικΫ) άκρα έν τ•η 
περίίρερεία κείται, έν οε τοΧς αίοθητ•/ιρ''οι; έν 
τω κέντρα) ευρίσκεται. "Έστι οέ παρατηρήσεως 
ά^ιον οτι, προς συντήρτ,οιν των ιδιοτήτων των 
νευρικών στοιχείων, ανάγκη πάσα δπω; το 
αίμα ίόία έπ'ι της ενεργητικής άκρας τοϋ νεύ- 
ρου ένεργη <ίιά τίνος ί^ίας άγγειώοους παρα- 
σκευής, και ταύτην πάντοτε ζοιογονη, οΰ ελ- 
λείποντος, ή ενέργεια τοΟ νεύρου παραλύεται 
Έαν το αίμα έλλείψη έν τη περιφέρεια έν 
τοις αυσϊ καΐ τω οέρματι οιά τ?ις έπιόέσεως 
των αρτηριών τών μελών, το θερμω α'ίματι 
περιρρεόμενον ζώον πίπτει πάραυτα παράλυτον 
την τε κίνησιν και την α'ίσθησιν. Και όμως έν 
τη περιστάσει ταύττ) μία μόνη τάςις νεύρων 
παραλέλυται. Το κινητήριον μόνον νεϋρον θνη- 
σκει δια τϋς αναιμίας, και 5 ημέτερος συγγρα- 
φεύς δ 01;ΐΐ1ί1β ΒυΓΙΚΙΓίΙ άπέδε.ξε πειράμασιν 
οτι το νεΰρον τοϋτο άπόλλυσι τάς αΰτοϋ ίόιό- 
τητας άπο τοϋ κέντρου προς την περιφέρειαν, 
άπο της παθητικής ί)ηλονότι άκρας αΰτοϋ προς 
την ένεργητικήν αΰτοϋ άκραν, της αλλοιώσεως 
προχωρούοης. Ώ; οέ προς το αίσθητηριον νεϋ- 
ρον, τοϋτο οΰ θνησκει πράγματι καίί' ολην 
αΰτοϋ την εκτασιν. Αί ιδιότητες αΰτοϋ αφανί- 
ζονται περιστατικώς, και τοϋτο παύεται λει- 
τουργούν έκεϊ μόνον όπου ή κυκλοφορία άπείρ- 
χθη, επειδή έκεϊ το περιοτοι^^οϋν ζωοφόρον 
νάμα διά της λιμνάσεως αΰτοϋ αποσυντίθεται, 
χαΐ ούτως άλλοιούμενον, άλλοιοϊ καΐ την νευ- 
ρικήν οΰσίαν. Το αίιθητήριον νεϋρον διαμένει 
εύαίσθητον έπ' άορίστιο άνωθεν της επιθέσεως 
τών αιμοφόρων αγγείων, και κάτωθεν ταΰτο 
ήθελε συμβή, έάν ή κυκλοφορία τοϋ αίματος 
διατηρούμενη έκώλυε την τοπικήν άλλοίωσιν 
της νευρικής ίνός. Ωσαύτως καΐ ή διά τοϋ 011- 
ΠΙΙΌ τοϋ α'ίματος δηλητηρίασις ούόόλως το 
αίσθητηριον νεϋρον παραβλάπτει έν ταΐς ίόιό- 
τησιν αΰτοϋ άπο τοϋ νωτιαίου μυελού μέχρι 
του δέοματος, επειδή το οιά τοϋ ΟΙΙΓίΙΙ'ί' όη- 
λητηριασθέν αίμα όέν είναι τοζικον ειμή ως 
προς το κινητήριον νεϋρον, τοϋ αισθητηρίου ά- 
«ινοϋς έν ταϊς λειτουργίαις αΰτοϋ Λιαμένοντος. 
"Οταν δέ τό αίμα άφαιρεθη άπο τής κεν- 
τρικής άκρας τών νεύροιν έν τώ νωτιαίω μυε- 
λώ, τό ζώον, τό θερμω αΐματι ζωογονούμενον, 
πίπτει ώσαύτο)ς ως ει έν ταΰτω την τε κίνη- 
βιν καϊ αϊσθησιν παρελύετο, άλλα και έν τή 
περιστάσει ταύτνι ίν είδος νεύρων παραλύε- 



ται. Ό ταχύ; φυσιολογικός θάνατος διά τής 
παραλύσεως τοϋ αισθητηρίου νευρικού στοι- 
χείου εκτελείται. Τό δέ κινητήριον νευρικόν 



στοιχειον ου Ονησκει ενταύθα 



θα διά 



τη; αφαιρε- 



σεο^; τοϋ α'ϊαατος, άλλα θνήσκει περιστατι- 
κώ; διά τής αλλοιώσεως τής ουσίας τοϋ μυε- 
λοϋ. Επομένως ένταϋθα συμβαίνει τό άντίςρο- 
φον εκείνου, όπερ έν τή άναιμίοι τών περιφε- 
ρικών άκρων τών νεύρων γίνεται. Τά πειρά- 
ματα ταϋτα δεικνύουσι προδήλως ότι τό αίσθη- 
τηριον νευρικόν στοιχειον δέχεται την ζωογό- 
νον έπίρροιαν τοϋ αίματος διά τής κεντρικής 
αΰτοϋ άκρας. Έν τή νευρικ-^ κεντρικΫι αναι- 
μία, τό αίσθητήοιον νευρικόν ς-οιχεΐον θνησκει 
φυσιολογικώς, τά; ιδιότητα; αΰτοϋ βαθμηδόν 
άπό τής περιφερείας προς τό κέντρον άποβάλ- 
λον, δηλονότι άπόλλυσι ταύτας άρχόμενον άπό 
τής περιφερικής παθητικής αΰτοϋ άκρα; και 
καταλήγον προς την κεντρικήν ένεργητικήν 
άκραν, ήτις ή τελευταία θνήσκει. 

Έάν δέ τις τήν κεντρικήν κυκλοφορίαν τοϋ 
μυελού άπείργων, την τής περιφέρειας σωαν 
διατηρη, τότε τό αίσθητηριον μόνον θνησκει 
νεϋρον. ΤελευταΧον όταν τις τήν κυκλοφορίαν 
εν τε τή πεοιφερική και έν τή κεντρική άκρα 
τών νεύρων εν ταυτω απειργιτ), όπερ συμοαινει, 
όταν δι' αιμορραγίας τό ζώον άποκτείνγι τις, 
αμφότερα τά είδη τών νεύρων τά τε αισθητή- 
ρια καϊ τά κινητήρια θνήσκουσιν έν ταυτω, 
άλλα κα'ι τότε ή αϊσθησις ταχύτερον τής κι- 
νήσεως παραλύεται. 

Όρισθέντος άπαζ Οτι διά τής ενεργητικής 
άκοας τό τε αίσθητηριον και τό κινητήριον τών 
νευοικών στοιχείων δέχονται τήν ζωογόνον έ- 
πίδρασιν τοϋ αίματος ούτως, ώς και τήν θα- 
νατηφόρον έπίρροιαν τών δηλητηρίων, προσθε- 
τέον ώς συμπλήρωμα τών προηγουμένων καΐ 
ώς άποτέλϊσμα όλως άπρόοπτον, ότι ή ενέρ- 
γεια τοϋ οαΐ'ίΙΓΟ επί τής περιφερικής άκρας 
κατ' ουδέν διαφέρει τής τής αφαιρέσεως τοϋ 
αίαατος. Ούτω δέ διά τοϋ αποτελέσματος τή; 
διά τοϋ ΟΐΙΓΛΓβ δηλητηριάσεω; αποδεικνύεται 
ότι διά ταύτης τό αίμα ούτω τήν σύνθεσιν 
αΰτοϋ άλλοιοϋται, ώστε γίνεται μεν άνίκανον 
εις τό ζωογονεΧν τήν κινητήριον νευρικήν 
ίνα, άριστον δέ εις τό ζωπυρεΧν τήν αίσθη- 
τήοιον. Προς τό παρόν όμως έστΙν ήμΐν αδύ- 
νατον νά όοίσωμεν χυμικώς ή φυσικώς την ει- 
δικήν ταύτην άλλοίωσιν, οΰχ ήττον δέ αύτη 
έστΙ φανερά ώς έκ τών πειραματικών αποτε- 
λεσμάτων τής δηλητηριάσεως, ϊσω; δέ εις τό 
μέλλον καί όποια τις έστιν, έξηγηθήσετκι. . 



148 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕΑΛ.ΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟί: ΣΥΑΑΟΓΟΣ 



Έν ω, ως εφθτοιιεν άποόείξαντες, οτι, ϊνα 
αί εΕόικαι λειτουργίαι των Μευονκ,ών στοιχείων 
ζωπυρώνται, έστΙν έπάναγκες, αί ένεργγιτικαΐ 
άκραι τούτων να περιρρέωνται ΰ-ο αΐαατος 
ζωογόνου, τοΟτο ομ,ο); ουδόλως άρκεΧ προς δια- 
τηρησιν τϋς ζωτικότατος καΐ θρέψεως αυτών" 
ή θρεπτική ϊοιόττ,ς των νευρικίϋν στοινείων 
φαίνεται εορεύουσχ έν τϊι παθητική άκρα αυ- 
τών, ήτις αντιθέτως αναίσθητος £στιν ώς προς 
τά τοζικά ερεθιστικά, καΐ τάς λειτουργικάς ε- 
πιρροίας τοΰ αίματος. 

Παν οργανικον στοιχεΈον εϊοικόν τι κυττά- 
ριον εμπεριέχει έν εαυτώ, όπερ έστϊ τί) κέντοον 
της θρέψεως καΐ ττ,ς οργανικής συντηρήσεως 
αύτοΰ. Και έν μεν τω κινητηρίίο νευρικω στοι- 
χεία) το συντηρητικον τοϋτο κυττάριον ευρίσκε- 
ται έν τη κεντρικίι αύτοΰ άκρα, ήτις έστΙν δ 
νοιτιαΐος μυελός, έν οέ τω αίσθητηρίω νευοικώ 
στοιχείω εδρεύει έκτος τοΰ μυελοϋ έν τώ με- 
σοσπονουλείο) γαγγλίω. Έκ τούτου έπεται 
δτι, έάν τις κινητηριόν τι νεϋρον έν τή ποοεία 
αύτοΰ άποκόψϊ), ζώου τίνος άρτι ζώντος, ή 
προσηρτημένη τώ μυελώ άκρα οιατηρεϊ τήν ύ- 
φνΐν αυτής άκέραιον, έν φ ή περιφερική αυτής 
άκρα, καί τοι έςακολουθοΰσα προσλαμβάνειν 
αίμα ώς κατά φύσιν γίνεται, φθείρεται τήν 
αυτής ούσίαν, καΐ θνησκει, βαθμηδόν τάς φυ- 
οιολογικάς αυτής ίοιότητας άπολλΰσα. "Οταν 
οέ τις αϊσθητήριόν τι νεϋρον διατάμη, ή μ"εν 
τώ μεσοσπονδυλείω γαγγλίω, δηλονότι τω 
Ορεπτικώ αυτής κυτταρίο) προσηρτημένη άκρα 
συντηρείται, η δ' ετέρα άλλοιοΰται, φθείρεται 
και θνησκει. 

Το μυώήες στοινείον οΰτως ως και τά νευ- 
ρώδη στοιχεία τής τε αϊσθήσεως και τής κι- 
νήσεως παρις-άσιν άρα μέγαν αριθμόν ζωτικών 
φαινοαένων διακεκριμένων έν εκάστω τούτων 
των στοιχείων, και η οιακρισις αυτή αποοει- 
χνυσιν δτι ταΰτα συγκροτοΰσιν αυτόνομους ς•οι- 
χειώδεις οργανώσεις. Αλλ' ούχ ήττον εχουσι 
και κοινούς υπάρξεως καΐ φθοράς ορούς, ους 
έζετάσομεν μετ' ολίγον. 

"Οταν εις η πλείους των ζωτικών τούτων 
δρων έκλείψωσιν, αί φυσιολογικαΐ ιδιότητες αυ- 
τών αφανίζονται, άλλα διά τοΰ ΐόιαιτέρου χα- 
ρακτήρος τοΰ δτι τοΰ θανάτου προηγούνται 
φαινόμενα λειτουργικού έρεθισμοΰ. "Οταν τά 
νευρικά βτοιχεϊα και το μυώδες άποθνησκωσι 
οιά τοΰ φυοικοΰ αυτών θανάτου, δηλονότι οιά 
τής απλής παύσεως τής ζωής, μετά τήν ά- 
φαίρεσιν τοΰ φυσικού αυτών μέσου τής ζωής, 
τοΟ αιίΑχτος, παρατηρείται τοΰτο το άςιον λό 



γου φαινόμενον, ότι ή ζωτικότνις των στοι- 
χείων τούτων αύςάνει καθ' -^ν στιγμήν αρχί- 
ζει ή σειρά τών αλληλοδιαδόχων φαινομένων 
τοΰ θανάτου αύτών' ούτως δταν διατάμί) τις 
τον κορμον μικτοΰ τίνος νεύρου, ή περιφερική 
αύτοΰ μερίς, πριν γ) δλως έξαχρειωθή, γ'ίνεται 
πάντοτε εϋερεθιστωτέρα τοΰ συνήθους. 

Ό θάνατος προζενεϊ τήν νεκρικήν στερρό- 
τητα (Ι) τών στοιχείων" ή νευρική καϊ μυϊκή 
ουσία, ημίρρευστος και διαφανής φύσει ούσα 
καΐ άντίδρασιν χυμικήν άλκαλικήν η ούδετέ- 
ραν δεικνύουσα, πήγνυται, γίνεται αδιαφανής 
καΐ αντιδρά ώς τά οξέα μετά τον θάνατον" 
άλλ' ή ί^εϊα άντίδρασις ούκ εστί σταθερός τις 
χαρακτήρ τής μετά τον θάνατον αλλοιώσεως 
τούτοίν, ώς άρτι ένομίζετο. Ό κ. βΙίΙΙΐάβ Βθΐ'- 
ΗΠΓίΙ άπέΛειζεν δτι αίίτη ή βντίδρασις ήδύνα- 
το να λείψη έν τοις μαστοφόροις, καΐ ούδαμη 
άπηντησεν αύτη έν τοίς όστρακοδέρμοις. Τοΰτο 
δε άπέδωκεν ζΐς τήν ελλειψιν τής γλυκογόνου 
ουσίας έν τοις αυσΐ τούτων. 

"Οταν οί μεϊς καΐ τά νεΰρα άλλοιωθώσιν 
οΰτως έν τη αυτών ουσία καΐ γένωνται στερρά, 
ή έρεθιστικότης αυτών, δηλονότι αί φυσιολο- 
γικαΐ αυτών ιδιότητες καταργούνται όλοτελώς. 
Άλλ'έ^ι δυνατόν, έάν δεν άφήσϊ) τις νά παρέλ- 
θη πολΰς καιρός, νά έπαναγάγη τήν ζωήν δι' 
αρμοδίου μεταγγισμοϋ αίματος" οίίτω δύναται 
τις, ώς πειραματικώς δ κ. 1^1•οηη-8»_'Γ}Ιΐ;ΐΓ(1 
απέδειξε τοΰτο, έγχύσας διά τών αρτηριών 
αίμα τής [νικής αύτοΰ έστερημένον, κα'ι διά 
τοΰ ατμοσφαιρικού αέρος ώξυγονημένον, νά έ- 
παναγάγη τήν συσταλτικότητα και τήν κινη- 
τικότητα τών 6π' αρχομένης ίίδη τής νεκρικής 
στερρότητος καταβληθέντων μελών. 

Το αίμα περιίόέον περί τά μυώόη και νευρι- 
κά στοιχεία, καθίστησιν αυτά ικανά τοΰ προά- 
γειν και έμφανίζειν τάς ειδικάς αυτών ϊόιότη- 
τας διά τίνος άληθοΰς ανταλλαγής θρεπτικής, 
ήτις τελείται μεταξύ τών στοιχείων τούτων 
καϊ τοΰ αίματος. "Οπως γνωρίστι τις τήν φύ- 
σιν τής θρεπτικής ταύτης ανταλλαγής, πρέπει 
νά έξετάση τήν σύνθεσιν τοΰ αίματος προ καΐ 
μετά τήν συναφήν αύτοΰ συν τοις μυώδεσι καΐ 
νευρικοΐς στοιχείοις. 

Ό ημέτερος συγγραφεύς δ ϋΐίΐΐκΐβ ΒοΓ- 
Ιΐαΐ'ά ηρξατο ηδη προ πολλού τοιούτου είδους 
ερευνών ώς προς τήν θρέψιν τών μυών. ΕΟρε 
δε δτι τοΰ μυός απολύτως ήσυχίαν άγοντος, 



(1) ΓΪί,'ϊϋίΙβδ οδιίανειίω. 



ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΕΑΕΤΑ.Ι 



149 



ογιλον^τι των την κίντησιν τούτου ιθυνόντων 
νεύρων οιατε[Ανο[χένων, το των μυών φλεβικον 
αίμα γι•Αΐστα άλλοιούμενον έκρέει τοσούτον έ- 
ρυθρον όσον χαΐ το άρτχριακον, έαττεριέχον οέ 
καϊ ώ; πλείστον οςυγόνου' εκ. τούτου έπεται 
οτι τ) έν ενεργεία λειτουργία τοΰ μυο; έοτϊν α- 
ναγκαία προς έκτέλεσιν και τη; θρέψεως αυτοϋ' 
άλλως τ ε ?>έ τοΰτο συμφωνεί άριστα και τίι 
αρχαία παραττ,ρτισει, τοΰ δτι οί έν παραλύσει 
ευρισκόμενοι μεΐς, η οί μεΤς οί εις άκιντ,σίχν 
χρονίως κατα^ικαζόμενοι, ε!ς άτροφίαν έκπί- 
πτουσι καΐ στεατώοτο έςαχρείωσιν υφίστανται. 
Δυνάμεθα δε να άποφύγωμεν τήν έςαχρείωσιν 
ταύττιν,ίτρόνοντες την λειτουργίαν τούτων δια 
τοΰ γαλβανισμοΰ, όστις αντικαθιστάς την νευ- 
ρικην έπίρροιαν, έπανάγει εν τω οργάνω την τε 
λειτουργίαν καΐ την θρέψιν' άρα έκ τοΰ αίμα- 
τος έςήρτηνται α! ζωτικα'ι ίόιότητες τών μυών 
καΐ τών νεύρων, ίς ών το πλείστον τοΰ ανθρω- 
πίνου σώματος συνίσταται, έπει^η είσΐν έκεΐ- 
ναι αποτελέσματα της θρέψεως τών ιστών καΐ 
τών στοιχείων τούτων. 

Ούτως δ ημέτερος συγγραφεύς προχωρεί ά- 
νελίττων τάς προόδους τάς έν τή πειραματι- 
κή φυσιολογία γενομένας προς άπόδειζιν τη; 
αυτονόμου υπάρξεως τών τε μυϊκών καΐ νευρι- 
κών στοιχείων" ΐκ τής αυτονομίας ταύτης έ- 
πεται, λέγει παρακατιών, τί) αδύνατον τής 
αντικαταστάσεως τών στοιχείων τούτων 6- 
π' αλλήλων. Τοΰτο, προστίθησιν, όπερ άλλο- 
τε γενικώς ην παραδεκτον έν τη φυσιολογία, 
δτε ουδεμία ακριβής διάκρισις τη; ενεργείας 
τών κινητηρίων κα! αισθητηρίων νεύρων έγίνε- 
το, έπανελήφθη ώς δυνατόν υποστηριζόμενον 
ίν Γαλλία εκ τίνος κακώς έξηγηθέντος φυσιο- 
λογικού πειράματος υπ6 ιών κκ. Ρΐίϊΐΐρ- 
ροΗΠΧ και Υαΐρίαΐΐ εκτελεσθέντος" έζηγών 
οέ δεόντως την κατά τό φαινόμενον μόν^.ν με- 
ρικήν υπ' αλλήλων άντικατάστασιν δύο διαφό- 
ρων νεύρων, οϋχΐ δε καΐ πραγματικήν, επιμέ- 
νει λέγων ότι πρέπει επιστημονικώς ν' άνα- 
γνωρισθ-ή ή φυσιολογική αυτονομία, και ή λει- 
τουργική είδικότης τών διαφόρων στοιχείων 
τοΰ νευρικοΰ συστήματος, καΐ δτι, τής γενική; 
φυσιολογίας προοδευούσης, πολυπληθεστέρα γε- 
νήοεται ή διάκρισις τών νευρικών στοιχείων 
έν ταί; όργανώσεσι τών ανωτέρων όντων. 

Άπδ δε τής σήμερον γνωματεύει δτι δύνα- 
ται τις νά διακρίντ, δύο τάξεις χαρακτήρων 
ώς προς τά ιστολογικά στοιχεία, ών οί μεν 
είσΐ γενικοί, οί δε ειδικοί. Κα'ι οί μεν γενικοί 
ιστολογικοί χαρακτήρες συνίστανται φυσιολο- 



γικώς μεν έκ τών διαφορών τών στοιχειωδών 
λειτουργιών, αϊτινες ού μόνον εΐσι διακεκριμέ- 
ναι, άλλα και ανεξάρτητοι άπ' αλλήλων, άνα- 
τομικώς δε έκ τής ριζικής διαφοράς τής ουσίας" 
τοιούτοι είσΐν οί χαρακτήρες οί διακρίνοντες 
τά στοιχεία τών διαφόρων συστημάτων, οία 
ει'σί το μυϊκον, το νευρικόν, τό άύενικδν σύς•η- 
μζ κλπ. Οί δε ειδικοί ιστολογικοί χαρακτή- 
οε; ερείδονται φυσιολογικώς μεν έπί τών λει- 
τουογικών θετικών διαφορών, αΐτινες όμως εί- 
σί και συνεχείς, και ούχ δλω; ανεξάρτητοι, ά- 
νατομικώς δε έπί τής διαφοράς τής τών μο- 
ρίων διατάξιως έν τη ώργανωμένγ) ύλγ). ΚαΙ όν- 
τως τά στοιχεία ταϋτα συνίστανται άπαντα 
έκ τής νευοικής ουσίας, καΐ αί φυσιολογικά! 
αυτών ιδιότητες, και τοι οΰσιωίώς διακρινόμε- 
ναι, ούχ δλως άπ' αλλήλων ανεξάρτητοι είσί, 
καθότι έχουσι τοιαύτην σχέσιν προς άλλήλας, 
ώστε μή δύνασθαι τινά συλλαβε'ϊν τήν ϊδέαν 
τής υπάρξεως τών μεν χωρίς τής τών άλλων 
συνυπάρξεως. Και αληθώς δύναται μεν τις νά 
φαντασθή τό μυ'ίκόν η συσταλτικόν σύστημα 
ΰπάοχον μόνον χωρίς τοΰ νευρικοΰ, ευρισκόμενον 
εις σχέσιν προ; φυσικο-χυμικά ερεθιστικά άτι- 
να έδύναντο νά όρίσωσι τήν σύσταλσιν αϋτοΰ, 
αλλ' ουδόλως δύναται τις νά έννοήση τήν ΰ• 
παρςιν τοΰ αισθητηρίου νευρικοΰ στοιχείου χω- 
ρίς τοΰ κινητηρίου νευρικοΰ ς•οιχείου, ούτε τήν 
τούτου χωρίς τοΰ μυϊκοΰ στοιχείου. Έν τω μυ'ί- 
κώ συστηματι και αύτώ ήθελεν εΤσθαι δυνα- 
τόν νά διακρίνη τις φυσιολογικώς διάφορα εί'όη 
στοιχείων, επειδή οί μεϊ; παρουσιάζουσι δια- 
κεκριμένου; λειτουργικού; χαρακτήρα;. Έ μυϊ- 
κή λεία ϊ; (ΓίΙ)Γα §1αΐ31•ίΐ) και ή ραβδωτή μυϊ- 
κή ϊ; (Π1)1"α δίΓίαΙα), ούτως ώς και διάφοροι 
άλλαι συσταλτικαί οϋσίαι (τό σαρκώδες, τό 
πρωτόπλασμα), παρουσιάζουσιν έν τοις ζώοις 
πληθύν φυσιολογικών διαφορών ώς προς τό 
σχήμα τή; συστάλσεο); αυτών και ω; προ; την 
φύσιν τών τήν κίνησιν οριζόντων ορμητηρίων. 
Κατ' αυτόν τον τρόπον υπάρχουσι μεϊς, ους ή 
θερμότης εις σύσταλσιν φέρει" τοιούτοι εισίν η 
καρδία, τά έντερα κλπ. και άλλοι, έφ' οίς το 
έρεθις•ικόν τοΰτο οΰδεμίαν ασκεί ένέργειαν. 

Ούτως άρα τά νευρικά και μυϊκά στοιχεία 
οΰ μόνον είσίν αυτόνομα και διακεκριμένα ως 
ιστολογικά στοιχεία διαφόρου γένους, άλλ'εκα- 
στον τούτων ές-ί διάφορον και κατ'εΐδος, επει- 
δή εκαστον τούτων αντιδρά διαφόρως προς τε 
τάς τοξικάς ουσίας και έν γένει προς παν το επ 
αύτοϊς ένεργοΰν, και εκαστον τούτων εμφανί- 
ζει ειδικά; φυσιολογιχάς ιδιότητας. 



150 



Ο ΕΝ Κ/ΙΙ. ΕΑΑΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΓΑΑΟΓΟΣ 



Έχ. τούτων έπεται οτι έν τί, γενική φυσιο- 
λογία ουδόλως άρ[ΛΟζει νά πεοιοοιζώαεθα εις 
ττ,ν άνατοαι/.τ,ν [χόνον [/,οριρήν, ο-ως την 
φυσιολογικ,γιν αύτονο[Α!αν στοιχείου τινο; ό- 
ρίζωαεν' |χαλλον ήέ πρέπει νά έςετάζωι/.εν του; 
φυσιολογίΛοΰ; αΰτοΰ χαραΛττ,οχς, δτ,λονότι 
τά; είδικάς ζωτιχ,άς αΰτοΰ ί'ίιότητας. Ούτως 
άμα ο φυοιολόγος γνοιρίοτ) δτι νευρικόν τι 
οτοιχεϊον ίόίας λαυιβανει τάς εντυπώσεις 6πο 
είό;κοϋ τίνος δραστικού, δικαιούται καΐ ν'άνα- 
γνωρίστρ οτι το στοιχεΤον τοΟτο έ7Ϊν οργανικώς 
οιακεκρψ,ένον καΐ διάφορον τω^' άλλων, καί 
τοι υπο τήν ριορφολογικτ,ν και άνατοαιι-Λ,ν 
αύτοΟ εποψιν ουδέν το όιάφοοον παιένον' οίί- 
τω π. χ. τά νευρικά ακουστικά κυττάρια, ως 
και τά ίπτικά, καί τοι άνατοαικώς την ούσίαν 
θνΐοα[Αως ΰιαφορα Οντα, ουγ ήττον ουσιοΑογι- 
κώς εισιν απ αλλήλων όιάφορα, επειδή το φως, 
το ίποϊον ιδίαν έντύπωσιν έν τω ϊπτικω κυτ- 
ταριω έαποιεϊ, τήν άπεικόνισιν όηλονότι τών 
ορατών άντικειρ.ένων, ουδόλως \6 άκουστικον 
κυτταριον συγκινεί, καΐ το τοϋ νί/ου κΰαα, το 
οποίον το άκουστικον κυττάιιον δονίζον, τήν 
αίσθΐσιν της ακοή; έμποιεΐ, ουδόλως επί τοϋ 
οπτικού κυτταρίου ενεργεί. Ωσαύτως αί κινη- 
τήριαι και αίσθ/,τήριαι ίνες και τοι [Αορφολογι- 
κώς );.ή πάνυ όιάφοραι άπ αλλήλων ουσαι, εί- 
01 στοιχεία διάφορα, επειδή εχουσι φυσιολογι- 
κές ίόιότητας διαφόρους και τά έπ'ι τών αέν 
όλετηρίω; ενεργούντα όηλητήρια, έπΙ τών δε 
ουχ ούτως ένεργοΰσι. Καί τοι όέ τήν ΐΛορφήν 
και τήν ούσίαν ουδόλως άπ αλλήλων διαφερόν- 
των τούτων τών ^οιχείων, 5 φυσιολόγος άναν- 
κάζεται πάντοτε όταν εύρίσκγι έν τινι ίργάνοι 
διαφοράν τίνα ενεργείας, νά υποθέτη καΐ δια- 
φοράν κατασκευής υλικής τε ή ΐργανικής, έ^ω 
καϊ τοιαύττ,ν τοσούτον λεπτοφυα, ώστε τό 
γε νΰν έχον έκφεύγειν πάσαν ήυ.ϊν προσιτήν 
έρευναν καί έξιχνίαβ.ν, έστω και κατά τον 
τρόπον, καΟ' βν ύλαι τΐ'ές χυ(Λΐκαι τά συστα- 
τικά αυτών στοιχεία όλως προς άλλήλας ο- 
(Λοιαι, όιάφοραι εϊσί τήν ένέργειαν έξ άλλοίας 

τίνος μόνον διαθέσεοις τών έζ ών συνίστανται 

' .' - ^• - . , , , , 

[Λοριων της όε γενικής φυσιολογίας η τχσις και 

το έργον έστι τό έρευναν καϊ άνευιίσκειν τά; 

διαφοράς ταύτας. 

Έάν όέ συνοψίσαντες νΰν έςετάσο^αεν τάς 

οιαΐόρους άαοιοαίας φυσιολογικά; σχέσεις τών 

διαφόρων μυϊκών και νευρικών στοιχείων, εΰ- 

ρήσομεν ότι, καί τοι της ποικιλίας τοϋ ζωϊ- 

κ:υ μηχανισμού, οι ου αι ιοιοτητες των ς•οι• 

χείων τούτων εμφανίζονται, ούσης πολαχλής, 



καΐ πολύπλοκου, όύναται όμως τις νά τον έπα- 
νχγάγϊ) εις γενικήν τίνα συν()ήκην εκ τεσσάρων 
όρων συνι^αμένην" Ιον έκ ς-οιχείου νευρικού αι- 
σθητηρίου" 2ον έκ Γ-οιχείου νευρικού κεντρικοΰ' 
3ον έκ στοιχείου νευρικού κινητηρίου" 4ον έκ 
στοιχείου συσταλτικού ή μυϊκού. 

Τό μεν αίσθητήριον νευρικόν στοιχεΤον όέ- 
χεται τάς εντυπώσεις η τους ερεθισμούς εϊ τε 
έκ τοϋ έζωτερικού μέσου, ή έκ τού εσωτερικού 
οργανικού μέσου, μετάγει ταύτας εις τό κεν- 
τρικόν στοιχεΧον, κχι ούτως ενεργεί ως άαεσον 
ή έμμεσον δραστικόν τού κινητηρίου ςΌίχείου. 

Τό δε νευοικόν κέντρον ή τό κεντρικόν ς•οι- 
χείον έστι νευοικόν κυτταριον, έν ςο ή αισθη- 
τήριος ενέργεια μεταβάλλεται εις κινητήριον. 
Καϊ έν μεν τη άσυνειόήτω αίσθητικότητι ή με- 
ταβολή αύτη γίνεται άμεσος, ώς εϊ ή αίσθητι- 
κόιης ίντηνακλατο εις κίνησιν, καί δι' αυτήν 
τήν αΐτίαν τά είδη ταύτα τών κινήσεων, τών 
αναγκαίων καί άναποοράς•ων, ώς π. χ. δ πταρ- 
μός, ό βήζ, ή περισταλτική κίνησις τών εντέ- 
ρων, ο'. παλμοί της καρόίας, ώνομάσθησαν υπό 
τών φυσιολόγων κινήσεις άντανακλώμεναι. Έν 
δε τή συνειδυΧα αίσθητικότητι, ύπάρχουσι με- 
ταςύ της αίσθήσεως καί τοϋ φαινομένου τϊις 
εκουσίου κινήσεως άλλα τινά νευρικά φαινόμε- 
να ανωτέρας τάζεως, άτινα εκτελούνται έν 
τοις κεντρικούς είδικοΈς στοιχείοις' τό άνελχζαι 
όέ ταύτα ενταύθα, ήθελεν ημάς τού οϋ προε- 
θέμεθα σκοπού μακράν αποπλανήσει, χωρίς ί- 
σως νά δυνηθώμεν νά οώσωμεν σαφή τούτων 
άφήγησιν' άρκείτω δε μόνον εϊπεΧν οτι ή φυ- 
σιολογία αποδεικνύει ότι τά ψυχικά φαινόμε- 
να ταύτα, τά διάιιεσα, οΰόέν ϊν τοις νευρικοΤς 
μηχανισαοϊς καθ' εαυτούς θεο)ρουμενοις πα- 
ραλλάτει. Τά συνειδότα στοιχειώδη νευρικά 
κέντρα έν τω έγκεφάλω έόρεύουσιν, έν όέ τω 
νωτιαίο» μυελώ καί τοις γαγγλίοις τα ασυ- 
νείδητα. 

Καί ταύτα μεν έν συντόμιο περί τούτων, έ- 
ξετάσωμεν δε τελευτώντες τίς εστίν ό σκοπός 
δ' ή γενική επιδιώκει φυσιολογία, σπουδάζου- 
σα τά ιστολογικά στοιχεία κατά τε τάς αυ- 
τόνομους αυτών ζωτικά; ιδιότητας καί κατά 
τόν λειτουογικόν αυτών σύνδεσμον. Βεοαίω; ο 
σκοπός ούτος δεν δύναται νά τείνη μόνον εις 
θεωοητικήν τίνα περιέργειαν. Ή γενική φυσιρ- 
λογία ζητεί νά διακρίνη ακριβώς τά ιστολο- 
γικά στοιχεία καί νά όρίσνι τάς φυσικο-χυμι- 
κας συνθήκας της ενεργείας αυτών, όπως δυ- 
νηθή διά μέσου των συνθη*ών τούτων νά τα- 
κτοποίηση τήν ζωτικήν αυτών έμφάνισιν , 



ΦνΣΙΟΑΟΓίΚΑΙ ΜΕΛ.ΕΤΑΙ 



151 



ίΐαΐ έπιβτ•Λμονιχ.ώς τροποποίηση του; πολυπλό- 
ίΐου; οργανικούς ΐΑΤχανισαούς του; έχ. ττις ά- 
υ,οιβαιόττιτος τί; ενεργεία; αυτών προερχο^^.έ- 
νου;. Όιαότιποτε καν ή ή φύτι; του φα'.νο(Αένου 
της ζωτίς, τδ όποιον έρευνώμ.εν, πάντοτε πρέ- 
πει να έπανάγωμεν την φυυιολογικην έξηγη- 
σιν ταύτης εις την γνώσιν των στοιχειωδών 
ιδιοτήτων των ζωτικών ιστών. Έ ζωη τελευ- 
ταΐον έστι μηχανισ[;.ο; συντηρούμενος έν τη 
οργανώσει δια τη; εν αρμοδία ισορροπία δια- 
κείμενης λειτουργικής ενεργεία; δλων τών ι- 
στολογικών στοινείων. Ό δε θάνατο; έπέρνε- 
ται, όταν ή ςωτικη αυτή ισορροπία οιαταρα- 
χθη δια τη; παύσεω; της ενεργείας ένό; η 
πλειόνων τών οργανικών στοιχείων, τών ού- 
σιωδώ; άποτελούντοιν το σύνολον τη; ζωή; 
τοΰ ατόμου. 

ϊά αποτελέσματα τών νευρικών και μυϊκών 
δηλητηρίων άποδεικνύουοιν ημϊν την άλήθειαν 
τή; προτάσεω; ταύτη; προφανέστατα. Έςετά- 
ζοντε; τον μηχανισμον τοϋ θανάτου οιά τών 
τοξικών τούτων ουσιών, διορώμεν ότι όρ'.στι- 
χώ; ον μόνον στοιχεΐον προσβάλλεται υπό τοϋ 
δηλητηρίου. Δυνάμεθα δε να άκολουθησωμεν 
τα; ζωτικά; βλάβα; τα; όποια; προξενεί βαθ- 
μηδόν, να έννοήσωμεν έπιστημονικώ; τα συμ- 
πτώματα τή; δηλητηριάσεοι;, καί να (ξηγή- 
σωμεν τον τρόπον καθ'8ν βαθμιαίω; καταργεί 
την ζωτικην ένέργειαν όλων τών άλλων ιστο- 
λογικών στοιχείων' ούτω π. χ. το 011Γ;ΙΓ0, τό 
όποιον προσβάλλει το κινητηριον νευρικόν στοι- 
χεΐον, ενεργούν βαθμιαίως και άλληλοόιαδό- 
χο»; έπΐ τών διαφόρθ)ν τών τοιούτου είόους 
νεύρων, την ζωην τότε καταργεί, όταν ή δη- 
ληττ,ριος αύτοϋ ενέργεια προσβάλη κιν/.τηρια 
νεΰρα, άπερ προΐστανται λειτουργία; τινό; εις 
την ζοιήν αναγκαίας" οΰτω τά κινητήρια νεΰ- 
ρα τής φωνής, τών οφθαλμών, τών μελών δη- 
λητηριάζονται πρώτον, τά δε τή; αναπνοή; δη- 
λητηριάζονται τά τελευταία. ΚαΙ εν όσοι μεν 
τά νεΰρα τά κινητήρια τοϋ φωνητικού οργάνου, 
τών μελών καΐ τοΰ όφθαλμοϋ προσβάλλωνται 
μόνα, ή ζωη τή; δλη; οργανώσεως ούδένα 
τρέχει κίνδυνον, άμα δε τών τής αναπνοή; 
κινήσεων παραλυθεισών, η ζωή πάραυτα παύει. 
Επειδή δια τή; παραλύσεοι; ταύτη;, το οςυ- 
γόνον δεν δύναται νά είσέλθη εν τω αίμ.ατι 
καΐ δια τών σφαιριδίων τοΰ αΐματο; τήν ζωο- 
γόνον αΰτοΰ δύναμιν εί; άπαντα τά έντο; τή; 
όργανώσεοί; στοιχεία νά μεταδώση' ούτω δε 
καΐ τά λοιπά ιστολογικά στοιχεία δι' ασφυξία; 
αφανίζονται. Μέχρι; ότου δεν ητον γνωστός 



τρόπο; τη; ενέργεια; του όηλητηρίου τούτου, 



ΰ δηλγ 



έδύνατό τι; νά υποθέτη ότι ή δηλητήριο; ου- 
σία αύτη έπΙ τή; ζωτική; αρχή; εν γένει ένερ- 
γεΓ νΰν δε γνο»ρίζοντε; το ίστολογικόν στοι- 
χεΐον, έφ' οΰ το δηλητήριον τοΰτο ενεργεί, οΰ 
μόνον έςηγοΰμεν τον φυσιολογ'ικόν μηχανισμον 
τή; δηλητηριάσει»);, άλλα και δυνάμεθα και 
έπ'ι τών τοξικών συρ,πτωμάτων έπιστημονικώ; 
άντενεργεΐν, και εστίν οτε και ώ; φαρμάκω αύ- 
τώ χρήσθαΓ ούτω μειοΰντε; τήν δόσιν δυνάμε- 
θα νά προξενήσωμ,εν παραλύσει; τινά; χωρΐ; νά 
φθάσωμεν μέχρι τή; ασφυξία;, και αί παραλύ- 
σει; αύται παύουσιν άμα τοΰ δηλητηρίου έκβλη- 
θέντο; έκ τοΰ οϊματο;. "Οταν κατά συνέπειαν 
τραύματό; τινο;, το δηλητήριον δεν εισήχθη 
εισέτι εν ίκανη ποσότητι προ; δηλητηρίασιν εί; 
τήν κυκλοφορίαν, δύναται τι; νά τακτοποίηση 
τήν άπορρόφησιν εί; τρόπον όίστε το δηλητή- 
ριον νά άπομακρυνθή έκ τοΰ οργανισμού χωρίς 
τοΰ νά προξενήση άσφυξίαν. Έάν τελευταΤον 
ή ασφυξία ή6η συνέβη, δύναται τι; νά σώση 
τον άνθρωπον διά τή; τεχνητή; αναπνοή;, τήν 
οποίαν ακολουθεί τι; έκτελών μέχρι; ότου το 
δηλητήριον διά τών εκκρίσεων έξέλθη τοΰ αΐ- 
ματο;. 

Εύκόλω; εννοείται, λέγει ό ημέτερο; συγ- 
γραφεί);, ότι ολαι αί τή; γενικής φυσιολογίας 
μελέται αίίται είσΐ λίαν πολύπλοκοι καΐ δυς- 
χερεΐ;, τά; όποια; μόνον δι' ένδελεχοΰ; και μα- 
κροχρονίου σπουδή; δύναται τις νά φέρη εις 
αϊσιον πέρας. Άλλα μεταξίι όλων τών εμπο- 
δίων εί; α προσκρούει, ό φυσιοδίφη; πρέπει νά 
έμμένη άναλαμβάν(,)ν θάρρο;, άμα διίόη ακτί- 
να τινά φωτό; £ν τοΐ; άποτελέσμασι τών αύ- 
τοϋ ερευνών, ήτις δεικνύει ότι τήν καλήν όδόν 
βαδίζει. 

Σ ΜΑ.ΥΡΟΓΕΝΗΣ. 



152 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕϋΗΝ. ΦΙΛ.ΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣϊΑλΟΓΟί: 



το ΕΜΠΟΡΙΟΝ ΤΩΝ ΓΕΝΟΥΗΝΣΙΩχΝ ΕΝ 

ΚΩΝ/ΠΟΛΕΙ ΚλΙ ΕΥΐΕΙΝΩ ΠΟΝΤΩ 

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ. 

(Συνέ/εια έ/. τοΟ Τόμ. Ζ'. ί:ελ 126.) 

Διακό-τοι στόΐΑερον τνιν ίστοοίαν τοΰ Γενουην- 
βίου έ(Λπορίου έν Κ/π6λει κχΐ Γάλατα, 'ίνα ί- 
στοργ^<Iω τάς έ[χ,πορΐ)ΐά; αυτών άπο'./.ία; έν Κρι- 
[Λαία καΐ Εΰςείνω Πόντοι. 

Ή νΰν καλου[χένγ; Κριμαία (1), εΛαλεΐτο 
άπο του; "Ελληνας η Ταυρική Χερρόνησος, χαΐ 
πολλάκις ή Ταυρ'.ς. Την εύλίριενον καΐ καρπο- 
(ρόρον αΰτίις νοτίαν παραλίχν κατέλαβαν το 
πάλαι πολλαΐ άποικίαι ΈλληνικαΙ, ίόίως όέ 
των Μιλησίων (2). Την παραλίαν ταΰτην δια- 
χωρίζουν ά-ο τά βορειότερα και επίπεδα αΰ- 
τής μέρη, υψηλά ορη έκτεινόμενα άπο τον λι- 
μένα τών Συαβόλϋΐν μέχρι του Καφά (3). Έκ 
τών ορέων τούτων καταρρέουν ορμητικοί χεί- 
μαρροι, πιαίνοντες τάς κοιλάδας, έν ταΐς ό- 
ποίαις φύονται πάμπολλα κάρπιμα όένόρα, 
πολύχροα και εύοσμα άνθη, καΐ αύτη ή άιιπε- 
λος, παράγουσα κάλλιστον οΤνον (4). Προφυ- 
λάττουν την παραλίαν ταύτην από του; ψυ- 
χρού; ανέμους τών βορείων πεδιάοίον τή; 'Ρωσ- 
σίας καΐ τί,ς Μαιώτιόος λίμνης. ΈπΙ τών πα- 



(1) ΤαταρυτΙ ΚρΙμ, όνομα τ?ίς πρω-τευούστ,;. 
'Γ.σκ'ι ΚρΙμ, ρωσσιιττΊ ϊτιρόϊ Κρ'ιμ, εις τού; ζρό- 
ποία; τοϋ ΰρου; Λίίβπιι^ίΐι. ΚΰοίΙΙ}. Υ()ν;ι<;6ί; 
βπ Οίηιΐ'ί,' (Ί 511Γ 1β5 1)οΓ(ΐ8 (Ιβ 1.1 111 ΡΓ ιϊυίι-ί'. 
Ρηι-ίί 1806. σελ. Ι.Ι". 8( Ιιηίΐζΐιτ. ΠοίΓπρΙίϋπ (Ιβ 
1» Γ,πιπίΜ!. Ι'ϋΓίίΐ. 183ο. σίλ. 4. 03. 1.37. 

(2) Ι,βδ (Η;ιΙ)1Ϊ58Ρΐιΐ(ίΐιΐ8 (1(!8 ΓιΓοκδ ιΙ;ιιΐ8 1,1 Οιή- 
ΐηόΰ ι•οιιιυιι1(Μΐ( ηιι ιπΊΓιΐϋΐ (Ια κίχίί'ΐικ; 8ί('(•1(; ;ι- 
ν;ιιιΙ ΓόΓβ ϋΐιιύΐίθΐιιιι;. ί(;8 Μί1ΐ'8ίβιΐ8 ν ΙΐίΐΙΐΓίίΐιΙ 
Γηη(ί(•,ιΐ)υουιιι. Τ1ιυυ(1ιΐ8ίη υυ ϋηΙΙα. ΙΙευίΠν. 7ο. 
Ρ(>|»1>ίιΐ|;. Α'. 3. Ηιΐϋΐ. Πίίΐοίΐ'ο (Ια γοιιιπκμέο ί)ί 
ιΐι' Ι;ΐ ιι;ινί;;;ιΐίαιι (1(38 ίΙπίΊϋΐΐδ. ΡαΓίί 1703. σελ. 
24ί. 

(.:ΐ) Ι1(!αί11ν. 3. 4. 1'«. 121. ΙΙερΙ τι,; παραλία; 
ίαύτης λέγει ό Στράβων, εκο. Κορατ,. ΛΙέρ. ϋ'. 28. 
(ΐ'ΙΙ Ταυρική παραλία, τραχεία καΐ ορεινή, καΐ 
καταιγίζουσα τοΐ; βόρειοι; 'ίορυται». ΟΙαρΚί". 
\υνίΐί;(!8 011 Ππ8δί(;, (ίι ΤΗΓίΠΓΐβ βΐ βιι Τυπ|αίβ. 
Με-άφ. Γαλλ. Γ;ιη8. 1813. Τιίμ. Β'. 318. 

(4) Τον οΐνρν τίΰν περιχώρων τη; Σουγοαία; ε- 
παινεί ό ΙΉ'ΐιίΙΙν. 17. Κατωτέρω έν σελ. 180, λέ- 
γει, οτι τήν άμττελον κατά πρώτον είσηξαν έν Κρι- 
μαία οι Ί.λληνε;. ϋΙαρΚρ,. Τόμ. Β'. 408. 4.ϊΟ. 463. 
Έν/ώριον οΤνον πολύν έίίΐναν οϊ Κα'ίαΤοι. 



ραλίων τούτων, σώζονται ερείπια ναών και ο- 
χυρωμάτων Ελληνικών, εκκλησιών καΐ φρου- 
ρίων Βυζαντινών (1), ισταμένων πλησίον τών 
πύργων ανεγερθέντων άπο τους πλουσίους Γε- 
νουηνσίους (2). Τά ερείπια της πόλεως Χερσώ- 
νος, οιασωζόμενα μέχρι τέλους του παρελθόν- 
τος αιώνος, μετεκομίσθησαν εις Σεβαστούπο- 
λιν κα'ι 'Οδησσόν (3). Προς δυσμάς τοϋ Βαλ- 
λακλάβα, έπι της θέσεως της σημερινής μονής 
τοϋ Άγιου Γεωργίου, ίδρυσαν το πάλαι οί ά- 
ποικοι "Ελληνες τον ναόν τη; Ταυρικής Αρτέ- 
μιδος (4). "Άπασα ή παραλία αύτη, από τοϋ 
λιμένος τών Συμβόλοιν, μέχρι τοϋ Κιμμερικοϋ 
Βοσπόρου, φέρει προφανή σημεία πολιτισμού 
και πολυάνθρωπων άλλοτε αποικιών (5). Τά 
ημέτερα Πατριαρχικά έγγραφα του όεκάτου 
τετάρτου αιώνος, ανημονεύουν πολλών πόλεων 
και κ(>)μοπόλεων άγν(!>στ(ι)ν την σήμερον. Ή 
έπΙ της Μαιώτιδος λίμνης παραλία της Κρι- 
μαίας είναι νοσώδης, ένεκα τ(όν αυτόθι λιμνα- 
ζόντων υδάτων, έκ τών οποίων έζατμιζομέ- 
νων το θέρος, συλλέγουν οί κάτοικοι το ά- 
λας (6), του δποίου μέρος μεν κατεναλίσκετο 
εις ταριχείαν, μέρος δε μετεκομίζετο εις την 
Μιγγρελίαν, τό Βυζάντιον και τάς χωράς της 
Μεσογείου. Τούτου ένεκα, ή νότιος παραλία 
της Κριμαίας, ητο τό προσφιλές ορμητηριον 
τών πάλαι Ελλήνων έμπορων, και τών με- 
τέπειτα Βυζαντινών και Γενουηνσίων. Οί πε- 
ριηγηθέντες την Κριμαίαν, μετά την υπό της 
'Ρωσσία; κατάκτησιν αύτης, εξυμνούν την ίύ- 



■ΊΓ 



\υν εςηγαν οι 



(1) Βνζ3ηο(> .... ηνηϊΐ οα (1(ί5 Γβΐίΐΐίηπί Ιπόδ 
8υίνίϋ8 ίΐνοι• 1θ8 οοΐοηίρδ ΟΓΟΟί^ηβδ (Ιβ Ια Τ;ιαΓί(1β. 
ϋβρρίημ;. Λ'. 113. ΙΙερι τή; έν Κριμαία κατοικία; 
των άρ-/αίων Ελλήνων, πρβλ. ΟΙηγΚο. Τόμ. Β'. 
277. 278. 309. 378. 380. Ιβ ΡοηΙ, ίΐαΐΓβΙοίδ ΓΟα- 
νβΓΐ (Ιβ ουίϋπίβδ Οβ(•(|αβ8. βΐ ιΐο οίΐίϊδ Π(ΐπδδΛηΙβδ. 
Ηηοαΐ - ΒοοΙιβΙΙβ. Αη1ί(ΐαί1όδ θΓβο(ΐαθδ. ΡαΓίδ. 
1822. σελ. 2. 

(2) Ββαίΐΐγ. 24. 

(3) Κατά τόν Ββυίΐΐν. σελ. 121. μέγα μέρα; 
τών έρειπίω / τη; πόλεω; ταύτη;, μετέιρεραν οί Ό- 
θωμανοΊ εΐ; Κ]-ολιν. Πρβλ. καΐ τοΰ ΰίαρίίβ. Τόμ. 
Β'. 378. Συ-αξ. Μαρτίου 7. 

(4) ΟΚιγΙ*!. Τόμ. Β'. 428. 8(ΊΐΙΐίΐζ1βΓ. 9. 10.•5. 
108. 

(3) Ρ,βαϊΙΙν. 19. 21. 23. 233. 230. 237. 23Β, 
(0) «Έν τίό μέσω οέ λίμναι και λιμένε; είσ'ιν, 
έν αΤ; Χερσ<^νΤται τό άλα; εργάζονται••. Κ. Ποριρυ- 
ρογ. Τόμ. Γ'. 180. Τά; λίμνα; ταύτα; περιγράφει 
ο ΚβαίΙΙν 43. Τήν άοθονίαν τοΟ άλατρ;, ά Οΐ3Γ- 
(Ιίη. ΥονΒίίβδ βη ΡβΓδβ βίβ. Λαΐ5ΐβΓ(Ιί»ια. 174^, 
Τόμ. Ι'. 106. 



ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΤΩΝ ΓΕΝΟΥΗΝΣΤΩΝ ΕΝ ΚΩΝ/ΑΕΙ κτλ. 153 



χρασίαν τοΟ άέρο;, το πολύγονον τής γίί; καΐ 
ττίν ποιχιλίαν των φυτών. Τα κολοσί'.αΤα ο/υ" 
ρώ[Λατα έπιθαλάσβια καϊ (Αεσόγεια, καθ' ολην 
τήν χώραν ταύττ,ν, τεχ,[Ααίρουν οτι οί έκεϊσε 
βιοϋντες, διήγαν έν φόβω έχθρων πολλών καΙ 
{βχυρών, του; όποιου; έόελέαζαν τα πλούσια 
τών έκεϊσε εΰΐίΐ[;,ερϋύντων έ[Λπορεύ(;.ατα. 

Πολλοί Γότθοι κατά του; πρώτου; αιώνα; 
τοΰ Χριστιαν'.σ(;.οΟ κατωκησαν την Κριμαίαν, 
και μολονότι ή εξουσία αυτών εξέλιπε, διε- 
σώθη το ό'νθ(Αα αυτών έν τη χερσόνησο) ταύτη. 
Μέχρι τή; πτώσεω; τοΰ Βυζαντινού κράτου;, 
έσώζετο έν Κρΐ[χαίο: η καλουριένη επισκοπή τή; 
Γοτθία;. Οί Γενουηνσιοι έκάλουν Γοτθίαν (1), 
την μεταξύ τη; Σουγδαία; και τοΰ λιμένο; 
τών Συρ-βόλων εκτενή παραλίαν. Έκ τών με- 
τέπειτα κατακτησάντων την Κριμαίαν Χαζά" 
ρων, έκαλεΐτο ηόη άπό τοΰ δεκάτου αϊώνο; 
Χαζαρία (2) και παρά τοΐ; Γενουηνσίοι; '-ίπ- 
ΖΠΓΙίΙ, μέχρι τή; άπωλεία; τοΰ Καφα καΐ πα- 
σών τών έν ΙΙόντω Γενουηνσιακών αποικιών. Οί 
Χαζάροι ηοαν ύποτελεΐ; τών Βυζαντινών βασι- 
λέων. Αν καϊ ■?) Κριμαία όλη έκαλεΐτο υπό τών 
Ιταλών Χαζαρία, ή χώρα ή άλλοτε ύπό τών 
Γότθων κατίοκημένη συχνότατα έκαλεΐτο Γοτ- 
θία, καΐ έκεΐσε διά πολλού; αιώνα; κατώκουν 
οί απόγονοι τών Γότθων. Μετά τού; Χαζάρου; 
είσηλασαν οί Κ,ουμάνοι. 

01 διά πολλού; αιώνας έζουσιάοαντε; την 
Κριμαίαν Βυζαντινοί (3), άπεδιώχθησαν εκείθεν 
από τού; Τατάρου; κατέχοντα; αΰτην μέχρι 
τέλου; τοΰ παρελθόντα; αίώνο;, δτε πάλιν έ- 
κράτησαν αΰτην οί 'Ρώσσοι. 'Ήσαν δε οί Τά- 
ταροι, ύποτελεϊ; τοΰ Σουλτάνου. Έόιοικεΐτο ή 
Κριμαία άπό ηγεμόνα Τάτ^ρον, έι")ρεύοντα έν 
αυτή κατά τού; χρόνου; τή; ίκεϊσε εμπορεία; 
των Γενουηνσίων. 

Τού; Τατάρου; εύρήκεν έδώ ηγεμονεύοντα; 
ό ίερεύ; 'Ρουβρεκούη; το 12ο2. Άπό τούτου; 
ήγόρασαν η ενοικίασαν τον Καφαν οί Γενουην- 
σίοι, οϊτινες ένισχυθέντες έκ τοΰ πλούτου και 



τών όπλων, μετά τίνα χρόνον έκυρίευσαν την 
Σουγδαίαν και τον λιμένα τών Συμβόλων. 

Ό Καφα;, πόλι; έπΙ τή; νοτίου παραλίας 
τή; Κριμαία;, ί^ρύθη έπΙ τή; δυτική; άκρας 
πλατυστόμου κόλπου, έχων λιμένα εύρύχωρον, 
βαθύν και ούδόλω; ένοχλούμενον άπό τους 
βορειοδυτικού; άνεμου;. (1) Το πάλαι ήτο πο" 
λυάνθρωπον έμπορε'ϊον δι' όλον τον Εύξεινον 
Πόντον, πέμπον σΐτον και ταρίχη εϊ; τα; χώ" 
ρας τή; Έλλάδο;. (2) Έκαλεΐτο δε ή πόλις 
αυτή Θεοδοσία κατά την μαρτυρίαν τοΰ Στρά- 
βωνος καΐ ετέρων Ελλήνων συγγραφέων. (Ι)) Το 



(1) ΟοΙΙία. 2υναξ. Μαρτίου 26 «διέτριβε οέ εϊ; 
τήν Γοτθίαν τήν εύρισκομένην κατά τό Κρ'ιμ, πλη- 
σίον τοΰ Καφ3». "Ιδ. Άπριλ. 18. 24. Ιουνίου 2(5. 

(2) Κ. Πορίρυρογ. Τόμ. Γ'. 80. 81. 82. 83. 87. 
Οί Χαζάροι κατέκτησαν τήν Κριμαίαν τό 679 Μ. 
Χ. κατατροπώσαντες και Γότθου; κα'ι "Ελληνα;. 
ΚβαίΙΙγ. 79. Μελ. Γεωγρ. Τόμ. Β'. 52. ΙΙιΐίνβΓΒ 
ΡίΙΙυι•βϊ(|ΐΐ(!, Βυκδίΐ', ϋηιηέο. 13. «Οΰτο; δέ μέλ- 
λωντα; νά φονευθτ) ύπό τοΰ τυράννου εφυγεν εΙς 
Χαζαρίαν». :ϊυναξ. Νοεμβρ. 28. 

(3) ΚβυίΙΙ}•. 13ί. 



(1) «Θεοδοσία έχουσα κα'ι λιμένα ναυσΐ κα'ι ε- 
κατόν έπιτήδειον». Στράβων. Μέρ. Β'. σελ. 300. 
εκδ. Κοραή. Κίπη η'βί53ΐβ αα ΓβδίΘ Ια (ίιΐόϋΐό ιΙθ 
06 βΰϋΐ,'ΠίρΙκ! (δηλ. τοΰ Στράβωνο;) ^Iαηδ 1β Ια- 
1)1β;ια ιΐΐ'δ οόΐκδ ιΐβ Ια Οτίπιόβ. ΟΙαιΊίβ. Τόμ. Β'. 
394. «Πόλι; Καφα; . . . παρά τά ευώνυμα τοΰ Εύ- 
ξεινου Πόντου κειμένη πλευρά, ε" τι; πρό; άρκτου; 
ποιεΐσθαι τόν άνάπλουν έθέλοι». Ν. Γρηγ. Β'. 683. 
«Καφα;, δ Λατίνων των έκ Γενούα; ιρρούριόν έστι 
τοΐ; παράλιοι; τη; Σκοθία; κατφκισμένον. ». Ίωάν. 
Καντακουζ. Τόμ. Γ'. 192. Ό Μελέτιος. Γεωγρ. Β'. 
ο4. γράφει Καφφά; κατά τού; Ιταλού;. Ό (>Ι;ΐΓΐνβ. 
Τόμ. Β'. 310, λέγει οτι λείψανα τίνα αρχαίων κτι- 
ρίων κατά τήν εϊσοδον τη; πόλεω; ές 'Λνατολίϊς, 
πιθανόν είναι τη; αρχαίας Θεοδοσίας. 1,0 Ιιαίβ ιΐβ 
ΰαΙ'Ια ρηταίΐ βχρϋδβ αιι δαιί-ββΐ, ηιαίδ οπ ηοϋδ 35- 
δυτα ([ϋβ Γυη έρΐ'οαναϊΐ ΐΓβδ ταπίΐηβπΐ (Ιοδ νβηΐδ 
νίϋίβηΐδ ιΐαηκ ιοΙΙβ ιΙίΓβοΙίοη, (\\ιβ ]αηιαίδ ααοαη 
;ΐϋΐί(ΐΒΐιΙ η'γ ύΐαίΐ αρπνέ. "Ιδ. Β'. 461. έν σημ. 

(2) «Κάν τοΤ; πρόσθεν χρόνοι; έντεΰθεν ην τά 
σιτοπομπεΐα τοΤ; "Ελλησι, καθάπερ έκ της λίμνης 
αϊ ταρι•/εΤαι. Λεύκωνά δε φασιν έκ της Θεοδοσίας 
Αθηναίοι; πέμψαι μυριάδας μεδίμνων διακόσια; καΐ 
δέκα». Στράβων. Μέρ. Β'. 32. βαοιιΙ-ΠυΰΙίθΙΙβ. 32. 

(3) «Μετά δέ τήν όρεινήν τήν λεχβεΤσαν ή Θεο- 
δοσία κείται πόλι;«. Στράβων. Μέρ. Β'. 31. — «μέ- 
χρι Θεοδοσίας πόλεως». "Ιδε Μέρ. Β'. 29. «Τϊ\;'δέ 
χερρονήσου πλην τη; ορεινής της έπ'ι θαλάτττι μέ- 
χρι Θεοδοσίας», "ΐδ. 32. — «Πόλεις δ' Ελληνίδες 
αίδε έν αύττΙ (δηλ. τ^ Σκυθία) Θεοδοσία, Κυταία, 
κα'ι Νυμφαία, Ποντικάπαιον, Μηρμύκειον». Σκυλ. 
Περ. 57. έν τοις ΰβοίζ. Μιη. Ραΐ'ίδ. 1855. « Άπό 
δέ Καζέκας εΙς Θεοδοσίαν πόλιν έ'ρημον, εχουσαν 
κα'ι λιμένα, στάδιοι σπ'. μίλια λζγ'. κα'ι α'ύτη πα- 
λαιά ην 'Ελλάς πόλις των Μιλησίων άποικο; καΐ 
μνήμη αύτης έστ'ιν έν πολλοίς συγγράμμασι. 
ΝΟν δέ ή Θεοδοσία τ?ί '.Αλανικϊί ήτοι ττί Ταυρικτί 
διαλέκτψ "Αρδαβδα, τουτέστιν έπτάθεος. (δίο 00- 
ιΐβ.κ νϋΐί^ΰ. 'Λρδαύδα. ΡυδΙβα ΟαΓα)» . Κ. Πορφυρογ. 
(1β αιΐιυ. Ιηιρ ο. 53) ηιιηο ϋαΓΓα Άνων. Περ. Εύ- 
ξεινου Πόντου, σελ. 415. 01αΓΐ{β. Τόμ. Β'. 498. 
Πλανάται ό ΟΙι;ΐΓ(Ιίη Τόμ. Γ. 103. λέγων οτι τήν 
πόλιν ταύτην έρημωθεΐσαν, ανήγειραν έκ νέου οί 
Βυζαντινοί έπ'ι Θεοδοσίου τοΰ αύτοκράτορο; κα'ι έ- 
κάλεσαν αυτήν Θεοδοσίαν. — Στεφ. Βυζαντίου• λέ- 
ξις Θεοδοσία. 



(ΕΛΛΗΝ. Φ1Λ0Λ0Γ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ. ΤΟΜΟΣ Η'.; 



20 



154 



Ο ΕΝ Κ/Π. ΕλΙΗΝ. ΦΙΑΟΑΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 



ό'νομα τοϋτο αναφαίνεται κ.αι κατά τον ϊβδο" 
[Αον αιώνα (1). 

"Αγνωστον είναι πότε έκλτ,θγι ή πόλις αυτή 
Καφας, την οποίαν ούτω καλεί Κωνσταντίνο; 
6 Ι1ορφυρογένν7)το; και πάντες οΕ μ,ετ' αϋτον 
Βυζαντινοί συγγραφείς. Πλανώνται τα αίγςχ 
οί λέγοντες δτι ό Καφάς ούτος έκλτ,θτ, £κ της 
Άραβικτ,ς Κ^αφηρ. άπιστος (2). "Ετεοος ίςορι- 
κος Ίταλος, εικάζει δτι ή πόλις ουτο); ώνο- 
(ΛάσΟη εκ ττ,ς οικογενείας τοϋ Γενουηναίου Καφ- 
φάρου (3). 

"Αόηλον εΤναι πότε συνωκίσΟησαν εν Καφα 
οι Γενουηνσιοι, και αν ή πόλις αυτ/,, έρημος 
τότε κατοίκων κατά την μαρτυρίαν τών ιστο- 
ρικών, έδωρηθη απασα εις αυτούς, η συνεχωρη- 
θησαν μόνον έκεΐσε νά έμ.πορεΰωνται, έχοντες 
άπο&ήκας καΐ αποβάθρας. Την πρώτην αρχήν 
τής έκεΐσε συνοικίσεως τών Γενουηνσίων, ουδό- 
λως μνημονεύουν τά μέχρι τοϋόε έκόοθέντα Ι- 
ταλικά έγγραφα(4). Νικηφόρος ό Γρηγορας, ίς-ο- 
ρών την πρώτην αυτών έν Καφα. οϊκησιν αναφέρει 
αυτήν ώς γενομένην «ο» πολλοίς τισιν έτεσι 
πρότερον» (5). Λέγει δτι ί πόλις αυτή είναι 
τών Γενουηνσίων άποικος, καλούμενη ύπο τών 
εγχωρίων Καφα;, καΐ δτι ^άριν τοΰ εμπορίου 
και τοΰ θαλασσίου αυτών [ϋου (6), συνέθεντο 
οί Γενουηνσιοι μετά τών ηγεμόνων τών παρα- 
θαλασσίων εΰλιμένων πόλεων, σπονδάς και φι- 
λίας. Τοιοτοτρόπ&)ς ή πόλις αυτη πρότερον τών 
Σκυθών (7), παρεχωρήθη 5ιά συνθήκης εις τού; 



(1) ϋΙιοΓϊοηη, ΊΊιοοιΙοδϊα, ϋυϊίοροΐίδ βΙο. Λιιο- 
1151111 ΚονοηηαΙίκ ιΐυ ΟοοιίΓαρΙιί». Ραπίδ. 1688. 

σελ. 267. Οί ΛατΤνοι κο'.νω; γράοουν μετά ούο φ 
ΰαΙί;ι, όμοίω; χα'ι οί 'οΟωμανοΙ Κιέββε. Ή λέξι; 
Καφά; πιθανόν παρεφΟάρη άπό τό Καϋον ή Χαϋον, 
(Στράβων Μέρ. Β'. 33), λιμένα των ΤαυροσκυΟων, 
πλησίον αϋτοϋ, ή ό αυτό; λιμήν τη; Θεοδοσία; . 
Μελ. Γεωγ. Τόμ. Β'. 34. Ό ϋΙαίΊνβ. Τόμ. Β'. 314, 
ορονεΐ ΟΤΙ ό Καφα; δέν ίδρύΟτι έπ'ι τη; θέσεως τη; 
αρχαία; Θεοδοσίας. 

(2) (ΙΙΐίίπΙίπ. \"υνημ;ο.^. Τόμ. Ι'. 104. 

(3) Ηϋ)•ι1. Β'. 18. 'υ ΜίΙΐιΙζ. τόμ. Β'. 100, α- 
γνοεί, δτ'. πρό τών Γενουηνσίων ή -όλ;; αϋτη έκα- 
λεΐτο Καΰά;. 

(4) Φαίνεται δτι τά έγγραφα τ' άφορώντα τήν έν 
Κρ'.μαία τ:ιώτην οϊκησιν τών Γενουηνσίων άπωλέ- 
σΟησαν.' ΜίΙΙίΙζ. Β'. 93. 

(3) Τομ. Β'. 684. 

(6) Τοί); Ιενουηνσίου; έςυμνεί και ό Ι'Ί'υίδδίΙΓί 
Ν. ίρτ,•;. Τόμ. Β'. 127 (έν σημ.) ^ι'αx ι|1ΐί νυΐΐΐ Ιο 

ρ1ϋ5 Ιοιιι^ ('Ι (]υί ρΙιΐ5 κο ανβηΙπΓβηΙ κυπί (Ίοηβ- 
νοίδ, Ρΐ νου» ϋίδ (ρι'ίΐί; δυιιΐ ρηπίϋδκυδ Ιϋβ Υβΐιβ- 
Ιίριΐδ. Οβρρίπρ;. τόμ. Λ'. 207. 

(7) Ό 116^(1 τόμ. Β'. 14, σαφώ; δεικνύει δτι οϊ 



Γενουηνσίους, άνεγείραντα; κατ' άρ/ά; μικρά 
τείχη, τά όποια τοΰ καιρού προϊόντο; έμεγέ- 
θυναν, χάριν τών πολλών είσκομιζομένων εμπο- 
ρευμάτων" ούτω οέ το πενιχρόν χωρίον κατέ- 
στη πόλις ισχυρότατη. Π.θανί)ν ούτως έπολι- 
τεύοντο οί τότε θαλασσοκρατοϋντες Γενουην- 
σιοι μετά τών βαροάρων* αλλά τά γραφόμενα 
τοΰ Γρήγορα δέν είναι βέβαιον δτι αληθεύουν 
και κατά ττν πρώτην οϊκησιν τοΰ Καφα (Ι). 
Ό Καφας κατά το 1 289 απέστειλε προς 
βοήθειαν τής έν Συρία Τοιπόλεως, τρία πλοία 
καταπλεύσαντα εν τω λιμένι μετ' εμπορευμά- 
των εκ Γενούης, υπδ τήν όδηγίαν τοΰ προξέ- 
νου Παυλίνου Δόρια (2). Έκ τούτου εικάζει ό 
γΙι'ΥϊΙ, δτι ή πόλις ίνα Ουνηθή ν' άποστείλη 
τροφάς και όπλίτας ει; άπομεμακρυσμένον τό- 
πον, πρέπει νά ήτο προ πολλού ένοικισμένη, πο- 
λυάνθρωπος και ίκανή νά υπερασπίζηται τον 
τόπον Οιά τών εκεΧ μενόντων πολιτών. Φρονεί 
δθεν, δτι ή πόλις ωκίσΟη αεσοΰντος τού δεκά- 
του τρίτου αιώνος επί της βασιλεία; τών .\ατί- 
νων £ν Κ/πόλει: άλλ' ή τεραστία αύςησις τών 
Γενουηνσίων έν Γάλατα, ολίγα μόνα ετη μετά 
τήν βαοιλείαν τοΰ Μιχαήλ Παλαιολόγου κατά 
τήν μαρτυρίαν τοΰ Παχυμέρη καΐ Γρήγορα, 
σαφηνίζει τήν αύζησιν ταύτην τοΰ Καφα, γε- 
νομένην έντος ίλίγων ετών. Δεν φρονώ οτ' οί 
Γενουηνσιοι έπΙ τών- Λατίνοιν αυτοκρατόρων, 
εμπορευόμενοι υπί) τά όμματα τών αντιζήλων 
Βενετών, ήδύναντο άνενοχλήτω; νά ίδρύσωσιν 
εμπορικά; αποικία; έν Εΰςείνω Πόντιο Μετά 
τήν άνάκτηβιν τη; Κίπόλεο); υπδ τών Βυζαν- 
τινών, κύριοι γενόμενοι άπαντο; τοΰ Ευξείνου 
Πόντου, και εκείθεν ίκδιώξαντε; τού; Βενε- 
τούς, και οιά τή; πλειοτέρα; αυτών τόλμης 
και τού; Βυζαντινού;, άκ<>)λύτω; συνέστησαν 
και ώχύρωσαν τά; πολυαρίθμου; αυτών αποι- 
κία; έν Κριμαία καΐ Ασία. Μή λησμονήοωμεν 
δσα οί σύγχρονοι Βυζαντινοί γράφουν περί ΓΟΰ 
πλήθου; τών έν Κ/πόλει ένοικούντων καΐ των 
πολλών όσημ.έραι ές Ιταλία; εισερχομένων Γε- 
νουηνσίων, χάριν τή; έπικερίϊοΰς έν τή Ανατο- 
λή έμπορείας. Ο! Βυζαντινοί άείποτε άπος•ρι- 



ί>-ό τοΰ Γρήγορα καλούμενοι ΣκϋΟαι ήσαν Τάτα- 
ροι. Ια ('οίοιιία ι;βιιονβδΒ ίιι €;»Π'ϋ Γα Γυιΐ(1;ιΙ;ι 5θΙ- 

(ο ίΙ ί,-ΟνΟΠΙΟ (Ιβί ΪΗΓίΒΓΙ. 

(1) Ό ΰΙΐ3π1ίη Τόμ. Ι'. 103, λέγει, οτι τάν Κα- 
οαν κατιόκησαν οί Γενουηνσιοι τό 1266. Τά 1270, 
κατά τόν συγγραφέα ττ,ς υηίνΟΓδ ΡίΙΙθΙ"ϋ5(]υθ. ('.ΙΊ- 

ιηβη. 16. 

(2) Ηβ}•(1. Τόμ. Β'. 13. 



ΠΕΡΙ τον ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΤΩΝ ΓΕΝΟΥΗΝΣΙΩΝ ΕΝ ΚΩΝ/Λ.ΕΙ κτλ. 155 



φοαενοι τήν πολιτείαν των άξεστων Λατίνων, 
και αισοΟντες τνιν θρτ,σκείαν αυτών, έςύ^Λνουν 
6(Αως τήν περί ττ,ν θάλασσαν τόλμ.ην καΐ ίκα- 
νόττ,τα «ύτών' ούίέν παράδοζον ίίθεν, αν (>.ετά 
εϊκοσ'. οκτώ ετχ, από τϊ,ς βασιλείας του Μιχαήλ 
Παλαιολόγου, ρ-έχρι τοϋ Γ:ί89 ήουνηθησαν οί 
ΚαφαΈοι ν' άποστείλωσι βοηθειαν εις τους κιν- 
δυνεύοντας εν Συρία όι;.οφΰλους αυτών. 

Έκ των Ιταλικών εγγράφων καταφαίνεται 
8τι δ πρώτος ίι εκ τών πρώτων οικιστών τοϋ 
Καφζ, ήτον δ Αντώνιος τοϋ "Ορτου (1), τοϋ 
οποίου ή οικογένεια είσέπραττεν άπ' αρχής τής 
οίκίσεως τ•?ίς πόλεως, τελωνειακά τίνα τέλγι 
προς ϊίίιον αϋτίι; όφελος. 

Τον Καφαν έςέλεζαν οί ΓενουΫ,νσιοι, και δια 
το εύλίμενον αϋτοϋ, και οιά τΫιν εγγύς τοϋ 
Κΐ[Λ[Λερικοΰ Βοσπόρου καΐ τής ΜαιώτιΟος λί- 
|Λνγ)ς Οέσιν αΰτοϋ (2). "Ενεκα τούτου οέν ηργη- 
σεν ή πόλις να γενή γενική αποθήκη τών έριπο- 
ρευρ,άτων της Μαιώτιδος λί[Αν•Λ; καΐ τών πα- 
ραλίοιν τϊίς Μιγγρελίας. 

Προς νοτιοδυσμάς τοϋ Καφα, και μακράν αΰ- 
τοϋ (λίλια τριάκοντα §ζ (3), κείται η παράλιος 
πόλις Σουγοαία, νϋν Σουοάγ, και παρά τοις 
Λατίνοις Σολόά'ία (4)' την πόλιν ταύτην περι- 
γράφει ό ιερεύς Λατίνος 'Ρουβρουκούης (5), ο- 
ς-ις εκ Κων/πόλεως άφίχθη έδώ τ-^ 21•/) Μαίου 
1252. "Εμποροι τίνες έκ Κων/πόλεως, συγχρό- 



(1) Πϋ^ιΙ. τόμ. ΐ!'. η. 

(2) Πδ ΙίΓοηΐ ιΐ6 οϋΐΐβ νίΐΐο υηβ θεκ ρΐυδ 1)θ1ΐ65 
βΐ (165 μ1ιΐ8 Γί(•1ΐ(!5 ρΙ.ΐϋΟδ (Ιϋ οοιιιιιΐΒΠ-υ υπ Εϋ- 
Γορβ. ϋυρρίιιι;. Τόμ. Λ'. 207. Δέν γνωρίζω πόθεν 
ορμώμενο; ό ίΐΐίΐΐΐνο. Τόμ. ϋ'. 304, λέγει ΰτι ό Κα- 
φϊς αλλο-τε εΤχε 36,000 οΙκιων και ■ί.'ί,ΟΟΟ εις τά 
προάστεια. Τόν Καφαν πολλάκις αναφέρει 'Κ. ό 
Πορφυρογ. «εν τοις τοϋ λεγομένου Καφά τόποις". 
— «έν τίϋ Καφ^» — «αϊ 5έ είρημέναι πρδιται όρο- 
θευίαι έν Καφ^ί είσ'ιν άποκείμεναι». Τόμ. Γ'. 252. 
233. 235. Δ'.ά τίνα καιρόν οί Τάταροι τϊίς Κρι- 
μαίας έχάλουν τόν Καφαν, Κρ'ιμ-σταμποΰλ, δτ^λ. 
Κωνσταντινούπολιν ιτ^ς Κριμαίας. ΙΙβυίΙΙγ. 138. 
Κατά τόν περιηγητήν τοϋτον, ό Καφ5ς τά 1800 εί- 
χε 100 οικίας, τάς πλείστας κατοικουμένας ύπό 
Γραικών. 

(3) 8οΙιιιίΙζ1βΓ. 30. 

(4) ϋΓίμίηηΓίαιποηΚι ί^^^(ι1I:ι(^^<1 ο διιΐϋκΐία. ιικι 
(•οιιιιιιΐΰΐΊΐΐΊΐΙΐί ηρ|)(>1!;ιΙο δυΐιΐιιίη. ΙΊι^γιΙ. Τ<1ιλ. Β'. 
3. Τ»Γ(?1 και. Τ1ΐ(,ιιι:ΐ!! Τόμ. Γ'. 24ο. Πιθανόν ή αρ- 
χαία Κυταία η Κυοαία. Σκυλ. Καρ. Περίπλους, 
σελ. 37. — άλλος ίέ — . . . έξωρίσΟ-η εις ϊουγοαίαν» 
έν τοΤς ΓιΟϋμΓ. Μίΐιυη^5. ϊυναξ. Λοεμβ. 28. 

(3) Υογημοκ βιι Λι^ίβ, ρίΐΓ ΒβΓί,'βΓϋη. ΡίΐΓΪ8ΐ733 
Υυ^η^ΐ (Ιβ 11υΐ3ΐ•υ(μιί5 οη ΤαΓίαπβ. Κεφ. Λ'. — 
Οϋρρίπι;. Τόμ. Λ'. 17. 



νως αφίχθησαν έν τη πόλει ταύττ), κομίζον- 
τες υφάσματα βαμβακερά καΐ λίνα. Κατά τον 
ίερέα τοϋτον, οί έκ Τουρκίας (1) έμποροι, α- 
περχόμενοι εις βορειοτέρας χώρας, και εκείθεν 
έπανακάαπτοντες, διέρχονται, δια της πλού- 
σιας και πολυάνθρωπου Σουγδαίας' ό Τουβρου- 
κούη; κατέλυσεν εις την έπισκοπην της πόλεως, 
απόντος τοϋ επισκόπου. Περί Ιταλών ούδεν λέ- 
γει, εικάζω δε έκ τών λόγων αυτοϋ, οτι την 
έμ.πορικην ταύτην πόλιν κατείχαν τότε οί Τά- 
ταροι. 

Την πόλιν ταύτην της όποιας τά όχυρώμα- 
τ« και οί έρυμνότατοι πύργοι, μέχρι τής σή- 
μερον εκπλήττουν τους ζένους, έκυρίευσαν οί 
Γενουήνσιοι τη Ι9η Ιουλίου 1365 (2). Πλεΐ- 
701 τών προ αιώνων έκεΐ κατοικούντων Γραι- 
κών, ταλαιπωρούμενο! άπο τάς έκόρομάς τών 
Τατάοοιν, τών κρατησάντων την Σουγδαίαν το 
1223 (3), κατέφευγαν εις ετέρας πόλεις (4). 

Κατά το 1320 άπηγόρευσζν οί Τάταροι 
τους κώδωνας τών εκκλησιών, καΐ τοσοϋτος 
ζήλος κατέφλεζε τους καταβιβάζοντας τού- 
τους, ώστε έσφετερίσθησαν και τάς πλειοτέρας 
εκκλησίας, τάς όποιας μετέβαλαν εις τεμένη 
Μουσουλμανικά. 

Τούτου ένεκα, ή Σουγοαία έπΙ τής κατα- 
κτήσεως αυτής υπί) τών Γενουηνσιων, έκαλεΐ- 
το πόλις Ταταρική (5). Συγχρόνως μετά τής 



(1) Κατά τους χρόνους τούτους, Τουρκίαν έκά- 
λουν οΐ Λατίνοι, τήν Ποντικήν παραλίαν της Μι- 
κρ2ς Ασίας. 

(2) Ό Ηογίΐ Τόμ. Β'. 113. παραβάλλων των 
πλειοτέρων ιστορικών τάς γνώμας, περί της πρώ- 
της ένοιχήσεως της Σουγίαίας ύπό των Γενουην- 
σιων, παραδέχεται τήν γνώμην τοΰ Στέλλα. Τό 
1363, ό Άρχιερειις Σουγδαίας καΐ Φούλλων έξω- 
σΟε'ις υπό τα)ν Τατάρων έκ της πόλεως ταύτης, με- 
τετέΟη εις τήν έπισκοπην της ΑΊ'νου. Μ. και Μ. 
Τόμ. Λ'. 443. Μέχρι τοΰ 1806, έσώζοντο έν τί» 
πόλει ταύτη δεξαμενα'ι βαθύταται, ή μητρόπολις, 
τά τείχη και φρούρια της αρχαίας Γενουηνσίας 
πόλεως. Κοιιίΐΐγ. 18- ΙΙΐΐίνβΓδ ΡίΙΙοΓβδ^ιιβ. Κακ- 
8ίβ, ΟπηίβΟ, σελ. 17. 

(3) Πβγ(Ι. Τόμ. Β'. 4. 

(4) «Πρό χρόνων συνέβη έξοικισθηναί τίνα τών 
χωρίων της ενορίας» (δηλ. της Σουγδαίας) ..αύτοΰ 
έκ ττ,ς τών Ταταρίων επιδρομής, έπανελθόντων δέ 
πάλιν εις αυτά τών αποίκων κτλ» Μ. και Μ. Τόμ. 
Λ'. 73. Σφάλλουν οϊ πλειότεροι συγγραφεΤς, λέ- 
γοντες ΰτι'οί Τάταροι, άπεδίωξαν τοιις έν Κριμαία 
Χρ•.στιανοί)ς και έκλεισαν τάς εκκλησίας αυτών. 
(ΙΙηΐΙνΟ. νογίΙ§:βδ. τόμ. Β'. 333. τά πατριαρχικά 
έγγραιοα μνημονεύουν κα'ι εκκλησιών και επίσκο- 
πων έπ'ι Τατάρων. 

• (3) ΤαΟτα κατά τους Ιταλού; συγγραφείς. Ή 



156 



Ο ΕΛ' Κ/Π. ΕνλΗΝ. ΦΙλΟλΟΓΙΚΟΣ ΣΥΑλΟΓΟΣ 



Σουγοαία; ίχ,υρίευσαν οί Γενου•;ήνσιοι καΐ δε- 
καοκτώ χο^ρία ανήκοντα ει; ττιν πόλιν ταύτην. 
Οί Τάταροί οέ ριετ' ολίγον ε-ιπεσόντες κατά 
των Γενουχνσίων, άνέκτΛ,σαν αεν τα άνω χω- 
ρία, άπεδιώχθγισαν δε άζο την Σουγδαίαν. Μετά 
τνιν άπόπειραν ταύττ,ν οί Γενουήνσιο'. ριετά των 
Τατάρων, συνυπέγραψαν συνθήκτ,ν δια τής ο- 
ποίας ούχΙ [Λονον άπέόωκαν οϋτο'. εϊς του; Γε- 
νουτ.νσίου; τά έν τω πολέαω απολεσθέντα δε- 
καοκτώ χωρία (1), αλλά καΐ πασαν την μ,ε- 
ταςύ Σουγοαία; και λψ,ένο; των Συριβόλων χω- 
ράν, καλου[χένην Γοτθίαν, κατο'.κουιιένην υ~ο 
χριστιανών των πλείστων, απογόνων των Γότ- 
θων" ή συνθήκτ) αυττ) υπεγράφη άπο τον Γιαν- 
νόνε τοϋ Βόσκου (2), πρόζενον τοϋ Καφά, 
καΐ δύο δικαοτά;, έν τόπω έγγΰ; τοϋ Καφα, 
καλου[;.ένο) τά τρία φρέατα, όπου συνήλθε καΐ 
ό Τάταρο; ήγε[Λών της Σουγδαία;, δ έν Σολ- 
γάτ κάτοικων, υπογράφων έν ίνό(Αατι αΰτοΰ 
καΐ τοϋ [Αακράν διατρίβοντο; Χάνου τοϋ Τσι- 
πσάχ, κυρίου πάσης τη; Κριααίας (3). 

Κατά την συνθήκην ταύτην, όύο υπάλλη- 
λοι τοϋ Χάνου τοϋ Τσιπτσάχ όιέριεναν έν Κα- 
φα ανενόχλητοι, δ ριεν ίνα δικάζη τους έν τη 
χώρα των Γενουηνσίοιν έπιδηαοϋντα; Τατάρους, 
δ δέ ϊνα εϊσπράττγ, τά ει; τον Χάνην οφειλό- 
ρ,ενα τέλη (4). 

Άρχήτερα τή; Σουγδαία;, έκυρίευσαν οί Γε- 
νουήνσιοι τον Βαλλακλάοαν κείμ,ενον προ; την 
μεσηι^βρινωτάτην τη; Κρΐ|χαίας άκραν, και 
υπό των Έλλ,ήνων και Βυζαντινών, λιμένα τών 
Συαβόλων καλούαενον. (ο) Α; δύο αύται πό- 



τιόλΐζ, αν και Ταταρική, η μάλλον ϋπό τού; Τατά- 
ρους, -εριεΤχε πολλού; Έλληνας. Κατά τήν μαρτυ- 
ρίαν τών Πατριαρχικών έγγράοων, ή πάλι; τ, το πο- 
λ■^άνΟρω-ο;, και ή επισκοπή πλούσια. Αϊ εριοες των 
έν Κριμαία Βυζαντινών επισκόπων τοϋ ϊουγδαία; 
και φούλλων, τοϋ Χερσώνο; και τοϋ Γοτθίας, σα- 
ιρηνίζουν πολλά γεγονότα της τότε Κριμαϊκής ϊζ-ο- 
ρίας. 5]πανίως άναμιμνήσκονται τών 'Γ.λλήνων έγ- 
κατοίκων τά Ιταλικά έγγραφα, σπανίως και ο! η- 
μέτεροι άναωέρουν τους κραταιούς αυτών γείτονας 
τους Γενουηνσίους. 

(1) ϋι'ΐιρίπΐί. Τόμ. Β'. 104. 

(2) Γ,ί;ιηυη"(! ιΚΊ Πυ^οο. Ηονιΐ. Τόμ. Β'. 119. 

(3) Τ7.ς συνθήκης ταύτη; μόνη ή Ιταλική μετά- 
ορασις σώζεται. ΙΙβνιΙ. Τόμ. Β'. 120. Ή πόλι; 
Σολγάτ, καλούμενη τό πάλαι Κιμμέριον, εΤναι το 
σημερινών 'Κσκ'ι Κρίμ. Έν αύττι ϊδρευε και πρόςε- 
νο; Γενουήνσιος. Ίο. Β'. ΊΙ. ΟΙ;ΐΓΐ<ρ. Τόμ. Β'. 318. 
8οΙιηίΙζ1βι•. 137. 

(4) Τρία τοΤς 100 έπ'ι ττ,ς άξιας τών εμπορευ- 
μάτων. ΗϋγΐΙ. Τόμ. Β'. 121. έν σημ. 

(ο) αΕΙ'θ' ή παλαιά χερρόν^σο; κατεσκαμμένη, 



λει;, τά; οποίας δλίγον κατ' βλίγον περιέβα- 
λαν με έρυμνά τείχη, έγειναν εμπορεία κεν- 
τρικά τών πέρις αυτών χωρών. Πόσοι και τίνες 
οί έγκάτοικοι, πόσην γην εξουσίαζαν οί Γε- 
νουήνσιοι, τά Ιταλικά έγγραφα σαφώς δεν α- 
ποφαίνονται. Έκ τών ημετέρων όμως πατρι- 
αρχικών έγγραφων τοϋ \ 4 αιώνος, εικάζω, οτι 
οί Γραικοί οί κατοικοϋντες τήν εΰφορον καΐ 
τερπνήν παραλ.ίαν τη; Κριμαίας, ήσαν έπΙ τών 
Γενουηνσίων πολυάριθμοι, διότι τά πολλά Βυ- 
,αντινα οχυρωματα, ευκτήρια και μοναστήρια 
τεκμαίρουν τήν μετά τών Τατάρων και Γε- 
νουηνσίων συμβίωσιν πολλών Γραικών (1 ). 

Προ; όυσμά; τοϋ λιμένο; τών Συμβόλων, 
Ο'. Γενουήνσιοι ουδέν έμπορεΐον συνέστησαν. Τήν 
Κτενοϋντα. νϋν ΣίβαςΌύπολιν, ουδόλως αναφέ- 
ρουν (2). Αιτία δε τή; μή ένοικίσεως των Γε- 
νουηνσίων ει; τά δυτικά παράλια τή; Κριμαίας, 
κυρίως είναι, ότι τά πλειότερα αυτών κέρόη έ- 
πορίζοντο άπό τους λιμένας της Μϊίώτιδος λί- 
μνης καΐ της Μιγγρελίας 

Προς ανατολάς τοϋ Κχφχ κατέκτησαν, είτε 
όιά συνθήκη; είτε διά όπλων, το νϋν χαλού- 



καΐ μετ' αυτήν, λιμήν στενόστομος . . . καλείται 
οέ Συμβόλων λιμήν». Στράβων, εκδ. Κοραή. Μέρος 
Β'. 28. Έν σημ. λέγει ό Κοραής. «Συμβόλων λι- 
μήν, . . . κοινώ; Σίβουλα κατά τόν ήμέτερον ΛΙε- 
λέτιον. (Τόμ. Β'. 33), κατά ίέ τόν Γάλλον Λαμ- 
βίλλην, ΡυΠ ιΐβ ΟοβΙβνέ- ό δέ Πάλλα; (δϋΓϋΐηΙ 
νυνίΐΐίβ. Τόμ. III- 6ο). ροιΊ ιΐο ΒΜΐ;ιΙ<1;ι\ν;» καλεΤ 
αυτόν». — «Μετά οέ τόν τών Συμβόλων λιμένα.» 
"Ιοε 290. Άνων. ΙΙερ. Εύξεινου Πόντου. 416. Νικη- 
αόρ. Πατρ. Κων]πόλεως. 47. «Πόλις Συμβόλου». 
ΙΙβυίΙΙν. 124. ϋηίνβΓδ ΡίΙΙθΓΒ8Γ|ΐΗ'. Βυδϊίθ, ϋΓΐ- 
Ι11ΐ!Ρ. 30. .Αναγκασθείς προς τά μέρη τοϋ Συμπό- 
λου απέπλευσε». Μ. και Μ. Τόμ. Β'. 386, εγγρα- 
οον τών 1400. Οϊ Γενουήνσιοι έκάλεσαν αυτόν Οριιι- 
1)3ΐθ, ΰβι1ΐΙ)ϋΙθ, και οΰτως γράφεται ει; όλα τά Ι- 
ταλικά έγγραφα. Ό Οβμρίιΐ!; γράφει, 8βηιΙ)ηΓα. 
Τόμ. Β'. 104. /Ο Μπαλουκλαβας, τό ποτέ ΙΙαλά- 
κιον»• ΙΜελ. Γεωγρ. Τόμ. Β'. 34. Στράβων. Τόμ. 
Β'. 29. 33. ΚαοϋΙ-ΙίοοίίθΙΙβ. 93. Κατά τά; άρχά; 
τοϋ παρόντος αιώνος κατφκουν τόν Βαλλακλάβαν 
Έλληνες τή; Πελοποννήσου. ΟΙϋΓΐίβ. Τόμι. Β'. 396. 
ΙίαΙίΐΓ.Ιανϋ εΤναι παραφθορά έκ τών λέξεων 1)β11α 
(•|;ΐνΡ, καλή κλεις. ϋΙ,'ΐΐ'Ιίβ. Τόμ. Β'. 394. 8θΓΓΪ$Ιθ- 
ΓΙ. 22. «Μνήμη Τιμοθέου τοϋ έν Συμβόλοις». Συ- 
ναξ. Φεβρ. 20. 

(1) ΠερΊ τή; σημερινή; Σουγοαία;, λέγει ό 
§(ΊιιηΙζΙοΓ. 47. Ι'η νϊΙΐ3ί;β ιΐβ Ογοοκ εΙ ιΐβ ουίοηδ 
.\ΙΙ(•ιιι;ίΐιι1•, ... 1111 ν35ΐβ 3ΐη35 (Ιι; ΓαίηοΒ, ςυϊ 
Γ.ιριιβΙΙβ ΙΉηοίβηηβ ίπιροΓίαιιοβ ι1ι• Ι^ουιΙηΙί. 

(2) «Ούτος δέ» (ό Συμβόλων λιμήν) «ποιεΤ προς 
άλλον λιμένα Κτενοϋντα καλούμενον, τετταράκοντα 
σταδίων ΐσθμόν». Στράβων. Μέρος Β'. 28. — Γ, 
Κεδρηνός. Τόμ. Α'. 779. 



ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΤΩΝ ΓΕΛΌΥΗΝΣΤΩΝ ΕΝ ΚΩΝ/ΑΕΙ χτλ. 151 



[/.ενόν Κέρτζιον, το όποιον ισχυρότατα ώ^υρω- 
βαν (1). ■ Ι 

Παρά τους άνω [Αντιμονευθέντας τρεις λΐίΛϊ- 
νας, 6πό την ίίγε[Λθνίαν τύν Γενουηνσίων, είχαν 
χαΐ προξενεία ί) [Αάλλον έ[;,πορΐΛάς αποικίας ώς 
την Ταναίοα (2), πολιν επί των εκβολών τοϋ 
έ(Αωνύ(Αθυ πόταμου. Έοώ συνεμπορεύοντο (Αετά 
των Βενετών, τους οποίους τέλος άπεοίωξαν. | 
"Ετερον έμπορεΐον είχαν εις την Φαρνακείαν 
Κόππαν καλουαένην, εις τα Μάτραχα την νυν 
Ταμάν, αντικρύ τοϋ Ινερτζίου, και ε?ς την Λιο- , 
σκουριάοα (3), έπι των παραλίων της Μιγγρε- ' 
λίας καλουμένην κατά τους χρόνους τούτους 
Σϊβαστούπολιν καΐ συγχεομένην μ.ετά της ση- 
μερινής Σεβαστουπόλεως (4). Έπι των πάρα- : 
λίων της Μικρας Ασίας έμπορεύοντο εν Τρα- Ι 
πεζοΰντι, καΐ εκείθεν μέχρι Ταυρίοος της Περ- ι 
σίας χαίροντες προνόμια τίνα άπονεμηθέντα 1 
άπο τους εν Τραπεζοϋντι βασιλεύοντας Κομνη- 
νούς (5). Έν τη πλησίον Κερασοΰντι, είχαν έμ- 
πορ'.κην τίνα άποθηκην, την οποίαν μετέπειτα 
έπυρπόληταν ί) κατεδάφισαν εκδικούμενοι τους 
Κερασουντίους (6). Εμπορεία εισέτι των αυτών 



(1) Ηιΐγ(1. τόμ. Β'. 130. Τά στενά τοϋ Κερ- 
τζίου έκαλοΟντο κατά τόν μεσαίωνα ΥοδρΟΓΟ, Βυο- 
ΟίΙ ιΐί 8ΐ. ϋίυναηηί, ενίοτε και πορθμός τοϋ Κα<ρ2. 
Βεΐ'ΐίοΐ'ΰπ. Τι-αίΙέ (Ιβδ ΤίΐΓΐ;ΐΓ«8. Κεφ. ΙΣΤ'. (ΙΙκιι- 
ιΐϊη. νογηι;^». Τόμ. Ι. 112. Ό ημέτερος Μελέτιο; 
τοϋ όποιου ή Γεωγραφία εμπεριέχει πολύτιμους ει- 
δήσεις διά τά; -^ώρα; ταύτας λέγει• «Ιΐαντικαπαία, 
ήτις κα'ι Παντικάπαιον λέγεται, και κοινώς Πάν- 
τικο . . . τινές λέγουσιν δτι α'ύτη νά λέγεται τα- 
νϋν Κέρτζ. » Γεωγρ. Τόμ. Β'. 34. Κατά τά; αρχάς 
τοϋ αΐδινο;, τό Κέρτζιον εΙσέτι έκαλεΐτο άπό τού; 
Ιθαγενείς, ΥυδροΓ κα'ι Βοκροΐ'. €Ι;ΐΓΐίβ. Υυγπίτι'δ. 
Τόμ. Β'. 253. 8θΙτί5ΐυΐ'ί έν τψ χάρττι τοϋ Εύςεί- 
νο« Πόντου. ΚΗΟιιΙ-ΚϋίΙΐΡΐΙβ. 160. 

(2) (ΐΤανάΐ; πόλις ομώνυμο; τψ ποταμφ, κατά 
οέ τά; εις τήν λίμνην Μαΐώτιν έκβολά; τοϋ Τα- 
νάϊοος, πόλις ελληνική έ'κτισται Τανα'ίς, ήτις κα'ι 
έμπόριον ονομάζεται». Στέφ. Βυζ. — Στράβων, Μέρ. 
Β'. 31. «μέγιστον των βαρβάρων έμπορεΤον». 

(3) «Ή οέ Σεβαστούπολις πάλαι Διοσκουριάς έ- 
καλεΐτο, άποικος Μιλησίων». Άρ. Περ. 3'78. έν 
τοΤς (ίιίοι,'Γ. ΜίιιυΓϋδ έν σημ. Μΐιιιΐ' ίΙ•ϊ ΐΒ;ί;ιιΐΓ νί- 
Ουδ ρΓυρβ ΙδΙίυΠίΐΗ ρΐΌηίοηΙΟΐίυιιι. Τά Ποντικά, 
ΰπό Περ. Τριανταφυλλίοου. Αθήναις. 1866. 33. 
37. Μελ. Γεωγρ. Τόμ. Γ'. 313. — Ηθ^ιΐ. Τόμ. 
Β'. 63. 

(4) Ό Πόντος έπ'ι των Βυζαντινών έκαλεΐτο «ή 
επάνω θάλασσα». Μ. και Μ. Τόα. Β'. 3ί6. 

(3) ϋϋρρίιιμ. Τόμ. Β'. 88. 'Ο 'Ρουβρουκούης κα- 
λεί τόν ηγεμόνα τής ΤραπεζοΟντο; (ΐαίοΐΐ άντΙ 
Κομνηνόν. 

(6) ϋβρρίι1§. Τόμ. Α'. 127. 130. 



μνημονεύονται έν Σινώπη και Άμισώ. Εις την 
Άμάστρί'^α (Ί ) κατεχομένην υπο των "Οθωμα- 
νών, ανήγειραν πέριξ τών αποθηκών, ίσχυρον 
φρούριον, 'ίνα περιφυλάττωνται άπο τους άρ- 
παγας ηγεμόνας, τους μη άνεχομένους τού; 
ξένου; εμπόρους ώς οί Τάταροι τής Κριμαίας 
καΐ τής Μαιώτιδος λίμνης. 

Έπι τών δυτικών παραλίων τοϋ Πόντου, 
συνεμπορεύοντο μετά τοϋ Μαυροκάστρου (ϋ) 
νϋν Ακκερμαν και τίνων άλλων λιμένων, ανα- 
φερομένων μεν υπί) τών Ιταλών συγγραφέων, 
άγνωστων δε την σήμ.ερον έκ τής άλλχγής τών 
ονομάτων αυτών. 

Άξια μελέτη; είναι άπασα ή ιστορία τών 
έν τώ Εύξείνο) Πόντοι εμπορευομένων Γε- 
νουηνσίων' ημάς μάλιστα τους "Ελληνας ένοια- 
φέρει τά μέγιστα, διότι στενώς συνδέεται μετά 
τής ιστορίας τών όύο τελευταίων αιώνοιν τοϋ 
Βυζαντινού Κράτους. Έκ τών περισωθέντων εγ- 
γράφων τών χρόνων τούτων, πλείστα ιστορου- 
μενα άπο τους Ιταλούς παρέλειψα ώς μη εν- 
διαφέροντα τον ημέτερον βίον. Προς τούτοις, 
προτίθεμαι εκ τής ακολούθου μελέτης τών εγ- 
γράφων τοϋ Καφα, τούτων τινά νά !στορησο>, 
καΐ τον βίον τών έν Εύξείνω Πόντω Γενουην- 
σίων, ούχΙ κατά τάς προλήψεις τών ξένων ι- 
στορικών, άλλα άπο τά 'ίδια τών Γενουηνσίο)ν 
έγγραφα. Αφηγούμαι τά έ;ής ίλίγα, 'ίνα γέ- 
νωσι καταληπτότερα τά πρώτα συμοεβηκότα 
τής έν τώ Πόντω έμ,πορείας τών Γενουηνσίων. 

Οί Γενουήνσιοι μετά τήν άνάκτησιν τοϋ Κρά- 
τους υπο του Μιχαήλ Παλαιολόγου, συνεπο- 
λιτεύοντο μετά τών Βυζαντινών, συνετώτερον 
τών Βενετών. Τά παθήματα τών άντιζήλοιν 
Βενετών, ήσαν δι' αυτούς σωτήρια μαθήματα. 
Ουδέποτε έλησμ,όνησαν οΐ Βυζαντινό*, τήν ά- 
λωσιν τής Κ/πόλεως, την βεβήλο^σιν τών εκ- 
κλησιών, χίί!. τί) χείριστον τήν ύπο τών Βενε- 
τών αΐτουμένην ύποταγην εις τόν Πάπαν τής 
'Ρώμης. Έ διοίκησις τής σφόδρα αριστοκρατι- 
κής Βενετίας ητο πάντοτε νουν-χεστέρα τής 
οχλοκρατουμένης Γενούης. Τάς βουλάς τών έν 
Βενετία αρχόντων δεν έτάρατταν ίχλαγωγίαι 
η ταραχώδεις αλλοιώσεις τοϋ πολιτεύματος (3). 



(1) ,ΙηυΙΐΡΓί. νυ5';ι§:β εη Αηηΰΐιίβ βΐ βη ΡβΓδιί. 
Ρ;ΐΓΪδ. 1821. 404. 

(2) Λέων ό Διάκονος. 497. 

(3) Ι,Θδ Πϋ1)ΐ68 αναίβηΐ οΐ'ΐ;3ηί5β υη ί;οαν6Γηο- 
ιικΊΐΙ 3δ5βζ ΓϋΠΐιβ ρουι• άίι-ί^βΓ ΙαηΙ (Ι'ίηΙβΓΟίδ (Ιί- 
νοΓδ, βΐ 35δεζ ηαΐίοηαΐ ρυιΐΓ ηβ ραδ δΟϋΙονθΓ 



158 



Ο ΕΝ Κ/Π. Ε ν\ΗΝ ΦΙλΟΛΟΓΙΚΟΣ ΙΥΑΑΟΓΟΣ 



Ή _αετέ-ε•.τα •<7τορ!α τη; Βενετίζ;, ί-\ Βυζαν- 
τινών /.χ! ΌΟωαχνών, πληρέστατα τεκμαίρει 
τήν περίνο'.αν των /.υβερνώντων. Πολλάκι; κατά 
των ΌΟ(.ιιι.ανών άντ'.στοατευΟ!;.ενο'., καΙ ουδέ- 
ποτε άθυι^.οΰντες, όιέσωσαν μέ/ρι των ίαεοΛν 
ή[;,ών λείψανα τίνα τής πρότερα; αυτών κυ- 
Ρ'-ζ?χί*ς• Οί δέ Γενουηνσ-οι, έπιεικέστεοοι και 
άνεκτικώτερο'. προ; του; Βυζαντινού;, εσέ- 
οο'το την θρησ/ΐείαν τών υποτελών Γραικών, 
την οποίαν δτέ μεν κατεπίεζιν, ότέ (5ε έαυ- 
κτηριζαν οί Γάλλοι και Βενετοί. "Αν περί τού- 
το)ν δλων πολλά εγράφησαν, ορΟότερον είναι, 
μετά παρέλευσιν τοσούτων αϊώνων, νά κοίνω- 
μεν του; συμπολιτευομένου; Γραικού; και Λα- 
τίνου;, κατά τά επίσημα αυτών εγγοαφα, 
πολλά τών όποίοιν μέλλοι άκολούΟω; νά ίστο- 
ρησο). 

Ανέφερα άνωτέρ&^ τά; επιστολά; τοΰ Πάπα 
Ίννοκεντίου τρίτου, καταρωαένου τά; άοπζ- 
γάς, λεηλασία; και άσελγεία; τών Σταυροφό- 
ρων κατά τών Βυζαντινών. "Αοπανε; και πει- 
ναλέοι Σταυροφόροι έπέπεσαν έπϊ πλουσία; πό- 
λεω;, καΐ ούοεμ.ία παραίνεσις είτε ίεράοχου 
είτε ηγεμόνος ΐσχυσεν ίνα κατας-είλτ, την πλεο- 
νεςίαν τών ξένων. Μετά τον θάνατον τοΰ συνε- 
τού ίεράρχου Ίννοκεντίου, ετεοοι Πάπαι έιχό" 
χθησαν "να έπαναφέρωσι τού; Βυζαντινού; ϋπο 
τήν υποταγήν τη; Παπική; έ'^ρα;. Ταΰτα ίι- 
περεπίκραναν τον Γραικικόν λαον, ουχί κατά 
τών Βενετών μόνων, αλλά και κατά πάντων 
τών αλλογενών Τούτου ένεκα, κατά τού; α- 
κολούθου; αιώνας, πρόθυμοι τών ΌΟωα.ανών 
συναρωγοί κατά τών Ιταλών, ήσαν οί Γιαικοί. 

Ταΰτα σαφηνίζουν τήν μετέπειτα ίστοοίαν 
τών Γενουηνσίων, καΐ τήν εϊ; αυτού; άποδι- 
οομ.ένην προτίμ,ησιν. 

.Αν ό Μ-.χαήλ Παλαιολόγο;, ολίγον μετά 
τήν άνάκτησιν τοΰ Βυζαντίου συνεα,ώνησε υ.ετά 
τη; Βενετία;, νά έκοιώςη έκ τοΰ Κιάτου;, 
τού; Γενουηνσίους, τοΰτο επρα;ε, παθών ϊνα 
προσλάβη άρωγον τήν ίσχυράν Βενετίαν, κατά 
τών Ιταλών ορεγοαένων νέαν κατά τοΰ κοά- 
του; του έκστ3ατείαν. "Αν έν τη συνθήκη τοΰ 
Νυμφαίου, άφήκε τού; Γενουηνσίου; κυοίου; 
τη; έν τώ Εΰ^είνω Πόντω θαλασσοπλοί/.ς, καΐ 
μετ' ολίγον συνεα,ώνησεν έκ τοΰ Κράτους νά 
εκο'.ωςτ) αυτούς, πάλιν ολίγον μετά ταύτα εν 
τη συνθήκη μετά τών Βενετών τοΰ Ι ίΟο λέ- 



ιίιμΙπ! Ιιιϊ 1(> ριηιρί••, ΐ'ΧίΊιι ιΐΐ' Ιοιιΐρί Ιοκ ΓοποΙί- 
υΐΐί ίπιρΟΓίίΙΙΐΙϋί. Ιΐι'ρρίιΐ!;. Τόμ. Λ'. Ιοί. 106. 



γει ρητώ; «ε:; τήν Μαύρην θάλασσαν, οπού 
αν άρεσθώσι» (ΐ). 

Ο'. οε Γενουήνσιοι, εμπορευόμενοι έν Κριμαία, 
οϋοόλω; είχαν ανάγκην νά αίτησωσιν άδειαν 
τοΰ Παλαιολόγου, όιά το έν Κριμαία έμπόριον 
αυτών, διότι τον Καφαν και τά περίχωοα εί- 
χαν προ πολλοΰ κατακτήσει οί Κουυιάνοι και 
μ.ετ' αυτού; οί Τάταροι. Δεν εμ,ειναν μολαταύ- 
τα ανενόχλητοι οί Γενουήνσιοι εις τά; απώτα- 
τα; ταύτας χώρας, ταλαιπωρούμενοι ότέ μεν 
άπο τού; Τατάρου;, ότέ ί)έ άπο τού; ομοφύ- 
λου; Πισχίου; και Βενετούς. Οί Πισαϊοι, οίτι- 
νες είχαν προς τήν βόρειον παραλίαν της Μαιώ- 
τιόος, έμπορεϊον σημειούμενον εις τους χάρ- 
τας τών χρόνων τούτων (2), ώπλισαν τριήρη 
το Ι277ον, με πρόθεσιν νά κακοποιήσωσι τάς 
έν τώ Εϋξείνω αποικίας τών Γενουηνσίων. Προ- 
σέοαλαν πρώτον τους έν Σινώζϊΐ εμπορευόμε- 
νους Γενουηνσίου;, μετέπειτα τού; έν Σουγδαία, 
Οπου ή τριήρης αΰτη συνελήφθη και έπυρπο- 
λήθη άπο τριήρη Γενουηνσίαν. 

Τών Γενουηνσί&ίν αντίπαλοι επίφοβοι ήσαν 
οί Βενετοί Κατά τάς αρχάς τη; βασιλεία; τοΰ 
Μιχαήλ Παλαιο7,όγου, οί έν Γάλατα κα'ι Εύ- 
ζείνω Πόντω Γενουήνσιοι έμειναν όιά τίνα ετη 
ανενόχλητοι, ήιότι κατά τήν μαρτυρίαν τών 
ημετέρων Βυζαντινών συγγραφέων, οί Βενετοί 
φόβω τών Βυζαντινών, άπέ^ρασαν