(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "An teachdaire Gaelach"

v<. 



A . 



m''M 




i' h 



RH. to. 



i' 




EXUBRIS 



U 



i! HEW- MORRISON 



V 



AN 



TEACHDAIRE GAELACH, 



O BHEALLTUINN 1830 GU BEALLTUINN 1831. 



An la a chl 'u iiach fha 



AN DARA I.EABIIAB, ANNS A BIIEIL DA THEACHDAIKE DHEUG. 



W. R. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW; 

\V. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWAKT, 
EDINBURGH. 



183L 




PlISTON CASTLE] 



MACI.UUK, I'RIKTEIl, TIlONCATi:, CI.ASfiOW. 



INDEX. 



Africans, Scriptural Prophecies regarding them 
Algiers, Account of .... . 
Allan Beag, Letter from .... 
America, Letter from an Emigrant in . 
Anacreon, First Ode of, translated, . 
Anecdotes, Interesting 

Armada, Spanish ..... 
Appearances, Luminous, at sea during the night. 

Babylon, Scriptural Prophecies regarding . 

Baloon, Account of ... . 

Banner of Coll, a Legend, 

Banyan Tree, Account of . . . 

Beaver, Natural History of the 

Beautiful Maid, a Poem, 

Bible, a Poem, ..... 

Bittern, the great American, Account of 

Bread-fruit Tree, Account of . 

Butter Tree, Account of . . . 

Burger, A Poem from the German of 



Camerons, a Legend regarding them, ^v'^-i 
Casquet, A Poem from the, translated, 
Celtic Dinner at Glasgow, Account of . 
Child, the Pious, Account of . 
Christ, The Birth of, a Hymn, . 
Christmas, Reflections on the festival of 
Christian's Farewell to the world, 

Lament, . . - . 

Christ, Duty of trusting in, a Hymn, . 
Coll, Miss M'L — n of. Elegy on death of . 
Colla Ciotach, History of . 
Commandments, the ten, in verse. 
Communion Sabbath, the 
Contentment, a Poem, .... 
Cubber Burr Tree, Account of . 
Concluding address by the Editor, 



PAGE 

193 
55 
213 
123 
90 
H3, 144 
135 
177 

97 

39 

44. 

255 

256 

263 

2S9 

69 

233 

233 

117 

213 
141 
184 

258 

191 

190 

103 

17 

16 

263 

113 

35 

73 

19 

255 

280 



IV 

rAQE 

Dkrvi<i, The Turkish, a tale l'67 

Dial(»eiies, Familiar, — Evils of Litigation, ... 6 

Shipwrecks, ..... 169 

Polar Regions, .... 245 

Hi'Tolution in France, . . 80 

Reform, ..... 224 

Mu.hiiiery, 226 

Early and imprudent jVIarriiiges, the evils of 196 

Divination, Fretences to the power of 141 

Doubt, a Poem, 43 

Dreams, Letter on ....... ■ 41 

Dimavartie, Massacre of ...... . 90 

Earth, Form of 136, 162 

Motion and Rotation, 112 

East Indies, Superstitions of 17 

Egypt, Scriptural Prophecies regarding it, . . . . 217 

Erin gu briith. Translation of 117 

Exile, Lament of MacCruimein, ..... 165 

Gaelic Language and its kindred Dialects, .... 57 

Publications, New 30, 48 

Professor in Scotch Universities, .... 206 

Psalm Book, an admirable version of . . . 216 

General Assembly at Glasgow 1638, Account of . . . 201 

Glasgow Colonial Society, Account of ... . 95 

Ghosts, Absurd Superstition of ..... . 127 

and Witchcraft, 159 

Goats, the Hunters of the Wild, a Legend, ... 30 

God, The Love and Favour of, a Poem 30 

Gray, Aiild Robin, a Poem translated, .... 78 

Hay Tea, the virtues of, in feeding Cattle, . . . 216 

Heber, a Poem by, translated, . . . • . . 123 

Hero, the, a Poem, 161 

Henry the VII I of England, 165 

Highland Legend of Murcha Gearr of Lochbuy, . . 277 

Highland Piper and Wolves, Anecdote of .... 212 

Homer, Translation from, by E. M'Lachlan, ... 161 

Hope, The Christian's, a Poem, 35 

Hyporiisy unfolded, 80 



PAGE 

ÌDUMEA, Scriptural Prophecy regarding . . . . 14,6 

Inverlochy, Battle of ...... . 133 

Jews, S(;riptural Prophecies regarding the . . . 24 1, 265 

their number, ....... 268 

Kino George IV. Death and Character of ... . ò2 

Moral reflections on his death, . . 53 

Icrram to 69 

King AVilliam the IV. Biographical sketch of . . . 54. 
Knox, John, Biographical sketches of . . . 59, 83, 104, 130 

Legend — Highland Lairds of Coll and Barra, ... 67 

Ewen of the Little Head, .... 92 

Letter from Ireland in Irish Orthography, .... 38 

Lochaber no more — translation, ..... 44 

Misery, a Poem, 5 

Mother, Narrative of a Pious 115 

Mouth, Structure of the Human 270 

Milk Tree, Account of 232 

New-year's-eve, a Poem, 209 

Nineveh, Prophecies regarding ...... 121 

Palm Tree, Account of 234 

Paul's, St. Voyage, a Poem, 19 

Peggy, my, a Poem, jqq 

Prognostics of the Weather, 182,210 

Reproof, Seasonable ••..... 143 

Rivers, Origin of ••...... 177 

Richard, Poor •••..... H 

Rose, Red, a Poem translated, . . . . . 119 

Ring dropping, 279 

Sabbath, On the Sanctification of 207 

Rules for the Sanctification of . . . . 268 

^ Poem, •••..... 83 

Easter, a Poem, ...... 276 

Sennacherib, a Hymn, ••..... 94, 

Scotland, History of, in a series of articles, 154, 179, 221, 252, 272 

Second-sight, Pretensions to, exposed, I4,( 



Sick, Visiting the 80 

Shipwrecks, ......... 172 

Song, hy E. M'Lachlan of Aberdeen, .... 215 

Shinty Match at Glasgow, Account of 211 

Solemn League and Covenant, . . . . . " . 177 

Spirits, Evils of Ardent 23 

Spring, a Poem, ........ 14 

Summer, a Poem 279 

Supper, Lord's, On the 1, 25 

Excuses for not coming to, exposed, . . 49 

Superstition of Highlanders exposed, .... 44 

. A most absurd one, . . ' . . . . 44 

Swearer, Prayer of, explained, 21 

Thojison, Rev. Dr. Andrew, of Edinburgh, his deatii, . . 24.0 

Tides, Theory of 195 

Tiree, The Fisherman of, a Poem, ..... 238 

Trees, Account of Wonderful ..... . 251 

— Fountain tree. Account of ..... 234 

Walks of Usefulness, The Minister's .... 80 

Wills, Duty of making them enforced, ..... 204 

Whale Fishery, Account of ...... 229 

Word in Season, . . . . . . . . 14,4, 

Wonder, an Anecdote, ....... 71 

World, a fallacious Flatterer, a Poem, ..... 4(j 



TEACHDAIRE GAELACH. 

CEUD MHIOS AN T-SAMHRAIDH. 

XIII. AIREAMH. 1830. 

MU SHACRAMAID NA SUIPEARACH. 
1 Cor. xi. 2i. Deanaihh so mar chuimhneachan ormsa. 



A THAOBH gu bheil an t-àm sin 
de'n bhliadhn' a' tarraing dlùtli, 
anns am bilheanta leo air feadh 
na Gaeltachd, cuimhii' a chumail 
air has agus fulangais an t-Slàn- 
uigliir bheannaiclite, tha dòchas 
againn nach measar le'r luchd- 
dùtlicha nii-iomchuidh, sinn a 
sgriobhadh beagan m'an chùis 
chudthromaich so anns an àireamh 
so, agus ann an cuid diubhsan a 
leanas. 

A chum beachd firinneach abhi 
againn air na nithibh sin tha e air 
an toirt gu'r cuimhne anns an òr- 
dugh so, is feumail duinn a thuig- 
sinn, gu'n robli an duine air tùs 
air a chruthachadli ann an àill- 
eachd na naomhachd. Ann an 
gàradh Edein bha e air a chuair- 
teachadh leis gacli maitheas ; agus 
bha aige co'-chomunn sòlasach ri 
Dia. Ach thuit e o'n staid àrd 
agus shona sin, agus dh'f'iiàs e 
truaillidhagus ciontach. Leis mar 
thainigsinn o pharantaibh peacach, 
tha sinn uile ciontach ; agus fo 
bhinne bàis. Ann an Adhamh 
bhàsaich na h-uile, agus le eas- 



umhlachd-san, th 



mch 



aon 

a thainig uaith, ann an staid 
pheacach. Pheacaich na h-uile, 
VOL. II. 



agus thainig iad gearr air glòir 
Dhe. Thainig peacadh a steach 
do'n t-saoghal, agus bàs trid 
a pheacaidli ; agus bu cheart- 
bhreitheach do Dhia sgrios a 
tlioirt air a Chinne-dhaonna gu h- 
iomlan. Gidlieadh,nochd Dia, a tha 
saibhir ann an tròcair 's an iochd, 
a chàirdeas,agus chaomhainn e, ag 
rììdh,Saoreodholsiosdo'n t-slochd; 
fhuairmise ciric.B'e'nSlanuigheara 
gheall e, Mac na mnà, a bha gu 
tighinn 'an lànachd na h-aimsir, a 
bha gu ceann na nathrach a 
bhruthadh, agus gu iobairt choi- 
hont' reite a thoirt suas air son 
peacaidh an t-saoghail. Re 
cheithir mile bliadhna,bhafiughair 
gu'n coilionadh Dia an gealiadh a 
thug e gu trathail seachad. Agus 
clia robh anns gach iobaiit a 
thugadh seachad o thoiseach an 
t-saoghail, o'n uan a dh'iobradh le 
Abel, gus an la sin anns an d'thug 
Criosd suas a spiorad air Calbhari, 
ach samhluidhean dorch air an 
aon iobairt mhòir sin, trid a' bheil 
Dia a'deananih an t-saoghail reidh 
ris fein. 

Fo 'n t-Sean-Tiomnadh, bha 
iobairtean àraidh air an òrduchadh 
le Dia. Nam mtasg so, bha uan 



Mil Sliàcramaid >ia Suipcireach. 



May, 



r'a iobradh air gach maduinii agus 
feasgar mar slianihladli sonraicht 
roi'-laimh air has an Ti naonili sin, 
a tba air ainmeachadh, Uan De a 
ta toirt air falbh pcacaidh an t- 
saoghail. Ulia an t-uan Càisg air a 
chur gu bàs mar a ta fios aig gach 
aon a tba eolacb air am BiobuII, 
air an am san do sbaor Dia a 
shiuagh iuin a laimb nan Eipbid- 
eacb ; agus bha cuirm na Càisg air 
a coimliead o bbliadbna gubliadli- 
na, mar cbuimhneacban air an t- 
saorsa mhiorbhuiieacb sin. Tha'n 
dòigh air an robli an t-uan ri blii 
air a mharbhadb, agus a chuirm 
sin ri bbi air a cumail, anns gach 
beachd is urrainn duinn a ghabh- 
ail air a chùis, na shamhiadh soil- 
leir air an ordugh naomh mu bheil 
sinn a labhairt. An deigh dboibh 
an tighean a ghlanadh o gach 
taois-ghoirt, bu chleachda leo an 
am na Càisg a choimhead, aran a 
ghabhail, ùrnuigh bhuidheachais 
a thairgse, na dheigh sin an t-aran 
a bhriseadh, agus a thoirt r'a ith- 
eadh dhoibhsan a bha cruinn. 
Dh'òl iad an sin fion, a cupain a 
bha fa'n comhair, le aidmheil 
thaingeil air son maitheas Dc as 
an leth, agus a' cur an ctill na 
nithe a rinn Dia air son Israel. 
Cho'-dhunadh a chuirm le laoidh 
raholaidh. 

Air feasgar an la sin, nach di- 
chuimhnichear gu bràtl),an là m'an 
d' fhuiling Criosd am bàs, choin- 
nich 6 a dheisciobuil ann an seòm- 
ar uachdair ann an lerusalem, 
chum gun ithcadhean t-uan-càisge 
maille riu. Anns an ionad sin 
shuidh e sios leo gu tursach, trom. 
Le mòr ihogradli, deir esan,nihian- 
naich mi a Chàisg so itlieadh 
maille ribh aon uair eile m'am 
fulling mi. Bha fhios aigc gun 
robh an deuchainn dheireannach 
a' tanaing dlii. Gun robh an 
cion-fath m'an d' thainig e clium 



an t-saoghail a nis gu bhi air a 
chriochnachadh. Chunnaic ashùil 
uile-lpirsinneach gach ni bha ri 
tachairt. Bha fhios aige gun do 
ghabh a h-aon d'a dheisciobluibh 
OS laimh a bhrath d'a naimhdibh ; 
agus an ùine ghoirid gun trèig- 
eadh an t-iomhm diubh e. Bha'n 
t-àm sin a' tarraing dlù, 's an robh 
an t-aodliair ri bhi air a bhualadh 
agus an treud ri bhi air an sgap- 
adli : an t-àm anns an robh cumh- 
achdan ifrinn ran gamhlas agus 
r'an innleachdan fheuchainn 'na 
aghaidh ; — an t-àm anns an robh 
Athair glòrmhor r'a threigsinn. 
Nuair thainig an t-àm so, shuidh 
e sios leis an da fhear dbeug; 
bha'n t-aran agus am fion air a 
bhord, rinn e iad nan samhluidh- 
ean air a chorp, a bha nis gu bhi 
air a reubadli, agus air fhuil a bha 
nis gu bhi air a" cJòrtadh ; agi s mar 
soshuidhich e ordugh na Suipear- 
ach a tha ri bhi air a choimhead 
le luchd- leanmhuinn fein o linn 
gu linn gu deireadh an t-saoghail. 
Tha e soilieir o bhriathraibh 
Chriosd air an am sin gu'n d' 
thainig Sacramaid na Suipearach 
ann an àite cuirm na Càisge. 'Se 
so, a deir esan cupan an Tiom- 
naidh Nuadh ann am fhuilse. 
Thug e ainm ùr air a chupan. 'Se 
bha ann roimh sin cupan an t- 
Seann Tiomnaidh, mar chuimh- 
ncachan air an t-saorsadii a f huar- 
adh trid fuil an uain-chàisg ; ach 
as a so a math, 's e th'ann cup an 
Tiomnaidh Nuaidh, ann am fuil 
an Ti naomh sin air nach robh an 
t-uan sin ach na shamhiadh. Cup 
an Tiomnaidh Nuaidh, no an 
Tiomnadh dcireannach, a chaidh 
a dhòrtadh, cha'n ann air son saor- 
sa aimsireil pobull àraidh, ach air 
son maitheanas peacaidh do mhòr- 
ain ; do'n mhòr àircamh a leanas 
iad gus an d' thig an saoghal gu 
crich. 



1830. 



Mu Shdcramaid na Suipeireach. 



Ghlac Criosd an t-aran, agus 
le ùrnuigh agus taingealachd chuir 
e air leth e mar shamhladh air a 
chorp ; bhris se e, a' leige ris gun 
robh a chorp ri bhi air a leòn, air 
a bhruthadh, agus air a chràdh ; 
gum fuilingeadh e am bàs, chum 
a shluagh a shaoradh ; agus dh' 
àithn e do gach aon d'a dheisciob- 
luibh iad " a dh'itheadh de'n aran 
sin mar chuimhneachan air-san ;" 
agus mar so a' teagasg dhoibh an 
doigh air am bitheadh iobairt reit- 
ich eifeachdach chum an saoradh. 
Air a mhodh cheudna ghabh e'n 
cupan, agus air dha ùrnuigh agus 
a thaingealachd a chur a ris an 
ceill dh'iarr e orra " iad a dh'òl 
uile dheth ;" mar bha'm fion na 
shamhladh air f huil, a bha'n ùine 
ghearr ri bhi air a dortadh, a chos- 
nadh sochairean an nuadli choi'- 
cheangail ; agus chum an daigh- 
neach air son maitheanais peac- 
aidh do na h-uile chreidich, 

Tha iomad ainm air a thoirt air 
an òrdugh naomh so. Tha e air 
ainmeachadh na Shàcramaid ; foc- 
al nach 'eil ri fhaotainn anns na 
Scriobtuiribh, ach a tha ciallach- 
adh bòid, no mionnan, a bha 
gnàthaichte am measg nan Ròimh- 
each, leis an robh an saighdearga 
cheangal fein gu bhi dileas d'a 
cheannard : A' leigeadh ris duinn, 
gu bheil an Criosduidh anns an 
òrdugh so ga cheangal fein fo na 
geallaine is tinne a bhi dileas do 
Cheannard a shlainte. 

Tha e air ainmeachadh Suipeir 
an Tighearna leis an Abstol e fein ; 
agus tha e soilleir cia mar a f huair 
e an t-ainm sin. Shuidhicheadh e 
anns an f heasgar, an dèigh suipeir 
an uain-chàisg ; agus tha fhios ag- 
ainn gu'm b'i an t-suipeir an Ion 
bu phailte bha aig na h-Iudhaich. 

Tha e air ainmeachadh an 
Comunach, do thaobh a cho'-cho- 
muinn a tha aca-san a tha co'- 



pairteachadh dheth air mhodh 
iomchuidh, le Criosd an ceann, 
agus le gach ball d'a eaglais 
choitchionn aig a bheil a spiorad, 
agus a tha ann an càirdeas ris. 

Do thaobh nddur an òrdugh 
naomh so, feudar a ràdh ann am 
briathraibh coitchionn, gu bheil e 
na chuimn' air Criosd agus air na 
rinn agus na dh' fhuiling e air son 
pheacach. 'Se cainnt an òrduigh 
so, " Deanaibh so mar chuimh- 
neachan air Criosd." Tha e na 
chuimhneachan air iobairt mhòir 
a chroinn-cheusaidh. Tha so 
soilleir o na briathraibh a chleachd- 
adh an am suidheachadh an 
òrduigh, 'Se so mo chorps', a deir 
Criosd, a chaidh a bhriseadh air 
'ur son, agus 's i so m' fhuil a 
chaidh a dhòrtadh air 'ur son. 
Tha briseadh an arain agus taosg- 
adh an fhiona, a' foil seachadh 
dhuinn bàs Chriosd, mar gum 
bitheadh e air a cheusadh fa 
chomhair ar sùL Agus a h-uile 
neach a tha suidhe aig a bhord 
sin, tha iad air an gairm gu amh- 
arc suas le creidimh d'a ionn- 
suidh-san a bha air a cheusadh air 
an son ; a dh' fhuiling nan aobhar, 
agus a chuireadh gu dòruinn chum 
gu'm biodh iadsan air an saoradh. 
Anns an òrdugh so tha Criosduigh- 
ean a'deananih uaill ann an crann- 
ceusaidh Chriosd, trid a' bheil Dia 
air a ghlòrachadh, agus daoine air 
an saoradh ; agus a'leigeadh ris 
nach 'eil steigh dòchais aca ach 
trid eifeachd na h-iobairt rèitich 
sin air a bheil an t-aran agus am 
fion nan comharadh. 

A ris, is cuirm spioradail Sac- 
ramaid na Suipearach, anns a 
bheil f irinne an t-soisgeil air an 
cur mu choinneamh ar sùl, 
anns a bheil sochairean agus 
beannachdan an t-soisgeil air an 
tairgse do dheisciobuil Chriosd, 
f»gus trid creidimh air an gabhail 



Mti Shàcramaid na Suipeircach. 



May, 



d'an ionnsuidli. Ann an soisgeul 
Cliriosd tlia beannaclulan air an 
uimcachadh air son uireasbhuiclh 
a chinnc-dhaonna, agus anns an 
òrdugli iiaonih so, tlia cuircadh 
aig a l)lioclul agiis aig an f'lieum- 
ach tcaclid agus a bin air am bcatb- 
achadli le socliairil)Ii na slàintc. 
Tha Dia trid an spioraid ag aiseag 
d'an ionnsuidh gacb ni maith a 
gheall e. Anns an ordugh so tlia 
Criosd agus maitlicanas pcacaidh, 
agus sitli o Dhia air an tairgse gu 
saor. Tlia fuarain na beatha air 
am fosgladli suas, tha tobraichean 
na slàinte air an Jeige ris, agus 
tha cuireadli aig gach neach air a 
bheil tart, iad a theachd gun air- 
giod agus gun huich. Anns an 
Ion spioradail a tha'n so air a chur 
mu clioinneamh clireideach, tha'n 
anama a' toaclid beo air an lànachd 
a ta ann an Criosd ; agus as an 
lànachd sin tha iad a' faighinngràs 
gu cuideacliadh leo anns gach am 
feuma. An lorg so tha iad a' 
cinneachadh ann an gràs agus 
ann an eòlas an Tighearn losa 
Criosd. Tlia'n crcidimh ann an 
losa air a ncartacluidh. Tha iad 
a'deanamh uaill ann mar am Fàidh, 
a tha soilleireachadh an inntinn, 
d' an treòrachadh san t-sliglie 
cheart; agus tlia d'an deanamh 
ghc chum slaintc shiorruidh. Tha 
iad a' dcananiii uaill as mar an 
Ard-shagart dilcas, a bliàsaich, am 
firean air son an neo-f hirean, a tha 
deanamh eadar-ghuidhe air an son, 
a tha ga'm beannachadh le bean- 
nachdaibh spioradail o ionadaibh 
àrda. Agus aig a chm'rm so mar 
an ccudna, tha'n creidimh ann an 
losa mar Righ a phobuill air a 
neartachadh gu mòr. Tha iad a' 
mothachadh a chumhachd, a' 
ceannsachadh anspioradaibh cean- 
nairceach gan cumail suas san t- 
slighe chcirt ; agus le a chumhachd 



d'an treorachadh trid creidimh 
chum slaintc. 

A ris, Tha ordugh na Suipear- 
ach na shuaicheantas sonraicht 
air Criosdalachd, agus dhoibhsan 
a tlia co'pairteachadh dheth na 
chomharradh foillaiseach gu bheil 
iad a' gabhail Chriosd mar an 
Slanuighear, agus deònach bhi air 
an riaghladh leis, agus limhlachd 
a thoirt d'a uile àithcantaibb. Is 
co'-ionann e 'sa riidh, an làthair 
mòran f liianuisean, gu bheil iad 
ag earbs' ann am bus an Fhir- 
shaoraidh, mar steigh an dòchais 
agus an sonais ; o so suas gu 'n 
caith ad am beatha, a geilleadh do 
ijghdarras ar Tighearna, ullamh 
gu strlochdadh da fhocal, agus a 
dheanamh ni 's àill leis; gum 
meas iad mar am biadh agus an 
deoch gach ni a tha taitneach 
dhà-san a dheanamh, agus gun 
diù-lean iad gach la ris-san is e 
annsachd an n-anama, 

A ris, Tha Suipeir an Tighear- 
na air a suidheachadh chum 
cridheachan Chriosduighean a 
cheangal ri cheile ann am bann- 
aibhgràidh. Aig bord an Tighear- 
na, tha a luchd-Ieanniliuinn a' 
suidhe mar chàirdean,mar bhràith- 
rean, agus mar bhuili do cliàch a 
cheile. Tha iad a' co'-pairteach- 
adh de'n aon aran, agus ag òl as 
an aon chupan, air an ccangal fo 
'n aon chùmhnant, nan luchd- 
leanmhuinn air an aon Cheannard, 
nan cloinn do'n aon Athair, ag 
imeachd san aon t-slighe, an dull 
ris an aon dachaidh, agus nan 
oighreachan air an aon ghlòir. So 
uile tha air a leige ris duinn ann 
an Sacramaid na Suipearach. 
Aig cuirm na Suipearach thugadh 
an àithne so seachad mar ghràdh- 
aich niise siblise, gràdhaicheadh 
sibhse each a cheile: agus thaCriosd 
a'seosamh aig ccann a bhùird, ge 



1830. 



C' (lite ^bìieil Truaighe ? 



b'e àite bheil e air a sgaoileadh, 
agus ag ràdh r'a'luchd-Ieanmhuinn, 
Aithne nuadh tha mi toirt duibh, 
gun d' thugadh sibh gràdh d'a 
chèile. 

Anns an àite fa dlieireadh, Le 
òrdugb na Suipearacb tha sinn 
air ar n-earalachadli gu blii deas 
airson dara teachd ar Slanuighear. 
'■ Oir cia trie a dh' itheas sibh do 
'n aran so, agus a dh' òlas sibh 
do'n chupan so, tha sibh a' foill- 
seachadh bais ar Tighearna gusan 
d'thig e." Anns a bheachd so 
nach sòlasach an t-òrdugh Sacra- 
maid na Suipearach. Esan air a 
bheil sinn a' cumail cuimhne 
mar so air a bhas, tha e beo, agus 
bithidh e beo gu bràth ; agus thig 
e f hathast a thoirt breth air an t- 
saoghal. O bhreitheamh a ghràdh- 
aicli a phobull,eadhon chum bais, 
ciod na beannachdan ris nach feud 
dùil a bhi aca uaithe? Gach 
Criosduidh aig bord communach- 
aidh a' smuainteachadh air 
obair choih'onta Chiiosd, tha e 



air a tharruing gu lionmhoireaclid 
a pbeacaidh a dhi-chuimhneach- 
adh; gu fheòraich, Co a dhiteas? 
agus tha e freagairt le dòclias agus 
dealas naomh; 'Se Criosd a bhàs- 
aich. Gabhaidh mi cupan na 
slàinte, agus iocam mo bhòidean 
do n Ti as àìrde. 

Mar so dh' f heuch sinn gu ro- 
aithghearr nàdur an òrdugh naomh 
so a chur an ceill. Gun teagamh 
'se dieasnas gach Criosduidh co'- 
pairteachadh dheth. 'Si so aithne 
shoilleir an Tighearna, agus aithne 
dheireannach. Leis so tha a 
chàirdean a' taisbeineadh an 
gràdh agus an taingealachd dha, 
agus gan dealachadh fein uatha- 
san a ta suarach uime, agus gun 
suim d'a iarrtas. — Ciod a ta air 
iarraidh orrasan a dheanamh, leis 
am b' àill Suipeir an Tighearn a 
ghabhail gu h-iomchuidh ? 'So 
ceist a dh' oidheirpicheas sinn a 
fhreagradh san ath-àireamh. 

Campsie Màigh U. 1830. 



C' AITE 'BIIEIL TRUAIGHE? 

Tha gach sligh' air an gluais sinn an taobh so do'n uaigh. 
Air a h-iathadb m'an cuairt leis gach deuchainn ro chruaidh; 
Ach ged tha air gach laimh ioma doilglieas, is dolas ; 
Cha'n'eil anus an t-saoghal so truaighe gun dochas. 

An diobarach is laige, cha'n'eil e gun taic, 

Ris an earb' e le misnich na amhghar, 's na aire. 

Tha milse r'a fhaotainn sa chupan is seirbhe; 

'S tha reult a' toirt soillse anns an oidhche is doirblie. 



Chunna mi'm peacacK 'na airsneul 's na sgios, 
Fo uallach na li-aing'eachd air aomadh a sios ; 
Ach bha Grian ait an dòchais na gloir os a cheann 
A'dearsadh roimh dheuraibh, gu h-aoidheil 's gu ciiiin. 



Còmhradh nan Cnoc. May, 

(hunnaic nii'ii t-cuslaiiit' fo iarguin ga rhlaoidh, 
liu rlii.-inail a chhranih, 's bu deis'neach a chaoidh ; 
A til bha misncach san t-siiil a cliiiiii lag-sheallach fann, 
'S bha fiuyhair na slainte mar adhart fo cbeaiin. 

Chuiina mi bliantrach, 's i sliiiit' air an iiaigh, 
Bha na deuran gu fi.-uach a' sileadh o gruaidh; 
'Si gun chobhair gun taic, ach na d'lUeachdain mhaoth 
Hha tuireadh gu Icanabail, 's iad sninte r'a taobh. 

Ach riiin ise bun anns rach gealltannas gi'àidh, 
Agus sheall i le aiteas air maduinn an àigh, 
Anns an siabar gach deur, 's an leighs'ear gach cridh' ; 
'S anns an coinnich luchd-daimh ann an aros na s'lth. 

Agus shiubhail mi m' smuaintibh an saoghal gu leir. 
Troi'n f hàsach bu duaiclinidh, 's troi' ghleannaibh nan dèur ; 
Ach bha dodias 's gach ionud toirt mlsneach 's gach cas, 
iVIar tha 'glirian anns gach ionad toirt soiilss' agus bias. 

Ach chl mi a tighinn ard latha na soillse, 

An latha nach tionndaidh gu feasgar no oidhche ; 

Tha dochas an f hirean air tionndadh gu buaidh. 

'I'ha'n t-aiiigidh gun dochas — leuch ! ionilan, no truiigh. 

J. m'l. 



COMHRADII NAN CNOC. 
Para Dwr agus DùmhuìiU a BhiUlu 

DoMii. Failt ort a Phàra mhòir. Domh. Sliaoilinn thus a tha 

Tha mi tiiiijsinn gun robh thu as cliùinlinuidh ann an uaigneas a 

a bhaile ; cha 'n e na h-uile la a Ghlinn-duibli, gum bu bheotliach- 

cliuireas tu suasam brcacanuaine, adh mòr dhuit sgriob a thoirt air 

Co as a thug thu choiseachd ? uairibh do'n bhaile mhòr a dh' 

Para. Cha bu mhaith learn amharc an t-saoghail. 

droch f'hreagairt a thoirt ort, ach Paha. IMa tha 'm bail' ud na 

ge nach can mi, mar tliuirt Ailcan shamhladh air an t-saoghal, cha'n 

nan con c, Gun dthug a'mchasan, ioghnadh learn daoin' a chluinn- 

fbudaidii mi Ic f irinn a ràdh, tinn ag ràdh, An saoghal bochd, 

Gur coma Icam CO as. Bha mi 'n mosach. 'S mi nach iarradh a 

diugh 'sa bhaile-mhòr, is cha b' e chausair tioram ocrach a chois- 

baile nabiatachd ; cùl mo laimhe eachd ri m' bheo. Ged a dh* 

ris an da latha so. f hàillnichinn air an t-sràid leis a 



1830. 



Comhradh lìnn Owe. 



ghorta, cha 'n 'eil duil agam gu'm 
feòraicheadh iad Ciod, a dh'f liair- 
ich an duine bochd ? 

DoxMH. An robh thu aig mod 
an t-Siorram an diugh, no 'n 
cual' thu cionnas a chaidh do 
Iain ban agus do Chailleach an 
òir ? 

Para. Cha teichd olcas ; 
Fhuair i 'n lagh air Iain bochd, 's 
cha b'e mo roghainn a bha 'n 
uachdar. Gnothach nàr, càin a 
chur air an duine bhochd, air son 
ruith de 'n teangaidh a thoirt do'n 
Chailiich ghrainde ; agus 'se chuid 
is miosa, ged is ann ris na cnuic 
tha mi ga ràdh, nach dubhairt e 
focal ach an f hirinn. 

DOiMir.Tha'n fliirinn feinairuair- 
ibh searbh ; ach is maith gu bheil 
lagh ann ; agus nach feud esan no 
duin' eile a dhroch nàdur a 
bhrùchdadh a mach a reir p 
mhiann, gun e dhioladh air a shon. 
'Se 'n lagh fein an gille. 

Para. Is minic a chuala mi 
Gille nan car, agus b"e sin esan ; 
lagh na dunach do gach duine a 
dli' f heuchas ris. 'He pailteachd 
an lagha, gorta na tire. Bha 
càirdeas agus deadh-choimhears- 
nachd, tlus,seirc,agus caoimhneas, 
onoir agus f irinn eadar duine agus 
duine, gus an cuala sinn iomradh 
air na fithich chiocrach sin na 
Sgriobhairean, creachadoirean gun 
choguis gun iochd ; spùinnead- 
airean gun nàire — 

DoMH. Thoir an aire dhuit 
f hein, a Phàruig, cuimhnich mar 
dh'eirich do Iain ban ; agus tha 
priosun ùr a nis sa bhaile mhòr. 

Para. Cha 'n eagal domh, tha 
'n lagh air mo thaobh, seasaidh a 
bhreug mi. Deun a mach gun 
dubhairt mi e ; cha 'n 'eil da 
f hianuis agad mar bha aig Caill- 
each an òir. Sin agad an lagh ; 
agus mar thuirt mi cheana, 'se 



milleadh na duthcha e. Chunn- 
aic mi la, agus bu tearuinte do 
diiuine gleadhar de bhala daraich 
a thoirt do bhalach am fad an 
leith-chinn, no buitseach a ràdh a' 
nis ri Cailleach an òir. 

Domh. Nach raòr am beann- 
achadh sin, teang' Iain bhàin, 
agus bata Phàra mhòir a bhi fo'n 
lagh ; agus gum faigh an duine 
's bochda ceartas an aghaidh an 
duine is saibhire. 

Para. Air t-athais ; cha 'n 'eil 
an lagh ri f haotainn a nasguidh ; 
mar biodh an t-or aig a chailiich 
cha chluinnte iomradh air teang' 
lainbhàin. An t-aon aiga'bheil an 
t-òr gheibh e 'n lagh ; agus ma 
tha gamhlas aige ri duine bochd 
sam bith, cha 'n 'eil aige ach a h- 
aon de abhagan an lagha a stuige 
ris, agus ma gheibh e as gun ail- 
eadh am fiacall a bhi na shall 
feudaidh se e fein a niheas fortan- 
ach.An cluinn thu,Dhòmhnuill,tha 
mis ag ràdh riut, nach robh anns 
na Gaidsirean bochda ach feala- 
dhà an coimeas riu so ; f had 'sa 
dh' f hanas duine o ghnothaichibh 
mi-laghail, cha ruig e leas bonn- 
a-h-ochd a thoirt orra san ; ach 's 
gann is urrainn duine a nis e fein 
a ghiùlan saor o lagh, agus tha do 
chuir 's do luban ann, gum feum- 
adh duine a tha 'n sàs ann a 
bheag no mhòr de ghnothaichean, 
am Maor ruadh a bhi na chois 
gach ceum a theid e. Mo 
bheannachd air an am a dh'f halbh 
'n uair nach robh Sgriobhair, 
maor-righ, no tearraid san dùth- 
aich. 'S mi bha thall 'sa chunn- 
aic e. 

DÒMH. 'S beag tha f hios agad 
ciod a tha thu 'g ràdh. Nam 
biodh tus eolach air eachdruidh na 
tire cha labhradh tu mar sin : an 
uair nach robh lagh ann, ach focal 
an uachdarainj agus a dh' f heud- 



Cùmhrad/i naii Cnoc. 



Mn 



atìli e lc sniLÌde na corraig leum 
air clieann a dhcanamh air aon 
neacli a thogradh e ; agus an uair 
a blia a cheatharna bhoclid nan 
tràillean. 'Se cothrora an laglia 
urrani na dùthcha. 

Para. Air do shocair a 
Dhònihnuill ; blia tluisa gu deinili- 
in fad an Glaschu, agus tba sgoil 
agad, agus comas labbairt ; acb 
air a sbon sin uile, feumaidh mi 
cur a'd'aghaidb ; clui'n e cotbrom 
an laglia urram na dùthcba ; ach 
laghanna cothroniach, agus ceart- 
as, air am feud daoine bochd 
ruigheachd gun òr gun airgiod ; 
agus 'se so socbair a bh' aca 'sa 
Ghaeltaclid m' am facas riamh 
Sgrìobbair no Bàta-smijide nar 
measg. San àm sin 'nuair a 
tbigeadh eadar ditliis (ni is eiginn 
tacliairt air uairibb) ratbadh iad 
gu b-earbsacb an làtbair uaislean 
na dùthclia, na daoine tuigseach 
ceanalta, a thogadh, 'sa blia 
chòmhr.uidb nam mcasg, a bha 
eolach air gnothaichibh tìre, agus 
a b' urrainn labbairt ruinn nar 
cainnt fein ; bba focal nan daoine 
so dbuinn mar lagb ; agus cha do 
cbuir sinn rianib an ag e. Bba 
cbùis air a socracbadb gun mboille 
gun cbostas : bba rtit air a dhcan- 
amh san am, agus cha robb tuille 
mu dbcibbinn. Cba robb smaoin- 
eacb aig duine sam bith, ann an 
cuid dc ghnothaichibb, dol scacbad 
air a IMbinistcir agus air an t- 
Seisean, agus ann an gnotbaicb- 
ibh eile seachad air an uacbdaran ; 
acb a nis, ma chaogas flcasgacb 
òg a shuil ri caiicig, a suas a 
bhoineid cbonniaich 's air faibh 
Icatba gu tcar-laglia, a dhcanamh 
a mach gealladh pòsaidb na agh- 
aidb, agus tha e co maith do 'n 
Ghille bbocbd a gabhail, agus dol 
gu lagb Icatha. 

DoMii. Tbatbu di-cbuimhneach- 
adb gu bhcil breitbeanna anns 



gacb cùirt, agus nach ceadaicli iad 
foirneart a dhcanamh air daoinibh 
bocbd. Nach 'eil thu earbsach as 
an t-Siorram ? 

Para. 'S mi a tba ! Dh' earb- 
ainn ri f hocal mo chuid de 'n t- 
saoghal, ge nach 'eil sin mòr, 
taing do 'n lagb air a sbon. Cha 
'n eagal leam nach bi ceartas na 
bbreith ; ach is rud a tba mi 
'gearan gum bi comas aig na 
8griobbadairean daoine bochd a 
sblaodadh m'a choinneamh gun 
f bios car son, le duine sam bith 
leis am miann a choimhearsnachd 
bhochd a sgiùisadh le lagb ; agus 
a dhiolas dhoibhse air son a dhean- 
amh. 

DÒMH. Cia mar db' fheudas 
sin a nis a bbith ? Cia mar db' 
f heudainse cur as duitse le lagb ? 

Paua. Innseamsa sin duit. 
Thoir thus airgiod leat, agus rach 
do bhail' àraid nach ainmicb mi, 
agus abair ris an Sgrlobbadair 
Icam, leat, Cuir Para mòr gu 
lagh ; agus 's meallta mise mar 
faigb esan dòigh air mis a thoirt 
an làtbair an t-Siorram, ge nach 
biodli do Icithsgeul ann ach gun 
do cbratb am mart maol agam a 
da cbluais riut. Lagh, na shochair 
aig daoine bocbda ! tha mi 'g 
ràdh riut, gcd a spionadh tu 'n 
cota brcacain so o'n druim agam, 
a' cur an ceill gum bu leat fein e, 
m'ar burrainn domb le cruas nan 
dorn a chumail uait, b' fhearr 
diiomh a tlioii t duit, seach dol gu 
lagh,ni ged abhuidhninn, abhiodh 
dliomh na chall. 

DoMii. Tha beagan de'n f hir- 
inn anns na labhair thu, acb air a 
sbon sin, tba daoine ni's pòncaile 
nan gnothaichibh na bha iad ; 
agus bha fcum aig na Gaedheil air 
sin ; cha 'n 'eil iad comharraichte 
air scasamb ri 'n latha. 

Paha. Mo tbruaighe, is duil- 
ich dhoibh I Ach an saoil thu an 



1830. 



Cdmhradh nan Cnoc. 



9 



dean an lagli ni 's fearr iad. 
Feudaidh c an deanamh gu lub- 
ach, carach, seolta, ach cba tig an 
la a ni e iad f ninneach, onarach. 
Chunnaic mi latha a bha sgailc 
air a bhois, co maith ri Bill agus 
urras ; ach db' f balbh an la sin ; 
cha 'n f botbainn a nis acb stamp 
an ceann gacb gnotbaicb. Am 
faic tbu cborrair ud, a Dhòmbiiill, 
cbuir mi ri Bill'^ aon uair, acb ma 
cbuir, cba cbuir a ris ; b' f hearr 
learn a cur air an ealaig fo 'n 
tuaidb ; is mis a tbuig cionnas a 
ta na Sgriobliadairean a' deanamb 
am bcartais. 

DoMH. Car son a ta tbu ri 
gearan nan agliaidb-san ; Ciod e 
Bìll^ acb gealladii fo dlaimb gun 
diol tbu nafiacban atbaegiùlan air 
latba àraidli; agus ma sbeasas tu 
ris sin, cba ruig tbu leas puinneag 
cbàil a tboirt air an lagh. Thig 
dàil gu dorus, agus bu cbòir 
dbuits' an la a cbuimbneacbadb. 

Para. A cbuimbneacbadb ! 
'S mi bba ga cbuimbneacbadb, 
ma bba, b' iad miosan bu ghiorra 
db' fbairicb mise riamb. Ach 
sheas mi mo latba. — 

DoMH. Mu sheas, ciod an 
smàdadh a tba agad air na 
Sgriobbadairean ? 

Para. Cbuir tbu stad a' m' 
sheanacbas. Tba cuimhn' agad 
sinn a bbi airi2oz//)aFir-na-Craige 
anuraidh.Cò nach robbannpbha an 
spreidh co maith, an dàil co fada, 
's an t-uisge-beatha co pailt. 
Chaidh riagbailtean na ceannachd 
a leughadb ann am beurladh ; cha 
• cbuala mi aon f bocal a tbuig mi 
acb aon ran a thug am maor ruadh 
as, Dàil bliadhn' a dhaoin uaisle. 
Thuit am mart maol orm fein ; 
agus mu fbeasgar db" iarradh orm 
dol a stigh maille ri ciich. A' 
bbeil tbu mailb air an sgriobhadb, 
ars' am fcar-lagba ? Cba 'n eil, 
arsa mise, CTlMrarr leani ioniair' a 
VOL. 11. 13 



bholladh a tharruing direach leis 
an t-seisricb, na sgriob letb oir- 
leach air fad, a tharruing le peann 
mar bu choir dhomb ; acb feucb- 
aidb mi ris. Nach e seachd 
puinnd agus cuig-deug a tha'n so ? 
'Se sin do chuid-sa dhetb, ars" 
esan, ach le cion psipeir freagar- 
ach, b' eiginn domb Lacblann 
Mac Fhionnlaidb a cbuir san aon 
bboinn riutsa, ach 's e 'n aon ni 
e. Cha 'n 'eil teagamh nach e, a 
deir mise ; Ma dhiolas esan a 
chuid fein, cha bbi mis air deir- 
eadh. Tba mi cinnteach as a 
sin, ars' an Sgriobhair; le pheann 
fada CÙ1 a chluaise, agus fiamh 
gbàir air a gbniiis. 1 bugaibb 
dram do Phàruig coir, agus cuir- 
ibh a stigh Lacblann. Ciod a th' 
agad air, ach thainig an latha, is 
bha mise reidh airashon. lluig- 
ear fear na Craige, agus tairgear 
luach a mbairt mbaoil ; ruig ars' 
esan an Sgriobhair aig a bbeil na 
Billichean: dbCiin e 'n dorus air 
mo shròin, gun f heòraicb an robb 
beul air m' aghaidb. Cba robb 
comas air. Thug mi fein am 
baile mòr orm, agus ràinig mi mo 
charaid an Sgriobhair. Bba mod 
an t-Siorram gu suidbe, agus cba 
labhradh e focal rium gu b-anam- 
ocb, Tba 'n sruth, a deir mis' a 
tilleadhagus an latba dol seacbad 
Ma tba deir esan, tba latha, agus 
sruth eile a tigbinn. Cba robb 
comas air! Db' fbalbb mi sa 
bhabbdaireacbd feadh, a bliaile o 
uinneig gu uinneig. Fa dheireadh 
thacbair am i\Iaor ruadh orm, agus 
db" innis mi dba mar bba, 
Marbhaisg air an sgadan, ars'esan, 
'se tba saillte am bliadhna : Tba 
mi air mo cblaoidb leis a phatb- 
adh. Tbuig mi fhein mar bba 
chijis, s gum bu luaithc deocb 
no sgeul. Chaidh sinn a stigh, 
bhuail mi fhein am bord, agus 
glaodbar leth-bhodach do liiim 



10 



Chnhradh nan Ciwc. 



May, 



dearg. Fhiiair mi niòran seanacli- 
ais o'n IMhaor, agus plieall c dol 
Icani 'niiair a ssraoileadli am mod. 
Kinn c sin, tliacliair an Sgriobhair 
oirnn, agus ultach phaipeirean 
aige. Lean sinn a stigli e, agus 
tliairg mi dha luach a mliairt 
mhaoil. Nacli 'cil e'n sin agaibh, 
arsa mise.gun plicighinn a dliiair. 
Thòisich e air a chunntas. Chuir 
am Maor cagar a' m' chluais, 
Faigh t-ainm as a BhilL Tapadh 
leat, a deir mise. Tha do cliuid- 
se de'n t-suim an so, a deir an 
Sgriobhair ; ach c' àite bheil 
Lachlann? Is coma learn c'àit'a' 
bheil e. Biodh gach fear a' toirt 
sgairbh a' creagan dha fein; 
thugaibh m' ainm as a Bhill. 
Sin rud, a bliobaig, nach eil a'm 
chomas a dheanamli. Tha mi 
faicinn gu bheil e conjunct. Ma 
tha bitheadh aige Ciod e sin 
domhsa? Nach do dhiol mise 
mo chuid fein deth? Rinn thu 
sin, ach tha thu ceangailte air son 
cuid Lachlainn cuideachd ; agus 
mar bi thusa, no esan an so an 
ceann seachduin, cluinnidh tu 
uamsa air dòigh nach bi ro-thait- 
neach. Cha 'n 'eil comas air, a 
deir mise. Slàn libh I Sin a nis, 
a Dhòmhnuiil, an lagh, as a' bheil 
thu deanamh na h-uiread mhòr- 
chuis. 

DoMH. Ciod eile, ach an lagh, 
agus ceartas cuideachd. 

Para. Chiipeireachd a dhuinc, 
agus cha bu cheartas. Nach 
dubhairt e'n lathairfhianuisean an 
la a chuir mi m' ainm ris, Nach 
robh mi stigh ach air son mo 
chuid fein. Ach ciod e am fùth 
bhi gcaran ? Cha robh sgillinn aig 
Lachlann bochd air an am, ach 
rainig sinn caraid nam fcumach, 
l*car AcJia-(la-scillcan,, mac an 
deadh atliar. Fliuair sinn air ar 
facal uaithe-san na thog am Bill, 
ach ma thog, "s ann na chois a 



bha 'n sgathadh ; cunntas air a 
tharruing a mach le dubh agus 
dearg, co boidlieach ri aon suidh- 
eacha brcacain a chunnaic thu 
riamh, agus ns cionn da phunnd- 
shasunnach de chostas. 'Sin agad 
a nis an lagh as a' bheil na h- 
uiread thlachd agad. 

DoMn. Na dheigh sin uile cha 
d'rinn am fear-lagha ach a dhleas- 
nas. Bha "n lagh air a thaobh. 

Para. Bha 'n rosad air a 
thaobh ; ach co bu slnobhalta na 
e an la a chaidh mi stigh a shoc- 
rachadh ris. Is duilich learn ars 
esan a dhuine choir mar thachair, 
cha mhaith a fhuaras Lachlann 
ort ; ach ma thogras tu, bheir mis 
air na h-uile sgillinn a dhioladh le 
costas. Cha 'n 'eil teagamh agam 
'Hie mhaith ; ach rachadh Para 
mor a dh' iarraidh na dèirc' m an 
leigeadh e leat dol an sas ann an 
Lachlann coir. Gabh na f huair 
thu, a deir mise, agus slàn leat. 

DoAJii. Sin agad maith an 
lagha ; ni e thusa. agus do leithid 
fiiicilleach ciod a ni sibh, gun 
ghealladh a thoirt nach co'-gheall 
sibh. 

Para. Tog dheth,na cluinneam 
tuilleadh m'an chùis. Nan saoil- 
inn gun ruigeadh mo ghuth gach 
ccarnadh de "n Ghaeltachd, o 
mhullach Beinnibheis, dhirinn i 
moch am màireach, agus mar so 
labhrainn, " Fheara, 'sa dhaoine, 
sibhse a tha 'g àiteachadh tir nam 
Bcann, nan Gleann, 's nam breac- 
an, cisdibh ri Para mor, oir 's 
minic a tliainig comhairle righ a 
beul an aniadain. Seachnaibh an 
lagh. Uachdarana na dùthcha, 
seasaibh 'ur daoinc, agus saoraibh 
iad o làmhaibh an luchd-lagha. 
Cha 'n 'cil sgillinn a bheir iad 
uath-san nachfairichsibhs a chall. 
A Mhinisteire an t-soisgeil, earal- 
aichibh 'ur luchd-cisdcachd an 
aghaidhiada dhol gu lagh,nochd- 



1830. 



Ail t-sUghe gu Beairtcas, 



11 



aibh dhoibh a chall, agus comh- 
airlichibli iad gu sith agus reite. 
A mhuinntir mo dhùthcha eadar 
thuatli agus cheatharna, ma thig 
connsachadh nar measg leigibh a 
chùis gu ràidhe dithis de dhaoine 
còire. Tha uaislean f hathast 'n 
ur measg, a sgoilteas an lagh, agus 
aig a'bheil bàigh ribh, rachaibh d' 
an ionnsuidh: agus sibhse a 
luchd -lagha, agus a Sgriobhairean, 
cuimhnichibh gu bheil bus a' 
feitheamh oiibh, agus breitheamh 
OS ur ceann d'an eiginn duibh 
cunntas a thabhairt. 



AN T-SLIGHE GU BEAIKTEAS. 
II. Earranu. 

Thòisich boibhanaicli mhor am 
measg an t-sluaigh 'nuair a labh- 
airfear na Crionndaich na briath- 
ran fa dheireadh, — shcid tear a 
sliròn, gliabh fear eile greim tom- 
baca, fear eile snaoisean, tliog fear 
a bhoineid, agus thacliais e a 
cheann, agus an deigh dhoibh iad 
fein mar so a cheartachadh, rinn 
iad cròileagan mu'n cuairt do'n t- 
seann duiiie choir mar bha iad 
roimhe, agus ghabh esan an sin 
air adhart mar so: An urad so, 
mo chàirdean, mu dheanadas,agus 
mu dmrani duine mu a ghnothach 
fein, is leòr e. Ach, a bhàrr air 
a bhi deanadach, cùramach, feum- 
aidb sinn a bhi caontach, mar an 
ceudna, ma's àiU leinn dearbh- 
phiseach a bhi air ar deanadas. 
Mur h-eòl do dhuine na gheibh e 
a ghleidheadh, faodaidh e a sliron 
a chumail ris a chloich-liomhaidh 
re a bheatha, agus bàsachadh 
gun pheighinn aige mu dheireadh 
thall. Ni ròic tiomnadh Ibhunh'; 
agus 



' O'li sgulf na mnathan de'ii f highe's de 

'u t-sniomhach, 
'S na daoine de gheariadh na coillc 's de 

'n iasgach, 
'Sa dh' f has iad air ti 's air dibh laidir 

CO miannach, 
'Sioma oighreachda cliaitheadh mu'nd 

f huaradh fo rian i'. 

Ma's miann leat a bhi saibhir,sma- 
oinich air ni chaonadh cho 
math 's air ni f haotainn. Cha do 
mhèudaich na h-Innsean beairteas 
na Spainne, chionn gu bheil i a 
cur g' an ionnsaidh na tha iadsan 
a' cur g'a h-ionnsaidhse. Leig- 
ibh dhibh ur n-ana-caitheamh 
amaideach, uime sin, agus cha 
bhi urad aobhair agaibh a bhi 
gearain mu amanan cruaidh, air 
cisean trom, agus air teaghlaich- 
ean caithteach, chionn, 

Ni mnathan 'us ceilg, agus cluith, agus 

61, 
An stòras ro bheag, 'us an eas'bhuidh lo 

mhòr. 

Caithidh tu na bheathaicheadh dii 
phàiste a' cumail àillis ri aon mhi- 
bheus. Theagamh gu'm faod thu 
bhi 'm barail nach mòr an ni corr 
uair beagan ti, bcagan dibhe, 
beagan bidli shòghair, no deise 
car riomhach, agus cuirm bheag 
an dràsta 'sa rithist : ach, cuimh- 
nich. Gun dean ioma beagan, 
mòran. Seachainn costusan 
beaga. Bàthaidh toll beag long 
mhòr, mar a thuirt Galium Seòlta; 
agus, a ris, Cuiridh beul mills thu 
shireadh na deirce ; agus, os ban*, 
Ni amadain cuirmean, ach ni 
daoine glic an ithe. Tha sibh 
ann an so gu leir air cruinneach- 
adh cuideachd gus tairgse thoirt 
air na nithean breagha 's air na 
rudan rudanach a ta r' an reic an 
so. Their sibh deagJi-hhathar 
jiulha, ach, mur toir sibh an aire, 



12 



An tsìighc gu Bcairteas. 



May, 



faodaidli iad a bhi 'nan droch- 
bhathar do cliuid agaibli. Tha 
sibh an dCiil gu'n rcicear saor iad, 
agus tlicaganili gu dearbh, gun 
rcLcear na's saoir iad na chaidli 
an ccannacli, acb, ma's è's nach 
eil ibum agaibhs' orra, 's cudar 
gu'ni bi iaddaor dhuibh. Cuimh- 
iiichibh ciod a thuirt Galium 
Scòlta, Ma cheannaicheas tu ni 
air nach eil teum agad, 's cudar 
dhuit gu goirid do ghoireas a rcic. 
Agus, a ris, smuainich agad fein, 
mu'n gabh tim cùnnradh mòr. 
Se bhrigh a th'àig Galium an so, 
nach eil an cùnnradh clio math, 
theagamh, 'sa shaoilear, agus gu'n 
faod am bargan tuille cron na 
math a dheanamh dhuit, le d' 
chuir annad ghailc a'd' ghnothach 
an deis-laimh ; chionn thuirt e ann 
an ait' eile, 'S ioma neacha chaidh 
a dholaidli Ic dcagh chùnnradh 
a cheannach, agus is amaid- 
each an ni airgiod a chur 
amach a cheannach aithreachais ;' 
agus, a dh' aindeoin so, tha 
daoine gach latlia a' cleachdadh 
na gòraiche so air an leithidean 
so do mhargainean, le bhi 'dean- 
amh di chuimhn air briathran 
Ghallum Sheòlta. 'S ioma neach 
a chum a bhrù fein falamh, air 
sgàth trusgan rlomhach a chur m'a 
dhronnaig : ach, mar thuirt Gali- 
um Seòlta, Guiridh cideadh riomh- 
ach as an tcine, mar a ta sioda, 
sròl, scàrlaid, 'us àillcagain eile.' 

Fàgaidh siod;i, 's siòl,'u8 scàrlaid 
Gun teinc gu'n tuar an f hùrdach. 

Cha 'n nithean iad sin a ta 
feumail do'n bheatha ; is gann gu 
'm faodar goircascm a ràdh riu : 
ach. a dir aindeoin so, cia lionar 
neach aig am bcil deigh ona, dir- 
cach air chionn am boicliead ! 
Leo sin, agus le h-anacaitlieamh 
die, tha na h-uaibkan a' tuiteam 
t;u bochdaiiin, gus un eudar 



dhoibh a bhi 'g iarraidh coingheill 
air a mhuinntir air an robh iad 
roimhe a' deanamh tàir, ach a 
ghleidh an làrach le bhi deanad- 
ach, caontach. Ann an càs mar 
so, thu e soilleir gur h-àirdc tuath- 
anach air a chasan, na duin' uasal 
air a ghlùinean, mar a thuirt 
Galium Seolta. Theagamh gun 
d'f hàgadh cuid bheag aca, nach 
b'f hios dhoibh cia mar a f huaradh 
i. Tha iad an barail gur h-e'n 
lath' e, agus nach tig an oichc 
tuille; agus nach f hiach e a luaidh 
beagan a chaitheamh-as na h- 
urad. Ma bhithear a' sir-thoirt 
as achiste-mhine, gun a bhi cur 
idir innte, cha'n fhada gus an 
ruigear am mas, mar a thuirt Gal- 
ium Seolta, agus an sin, 'nuair a 
bhios an tobar traoidhte, bidh 
miadb ac' air luach an uisge. 
Ach dh' f haodadh fios so a bhi 
aca roimhe, na "n robh iad air 
gabhail na comhairle so. Na'mbu 
mhath leat fios a bhi agad air 
luachmhorachd an airgid, rach 
'us taigh beagan de'n coingheall ; 
chionn an neach a theid a dh' iarra- 
idh an iasaid, theid e dh' iarraidh a 
bhròin, mar a thuirt Galium 
Seolta ; agus is ionan ceudna do 
'n neach a bheir an t-iasad uaithe 
'nuair a thig e 'ga iarraidh air a 
leithid so de shluagh. Tha Gal- 
ium a' toirt comhairl' eile, agusag 
ràdh, 
Tba uaill-mhiann an trusgaiun gu cinu- 

teach 'na inluillachd ; 
Na toilich do mliiann, gus am feuch thu 

do sporan. 

Agus, a ris, Tha 'n uaill 'na bleid- 
ire cho mòr ris an easbhuidh, agus 
ro nihùran na's uaibbriche. 

Ma cheannaicheas tu ao?i 
riomhadh, ieumaidh tu deich eile 
a cheannach, chum 's gu 'm bi d' 
uighim uile a rèir a cheile, Ach, 
mar a thuirt Galium Seolta, Is 
I'haoa dhuit a cheud togradh a 



1830. 



An i-slighe gu Deairteas. 



13 



stamnadh, na na tliig 'na dhuigh 
a thoileachadh: agus is co nior 
an amaideachd do na daoine 
bochda bhi 'g aithris air na daoine 
beairteach, 's ged dh' fhèuchadh 
losgann ri e fein a sheideadh gu 
meudachd daimh. 

Faodaidh loingeas mor dol air taisdeal 

fada, 
Ach fuumaidh sgothan beaga scoladh 

dlii do'n chladach. 

Coma CO dhiubh, is goraich i so air 
an tig peanas obuinn ; chionn, 
mar a thuirt Galium Seòlta, An 
uaill a ghabhas a diot-mhòr 
maille ri diomhanas^ gabhaidh i 
a suipeir maille ri tàit^' Ghabh 
uaill a lòn-maidne maille ri pailt- 
eas, a diot-mhòr maille ri gainne, 
agus a suipeir maille ri michliu. 
'Na dheigh so gu leir, ciod a's 
feum do'n uaill-thrusgain so, air 
am beilear a' cur urad an cunnart, 
agus a ta toirt urad, de dh' f hul- 
angas air mòran ? Cha'n urrainn 
e slàinte 'shìneadh, no cràdh a 
lughdachadh ; cha mhèudaich e 
toileachas an duine, tha e a' togail 
farmaid, agus a' greasad truaighe. 
Ach, cia cuthaich an ni e 
^hhi dol an ainfhiach air sgiith 
an leithide sin de nithean gun 
f heum I Tha tairgse sea miosan 
dàlach againn, air son na cheann- 
aicheas sinn air an fheill so, 
theagamh gu'n d'thug so air cuid 
againn tighinn g'a h-ionnsuidh le 
dith 'n airgid uUamh, an dòchas 
gu'm faodamaid riòmhadh f haot- 
ainnga chion. Ach, mo thruaighel 
thugaibh an aire ciod anisibh mu'n 
cuir sibh sibh fein fo ainfhiach. Tha 
sibh a cur bhur saorsa ann an 
comas duin' eile, le dol 'na ain- 
fhiach. Mur bi sibh com- 
asach air an ainfhiach a dhioladh 
aig an am shuidhichte, bi'dh nàir' 
oirbh an uair a chi sibh an tag- 



raiche ; bi'dh sibh fo eagal, an uair 
a labhras sibh ris ; gabhaidh sibh 
lethsgeulan truagha, tàireil, siop- 
ach, agus tachraidh dhuibh uigh 
air'n-uigh, gu'n caill sibh cuimhne 
air an fhirlnn, agus teannaidh 
sibh ri dii-bhreugaireachd ; chionn 
mar a thuirt Caìlum Seolta, 'S i 
cheud dubhailc dol am fiachan, 
's an ath te teannadh ris na 
breugan ; agus a ris, Ni na breug- 
an marcachd air muin nam fiachan 
— A nise cha tig do Bhrcatunn- 
ach, a rugadh 'na dhuine saor, 
nàire bhi air roimh dhuine ta beò, 
no eagal a bhi air labhairt ris. 

An deigh dhuibh am bathar a 
cheannach, theagamh nach bi mòr~ 
an cuimhne agaibh air a dhioladh; 
ach, mar a thuirt Galium Seolta, 
Is fearr meomhair luchd an tag- 
raidh na cuimhne luchd nam fiach, 
agus tha iad ro mhath air an fheill 
a chumhail air an latha. Thig an 
latha gun f hios dhuit ; iarrar am 
pàidheadh, mu'm bi thu deas air a 
shon ; no, ma's è 's gu bheil 
cuimhn' agad air an ainfhiach, an 
dàil a shaoil thu bhi gle f hada, 
fàsaidh i gle ghoirid, mar is dluth- 
aithe a theannas an t-ani ort. 
Saoilidh tu gu'ndeachaidh sgiathan 
ris an aimsir. 'S goirid leòsan an 
Garmhus do'n eudar airgiod a dliiol 
air a chàisg. Tha sibh am barail^ 
theagamh, gu'm bheil sibh an tra 
so ann an cor math, rathail, agus 
nach mor an call dhuibh beagan 
ana-caitheamh ; ach, 

Cha mhair a ghrian-mliaidue re an 

la; 
Roimh'n aois 'us roimh'n easbhuidh 

dean caonadh trh. 

Faodaidh buannachd a bhi nco- 
bhunailteach,neo chinnteacli ;achy 
re 'ur beatha, tha ca'Uheamh 
seasmhach, cinnteacli ; agus. Is 
f husa da theallach a thogail, na 



li 



Oran an Earraich. 



M: 



y^ 



tt'iiic a cliiimail li li-aon diubli, 
mar a thuirt Calluni Seòlta; agus. 
Is t'earr dol a laidhe gun suipcir 
wd blii 'ii drip le li-ainf hiach. 

Is gliocas agus riasun an teag- 
asg so mo cliàirdean ; acli, 'na 
dlicigli so gu Icir, gcd is gasda na 
nitlican "ur dichioll, 'ur caontaclid 
agus'ur crionnachd fein, na dean- 
aibli tuille 'sa choir de dh'earbs' 
asda ; chionn faodaidh iad 'ur 
niealladli 's ur milleadli gu buileach 
gun blieannachadh neamh a blii 
niaille riu ; uime sin iarraibh 
beannachadli Dhia gu h-ùmhail ; 
agus na bithibh mi-sheirceil ris a 
nihuinntir air nach eil a bhlàtli gu 
bheil e'n dràsd acasan, ach dean- 
aibh cònihnadh 'us coralit'hurtaclid 
riu. Cuimhnichibh gu'n d' 
fluiiling lob, ach gu'n d'thainig 
piseach 'na lorg sin air. 
Agus a nise,gu bhi criochnachadh 
Is daor an sgoil sgoil ant'liiosracha- 
idh ; ach cha'nionnsaich amadain 
ann an sgoil ach i,agus is gann gu'n 
ionnsaich iad innte fein ; chionn, 
Tha e fior gur comas dliuinn 
comliairle thoirt seachad,'ged nach 
teid againn airgiùlan a chompairt- 
cachadli, mar thuirt Galium Seòlta. 
Coma, cuimhnichibh so, Am fear 
nach gabh comliairle, gabhaidh c 
cònlorg, mar a thuirt Galium Seol- 
ta ; agus a ris mar h-cisd thu ri 



riasan.bheir c peileart dhuit anns 
na fiaclan." 

So mar a chriochnaich an seann 
duine a briathran. Dh'eisd an 
sluagh ris, agus dh'aidich iad gu 
leir gan robh an teagasgreusanta, 
ccart ; ach thòisich iad air ball ri 
dol calg-dhireach'na aghaidh, mar 
nach biodh ann ach searmoin 
chumanta. Tliòisich an t'hèill,agus 
ma thòisich, thòisich gach fear ri 
tairgst;, 's gach fear a stri co b' 
ùirde thogadh pris a bhathair, a 
dh" aindeoin nan earailean a thug 
fear na Grionndaich orra, 's an 
eagail a bh'orra fein as na cisean. 
Bha mise gle uallach a bhi cluinn- 
tinn m'ainm fein cho tricga luaidh 
aig an t-seann duine choir, god a 
bha fhios agam nach ann am 
cheann fein a choinnich trian a 
ghliocais air son an d'thug e dhomh 
creideas.Goma,smuainich mi agam 
fein nach cuirinn a chuid comhairl- 
ean ri m' chluais, agus ged a bha 
run orm aodach còta a cheannach 
air an fheill 'nuair a dh'f hag mi 'n 
tigh thainigfotham ri linn seanchas 
fir na Crionndach, gun caithinn mo 
shean chòta treis eile, agus sid ri 
siubhal mi. A leugliadair, ma 
ni thusa a leithid cheudna bidh 
urad bhuannachd agad 'sa bha aig 
do sheirbhiseach dileas. 

A. 15. R. GalLUM SeOLTA. 



ORAN AN EARRAICH. 

An toiseach an Eai-raich bidh an t-òran a f;is, 
Mar chinncas na lusan am broilleach a bliUiis : 
Tha Nailur las ait, dh' f lialbh aobliar a leoin, 
Nach cluinn thu na Ceileireau shcinneas na h-eciin ! 



Tha'n Gcivmhradh a tcicheadh o'n (U'as chum an Tuath, 
'S an aile fuachd fcannach am bias faotuinn buaidh ; 
'S na buidh'ncan clilach mheallaia bha sgaiteach o chcin. 
Air Icajjhadli gu tliis ann an dchrsa na grcin, 



1830. Oran an Earraich. 15 

Tha a Ghrian nis a' sgaoileadh a gairdean a macli, 
O'n Ear gus an lar tha i 'g iarraidh mar theacli ; 
'S an t-sobhrag bha greis uainn a' folacb a rinn, 
Le caomh nihais a breacadh nam monaidh 's na glinn. 

Ach Earraicli, ged chaidh uait na baideil air chall 
'Sa db' f hag iad an Ard-th'ir is còmhnard nan Gall, 
Dean faicill mar ghaisgeach, na smuainich air siiain, 
Mu'm pill iad mar f hithich a mhilleadh nan uan. 

Tha'n t-oirein gun euslain a' reubadh nan cnoc, 
'Sa tiunnda' nan neoinean measg iiir anns a ghlaic; 
Fear eile gu siirdail a sgapadh an f hrois, 
Agus each is cliath-chliata nan deann aig a chois, 

Tha bar-gucag an Fhoghair ag at air a chraoibh, 
Is 11 ualne an Earraich a' sgaoileadh gach taobh ; 
Tha'n tom-seangan a gluasad, 's a chuileag gii mear, 
A dannsadh 'sa ghrian-ghath tha sineadh o'n Ear 

Tha 'm foghnan a s'lneadh a shleaghan amach, 
Toirt dfilan do'n Gheanihradh ris pilleadh gu theach . 
Cha'n ioghnadh leam idir mar chinneas am feur, 
Tha grian anns an linne, 's aon eile 's an speur 

Tha choill a bha lomnochd, a' feadail 'sa ghaoith 
Ga comhdach' le duilleach, is blaithibh gach taobh ; 
Is taitneach an sealladh bhi 'g amharc a suas, 
Is sraiinan an t-seillein a seirm ann am chluais. 

S an Atha na h-eisg tha ri mireadh gun chlos, 
'A sircadh nan cuileag taobh geal-bhuinne cas ; 
'S cu-donn air scor craige air ehrith gu bhi shios, 
An doimhneachd an aigein thoirt bradaiu a nlos. 

Tha ghobhar a faochnadh ri aodann a chnaip, 
A teagasg d'a minnean an ealain air streap ; 
Agus uan a sior mliireag mu'n cuairt air a phreas, 
'Sa mbathair ga shireadh mu bruachaibh an eas. 

Airard uilinn Chruachain tha gluasad nan eun, 
Am fitheach, an croman, 's an iolaire threun ; 
'S gu mo cluasaibh tha tighinn ard laiigan an f heidli 
Is ceolan na h-ainnir 's i leigeil na sprèidh 



Earhs' ann an Criosd. 



Way, 



Tlia i;iiriiin iiis air luiilhr air Eariadi an ìiii;li, 
Is «• lc aoidli ilol n liiildiaiit iia h-:iil suas do Mhiiifili 
Dii nii'ii Saniliradli a tipliìiin air iiilinn nan r hrn 
S i;hir ait nniis na gU-annaibli, '.s an coiDe Mhiic-càii 



Bruach luadh, 31/.' den Mhart 18.30. 



KAIJBSA AN CTiIOSD AIRSON 
CUIDEACHAIDH TIMEIL AUUS 
SAORSA lOMLAN. 

An-purbsa bi siubhal, 

Mo Shlan'ear tha m' chuidi-aclKl, 

'S e toileach, Ì8 munach, 

'S ni m' f hurtaclid a 'm flii'uin • 

Sior ghkaclidainn le h-ùrmiìah, 

S ni esan an turn domh, 

I>e Ciiosd 'g am sh'ior stiùnidli 

Cha chùram leam bcud. 

Ced is doilli'ir an rod doinli, 
'Ghnàth gcilleam d'a òrdugh 
'S ni esan nao sheòladb, 
'S bheir lòn domh giin di : 
Ged fhaillnich gii buileach 
Gach creutair 's a chruinnc, 
Thig 'f boc.-il a thuirt e, 
Clia chunnart gu crlcb. 

'i'ha 'nbradb 'bha roiinb caoiii ilonili 
A' baradh dhomh sliaoilsinn 
Cu'm fag e ri m' hbaogb'l nii 
Am aonar gun taic : 
Tha h-uil' Kbeneser, 
Mar chuimhnenclian fi'umail, 
Gràdh " thug 's Itlicir /:; Fan as 
Gach e'iginn mi niacli." 

Gum' aisoag gu slùintc, 
Chaomh-f hair c- nio ghiihthdiadh, 



Tràill SJiatain 'nuair blia mi, 
Ag àbliacbd ri sgrios ; 
'S an d' rinn e mo tbrcòr: < 'i 
'Cliur annsan mo diiòcliai^, 
'S am fhg e gu brònach 
An dòruinu mi nis ? 

C'uim bhitbinn fo' aii-tlaehd 
'Thaobh easbhuidh no àmgJiaii- ' 
Gach trioblaid am chraniirhur 
Roimh laimli nochd E Foin : 
'S tre thrioblaidibli goirte, 
Mra' 's fios domli o 'Fhocal, 
Tba oighreat ban sonais 
'Ceum lorgach an Trcatli. 

Cho se.irbh 's a bba'n cup sin 
Cha bbrt'iibiiich aon duiiin, 
'i5h'òl losa gu h-ui!e, 
A' fulang 'n ait dbaoin' ! 
I5'i 'sliliglj'se bu dhoimich' 
'S bu slieirblie gun clioimcas: 
O anam, faic 'f boighdinn ! 
'S o 'oideas iia claon. 

On dli'aomas a f hnasdai 
Gach aon ni gu m' leas domh, 
Is milis a mlieasam 
Scarbh loiglieas uaith Foin : 
An dràsda an aircoas, 
Ach 'ii aitbgbcarr an aitr>as 
'S un sin, O cia taitneacli 
Piuaidb-rliaitliream a slicinii ! 

Ead. LE DOKN-SIILII 

7\>bar-mlimre 1829. 



1830. 



Cor Luchd aiteachaidh na h-cUrd cm Ear. 



17 



BRON A CRIOSDUIDH. 

Salm cxix, 158. Chunnaic mi luchd- 
easaontais agus hha doilgheas orm. 

Mo smaointean tha fo bhron, 

'S beag air solas mo luaidb, 

Mo chridhe tha 'ga lebn, 

Agus deòir air mo ghruaidh, 

Bhi 'faicinn, gach aon 16, 

Dol an t-sloigh pheacaich, thruaigh, — 

'Se nach urrainn mi g'am fòir 

Tha 'cur beo-ghuia 'nam smuain. 

Tha 'n saoghal 'ga aonairt 
An aolach 's an grain ; 
Tha daorach, 'us draosdacbd, 
' Us baobhachd 's gach ait' ; 
Tha Dia 's am Fear-saoraidh 
Gach aon la 'gan cradh, 
Leis na daoine tha 'g aomadh 
'Nan sraon chum a bhàis ! 

Cha'n f hiil leotha gaol 

An Fhir-shaoraidh no Dhe ! 

Ach 's fiu leo an saoghal ! 

Se 'f haoineis an speis ! 

Gui' saoithreach lad, daonnan, 

'Nan saod-ruith na dhèigh, 

Ged 'se caoir-lasair 's braoin 

Gboirt luach-saoithreach na rols ! 

Mo Dhia ! learn is truagh so 
ISIu'u cuaiit domh 'nuair chl 
Mi buaireadh, 'us tuairgneadh, 
'S an sluagh dol a dhi ! 
Tha bruaidlein 'us uamlias 
Gach uair air mo chri 
lad bhi suaraeh mu'n Uan 
Thogadh suas chum an slth ! 

Ghuilinn agus chaoininn 

G an saoradh o'n hhas ; 

Ach tuireamh cha dean faochadh, 

'S gur faoin domh mo chradh ; 

Mur sin thu fein do ghairdean, 

Cha'n I'haod iad bid slan. 



O ! tarruing iad le gaol riut, 
S le caomhachd do ghrais ! 



COR LUCHD AITEACHAIDH INN- 
SE NA H-AIRD AN EAR. 

A Theachdaire Ainmeil, 

Fuilingibh dhomh cor luchd 
aiteachaidh Innse 'na h-àird an 
Earaleigeadh ris do'm luchd dùcha 
ionmhuinn, oir tha f hios agam gu 
bheil moran diubh aig nach eil 
am beachd a's lugha air. 

Than t-Olla urramach agus ar 
fear-dùcha fein Claudius Buchanan 
ag innse dhuinn gu bheil na mil- 
tean agus na muilleana ann an 
Asia nach cuala riamh iomradh 
air an Dia bheò, no idir air a Mhac 
losa Chriosd, ach a ta sleuchdadh 
do iomhaigh bhreige, obair lamhan 
dhaoine K Chunnaic e le shùilibh 
fein miltean a thainig, cuid diubh 
asdar da mhios le'm mnaithibh 
agus le'n cloinn a dheanamh aoraidh 
do'n iomhaigh Juggernaut ! Mar 
is coltach anns an dùthaich thcith 
sin tha na ceudan a'faghail a bhais 
air an turus mhuladach so, agus 
air an itheadh le eòin agus le coin 
mu'm buileach a bheir iad suas an 
deò ! Chum an dia breige thoil- 
eachadh tha moran diubh 'gan 
leigeadh fein nan sineadh air an 
làr gus an teid cuibhlean an tùir 
anns am bheil an iodhail thairis 
orra agus a' marbhar iad ! Tha 
e mar chleachdadh aca cuideachd 
'nuair a shiubhlas fear-pòsda a 
bhantrach bhèo a losgadh maille 
r'a chorp, agus so le Ian toil na 
bantraich fein I Chaidh corr a's 
da cheud a losgadh beò air a mhodh 
so anns a bhliadhna 1803, mu astar 
dheich-mile-fichead m'an cuairtdo 
Chalcutta; agus an ath leith- 



VOL. II. 



18 



Cor LucM aiteachaiJh Innse na h-dinl aii Ear. Ma 



bhliadlina cuig-ficlicad 's a cuig- 
deug ! Tha so gràineil da-iireadh 
ach CO air nach tig gairisinn 'nuair 
a cl\luinneas e gu bheil moran de 
na Hindoos aig am bheil a ghnà's 
an leanaba nigliean a mliort clio 
luath 's a bheirear iad, agus gur Il- 
iad na màthraichean, am bithean- 
tas, le'n lamhaibh fein a ta ga 
dhcanamh ! Ann an iomadli àite 
cha'n cil priosanach a thcid a 
ghlacadh an cogadh nach marbh 
agus nach ith iad : cha'n e mhain, 
ach nuair theid neach o f heum, 
le sean aois, tlieid a cliasgradh, 
agus itheadh le 'chairdibh is dillse, 
agus sin air iarrtas fein ! O ! 
'Leughadair ! an tug thu riamh 
taing do Dhia o d' chridhe gu'n 
d' rugadh tu ann an tir nam beann 
— ann an Gaeltachd na h-Alba ? 
Mar tug O ! dean a nis e, 's dean 
gu trie e. O ! thusa 'ta cleachdadh 
urnuigh, an d' asluich thu 
riamh le dùrachd anama gu'n caill- 
eadh Satan a chumhachd os ceann 
nan cinneach agus gu'n tigeadh 
rioghachd Mhic Dhe ? Mar d' 
asluich O ! dean a nis e, — dean 
gu trie e. Codhunaidh mi'n litir 
so a Theachdaire rùnaich le sgeula 
beag fior niu dhithis òganach 
mheasail, Abdiel agus Sabat, o 
theaghlaichibh ùrd agus urramach 
ann an Arabia. Chaidh an oilean 
le chcile an creidimh a chriosd- 
bhrcige Mahomet, agus, o bha iad 
le cheile beartach agus diomhan- 
ach smuainich iad dol air chuairt, 
chum sealladh I'haotainn air an t- 
saoghal. Air an cuairt rainig iad 
àite ris an abrar Cnhiil. Anns 
an aile so f huair Abdiel post ard 
fuidh righ na dùcha, ach ghabh 
Sabat airaghaidhgus an d'rainig e 
Tartari. M'un robh Abdiel fad 
ann an Cahul chaidli iompachadh 
a chum a chreidimh Chriosduidh 
le Biobull a thainig 'na rathad ; 



chum e inntinn dha fein cho fad 
'sa b'urrainn da, oir bha fhios 
aige nach robh ach am bàs roimhe 
do rcir lagha na rioghachd nam 
faighte 'mach mar bha. Ach cha 
robh e 'na chomas inntinn a chleith 
fada ; "nuair a lasar an cridhe le 
ola nan gràs fcwnaidh gun deal- 
raich e'n dorchadas, — cha robh e 
comasach do Abdiel cràbhach cuir 
suas le luchd iodhol-aoraidh gun 
an cronachadh : se rinn e, uime 
sin, mhùth e 'eudach, theich e 
'chum nan eaglaisean Criosduidh, 
agus bu cham gach rathad dha 
gus an d'rainig e baiie mor Thar- 
tari, far an do choinnich a sheana 
chompanach Sabat e. Thainig e 
gu cluasaibh Shabait gu'n do dh' 
atharaich e a chreidimh agus gu'n 
tug e chasan as, agus cha bu mho 
leis na bhi toilichte. Chunnaic 
Abdeil a chunnart agus thilg se e 
fein air tròcair Shabait : dh'innis e 
mar dh'oibrich an Spiorad Naomh 
air a chridhe agus ghuidh e a leig- 
eadh as le 'bheatha air sgà an t- 
sean chairdeis. Ach cha robh 
truas no trocair aige r'a f haotainn 
o Shabat, thug e mu'n ear a ghlac- 
adh agus a thoirt a mach, agus 
chruinnich am baile mar aon duine 
na aghaidh. Thairgeadh a bheatha 
dha nan àicheadh e Criosd. 
" Cha'n àicheidh," ars' esan, 
" cha'n urrainn mi àicheadh, 's e 
amlìàin cuspair mo dhòchais." 
'Nuair a chual iad so ghearr iad 
aon de 'lanihan dhcth o chaol an 
dùirn. Thairg leigh a bha làthair 
air iarrtas an righ a Icigheas, air 
chumhnant edh àichcadh a chreid- 
imh. Do'n cheist so cha tug e 
frcagairt, ach cosmhuil ri Stephen 
bcannuichtc, dh'amhairc e gu seas- 
mhach ri neamh, mar gum biodh e 
'g urnuigh as leith a naimhdibh aig 
nach robh fios ciod bha iad a' 
deanamh : — ghearr iad an sin an 



1830. 



Mu bhi toilichte Wr crannchur. 



19 



lamh eile dheth, ach cha d'thainig 
atharrachadh air. Sheall e le 
sealladh Ian graidh agus maithean- 
ais air Sabat a bhrath e ; agus 
nuair a chunnaic an co'thional e 
cur amhach air an ealaig, chu'm 
gu'n sgairte cheann ocholainn bha 
iad ]àn ioghnaidh, agus shaoileadh 
neach gu'n robh e 'gan cluinntinn 
ag eigheach /5 ni ilr so . 

Shaoil Sabat an toiseach nach 
biodli a charaid cho dileas d'a 
aidmheil 's am bàs fhulang, ach 
'nuair chunnaic e mar thachair 
thuit e fuidh hunn-dubh, agus ag- 
artas coguis, mar ludas eile ; agus 
cha bu tàmh no fois da ach 
SÌOS a's suas ag iarraidh fois nach 
robh r'a faotainn. Ma dheireadh 
rainig e Visagapatam^ far na 
thachair an Tiomna Nuadh ris ann 
an cànain na h-aird an Ear. Leugh 
se e le mòr chùram agus iomguin 
agus chunnaic Spiorad nan gras 
iomchuidh a shuilean fhosgladh 
cosmhuil ri Saul o Tharsus, chum 
an creidimh a bha e aon uair a 
sgrios asheasamh a nis mar dheadh 
shaighd'ear! Beagan na dheigh 
so cliaidh e h-uile ceum gu Mad- 
ras, astar thri-clieuà-mile^ chum a 
bhi air a bhaisteadh, agus tha e nis 
a' searraonachadh an t-soisgeil, 
agus ag eadar-theangachadh nan 
sgriobhtur gu cànainean rioghachd 
Phersia. 

AN GAEL ANNS A BHAILE. 
Glaschu, 1830. 



An gealladh thar gach ni thug buaidh, 
'S cha deachaidh h-aon a chall. 

lesa I an Dia d'am buineadh Pol, 
A dh'f huasglas anns gach cruas; 

Dh' aidich gach aon a bha san luing, 
Mar chobhair dheas san uair! 

Ged nach robh ghrian no reultan rIs 

Bha earbsa Phòil an Dia j 
'S ghleidh creideamh anam ciuin gun 
sgath 

'Nuair chrithich each le fiamh. 

Na naoimh mar so tha air an luasg 
Air chuan na beath'so bhos ; 

Ach gras tha dcanamh cinnteach dhoibh' 
Gun rnig iad caladh fois. 

Tha 'n latha tighinn anns an seas 

lad uil" aig cathair Chriosd; 
'S bidh 'n stoirm' a th' aca leigcil ris 

A churahachd mor ga 'n dion. 

Na'n cuairt a dol roimh'n bheatha so 

Bidh aca iomadh ga'dh ; 
Tha 'n saoghal an duil gun teid an call, 

Ach 'gleidhidh los' iad slàn. 

A Dhe ged 's cnuimhe sinn tha faoin 
Tha 'd f hocal naomh ar dòigh, 

'S theid sinn roimh mh'ile stoirm a chunu 
Gun ruig sinn thu fadheòigh. 

Ead. le S. C. 



TURUS CUAIN PHOIL. 
Ma's eiginn gu'n teid Pol do'n Roimh, 

Cha'n aobhar oillt dha'n cuan ; 
Oir tha e, teaiuint air gach laimh 

Le ordugh Dhe nach gluais. 

Ged chaidh an long san robh e luasg, 
'S an doininn chruaidb a bh' ann. 



Mu bhi toilichte le 'r crann- 
chur. 

Ann an seimh abhuinn bhòidh- 
ich bha tri briceanan lurach air 
fiamh an airgid. Ge nach robh 
easbhuidh ni air bith orra, dh' 
fhàs dithis diubh neo-thoilichte le 
'n staid, gun bhi 'gabhail tlachd 
ann an aon ni a bha iad a' meal- 
tuinn, agus do ghnà an tòir air ni- 



20 



Cealgaireachd ah- a Icigcadh ris. 



Mav 



eiginn a b' fliearr. Chum pean- 
as a dheanamh orra, leis-san a 
rinn iad ; chaidli a ràdh riu, gum 
faigheadli iad gach ni bu mhiann 
Ico. Tlioir dhomh, a dcir am 
fear bu sliinc, sgiathan mar tha aig 
eunlaith an athair, agus an sin 
bithidh mi lan-toilichte. Fhuair e 
sin, agus gliabh e raòr-thlaclid 
ann a' blii flilbh air iteig. Dhir- 
ich c ro àrd, agus dh' amhairceadh 
e sios le tàir air uil' iasgaibh an 
domhain, Leumadh e tliar muir 
agus monadh, gus an d' fhàs e 
sgith agus fann le cion bidh, thain- 
ig e nuas chum an lair chum Ion 
fhaotainn. Dh' eirich dha gur 
ann a theirinn e a nieasg clireag- 
an agus gaineamh gun bhngh, far 
nach robh a bheag r'a itheadh no 
r'a ÒI. Agus mar so chriochnaich 
e a bheatha ann an truaighe 
mhòir, 

Thuirt an dara bricein, cha 'n 
'eil mo dhcighs' air sgiathan gu 
triall air turasaibh cunnartach, far 
nach fios domh ciod a thachras 
orm : bhithinn Ian thoilichte nam 
b'aithne dhomh cionnas a sheach- 
nainn innlcachdan dhaoine agus 
cunnartanbaoghalach eile. Chaidh 
inntinn a shoiliseachadh anns 



a chùis so, agus thuirt e ris fein, is 
mi a nis an t-iasg is sonadh a tha 
san abhainn. Chum se e fein as 
gach gàbhadh. 'Nuair a chith- 
eadh e cuilcag a'snàmh air uachd- 
ar an uisge, no baoiteag a'dol sios 
leis an t-sruth, cha robh chridh' 
aige greim a dheanamh oirre, air 
eagal gum bitheadh dubhan annta. 
INIar so chum se e fein fo ghnà- 
iomaguin, gun bhiadh gun chodal, 
m' an eireadh sgiorradli dha. 
Struigh e o la gu la air falbh, agus 
fa dheireadh le eagal a bhàis, 
bhàsaich e am' has bu deacaire 
fliulang. 

Thuirt am breac a b' òige, gun 
robh efein toilichtele chrannchur; 
agus nach robh toil aige ach a bhi 
gu ciùin sàmhach, agus striochdta 
le uile neart do thoil a Chruith- 
f hear. Mar so bha'm breac beag 
a cosg a laithean gu slochail 
suaimhneach ; bha e do ghnà 
taingeil toilichte ge b'e ni a thig- 
eadh air. Ann an aon f hocal, b'e 
bricein bu shonadh a bha san abh- 
ainn ; a chionn gur e bhi toilicht' 
agus striochdta do thoil a Chruith- 
fhear na nithe is cumhachdaich 
ann an sonas mhic an duinc. 



CEALGAIKEACIID AIR A LEIGEADII UlS. 
No Gaol an t-saoyhail air a chronuchadh 



Mar so, deir fiiidhe mòr ua Tuirc' 

" Tha earruinn shoniaidit de na mhuic 

'S raa thach'iiis e aig am air bith, 

Gun ith feur leanmhuiu oimsa dh'i 

Sasuichtc, na ocrach, 's aon chuid c, 

luinsgarai' c a mach a ncamh." 

Cha d' inni!) Mahomet mar sd, 

Am ball bha glan, na 'm ball nach robh; 



1830. Urnulgh /car nam munn. 21 



Nam biodh 8 air deanatnh sin, 

Dh' itheadh iad a chuid bha glan ; 

Ach air son earruinne, shaoil iad cruaidh 

A mhuc gTi leir a bbacadh uath ; 

'S dh' fheuch iad gach dolgh gu dheanamh mach 

Cia 'ni ball bha aig an f haidh 'n a bht-achd. 

Do thijisich iad o sin a macli, 

Ri connsach stri is easaonachd. 

Roghnuich a bhuidbeann so an druim, 

'S fearr leis a bhuidbeann ud a bhroinn, 

Cuid eile leis am fearr an ceann, 

'Their nach 'eil cron na peacadh ann. 

Dream cile (cairdeau do na Bairde) 

Tba 'g hicheadh so 's nach creid gu brath e 

Gu bheil 's an iorball lochd air bith 

Is uime sin gu feud iad ith' — 

Mar so, le coguis saor o shrian 

Gun eagal roimh Fhàidh', na fiamh, 

Tha na ]\Iahometaich gun sgath, 

Aig itheadh suas na muic' gach tràth, 

A Chriosduighcan, tha sibh rl gaire, 

Ruibh fein ma seadh an sgeula caireamh, 

'S feoruichibh ri 'r cridhe fein, 

'JM bheil sibhse a' deanamh mai- an cendna. 

" Tre'igibh an saoghal" Dubhrar ruibh, — 

'' Tha Sinne a' deanamh sin deir sibh — 

'M feadh sa tha fear 'n 'ur measg a' cluiutulim 

Gur neo-chinnte dha bhi cluith air chairteau ; 

Fear eile thug do^chleasachd toil, 

Nach creid gu bheil innt' beud no cron ; 

Fear leis an caomh bhi 'g eisdeachd ciuil, 

'S fear bhi falbh le gunn 'as cìi, 

Fear leis am fearr bhi ruagadh leidh, 

'S fear bhi ruith air seang-each reis, 

Mhuc mhor an t-saoghail, taid mar so 

Ag itheadh suas gu leir gach 16, 

Air nkbuidh chuir gach fear diubh beum ! 

Ach 's toigh leis caob cho ma.\t\\ ris feii 



Ead le Oigfhear. 



URNUIGH FEAR NAM MIONN, ùrnuìgh ! Ni, CO dhiubli a shaoil- 

No eas tu e no nach saoil,cha 'n 'eil 

A mkionnan air am vnneachadh. guidheachan a their thu nach ur- 

An e ! gun dean fear nam mionn nuigh a th' ann,— ga Icigeadh gi- 



Uinuig/i J cay nam mionn. 



May, 



ràidhean De Naomh Uile-chumh- 
aclulaich, a thu tlm mar so to 
dalma is ainm naonih a luaidh ann 
ad bhilibh an-diadliaidh. 

Agus ciod air leat, Fhir nan 
guidheachan, a tha thu 'g iarraidli, 
'nuair a tha na mionnan oillteil 
sin a'ruith co dlù o d' bheul, eadh- 
on sgrios, sgrios-siorruidh? Bi 
air bhall-chrith, a Plieacaich, am 
fcadh a dh' innscas niise dhuit 
Gu bheil da slieadh aig t-urnuigh : 
An toiseacli tlia thu 'guidheadh, 
gu 'n caille tu sonas siorruidh ! 
Agus a ris, gun tuiteadh tu ann 
an truaighe bhith-bhuan ! 

'Nuair a ghuidheas tu Leir- 
sgrios ort fein, Nach 'eil thu ann 
an seadli ag ràdh mar a leanas ? 
" O Dhe ! tha thu comasach air 
peanas siorruidh a dheanamh orm 
ann an Ifrinn : uime sin, na biodh 
a li-aon de m' pheacaidh air am 
maithcadh ! Ach biodh gacli 
bùid a thug mi, gach breug a dh' 
innis mi, gach Sàbaid a nihi. 
naomhaich mi, agus gach peacadh 
a chuir mi an gniomh, an smuain, 
an guth, no an deanadas, ag eiridh 
suas ann am breitheanas a'm' agh- 
aidh, chum m' fhàgail fodha gu 
siorruidh. Nior robh am feasd 
co'-pairt agam de d'shlainte. Gun 
robii m' anam agus mo chorp a 
dh' easbhuidh gach sonais, an da 
chuid sa bheatha so, agus anns an 
ath-blieatha ! Na f'aiceam do 
ghnùis am feasd ann an sith ; nior 
mheal mi gu bràth do dheadh- 
ghean, no do chairdeas; agus na 
racham a choidha steachdo riogh- 
achd nèimh !" 'Se so a cheud 
sjcadh ath' aig t-urnuigh — Cluinn- 
eamaid an dara seadh. 

" O Dhe, gu'm bitheam, cha 'n 
e mhàin, air mo dhruideadh a mach 
a nèamh, ach air mo dliruideadha 
stigh ann an ifrinn ! Gun robh 
uilc bliuill mo chuirp le cràdh 
iit'O-chrìochnacli, agus uile chcud- 



faithean m' anama air an claoidh 
le uamhunn agus eadòchas siorr- 
uidh ! Gun robh mo chòmhnuidh 
ann an duibhre dorchadais, agus 
gu ma h-iad is companaich dhomh 
daoine malhiichte agus deamhuin! 
Taosg a nuas orm do dhibh- 
f hearg is caithtiche ; cuir an 
gniomh orm t' uile chorruich agus 
do mhalluchd ; cuir an òrdugh 
t-uile uabhais ann am aghaidh ; 
agus socraicheadh do chorruich 
gharg, theinntich, agus eagallaich 
orm! Bi a'd' nàmhuid shiorruidh 
dhomh, agus dean peanas bith- 
bhuan orm, agus claoidh mi gu 
suthain agus gu neo-chriochnach 
ann an Ifrinn!'' 

A pheacaich nam mionn, 'Si 
so t-ilmuigh ! ! ! O ! guidheach- 
an eagallach I O I uabhas nan 
uabhas I An caomh leat t-ath- 
chuinge ? Gabh beachd oirre A' 
bheil thu d'a rireadh a'd' ùrnuigh, 
no an ann a tha thu ri fanoid air 
Dia? A' bheil do dheigh air 
Leir-sgrios ? An caomh leat cràdh 
siorruidh? Ma tha mionnaich 
romhad. Mar is mo a mhionn- 
aicheas tu, 's ann is mo do 
thruaighe ; agus theagamh is 
luaithe a ruigcas tu Ifrinn — A' 
bheil sgreamh ort ris a chainnt so ? 
A'bheil e cur deistinn air t-anam ? 
A'bheil t-f huil a' fionnarachadh a' 
d' chuislibh ? A' bheil thu moth- 
achail air olc mionnachadh mi- 
naomha ? Cia liugha uair a thug 
thu toibheum do Dhia Nèimhe ? 
Nach iomad uair a ghuidh thu air 
Dia do sgrios ann am bliadhna,am 
mios, ann an aon la ? Ni h-eadh, 
ach nach iomadh uair a ghuidh thu 
ann an ijine aon uair gun rachadh 
do sgrios ? Nach 'eil thu f hath- 
astann an Ifrinn? Gabhaibh iogh- 
nadh O ! Nèamha.agus biodh iong- 
antas ort O ! thalaimh, ri maitheas 
agus fad-fhulangais an De sin a 
tha luclid nam mionn a' mi- 



[830. 



Cro7i diubhalach. 



23 



naomhachadh co uamliasach. A 
pheacaich, bi taingeil, nach do 
f hreagair Dia t-ùrnuigh ! t-ùrn- 
uigh eagallach ,- gun do chum 
Dia air ais iarrtais do bhile neo- 
ghloin I Na cluinneadh e am feasd 
tuilleadh raionnan o d' theang- 
aidh mhi-naomha, air eagal gur 
lad do chainnt dheireannach air 
thalamli, agus gu 'm faigheadh do 
ghuidheachain am freagradh ann 
an Ifrinn. O ! biodh do mhionn- 
an air an tionndadli chum asluch- 
aidh 1 Gabh aithreachas, agus pill 
a dh' ionnsuidh Chriosd, a chaidh 
gu bàs air son a luchd-casgraidh. 
Agus an sin, (ged a mhionnuich 
thu a choih"on uair "sa tha reultan 
san speur, agus gaineamh air tràigh 
na fairge,) tuigidh tu mar aobhar 
gairdeachais shiorruidh, gu bheil 
gràdh gu leoir na chridhe, agus 
tairbhe ni 's leoir na fhuil, a 
mhaitheadh do pheacaidh, agus a 
chum t-anam a shàblialadh. — A 
pheacaich ! an comasach dhult 
i)ia agus Slanuighear mar sin a 
mhi-ghnàthachadh ? Nach eil do 
choguis ag ràdh Nior leigeadh 
Dia? Eadhon mar sin, Amen. 
Ead. le P.'M'F. 



CRON DIUBHALACII 
DIBHE LAIDIR 

" Is anaoibhin dhoibhsan a dh' èireas gu 
moch 'sa mhaduinn, a dhol an dèigli 
dibhe laidir. " Isa. 5. 11. 

Tha 'n earrann so de 'n f hocal 
naomh a' furan air n-aire chum 
cùis m'an ainmig a chhainnear o'n 
chrannaig. Cha robh am peacadh 
d'a bheil am fàidh an so a' faigh- 
ail coireadh, iomraiteach am measg 
muinntir a dhùchadh, no idir r"a 
linn fein : Dh' f heudta nach robh 
e sonraicht air aon am no ai-r 



sluagh sam bith. Ach cia air bith 
mar tha sin, cha chuir aon neach 
an teagamh nach 'eil an cronach- 
adh agus an sanus a tha air ain- 
meachadh fior fhreagarach d' ar 
linn fein. Cha ghnothach ùr, san 
t-saoghal thruaillidh so, gu'n rach- 
adh mi-dhiadhachd am meud an 
cois soirbheachaidh. Tha'm fonn 
is fearr a' giCdan an luibh is 
gairge. Tha mi-bheus dhaoin' a' 
fas ni s mo ann am meadhon lan- 
achd agus pailteis Cha'n ion domh 
'ur n-aomadh, gu beachd a ghabh- 
ail air an Eiphid 's air Sodom, 
chum nithe f haotainn a dhearbhas 
a chùis so. Fosglaibh 'ur siiilean, 
agus tha 'n dearbhadh far comh- 
air ; dearbhadh, a tha 'g eiridh o 
gach cearnadh agus baile 'n ar 
dùthaich; dearbhadh a dhùisgeas 
suas 'nar n-inntinn, an da chuid 
geur-mhothachadh agus oillt. 

Cosmhuil ris gach cleachda eile 
air a bheil daoine toigheach, tha 
leithsgeul mi-mheasarrachd gu 
minic air a ghabhail fo ainmean 
ciatach agus tlà. Ach 'se 'n t- 
ainm ceart air legion. Cha 'n 
aithrigh e air leithsgeul ach air 
achmhasan. Feudar gu cothrom- 
ach a ràdh, gu bheil e san tir so 
na nàmhuid ni's mo do bheatha 
agus do shonas dhaoine, na cogadh, 
gorta, agus plaigh. Nach lionmhor 
iadsan a rugadh le tuigse agus 
toinisg, a rinn e nan amadain ! 
Nach iomad fear saibhir agus feu- 
mail a thionndaidh e gu blii nan 
neo-dhaoine mi-mheasail ! Nach 
iomad teaghlach a dh' f hògair e 
o'n ionadaibh còmhnuidh chum na 
sraide ; o phailteas gu bocliduinn 
agus gu truaighe ! Ach, 's ann a 
tha e do ghnà ag eiridh suas m'ar 
timchioll, agus ag at suas mar thuil. 
Tha e cur an aghaidh gach ùghd. 
arrais agus eireachdais. Tha e 
sguabadh air falbh ar n-òigridh 
ann am mi-chliuchumna h-uai'The. 



24. 



Focal snn dccdachadh. 



May. 



Tlia c bagraclh Icir-sgrios a tliarr- 
uing air ar dcagh-blieus, agus air 
ar reachdan urraniach suidhichte. 
Gun teaganih tha 'm peacadh so 
Ill's mo an aon ùite na ann an ait' 
cile, ach is cCiis cagail e ge b'e 
ait' anns am bi c. 

Tba iomad aon a tlia'n dcigb air 
deoch làidir air a chumail an cleth 
10 ùine mhòr fb riagbailt shuidh- 
ichte, 's gur gann a bheir iadsan 
is eolaicli uaipa fainear e. Air 
uairibli tba'n ciocras air a shàsuch- 
adb, ach air dòigh co faicilleach,'s 
gun teagamh, re bhliadhnaichean, 
nacb 'eil docbair air a dheanamh 
dhoibb — no idir ambarus air a 
dhùsgadb ann an each. Ach a 



cbuid a chuid fàsaidh an togradh 
so tuille's laidir. Re seal, theag- 
amh gur leòir leis aon sgailc anns 
a mhaduinn. Gun sgatb air roimh 
chunnart, tba a cbiocras a' meud- 
achadh le cleacbda ; gusam fas e, 
mar tiia 'm fàidb gu drùighteach 
ag ràdh, dcigbeil air deoch laidir. 
Gu mall, ach cinnteach, tha 'n 
cleacbda a' dol air aghaidh, ga 
f badhairt fein ann an co'-dbealbh 
an duine, tba e air mbisg air an t- 
sràid, gun umbaill do nàire no dh' 
agartas-coguis ; tha e air call a 
chàileachd, a tbeanga 'sa thoinisg 
— ann an aon t'bocal, tba e caillte: 
— a shlainte, a mbaoin, a cbliu, a 
chorp agus anam air an Icir-sgrios. 



Th(<id a chuid eile dhcth so san nth Tlieaclidr 



lairc — r. mV. 



NAIGHEACHDAN. 



Is ann air an la fa dbeireadh de'n 
Mhios a chuirear a so suas a macb 
an Teacbdaire 'an ait a cbeud la. 

Cha'n 'cil ùin againn air naigb- 
caclidan a chur san tiireamh so, 



ach a mhàin naigbeacbd is tail- 
neacli leis gacb aon neach, gu 
bbeil ar dcadh High a' dol ni 's 
fearr; agus tha dòcbas againn 
gu'n caomhainn am freasdal duinn 
e, gus am bi c na sbeann duinc. 



FOCAL SAN DEAI.ACIIADII. 

!,!■ llonnihoirpachd ar Cairdcan cha'n urrainii duinn air an hm frengradh a thoirt 
i.iia, ach blieir sinn oidlieirp air san ath-Thoachdaire. IMìle taing do Biiodach van 
Ndiijeuvuii. 



D. AFiicliirc, I'lintur, M, TromiaU; Clasqn 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

ISIIOS MEADHONACH AN T-SAMHRAIDH. 
XIV. AIREAMH. 1830. 



MU'N ULLACHADH A THA lOMCHUIDH FA CHOMHAIR 
TEACHD CHUM SUIPEIR AN TIGHEARNA. 



Amos, iv. 12. 



Ullaich thu fein gu còdhail a chumail ri d' Dhia, O, 
Israeli." 



Dh'fheuch sinn anns an àireamh 
fa dheireadh de'n Teachdaire, nà- 
dur Sàcramaid na Suipearach a' 
leigeadh lis, agus cia mòr 's a bha 
e mar t'hiachaibli air gach neacli 
d'a bheil gràdh do'n t-Slanuighear 
bheannuichte, co'-pairteachadh de 
'n òidugb naomha sin. 

Is muladach. gu dearbh, ri thoirt 
fainear a liugha h-aon, a chrioth- 
naicheadli le h-oillt roimli Chriosd 
àiclieadb, no a chantuinn nach 
robli speis no suiin aca dlieth, 
gidlieadh a tha o bhliadhna gu 
bliadhna a' deanamh dearmad air 
an òrdugh naomha so, a dh'àithn 
e dhoibh a choimhead mar dhear- 
bhadh air an gràdh dhà. Ach ged 
is e dieasnas gach Criosduidh 
ùmhiachd a thoirt do àithne dheir- 
eannach ar Slanuighir, tha e iom- 
chuidh gun rannsuicheadh gach 
neach a chor fein, agus gun iarr- 
adh iad an t-ullachadh sin a dh' 
fhàgas iad nan aoidheannan tait- 
neach aig a chuirm spioradail so. 
Tha ullachadh feumail, agus uil' 
iomchuidh. 

Ann an leughadli no ann an 
eisdeachd an fhocail, ann am 

VOL. II. 



feitheamh air Dia ann an aoradh 
follaiseach no teagliiaich, tha e 
ceadaichte do Chriosduibh agus 
do pheacachaibh suidhe le cheile; 
ach mu thimchioll bord an Tigh- 
earna tha freiceadan naomh air a 
chàramh, agus ma tha 'dhànadas 
aig neach sam bith teachd air 
aghaidh as eug'ais trusgan na 
bainnse, tha e 'g ith' agus ag òl 
breitheanas dha fein. 

Ann an gairm air peacaicli 
teachd a dh'ionnsuidh Chriosd, 
cha'n'eil e comasach do nihinis- 
teiribh an t-soisgeil, an cuireadh 
fialtiidh farsuing adh'earbadh riu, 
a dheanamh ni's coitchionna na 
tha saor-ghràs Dhe ann an Criosd 
ga f hàgail, gun eadar-dhealachadh 
a chur eadar duine agus duine. 
Tha iad r'an guth a thogail gu 
h-àrd, agus eigheach air gach 
neach air a'bheil tart iad a theachd 
chum tobar nan uisgeacha beo; 
tha iadri innse do'n t-sluagh, Gu 
blieil an Spiorad agus a bhean 
nuadh phòsd' ag ràdh riu, iad a 
theachd; agus ge b'e neach a thig 
nach cuirear air chor air bith cùl 
riu. Tha iad ri chur an ceill guQ 



«G 



Mil SJiìiijìCÌr an Tlghcarna 



sgàtli, Gur e bcatha nam pcacach 
is gràineile teaclul chum Cliriosd 
CO maith ris na daoin' is fearr ; co 
maitli ri Pol, no Peatlar, no Eoin; 
seadh, gur e am beatha gu 
uile sliaibhris dlio-rannsachaidh 
Chriosd, CO maith ri spioradaibh 
nam fircan chum sochairean 
nèimhe. 

Scai-lh tlia iad li dol a mach 
gus na rathaiihbh mora agus na 
gàrachaibli, agus daoine cho'- 
eigneachadh gu teachd a steach, 
cha'n ann gu dearbh le ainneart 
chorporra, ach an toil a chosnadh, 
an tàladh, air an dara laimh le 
cuireannaibh agus tairgsibh an t- 
soisgeil, agus air an laimh eile, 
uamhasan an Tighearn a chur fa'n 
comhair, air chor 's ma dhiultas 
iad teachd gu Criosd,nach ann gun 
chuireadh. 

Ach, ged a tha an cuireadh 
chum teachd gu Criosd coitchionn, 
is iadsan a mhàin a gheill do'n 
chuireadh sin, agus an lorg sin a 
tha nan deisciobuil da-san, ris an 
gabhar aig bord an Tighearna. 
'S iad so a mhàin is urrainn a 
bliàs a chuimhneachadh leis na h- 
aignibh agus na smuaintibh teas- 
chridheach, taiiigeil, dealasach, 
anns a' bheil ibnn agus spiorad a 
chomunaich a' co'-sheasamh. 'Si 
so, ma ta, an dòigh òrduichte, 
daoin' a theachd air thus chum 
Chriosd, agus an deigh dhoibh 
deagh steigh dòchais a bhi aca 
gun d' thug an Spiorad Naomh so 
m'an cuairt, an sin, agus an sin a 
mhàin 's e'm beatha aig bord an 
Tighearna. Ann am briathraibh 
eile, m'am feud neach a bhi na 
I'hear co'-pairt taitneach aig bord 
an Tighearna, feumaidh e bhi na 
f hior chriosduidh. Ach co e am 
fior chriosduidh ? Tha esan a tha 
Ian thuigsinn gu bheil e ann fein 
na pheacach truaillidh caillte ; a 
tha mothachail air ciont' ai'iis 



grainealachd a chridhc ; a ghabh 
aithreachas d'a pheacaidh ; a tha 
fiosrach nach 'eil ach a mhàin aon 
slighe chum slainte, eadhon trid 
creidimh ann an Criosd; a tha 'g 
earbsa as-san air son saoraidh, agus 
a tha miannachadh thar gach ni 
esan fhaotainn, agus a bhi air 
f haotainn ann ; a tha mothachadh 
a ghràidh ga'n co'-eigneachadh, 
gu bin beo, cha'n ann doibh fein 
ach dhà-san a bhàsuich air an son. 
Esan nach 'eil air a shaoradh o 
chumhachd a pheacaidh, agus nach 
buin do rioghachd nan gràs, esan 
air a bheil am peacadh a' faotainii 
lamb an uachdar, agus anns nach 
eil spiorad Dhe a riaghladh, cha'n 
fheud e air chor air bith teachd 
air aghaidh gu bord an Tighearna. 
Tha'n duine so 'an naimhdeas do 
Dhia, agus uime sin cha'n urrainn 
e gabhail ri Criosd Mac a ghràidh. 
Tha gràsan an aithreaciiais. a 
chreidimh, na h-iris!eachd, na 
scire, agus an leithide sin, feumail 
chum gabhail gu h-iomchuiiih de 
bhuipeiran Tighearna. Do thaobh 
nàduir tha na nithe sin a dh'eas- 
bhuidh air daoinibh ; agus gus an 
gabhar ris an Spiorad Naon)h, 
cha 'n 'eil aon dhiubh sin na 
dhearbhadh airabheatha spioradail. 
Ged a bheir sinn pailteas bidh 
agus dibhe do dhuine marbh, cha 
toir e gu beatha e, cha mho a 
bheathaicheas se e ; air a mhodh 
cheudna, cha dean an t-ordugli so 
feum do dhuine a tha marbh ami 
am peacadh, as eug'ais aigne agus 
togradh spioradail. 

Feòraicheamaid a nis, Ciod tha 
feumail do'n dream sin a dhean- 
amh leis an àill Suipeir an Tigh • 
earn a ghabhail gu h-iomchuidh ? 
Tha so gu ro mhaith air a f hreag- 
radh ann an Leabhar aithghearr 
nan ceist. " Is feumail dhoibh 
iad fein a cheasnachadh 'nan eòlas 
chum aithiie dlieanamh air corp 



1830. 



Mil Shidpcir an 2 igheania. 



27 



anTigliearna; man creidimh chum 
beatha an anama a tharruing as ; 
man aithreachas; m'an gràdh; ag- 
us m'an nuadh-ùmhlachd : air 
eagal, le teachd gu mi-iomchuidh, 
gu'n itheadh no gun òladh iad 
breitheanas dhoibh fein." Tha e 
soilleir gu bheil e cunnartach 
teachd gu neo-iomchuidh, agus 
gu bheil an deasachadh ceart a' 
co'-sheasamh ann am fein-cheas- 
nachadh, dol an uaigneas o làthair 
an t-saoghail, sinn t'hein a chàr- 
amh, mar ann am fianuis De, 
c^mhnadh an Spioraid Naoimh 
asluchadh, am feadh a rannsaich- 
eamaid ar cridheachan, agus a 
chuireamaid thuige ar n-anama 
fJium freagradh soilleir a thoirt. 
Anns an fhreagradh do'n cheist a 
cliuir sinn sios, tha cùig nithe son- 
raichtair an ainmeachadh,m'ambu 
choir dhuinn sinn fein a cheas- 
nachadh : eadhon ar n-eòlas, ar 
creidimh, ar n-aithreachas, ar 
gràdh, agus ar nuadh-ùmhlachd. 
1. Tha eòlas feumail chum aithne 
dheanamh air corp an Tighearn 
ajins an t-Sàcramaid : 's e sin, 
mar thuirt an Diadhair urramach 
Mr. Eoin Wilison, " Eadar dheal- 
achadh ceart a chur eadar na 
comharaidh o'n leth a muigh, agus 
na nithe spioradail a ta air an 
cialluchadh leo ; agus tuigse iom- 
chuidh a bhi againn air mòr luach, 
agus oirdheirceas cuirp agus fola 
Chriosd, agus air na sochairibh a 
chosnadh leis, agus mar an ceudna 
aithne bhi againn air ro-mheud 
tulangais ar Tighearna, chum 's 
gu'm biodh an gradh a nochd e le 
sin, a' drùghadh gu domhain air ar 
n-anamaibh, agus mòr dhoilghios 
oirnn air son ar peacaidh a tharr- 
aing air-san iad." 

A chum an eòlas a mheudach- 
adh,leughadh luchd-comunaich gu 
cùramach roimh-laimh, na h-earr- 
ainnean sin de na Sgriobtuiribh 



tha soilieireachadh dhuinn iobairt- 
rèitich ar Slanuighir, mar ann Isa- 
liii.; ma bhàs,mar ann an Eoin 19. ; 
gne an nuadhChoi'-cheangaii,mar 
ann an Eabh. viii. cunntas m' an 
òrdugh mar tha e againn ann am 
focal De, Mat. xxvi. 26—30; 
Marc. xiv. 22 — 26 ; Luc. xxii. 
15—20; 1 Cor. x. 16— 18 ; xi. 
17 — 34. ; agus na thuirt ar Tigh- 
earna mu thimchioll gne, feumal- 
achd, agus tairbhe creidimh ann- 
san;Eoinvi.28— 71. M'an tig sibh 
air ur n-aghaidh ceasnaichibh sibh 
fein a thaobh ur n-eòlais; faighibh 
a mach a bheil tomhas iomchuidh 
agaibh dheth, air Dia, ann an aon- 
achd a nàduir, agus trionaid a 
phearsaidh. Air an duinean staid 
a neo-chiontais,agus mar an ceud- 
na na dheigh. Air Criosdan t-Ead- 
ar-mheadhonair, 'na dhà nàdur, 
agus na thri oifigibh. Air co'- 
cheangal nan gràs, agus slighe na 
saorsa trid fireantachd urrais 
Chriosd. Air seulaibh a cho'- 
cheangail, gu sonraichf air Suip- 
eir an Tighearna, agus air a 
chrich gus an d-òrduicheadh i. 
Feòraichibh mar an ceudna a' 
bheil ur "n-eolas slainteil na ghne. 
Feudaidh sibh a mheas gu bheil e 
mar so, ma tha e 'g ur n-irisleach- 
adh, agus 'gur lionadh le doilghios 
air son ur peacaidh. Ma bhios e 
'cur fein-speis air chCil, agus 'g ur 
treòrachadh dh'ionnsuidh Chriosd, 
agus fhireantachd a mhàin, mar 
steigh ur dòchais. Ma bhios e ag 
oibreachadh air ur cridhe agus air 
ur beatha mar aon, chum ur n- 
uile dhichioU a ghnàthachadh 
gu bhi cosmhuil ri Criosd ur 
Ceannard naomha. 

2. Tha luchd-comunaich ri iad 
fein a cheasnachadh mu thimchioll 
an creidimh. Tha creidimh 
feumail ann an Suipeir an Tigh- 
earna, chum beatha tharruing o 



28 



3lu Slm'qìi'ir an Tighearna. 



June, 



Chriosd air a cheusadh, no blii 
càramh sochairean agus toraidh a 
bbàis-san r"ar n-anamaibh. Tba so 
a ciallacbadb ciocrais an anama 
an deigh air Criosd, agus a bbi ga 
dhlùth-gbabbail trid crcidimli; 
tuigear le so mar an ceudna gu 
bheil an t-anam ceangailte ri 
Criosd, agus a' faghail co'-roinn 
de sliocbairean a bliàis-san ; gu 
bbcil mòrtblaclid aigan anam ann, 
agus gu bheil e tarruing beatha, 
neart, agus fas uaitb sin. 

A' bheil agaibhs' an creidimh 
so ? Beo-chreidimh ann an tròc- 
air Dhe trid Chriosd? A' bheil 
mothachadh air ur peacaidh gar 
n-aomadh gu iarraidh mar pheac- 
aich bhochda chaillte, na sochair- 
ean sin a tha air an tasguidh suas 
ann an Criosd ? Is iadsan a 
mhàin aig a' bheil eolas air, agus a 
tha 'g earbs' a Criosd a tha ann 
an staid uimichte air son teachd 
gu Suipeir an Tighearna. Thug- 
aibh an aire uime sin nach ann air 
ur maitheas, no air ar deanadais 
fein a tha sibh ag earbsa. 

3. Ceasnaicheadh Luchd com- 
unaich iad fein a thaobh an aith- 
reachais. Is feumail duinn an am 
a bhi 'g ath-nuadhachadh ar cùmh- 
nanta ri Dia, bhi tùrsach air son 
gach briseadh agus cùl-shleumh- 
nachadh san aimsira chaidh seach- 
ad ; chum ann an amharc air an t- 
Slanuighear a'dòrtadh fhola, gu'm 
bitheamaid ri bròn air son ar 
peacaidh, a tharraing an dòruinn 
sin uile air-san ; chum 's gu'n 
gabhamaid ri Criosd air a bhris- 
eadh, le cridheacliaibh briste, agus 
gu'n cuireamaid romhainn gu 
daingean 'na neart-san nach lot 
sinn e le'r peacaibh ni's mo. 

Anns an iii so, is coir do gach 
ncach a bhi ro-fliaicillcach, a dh' 
fhaicinn am bi ar n-aithrcachas a 
reir an t-soisgeil. Tha e mar sin, 
ma ta am mothachadh a taagainn 



air a pheacadh 'gar cur a dh'ionn- 
suidh Chriosd a mhàin, mar leigh 
an anama ; ma tha ar bròn air son 
peacaidh iomlan, air son truaill- 
eachd ar nàduir, co maith ri'r 
droch gnioniharra; ma tha sinn gu 
treibh-dhireach ag iarraidh fuasg- 
laidh o gach peacadh, agus truaill- 
eachd, ag oidheirpeachadh naomh- 
achd iomlan ; agus curamach a 
sheachnadh gach peacaidh, agus 
a dheanamh gach dieasnas is aith- 
ne dhuinn, a thaobh Dhe agus 
dhaoine. 

Am buin an t-aithreachas so 
dhuibhse ? A' bheil agaibhse 
fuath air a pheacadh, agus an 
cridhe briste brùite air a shon ; 
agus an do chuir sibh romhaibh 
le còmhnadh Dhe gach peacadh a 
threigsinn, agus a bhi beo, o so a 
mach, dha-san? ma's ann mar so a 
tha chilis, deanaibh deas gu codh- 
ail a chumail ri Dia. 

4. Ceasnuicheadh luchd comun- 
aich iad fein m'an gràdh. Is cuirm 
ghràidh Sàcramaid na Suipearach, 
anns a bheil an taisbean is mo a 
f huair an saoghal riamh air gràdh 
Dhe do plieacaich ; agus bu choir 
dhuinn uime sin an gràdh is mo 
àrach 'n ar cridheacliaibh, agus a 
nochdadh 'nar giùlan, eadhon 
gràdh do Dhia, agus griidh do'n 
Fhcar-shaoraidh ; gràdh d'a luchd 
muinntir-san, seadh fos d'àr 
naimhdibh. 

Feuchadh gach neach e fein 
anns a chùis so chum gun tuig- 
eadh e bheil fior ghràdh aige do 
Dhia, agus do Chriosd. An ion- 
mhuinn leis Dia os cionn gach ni ; 
'n e togradh ar cridheachan àith- 
eantan gu leir a choimhead ? A' 
bheil eagal oirbh roimh a dhiom, 
agus ag iarraidh a ghloir anns gach 
ni ? a' deanamh gairdeachas ri 
soirbheacliadh an t-soisgeil, a' 
bheil sibh fo bhròn 'nuair dh' 
fholaicheas ur caraid is àirde a 



V830. 



Mu Shuipcir an Tiglieavna. 



29 



ghnùis oirbh, a' bheil sibh a' 
plosgartaich na dlieigh, le dian 
thogradh gu bhi cosmhuil ris ? 
Ge nach 'eil tomhas ur gràidh m' 
ar bu nihiann libh, an urrainn 
duibh a chùis a leigeadh gu fianuis 
De, ag ràdh, A Thighearna, tha 
fios agad gu bheil gràdh agam ort? 
Ma tha chùis mar so, thafàth mis- 
nich agaibh teachd air ur n-adhart 
gu bòrd an Tighearna. 

Agus a thaobh ur gràidh do 
dhaoinibh, feuchaibh nach 'eil 
sibh ag àrach fuath, farmad, mi- 
run, no gamhlas do neach sam 
bith. Fosgail an soisgeul, agus 
leugh na tha Criosd ag ràdh do 
thaobh so, Mat. v. 23. Is soirbh 
fhaicinn uaithe so gur peacadh 
troni teachd gu bord an Tighearn 
ma tha sinn ag altrum naimhdeas 
nar cridhe an aghaidh aon duine 
air aghaidh an t-saoghail. 

5. Tha nuadh ùmhlachd ann 
mar an ceudna a dh"f heumas sinn 
a thaisbeana m'an d'thig sinn gu 
bord an Tighearna. Cha 'n 
fhoghain duinn a ràdh gu bheil 
eòlas, creidimh, agus gràdh againn, 
gun do ghabh, no gu'n gabh sinn 
aitlireachas ; ach teumaidh sinn 
teachd gu Suipeir an Tighearna le 
rùn-suidhichte, nuadh ùmhlachd a 
chur an gniomh ann an neart 
Chriosd ; cùl a chur ris gach aon 
pheacadh, agus an t-Uan a lean- 
tuinn ge b'e taobh a theid e. Is 
diomhain gach ni eile ma tha 
sinn an dèigh làimhe anns an 
ùmhlachd so. Fanadh gach peac- 
ach air ais. Cridheachan a tha 
Ian de cheilg, de mhi-run, agus 
de dh' fharmad, tha iad air an 
toirmeasg o theachd gu cuirra so 
a ghràidh. Cosan a ta gluasad 
ann an sHghe an uilc, gum ma 
dàna leo leum thairis air a challaid 
naomh a tha cuairteachadh a 
bhùird. Na beoil sin a tha air an 
truailleadh le labhairt ghraineil, 
le mionnachadh agus draosdachd, 



cha'n airidh iad air itheadh de'n 
aran no òl de 'n f hion, comharan 
faicinneach air corp agus fuil an t- 
Slanuighir. 

Uime sin ceasnaicheadh gach 
neach e fein, air eagal teachd gu 
mi-iomchuidh a dh' ionnsuidh na 
cuirme so. 

Anns an elite fa dlicìrcadh^ 
'S ann o Dhia a tha 'n t-uidheam- 
achadh ceart a' teachd, agus bu 
choir so iarraidh ann an ùrnuigh 
dhùrachdach aig cathair nan gràs. 
Ma nithear dearmad air so, feud- 
aidh fein-cheasnachadh tionnd- 
adh mach dhuibh na chulaidh 
mheallaidh agus bhuairidh Tha 
'n cridhe cealgach thar nan 
uile nithibh, agus tha'm buairead- 
air gu carach seolta gur n-aomadh 
gu shaoilsinn gu bheil sinn ni's 
fearr na tha sinn; uime sin buin- 
idh dhuinn còmhnadh an Spioraid 
asluchadh gu dùrachdach, oir is 
ann amhain uaithe-san a tha gach 
gràs feumail a'teachd; agus tha e 
d'an gealladh dhà-san a dh' iarras 
iad trid Chriosd. Tha trusgan na 
bainnse air a thairgse gu saor. 
larraibh agus gheihli sibh. 
Guidhibh gun ullaicheadh Dia ur 
n-anama chum teachd dlù dha 
fein ; gun ath-bheothaicheadh e 
gach gràs feumail annaibh, agus 
gun d'thugadh eiad gu gniomhara 
beothail ; agus mar sin gun deas- 
aicheadh e sibh chum nach d'thig 
sibh gu neo-iomchuidh chum a 
bhuird. Tog do ghuth, ag ràdh, 
Thig a Spioraid bheannaichte, agus 
seid air na cnamha tiorani so — 
Gluais air uisgibh nan òrduighean, 
agus thoir m'an cuairt an cruthach- 
adh nuadh. " Eirich, a ghaoth a 
tuath, agus thig, a ghaoth a deas, 
seid air feadh mo liosa, rachadh 
fàile cùbhraidh a spìosraidh a 
mach. Thigeadh m'annsachd d'a 
lios, agus itheadh e a thoradh 
taitneach." 

Campsie. j. m'l. 



30 Muladh aiìnon Cauimhncus i^nìdhach an Tighcarna. June. 
-MOLADH AlllbON CAOIMUNEAS GRADHACH AN TIGHEAKNA. 

S.M.M Ixiii. 3. 

O m' aiiain, iiis gii (uiinmhor gliiais, 
Chum cliu d' Fheai-saoiaidh aigh a luaidh ; 
'S ceart-dliliyheacli dha-san d' oran gaoil, 
A chauiiiiluicaA' gradhach O cia saor ! 

rhiinnaic e mi 's an tuiteam caillt', 
Ach'n doigh sin uiie thug dhomh gradh ; 
O chall 's o dhoruinn shaor mi fòs ; 
A chaoiiuhiicas giadhach, O cia mor ! 

Biodh naiuihdean mor, le'n iomad feachd, 
Biodh talainh 's ifrinn m' aghaidh gleaclid, 
Stiuraidh e m' auain slaii 's gach ccuni, 
A chaoimhnea.s gradhauh O cia trcun ! 

'N uair dhòmhlaich dragh, mar neoil fo ghruaim, 
'G ard-bhuaireadh torruinn b'oillteil fiiaim, 
'N sin laimh ri m' auam sheas e ghuath, 
A chauimhiieas gradhach O cia blatli ! 

'S trie mlioth'chear leam am pcac, am chrldh 

'Gam thoirt air seacharan o Chrinsd ; 

'S gt>d dliearmaid mi e iumad naij', 

A cliaoimhiieas gràidli cha d'tluig <■ nam. 

'S gearr giis an triallam glcanii an sjjàil, 
'S gearr gus am bi mo chorp gun chail ; 
() moladh ! in'uspag 's deireannaich 
A chaoimhneas gradhach ann am chruh. 

Sgiafh-shiiibhladh m'anam 'n sin an iiird 
Do shaoghid iiigh 's iiach crioclmaioli lit ; 
'S cuircam le h-aoiblini'aii iird an icill 
A chaoimhneas gi'àidli gu brath air laainli. 

I'.nd. le DoNN-SHUIL. 



sGEi'L Aia SEAi.GAiK NaJM bcauii ; tluiclinir do bliuatliiiillcan 

iiADM-cuiABUAll. gluibliar a blii ciuinn air oidhclie 

glieanihraidb ; bha iada cur scatli- 

Ann am baile bcag u nica&g nam ad na li-aiuibir mar bu ybiià ag 



1830. 



Sgeid air Sealgnir namjiadh-ghahhar. 



31 



aithris sgeulachdan, ag innse 
naighieachdan, agus a' gabliail 
dhuanag. Bha iad nan daoin' 
òga, an àird an neirt ; agus thionn- 
daidh an còmhradh air euchd agus 
treubhantas an griomhara gaisg- 
eil fein ; an icnnsuidhean dàna air 
bearra nan creag; luaths' agus 
seoltachd an con, agus a liuglia 
dol as miorbhuileach abhaacafein 
a sealgaireachd nam fiadh ghabh- 
ar, o sgàirneach gu sgàirneach. 
— Dh'innseadh iomad sgeul a bha 
iongantach ri eisdeachd, co dhiùbh 
bha na nach robh iad fior. — Anns 
a chuideachd so, thachair do 
sheann duine àraidh a bhi làthair 
air lelh o chàch, nach do Uibhair 
a bheag o thainig e stigh — ach 
dh' eisd e gu furachair ris gach 
sgeul a chaidh aithris leis na lasg- 
airean òga — gach fear dhiubh ag 
innseadh gach caol-thearnadh o'n 
d' thainig e fein, air muir agus air 
tir. 

Air uairibh, gu dearbh, bheir- 
eadh e gnede thogail air a ghuaii!- 
nibh, — dh' amhairceadh e suas gu 
mullach an tiglie. Thòisich e ri 
cronan beag òrain fo anail — an sin 
thionndaidh e a shùil air na fleasg- 
aich òga, le seorsa amharuis na 
ghnììis, mar nach bitheadh e uile 
gu leir a' creidsinn gach sgeul a 
bha iad ag innseadh. Bu chiat- 
ach, eireachdail an duin' e, fior 
shamhladh nachiuth's na dhealbh 
air seann laoch Gaidhealach ; a 
dhà shùil ghorm co beo thogarrach 
'sabha iad riamh. Bha chumadh 
gu feitheach calma, agus ged a 
bha e ni-eiginn air searga le aois, 
bha e soilleir gun robh e na òige 
na chorp stàihnn, 's na anam teine. 
Aig a chois na chuairtsig am bias 
an teine, bha madadh molach glas, 
aosda mar bha a mhaighstir, agus 
do rèircoslaisneartmhorlùthmhor. 
Cha chreid mi, arsa fear do na 
daoin' òga,'s e tionndadh a nunn a 



dh' ionnsuidh an t-scann laoich, 
nach seann sealgair a tha againn 
an so : mar 'eil mi meallta, bha e 
fein agus a chù glas an garbhlach 
nam beann co trie ri h-aon againn, 
Cha'n fheud mi àicheadh, a deir 
esan, nach do chuir mi seachad a 
chuid a b'f hearr de m' làithean a' 
ruagadh a bhuic, ach cha tainig mi 
as gach gàbhadh co tearuinte 
ribhse, Fhuair mi mo dhochann 
gu tròm, ge nach 'eil aobhar gear- 
ain agam, ach mòran cionfath a 
bhi taingeil do'n Fhreasdal cliaomh 
a theasraig mi, Chuala mi air an 
oidhche nochd iomadh sgeul ion- 
gantach agaibhse m'ar tapachd fein, 
agus a liugha caol thearnadh o'n 
d'thainig sibh; ach bu duilich leani 
do rireadh nacli cuala mi aon aid- 
eachadh uaibh mu chaoimhneas 
gràidh agus suil-choimhead an Ti 
ghràsmhoir a chum ar ceumanna o 
shleumhnachadh, agus ar n-anama 
o dhol sios gu has. Oigridh 
ghaolaich I bha mise co òg ribhse, 
agus co moiteil as mo thapachd 
fein ; ach taing gan robh dhàsan a 
smachdaich mi na dhòigh fein, 
ann an caol thearnadh a dheonach- 
adh (Ihomh air oidhche àraid, nach 
d'thèid as mo chuimhne am tad 'sa 
bhios an deò annam. 

Theann na buachaillean gu leir 
m'an cuairt d'a le mòr urram, 
agus dh' asluich iad air e dh'innse 
dhoibh na thachair dhaan oidhche 
bha na bheachd. 

Ni mi sin, a deir esan, agus cha 
chluinn sibh smid ach an fhh-inn. 

Tha nis os ceann fichead 
bliadhn o na thachair dhomh bhi 
niach, air la araidh, air a bheinn a' 
sealg. Fhuair mi sealladh air 
gabhar f hiadhaich, agus mar bha 
mi 'g èaladh oirre, agus goirid o 
bhi 'n astar urchair dlii, thainig 
mi le dian chabhaig gu sgor craige 
co àrd sa bha san dùthaich, os 
ceann sluichd a bha na ceudan 



32 



Sì:;('iiI air Sealgair nam Jìcuìh-ixhaìiliar. 



June, 



troidh air doinilincaclul. Ann an 
dianthogradli na seilge, 's gun 
SLiiI a tlioirt roniham, gabliar roid 
agus leuniar tliairis clium ait' a 
sliaoil mi blia na chrcig. no na 
thalamh daingean, ach 's mis a bh' 
air mo mbealladh gu goiit; oir 
ciod a bh' ann ach meall mòr de 
shneaclula rcòdhta, a mhothaich 
mi, leis a cliudthiom a thainig air, 
a' geilleadh fotham. Thug mi 
sùil OS mo cbeann agus faicear am 
meall sneachdaidli so a' fuasgladh 
o'n chreig, amhaircear fotham, ach 
cha robh aigeal an t-skiichd ri 
f haicinn ; gun phreas no craobh a 
chuireadh grab' air mi thuiteam. 
Thug mi ionnsuidh air greim a 
dheanamh air stachd a bha os mo 
cheann, ach 'se 'n ionnsuidh so a 
luathaich na thachair — chuala mi 
gleadhraich shhgnich an t-sneachd- 
ai rèodhta a* dealachadh o'n 
chreig — charaich e ris fotham — 
chaidh crith an uamhais roi 'm 
chuislibh uile — thainig reachd a' 
m' uchd — ghhiodh mi mach le 
oillt, 'nuair a dh' f liairich mi nis 
an t-àit air an robh mi am sheas- 
amli a'fàiihieachadli. O Dhe I arsa 
miso, chaidh as domh I A Thigh- 
earn, air sgath Chriosd, gabli ri 
m'anam ! Bhrist am meall, agus 
air talbh chaidh mi: thainig tuain- 
eulaich am cheann, agus cliaill mi 
gach moihachadh ! 

'Nuair thainig mi gu m'thùr bha 
'm foasgar a' ciaradh m' an cuairt 
domli. Bha mi air mo chòmli- 
dachadh le sneachda, bha mo 
shleadh seilge bristc ri m' thaobh, 
agus mo mhadadh dileas na shin- 
eadh air m'uchd, chum mo dhloii 
onf luiachd. An creutair truagh, 
ars' an seann duine, 's an deur a' 
critheadh na sluiil, is fad o dh' 
f halbh e, agus a mhac, (is e ga 
bhriodal aig a chosaibh,) tha e 
scan a nis; ach ge nacii biodh 
agams' ach aoii ghreini arain, agus 



aon blnann uisge, bu leis-san 
cuiblirionn diubh, air sgàth athar. 

Dh' anihairc an cii suas, mar 
gun tuigeadh e na thuirt a 
mhaighstir ; oir dh' amhairc e air 
leis a mhiòg-shùil bhlàth sin is 
gnà le coin a nochdadh dhoibhsau 
is caomh leo. 

Mhothaich mi, ars' an sealgair, 
mi fein gu rag neo-chlis gu 
gluasad, agus cnamhan goirteis air 
feadh gach ball diom, co mòr agus 
nacli b'urrainn domh aon dochann 
ainmeachadh thar dochann eile. 
Dh' oidheirpich mi eiridh, ach 
nochd so dhomh c' ait an robh an 
dochann bu mho. — Tluiit mi sios 
a ris, — bha mo siiliasaid bri^te. 
A thuilleadh air so, bha dithis de 
mheoir mo làimhe deise air am 
briseadh. agus aon aig mo làinih 
chlì, agus bha mi gu h-iomlan air 
mo bhruthadh. Ach bha mi 
beo ! agus an uair a dh' amhairc 
mi suas air a bhinnein o'n do thuit 
mi, is gann a shaoilinn gu "m b' 
urrainn da sin fein a bhith. 

Bha 'n t-àite san robh mi a' m' 
shineadh,na shlochd domhain eadar 
da chreig, a'dol am farsuingeachd 
mar bha iad a" sgaoile o cheile. 
Bha steall thoireannach uisge, 
mar nihuing cich fhiadhaich, a' 
leum o'n chreig os mo cheann, 
ach a thaobh an doimhne, sgaoil- 
eadh e na cheo man d'rainig e far 
an robh mise. 

Thòisich an oidhche ri ciaradh 
m'am thimchioll, agus sin ni bu 
luaithe le doimhneaclid an àite san 
robh mi. JShcid a ghaoth gu 
doinionnach o cheithir àirdibh an 
aidheir, mar gu 'm biodh còdhail 
aca san aire sin. 1 hèaruinn mi o 
aon bhàs uamhasach,ach cha robh 
mi saor o eagal roi'bhàs a b'oillteile, 
a chionn gu robh e ni b' f hadal- 
aiche, agus ni bu doirbhe r'a 
flu-ilang. Bha eagal orni gum 
bàsaichinn leis an f huachd, no leis 



1830. 



Screiil air Seahair 7ui77i fiadh-ghahhar. 



33 



an acras, no le mo chreuchdan 
nach robh air gabhail aca. Chaill 
mi gach dochas, agus oidlieirp sarn 
bith gu'm chòmhnadh cha robh m' 
chomas a dheanamh. Bha mo 
chii a' donnalaich gu brònach ri 
m' thaobh, agus an deigh dha aon 
sealladh muladach a tlioirt orm, 
dh' f hag e mi. Nuair a chaill mi 
sealladh air dh' f hairich mi mar 
gu'm biodh mo ghrcim deireann- 
ach de'n bheatha so air mo threig- 
sinn, mar gii 'm biodh caraid mo 
chiiim air m' f hàgail gu bàsachadh. 
Shaoil mi, a deir mi, nach treig- 
eadh mo ghiiothar glas mi ; agus 
cha nàr learn aideachadh gun do 
shil mo dheòir. 

Bha'n saoghal a nis, mai- gu 'm 
biodh e, air a dhùnadh o'm sheall- 
adh gu bràth ; — mo bhean, mo 
chlann, mo dhachaidh ghràdhach, 
cha robh fiughair ri'm faicinn ni 's 
mo. Smuainich mi air sòlais an 
dachaidh sin, agus thuig mi cia 
deuchainneach an ni a bhi air ar 
gearradh air falbh o'n t-saoghals', 
agus a liuglia snuim laidira ta gar 
ceangal ris. Mar dh' iath an 
dorchadas m'am thimchioll,smuain- 
tich mi air mo mhnaoi a bha gu 
h-iomaguineach a'feitheamh farum 
na coise sin nach ruigeadh a dorus 
a cliaoidh I Chunnaic mi, air leam, 
mo lurachain bheaga mhaoth nan 
suidhem'an ghealbhan,agu3 chuala 
mi briagail mhilis am beòil. 
Chunnaic mi'n cròithlein maoth 
ag èirigh chur fàilt orm a stri ri 
cheile cò bu luaithe a streapadh 
suas ri brollach an athar chum a 
phog f haotainn. Fèidh-ghàire 
shòlasach am màthar ag altachadh 
mo bheatha, agus ag iarraidh air 
ar muirghinn bheagfuireach air an 
ais. Sud an dealbh a tharraing 
mi a m' innlinn, ach sheid a 
ghaoth, dhùmhlaich an dorchadas, 
agus thainig cadha uisg a nuas o 
'n eas, a fWiuch mi, agus a reò 

VOL. II. E 



air m* uachdar. Bha mi air mo 
chuairteachadh le cas-chreagan 
uamhasach air gach taobh dhomh; 
be'n sneachda mo leaba— seadh, 
leaba mo bhais. A m' aonar, gun 
neach ris an deanainn mo ghear- 
an, agus eadhon gun di^il gu 'm 
biodh mo chorp air a chàramh le 
uir mo shinnsir. As a so, a deir 
mise, cha 'n èirich mi tuille ; ach 
ciod a dh' eireas do m' anam ? 
So a cheist a dhùisg an t-uamhas. 
Thainig uile ghniomhara mo 
bheatha gu m' chuimhne, an Dia 
gràsmhor air an d' rinn mi di- 
chuimhn, an Slanuighear caomh 
air an d' rinn mi dearmad, an 
Spiorad Naomh a chuir mi na 
aghaidh, na cuireannan a dhiùlt 
mi, agus an t-siorruidheachd abha 
nis a' fosgladh fa m' chomhair, 
thainig na nithe so uile nan Ian 
uamhas a m' Jàthair, agus dhuisg 
iad an iargain anama sin nach 
urrainn cainnt a chur an ceill, agus 
air nach comasach dhomh smnain- 
teachadh gun oillt. Bha mi mar 
so a m' shineadh a m' chulaidh- 
thruais gu dearbh. Faidheòigh 
dhealruich fairleus an dòchais orm; 
Air mullach a bhinnein on do 
thuit mi, bha frith-rathad o'n bhaile 
san robh mo chòmhnuidh, gu baite 
beageilemu thuaiream sè' mil' air 
falbh. Cha do mheas mi so na 
mheadhon gu dol as; oir fo dhubhar 
oidhche is ainmig a bha iad ga 
thadhall. Ach ann an tiota, 'nuair 
is lugha bha fiughair agam ris, 
chunnaic mi pladha soluis a' fann- 
shnàmh air an fhrith-rathad ud; 
agus smuaintich mi gur ni bh'ann 
fear do mhuinntir a bhaile a' dol 
dachaidh le lochrann. B'e sin a 
bh'ann I Bi'dh mi f hathast air mo 
thearnadh, thuirt mi I agusghlaodh 
mi le m' uile neart, chum caia- 
meachdathoirt don fhearthuruis. 
Ach sheid oiteag laidir shoirbhis 
am aghaidh,agusphill mo ghlaodh 



34 



Sgcul air Sealgaìr nam fiadh-ghahhaì-. 



gun esan a ruighcaclul. C'la do 
stad an solus — cha d' thugadli 
freagradh do ni' ghlaodli. 

" Co dli'f heudas ciuaidh-spairn 
na mionaid sin a thuigsinn ? An 
duin' a tha'n cunnart a bhi bàite, 
mar tlia e toirt na h-oidheirp dhcir- 
eannaich, 's a' faircacliduinn nan 
tonn ag iathadli uime ; an ciontacli 
mar tlia c direadli ri faradh na 
croiclic, agiis f liiughair dheireann- 
ac-li atcicheadh uaithe; — feudaidh 
iad sin, agus iad sin a mhàin a 
thuigsinn an staid san robh mise. 
Shocraich a nis m'an-dòchas. Mho- 
thaich mi gun robli ni' uair dheir- 
ennnach a' tarruing dlii : dh' oidh- 
eirpich mi mo smuainte a thogail 
o'n t-saoghal so, agus an socrach- 
adh air an ath-bheatha. Ach bha 
'n spàirn uamliasach. Mar a dli' 
oidheirpich mi mifeinuidlieamach- 
adh air son a bhàis, thigeadh toil 
do 'n bheatha so air m'aigne san 
am. Nan d'thigeadh f uaim gu m' 
chluais, thogainn mo cheann a dh' 
tisdeachd ; nan d' thigeadh sgàil' 
air a chreig, dh' amhaircinn ciod a 
bh'ann ; ach sguireadh an f huaini, 
agus shiubhladh an sgàil' air falbh ; 
agus luidhinn a ris sios air an t- 
sneachda, agus dh'fheùchainn dol 
am uidhearn air son a bluiis. 

" Faidheoigh, (gu la mo chriche 
cuimhnichidh mi a mhionaid sin,) 
air leam gun d'thug oiteag shoirbh- 
cis am' ionnsuidh luaim, a dh' 
ailhnich mi ; dliirich mi air m' uil- 
inn le cabhaig nach mòr nach do 
chuir crioch orm — dh' cisd mi — 
bha gach ni na thosd — dh' eirich 
a ghaoth agus bha mi 'n teagamh 
an cuala mi ris e, — an treas glaodh 
a chuir a'teagamh mi ! 'se tabhann 
Oscair dhileis a bh'ann, a comhar- 
achadii a mach an ionaid san robh 
mis a m' shineadh. A ris 
chualami a chomhartaich chruaidh 
sgairteil mar dhlùthaich e ri mull- 
ach na crcige. An sin sheas e, 



a' sior chomhartaich, gus am faca 
mi iomad tòrr-leus air an aisridh 
air an dthainig e, 's a dhlùthaich 
an gradaig ris. Thainig iolach air 
oiteag an anamoicli : dh'oidheirp- 
ich mi a frcagairt mar a b"f Iiearr 
a dh" f'heud mi. Air an am so 
cha diongadh c a bheag co dhiùbh 
a chluinncadh no nach cluinneadh 
iad mi ; oir co luath so thainig na 
soluis far an robh an cCi na sheas- 
amh, ghrad leum e sios an cas 
bhruthach, a' dcanamh greim bàis 
air na leachdaibh corrach,ga leige 
fcin na shineadh air feadh sneachd- 
aidh agus ùrach, gus an d' thainig 
e a dh' aon leum far an robh mi, 
agus cha mliòr nach do chuir e as 
domh le beadradh, a'toirt air mac- 
talla nan creag co'-f hreagradh Ic 
àrd chomhartaich. 

Thug mo choimhearsnaich an 
aire nis do'nàite san robh mi.Their- 
inn iad a'm'ionnsuidli. Mo chair- 
dean gaolach, mar do mhothaich 
sibh am mùghadhataeadareadoch- 
asagus tearuinteachd— obhi treigte 
gu fior charthannachd agus dlù 
chaoimhneas — o bhàs gu beatha — 
cha chomasach dhuibh a sniuain- 
teachadh an tuil do shòlas dian 
agus striochdta a thainig san am 
sin air m'anam. Cha robh a nis 
annsachd mo chridhe na bannt- 
raich ! cha robh mo chlann a ni? 
nan dilleachdain ! Bha mi air m' 
aiseag gu beatha, do"n t-saoghal, do 
dhòchas, do shonas ! agus air son 
so uile, fo laimh an f hreasdail, 's 
ann an comaine gràidh agus tairis- 
neachd madaidh bhochd a ta mi ! 
'Nuair a bhios ur lamb togta suas 
gu'r CÙ a bhualadh — stadaibh — 
agus smuaintichibh air an t-seirbh- 
is a rinn seanOscar d'a mhaighstir. 

O's ceann na h-uile ni, tuig- 
ibh agus aidichibh lamh anTigli- 
carn anns gach caol-thearnadh 
roinih bheil sibh a tcachd. 
Bithibh eolach air ur Dia ann an 



1830. 



Cro7i Diubhalach. 



35 



laithibh ur neart ; agus a' 
cuimhneachadh co buailteach 's a 
tlia sibh do sgiorradh agus do 
bliàs ; oidheirpichibh a bhi do 
ghnà deas. Nam bitheadh Dia 
air m' f hiosrachadhs'le bàs air an 
oidhch' a dh'ainmich mi, chaoch- 
ail mi gun dòchas, agus cha robh 
an dòrainn na h-oidhche sin ach 
earlais fhaoin air dòrainn na h- 
oidhche sin air nach dealraich mad- 
uinn. Buidheachas dha-san a 
cliaomhainn mi agus a bheannaich 
an sgiorradh sin domh, chum mo 
thoirt d'a ionnsuidh-san a thainig 
a shaoradh plieacach. 



'S an uair a striochdas mi ilo'n bliàs, 
'Nad ^àth-sa maiream beò ! 

Ead. le A. B. R. 



NA DEICH AITHNTEAN, AN 
DAN GAELACH. 

An ceiid chldr-. 

I.Na biodhDiaeil'agad roimh m'ghnùis. 

II. Do dhealbh airbith naltib doghliiii. 

III. Air ainm do Dhia na gairm gii faoin. 

IV. Dean la nafois a chuinail naomli. 

An dara dàr. 



DOCIIAS A CHRIOSDUIDII. 

A Chriosd, a steigh mo dhochais bhuain, 
Mo thobar buadhach slaint. 

Gu'm faigbear annads' mi gach uair, 
'S gu'u cumam suas do chas ! 

Do ghrkdh-sa lasadh ann am childh' ; — 
Cum du'each mi ri d' reachd ; 

Do raboladh deanam le ;ird-stri, 
Tog m' inntinn riut le tlachd. 



V. Thoirmeasdo t'athair'us do d'mhàth'r. 

VI. Le ainnoai't na ciiir neach gii bas. 

VII. O strlopachas cum glando choip. 

VIII. Na goid, ged thachras dhuit bhi 
bochd. 

IX. Na tog sgeul-breigc 'n agliaidli 

neach. 

X. Na sanntaich nl 's le d' choimhears- 

nach. 

Ead. le A. B. R. 



An uair 'thig dubhar air mo speur, 
'S a sheideas stoirmean cruaidh, 

Their suil gu caomh orm ann am f hcum 
'S as m' ciginn tog mi suas. 

'Nuair dli' cireas caithriin ard do chlili 
'S na ciiirtean fial gu h-ard ; 

Gleus m'aigne-sa a sheiun duit ciLiil, 
Le diirachd lasrach graidh. 



Do chliu 'bhi falbb i 

An t-Soisgeil, 'se mo run ! 
A' sgaoileadh dorcliadais le 'ghlòir, 

'Us sulais feadh gach diich'. 

O thobair lomlaiu iochd 'us grais, 
A'd' lanachd did na's leor ! 



CRON DIUBHALACH. 

Dibhe laidir. 

AN DARA EARUANN. 

Cha'n ann a mhàin air daoraich 
ghraineil a tha ar n-achmasain air 
an tabhairt; ach air gach anabhar- 
ra ann an òl, a tha treòrachadh 
chum na dubhailc so. Feudar 
iomad fear a mheas na phòiteii- 
nach facas riamh a'call a chas Icis 
an daoraich. 

Thugaraaid a nis fainear càll- 
ciginn de'n truaigiie a iha 'g 
ciridh o Ò1 neo-mheasarra. 

1. Tha e cur as do dhichioll. 
Tha ar gne agus ar cor sa bheatha 



36 



Croìi Diubhalach. 



June, 



so, a fàgail ceaird èiginn feumail 
duinn. Cha luaithe chruthaich 
Diaan dirine, na shonraich e obair 
slionraichte dha. B'ann de na h- 
àitheantan a liuthairDia air niliodh 
mòralach air Sliabh Shiiiai, " Sea 
làithean saotliraicliidli tu." Tha 
bhi gu saothracliail gniomliach na 
dhleasnas air a thcngasg dhuinn 
anns na Scriobtuiribh le iomad 
àithne slioilleir, agus iomad samh- 
ladh fiacliai!,ach is leoir a ràdh gu 
bheil an ccangal fo bbeil e gar cur 
air a tbcagasg le eisimpleir ar 
Slanuigbear. Tban t-olc a tba'g 
eiridbdo iomad neacb, o chleacb- 
dannaibh dearmadacb, soilleir do 
gacb aon. Cba'n fheum sinn 
gliocas Sbolamb a bbi againn gu 
thuigsinn " gun eudaicb diomban- 
as duine le luidcagaibb ; " no 
idir deacbdaidb Pboil gu tboirt 
fainear car son bu choir do 
dbaoinibh saoitlneacJiadh gu 
ch/in, mu b'aill leo an aranjein 
itbeadh. 

Cba'n'eil teagamb air bith ann 
an so, gu bheil 7nisg agus 
diomhanas an dlu-dhaimb r'a 
cbeile. Far a blieil an dara b- 
aon is trie a bbitbeas an t-aon 
eile. Am fear a bbios an tòir air 
dibb laidir, fàsaidb eniar an ceud- 
na dearmadacb na gbnotiiaicbibb. 
An t-àm bu choir a bbuileacbadb 
air an fhearann no anns a bhCitb 
tha e ga chosd ann an cuideacbd 
fbaoin. Tha cbreideas a faiil- 
neadli — tha e air a nilieas mar 
reach caillte leis gacb duine deadh- 
bheusach d'an aithne e. 

'2. Tha bhi'n toir air dcocb 
laidir a' cur as do siilainte 
duine. Tha e feumail a bhi 
ni's soilleire ma'n chuis so, a 
chionn i^u bheil moran am bar- 
ail uu bliL'il deoch laidir feumail 



dan slainte. 

Tha Ic'igb ainnicil a' cur sios 
àireauih luliòr de euslaintean ag 



eiridh o blii 'g ol, agus ag ràdh 
" Gu'n gabhadb e leabhar mòr a 
cbur an cuill gacb galar eile a tha 
tàrmacbadh o'n ghnàtbachadbsin." 
Tha c 'g innseadb mu dha leigh 
eile, a thuiit gun robh fo theas 
loisgeach nan Innsean, dcocb a' 
lugbdachadh neart a chuirp, ga 
f hàgail ni's buailtiche do cucailibb 
eile agus nco-cbomasacli air oib- 
reachadh far am biodh spionnadb 
feumail. Nach minic a chluinnear 
e air a radb, gun robh leth-cheud 
no tri fichead bliadbna roimbe so, 
daoine gu mòr ni bu laidire neart- 
mhoire na tha iad san am so. 
Cba'n ion duinn a smuaineacbadh 
nach e na tlia iad ag ol is cion- 
tath air an laigsinn sin. Is iom- 
ad òganach treubbach a db' 
fheudadh a bhi nam nieas do'n 
dùthaicb agus nam beannachd 
do'n t-saoghal, a tha leis an ol, 
air an call do'n da chuid. Tha 
samhradh am beatha lucbdaicbte 
le laigsinn sean aois. 

3. Tha bhi leantuinn an oil a* 
tàrmachadh bochdainn. Cba'n- 
'eil ùin' a' highdachadh firinn 
nan nithe sin. "Le diomhanas nan 
lamb snidhidb an tigh troimbe." 
" Esan a leanas an deigh dhaoine 
diomhain, bithidh bochdainn gu 
leoir aige." 'S iad cleachdanna 
dearmaid agus anabharradh oil is 
caithticb air earras duine na 
aon ni eile. Mar biodh ann 
acb luacb na dibbe dh'f hògbnadh 
oighreachd do phòiteir fad a 
bheatha : am feadli a ta am pail- 
teas air a struidheadb le mi-stuam- 
achd, agus is broineagan agus 
bleideireachd a bbios na lorg. 
" Feudar airgiod a chailleadh no 
a chosdar f baotainn ; acb cha do 
thacbair sin do'n airasir a struidh- 
ear: cba'n 'eil call ann co diùbh- 
alacb ris." Is bitheanta le cunn- 
tas a pboiteir a bhi gearr. Gnotb- 



1830. 



Cron Diuhhalacli. 



37 



aichean air an dearmad — ceann- 
achd amaideach air an deanauih, — 
creideas air a cliall — fearann, tigli, 
agus airneis air an reic, agus an 
sin na maoir agus am priosun a 
chur crioch air an iomlan. Tha 
na chaidh a ràdh mu dhubhailc 
eile, fior m'an aon s;o " Gabhaidh 
e a bhiadh maidne maille ri pailt- 
eas, a dhinneir maille ri bochd- 
ainn, agus a sbuipeir maille ri 
tàir !'' 

4. Bheir deochlaidir airfalbh A 
CHiALL. Tha am fear a bhios air 
mhisg, air mhearaichinn. Tha e 
CO mòr as a riaghailt ri aon f hear 
cuthaich san rioghachd. Ma ni e 
cleachda bhi do ghnà air mhisg, 
falbhaidh a thoinisg, caillidh e a 
chuimhne, agus theid ceud-faith- 
ean inntinn uile an dolaidh, gus 
am fas e fa dheireadh na 
limaidh. Nach bu docharach an 
ni do dhuine e fein a leòn gu tròm. 
Nach mòr is mo e chall a cheille ? 
Is aobhar-thruais le daoinibh csan 
a rugadh na amadan, no a chaill a 
chiall Je tinneas no le sgiorradh 
eile. Ach cha'n urainnear am 
feasd tàmailte gu leòir a thoirt 
dhasan a chuireas e fein as a 
riaghailt. 

5. Cuiridh cleachda bhi 'n tòir 
air dibh laidir duine gun bhi na ur- 
rainn a bhi annan companas caid- 
reach ri muinntir eile. Ciod an 
cuspairair thalamh ismi-thaitniche 
agus is graineala nafear air dall na 
daoraich ? A' bheil e'g oidheirp- 
eachadh coiseachd ? Faic mar 
thuislicheas e. Is gann a ghiul- 
aineas a chasan clisbeach a chol- 
ann. A'bheil e 'g oidheirpeach- 
adh labhairt ! Ma tha e na urr- 
ainn a dheanamh, nach amaid- 
each, draosda, agus mi-naomh a 
chainnt ! Cha 'n 'eil aon chuid 
cainnt no giCilan, mothachadh no 
suairceas aige a bhuineas do neach 
na chèill. Tha e mi-iomchuidh 



air gach cuideachda choir air 
bith ; mi-iomchuidh air companas 
dhaoine, oir tha 'n ciall aca ; mi- 
iomchuidh air comunn nam brùid- 
ean, oir mar thug duine fainear, 
" Tha na briiidean mar rinn Dia 
iad, ach tha 'm pòitear mar rinn 
ana-mianna agus an droch-spiorad 
e." 

Tha'n t-amadan bochd, a chaill 
a chiall le gniomh an f hreasdail, 
a' faighinn cairdeis o gach neach 
a clii e ; agus tha gach doras fosg- 
ailte dha chum aoigheachd f hial- 
uidh a bhuileachadh air an t-seach- 
ranaich bhochd, chum fasgadh 
agus dion a thoirt da. Ach ciod 
an teaghlachcòirleis nach b'fhuath- 
ach uipeir de dhuine misgeach gun 
mhothachadh gun toinisg a thigh- 
inn nam measg ? Is gann is urr- 
ainn a chairdean is dìslè f hulang. 
Rinn geòcaireachd Nabail co mòr 
e na mhac do Bhelial, *s nach feud 
neach labhairt ris. Nach bu neo- 
shuairc a fhreagradh do iarrtas 
Dhaibhidh, ag asluchadh beagan 
loin dha fein agus d'a chompan- 
aich a bha 'nan eiginn. Leis a 
bhrosnachadh laidir so, gheill 
deagh nàdur Dhaibhidh do 'n 
bhuaireadh, agusdh'f halbh e fein 
agus a dhaoine fo'n Ian armaibh 
chum dioghaltas a dheanamh 
air Nabal. Bha'n sin rogha mnà 
aig fear misgeach, agus ceithir 
cheud fear fo'n armaibh a tighinn 
a sgrios an teaghlaich. Ciod a 
ghabhadh deanamh ? Bha clach 
no maide co iomchuidh air comh- 
airl'a thoirt'sa bha Nabal. Chaidh 
conuich Dhaibhidh an tiot' a dh' 
aon taobh le crionnachd agus 
fiughantachd Abigail. 'Nuair a 
phill i dhachaidh, cha robh feum 
dh'i focal a ràdh ris, oir bha e 
ro-mhisgeach. Air an ath-mhad- 
uinn 'nuair a dh' f halbh a dhaor- 
ach, dh' innis i dha an caol thearn- 
adh a bha aig an teaghlach. An 



38 



Litir Eirìojuiac/i. 



June, 



sin bhàsaich a cluidhe an taobli a 
stigh dheth,agus bha emarchloicli. 
Co dbiùbli is ann leis an oillt so, 
no le toradh gnà nihisg, cha 'n 
fhios duinn, ach clia robb c bco 
acb deich làitbean, agus cha diuala 
sinn gun robh cuniha no bas- 
bhualadh nui dheibhinn. 
A cliuid cile li bhi sail ath-tlieiicbdalrc 



LITIR EIRIONNACH. 

Fhuair sinn an litir a leanas o 
cheann ghoirid a Eirinn. Is duil- 
ich Icinn gun do chum an Sgriobh- 
air uainn ainm, agus ionad còmli- 
nuidh ; oir bu taitneach leinn co"- 
chomunn a bhi againn ris ; agus 
bithidh sinn na choniain air son 
aon ni a chuireas e d'ar n-ionns- 
uidh, mu thimchioll staid na h- 
Eirinn. Smuaintich sinn gu 'm 
biodh ar Càirdean Gaelach toileach 
an litir so f haicinn, anns a cheart 
dhreach anns an d' thainig i, gun 
atharrachadh air bith, chum gu'm 
faic iad an dlù-dhaimh a tha eadar 
Cànmhuin na da Dhùthcha. 

A dhuine uasail onoriiighte, 

Le mheas mhòr, gabhaim 
ccad anois litir bheag a chur chug- 
ad, ag iarraidh do bharamhuile ar 
an chilis so sios. Is fcidir le mo 
dhCiil a bheith ar na sgriobhadh 
ann beagan d' fhocalaibh. Is 
mian lioni o fhios a bheith agam, 
ma's tcidir le Ghacl Eirionnach, 
comhnadh arbithdo thabhairt duit 
san obair a ta tu deanamli, iodh- 
on, sgriobhadh do Icabhair mhòr 
lùaigh, an Theachdaire Ghacl- 
aigh. IV t'heidir go m-beidh se 
iongantach, àmaideach ad'shùiHbh, 
Eirionnach abhcith tairgeadhnidh 
ar bith don Icabhar sin. Ach ni 
cigin damh a radh Icat gur mor an 
chosmluilachd a ta eadar cainnt 



Ghaelic na nAlbannach agus nan 
Eirionnach. Is beag an feum a 
ta agam ar d'innsin go d-tuightear 
Gael Albannach go ro nihaith 'sa 
choigeadh thuath d'Eirinn, 'so sin 
Uladh ; agus ar mothaobhsa, fead- 
amsa do leabhar a leigheadh gan 
mòran trioblòide. Ach nil me 
dearbhtha ar aon chor go d-tuig- 
eann na h-Albannaigh fear Eir- 
ionnach go Icir, agus ro mbeith 
sgribhinn Ghaeil Eirionnaigh, 
soillèir so-thuigsin dòibh. Cha 
raibh mef èin ariamh sa Ghaeltachd, 
agus cha' n' fhacas ariamh Gael 
Eirionnach do bhi annsin : uime 
sin taim aineolach go hiomlàn ar 
an chùis. 

Gidheadh, is aithne dhamh go 
d-tainic mòràn dochlannaibh Chò- 
nail, agus do nihuintir eile amach 
as a Ghaeltacht fad' o shoin, agus 
gurrinneadar aitriudhadh ag-con- 
dae Antruim, agus go bhuil a g- 
cainnt-san annsin gus an hi aniù 
gan mòran aithriughadh. Tuille, 
ta oilcan beag a g-cùan an chon- 
dae sin dar ainm Ilàtheri ann a 
bhuil an Ghaelic Albannach ar na 
labhairt gan choimh-measgadh ar 
bith. 

Da m-beidh na daoine aiteachas 
na h-ionaid sin, mùinte go ceart, 
budh f heumuil agus luachmhor do 
leabharsa dhòibh : ach (le nàire a 
deirim è) ta an Ghaeltachd fàda 
fàda roimh' an duthchaidh so a 
thaobh f hoghluim ; agus nil ach 
tamull beag aimsire o shoin, do 
thòisigh cuideachd do dhaoinibh 
uaisle, tir-ghradhaighe, sgoilean 
Gaelic a chur ar buH san choigeadh 
so, agus leabhair Gaelic a chur a 
g-clò gach bliadhan o so amach. 

Ge a ta do Theachdaire ar na 
chur amach ar son na Gaeltachd' 
aiuhàin,ta dòchus agam go mbeidh 
gradh brathaircamhuil eadar na 
Ciael ann gach tir, mar do bhi an- 
allòd; agus go d-taitneocha rud 



1830. 



Bàta nan Sjwiir, 



S9 



beag a thiomcliioll Eirinn bhoicht 
ar uairibh le na liAlbannaigh. B' 
fheidir Jiom càileigin do shean- 
sgeultaibh na tire so, no mion- 
chunndas ar a neithìbh,'sa h-aitibh 
iongantacha do thabhairt duit ; 
'sas eigin dult a fliios a bheith agad 
go blmil mòràn da leithid sin 'nar 
measg. 

Ann aon f liocal, budh mhaìth 
liom,a dhuine f hoghlumhtha, do n- 
inneosa dhomli san g-ceud aireamh 
don Teaclidaire, ma 's feidir liom 
a l)beith feumuil diiit, le sgrìobh- 
adli ann mo cbanmhuin fèin. 

Agus anois, ag fanmhuinn no 
go g-cluinfe rae d'f hreagra, 

Is me, 
do charaid, firinneach deagh-tlioilcach, 
O. DoMHNUILL. 

Atj Beul-f ears' dc, Beallain. 1830. 



BATA NAN SPEUR.* 

O cheann ghoirid bha aon diubh 
so air a nochdadh ann an Glaschu, 
a dh'eirich suas am fianuis aireamh 
anabarrach shluaigli, a bha cruinn 
chum an sealladh fiiaicinn. Dh' 
eirich e suas, le dithis fhear sa 
charbad, gu àirde mhòr anns an 
athar, agus an deigh dhà bhi air 
a luasgadh air ais agus air adhart 
anns an iarmailt, fo mheachainn 
an t-soirbhis,theirinn e gun sgiorr- 
adh gun tubaist, mu sheachd mile, 
taobh na h-àird an Ear do 
Ghlaschu. 
Tha seachd bliadhn a's da f hich- 
ead na dh' f heuchadh an tois- 
each ris an innleachd so. Bu 
Fhràngach a cheud fhear a dliir- 
ich suas ann am Data nan Speur, 
ann an Ceanna-bhaile mòr na 



Fràinge ; agus 'se Eadail teach, 
d'am b'ainm Liniardi, a cheud 
aon a dh' fheuch ris ann am 
Breatunn. An la chaidh esan 
suas ann an Dun-eidin, bha 'n 
sluagh a bha cruinn thar tomhas 
mòr, thainig laigsinn air mòran 
do'n chuideachd, agus chaoch- 
ail aon bhan-tighearna leis an 
eagal. 

Tha na Bàtaichean so, no na 
Carbadan speur so, air an dean- 
amh de shioda làidir, cruinn na 
chumadh, mu leth-cheud troidh air 
tuighead, no sa choislinn.* Tha 
'n t-aotroman niòr sioda so air a 
lionadh le gne àile ni 's eatruime 
na àile cumannta nan speur, agus 
an lorg so tha e 'g eirigh os a 
cheann ceart mar dh'eireas àrcan 
air uachdar uisge. Crochta ris a 
chruinn-Mheall mliòr so, tha car- 
bad beag anns a bheil iadsan a 
tha dol air a chuairt-adhair so a 
suidhe, agus 'nuair is miann leo 
tearnadh, leigidh iad as beagan 
de'n deataich a tha anns an aot- 
raman mhòr. 

Tha cuid de dhaoin' ann a tha 
meas gur peacadh an oidheirp so 
a thoirt, agus gur dalma an ni do 
mhac an duine bhi seòladh roindi 
'n adhar ; ach 's flioin an smuain- 
teachadh so ; oir cha'n'eil teagamh 
sam bith nach feudar na Bàtaich- 
ean speur so a thoirt chum a 
leithid de fhoirfeachd'sadh'1'hàgas 
feumail iad ann an ruin dhiomhair 
an Fhreasdail, chum leas a chinne- 
dhaoin a chur air aghaidh. Cha 
'n'eil a dhi orra gu so a dheanamh 
ach inneal stiùraidh, agus ac- 
f huinn, leis an oibrichear iad mar 
loingeas air chuan, agus cò dh' 
f heudas a radh bheil so eacom- 
sach ? Cha'n f hada o'n a shaoilte 
gun robh an duine sin as a 



Balloon. 



I Diameter. 



40 



Suraiilh hJiuan du*n GhacUachd. 



June, 



blieachJ, a theireadh gu'ni faice- 
amaid r"ar latha fein loingeas gun 
seòl gun ràmh, a' siublial gu luatli 
o àite gu àite gun suim do shruth 
no do slioirbheas. Co a sliaoil- 
eadh gum faiccadli e Carbadan, 
agus rOunaidh mliòr a' falbh air 
lorn an rathaid, le luaths'a mliiol- 
choin, gun each gun ainmliidh, 
agus gu labhairt 'an cainnt chum- 
annta, cò gliabhadh mar a blieo- 
shlaint an t-ùm sin t'haicinn sam 
bi na Bàtaichean adhair co lion- 
mhor ris na Bàtaichean smùide, 
leÌ9 am bi daoinc air an giùlan leo 
thar muir a's monadh, ge b'e 
taobh is miann leo. 

T. o. 



SORAIDH BHUAN DO'N 
GHAELTACHD. 

Tha nis an t-am air dluthachadh 
San eiginn domh bhi dealacliadh, 
Ri garbhlach nan stUcan, 
Is cluainte glas nam bealaicliean — 
Ri reidhlean gonn nan rosan, 
A bhavra-glieal is an neonain — 
Ri Albainn' dacbaidh m'oige, 
Is aros cbliuiteacb ni'atbaii'ichean. 

Gur cianail nis a tii mi, 

S' giir tursach, trom tba m'aigiie-sa, 

Bhi smaointcacli air na laitbilili, 

Tha nis gu brath a seachad orm ; 

Air mire 's aighear m'oige 

Sèimh mhaisealachd nan lointean, 

Air sialg a dol an ordiigh, 

'S air coisridh bliinn na ir.adninne. 

Gur mise tlia fodh bhruaidleaii, 

'S cba chomas donili bhi farasda, 

Tlia mulad mor gam ruagadh ; 

'S tha smaointe trom air m'aire-sa — 

A mi bhi nise fugail, 

Mo cliompanach 's mo chairdoan, 

An tir san deadiaidli m' hiach, 

Bhi nis gu brònaili dealach uaip. 



Gur trie air maduinn sliamhraidh, 

Chuidh mi a raach sa cbamhanaich, 

IMeasg grinneas àluin gharbh-chriocli, 

Is cas-cbreag àrd a langanich ; 

A beachdachadh le solas. 

Air ciatachas na bòicliead; 

Air aireamli 's maise storas, 

No cuairte leadli a farsuingeachd. 

Se coill 'nam bad a b'f hiu learn. 
Se craobh nan dos bhi n t-aice rium, 
Fodli dhuilleach uain' a lubadh, 
Gu dosrach ciiiin ; a b' aite learn — 
Be"m' annsachd riamh bhi dlii ri, 
Ard-choille is og-f hiurain, 
Is beithe'n fhaile chubhraidh, 
A llib fo dhruc'nd na maiUiinne. 

Gur e mo run 's mo dlièìglisa, 
Coili' o'u d-thig pongaibli miJeanta — 
Gorm-luachair, eoin nan gcngaibh, 
A' spinn air barr nan meangana. 
Gur blasd air maduinn oga, 
An uiseag is an smeorach, 
Is teaghlach beag na coisridh, 
Gur binn co-sheirm an ceileireachd. 

'Sann learn a b'ait bhi direadh, 
Ri beanntaibh ài"d nam firichean ; 
Feadh ghlcann is ghlachd is f hrìthoaii, 
Is aoibbinn trie bha m'imeachdsa — 
San li-amsa riamh a b'aobhach, 
Blii siubhal ris an aonach, 
Sara bi ruadh-dhamb is maoisleach, 
A' gabhail cuairt, 'sa mire air. 

Air fcasgar boidheach ceitein, 

'S minic subha(;h rachathsa, 

Gu sruth nan gleann a dh'eisdeachd 

Ri'n toirmrich shcimh dol seachad orm ; 

'M aonar 's trie a bha mi, 

Gu glachdan gorm nan ard-bheann, 

Aig gabhail ceol sa manran, 

'S Mae Talla thall a freagairt dhomh. 

Ged tha mi nis a trialladh, 
Clium diithaich chian nacb aithno 
dhomh — 



Nis beannachd leibh a chairdean 
Is soraidh bhuan mun dealuich sinn — 
Le Adhall san deachaidh m' aracli, 
Srath-Tadh' as Tulaich-mhaighte thall ! 



1830. Freagraclh do Litir an Aislingiche. 41 

Tha mo childhe ghna 's mo mhiannsa, Caomh-cliomunn algh am òige, 

All til- mo ghràidh gun ath'rachadl. j, ^^ dhùrachd mhaith "s mo bheannachd 

Ach gabham cead an tràthsa, leibh • 

D'on til- ata mi fàgail, Lg ceol is aigbear 's sijgradh. 

Mo bheannachd nis gu brath aic, gtric subhach bha ar n'uine, 

'S gun robh gach sonas maireann innt. .g o'm crldh' gui- e mo rimsa, 

A ghna bhi chòmhnuidh maJlle ribh. 
Mo bheannachd leis gach tr eun-laoch, 

Fearail crodlia curaiita, 

A Chompanach nach treigeadh, 

*S nach diobradh an km cunnairt e : — 

Buan-shoraidh' a Ghaidheil threuna, 

Dhuibh fein, do'r tir 's do 'r n-èididh, 

-~i ,, ,.,.,,,! -.1^ Beannachd leis a Ghaeltachd, 

iVio bheannachd leibh le deuraibh 

^, , ™, . , , f, . • ^ .,1 'S ged tha mi nis ga fagail, 

Cha n f haic — cha n f haic nn tuille 

.. J Se gu mor a b'f hearr learn, 

Gum be gu brath mo dhachaidh i. 

Lan shonas chaoidh is solas Lagan-Rat, 1830. d. 

Fhior chompanaioh gar Icanachdsa, 



LOCHABAR NI'S MO. 

Cead slan le Lochabar 's le Sine mo ghaoil, 
Leis am b eibhinn mo laithean air airidh an f hraoich— 
Lochabar ni 's mo — Lochabar ni 's mo, 
Ach, dh' f heuta nach till sinn do Lochabar ni 's mo ! 
'Se t fhagail mo Shine chuir mi shile nan deur 
S cha'n e eagal ro namh air dearg-araich nan creuchd, 
Na siubhal a'n cein air cuan beuchdach thonn mhor. 
Gun mo dhuil ri tigh'n dhachaidh do Lochabar nl's mo ! 

Ach se ailleacJid na maighdinn agus aoibhneas a giaidh, 
Duals eudmhor nan gaisgeach a's euchdach astar 's na blair, 
A dhealras romh mhiltean an chis an righ a's an daimh, 
Choisneas cliu agus onair bho theudaibh soluis nan clar. 
Mar sin iarram gun adhadh aodan cath nan lann geur, 
'S ma's dti dhomh tigh'n dhachaidh 'n cliu maireann nan treun, 
Bheir mi cridhe ga h ionnsui' a bhios iomlan gun ghò, 
'S cha'n f hag mi mo chaileag a's Lochabar ni 's mo ! 

Creagakach. 



FREAGRADH D O LITIR AN AISLINGICHE. 

A Theachdair' urramaich, nii litir o dhuine ta air a chiùbh" 

Ann an àireamh xii leugh radh 's air a riasladh le aslingibh 
VOL. II. F 



Freaaradh do Litir an AisUngiche. 



June, 



na h-oidhclie. Tlia glialar clio- 
coltach ri m' ghalar fein "s nach 
duraichd mi gu'n f luiilte cliur air. 
'S iomadh oidhclie fliliuch f huar 
a ta mise air chuan, 's an f liairge 
na caoraibh gcala dol thariim, — 
's iomadh oidhclie tha mi gam' 
ruagadli le tarbh's mi gun chomas 
mi tcin a thoirt as, agus 's gann 
gu bhcil oidhclie nach 'eil mi 'dol 
le stallaidh ceudan aitheamh air 
airde ! Thug mi o cheann ghoirid 
gu leughadh leabhraichean feuch 
idir am faighinn a mach cia aca 
bha no nach robh seadh ann am 
bruadair, agus, le'r ceadsa, innse 
mi nis do'm bhràthair an t-Asling- 
iche mo bharail. 

Tha mi Ian chreidsinn gu bheil 
ann an lionmhoircachd aisling- 
ean, mar ann an lionmhoircachd 
bhriathar, mòran diomhanais, 
(Eccles. V. 7.) ach tha mi creid- 
sinn cu'\àedic\\à,fei,imaidh mi 
chreidsinn gu bheil Dia 'labhairt 
aon uair, seadh da uair ged' nach 
toir duine fainear, ann an aisling, 
ann an sealladh na h-oidhche, 
'nuair a thuiteas codal trom air 
daoinibh ; lob. xxxiii. 15. 16. 

Tha cuid de dhaoine 's ar leo 
nach'eii e duineil geill a thoirt do 
aislingean, ach se mo bharail fein, 
a labhairt na firinn mar tha i 
am chridhe, an ncach a chuireas 
cijI ri aislingean gu h-iomlan mar 
ni gun seadh gu'm bheil e cur cùl 
ris a BhiobuH ! Thainig Dia gu 
Abimclech ann an aisling san 
oidhche. Labhairaingeal an Tigh- 
earna ri Jacob ann an aisling. Bu 
chomharaichte da aisling Joseph I 
— aisling righ Pharaoh, agus an t- 
saighd'ear lùdhaich. Thainig an 
Tighcarnagu Saul, gu Solamh, gu 
Daniel, agus gu Nebuchadnesar 
ann an aislingibh na h-oidhche, 
agus thainig iad uile gu crich ! 
Is gealladh e a bhuineas do linn 



an t-soisgeil gu^m bruadair ar 
seann daoijie bruadar loel ii. 28. 
agus chaidh a choimh-lionadh, 
ann an cuid, 'nuair thainig an t- 
aingeal gu Joseph ann an aisling 
mu am breith ar Slanuighear ! 'S 
ann ann an aisling na h-oidhche 
f huair e rabhadh teicheadh do 'n 
Eipliit, agus a chaidh innse dha 
mu bliàs lieroid.agus co chuireas 
an teagamh nach h-ann o'n airde 
bha bruadar bean Phontiuis Phil- 
ate? 

Do thaobh ciod is aobhar do 
bhruadara cha'n urrainn mi dhean- 
amh a mach. Tha'n t-aobhar a ta 
'n " T-aislingiche" 'toirt seachad 
air innse cho bòidheach 's gum 
bheil mi ullamh gu' chreidsinn co 
aca tha e fior no nach 'eil. Tha'm 
Feallsanach Baxter a' cumail a 
mach gum bheil iad a tighinn 
o spioradaibh neo-chorpara, a 
ta thaohh-eighi dcogar ancluais 
na h-iiintinn! Dh'f haodainn mile 
dearbhadh a thoirt o eachdraidh gu 
bheil seadh aig add de bhruadair. 
Bhruadair Alcibmdesheagan m'an 
do mhortadh e direach mar thach- 

air. Dh'innis Pelitiiis roimh 

laimh, o aisling a bhruadair e, mar 
i\\ac\\a.n ùoPhomiicy. Mu thuairm 
tri chcud bliadhna roimh theachd 
Chriosd dhiult laddau^ àrd shag- 
art nan ludhach, mionnachadh a 
bhi dileas do Alastair uaibhreach 
mac Philip. 

Thog Alastair uaibhreach air'na 
chorruich a chum Jerusalem, eadar 
shagarta agus shluagh a sgrios gun 
tròcair ! 'Nuair chuala laddau so 
dh'òrduich e la troisg agus iriosla- 
chaidh, agus air an oidhche sin fein 
b/nuadair enach eireadh dochann 
aon chuid dha fein no do'n Bhaile- 
mhòr, — e dh' fhosgladh nan gea- 
tacha, agus nuair chitheadh e 
Alastair uaibhreach a tighinn le 



1830. 



An Teaomnh. 



43 



chuid feachd dol a mach na choin- 
eamh ann an èideadh an ionaid 
naoimh. 'S ann mar so a bha, dh' 
innis laddau 'aisling', rinn gach 
duine deas, agus cho luath sa 
thainig Alastair am fiadharc 
chaidh laddau fein a mach air 
ceann a chò'lain bhig air eideadh 
ann an corcur, an scarlaid, agus 
leis a chrùn-sagairt air an robh 
ainm Dhe. 'Nuair chunnaic Alas- 
tair uaibhreach an t-àrd shagart 
ghabh e air aghaidh agus rinn e 
aoradh do'n ainm a bha air a chrùn- 
shagairt ! Ghabh a shluagh mòr 
ioghnadh agus dh' f heòraich lad 
ciod bu chiall da? am fear a bha 
nachuspair-aoraidh do'n t-saoghal 
e fein a nis a sleuchdadh do shag- 
art ! *' Cha 'n e *n sagart" ars' 
Alastair " d'am bheil mi sleuchd- 
adh, ach an Dia a ta e'giùlan ain- 
me. Tha cuimhn' agam 'nuair 
bha mi ann dimMacedon^^ ctì\xq.%- 
achd ciod mar chiosnaichinn 
Asia, gu'm faca mi ann an aisling 
a cheart duine so air eideadh mar 
tha e nis, agus 'se 'chomhairlich 
dhomh falbh,agusarinn cinnteach 
mi a buaidh f haotainn air Darius." 
Trl laithean m'an deach Easbuig 
Smyrna a mhòrt arson a chreid- 
imh, bhruadair e gun do loisgeadh 
a chluasag ! Acii ciod a ruigeas 
mise leas tuilleadh a ràdh ! chun- 
naic mi fein, agus chunnaic daoine 
creideasach a's aithne dhomh 
bruadair cho comharaichte 's gu'n 
'J'innseadh dhuinn roimh laimh an 
coimhlionadh! 'S aithne dhomh 
bantighearn a bhruadair gu'n 
robh a bràthair a marcachd cap- 
uil, agus gu'n do thilg si e : beag- 
an na dheigh so chaidh a bhàth- 
adh ! chunnaic mi fein gu'n do 
chain mi fiacail beagan m' an do 
shiubhail bràthair caomh dhornh ! 
Arson a bhi'n crochadh le ròineig 
ris a ghealaich, 's a'n leithide sin, 
cha 'n eil annt' ach tròma lighe : 



theagamh gu'n robh a churrachd- 
òidhche bhar an Aislingiche, no 
gun robh car'naamhaich air anadh- 
art. Bh'f hearr leam co dhiu, gun 
deanadh se e fein aithnichte do 'n 



LNNS A BHAILE. 



AN TEAGAMH. 

Si ciiis bu mhiann leam f hiosrachadh, 

Le run 'us durachd mòr 
'M bheil grkdh agam do'n Tighearna 
'JVI bheil agam annsan coir ? 

Nam' ghradh leam e, am buanaichiim 

Fo bhas, cho fuar gun sta ? 
Cha b'urralnn iadsan bhi nis truaigh, 

Nach cuala riamh mu' ghradh. 

Am biodh mo chridh cho mairtheann 
chniaidh ? 

Urnuigh na h-uallach mhòir ? 
Gach diomhanas gun sta ga m' chradh 

Nam ghradh leam High na gloir ? 

Nuair dhearcam le mo shuil asteach, 
Cia diomhain dorch mo chridh ! 

Truaillidh, Ian do dh' as-creidimh 
Mo thruaighe ! An leanabh mi ? 

Nuair dh' eisdeam, leugham, dh' as- 
luicheam, 

Tha m'euslaint throm ga m'chlaoidh ; 
Sibhs' le'n ionmhuinn Dia gu fior, 

A n cor so, an aithne dhuibbs' ? 

S bron leam mo thoil a bhi co rag •, 
'S daorsa dhomh ciont an gnath : 

An deanainn caoidh airson mo thruaigh 
'S mi buileach fuar gun ghradh? 

Am b' ionmhuinn leam do chairdean 
caomh, 

An t-slighe dhireach rèidh ? 
A faighinn ann aol ghealladh brigh, 

Mar b'ionmhuinn leam thu feiu ? 



4è 



Bratach Tlii<'earna Chola. 



June, 



A Thighcarn ! cuir a' teagamh mi, 
Do (l' shluagh 's tu fein is grian ; 

Dealraich air toradh òg do glivais, 
Ma se 's gun d' f has c riaml»: 

Guidhcam guu gràdhaicheam ni's mò 

Ma thug Aii riamh dhuit gvàdh ; 
Deonuich.mar d'thug, gun tòiseaichcam, 
Gun dàil a chuir an la. 

Ead. leis an eileanach. 



Bratach Thighearna Chola. 

Bha toil aig Mac' Illeathain 
Dhuairt an cothrom a ghabliail 
air Tighearna Chola, le oidheirp a 
thoirt air an Eilean a ghlacadh ; 
agus chaidh e gu math air aghaidh 
chum Caisteil Bhreachdachaidh a 
ruigheachd m'an d'thugadh an 
aire dhà. 'Nuair a thachair so, 
chaidh Tighearna Chola na ghrad 
uidheam leis na dh'fheud e ga 
chuid daoine, agus chaidh e 
mach na chòdhail. Choinnich 
iad mar mhile do Bhreachd- 
achadh, air baile d'an ainm Tot- 
raonuill. Ann an deanamh deas 
fa chomhair a chatha, thug 
Triath Chola fainear gun do dhi- 
chuimhnicheadh a bhratach, ni a 
chuir doimheadas mòr air. Na 
gabh ort e, arsa sean cheatliar- 
nach làidir gramail, 'se teachd gu 
toiseach na muinntir, a' tilgeadh 
uailh a bhoineid, agus a leigeadh 
Fis ceann maol sgailceach, air an 
do chuir e a làmh. So a deir 
esan, bralach nach teid troidh 
air ah-ais gu h-oidhche. Cha ruig- 
ear a leas a ràdh gun do ghlac an 
t-aon mhire-chatha an t-iomlan 
diubh. Chaidh iad an sàs annta, 
agus chuir iad ruaig iomlan air an 
naimhdibh. 

B'cainm an t-scann laoich sgailc- 
ich, Dòmhnull MCigach. Agus 



'se ainm an àite 'san do chuireadh 
an cath, Sruthan nan ceann. 
D. c. Ead- le p. m'f. 



A Theachdaire Ghaelaich, 

Tha mi a' faicinn, agus 
tha mi a'foicinn le taitneas, gum 
bheil sibh a togail 'ur guth an agh- 
aidh mòran deth na barailean 
mearachdach, ga bheil ar luchd- 
dùthcha a toirt geill. Se durachd 
mo chridhe, uime sin, gun 'soirbh- 
icheadh libh agus gum bithcadh 
an Teachdaire ri fhaicinn amis 
gach àite 's am bheil a Ghaelig 
air a labhairt. Ged tha sibh a* 
faotainn cus miodail, is coir an 
fhirinn innseadh; is eiginn dhomh 
a ràdh gum bheil dòchas agam 
gum bi sibh 'n ur meadhon air 
mòran eòlais a' sgaoileadh air 
feadh na Gaeltachd. Ann an ùine 
ghoirid bithidh gach amaideas ag- 
us saobh-bharail air a'fuadach air 
falbh ; agus airson buitsichean 
agus fiosaichean cha bhi cas aca 
air an seas iad. Ma chi sinn 
feoghainn de 'n t-seòrsa so a' 
gabhail mòran orra, cha bhi ag- 
ainn ach a ràdb riu : 

Tliugaibh, thugaibh, bo ! bo ! 
An t-Olladh Leodach 's biodag air ; 
Faicill oirbh an taobh sin thall, 
Kheir e an ceann a thiota dhibh. 

Tha aobhar againn a bhi taing- 
eil nach eil air luchd-dùthcha faisg 
air CO aineolach'sabha iado cheann 
beagan bhliadhna. Ged is faoin 
an duine Iain Mòr, theid e seach- 
ad air a chladh air an dubh 
mheadhon oidhche, gun f hiamh, 
gun eagal. Na'n innseadh Alas- 
tair Aotram gu'n cual e ceol anns 
a chnoc bhiorach,theirte gun robh 
e air bhoile: agus nan abradh 



1830. 



Manaidhean. 



45 



Gille-nan-lltir gun d'thug na sith- 
ichean togail do thùr a bhealaicli, 
cha 'neil duine 's an dùthaich a 
bheireadh feart air. 

Ach ged tha so mar so, tlia mòr- 
an fhathast ri dheanamh : cha do 
threig gach uile amaideachd sinn 
idir. 

Cha mharbhadh Dòmhnull 
Buachail]e,mart air Di-h-aoine,ged 
bhitheadh bean - an - tighe gun 
f heoil fad na bliadhna. Tha mòr 
amharus aig Fionnladh Brocair gur 
h-i a chailleach Ruadh a chunnaic 
e a d#l tre'n bhuaile, ann an 
riochd maighich ; oir ged thilg e 
oirre da uair, cha do dhearg an 
luaidh air a craicionn. 

Tha feoghainn 's an diithaich 
air nach toir an saoghal a chreid- 
sinn, nach eil Murcha nan cleas a 
dol a dh'Eirinn, gach bliadhna, 
ann an gucag uibhe ; gun f hios 
c'arson a ta iad a toirt creideas do 
leithid, ach gun dubhairt Donn- 
cha Seoladair (neach leis an deise 
a bhreug na'n fhirinn) gu'm fac e 
fein e a seòladh seachad air eilean 
nam Manach. 

Tha Màiri nan gisreag an dùil 
nach eil lighiche 's an dùthaich 
cho maith rithefein,agus a gabhail 
oirre nach eil tinneas sam bith 
nach striochd da cumhachd. Loisg 
Coinneach na griosach a chas an 
la roimhe — chuir e fios air Màiri, 
Leighisidh mise thu a thiota ars' 
ise: cha bhi agam ach buintinn 
ri do chois le m' theangai, agus fo 
cheann seachduin bithidh i slàn; 
nach bitheadh mo theanga fein co 
maith ri d'theangasa arsa Coinn- 
each ? Cha bhitheadh idir arsa 
Màiri, oir dh'ith mise deth àinean 
na beisd-duinn. Bha Calum lap- 
anach a fulang leis a ghrèim lòin- 
idh agus thàinig Màiri dh' amharc 
air: Cuiridh mi Eoghan far am 
bheil thu, ars" ise, dannsaidh e air 
do dhruim, agus cha bhi beud ort 



— thainig Eoghan dh' ionnsuidh 
an t-saoghail air dhoigh nach 
ainmich mi. 

Tinneasan eile cuiridh i air falbh 
le gisreagan. Air uairibh cuir- 
idh i tinneas neach eile oirre fein. 
uairean eile air a chù bhreac, 
uairean eile air a choileach dhubh. 
Tha duine na mo choimhears- 
nachd a chuir fios air Màiri o 
cheann ghoirid. Ubh ! ars' ise, 
ghabh sùil ort, ach leighisidh mise 
thu guh-aithghearr. S ann mar 
sin a bha: co bha tinn ach Màiri ? 
bha i faisg air a bhàs. Ciod a ta 
'cur ort, a Mhàiri arsa Fearchar. 
Tha mi cinnteach, f hreagair Mairi, 
nach eil thu gun f hios agad ; 
chuir mi do thinneas orm fein. 
Mati, arsa Fearchar, gu an fhir- 
inn innseadh, cha robh mise idir 
tinn: ach tha mi anis fiosrach gum 
bheil thusa a mealladh muinntir, 
le bhi tagradh dhuit fein cumh- 
achd nach eil idir agad. 

Tha mi a' guidhe oirbhse, a 
Theachdaire, comhairle a thoirt 
do na mealltairean sin, agus do 'n 
mhuinntir a ta air am mealladh. 
Cha 'n eisd iad riumsa — ach dh* 
elsdeadh ribhse, oir tha earbsa 
mhòr aca as bhur gliocas. Le so 
a dheanamh cuiridh sibh comain 
air ioma neach agus gu h-araid 
air. 

lAR-TIIUATHACH. 



MANAIDHEAN. 
An diugh chunnaic mi'n searr- 
ach 'sa chùl rium, o cheann tuille 
's mios chunnaic mi 'n t-seilcheag 
air an lichd luim ; 'se sin air a 
cheum-choise ri taobh an rathaid, 
mar thigeadh do dh'fhear cois- 
eachd : Air son na cuathaige, tha 
e gu math deacair do fhear a 
bhios sa bhaile mhòr a cluinntin. 



46 



An Saoshal. 



Jane, 



an t-aon chuid le mir, a blii no 
gun bhi na bhroinn. Nam buin- 
inns' anis do'n t-seann saoghal, 
agus do na daoinibh gisreagach a 
db' fbalbb, theirinn, mar tbuirt 
lacob, Tha na nithc ml uilc a' 
;«' aghaidh ,- no tbeirinn mar 
tbuirt an Seana Gbael, S' cag- 
allach mi iiach icid a hhliadh- 
na so leam. Cha'n 'eil annta sin 
ach gisreagan agus rabhacban 
dbaoine saogbalta, agus, feudaidh 
e bith gu'm faigli iad freagradh 
saogbalta, d'a reir, ach rabb- 
acban a chreidicb, tha iad a 
mhàin air am fiiotuinu ann an 
geallaibh an t-soisgeil ; 's e sin 
focal De. Ciod mar bhiodb dùil 
agamsa gun sealladh comharan 
saogbalta dam thaobb, ach mai- 



sbeallas an saoghal fein, agus mar 
slieall e riamb — gu dubharach 
duaicbnidb, mar mhuime choimh- 
icb f huair gun tlus ? Do tbaobh 
nitbe nàdurra, 's e sin, 'nuair a 
sbeallas mi air taobb an t-saogh- 
ailjC'arson a sbaoilinn gu'm biodh 
iad ni b' fbàbbarraiche do m' 
tbaobh air a bbliadbna so na bha 
iad air gach bliadhna a chaidh 
seacbad ? ach 'nuair a sbeallas mi 
air taobb Dbe, tha 'flireasdal 
caomb, 'sa gbràs ro-thròcaireacb: 
— O so iunnsaich an seoladh so, 
O ! m' anam ! na gabb suim de 
chomharan saogbalta, 's na cuir 
taic an gairdein feòla ; ach cuir do 
thaic ri Dia, o'm faigh na dill- 
eachdain tròcair. 

Seumas. 



AN SAOGHAL. 

Bi'bh falbh, bi'bh falbb, a smuaintean faoin, 
Cha toil- mi eisdeaclid dhuibh san am ; 
Le'r miodal tla, 's le'r dealbhan breige, 
Cha leur dhomh ris an rod ach cam. 

Com an d'thugainns"gràdh do'n t-saoghal ? 
Mar mhuime clioimhicb f huair o thus : 
Cha d' f heuch e cairdeas domh na caoin, 
Ach dhearbh e ascaoin domh 's gach cuis. 



Bha mi 'na eis'meil iomad uair, 
Mo tliruaigh gun robh ! oir dh' f heuch c luath, 
Cairdeas no caoin nach robh do m'thaobh, 
Ach cUl na laimhe, 's anail f huar. 



Acl) deanadh iads' am bun de'n t-saoghal, 
'Jha faotainn caoimhneas uaith, a';* ckird ; 
Arh dhomhsa cba'n'eil math no bi')gh, 
Ach anns an Ti a ta os àird. 



1830. An Saog/ial. 47 

Na'n gabbainns' anns a plieacadli saors', 
Bu ghast'le saogbal bhi tabhairt duais ; 
'S nan labhrainn mai" a dh'iarradh e, 
Bu chaomh mo chonaltradh gacb uair. 

Nan deanainn miodal lis, a's geill, 
D'a chleachda eacorach, 's da cbèill, 
Thionndadh a chiidhe rium gu blàtb. 
'S gu bràth cba bhiodh e rium 'am feirg. 

Ach coma learn do mhiodal citiin ; 
Tba puinnsein folaicbt'ann ad bheul ; 
Maibbtacb tba d'anail do mo chliii, 
'S do cbomunn sugach do mo cbre. 

Ged sgaoil tbu t-ailleacbd roi' mo sbiiil, 
Tba rlilichdaireacbd a steach fo d' cbleith ; 
Ro cbaocblaideach tba d' aigne f buar, 
'S gur faide uam tbu'n diugb na'n de. 

Cba toir tbu sonas daingeann buan, 
Cha'n'eil tbu ann acb faileas breig ; 
Carach, ro-iomluaineacb gacb uair, 
A's com an seallainns' ort le speis ? 

Cha toir tbu sonas, 's suaimbneas cridb, 

Cba'n'eil lad agad li'n toirt uait ; 

Is iads' a ni asd' taic a's d'lon. 

Ni tbu sa cbi'lcb an diobradb truagh. 

Feucb dbombs' an duine tba gun gbaoid, 
No'n t-aon san t-saogbal a ta gun olc, 
Is feucbaidb mise dbuit an Ti 
A bbeir dbuit dioladh as gacb locbd, 

Acb dbombs' gur fearr bhi seaUtainn suas, 
Mar chirc san anamocb ris an sparr ; 
'S bbi fuasgailt mar mo cbleoc do'n t-saogb'l' 
' S uil' f haoineis saltraidb mi fo m' shkil. 



48 



Focal san dealachadh. 



June, 



NAIGHEACHDAN. 



'S ann le nior dhoilghios a cliuala 
sinn air an am so gun do chaoch- 
ail ar n-àrd Uachdaran saoghalta 
Righ Deorsa an Ceatliramh : 
Duine CO caomh-chridlieacli, agus 
Righ CO dleasnacli 's a shuidh 
riamh air Cathair Bhreatuinn. 
Cha 'n 'eil e 'nar comas san Air- 
eamli so, a bheag a ràdh mu thim- 
chioll na cuise so ach m'as beo 
sinn gus an ath mhios labhraidh 



sinn tuille uime. Rioghaichidli 
am bràtliair is faigse dha 'na àite, 
fo ainm Righ Uilleam an Ceath- 
ramh. 

Tha cosnadh soirbh r'a fhaot- 
ainn ; ach tha nihin ag eiridli ; ag- 
us cha 'n 'oil am miagh a babh- 
aist air crodh no air caoraich. 
Tha san àite so coslas maith air a 
bharr. 



LEABHRUICHEAN URA GAELIC. 



Thainig o cheann ghoirid cuid 
diubh so d'ar n-ionnsuidh, agus tha 
sinn a meas iomchuidh an ainm- 
eachadh ann an so, ge nach 'eil e 
'nar comas 's an am cùnntas mion 
a thoirt m'an timchioll. 

Tha leabhar ùr d' an ainm 
" Dleasannas na Cloinne, bhi 
'g iarraidh agus a gràdhachadh 
Chriosd. Leis an Urramach 
Donncha Grannt, ministeir Fhar- 
ais." 

Leugh sinn am leabhar beag so 
le mòr thaitneachd. Tha e do 
rireadh anns gach dòigh na leabhar 
maith-cha 'n aithne dhuinn ni's 
fearr do 'n t-seòrsa: tha e maith 'sa 
Bheurla, 'sa cha do chaill e 'bheag 



's an eadar-theangachadh. Tha 
ghaelig gasda. 

Fhuair sinn da leabhar eile, a 
chuireadh 'an Gaelig le Iain Rose 
ann an Abaràrdair — Ubhlan oik, 
airson muinntir òg, le T. Brooks. 
Agus 
"An gille ruith neamhuidh, 
le Iain Buinian." 

Tha'n da leabhar so luachmhor 
le gach creidmheach a leugh iad 
riamh. Dhuraiceamaid iad a bhi 
anns gach tigh 'sa Ghàidhealtachd 
— Soirbbheachadh leis-san a chuir 
a mach iad 'an Gaelic co turasd' 
a leughadh agus a thuigsinn ! agus 
mòran taing dha airson a dheagh 
litireach. 



FOCAL SAN DEALACHADH. 

Tha sinn ag locadh mòran taing d' ar caiidvan lionmhor air sou an caoiinbneis. 
Bheir sinn o km gu h-am àite do ua nithibli luaclunlior a cluiireas iad d'ar u-ionn- 
suidh. 



Maclure, Printer, 56, Trongate, Glasgow, 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRUIDH. 
XV. AIREAMH. 183a 



MU NA LEITHSGEIL A THA DAOINE GU MINIC A' TAIRGSE 
AIR SON A BHI FUIREACH AIR AN AIS O SHUIPEIR AN 
TIGHEARNA. 

IsA. Ivii. H. " ThtKjaibh airfaibh gach ceap-tuisUdh a rathad mo shluaigh. 



Dh'oirpich sinn rolmhe so, nàdur 
Sàcramaid na Suipearach a mhin- 
eachadh.agus an t-uidheamachadh 
a ta feumail chum teachd air 
mhodh iomcliuidh chum na cuirme 
sin. Ach ged is i aithne dheir- 
eannach ar Slanuighir so a dhean- 
amh mar chuimhneachan air-san, 
agus ged is meadhon gràis an t- 
ordugh so, co tarbhach air son 
maith anama dhaoine : is cianail 
ri thoirt fainear an àireamh mhòr 
a tha 'g aidmheil a bhi nan Criosd- 
uighean, a tha fuireach air an ais 
o'n chuirm ghràidh so, a dh'ain- 
deoin gach cuireadh càirdeil a tha 
iad a faotainn. Tha a leithsgeul 
fein aig gach neach, leis a' bheil 
e 'g oir'peachadh a choguis a 
thàladh gu suain, agus a chur mar 
fhiachaibh air fein gu bheil e 
tearuinte dhà, dàil a chur an geill 
a thoirt do aithne shoilleir agus 
dheireannaich Chriosd. Tha dòch- 
as againn, uime sin, nach measar 
mi-iomchuidh gun labhramaid 
beagan air cuid de na leithsgeul- 
an sin is bitheanta chluinnear o 
dhaoinibh. 

*Se 'n leithsgeul is cudthrom- 
VOL. II. G 



aich tha cuid a' gabhail, nach 'eil 
iadairidh air teachd air an aghaidh; 
gu bheil fhios aca gur peacadh 
trom tighinn gu neo-iomchuidh, 
agus uime sin gur tearuinte dhoibh 
fuireach air an ais. 

Tha'n lethsgeul so leis am bu 
mhiann le cuid de dhaoine urram 
a thaisbeanadh do'n òrdugh, ag 
èiridh,mar is ro thrice, o aineolas, 
ann a mheud agus nach 'eil iad a' 
toirt fainear an t-eadar-dhealach- 
adh soilleir eadar duine bhi 
NEO-AiRiDH ann fein, agus an 
comanach a ghabhail gu mi-iom- 
chuidh. Tha'n droing is fearr 
neo-airidh, agus an dèigh gach 
saothair agus uidheamachadh is 
urrainn duinn a dheanamh, tha 
sinn an seadh àraidh neo-airidh 
air an spruileach a thuiteas o 
bhòrd an Tighearna, gun tighinn 
air suidhe sios aig cuirm co shòl- 
eimde. Mar gabh deisciobui! 
Chriosd an comanach gus am 
mothaich siad iad fein Ian airidh 
cha'n'eil fhios c'uin a thigeadh iad 
air an aghaidh, Mar is mo a 
leigeas Spiorad nan gràs ris do 
dhaoinibh an staid fein, agus 



48 



Focal san dealachadh. 



June, 



NAIGHEACHDAN. 



'S ann le niòr dhoilghios a cliuala 
sinn air an am so gun do chaoch- 
ail ar n-ard Uachdaran saoghalta 
Righ Deorsa an Ceatliramh: 
Duine CO caonih-chridheacli, agus 
Righ CO dleasnach 's a shuidli 
riamh air Catliair Bhreatuinn. 
Cha 'n 'eil e 'nar comas san Air- 
eamh so, a bheag a ràdh mu thim- 
chioll na cCiise so ach m'as beo 
sinn gus an ath mlnos labhraidh 



sinn tuille uime. Rioghaichidh 
am biàthair is faigse dha 'na àite, 
fo ainm Righ Uilleam an Ceath- 
ramh. 

Tha cosnadh soirbh r'a fhaot- 
ainn ; ach tha nihin ag eiridh ; ag- 
us cha 'n 'oil urn miagh a b'àbh- 
aist air crodh no air caoraich. 
Tha san uite so coslas maith air a 
bharr. 



LEABHRUICHEAN URA GAELIC. 



Thainig cheann ghoirid cuid 
diubh so d'ar n-ionnsuidh, agus tha 
sinn a meas iomchuidh an ainm- 
eachadh ann an so, ge nach 'eil e 
'nar comas 's an am cùnntas mion 
a thoirt m'an timchioll. 

Tha leabhar ùr d' an ainm 
" Dleasannas na Cloinne, bhi 
'g iarraidh agus a gràdhachadh 
Chriosd. Leis an Urramach 
Donncha Grannt, ministeir Fhar- 
ais." 

Leugh sinn am leabhar beag so 
le mòr thaitneachd. Tha e do 
rireadh anns gach dòigh na leabhar 
maith-cha 'n aithne dhuinn ni's 
fearr do 'n t-seòrsa: tha e maith 'sa 
Bheurla, 'sa cha do chaill e 'bheag 



's an eadar-tlieangachadh. Tha 
ghaelig gasda. 

Fhuair sinn da leabhar eile, a 
chuireadh 'an Gaelig le Iain Rose 
ann an Abaràrdair — Ubhlan oir, 
airson muinntir òg, le T. Brooks. 
Agus 
"An gille ruith neamhuidh, 
le Iain Buinian." 

Tha'n da leabhar so luachmhor 
le gach creidmlieach a leugh iad 
riamh. Dhùraiceamaid iad a bhi 
anns gach tigh 'sa Ghàidhealtachd 
— Soirbbheachadh leis-san a chuir 
a mach iad 'an Gaelic co furasd' 
a leughadh agus a thuigsinn ! agus 
mòran taing dha airson a dheagh 
litireach. 



FOCAL SAN DEALACHADH. 

Tha sinn ag 'locadh moran taing d' ar caiiJean lionmlior air sou an caoimhneis. 
Bheir sinn o "am gu l»-àm àite do ua nithibli luachinlior a cliuireas iad d'ar n-ionn- 
suidh. 



Maclure, Printer, 56, Trongate, Glasgo 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRUIDH. 
XV. AIREAMH. 1830. 



MU NA LEITHSGEIL A THA DAOINE GU MINIC A' TAIUGSE 
AIR SON A BHI FUIREACH AIR AN AIS O SHUIPEIR AN 
TIGHEARNA. 

IsA. Ivii. 11. " Thdcjaibh air falbh gach ceap-tuislidh a ratJiacl mo shluaigh. 



Dh'oirpicli sinn rolmhe so, nàdur 
Sàcramaid na Suipearach a mhin- 
eachadh.agus an t-uidheamachadh 
a ta feumail chum teaclid air 
mliodh iomchuidh chum na cuirme 
sin. Ach ged is i àitline diieir- 
eannach ar Slanuighir so a dliean- 
amh mar chuimhneachan air-san, 
agus ged is meadhon gràis an t- 
òrdiigh so, CO tarbhach air son 
maith anama dhaoine ; is cianail 
ri thoirt fainear an àireamh mhòr 
a tlia 'g aidmheil a bhi nan Criosd- 
uighean, a tha fuireach air an ais 
o'n cliuirm gliràidh so, a dh'ain- 
deoin gach cuireadh càirdeil a tha 
iad a' faotainn. Tha a leithsgeul 
fein aig gach neach, leis a' bheil 
e 'g oir'peachadh a choguis a 
thàladh gu suain, agus a chur mar 
fbiachaibh air fein gu bheil e 
tearuinte dhà, dàil a chur an geill 
a thoirt do àithne shoilleir agus 
dheireannaich Chriosd. Tha dòch- 
as againn, uime sin, nach measar 
mi-iomchuidh gun labhramaid 
beagan air cuid de na leithsgeul- 
an sin is bitheanta chluinnear o 
dhaoinibh. 

'Se n leithsgeul Ì3 cudthrom- 
VOL. II, G 



aich tha cuid a' gabhail, nach 'eil 
iadairidh airteaclid air an aghaidh; 
gu bheil fhios aca gur peacadh 
trom tighinn gu neo-iomchuidh, 
agus uime sin gur tearuinte dhoibh 
fuireach air an ais. 

Tha'n lethsgeul so leis am bu 
mhiann le cuid de dhaoine urram 
a thaisbeanadh do'n òrdugh, ag 
èiridh,mar is ro thrice, o aineolas, 
ann a mheud agus nach 'eil iad a' 
toirt fainear an t-eadar-dhealach- 
adh soilleir eadar duine bhi 
NEO-AiRiDii ann fein, agus an 
comanach a ghabhail gu mi-iom- 
chuidh. Tha'n droing is fearr 
neo-airidh, agus an dèigh gach 
saothair agus uidheamachadh is 
urrainn duinn a dheanamh, tha 
sinn an seadh àraidh neo-airidh 
air an spruileach a thuiteas o 
bhòrd an Tighearna, gun tighinn 
air suidhe sios aig cuirm co shòl- 
eimde. Mar gabh deisciobuil 
Chriosd an comanach gus am 
mothaich siad iad fein Ian airidh 
cha'n'eil fhios c'uin a thigeadh iad 
air an aghaidh, Mar is mo a 
leigeas Spiorad nan gràs ris do 
dhaoinibh an staid fein, agus 



50 



]\Itt Shiiipeir an Tighcarna. 



Jul 



V, 



naomhachd fior-ghlan an Dc sin 
ris a blieil an gnotliach, is ann is 
mo a mlieasas iad iad fcin nii-iom- 
chuidh air dlùthachadh ris. Cha'n 
airidh sinn air an earrainn is luglia 
de tliròcair Dhe, a tha sinn co 
saibliir a mcaltuin ann an sochair- 
ibh aimsireil agus spioradail ; ach 
a bhcil sinn uaith so ri cùl a cliur 
riu a chionn nacli 'cil sinn airidli? 
Tha sinn nco-airidli air uiread 
agus ar sùil a thogail suas ri ion- 
ad a chòmhnuidli, ach a bhcil sinn 
do thaobh sin air ar bacadh o ùr- 
nuigh a dheananih ? 'S ann do 
na ciontaich agus na peacaich a 
tha 'n cuireadh teachd air an agh- 
aidh air a thoirt. Tha mothach- 
adh air sinn a bhi peacach na 
earrann f heumail d'ar n-uidheam- 
achadh. Ma chuireas duine 
bochd GUI ri tabhartas an f hiugh- 
antaich, tha e neo-airidh air cobh- 
air. Ma chuireas duine tinn cùl 
ris an ioc-shlaint a leigliiseadh e, 
cha'n airidh e air slàinte ; ach tha 
sibh gu soilleir a' faicinn gur ann 
a chionn gu bheil e bochd bu 
choir do'n dara fear gabhail ris an 
tairgse ; agus gur e tinneas an 
fhir eile an t-aobhar is mo gu 
ciingaidh-leighis an leigh a ghabh- 
ail. Dime sin, ma ta, ma tha thu 
mothachail air do neo-airidhead, 
agus dconach air maitheanas agus 
gràs fhaotainn, is coir dhuit an 
iarraidh, cha'n ann a chionn gu 
bheil tliu airidl), ach air son gu 
bheil fl'um agad air na beannach- 
dan sin, agus gu'n caillear thu as 
an eug'ais. Cha'n e mhàin gu 
bheil Teum agad orra, ach tha 
Criosd a' toirt cuireadh diiuit 
teachd agus sochairean fhaotainn 
a fhreagras do d' uireasbhuidh. 

Ma tha aon neach a' fuireach 
air ais, airson nach 'eil e airidh, 
a chionn nach 'eil e co iriosal, co 
diadhaidh, agus co naomha 's bu 
choir dha, agus gur ann da rir- 
eadh ann an treibhdhireas cridhe 



a tha e deanamh 'an aidmheil so, 
ma tha e mothachail air uallach a 
pheacaidh, agus a' seasamh fad air 
ais, mar an t-aithreachan iriosal, 
le fiamh naomh air anam, ris an 
duine so thcireamaid, Thig air t- 
adliart ; 'si so an inntinn a tha 
freagarach; oir is ann doibhsan a 
tha ri bròn air son peacaidh a tha 
'n cuireadh air a thoirt. Cha 
bhuin foirfeachd gràis do dhuino 
sa bheatha so ; agus ma shaoileas 
aon neach gu bheil aige fein aon 
mhaitheas a thoilleas deadh-ghean 
no càirdeas De aig a chuirm 
so, tha e ga mhealladh fein gu 
mor. 

Tha cuid ann a tha gabhail 
orra gu bheil iad a fuireach air 
an ais air eagal le teachd air 
an aghaidh gun itheadh agus 
gun òladh iad breitheanas dhoibh 
fein. Ma tha fhios aig an dream 
so gu bheil iad a' caitheamh am 
beatha ann am peacadh follais- 
each, gun ghràdh do Chriosd, no 
gun chreidimh ann, gun ath- 
nuadhachadh spioraid, agus gun 
naomhachd beatha, tha e ceart 
doibh fuireach air an ais; ach 
thugadh iad an aire gu bheil gach 
dleasnas eile air an d'theid iad 
m'an cuairt ag an-tromachadh an 
ditidh, 's gun cirich e 'am breith- 
eanas nan aghaidh. Ciod an ni a 
tha daoin' aingidh a' deanamh 
nach ann g'an dltcadh a tha e ? 
A' bheil e teachd gu aoradh foU- 
aiseach Dhe? 'S ann a tha e 
chum a dhitidh : oir eiridh gach 
focal a chluinneas e san àite sin 
suas ann am breitheanas na agh- 
aidh, agus ditidh se e, A'bheil e 
fuireach air ais o thigh Dhe ? 'S 
ann chum a dhitidh a tha e dean- 
amh sin : oir tha e deanamh tàir 
air Dia agus air òrduighibji. A' 
bheil e ri ùrnuigh na thigh fein ? 
'S ann a tha e ga cur suas chum 
e fein a chur fodha : oir is ann a 
tha e ga deanamh gu cealgach 



1830. 



Mu Shuipeir an Tighearna, 



51 



fiunnar gun an cridhe bhi sa 
ghniomh. A' bheil e caitheadh a 
bheatha gun urnuigh ? Is amhuil 
a tlia e ga caitlieadh chum e fein 
f hagail shios : oir tha e caitheadh 
a bheatha as eug'ais Dhe 'san t- 
saoghal. An aon fhocal, cha'n 
urrainn a leithid sin do dhuine, a' 
bhuanaicheas mar sin, aon ni a 
dheanamh ach fearg a thasguidh 
suas fa chomhair la na feirge. 
Am feadh a bhuanaicheas tu anns 
a pheacadh le d' f hiosrachadh, 
gun aithreachas a ghabhail, tha 
aobhar da rireadh agad fuireach 
o bhord an Tighearna, ach nan 
d'thugadh tu fainear e, tha'n t- 
aobhar cendn' agad t-aidmheil a 
threigsinn, do biiaisteadh a 
thilgeadh dhiot, Criosd àicheadh, 
agus CÙ1 a chur ri d' chreidimh. 

Ach tha sinn am barail gu bheil 
mòran a' gabhail an leithsgeil so, 
nach 'eil co eagallach roimh 
dhiteadh agus roimh bhreitheanas 
's a tha iad a' cumail a mach. 
Oir is aithne dhuinn cuid diubh so 
a tha fuireach o na dh"iarr Criosd 
orra dheanamh, agus air nach 'eil 
sgàth sam bith na thoirmeasgadh 
dhoibh a dheanamh. Mionnaich- 
idh iad, òlaidh iad, brisidh iad la 
na Sùbaid, agus iomad mi-ghnàth- 
achadh eile. Uime sin is breug- 
ach an leithsgeul a tha iad a'gabh- 
ail, gur e eagal oilbheum a chur 
air Criosd is cionfàth air an cumail 
air an ais. Is beag mo chùram 
gur e agartas a sruthadh o choguis 
mhaoth is coireach. Cha 'n e, 
ach nach miannach leo idir a bhi 
naomha no snuim ùr a chur air an 
anam do Dhia, air eagal gu'm 
feumadh iad an leannain peacaidh 
a threigsinn, agus am beatha a 
chaitheamh air dhòigh nach 'eil a 
rèir r'am miann. Ann an aon 
fhocal, cha 'n 'eil an cridhe ann 
am fonn air son an òrdugh naomh, 
cha'n'eil suim aca dheth. 



Ghuidheamaid orrasan aig a 
blieil an lethsgeul nach 'eil iad 
uidheamaichtea thoirt fainear ciod 
an t-aideachadh a tha'n so? 'Se'n 
lethsgeul so, gu bheil iad as eug'- 
ais gràdh do Dhia, no creidimh 
'an Criosd; tha iad as eug'ais aith- 
reachais agus naomhachd, gun 
mhaitheanas no coir airneamh; tha 
iad an taobh a muigh de Chriosd, 
nan tràillean do'n pheacadh, 
agus do'n droch-spiorad, agus nan 
oighreachan air ifrinn. 'Se so 
staid gach neach a tha trid am 
peacaidh a' fuireach air an ais o 
bhord an Tighearna. 

Tha cuid a' gabhail mar leith- 
sgeul nach 'eil ùin aca, le gnoth- 
aichibhan t-saoghail bhuaireasaich 
so, smuainteachadh idir air na 
nithibh so. 'S bochd an leithsgeul 
so, nam biodh duais oir ri fhaot- 
ainn an lorg tighinn, gheibhteadli 
ùine gu leòir. Is beag a dhiongas 
an leithsgeul so'nuair a thig teachd- 
air 'a bhàis, agus's beag toirt fain- 
ear a tha aca so air earail Chriosd, 
" larruibh air tùs rioghachd Dhe 
agus fhireantachd, agus cuirear ris 
sin gach ni eile bhios feumail." 

Tha muinntir eile a'tairgse mar 
leithsgeul gu bheil eagal orra le 
laigsinn an nàduir gu'm bristeadh 
iad am bòidean comanaich, ged a 
ghabhadh iad e, agusgur tearuinte 
dhoibh, uime sin, fuireach air an 
ais. 

Ma tha mhiann ortsa da rireadh 
bhi beò do Chriosd, agus siorr- 
uidheachd a chur seachad na lath- 
air, bu choir mothachadh air do 
laigsinn impidh a chuir ort dol gu 
minic chum bòrd an Tighearna a 
dh'fhaighinn am barrachd gràis ; 
agus ma chiontaicheas tu a ris, 
mar tha gach neach ann an càii 
a' deanamh, thig ni's trice chum 
nam meadhonan tha air an òrduch- 
adh le Dia, agus air am bean- 
nachadh gu cur as do'n pheacadh* 



52 



Mil Bhàs an Ri^h. 



July, 



a bheothacliadh creidimh, dòchais, 
gràidh, agus gacli gràs eile a 
bhuineas do'n Chriosduidh. 

Tha cuid, agus 's e'n Icithsgeul 
gu bheil iad ro òg. Ach a bheil 
iad tuille 's òg gu gràdh a tlioirt 
do Cluiosd, gu'n earbs' a chur 
ann, no gu bhi beo dhà? No 
bheil iad tuille 's òg gu bàs fhagh- 
ail, agus cunndas a thoirt suas 
do Dhia? Ach tha eagal oimn 
gur e aobhar an leithsgeil so, gu 
bheil a mhiann orra a chuid is 
fearr d'an làithean a thoirt thairis 
d'an ana-miannaibh, agus an sin 
pilleadh ri Dia, 'nuair nach 'eil an 
tuille sòUiis aig a pheacadh r'a 
thoirt dhoibh. Eisdibh a mhuinn- 
tir òg ri aon f hocal san dealach- 
adh. Chaidh ur tioranadh gu 
tràthail suas do Dhia ann am 
baiste. Tha bòidean an Tighearn 
oirbh, agus tha sibh neo-aithrigh 
air an urram agus air an ainm sin, 
ma tha sibh a' diùltadh deanamh 
air ur son fein an ni a rinneadh 
air ur son 'nuair bha sibh òg. 
Thug ar pàrantan seachad sibh 
do'n Tighearna,is tha sinn a'gairm 
oirbh angniomh sin a cho'-dhaigh- 
neachadh le'r deanadas fein. An 
dara cuid cuiribh cul ri'r baiste, 
no càiribh ar seula ris air ur son 
fein aig bòrd an Tighearna. Is cò'- 
ionann ceangluichean an da Shàc- 
ramaid. Tha sibh fo chuibhreach 
an dara h-aon, thigibh fo'n aon 
sile. Taghaibh an Dia da'n dean 
sibh seirbhis, Dia no an saoghal ; 
Criosd no an fheòil. Gun aomadh 
Dia cridhe gach aon agaibh gu 
ràdh, Ni mise seirbhis do'n Tigh- 
earna. Thugaibh do Dhia cèitcin 
ur laithean. Cuimhnichibh ur 
Cruithf'hear ann an làithibh ur 
n-òige, agus eisdibh ri briathra 
Chriosd a tha 'g ràdh, Decuiaibh 
40 mar chiti/ti/uieachan urmsci. 

Co'-dhuinidh sinn. Trèigeadh 
ain peacaclr slighe na h-aingidh- 



cachd agus a bhàis; gabhadh e ri 
Criosd agus an sin thigeadh e, 
agus itheadh e aran na beatha. 
Thigeadh a mhuinntir aineolach 
do sgoil Chriosd, foghlumadh iad 
uaith-san, dircadh iad ceum air 
cheum do'n t-seomar is àirde, far 
a bheil a chuirm so air adeasach- 
adh. Thigeadh iadsan mar an 
ceudna a tha ann am mi-run da'n 
coimhearsnaichibh; rachadh iad 
air tùs agus deanadh iad rèite r'an 
nàbuidh, agus an sin thugadh iad 
seachad an tabhartas. Thigeadh 
iadsan aig a bheil niòran de 
ghnothaichean na beatha so; a 
mhàin fàgadh siad iad aig iochdiu- 
na beinne, mar rinn Abraham 
ris nah-asailibh, agus dlreadh iad 
suas nan smuaintibh gu neamh, 
agus cumadh iad co'-chomunn ri 
Dia. Thigeadh a mhuinntir lag, 
chum gum fliigh iad neart: thig- 
eadh a mhuinntir neartmhor,chum 
nach fas iad lag. Thigeadh a 
mhuinntir ghealtach, chum gu'm 
bi an cridhe air a shocrachadh !e 
creidimh is beothaile; agus thig- 
eadh iadsan aig a'bheil dòchas, 
chum gum faigh iad am barrachd 
tomhais de mhuinghinn iriosail. 
Gabhadh iadsan a th'air an socair 
ris a chuircadh so, a chionn nach 
'eil leithsgeul aca; agus gabhadh 
iadsan aig nach 'eil mòran ùine 
ris mar an ceudna, chum gun 
tarraing iad am barrachd naomh- 
achd air an gnothaichibh. Thig- 
eadh nmhuinntirdhubhach bhròn- 
ach, chum gum bi an cridheachan 
air an lionadh le aoibhneas an 
Tighearna ; agus thigeadh iadsan 
gach am a tha deanamh gairdeach- 
as ann an Dia, chum gu'm bi an 
aiteas iomlan. 



MU BIIAS AN RICH. 
Chaochail High Deors' an Ceath- 
ramh I High co aoidheil, f hlath- 



1830. 



Mil Bhàs an Ri"h. 



53 



ail, CO cothromach, agus co clucli- 
asach, 'sa shuidh riamh air cathair 
Bhreatuinn. Bha e mar athair 
caomhail d'a dhaoinibh : fear 
sheasamh an còrach, fear dion an 
saorsuinn, agus caraid nam feum- 
ach ; agus tha bhuil, tha'n DCith- 
aich an diugh mar aon duine g'a 
chaoidh. Tha naigheachd bàis 
an duine mhòir so a' siubbal o 
rioghachd, gur ioghachd; tha gaoth 
nan speur, agus gkiasad nan tonn, 
a' giùlan sgeul a bhròin do chear- 
naibh iomallach an t-saoghail ; 
agus ann am tarsuingeachd nan 
Innse cian, is a'measg lionmhoir- 
eachd nan Eileana bha fodha,togar 
tuireadh a bhròin. 

Bu neo-shuairce dhuinne d'a 
rireadh gun bheagan a labhairt mu 
bhàs an High. B'e righ gaolach 
nan Gaidheal e, is bu nihòr a 
mheas orra. Bha e eòlach air 
eachdruidh an Dùthcha, agus bu 
taitneach leis bhi 'g iomradh air 
an gniomharaibh euchdach anns 
na linntibh a dh' f halbh. Bha 
meas mòr aige do Thir nam beann, 
do chànmhuinn agus do eididh 
nan Gaidheal. 'Nuair thainig e dh' 
Albuinn bha aiteas air 'nuair a 
chunnaic e iad m'an cuairt da; 
agus air an la san do chuir flaith- 
ean àrda na Rioghachd suas gach 
fear dhiubh suaicheantas a dhùcha 
fein, thainig esan nam measg ann 
an Ian eididh nam beann, le 
'bhoineid, le iteig, 's le bhreacan 
an fheile. 

Rugadh e air an 12 la de cheud 
mhios an fhoghair sa bhliadhna 
1762. air chor 's gun robh e mar 
bheagan do ochd bliadhn' a's tri 
fichead a dh'aois. Ge nach do 
rioghaich e ach deich bliadhna na 
ainm fein, gidheadh rioghaich e 
an ionad athar, (air am bu deòin 
leis an Fhreasdal a làmhaleagadh) 
naoi bliadhn' eile; ionnas gun 
robh e naoi bliadhna deugos ceann 



na rioghachd ; agus re fad na h- 
iaine sin cha d' fheuch e ri atharr- 
achadh sam bith a dheanamh air 
laghannaibh na Dùthcha, chum an 
crùn àrdachadh air chostas an 
t-sluaigh. Ma thimchioll aghiul- 
ain 'an aois òige,agus na chuireadh 
as a leth, cha bhuin e dhuinne 
labhairt. Cha'n'eil teagamh nach 
robh mòran deth fior, ach tha 
sinn cinnteach gun do chuireadh 
iomad ni as a leth nach robh fior. 
Is mòr na buaireanna d'a bheil 
Prionns' òg buailteach ; agus 's 
bochd an ni do neach sam bith 
tlachd a ghabhail ann a bhi 'g 
aithris droch sgeul orrasan nach 
raaireann. 

Phòs Righ Deorsa an IV. bana- 
charaid da fein, nighean peathar 
athar, "^bana phrionnsa Bhnins- 
tvick ; pòsadh nach robh buadhar 
dhà-san no dh'ise. O'n phòsadh 
neo-shonadh so bha aon nighean, 
o'n robh àrd fhiughair aig an 
rioghachd. Ribhinn àluinn, co 
maitheasach, agus co cliùiteach air 
gach dòigh 'sa b' urrainnn an 
rioghachd amhiannachadh. Phòs 
i so Prionns' òg as a Ghearmailt, 
ach mo thruaighe! cha domheale 
fein n'an rioghachd i ach Ciine 
ghearr. Chaochail i na leabaidh 
shiùbhladh, agus an leanabh mic 
a rug i, ni a chuir mòr mhulad air 
an tlr, agus air a h-athair rioghail 
aig an robh mòr speis di. Tha 
còrr agus sea miosan o'n a thainig 
an eas-slainte sin air an Righ a 
thug a bhàs. Ghiùlain e le an- 
shocair gu striochdta siochail ; 's 
gann achualas gearan uaithe; bha 
e na bheachd gus a mhionaid san 
do thilg e an deò. 'S ann le mòr 
shòlas a tha sinn a'cluinntinn gun 
robh Easpuig diadhaidh, cràbhach 
do ghnà maille ris, agus gu 'n do 
noclid an righ creidimh agus 
dòchas a Chriosduidh na bhàs. 
Tha e ri bhi air adiilacadh ann an 



5i 



liiah Uillecwu IV. 



July, 



Caibeal iVindsor air a chùigcamh 
latha deiig de'n mhios so. 

Nach bu choir dlminn gliocasa 
tliarruing o bhàs an righ. 'S e'm 
has fein righ an uamhais, air nach 
ciiir beartas moille, nncli urrainn 
mòralachd no urram a chumail air 
ais. Cha 'n f heudar dorsan na 
lù-chuirt is àirde a dhruideadh air, 
ni's niò na comlihidh a bhothain 
IS isle. Spionaidh c leis an righ 
mar an trail!, agiis na bhcachd-san 
cha 'n 'eil urram na seachnadh air 
fear seach fear. 0"n a f'huair am 
bàs a stjgh do righ-chatliair Bhrea- 
tuinn, CO is urrainn cur na agh- 
aidh ? Nan deanadli urram no 
mòralachd, inbh àrd no saibhreas 
am bàs a bhacadh, cha robh an 
rioghachds' an diugh fo tididh a 
bliròin. O'n a cliaochail esan,ani 
Hath a b'àirde agus a b'urramaiche 
san Roinn Eorpa, deanadh maith- 
can an domhain deas gu luidhe 
sios ann an dorchadas na h-uaighe. 
O'n a thuit csan, cia diomhain 
gach ni fo'n ghrein ? Diomhanas 
nan diomhanas, is diomhanas gach 
ni. Cia neo-airidh an saoghal so, 
agus na bheil air uachdar, air 
gràdh agus ciiram mhic an duine ? 
Ciod e a nis an saoghal, agus na 
shcalbhaich e dheth, dhà-san air a 
bheil sinn a'labhairt ! Co thu, ma 
ta, a tha socrachadh do cliridhe 
air mòralachd an t-saoghail ? A' 
bheil thu ni's mo na ar righ nach 
niaireann ? A' bheil meas àrd 
agad air na daoinibh o'n d'thainig 
tliu ? Esan a bha de shliochd 
nan righrean, cliaochail e. A' 
bheil thu mòr as do bheartas ? 
Ecuch dh' eug righ Bhreatuinn I 
A' bheil thu deanamh uaill a d' 
chumhachd ? cisd ! tlia uachdaran 
nan tri rioghachdan air basachadh. 
A' bheil muit ort a àiUeachd do 
dhealbh, agus eireachdas do 
chruth. Thig agus Ccòraith, c'àit' 
am bheil esan a b' uillidli measg 



sluaigh, agus's e freagairt a gheibh 
thu, tha e marbh gun chomas 
gluasad. 

Ciod c, ma ta, co'-dhunadh an 
iomlain ? Oirpicheaniaid, a reir 
mar sheolas focal De sinn, agus 
anns an neart a ta air a ghealladh 
dhuinn, a bhi tasguidh suas ar n- 
ionnihais air neanih, agus a bhi 
saibhir do Dhia ; agus an sin, 
bilhidh sinn beo ann an àrd urram, 
agus ann am mòr shonas, 'nuair 
a thuiteas criiin agus righ-chaith- 
richean, seadh, a ghrian, a gheal- 
ach, agus na reultan, agus an 
saoghal m'an iath iad, gu neo-ni. 

O ! nach robh daoine glic, gun 
tuigeadh iad so, 's gun d' thugadh 
iad faincar an crioeh dheireann- 
ach ! 



KIGII UILLEAM, IV. 

Rugadh an righ tha nis air a 
chathair air an la th' ar f hichead 
de 'n cheud mhios de 'n f hoghar- 
adh, 1 765. Ben treas mac a bha 
aig athair c ; 'Nuair bha c ceithir 
bliadhna deug aois, roghnaich e 
dol chum na fairge, agus chaidh e 
air bòrd luing chogaidh, far an do 
chuir e stigh ùine mar dhuin' air 
bith eile. Bha e an cath no dha 
air fairge, far an do dhearbh se e 
fein na dhuine ; 's 'nuair a dh' 
cirich e gu bhi na àrd-mharaiche, 
cha b' ann aige-san a bha choire 
nach do chuireadh cabhlach lion- 
mhor fo a riaghladh, agus nach 
do chog e an aghaidh naimhdean 
a dhCithcha. 

An f headh's a bha e aig fairge, 
ghiCiiain se e fein gu caomhail 
càirdeil ris gach aon a bha maille 
ris; agus tha iad lionmhor leis an 
do sheol e san am sin a tha'n diugh 
am measg a chàirdean is ion- 
mhuinne. Bha e fein agus an t-Ard- 



1830. 



Mu Algiers. 



mharaiclie Nelson ami an dlu 
eolas, agus tha f hios againn gun 
robh meas mòr aig an duine ain- 
meil sin air teòmachd agus cruad- 
al ar righ. 

Phòs e o cheann da bhliadlina 
dheug, a bhana phrionns' is ban- 
righ dhà air an am, air a' blieil 
meas agus cliù mòr. llugadli 
dithis chloinne dhoibh a chaochail. 
nan òige. Tha iad uime sin air 
an am gun teaghlach, air chor 's 
'gur i a bhan-oighre is tinn' air a 
chrùn nighean a bhràthar a b' 
fhaigse dha, Diuchd Kent. 
Tha i so mu aon-bliadhna-deug a 
dh' aois, agus ma thig i gu bhi 
rikghladh na rioghachd so 's ann 
fo ainm Ban-righ Victoria, 

Tha Righ Uilleam air a mheas 
leis gach neach a ehuir eolas air 
na dhuine suairce tuigseach, agus 
tha fiughair aig daoine nach bi e 
bheag goirid air athair no air a 
bhràthair. Cha d' rinn e fathast 
aon atharrachadh air seirbhisich a 
chrùin. Tha e an deigh Parla- 
maid ùr a ghairm, agus 'se dùr- 
achd ar cridhe gun soirbhicheadh 
an Tighearna leis, gum bi e fad 
air a chaomhnadh gu bhi na 
bheannachd d'a thir, agus gum bi 
saorsadh agus sith r'a linn, mar 
bha ri linn a bhràthar. 

'Nuair bha e aig fairge bha e 
ann an Eileana na Gaeltachd, agus 
chunnaic e mòran de Albuinn. 
Tha e air a ràdh gu bheil e ro 
thoigheach m'an Dùthaich so, 
agus gu bheil e cur roimhe tigh- 
inn ga faicinn air an ath-shamh- 
radh. 



MU ALGIERS. 

Chual' an Dùthaich air fad gun 
do chuir na Frangaich a much 



Feachd laidir chum an Dììthaich 
sin a cheannsachadh. 'Se Ceanna- 
bhaile na rioghachd so Algiers, 
air còrsa na fairge. Tha'm baile 
so air a dhaingneachadh gu laidir. 
Tha e air a chuairteachadh le 
balladh a tha da f hichead troidh 
air airde, ?gus an taobh a niuigh 
dheth so tha dig' a tha seachd 
troidhean air doimhneachd, agus 
fichead troidh air leud, a tha Ian 
uisge. IM'a thimchioll a Bhaile 
tha seachd caisteil, air a' bheil 
iomadaidh de ghunnacha mora. 
Air taobh na fairge, tha'm baile 
so, agus an acarsaid air a dhaing- 
neachadh gu ro laidir. Tha riogh- 
achd Algiers mu shea ceud mil' 
air fad, agus naoi fichead mil' air 
leud. 'S ann do'n chearna sin 
de'n t-saoghal ris an canar AJ'rica^ 
a bhuineas e ; agus tha baile mòr 
Algiers calg-dhireach fa chomhair 
Gibraltar. Tha luchd-àiteach- 
aidh na rioghachd so a co'-sheas- 
amh de Mhoors^Arahs,Iu(ihaich, 
agus mòran Chriosduidhean a tha 
aca nan tràillean fo dhaorsa 
chruaidh. A thaobh creidimh is 
Mahomadaich muinntir na tire so, 
agus tha gamhlas mòr aca do 
luchd-leanmhuinn Chriosd. Tha 
fir agus mnài na rioghachd so ro 
neo-thoileach aoidhean f haicinn a 
stigh nan tighibh. Ma ni aon 
duine guth air a choimhearsnach 
is trie leis, an àite leige stigh, mai 
ni sinne, 's ann a chionnicheas na 
floors a muigh e, agus an deigh 
brat a sgaoileadh air an t-sràid, ni 
iad suidhe air a shocrachadh an 
gnothaichean.Cha n eil dithis diubh 
a thachras air a chèile,an àite sean- 
achais nan seasamh mar ni sinne, 
's ann a shuidheas iad air an làr, 
Cha'n'eil marcaichean air thalamh 
is fearr na na daoine so, agus cha'n 
'eil ri fhaotainn eich is meam- 
naiclie liithmhoire na tha aca. 



56 



Mìi Aliriers. 



July, 



Cosmhuil lis na Maliomedanaich 
eile tlia cead aca so ceathrar de 
mlìnathan pòsda blii aca, agus *s 
iad na pàrandan a ni an t-suirdhe 
air son an cuid cloinne. Cha'n 
fhaic fear no bean-na-bainns' a 
cheile gu là a phòsaidh, a chionn 
gu blicil na ninài òga san diìth- 
aich so do glinà fo ghlais, agus 
'nuair a tliig iad a mach tha'n agh- 
aidh còmlidaichte le gnCiis-blirat. 
'Nuair a dh'eugas fear dhiubh so, 
tlicid a glirad cliur fo thalamli. 
Tha an àiteachan adhlaic an taobh 
a muigh de'n bliaile, agus tha 
luchd-bròin fo thuarasdal a lean- 
tuinn a cliuirp, agus a seinn 
laoidhcan le fonn tìomhaidh a tlia 
air a thogail leis a chuideachd air 
fad. 

Tha ionadan aoraidh lionmhor 
san dùthaich so. Tha os ceann 
trì-fichead diubh so ann am baile 
mòr Algiers. Tha na h-eaglais- 
can so a co'-sheasamh de chùirt- 
ibli farsuing fosgailte, tobar eir- 
eachdail nam meadhon, air son 
gach ionnlad a tha fiachaicht' air 
an kichd-aoraidh, Man ciiairt 
air a chùirt tha àiteachan air a' 
bheil brait riomliach air an sgaoil- 
eadh, far an sleuchd iad sios an 
am deanamh ùrnuigh. 'Nuair a 
thig iad a stigh do'n tigh-aoraidh, 
an ait an còmhdacha cinn a thoirt 
diubh, 'sann a chuircas iad diiibli 
an cas-bheairt. Cha'n'eii an ùr- 
nuigh acli gearr, ag aideacliadh 
maitheas Dhe agus Mhahomed ; 
tha i air gacli am air a h-aitln-is 
tri uaircan, Icn da làimh air an 
togail suas os ceann an cinn, agus 
'nuair a sguircas iad pògaidh iad 
an talamh. 'S e di-haoin' againne 
an t-Sàbaid aca san. Cha'n'eii 
cluig aca nan eaglaisean, ach ann 
an àmaibh aoraidh agus ììrnuigh 
togaidh iad suas brataichean gcala 
air turaid na h-eaglais ; thcid iad- 



san a stigh a tharlas air an am a 
bhi dlu do laimh, agus tuitidh iad- 
san a bhios fad air falbh air an 
gluinibli sa cheud àite goireasach. 
Tha tri feillean mora spioradail 
aca. 'S e'n t-aon is mo dhiubh, 
hi àraidli tha air a chur air leth 
chum cunndas a ghabhail air am 
niaoin shaoghalta, chum an deich- 
eamh a thoirt do na bochd- 
aibli. Cha'n fhaigh duine sam 
bith a bhi na shagart gus am bheil 
e comasach air a Khuian, ('se 
sin am BiobuU acasan,) f haotainn 
air mheoghair. Tha 'n aimsir 
blàth ro thaitneach san tir so, agus 
tha 'n dùthaich fallain. Tha 
meinncan òir, iaruinn agus luaidhe 
san tir so. 'J'ha'm fearann anab- 
arrach tarbhach. Tha'n crann- 
fiona, agus oladh, agus gach gne 
mheasan is ro thaitnich' a' fas air 
bheag dragh san dùthaich so. Tha 
chuilc shiCicair a' fas gu nàdurra 
san rioghachd so ; ach gu truagh, 
cha'n'eii aca ach droch riaghladh. 
O shean bha 'n diithaich so fo 
riaghladh an àrd Thurcaich, ach 
a nis tha uachdaran air a thaghadh 
leis an arm, le mòran comhstrigh, 
agus gu trie le dòrtadh fola. 
'Nuair a roghnaichear e cha'n 'eil 
smuchd air bith air. 'Si thoil-san 
lagh na dùthcha, agus cuiridh e 
as d'a chuid daoine mar is àill 
leis. O chcann iomatlh linn bha 
'n tir so na culaidh-mhiothlachd 
do'n Koinn-eorpa gu leir ; cha 
seas iad ri aon clmmhnant no co'- 
cheangal a nitear riu. Cha 'n 'eil 
annt' ach creachadairean air muir, 
's air tir; tha cabhiuichean laidir 
aca aig Algiers, agus anns gach 
bail' eile tha aca ri cois na fairge, 
d'an gnàobair a bhi ri spiiinneadh 
'sa' crcachadh loingeas gach tir 
eile a thig nan caramh, air an 
urrainn iad buaidh a thoirt. Tha 
)iis còrr is da cheud bliadhn' o 



1830. 



Mu na Cdnmhuhineaìi, <^'C. 



51 



chuir na Spainndich a mach cabli- 
lach niòr, os ceann sea fichead 
soitheach, agus deich mile fichead 
airm, gus an riogliachd so a 
cheannsachadli ; agus a sliaoradh 
na bha de Criosdui'ean nan tràill- 
ean innte, ach a.i deigh dlioibli a 
chuid bu phaike d'an loingeas 
agus d'an daoine chall, phill na 
bha làthair dhiubh dhachaidh gun 
mhòr dholaidh a dheanamh. Thug- 
adh iomad oidheirp eile le cuid de 
chumhachdaibh na h-Eorpa nan 
aghaidh, chum cosg a chuir air an 
Sjjùinneadaireachd, ach a dh'ain- 
deoin gach oidheirp a thugadh 
sheas iad gus a so, agus tha iad co 
cealgach, charach, f hoirneartach, 
's a bha iad riamh. 

O cheann cheithir bliadhna 
deug chuir Breatunn a mach cabh- 
lach laidir, fo Ard-mharaich co 
ainmeil'sa bha againn, chum saors- 
ainn a chosnadh do Chriosdui'ean 
a bha fo dhaorsa. Toiseach na 
bliadhna sin chaidh e mach agus 
cheannaich e saorsadh do thri 
mile a bha aca fo'n tràiUealachd 
bu chràitiche. Fhuair an t-Ard- 
mharaiche, Mor'ear Exmuuth 
gealladh nach glacadh iad aon 
long Bhreatunnach tuille, ach 's 
gann a rainig e Sasunn air ais 
gus an do thòisich iad air glacadh, 
air mort agus a marbhadh gach 
neach dhiubh a thainig nan car- 
amh. Phill Exmoiith air ais, le 
feachd mòr, agus an deigh dlia a 
chabhlach a chuir an òrdugh mar 
asdar urchair do'n bhaile, dhf hos- 
gail e orra air doigh a thug am 
bade 'an iiine ghearr gu striochd- 
adh. Shaor e air an am so tuille 
mòr de na Criosdui'ean a bha ann 
an daorsa ; agus thug e iad gu 
cùmhnantan nach d* thigeadh an 
la a ghlacadh iad long no duine a 
bhuineadh do Bhreatunn ; agus 
nach deanadh iad tràillean ni bu 
mho de mhuinntir aon dùthaich 

VOL. II. II 



Chriosduidh. Chaidh da mhile 
dheug de mhuinntir Algiers a 
mharbhadh sachòmhrag so. Cha 
robh againne ach rau thimchioU 
mile fear eadar na bha marbh agus 
buailte. Chum caileiginn de 
bharail a thoirt duibh m'an chath 
so, feudar innse dhuibh gun do 
loisg aon soitheach cogaidh, an 
càbhlach Bhreatunn ceithir cheud 
baraille fudair, agus còrr agus 
ceud tunna de pheileirean. Bha 
mòran de na tràillean bochda sin 
còrr agus cùig-bliadhna-deug an 
tiomachas, ag oibreachadh gu 
goirt fo shlabhruidliean,agus air an 
sgiùrsadh gu h-an-iochdmhor. 

Shaoileadh aon gu'n caisgeadh 
so iad, ach o cheann ghoirid thòis- 
ich iad mar bha iad riamh, gu h- 
àraidh an aghaidh nam Frangach, 
agus 'se so a dhùisg iad gus an 
ionnsuidh a thoirt leis a' bheil a 
run orr' a nis an rioghachd uile 
chur fòdhpa. Tha'm feachd a 
chuireadh a mach lionmhor,làidir, 
misneachail. Tha ceannard urr- 
amach thairis orra. Thuige so 
bhuadhaich iad, agus 'se barail 
dhaoine gun cuir iad an dùthaich 
fo chis ; agus leis a so gu'n cuir 
iad stad gu bràth air foirneart 
nam beistean. Soirbheachadh 
leol 



Mit na Canmhuinnenn a tha 'n 
dlii-chairdeas do'n Ghaelic. 

Tha iad so ni's lionnihoire na tlia 
cuid de mhuinntir ar duthach' a 
smuainteachadh. Tha fhios ag- 
ainn air fad gu bheil a Ghaelic air 
a labhairt an Eirinn le còrr agus 
tri muilleinibli, 's e sin, le trian a 
bharrachd air na tha 'n Albuinn 
air fad. 

Tha Ghaelic Eirionnach so- 



58 



Mu na Cunmhuiimean, 8fc. 



July, 



thuigsinn do Ghaedlieil Alba mar 
chi ar cairdean san Teachdaire fa 
dheireadh; gu h-àraidh ann an 
ceann na h-àirde taath de dli'Eir- 
inn, cha'n'eil moran eadar-dheal- 
achadli endar i agus a Gbaelic ag- 
ainne. Is ainmig *Leabhar-lann 
fiachail san riogliachd so, no san 
Roinn-eòrpa, anns nach faigliear 
sgriobhannan 'sa Gliaelic Erionn- 
aich, a chaidh dhcanamh ni'an do 
thionnsgnadh air Clò'-bhualadli. 
Tha nise fios cinnteach gu blieil 
niòran diubli so anns an Fhraing, 
'an rioghachd Lochlainn, agus gu 
h-àraid ann an Leabhar-lann a 
Phàp anns an Ròimh. Thadòchas 
againn nach fada gus an d'theid 
jad sin a rannsachadh, agus gun 
leig iad ris duinn iomad ni mu 
bheil sinn san am an dorchadas. 

A chànmhuinn eile is dlCiitlie 
do 'n Ghaelic Albannaicli, 's ann 
san Eilean Mhanainneach a tha 
i air a labhairt. Tuigear i so le 
Eirionnaich agus le Gaedheil. Tlia 
na Scriobtuire aca o cheann fada 
sa chànmhuinn so, ach aca cha 'n 
'eil moran de leabhraichean eile. 

Anns an earrann sin de Siias- 
unn ris an abrar Wales, tha càn- 
mhuinnGhaelach air a labhairt a tha 
ann an dlù-dhàimh ri Cànmhuinn 
na h-Eirinn agus na li-Alba, Cha 
'n 'eil i air a sgriobhadh a rèir 
doigh na h-Eirionn no idir Mhan- 
ainn, agus uime sin cha'n'eil i co 
furasd a thuigsinn leis na Gaedh- 
eil Tha Ghaelic Weilscach air a 
labhairt le sea ceud mile pearsa. 
Tha i air a' teagasg 'nan sgoilean, 
agus tha moran leabhraichean ac' 
innte ; agus a dh' aindeoin gach 
oidheirp a thug iad air a Bheurl'a 
choitcach orra, sheas cànmhuinn 
na dùthcha gus an la an diugh 
gun mheathadh gun f haillinn. Is 
mor an cotlirom a f huair muinntir 



na duthcha sin seach na Gaedheil, 
no idir na h-Eirionnaich. Bha 
focal De aca nan cainnt fein o 
cheann dacheud gu leth bliadhna, 
agus moran de leabhruiche math 
eile a bharrachd; agus tha lion- 
mhoireachd Icabhruichean ùr a' 
teachd a mach gach la. Tha os 
ceann ochd mile leabhar sa 
chainnt sin. Tha IMiosachanf 
aca ann an cainnt na duthcha air 
a chur a mach gach bliadhna o 
cheann còrr is ceud bliadhna. Tha 
ochd leabhruichean cosmhuil ris 
an Teachdaire Ghaelach againne 
a' tighinn a mach gach mios. 

'S iad so na ceithir Chainntean 
Gaelic a tha air an labhairt air an 
am san rioghachds'. Is failleinean 
o'n aon stochd iad, clann an aon 
feaghiaich, ach 's deacair a ràdh 
air an am co dliiubh is sine. Bha 
piuthar eile ac' an Sasunn a 
chaochail o cheann cheithir fich- 
ead bliadhna. 'Si so a chainnt a 
bh' ac' ann an Cornisoall, agus a 
bha air a labhairt le sluagh a 
thainig o chian do'n tir sin o"n 
Fhraing. O cheann da cheud 
bliadhna bha i air a scarmonach- 
adh san dùthaich, ach f huair a 
Bheurla buaidh orra. Bha na h- 
uiread shamhladh aig a chainnt so 
ri cainnt Wales, s a th' aig cainnt 
na h-Eirionn agus na Gaeltachd 
r'a cheile; agus tha i fhathast air 
a labhairt san Fhraing. 

Tha peathraichean eile aig a 
Ghaelic anns an Fhraing agus ann 
an rioghachdan eile. Anns an 
earrann sin den Fhraing ris an 
can iad Basque, agus feadh nam 
beann a ta eadar an Fhraing agus 
an Spainnd, tha'n t-seana chan- 
mhuinn so air a labhairt leis na 
mlltibh aig nach 'eil smid de 
chainnt eile. Tha'n Soisgeul ac' 
ann an cainnt an duthcha, agus 



f Almanack. 



1830. 



Guth Mhactalla. 



tuìgear e le dulne sam bith a ta 
eolach air a Ghaelic. 

A lis, Tha Cànmhuinn Ghael- 
ach eile dealaiclue air iomacl 
dòigh o gach aon air an do labh- 
air sinn fatliast ri fhaotuinn anns 
an Earrann sin de'n Fhraing ris 
an abrar B'ittany. Tha e cinn- 
teach gii blieil os ceann muillein 
anns an dùtliaich so, agiis na 
cearnaidh m'an cuairt da aig nach 
'eil focal fraingis nam beul, ach 
an t-seana chànmhuinn Cheltic 
so, a tha do'n aon ghne ri cainnt 
Wales, Tha cora leabhar aca sa 
chainnt so, ach cha'n'eil sgoilean 
ach ainneamh nam measg, agus 
tha iad gu bochd dheth a chion 
focail De. 

'S i chànmhuinn mu dheireadh 
don t-seann stochd so air an 
Jabhair sinn san am an t-aon is 
iongantaiche dhiubh air fad. 'S i 
sin cainnt nan Waldens*, sluagh 
Jionmhor a tha chòmhnuidh an tir 
chein uatlia-san ni'aii robh sinn a' 
labhairt ; than tàmhachd so ann 
am Piedmont, cuid diubh ann an 
Siuitzerlaiid agils san Eadailt. 
Tha OS ceann da cheiid bhadhna 
o na thugadh do Shasunn a chuid 
is mo de'n t-seann Tiomnadhanns 
a chainnt so, agus gun deach am 
<àgail ann an àrd-iliigh-foghlum 
Chambriilge, far a' bheil iad air an 
gleidheadh gu cùramach. Tha 
chànmhuinn so ro chosmhuil ris a 
Ghaeiic Albannaich, ge mòr an t- 
asdara thaeadar an dàdhùthaich. 
Ciiochnaichidh sinn so le Urnuigh 
an Tighearna sa chainnt so, 

Our Narme ata r.ir neamb^ 
Beanicha tanim. Gu diga do 
riogda. Gu denta du hoill, air 
talm'in mar ta ar neamb^. Tabhar 
d^im an migh ar maran limb'-ail. 
Agus mai d'^uine ar fiach ambail 

* Waldensian. 



near marhmhid ar fiacha. Na leig 
si^n amb^aribh ach saorsa shin an 
01c. Oir sletsa rioghta, combta, 
agus gloir, gu sibhiri. Amen. 

Tha'n comhara so ^ aca-san an 
àite na ;% a ta againne. 



GUTH O MHACTALLA. 
A Theachdaire Runaich, 

'S fada mise, Mactalla, a' 
m'thosd; 's fad'o gheall mi craobh- 
sheanachais nam fineacha 'chuir 
chugsibh ; ach, mo chreach ! cha 
luaithe thòisichinn rithe na thig- 
eadh rachdnam mhuineal, 'Sann 
domh fein nach ioghnadh ; 's mi 
'chunnaic an aoidhealachd, 'san 
onoir, 's an rloghalachd ann an tir 
nam beann, ged is deacair a 
chòmhdach an diugh oirre! Feuck- 
aidh mi, co dhiu, ri sgeuUi beag 
innse do'n fhuigheall a dh' f hag- 
adh mu'n churai ainmeil sin air 
taobh na Firinn, Iain Knox. 

Rugadh Iain Knox anns a 
bhliadhna 1505, beagan sear air 
Dun-eidean. B'i so linn an dorch- 
adais I chaidh dubh-neul eaglais 
na Ròimhe eadar daoine agus gach 
reull-iùil,-bha'ghrian agusagheal- 
ach iad fein air chall, mar faicte 
mar thannasg iad omhullach nam 
beannta a b'àirde, — chaidh gach 
mathair-uisge thruailleadh, — blia 
srutliana na beatha neo-f hallain, 
agus bha 'n sluagh, mar bu du 
dhoibh, a' dol a dhith ! 

Anns a bhliadhna 1522, chaidh 
Knox do àrd thigh oilean Ghlas- 
chu ; agus do bhrigh gu'n robh e 
na sgodeir ainmeil cha b' fhada 
gus an d'f huair e bhi na shagart. 

Ged fhuair e'n dreuchd so cha 
do sguir e do leabhraichean diadli- 
aidh a chnuasachd; gus ma dheir. 



60 



Guth Mhactalla. 



July, 



eadh an tug e fainear gu "n robli 
eadar-dhealacliadh tnòr eadar an 
teagasg agus teagasg nan sagarta. 
Chunnaic e, cuideachd, gun robh 
ridi\\-ai\.\\Ts\c\\eIerome, Augustine^ 
agus iad sin, a' leigeadh gach ni 
gu ràidhe 'Bhiobuill, agus threò- 
raich so e, chum an leabhar naonih 
a rannsachadh air a shon fein, oir 
san am so blia lagh na h-eaglais 
an agbaidh Focal an De bheò a' 
leughadh, agus "s beag nach robh 
na sagarta co aineolach air ris an 
t-sluagh ! 

Coma CO dhiu ; lean lainKnox 
air foghlum a bhiobuill, le iomadh 
virnuigh agus mòran cràbhaidh, rè 
sbeachd bliadhna, gus, ma dheir- 
eadh, anns a bhliadhna 1542 'na 
bhris e na geimhlibh, agus 'na 
sheas e 'tnach na aonar air taobh 
na Firinn : — Le cridhe neo-sgàth- 
ach thog e bratach Chriosd an 
aghaidh cumhachdaibh an dorch- 
adais, ag èigheach mar gum b' 
fheadh " co 'tha air taobh Dhe, 
Co ?" 

Ach, mar dh' fheudas sinn gu 
maith a bhreithneachadh, cha b' 
fhada gus an tainig a chùis gu 
<leuchainn, — A Knox ! amhairc 
ris an àirde, agus seas t-aobhar, 
or gu dearbh 's airidh e ! Chuir 
an namhaid colg air, — thoisich a 
gheur leanmhuinn,agus bba buidh- 
eann bheag Chriosd a' luiteam 
thall 's a bhos gun osna., — a seul- 
achadh am fianuis le'm fuil ! 'S 
ann mu'n am so 'loisgeadh gu bàs 
an diadhair urramach ainmeil 
Deorsa llishart, agus a chaidh 
ard-easbuig Beaton a mhort. 

Ma dhcireadh dh'at tuil na 
geur-leanmhuinn cho àrd's gu'n do 
ghabh A'?iar'nacheann rnxn rach- 
adh e do'n Ghearmoilt, far an robli 
obair a chreidimh ath-leasaicht' a' 
do] air a h- aghaidh gu mòr: cha 
robh so taimeach le 'chairdibh, 



agus 'se chomhairlich iad dha dol 
do Dhaighneach Chill-rlbhinn* 
far an robh moran de'n eaglais 
ath-leasaicht' a' gabhail fasgaidh, 
agus an t-urramach Iain Hough 
air an ceann, — ghabh e'n comh- 
airle, agus cha luaithe ràinig e na 
b'àiil le Rough agus leis a chuid 
eile de'n eaglais a chur os an ceann 
mar mhinisteir — Cha ghabhadh e 
so OS laimh, ag ràdh nach robh 
gairm o Dliia aige, Coma,air an 
ath shàbaid air do Knox a bhi san 
eisdeachd, shearmonaich Bough 
mu ghairm agus mu dhleasannas 
mhinistirean. Mu dheireadh na 
searmoin thionndaidh e ri Knox 
agus, ars' esan, le guth laidir agus 
na deoir a ruith le ghruaidhibh ; 
— " Iain Knox, ann an ainm Dhe 
agus a Mhic losa Criosd, tha mise 
guidhe ortsa, mar is maith leat 
dol as o chorruich an De bheo, 
agus gu meudaicheadh e 'ghrasan 
dod' thaobh, gabh ris a ghairm 
naomha." Nuair a chuala Knox 
so cha b' urrainn da cumail air 
fein : ged bu chruadalach a chridhe 
leagh so e ; dh' eirich e, agus 
chaidh e da sheòmar a ghul. Na 
dheigh so thug iad gairm eile dha ; 

chunnaic e nach robh dol as 

aige, agus air an ath shàbaiddhìr- 
ich Knox a chrannag. Mar 
dhealtanan speur air fearann tait- 
mhor, a chuireas fonn air coill, 
agus aiteas air magh 's air raon, 
bha'n t-searmoin so do bhuidhinn 
bhig Chriosd ; ach mar thairnean- 
ach nan speur a chrathas bunait- 
ean an domhain, agus a dh'f hàgas 
cridhe duine fann, bha i do eag- 
lais na Ròimhe ! Is amhuil mar 
thachair;--thugadh Knoxan lathair 
nan Fasbuig agus nan sagarta gu 
freagairt arson a dhroch dhcanad- 
ais. Co thusa 'tha cur an t-saogh- 



1830. 



Alastair Mac Cholla. 



61 



ail bun o's ceann? Bha sea cas- 
aidean cudthromach naaghaidh. 

1 . Bha e 'cumail a mach nach 
bu choir am Papa no duine air 
hitli a mheas mar cheann na h- 
eaglais. 

ii. Gu'm be'm Papa an t-ana- 
criosd. 

3. Gu'm bu choir baisteadh, 
agus Suipeir an Tighearn' a f hrith- 
ealadh mar dh'f hag Criosd iad. 

4. Nach robh 's an Airionn, ach 
iodhol-aoraidh. 

5. Nach eil Purgadair arm. 

6. Nach 'eil ann bhi 'g urnuigh 
arson nam marbh ach diamhanas, 
agus nach 'eil ann bhi 'g urnuigh 
riu ach iodhol-aoraidh, 

Bha 'n deasbud cruaidh re 
iomadh la, ach thachair dithis 
ghaisgeach orra nach robh claon, 
Iain agus an Fhirinn, — b'eiginn a 
leigeadh mar sgaoil'agus ann am 
beagan ùine chaill na sagarta gach 
sean agus òg a bha 'sa bhaile! 

Anns a bhliadhna 1547 thainig 
càbhlach de luingeas Frangach a 
sheisdeadh an Daighnich agus an 
deigh seasamh a mach re iiine 
fhada ma dheireadh b' eiginn 
striochdadh. Thugadh Knox, 
mailleri mòran eile, nam priosun- 
aich do'n Fhraing, agus cliaidh an 
cur air bord air luing ochd ràmh- 
aich, far 'n do chumadh iad an 
cuibhreach re bliadhna gu Icth I 
Rinn*na seòladairean na b'urrainn 
iad chum an tionndadh, agus an 
truailleadh ; — thug iad aon la 
dealbh na h-òighe Muire gu fear 
de na h-Albannaich chum a phòg- 
adh, " cuir uam e !" ars' an t- 
Albannach, ''cha ni beannuicht'e'', 
's e breith air, 's ga thilgeadh a 
mach air an taobh ; " sàbhaladh a 
bhean-uasal i fein a nis,'' ars'csan, 
"tha i eutromgu leoir, ionnsuich- 
eadh i snamh." — A chuid eile de 
bheatha Knox^ — cho trie 'sa bha 
e'ncunnart a bheatha, — cho calma 



'sa sheas ?'n Fhirinn an làthair 
righribh agus bhan-righibh, agus a 
bliàs buadhar, bheir mi dhuibh, 
A Tlieachdaire rùnaich, an aithgh- 
earr. 

Mactalla. 

Bilean Owla 1830. 



ALASTAIR MAC CIIOLLA. 

B'ainmeil an duine so 'an Gael- 
tachd Alba la gan robh an saogh- 
al ; agus tha sinn a deanamh 
dheth nach miste le'r luchd-dùth- 
cha caiieiginn a chluinntinn uime. 
Bha'n duin' ainmeil so de Chloinn 
Domhnuill Antrim an Eirinn. 
Bu mhac e do Cholla Ciotach, a 
ghlacadh ann an Dun-naomhaig 
an Ile,agus a chuireadh gu has an 
Dunstainis. 'Nuair a rugadh Al- 
astair, tha beul-aithris,(as nach ion 
mòr earbs' a chur,) ag innse mu 
nithibh iongantach a thachair ma 
thigh athar, air chor 's gun do 
chomhairlich cuid de na cairdean 
cuir as da, gun tuille dàlach. Cha 
dean sibh sin, a deir a mhuime, 
aig an robh fiosachd a reir barail 
nan àmanna sin ; bithidh e f hath- 
ast na ghaisgeach foghainteach, 
agus èiridh buaidh leis, gus an 
sàth e bhratach an Gocam-gò, 
Dh' f has e suas gu bhi na dhuiu' 
eireachdail, agus na fhear-claidh- 
eamh co maith 'sa bha'n Eirinn. 
Anns a bhliadhna 164'4< bha 
buidheann de 'n f'heachd ri'n cur 
a h-Eirinnn chum cònihnadh le 
Muntròs, as leth an dara Teàr- 
lach. 'Nuair a chruinnich Maith- 
ean na th-e a shunrachadh co a 
rachadh air ceann an airm, bha 
da fhlath uasal Eirionnach aig an 
robh fiughair ris an urram sin, a 
thaobh meud an cairdean aig a 
choinneamh. Bu choir, a deir 
Ceann-mhath na cuideachd, an t- 



«5 



Alastair Mac Cholla. 



July, 



urram a thoirt do*n ghairdein is 
treine an Eirinn, nam biodh fios 
CO e. So e, deir Alastair, 's e 
tarruing a clilaidlicimh, a dli'ain- 
deoin cò tlicireadh e. Cait a 
blieil an t-atli-gliairdcin, a diiran 
Ceann-suidlie? So e a deii Alas- 
lair, "s e tilgeadh a chlaidlitimh 
na laimh cli;i. Clia do chuir 
duine na aghaidh, agus fliuair 
Alastair a blii na Cheann-feadiin' 
air a thuidcaclid. Tiiainig Alas- 
tair le cùig ceud deug tear, air 
tir air taobli na h-aird an lar do 
dli' Earra-ghael. Tha iomad 
sgcul beag air aithris m'an duine 
60, nach tiach a blii air innseadh, 
ach is ioniad gniomh euchdach a 
dh' theudt' aiihris air, mar tha e 
againn sios ann an eachdruidh. 
An deigli dha Caisteal Mhingair- 
idh an Ardnamurchann a ghlac- 
adli, ghabh e suas do Glileann- 
garadl), far an do choinnicli na 
duoine sin agus niuinntir Bliàid- 
eanach e a bha air an aon taobh 
ris iein; ghabh iad air an agh- 
aidh gus an d'rainig iad Dùn- 
chaiiliiin, far an do clioinnich iad 
larla Montrò*, a thug do dh' Al- 
astair an t-àite bu tinne air fein 
6an f heachd ; agus cha b' f hada 
gus an da dhearbh e gu*m b'airidh 
air an urram sin e- 13ha fuath 
anabarrach aig Alastair Mac 
Cholla, agus aig Clann Domhnuill 
air teaghlach Earraghael, cha'n e 
mhàin a cliionn gun robli iad an 
aghaidh an Kigli, ach gun do 
bhuin iad mòran d'am fearann o 
na Domhnulluich, agus chum 
aicheawdiuil a thoirt a niach air a 
ehon, dh'aom e Monlròs gus an 
Geanihradh ÌCA5 a chaithcanih 
ann an dùthaich Mhic Chailein. 
Uh' f iiartkiich orra an Caistta! a 
ghlacadh, ach loisg iad bail' In- 
bhear-aora, agus chreach iad an 
duthaich air fad m'an cuairt. 'S 
gann u dh' f hàgadh tigh air bonn, 



ionnas gu bheil e na glinà-fhocal 
san tir sin gus an la an diugh, 
Alaòtair Mac Cholla fear tliol- 
ladh nan tighean^ agus bha na 
huiread eagail roimhe, 's gu bheil 
ainm ihatliast air a chieachda 
mar bhòchdan gu clann a chum- 
ail sàiiihach. 

Dhearbh Alastair e fein na 
dhuine ann an iomad cumasg 
beag, ach 's e la Inbherlochaidli 
a tharruing gu mòr niheas e. 
'Nuair a thainig e le MontrÒS 
roi'n bhlàr sin air tòir nan Caim- 
beulach, 's e Iain lom, am Eàrd a 
b' f hear-iùil doibh. Air dhoibh 
tighinn an sealladh nan Cainibeul- 
ach, tliuirt Alastair ris a Bhàrd, 
'Jlieid thu sios leam aniàireach gu 
cath a 'thoirt do na Cìuinihnich. 
B'e Iain lom an gealtaire bu mho 
a bh'air an t-saoghal ; ach cha 
robh chridh' aige a dhiùltadh. 
Ma theid mise sios, agus gun tuit 
mi, CO a dh' innseas sgcul air do 
ghaisge, ach theirig timsa sios, 
agus dean mar is gna leat, agus 
seinnidh mise do chliù. Ni mi 
sin ars' Alasdoir. Tha fios mar 
choisinn Montrhs an la sin, agus 
mar chaidh an ruaig air na Caim- 
beulaich. Bha Alastair Mac 
Cholla maille ri Muntws ann an 
iomad cath cruaidh, an, dèigh sin, 
gu h-àraidh aig Allt- Eirinn, agus 
Kilsyth : agus tha daoine fiosrach 
ag ràdh nach robh buaidh le 
Montrhs an deigh dha dealach- 
adh ris. 

Rinneadh Alastair so na Rid- 
ire air son a rioghalach.d do Righ 
Teàrlach. An deigh dha deal- 
achadh ri Montrhs, leis a bheag- 
an Eirionnach a bha làthair, rinn 
e air son Chinn-tire, far an robh 
fhathast beagan learainn agus 
cumhachd aig Cloinn Domhnuill; 
agus as am bu reidh dha dol 
thairia do dh' Eirinn. A thuill- 



1830. 



Alastair Mhac Chvlla. 



65 



eadh air na h-Eiiionnaich a bha 
leis, bha Mac Dhughaiil Ladharna 
's a chuid daoine, agus niuinntir 
eile a bha fhathast dileas do'n 
High, a chaidh sios Jeis chuin 
còiiihnadli a dheanamh ri Claim 
Domlinuill an aghaiJh Sliochd 
Dhiarmaid, a bha iiiiannachadh a 
chuid ta dheireadh dan oighreachd 
a bliuntainn uatlia. 

Tiia e air aitlirls mu Alastair 
Mac Cholla, mar bhae air a thur- 
us sios do Cheann-iire gun d' eir- 
ich dlia air latha àraidh, stad e 
fein 'sa dhaoine, chum am biadii 
maidne ghabhail ; am feadh 's a 
bha iad ga dheasachadh, shuidh 
e a' cur a sgios, air cnochdan 
bòidheach uaiiie,dlù do mhuileann 
air an do shàth e 'bhratach. Is 
bòidheacli an cnoclidan so, a deir 
e, C'ainm a th'air ? Tha ars' am 
Muilleir, Gocam-gò. Gu grad 
dh" eirich Alastair, fàgamaid, 111- 
ean an t-àite so, oir chuimhnich e 
air t'àisneachd a mhuime. Ghabli 
iad air an adhart, agus mar bha iad 
a' dol seachad air Caisteal a bha 
san à:n sin san Lochan-leathann, 
an sgireachd GIila>raidh, loisgeadh 
air, agus thuit am tear a bha r'a 
thaobh. Is moch a deir Alastair, 
a ch — d a chuthag ort, oir be 
la Bealltuinn a bh'ann. Ceum ris 
a bhruthach, Illean, a deir e, 
gun tuille sùil a thoirt air an thear 
a thuit. 

Air a cheart am so bha 'n 
Triatb Earragha'lach le arm laidir 
fo'n Cheann-fheachd urramach sin 
Leslie, a t'huair buaidh air Mon- 
tròs aig Philip-hcnighy a gabh- 
ail sios do Cheann-tire, chum an 
buille deirepnnach a thoirt do 
chumhachd Chloinn Domhnuill 
a bha air taobh an Kigh. B' 
f hurasda do Alastair am feachd so 
a ghearradh as ann an Garbhlach 



Sliabh-gaoil, far an do theab e 
fairtleach' air Leslie a mharc- 
shluagh a thoirt air an aghaidh : 
ach on la a shàth e a bhratach 
aim an Gocam-gù, cha robh soir- 
bheachadli leis. Air a thurus mu 
dheas cluiir e fein 'sa dliaoine 
seacliad oidhche ann an gàrudh 
Tiiigliearna nan Learg. Bha trup- 
aireun Leslie air a tliòir, ach blia 
sgàth orra rcM'mhe o nachd'thainig 
an t-arm-coise air an aghaidh. 
Dh'fban iad uime sin air an ais an 
dùil gum biodh an t-arm aca air 
an ath-mhaduinn. Dh' f hadaidh 
Alastair teinntean mora timchioll 
a ghàraidh, mar gu'm b'ann chum 
a dhaoine a bhlàthachadh, agus an 
deigh dha fear f liàgail a chumail 
an teine suas, agus Piobaire d' an 
d'àithn' e seinn fad na h-oidhche, 
thog e air le dhaoinibli, agus bha 
e dlù do Chaisteal Dliunabhart- 
aidli m'an d'ionndrain each air 
falbh e. Mo thruaighe ! am Piob- 
aire bochd, chuireadh a chomas an 
cleas ceudna dheanamh, oir thug 
iad gu neo-iochdmhor dheth na 
nieòir. 

Dh* fhàg Alastair tri cheud 
fear ann an Dunàbhartaidh, agus 
thug c lie air, agus an deigh dha 
da cheud eile ga chuid daoine fliàg- 
ail aigalhair, Colla Ciotach, ghabh 
en t-aiseag do dhEirinn, far an 
do mharbliadh e beagan na dheigh 
sin, ann an cath a cliuir e leosan 
a dh'eirich an aghaidh larla Char- 
lingford. 

Mar so chaochail an Curaidh 
treun so. Cha robh duine a thug 
bàrr aÌ6 fo sdiùradh fir eile, ach 
cha do choisinn e cliù leis fein. 
Bha e iomraideach an dan, agus 
rinneadh iomad òran molaidh dha 
an da chuid an Eirinn 's an Alb- 
uinn. 



6i 



Cron diubhalach dibJic Ididir. 



July, 



Alastair a lanigli mo clioille, 
Co chuiiiiaic no dh" fliiii; thu'n Eiiinn; 
Dh'f hag till! iia iHlltoan, 's na loudati, 
•Schad"flihg tlm t-aon leithid 1 hein 

aim, 
Calpa cruiiiJi an t-siubhail eatruira, 
Cas chruhmeachadh an t-sluaigh ri 

chdile ; 
("ha deanar cogadh as t-eug'ais, 
*S cha deanar sith gun do rèite ; 
'S gai- am bi na Guiuihnich rèidh riut, 
Gun robh an IJigh mar tha mi fein duit 

&c. &c. 



do tliuislich e. Thainig an cud- 
throm a nuas air cùl na Ji-amhclia, 
agus cliaochail e an dòrainn mhòr 
an làna dlièigh sin. Mo thruaighe ! 
Is beag abliade bliòsd na chainnt 
air leabaidh a bbàis. Bu choir 
dha so sanus a thoirt do dhaoin' 
òga gun iad a bhi spagluinneach 
no moiteil as an spionnadh fein, 
no t'hciicbainn, gun aobhar, air 
dhòigh cho amaideach. 



Bheir sinn cunntas mu na thachair 
aig Dunàbhartaidh agus Dun- 
naomliaig san ath-àireanih. 



Sgiorvadh hrbnach a thachair 
did do' 71 dite sa bheil so air 
a sgriuhhadh ; agus dmfeud- 
ar gliocas a tharruiiig. 

Thachair do cliuideachd a bhi 
cruinn ann an Ceardaich, far an 
robh Trille mearaclidasach og, a 
bha ainmeil aig gach coinneamh 
air son co mòr 'sa bha e as a 
spionnadli fein. Air an la so thòis- 
ich e ri spagluinn mar b" àbhuist 
da, ag ràdi) gu'n giùiaineadh e air 
son leth-bhodach uisge-bhcaiha, 
innein na ceardach gu drochuid a 
bha diii do lainih, agus air ais a 
ris. Chuir duine nach b' f hearr 
na e fein geall ris nach dcanadh e 
sin. Thogadh an t-iniichi air a 
dhruini,dh'fha!bh e gu sunndach 
leis, agus air a pliilleadh, dlù do 
dhorus na ceardach, agus stràichd 
an uaill na bheul, thainig doirneag 
blieag chloiche na rathad, leis an 



Cron diubhalach dibhe laidir 
HI. Earranit. 

6. Tha bhi 'n tòir air deoch 
laidir a treòrachadh gu ioniad mi- 
BHEU3 eile. Chaidh cuid diubh 
sin a thoirt cheana fainear, gu h- 
àraidh dicmhanas. Ach feudar a 
radii, gur ainuiig iad a ni le fior 
dhiomhanas. 'S eiginn gum bi 
caileiginn aig a chorp agus aig aii 
inntinn r'a dhcanamh. 'S ann o 
sin a theirear, " Nuair a chi an 
droch-spiorad duine na thanih, 
cuiridh e fastadh air na sheirbhis 
fein. 

Tha Ò1 a'tarruing gu cluiche. 
Is gann a tha fios aig muinntir 
dhiomhanach cionnas a bhuilich- 
eas iad an ùine, gun teannadh ri 
cluiche. Is diomhain a ràdh mar 
dhrùigheas na nithe sin air caithe- 
beatha na muinntir a ghnàlhaich- 
eas iad. Fàsaidh iadsan is eolaich' 
air a cheird so an ùine bheag nan 
cealgairean agus nan deircich. 
Tha c 'g aomadh gu bhi 'g inns- 
eadh bhrci/g. 'Nuair a chailleas 
duine a chuid's a chliù,'s a mhùch- 
ar a choguis le deoch bhuaireasach, 
cha'n ion fiughair a bhi ris an 
fhirinn. 'Na leithid sin de 



1830. 



Cron dìubhalach dihhe Ididir. 



65 



chàs tha geallaine air an tabhairt 
agus air am briseadh gun sòradh, 
tha f irinn agus onoir air an cur 
air cùl ; gabhar am brath air an 
aineolach agus air an f heumach. 
Cha'n e sin an t-iomlan. O bhi'g 
innse bhreug is furasd aomadh gu 
eitheach. Rach a stigh do thigh 
a mhòid, agus faic co rèidh 's a 
gheibhear an samhuil sin de 
dhaoine gu fianuis bhreig a ghiùl- 
an ! Cia faoin 's a ni iad fearas- 
chuideachd de na mionnan is 
cudthromaiche ! Ann an iomad 
gnothach tha ainm uamhasach an 
De shiorruidh air iarraidh gu faoin 
fanoideach ; agus tha'm peacadh 
eagallach sin, a leige gu ràidhe 
Dhe, CO cumanta 's gur gann a 
mheasar na chionta e. 

Tha e treòrachadh gu mionnan 
mi-naomha. Cha'n aithrigh amaid- 
eachd agusan-diadhachd aghnàth- 
achaidh so air a leithsgeul a 
ghabhail. Tha e treòrachadh gu 
gabhimn agus gu tuaileas. 
Tha iad sin nan caithe-aimsir 
thaitnich do na misgeirean grain- 
eil. 'Nuair a tha 'm beagan tuigs' 
a bh' aca air a bàthadh ann an 
daoraich, tha aon bhuaidh aca 
làthair chum an eadar-dhealuch- 
adh o na brùidibh. Ni coin comh- 
artaich agus asailean raoichdil,ach 
's iad daoin^ a mhàin is urrainn 
gdireachdaich a dheanamh. Anns 
na cuideachdaibh gleadhrach sin, 
tha gu minic an tuille gamhlais na 
eutruimeachd, annta. Tha iad gu 
trie a'cùl-chàineadh an f hir nach 
'eil a làthair. Annta sin tha 
diadhachd air a meas mar chleir- 
chuilbheart ; a luchd aidmheil 
agus a ministeirean mar chealgair- 
ean mealltach. Feudaidh aon a 
chain a lùths agus a thuigse sin a 
ràdh, agus gun a bheag ùr a chan- 
tuinn. Theagamh gun dubhairt 
coimhearsnaicii Lot an ni ceudna ; 



VOL. ir. 



agus be deadh righ Daibhidh a 
b'oran do'n phòitear. 

Tha e tarruing gu connsachadh. 
Thòsich an seirbhiseach dearmad- 
ach, m'an do labhair ar Slanuigh- 
ear, ri cho'-luchd muinntir a 
bhualadh, sa cheart am san do 
thòisich e ri itheadh agus òl maille 
ri luchd misge. Tha da thrian de 
na tuasaidean a tha measg a 
chumanta ag eirigh o'n òl. " Is 
cealgach an ni fion, is buaireasach 
an ni deoch làidir. Co d'armbuin 
truaighe ? co a ta ri bròn ? cò aig 
a'bheil connsachadh ? co a ta ri 
gearan ? co aig a'bheil lotan gun 
aobhar ? co aig a'bheil deirge 
shùl? ladsan a dh' fhanas fad 
aig an fhion." Nach trie a ta 
daoin' a' coinneachadh ann an 
deadh-f honn, ag òl an anabharra, 
a'labhairt faoineachd, a meas gun 
d'f huair iad tàir, a' lasadh suas 
ann an corruich, a' breislich, a' 
bagradh, a bualadh nan dòrn : 
feumaidh iad an sin dol a dh'ionns- 
uidh breitheamh chum a chiiis a 
rèiteachadh. 

7. Tha deoch làidir a'cur as de 
na tograidh is fearr ann an cridhe 
duine. Nan ceadaicheadh ar n- 
ùine dhuinn a chùis so a lah 
mhineachadh, dheonaichinn tag- 
radh as leth nam brùidean bochda. 
Thagrainn as leth an eich dhileis, 
agus an daimh, a tha gu trie air 
an claoidh Ic h-acras agus buillean; 
agus a'fulang iomad cruaidh-chas 
o shealbhadairibh misgeach. 

Ach ann an iomad ciiis eile tha 
iadsan a tha'n tòir air dibh Jàidir 
ciontach do an-iochd is antrom- 
aichte na iad sin. An abair na 
daoine sin, Ma dh' fhuilingeas 
sinn air son ar n-amaideachd fein, 
ciod sin do dhaoin' eile ? Nach 
dad idir, sibh fein a thilgeadh mar 
lunndairean gun f heum agus mar 
throm air an sgireachd? Nach 
dad idir, ur faicinn an cunnart 



66 



Cron diuhhoìach dihhe Irìidìr. 



Ju\> 



dol bàs le gorta, no 'ur beathach- 
adh mar dhiol dcirc ? Nach dad 
idir, cur as de dliòchais 'ur càird- 
ean ? Sibhse aig ablieil caileig- 
inn de mhotliachadh, leigibh Icam 
*ur n-aire aomadh gu beachd a 
ghabhail air deòir f hrasach athar 
agus màthar aosmhor, a tha 'ni 
folt liath a'teachd le bròn chum 
na h-uaighe. Roimhe so bha 
gairdeachas orra a chionn gun d' 
rugadh mac dhoibh. Dh' àraich 
iad e gu cùraraach. Rinn iad 
faire thairis air an am a thinneis 
iarganaich. Mheudaich an gràdh 
dha mar dh' fhàs e ann am 
bliadhnaibh, agus smuaintich iad 
gum biodh e na chomhf hurtachd 
dhoibh an deireadh an làithean, 
agus na shochair ga dhùthaich. 
Tha e nis an tòir air dibh làidir. 
Mu mheadhon oidhche, tha iom- 
aguin chràiteach a' cnàmh an 
cridhe : tha'n cadal air a bhuair- 
eadh leis a cheist mhuladaich so, 
CaWabheil ar mac F Esan ris 
an robh ar dòchas 'n ar sean aois, 
tha e deanamh fanoid air ar comh- 
airle, ar n-ijrnuighean, ar deòir, 
agus ar n-earailean ; agus tha e 
nis na chompanach aig mi?geirean 
agus luchd mi-bheus. 

No an d' theid sibh leani do 'n 
bhothan uaigneach, a rinn geòcair- 
eachd na ionad na truaighe. 'S 
gann a tha fasgadh no dion ann 
o'n ghaoith f huair no o'n gharbh 
fhrasachd. Faic boirionnach eir- 
eachdail, theagamh, a fhuair a 
togail gu mùirncach beadarrach, 
ann am measg puilteis, gu sona 
cuanda, a nis a dh'easbhuidh gach 
solas saoghalta. Tha n àilleachd 
a bha na gnùis a nis air caochladli 
gu bhi gu seachdaidh preasach ; 
agus tha'n aghaidh sin a bha aon 
uair a'boisgcadh le solas, a nis air 
fas gu glasneulach tana le cràdh 
agus bochdainn.Gun chobIiair,gun 



cliairdean, sin i na suidhe, air a 
claoidh le mulad. A clann mhaoth 
m'an cuairt di, gu ruisgte, fuar, 
gortach, a'caoineadh ag iarruidh 
bidh, 's gun e aice ri thoirt doibh. 
Tha a fear, a gheall an lathair 
Dhe agus dhaoinibh solar air a 
son an am tinneis agus slainte, a' 
fàgail a theaghlaich gu bochdainn 
agus truaighe ; a'cuir cùl ris gach 
dleasnas a bhuineadh dha a choil- 
ionadh, chum clocras gràineil a 
shàsachadh. Faic am fear-pòsda, 
an t-athair, a'pilleadh dhachaidh 
on tigh-òsda, gu stacach,tuaineal- 
ach air dall na daoraich ! Tha e 
teannadh ri diubhairt : tha e mall- 
achadh agus a'bagradh ; gun f hios 
ciod an gniomh mi-chneasd' a dh' 
f heudas tuiteam na laimh! Och, 
an oillt a th'air a mhnaoi bhochd, 
agus air na pàistean bronach ! An 



e faoin-sgeul a tha 'n so ; 



B' 



f hearr leam gu'm b'e ! Ach nach 
iomad màthair thruagh,le'n sliochd 
gun chobhair, ann an dùthaich so 
a phailteis, a th' air am fàgail gu 
beatha neo-shòlasach a shlaodadh 
as ; am feadh a tha na daoine a 
dh'òrduich Dia agus nàdur gu bhi 
nan càirdean agus nan luchd dion 
doibh, a' caitheamh am maoin ann 
an geòcaireachd agus ann am 
niisg. 

Tha bhi'n tòir air deoch làidif 
a'tàrmachadh gu bcìs truagh. 
'S a cheud àite, tha e fag- 
ail dhaoino neo-dheas air son 
na h-uaire sin. Tha e ciallach- 
adh gun deach dearmad a dhean- 
amh air dleasnais chràbhach. Ma 
tha dearbhadh a dhi air neach 
m'an chùis so, smuainticheadh e 
air duine a' dol san turamanaich 
dhachaidh mu mheadhon oidhche, 
agus a' gabhail os laimh ùrnuigh 
a dheanamh maille r'a theaghlach, 
no dol an uaigneas gu aoradh 
diomliair, Bi^odh e ro mhi-chiat- 



1830. 



Leum a Ghille riabhaich. 



67 



ach, agus anabharrach sgainnil- 
each. Nach cinnteach gu 'm 
maolaich cuideachd agus caithe- 
beatha a leithid sin de dhuine, a 
choguis, agus smuainte dùrachd- 
ach f hògradh o'n inntinn ! Cha 
'n e sin uil' e Cumar an 
cuimhne gu blieil e daonnan 
buailteach do'n bhàs, agus sin gu 
h-obann. Chunnaic sibh gu 
bheil e ni's buailtiche do ghalar- 
aibh raarbhtach na daoine stuama. 
Tha e mar an ceudna ni's buailt- 
iche do thubaistibh sgiorrail. 
Cuirahnichibh na dh' èirich do 
Bhenhadad;, 'nuair chuir se e fein 
air mhisg na 'bhùth. Cuimh- 
nichibh na dh' eirich do Neb- 
uchadneser agus d' a flilath- 
aibh, nuair a bha iad air an 
daoraich, Agus ni's cuimhne libh 
fein a f huair bàs le tuiteam ; a 
cho liugha aon a chaidh a losg- 
adh gu bàs, agus le iomad sgiorr- 
adh eile, am ieadh a bha iad air 
mhisg. 

Tha brigh shonraicht aig an t- 
sanus:"Thugaibh an aire, air eagal 
uair air bith gum bi 'ur cridhe fo 
uallaich le geòcaireachd, agus le 

misg agus gu'n d' thig an la 

sin oirbh gu h-obann." 

Tha dòchas agam gu'ra bi a 
chùis so aithrigh air 'ur smuain- 
tibh curamach. 

1. Tha e furan aire na muinn- 
tir a tha reic dibhe Ididir. Tha 
e so-fhaicinn gur doirbh anns an 
roinn so an ceartas a dheanamh. 
Ach is cinnteach gum feudar 
deoch a reic, gun an tàladh gu 
dol air mhisg. Ge b'e buannachd 
a dh' f heudas eirigh o'n cheaird 
so, cha'n fheudar a chur an coim- 
eas ris na tha cronail an siiilibh 
Dhe agus dhaoine. Tha focal 
De ag ràdh, " Is anaoibhin dha- 
san atha toirt air a choimhearsnach 
Ò1 ; a ta cur ris a cbopain, agus 
'ga chur air mhisg mar an ceud- 



na." Tha daoine seòlta gu leòir 
gu inneil bhrosnachaidh gu dubh- 
ailc fhaotainn a mach, as eug'ais 
còrahnadh dhaoin' eile, gu'n cur 
fa'n comhair air a mhodh is tait- 
niche. Tha riu-san a tha reic 
dibhe, na h-earrannaibh beaga, 
ann an càil beatha agus beusan 
an co'-bhràithrean an earbsa. 
Tha mòr chùram orra. Bu choir 
dhoibh a bhi nan daoine fior ion- 
raic. Anns gach dùthaich fo 
dheadh riaghladh feumaidh tigh- 
ean osd a bhi chum aoigheachd a 
thoirt do choigrich, agus mar 
ghoireas do luchd ghnothaichean. 
Ach an uair a nitear na tighean 
sin nan ionada coinneamh do 
dhiomhanas agus do mhi-bheus, 
tha iad air claonadii o'n ceud 
f heum, agus air fas nan culaidh 
ghràin. : 

2. Tha chùis ag iarruidh aire 
an luchd-riaghluidhi agus gach 
aon ris a bheil ceartas an earbsa. 
A' bheil na reachdan a' socrach- 
adh riaghailt reic na dibhe ? A 
bheil iad a' toirmeasg misg, agus 
a seòladh mar nitear peanas na 
lorg. Car son nach 'eiJ peanas 
air a dheanamh orrasan a ta cion- 
tach? An caidil na reachdan 
sin gim an cur an gniomh ? An 
abrar nach gabh e deanamh? 
Gabhaidh e deanamh. 

Ead. le P. M'F. 



Leum a Ghille riabhaich. 

'S an t-sean aimsir bha Tighear- 
na Chola, agus Mac Nèill Bhana 
an run nam biodag ga chèile. 
Phòs fear de thighearnan Bharr- 
aidh banntrach a bh'aig aon de 
thighearnan Chola ; agus a chionn 
nach robh ann an oighre Chola 
ach leanabh, ghabh fear Bharr- 
a 'n cothrom air, a' gabhail 
seilbh air an Eilean. Theicli 



68 



Leum a Ghillc riabhach. 



July, 



an t-oighr' òg ; agus'nuaira thainig 
e gu aois, cliuir e roimhe oidheirp 
a thoirt air a chuid fcarainn 
f haotainn air ais. Air dha na dh' 
f heud c "ga luchd-leanmhuinn a 
chruinneacliadh, thainig e air tlr 
ann an camus taobh deas an Eii- 
ean, d'an ainm Acairseid f halaich. 
Gu fortanach thachair e air boir- 
ionnach a bha'n deagh run da, a 
tliug dha gach fiosrachadh feum- 
ail a thaobh an Eilean. Dh'innis 
i dha gun robhfear Bharra chòmh- 
nuidh ann an Grisipoll, air taobh 
tuath an Eilean, ach leis mar bha 
e air aithris gun robh esan a" dol 
a thoirt oidheirp air a chuid fcar- 
ainn a chosnadh, gun robh gnàth 
theachdaircachd air achumail suas 
eadar e fein agus mùr Bhreachd- 
achaidhjle teachdaire bha airachur 
a mach air each ban. Faic a nis 
e, deir ise, a'fàgail a rhaisteil ann 
an garbh chabhaig, chum faireach- 
adh a thoirt air thus'a theachd air 
tir. Mar gearraras e, tha thus' 
agus na tha leat an cunnart ni 's 
fiach sibh. A' measg a luchd 
còmhnaidh bha aon òig-f hear d' 
am b'ainm an Giile riabhach, a 
thairg do Chola (d'am b'ainm Iain 
Garbh) nan d' tluigadh e dhàsan 
fearann Dharbhaig, gun rachadh e 
a chur cosg air teachdaire fir 
Bliarra, agus gun d'thugadh e d'a 
ionnsuidh acheann. Dh'aontaich 
Triath Cliola so a dheanamh. 
Ghabh esan lorn gach ath-ghoirid, 
agus thainig e suas ri teachdaire 
fir Bharra aig ionad ris an abrar 
Bealach na faille, agus air dha 
bhi air thoiseach air, shuidh e sios 
a'gabhail air a bhi gun umhaill 
gun sgàth, agus dh' f heòraich e 
de'n f hear ciod an naigheachd a 
bh' aige, Naigheachd gu leòir a 
deir esan, tha Iain Garbh air tigh- 
inn air tir, agus tha e a dh' aon 
f heachd a'teachd a dh' ionnsuidh 
Ghrisipuill; agus is eiginndomhsa 



cabhag a dheanamh air m'ais chum 
nach d'thig iad gun f bios air Mac 
Neill. Chi mi a chuid daoine 
cheana air aii uchdan ud thall. 
A'bheil comharadh sam bith leig 
an tuig Mac Neill le iad a bhi'd 
chuideachdsa,cò dhiùbha thannta 
càirdean na naimhdean. M' as 
naimhdean, a deir esan, fanaidh 
mis a mach uatha ; ach m'as càir- 
dean bithidh mi air m' each ban 
nam broilleach. Chuala mi ni 
's leòir, ars' an Gille Riabhach, 's 
8 grad leum air a bhonnaibh, a' 
spionadh an f hir eile bhàrr an eich 
bhain, agus a' cur as da. Cha b' 
fhadagus an d'thainig Iain Garbh 
agus a dhaoine air an adhart, agus 
thilg an Gille Riabhach ceann an 
fhir eile da ionnsuidh. agus a' 
leum air muin an eich bhain, 
mharcaich e ann am meadhon na 
còisridh, leis an robh fear Bharra 
air a mhealladh ; ach leis na bha 
maille ris do dhaoine, a bha co 
lionar ris na bha le Iain Garbh, 
theann e mach chum a chòmhraig. 
Tha aithris gun robh fear Bharra 
'an còmhrag deise a' faighinn a 
chuid a b' f hearr de Iain Garbh, 
ni 'nuair a chunnaic an Gille 
Riabhach atheann gachomhnadh," 
agus leòn e fear Bharra a thug air 
a ghliàn e, ag ràdh air an am 
nach do shaoil e riamh gu'n cuir- 
eadh mac Bodach na scait a 
dhruim ri balla. Sin e agad a 
nis, agus leig leis fairtleach ort, 
mar d'thèid agads'air-san. Thain- 
ig a chùis cruaidh air a Ghille 
riabhach fein le co'-dhalta Mhic 
Neill, cnaf -starra na cuideachd, 
leis am b'eiginn da teicheadh air 
ais gu bruaich eas, agus sheach- 
ainn e buille tàbhachdach a bha 
da ionnsuidh, leis an eas a leum 
an comhair a chuil, ach leis an 
neart leis an d'thug codhalta Mhic 
Neill am buille, chaidh a thuadh- 
chatha co fada san talamh 's nach 



1830. Cumhadh Righ Deorsa. Airjb/m. lorram na trualghe.Q9 



fobh i soirbh r'a toirt as; mhoth- 
aich an Gille Riabhach so, agus a 
leum air aghaidh, chuir e as do 'n 
fhear eile m'am b'urra dlia e 
fein a dhion. Chaidh an ruaig air 
Mac Neill agus air a dhaoine, 
agus chaidii Iain Garbh an seilbli 
a chòrach. Choilion e a ghealladh 
do'n Ghille Riabhach, le fearann 
na Darbhaig a thoirt dha. Tha 
leum a ghille Riabhaich ri f haic- 
inn gus an la an diugh. Tha e 
mar uidhe bheag do thigh Ghrisi- 
poU, agus is maith an leum e ri 
thoirt air aghaidh, gun ghuth a 
thoirt air ais. 
Ead. le p. m'f. d. c. 

Mu * Cliorra-glirdin mlior 
America. 
Tha'n t-eun raiorbhuileach so ri 
f haicinn rau chuid de chladaich- 
ean America I 'Nuair a bhitheas 
e ag iasgach ann an doimhneachd 
uisge, cuiridh e solus a mach as a 
bhroilleach co laidir ri leus mor. 
Le so theid aig air pailteas a 
ghlacadh ann an tiota. Is mor an 
dearbhadh a th'againn air gliocas 
agus maitheas an Tighearna anns 
gach doigh a th' aig creutairean 
an domhain air teachd beo. 'S e 
so aon de na h-eunlaidh is eir- 
eachdair a tha ri f haicinn. Tha 
e ro-gharg, agus feumaidh an 
Giomanach a thilgeas e a bhi 
cinnteach gu bheil e marbh, no 
mar 'eil e ach leointe bithidh e na 
bhad, agus 's ann air sùilean an t- 
sealgair a bheir e a cheud ionn- 

Suidh. LETH-GHAEL. 



Cumhadh Righ Deorsa. 
Air fonn, iouram na 

TRUAIGHE. 
Learn is craiteach an sgeula 
Th'air an am so r'a eisdeachd san t'lr ; 
* The great American Bittern. 



'Se naigheachd so leòn mi, 
A chuir eididh a bhròin air an riogh'chd. 
Chan Aid-mharaiche fairge, 
No Ceann-feachd airm chaidh a dhi, 
Ach cuis mo mhulaid, 's mo chrkidh, 
Och mo chreach ! gun do bbasaicli an 
Righ. 

Is na bhksaich Righ Seoras ? 

Flath oirdheii-c na h-Eorpa gu le'ir, 

Ann am moralachd pearsa, 

Ann an aoidhealachd dreach, is am bens. 

Fear do mhòralachd R'loghail, 

Cha'n fhaic sinn gu d'llinn a'd' dlieigh : 

Is thcill thu bhi d' uachd'ran. 

Air an rioghachd is buadhair'fo'n ghrein. 

'Bhliadhna thainig thu dh'Albuinn 
Bi'dh i ainmeil is alloil 'n ar cuimhn', 
Chruinnich Maithean na Diithcha, 
Is Cinn-f headhna do Luth-chuirt nan 

suinn. 
Thainig sluagh do d' chuid daoine, 
AirantaiTuing le d'aoidhealachdcruinn; 
'S a ghair aoibhneis a thog^dh, 
An Dun-eidean, cha togar r'ar linn. 

O ! b'e sealladh an kigh e, 

'Nuair chruinnich do chairdean o chein^ 

Bha do chuirtirean uasal, 

Gach aon diubh na shuaicheantas fein ; 

Ach fo bhreacan an f hèile 

T.hug thu barr air an eididh gu leir; 

'S cha robh suil air na reultan, 

'S tu mar ghrian air ur eiridh san speur. 

Thainig Righrean gad f heoraich, 
O gach diithaich san Eorpa gu leir, 
Leis gach Laoch is gach Ceannard, 
Choisinn buaidh anns an teanndachd bha 

gear ; 
Ach bha Breatunnaich ^ibhinn, 
Nuair dh'f heudadh iad eigheach le cheil, 
Cha'n'eil Flath san Roinn-eorpa 
Sheasas colmeas ri Deòrs' againu fein. 



70 Seann Rod liath. July, 

Bii chul' uamhais an iomairt, Cha'n'eil buaidh air an namhuid, 

Leisna dh' f heuch iad ar sgriosadh gu Ach abhuaidh sin a thainig le Gràs : 

lòm, Is tha sÌDiie fo dhòchas, 

Oir clio'-aondaich na Rioglichdan Gun robh bhiiaidh so aig Debrsa na 

Ar smaladh fo lochdar nan tonn ; bhàs. 
Sheid an duinionn le dlle, 

Chaidh cjidha fairg' agus su.ban m" ar Chuirmn failte k furan 

ceann ; 



Air aBhrkthairRighUilleam nam buadh, 



Ach sheas Breatunn gu buadhar, ^'"^ '» ^o thuit an t-slat rioghail, 

IVIar charraig nan stuadh anns a chuan. \'^ co'-aontachadh d'.Ieas an tsluaigh. 

Tha Biin-righ nan cuantan 

O'n a chaochail an t-àrmunn, Breatunn uaibhreach uallach nan stuagh, 

Ciod a cheann'chas dhuinn tèarmunn ^o mhoit gun do chrhnadh, 

o'n bhas? Ard-mharaiche runach a cbuain. 
Cha bheairteas nan Innsean, Le Bodach nan Oran 

No 'mhòralachd rìoghail is àird'; 



SEANN ROB LIATH. 

'Nuair bha eoin bheag na'n geug, *s gach spreidh a' gabhail tàmh, 
Is gach aon ni fo'n ghrt^in, ach mi fein n'an cadal seimh ; 
An sachd tha trom air m' inntinn gun do lion e mi le deoir, 
'S ann na luidhe sios ri m' thaobh a bha aobhar mo bhroin. 

'S a cbridhe orm an tòir dh' iarr Stnimas og mo lamh, 
'S ach aonchriin de stòr cha robh dh'or aige na thkmh ; 
'S a los an jrtin a dhiibladh gun d' fhalbh e nunn air chuan. 
'S nam buannaicheadh e stbr gur ann domhs'a bha bhuaidh. 

An 8t!atha cuid de'n raidhe cha robh mo ghradh air chuan, 
Nuair luidh gu tinn mo mhàthair, is ghoid iad blkrag uainti, 
M'athair fo throm chretichdan, is Seumas air a chuan, 
'S 'nuair thainig Rob am phòsadh 's i Seònaid bha truagh. 

M'athair bhrist e Ikmh, 's chaidh mo mhiithair o'n t-sniomh 
'S nam fuirghinns' am thamh gum biodh iadsan gun bhiadh 
Chum seann Rob iad o'n bhas, agus labhair e le denr, 
O Sheonaid air an sgath thoir do lamh dhomh o"n Chl^ir. 

Mo chridhe rinn a dhiiilt bha mo dhiiil ri Seiimas og, 
Ach bha'n soirbheas ga sheide, 's bha 'n long an dèigh a leon ; 
Bha 'n long an doigh a leon, 's truagh nach mis a bh'ann san rod; 
Is carson a tha mi Ikthair a dh' kireamh au sgtoil. 



1830. longanUis 7ian Tri Srioghail ! 71 

M'athair blia e samhach 's bha mo mhathair ruim an gruaim, 
'S 'nuair a chunnaic mi f hein 'n deoir bha mi debnaeh anna an uair. 
Thug iad da mo Ikmh 's bha mo chridh' air bhàrr nan tonn ; 
Is tha e nis na luidhe Ikmh rium, 's gur craiteach sud learn. 

Mios cha robh mi pòsda 's mi 'd cbmhnuidh fo bhròn, 
'S mi 'm shuidh am dhorus fein chunnacas taibhse Sheumais òig, 
'S ann thainig mi gad' phòsadh 'se thuirt an t-òig-fhear rium, 
' S ann an sin a chreid mi f hein nach i bhreug rinn mo shuil. 

O ! 's trom a shil ar debir, ar briathra beoil bu ghann, 

Cha do ghabh sinn ach aen phog 'nuair a dh' f hogradh e o m'chainnt. 

'S truagh nach d' f huair mi bas ach thig e tra ni's leoir, 

Is ciod uim' a tha mi lathair a dh' kireamh a sgeoil ? 

'S mi mar thaibhs' anns gach kite, bonn stkdh cha'n eirich leam, 
Cha smaointich mi air Seumas, bhiodh sud na eucoir thruim ; 
Ach o'n is ann do sheann Rob a cbeangla mi mar mhnaoi, 

Gum bi mi mar mo dhicheall gu dileas 's gu caomh. 

Ead le T. S. 



longantas nan Tri SaogJiail ! 

longanfas nan Tri Saoghail I — asan cho naomha air La an Tigh- 

Ciod e dh' f heudas so bhi 'ciall- earna's gu bheil iad a'gabhail ion- 

achadh ! — Ciod is urrainn bhi gantais riut, agus ri bron os do 

ann ! 'Bheil thu'n ad Fhear-bris- cheann, mar nàmhaid do Dhia 's 

eadh na Sabaid ? Tha mi'n dòch- do d'anam fein, am feadh tha thu 

as nach 'eil : ach ma tha, 's tusa caitheamh do bheatha ann am 

an t-iongantas sin ! briseadh an latha choisrigte. Is 

Tha thu 'n ad longantas air àill le Dia a radh, " Coimhididh 

Neamh ! An sin tha na h-uile cho sibh mo Shàbaidean." Ach tha 

sona,"s gur iongantach leo cia mar thusa le d' ghniomharaibh ag radh, 

is urrainn thu'n latha beannuichte " Cha choimhid mis' iad." 

• sin a mhi-naomhachadh a ta 'na Tha thu 'n ad longantas an 

shamhladh air neamh, agus a shon- Ifrinn ! ! Tha deamhain agus an- 

ruich Dia Nèimh gu bhi air a ama caillte cho truagh 's gu bheil 

choimhead naomh ; oir is aithne iad a' gabhail iongantais riut, mar 

dhoibh gu maith, ma bhàsaicheas chiontach cho mòr 'na aghaidh- 

tu'n ad Fhear-briseadh na Sabaid san a b' urrainn do bhualadh 

nach urrainn thu gu bràth tighìnn marbh ann an tiot,agus dThògradh 

far a bheil iadsan. a dh' ionad na dòruinn maille riu 

Tha thu 'n ad longantas air fein. 

Thalamh ! — Tha na h-uile f ior Tha sinn a leughadh ann am 

Chriosduidhean a' mealtuinn sol- Focal De, mu aon ann an Ifrinn a 



Focal sail dcalachadh. 



July, 



bha cocràiteach's gu'ndo ghuidh e 
gu'm biodh fios air a thoirt d'a 
cliùignear bhiàitlirean air a staid 
mhuladaich, chum gu 'n rachadh 
iad as o ionad na dòruinn sin ! ! 
Na bi ni's f haide'n ad leithid so 
de dh' iongantag ! Dlùtliaich ris an 



t-Slanuighear mar pheacach aitli- 
reachail ; an sin bidh ainglean De 
le h-ioghnadh a'deanamh aoibhneis 
" airson aon pheacach a ni aith- 
reachas." Luc. xv. 1. [Ead.] 

Le DOMIINULL. 



Chum "An Teachdaire Ghaeli 



NAIGHEACHDAN. 



Ghlac na Frangaich Algiers, agus 
le cead Uachdarain eile na Roinn- 
eorpa, gleidhidh iad greim air an 
tir gus an d'thig iad gu socrach- 
adh m'atimchioll. 

ThaPharlamaid r'a cur fa sgaoil ; 
agus is iomad costas, iipraid, agus 
othail a bhitheas ann, m'an taghar 
inuinntir a shuidheas san ath-Phar- 
lamaid. 

Bha'n airasir san am a chaidh 



seachad gu f liuch fuar. Tha 'm 
bàrr troVn, agus ma thig an uair a 
so suasfreagarrachjbithidh e tarbh- 
ach, ach is ni cinnteach gum bi e 
mios ni's fadalaiche na b' àbhuist 
dà. 

Tha mhin agus an t-aran air 
togail, le coslas bagarach na h- 
aimsir, agus le gainne tha iad a' 
faireachduinn an Eirinn. 



FOCAL SAN DEALACHADH. 

Fhuair sinn litir Mhurcliaidh, ag iarraidli oirnn beagan de'n Ghaellc uir sin a tha 
iad a'fuiiieadh an Glaschu an trk so, a clmi' dhachaidh, a dh' f Iiaicinn cia mar 
chòirdeas i riu. 

Cha'a'eil againn mar f hreagradh dlia so, ach nach 'oil am honnach-heag \ìv\ì\c\ì 
fhathast; agus dcanadh e cleas na brigise glaise air an t-seana Ghaelic, leanadh e 
lithe gus am faigh e ni's fearr. 

Tha moran againn ri rlidh san am ri'r càirdean lionmhor, ach cuiridh sinu dail 
ann gus an atli-aireamh. 

'S e ar n-iarrtas, a so suas, gur ann a dh'ionnsuidli Dr. Dewar a thcid gach litii" 
m'an t-Searmoin a chur ; agus gach ni a bhuineas do'n Teachdaire a chur a dh* 
ionnsuidli Dr. M'lieoid ; oir cha do chuir Dr. Dewar focal riamh fhathast anns 
an Teachdaire -Ghaelach. 



Madure, Printer, 50, Troiit/ate, Glas 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH. 

XVI. AIREAMH. 1830. 

LATHA CHOMUNAICH. 



B'AN^f air maduinn Sàbaid a 
Chomiiiiiich a ràinig mi an sgir- 
eaclul sin anns an d' fhuair mi 
mothogail, agus m'àrach, an deigh 
dhomh bhi iomad bliadhn' ann an 
tir dièin. M'an d'eiiich a ghrian, 
bha mi as mo leabuidh ; agus thug 
mi orm ceann toiseach na luinge, 
a bha dlùthachadh le sruth agus 
soiibheas a dh'ionnsuidh tir mo 
cheud chuimhne. 

Bha mullach nam beann air an 
òradh le òg ghathaibh na greine ; 
bha 'n soirbheas a bha againn re 
na h-oidhche a nis a'fàillneacliadli, 
bha fòith nan neul a' teachd air a 
chaol ; agus sàmhchair maduinn 
an Tighearn a' sgaoileadli ann an 
àilleachd chiùin air gach taobh, 

A cheud sealladh a fhuair mi 
air beanntaibh dorcha mo dhùlh- 
cha dh' at mo chridhe ; agus 
thainig reachd a' m' mhuineal. 
Shuidh mi cùl an t-siùil, agus bha 
mi taingeil, gun d'f huair mi mo 
dheòir a shileadh an sàmhchair. 
Cha"n'eil e a'm' chomas innseadh, 
CO dhiùbh bha mi deònach gabh- 
ail air m' aghaidh, no piiieadh air 
m' ais o'n dùthaich sin, far nach 
robh iadsan a nise beo a dh'f hàil- 
ticheadh mi le deothas agus bàigh 
an anama. Ach mhothixich mi, 
mar gum biodh cumhachd diomh- 
VOL. II. K 



air gam eigneachadh air m'adhart 
— sruth laidir mo chladaichean 
fein ga m'dheothal d'an ionnsuidh. 

Ann am uile imeachd allaban- 
aich feadh an t-saoghail, ghiùlain 
mi air mo shiubhal an leabhar salm 
sin, as an cuala mi m'athair a 
leughadh an t-sailm fa dheireadh 
thog mi maiile riusan, a tha nis a 
chuid is lionmhoire dhiubh, 'nan 
sineadh r"a thaobh. Is iomad la, 
fo ghrein loisgeach nan Innsean, a 
dh' iarr mi sgàile nan craobh ga 
leughadh ; agus cha d' thainig 
buaireas air m' inntinn, o nach d" 
fhuair mi faobhachadh ann an 
leughadh nan Salm. Dh' f hosg- 
ail mi nis e, agus le leughadh an 
seathadh salm thar an t-seachd 
fichead, mhothaich mi nach do 
chain iad f hathasd an cumhachd 
thairis orm. 
Dia molaibh ; mol, O m anam, Dia, 

Molaidli mi Dia ri m'bheo ; 
Ard-seinnidh mise cliii do m' Dhia, 

ri fad rao re's mo lò. 

An deigh dhomh mo thaingeal- 
achd a chur an cèill gu tosdach 
dhàsan d'an leir an cridhe, airson 
an tearuinteachd a dheònaich e 
dhomh air mo thurus, chaidh mi 



gu tir. 
Bha 



e fhathasd ro inhoch 



74 



Latha Chomnnaìcli. 



August, 



dhomh dol gu tigh sam bitli, agus 
chaidh mi uimc sin, ceum as mo 
rathad, a dh' f haicinn eaglais na 
sgireachd ; agus an cladh sin anns 
an do chàiiiclìeadh iomadh aon 
o'n la a dir (hag mi an dùthaich. 
Ghabh mi mo chuairt bhrònacli 
ftir feadhnan leachdan uaigneach. 
Cha robh teum agam air fear-iùil. 
G'.iluais mi o uaigh gu uaigli, a 
cuniail comhnaltradh am' inntmn 
iein ieosan a bl.a àiilidh 'n am 
beatha, agus 'n am bus nach robh 
air an dealachadh. 

Shuidh mi fa dheireadh air tol- 

man uaine bha ann an àite leth- 

oireach, ach cha robh e na aonar : 

bha leapuichean caol eile ma thim- 

chioll ann an dlù chàirdeas. Is 

mise thuig, gun leachd-lighe ga 

innseadh, cò bha nan sineadh fo 

na fòidibh gorraa sin. Am measg 

nan uaighean so, leig mi le m' 

chridhe hibhairt; agus cha do 

chaisg mi mo dheòir. Fo na fòid- 

ean so, arsa mise, tha iadsan nan 

sineadh, a chuireadh an diugh 

fàilte le furan ormsa, nam biodh 

iad 'an tir nam beo. Ach is pea- 

cach so, a deir mise, tha mo 

dhòchas gu bheil iad ann an tir ni 

's fearr. Bog mi, a' seasamh ri'n 

glun, 'nuair a dh' aithris mi an 

laoidh sin a tha nis' a toirt domh 

sòlais, 

Carson ma ta Lhios mi li brbn, 
mar flhreara gun dhchas mòr ; 

Am bheil sa' bhas ach teachdair sUh' 
'gan gairm gu riogh'chd na gloir' ? 



Bha mi nise sonadh ; dh'f hairich 
\w\ mar gu'm biodh a cheud 
choinneamh eadar mi agus mo 
chàirdean seachad ; mar gu'm 
biodhamaid an deigh ar cridlieach- 
an f hosgladh da cheile, agus ar 
dcuchainne taobh air thaobh o 
dhealaich sinn innse. 



Ghabh mi dh' ionnsuidh tigh- 
còmhnuidh a charaid bu chlse 
dliomh blia san dùthaich. Bha 
iad san f hàrdoich so f hathast, a 
dh' f hàiltich mi le bàigh agus le 
furan. . 

B'e maduinn la a chomunaich a 
bh- ann, agus bha gach aon a 
dcanamh deas gu falbh ; agus 
sealladh nis taitnich cha 'n eil e 
comasach fhaicinn, na sluagh 
dùthcha a' togail orra dh' ionn- 
suidh na cuirme naomha. Bha 
astar mòr aig cuid de mhuinntir 
na sgireachd so ri dol, than.s air 
muir as monadh, tre aibhmchibh 
bras,agus trid garbhlaichibh aimh- 
reiteach. 

'S ann air leth-thir na duthclia 
bha'n eaglais ; air faiclie bhòidh- 
each, ri taobh a Chaoil sin is 
àillidh na gach caol eile am 
bheachd, ged is fad a shuibhail^ 
mi. Bha sluagh an leth-thir a 
gabhail na slighe ; cuid diubhsan 
a b' aosmhoire a'marcachd air cul 
na srathrach, agus an ògridh a 
gluasad nan deigh 

An t-aosda, 's an crom, 's an dall, 
'S gillc nan tsum baobh na cheann; 

Euslaint ag ainich le pein, 

A lamh critheacb, 's a cheiim mall. 

Bha mòran a' gabhail suas^an cois 
an f liearainn ann am bàtaichibh : 
an t-sean-bhcan, an cripleacli lag, 
an t-aosda anfhann; a mhàthair 
le naoidhean air a clch ; 's an diol- 
deirce bochd, leis a churachd agus 
an cleòchd a f huaras an iasad air- 
son no còmhdhail; — a li-uile 
seòrsa eadar àrd agus iosal, eadar 
lag agus Ididir, a' triall le cheile 
gu àros De. 



Seadh, chaidh mi leo le gairdeachas, 

is moladh fòs le chdil", 
Seadh leis a chuideachd sin a bha 

a'cnimliead latba feill. 



1830. 



Latha Chomunaich. 



75 



Air taobh garbh na dùthcha, agus 
anns na glinn bha mòran sluaigh 
a chòmhnuidh ; chìte iad so ag 
iadhadh a nuas mu ghuala nam 
beann, agus a'ruigheachd an rath- 
aid mliòir o gach gleann a bha 
treòraciiadh da ionnsuidh. Mar 
so bha 'n t-slighe clium na h-eag- 
lais a' sìor-dhòmhlachadh, mar 
chithear abhuinn mhòr ag at le 
lionmhoireachd nan allt 's nan 
sruthan a tha ruith da h-ionnsuidh. 

Dhlùthaich an sluagh air an 
eaglais, ach mhothaich mi gun do 
shuidh mòran diubh air Jeachdan, 
agus uaighean an cairdean. 

Chlte an so, a bhanntrach 
bhrònach, 's an turaraanaich air 
fòid an f hir sin leis am b' àbhuist 
di dol suas do thigh agus do 
theampuU Dhe. Chite an t-ath- 
air agus a mhàthair a' sileadh nan 
deur le cheile, a dearcadh air an 
tolman ghoirid, a bha air ùr thog- 
ail ; agus chhiinnt an t-aosmhor 
lag ag ràdh r'a mhac, so an leab' 
anns an càirich thu mise, far a' 
bheil m'athair agus mo shinnsir- 
ean romham. 

Chualas fuaim nateisbhinn, an 
Clag bu taitnichefonn.Chruinnich 
an sluagh man phàilliun sin a 
muigh air an làr, aims an robh 
ministeir na sgireachd ri labhairt 
riu. Cha chumadh an eaglais 
trian de'n t-sluagh, agus dh'fhàg- 
adh i aig luchd na beurla. Bu 
shealladh e nach feudadh gun 
drùghadh air gach cridhe, 'nuair 
a thòisich seirbhis an latha. Bha 
iad a' suidhe 'nan teaghluichibh ; 
bha sàmhchair bheannaichte 'n am 
measg ; bha irisleachd air gach 
gniiis; bha iomadh sCiil ri nèamh; 
bha na bilean a'gluasad ge nach 
robh focal r'a chluinntinn ; bha 
còmhdacha cinn nam fear air an 
làr ; bha iomad làmh air a togail 
gu dùrachdach suas, agus b'fhur- 



asd a thuigsinn gun robh an co'- 
thional ag asluchadh beannachd 
an Ti a's àirde. Thugadh a mach 
an t-salm, agus thòisich a choi- 
sheirm bhinn, 
So fein an la a dh' orduich Dia, 

sam bi sinn suilbhir ait. 
Foir, guidheatn, guidheam ort a Dbe, 

nis soirbhich leinD gu pailt. 

B'iad na briathran a ghabh e mar 
steigh a theagaisg air an la so, 
Luc. xxii. 19. Decmuibh so mar 
chidmhneachan ormsa. O'n cheann 
teagaisg so, leig e ris doibh 
ciod e Criosd a chuimhneach- 
adh ; labhair e m' an eòlas, m' 
an ghràdh agus m' an chreidimh 
a tha fillte steach anns a 
chuimhne so chumail ; agus ann 
an cainnt, nach feudadh gun 
drùghadh air gach cridhe, leig e 
ris na sochairean lionmhor a ta 
sruthadh o chuimhne cheart a 
chumail air losa. 'Nuair a thainig e 
chum nam fh-inne so chàradh ri 
cor anama bha leointe air son 
peacaidh, "s iomad dùile bhochd a 
f huair solas. Ciod, a deir esan, 
is urrainn am barrachd sòlais a 
thoirt do'n aithreachan bhrònach, 
na smuainteach air Slanuighear a 
chaidh a leon air son eu-ceartan 
agus a bhruthadh air son aingidh- 
eachdsan ? cuimhneachadh air an 
fhuil sin a ghlanas o gach uile 
pheacadh ; cuimhneachadh air san 
a shaor cheana na miltean do 
shliochd pheacach Adhaimh, agus 
a ta fhathast atoirt cuireadh càir- 
deil do gach neach a tha sgith 
airsneulach agus fo throm uallach 
a pheacaidh, iad a thighinn d' a 
ionnsuidh-san, agus gum faigh iad 
suaimhneas d'an anamaibh. O ! 
is milis, a deir e, cuimhneachadh 
air Slanuighear a' dortadh a mach 
anama mar iobairt air son peac- 
aidh ; ach is millse gu raòr cuimh- 



7d 



Latha Chomiinaich. 



August, 



neachadh air mar Fhear-tagraidh 
tha'an làthair Dhe as leth a phob- 
tiill. Chaidh eair adharta'leigeadh 
ris doibh cia cumhachdach 's a 
tlia cuimlin air has Chriosd a chum 
fuath a dhùsgadli san anara an 
aghaidli a plicacaidli, chum gràdh 
do'n t-Slaiuiighear a bheothach- 
adh, chum gras a neartachadh, 
agus uUacliadh air son biiis agus 
breitheanais a thoirt m'an cuairt. 
Cò,ars' esan, arm an co'-dhunadli, 
anns an t-saoghal bhochd aingidh 
80, a dhiultas cuirnhn" a chumail 
air bàs an Fhir-shaoraidh. Deaii- 
adh daoin' eile mar is àill leo, ach 
air mo shons', ars' esan, le dealas 
àrd na ghnùis, 'An la a dhi- 
chuimhnicheas mis thus', losa 
bheannaichte, di-chuimhnicheadh 
mo dheas làmh a h-innleachd, 
leanadh mo theanga ri 'm ghial 
mar cuimhnicheam thu, mar ann- 
sa learn thu na m' aoibhneas is 
àirde* 

An deigh na seaimoin, chaidh 
am ministeir air adhart a reir modh 
na h-eaglais a thoirt cuireadh do 
chairdibh an t-Slanuigliear teachd 
air an aghaidh ; agus a' toirt san- 
us do pheacaich iad a dh'f huir- 
each air an ais. Co is urrainn a 
chiir an ceill an dlù-aire, agus an 
socrachadh anaina leis an d-eisd 
an co' thional ris a chuid so de 
sheirbhis an latha.Mar thoirmisgc 
peacaich, leùghdarras àrdmliaigh- 
stir na cuirme, mhothaich mi an 
fhuil a' sioladh an gruaidh cuid 
diubh ; mar gum biodh uamlias 
air a dhùsgadh nan cridheachaibh ; 
ach 's ann an uair a thoisich e ri 
labliairt ann an cainnt a ghràidh 
ri luchd-leanmhuinn an Uain, a 
chuala mi an osna throm, agus a 
chunnaic mi na deòir gu frasach 
a tuiteam. 

Leanaibh mi, ars' esan a 
mhuinntir mo ghràidli, gu h-ath- 



aiseach riaghailteach, mar is gnà 
leibh, a dh' ionnsuidh a bhùird, 
agus seinnibh mar thèid sibh air 
ur n-aghaidh, an Ceathramh Salm 
thar an f hichead, o"n treas rann, 

C6 e am fear a thoid a siias, 

gu tulaich naomha Dhe ? 
Is fòs 'na ionad naomha-san, 

CO sheasas jinn gu rèidh ? 

Ghluais iad a dh'-ionnsu'dh na h- 
Eaglais, cha robh strigh còbhiodh 
air thoiseach, agus cha robh iarr- 
uidh gu blii air deireadh. 

Dh'eirich mar choladh na slòigh, 
Le salm nuaidh 's le clàrsaich yhrinn, 

Ciidh a's beul a gleusadh phong, 
A coimcasgadh nam fonn binn. 

Shuidh iad m'an bhord, ach thug 
mis orm air an am ait' iomallach 
san eaglais, agus leag mi mo 
cheann air a bhord a bha romh- 
am. Ged a dh' f heuch mi gach 
smuain shaoghalta fhuadach air 
falbh, gidheadh car tnmuill dh' 
fhartluich so orm. Thainig na 
làithean agus na daoin'a dh'f halbh 
gu m' chuimhne. Chunnaic mi, 
air learn, agus chuala mi min- 
isteir mo ghràidh nach mair- 
eann — na foirfich choir a b'àbh- 
uist frithealadh air na biiird — 
chuiHiaic mi m'atliair, agus mo 
mhàthair, mo chairdean agus 
kichd mo ghaoil, a' gkiasad 
a dli'ionnsuidh a bhuird; dh* 
aithnich mi, air learn, an guth san 
t-salni ; agus cha b'urrainn domh 
a chur am fiachaibh orm fein nach 
robh iad a làthair. Ach thainig 
smuainte ni's piiseile am chuimh- 
ne 'nuair a thoisich na bùird. 
" Tlia cara'ul a»n, arsa 'm Minis- 
teir 's e tùiseachadh,rt leanos ni's 
dlidllic na mm hhrùthair." Thog 
e mo chridhe gu cuinihneachadh 
air-san a chuirahnich ormsa, eadh- 



1830. 



Lat/ia ChomiDiaich. 



77 



on gu bàs. Chaidh mi dh' ionn- 
suidh a bhùird, ghlac mi cupan 
na slàinte, agus gliairm mi air mo 
Dhia. Bha Ciiosd, agus esan air 
a cheusadh air a chur fam' chomh- 
air, bha co'-chomunn sòlasach aig 
m' anam ris anns an ordugh. 
Smuaintich mi air buaidh a 
chroinu-cheiisaidh ; agus thug an 
Spiorad dhomh mothachadh, 
gu 'm b' iad creuchdan Chriosd 
m' ioc-shlaint-se ; f hulangas mo 
shith ; osnaichean òrain mo ghair. 
deachais ; a nàire mo ghlòir, a 
bhàs mo bheatha, agus obair gu 
leir saorsa m' anama. Leigeadh 
dhomh mo thaic a chàradh air, is 
bha mo cliridhe Ian de bhròn 
naomha, a's de dh'aoibhneas ard. 
Dhùisg m'f huath air a pheacadh ; 
las mo ghràdh air mo Dhia. 
Thogadh mi gu sliabh Phisgah, 
f huair mi sealladh air tir agheall- 
aidh, agus earlais roiinh-laimh air 
subhachas nan naomh. 

Dh' eirich mi o'n chuirm, agus 
thog mi le m' cho'-chàirdibh gaol- 
ach am fonn taingeil, 
O m' anam beannaich fein a nis 

lehobhah mòr do Dhia ; 
Na di-cliuimhiiicli na tiodhlacan 

a dheonaich dhuit an Triath. 

Chuir mi seachad a chuideile de'n 
latha ag eisdeachd nan daoine 
taitneach a bha mach air a bhlàr, 
agus bha iad d'a rireadh taitneacli; 
oir ged a dh'ionndrain mi na sean 
laoich thrtin a b' àbhuist a bhi 'n 
so air a leithid a dh" am, blia 
aobhar agam a bhi taingeil gun d' 
thainig caomhain ghaojach nan 
àite, nach robh air deireadh, 
Leo, air gach dòigli, bha mi Ian 
riaruichte. Agus bu taitneach 
fhaicinn am meas a bha aig a 
cho'-thional orra. Clia robh aom- 
adh no togradli gu dol chum nan 
tighean òsda; cha robh iad 'n am 
buidhnean an sud 's an so a'sean- 



chas ri cheile, ach mar aon phob- 
u!l aig an robh an aon obair mhbr 
'n am beachd. 

Thòisich an t-searmoin bhuidh- 
eachais, o Deut. iv. 9, 10. "A 
mhàin thoir an aire dhuit fein, ag- 
us gleidh t'anam gu dichiollach,air 
eagal gu'n di-chuimhnich thu na 
nithe sin a chunnaic do shùilean, 
agus air eagal gu'n dealaich iad ri 
d'chridhe uile làithean do bheatha 
— Gu h-àraidh an la a sheas thu an 
làthair anTighearna do Dhe ann an 
Horeb.'O na briathraibh sin chuir 
e mun coinneamhcuid de naseall- 
aidhean taitneach a chunnaic siiil 
a clireidmhich aig bòrd comunaich. 
Man t-sealladh a fhuair iad an sin 
air gràdh, air cumhachd, air glioc- 
as agus air naomhachd Dhe.Labh- 
air e m'an t-sealladh a fhuair 
iad air geur-chruas an lagha 
agus air toilkinneas a pheacaidh. 
Labhair e m'an taisbeanadh a 
tluigadh dhoibli air gamhlas agus 
lèir-sgrios an naimhdean, agus air 
àilleachd ajzus glòir tir a gheall- 
aidh. Chaidh e'n sin air aghaidh 
gus an earalachadh am briath- 
raibh a theagaisg, gus an aire 
thoirt doibh fein, agus an anama 
a choimhead gu dichiollach. 

Bha ghrian a tearnadh san lar 
m'an d thainig egu crich, ach cos- 
las sgios no fudal cha'n f haca mi 
air a h-aon. Tha 'n obair, a deir 
esan, m'an d'thainig sinn an dingh 
cruinn, a nis diCi air bhi crioch- 
naichte ; agus 's ann aige-san a ta 
shuas, a mhàin aig a bheil fios co 
a sliuidhcas a ris aig bòrd comun- 
aich. Man tig an athchòmhdhail 
san aite so, fosglar iomad aon de 
na h-uaigliean sin air a' bheil 
sibhse san am 'n ar seasamh, agus 
bithidh cuid agaibhse ann an 
suain a bliàis annta. O, ma ta, 
bithibh dileas d'ar boidean ; bith- 
ibh dileas d'ar Dia ! Deanadh a 
ghràdh d' ar n-anamaibh ur co- 



An t-Sdbaid. 



August, 



eigneachadli gu bhi beo dha. Air 
a ghràdli-san duibhse dh" f heiula- 
niaid labliaiit gus an rachadh a 
ghrian ud fodha 's gun eireadh i 
a lis ; seadli cha bliiodh an sgeul 
air a làn-aitliris gus am fàsadli a 
ghrian ud doilleir le aois, gus am 
fàillnicheadh nàdur,agus am mion- 
naiclieadh an t-aingeal cumh- 
achdacii Xach 'ci/ aim.sir aun nis 
ma. An sin fein cha bhiodh an 
deicheamh mile cuid delh air inn- 
St:adh. 
Feadh linnte bith-bhuantachd gu Ic'ir 

togaidh mi bran binn ; 
Ach O ! 's ro ghoirid bith-bhuantachd, 

gu moladh Dhe a shJiiin. 
A mliuinntir mo chridhe s mo 
ghaoil ars- esan, Slan libh. Dia 
bhi maille ribh I Bha chridhe fein 
Ian, agus is ann le cainnt bhrist- 
ich agus le deuraibh a thog e n 
ùrniiigh fa dheireadh suas. Cho*- 
dhùineadh an t-seirbhis. 

An i so, arsa mise, a Ghaeltachd 



air a' bheil luchd nam bailtean 
«iòr a' deanamh tàir ? An iad so, 
a deir mise, na Ministeirean Gae- 
lach air a bheil a cho liugha 
tuaileas air a thogail, agus ciil- 
chùineadh air a dheanamh ? 

O ! thir nam bcann ! tir rao 
chridhe, tlr mo ghràidh ! Gu ma 
fad a bhitheas do Shàbaidean 
naomh air an cumail mar bha an 
t-aon so ! Gu ma fada chluinnear 
teagasgan co fallain air an sparr- 
adh air do luchd àiteachaidh, agus 
do chainnt mhilis bhlasda fein air 
a labhairt co snasmhor agus co 
drùighteach I 

Am feadh 's is beo mi, cha di- 
chuimhnich mi an t-aon ghuidhe 
dùrachdach, teas-chridheach, a 
thog gach aon, agus mar cho'- 
chriochnaich an coimhthional mòr 
sin mar nach biodh ach aon bheul 
ga labhairt, agus aon chridhe ga 
ghuidhe. Amen, agus Amen. 

Am Moubheinneach. 



AN T-SABAID. 

An la so nuch tosdadh 's nach ciiiin ! 

Is anail cia cùbhrai neo-shearbh ! 
Tha shmhchair is fois air a ghtiiiis, 

'S e'n saoghal dh' fbas diiiid agus balbh; 
Cha'n f haicear, ged sheall air gach laimh, 

Aon duine noainmliidh r: stà— 
Tha gach crcutair nan ionadaibh taimb; 

Gu taingeil, cur seachad an la. 



Tha gach ionad bha lualneach is Ian, 

Gun ioinra air st;i no air sQrd : 
Mar chiiiinear guth hrnuigh no diiin 

A du-eadh gu aid Kigh nan dul : 
Tha'n saoghal air aoinadh na shuain 

Cha'n fhaicear ann gluasad nosaoilli'r- 
'S rlia chluinnpar ann tartar no fiiaim 

Ach guthanna uasal is caoin. 



1830. Ant-Sùhaid. 

Tha 'n uiseag a gleusadh a ciuil — 

'S am brudearg, gu sunndach ri cpol— 
An smeòrach, nan comunn le sunnd, 

'S an Ion dubh ]e sìird mar bu nòs ; 
Ciod thuige an t-sàmhchair san f hois, 

Tha coit-chionta os agiis thall ? 
Nach ioghna aon bheul bhi na thosd ? 

'S gu moladh aon teanga bhi mail 1 

Nach binn e, an ceol a tha "m chhiais .' 

Nach fonnar fìor uasal is caoin ! 
A' dìreadh gu flaitheanas suas 

Ard mholadh an Uain is a ghaoil j 
'S an ioghna ged sheinneadh gach beul 

A mholadh gach rè agus lò ? 
Ged sgaoileadh le aoibhneas an cèin 

Ged chliùithich le chèil' e gach sl6gh? 

*S an teampull san cruiniiich a sliluagh 

A mholadh cha'n f huar is cha chli ; 
Tha s))iorad gan còmhnadh gu luaidli — 

A gleusa sa gluasad an cri ; 
Oir chunnaic iad aiteal da ghlòir, 

*S cha d' cheileadh a bhòichead on sùil ; 
Is dh'aontaich le h-aoibhneas is deoin 

An gaol a thoirt do is an run. 

A chliiisan na farum nan tend 

Is binne gach ro agns ial; 
'S a ghi'àdhsaii is niilse gach re 

No mhil thig o 'n cheir tha do'n hhial ; 
Ach thosd e! is dh'imich na slbigh, 

Gu boidheach gu'n cbmhnuidhean fein ; 
Gu foLstinneach, farasda, fòill 

Le h-inntinnibh comhnard da reir. 

Tha 'm feasgar air ciaradh man cuairt, 

'S gach creutair air gluasad gu tàmh ; 

'S air aghaidh a chruinne san uair, 

Luidh tosdachd, luidh suaimhncas is pramh. 

Mar cluinnear measg dhuilleach nan crann, 
Caomh osnaidhean fann aig a ghaoith— 

No toraman nan caochan o'n ghleann — 

No binn cheol naomh dhairi agus laoidh, 



80 



Ctioiìl a Mlnnisleir Gliaelaìch. 



Aiiffust, 



Cha chliiinnnpar air anail nsM spenr 

Aon f huaim a tha eatrom na troiu ; 
Liiidh snain air an t- saoglial gu leir 

Air còmhnard 's air garbhlach nan torn. 
An oidhche a dù bhrat do sgaoil, 

Air aghaidh an t-saoghail's gach hit ; 
'S tba codal air chlanna nan daoiii 

A biaona gu caoin is gu tlà. 



CUAIRT A MHINISTEIR GHAELAICH. 



Is iomad dleasnas ro chudthrom- 
acli a tha'n earbsa ri Ministeiribh 
an t-SoisgeiI ; ach clia'n f hiosrach 
mi gu bheil ann a h-aon is cud- 
tIiromaiclie,na illiùi>geas barraclid 
iomaguin na chridiie fein, no co'- 
chomunn a chumail aig bruaich a 
bhàis ris an anam sin a tha, do 
rèir cnslais, ann an uine glioirid ri 
bhi ann an siorruidbeachd, Air 
uairibh gu dearbh, tha e ro sliòl- 
asach ; 'nuair tba ar gnotbach ri 
fior cbriosduidhean agus ri creid- 
mhicb naomba. An sin cba'n'eil 
againn acb an dòcbas a bheotb- 
achadh an tòir air an riogbacbd 
sin a gbeall Dia dboibbsan aig a' 
bheil gràdh dha; an tarruing chum 
an anama earbsa r'am Fearsaor- 
aidb, an taic a chàranih air gràdh 
agus geallaidhean Dhe, agus a 
gblòrachadb air leabuidh am bàis, 
le b!ii Ian striocbdta da thoil, agus 
mar so an tàiadb nan suain ann 
an losa. 

Ach c ait' a'bbeil am fear-teag- 
aisg sin nach d' f hairich e fcin a' 
f àillneachadb fo gbeilt ri taobh 
leaba an euslaintich,gun t'hios cò 
dhiubh a'labhradb e bagruidbean 
an lagha no geallaidhean an t- 
Soisgeil. Durachd a chridhe fein 
sith a labhairt, ach eagal anam'air 
so a dheanamh, gun t'hios am bu 
choir sith a bhi ann, Esan na an- 



mhulnneacbd a' labbairt ri anam a 
thadol amach aira tburussiorruidh; 
ri anam nach ciuinn guth eile,gus 
an ciuinn e guth an àrd Bbreith- 
eamh da ghairm an dara cuid 
chum sonas, no da fhògradb gu 
dòruinn. 

Ach ged a tha'n dleasnas so ro 
chudthromach agus iomchuidh, is 
bitheanta a tba e tachairt gur ann 
an uair a thainig an oidhche anns 
nach urrainnear obair sam bith a 
dheanamh, a tha cothrom air a 
thoirt do mhinisleiribb an t-Sois- 
geil fritbealadh orrasan a tba tarr- 
uing dUi do'n bhàs. Mar nach 
biodh e iomchuidh a b-uiie triob- 
luid a leasachadh chum maith an 
anama, cha ghabhar suim do eas- 
lainte sam bith, ach an t-aon a tha 
do reir coslais a chum bàis. Mar 
gun d' tbugadb uidheamachadh 
tràtbail daoine nis dlùitbe do'n 
bhàs, tba daoin'a'cur dàil ann am 
fad 's a tha cuisle na beatha a' 
bualadb. Mar gum biodh bàs do 
ghnà an cois ministeir, cha'n iarr 
iad gu leaba na h-easlaiiUe e, gus 
an searg gu h-iomlan gacb dòch- 
as aimsireil. 

Agus cha'n e so a mbàin fàth 
ar gearain ; ach than amaideachd 
cbeudna air a taisbeanadii anns 
an dearmad is bitheanta le daoin' 
a dheanamh air fios a cliur air 



1830. 



Cuairt a Mhinistiir Ghadaicli. 



81 



leigh giis am bi e tuillc 'a ana- 
nioch. 

Is iomaci dearbhadh a fluiafr 
sinn air so 'nar latha, agus is 
goirid gu deaibh o'n a fhuair 
sinn dearbhadh ro chianail air. 

O cheann beagan ùine bha mi 
a'tiileadh air m'ais o thigh aoraidh 
an Tighearna air feasgar la na 
Sùbaid, 'nuair thachair orm dithis 
dhaoine demiiuinntirnasgireachdj 
a' gabhail an rathaid. — Carson, a 
deir mise, an deigh dhomh fàilt a 
chur orra, nach robh sibhse an 
diugli san t-searmoin mar bha 
daoin' cile. Ma ta, ars' iadsan, 
ge nach robh tha dòchas againn 
nach agair Dia sinn ; 'Si obair na 
tròcair a bha sinn a' deanamh. 
'Bha sinne an diugh, a deir iadsan, 
a coimhead a Cìhiile bhochd ud 
sa bhaile so shuas a tha ann an 
triobluid. 

'S ann de dh'oibribh na tròcair 
sin gu dearbh,ach is duilich leam 
a thoirt fainear, gu bheil cuid de 
dhaoine a' gabhail os laimh a bhi 
ro iochdmhor air la na Sàbaid, 
anns nach'eil iochd no tròcair air 
la na seachduin. Ach cia mar 
tha'n Gille? Fhreagair iad gun 
robh ann an staid ro bhochd — Gu 
dearbh, arsa fear dhiubh, cha robh 
fiughair aca gun sineadh e gus a 
so ; agus bha e co lag san am san 
d'fhalbh sinne, 's gun dubhairt 
athair nach bu mhiste leis sibh 
fein ga f haicmn. "Is duilich leam, 
arsa mise, mar tha e — ach is 
duilghe leam na sin, a dh' ain- 
deoin ni's urrainn domh a ràdh na 
dheanamh,nach d'thoir sibhse fios 
trathail, gu bheil ur càirdean ann 
an triobluid, no cothrom a thoirt 
do JVIhinisteir frithealadh orra mar 
bu mhiann leis, agus mar bu choir 
dha a dheanamh. 

Dhirich mi suas, agus ràinig 
mi'n tigh san robh 'n triobluid — 
bha e lom-làn de dhaoine, agus 

VOL. ir. ] 



an àite fionnfhuaireachd agussoc- 
air a thabliairt dha-san a bha i'o 
iarguin, "s ann a bha e air a mhort 
le aodach leapach, agus air a chur 
na bhreislich le gieadhraich agus 
le seanachas dhaoine. Sheas mi 
stigh greis m'am bu leur dhomh 
leus. Ma dheireadh spionadh a 
mach scan aodach leis an robh 'n 
uinneag air a dùnadh, agus chunn- 
aic mi 'n t-easlaintcach — Mo 
thruaighe ! bu chianail a chàradh. 
Labhair mi ris, ach bha e cheana 
gun eolas gun aithne — bha fiamh 
a bhàis air a ghnùis, agus chunna 
mi gun robh a la seachad. Cha'n 
'eil esan, ars' a mhàthair ach lag, 
is cha nàrdhà. M'f heudail ! 'sann 
aige-san a bha'n gleachd cruaidh 
o thainig an la. 

Tha e coltach,(arsa scan bhean 
eile a bha turamanaich ri taobli 
na leapa,) gum fòghnadh cion a 
bhidh fein da gun tighinn air dor- 
uinn. An saoil sibh, a deir ise, 
an do bhlais e sion saoglialta o 
cheann tri làithean — ach cinnt- 
each gu leoir, bha sinn a' toirt 
deur spioraid dha, agus ged a 
bhitheas sibhse agus na Doctair- 
ean na aghaidh, coma libh, thug e 
neartachadh mòr dhà-san. Bith- 
idh mise na aghaidh, agus gach 
neach aig a' bheil ciall no moth- 
achadh.Sheachainn sibh aphuinn- 
seanachadh, ach cha b' urr- 
ainn duibh teachd ni's dlùithe air. 
Cha'n'eil teagamh nach feudadh e 
bhith ni bu neartmhoire an deigh 
dha fhaotainn ; ach c'arson ? ach 
a chionn gun robh am barrachd 
fiabhruis a bha na lorg car tam- 
uill ga neartachadh. Tha mi 'g 
innse dhuibh gur ceart co mailh 
dhuibh a ràdh gur lughaid an las- 
air sin barrachd connaidh a chuir 
oirre, agus a ràdh gur lughaid am 
fiabhrus, leis a'bheil fhuil-san air 
ghoil, deur spioraid a thabhairt 



82 



Ciiairt a M/iinisleir Ghaelaich. 



AuOTst, 



da. Ach an do dmir sibh fios air 
an Doctair ? 

Ma ta, ars' an tscan-bhean, 
chuir sinn an ccart uair fein 
gille air falbh air a thòir. Bith- 
idh e na tlioileachadh dhuinn 
f hein an Do!.tair ga f haicinn, co 
dliiubh ni's na nacli dean e fuuni 
dhà-san. 

Is bochd an toileachadh sin, a 
bhean ; ach c'arson nach do chuir 
sibh fios air ni bu luaithe ? 

Cha 'n eil f hios, f hreagair i, 
nach bu choir sin ; ach tha na 
Doctairean a nis cosgail. Ge 
beag a chomhairle fein, chad'thoir 
iad seachad a nasguidh i. 

Cha mho a dh' f heumadh iad, 
arsa mis, a thoirt. Is iomad cosg- 
as a tha orra fein m'an d' fhuair 
iad an t-ionnsachadh tha toirt 
comas doibh comhairl' a thoirt. 
Is iomad cunnart annsa bheil iad 
ga'n cur fein, agus is iomad oidh- 
clie iomaguineach airtnealach a 
tha iad a'cur seachad. 

Is fior sin, arsa seann duine, — 
agus air son a chosgais dheth,cha 
'n eagal nach rachadh againn 
air — ach a dh' innse na firinn 
dliuibhse, cha d'f hairichsinn mòr- 
an deigh aige fein air Doctairean ; 
agus air mo shon f hein deth, cha 
'n f haic mi ciod am mòran maith 
a tha iad a'deanamh. 

Mo thruaiglie! aLachlainn, cha 
'n ann ris a Ghille bhochd bu 
choir a chomhairl' a chur. Cha 
robh deigh aigesan air Doctair, 
oir cha'n fhac' e'fheum air; ach 
innis so dhouih, c'ar son nach 'eil 
Doctairean am bitheantas a'dean- 
amh feum, ach a chionn nach 
cuir sibhse fios orra am feadh 'sa 
dii' f heudadh iad feum a dhean- 
amh ; agus nacli lean sibh an 
comhairle an deigh a faotainn. 

Tha e coltach, ars* an t-sean 
bhean gun robh ijpraid gu leòir 
air san o thainig an la, gu'n 



chùngaidh Doctair a thoirt da. 
Bha iad mar sin, air m' aodan 'sa 
los cuileagan Fràngach a chur 
ris — Ach cha chuir, cha chuir 1 — 
cha d'theid thus' a cheist do'n 
ùir le craicionn briste. 
M'am b'urrainn domh amaideachd 
agus faoineachd nam briathra so a 
leigeadh ris, labhairseann duine a 
bha na sheasamh 'san eisdeachd. 
Nach'eil sinn, ars'esan, a Mhinis- 
teir, an earbsa, ri'r n-àrd lèigh, 
agus ma tha shiint' ann dà-san, 
nach 'eil Dia coniasach air a toirt 
da. 

Rainig sibhse, a deir mise, a 
dhuine an cùltaic; tha sinn gu leir 
an earbsa ri Dia; agus cliù d'a 
ainm tha e a làthair air gach am, 
agus anns gach aite. Tha Dia 
uile-chomasach, agus cho chom- 
asach air a Ghille so aiseag a nis 
chum slàinte, 'sa bha e air do 
shùilibh-san fhosgladh air mad- 
uinn an la an diugh. Ach tha 
Dia 'na uile oibribh ag oibreach- 
adh le meadhonaibh ; agus am fad 
'sa tha daoine a'deanamh suarach- 
as air na meadhonaibh sin, tha e 
diorrasach agus dalma dhoibh a 
smuainteachacJli gu'm foillsich Dia 
dhoibh a chumhachd air mhodh 
miorbhuileach. Thugaihh libh so, 
nni nithibh eile. Mam bitheadh 
tusa air an sgoir ud a muigli,agus 
an Ian a' diieadh mu d' mliuineal, 
cha deanadh tu tair air cònihnadh 
o dhaoinibh a chionn's gun robh 
thu'n earbsa ri Dia ; agus ma bha 
e'n dan duit gu'm feudadh e do 
thogail air tir. Agus a chionn's 
gu'm food Dia'na chumhachd an 
Gille so aiseag gu slàinte, a'bheii 
e iomchuidh tair a dlveanamh air 
gach meadhon a dheònaich Dia 
na mhaitheas chum na criche sin. 
'Nuair a bha sinn mar so 
a'seanachas, mhosgail esan a bha 
san triobluid o'n chodal bhruaid- 
leanach anns an do thuit e ; agus 



1830. 



Iain Knox. 



83 



air a cheart am sin cliunnacas an 
Doctair a'tighinn. Dli' innseadh 
so dhà-san. Doctair, ars'esan,Ciod 
e m'f heums'air Doctair ? Faigh- 
ibh m'aodach, is bheir mi m'obair 
orm. Mo thruaighel a deir mise, 
's ann mar so tlia daoine san an- 
shocair spioradail, agus anns an 
an-shocair aimsireil. Neartmhor 
nam beachd fein 'nuair a tha iad 
anfhann agus lag ; agus slàn fall- 
ain, 'nuair nach'eil slàinte no fall- 
aineaclid annta. Is fior gu dearbh 
a bhriathra-san a thuirt, lad- 
san a tha slàn cha'n'eil feum 
ac'air leigh, ach acasan a tha tinn. 

Thainig a nis an Doctair, shuidh 
e sios ri taobh na leapa — ghiac e 
a chuisle — thug e siiil orm fcin, 
agus thuig mi gun robh e gun 
dòchas. 

Tha e'n sin agaibh a nis, ars' 
an t-sean bhean-nach fiach sibh a 
nis ciod a ghabhas deanamh. Bu 
chianail an f hreagairt. An tois- 
each na triobluid, le còmhnadh 
an Tighearna, ghabhadh mòran 
deanamh, ach a nis cha ghabh ni 
air bith deanamh. Ach ann an 
earbsa ri Dia, shleuchd sinn 
sinn fein sios aig cathair nan gràs ; 
chuir sinn suas an ùrnuigh dhùr- 
achdach, agus tamull beag na 
dheigh sin, bha'n spàirn dheirean- 
nach seachad. Dh' eirich a nis 
tuireadh a bhròin ; cha b' am so 
gu cronachadh ; agus bha mis' a' 
m' thosd. Acli cha robh an cog- 
uisean fein nan tosd ; leig a 
mhàthair i fein sinte ri taobh a 
chuirp, agus chluinnte i nis a cur 
iomchair orra fein, agus le ochan- 
aich throm ag ràdh, Nam bithinn- 
se f heudail 'sa ghaoil, air cùram 
tràth a ghabhail,cha robh thus' an 
so an diugh gun phlosg mar tha 
tbu ! 

Phil! mi dhachaidh, a'cur vomh- 
am taodhall a' màireach gan amh- 
arc. O ! nach robh daoine glic> 



gun tuigeadh iad so, agus gu 'm 
biodh iad air an dùsgadh gu obair 
an la a dheanamh, am feadh a 
bliios an la ann, m'an d' thig an 
oidhche anns nach feud aon neach 
obair a dheanamh. 

i AM MINISTEIR GAELACII. 



IAIN KNOX. 

An Dara h-earrann. 

Dh' fhag sinn Iain" Knox am 
braighdeanas 'san Fhraing. Anns 
a bhliadhna 154^9 fhuair e ma 
sgaoil, thainig e do Shasunn, agus 
m'a thainig cha b'ann an cùil a 
chaidh e, — chunnacas bratach 
Chriosd aon uair eile a snamh 
anns aghaoith, agus chuir a deàr- 
sadh ball-chrith air eaglais na 
Ròimhe. Thoisich Knox ri sear- 
monachadh. agus lean e air re 
cheithir bliadhna gun neach ann 
aig an robh de mhisnich grabadh 
a chur air, gus an tainig Banrigh 
Màiri chum a chrùin, nuair a dh'- 
f has a gheur leanmhuinn a nis cho 
teith 's gu'n deach e le comhairl" 
a chàirdean gu Gcnebha. Bha 
'gheur-leanmhuinn so co fuileach 
agus CO fada 's gu'n robh luchd 
a chreidimh ath-leasaicht' a' teich- 
eadh do dh'Albainn nan ceudaibh 
arson didein. Cho luath sa thain- 
ig so gu cluasaibh Knox chuir e 
roimhe pilleadh agus gun seasadh 
e 'dhùthaich agus aobhar a Dhe, 
no gu'n tuiteadhe mar shaighdear 
dileas a' còmhrag. Ràinig e Dun- 
eidin air ceudmhios an f hogliair 
1555- fhuair e'n comunn beag 
gan cùbadh fein — a' gabhail fàth, 
cosmhuilriNicodemus, air an oidh- 
che, eagal oilbheum a thoirt a'co- 
aontachadh on leth a mach le 
creidimh an t-sagairt. Ach cha 
robh Knox air a dheanamh de 



84. 



Iain Knox. 



August, 



spiorad co gealtach ; leig e fliuic- 
inn doibh gum feumadh iad tur 
chùl a cluir ri caglais na Kòimlie 
— nach b" urrainn comunn a blii 
aig Criosd ri Belial. Bha shcar- 
monacbadh co cumhacbdacli 's 
gu"n dubbairt sgoileir mòr de na 
Pàpanaicb fein, " Niiair luicb 
seas ar creidinib deiicbainn duine, 
tlia eagal orm nacb seas e idir an 
làtliair Dlie aig an la mbòr." 

Mu'n am so chuir na sagarta an 
cinn r'a cbeile feucb ciod a dbean- 
ta: 's e rinn iad gbairm iad cùirt 
mbòr agus cbuir iad sumanadb gu 
Knox tigbinn nan làtbair. B'e 
Knox nacb obadb ni lagbail air 
bitb, ràinig e Duneidin, acb 'nuair 
cbunnaic iad a mbisneacb agus a 
dbànacbd leig iad leis ; gbabb es- 
an am fàtb, agus b'ann gu sear- 
monacbadh a cbreidimb atb-leas- 
aicbt' a tbug e do na ceudaibb 
agus na miltibb a cbruinnicb o 
gacb cearna de'n dùtbaicb,a cbum 
a bbi nam banuisean aira dbeucb- 
ainn agus air abbinn. Mar so, air 
eideadb le claidbeamb mòr na fir- 
inn — le ggiatb a cbreidimb — ucbd 
eididb firinnteacbd Cbriosd, ag- 
us clogad na slàinte, bba Knox, 
mar gbaisgeacb mòr, a tliogta ann 
an tir nam beann, agus leis nacb 
d"rugadb eagal, a' cur catb a Dbe, 
agus a'spionadb anamanna o bbeul 
an t-sluicbd gun aigeai, air feadb 
Albainn — Bba f bios aige co'n t- 
aobbar anns an robli e 'cogadli, 
agus gus am biodb 'obair criocb- 
)iaiclite nacb robb cunibacbd aig 
nàmbaid air. Mu'n am so tbain- 
ig fios air a Gencblia dol g'an 
còmbnadb ann am briatbraibb 
nacb burrainn e 'dbiultadli, — db' 
f Iiaibb e, acb cba luaitbe 'cbuala 
na sagarta gu'n d'f'bàg e'n dùtbaicb 
na cbruinnicb iad cùirt, — aig a 
cbùirt so f liuair iad e toilltinneacb 
air bus; tbug iad mar bu cluibb- 
aidb a bliinn a niacb, agus o nacb 



robb tear an diumb aca, luisg 
iad a dbealbh aig crois Dhuneid- 
in! 

Cba b' fbada bba Knox air 
falbb"nuair db'ionndraicb Albainn 
a ceann feadbna ! cbuireadb fios 
as a dbeidb as letb Dbe e tbigli- 
inn airais! — Bba lasair na geur- 
leanmbuinn a' fas ni b' àirde 
agus ni b' àirde, agus bba deat- 
acb cnàmban nan naonib a'dubb- 
adh nan speur; A' measgcbàicb 
loisgeadb gu bàs fear Waiter Mill 
a bba aon uair na sbagart, acb a 
tbionndaidb fo sbearmonacbadb 
Knox. 'Nuair tbugadb an seann 
naomb urramacb so an làtbair na 
cùirte rinn a cboslas a leitbid de 
dbrùgbadh air a cbomunn uile 
's nach robb breitbeamb ann a 
gbabbadh os laimb a bbinn a 
tboirt a macb, 'na ròp ri f haot- 
ainn am am Baile Dbuneidin a 
cbeangladb e ris na cuaillibb, acb 
seann rop a 'tbug an t-ard easbuig 
dboibb ! Na dbeigb so cbruinn- 
icb àrd cbombairle na Tlòimbe 
cbum feachd a cbur gu miiiistir- 
ean a cbreidimb atb-leasaicbte a 
gblacadb. Direach 'nuair bba 
iad cruinn cbualas gu 'n d'tbainig 
Knox — f buair an sgeul an ratbad 
a cbum na coinneamb,agus gblaodb 
fear do 'n cbomunn " Tlia Iain 
Knox air tigbinn !" 'Nuair cbual 
iad so bu mball leo an casan, gacb 
fear a siapadb a macb air an dor- 
us a b'f baigse ! 

'Nuair cbuala Knox mar blia 
gacb ni bba e air a cbur tbuige gu 
mòr, gu b-araidb mu losgadb an 
t-seann naoimli/rfl//rrjl//7/, Dbir- 
icb e cbrannag, agus ma dbiricb 
cba b'ann a gbuidbe le creidimh 
an t-sagairt. " Tbablàr suidbicbtc, 
tba mi faicinn," ars' esan, •' eadar 
Dia agus Satan, tba na brataicb- 
ean air an togail agus na tromp- 
aidean a' sèideadb a cbum a 
cbatlia ; biomaiddrieas d'ar ceann- 



1S30. 



la'ui Ki 



ard — biomaid dileas d'ar sliochd- 
biomaid dileas d'ar n-anama fein ! 
oir ge be neach air am faicear 
comharra an f hiadh-blieathaich 
theid a sgrios anns an leir-sgrios 
eagallaich leis an sgriosar Babilon 
so." Ach coma, an deigh na 
searmoin thòisich aon de na sag- 
arfa ris an altair a chuiblirinn- 
eachadh a chum Aoirinn a dhean- 
amh, thòisich balach beag a bha 
'Jathair ri labliairt na 'agiiaidh, — 
thug an sagart pailleart dha m'an 
chluais, — thog am balach clach, 
agus, an àite an sagart amas,bhuail 
e iomhaidh a bh air an altair ! A 
thiota bha'n iorghuill air bonn — 
thionndaidh an coi'thional gu leir 
air taobh a bhalachain — thionn- 
daidh iad an altair bun-os ceann, 
bhfis iad na h-iomhaidhean agus 
shaltair iad na dealbhan fuidh'n 
cosaibh ! 'Nuair tliainig so gu 
cluasaibh na Bannrigh ghabh i 
corruich agus cliuir si i fein air 
ceann afeachd : — choinnicli luchd 
a chreidimh ath-leasaicht' idlù do 
Pheirt agus larla Ghlencairn air 
an ceann, ach nuair chunnaic i 
cho dàna agus cho lionmhor 's a 
bha iad bu bhuidhe leatha tighinn 
gu ciimhnanta sith. 

Beagan na dheigh so chaidh 
Knox maille r'a chinn fheadhna 
gu Baile Chill-ribhinn.* Nuair 
chual' an t-àrd easbuig gu'n robh 
e 'dol a shearmonachadh chuir e 
fios thuige " gu'n robh saighdeara 
fuidhn' armaibh a feitheamh air.'' 
Chomhairlich cairdean Knox dha 
gun e 'dhol air aghaidh, ach cha 
d'aithnich iad cò bh' aca — cha b' 
ann le gealtachd a bha dùil aigea 
dhiithaich a shaoradh. "'Nach d' 
innis mi dhuibh roimhe,' ars' esan, 
" gu bheil mo bheatha ann an 
lamhaibhDhe ?" air aghaidh ghabh 
e — shearmonaich e tri làithean, 

* St. Andrews. 



agus le 'leithid de chumhachd s 
gun do thionndaidh am baile, 
Baillidhnean agus gu leir leis, a' 
glanadh 'sa cartadh a mach as 
gach eaglais gach iomhaidh 's 
gach altair I 

Air an ath f hoghar chruinnich 
àrd-chomhairle na rioghachd, agus 
cho-aontaich iad creidimh an t- 
sagairt a chur air chùl ; 's ann 'san 
am so chaidh an leabhar ainmeil 
sin Leahhar aidmhcil a chreidimh, 
a chur a mach agus a cheadach- 
adh le lagh na rioghachd. Cha 
robh Knox gun lamb aige ann. 

Anns a bhliadhna 1561, thain- 
ig Bannrigh Màiri air tir an 
Lite. Chual' i cho teith 'sa bha 
Knox an aghaidh creidimh an t- 
sagairt, agus chuir i fios air do'n 
Lùchairt ann an Duneidin an dùil 
gu'n cuireadli i eagal air. Chit- 
ear o 'n chòmhradh a leanas ma 
chuir. 

Ban)!. Tha mi 'cluinntinn gu 
bheil thu seideadh suas na riogh- 
achd gu ceannairc ? 

Knox. Ma's ceannairc an f hir- 
inn a shearmonachadh le treibh- 
dhirens cridhe, — ma 's ceannairc 
iodhal-aoraidh a chur sios,agus an 
cunnart a nochdadh do'n t-sluagh, 
'seigin domh aideachadh gu bheil 
mi ciontach. 

Bann. Tha thu teagasg 
do 'n t-sluagh creidimh eadar 
dhealaicht' o chreidimh an uachd- 
rain shaoghalta ; cia marisurrainn 
an creidimh so a bhi ceart agus 
Dia ag iarraidh a òhi ùmhal do 
nachdranaibh ? 

Knox. Cha'n ann an toil uachd'- 
rain saoghalta 'ta fior chreidimh a' 
co-sheasamh, ach ann an toil De: 
cha'n'eil e air iarraidh oirnn a bhi 
ììmhal dhoibh ni 's faide na tha 
iad a' giùlan "claidheamb a chear- 
tais," ni's mo na bha clann Israeli 
do righ Pharaoh, no Daniel do 
Nebuchadnesar 



66 



ComJnadh nan Cnoc. 



August, 



Baun. Do reir choslais 's tusa 
'ta ris an rioghachd so 'riagliladh 
's cha mhise ? 

Knox. Nar leigeadh Dia. 'Se 
tlia niliiann ormsa gu'tn biodh 
uaclidiain aguspobull f'uidli riagli- 
ladh Dlie ; gu 'm biodh righrean 
nan oideachan-altruim agus Bann- 
righrean nam Miiimeacha-altruim 
do'n caglais,niar thaDia'g iarraidh. 
Biuiu. Ma dh'altramas mise 
eaglais, Cha'n i t-eaglais-sa, seas- 
aidli mi eaglais na Ròimhe, oir'si 
a reir mo bheachdsa fior eaglais 
Dhe. 

Knox. Cha riasan 'ur toilsa 
' Bhannrigh, agus cha dean 'ur 
bcachd an striopach Romanach 
na ceilidh airidh air Criosd, cha'n 
c 'nihain, ach gabhaidh mi os 
laimh a dhearbhadh nach robh 
eadhon an eaglais ludhach a 
cheus ar Slanui'ear co breun agus 
CO truaillidh rithe ! Leis a so 
dh'f hag e i. 

Anns an dol a niach thuirt 
pàpanach a bha's an làthair " Cha 
•n'eil eagal air idir ?" " Carson,"' 
arsa Knox, 's e tionndadh air a 
shall, " Carson a chuireadh agh- 
aidh mhàlta mnà uasail eagal air 
neach ? 'S iomadh aghaidh Jir, 
agus corruich air, air an d'amhairc 
mi gun fhiamh." 

O ! Knox ! tha chuid is fearr 
dhiot falhasl ri tighinn mar a 
chluinneas an saoglial ma's f'ada 
beo. 

MACTALLA. 

KUean Chola, 1830. 



COMHRADII NAN CNOC. 

Para mor a dliithachadh ri dor' 
us na cciirdach, le muileid air a 
dhniim. Am Muigh.slir-.sgoile, 
Fiunnladh Piobairc ngus an Gohh- 
ainn, a" gaireachdaich sun dorus. 



Para. Gun neartaich am Freas- 
dal ur n-aobhar-ghàire, m'as mis 
e, a dhaoin' uaisle. Ciod so a 
dhùisg ur cridhealas ? 

Fionn. Tha sachd ort a Phàr- 
uig — an iad cearcan fraoich no 
coilich dhubha a tha thu'n diugh 
a' giCilan an deigh nan Sasunn- 
ach ? 

Para. Tog do d' sgeig Fhionn- 
laidh. Ciod air bith a tha sa mhail- 
eid, nam biodh i ortsa 'si Piob- 
aireachd bu lugha bhiodh air t- 
aire. Ach cuiridh mi mo sgios 
anns a cheardaich ged a rachadh 
na Sasunnaich chaol air bàinidh. 
An do mhothaich sibh iad a'gabh- 
ail an rathaid. 

Fionn. Chunnaic sinn dithis 
chaola chruaidh a" dol seachad, 
ad gheal chonlaich air fear dhiubh 
CO leathann ri guit, stiall de rib- 
ein fad uaine aisJe, agus òrd beag 
ladhrach na laimh. 

Para. Ord an rosaid ; is eòlach 
air mi ; is oil learn nach robh tri 
òirlich dheth far nach abair mi ; is 
mis a dhiijbhail air a cheart ord 
ladhrach sin. 

Maigh. Ach, da rireadh ciod 
a th'agad sa mhàileid ? 

Para. Ma ta, Ge nar ri innse, 
a leithid de uallaich abhi airdron- 
naig Criosduidh air bith, tha sachd 
chlach — 

Maigh. Ciod an seorsa chlach 
a th'ann ? 

Piira. Chuir thu ceist orm. Cha 
dcach sinn seachad air creig eadar 
so agus Sron-an-t-shithein as nach 
d' thug fear an ùird bhig spealg ; 
agus an deigh dha amharc orra 
tre ghloine bhig chruinn, chuir- 
eadh e 'n sin ri shròin iad, agus 
cha 'n f hoghnadh sin leis gun a 
theang' a chuir orra ; bheireadh 
e'n sin gioine blieag a mach, agus 
an deigh dha boinne spiorad làidir 
a dhòrtadh oirre thilgeadh e uaith 
iad, no sparradh e sa mhaileid iad 



1830. 



Comhrcuììi nan Ciioc. 



87 



mar bhuaileadh e na cheann. Is 
mòr m' eagal gu blieil an dearg 
chuthach air an òganach bhochd 
— ged is laghach e — 

Fioìin. Cha bu tu fein mòran a 
b'fhearr 'nuair a leig thu leithid 
de eallaich ort ; ach ciod e nach 
dean daoin' air son an airgid. 

Pàra. Cuist Fhionnlaidh mhìn, 
chunnaic nii do phluicean fein an 
inripis sgàineadh air son duais is 
lugha. 

Maigh. C'àit an do chruinnich 
sibh na clachan ? 

Pàra. Cha 'n 'eil amar aibhne, 
no sgrìodan, no sgàirneach, no 
cam nach rannsaich fear an ùird ; 
agus marbhaisg air fear Dhun- 
f had, 's e thug dhuinn an cnap is 
mugha th'aif mo ghiùlan a Torr 
an Fhomhair. Gun teagamh tha 
'n cuthach air fear an ùird', ach 
do rireadh's glan e air a shon sin. 
Maigh. Bha cosiach duine 
chiallaich maille ris, fear an aod- 
ainn dheirg. Tlia mi deanamh 
dheth gur Domhnullacli a bh'ann, 
bha bad fraoich 'na bhoineid. 

Para. Fraoch ! Cha'neil seor- 
sa fraoich no rainich,no seileisteir, 
no lus a thig a mach a' talamh 
nach 'eil aig an f hear ud na shac. 
Tha'm fear ud mu na lusan, mar 
tha fear an ùird mu na clachan. 
Cha'n'eil fios co is glice dhiubh ; 
an saoil thu'n teid am fear beag 
sin seachad air seilcheig no dearc- 
luachrach, no losgann, no am 
meanbh-chreutair is tàire, gun an 
togail, agus a ghioine bheag a 
chur riu. An saoil thu nach d' 
rinn e fionna builg, an la roimhe, 
air nathair, agus nach 'eil craicionn 
na beisde aige na leabhar co cùr- 
amach 's ge bu litir o leannan a 
bhiodh ann. 

FiO'in. Coma sin a Phàruig, 
cha'n'eil teagamh nach robh pail- 
teas de bhiadh agus de dheoch 



agaibh samhonadh, agus chumadh 
sin thusa ceart. 

Para. Mar ith iad ach mar 
chunnaic mis iad a' deanamh, 
cha 'n ioghnadh leam ge nach bi 
mòran feòl' orra. Cha robh greim 
bidh nan cuideachd a b' aithrigh 
air an ainm ; ach leòban beaga 
tana de chruithneachd, agus slis- 
eag f heola eatorra co tana ri paip- 
eir; agus an t-im, (mu 'se im a 
bh'annjmar gu'm biodh glaodh ann 
gan cumail ri cheile. Chunnaic 
mi la a dh' ithinn Ian cumain 
diubh. Cha'n'eil cuimhn' agam 
c ainm a bh' orra, ach thus', 
Fhionnlaidh tha co trie an cuid- 
eachda dhaoin' uaisle, cha'n 'eil 
teagamh agam nach aithne dhuit 
an ainm. 

Fionn. An e Sanndaich* a bha 
ac' orra ? 

Para. Tha thu ceart ; ge nach 
iad a shanndaichinn agus an t-oc- 
ras orm ; ach coma,bha na fleasg- 
aich laghach, (amaideach 's mar 
tha iad,) gle shuairce mu na 
leòban beag' an f headh's a mhair 
iad. 

Maigh. Coma co dhiubh a 
Phàruig,amaideach 's mar bha iad, 
theagamh gu'm bu chlann righ- 
rean a bh'annta. Biia mi 'g inn- 
se dh' Fhionnladh an so m' an d 
thainig thu, m'an Fhrangach ghlas 
liotach a bha'n so an uraidh ; agus 
a ghabh bàigh co mòr air Fionn- 
ladh air son a phiobaireachd : gu 
bheil athair a nis na righ air an 
Fhraing, agus gur e fein oighre a 
chrùin. 

Para. Fheudail,a dh'fhearaibh 
an e so an Uiùchd Airtearach, na 
c'ainm so eiie bh'air ? 

Maigh. Tha Diùchd Charteri?, 
mac do Dhiùchd Orleans, a tha 
nis an ionad an righ. 

Para. Cia mar thainig so m'an 

* Sandivicli 



ss 



Cònihroilh nan Cnoc. 



Aiifjust, 



cuairt? Nacli stad tliu Eobliainn 
Gliobha, le d* bluiilg aj:;us le d' 
Ciird, gus an innis am Maighstir 
sgoile a naiglieaclid. Nach boclui 
nach biodli àite suidhe agad sa 
cheardaich so, air am feudadh 
daoine suidhe, ach gad cruaidli 
aimh-leatliain iarruinn isgann a b' 
urrainn do chircseasomh air. 'So 
fhir mo ohridlie, innis duinn ciod 
a thachair o chionn ghoirid san 
Fhraing. 

Maigh. Ni mi sin, achfcumaidli 
mi dol treis air m'ais aim an 
eachdruidh na dùthcha sin. 

Para. Ruig Noah, ma thogras 
tu. 

Maig/i. Tha cuimhn' agad gu 
bheil a nis seachd bliadlina deug 
thar fliichead, o chuir muinntir 
na Fràinge an righ aca gu bàs, 
agus an d'fliògradh a theaghlach 
a nail do dh' Albuinn, far an d' 
f'huair iad aoigheachd ann an 
Dun-eudain air chostas na Dùth- 
cha so. An deigh moran de 
mhort agus de mharbhadh nam 
measg fein, fhuair an saighdear 
ainmeil sin, Bonaparte lamh an 
uachdar, agus chuir e'n Fhraing 
fb an-tighearnas dha fein. 

Para. An Gilie ! 'se a fhuair 
a chroit. 

Maigh. Coma sin, cha robh e 
toiiichte leatha. Bha a shannt 
neo-cln-ioclinach ; dhùisg so corr- 
ruich na h-Eorpa na aghaidh, 
agus an deigli aibhnichean fohi 
bhi air an dòrtadh chuireadh fa 
dheireadh as a ghreim e, agus dh' 
fhògradh do Eilean Elba e. 
Ghairmcadh an sin an seann 
teaghlach rioghail air an ais ; an 
deigh dhoibh blii bliadhn' air 
fhichead nam fograichean san 
DCithaich so. Ach cha b'f had a 
mheal iad an t-àrdachadh; fhuair 
Gille nan car a mach à Elba ; 
thug e'n Fhraing air ; dh' èirich 
an t-arm leis ; agus ghrad thilg e 



an righ as a dhiollaid, m'an robh 
e fad an seilbh. Bhan tuasaid a 
ris air honn. Chruinnich maith- 
ean na h-Eòrp am feachd r'u 
cheile, agus thugadh b!àr iomraid- 
each Waterluo, a thilg Bonaparte 
bun OS ceann, a chuir air an f hòg- 
radli dheireannach e do Eilean St. 
Helena, as nach do phill e ; agus 
chuireadh an seann righ a ris 
suas. 

Para. Nach ann ac' a bha 'm 
falach fead air a cheile' mach 'sa 
stigh, 'sa stigh 'sa mach. Ciod 
a nis a chuir ceann gun bhuaidh 
an treas uair air fògradh ? 

Maigh. Amaideachd, agus 
droch comhairle. 

Para. 'S minic a chaidh iad 
an caramh a cheile ; ach cluinn- 
eamaid mar dh'eirich dha. 

Maigh. An uair a ghairmeadh 
an righ a stigh fa dheireadh, chaidh 
bann-cordaidh a dheanamh ead- 
ar e fein agus a rioghachd ; leis 
an robh e air a shocrachadh eat- 
orra gu'n robh àrd-chomhairle ri 
bhi aca san Fhraing, mar tha ag- 
ainn san rioghachd so. Anns a 
chùmhnant so bha e air a shoc- 
rachadh gu'n robh saor chomas aig 
an t-sluagh an luchd-comhairl- 
eachaidh fein a thaghadh ; daoin' 
as an robh iad earbsach, agus a 
shocraicheadh otlmgu h-àma chìs 
a bha ri bhi air a togail. Thuit e 
mach nach robh roghainn na 
DCithcha taitneach do'n righ, agus 
d'a chijirteirean. Chuir e dhach- 
aidh iad, agus dh' iarr e iad a 
dheanamh roghainn de mhuinntir 
eile. Ma bha a cheud bhuidheann 
neo-thaitneach, chual e gun robh 
an atii-roghainn na b' fhaid' air 
taobh nan daoine, agus uime 
sin cha do cheadaich e dhoibh 
cruinneachadh idir; agus air eag- 
al gu'm brosnaicheadh paipeirean 
naigheachd, agus leabhraicheart' 
eile an sluagh gu ccannairc, chuir 



1830. 



Còmìiradh nan Cnoc. 



89 



e cosg air clò-bhualadh ; agus dh' 
àithn e nach rachadh leabhar a 
chur a mach ach iadsan a rachadh 
a rannsachadh leis fein agus le 
'chùirteiribh. Dhùisg so corruich 
na rioghachd, agus dh' èirich iad 
niar aon duine na aghaidii, agus 
b' èiginn do righ Tearlach X. 
teicheadh. 

Pàra. C ainm so a thuirt sibh a 
bh'air? 

Maigh. Tha Tearlach. 

Pàra. Tubaist air ainm gun 
bhuaidh. Nach mi-shealbhar an 
t-ainra sin do righribh. Nach e 
Tearlach a bha air an righ a 
chaidh a dhi-cheannadh an Sas- 
unn ; agus tha fliios againn gure 
Tearlach a bha air an f hògarach 
bhochd a bha 'nar measg fein. 

Fionn. Air t-athaib a Pharuig ; 
theid neart thar ceart, agus is ann 
mar sin a dh' èirich do Phrionnsa 
mo ghaoil, agus thainig an da la 
air an dùthaich 'nuair a bhiodh a 
chridh' agadsa fògarach bochd a 
ràdh ris. 

Para. Tha mi 'g iarraidh maith- 
eanais, f hir mo chridhe ; nach do 
chain m'athair fein a cheann 'na 
aobhar ; ach cluinneamaid crioch 
a ghnothaich m'an Fhràing. Ciod 
an seorsa righ a thug iad a stigh 
a nis ? 

Maigh. Tha duine tuigseach, 
tapaidh, agus saighdear foghaint- 
each. Bha esan mar an ceudna 
car tamuill na fhògarach san 
dùthaich so ; ach chum se e fein 
suas le sgoil f hosgladh anns an 
do theagaisg e òigridh. agus anns 
an d'thug e mòr thoileachadh 
dhoibhsan a chuir an clann fo a 
chiiram. 

Para. Nach ann air a thainig 
an da latha. Ach cha 'n 'eil fios 
agam an gabhadh e gu maith a 
clmr na chuinihne gun robh e na 
INlhaighstir sgoile. 

Maigh. An àite sin's ann a tha 

VOL. II. 



e deanamh uaill as ; agus mar 
chomharadh air sin tha a dhealbh 
aige air a tharruing,le 'sgoileirean 
m'an cuairt da, anns a cheart 
deise bha air san am. 

Para. 'S maith an comharadh 
sin air-san, ach innis so dhomh, c' 
ait an d'thug Tearlach a theich, a 
cheann fodha ? 

Maigh. Cha'n'eil mi ro chinnt- 
each, tha cuid ag ràdh gun deach- 
aidh e dh' America. 

Para. Ma ta, cha'n'eil teagamh 
agam^ chi mi gach aon a chailleas 
croit no baile, a ghoideas mult no 
bhuaileas Gàidseir gun d'thoir iad 
America orra, agus c'arson nach 
rachadh esan ann cuideachd o'n a 
chain e ghreim ? A'bheil teagh- 
lach aige ? 

Maigh. Tha,macagus oghachan. 

Para. Air m' f hocalsa cha'n'eil 
an obair seachad fathast. Gleus 
do phiob Fhionnlaidh, agus bi 
nunn ; is feuch an dùisg thu as a 
leth, na Gaedheil Fhrangach ar 
an robh an Teaehdaire a' labhairt 
san aireamh fa dheireadh. Bi 
nunn agus iogfàilt a Phrionns 
ctig, ged a tha eagal ormsa gur e 
'm port a b' fhearr a f hreagradh 
dhoibh, Cha till mi tuilleadh. 
Ach innsibh so dhomh, c' ait' a' 
bheil Boiti òg ? M'as mac mar 
an t-alhair e, bithidh a làmh sa 
chaonnaig ; ach is suarach sin 
mar d'theid sinn fein san eadraig- 
inn. Tha na seoladairean tuas- 
aideach, agus o's ann diubh a tha 
'm fear a tha'n tràs air an sdiùir, 
's mòr m' eagal nach cumar casg 
air. 

Maigh. Na biodh cùram ort, 
tha e fein glic, agus tha comhair- 
lichean maith aige. Cha do 
chuir Breatunn sgios a chogaidh 
fa dheireadh f hathast as a cnamh- 
aibh ; agus thafhiosaice gu bheil 
coir aig gach rioghachd air a h- 
uachdaranfein athaghadh;, agus air 
M 



90 



Murta Dliunàbhairlì. 



August, 



a laglianna fein a dlieanamh. Agus 
a nis fheara, nach cealgach an 
siioghal so fein, 'so an ccatliramh 
uair a bha chcart duine so na 
f li<V^aracli. O clicanii mhios cò 
a b'àirde na e thairis air aon de na 
riogliachdaibh is cumhaclidaich 
air tlialamli,a"cur a maclia chabh- 
luichean a smachdacliadh riogh- 
achdan cile ; bratach glieal a 
theaghlaicii a' snàmh air na niill- 
tibh turaid ; agus da cheud mile 
saigbdear fo mbionnan a bhi dil- 
eas da. Tlia 'n duine ceudna an 
diiigh gun mliur gun rioghachd, 
gun chùirteir gun daoine, A blira- 
tach air a tasgaidh-agus bratach 
nan tri dathan amireadh sa ghaoitb- 
Pàni. Sin agadsa sin ; am fear 
nach ambairc roinihe amhaircidh 
e na dlieigli. Tbig a nail Fbionn- 
laidh, agus tog orm an sachd 
cblacb so. Slan leis a Mhaighstir 
sgoile ; tha mi fada a'd' cbomain ; 
agus air do sbons' Eoghainn 
Gbobba, seid do bhuilg, agus buail 
t-iarunn gus am bi thu sg'itb. 
Leanaidh mise na Sasunnaich. 



as ceart fatliast am measg nan 
Gael Albannach ann an òran do'n 
ainm 

' 5 from '5 from a ta mi, 
Gur trom a dh' fhàg an Uearrach 
miSjC] 
Air Fionn gii'n togainn f .nn, 'ns 
Air Diarmad donn bu toil' leatn seinn, 
Ach fonn cha seinn mo clilàrsach, 
Ach dan air gràdh nan Cailengan, 

Gu'n ghlL'us mi'n tiis gacli tijud d'i, 
'S a cliruit gu K'ir gu'n chairich mi ; 
Ach dh'aindeoin gach nl b'àill learn, 
S e'n gràdh ambàin a clianadh i. 

Gu'n d' f lieuch mi 'm fonn a stiùradh 
Air Fiùrain nan Each Geala; ach 
An àite seinn mu'n laochraidh, 
'S e'n gaol a bh'air a h-aire-se. 

A laochraidh, slan gu bràth leibh ! 
Cha'n fhaigh mi dan a ghearradh oirbh, 
Cha dean mo chlàrsach stàth dhomh, 
Ach seinn air gràdh nan cailcngnu 

A. B. R. 



MORTA DHUNÀBHAIRTI. 



Dan Anacreon, am Bard 
Greifgach, 

[Tba e glc shoilleir, o'n dan so, 
gu'm b'aitbne do na bàird Glircug- 
ach aGIiaèb'c gu math ; agus gu'm 
b'àbhaist doibli a bhi a'tarruing a 
maoine do'n cainnt fein, 'nuair a 
fhicagradb e iad. Bliciran leugh- 
adair Gaelacli an aire nach do 
ghleidh Anacreon fonn cesrt an 
dàin so anns an eadar-theangach- 
adh a rinn e fein air, ach gu'n do 
chain e anns gach dara srcath 
pong de'n cheòl a f hreagairt do'n 
tonilias uraidh a tliogair e a 
chleachdaclh'nachainnt fein. Ach 
gheibhear am fonn agus an tomh- 



Tha làrach an Daingnicli so air 
creig àird, ceann mu dheas Chinn- 
tire, an Earraghael. Tha e air a 
chuairteachadh a chuid is mo 
dliethleisachuan Eireannach.Tha 
chrc^g air a'blieil an Dun, anab- 
arracl) cas, agus doirbh r'a dhu'- 
eadli. Air taobh na tire bha call- 
aid laidir ma thimchioll, agus ball- 
adh air cùl baliadh, air chor's gun 
robh e air a mheas, na linn fein, 
m'an robh gunnachan mor ann,na 
àite nach gabhadh glacadh. Dhuin- 
eadh an Daingneaclunlh so do 
Mhac Dhomhnuiil righ nan Eil- 
ean ; agus tha eachdruidh ag inn. 
se dhuinn gun do ghabh Righ 
liaibeart am Bruce tiisgadh san 
ionad thearuinte so m'an dcach e 
thairis do dh' Eirinn, tamull m'an 



1830. 



Muìia Dhunàbhaìiiì. 



91 



do chiiir e Blàr iomraiteach Bhan- 
ockhurn. 

Anns an eachdruidh a thug sinn 
air Alastair Mac Cholla san àir- 
eamh fa dheireadh, dh' innis sinn 
iTiar dh' f])àg e earrann d'a 
dhaoine ann an Dunàbhairti air a 
slilighe do Eirinn, an dèigii dha 
bhi cogatlh le Montros as leth a 
cheud 'Jhearlaicli. Bha Mac- 
DliughaiIILadliarnaagusadhaoine 
leis, mar an ceudna GiUeaspuig 
mòr Mac DhomhnuiII, tigliearna 
nam Peighinnean.agus àireamhd'a 
chinneadli. Dh' fhàg Alastair 
Mac Cholla iad so adhìon andùin, 
an aghaidh a Chinn-f heachd Les- 
lie agus larla Earraghael, a thainig 
a nuas le feachd lionmhor, chiim 
cur as dà san agus gach neach a 
dh' èiiich san dùthaich sin maille 
ris, as leth an righ. 

Dh'f hag Alastair iad an so, agus 
chaidh e fein do dh' lie, agus as a 
sin do dh' Eirinn, agus ghabh 
Gilleaspuig mòr ceannas an UCiin, 
agus an airm a bh' ann. Dhlùth- 
aich Leslie agus am feachd lion- 
mhor a bha leis air an Dun, 
chuartaich iad an dòrlinn air 
a bheil e, ach cha robh chridh' 
aca ionnsuidh a thoirt air an 
Daighneach, ged a bha deichnear 
aca m'an aon a bha san Dun. 
Cha 'n 'eil teaganih nach fartlaich- 
eadh orra a ghlacadh mar bhith 
gun d'f huair Leslie a mach an t- 
àit as an robh iad a' faotainn an 
uisge, ni a ghlac e an deigh total 
garbh a thoirt, anns an do chaill e 
fein cuid d'a dhaoine, agus Fear- 
Sgipnis, Màidseir nan Caimbeul- 
ach. Rinn Leslie priosanuich de 
dha f hichead fear, a chuir e gu 
maslach gu grad bhàs. 

Air an claoidh le cion uisge, b' 
èiginn do Ghilleaspuig mòr agus 
d'a dhaoine striochda, agus teachd 
fo raheachainn Leslie. Cha d' 
thugadh an ceannard fuileachdach 



so cumha sani bith dhoibh, agus o 
nach robh ach am bas le pathadh 
fa'n corahair, smuainich iad gun 
d'thigeadh iad 'na mheinn. 

Thainig iad a mach, agus liuth- 
air iad an cuid armaclid ; ach cha 
luaithe rinn iad sin, na chaidh air 
gach fear ceangal nan tri chaol. 
Re da latha bha Leslie agus INIac 
Cliailean san ioma-chomhairie ciod 
a dheanadh iad riu ; thachair do 
dh'f hear a bhi nan cuideachd anns 
nach robh ach beag iochd, Mr. 
Iain iVrtue, bèist Mhinisteir, a rinn 
na dh' f heud e gu Leslie a bhros- 
nachadh chum na daoine sin a 
chur gu bas: cha 'n e mhàin sin, 
ach ghnàthaiche na ceart bhriath- 
ran a labhradh ri Saul mu sgrios 
naAmalecach, mar chithear llSam, 
XV. 3. agus bhagair e nan caomh- 
nadh e a h-aon diubh gun d' thig- 
eadh am malluchd sin air-san a 
thainig air Saul, a thoradh eas- 
ùmhlachd. 

Ciod a th'againn air, ach gun d' 
rinneadh am mort agus a bheub- 
aineachd bu ghràineil air an cual- 
as riamh iomradh air na daoinibh 
foghainteach sin ; agus cha do 
chaomhnadh mac màthar de na 
bha san Dun, ach aon fhleasgach 
òg, Mac Dhùghaill Ladharna. 
Ach anns an iomairt so tliuit rogha 
a chuid daoine. Mhortadh 
mar an ceudna Gilleaspuig mòr 
agus Gilleaspuig òg a mhac, da 
churaidh co treun 's a bha de'n 
chinneadh. Ann an uaimh a bha 
fo'n Dun dh' fholaich còrr agus 
ceithir fichead fear iad fein, chuir- 
eadh smùdan ri beul na h-uaimhe, 
agus b' eiginn doibh tighinn a 
mach. Fhuair iad so am beatha, 
ach cha d'f huair iad an saorsainn, 
thugadh thairis mar chiomaich iad 
do a h-aon de na Caimbeulaich a 
chuir as an rioghachd iad nan 
saighdearan do'n Fhraing. 

Bha leanabh mic aiii Gilleas- 



92 



F.ooluinn a chinn bhi 



August, 



puig bg, agus chum a choimhcad 
o lamliaibh Mliic Chailean, leis 
am bu mliiann cur gu buileach as 
d'a tlieaghlach, thug se e fein 
agus Nic Iain Bliride a bhan- 
altruiu leis do'n Dun. An am a 
chasgraidh mhuladaich a bhi dol 
air aghaidh, gliabh is' an cothrom 
air teichcadh air t'alhli gu uaimh a 
bha did doMhaoil Chinn-tire,agus 
mar so thearuinn i oighre an 
teaghlaich mlicasail sin, a chinn 
na dhòigh sin gu bhi na dhuine 
urramach. Phos e piuthar do 
cheud larla Bhòid, agus le càird- 
eas an teaghlaicli so, agus gun 
robh teagldach Mhic Chailean san 
am so fo'n choilhdh iad fein, 
fhuair esan còraichean ùr air a 
chuid fearuinn, agus buinidh Eil- 
ean *Abhan air an am so do dh' 
oighre dligheach a cheart duine 
so — 

Mar so thug sinn cu.intas air àr 
Dhunàbhairti. Thachair e tois- 
each an Earraich IG^T- Tha 
cnàmhan nan daoine sin a Mhort- 
adh ri f haicinn gus an hi an diugh, 
agus aileadh nam buillean coimh- 
each a cliur as doibh. 

Chaidh an Dun a tliilgeadh sio<?, 
agus 's gann a dh' f iiagadh chich 
dheth air muin cloich eiie. Na 
dlieigh so chaidh Leslie, Mac 
Chailean agus am feacl>d tliairis 
do dh' He, agus as a sin doMhuile. 
Feuchaidli sinn ri cachdruidh an 
turuis sin a thoirt san ath- 
Theachdaire. t. o. 



EOGHANN A CHINN BIIIG. 

Thachair dhomh o cheann ùine 
ghoirid a bhi ann an I Chalum 
Chille, agus mar bha mi a'siubhal 
feadh nan leachdan lighe san Eil- 
ein ainmcil sin, thainig mi a dh' 
* Snnda. 



ionnsuidh a h-aon air an robli 
dealbh gaisgich air a tharruing. le 
chlògaid agus le lùirich, a' marc- 
achd air stoud each meamnach, 
agus thuig mi le gcarradh airm, 
gam bu Mhac llleain a bh' ann. 
Co, a deir niise, ri Laclilann sgoil- 
cir, a tha fo'n lichd so ? Nach 
fad, deir esan, o chuala sibh mu 
Eoghann a cliinn bhig, agus m'as 
àill libh innsidh mise dhuibh each- 
druidh, ge nach mionnaich mi gu 
bheil e uile fior, a dh'aindeoin an 
Ian chreideis a tha mòran de 'n 
chinneadh againn a' toirt da. Fir- 
inneach na amaideach mar tha e, 
leig dhuinn a chluinntinn. 

O cheann tri cheud bliadhna 
thachair gun robh co'-strigh dhian 
eadar Mac Illcain Lochabuidhe, d' 
am bu f hri-ainm Eoghann a chinn 
bhig, agus Ceann-teaghlaich eilea 
bha ann am Muile. O'n a dh' 
fhartlaich orra an gnothach a 
shocrachadh air dòigh eile,smuain- 
tich iadgu'n leigeadh iad a chùis 
gu ràidli a chlaidhcimh, agus dh' 
ainmiclicadh am agus àite san 
robh iad ris a bhlàr a chur. 

Chaidh Lochabuidhe, do reir nos 
amaideach nan linnte dorcha 
sin, a chur a chomliairle ri seana 
Chaiilich a bha 'san Dùthaich, a 
bha air e meas mar bhan-bhuit- 
sich, agus a thug air daoine dall 
a chreidsinn gun robh fiosachd 
aice. An deigh dha an duals 
ghnàthaicht a thoirt dhi, dh'fheor- 
aich e did am fiiigheadh e buaidh 
sa bhlàr. Ma thachras, ars' ise, 
gan d'thoir a bhan-tighearna Ion 
maidne dhuit fein agus do d' 
dhaoine gun iarruidh air mad- 
uinn a bhlàir, gheibh thu buaidh, 
ach mar faigh sibh ar Ion maidne 
gun iarruidh, bithidh tubaist sa 
clmis. 

Bha so na fiosachd mhuladaich 
do Lochabuidhe, oir ged a b'e fein 
ceann-uidhe na feilc, cha bu 



1S30. 



Eoghann a chinn bhig. 



93 



bhan-bliiataich fhialuidh a blia 
pòsda ris, ach cridlie na circ' an 
gob na h-airce. Clia robh com- 
as air Thainig an la — dh' eir- 

ich a glirian, agus blia aoinidh 
Cliàrsaig air a li-òradh le a gath- 
aibli àigh. Bba na fir threuna nan 
Ian uidheam 'sa Mbaigli. Bba 
bratacb nam buadb a' mire 'sa 
gbaoitb. Bba nuallan na pioba a' 
sgaoileadb mu bbruacbaibb na 
beinne-buidlie. Cliuir Eogbann 
treun suas a lùireacbagus a clilog- 
aid. Tbugadh amacb claidbeamb 
a cbinn-IIicb agus bba steud eacb 
meamnacb odliar na beinne, a' 
feitbeamb air, aigGilie-cum-srèine, 
agus a gbiala fo cbobbar ban a' 
togradb gu combrag. Blia'n t- 
àm bbi trial], ach clia robh iom- 
radh air Ion. Cha robh comas 
air, b' eiginn iarriiidh. Chuir 
GoRTAG, an droch Chorra dhubh, 
(oir b'e so an t-ainm a bba aig a 
cliinneadb oirre,) measraicbean de 
gbruth, agus meadraicbean mig fa 
chomhair nan daoine. C'àit', ars' 
Eogbann, a' bheil na spàinean ? 
Deanadh, a deir ise, gach fear 
cleas na circe, gabliadb e a gbcb. 
Cha do bbrist Eogbann air a 
tbrasg, bba e spaisdeireachd gu 
gruamacb air an f baicbe. Thainig 
fàisneachd naCaiiliche nacbuimh- 
ne. Tbog na fir orra, agus cboin- 
nich iad an nàmhuid. 

Mar thoirm fhogliair o dhà bheinn, 
Gu cheile tbarruing na Suinn. 

Chain Eogbann an latba, thuit e 
fo cbreuchda trom, ach tha ainm 
san dan. Ge do cbaocbail Eogb- 
ann a chinn bhig, cha d' fhuair a 
spiorad fois, oir thuit e na tbrasg. 
Bba bhuil so;oir gus an'Jà an diugh, 
tha thaibhse ri fbaicinn a' mar- 
cacbd a cbeart e'cb mheamnaich 
uidbir air an robh e sa bhiàr 
diièireannacb. Is eòlach cuid de 



mhuinntir Mhuil'air, (ma db'fbeud- 
ar an creidsinn) tha chumadh 's a 
dhreach ann an iomad dan. Is 
iomadh oidhche dhorcha, agus 
gleann fàsail, anns an cluinnear 
srann an eich aigeannaich uidliir 
so, agus fuaim ghongarsaich a 
sbreine. Tha e caoin-shuarach 
mu ratliad mòr an righ, 's taitniche 
leis aisrith ram fiadh. Diridh e 
an aoinidh is corraiche, agus na 
Ian shiubbal tearnuidh e an leacb- 
dunn is caise. Cliitliear e air uair- 
ibh ag ineaUradh air stacan nan 
crcag far nach earbadh a gbabhar 
i fein. Tha e gu trie air f haicinn 
leis a nnbaraiche, a' marcachd nan 
sion, agus na sheasamb aii a chor- 
bide air a bhinnein is àirde. Tha 
am marcaicbe truagh so a giùlan 
a cbeart cbleoc' uain' a bba uinie 
sa cho'-strigh, agus ged a tha nis 
OS ceann tri cheud bhadhna o'n a 
thuit e, tha e fein agus a steud 
each odbar co dian, shiubhiach, 
tbapaidli 's a bba iad riamb. 

Do reir an ròisgcil so, 'se dreuchd 
Eoghainn a bhi làtbair anns gach 
àite 's a bheil aon de tbeaglilach 
Lochabuidh ann an tèinn ; agus a' 
saoithreachadh anns an obair so, 
cha dean muir no monadh, no cur 
no catbadh, a bhacadh. Bba e 
air ais agus air adhart do dh' Eir- 
inn man cualas riamb iomradh air 
soitbeach na smiiide; bu shiubh- 
iach e air barr-bhalladb B/turgos 
san S,)àinn, an oidhcb' a chuireadb 
am fieiceadan dubh a gblacadh an 
àite sin, agus Murchadh òg Locb- 
abuidhe 's a dhaoine san iomairt. 
Is iomad òganacb gleust' a thog e 
leis air an each odbar, troimb 
gbarbhlaichean fiadbaich ; thug e 
an oidheirp fli dheireadh de'n t- 
seòrsa so, o cheann da bhliadhna 
dheug air ceatharnacb treun gram- 
ail a choinnich e ann an Gleann- 
forsa. Gblac Eogbann a chinn 



91 Scnacherìb. August, 

bhig air laiinh e, agus dli' fheuch greim aig air an t-srèin, ach lliain- 

e a tliogail leis a dlieòin no dh' ig baideil cheò tliairis air muUach 

aindeoin. Stailc an Leathanach na Beinne 's cha'n lliacas an t- 

tapaidlì a chas ri craig, agusglilac ath-sliealladh diicth. 

e craobli sheilich tb'n aclilais ciie. 'So mar dh' iimse dhuinn an 

Thug Eoghann ioinad tulgatrèun, sgeul. Ocheann bheagan bhliadh- 

ach cha deachaidh leis. Spìon naichean cha dùraigeaiiiaid a h- 

an Ceatharnach gu iàr e, acii nia aithris, air eagal gu'ni biodh neach 

spion, blia chraobii air a sniomh sam bith co faoin 'sa chrcidsinn ; 

mar ghad leis an spàirn. 'J'heicii ach a nis tha daoine ni"s tios- 

an t-each odhar, agus dii' f' halbh raiche, agus smuaintich sinii achur 

EoghanM air a thòir. An sealladh sios ; a leige ris saobh-chràbhadh 

ma dheireadh a t'huair an Ceath- agus amaideachd nan Hiintean a 

arnach dheth,bha e eadar e is fair' dh't halbh. 

air mullach Beinn-t-seala, bha t. o. 



SENACIIERIB. 
2 lìi^h xix. 33. 

Chròm Senjiclierib m;ir ri'ub-cliù air crò, 

Bha armailt a dealradli le airgiod 'us òr, 

Bha boisgcadh a laniiaibh, inar reultaibh 'sa chuan, 

Feadh oidhch' air a lua^gadii le gaoith tliig bho thiiath. 

Mar dliuilleach na coille, 's aii Samhradh na ghloir, 

13u lionmhor a tlireun laoich, 'n'am na grèiiie 'dhol fòdh" ; 

Mar dhuilleach na coille, 's an Fhoghaiadh reòtht, 

Bha gbaisgich 'sa mhaduiiin, sgajit,' — seargta, gun treòir. 

Sgaoil Aingoal a bhàis, a sgiatb air agbaoith, 

'Us sheid i le b'ariail air aghaidli na 'n daoi ; 

Air suaimbneas an tàmba, thuit pràmh-cbadal fuar, 

Aon pblosg, tbug gacb cridhc — cba do pblosg ach aon uair. 

Le cbiiinneinean farsuiiig luidh an t-each air an f hr.ioch, 
Aeli treompa cha d' thanuinng e sitrich' a chaoidh ; 
Bha cop geul a plilosgaidh, gii t'iiar air an 1 honn, 
Mar chobliar na niara, air sgcir nan garbli tlioiin. 

Bha 'niarcach na shìncadh, 's bu dhìblidb a shnuadb, 
A mhcirg air a chlogad, 'san dealt air a gln-uaidii ; 
Gach bratach na h'aonar, — gach pailliun mar u.ii.'.'li, 
Gach sleagh gun a togail, — gach gall-tromp gun fhuaim. 



1830. 



Naigheachdat 



95 



Tha Banntraichean Ashuir, fo ànradh 'a fo thùrs'; 
'Us iodhalan Bhail, 's gach aite nan smùr ; 
'Us spionnadh a Chinnich, nach do mhilleadh 's an àr, 
Leagh iad, O Thighearn'! mar shneachd ann ad' làith'r 

Ead. leis an Eileaj 



Mu'n Chomunn a than Glaschv, chum leas spioradail ar luchd-didhcha 
ann an America inu iJiiiath, chur air aghaidh. 



Tha mòr shòlas oirnn ri chluinn- 
tinn gu bheil a chùis a' soirbh- 
eachadh leis a Chomunn so, os 
ceann na bha dùil aca fefn ris 
'nuair a thòisich iad. 

Tha sinn a' mothachadh le mor 
thoileachadh gu 'n d' rainig ar 
fear-dùthcha. INlr D. Maclachain, 
am Ministeir Gaelach, a chuireadh 
do Mherigomish, agus gu'n d' 
fhàilticheadh e le mor chaoimh- 
neas.'Se ar n-ùrnuigh gun soirbh' 
icheadh Dia leis. Tha triùir 



no cheathrar de Mhinisteirean 
òga Gaelach a dhi air a Chomunn, 
agus tha dòchas againn gun eisd 
cuid de'n òigridh dhiadliaidh, a 
tha teachd a mach feadh na Gael- 
tachd air son na h-Eaglais, an 
glaodh àrd dùrachdacha tha tigh- 
inn thar chuan o'n luchd-dùth- 
cha fein, ag ràdh riu, Thig- 
ibh a nail a chòmhnadh leinn. 
Tiia mar an ceudna fear no dhà 
gu ceasnachadh a dhi orra. 



NAIGHEACHDAN. 



Cha'n'eil a bheag de naigheachd- 
an inòr fcadh an t-saoghail, ach 
na thachair san Fhraing, agus dh' 
oidheirpich sinn sin innseadh ann 
an Còmhradh nan Cnoc. Is duil- 
ich leinn a ràdh, gun deachaidh 
mòran sluaigh gu bàs anns an ior- 
ghuill ud ; ach tha dòchas againn 
gu'm bi sith sheasmhach ann a 
nis. Tha'n cogadh seachad ann 
an Algiers, agus tha e air a ràdh 
gun d' f'huair na Fràngaich còrr 
agus ceithir muilleine de phCiind 
Shasunnach ann am buinn airgid 
a thug iad dachaidh. Tha nis 
muinntir na Parlamaid air an 
taghadh,an deigh anabharrastrigh 
agus costais a tharruing air an 
dùthaich. Tha e air a ràdh gun 
do chosd e còrr agus ceithir fich- 
ead mile punnd Sasunnach do 



chuid diubh faotainn a stigh de'n 
Pharlamaid. 

Tha aobhar bhi taingeil air son 
an atharrachaidh bheannaicht a 
thainig air an aimsir ; ma sheasas 
an t-sid mar tha i nis bithidh bàrr 
trom tarbhach ann, ach bithidh e 
gun teagamh anamoch. Tha mhin 
a"tuiteam beagan, agus tha fiugh- 
air gun d'theid i ni's saoire. '1 ha 
cosnadh doirbh r'a f haotainn air 
GalJdachd, agus tha na miltean 
Eireannach le lamhaibh sgaoilte 
gu ghlacadh. Is mor ar n-eagal 
gun d'thig na buanaichean bochda 
rothràtha mach air an fhogharadh 
so. Bha luach na spreidh ro ios- 
al air teill na Lunasdal san Eag- 
lais bhric,agus tha daoin'a'smuain- 
teachadh nach ann an àird a theid 
iad air a bhiiadhna so. 



96 Focal sun dcalachadh. August, 

LEABHAR UK GAELIC. 

yin (-AiHeagan, vo Comh-chruhin- am faigh anGaedheal cainnt bhlasd 

eachadh Dhàn, Orain, agus a dliucha fein, air a ciiir sios anns 

Dhiia?iagan,L2. seumas munko. an dòigh is snasmhoire — So luach- 

peighinn de 'n t-seòrsa air son sea 

Do Ghaedhell a tlia togarach mu sgillinii is fear a thainig air am 

Dhàin agus mu Dhuanagan beaga sam bith 'n ar ratluul. 

taitneacb, anus nacli faighear local T/ia'n t-Ail'eagayi air a reic le 

nach feud an Oigh is beusaich' a JV. R. M'Phiaran Glaschu, air 

leughadh, agus a slieinn ; anus acji sea sgilimn. 



FOCAL SAN DEALACIIADH. 

INIòran taing d'ar càirdibh seasmhach. Am Fior Ghael, A. B. R. Macialla, an 
t-Eileanach, Seumas, Domhnull, am Ministeir Gaelach, am Mu'deach agus an t- 
vigfhear. Am fad 's a sheasas iad sin leinn cha'n'eil sinn fo chùram. Tha mòran 
againn uatha sin nach da chuir sinn fathast 'an clò, a' cuimhneachadh gur coir càil- 
ciginu a bhi againn fa chomhuir na coise goirte. 

Fliuair sinn an Dan a chuir D. G. d'ar n-ionnsuidh, agus taing d'ar caraid 
suairce C. S. a sgriobh e, tha'n Din maith, ach tha e tuille 's fada ; theagamh gu'n 
cuir sinn f hathast cuid deth a mach. 

Soraidh do'n Bhralgheach, agus iasgach nr.aith dha air clach nan Cudainneiin. 
Cluinneamaid gu trie uaithe-san. Cumaidh sinn dùil an Earraich gu deircadh a 
Gheamhraidh. Tha"n cumhadh maith, agus gheibh e àite. 

Chuir fear nach ainmich sinn fios air Dan beag suarach a chuir e d'ar n-ioun- 
suidh, o nach d'thug sinn àite dha 'nuair a dh'iarr e oirnn a dheanamb. Rann- 
saich sinn a mach c a lionmhoireachd nan uithe ;sin a tha againn fa chomhair an 
Teachdaire, agus cliuir sinn air ais e, agus ag ràdh. Is higid e sud, 's bigid e sttd, 
vtar ihuirt an drcathan, 'nuair thug i Ian a guib as a mliuir. 

Taing do'n Glileannach. Chithear an ùine bheag an cunntas a cliuir e d'ar n- 
onn.suidh mu nit adhhicaidh Oisein. 

Fhuair sinn litir o N. M'N. O'li a chinn esan modhail ruiiine, c!ii e gum bi 
sinn mudhail ris. 

Labhraidh sinn ri cuid cilc d' ar càirdeau 'sau ath-Thcaclidaire. 



TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS MEADHONACH AN FHOGH'RAIDH. 
XVII. AIREAMH. 1830. 



BABILON. 
An fhàisneachd mu thimchioll leir-sgrios, a Bhaile mhoir so.* 

Tba Bahilon air tuiteam, air tuiteam ; agus tha uile dhealbhan snaidhte a diathan air 
am hriseadh gu làr. Isa. xxi. 9. 

Tha sinn dearbhta nach feud e gun De, a tha leigeadh ris duinn oir- 
bhi taitneach d'ar luchd-dùthcha dheirceas, àilleachd, neart agus 



eòlas a thoirt doibh air cuid de na 
bailtean mòr ainmeil sin ann an 
rioghachdaibh na h-àird-an-ear, 
air a' bheil iomradh againn san 
scriobtuir, agus. a tha nis nan làr- 
aichean briste, gun chlach air 
muin cloiche dhiùbh. 

Ann an eachdruidh nam bailte 
mora sin, agus na rioghachdan 
anns an robh lad air an suidh- 
eachadh, chi sinncoi'lionadhgach 
fàisneachd iongantach a rinneadh 
m'an deibhinn, agus bithidh sinn 
air ar n-aomadh gu thuigsinn mar 
thubhairt Isaiah, Co dliaithris so 
o chian ? a dh'innis e o'n am ud ? 
nach mise, an Tighearn, agus cha 
'neil dia tuilleadh ann acli mi? 
Seasaidh mo chomhairle, agus gach 
ni is àill ham ni mi.* 
Tòisichidh sinn le Babilon. Feadh 
iomadhlinn, b'e Babilon am bail' a 
b'ainmeile bha san am sin air agh- 
aidh an t-saoghail ; is iomad ainm 
tha air a thoirt da ann am focal 



dreachmhoireachd a Bhaile mhoir 
so. Tha e air ainmeachadh Bab- 
ilon mòr — glòir nan rioghachdan, 
àilleachd agus uaill Chaldea — 
Baile an òir — Ban-tighearna nan 
rioghachdan — saibhir ann an ion- 
mhasaibh — cliù an domhain uile — 
Bha am Baile so air a chuairteach- 
adh le balla-dion no callaid, a bha 
air a mheas a measg iongantasan 
an t-saoghail. Bha am balladh so 
tri fichead mil' air fad — ceithir 
chearnach, air chor 's gun robh 
gach taobh dheth cùig mile deug 
air fad. Tha a challaid-dhion so 
tri cheud troidh air àirde, agus 
OS ceann ceithir fichead troidh air 
leud. Tha luchd-eachdruidh ag 
innse dhuinn gu'n rachadh sè car- 
badan taobh ri taobh air mullach 
na callaid so, mar air slighe f har- 
suing, gun bhi'n caramh a cheile. 
Thachallaid so air a cuairteachadh 
air an taobh a raach le dig f hars- 
uing, Ian uisge. Tha cùig fichead 



* Isaiah, xiii. 1, 4, 5, 9, 19—22. Isa. xiv. 4, 11—19, 22, 23. Isa. xxi. 9. 
Isa. xliv. 27, 28. Isa. xlv. 1. Isa. xlvi. 1. Isa. xlvii. 1 — 5, 7 — II. lerem. xxv. 
12, 14. ler. I. 1, 2, 3. ler. iv. 9—13. ler. v. 21—26—13, 16, 29, 32, 35 
—45. ler. li. 2, 8, 9, 11, 13, 14. ler. v. 25—33. ler. 1. 36, 37, 39, 41, 42,4,3, 
44,45, 46, 47, 57, 58, 63, 64. 



VOL, II. 



M 



98 



Babilon. 



September, 



geata no còmhladli air ballachan a 
bhaile so. Bha na dorsan so gu 
h-uile de plirais no umha : tha so 
a' soillcireachadh dhuinn seadh 
nam briathran a labhair Dia le 
Isaiali, xlv. 2. Thiid mise romh- 
ad, agiis in ini na .slighcan Jiara 
dircach ; na comhlaichean iimha 
spcalgaidh vii, af/vs na crohtn iar- 
vinn brisidh mi nam hloujhdibh. 
Bha na comhlaichean so fbsgail- 
te re an la, agus druidte san 
oidhche ; agus eatorra bha tur- 
aidean àrda làidir air an togail ; 
agus trid meadhon a Bhaile bha 
abhuinn Euphrates a ruith, agus 
drochaidean eireachdail air an tog- 
ail thairis oirre. 

Bha luchùirtean àluinn'sa Bhaile 
so CO dreachmhor 's a thogadh le 
lamhaibh ; agus sraidean air son 
farsuingeachd agus eireachdais 
nach robh 'an aon bhail' eile air 
aghaidh an t-saoghail. 

Ri uchd na callaid àrd a bha 
m'an bhaile, agus air an taobh a 
stigh dhi, bha liosan air an suidh- 
eachadh, ag eirigh suas air claon 
bhruthach, gu bràighe barra-bhall- 
adli a bhaile,, agusannsna liosaibh 
cireaclidail so bha gach lus agus 
luibh bu phriseileagusbu taitnich 
a' cinntinn. 

Cha'n'eil e comasach dhuinn 
cunntas a thoirt air gach teampull 
àrd a bha sa bhaile so ; ach bha 
aon ann is eiginn duinn ainmeach- 
adh, oir cha robh a leithid eile air 
talamh, b' e sin teampull Bhelis. 
Bha'n aitreabh so a' co'-shcasanih 
de ochd-tuireada deug,ag eiridh os 
ceann a rheile, agus a' fas ni bu 
chaoile mar bha iad a' direadh. 
Bha 'n teampull so ni bu mho na 
togalaichean barra-chaol na h- 
Eiphit. Bha e sè ceud troidh 
air àirde, agus a thiuighead a reir 
sin. Tha daoinc fbghluimte a' 
smuainteachadh gu'm b'e so tùr 
Bhabcil, air a bhcil iomradh ag- 



ainn sna scriobtuiribh. Bha saibh- 
reas na rloghachd, agus iodhalan 
na dijthcha,air an gleidheadh san 
teampull so. Sann an so a chàir- 
ich Nebuchadnesar na soithichean 
oir agus airgid a thug e leis a Jer- 
usalem. Tha e air innse dhuinn 
gun robh do dh' or agus airgiod 
aige san teampull so air aon am os 
ceann fichead muillein de'n 
chiiinneadh againne. 

Cha'n'eil seanachas cinnteach 
againn cò a leag steigh a 
bhaile so, ach tha fios againn gur e 
righ Nebuchadnesar a dh'àrduich 
e gu bhi na iongantas a" measg 
bhailtean an t-saoghail, mar tha e 
fein le bòsd mòr ag innseadh 
dhuinn ann an leabhar Dhanieil, 
iv. 30. Nach i so, ars' esan, Bab- 
Hun mhor, a thog misc mar thigh 
na riojhachd, le neart ma diumh- 
achd, a(jus air son onoir momhor- 
achd ? 'S ann chum Babilon mòr 
so a lionadh a thug an righ uaibh- 
reach so sluagh co lionmhor, ann 
am braighdeannas as gach Dùth- 
aich agus Rioghachd air an d' 
f huair e ceannas. 

B'e Babilon Ceanna-bhaile tir 
Chaldea, an aon dùthaich bu 
tarbhaich a bha san am sin air 
aghaidh an t-saoghail. A bharr- 
achd air Babilon, blui bailtean mòr 
eile ann an tir Chaldea, agus cuid 
diuhh ro chumhachdach. Bha aon 
bhail' ann d'am b' ainm Sileucia, 
a thogadh tri cheud bliadhna an 
deigh fàisneachd leremiah, anns 
an robh ri linn Chriosd se ceud 
mile pears' a chomhnuidh. Tha 
cunntas againn ann an eachdruidh 
mu thri bailtean a thogadh dlii d'u 
cheile, agus a chinn ta, dheireadh 
mar aon Bhaile mor, a bha ochd- 
mile-fichead air fad. Ach ged a 
bha bailtean Chaldea co lionmhor * 
b'e Babilon Ceanna-bhaile na 
riugliachd : agus tha'n cunntas a 
th' againn mu àillcalachd agus 



ISSO. 



Bubihn. 



99 



mòralachd a bhaile so,mu luchuirt- 
ibh eireachdail, mu theampuill 
àrda, mu 'liosaibh cubhraidh, mu 
bhruLichaibh na h-aibhne bha 
ruith troimhe, mu neart do-labh- 
airt nacallaid a bha mu thimchioll, 
le gheatachaibh pràis,agus a thuir 
àrda^ ga chomharrachadh a mach 
mar uaill Chaldea, Ban-righ na 
rioghachd, agus Ceanna-bhaile 
mòr an t-saoghail. 

Nach saoileamaid, ma ta, gu'n 
cuireadh am Baile làidir so aois 
agus aimsir gu'n dùlan ? Nach bu 
nadurra ri smuainteachadh nach 
d'thigeadh gu dilinn lòm-sgrios co 
mòr agus co buileach air a Bhaile 
so, agus nach biodh clach ri faot- 
ainn air muin cloiche dheth ? 
Nach bu dùgh dhuinn a smuaint- 
eachadh nan seasadh baile a thog- 
adh le làmhaibh gu'm b'e Babilon 
an t-aon ? agus ma dh' fhosglas 
sinn am Biobull chi sina gu'm b'e 
sin a barail fein ; oir thuirt e, Bilh- 
idh mi a'm bhainlijhearn cju siorr- 
uidh ; — Tha mi, ayus cha 'n 'eil 
mm ach mi; cha suidh mi a' m 
bhantraich, cli:Cn uithnich mi call 
cloimie. Isa. xlvii. 7. 8. Ach 
ciod iad innleachdan an duine, 
agU'^ uaill an t-saoghail so an agh- 
aidh briathra Dhe. Oclid Hchead 
bliadhna m'an d' eirich lochd no 
bead do'n Bhaile mhòr so, 's an 
uair a bha e'n àird a ghlòir, agus 
a cheann ag eiridh le uaill chum 
neamh, chuir am Fàidh Isaiah 'an 
ceill gun robh breitheanais an 
Tighearna Diaamach'na aghaidh. 
Ghlaodh e mach, mar gu'm biodh 
na chunnaic e ann am taisneachd 
ccart fa chomhair a shul, Th'i 
Babilon air tuileam, air ttiitcam ; 
agus tha leremiah le tuireadh 
brònach a'caoidh, Thuit i, thuit i, 
thainig leir-sgrios gu buileach 
oirre ; agus thog e an fhàisneachd 
so, cian m'an robh a bheag de 
choslas sgrios a theaclid na coir. 



Bha breitlieanais an Tighearna 
a mach an aghaidh luchd-àiteach- 
aidh Bhabiloin agus thir Chaldea, 
air son an iodhal-aoraidh, am fòir- 
neart, an uaill, an sannt, misg, an 
cealgaireachd, meud agus uamh- 
arrachd am peacaidh. Bha'n iodh- 
al-aoraidh bu ghràineil air a 
chleachdadh leo, agus gnàthach- 
adh air a cheadachadh a bha oillt- 
eil th' ar cuimse. Air am beann- 
achadh le saibhreas de shochair- 
ean saoghalta, cha robh suim aca 
do ghlòir Dhe, agus uinie sin 
tharruing iad orra fein breithean- 
ais an Tighearna. 

Cha'n'eil ni a thachair dhoibh, 
cha robh dòigh, air an do thachair 
e — cha robh am san do thachair e, 
charobh rioghachd no sluagh a dh' 
eirich nan aghaidh, cha robh lom- 
sgrios, no milleadh a thainig orra, 
nach 'eil gu h-eignidh air a chuir 
sios ann ani focal De, agus air 
innse le fòidhibh an Tighearna 
linntean m'an do thachair e. 

Cha'n'eil e comasach dhuinn ann 
an eachdruidh aithghearr' de'n t- 
seorsa so ruith thairis air gach 
fàidheadoireachd a th' againn anns 
a BhiobuU mu leir-sgrios Bhabilon 
agus thir Chaldea. Chomhairlich- 
inn doibhsan a ta gabhail suim de 
'n eachdruidh so, am Biobuill a 
ghabhail, agus iad a leughadh air 
an socair na h-earrannan sin a tha 
air an co nharrachadh a mach aig 
cois na ceud duilleig, agus iad a 
dheanamh so anns an riaghailt 
anns a' bheil iad air an cuir sios. 
Tha e air innscadh anns na h- 
earrannaibh sin a leugh sibh gu'm 
b'iad na Medich agus na Persian- 
aich a bha ri dol suas an aghaidh 
Bhabilon, agus tha eadhon Cirus^ 
an Ceannard a bha ri bhi orra, air 
ainmeachadh dhuinn fada m'an d' 
thainig e dh'ionnsuidh an t-saogh- 
ail, Faicibh Isa. 45. 1. Bha mòr 

shluagh ri tiol suas maille ris, mar 



100 



Babilon. 



Septembev, 



chi sibh, Isa. xiii. 4, 5. agus tha 
eadhon ainm nan rioghachdan a 
bha ri dol suas leis gu cath air an 
innse roi-laimh, le lereraiah, li. 
27, 28. Tha e air innse mar an 
ceudna nach d' thigeadh muinntir 
Bhabiioin a mach gu cogadh, oir 
bha'm baile co laidir, bha teachd- 
an-tiraca na dh'f hòghnadh dhoibh 
fichead bliadhna, uime sin cha 
robh smuairean orra ; chuir iad 
Cirus agus am feachd a bha leis 
gu'n dùlan,agus chuir iad seachad 
an aimsir ann am fteadhachas 
agus ann an ruiteireachd. An ni 
a bha eacomasach do Chin/s a 
dheanamh air dòigh ghnàthaichte, 
bhuadhaich e le innleachd a 
chleachd e. Bha abhainn Euph- 
rates a ruith tre mheadhon a 
Bhaile, bha i ceithreamh mhileair 
leud, agus da-throidh dheug air 
doimhneachd. Thug Cirns fain- 
ear amar ur a chladhachadh air 
son na h-aibhne, anns an do chuir 
e seachad i air cùl a bhaile, agus 
ann an sean chlais na h-aibhne 
fhuair e fein agus am feachd 
lionmhor a bha leis slighe gu dol 
a steach do'n Bhaile. Dh' inns- 
eadh le leremiah gur ann mar so 
a bhiodh a chùis, 1. 38. Tha 
tiormachd air 'ur n-tiisgeachaib1i, 
agus tiormaichear suas iad, agus 
anns an 24 rann de'n Chaibdeil 
cheudna, tha Dia ag ràdh, Leag 
mise rib air do simi, agm bha thu 
fos air do ghlacadh, Bhabilon, 
an tiair nach do shaoil thu. Cia 
mar, ma ta, a choimhlionadh an 
f hàidheadaireachd so ? Tha 
luchd-eachdruidh nan Cinneach, 
Greugaich ainmeil* ga innseadh 
so dhuinn, gun do ghlacadh e an 
uair nach do shaoil iad, agus a bha 
'n rigli agus a chiiirteirean a' cur 
seachad na h-oidhche ann am 
fleadhachas agus a sììgradh ; agus 

* Heredotus agus Zcnophon. 



tha SO uile gu mion againn air a 
chur sios anns a chiaigibh Caib- 
deil de leabhar Dhanieil, a dh'as- 
laicheamaid orrasan aig a' bheil 
tlachd de'n eachdruidh so iad ga 
leughadh gu ciiramach ; agus 
thugadh iad leo nan cuimhne gun 
robh Daniel a làthair ann am Bab- 
ilon air an oidhche san do thach- 
air so uile. Dh' innseadh roi- 
laimh gun tachradh gach ni dhiubli 
so le Isaiah agus le leremiah. 
Cuiridh mis' air mhisg a priormsa- 
chan, agus a daoine glice, a cinn- 
fheadhna, agus a h-uachdaraiii, 
agus a daoine cumhachdach ; agus 
coidlidh iad codal bith-bhuan, agus 
cha diiisg iad tuillcadh, dcir an 
High d'an ainm lehobhah Dia nan 
sluogh ; agus ceart mar thuirt, 
thachair. Air a cheart oidhche 
sin fein ann am briathraibh Dhan- 
ieil V, 30. 'nuair a bha misg air an 
righ agus air uachdarain, agus a 
dh'f hag iad na còmhlaichean a bh' 
air bruach na h-aibhne fosgailte, 
fhuair an naimhdean a stigh, 
mharbhadh an righ, agus ghlac- 
adh an rioghachd. Choimhlionadh 
guh-iomlan gach ni a dh'innseadh 
leis na fàidhibh lìnnte m'an do 
thachair e. Chaidh Ciri/s agus 
Darius a stigh le'm feachd, d'am 
b'àireamh sè-fichead mile, mar so 
a coimhlionadh na bha air innseadh 
le leiemiah fada roi'n am, liv. 14. 
Gu dcimhin llonadh mi tint, le 
daoitiibh, mar gu'm b'ann le locuist, 
agus togaidh iad suas iolach ann 
ad aghaidh. 

Ach matli a dh' fhaoidte gu 
bheil cuid a leughas so ullamh gu 
ràdh, thachair na nithe so o cheann 
ùine CO fada, agus nach'eil fios 
againn ciod a bharail is urrainn 
duinn a tlioirt orra ; ach ma bhith- 
eas foighidinn agaibh a dh' eisdeas, 
leigidh mi ris duibh gun d' innis 
Isaiah agus leremiah o cheann da 
mhilc agus cijig-ceud bliadhna, a 



1830. 



Babilon. 



101 



cheart staid anns a'bheil tir Chal- 
dea agus Babilon air a cheart am 
so. Agus tha luchd-turuis o'r 
duthaich fein, agus o iomad riogh- 
achd eile, a' togail fianuis air fir- 
inn gach focail a labhair sinn. 

Cha d' thainig sgrios air Babil- 
on ann an aon latha, mhilleadh e 
uidh air uidh, ach cha robh beud 
no dosgainn, no atharrachadh no 
milleadh a thainig air am sam bith 
na rathad nach robh air innseadh 
roimh làimh leis na fàidhibh 
naomha. Thig a nuas, ars' Isa- 
iah, agus dean siddh aims an dtis- 
lach, Oig/i nigheanBhabiloin,siiidh 
air an làr, cha'neil righ-cliaifhir 
ann,a nishean nan Caldeach.y\\\\. 
1. Tha e ga h-ainmeachadh na 
h-Oighe, a chionn nach do 
ghlacadh riamh roimhe i, ach an 
uair a fhuair Darius a stigh, 
choimhlionadh an f hàisneachd so 
mu deibhinn ; cha robh righ- 
chaithir ann am Babilon ni b' 
fhaide, shuidh nighean nan Cald- 
èach san duslach, ag iocadh cis do 
rioghachdaibh fo'n robh i o so a 
mach 'an daorsa. An uair a fhuair 
na Medich a stigh, cha robh uir- 
ead shuim aca mu or no mu air- 
giod, 'sa bha aca de mhort' agus 
de dh' àr, gun iochd do'n òg no 
do'n anmhunn ; ach so fein, chunn- 
aic Isaiah da cheud bliadhna m'an 
do thachair e, agus tha e toirt an 
aon chunntais uime, 'sa tha luchd- 
eachdruidh Chinneach a dh' ain- 
mich sinn cheana, agus nach cuala 
riamh iomradh air 'ainm. Feuch, 
ars' an Tighearna trid beul Isaiah, 
duisgidh mi suas nan aghaidli na 
Medich, aJg nach hi nieas air air- 
giod ; agus air son air, cha bhi 
suim aca dheth. Pronnaidh am 
boghachan na h-oganaich,agus cha 
dean iad iochd ar toradh na bronn ; 
cha ghabh an sìàl truas do Icanab- 
(dbh, xiii. 17, 18. 



Air eagal gun eireadh Babilon 
a ris gu meas, thug Darius fa'near 
gum biodh a bhallachan làidir air 
am bristeadh gu làr, agus a dhor- 
san ainmeil air an losgadh le teine. 
Than Grèugach ainmeil a sgriobh 
eachdraidh a chogaidh so, ag inns- 
eadh dhuinn gun do shaoithrich 
am feachd a'toirt leir-sgrios air a 
bhaile so, gus an d' f hannaich iad 
le sgios ; ach cha d' innis iadsan 
so a chunnaic e a' tachairt, a 
bheag ni's mionaidiche na rinn 
leremiah 'nuair bha Babilon ann 
an àìrde 'ghlòir, li. .18. Mar so 
tha Tighearn nan sluagh ag ràdh, 
Brisear gu tur ballacha leuthan 
Bhabiloin,agus loisgear a gheatach- 
an àrda le teine ; agus saoraichidh 
na slhigh gu diomhain, agus na 
cinnich anns an teine, gus an toir 
iad thairis le sgios. 

'Nuair a phill an duine ainmeil 
Xerxes as a Ghreig spùinn e'n 
teampull, anns an robh na h-iodh- 
alan-aoraidh air an gleidheadh ; 
agus choi'-lion e gun f hios d'a 
fein briathra Dhe, Tha Babilon 
air tuiieam, air tuiteain ; agus tha 
nile dhealbhan snaidhte a diathan 
air am briseadh gu làr. Cha'n 
urrainn duinn gach fàisneachd 
riochdail mu leir-sgrios Bhabiloin 
a chuir sios, agus an dòigh air an 
do choimhlionadh iad, ach tha aon 
no dhà ann is eiginn duinn a 
thoirt fainear, ler. li. 44. Agus 
bheir niise breitheanas air Bel ann 
am Babilon, agus bheir mi mach as 
a bheul an ni sin a shluig e. 
Choimhlionadh so gu h-eignidh, 
oir is ann an teampull Bheil a 
chàireadh na soithichean oir agus 
airgid a thug Nebuchadnesar air 
falbh a lerusalem ; agus an uair a 
cheadaich Cirus do Chloinn Israeil 
pilleadh air an aisb'eiginn do Bhel 
dealachadh ris na nithc priseil sin 
a shluig e, agus chaidh an liuthairt 




102 



lìabilon. 



September, 



air an ais do chloinn Israeli, gu 
gu bhi air an giùlan leo do lerus- 
alem. Tha e air a ràdb, ler. \\. 8, 
9. Thiiit liabilon gu liobann, 
agiis viliillcadli i; guilibh os a 
ceann ; gabhaibh wc air son a 
Icoin, via dii fheiular inar sin a 
leigheas. B' àill Icinnc liabilon a 
leigheas. Thug Alastair uaibh- 
reach oidheirp air Babilon a thog- 
ail a ris, dh' fheucli e a leigheas, 
agus a deanamh na Ceanna-bhaile 
do gach rioghachd honmhor air am 
b'uachdiiran e ; ach am feadh 'sa 
bha e feuchainn ri teampull Bheil 
a thogail, agus creuchdan a Bhaile 
mhòir so a dheanamh suas, ghlac 
an t-eug e, agus bhàsaieh esan a 
thug buaidh air an t-saoghal, ann 
an trein a neart, agus ann an àird 
a chumhachd, 'nuair a dh' f heuch 
e, 's gun f hios aige ciod a bha e 
deanamh, ri cur an aghaidh f àis- 
neachd an Tighearua. O'n am 
sin thainig Bail' an òir gu neo-ni ; 
agus choimhlionadh anns an dòigh 
is iongantaiche gach f aisneachd a 
rinneadh ma thimchioll. Bithidh 
amfearann so na f luisach aijusna 
tiamhas, 'na jhcarnnn far nach 
qahh duiiic chum/amid/i : ayus 
fàsaidhan droirjhionn suas'na lucli- 
airlibh, aijusbilhidh i nafàrdaich 
air/ dràyonoibìi, 'na li-àros ai;/ 
nighcanaibh na comiiaciiairj. Agus 
mar so thachair. Sgriosadh e gu 
buileach,agus mar hibhair Jerem- 
iah, Ji. S7. Tha Babilon 'na carn- 
aibhf'na h-ionad-cumhuuidh dhr ag- 
on, 'na h-uamhas, agus 'na ball- 
sijeiy, (jun aon 'ya k-ailcachadh .- 
tiijus scasaidh comhairlc an Ti'jh- 
earn an ayhaidh Bhabiloin iju 
dainjcan, a dheanamh the Bhab- 
iloin 'nafcisach (ju'n ncach 'ya h- 
idleachadh, ayiisars', Isaiah,/l(jus 
ni mi e na sheilbh do'n yhràincii/, 
arjus 'na phoUaibh nisf/e ; ayus 
sgiiabaidh mi e le syuaib an leir- 



sqrios, deir Tiyhcaina nan sluagJi. 
Agus ma thainig sguab an leir- 
sgriosaidh air dùthaich riamh, b'i 
so i. Tha lochanan uisge agus 
boglaichean farsuing, far an robh 
am Baile bu mho, agus am lear- 
ann bu tarbhaicli a bh' air agh- 
aidh an t-saoghail. Tha nath- 
raichean nimhe, agus beathaich- 
ean fiadhaich,far an robh lùchair- 
tean na mòralachd, air chor 's gur 
gnothach cunnartach do dhaoine 
dlùthachadh air an àite so. Agus 
tha fear-turuis as am feud sinn 
earbsa, agus a bha san dùthaich 
sin o cheann ghoirid, ag ràdh, 
Nach 'eil an diugh air aghaidh an 
domhain fàsalachd agus leir-sgrios 
ni's eagalaich na tha san àite sin. 
Is uamhasach na briathran a 
labhradh le Isaiah, o cheann còrr 
is dà-mhìle, agus cùig ceud blia- 
dhna, agus an diugh fein tha iad 
air am hrinneachadh fa chomhair 
ar SÙ1 ; Leughaibh na briathra 
sin, Isa. xiii. 19, 20, 21, 22. 
<' Agus bithidh Babilon, maise 
nan rioghachdan, glòir uaill nan 
Caldeach, mar an leir-sgrios a thug 
Dia air Sodom agus Gomorrah. 
Cha'n àitichear gu bràth i, ni mo 
ghabhar còmhnuidh innte feadh 
hnn nan linn ; clia suidhich an t- 
Arabach bùth an sin ; ni mo ni 
buachuillean buaile'an sin," &c. 
Thachair so uilc, an diugh cha'n'eil 
còmlmuidhann ; agus do reir cos- 
lais, cha bhi gu bràth. Tha na 
h-Arabaich fein ga sheachnadh, 
buaile cha'n'ed ann an tir Chal- 
dea uile, ga farsuing i ; agus dith- 
reabh ni 's cagallaieh na Babilon 
cha'n'eil an diugh air uachdar an 
t-saoghail. Tha Babilon da rir- 
eadh air tuiteam. Tha uile-rùin 
Dhc da thaobh air an coimhlion- 
adh. Agus thainig an t-àm anns ■ 
a bheil sinn acluinntinn guth Dhe 
ag radh, "Co dh'aithris so o chian? 



1830. 



An Criosdaid/i ^cMail a chead den t^saoghal. 



103 



a dh' iniiis' e on am ud ? nacli 
mis, an Tighearn? agus t^ha " "e'l 
dia tuilleadh ami ach mi?" O ! 
nach d'thiigadli daoine so fainear, 
ao-us gu'm foghlumadh rioghachd- 
an an domhain 'gliocas. " Gu 
deimhin, deimliin, a deiream ribli, 
m'ar gabh sibh aitlireachas gun d' 
theid sibh uile am mughadh." 
CamiJsie. ^- "'''■ 



An Criosduidh gabhail a chead 

de'n t-saoghal. 

I. 

Soraidh leat a shaoghail 
Ni'n caoineam idir thu : 
Ged umad bha mi gaolach 
S ge b'aobhach leam do ghniiis ; 
Bha uair, — ach riiin i caochladh, 
Bha d'aogas is do dhealbh, 
'Nam bheachdsa raaisoach, gaolach, 
Ach chaochail i is dh' fhalbh. 

11. 
'Nam bheadid, an tùs mo l:\ithean, 
Bu chairdcil bl:i, ro chùr', 
T'anail chaoimhneil chairdeil, 
Do'm fhàiltRacliadli le sùimd ; 
Ach dhomhsa bu neo-dhilt-as. 
Neo-f hirinneach a glòir ; 
'S bu domblasda a milseadid 
A dh'aindeuin briodal beòil. 

III. 
A'd' thobvaichibh a b'iirair— 
A'd' shruthaibh siubhlach, dian, 
Do dh'òl mi, cridheil sunndach, 
Car uine mar mo mhiann ; 
'S ge b'bhlasda Icam mar bhùrn e 
'S ge b'iirar e do'm bheul ; 
Do tharruing mi dom' ionnsuidh 
A glirùid mavaon ris fein, 

IV. 
A blieantaidh corrach àrda — 
A ghleautaidli àluinn gorm : 



Soraidh agus slhn libli 

Tha trà dhomh nia bhi falbh ; 

'S ged sgàileas sibh o m' shùilibh, 

Lc ceatliacli diimhail bàis, 

Cha tuir mi sibh 's cha'n iumidrain 

Tlia'm f hradharc dùi'ch is fearr. 

V. 
San uair so, ged nacli cisd mi, 

Ki d' gliuth a Dhe, ad chùirt, 

'S do mholadh, ged nach seinn mi, 

Led, Phobull tein, le siinnd ; ^ 

Chaii'eil mi dubhach dcurach 

Fo tisleiu na to bhron, 

Oir cluiiniidh mi, is eisdidh 

Dochliiisa Dhe an glòir. 
VI. 

Tha'm feasgar orm a' ciaradli 

'S mo ghrian a triall tre ncòil ; 

'S tha'n oidhche ag iadhadh 

Is siorruidheachd am choir, 

'S ge h-eagallach le uamhais 

Tha'm bàs san uair do'n iheòil ; 

Tha gàirdean treun gam chuartach, 

•Sam buachaille am choir. 

vri. 

Soraidh bhuati gu bràth libh 
Gach aobhar cràidh a's bròin, 
Gach deuchainn agus sàruch, 
'S gach ànnra anns an fhcòil 
Soraidh leis gach cruadal, 
Gach bualreadh, agus stri, 
Oir fagus tha do'n uaigh mi 
'S do shuaimhncas a bhios sior. 

VIII. 
Failte ort a shiorruidlieachd, 
A la nco-chriochnach buan, 
A chuain gun tràigh gun lionadh 
Se'm iartas dian san uair, 
Mo hhre-id 's mo sheòl a sgaoileadh, 
'S air d'uchd nach traogh bhi snàmh, 
Gun ruig mi'n caladh aobhach 
Sa'm bheil m' Fliear-saoraidh tàmh. 

Am Fiok Ghaet., 



104 



Iain Ki 



September, 



IAIN KNOX. 
Aji treas Earrann. 

'Nuair a chruinnich pàrlamaid na 
rioghachd anns a bhliadhna 1563, 
blia Knox an sàs annta chum 
rcachd ùr a dlieanamli gus an 
creidimh ath-leasaicht' a dhean- 
amh tearaintc ; ach, so cha deach' 
leis. Coma, beagan roimh am 
dhoibh sgaoileadh shearmonaich e 
aon la an eisdeachd mòran de 
mhaithean na rioghachd, agus 
thuge sgiursadh garbh dhoibh air- 
son am mi thaingealachd, agus a 
bhi cho lapach ann an aobhar 
Chriosd. Bha iomradh san am, 
gu'n robh a bhan-righ a dol a 
phòsadh pàpanaich : cha robh so 
r'a leigeadh seachad. "A mhaith- 
ean urramach," arsa Knox, " fuil- 
ingibh dhomh a ràdh, an la dh' 
aontaicheas sibh ana-creideach a 
bhi na righ oirbh, ni sibh na's urr- 
ainn duibh a chum losa Criosd 
f hogradh as an rioghachd ; bheir 
sibh dioghaltas Dhe air an f hear- 
ann ; bheir sibh plàigh oirbh fein, 
agus cha chuir sibh, a reir mo 
bheachdsa, bheag ri sonas 'ur 
ban-righ !" Cha d' eisd Juchd- 
miodail na ban-righ tuille ; a 
mach ghabh iad agus innsear dh'i 
gu'n do shearmonaich Knox an 
aghaidh a posaidh. Cha do thait- 
inn so ris a bhan-iigh. Dh' 
àithn i hnox a thoirt 'na làthair. 
Nuair chunnaic i e thòisich i ri gal 
's ri meacanaich mar leanabh beag, 
's thug i'n aghaidh air gu'n robh e 
toirt mi-chliu araon oirre fein's air 
a riaghladh. 'Nuair a chunnaic 
Knox gu'n robh i 'nis a' fas ni bu 
chiùine fhreagair e gu sUMda. " A 
bhan-righ oirdhearc ! nam faic- 
eadh Dia iomchuidh 'ur saoradh o 
na baralaibh coirbteannsan deach' 
'ur n'oilein, cha'n abradh sibh gu'n 
dubhairt mise focal as an rathad. 



A mach as a chrannaig cha'n'eil e 
bitheanta learn oilbheum a thoirt : 
ach anns a chrannaig cha mhi mo 
nihaighstir fein, ach seirbhiseach 
an Ti 'ta 'g àithne an f hirinn a 
labhairt a mach, gu'n mhiodal ri 
àrd no ri iosal," — " Ach," ars' a 
bhan-righ, ciod e do ghnothach 
ri m' phòsadhsa ?" Bha Knox a' 
dol a mhineachadh dh'i a dhleas- 
nas mar mhinisteir an t-soisgeill, 
'nuair,le corruich a glilaodh i mach 
a ris, " Co thusa — Ciod e do 
ghnothach ri m'phosadhsa ?" "Le'r 
cead a bhan-righ, arsa Knox" tha 
e fior nach larl' no Mor'ear mi, 
gidheadh chunnaic Dia'na'mhaith- 
eas iomchuidh mo thogail suas a 
chum leas na rioghachd : Seadh, 
dhomhsa buinidh rabhadh a thoirt 
mu'n olc cho mhath ris a Mhor- 
'ear as àird' inbhe : tha mo 
dhreuchd agus mo choguis ag 
iarraidh orm a bhi dileas, agus 
uime sin, deiream a ris, an la dh' 
aontaicheas maithean na'rioghachd 
so sibhse 'cheangal ri pàpanach, 
nach urrainn iad tuille'dheanamh a 
chum Criosd agus fhirinn fhògradh 
as an rioghachd ; agus ar coraich- 
ean a spionadh uainn I" Air so 
thòisich a bhan-righ ri bas-bhual- 
adh ; sheas Iain, na thosd, a' dian 
amharc oirre. Ma dheireadh labh- 
air e, " Cha bu taitneach leam 
riamh ars' esan," aon de chreut- 
airean Dhe fhaicinn a' gul,'sgann 
gu'n dijraig mi eadhon mo chlann 
fein a smachdachadh air eagal an 
cluinntinn a' caoineadh : dhuiblise 
'ar leam, nach tug mi aobhar caoin- 
idh ; CO dhiùbh, 's fearr leam 'ur 
deòir fhaicinn na mo choguis fein 
a lot, agus an rioghachd a bhrath 
do thoil a nàmhaid le m' thosd ?'' 
'S ann a nis a b'airde glaodh na 
ban-righ, agus gun tuilleadh eisd- 
eachd dh'òrduich i mach as a seal- 
ladh e. Chuir i 'comhairle ris na 



1830. 



lain Khox. 



lo; 



mor'-earaibh ciod a dheanta air; 
chomhairlich cuid a chrochadh ; 
cuid a losgadh gu has ; ach cha 
robh obair Knox fathast uilamh, 
uime-sin, fhuair e as. 

Am feadli a bha bhan-righ ann 
an Sruileadh, chum an teaghlach 
Ain'nn anns an lù-chuirt ann an 
Dun-eidean gu follaiseach. Cha 
robh muinntir a chreidimh ath-leas- 
aichte toilichte leis a so, agus air 
dhoibh aon la mòran f haicinn a'dol 
a steach, thilg siad iad fein nam 
measg, a feòraich c'arson a bha'n 
lagh CO ladurna air a bhriseadh ? 
Bha'n iorghaill a nis air bonn, ach 
cha do chailleadh beatha. Chaidh 
dithis de luchd a chreidimh ath- 
leasaichte 'ghlacadh le òrdugh na 
ban-righ, agus bha la a!r a shòn- 
rachadh a chum am feuchainn. 
Chunnaic eaglais Chriosd, gun 
robh, cha'n e mhàin an dithis so 
an cunnart am beatha, ach an 
lagh a dhiteadh iadsan gu'n ruig- 
eadh e miltean. Thug iad uime 
sin, air Knox coinneamh a ghairm 
air la na cùirte chum iad fein a 
dhion. B' àill le càirdibh na 
ban-righ a dheanamh a mach, gu'n 
robh a choinneamh so mi-laghail, 
agus gu'n robh briathra na litreach 
ceannairceach,agusshaoil iad a nis 
nach robh dol as aig lain Knox : 
Rinn an lagh greim air aon uair eile. 
M'an tainig la na cùirte rinn iad 
na bha nan comas a chum eagal 
a chur air, feuch an aidicheadh e 
gu'n robh e ciontach: ach bha làth- 
aireachd a Dhe le Knox, agus cha 
bu daoine 'chuireadh giorag air. 
" Cha d'rinn mi, ars'esan, ach mo 
dhleasnas, agus uime sin, ciod air 
bith mar thachras tha m' earbsa 
gu'n seas mo Dhia mi I' Thainig 
a nis an là—thugadh ampriosanach 
a làthair. 'Nuair a chunnaic a 
bhan-righ e rinn i iolach mhòr 
ghàire. " Sin, ars'ise, fear a thug 
ormsa bhi gul; theagamh gu'm taic 

VOL. II. ]M 



mis' esan a gul an diugh." Thòis- 
ich an deuchainn, 's cha robh i 
soirbh. Dh'aidich K?iox gu saor 
gur h-e 'sgriobh an litir, ach nach 
robh a choinneamh air mhodh air 
bith rai-laghail. 'Nuair chual a 
bhan-righ e, ghlaodh i 'mach. 
" C'arson a ta sibh co leanabail 
ris ? Co thug òrdugh dhà m'iochd- 
'rain-sa thoirt cruinn ?" " 'S iom- 
adh uair," arsa Knox, "a thug mi 
cruinn iad, araou la sàbaid 'us 
seachduin 's cha chualas riamh 
gum b'olc gus a nis : Cha'n e 
'mhàin' ars' esan, 'se gabhail mis- 
nich "tha'n t-àm a chaidh seachad 
fathast fa chorahair mo shùl — tha 
mi faicinn trend lag Chriosd co 
mòr an cunnart 'sa bha iad riamh. 
'S an am a chaidh seachad bha 'n 
diabhol ag imeachd sios 'us suas 
na f hior choltas fein : tha nis sgàil 
air a ghnùis agus meallaidh e an- 
ama bochd mar bi iad nam 
faicill ! A mhaithean Alba ! am 
bheil sibhse 'm beachd gu'n caisg 
fuil an dithis bhràithre so iotadh 
nam pàpanach ? cha chaisg — cha 
dean i ach an càil a bhrosnachadh; 
tha f hios againn air ar cosg nach 
'eil ach nimh agus domblas nan 
cridheachaibh I Agus a bhan- 
righ I ribhse theirinn gur mic do'n 
diabhol iadsan a ta ga'r brosnach- 
adh an aghaidh caoraich bhochd 
Chriosd, agus gur h-i obair an ath- 
ar, an sean bhreugair agus an daor 
mhorlair a ta iad a' deanamh" — 
" Ciall ! Ciall I arsa fear de na 
mòr-'earan, cha'n ann 's a chrann- 
aig a tha thu 'n tràs idir cuimh- 
nich." Tha mi arsa Kiiox far am 
bheil e mar fhia-chaibhorman/AJr- 
inn a sheasamh, agus an fhirinn 
seasaidh mi 'n làthair dhaoinibh 
agus ainglibh 1" A chur an sgeòil 
an aithghearr, fhuair Iain fa sgaoil 
aon uair eile, ged nach b'ann a 
dheoin mòran de na bha 'làthair, 
gu h-àraid a bhan-righ. 



106 



Iain K//(xr, 



September^ 



Anns a bliliadlina 1566, pliòs 
tbhan-rigli Pàpanach, i^dv Darn- 
ley, mac larla Lcntiox. chuir so 
fuathas air luchd a chreidimh 
ath-leasaiclUe, ngus cha robh iad 
gun aobhar aca. Bha'n duine so do 
thaobh nàduir, ardanach, ceann- 
laidir; agus cl)uir a pliòsadh an 
truaigbe gii h-uile air. Thug a 
bhan-righ tainear eiglieach na righ 
gun chead iarraidh air a maithean, 
ni bha'n aghaidh lagha agus riagh- 
ailt. Coma, chaidh Darnley agus 
a bhan-righ aon la 'nan carbad- 
aibh riomhach a dh'eisdeachd 
/r«ox,Thachair do'n cheann-teag- 
aisg a bhi o Isai. xxvi. 13. 14. 
"O Thighearn ar Dia, bha ceannas 
oirnn aig tighearnaibh eile bhar- 
rachd ortsa,' &c. Air dha labhairt 
H)u thighearnaibh aingidh a chuir- 
eas Dia, air uairibh, os-ceann pob- 
aill a chum an sgiursadh arson ann 
peacaidhcan, Icugli e o'n treas 
caih. 'san ceathranih rann, " Agus 
ni mi leanabana nan uachdranaibh 
orra,agus riaghlaidh naoidheana os 
an ceann. Ghabh an righ so thuige 
fein agus thaidh e dhachaidh Ian 
corruich. Chaidh òrdugli gu Knox 
gun searnionachadh tuilleadh gus 
am fàgadh an teaghlach rioghail 
am baile. Cha b'f'hada chum so e ; 
oir thug iad Sasunn orra an ceann 
da latlia. Chunnaic hichd a chreid- 
imh aiii-leasaichte nis an cunnart 
gnrs anntbh iad fein san creidimh : 
bha na neoil a dubhadh agus on 
speur a ' fiàs ni bu ghruamaiche 
gach la. B'eiginn d'an càirdean a 
b'fjjearr teiclieadh agus an riogh- 
qphd f liàgfjil, agus thòisich a bhan- 
righ air a chotlirom a ghabhail 
^chum creidimh an t-sagairt a chur 
air bonn a ris. Chum an righ agus 
cuij de uaislean an fhearainn, 
Airinn gu follaiseach, agus chuir a 
bh^n-rlgh a lanih sgriobhaidli ri 
reachd a clium a h-uile anam 
de'n chreidimh ath-Ieasaichte a 
jgrios gun tròcair, mar tionndadh 



iad I Mun am so, thionndaidh 
mòran de na maithean, agus eadb- 
on an righ fein an aghaidh B'tzio, 
ard chomhairleach na ban- 
righ agus nàmhaid fuilteach a 
chreidimh ath-leasaichte, agus cha 
b' fliois no tàmh dhoibh gus na 
mlioit iad gu h-ain-iochdmhor e. 
Chuir niort an duine so corruich 
ana-bharr air a bhan-righ agus 
chaidh gnothaichean a null 'sa 
nail gus an do thill na maithean a 
bha air fògradh. Leis gach ni a 
bh'ann, cha d' f huair a bhan-righ 
a miann air a bhiiadhna so. Beag- 
an na dheigh so, chaidh an righ 
fein a mhort air iarrtas larla Both- 
well, a thuit an trom-ghaol air a 
bhan-righ, ged bha e pòsda mar 
bha. An ceann beagan làithean 
rinn iad suas r'a cheile. Thug so 
oilbheum do mhaithean na riogh- 
achd, chuir iad a bhan-righ bhàrr 
a chrùin, agus chuir iad ann an eil- 
ean Luchleven i. Theich Botliwell. 
chuireadh airgiod ciun as mar 
mhort'ear, 's dh'eigheadh an t- 
larla Murray na f hear-ionad righ 
gus an tigeadh an t-oighre gu aois. 

Anns a bhiiadhna 156S, f huair 
ban-righ Màiri innleachd air teich- 
eadh a eilean Lochlevcn an deigh 
a bhi'm priosan ann re dlù air 
bliadhna I A thiotadh dh' eirich 
mòran leatha nach robh toilichte 
le Murray. Choinnich na h-airni 
aig Langsidc mu thuairm da mhile 
ma dheasair Glaschu, agus chaidh 
au latha le Murray. 'Jheich iMàiri 
do Shasunn, ach chuir a luchd lean- 
mhuinnrompa gu'm biodh basfir* 
ionad an righ,i\i«/v-flj/,air an làmh- 
aibh : sann mar sin a thachair ; 
thilgfear Ilainillon, aonììile peileir 
e ; a cheart duine a shàbhail Mur- 
ray o'n chroich beagan roimhe so I 

I3ha A iiox agus Mw-ray cho 
niòr aig a cheije, 's gu'n do ghabh 
e 'bhas gu mòr gu cridhe. Tha e 
air aithris nach d' f huair e riamh 
OS a cheann. Rinn e xearmoin 



1830. 



Conihradh nan Cnoc. 



19Ì 



torraidh air a shon o na briatli- 
raibli, " 'S beannuichte nanaoimh 
a gheibh bas 's an Tighearna." 
'Nuair a tharruing Knox suas 
biùthas agus buaidhean an duine 
mhath so, de na tri mile 'bha 'san 
eisdeachd cha robh a h-aon diubh 
nach robh a' sileadh nan deur 1 
Man am so bha beatha Kììox 
do gnàth an cunnart feadh na h' 
oi'che, bha na peileirean a srann- 
raich m'a chluasaibh, agus b' eig- 
inn freiceadan a chur air an tigh 
air eagal gu'n rachadh a mhort. 
Bha teanga luchd mi-ruin a'togail 
sgleò air. B' aill leo 'ràdh gu'n 
do chuir e fios gu Ban-righ Shas- 
uinn gu cogadh an aghaidh a 
dhùthcha. " Na rinn mi arson mo 
dhiithcha," arsa Knox, " cha'n'eil 
sùilean aig an hnn so clii e, ach 
chi agus aidichidh linnibh ri 
teachd e. Tha mi 'nis a'triall air 
sh'ghe gach uile fheòil; cha'n'eil 
mi 'g iarraidh ach ma tha ni air 
bith ri ràdh m' aghaidh gu'n rach- 
adh a ràdh gu follaiseach. Oir 's 
neò-sheirceil an ni ma dh'f heuraas 
mi ann am shean aois dol a chog- 
adh ri ialtagaibh,'s ri cailleachaibh 
oi'che nach tig a chum an t-sol- 
uis." 'Mach uaithe so bha Knox 
gach la a fas ni bu laige 's ni bu 
làige. Chuir an casgradh uamli- 
asach a thachair 's an Fhraing a 
cheann fuidh' gu h-uile, oir mhor- 
tadh ann an aon seachduin ann am 
Bailemòrna Fràing' amhàin còrr 
'us " cuig-fichead mile" de luchd 
a chreidimh ath-leasaichte I Bha 
tuilte fola a ruith le sràidibh a 
bhaile: bheum Pàpna Roimhe na 
cluig le toilinntinn, agus chum e 
lubilee re iomadh la. Thug mi 
nis Knox, a Theachdaire runaichj 
gu leab' a bhàis : aon ghuth eile 
agus fàgaidh mi e maille riiisan a 
bha firinneach gu bàs^agus a f huair 
criin 7ia beatha. Mactalla. 

Edean Choh, 1830. 



COMHRADH NAN CNOC. 

Fionnladh-Piobaire na shuidhe 
aig ceann an tighe a' càramh sean 
bhrogan a mhnatha, na pàistean 
a'cleasachd air an àilean, Eoghann 
Brocaira'dlùthachadh air an tigh, 
le choin air lothainn na dheigh, 
agus luinneng na 'bheul mar bu 
ghnàth ieis. 

Broc. Gur iad mo run na fleasgaichean, 
Am feasda nach dean pòsadh ; 
Gur h-ann th^ bheatha sheasgair 
Aig na fleasgaichean an còmhnuidh 

Plob. Sin thu Eoghainn, hug 
air na h-òrain mar is gnàth leat. 
Co is meamnaiche na thusa ? 

Broc. Innsidh mi sin duit; An 
cual' thu'n sean-f hocal, 

INIac bantiaich aig am bi crodfa, 
Searrach sean làradh air greidh, 
Nighean Mi.illeir gam bi min, 
Triùir is meamnaich air bith. 

Agus cha 'n 'eil fios agam nach 
feudainn Piobaire spreigeil air 
banais chridheil a chuu" sa chuid- 
eachd. A'bheil thu fein, Fhionn- 
laidh, agus do chuideachd gu 
sunndach ? 

Piob. Tha sinn mar dh' fheudas 
sinn, 's cha'n'eil an righ fein 
mar bu mhaith Ieis. 

Broc. Cha'n f hiosrach mi gu 
bheil fàth gearain aig an righ 
againne, sgiobair mòr nadùthcha ; 
ach ma tha na paipeirean-naigh- 
eachd ag innse na tirinn tha righ 
bochd na Fràinge an deigh a 
chearcall màis a thilgeadh ; ach 
cha'n'eil teagarah nach d' thoirear 
oidheirp air a chuir fhathast na 
'ghreim. 

Pio6. Tha'm Maighstir-sgoil' ag 
ràdh gu bheil sin eacomasach. 

Broc. Ge math am Maigh«tir- 
sgoile feudaidh e bhi am mearachd, 
ach cha bhreugaichear an sean- 
f hocal a thuirt, 



108 



('uìììhrddìi nan Cnoc. 



Septembef. 



Nam faightec«ud sngart giin bhi sanii- 

tach, 
Ceud tàilleìr gun bhi sunndacli, 
Ceud Greusaich gun bin breugadi, 
Ceud Figheadaii- gun bhi biadach, 
Ceud gobhainn gun bhi pàitfach, 
Agus ceud CaiUcach nach robh rianih 

air chcilidh, 
Chuiieadh iad an ciiin air righ gun 

aon bhuille. 

Ach ciod a th' againne r'a dliean- 
amh le righribh; 

Is coma leis an righ Eobhann, 
Agus's coma le Eobhann co dhiubb. 

Ciod SO a tha thu fein a' deanamh 
an so le d' mliinidh agus le d' 
bhuaicein-iall ? An do sgàin mala 
do phioba ? 

I'/ob. Cha do sgàin, ach sgàin 
brogan mo mhnatha ; agus tha mi 
ann an so a'cur fraochan oirre. 
Nam biodh bean is clann agads' 
Eogbainn, cha bhiodh lu co uall- 
ach catrom 'sa tha thu, le d'dhuan- 
agan agus le d' slican-f hocail. 

B>-oc. 'S ann agani that' bios; 
gu meal thus' Fhionnlaidh do 
bhean 's do phàisdean, ach cha 'n 
'eil mo shùil annta. An cual' 
thu'n t-oran, 

Na fleasgairhean biodh aighearach, 
Na fleasgaichean biodh ceòlmbor ; 
'S bi'dh drip a's donas agus dris, 
'Cur ris na daoine pòsda. 

Pìoò.Deireadh nan seachd sath- 
airn ort, a bheisd, is fad' a ghabh 
uainne donas agus dris. Is tus ag- 
us do Icithid tha ?an dris air nach 
cinn blàth. A'd'sgaomaire bochd 
seisg, a' siubhal o bhaile gu baile 
le d' chuilbhear fada caol air do 
ghualainn,agus donnalaicb nan con 
a'd cliluasaibb, gun fhios ciod an 
t-aon toil-inntinn a th' agad. 

Broc. Co dhiùbh is binne donn- 
alaicb nan con sa mliaduinn, a' 



togradh gu creag nam faobh, no 
burralaich nam pàisdean ag iarr- 
aidh am brochain ; agus a thaobh 
mo chuilbheirfada caol, cha chuir 
i fein agus mis a mach air a cheile, 
cha robh cànran teallaich riamh 
eadaruinn, m'eiulail ! 's ann aice 
nach biodh am focal mu dheireadb; 
isuallach a shiùbhlasmim nionadh 
leatha, a gabhail mo dl.uanaig. 

Horo nio chuid chuideacbd thu, 
Gur muladach learn nam thu, 
Horo mo chuid chuideacbd tbu, 
'S mi direadh bheann a's uchdanan, 
B'ait leam thu bhi cuide rium, 
'S do chudthrom airmo ghua1ainn> 
Piob. Tog dheth, Eoghainn. 
An ann a' coimeas do ghunna 
grannda meirgeach agus do chuid 
con ri m'mhnaoi agus ri m'phàist- 
ean lurach a tha thu ? Marbhaisg 
air an olc, na cluinneam a leilhid. 
Broc. Cha chluinn, cha cliluinn. 
Gun teagamh sam bith, is binne 
sglàmhruinn àrd do mhnà sa 
mhaduinn,no langan an f heidh sa 
chreachainn ; ach 'so i tighinn, 
iVIàiri bhàn òg, an òigh th' air t- 
aire, tha uam dol na còmhdhail. 
Ho itio Mhàiri laoghach, 
'S tu rao Mhàiri ghrinn, ^^c. 

Fàilt air bean a Phiobaire, le 
cliabhan beag agus le gràpa dol a 
thogail abhuntata, Abheil sibh, 
ler cead, a MhAiri 'nar slainte air 
an f heasgar bhòidheach so? 

Màiri. Am bi thu glic bu bràth, 
c"uin a sguireas tu de d'sgeig agus 
de d' orain ? 

Broc. Innsidh mise sin duit, 
'nuair a gheibh mi bean a's pàist- 
ean. An sin suidhidh mi mach 
aig ceann an tighe, a' càramh 
bhròg, cho soirbh ri each gallda, 
agus cairt slaoda ris; gun fhocal 
as mo bJieul, ach cho trom-cheann- 
ach stuama ris a bhodach chrom a 
th' anns aghealaich, no Fionnladh 



1830. 



Cumhradli nan Cnoc. 



109 



agad fein an sud a' càramh do 
sheana bhròg. 'S fliada m'an 
cluinn thu luinneag no òran uaith- 
san, ach ag osnaich ;nai' dhuin' air 
chàrn; cha'n ionann is mise. 

Cha'n'eil baile beag am bi mi, 

Nach toir mi greis ann a' cur mo 

sgios diom, 
Bhei'r mi làrah air mo leabliar riomh- 

ach, 
A ghabhail dhuanag, 'sa bhuaireadh 

nionag. 

Màìrì. Is oil leam nach d'f liuair 
thu te dhiubh a chireadh do 
cheann brocach dhuit ; cha 'n 'eil 
m' Fhionnladh feia muladach no 
trom-chridheach, ge nach bi e ri 
gleadhraich òran agus amaideachd 
mar bhios tusa, Nach i so an 
fhirinn, Fhionnlaidh, eudail ? 

Pioh. Nach gòrach thu Mhàiri, 
c'ar son a bheireadh tu feart air a 
Bhrocair ; ge mòr a sgeig an agh- 
aidh pòsaidh, is minic a dhiomail 
an ceannaich, ambatharbunahaith 
leis a bhi na mhàileid ; agus is 
minic a rinn neach dochoir air fein 
a' buain nan àirneagan searbh, is 
e a saltairt air na ciribh meala. 

Broc. Ciribh meala ! 'Se so am 
posadh m'as fior ; bitheadh e mar 
sin, ach 's f hada o'n a chuala mi, 
Ge milis a mhil, cò a dh' imlich- 
eadh bhar na drise i ? 

Màiri. O'n a tha thu tighinn air 
na sean-f hocail, an cual' thu rianih 
Gur sona gach cuid ancomaidh, 's 
mairg a lonnar na aonar 

Broc. 'S mi chualadh, ach an 
cuala sibhse, Mhàiri,gur trom dithis 
air an aon mheis, 's gun ac" ach an 
t-aon ghleus ; agus aon f hocal 
beag eiie, agus 's fior e, Cha robh 
miann dithis riamh air an aon 
mheis. Ciod a ta toirt oirbhse tha 
pòsda bhi co titheach air buarach 
a phòsaidh a chur air daoin' eile ? 
Mari. Ciod ach càirdeas ; agus 



deagh-rùn ; ach tog do dchànran, 
b'fhearr leam sgeul f haotainn uait. 

Brcff. Dean suidhe n sin air do 
chliabhan beag, agus gheibh thu 
sin. Bha sud ann uair-èiginn de'n 
t-saoghal, sionnach gleusta, agus 
chaidh e mach oidhche de na h- 
oidhchean a ruagadh nan uan mar 
a b'abhuist da ; agus mar bha mi- 
shealbh an dan da, caillear iorball 
dosach ruadh ann an rib a shuidh- 
icheadh chum a ghlacaidh. Cha 
robh comas air. La no dlià an 
deigh sin, choinnich na sionnaich 
eile e. Ciod an tubaist a dh' eir- 
ich dhuit, a deir iad, c'àit a* bheil 
t-iorball ? Tubaist 1 ars' esan, — 
an t-iorball grannda, sgud mi 
dhiom d'am dheòin e, ciod a'math 
a bh'ann ? Gabhaibh mo chomh- 
airlese, agus deanaibh an ni ceud- 
na ; 's ann gu mòr is fearr a dh' 
amhairceas sibh, agus bitliidh sibh 
CO sgiobalta, uallach, seach mar 
tha sibh. A'bheil thu ga m'thuig- 
sinn Fhionnlaidh ? 

Piob. Tha, feuch a' bheil coim- 
eas eil' agad ? 

Broc. Bha mi'n sud uair sa 
Bhaile mhòr agus chunnaic mi 
priosunaich thruagh, mar shaoil 
mise, a stigh fo ghlais, le'n sron- 
aibh a mach eadar na tarsannain 
iaruinn abha's na h-uinneagaibh. 
A'bheil sibh seasgairan sin 'lllean, 
a deir mise ? 'Sinn a tha, ars' 
iadsan, agus gu bheil sàr chothrom 
againn air mòr àbhachd san àite 
so, thig thus a stigh maille ruinn. 
A'bheil thu ga thuigsinn soFhionn- 
laidh ? 

PloL 'S mi tha, bhi amhluidh. 
Miann an duine lochdaich, each 
uile a bhi amhluidh ; a'bheil tuill' 
agad ri ràdh I Bheir mi dhuit leth- 
bhodach, agus thoir dhuinn coim- 
eas eile ; chi mi gu bheil iad a' 
taitneadh ri Màiri. 

Màiri. Ma ta gu dearbh cha'n 
'eil ; bithidh mi gur fàgail. 



no 



Còmhradli nan Cnoc. 



September, 



Broc. Air t-athais a Mhàiri. 
Bha mi 'n sud latlia sliios ri taobh 
na fuirge, far an robh bahcliain 
bheag a' dol a niach air snàmh. 
Bha'n la gii math fuar, agiis bha 
leisg air cuid diubh dol a mach 
A' bheil e fuar, ars' iads' a bh' air 
tir ? Fuar I cha 'n 'eil, tha e mar 
bhainne blà na buaile, deir esan 
bha air snàmh agus fiaclan a 
gharthaich a" snagartaich leis an 
fhuachd. A' bheil tha ga m' 
thuigsinn a INIhàiri? 

Màiri. Bi bruidhinn — theid mis' 
a thogail a bhuntàta, ach ge don' 
thu na falbh gus an till mi. 

Piob. Chuir thu'n teicheadh air 
Màiri, ach o'n a thuit duinn tigh- 
inn thairis air a leithid so de 
chainnt, chuala mi gun robh siiil 
agad ris a cluiile Ghallda tha san 
tigh-mhòr. Mhothaich mi, air 
learn, ciiicheanachd eadaraibh an 
la roimhe. Cha d'innis mi do 
Mhairi e, no chluinneadh tus' e'n 
diugh air a chluais bu bhuidhre. 

Broc. An i so an te tha iad a' 
samhlachadh rium an trà so ? B' 
f hada o cheile crodh laoigh ar da 
shean-athar. Tha chaile choir 
luaith gu leòir, ach nan rachainn a 
dh' iarraidh mnatha cha b' ann ga 
'dùthaich-sa. 

'S miaiiii le triuthas a bhi nieiisg aod- 

aich, 
Is iniaun leam f hein a bhi measg ino 

dhaoine. 

Piob. Tha mi ged thuigsinn, 
Tha car eile an adliarc an daimh. 

Broc. Car ann no as, cha d- 
thusa mo shagart, cha dean mi m' 
f haosaid riut ; ach da rireadh 'se 
pòsadh is lugha th' air m' aire. 
Tha amadain gu leòir ann ged dh' 
f huirinnse air m'ais. Nach eil pòs- 
ainean gòrach an deigh bochduinn 
a ihoirt air Gaeltachd na h-Alba ? 
Na h-uile proitseach balaich a 



shaoileas gu bheil e ann an gaol 
air guanaig air am fas e eolach air 
feill no banais, cha'n fhoghainn 
leo ach pòsadh, gun ait an d'thoir 
iad an cinn. Còrdadh aca, m'as 
fior, 's gun uiread na circe no 
choilich aca, gun tighinn air crodh 
no caoraich. Cuirear a bhanais 
'an sin air bonn, Co ach iadsan ? 
riomhadh as gach bùth, ach m'as 
e fiach a bhuideil e, ('se b'àiU leam 
a ràdh am pige beag ruadh, oir 
chaidh am buideal coir a fdsan) 
cha'n'eil aca na gheibh e, ach an 
dàil ; gun chuimhne gu'n tig dàil 
gu dorus. Coma co dhiubh, 
thainig la na bainnse. H-ug air 
an dannsa ! h-iig air an òl ! h-ùg 
air na h-òrain. Co ach iadsan ? 
Stràichdeag 'sa sròn ri h-adhar, 
le gun sioda's le riobainean riomh- 
ach. Esan am burraidh I a' 
breabadh nan cas, 's a' cur nan 
car dheth. Làrahuinnean geala, 
an ainm an àidh, air a chrògan 
grannda. Fuirghibh thall, 'se fein 
an gille ! H-iig so f heara, ars'esan, 
suas e ! Ach coma leat, thig an 
spagluinn so gu làr, 

'Nuair thig am bothan le chraos cam. 
Am mill, a chlann,'s an ci :;iinach orr'. 

C'àit an sin am bi iad ? Guanag 
mo ghaoil na luid bhochd, gun 
sgrid gun sgairt, 

Sin mar bhitheas an òinseach thruagh, 
Le curraichdean àrd 's le caillico, 
Ni'm pòsadh bochd an toirt gu làr, 
Mar shneachda ban na gaillinne. 

Cha'n'eil comas air, am fear nach 
amhairc roimhe, amhaircidh e na 
dheigh. 'S eiginn a nis am both- 
an a thogail air cnochd an acrais, 
no am baile mòr thoirt orra far 
nach dùraig mi an leantuinn. Nach 
gast' Fhionnlaidh an niampòsadh? 
C'àit am faigh thu dhomhsa bean 
fhasanda? te aig am bi bcurla, 
bann-dannsair sgiolta, co dhiubh 



1830. 



Comhradh nan Choc. 



Ill 



ni no nach dean i sniomh no cal- 
anag. Mar bi sgillinn ruadh aice 
's ann is fasand i. Ma tha aic an 
tochradh tha falbh fòghnaidh e 
dhomhsa, 'se sin, an gCin sioda 's 
an ad chonnlaich, 's an t-Shawl 
riomhach, 's an umbrella bhòidh- 
each, na brògan aodaich agus 
cliabh beag nan cnamh, a theann- 
aicheas an cneas co dlù 's nach 
urrainn iad bar-iall am bròg a 
dhùnadh,no bonn òir a thogail o'n 
làr ged a gheibheadh iad e air son 
an saoithreach. Sinagad, Fhionn- 
laidh a chaileag fhasanda, faigh 
dhomhsa te dhiubh sin, agus ni 
mise banais ghleadhrach aigh- 
earach a chumas am feadan a' d' 
phluic fad seachduin. 

Piob. Ma ta ged is ann ri feala- 
dbà a tha thu, tha mòran de'n 
fhh'inn agad. 

Broc. Smior na firinn. Tha 
mis ag ràdh riut, gu'm bu choir 
reachd rioghachd a dheanamh an 
aghaidh nam posaidhnean amaid- 
each. 'Ne mis' Fhionnlaidh, a 
rachadh a phòsadh, agus luo 
mhathair bhochd dhàll agam ri 
cumai) suas ? Cha cliuir mis 'an 
comas te eile a radh rithe tha 
thu'n rathad nacloinne no'n solus 
nan eun. 

Piob. Mobheannachd oirre ged 
nach h-ann domh-sa bu choir a 
radh, nach dubhairt riamh ris an 
te nach maireann gu'm b'olc. 

Broc. Tha mi ged iàn chreid- 
sinn, ach cha'n'eil Màiri agadsa ri 
fhaotainn air taobh gach cnoic. 
Gur ro-bhitheant' a clii mi an t- 
atharrachadh a tachairt ; agus is 
fada o'n a chuala mi, Is niaith a 
mhathair cheiie am fòid; agus ruig- 
eadh e mo chridhe aon bhean a 
rugadh riamh a bhi labhairt gu 
sgaiteach ri m' mhathair bhochd. 
Tha mnathan maith ann, gun 
teagamh, ach thadroch rnhnatlian 



ann mar an ceudna, agus mar 
thubhairt an sean-f hocal, 

Is did tejne feam' ùr, 
Is diù an duine mì-rùn, 
Is dill dibhe fion-geur, 
Ach 's e dill an domhain idle droeh 
bhean. 

Piob. Gun teagamh 's i; ach 
's i leug is priseile a fhuaras 
riamh deagh bhean. An cluinn 
thu mi 'Ghoistidh, tha treis a nis 
phòsadh mi, ach feudaidh mi le 
focal na firinn a radh nach do 
ghabh mi riamh aithreachas. Cha 
'n 'eil sonas eile air aghaidh an t- 
saoghail so cosmhuil ris an toil- 
inntinn sin a tha 'g eiridh o cheil- 
idh dhileis phòsda, tha toigheach 
do dhuine, mar anam fein, te 
ris am feud e run a chridhe fhosg- 
ladh, gun eagal gun sgath, gun 
chleth air ni. 

-Broc. Na pàisdean! Fhionnlaidh, 
na pàistean ! 

Piob. Ni maith a bheannach- 
adh mo mhàgarain ghaolach. An 
aon stòras is priseile bha riamli 
aig duine bochd. Cha do chuir 
ni maith riamh beul chum an t- 
saoghail gun a chuid fa chomhalr, 
agus is mis a dh'f hiosraich. Amh- 
airc orra, mo chròilein gaolach, 
nach laoghach iad a mach a' trus- 
adh a bhuntàta le'm màthair ? Co 
is urrainn a radh, nach bi cuid de 
na balachain sin nan daoine meas- 
ail fhathast, agus na caileagan 
beaga sin nam beannachadh co 
mòr de chuid-eiginn sa tha am 
màthair bhochd dhomhsa. 

Broc. Chuir thu stad air mo 
bhòilich; tha do phàistean bòidh- 
each a'tighinn air an adliart, agus 
am freasdal a shoirbheachadh leo : 
is iomad iad a tha 'n diugh nan 
luchd fearainn is co beag a shaoil 
e. 

Piob. Ma ta ged a bhiodh iad 



112 



Mu'n Chruinnc. 



September, 



mar sin fein,cha d'tlioir iiid dhomh- 
sa gu bràlh am barrachd sòlais na 
tha iad a toirt an diiigh, le'm briag- 
ail bhig nihilis ; acli clia'n f had is 
urrainn duinn fuireach le cheile. 
Clod is urrainn doibh a dheanamh 
san dùthaich bhochd so le fuireach 
innte. 

Bruc. Chuala mi gun robh thu 
brath Lachlann a cliur ri ceaird. 

Piol). Gun teaganih 'se sin mo 
mhiann ; oir ciod is fiù duine gun 
cheird ; na thràill bhochd, an 
eisimeil gach duine; ach feuchaidh 
mi sa cheud dol a niach ri deagh 
sgoil a thoirt doibh. Tha iad fein 
teom air a togail, 's tha'n cothrom 
aca. Ged a reicinn mo phiob, 's 
mo leine leatha, cumaidh mi san 
sgoil iad. Chuireadh e iongantas 
ort am fear beag ud leis an eile 
bheag uaine eisdeachd a' leugh- 
adh; an aon bhalachan is tapaidh 
a chunnaic thu riamh. 

Broc. Chuala mi gun robh thu 
dol a dheanamh piobaire dheth. 

Piob, Ma ta, cha'n'eil, tha làna 
pìobaireachd seachad. Tha na 
tighearnan mora suarach uimpe. 
Tha'm bladaire ronnach is mo 
san dùthaich co taitneach leo ri 
Mac Cruimein. Cha bu mhiste 
leam gu dearbh ged a b' urrainn 
doibh cuairt a' chluich. Is minic 
a thug ceòl faothachadh do m' 
chridhe fein. Tha mise 'g ràdh 
riut Eoghainn, gu bheil cuairt 
cheolmhor air feasgar tlàth ri' 
taobh na h-aibhne sin shios do m' 
anamsa, mar aiteal an earraich 
do'n euslainteach bhochd; mar 
chiùran uisgc, no mar dhrùchd 
an anamoich do na lusaibh maoth. 
Cha luaithe thogas mi failt' a 
Phrionns'òig,nobaile Dhuneidean, 
na thig taisleach air mo chridhe; 
tha 'n òig a' tighinn air a h-ais 
le cuimhne nam cairdean caomh 
a dh'fhalbh. Cha mho orm an 



saoghal air na h-àmanna sin no an 
cluaran a tha falbh leis an oiteig. 
Tha mi air mo thogail marf hiadh 
sa chreachainn; ach cha'n'eil 
togradh a'm' chridhe, ach togradh 
gu càirdeas agus gniomhara fiugh- 
antach. Cha'n aighear e, agus 
cha bhròn e, ach mo bheannachd 
air, is iomad la a sheas e mi. 

Broc. Mo bheannachd ort; is 
thoir dhuinn aon chuairt; theid 
mise sios a chuideachadh Mairi 
leis a chliabh bhuntàta, agus thoir 
thus a mach a Phiob, 

P/ob. Mata ni mi sin, 
na'n cuirinn aon ghreim am bròig 
Lachluinn bhig. 

T. O" 



MU'N CHRUINNE. 

Tha an soghal so, eadar thalamli 
agus uisge, air chumadh cruinn 
mar pheileir, no mar bhall mòr, 
agus uime sin theirear an Cruinne 
ris Tha e air a dhearbhadh gur 
h-e so a's cumadh don t-saoghal, 
leis gu'n do sheòl ioma maraiche 
mu'n cuairt da, o'n àird an lar 
gus an àird an Ear. A bharrachd, 
ma sheòlas long a ionad air bith 
de'n t-saoghal, agus ge bith curs' 
a ghabhas i, ciii a mhuinntir a 
bhios air bòrd oirrc na cuspairean- 
tire a's àirde, mar a ta baideil, 
agus monaidhcan àrda, a' dol as 
an t-sealladh uigh air 'n uigh ; 
agus a mhuinntir a bhios air tir, 
chi iad crainn na luinge an deigh 
do a corp dol as an t-sealladh, 
agus is e's aobhar do'n da ni so, 
am bodha a tha air aghaidh a 
chuain. 

Ged a shaoilteadh nach urrainn 
an talamh a bhi cruinn mar pheil- 
eir, leis na tha de ghlinn 's do 



1830. 



Mil Cholla Ciotach. 



113 



chnoic air 'aodunn, gidheadh, 
cha'n'eil iad sin ni's mo, ann an 
coimeas ris a chruinne, na na lag- 
ain agus na meallain a ta air 
plaosg* oirins, ann an coimeas ri 
mèudachd an oirins e fein. 

Thaan talamh aig iathadh mu'n 
cuairt, air a dheil fein, uair 's na 
ceithir uairean fichead, agus 'se so 
a's aobhar gu'n saoil sinn gu bheil 
a ghrian agus na reultan a dol 
mu'n cuairt anns an speur. 'Se 
iathadh so an talmhainn timchioll a 
dheilefein, a tha deanamh an latha 
agus na h-oidhche. Am feadh 's 
a ta an latha aig an dara leth do 
'n t-saoghal, tha an oidhche aig an 
leth eile dheth. 

A bharrachd air iathadh so an t- 
saoghail timchioll a dheile fein,tha 
e a' deanamh cuairt, gach bliadh- 
na timchioll na greine. A dean- 
amh na cuairte so, tha e a' gabh- 
ail mu thri cheud agus tri fichead 
agus cùig latha agus sea uairean.'Se 
siubhal so an t-saoghail timchioll 
na greine, a tha ri aimsirean no 
ràidhean na bliadhna, mar a ta 'n 
t-earrach, an samhradh, am fogh- 
ar, agus an geamhradh. Ri linn 
a bhi ri cuairt mar so timchioll na 
greine cha'n'eil an saoghal daonnan 
a cumail an aon astair o'n ghrein. 
Tha a ghrian ni's dlùithe air an 
talamh 's a gheamhradh na tha i 
'san t-samhradh, ged nach saoil- 
eamaid e, agus ged a tha an aim- 
sir ni's fuaire agus ni's gairge. 'Se 
's aobhar dha sO;, gu bheil gathan 
na greine 'sa gheamhradh a bual- 
adh gu fiar air an talamh, agus 
uime sin cha'n'eil an teas no an 
tlus cho mòr 'sa bhiodh^ e na'm 
biodh iad 'ga bhualadhgu direach; 
ach anns an t-samhradh, tha na 
gathan-greine a' teachd oirnn gu 
direach, agus uime sin tha iad a 
raeudachadh tlus agus teas. 

A. B. R. 



* Orange. 



LAOIDH. 

GENESIS V. 24. 

O ! Airson gluasd' ni's dluithe ri Dia, 
'Us inntinn neamhuidh bhuan, 

Solus gu dealradh air an t-shligh' 
Tlia seoladh chum an Uain ! 

O ! C'àit a' biieil an t'-aoibhneas mòr, 
Fhuair mi air tùs, 's an Triath ; 

An solas anam' a dh' iiraich mi, 
"Nuair dliearc mo shuU, air Criosd ? 

B'aoibhneach na h-amemnaibh a dh' 
fhalbh 

Tha sealbh nan'cuimhne 'n tràths'; 
Cha lion an saoghal suas mo chàll ; 

Tha m'anam fann 'us fas. 

O ! Pill a Cholumain naoimhe ! Pill ! 

'Theachdair na sith ! pill rium, 
S fuath leam gach ni chuir doileas ort 
'Sa dh' f huadaich Thusa uam. 

An iodhal is ionmhuinne le m' shiiil, 
'S is dlùith* tha fuaidht' ri m' chrldh, 

Thoir neart dhomh chum 's gu splonam 
sios 
'S gu'n criinainn Thus' na d' Righ. 

Mar so bith' m'ghluas'ni's dluithe ri Dia 
Us m' inntinn neamhuidh buan : 

A Ghrian ni's Soilleir air an t-shligh' 
Ga m' aheòladh chum an Uain. 

Ead : leis an Eileanach. 



Sean Eachdruidh na Gaeltachd, 

MU CHOLLA CIOTACH. 

B'ainmeil an duine so la ga'n 
robh e. Anns an eachdruidh a 
thug sinn air a mhac Alastair 
Mac Cholla, dh'innis sinn gu'm 
b' ann o theaghlach larl Antruim 
an Eirinn a thainig na daoine so. 
'Se cheud iomradh tha againn air 
CoUaan eachdruidh naGaeldachd, 



VOL, II. 



14 



Mti Cìiolìa Ciolach. 



1830. 



e thighinn thairls a h-Eirinn Ic air- 
eamh dhaoine a dh'eirich leis ; 
agus leis an laimh laidir fhuair e 
seilbh air Eilean Cholansa, as an 
d'fhogair e Clann-a Phi, aig an 
robh coir air an Eilean so re ììine 
mhòr roimhe sin. Bha Colla na 
churaidli ainmeil ann an cogadh 
na h-Eirinn; agus an uair a thainig 
Alastair a mhac a nail a chòmh- 
nadh le Montros, as leth righ 
Tearlach, bha Colla leo anns gach 
blàr a chuir iad. 'Se nàmhuid bu 
sgriosaile thainig riamh air dùth- 
aich Mhic Chailean. Theirear 
uime, leis an lom-sgrios a thug e 
air an tir sin, nach robh smùid ri 
fhaicinn, no glaodh coilich r'a 
chluinntinn, mar f hichead mile do 
Bhair Inbheraoradh. Cha robh 
san arm air fad fear cuspaireachd 
CO maith ris, na h-aon a ghabhadh 
cuimse CO cinnteach, le cuilbhear 
caol Spainndeach, a b'àbhuist da 
ghiùlan air a ghualainn. Thach- 
air dha bhi del seachad air lochan 
beag an Ladharn-uachdrach, anns 
an robh eilean far an robh am 
Baran Mac Còrcadail a chòmh- 
niiidh. Loisg am Baran urchair 
air Colla ga chuir gu dùlan, o 
mhullach a chaisteil mar bha e dol 
seachad. Thionndaidh Colla air a 
shàil. agus a' gabhail cuims' air 
a Bharan, thuirt e " a Bharain 
bhig leibidich uibhir, ata mi 'g 
iarruidh maitheanas a chionn nach 
d'thug mi urram dliuit san dol 
seachad, ach so dhuit, 'se losgadh 
air, " na gheibh dhuit deagh cha- 
dal na h-oidhche." Ge b'fhad 
an t-asdar, bha chuimse cinnteach, 
limit Mac Còrcadail ; agus chit- 
ear gus an la an diugh an earn 
air an do sheas Colla. 

'Nuair a bha Colla a'losgadh, 
agus a togail chreach air feadh 
Earra-ghael, ghlac e Caisteal 
Dhùntreòin, far an d'fliàg e cuid 
da dhaoine, am feadh a cliaidh e 
fcin a nunn do Ila. 



Thainig na Caimbeulaich gun 
f hios air a chuid daoine, agus glac- 
ar Dùntreòin air ais, le innleachd 
sheòlta leis an do mheall iad 
Cloinn Dòmhnuill. Bha Piobaire 
Cholla na phriosanach sa Chaist- 
eal, agus air dha bhi la a spais- 
dearachd air barra-bhalladh an 
tuir, mhothaich e Birlinn Chol- 
la a'tighinn fo shiùil 's fo ràimh ; 
sheid e phiob a thuig Colla, 'sa 
chuir na earalas e. Tha 'm port 
air aithris gus an la an diugh, 
A Cholla mo ruin, seachainn au tiir, 

Th;i mis' an laimh, tha mis' aqiJàimh. 
A Cholla mo ghaoil, seachainn an caol, 

Tha mis' an laimh, tha mis' an laimh. 

Thuig Colla an sanus a thug a 
Phiob dha, agus phill e air ais, do 
Dhùn-naomhaig, daingneach laidir 
ann'an Ila, a bhuineadh do Chloinn 
DòmhnuiU. 

An deigh mort Dhunàbhaìrti, 
m'an d innis sinn san Teachdaire 
roimhe, chaidh Lesli agus Mac 
Cailean a nunn do Ila, agus cuairt- 
ichear Dùn-naomhaig leis an 
fheachd mhòr a bha leo. An 
deigh comhstrigh, dh'aontaich 
Colla striochdadh air chumhnanta, 
ris an do chòird Leslie, agus Mac 
Cailean, ach f had 'sa bha iad a' 
tarraing a macli nan cùmhnantan 
striochdaidh, agus dùil aig Colla 
gun robh gach cùis socraichte, 
thainig e mach as an Dun a 
chainnt ri Mac-Aonghais an 
Duin* duine d'an robh mòran 
spèis aige ; ach cha luaithe bha 
e'n comas Leslie na rinn e prios- 
anach dheth, an aghaidh onoir, 
agus an còrdadh a rinn e. Fhuair 
Dòmhnull Gorm agus na h-Oifig- 
ich eile bha leis an saorsadh, 
agus dh'fhògradh na Saighdear- 
an as an rioghachd. Leis na bha 
do chogadh 's do chreachadh san 
am so an Ila, agus na bha dh'arm 
le Leslie, mhilleadh gu buileach e 
le Mac Mhic Ailean, agus le 

* Diiiistafl'ringo. 



1830. 



Sgeula Fìor/ 



115 



Aonghas mac Cholla Chiotaich, a 
thug sgrios air an duthaich, a 
bhuineadh a nis do thighearna 
Chaladair. Blia'n eucail a bha 
san Eilean co claoidhteach, 's gu'm 
b'eiginn d'a luchd-àiteachaidh 
f hàgail, cuid diubh do dh' Eirinn, 
agus do na h-Eileanaibh eile mu 
thimchioll. 

Thugadh Colla do Dhùnstainis 
far an do ghleidheadh e na phrios- 
anach, ach far an d'fhiosraich e 
gach caoimhneas ab'urrainn deagh 
Mhac Aonghais an Dùin a nochd- 
adh. Thug e cead da imeachd 
ni'an cuairt, ach chuala Mac Cail- 
ean so, agus air do Mhac Aon- 
ghais a bhi'n Inbheraoradh, dh' 
fheòraich Mac Cailean deth an 
robh Colla aige fu gheimhlibh, 
thuirt e gun robh. Mhionnaich 
Mac Cailean namfaigheadhe mach 
gun robh Colla air comas a choise, 
gun dioladh Mac Aonghais air, 
agus chaidh duine a chur a dh' 
f hiosrachadh m'an chùis. Thug 
Mac Aonghais sanas d'a chomh- 
dhalta bha leis e ghrad fhalbh 
agus lom gach athghoirid a ghabh- 
ail, agus a bhi air thoiseach air an 
fhear eile, ni a rinn e, 's a nuair a 
thainig e mar f had glaoidh do'n 
Chaisteil dh'eigh e mach " Colla 
Jo ghcimhlU)li, Colla Jo gheimh- 
libh," agus b'e Colla fein, a bha 
muigh an deigh nam buanaicheaji, 
a cheud fhear a chual' an glaodh. 
Thuig e mar bha, agus ghrad tliug 
e a phriosun air, agus le laimh 
fein chuir e na geimhlean air. 
Cha b'fhad an deigh sin gus an 
deachaidh samhladh deuchainn a 
chur air an làthair Siorram Earra- 
ghael ; breitheamh o'n ainmig a 
fhuair fear dol as. Bha Mac 
Mhic Eoghainn, Airdghabhar na 
f hear de'n luchd-deuchainn, agus 
dhTheoraich e de Cholla an robh 
e aig blar Inbherlòchaidh, Air mo 
hhaistidh a hhodaich gun robh, 



arsa Colla, agus gun d'rinn mi 
barrachd sgath san teagbkuil 7ia 
rinn thu fein. Thugadh binn a 
bhàis amach, agus chrochadh e ri 
crann a bhirlinne fein, a chuir 
iad eadar da chraig. Chaidh e 
gu bas gun tiomadh gun deistinn, 
ag asluchadh gu'm biodh a chorp 
air a chur co dlù do'n àite san 
rachadh Mac Aonghais, 's gu'm 
feudadh iad snaoisein a ghabhail 
o cheile anns an uaigh. 

An deigh do Leslie agus do 
Mac Cailean Dunnaomhaig a 
ghlacadh, chaidh iad o Eilean gu 
Eilean gus an d'ràinig iad Muile. 
Bha Mac 'Ille'an san am sin a 
thàmh an^Caisteal Arois. Striochd 
Mac'Ill'ean dhoibh, thug e suas 
gach Caisteal agus Daingneach a 
bh'aige, agus a mhac 'an geall. 
Bha air an am so maille ri Mac 
'lil'ean ceithir fir dheug, de dh' 
òganaich eireachdail a h-Eirinn, a 
bha dileas da, ach bhrath e gu 
maslach seachad iad, agus chaidh 
an crochadh le Leslie ri stachd 
Craige dlCi do Chaisteal Arois, ris 
an abfar gus an la an diugh, 
Creag nan Eireannach. 

O Aros chaidh Leslie agus am 
feachd do Mhingaraidh, agus do 
Chaisteal-tioram a ghlac iad. Na 
dheigh sin thill Leslie agus a chuid 
daoine do'n Ghalldachd. 

Bu chianail staid na Gaeltachd 
san am sin. Co is urrainn smuain- 
teachadh orra gun bhi taingeil air 
son an atharrachaidh bheannaicht' 
a thainig orra r'ar linn fein ? x. o. 



Sgeula Fior. 

A Theachdaire phriseil, 

Nach iongantach an naigh- 
eachd a chualas o cheann ghoirid ? 
'se sin anns a cheart uair sin aig 
Algiers, anns an robh aon de 
uachdarain na tire toirt suas a 



116 



Sseula Fìor. 



September, 



chumhachd agus a cheannais do 
righ na Frainge, gun robh a cheart 
righ sin a' teichcadli air falbh as a 
rioghachd fcin, gun chumhachd 
gun ùghdarras I no mar thachair 
dhoibh, mar thuirt Dughall Buch- 
annain.ann an Laoidh ha a Bhreith- 
eanais. 

Eiridh na righrean 's daoine mòr, 
Gun smachd >;u'n òrdugh ann'nan laimh. 

Nach fhaicsibh mar thana h-uile 
ni deanamh cabhaig ann an eachd- 
ruidh chlann nan daoine ; mar tha 
na^ h-uile ni talmhaidh neo-sheas- 
mhach. Nach faoin a bhi cur earbs' 
ann an gairdean feòha ? nach faoin 
a bhi cur dòchas an righribh, 's 
am prionnsaibh ? 
'S fearr na bhi 'g earbs' a duine beo, 
Ar dòchas chur an Dia : 
'S fearr na bhi'g earbs'a prionnsaibh mbr, 
Ar dòchas chur san Triath. Salm. 

Cionnas? A chionn gur ann 
aig Dia tha'n cumhachd ; agus a 
rioghachd-san cha bhi gu bràth 
air a gluasad ; agus iadsan uile a 
bhuineas d'i, bithidh iad gu siorr- 
uidh sàbhailte. 

Cluinneamaid air an laimh eile, 
an sgeula beag so a leanas, anns 
am faicear tearuinteachd an neach 
a chuireas a dhòchas ann an Dia. 

Thachair e an deigh do lànan 
cràbhach àraidh dol o bhun 
Ghlinn-liobhann, a dh" ionnsuidh 
Comunach Chill-f hinn, gu'n deach 
leanabh beag a dh' f hag iad nan 
deigh air faondra. Dh* iunndrain- 
eadh air ball e leosan a dh' f ban 
aig baile. Shir iad air a shon anns 
gach àite, ach cha d' f huair iad e. 
An sin chunnaic iad iomchuidh 
fios a chur air falbh a dh' innseadh 
do pharandaibh an leinibli mar 
thachair. Rainig an tcachdairo 
taobh u muigh an t-sluaigh a bJia 
sa chladh air an t-sdbaid ; agus air 
dha sealltainn m'an cuairt, chunn- 



aic 6 athair an leinibh, agus smeid 
e air. Dh' innis e dha mar thach- 
air. Smeid an duine air a mbnaoij 
a thainig far an robh e ; agus chuir 
e fa' comhair gun rachadh iad 
dachaidh gun dàii. 'Se f hreagair 
a bhean, le mòr dhiadhachdj agus 
stòldachd, Cha d' theid mise 
dhachaidh, deir ise, 'se so la mor 
na fèisde ; agus chuir mise mo 
theaghlach agus gach ni a bhuin- 
eadh dhomh air cùram a Bhuach- 
aille mhòir, m'an d' f halbh mi o'n 
tigh. An sin thuirt an duine, ma 
bha ise deonach fuireach, gu'm 
fanadh esan mar an ceudna. 
Chaidh an gille a mhàin air ais ; 
agus mu leth rathaid choinnich 
teachdaire eile e a bha teachd a 
dh' innse gu'n d' f huaras an lean- 
abh : thug e'n aire do'n cheum a 
ghabh a phàrantan 'nuair a dh' 
f halbh iad, agus f huaras e air dol 
air seachran san eachlaidh cheud- 
na. Chaidh a cheud teachdaire air 
ais gu grad, a thoirt an f bios aoibh- 
neach so d'a phàrantaibh. Mar 
so air a cheart la sin fein, bhuain 
am boirionnach toradh a h-earbs' 
agus a creidimh : agus dhearbh i 
'nafaireachduinn fein, an ni a thaic 
i ris a Bhuachaille mhòr, nach leig- 
eadh e air chor air bith a bhi 
caillte. Nach b' eibhneach, fcud- 
aidh sinn a smuaineachadh, a 
shcinneadh iad 'nan cridhe air an 
la sin, a'suidhe sios aig a bhord, 
Creud dh' iocas mi do Dhia air son, 
Na rinn e dhomh de mhaitli ? 
Cupan na slainte glacar learn, 
Air ainm Dhe gaiream fein. 

Is mi a Theachdaire phriseil, ur carald 
iimbail. 



1830. 



Eir 



Brhlh. 



117 



A mhaigkdionn àillidh 's eòl do'n 
hhàrd. 

Le fiamh a gàire, a' mòrachd gràidh, 
O 's àillidh mhaighdionn 's eòl do'n 

bhàrd ! 
Innseam, le bilibh naomh, co'n lamh 
Dhealras, le iul, na dealbh àigh — 
Thug fiamh a ghàir, a morachd gràidh, 
Do'n mhaighdionn àillidh 's eol do'n 

bhàrd ! 

Co las, mar f hlaitheas, soills a sùl, 
Tha dealrach gorm— tha^bòidheach ciùin? 
An Ti a lub thar muir 's thar Ce, 
Ard sgàile gorm-shoillseach nan neamh ! 
'Se las mar f hlaitheas, soills a sùl, 
Tha dealrach gorm; tha bòidheach ciùin! 

Co sgaoil le iul nach d'f hkillnich buaidh 
An geal 's an dearg tha beo na gruaidh ? 
An Ti thug bladh do Lios nan geug, 
A sgiamhaich' nial fo dhriùchd nan speur! 
Se sgaoil le iul nach d f hàillnich buaidh 
An geal 's an dearg tha beo na gruaidh ! 

Co dhealbh a beulan eibhinn blàth, 
Saibhir le milsead is le gràdh ? 
An Ti thug sian a's miann le sluagh, 
Do'n t-shiris thlàth a's aillidh snuadh ! 
*Se dhealbh a beulan eibhinn blàth, 
Saibhir le milsead is le gradh ! 

Co chuir mln-chul a's lionar dual, 

Mar shiod air snamh, mu bràigh cluain ? 

An Ti chuir osag shèimh an iar, 

A luaisgeas maoth-cheann òir nan dias ! 

Se chuir min-chul as lionar dual, 

Mar shiod air snamh, mu bràigb cluain, 



Co dhealbh a bràigh cuimir, hrd, 

Air am faicear eibhneis na òr-thàmh ? 

'N Ti thionndaidh aillidh, àrd-gheal, 

cruinn 
Sàr uchd na h-eala air bhàrr tuinn ! 
Co dhealbh a braigh, cuimir, ard, 
Air am faicear eibhneas na òr-thàmh ? 

Co dhealbh le ealdhain ard nan speur, 
A slios caol grinn, tha riomhach reidh ? 
'N Ti bhaoisg o inntinn iomlau fein, 
Gach àill air talamh is air neamh ! 
Se dhealbh le ealdhain ard nan speur, 
A slios caol, grinn, tha riomhach reidh ' 

Co ghleus gu ceol'na comhradh tlàth, 
A guth tha sòlasach gach la ? 
"N Ti thug do'n uiseig, 's binn air sgeith, 
'S do'n smèorach bhòidheach cheòlmhor 

òran 's teud ! 
Se ghleus gu cebl na còmhradh tlàth, 
A guth tha sòlasach gach là ! 

Co las a h-Inntinn phrlseil, àigh, 

Tha caoimhneU ciùin- — tha iulmhor, ard ? 

'N Ti ' rinn gach miorbhuil tha fo'u 

ghrein, 
'S na h-aingeil bheannuicht, clann nan 

speur ! 
'Se las a h-inntinn phrlseil, aigh, 
Tha caoimbneil ciùin — tha iulmhor ard ! 

O glòir o'm chridhe Ian, 's o m'bheul. 
Do dh'iùl's do Ihimh a Chrulthear threin ! 
Nuair chrun e ailleachd leisgach buaidh! 
Nach d'f huaras riamh mi fann no fuar ! 
O glòir o'm chridhe Ian, 's o'm bheul, 
Do dh'iùl's do lamh a Chriiitheir threin .' 

Creaguanach, d. c. 



Eirinn gu Bràlh. 

Thainig dh' ionusuidh na traghad, bodid fhògaii-acho Eirinn. 
An dealt air fhaoin thrusgan luidh from agus fuar; 



1 1 8 Eirinn gu lìràlh. September, 

Bha ma dhuthaich a caoidh, 'se ma dhorchadh nan speurau, 

Na aonar fo shiontan a' faontradh ma'n cuairt; 

Ach air rpulla ua maidne ghrad bheachdaich a shùilean, 

'Si 'g oiiidh a suas, os cionn cuain, ma thir dhùthchais, 

Far a'ra b'abhaist dha òg fouu urain a dhùsgadb, 

A' seinn gu h-ait eutrom dan Eirinn gu brath. 

t) ! 's truagh tha mo chor! ars' an coigreach sa chridh' criidhte 

Gheibh fiadh 's madaidh all' aite fasga gu tamh ; 

Ach cha'n'eil dhomhsa teamiunn o ghorta is o ghabhadh, 

Dathigh is diithaich, mo chùl riu gu brath. 

Gu brath ann an taice na'm badan gorm blatha, 

Far'n do thuinich mo shinnsear cha cbaith mi mo laithean, 

Le fiadh-lusan bòidheach cha chòmhdaich mo chlarsach, 

'S cha tog mi o teudan fonn Eirinn gu brath. 

Eirinn, mo dhuthaich ! ge tiirsach fo thair mi, 
Am aisling do ghnàth bidh mi tàliidh ga d' choir ; 
Ach 'nuair dhuisgeas mi moch, an tlr clioimliich ata mi, 
A caoidh na'n caomh cbàirdean nach laic mi ni's mo. 
O ! *s cruaidh an dan ! gun bhi'n ait' air mo chàradh 
Far a'm bithinn fu dhldean — a'n sith o gach gàbbadh ! 
A'm feasd cha chuir fàilte le gràdh orm mo bhràithrean, 
Gam' dhion cuid f huair bas, 's na tha làthair ga m' bhròn. 

C'àit' bheil mo bhothan, am fochair nan coilltean, 

Ghuil m'athair's mo phiuthai", 'n uair thuit e gu làr, 

C'àit' bheil mo mhàthair, a dh' araich mi'm naoidhean 

Is c'àit' bheil mo chcil air 'n robh m' cadail thar chàch ? 

O ! m'anam brònach ! rinn solas do dhiobairt, 

Com na chuir thu Uigh ann an diiil bha neo-bhrloghar 

Ged shileas mo dheoir mar dhòrtadh na dile, 

Cha d'thig miilrn agus mais' air an als leo o'n bhàs. 

Ach gach cuimhueachan truaighe sa'n uair so ga chiosnach' 

Aon athchuinge bhàis a' m' uchd i)ràmhail ni tamh ; 

Eirinn, mo bheannachd tha tigad mar dliileab, 

Fhcarainn mo shinnscarraibh ! Eirinn gu brath! 

'Nuair bhios anns a'n uaigh, mo chridh* fuar 'se gun ghluasad, 

liinis a's taitnich ! do mhachraichcan biodh uaine ! 

S do IJhàird, Ic guth ard, seinn ri 'n clàrsaichean fuaimneach, 

Eiriun mo mhùirnein ! Eirinn gu bràih ! 

Ead. le Miileach. 



1S30. 



Naiseachdcni. 



119 



IVia mo Ghaol ynar ros air gheig. 
FoNN, — Ml/ love is .'ike a red, red rose. 

O, tha mo ghao] mar ros air gheig 
• S a clieitein chiùbhrach, thlàth; 
O, tha mo ghaol mar cheol nan teud 
■ Nuair 's gleiist' a sheinnear clàr. 

A reir do bhòidhch', <i chailin òg 
Tha m'aign' air tòir do ghràidh ; 
'Sgun lean mo luaidh, a ghaoil, ort buan 
Gu'm fas an cuan 'na thràigh. 

Gu'm fas an cuan 'na thràigh, a ruin, 
'S an druigh na creagan sios ; 
O, mairidh dhnit mo ghaol, a ruin 
An f headli hhios liitli 'nam chliabh. 



Ged 's eiidar dealachadh an truths' 
Gu bràch gum bi thu'ra chuimhn' ; 
Ach 's eudar dealachadh an tràths', 
Tha'm bkta 'n cois na tuinn. 

O, soruidh slan leat, seal a ghràidh ! 
Cha mheath mo ghràdh a chaoidh ; 
'S gun tig mi sgriob a nail gun dàil, 
Ged rànadh cuan 'us tuinn. 

Ged rànadh cuan 'us tuinn, a ruin, 
'S ged bhrùchdadh toninn speur, 
Gun tig mi nail a shealtuinn ort, 
Thair ghreann nan tonnan slt'ibh. 

Thugadh an dan hoidheacli so as an 
Ailleagan, leahhar beag a clmireaJk a mack 
clieann ghoirid le Seumaa Munro. 



NAIGHEACHDAN. 



Cha'n'eil mòran diubli so a' 
falbh. Tha High na Fraing a 
theich, agus a theaghlach ann an 
Sasunn. Tha sàmhchair agiis sith 
san Fhraing, agus cha'n'eil a bheag 
de choltas cogaidh eadar iad fein 
agus rioghachdan eile. 

Tha'm foghar' fad air deireadh. 
Tha'n aimsir anabarrach fliuch, 
dòbhaidh ; ach cha'n'eil a mhin 
cho daor 'sa bha i o cheann car- 
aid mhios, agus thadòchasagainn 
leis a phailteas a tha san diithaich, 



nach tog i ni's airde. Tha mar- 
gadh a chruidh's nan caorach ro- 
iosal ; agus is mòr arn-eagal nach 
ann ni's feapr a theid iad. 

Bha na Mor'earan dearg 'an 
Glaschu o cheann ghoirid. Tha 
aon f hear r'a chrochadh air son 
mort a mhnatha. Dh'eirich an 
sgionadh bochd so o anabharr' 
oil air gach taobh, agus is oiinic 
a bha e na impidh air mòran dol- 
aidh. Tha nioran rim togradh as 
an rioghachd. 



LEABHRAICHEAN GAELIC. 



Tha Laoidhean Dhughaill Biich- 
annaiii a\r an curamach o cheann 
ghoirid ann an clo-bhualadh cean- 
altaùr le I. Reid, Leabharreicead- 
air 'an Glascliu, ri'n reic leis-san 



air son se sgiliinn an t-aon, no 
dhoibhsan a ghabhas dorlach 
dhiubh air is. Gd. an dusan, agus 
34s. an ceud. 



120 Focal xait Dcalachudh. September, 

FOCAL SAN DEALACHADH. 

Taing (lo'ii Bhodach Hath taobh na h-aibhne ; chi e a'meas a ta againn air na 
chuir c d'ar n-ionnsui(lh. Mòran buidheachais do'n Lcth-Chael; cha di-chuimb- 
nich sinn an desjgh chombairle 'thug e dhuinn. Cluiniieamaid uaith co trie 'sa 
bhios e goircasach, 

Fhuair sinn o A. B. 11. na nithe a chuir es.in d'ar n-ionnsuidh m'an Chruinne. 
]\Iòran taing dha. 

Fuiigiicadli Eacliann ruadh na Coillc fiir a' bhcil o, Gabhadh e ar comhairle 's 
na d' thigradh e gu Galldachd am bliadhna. B'e gàir na Caillich sa chùil dìonaich 
dhàsan a bbi 'gearan. Cuimhnicheadh e an Sean-f hocal, 
Mol an lombair, 's na ruig e, 
Diomail a choille, 's na fag i. 

Cha d'theid sinn eadar an t-oganach agus an Sean Mhinisteir, eatorra fein bith- 
eadh e; ach cagar bcag ann an cluais an òganaich ; thugadh e'u aire nach tachair 
dha, Mar eadar an long nodha agus an seann-rugha. rha'n'eil comhairl' againn ri 
thoirt air Calam Cianail, a ni mòran maith dha. Eisdeadh e ri gaoith nam bcann 
gus an tràigh na h-uisgeachan. 

Do thaobh A. Z. X. Tha litir co cam chrosda ris an ainm c ghabh e, mai- 'eil 
sinn meallta, dheanadh a cheart f hleasgach caonnag r'a dha lurgainn. 

Gach diiibhras gu deireadh. 

Fliuair sinn litir o Bhodach na spiuclair. Ciod e so am boile th' air a Bhodach ? 
An dubhairt sinne riamh gun robh an leabhar againn saor o mhearachd? Co an 
leabhar a tha saor o mhearachd? Nam bitheadii speuclair a Bhodaich saor o 
mhearachd, ehitheadh e iomad mearachd 'na litir fein. Ach ga mòr aineas na 
poite bigc, cha d'tkig e seach an litath, is cha mho thig aineas a Bhodaich. 



D. Maclii/e, Printer, Glax"ow. 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS DEIREANNACH AN FHOGH'RAIDH. 
~X VIII. AIREAMH. 1830. 

AN FHAISNEACHD MU THIMCHIOI.L NINEBHEH. 

Ni e Ninebheh 'na làraich luhn, tioram ma?' anfhàsa<;h. Agus luidk- 
idh trcudan sios 'na meadho7i nile bheathaiche na talmhainn : gabh- 
a'ldh am pelican agtis a ghràhieag tàmh na h-àrd-dhoruis : bithidk 
amfuahn 'na k-uinneagaibh ; bilhidh fàsalachd anus ail sgàth-thigh, 
oir leigidh e ris a h-obair skeudair. So a chailhir luaghaireach a 
gliabh comhnuidh gii tearuinle ; a tlmbhairt 'na cridhe, Tha mi as;us 
cha'neil a?in ach mi. Cionnus a dli Jliàs i 'fia fàsach, 'na h-àite 
air son bheathaichean gu luidhe sios ann ! sgcigidli gach aon a theid 
seachad oirre, agus crathaidh e a làmh." Seph- ii. 13, 14, 15. 



B'e Ninebheh Ceann-bliaile iom- 
paireachd Asiria, agus re iomad 
linn na bhaile co cumhachdach 
agus CO mòr 's a bha san am sin, 
air agliaidh an t-saoghail. Tha 
lonali, ga ainmeachadh na bhaile 
ro mhor, agus gun robh e "na as- 
dar latlia dol troimhe, 'na asdar 
thri hiithean dol m'a thimchioll. 
Ion. iii. 3. Agus tha'm fàidh 
ceudna ag innseadh dhuinn, Caib. 
iv. 11. gun robh anns a bhaile 
mhor so tuiileadh agus se fichead 
mile pearsa, do nach b' aithne an 
lamb dheas seach an làmh chlì," 
agus ma bha"n uireads' ann de 
leanabain, cha 'n urrainn luchd- 
eachdruidh a bhi fad am mearachd 
a tha 'g radh, gun robh se ceud 
mile de luchd-àiteachaidh ann de 
gach seòrsa. Bha'm baile so 
fichead mile air fad, da mhile 
dheug air leud, agus mu thri fich- 
ead mile ma 'n cuairt. Bha 'm 
balla-dion a bha ma thimchioll mu- 
VOL. II. 



cheud troidh air àirde, agus tri 
fichead mile m'an cuairt air, air a 
dhion le cuig-ceud-deug tiir, agus 
gach aon diubh da cheud troidh 
air àirdc. 

Dh' fhàs muinntir Ninebheh, 
mar bhailte mòr eile, trid a bhear- 
tais agus a chumliachd, anabarr- 
ach aingidh agus truaillidh. lon- 
nas gu'm bu deoin le Dia iighdar- 
ras a thoirt do'n fhàidh lonali 
searmonachadh dhoibh am feum 
a bha air iad a ghabhail aithreach- 
ais, mar an t-aon mheadhon 
chum an leir-sgrios a bh' air a 
bhagradh orra a sheachnadh. 'S 
ann uime so a tha 'n t-iomlan de 
leabhar lonaih air a sgriobhadh 
Tha sinn a' leughadh gun do 
ghabh iad aithreachas o shearmon- 
achadh lonaih, agus uime sin gun 
do chaomhainn Dia iad air an am 
sin ; ach cha do mhair an t-aith- 
reachas so fada, phill iad air an 
ais chum an an-diadhachd, agus 



L 



122 



j4ii Fhciis'icaclid mu ThimchioU Ninebhe/i. 



October, 



chinn iad thar tomhas nan sluagli 
peacacli. Thog am faidh Nahum, 
uirae sin, faidheatlaireachd 'nan 
aghaidli, agus dh'innis e linnte 
roimli làiinli, an lòm-sgrios a bha 
ri teachd air rioghachd Asiria, 
agus air Ninebheb ceann-bhaile 
mòr na rioghachd. Tha 'n t- 
iomlan de leabhar Nahum 'na 
f hàisneachd niu thiinchioll sgrios 
na tire so ; agus mar a roimh-innis 
e, 's ann a thachair. Thainig na 
Medieh agus muinntir Bhabiloin 
a nuas an aghaidh Ninebheb, ag- 
us thug iad lòm-sgrios air anns a 
cheart dòigh a dh' innis Nahum. 
Tha Cinneach ainmeil, Diodorus 
Siculus, a dh' fhàgagainn eachd- 
ruidh m' an chiàis so, (agus is 
duine e anns nach do chuireadh 
riamli teagamli), a' comh-dhaing- 
neachadh air a rahodh is mionaid- 
ich,gach focal a hxbhair amtViidhe. 
Cha 'n ion duinn gach earrann 
de'n fhàidheadaireachd rau thim- 
chioll Ninebheb aithiis, agus an 
dòigh anns a blieil lucbd-eachd- 
ruidh chinnteacb, nacli do leugh 
rianih am Biobull,a'soilleireachadh 
mar cbaidh gach ni a choimhlion- 
adh. Fògbnaidh a ràdh, gu'n d'inn- 
isNahum gu'm biodh an Dùthaicb 
air a cuilheamh mar f iuis-bhuniu 
Ian tldorum, gu'm biodh a chaiildr 
vìhòr so Jalamii, fas, gu'n robh 
Tighearnu nan stuugli 'na h-agh- 
aidh, gu'm foillischeadh e do na 
Cinnicii a lomnoclid, agi/s do na 
rioghacììdtiìbli a ntd.sladh, nu'tn 
hiodh Nnichhch najàsacli agus 'na 
hall amhairc do dhaoinibh, gum 
biodh a clann hg air am prionnadh 
agus a daoine mar air an ccang- 
al ann an slabliruidheun. Dh' 
innis e,ged a robh a luchd-malairl 
iionmhor mar rCnUa neamh, agus 
iadsaii a ckriinadh ann mar na 
I'ocuisl, gun d' thi^r loni-.sgrios orra 
gu Ifir. Chti'neil highcas uir do 
bhi iilhadli, O riish Asiria, a<riis iia 



h-uile chluinneas iomradh orlbuail' 
idh iad am basan os do cheann.' 

Mar so labbair am faidh, agus 
anns gach dòigh mar sin thachair, 
Tha Greugach ainmeil, Lucian, a 
sgriobh eachdruidh, o cheann sè- 
ceud-deug bliadhna, ag innse 
dhuinn, eadhon 'na linn-san, nach 
robh clach air muin cloiche do"n 
bhaile mhòr so ; agus tha na daoin' 
is foghluimte tha nise beo, anns 
gach cearnadh de'n t-saogbal, ag 
aideachadh nach 'eil fios c' ait an 
robh am baile mòr so air a shuidh- 
eachadh : thainig sgrios co tur 
agus CO iomlan air. Is co fior a 
labbair faidh an Tighearna. 

Smuainticheamaid nan d' thig- 
eadh neach do'n rioghachds' air a 
cheart am, a' searmonacbadh aith- 
reachais,agusa"bagradhgu'nd'thig- 
e;idh, 'an ùine ghoirid, lòm-sgrios 
air Ceanna-bhaile na Dùthcha, 
agus air an tir air fad o tliaobb gu 
taobh, gu'n d' thigeadh tui! thairis 
air, gu'n d'thigeadh crioch iomlan 
air, gu'm biodh e na f hàsach co 
nior, 's nach b' urrainn lucbd 
eachdruidh, tamull an deigh so 
innse c'àit an robh e. Is cinnteach 
mi gun aniliairceadh sibli air an 
f hàidh sin mar dhuine air nihear- 
aicbinn, agus nach gabhadh sibh 
am barrachd suim d'a theacbdair- 
eachd ach mar ni gun seadh ; agus 
gidheadb cha bhiodh a chùis ni 
b' iongantaiche agus ni bu neo- 
choslaiche na bha f àsachadh agus 
lòm-sgrios Ninebheb. Oir bha 
Ninebheii gu mòr ni bu n)!iò,ni bu 
chundiachdaiclie, agus ni bu shine 
na Ceann-bhaile ar rioghachd-ne ; 
agus mhair iouipaireachd Asiria ni 
b' f baide na sheas Breatunn fhath- 
ast mar rioghachd. Ach abair 
gun eireadli an iuil,'sgu'n d' thig- 
eadh an nàmliuid, gu'm biod!) am 
bai'a air a sgrios agus air a leag- 
adh sios, air u chreacliadh agus 
air a shlad co niòr 's nacli b' urr- 



1830. 



Litir At 



123 



ainnear innse c'àit an robh e. a1 De, agus air f irinn 'òglaich, am 

Ciod a dh' f heiidta ràdh m'an faidhe, agus a bhi ullamh gu aid- 

chùis sin ? Co e a dh' t'lieudadh eachadh, Gu demihin 'se so am 

'sna linntibh ri teachd an f'hàidh- focal a lahhair an Tigliearna, Gu 

eadaireachd agus a coimhlionadh deimliin tha Dia ami a ta toirl 

a choimeas ri cheiie, gun Ian- breitli air an domhan ! T. m'l 

mhothachadh a bhi aca air Freasd- Campsie, 1S30. 



LAOIDH- 



Ati saoghal dh'fhàs aosda, a sholais tur ehaochail; 
Dh' f has an saoghal so ao>da, a's aogas cha bhuan : 
Dh' fhàs an saoghal tur aosda, lot eagal an aoig e, 
Ghlac uamhiinn gach taobh c, luidh aois air a's grualm. 

Tha 'ghiian anns na h-àrdaibh, air lagach' air fàillneach, 
Tha toradh nam blàran gu fàilligeach gann ; 
'S Ic h-eagal tha àrdan nam fineach air bàsach : 
I^uidh aois air gai'h àite — tha 'm bàs oiTa teann. 

Tha 'n High aims a chaithir, an òg-bhean so bhaile, 
Tha clanna na h-anraideaehd aiceideach, leòint : 
Tha 'n neonain air seachda, aon Ion cha 'n 'eil blasda ; 
Oir aosda tha 'n talamh, a's fagus tha 'm mod. 

An coir dhuinne goaran, d' an eòl a's d' an aithne, 
Faoin shòlais na beatfaa, 's nach d' altruim dhoibli gao! ? 
'S ann shuas tha ar cridhe, "s ar dachaidh nach diombuan, 
Ar crùn bheirear dhuinne 'nuair mbillear na saogh'i!. 

Am Fior Chad. 



LITIIl O AMERICA. 
A Theachdaire Ghaohnch. 



Is sibhse gu dearbh a dh'f heudas 
a ràdh le f irinn, An la a chi 's 
nach fhaic ; oir is mi tha dearbh- 
ta gu blieil 'ur cridhe cur thairis 
le gaol, do'n tir sin san d' f huair 
sibh'ur togail, 's 'ur n-àrach. Tha 
dòchas agam gu bheil luchd-diith- 
cba mo ruin a'meas'ursaothair mar 



bu choir dlioibh, agus nach robh 
an Aithrichean riamh ni bu tog- 
arraich gus an crann-tàra a sgaoil- 
eadh o ghleann gu gleann, natha 
iadsan chum gach sgeul sona agus 
càirdeil tha sibhs' a nis ag inns- 
eadh a chur o thigh gu tigh, agus 
o bhaile gu baile. Is mi tha 



m 



Liiir America. 



October, 



cinnteach gu'r iad a rinn an tog- 
ail ris an Tcachdaire. Bu cliom- 
aine dhoibh sin,— ach bu shuarach 
sin seach sinne; allabanaich 
bhochd na dùthcha so. Clia chreid 
sibhse an togaii a rinn ar cridhc 
ris a cheud Tlieachdaire a thainig 
'n ar caranili. Is iomad neach a 
thubhairt, ach mo thruaighel 's ann 
againne bha fios air Giir taihicach 
guth caraid'dnfìrc/iciii-ì^àm biodh 
f hiosagaibhsea liuthad latha cian- 
ail achuir sinne seachad — Air mo 
shon fein detl), chuir mi rotham 
an am falbli nach striochdainn do'n 
bhròn. Thuirt mi fein ri Ceit mo 
bhean, c'ar son a bhiodh iunndrain 
aig daoine air enoic, 's air mon- 
aidhean, nach iunndraich iad — 
Nach 'eil na h-uile duthaich cho 
mhaith, is cho mhaitli, ma bhios 
daoine gu maith annta. Agus air 
son chàirdean, arsa mise, 's eiginn 
dealachadh riu uair no uair-eiginn. 
Is gheibh daoine càirdean anns 
gacli àite, ma ni iad càirdeas riu. 
Is fior sin, arsa Ceit, agus is fur- 
asda do d' bhilibh sin a radh, ach 
gu de, cha'n abair do chridhe e, 
an la a dh' fhalbhas sinn. 'S ann 
aig Ceit a bha'n fliirinn. "Nuair 
thainig an gnothach gu deireadh, 
'sa b' eiginn falbh, bha mise co 
dona rithe tein, agus ni bu mhiosa ; 
oir an àite bhi toirt misnich dhise, 
's ann a bha ise, mo thruaighe I 
a toirt misnich dhomhsa. 'Nuair 
achunnaic mi fein am beagan a 
bh' agam ris an t-saoghal ga chur 
gu cladach — an tigh anns an do 
thogadh mi, agus an d' thainig mo 
phàistean a dh' ionnsuidh an t- 
saoghail, a bhi foiamh tus — mo 
mhàthair chaomh a' tuireadh 'sa 
caoidh, aig dorus a bhothain nach 
b' urrainn di' f hàgail. Agus an 
uair a thug mi sCiil m'an cuairt air 
gach coirc agus gleann anns an 
robh mo luchd-eòlais a chòmh- 
nuidh, cha ndiòr dìrcach nach d' 



fhàillnich mo chridhe. Ach b' 
eiginn falbh. O ! shaoil mi gu'm 
b'e la ar bàis e : agus nach ann 
ris a sin a bha e coltach ? Le 
spairn chruaidh dhcalaich sinn ri'r 
càirdean agus ri'r luchd-dàimh ; 
agus an uair a chuir sinn ar n- 
aghaidh air saoghal eile, an robh 
dòchas sam bith a' toirt misnich 
dhuinn ach dòchas na h-uaighe 
fein, gu'n coinnicheamaid a cl.eile 
f hathast far nach dealaicheamaid 
a chaoidh. Bu chianail an comunn 
sinn sinte air an tràigh 's an long 
a' cur fix sgaoil. Ach coma dh' 
fhalbh sinn, air an fheasgar 
shamhruidh a b' àillidh thainig no 
thig. Chaidh mi fein sios co luath 
'sa rainig mi'n soitheach : agus air 
maduinn an la màireach, 'nuair 
thug mi sùil m'an cuairt, cha 'n 
f haicinn fonn no talamh, ach an 
cuan dù-ghorm sìnnte a mach gu 
tosdach sàmhach, fo fharsuing- 
eachd na h-iarmailt gu leir ; agus 
fonn no fearann cha'n fhaca mo 
shùil tuilleadh gus an d' eirich 
beanntaibh àrda nadùthchaso, sa 
choJlle sin nach teirig gu brath 
mu ar coinneamh. Gu dilinn cha 
leig mi air di-chuimhn a cheud la 
a chuir sinn ar cas air tir. Saogh- 
al farsuing far comhair, agus sinne 
gun chumhachd gun cluiirdean — 
ar leanabanan a' gul mar gu'm 
bithcadh mothachadh aca air an 
càramh, agus am màithrichean 
nach b' urrainn doibh le tuireadh 
agus bròn an luinneag a thogail 
chum an tàladh gu codal. An 
saoil sibh, mu's i'n long fein, ged 
is iomad deur a shil sinn a cheud 
uair a chunnaic sinn i, nach robh 
mulad oirnn a nis an am dealach- 
adh rithe ; ach nam biodh fhios 
agaibhsc am farmad a bh' againn 
ris an sgioba bha tilleadh dhach- 
aidh leatha. Ach coma, chuir 
sinn a nis, mar tha dòchas 
agam a rinn sinn riamh, ar n- 



1830. 



Lilir o Anicr 



VIL 



earbsa ann an Dia ; agus mar 
thuirt Ministeir ar gràidh an am 
dealachadh ris, Tha Dia ri f haot- 
ainn anns gach àite. Is sòlasach 
an f hirinn so, agus is sinne dh' 
f liairich sin. B'ann air la na Sà- 
baid a rainig sinn an t-àite anns a 
bheil againn ar còmhnuidh. Mo 
chreach 1 Eaglais cha robh ann, 
no ni air bith ag innseadh gur e 
la na Sàbaid a bh' ann ; acb an t- 
sàmhchair naomh a bba macli air 
aghaidh na cruitheachd gii leir; 
ach thainig sinn cruinn fo sgàile 
nan craobh. Chuir m' athair- 
ceile caomh suas an ùrnuigb dhùr- 
achdach as ar leith — thog sinn am 
fonn naomha, agus ged a dhùisg e 
gu dearbh iomad smuain thiomh- 
aidh an taobh a stigh dhinn, air 
learn gu'n do bbrosnuicheadh gach 
aon againn le neart agus misneach. 
A mach o'n am sin bba sinn a 
cothachadh an t-saogbail mar a 
dh' f heudamaid, agus cliù dhàsan 
a thug an comas duinn, tha nis ar 
cuid 's ar cuideachd a' soirbheach- 
adh mar is àill leinn, Ach air a 
shon sin, thig iomadh smuaintean 
muladacli fainear dhuinn. Ged 
tha'm bròn air sioladh, is furasd a 
ghluasad; is tha 'n deur san t- 
sùil ge nach eil i an còmhnuidh a' 
ruith. Bheir an ni is faoine air 
uairibh ar dùthaich m'ar coin- 
neamh. An saoil sibh, nach faca 
mi rao bhean fein a sileadh nan 
dcur, an la a chuir mi orm deise 
bhreacain a bha agam a'm' chisti, 
agus a b' àbhuist a bhi na deise 
bhòmlinach agam ; Gus o cheann 



beag againn a bliitheas nwn a' cur 
do Bhaile mòr margaidh a tha m' 
ar coinneamh, falbhar air m' ath- 
air-cèile is thugar orm f hein a 
Ghniagach Ghaelach, a sgriobh- 
adh air adeireadh ; agus gu dearbli 
bheireadh e gàir' oirbh fein o 
cheann la no dhà, nam faice sibh 
Fràngaich a bha nan seasamh air 
a cheatha a feuchainn ris, 'sa fart- 
laicheadh orra, a leughadli. Tha 
sinn a' gleidhe na Nollaig agus na 
Calluinn, direach mar a b' àbhuist 
duinn a dheanamh aig an tigb ; 
agus ge nach'eil an tadhall fathasd 
ro f harsuing.bha againn am bliadh- 
na feìnclìiìch-iomauìcho sgairteil'sa 
chunnaic sibh, — na seann daoine, 
mar a b'àbhaist nan Cinu-stuichd, 
agus na mnathan nan suidhe air 
tòm a' coimhead oirnie. Ach 
ciod a th'agaibh air, bithidh sinn 
an sud na h-uile oidhche gheamh- 
raidh, (agus is fiul iad) air cheilidh 
an tigbibh a cheile, a' seanachas 
agus a' conaltradh — uair a dh' 
innseas an t-sean-bhean sgeul- 
achd — uair a bheir Calum làmh 
air an fhidhill no air an troimb- 
agus air uairibh bheir mi fein no 
fear de na Gillean òga (oir leugh- 
aidh fear no dha dhiubh a dh' 
ionnsuich mi fhein) lamb air 
leabhar ; ged is e cuid is dona 
dheth nach 'eil na leabhraichean 
ro phailt ; ach coma libh, oidhche 
de na h-oidhchean bha sinn an 
sud 'nar crùban m'an ghealbhan, 
'an tigh m'athar-ceile, seach tigh 
sam bith eile, is fiuthair againn ris 
na Gillean dachaidh o'n Bhaile 



ghoirid, cha robh ann a h-aon aig mhòr. Ma dheire thainig iad- 



an robh de mhisnich na ghabhadh 
òran an làthair cuideachd ; ach 
air a shon so, tha sinn cuimhneach 
air cleachdanna ar duthcha. An 
saoil sibh nach d' thug sinn an 
Coire-leathann mar ainm air an 
àite ao. Cha chluinnear focal ag- 
ainn ach a Ghaelic. Tha bata 



agus bu luaithe sgeul na deoch. 
M'an robh iomradli air reic no air 
ceannachd, spion fear dhiubh a 
mach tri no ceithir de leabhruich- 
ean as a phòca, — so dhuibh, ars' 
esan, agus neor-thàing mar 'eil 
biadh as ceòl an sin agaibh. Sin 
deir iadsan, an leabhar m'an robh 



126 



IJlir Amen 



October, 



Sgiobair na luinge ag innseadh ; 
ged a bha e co fada o'n ainm 'sa 
bha naFràngaich o ainm naGruag- 
aicli. il'ug mi f hein làmh air 
feardliiubh — An Teachdairc Gael- 
ach, An la a chi 's nacb f haic, 
arsa mise, 's mi bualadh air a 
leughadh. Dh' fhogliainn so — 
Co luath 'sa chualas giir i Ghaelic 
a bh' ann, cha robh ann an duine 
nacb robh air a cbois gu blii'n sàs 
ann. Nam faiceadh sibbs iad, 
m'as e'n dealbh fein, shaoil leam 
direach gu'n cailleadh na mnatb- 
an agus a chlann an sùilean a' 
coimbead air an dealbh. Breac- 
an an fheiUdh, ars' iadsan, m'eiul- 
ail a dhualan àluinn — suidheach- 
adb Cidann Domhnuill,mo cheist 
e, b' eolach air mi. Am taca tu 
riamh, ars' an dara te' ni's colt- 
aiche ri Donnacha nan Dan na'm 
fear tba leughadh, acb nach seall 
thiisa, ars' an to eile, a Bheinn- 
mhòr. O ! mo run i, is iomad la 
eibhinn a bha mi ma coinneamh. 
Is aoidheil a gnùis, cha'n ionann 
'sa bheinn ghruamach ud thall. 
An saoil sibh, m'as e'n cu fein, 
nach robh iad a' faotainn coimeas 
da ; agus cha 'n 'eil f bios c'uin a 
stadadh iad, gus an do gblac mi 
fein an leabhar, agus gun do thòis- 
ich mi air a leughadh. Ach ma 
thòisich, blia ach beag an latha 
geal ann m'an robh guth air sgur. 
Is nam faiceadh sibhse iad, uair a' 
gul 's aig ochanaich, agus uair eile 
a'call an lùis leisa ghàireachdaich. 
Ma 'se m' athair-ccile, fear air 
nach facas fiamh gàire o dii' f hag 
e a dhùthaich, cha robh e airdeir- 
eadh air each, ged a cbitheadh 
sibh e an tràs agus a rithist a' si!- 
eadh nan deur. Ach stada sibh- 
se ; tha aige sud Buideal beag na 
chistidh den f hior thòiseaciul, a 
thug e nail leis, 's is prised aig e 
fo ghlais agus fo iuchair ; is cha'n 
f hacas an duine sin a gheibheadh 
deur dhcth ; acb air oidhcbe 



Challuinn gu'n toir e dhuinn mu 
leth Ian na searraige dhelh ; agus 
coma libh, 'nuair bha mi fhein, 
reidh leughaidh, faicear esan ag 
eiridh, a' dol os ceann na cistidh, 
's a' toirt làimhe air a Bhuideai. 
Ma ta, a Chlann, ars' esan, tha'm 
Buideal mar tha m fear leis an leis 
e, air tighinn gu deireadb, ach ge 
nach biodh ann ach Ian na slige, 
olaidh sinn deoch slaint' an 
Teachdaire Ghaelaich, *s na tha 
saoithreachadh maiile ris. Mo 
bheannachd aca, is iad a thug am 
faobhachadh do m' chridhe leòinte 
fein an nochd. 'Illean, a deir 
esan, cuireadh fear agaibh fios air 
an leabhar so, feumaidh e bhith 
againn, ged a chosnainn fein e air 
chùl na tuaidhe ; agus cha'n 
f hòghnadh so ach na boirionnaich, 
Nach dubhairt mi riut, arsa mo 
bliean fein, sud agad brigh a 
bhruadair a chunnaic mise. Bhrua- 
dair mi gu'm faca mi drochaid ead- 
ar mis agus mo dhùthaich, agus 
gu'm faca mi Pegie mo phiuthar, 
agus piuthar mo mhàthar, a' tigh- 
inn thairis orra, s gu'm faotainn a 
gabhailanun sanall mar thograinn 
fein. Saoilidh mi nis, ai:- leam gu 
bheil mi direach aig an t'^h. 

Ach slàn leibh a The.ichdaire 
Ghaolaich, lionadh e leabhar nan 
cuirinn-sa sios na bha de shean- 
cbas eadaruinn. Gabhaibh mo 
Jeithsgeul air son an litir so a bhi 
CO fada. An earaias gu'm biodh 
e feumail d'ar lucbd-dùthcha, leig- 
idh mi fios duibb o am gu h-àm 
mar tha sinn a' teachd air ar n-agh- 
aidh. Mo mhile beannachd libh. 
Is mis ur caraid dileas 

EoGHANN Cameron 

M'as deonach libh fios freagradh a 
chur do m' ionnsuidh, cuiribh e gu 
Caiptein Cameron ann an Cape 
Breton, agus fògbnaidh dhuibh a 
ràdh gu bheil e guEoghann ruadh 
a Choire. 



1830. 



Mu Thaihhseaii. 



127 



MU THAIBHSEAN. 



Tha leabhar ùr Beurla air a chur 
a mach 'an Dùneidean o cheann 
ghoirid, leis an duin' ainmeil sin 
Sir Walter Scott, mu Biiuitseachd, 
mu Thaibhsean, mu Dhrùidh- 
eachd, mu Ghisreagan, agus mu 
Bhòchdain, nach urrainnear a 
leughadhgunmhòrtlilachd. Anns 
an leabhar so tha e 'g innse iomad 
sgeul neònach; agus tha e leigeadh 
ris cuid de na dòighean lionnihor 
anns an robh daoin' air am meall- 
adh mu na nithibh so; agus a' 
dearbhadh gu riochdail nach 'eil 
anns gach eachdruidli is urrainn- 
ear innseadh mu thaibhsean agus 
bhòchdain, ach amaideachd agus 
faoineachd : ge nach 'eil e air 
uairibh furasd' f haotainn a mach 
a cheart dòigh anns a bheil na 
gnothaichean so a' tachairt. 

Is iomad eachdruidh tha e 'g 
innse mu thaibhsean a chunnacas 
le daoinibh teisteil, a thug Ian 
chreideas dhoibh, a thaobh nach 
robh de sheoltachd, no de mhis- 
nich ac' a chùis a rannsachadh mar 
bu choir dhoibh. 

Bha 'n sud Comunn foghluimte 
ann am PlijvioutJi an Sa^unn, de 
na daoine bu mheasaile agus a b' 
iunnsaicht a bha sa chearna sin 
de'n rioghachd. Kè an t-sàmh- 
raidh b" abhaist do'n Chomunn so 
coinneachadh ann an uaimh taobh 
na fairge ; ach re a gheamhraidh 
ann an tigh àraidh a bha ann an 
gàradh, 'an àite dìomhair sàmhach 
— far nach d' thigeadh neach sam 
bith a chuireadh dragh orra, agus 
saor o ùinich agus o ghleadhraich 
an t-saoghail. Bha iuchair aig 
gach fear de 'n chomunn so a dh' 
fhosgladh an garadh, leis am 
faigheadh iad a mach agus a stigh. 
Bha e na riaghailt aig a chomunn 
so gu 'm biodh fear m' an seach 



dhiubh na uachdaran orra; a 
shuidheadh ann an caithir mhoir 
aig ceann toisich a bhijird. Air 
oidhch' àraidh sa gheanihradh, air 
do'n chomunn a bhi cruinn, thach- 
air gun robh an t-uaclidaran bu 
choir a bhi aca, na luidhe ann an 
tinneas trom, o nach robh fiughair 
gu'n èireadh e. Bha mormheasaig 
a chomunn air. Bha e na dhuine 
fiachail, agus chual iad gun robh e 
air leabaidh a bhàis. Mar dhearbh- 
adh air a mheas a bh' ac' air chuir 
iad rompa nach roghnaicheadh iad 
fear eile na aite air an oidh- 
che sin, agus dh' f hag iad caith- 
ir an uachdarain falamh. Thòis- 
ich iad ri hibhairt uime, agus mo 
'n challdach atiiigeadii orra an lorg 
a bhàis. Amfeadh a bha iad mar 
so gu smuaireanach a' seaiiachas, 
ghrad dh' f hosgail an doras, agus 
thainig aogas an uachdarain a 
stigh. Bha thrusgan oidhch' uime, 
a churachd sios air aghaitlh, coo- 
mhuil ri dealbh an aoig. Thainig 
e stigh le stòltachd neo-chuman- 
ta ; ghabh e sealbh air'àite suidhe, 
thog e ghloin a bha fa chomliair, 
chuir e r'a bheul i, agus dh'òl e 
orra ; an sin chuir e air a bhord i, 
agus dh' f hag en seòmar co tosd- 
acli sa thainig e stigh. Bl)a uaoih- 
as anabarrach air a chuideachd ; 
agus an deigh iomad barai) m'an 
chùis, smuaintich iad gun rachadh 
càraid diubh a dh' fhaicinn cia 
mar bha an t-uachdaran, a thainig 
nam measg air mhodh co iongan- 
tach. Dh' imich iad, agus phill 
iad leis an sgeul eagallach, gun do 
chaochail e air a cheart f heasgar 
sin. 

Chuir an Comunn, a bha fo 
mhòr ìoghnadh rompa, nach can- 
adh iad focal m' an t-sealladh ion- 
gantach eagallach a chunnaic iad. 



Mil Thaibhxcnn. 



October, 



Bha n iunnsachadh co iircl 's nacli 

creidcatUi iad uilc gii leirgu'm fac' 

iad taiblis' an caraid a dh' cug ; 

agus sail am clieudna bha iad neo- 

tlioileacb gun cluinneadh an sluagh 

gu'ni facas taiblis'. Uinie sin dh' 

theucli iad a chùis a clnimail fo 

chois, ach air dhòigh eiginn bhris 

e niach gun do thachair a leithid. 

Bhadlinaichean an deigh sin dh' 

fbàs sean blioirionnach a bha 

cleachda bl)i trithealadh air daoine 

euslainteach, gu ro thinn, agus air 

adhart a bàis bha leigli a bhuin- 

eadh don cheart chomunn so a' 

feitheamh oirre, Dhà-san dh'innis 

i le mòr dhuiHchinn, gu'n robh i 

fad a frithealadh air an uac4idar- 

an a chair na h-uiread ioghnaidli 

air a chomunn ; agus gun robli i 

fo agartas coguis m'an dòigh air 

an deachaidh e gu bàs. Thuirt i, 

a chionn gun robh breisleach agus 

eatromas an caramha thinnis,gun 

rc)b!i earail theann aic' a bhi ro 

fiiurachair uime. Dh' eirich dh'i 

gun do choidil i, agus an am dhise 

bhi na suain gun deach an t-eus- 

lainteach a niach ; 's an uair a 

mhosgail i gu d' f huair i n leaba 

falamh, agus air dhi dol a mach, 

gun do thachair e oirre a' pilleadh 

dhacliaidh. Chàirich i san leab- 

aidhe; ach cha hiaithe thachair 

sin na thug e suas an deò. Clium 

gu'm b' fheaird a chreideadh an 

leigh i, dh' innis i dha, nach 

luaithe a fhuair e bàs na tliainig 

dithis de 'n chomunn a dli" f heòr- 

nich cia mar bha e, agus fhuair 

iad fios gun do chaochail e. Leig 

so ris diomliaircachd na ciiise. 

Agus bha 'n comunn a nis co 

deònach air an naiglieachd a 

sgaoileadh 's a bha iad roimhe air 

a cliletli : ach mar biodh an t- 

soilleireachd so air tachairt, bha 

CLiid don chomunn nach crcideadh 

gu diliiiii nacli fac' iad taiblis'. 

Jiha Tuathanach mcasail coir 



an taobh dcas na h-Alba, a' dol 
dachaidh o mhargadh,le soillsena 
gcalaich, trc ratliad aonarach uaig- 
neach ; agus m'am faigheadh e 
dhachaidh b' eiginn da dol seach- 
ad air cladh a bha ri taobh na 
slighe. Chunnaic c aogas boirion- 
naich ann an eididh ghil na seas- 
amli air balladh a chlaidh. Cha 
robh a null no nail aige ach dol 
air aghaidh, agus chuir e roimhe 
gu neo-sgàthach dol seachad ; 
cliaidh e uime sin co fada 's a dh' 
f lieud e o'n tannasg a chunnaic 
e ; ach cha robh seol seachnaidh 
air. Chaidh e air adhart co sàmh- 
ach 'sa b' urrainn da; gus an tain- 
ig e dlù don àite, thug e an sin 
spor do'n each, agus chaidh e na 
dhian-ruith ; ach cha d' rinn a 
chabhag sin uioaralladh air an 
tannasg. Mar l>lia e dol seachad 
air an oisinn for an robh i na seas- 
amli ; thug i grad leum a nuas air 
an^'each, air cùl an tuathanaich, 
agus ghlais i a da làimh mu 
mheadhon ; ni a mheudaich luaths 
an eich, agus eagal a mharcaich ; 
air dlia an làmh a bha mu mheadh- 
on, a ghlacadh dh' f hairich e gun 
robh i CO fuar ri làimh duine 
mhairbh. Fa dheireadh ràinig e 
dhachaidh, agus dh' àitlin e do'n 
t-seirbhiseach a thainig a f hrith- 
ealadh dha, E llto'irl a nuas na 
Taiblisc a bha air a ch/l/aob//. 
Thugiad a nuas i agus chuir iad an 
tuathanach coir a luidhe, far an d' 
fhuirich e car iomad seachduin 
ann am fiabhrus cràiteach an lorg 
an eagail a gliabh o. Thuig iad 
gu'm bi'm boirionnach so, bannt- 
rach a cliaill a fear beagan roimhe 
sin, agus ràinig bàs a iir i co mòr 
s gun deach i as a beaclid, 's an 
uair a gheibheadh i'n cothrom air, 
gun rachadh i do'n chladh, far an 
caoineadh i gu goirt air a lichd : 
agus sheasadh i air uairibh air 
oisinn a chlaidh, far an gabhadh i 



1830. 



Mu Thaibhsean. 



129 



gach fear a rachadh seachjEid an 
riochd a fir. Nan tuiteadh am 
boirionnach so gun f hios da o'n 
each, bu deacair a thoirt air an 
tuathanach a chreidsinn nach robh 
e treis de'n asdar le tannasg air a 
chùlaobh ; agus is iomad ni de'n 
t-seorsa cheudna a thachair 'nar 
dùthaich fein, agus o'n a thogadh 
sgeul mu thannasgaibh agus mu 
spioradaibh, aig nach robh bun- 
achar is fearr na th' aig a cheart 
sgeula so. 

Bha ann an sean Chaisteal, a 
tha ainmeil ann an eachdruidh, 
cuirm mhòr air a toirt seachad 
leis an Triath d'am buineadh e. 
Bha mòran de Mhor'earan agus de 
uaislean urramach a f huair cuir- 
eadh chum na cuirme. Nam 
measg so bha gaisgeach curanda a 
bha ainmeil air son a mhisnich, 
agus a choisinn mòran cliu anns 
gach teugbhail san robh e. 'Nuair 
a thainig am dol a luidhe, chuir- 
eadh 'an ceill do'n chuideachd, 
gu'm biodh e duilich seomar an t- 
aon a thoirt doibh, mar gabhadh 
fear dhiubh os làimh luidhe ann 
an seomar araidh a bha fo ainm a 
biii air a thathaich le tannasg. 
Ghabh an t-Oifigeach ainmeil so 
OS laimh cadal ann ; ach mhaoidh 
e, m'an deach e luidhe, an tubaist 
a dheanamh air neacli sam bith a 
theannadh ri cleas a dheanamh air. 
Ghabh e mu thàmh, dh' f hag e 
'choinneal an lasadh, agus chàir- 
ich e a dha dhag air a bhòrd, agus 
urchair anns gach aon diubh. 

'S gann a bha e na shuain, 
"nuair a dhiiisg e le ceòl tìomh- 
aidh binn a bha san t-seòmar. 
Dh' amhairc e m'an cuairt da, 
agus chunnaic e triùir ghruagach, 
aim an èididh uaine, a bha seinn 
ciùil ann an iochdair an t-seòmair. 
Dh' eisd e riu re tamuill le mòr 
thlachd. ach do bhrigh gur e'n t- 
aon phort a bh' aca dh' f has e 

VOL. II. 



sgkh dhiubh. A ghruagaichean, 
ars' esan,tha ur ceol maith gu leoir, 
ach cha bu mhiste leam ged a dh' 
fheuchadh sibh port eil' a nis. 
Ach coiTia CO dhiubh, cha d' ath- 
arraich na maighdeannan an ceol. 
Labhair e, aguslabhair e ris riu gu 
sgaiteach, iad a thoirt thairis do'n 
phort sin ; ach cha d' thug iad 
feart air, ni a bhrosnaich 'f hearg 
gu ro mhòr. A mhaighdeannan, 
thuirt e, cuiridh mise stad air ur 
ceol. Leis a sin thug e làmh air 
armachd. Cha do sguir an ceol. 
Dh'fhàse ro f heargach. Chan 
f huirich mi ach cùig mionaidean, 
a deir e, 'nuair a bheir mi griosach 
oirbh. Bhuanaich an ceol — their- 
ig na cùig mionaidean. Bheir mi 
dhuibh,ars esan,aon chothrom eile, 
am feadh a chunntas mi fichead. 
Cha mho bha de mheas ac'air so na 
bh'ac'air a chuid eile.Dh'àireamh e 
aon, a dha, tri ; ach air dha bhi 
teachd dlù air crioch an àireamh, 
agus ag ainmeachadh gn'n robh e 
cur roimhe losgadh, dh' ainmich e 
seachd deug, le mòr stòldachd, le 
dearbh-chinnte gun robh na dag- 
aichean air an làn-ghleus. Sheinn 
na maighdeannan gun sgur. Agus 
mar a labhair e fichead, loisg e 
leis an da dhaig air na h-ainnirean 
ceòlmhor ; acli sheinn iad gun 
stad ! Bha'n t-oifigeach fo iogh- 
nadh le cion èifeachd a theine, 
agus ghabh e a leaba c'ar thri 
seachdainean, leis an eagal a ghabh 
e, fo Ian dearbhadh gur taibhs' a 
bh' ann. Feudar an cleas a chaidh 
achur air gu h-aithghearr ainmeach- 
adh, gun robh na boirionnaicll a 
bha seinn ann an seomar ri taobh 
an f hir san robh esan, agus nach 
d'rinn e ach losgadh air am faileas, 
agus gun robh am taileas air a 
chur a stigh do'n t-seomar le sgàth- 
an a shocraicheadh air dòigh ar- 
aidh le duine a dh' f heuch ris a 
chleas so a dheanamh. t. o. ' 



130 



Iain Knox. 



October. 



gus an eiiich airsan grian na flrin- 
lAlN KNOX teachd — haleluiah ainglean, agus 

cairdeas Dhe agus an Uain I Air 
[An co-dhunadh.) di'h-aoine dbeirich e gu aodacli 

a chur uime ged is gann a b' urr- 
Chnnnaic Knoxa. nisgu'm feumadli ainn dha suidhe air turm. 'Nuair 
e' ra pailliuin talmhaidh so chur a dh' f heòraich iad dheth clod a 
dheth.Chomhairliche,uimesin,do'n thug air eiridh, thuirt e gu'n robh 
eaglais seirbhiseach dileasthaotainn a niliiann air del don eaglais, (gu'n 
*na àite, :igus ruhol e dhoibhgairm chuimhne nach b'e la na sàbaid a 
a thoirt do'n urramach Seumas bh' ann) oir ars' esan bha mi tad 
Latvson aon de àrd mhinistirean na h-oi'che a beachd smuaineach- 
Aberaidhean. Scriobh S\nox fein adh air aiseiridh Chriosd, agus tha 
chuige e 'tiughinn ga amliarc, agus focal no dha agam a chum n a h- 
aio[ bonn na litreach thuirt e, euglais bhochd. An ceann tacan 



*' Dean cabhag, a bhràthair, no 
thig thu ro anmoch," Bha Law- 
son CO mòr air a chur chuige leis na 
briathraibh so 's gun do gliabh e 
'thurus anla'r na mhàireach: rainig 
e, agus air dha searmonachadh 
uaic no dha thaitinn e ris an eag- 



chuir e fios air na foirfich a 
chum beannachd fhàgail aca : 
'nuair thainig iad thuirt e riu, " A 
bhràitlire rùnach! thainig ma dheir- 
eadh an uairairson an trie an robh 
mi'guidhe — an uair a dhruideas mo 
shùil air an t-saoghal mheallta so, 



lais cho mhaith 's gu'n tug iad agus a chi mi sàbhailte an taobh a 

gairm dh'a mar f hear-ionaid A nox. stigh do gheata rioghachd na glòir. 

An là'chaidh aghabhail a steach Air leaba mo bhais, a nis mar 

shearmonaich Knox fein le mòr tha mi, leigeam f hianuis gu Dia 

chunihachd ; bha spiorad an Tigh- nach do theagaisg mi achfirinn an 

earna da rireadh air. Mu dheir- t-soisgeil, agus gu'm b'e eòlas a 

eadh na searmoin leig e f hianuis thoirt do'n aineolach — neart a 

gu Dia gu'n do chaith e bheatha thoirt do'n aafhann — comlif hurt- 

nam measg ann an deadh chog- achd do'n dream a bha fo' bhròn 

liis — a' searmonachadh soisgeul airson an cionta — agus an t-uaibh- 

Chriosd ann an treibhdhireas, gu'n reach irioslachadh le bagraidhibh 

umhail do uasal no iosal. Dh' leabhar Dhe, a bh' agam do ghnà 



f hag e'n sin beannachd aca ann am 
briathraibh cho tiamhaidh agus 
c!io drùi'teach 's nach robh sùil 
thioram 'sa choimhthional. An 
deigh na searmoin chaidh e dhach- 
aidh 's ghabh e leaba, agus ma 



's an amharc. Tha f bios agam gu 
math gun robh iomadh a'faotainn 
coire dhomh a chionn cainnt clio 
laidirachleachdadh,ach aigDia tha 
fios ged bha mi 'seirm tairneanach 
a bhreitheanais nan cluasaibh gu'n 



ghabh cha b'i sin leaba gun dòchas. robh mo chridhe'leajjhadh le gràdli 

'Smuladach an ni, shaoileadh d'an anamaibh : nan caomhnainn 

neach, a bha fàgail beannachd gu iosal no uasal clia b' airidh air mo 

bràth aig grein 's aig gealaich, aig dhreuchd mi, agus cha bhiodh la 

ccilearadh binn an doire 's aig mo chunntais na la cho taitneach 

gàirich mhòralach a chuain, aig dhomh. Tha mi ga'r fàgailse 'n 

cairdibh dlleasarn-oige'saigcomp- am' dheigh, ach leanaidh sibh an 

anaich bhàigheil ar n' aois, ach aith.ghearr ; cuiribh an deadh 

's fnoin iad so uile ann an sùilibli chath— glacaibh misneach, ged tha 

an f hior cliriosduidh — clia'n fhada mise ga'r fagai! ; agus f hadsa dh' 



1830. 



Knox. 



131 



f hanas sibh ann am firinn Chriosd 
feudaidh sibh dùlan a thoirt do 
gheataibh ifrinn." 
Beagan mu'n doghabh e"leabadh' 
iarr e air a mhnaoi 'nuair a dh' 
f hasadh e cho Jag 's nach b' urr- 
ainn dh'a leughadh ise 'leughadh 
dh'a gach la xvii. caib do shoisg- 
eul Eoin — caib. do'n litir a chum 
nan Ephesianach,agus xxxiii caib. 
delsaiah. Bha e'nis air fas cho fann 
's nach b' urrainn e labhairt ach le 
mòr shaothair, gidheadh cha d' 
f hag neach taobh a leapach gun 
earail. Thòisich bean uasal 
dhiadhaidh aon la r'a mholadh air- 
son na rinn e as leth a chreidimh 
agus a dhùch?, : Chuir Kiiox grab- 
adh oirre. " Fois ! fois I a bhean 
uasal," ars' esan, " tha'n f heòil i 
fein dona gu leòir gun a sèideadh 
suas ; 'Se Criosd an aon chnrraig 
air am bheil mo dhòchas air a 
steidheachadh." Air la na sàbaid 
bha e samhach car uine fhada. 
Ma dheireadh, ars' esan, le guth 
socrach "Ma tha neach's an eisd- 
eachd thigeadh e agus faiceadh e 
obair Dlie ; bha mi o cheann da 
oi'che a' tagradh arson eaglais 
Chriosd, — an comunn beag a tafo 
dlnmeas anns an t-saoghal, ach 
*na shealladh-san luachmhor mar 
chloich a shùl : Bha mi 'gleachd ri 
Satan a ta 'g iarraidh a slugadh 
suas, agus trid full an Uain thug 
mi buaidh. Bha mo spiorad air 
neamh, agus f huair mi blasad air 
sòlasaibh an ionad bheannuichte 
sin — cia fiid O ! losa, cia fad !" 

Dh' f harraid cuideiginn a bha 
lathair an robh e fulang peine ? 
cha'n'eil ars' esan, nis mo na esan 
a ta cheana air neamh : nam b'e 
toil De i chuirinn suas leis anleab- 
aidh so fad sheachd bliadhna: 
'nuair tha'n spiorad ann an Criosd 
cha chuir am bàs giorag air an 
fheoil.' 



lomadh uair 'nuair shaoilte 
bhiodh e'na chodal, chite a bhil- 
ean a' gluasad, agus chluinnte e 
'g ràdh "A Thighearna thoir aodh- 
airean dileas do t-eaglais, — aisig 
sith do'n rioghachd — thig a Thigh- 
earn losa, thig!" Bha e aon oi'che 
ri trom osnaich 's ri spairn troimh 
chodal : Nuair dhùisg e dh' f heòr- 
aich iad dheth ciod a bha cur 
trioblaid air? •' 'S fad ars'esan, o'n 
a thòisich Satan ri m'pheacaidhean 
a thilgeadh orm gus mo thoirt gu 
an-dòchas, ach chum mi sgiath a 
chreidimh ris: tha e nis a cur 'nam 
inntinn gu'n do thoill m' oibre fein 
dhomh àite 'measg nan naomb, 
ach moladh do Dhia a chuir chug- 
am an scriobtur so, ciod a th'agad 
nach d' flainir thii ? Tha nis 
crioch air a chath,cliu do Dhia,bi'dh 
is. iiox an aithghearr far nach ruig a 
shaighdean e.'' 

Air di-luain dh' f hag e'n leaba 
car tamuill, ach bha e cho fann 's 
nach b' urrainn e seasamh air a 
chasaibh, — shuidh e ann an cath- 
air car leth-uair, agus thogadh do 
"n leabaidh a ris e. 'S an f heas- 
g;ir dh'iarr e air a mhnaoi far na 
thilg e'cheud achdair a leughadh. 
Thuig i fein a chuid eile, agus 
leugh i xvii. caib. de'n t-soisgeul a 
reir Eoin. Mu leth uair roimh 
dheich rinn iad urnuigh. Dh' 
f harraid neach dheth an cual e'n 
urnuigh ? "Ob' f hearr leam gu 
'n cluinneadh an saoghal i mar 
chuala mis i", ars'esan, " a Thigh- 
earn losa glac mo Spiorad !'' Air 
so thuit e seachad ann an glacaibh 
a bhàis gun spairn gun upraid 'na 
6/ bliadhna. 

Chunnaic sinn a nis crioch 
Knox ! — cridhe co mòr, agus 
spiorad co treun 'sa tharruing 
claidheamh riamh an aobhar na 
firinn ! B' esan am rainisteir dil- 
eas I Bha chaithe beatha naomha : 



132 



Sea7i Eachdruidh na Gaeltachd. 



October, 



a tlieagasg fallain, agus do thaobh 
miodail a dheanamh ri peacaich 
cha d' rugadh leis e. 
Bha e cho Ian de'n Spiorad naomh 
's nach robh ni blia ri tighinn air 
an eaglais nach innseadh e roimh 
laimh. 

Tha iomadh neach an diumb ri 
Knox a chionn nach do chaomh- 
ainn e na tighean-aoraidh breagha 
a chosd na h-uircad de dh' airgiod, 
— nach foghnadh dh'a na sagarta 
f huadach a mach asda gun na h- 
eaglaisean a thoirt a nuas mu'n 
cluasaibh ? Bha Anox tuilleadh 
a's eòlach air na sagarta ; bha 
f bios aige mar cuireadh e'n nead 
leis a chreiggum pilleadh am tith- 
each. 'S borb an obair, shaoil- 
eadh neach, cos no lamb a ghearr- 
adh bharr duine 's e beo; ach chi 
an leigh gu'r h-e so na tha eadar 
e 's am bàs. Bha rioghachd Alba 
da rireadh tinn ri am hiwx, agus 
mar gabhadh e leigheas garbh dh'i 
cha robh i'n diugh mar tha i. 

Chaidh Imwx adhlac ann an 
Duneidean, le mòr urram. Thog- 
adh earn mar chuimhneachan air 
ann an iomadh àite. Tha aon 
diubh so ra fhaicinn ann an 
Glaschu air cnoc àrd dlù do'n eag- 
lais mhòir. Tha h nox fein air a 
mhullach air a tharruing ann an 
cloich le bhioball air chùl-duirn, 's 
e mar gum biodh e a searmonach- 
adh do na miltibh a ta gach la 
dol "s an rathad. 

Beannachd libh air an am so a 
Theachdaire rùnaich. 'S mise. 

MACTALLA. 
Eikan[ChoIa, 1830. 

jBiùthas larla Morion air Knox 
'an am a tliorraidh. 

" Sin e na shlneadh, a deir esan, 
fear air nach robh riamh eagal roi' 
ghnCiis duine." 



Sean Eachdruidh na Gaeltachd. 

BLAR INBHERLOCHAIDII. 
Plobaireachd Dhomh'uill duidh 
Piobaireachd Dhomh'uill i 
Piob agus Bratach, 
Air Faich Inbherlòchaidh. 

Tha fios aig a chuid is lionmhoire 
d" ar luchd dùthcha, gur ann as 
leth a cheud Tearlairh a bha larla 
Movtros a' cogadh ann an Albuinn, 
o thoiseach na bliadhna IG^O gus 
an do chuireadh gu bàs e ann an 
1650. Be cionfath a chogaidh 
so, gun robh Tearlach agus a 
luchd-comhairle a strigh ri Creid- 
imh an Easpuig a chur a dh' ain- 
deoin air na h-Albannaich. Cha 
gheilleadh iad da so, agus dh'eirich 
a chuid bu mho de 'n Ghalldachd 
agus mòran de na Gaidheil chum 
cur an aghaidh an reachd so : 
agus chuir iad an lamb air fad ris 
a bhoinn ainmeil sin, ris an abrar 
an Coimh-cheangal naomha* leis 
an do gheall iad a bhi dileas da 
chèile, agus do'n chreidimh a tha 
nis, an lorg an saothaireach, air a 
shocrachadh san tir. 

Bha Mac Chailean agus a dhaoine 
air taobh nan Cùmhnantach : Ag- 
us o'n a b'e duine bu chùmhachd- 
aich' a bha air an taobh sin, thar- 
ruing so anuasair diumb shònraicht 
an righ agus na bha air a thaobh. 
Dh" eirich Clann Domhnuill, na 
Camaronaich, agus Stiubhartaich 
na h-Apunn le Montrus, as leth an 
righ, maille ri buidheann làidir de 
dh' Eireannaich, a thainig a nail 
le Alastair Mac Cholla, air an do 
labhair sinn mar tha. A thaobh 
an naimhdeas ghuineach a bh'aig 
an duine so, agus aig luchd-lean- 
mhuinn Mhontros an aghaidh Mhic 
Chailean, chuir iad rompa am 
fcachd gu leir a gheamhrachadh, 
ann an Earra-ghael. Chum so, 
ghluais an t-arm rioghail 'nan du 

' Solemn I-tayiic and Covenant. 



1830 



Eachdruidh na Gaellachd. 



135 



bhuidhinn, chum dùthaich Mhic- 
Chailean a thoirt orra. Cliaidh fir 
Lochabar agus Chnoideart fo 
cheannas Iain Mhuideartaich, agus 
a chuid eile dhiubh fo cheannas 
Mhonlros fein. Gbabh Iain Muid- 
eartach suas Gleann-dochart, agus 
taobh Locha-tadha.roimh fhearann 
Bhraid-albuinn, a' losgadh 'sa 
creachadh, a' mortadh agus a' 
marbhadh gach ceum mar bha iad 
a'dol air an adhart, do bhrigh gun 
robh muinntir na tire so air taobh 
nan cvimhnantach. 

Bha Mac Chailean 'an Dun-eid- 
ann san àm/s an uair a chual e mar 
bha chùis ghreas e dhachaidh. 
Thog e 'n dùthaich chum cosg 
a chur ear Montr os agus air fheachd. 
Cha robh dùil aige gun robh e 
comasach dhoibh Inbharaoradh a 
a ruigheachd, tre na garbhlaichean 
fiadhaich, gun siighe gun droch- 
aid, leis an robh e air a chuairt- 
eachadh ; ach bha Moutros agus a 
dhaoine 'an Gleann-aoradh m'an 
robh fios aig Sliochd Dhiarmaid c' 
ait an robh iad. Theich Mac 
Chailean do'n Ghalldachd,agus dh' 
fhàge a Chinneadh gu iad fein a 
dhion mar a b'f hearr a dh'fheudadh 
iad. Dh'f huirich arm Mhontros sè 
seachduinean ann an Earra-ghael. 
dh' fhartluich air Caisteal Inbhar- 
aoradh a ghlacadh,ach thug e lòm- 
sgrios air an duthaich ma'n cuairt. 
Mar shamhladh air an sgrios a thug 
iad, chaidh Iain Muideartach le 
cuid da fheachd sios rathad Chille- 
Mhàrtuinn, agus tha e air a ràdh 
m'an do thill e, gun do mharbh a 
chuid daoine còrr agus ochd-ceud 
pearsa, eadar bheag agus mhòr. 

Ma thoiseach na bliadhna 1645 
dh' f hag Montrus Earra-Ghael, ag- 
us thug e'n rathad air chum In- 
bhernis le run cur as do dh'f heachd 
a bha san duthaich sin fu cheaimas 
Mhic Choinnich a bha air taobh 
nan Cùmhnantach. Phill Mac 
Chailean air ais, agus rinn e Ian- 



togail air a chuid daoine, agus 
chaidh e air tòir Mhontros. Anns 
an am cheudna, chuireadh feachd 
cumhachdach eile, a nios o 'n 
Ghalldachd,chumitfo;»<ròsachoinn- 
eachadh ; agus cha robh teagamh 
sam bith nach robh e ac' ann an 
ribe, air dhoibh a chuairteachadh 
mar so le tri armaiitean cumhachd- 
ach. Ach cha do thuig iad an cur- 
aidh a bh'aca. Mar bha 'n gaisg- 
each foghainteach so air a thurus 
troimh Lagan-ach-a-droma, thain- 
ig Gaidheal na fhuil 's na f hallas 
as a dheigli, a dh'innse dhà gun 
robh na Caimbeulaich air a thòir ; 
gun do thòisich iad air creachadh 
's air losgadh Lochabar. Co thug 
an sanas so dha, ach an duin' ain- 
meil Iain lòm, bard na Ceapach. 
'S gann a chreideadh Montrhs gun 
robh an sgeul a f huair e fior ; ag- 
us chuir e roimhe Iain lòm a 
chrochadh nam faigheadh e mach 
gur i bhreug a chanadh leis. 'S 
ann dlù do Chille-chuimein a 
f huair Montros an sgeul, agus ge 
nach robh aig' air an am ach air- 
eanih bheag airm an coimeas ris 
an fheachd lionmhor a bha air a 
thòir, chuir e roimhe pilleadh, agus 
aghaidh a thoirt orra. Bha fios 
aige nach b'urrainn da tighinn gun 
fhios air Mac Chailean, nam pill- 
eadh e air an rathad iosal air an 
d'thainig e. Uime sin dhirich iad 
a mach Cùil-achaidh agus theirinn 
iad thall ait Gleann-ruaidh, agus 
ghabh iad lòm gach ath-ghoirid tre 
shneachda trom gus an d'rainig iad 
bun Ghlinn-lbheis,far an do chuir 
iad an oidhche thairis gu sgith 
a'rsnealach. Moch an latha am 
màireach chuala na Caimbeulaich 
gun robh arm ga'n coir, ach cha do 
shaoil iad gur e Montrus a bh'ann; 
ach muinntir na Diithcha a chruin- 
nich cliuui cosg a chuir orra anns 
a chreach a bha iad a' toirt air an 
duthaich. Bha cuid do dh'f heachd 
Mhic Chailein air taobh thall Loch- 



134 



Sean Eachdruidh na Gaeltachd. 



October, 



aidh, gun fhiughair idir aca ri 
Montrus. 'Nuair a dh' eirich a 
ghrian, chualas fuaim na dùtaicli,'s 
nuallan na pioba a' teachd a nuas 
o bhun Ghlinn-Ibheis. 'S ann an 
sin a thuig iad cò a bha aca ; agus 
dh'eirich na Caimbeulaich, agus 
chuir siad iad fein 'an òrdugh cath- 
a. Bhuail an t-eagal Mac Chail- 
eÌHj agus a' gabhail mar leithsgeul 
dochann a fhuair e, thug e bhior- 
luinn air, agus dh' fhàg e ceannas 
an airm aig an duin' f hoghainteach 
Triatlt Achanambreachd. Chuir 
na Caimbeulaich a mach suaich- 
eantas sith, mar gum bitheadh iad 
aig iarruidh cumha gu striochdadh. 
Dheonaich Montros leth uair ;in 
uaireadair a thoirt dhoibh, ach blia 
Gaedheal furachair dlù dha, a thuig 
nach robh dhi orra ach nine gu iad 
fein a chur an òrdugh. Ghlaodh 
e mach, tha thu call do chothrom; 
is foill a tha nam beachd, bi gu 
grad an sàs annta. Co arsa Mon- 
tros, an slaightire aig a bheil a 
chridhe bhi meachranachd ri ra' 
chuid airm air an am ? Ach cha 
d'eisd Mac'Ic Alastair, oir is e so 
a bh'ann, an tath f hacal, ach thug 
e fein 's a chuid daoine as gu bhi 
'n) broilleach nan Caimbeulach. 
Co e am fear a rinn sud, arsa 
Montros, " Tha a deir Alastair Mac 
Cholla, duine foghainteach, agus 
air mo bhoistidh b'f hearr leam dol 
sios leis do'n toiteal na leat fein." 
Air dha so a ràdh thug esan agus 
a chuid Eireannach as, agus chun- 
naic Montros nach robh feum dha 
fuireach ni b' fhaide, agus lean e 
iad leis na bha aige de dhaoine. 
B'ann air Di-dòmhnaich, la Fheill- 
bride 1645 mar dh'eirich a ghrian 
air bearradhBeinn-Ibheis bha'n da 
arm an sas 'na cheile, ach cha b' 
f hada bha'm blur ga chur. Cha 
d'rinn a chuid bu mho de dh* arm 
Mhic Chailcin ach aon dairearach 
a losgadli, gun làmh a thoirt air 



claidheamh, no ionnsuidh a thoirt 
air an nàmhuid. Ann an tiota 
bha'n ruaig air a chur orra, agus 
thug gach fear e fein as msr a b' 
fhearr a dh' fheud e. Thug mòr- 
an diubh oidheirp gu faighinn air 
bòrd nan soithichean ; bhàthadh a 
chuid bu mho dhiubh so, agus ge 
b'e taobh a ghabh iad leanadh 
iad le claidhean sgriosach an 
naimhdean, gan sgathadh sios 
gun iochd gun tròcair. Lean 
muinntir Mhoniros an ruaig fad 
naoi no deich de mhiltean, agus 
tha e air a radh m'an duine fhogh- 
ainteach a thòisich am blàr, gun 
do leag e le làimh fein tri-fir-f hich- 
ead. 

'Nuair chaidh an ruaig thairis, 's 
a smuaintich iad am biadh maidne 
chur gu h-àird, bha iad nam buidh- 
nibh a' faighinn bidh agus goireas 
chum a dheasachadh ; thainig fios 
gu'm feumadh fear a bha 'n sin a 
phoit a thoirt thairis do Alastair 
Mac Cholla ; thuirt an duine nach 
d' thugadh ; gun do choisinn e fein 
a bhiadh co mhaith 's a rinn esan, 
agus nach leigeadh e le Alastair 
fein a phoit a thoirt uaithe a dheòin 
no dh'aindeoin. Chaidh so innse 
do dh' Alastair, agus bha toil aige 
fear a bha co ladurna f haicinn, ag- 
us chaidh e chum aH àite san 
robh e ; ach an uair a chunnaic am 
fear eile e, theann e beagan as an 
rathad,ach leanAlastair e, agus dh' 
fhiosraich e c'ainm a bh'air ? Chan 
f hiù, ars' esan, m'ainms' f heòraich, 
cha'n'eil annam ach Ceard beag a 
mhuinntir Adhoill. 'S truagh, ars' 
Alastair, nach bu cheaird gu leir 
fir Adhoill an diugh. 'S ann a 
bha'n duine foghainteach so de 
Chloinn Donnchaidh, agus bu 
ghobhainn e. Thug Alastair Mac 
Cholla cliu anabarrach air, chuir 
e na aonar as de naoi-fir-dheug air 
a mhaduinn sin 

Shaoil mi, a deir Alastair, gun 



1830. 



M'an Florida, an Long mhor Spainndeuch. 



135 



d' rinn mi euchd cuimseach air a 
mhaduinn so, le fichead Caimbeul- 
ach a mharbhadh, ach bha aon 
fhear a Chloinn Alastair ann le 
biodaig dhuibh a chuir as de dh' 
fhear air fhichead; agus 's e 
gniomh is iongantaiche gun robh 
Ceard de mhuinntir Adhoill nach 
robh ach fear goirid air an àirearah 
cheudna, a leigeadh ris gun do 
chuir an triùir dhaoine so tri-fich- 
ead d'an eascairdidh gu di. 

Bu truagh, da rireadh, an casg- 
radh dòineach^" a bha san am sin 
gnàthaicht a dheanamh air muinn- 
tir a bha eadar-dhealaichte nam 
barail, mar bha na daoine so, cuid 
as leth an righ agus cuid eile 
air son an creidimh. Tha aobh- 
ar againn a bhi taingeil nach 
'eil daoin' a nis co neo-iochdmhor, 
gharg 'sa bha iad san am sin,eadh- 
on anns na blàraibh is fuiltich air a 
bheil iomradh againn. 

Tha aon sgeul againn mu ghiul- 
an Alastair Mhic ChoUa air an la 
so, a tha leige ris duinn nàdur borb 
an duine sin. Anns an ruaig, 
rinneadh priosanach de'n churaidh 
thrèin, agus fhoghainteach sin, 
Triath Achanambreachd, a thug 
iad a dh'ionnsuidh Alastair. Shaoil 
leis an duine mheasail so, le giùian 
sèimh suairce, gu 'm maolaicheadh 
e reasgaichead Alastair, le caileig- 
inn de chàirdeas a nihaoidheadh 
air. Cha 'n 'eil ag, a deir Alastair, 
nam biodh iain againn air nach 
feudamaid càirdeas a dheanamh 
a mach. Tha fios agam gur 
duine uasal measail thu, tighearn 
Achnambreachd an Albuinn, agus 
fear Dhunlir 'an Eirinn ; uime sin 
tha mi dol a chuir urram ort, do 
roghainn a thoirt duit, co dhiubh 
is fearr leat do chrochadh no do 
cheann a chur dhiot ? Mo 
thruaigh, a deir an duin' eireachd- 
ail, " da dhiu gun aon roghainn." 
Leis a so tharruing Alastair Mac 



Cholla, an t-eucorach allmharra, 
a chlaidheamh, agus ghearr e sios 
Triath Achnambreachd le aon 
bhuille. 

A bhàrr air fear Achnambreachd, 
thuit mòran de na daoin' a b'fhearr 
de'n chinneach, agus cùig ceud 
deug ceatharnach an la sin aig 
blàr Inbharlòchaidh. 

Feudaidh e bith gu'm bi e tait- 
neach le'r luchd leughaidh cunntas 
fhaotainn o am gu h-àm air mar 
thòisich cogadh Mhontrus, agus an 
cionfath a bh' air. Bheir sinn 
oidheirp air sin a dheanamh co 
riaghailteach 's as urrainn duinn. 



M'an Florida, an Long mhor 
Spainndeuch. 

B'ann a bhuineadh anLong so do'n 
Chàbhlach mhòr Spàindeach a 
chuireadh chum buaidh a thoirt 
air Sasunn, ri linn Ban-righ Eal- 
asaid sa bhliadhna 15SK. Tha 
fios aig ar luchd-leughaidh gun 
do chailleadh a chuid bu mho de 
'n Chabhlach anabarrach so air 
còrsa nah-Alba, agus cha d'fhuair 
an leth riamh air an ais do 'n 
Spàind. 

Fhuair am Florida a stigh do 
Thobar-Mhuire, ann an Eilean 
Mhuile, Cala co tearuint 's a tha 
air aghaidh an t-saoghail. Bha 
sith san am sin eadar Albuinn 
agus an Spàind, air chor 's gu 'n 
robh càirdeas neo-sgàthach eadar 
muinntir na Luinge agus muinntir 
na dùthcha. Cha robh la nach 
robh uaislean as gach cearna de'n 
Ghaeltachd a'teachd a dh'f haicinn 
na Luinge ; agus dh'f hiosraich 
iad gach aoidheachd agus cairdeas 
a b'urrainn na Spàindich a nochda 
dhoibh. Chuala Ban-righ Shas- 
unn mar bha, agus leis an inn- 



136 



Muti Chruiime. 



October, 



leachd bu mhallaicbte air an do 
smuainticbeadli rianib, cbaidb aic' 
air cur as don Luin<; mbòir so. 
Gbabb Albannacb dam b'ainm 
Smollet duais-bhratba cbuni an 
Soitheacb a cbur r'a tbeine. 
Cbaidb e do'n dùtbaicb 'an riocbd 
dròbbair, ann an eididb gbaelaicb, 
ai;us gbabb e 'n cotbrom la de na 
làitbibb a bba e air an Luing air 
gnè tbeinndicb fbùgail air bòrd, 
far an deanadb e an diubbail bu 
mbò 'nuair a gbabbadb e. Thar 
e gu grad air tir, agus tbug e 
Sasunn air gun mboille. 

Cba deacbaidb e acb mu sbè 
mile air astar 'nuair a f buair e 
dearbbadb guleòir gun do sboirbb- 
icb le 'innleacbd neo-cbneasta. 
Tba cbeart àite air f beucbainn gus 
an la an diugb far an robb e 'na 
sbeasamb 'nuair a cbual e fuaim 
an t-Soitbicb 'n trà cbaidb i r'a 
tbeine. Cbaidb an Long as a 
cbeile; agus cba mbòr nacb do 
cbailleadb na bb'air bòrd, eadar 
arm, sgioba, agus dbaoin' uaisle 
a tbainig a db'fbaicinn an t-Soitb- 
icb. Cbaidb earrann de cblàr- 
uacbdracb na Luinge air tir, agus 
tlia e air aitbris gu'n deacbaidb 
seisear dbaoine a bba nan seas- 
amb air a sbàbbaladb. Bba san 
Luing so aon de bban-phrionn- 
saicbean na Spàinde, f buaradb a 
corp, agus cbuireadb fo tbalamb 
i le urram freagarracb da b-ard 
inbbe, anns a Cbill Mborbbeinn- 
icb, far a' bbeil a cbiste cbloicb 
anns an robb i air a càramb air a 
Icig' f baicinn gus an la an diugb. 
Tba e air innseadb ann an sean 
eacbdruidb na dutbcha sin gu'n 
do cbuireadb Long dbacbaidb as 
an Spàind a gbiulan air ais a cuirp 
ga' dùlbaicb fein. Tiia e mar an 
ceudna air aitbris gu'n d' iunn- 
draineadb cuid de db' uilt a 
làinibe, agus do reir baraile saobh- 
cbràbbacb na linne sin, bba 



tannasg na h-ainnir riogbail so gu 
trie ri f baicinn, le soillse na geal- 
aicb ag iarraidb nan cnàmb a 
cbailleadb. Bba air bord an t- 
soitbicb, 'nuair tbainig i gu caladb, 
eicb agus capuill a cbaidb a cbur 
a db'ionaltradb air macbraicbean 
Mbuile. Db'fbuiricb iad sin san 
dùtbaicb, agus mbeudaicb iad 
àilleachd an greidbean eacb, a 
bbuanaicb gus an la an diugb. 

Fbuair teacbdaire rigb Bbreat- 
unn san Spàind fios air na bba de 
stòras air bord am Florida, cbaidb 
Long cbogaidb a cbur à Sasunn 
do Thobar-Mbuire an toiseach na 
b-ocbdamb linn deug, le muinntir 
a racbadb fo 'n uisge, cbum gu 'm 
foigbeadb iad an t-airgiod. Fhuar- 
adb cnambsacb na Luinge, agus 
cbaidb ioniad ni a tbogail, acb cba 
d' aidichcadb gun d' f buaradb a 
bbeag den airgiod. Acb cba do 
pbill an long riamb tuille do Sbas- 
unn, bba iad 'am barail gun deacb- 
aidb i do'n Fbraing, far an d'f buir- 
icb an sgioba a mbealltuinn na 
fbuair iad. 

Anns a bbliadhna 1787, tbug 
an duin' ainmeil sin Spalding, 
oidbeirp air an ionmbas so f baot- 
ainn, acb db'f bartluicb air,mar db' 
f beudt' a smuainteacbadb, leis mar 
cbaidb cnambsacb na luinge gu b- 
iomlan fodba ann an criadb agus 
'an làtbaicb. 



MU'N ClIRUINNE. 

Ged a tbeirear gu bbeil an talamh 
cniinii, mar pbciler,fèumar a tbuig- 
sinn nacb eil e direach mar sin ; 
cbionn gun d'f buair lucbd cruinn- 
eolais amacb, le tombas, gu bbeil 
iomall tuatb agusdeasacbruinne air 
an spliacbdadb no air an spangacb- 



18m 



Mu'n Chruinne. 



137 



adh ni's mo na na h-iomaill dheth 
a ta soir agus siar. 

Ann an ceud linntean an t- 
saoghail, cha robh daoine a creid- 
sinn gur h-ann cruinn mar so a 
bha'n talamh ; no idir gu'n robh e 
'dol mu'n cuairt. Ach o'n a 
cliaidh na linntean dorcha seach- 
ad, agus o'n a thòisich eòlas ri 
sgaoileadh feadh gach tir chriosd- 
uidli, tha speuradairean agus mar- 
aicliean airuiread de dhearbhannan 
daingean a thoirt air cruinnead 
agus air gluasad an t-saoghail, agus 
gur h-eudar do gach uile inntinn 
neo-chlaon, neo - letli - bhreitheach 
aontachadh leò. Agus cò an 
duine smaointeachail a's urrainn a 
rùdh, gu bheil beachd niearacbd- 
ach aig daoine foghluinte mu na 
cùisean sin ? Na'm bitheadh, 
cia mar nach biodh mearachd anns 
na riaghailtean a tha iad a tarruing 
as a bheachd agus as an eòlas a ta 
aca air nàdur a chruinne ? Ach, 
nach iùl na riaghailtean so long, 
gu neo mhearachdach, air a taisd- 
eal thar aibheis nan gailbh thonn 
gu cala sam bith ann an cian- 
iomall an domhain ? Nach roi- 
innis na speuradairean, cian-fada 
m'an tig e, c'uin a bhios dubhar air 
a ghrein no air a ghealaich, c'uin 
thig Ian no còn-traigh mhòr, agus 
an lethidean sin ? Nach innis 
deagh mharaiche, 'nuair a chi e 
sealladh de'n ghrein, an dèigh 
dhi bhi folaichte uaithe fad làith- 
ean, agus gun f hearann a bhi 'na 
fhradharc rènah-ùine sin, — nach 
innis e an ceart bhall 'sam bheil e, 
agus cia mèud mile a tha eon 
tigh, agus o'n f hearann a's faisge 
dha ? Nach'eil so gu lèir a dearbh- 
adh gu bheil na riaghailtean ceart, 
agus, uime sin gu bheil an t-eòlas 
o'n do thàirngeadh na riaghailtean 
ceart mar an ceudna ? Agus nach 
'eil daoine air muir agus air tir ag 
VOL. II. 



earbsadh am beatha ris an eòlas 
so "^ 

Cha'n'eil e'na chunnuil sam bith 
an aghaidh gluasad a chruinne 
nach eil sinne 'ga mhuthachadh a' 
dol mu'n cuairt, ni's mo na bhiodh 
e do neach'na shuidhe ann an cabin 
luinge, 'si siubhal ann an uisge 
lorn, a ràdh, nach robli i idir a' 
gluasad, a chionn nach robh esan 
'ga mothachadh a' gluasad. Ach 
their cuid de mhuinntir, " Ma tha 
'n saoghal a dol niu'n cuairt, cha'n 
f haca sinn an cnoc ud, no bheinn 
ud, riamh a' camchadh as an àite," 
A nise, is cainnt so cho neo-tliùr- 
ail 's a's urrainn teachd amach a 
ceann duine : chionn, cuimhnich- 
eadh a mhuinntir a ta gnàthach- 
adh na cunnuil so, nach eil daoine 
foghluimte ag ràdh, " Tha'n cnoc 
ud no bheinn ud a' gluasad, uair's 
na ceithir uaire fichead, agus a 
cliuid eile de'n t-saoghal a' stad, 
ach gur h-ann a tha iad ag ràdh 
gu biieil an talamh gu h-ioinlan ag 
iath 's an ùine sin ; agus, air an 
aobhar sin, gu bheil na cnoic agus 
na daoine, 'sa h-uile ni eile, air an 
giùlan mu'n cuairt còmhla, agus 
gu'm feura a h-uile ni, uinae sin, 
f uireach daonnans an aon imcachd 
da cheile. 

" Ach," arsa fear eile, " Ma tha 
'n talamh a'dol mu'n cuairt, feum- 
aidh e bhi gu'm bi mo cheann 
fodham 's mi'n crochadh air cha- 
san ris an t-saoghal còrr uair, agus 
cia mar an sin nach eil mi tuiteam 
dheth ?" Tha thu gle clieart, ach 
cha'n ann a mhàin corr uair a ta 
do cheann fothad,agus tu'n croch- 
adh ris an talamh air chasan, ach 
a h-uile latha agus oi'cke dhe d' 
bhcatha ; agus cha'n e mhain 
thusa, ach a h-uile creutair eile a 
ta air uachdar a chruinne. Cuimh- 
nich, ge b'e ionad de'n talamh 
air am bi thu, gu'm faic thu speur 
K 



158 



Dcalxichadh Hector agus Andromache. 



October, 



OS do cheann agus teagaisgeadh so 
dhuit gu bheil an talamh ag iath 
ann am fail b lie,* agus air a chum- 
ail 'na shiubha5 an sin le cumh- 
achd iongantach an Ti as Airde'; 
agus their fainear nach eil a leith- 
jd de nithean agus nachdar 'us 
ioclidar, no sliios agus s/itias, idir 
aig an talamh ; ach nach eil anns 
na briathran sin ach facail a ta 
ciallachadh, an .widheachadh anns 
am bheil an cruinne a thaobh na 
greine, agus nan reultan, agus nan 
àirdean, chionn a mhuinntir a tha 
bonn ri bonn ruinne air taobh eile 
an t-saoghail, their iad sios ri ar 
suas-ne, agus sinne sfias ri an sios- 
san. Agus a thaobh cia mar nach 
'eil thu a tiiiteam dhe'n chruinne, 
an dosmuainich thu riamh cia mar 
nach'eil na clachan mora agus na 
h-aitreabhan stuadhach a tuiteam 
dheth ? a chionn cha'n 'eil ni faic- 
sinneach sam bith 'gan ceangal sin 
ris an talamh ni's mo na tha 'gad 
cheangal-sa, agus tha an cinn 
fòdhpa aig gach am mar a ta do 
cheann-sa. Agus gidheadh, cia 
b'e ionad de'n talamli air am bi 
thu, ma thilgeas tu clach *20.y rath- 
ad an athair, no ma leumas tu tein 
ann, tillidh araon a chlach agus tu 
fein air'ur n-aisgus am buail sibh 
an talamh, agus gabhaidh sibh a 
ris an suidheachadh a bh' agaibh 
roimhe. 'Nuair a smuainicheas tu 
cia mar nach eil na clachan agus 
na tighean a tuiteam 'san speur, 
tuigidh tu cia mar nach eil thu fein 
a tuiteam, agus bi'dh f'hios agad 
gu bheil neart ris-thàirngeachf air 



a suidheachadh ann am meadhoin 
a chruinne, agus gu bheil an neart 
so a tàladh rithe fein a h-uile ni 
sam bith a reir an caochladh tailce;}: 
no dinnidh ; agus, air an aobhar 
sin, a cumail ri cheile gach smod- 
an a ta air, no anns a chruinne, 
agus mar so tha daoine a siubhal 
gach rathad air aghaidh an t- 
saoghail gun chunnart sam bith 
tuiteam dheth. 

A. B. R. 



Dcalachadh Hector ngus Androm- 
ache. 

Chaidh an Dan a leanas endar- 
theangachadh le Mr Eoghann 
MacLachlainn, an Gael ainmeil 
caomh-chridheach ceanalta, a 
chaochail o cheann bheagan 
bhliadhnaichean an Obair-raidh- 
ean. Cha 'n 'eil Dan sa Chan- 
mhuin Ghreugaich a thug bàrr air 
an aon so, agus da rireadh cha do 
chain e a bheag d'a àilleachd le 
chur sa Ghaelic. 

B'e Hector mac Righ naTroidhe : 
bi Andromache a bhean phòsda, 
bha baile mor na Tròidhe air a 
sheisdeadh air an am so leis na 
Greugaich. Air do Hector agus 
do Andromache dealachadh, cha 
do thachair iad a ris. 

Chual' e,'s ghreas air ais romh'nt-sràid 
Seach sreithean thigh ard nancliar; 
'S ihuit gun d' f huair e 'ghaol a' bròn 
Lamb ri còmhlaidh mhòir nan sgiath. 



• Ann an ionariyiz/rtwA, gun ni sam bith a' cumail taice ris, 'se sin, " an croch- 
adh air neo-ni." 

\ 'Sp sin, npart a tha tarruing ris fein, no d'a ionnsuidh fein, a h-uile ni air bith 
a reir nn cudrom. An cndrom a mhothaicheas sinne ann an ni sam bith air am heir 
sinn.'se sin a chumhachd a ta neart ris-thàirngneach a chruinne ag oibreachadh air an 
ni sin gMS a thaiTuing uainnedh'ionnsuidh an àiteanns am bheil a chumhachd so fein 
air a suidheachadh, 'ae sin teis-meadhoin a chruinne. 

I Le tailc no dinneadh, thu sinn ri thuigsinn dlnth-charadh susbaint sam bith air 
a rhèile. Mar a's tinne brigh sam bith,'s ann a's tailceile e. Is tallceile, luaidhe n» 
l^odh, clach na càiw, càis« na buntùta, agus mar sin sios. 



1830. 



Dealachadh Hector agus Andromache. 



139 



Chunuaic bean mhaiseach nam beus, 5 

'S le plosg eibhnis leum 'na dhàil, 

(Andromache chaoin gun lochd 

A fhuair dileab'san toiclain;) 

Nighean Elioin bu chian cliu, 

Sluagh Chilicia 'lùb do'n triath, 10 

Thebe, cathair an laoich àigh, 

'S Hippoplacus nan sgkil ciar. 

Air cich na h'oighe ri 'taobh 

Bha'n geal-mhicein aobhach, ur, 

A ghnùis fhiamh-ghàireach marrèull 15 

A dh'èireadh 'sa chèitein chiùin. 

Scamandrius, 'o shruth nan sealbh, 

Rinn Hector a ghairm do'n òg 

Astijanax 'ainm o' chàch, 

'Thaobh an t-suinn bu sgàth do 

Thròidh. 20 

Snodhadh sòlais rinn an laoch, 
'S thòisich faoilt an t-aigneadh mòr . 
Sheall gu tiamhai 'n Righbhean àigh; 
Ghlac i 'lamh, 's thuirt briathran bròin. 
Le h-osnaich 'o ghrunnd a clèibh, 25 
Chìt'a bràighe 'g èiridh dlùth, 
Airteal 's na maìldhean a* snàmh, 
S na deòir làn air chrith 'san t-sùil. 

'S olc, a Rùin ! gun t-fhaiciUgèur : 
Bheir àrd-mhisneach t-èug roimh 'n 

àm ! — 30 

Gabh truas do t-aon-mbnaoi, a ghaoil ! 
'S do d' mhaotharan caoin teach, fann! 
'S dllleachdan esan gun taic, 
'S banntrach niis' an astail f huair; 
'S dall-oidchhe bhròin i bho'n là 35 

Thèid thus' a laoich àigh 's an uaigh. 
Còmhrag aon-f hir f had 's bu bheus 
Cha diongadh a' Ghreig ort buaidh : 
Nis thig am mor-f heachd a bheum 
'S torchrar mo dheagh-thrèun le 'n 

cruaidh ! 40 

Mum faic mi sealladh a chràidh 
Leagar mo chre'ubh tiàth fo'n f hòid ; 
*S crionadh as 'o thus gu dèis 
Aimsir ghcarr mo reith 'am bròn. 
Gun athair, gun mhàthair chaoin 45 
A lughdaicheadh fath mo dheur ; 
Bfarisd an t-Aicheall ar stuagh àrd, 
'S chuir tein' i 'na smal 's a' speur 



Tbuit m'athair le sonu uau ruag 
Ach ghabh e tein truas don mharbh ; 50 
Oir loisg e 'n corp air a' bhlàr 
'S eideadh eduinn nan sàr dhealbb. 
Dh'adhlaic e'n luath' san f heart mhòr ; 
'S chairich teaghlach lobh nan nial, 
Ribhinneau sith nam beann krd, 55 

Dosraich gheug mun f hàl, ga dhion. 
Mo mhathair a ghleidh fo smachd 
Hippoplac' nan glac 's nan craobh ; 
Sguab e leis anns an luing luaith 
Gu raon Throidh thair chuan le 

'mhaoin. 60 

Dh' f huasgladh a bhan-righfa dheòidh; 
Air cheanuach oir dh'f halbh i saor; 
Chnàmh mulad ise 'na cuirt fein 
'S gaithean Phsebe nan ruinn caol. 
Ach 's athair thusa air mo sgàth 65 

'S màthair thu 's is bràthair caoin, 
Ath-chosgar iad sud gu leir 
An uair is cug dhuits' a ghuoil ! 
Ciiram fir, is athair thlath 
Gabh do d' nihnaoi 's do d'phaisdein 

bròin. 70 

O ! na fag esan gun stuaigh 
'S mis' am blianntraich thr uaigh gun 

treòir 

Seall tu 'm bitibhaidh garg a strigh 
Mun chraoibh f higis faisg do'n Tròidb, 
Fans' aig an tùr ud ri gleus 75 

'S cum 'nan draip a Ghreig 's a slòigh. 
So ionad 's am breoite 'n stuagh ; 
Tri uairean le h-ioiinsuidh ghairbh 
Mhosgail Ajax, 's an da righ, 
'S Idomen nach rain'am feirg. 80 

Diomed uaibhreach nan garg-bheairt, 
'S fior ghaisgich nam feachd fo'n iùl ; 
Mhaom tri uairean le'n lan-neurt 
'S shaoil iad gun ghrad-ghlacte'n diin : 
Co dhiu 's gaisg'a ghluais an gniomh 85 
No sanais nan dia bith-bhuan: 
Ach gleachdadh each far am miaim, 
Biosa 'n so, 's thoir dion do d'-shluagh, 

Thuirt Hector bu mhorach gnUis; 
'S leamsa 'chùram sin gu leir ; 90 

lomlaid ga'n eirich o 'n chilis 
Chi misv, 's bheir lull ga reir. 



140 



Dealachadh Hector anus Amlromache. 



October, 



Qod a labhradh gaisgich Throidh 

S oighean nan sròl sguabach slim, 

Na'm faicte nieatli air mo threòir 95 

Stad feachd orm mar dheoruidh tim ? 

Tha m' aigueadh air ghoil gu gleiis 

'S nòsllum euchd air bht-ul mo shluaigh; 

B' àrd m'athair 'an cliù nan ami, 

*S cha mhill mis' an t-aiiini ri m' 

luath. 100 

Ach thig oirnn an dan gun blireng, 
/'Sgoirt mochridhj's mo bbeul'ga lua'idh!) 
Aomaidh Trbidh mhbrach gu lar, 
'S crion-sheargaidh a h-agh 's a b-uaill. 
Ga geur an tiiisbein so m' leon 105 

Neart mo shloigh ga'n sgrios le h-àr, 
Bàs mo mhàtliar, m'athar gaoil 
'S a chiabh aosd' am fiiil asnamli. 
Mo bràthairean slnt' air an traigh 
A' plosgail fo spaini an eig ; 110 

'S geire na sud uUe 'm' duadh 
Thus' a ghràidh ! 's gacli pramh tha d' 

dheigh. 
T' f haicinn gu bochd, tursach, fann, 
Air bhall-clivitli fo 'n t-slabhraidh 

chruaidh; 
Ga d' bhwiu leò mar thràiU do 'n 

Ghrcig 115 

A dhealbh sgLul air cideadh nuadh ; 
Fo smachd nam Buadhach gun bhàigh, 
S tu 'g iomchar lan-chuinneag trom : 
Their iadsan, 's tusa ga d' chuàmli, 
Feuchbean Ilectoir àigh nan glonn ! 120 
Brisdldh do chridhe 'na bhruau 
'S beoil gun chaomh a' luaidh air m' 

ainni. 
Nàire 'dùsgadh mhlle brbn 
Do smaoin air a' ghlòir a dh'fhalbh. 
O gun robh mist; 's an uaigh 125 

'S a chodal bliitb-bhuan nach diiisg 
'Am chreadliaidh fhuair, seach mu'n 

cluinn 
Osnaicli ghoirt, no caoidh mo riiin ! 

Thuirt Flath nan ai'm faobhar-nochd 
'S thairg le solas a dhà ghlaic l.'iO 

latliadli mu gheal'-chneasa mhic : 
Shnaoidh an leanaban le àrd sgairt 
'S dhlUthaich ri h-uchd earradh shròiJ, 



Na mnà altruim bu chòrr snuagh, 
Air chrith roiuih ghnuis' atbar high 
'S roimh 'n loinntreadh a dhears' o' 

'chruaidh, 135 

'S romh'n tiugh-bharr bhabagach glilas 
Ga chrathadh mu blieairt nan dos : 
Ghair a" charaid gu fior-ait 
Mu'n ni bu cheann-fàtii do'n chleas. 
'N sin thug laoch mhUidh nan glonn HO 
An t-iir cideadh farr a cbinn, 
'S leag gu socrach am ball trom 
A' boillsgeadh tbair lar an f huinn. 
Risd 'nuair phòg e 'mhicein graidh 
*S a thog 'na dha laimh le cunirt, l-t5 
Dh' asluich e Mor-Rlgh nan nial, 
'S uil' aitim nau dia bith-bhuan. 

Thus' a shoillsich tolg nan spèur, 
'S a Mhaithibh nach cug gu bratli, 
Saoraibh mo mhac o gach Jjtud 150 

'S treoralchibh a cheum gu h-àgh. 
Coisneadh e mo chllùs' air choir 
A' didinn a shloigh, 's a Righ 
'S aithn'gheadh a Bhiubhaidh 's gach 

beum 
Hector euchdach na h-ath-liun. ìòij 

Air pilleadh o strlth nam buadli 
A' giùlan faojbh ruaidh an air, 
Eubhadh Tròidhich le h-uou-ghaoir 
" Thug an Laoch s' air athair bàrr !'" 
C'ridh' a mhathar, thair gach tè, lOO 
Le h-c'ibhneas a' leum 'na cliabh 
'S alladh cian-sgaoileadb gach beoil 
A sior-aithris sgeòil a gliniomh. 

An sin le diir bbeachd a ghaoil 
Dh' aisig e'm Beag maoth g'a Run ;I65 
Chuir is' a bhc^ul ri' geal' ch'ich 
Air uchd spisridh nan seud ùr. 
Bhreug i'n sin e gu clos-thamh 
'S sheall le gair' air a ghlan gluiiiis : 
Ach chlaon fiamh a gean gu neòil, 170 
S thuit na debir bho' mcall-shiiil chiuin. 

Mhaothaich 'na chom cridh'an tre'in ; 
Ghlac e leug nam bous air lahnh ; 
Shiab e'n lionn drlùehdach 'o 'gi'uaidh, 
'S leag c'smuaircin lecainnt thlath :— 175 
'Ulaidh m' anma, thair gach 
mnaoi, 



1830. 



Mil Fhiosachd. 



141 



Cum na chaochall bròa do shnuagh ; 
Arm biùbhaidh cha diong mo bhas 
Romh'n cheart la's an dan ddmh'n, 

Uaigh. 
Cha d'f huair bith, gu'nf hàgailfoin,180 
Neach fo'n ghrein cha snaoidh an t-àra, 
Teicheadh no strith cha dearbh feum, 
'S dual do'n eug an treun, 's am lann. 
Pill sa 'nis', a ghaoil ! gu d' ghniomh, 
Stiùr le h-iùl an Sniomh's a Bheairt, ] 85 
Dhòmhsa 's coir bhi triall gu m' cliliù ; 
'S kite milidh tus nan gleachd. 

'Labhair e, 's ghrad-chuir mu'cheann 
Eideadh dosach nam bab fionn : 
Phill ise gu dtlurach, trom, ] 00 

Bho chòmhradh mil-bhlasd' an t-suinn. 
Sùil thair ghualainn air gach ccum, 
Fhad 's bu leur dhi'n gaisgeach mòr : 
'S air teachd dhi gu' luchuirt ft^in 
Leig i'n t-srian leis a'gheur-bhròn. 195 
Chual' an Bannal reachd a cleibh, 
Thog iad gu leir an eigh tliruagh 
A' tursa mu'n Bheò cho ghoirt, 

'S ge d' adhlaict' a chorp 's an uaigli 

E. M'L. 



(ORAN o'n AiLLEAGAn) 

Thrud mo bhcan, 's mm tliroil i 



Throd mo bhean, 's gun throd i rium, 
Ghabh i mi-thlachd agus dium : 
'Us o nach b' abhaist dh'i trod rium, 
Ctun throd mi, chionn gun throd i rium. 

'S ann a thu'irt 1 rium, gu dùr. 
Gum bu bhodach mi gun tùr, 
Nach iarradh làmh a chur ri turn, 
Ach iomairt ciiirn gu soistinneach. 

S ann a labhair i gu fiat', 
'Mar nach deanainn stà dh'i riamh, 
'S a thu'irt i rium gur beag a b't hiach 
Na rinn mi ghuiomh's dechosnadh dhi. 

" Dh-f hag thu mise 'n cks gu leòr 
Leis a ghrkdh a thug thu'n phòit, 
'S cha-n aithreach leat mar tha mo sheòl, 
Ged tha mi brònach, bochduinneach. 



Chii'n'eil aivgiod, — cha-u'«il sprtJidh . — 

Cha-n' eil agam tìù a bhreid 

A theid do chlacban no gu fc-ill. 

Le d' ghnas mi-bheusach, mosachail. 

Dh-òl thu, mhoisein. — dh-ol thu bho 

Bha 'gar beathachadh gach lò — 

'S gur math mur h-òl thu'n daghainn 

bhrog 
A th' air do spogan rosadach. 

Cha-n ioghnadh peanas agus plàigh 
A thuiteam air do cbeann gun dail, 
*S mar rinn thu mise 'mheath 'sa chràdh 
Le d' ruidht, a bhàraisg shoganaich ! 

Clos cha-n f haigh mi feadh na h-oich'. 
'S mi 'nam chrùban, làn de dh-oillt 
Gun tachdar thu, le d' bhrùchdail roic, 
'S tu air do shloichd 's an ospartaich. 

Tha do clilann gun mheas, gun bhcus, 

Direacli mar a tha thu fein, 

Gun mhath, gun rath, gun surd gu 

feum: — 
Gur truagh an te tha'n crochadh nbh. 

An aodach, tha e ribeach, lom, 
Lom-lan phuathag agus tholl; 
'S than cridh'air sgaineadh ann am chom 
A nigheadh ronn 'us òtraich as. 

Ach Donull Ban, a bhcan, 's a chlann, 
Muinntir an tigh òsd ad thall, 
Gur riomhach, ròiceil, iad, neoghann, 
Air sailleamh sannt do ghlocain-se. 

0ch nan och ! gur mis' tha truagh ; 
B' f hearr gun robh mi anns an uaigh, 
Na bhi posta riut, a thruaill, 
A dhuine shuarraich, shocharaich !" 

S. M. 



MU FHIOSACHD. 

Feudaidh sinn a ràdh gun deach 
làithean na fiosachd seachad: Ag- 
us feudaidh sinn a ràdh mu luchd 
na drùidheachd, mar thuirt aa 
duin' eile mu na bòchdain, gun 
do theich iad 'nuair thainig an Jà. 
Gun do tbeich braithreachas na 
fiosachd roimh shoilleireachd an t- 
Soisgeil ; oir cha 'n 'eil neach air 



U2 



Mu Fhiosachd. 



October, ■ 



bith a fhuair Ian eòlas air an 
fhirinn nach 'eil a' sealltuinn air 
luchd-druidlieachd mar chealgair- 
ean, agus air drùidheachd mar ni 
faoin. Ach ged a tha sinn a' 
smuainteachadh mar so mu luclid 
na druidlicachd, clia'n'eil sinn am 
barail nach teud Dia. agus nach 
'eil e a' leigeadh ris air ioma 
dòigh cuid de na nithe a ta ri 
tachairt. 

Is mòr an earbs' a bha aig àir- 
eamh h'onmhor de shluagh nan 
ceud linnean ann an drùidheachd. 
Am bitheantas cha'ninntrinneadh 
duin' air bith air dreuchd ùr gun 
chomhairle nan drùidhean iarr- 
uidh. Cha deanadh iad cogadh, 
agus cha'n àiticheadh iad tir neo- 
àitichte; cha ghabhadh iados làimh 
ni cudthromach air bith a dhean- 
amh, coitchionn no uaigneach gun 
chomhairle nan dee an toiseach 
asluchadh mu thimchioU. B' iad 
sluagh na h-Eiphit, Asiria, na 
Grèig, agus na Ròimhe bu mho 
a bha geilleadh do 'n mhealladh 
so ; agus le sin nach 'eil e dearbh- 
ta gur ann o shean bheul-aithris a 
thainig e; agus gur ann a thug e a 
thoiseach o aidmheil agus aoradh 
an De bheo ? Cha ghabh e cur 
'an teagamh nach robh Dia, roimh 
ap dile ruaidh, a' foillseachadh a 
thoil do'n chinne-daonna air iom- 
ad seòl, mar rinn e o sin da 
shluagh, le ghuth, le aingil, no le 
faidhean air an deachdadh le a 
Spiorad,agus le tannasgan, no ann 
ambruadaraibh.'Nuair a sgaoil an 
sluagh uile an dcigh na dile thug 
iad am beul-aithris so leò, agus 
ghleidh iad e, ged a bha eairath- 
arrachadh agus air a thruailleadh 
le dorchadas agus aineolas iodhol- 
aoraidh. Chaidh cuid mhòr de 
'n t-sluagh am fad, agus mo 
thruaighe ! dhi-chuimhnich iad an 
Dia fior. Thuit dorchadas orra, 
agus bha iad nan suidhe ann an 



sgàile bhàis ; a' tabhairt aoradh 
do gach ni ach do Dhia ; bha an 
dee CO lionmhor ris na cnàimhich. 
Agus ma bha an dee lionmhor, 
bha an sagairt deich uairean ni bu 
lionmhoire. Far am bi aineolas 
bi'dh eagal. Do ghnà iomaguin- 
each m' an am ri teachd, bha '.i 
sluagh gach la a' fiosrachadh o na 
sagairtibh, (d' an d' thug, ma dh' 
fheudar iad fein a chreidsinn, na 
dee fios air gach ni) ciod e a bha 
ri tachairt doibh. 'S ann air fios- 
achd a bha na sagairt a' tighinn 
beo, agus le sin teudara thuigsinn 
gur iomad iobairt agus duals a dh' 
fheumadh na dee man d' thugadh 
iad freagradh am bitheantas co 
duilich a thuigsinn ris a cheisd. 
Ann an neart nan gnothaichean 
dheanadh na sagairt fiosrachadh 
fada thall mu thimchioll na ceisd 
a bha ri fhuasgladh, agus, f hreag- 
radh iad i mar bha e coltach a 
thachradh, no ann am briath- 
raibh dorcha, s e sin, ann am 
briathraibh a bhiodh fior, cia mar 
air bith a thachradh. Chaidh fear 
cogaidh ainmeil roimhe so a dh' 
f heòraich do ghuth -àite àraidh, an 
rachadh e a chogadh ri nàmhaid a 
dh'ainmich e. Fhreagairan guth- 
àite e, Ma theid tliu a chogadh ris 
millidh til rioghachd mJior ; a'fàg- 
ail, bheir gach ncach an aire, an 
teagamh co dhiubh bha e ciall- 
uchadh gum milleadh e a riogh- 
achd fein, no rioghachd a nàmh- 
uid 'S ann le mealltoireachd mar 
so a bha na sagairt a'dalladh an t- 
sluaigh, agus nan tachradh e gun 
d'thugadh neach bu gheire na each 
aire do'n cheilg,cha b'ann dà-san a 
b' fhearr. Bhrosnaicheadh na 
sagairt fearg an t-sluaigh na 'agh- 
aidh, ag ràdh. Is duine cunnartach 
an neach so, tha e deanamh tàir, 
cha'n e mhàin oirbh fein, ach air 
na dee: biodh e air a ghlacadh, 
agus air a nnharbhadh gun stad. 



1380. 



Mu Fhiosachd. 



14.5 



Mar po le mòr-chuls, mealltoir- 
eachd, agus an-inchd, chum na 
sagairt suas meas fiosachd, gus an 
d' f huadaich solus an t-soisgeil air 
falbh an ceathach a bha ceiltinn 
an gràinealachd. Co is urrainn 
sealltuinn air ais gun achdain 
thròm a tharruing air son baogh- 
altachd an t-sluaigh a bha creid- 
sinn nan itheadh na cearcan air a 
leithid so de dhòigh, nan seinn- 
eadh coin air a leithid so de làimh, 
no mar biodh an grù'an slàn ann 
am beathach a rachadh a mharbh- 
adh, gun robh olc ri tachairt. 
'Nuair a bhiodh daoine dol a 
a thòiseach air riaghladh, dh' eir- 
eadh iad gu moch sa mhaduinn, 
agus bheireadh iad aon de na 
drùidhean leo. An deigh iirn- 
uighean àraidh a bhi air an 
aithris leosan,ghlaodhadh e amach, 
Chunnaic mi dealanach air an 
làimh clilì, agus is manadh maith 
e. Thuirt a chailleach chearc aon 
la ri P. Canditis, tha olc am man- 
adh dhuit, oir chaii if ft na cearcan 
hiadh. Mar ith, thuirt esan, ann 
am feirg, ti!g anns a mhuir iad, 
agus oladh iad. An deigh so 
choinnich e a nàmhuid — thug e 
blàr — chaidh an ruaig air, agus 
chain e a chàbhlach. Nach feud- 
adh so tachairt ged itiieadh 
na cearcan biadh ? Bha rochd- 
ail an f hithich air an laimh dheis, 
agus nafeannaig air an laimh chli, 
air a mheas na mhanadh maith ; 
agus mar an ceudna, am fitheach 
air an laimh chli, agus an f heann- 
ag air an laimh dheis, na dhroch 
mhanadh. Nan eireadh dodhuine 
an am gabhail a bhidh gun dòirt- 
eadh e an soitheach salainn, cha 
bhiodh iad gun eagal ; ach nan 
eireadh do mhadadh an rathad ac' 
achrosgadh ann an ait' uaigneach, 
phlosgadh an cridhe le h-uamhas. 
Nan d' thigeadh am beathach a 
bhiodh iad a' dol a dh' iobradh a 
dh' ionnsuidh na h-altaire sun 



strigh a dheanamh, nan seasadh e, 
gun tuiteadhe ieis a cheud bhuille, 
agus nan ruidheadh an fhuil as 
gu reidh, bu chomharradh maith e. 
Bha cuid eile de na ceaigairean 
so a' dalladh an t-s!uaigh le speur- 
adaireachd. B'ann air mullach 
teampuill àrda far am biodh seall- 
adh ac' air uile rionnagan an adh- 
air, a dheanadh an speuradair 
fiosachd. Na shuidhc air a bhinn- 
ean a b'ùu-de, currachd biorach air 
a cheann, agus falluing riomhach 
air a stiallachadh le corcur agus 
sgàrlaid mu cholainn, roinneadh e 
na h-earrannaibh an iarmailt, le 
bata crom a bhiodh e a' giùlan, 
agus an taobh a stigh do chunntas 
àraidh dena h-earrannan so dhean- 
adh e fiosachd nis leòir. Nan 
tachradh olc air bith do dhuine, 
theireadh an speuradair. Is fan o 
chunnaic mi gur ann mar sin a 
bhitheadh.Rugadh an duinebochdfo 
a leithid so de rionnaig, ann an 
leithid so de dh' àite. Ach a nis 
dh' iarramaid cead f heòraich de'n 
speuradair, Carson nach d' eirich 
a cheart ni do na h-uile duine a 
rugadh fo'n rionnaig so, ma bha 
cumhachdaice mu thimchioll ciod 
a bhari tachairt do dh'aon duine? 
Cha robh troma-lighe a bhruthadh 
fear, no goile euslainteach, no 
bruadar a chuireadh gu maoidhm 
fearachinnanfhainn, nachsoilleir- 
icheadh an duine so. Dh'f heud- 
amaid mile dearbhadh a thoirt 
seachad. gur ann a bha na h-uile 
taibhs', dreug, guth, &c. Sec. a bha 
cur triobluid air ar sinnsireachd 
ag eiridh an dara cuid o cheann 
anf hann agus goile salach, no o 
aingidheachd agus cuilbheartan 
dhaoine ; ach leigidh sinn Ieis gu 
Teachdaire eile. Leth-Ghael. 



CRONACHADH BUADHAIL. 
Air do Mr. Romaine aon la h\i 
'g imeachd air an t-sràid maille ri 
duin' uasal eile chual e duine 



14-i 



Naigheachdan. 



October, 



truagh a' gairm air Dia a mhall- 
acliadli. Sheas Mr. 11., tluig e a 
mach leth-chrùn, aeus thairg se e 
(lo'n duine, ag ràdìì, " A charaid 
blieir mi so dhuit ma dh' ath-aith- 
riseas tu an guidhe ud a ris." 
Chlisg an duine : " Ciod !" A 
dhuin' uasail ars' esan, " am bheil 
sibli aoi barail gu'n ss^iosainn m' 
an.im air son leth chruin ?"Fhreag- 
air Mr. K., " A tliaobh 's gu'n d' 
rinn thu an tràths' e gun ni sam 
bitb, cha do sbaoil leamsa gu'n 
diCdtadh tu a dheanamh air son 
duais 1" Air do'n achmhasan so 
drùghadb air an truaghan bhochd, 
mar bha Mr. R. a' guidhe, f hreag- 
air e, '• Gum beannaich agusgun 
duaisich an Tighearna sibh, a 
Dhuin' uasail co air bith sibh, tha 
mi creidsinn gu'n shaor sibh m' 
anam: Tha nii'n dùil nach dean 
mi mionnan gu bràth tuille f had 
's is beò mi." am braigiieach. 

EISIMPLEIR UllRAMACII. 
Chiiireadh impidh air Mr. Djd, 
ministeir urramach aon uair cluich 
air chairtibh, dh' eirich e o 
shuidheachan, agus thug e dheth 
'ad. Dh' f harraid a chuideachd 
ris ciod a bha e dol a dheanamh. 
Fhrengair e, •' Tha mi dol a dh' 
iarraidh bcannachd Dhe." Air ball 
ghlaodh iad a mach le aon ghuth, 
" Cha'n àbhaist duinne beann- 
achd iarraidh air a Icithid so adii' 
NAIGHE 

Thainig an righ a dh' fhògradh o'li 
Fhràing agus a theaghlaoh, d'an sean 
chairtealan, Liichuirt an High an Duu- 
eidean, far a'bheil a mhiann orra tiiin- 
eachadh. Tha f hashast mòran buaireis 
an iomad àite de Thìr-mhòr ua h-Eorpa, 
gu h araidh san Olainde ; ach tliadòch- 
as againn gu'n d' thig iad gu beachd is 
KÌochaile, agus gun traoigh an aimhreif 
inhi-riaghailteach, a dh' eirioh gu mi- 
shoiiadh 'nam measg. 

Tha'n Fhrking a' cur feachd anal)arr- 
ach an àird, ach c'ar son, cha'n aithne 
dtiuinn. Dh'òrduich iad àircamh inhòr 
(if Ghunnaichean (ciiig ceud mile; a Sas- 
uiin » irliiMnii ghoii'id. 



aobhar." " Mar 'eadh/' ars' esan 
"Cha'n àbhaist dhomhsa toiseach- 
adh ri ni sam bith ach ni air an 
urrainn, agus air am feud mi 
beannachd Dhe iarraidh." 

AM BKAIGHEACH. 

FOCAL 'N A THRATH. 

Thachair do Mr. Eachann Mac 
Phail Ministeir urramach diadh- 
aidh a bh'ann an Sgire Ruighe- 
Sholuis, a bhi aon uair a' gabhail 
an aiseig thar Port Ard-nan-saor, 
agus e dol dhachaidh ; aig an am, 
thuit do Shaighdear a blii na sheas- 
amh aig taobh deas a chaolais, fag- 
us do'n bhata, bha ri mionnaibh 
agusri mallachadh grathail,agiisa* 
tiomnadh anamafein do'ndiabhol. 
" Amen" arsa Mr. M'Phail, 'nuair 
a chuàl e an duine truagh ag òrd- 
uchadh anam do'n aibhiòteir. An 
sin sheòl am bàtagusan taobh eiie. 
Air ball tre ghras agus mor throe- 
air Dhe, rinn am focal a leithid 
a dhrùghadh agus a ghreim air 
an t-shaighdear, air dhoigh 's gu'm 
b'eiginn dha'n t-aiseag a'ghabhail, 
agus ruith co luath 'sa b'urrainn e 
an deigh Mr. M'P. agus rug e air, 

air taobh tuath na Canaraich 

bheannuicheadh am focal ag- 
us comhairle an Diadhaire urram- 
aich mar mheadhon chum an 
Saighdear a thoirt gu eòlas slain- 
teil air losa Criosd. 



IM BRAIGHEACH, 



v\CHDAN. 



Is duilich leinn e bhi againn ri ràdh, 
gu bheil Eirinn ann an cor ro-bhuaireas- 
ach, le deanadas dhaoine aig nach eil' 
maith na Rioghachd 'nam beachd. Ach 
tha dòchas againn gu'mfaic iad am mear- 
achd m'am bi e tuille 's fadalach, 

Tha'm barr, mar is pailte, cruinn a 
nis, iigus is maitii an comhar' air gu 
bheil a mhin a' slor thuiteara. Bha 'n 
Fh(5ill-micheil na mhargadh ni b'f hearr 
air son luach na spreidhe na bha na raar- 
gaidhean a bh'air thoiseach air. 

'1 ha Ceaird agus cosnadh a' deanamh 
gu maith, agus tha deagh mhiagii air 
cosnaichean; agus tha 'chlùimii a'dol uii 
daoiread. 



TEACHDAIRE GAELACH. 

A CHEUD MHIOS DE'N GHEAMHRADH. 
XIX. AIREAMH. 1830 



IDUMEA. 



Ah f haisneaclid mu Udmchioll leir-sgrios na tire so. 



Feucii ! tuitidh mo chlaidheamh 
air tir Idumea, agus air an t-sluagh 
a mhallaich mise chum breithean- 
ais. O àl gu h-àl bithidh i fas ; gu 
linn nan linn cha teid aon neach 
troimpe." Isa. xxxiv. " Oir 
feuch, ni mise beag tliu am raeasg 
nan cinneach, agus suarrach am 
measg dhaoine. Rinn do mhòr- 
chumhachd do mhealiadh, uabhar 
do chridlie, O! thusa ta'g àiteach- 
adli uaraha na carraig, ta gleidh- 
eadh àirde a chnuic : ged dhean 
thu gu h-àrd,raar an iolair,do nead, 
as a sin bheir mise nuas thu, deir 
an Tighearna. Agus bithidh Edom 
'na fhàsach; bithidh uamhunn air 
gach neach a theid seachad air, 
agus ni lad sgeig m'a uile leir- 
sgrios.' Isa. xlix. 15, 16, 17. 

" Mar so ni mi leir-sgrios air 
sliabh Sheir, agus gearraidh mi 
uaithe an ti theid a mach agus 
an ti a philleas air ais." Esec. 

XXXV. 7. 

Is uamhasach an f hàlsneachd so 
mu thiinchioll tir Edoim agus Idu- 
mea, agus is lionmhor faisneachd a 
tha anns na leabhraichibh naomh- 
a, de'n t-seòrsa cheudna 'an agh- 
aidh nan dùthchan truagli sin. 
Cha'n'eil an diugh air aghaidh an 
t-saoghail dùthaich a bha cho àrd 
VOL, II. 



mheasail, agus air a h-aiteachadh 
le sluagh co cumhachdach, air an 
d' thainig sgrios co iomlan 's a 
thainig air tir Idumea, far an robh 
sliochd Esau re iomad linn a 
chòmhnuidh. Tha cor na tire so 
a togail dearbhadh laidir air fir- 
inn focail De. Tha mòran soill- 
eireachd air a thoirt duinn m'an 
fhearann so, le luchd turuis ain- 
meil a sgriobh eachdraidh nan 
cearnaibh sin o cheann ghoirid ; 
agus an teolas a tharruing sinn 
uatha-sao, bu mhiann leinn a nis 
a cho'-pairteachadh r' ar luchd- 
diithcha. 

Tha 'n tir sin mu bheil sinn a 
labhairt air a suidheachaidh air 
taobh na h-àirde deas do thir lu- 
dea agus Mhoaib, agus air taobh 
na h-àird aniar do Arabia Petrea, 
agus a' sineadh a mach mu dheas 
gu eirthir na Mara-ruaidhe. 

Tha Volney, fear-turuis ain- 
meil, a chuir a mach leabhar o 
cheann ioma bliadhna, ag innse 
dhuinn nach 'eil mòran fiosrach- 
aidh aig daoine mu'n tir so, nach 
'eil fear-turuis ann a chaidh f hath- 
ast troimpe, ach gu'n do choinn- 
ich Arabaich e a dh' innis da 
gun robh an dùthaich so gu 
leir na h-ann dithreabh mhòir, 
agus ann an turus thri làitheaa 



ì^ 



Idumea. 



November, 



gun deacliaidìi iad troimh làraich- 
ean briste (Uich bailte fichead de 
bhailtean niòia, 's gun a nis aon 
dùile bheo a thàmb annta, acb gur 
ann a tha iad nan ionad-tàimh aig 
nathraichibh nimhe, ionnas gur 
cunnartach do dhuine dol seachad 
oirre. 

Blia Edom na rioghachd air 
thoiseach air Israel, mar chi sinn 
ann an leabliar Genesis xxxvi, 31, 
far a' bheil righrean na DCithcha 
sin air an ainmeachadh, agus far 
a bheil e air a ràdh, gun robli iad 
ann fada man do rioghaich rigli 
sam bith air Cloinn Israeil. Bha 
'n dùthaich so ro tharbhach. So 
am beannachd a ghealladh do Es- 
au le athair air leaba bhàis, Ann 
an reamlirachd na talmhuinn bith- 
idh do chòmlinuidh; agus tha e 
soilleJr gun robh an tir so air a 
deagh àiteachadh, oir 'nuair dh' 
iarr Maois cead dol troimpe, 
gheall e nach rachadh iad tre 
achadh sam bith, no tre am f ion. 
liosan, ach gu'n imicheadh iad air 
rathad mòr an righ, gun dochair 
sam bith a dheanamh, Air. xx. 17. 
'S ann san Dùthaich so a bha lob 
a chòmhnuidh aig an robh beart- 
tas CO mòr, agus treudan co lion- 
mhor. San am san d' thainig 
sgrios air Jerusalem, tha loscphus 
ag innse dhuinn gun robh muinn- 
tir na tire so co Jionmhor ris na 
h-Iììdhaich ; agus an uair a thain- 
ig Titus 'an aghaidh a bhaile 
mhòir sin gun do chuir Idumea 
deich mile fichead fear a mach 'na 
'aghaidh, a chòmhnadh leis na h- 
ludhaich. 

B 'e Petra ceanna-bhailc na 
lire so, agus a reir a chunntais a 
ihuaradh air o cheann ghoirid, 
i'eudar a ràdh nach robh bail' cile 
air aghaidh an t-saoghail air a 
shuidheachadh ann andaigiuicach 
nan creag mar bha c. 



Ge beag ar n-eolas fhathast 
m'an tir so, tha ni's leòir air inn- 
seadh a leige ris duinn co' iomlan 
'sa tha 'n fhàidheadaireachd air a 
coi'lionadh mu thimchioll Idumea, 
leis na faidhibh a mhinicheas 
duinn am fior bheagan eolais a ta 
againn m' an diithaich so. Tha 
Isaiah agus Eseciel ag ràdh, o 
Ihui gu lirm nach d' thcid ncach 
sam bith troimpe; asiis {rumhiodh 
esan air a ghearradli as a rachadh 
a mack san llr sin, agus a phill' 
cadh air ais 'Nuair a labhradh 
na briathra so bha malairt agus 
eolas eadar Idumea, agus gach 
cearna de'n t-saoghal. Bha mar- 
sontachd na h-aird-an-ear air fad 
a'dol tre'n tir so, agus bha rathad- 
an mora rioghail a'dol troimpe do 
gach cearna; agus seachd ceud 
hliadhna an deigh bàis leremiah, 
bha 'n dùthaich so co ainmeil na 
linn fein, agus co tearuint imeachd 
troimpe agus a tha Sasunn an 
diugh am measg dhùthchaibh na 
Roinn-corpa. Co a shaoileadh 
gu'n d'thigeadh an la gu bràth 
anns am biodh e eu-comasach dol 
troimpe; agus anns am biodh gach 
neach a dh' f heuchadh ris air a 
ghearradh as. Gidheadh 's ann 
n)ar so a thachair; gus an là'n 
diugh dh" f hartluich e air gach 
neach a thug oidheirp air, ach aon 
dithis, agus thachair dhoibh so 
mar dh'innis am fàidh, ghearradh 
as iad. IJonadh e leabhar bu 
mho nan Teachdaire, fad hliadh- 
na innseadh a liughad deuchainn 
a tiiugadh le luchd-turuis a 
shiubhail a chuid eile de 'n t- 
saoghal, Idumea a rannsachadh. 
Fhuair dithis dhaion' ainmeil* le 
niòr shaothair, comas air larach 
Phctra, ceanna-bhaile na dùthcha 
sin a rannsachadh, ni a chosd 

* Ciptains Ii'by ;intl I\Iaii;;I»'s. 



1830. 



Idumea. 



14-7 



(loibh barrachd storais, na gach 
turus eile a ghabh iad riamh os 
laimh. Ach cha d' f huair iad so 
fein dol troimh 'n dùthaich ùile; 
ach chunnaic iad ni bu leòir chum 
firinn na fàidheadaireachd a 
dhearbhadh. Ged a tha 'm baile 
mòr so nis na nochd-làraich gun 



an deanamh, no clod am feum gus 
an robh iad. Mar shamhladh air 
eireachdas agus meud nan aiteach- 
an sin, feudaidh sinn ainmeachadh 
gun robh iad ann an aon tigh a 
bha air a chiadhach a mach a 
uchd na Craige, a bha aig muinn- 
tir Edoim, mar thigh cluiche a 



neach ga àiteachadh, tha gu ieoir chumadh os ceann tri mile pearsa, 

ri f haicinn a chur an cèill co agus goireas eile air son a leithid 

cumhachdach 'sa bha e na latha a dh' àite, air an snaidheadh as a 

fein; agus is dòcha nach 'eil an Charraig,co doigheil ri aoneaglais 

diugh air aghaidh an t-saoghail san duthaich. Ann an cuid a 

àite CO aithrigh air a rannsacliadh. dh^aiteachan bha drochaidean air 

Chuir an luchd-tiiruis a dh' ain- an togail eadar gach stachd a b' 



mich mi seachad da latha a measg 
làraichean briste Phetra. Tha n 
duthaich m' an cuairt air an àite 
so àrd agus creagach. Air mull- 
ach gach àird agus gach sleibh 
tha hirach nam ballachan làidir, 
na turaidean, agus na caisteil 
mhòra, leis an robh an diithaich 
so air a dion. Tha 'n t-slighe 
chum Phetra fad da mhile dh' as- 
tar, a'dol tre ghleann domhain 
cumhang, eadar chreagan corrach 
a tha eadar ceithir agus seachd 
ceud troidh air àirde. Tha so a' 
treòrachadh do Choire mòr far- 
suing far an robh am baile uaibh- 
reach so air a shuidheachadh. Mu 
thimchioU a Choire mhòir so, tlia 
creagan agus sgàirnich ni's àirde, 
agus ni's caise na aon ni do'n t- 
seòrsa a chunnaic an luchd-turuis 
riamh. Ann an aodann nan creag- 
an mora so, tha uamhachan, no 
seomraichean mora farsuing, air 
an gearradh a mach as a charraig, 
leis an t-snaidheadh is innleachd- 
aich a chunnaic duine riamh. Tha 
na ceudan diubh so ann an airde 
nan creag, air gach taobh de "n 
bhaile mhòr; tha ceuman staidh- 
reach air an gearradh mar an 
ceudna a direadh gu cuid de na 
seomraichean so ; acli tha cuid 
diubh CO anabarrach àrd.'s nach b' 
urrainnear athuigsinn mar chaidh 



àirde, agus claisean air an gearr- 
adh a mach as na creagan a 
thoirt an uisge o àite gu h-àite. 
Anns a Ghleann gu h-iosal, far an 
robh am Baile-mòr tha pàilliuina 
briste, agus làraichean nan sraid- 
ean le'n tighibh riomhach. Chit- 
ear fathast far an robh na caubh- 
sairean Honmor, na tobràichean 
cosdail, agus na h-uile ni eile a 
a dhearbhas gun robh am baile 
so ainmeil agus cumhachdach r'a 
linn fein; agus an deigh a chunn- 
tais a thug sinn air tuigear cainnt 
Isaiah 'n uair tha e 'g ràdh, " O 
thusa ta 'g àiteachadh uamha na 
carraig, ta gleidheadh airde a 
clinuic : ged dhean thu gu h-àrd, 
mar an iolair do nead, as a sin 
bheir mise nuas thu, deir an 
Tighearna.'' Isa. xlix. Ì6. Tha 
mar an ceudna soilleireachd ag- 
ainn anns an eachdraidh so, air 
cainnt Obadiah, 3 rann " Mheall 
uabhar do chridhe thu, O thusa 
ta chòmhnuidh an sgeiribh nan 
creag, annad chòmhnuidh àrd a ta 
'g ràdh ann ad chridhe, Co bheir 
mi chum an lair?" Agus thach- 
air so, thàinig leir-sgrios buileach 
air Edom. Na h-Arabaich iad 
fein aig nach'eil dachaidh ach am 
fasach, d' an gnà bhi siubhal o 
àite gu h-àite, cha d'thig iad a 



148 



Idiimea. 



November^ 



choir nan làraichean aosda so; cha 
'n'eil guth duine beo r'a chluinn- 
tinn 'nam measg ; ach mar thuirt 
Isaiah e, " Tha'n droighionn a' 
fas 'na lùchairtibh; an eanntagach 
agus an dris 'na daingnichibli ; ag- 
us bithidh i na fàrdaich aig drag- 
onaibh, na h-àros aig nigh- 
eanaibh na comhachaig. Agus 
coinnichidh fiadh-bheathaichean 
an fhàsaich agus fiadh-bheath- 
aichean na macharach a cheile : 
agus glaodhaidh am fiadh-dhuine 
ra chompanach ; an sin fòs gabh- 
aidh an screuchag-oidhche fois, 
agus gheibh i dhi fein àite-tàimh, 
Isa. xxxiv. 13, 14-. Choilionadh 
so uiie, air an dòigh bu mhion- 
aidiche. Tha duine cho fogh- 
lumta 'sa bha riamh san tir so, 
Sir Isaac ISeivton, ag innseadh 
dhuinn gum b'iad muinntir Idu- 
mea na speuradairean agus na 
feallsairean a b'ainmeala r'an linn 
fein ; agus tha aon leabhar againn 
f hathast air bhàruinn a sgriobhadh 
ann, 'se sin leabhar lob, agus c' 
ait a bheil leabhar eile a thug 
barr air ? Gidheadh ciod a tha 
leremiah ag ràdh xlix. 7. Mu 
thimchioll Edoim, " Mar so tha 
Tighearna nan sluagh ag ràdh, 
Nach 'eil gliacas ni's mo ann an 
Tcman ? An do bhàsaich comh- 
airle nan daoine glice ? An 
deachaidh an gliocas am niugh- 
adh ?" 

Mar f hreagradh air a cheist so 
feudar a ràdh, Cha 'n 'eil gliocas 
ann an Edom ; cha 'n 'eil an aon 
earrainn eile de'n t-saoghal daoin' 
is aineolaiche, agus is allanihar- 
aiche na fineachan cealgach a tha 
siubhalfasaichean na dùthcha eag- 
allaich so. 

Am measg nan iomadaidh fàis- 
neachd a rinneadh m'an tir so, 
nach 'eil ijiiie againn san am a 
cliomliarrachadh a niach, tlia aon 
gus an gairni sinn ur n aire. 'S 



iad clann Esau a bha chòmhnuidh 
san Duthaich so ; a nis dh' innis 
Obadiah san 10 rann a thaobh 
Esau, air son ainneart an aghaidh 
a bhrathar, gun deanadh nàirs 
'chòmhdachadh, gum biodh Edom 
air a ghearradh as gu bràth, agus 
nach fàgta h-aon beo de thigh 
Esau. Nach miorbhuileach an 
doigh air an do choimhlionadh an 
f hàisneachd so ; thainig lòm- 
sgrios air gineil Esau. Cha'n'eii 
a h-aon diubh an diugh ri f haot- 
ainn air aghaidh an t-saoghail, 
agus ann an cainnt an fhàidh 
ghearradh as gu bràth iad. An 
ann mar so a thacliair do chloinn 
lacoib, a bhràthair ? Chan ann, 
Dh' innis na fàidhean umpa so, 
Gu'm biodh iad air an sgapadh 
feadh gach rioghachd air thalanih ; 
agus nach tigeadh leir-sgrios orra 
gu bràth. Agus nach ann mar 
sin a tha; cha'n'eil ccarna de'n 
domhan anns nach 'eil iad ; ach 
clann Esau.luchd-àiteachaidh Idu- 
mea, thainig lòm-sgrios orra san ^ 
agus ghearradh as ind gu bràth. 
Tha Edom na f à?ach, agus tha 
uamhunn air gach neach a theid 
seachad oirre. O àl gu h-àl bith- 
idh i fas; gu linn nan linn cha 
tèid aon neach troimpe. 

T. m'l. 
Camp.fic, 1830. 



Cuairt a Mh'mistelr Gkallda. 

Air fcasgar latha sàbaid, deireadh 
an 't-Samhraidh chaidh seachad, 
thainig duine àraid a dh'ionnsuidh 
mo thiglie, a dh' iarr focal a labh- 
airt rium ann am sheomar fein ; a 
cin'onn gu n robh ni-eiginn aige ri 
ràdh nach bu mliaitli leis neach 
sam hi eile ga chluinntinn. Thug 
mi stigh e, agus dh' f heòraich mi 
dheth ciod a bha aige r'a chant- 



1830. 



Cuairl a Mhinisldr Gliallda. 



M-9 



ainn. — 'S diiilich leam, ars' esan, 
dragh a chur oirbh air an fheas- 
gar so, an deigh saothair an latha 
— 'si'n eiginn a chuir mi d'ar n- 
ionnsuidh, agus uime sin tha dòch- 
as agam gun d' thoir sibh maith- 
eanas domli. Tha mo choimh- 
earsnach tniagh, Seumas — , do 
reir coslais air leabaidii a bhàis, 
is cha'n f hòghnadh leis gun f bios 
a chnr oirbh, ged is iomad la a 
rinn e tàir oirbh, agus a dhiult e 
ar n-eisdeachd — Rinn thusa deir 
mi, mar bu choir dhuit tighinn — 
agus da rireadh 'si'n eiginn a 
cluimadh mis air mais o dhol da 
f haicinn — cha dean mi maille sam 
bith — gabh thus' air t-ais, agus 
innis da gu bheil mi air mo cheum 
a'd' dheigh — dearmadach mar tha 
Seumas truagb, agus seacbantach 
air orduighibb an t-soisgeil, cò is 
urrainn a ràdh ciod a tha'm beachd 
an Tigbearna m'a tbimchioll. Is 
maith an combarradh e bbi iarrad- 
acli air m'fhaicinn. Gun deòn- 
aicheadh Dia dbuinn aobhar dòch- 
ais as a letb. 

Bu duine Seumas aig an robh 
niòran de thuigse, agus de cbiall 
nàdurra — duine tapaidb, mar their 
sinn, 'an gnothaichibh dùtbcba, 
na latha tein ; f buair e sgoil, cha 
robh e gun eòlas, agus bha e a 
chuid bu mo d'a làithean ann an 
cothrom maitb. Ach dh' f has e 
'an deireadh a làithean, toigheach 
air deoch agus air ruidhteireacbd ; 
cbinn e dearmadach air uile 
mheadhona nan gràs ; sbeachainn 
e tigh-aoraidh Dhe, agus tharr- 
uing e'n companas ri daoine gòr- 
ach an-diadhuidh mar e fein. 'Se 
deocb agus amaideachd a thug 
galar a bliàis 'na charamh ; 's an 
uair a chaidb mis' a stigb do'n t- 
seomar <;an robh e na luidhe, bu 
deisdinneacb ri f haicinn an coslas 
truagb a blia air — bha e na shia- 
eadh air a leabaidh— bha eagal — 



amharus — bron — diobhail mis- 
nicb, agus uambas mòr air an 
dearga gu clomhain 'na shiiil agus 
'na aogas gu leir : Bha e caithte 
gu neoni, agus cha'n t'haca mi, air 
leam, riamh aon duine bu mho a 
b' aobhar truais na e ; ged a bha 
e soilieir gur h-ann air 'inntinn, 's 
nacli b' ann air a cholainn, a bha 
chuid bu mho da thriobluid. 
Shocraich e a shùil orm co luath 
'sa cbaidh mi a stigh, agus dh' 
fheuch e ri laimh a shineadh a 
mach. Bha chuilc air a bruthadli 
gu trom, agus cha robh feum air a 
bruthadh ni bu mhò-Shuidh mi ri 
taobli na leapach. 'S duilich 
leam, deir mise, t f haicinn sachor 
so,eha chualami gun robh ni air bith 
a cur ort gus an drainig do charaid 
mi air an f beasgar, na idir gun 
robh thu air failneachadh mar "tha 
mi faicinn — Ach tha dòchas agam 
gu'n sin Dia do làithean f hathast, 
gu aobhar a bbi agad air a mbaith- 
eas as do leitb aideachadb le taing- 
ealachd — Ghluais e a cheann — 
dhruid e a shùilean, agus tharr- 
uing e osna throm ; mar gu'm 
biodh e as eug'ais dochais, cha'n 
6 mhàin mu bharrachd làithean, 
ach a tròcair Dhe. Ciod, a deir 
mis, a tha'n leigh a tha frithealadh 
ort, ag ràdh ? — ciod i a bharail as 
doieitb? Cha'n'eildòchassambi 
aige ars' esan ri thoirt domh— tha 
e'g ràdh, nach 'eil e na chomas a 
bheag no mhòr a dheanamh air 
mo shon. An axin mar sin a ta, a 
deir mise, le cainnt stòlda ; ach an 
ni a tba eacomasacb do dhuine, tha 
e soirbh do Dhia — 'S mi a dh' 
fheudadh a ràdh, oir 's minic a 
chunnaic mi iadsan a thug Leio-h 
shaoghalta thairis a' tighinn uaithe 
— ach ciod, arsa mise, do bharail 
fein ? Dh'ambairc e'am aodann le 
sealladh a chuir oillt air mo 
chridhe. Is duine marbh mi ars' 
esan, agus 'se chùis is miosa, is 



150 



Cua'ìil a Mhìnìiieìr Ghallda. 



November, 



duine caillte mi— Air t-athais, a 
deir mise, nior leigeadli Dia — Na 
labhair air an doigh sin. Thais- 
lich so e : — labhair mi ris gu foill 
— cha'ii ann an corruich — ach leis 
a chainnt bu chaoimhneala agus 
bu chàirdeala a b' urrainn donih a 
chlcachdadh — a' cur an ceill an 
doilglicadas mòr a bha orm, nach 
robh fios agani ni bu tràithe mar 
bha e, agus a' gearan nach do leig 
iad fios domh. Ma ta, ars' esan, 
b'e sin mo mhiannsa, ach bha 
nàir' orm — bha eagal orm ; chuir 
mi dàil ann an sin a dheanamh, 
mar a rinn mi anns gach ni eile 
— agus chuirinn dàil ann a chaoidh 
m'ar biodh am bàs air teachd am 
rathad — ach thàinig esan agus 
thainig soilleireachd an uamhais na 
chois. Dh' f hartluich orm a bhi 
sàmhach ni b' fhaide. Chuir mi 
fios oirbh — b' f hearr gu'n d' rinn 
mi so ni bu tràithe — tha e nise ro 
anamocli — chaill mi mo latha — 
chain mi mo chothrom. Is truagh 
mi — O's duine cailke mi, tha fios 
agam gur ann mar so a tha ! 

Tha dòchiìs agam, a deir mise, 
gur h-ann a thainig atliarrachadh 
mòr air t-inntinn. Dhùisg Dia 
thu chum do chunnart f liaicinn, 
agus esan a thòisich an deagh 
obair, an n'e nach feud e ann an 
saibhreas a thròcair a toirt air a h- 
aghaidh ceum air cheum chum 
foirfcachd. 

Cha tabhair, cha tabhair, a deir 
e. Dòchas cha 'n 'eil agam. 
Pheacaich mi th'ar saorsa — cha'n 
'eil cionta nach d' rinn mi. Cha 
'n'eil peacadh, ach math a dh' 
fheudta, morta nach 'eil ri agairt 
orm. Dòchas agamsa 1 ars' esan, 
'se stad, le buaireas anabarrach 
spioraid, agus le osnadh a shaoil 
leam a sgàineadh a chridhe — Dh' 
anihairc e orm san aodan, agus 
mar l)lia mi dol a labhairt, thain- 
ig boirionnach a bha stigh, dlù 



air an leabaidb, le scire beag as 
an do thairg i deoch dha. Car 
son, ars' ise, tha thu labhairt mar 
sin ; cha'n'cil thu co dona 's a tha 
thu leigeadh ort ; tha na milltean 
m'an cuairt duit ni's miosa. 'Sann 
duit fein a bha do lochd— Carson 
a Jabhradh tu san doigh sin. 
Smeid e gu grad le laimh i bhi 
sàmhach. Nach cuisd thu, ars' 
esan. Is mo is fad a labhair thu 
mar sin, agus mo is fada, b'e sin 
mo bharail fein, ach O ! 's ann air 
m'anamfbochdsa a thainig an t- 
soilleireachd eagallach. 

Is gòrach a bhean, a deir mise, 
do chainnt, cha ghniomh cairdeil 
a tha thu deanamh, labhairt mar 
so ris — do reir coslais tha barail 
ni's fearr aig' air cor anama, an 
làthair Dhe na th' agadsa. Ciod 
e dhasan ged bhitheadh na miltean 
ni bumhiosanaesan — an seasadh 
sin a leithsgeul-san ; bheirear 
breith air-san air son a dheanadais 
fein, agus ni h-ann air son dean- 
adas muinntir eile. Ged a robh 
muinntir an t-saoghail gu mòr ni's 
miosa na esan, an atharraich sin 
a chilis, no an saoradh sin esan P 
An cual thu riamh mu Shodom 
agus mu Ghomorrah ? an cual thu 
riamh m'an tuil a thug sgrios air 
an t-saoghal ? 

Tha thu ag ràdh nach 'eil Seu- 
mas idir co peacach 's a tha e am 
barail. (iu truagh, tha sinn uile 
ni s percaiche ann am fianuis Dhe 
uile-naomh — agus uile-f hiosrach 
no gum feudadh e amharc oirnn 
ach le dubh-ghràin. O cheartas 
Dhe, tha sinn uile toilltinn sgrios 
siorruidh — agus gu'n teagamh b*e 
so a thigeadh air-san, mar biodh 
an Tighearna losa Criosd air eiric 
CO luachmor a thoirt air ar son — 
le bàsachadh chum ceartas De a 
riarachadh — agus reit a chosnadh, 
'Nuair chual an duinc tinn iomra 
air ainm an t-Slanuiglicar, ghlaodh 



I 



1830. 



Cuaht a Mhimsteir Ghallda. 



151 



e mach le dì-dòchais, agus le guth 
buaireasach eagallach, Cha'n'eil an 
Slanuighear sin 'na Shianuighear 
dhonihsa I 

Bheil thu creidsinn ann arsa 
mise, le mor iomaguin orm m an 
f hreagairt a bheireadh e seachad? 
Tha, deir esan, — tha mi creidsinn 
annanDia-tha mi creidsinn ann an 
losa Criosd ; ach tha mi creidsinn 
mar na deamhain, chum crioth- 
nachadh le h-oillt. An fhearr mi 
no a h-aon diubh, agus an e nach 
i 'n crioch a tha feitheamh orm ? 

Cha'n'eil e comasach innseadh an 
dòigh bhuaireasach air an do labh- 
air e na briathran sin. Bha e 
dhol am muthadh gu brath a ghnà 
na bheachd. Bha neul tiugh ajrus 
dorch eadar e agus tròcair Dhe 
ann an Criosd — cha bu leir dha e 
ach an corruich. Cha robh deur 
air a shùil, cha d' thainig, do reir 
coslais, taiscachadh no maothach- 
adh air a chridhe. Bha e mar 
dhuine a bha Ian dearbhta na inn- 
tinn fein, nach robh dòchas aige 
ri àrach. Chuir so oillt orm, agus 
's gann a bha fios agam ciod bu 
choir dhomh a ràdh. Ma tha thu 
creidsinn, arsa mise, ann an losa 
Criosd, 's eiginn duit a chreidsinn 
gu bheil e comasach chum tearn- 
adh. Tha mi 'ga chreidsinn sin, 
ars' esan : agus deir mise, an e 
nach 'eil e comasach air thus' a 
shaoradh, co maith ri duin' eile? 
tha e da rireadh uile-chumhachd- 
ach gu tearnadh ; agus bu dimeas 
air a ghràs agus air a ghloir a' 
smuainteachadhgu bheil a chumh- 
achd neo-chomasach air a pheac- 
ach is mo air aghaidh an t-saogh- 
ail a thearnadh. Bha e 'na thosd 
car tamuill, ach mu dheireadh 
f hreagair e gu cabhagach. Tha 
e cumhachdach, ach cha 'n 'eil e 

toileach. 

O I tha, a deir mise, tha e co 
Ian thoileach 's a tha e co comas- 



ach. Tha focal De ng innseadh 
so dhuinn ; tha e fein 'ga innseadh 
dhuinn — Thainig losa Criosd a 
dli ionusuidh an t-saoghail chum 
peacaich a shaoradh — Thigibh a' 
?«' ioimsuidh, sibhse uile a ta ri 
saothair, agus fo throm uallnich, 
agus bheir mi suaimhneas duihh — 
ladsan a thig a' »«' ioiinsiddh, clia 
tilg mi air chor air hilh a mach 
iad. Ach leughaidh mi dimit an 
cùigeabh caibdeil deug do reir 
Lucais, chum gu'm fuic thu an 
solas a tha air neamh ri iompach- 
adh aon pheacaich. A nail domh 
a bhean am Biobull, chum gu'n 
cliiinneadh e co toileach 'sa tha 
Dia gu gabhail ris. Chuimaic mi 
gun do chuir so iomaguin oirre, 
ach thòisich i mar gu'm biodh i 
ga iarruidb. Thog an duine 
truagh a bha san leabaidh a 
cheann, agus thuirt e. Dean suidhe 
a bhean, cha'n am so gu ceilg no 
breug ; cha 'n 'eil, le'r cead, Bio- 
bull againn san tigh ; agus ged a 
bhitheadh, cha deanadli gach rann 
deth ach mo dhiteadh. Chuir 
mise CÙ1 ris a Bhiobull am shlainte, 
agus chuir Dia a Bhiobuill a nis 
CÙ1 riums' air leabuidh mo bhàis. 
Thug mi làmh air mo Bhiobull 
fein. O ! ars' esan, na leigibh ris 
domh an leabhar sin, rinn mi dear- 
mad agus tàir air, agus tha eadh- 
on a nis uamhas orm f haicinn ; oir 
ciod a th' ann ach binn mo dhit- 
idh? 

Tha nithe ni's glormhoire na 
sin ann, a deir mise, oir is e'n 
leabhar so a mhàin a tha leigeadh 
ris duinn slighe na beatha mair- 
eanna'ch. Tha e da rireadh a' 
dearbhadh dhuinn gur peacaich air 
fad sinn, ach tha e ga dheanamh 
so chum ar tarruing chum ar fir- 
eantachd fein a threigsinn, agus 
an f hireantachd sin iarruidh a ta 
trid creidimh ann an losa Criosd. 
Leiigh mi'n sin da an Caibdeil a 



i 



152 



( 'iinìrl a Mliinisk-ir GliaHda. 



Novembe 



dh' aiiimich mi, ga mhineacliadli 
mar chaidli mi air m agliart. 
Chuir mi fo chomhair gu son- 
ruichte, solas nan aingeal ami an 
aithreachas a pheacaich- Thar- 
ruing mi a smuaintibh a dh' ionn- 
suidh caoimlineas an dea^h 
bliuachaille chaidh air tòir na 
caorach a chailleadh, a Cliuair i, 
mar bha esan an diugh, a' basach- 
adh san fhàsacli, a thog i, sa 
ghiùlain dhachaidhi le gairdeach- 
as. Dh'aommi gu sùnraichf^aire 
gii caomhalaclid athair a uiliic 
Stròghail, a mhotliaich dha am 
feadh a bha e tad as, agus a ruith 
da ionnsuidh le deolhas anabarr- 
ach agus a ghabh ris gu càirdeil. 
Drùigheadh so, arsa mis', air do 
chridhe-se, agus bi Ian chinnteach, 
gun amharus, agus gu'n teagamh, 
gu bheil Dia air a cheart am so a 
feitheamh gu bhi gràsmhor ; gu 
bheil e a' toirt fainear a cheud 
togradh a dhùisgeas suas ann ad 
chridhe gu maitheaiias f haotainn, 
gu'n cuir e mach an Spiorad 
Naomh, ma ghuidheas tu e,a thoirt 
air aghaidh an deagh ruin sin, ga 
abuchadh chum aithreachais, agus 
gu bheil Criosd deonach eadar- 
ghuidhe dheanamh as do leith, 
chum eifeachd a thoirt do d' urn- 
uighibh, a' tagradh toillteannais 
fhulangais agus a bhùis as do 
leith. 

Bha Seumas bochd na thosd : 
ach bha e soilleir nacli robh sith 
thathast na inntinn. Clia do 
chuir e suas, i'had 'sa b' Chios 
domhs' e, aon ghuidhe ri nòamh, 
ni mo aon ghuth air son maithean- 
ais ; cha do bhuail e air 'uchd, 
mar rinn an cls-mhaor, ag ràdh, 
A Dhe, dean trtjcair ormsa, peac- 
ach ! Gidheadh labhair mi ris 
f luithast le dòchas. Tha tlui faic- 
inn, arsa mise, gu bheil Dia co 
deonach 'sa tha e comasach air 



gaoh neach a thig da ionnsuidh, 
trid Ciiriosd, a shaoradh, ge be 
air bith co e. Ciod ma ta, a 
chumas tus" a mach ? An iad do 
pheacaidhean ? " Pheacaich sinn 
uile, agus thainig sinn gearr air 
glòir Dhe. An e lionmhoireachd 
do plieacaidh a ta cur eagail ort? 
Ged robh iad dearg mar an sgàr- 
laid, nitear geal mar an sneachd 
iad. Gianaidhfuil Chriosd o gach 
peacadh." 

Dh' f han mi tamull beag am' 
thosd, a dh'f heuch an canadh e a 
bheag, ach cha do labhair e focal. 
Nam biodh e air iarruidh orm ùr- 
nuigh a chur suas, bhiodh solas 
orm. Ach 's ni so, do reir cos- 
lais, nach robh na bheachd. 
Bu mhithich dhomhs', uime sin 
mo dhleasnas fein a dheanamh, 
agus so a chur na chuimhne. 
Nam b' urrainnear a thoirt gu 
ùrnuigh a dheanamh, smuaintich 
mi gu'm feudadh e beannachd an 
Tighearna fhathast fhiosrachadh. 
Bha làmh an crochadh thar an 
leabaidh, ghlac mi le durachd i, 
agus a' dùr-bheachdachadh air 
aodann, thuirt mi ris, leis gach 
bàigh agus caoimhneas a b'urr- 
ainn domh a clileachdadh, a 
Sheumais, aontaich learn ann an 
ùrnuigh. Leig dhomh air mo 
ghhiinibh, tròcair an Tighearna 
Dia air sgàth losa Criosd, as-_ 
luchadh as do leith. O ! dhuine 
ghaolaich, ars'esan, cha'n urrainn 
domh' ùrnuìgh a dheanamh, cha 
do chleachd mi i, ach cha bhachd 
mi siblise, m'as toil libh e. Is toil 
leams' e a deir mise, agus an 
Spiorad Naomh a shoirbheachadh 
leinn. An deigh dhomh crioch- 
nachnadh, mhothaich mi gun 
robh na dcòir air a shùilean, "s gu 
dearbh bu fhiasach a shil mi fein 
iad. Cha do labhair e focal, ach 



I 



1830. 



Cuairt a Mhhiisteir Ghallda. 



153 



dh' fbàisg e mo làmli, agus chuala 
mi aon osnadh. Slàn leat, arsa 
mis', an nochd. Dia bhi maille 
riut. Mas beo sinn chi thu moch 
am màireach mi. Dh' amhairc e 
am dheigh, Dia, ars' esan, ga'r 
beannachadh — sa, agus ni e sin. 

Dh' eirich mi ni bu luaithe na 
bu ghna learn air an la am màir- 
each, agus linn mi airson tighe 
Sheumais, a' smuainteachadh ciod 
an doigh a b' fhearr dhomh a 
ghnàthachadh, agus ag iarruidh 
comhnadh an Spioraid chum mo 
sdiuradh. Rainig mi taobh na 
leapach, mhothaich mi gu'n robh 
e mòran ni bu laige o chunnaic 
mi roimh e ; ach dh' oidheirpich 
e suidhe suas le comhnadh a 
mhna. Bha dù-ghruaim fhathast 
air a mhaluidh, bha a sliùilean 
luaineach neo-shuidhichtc, agus 
cha do chuir e fàilt orm leis an 
fhuran sin ris an robh fiuthair 
agam. Tha eagal orm nach do 
chuir tha'n oidhche gu maith 
seachad. Cha do chuir gu dearbh, 
thuirt esan. Tha sinn uile ann 
an làmhaibh Dhe, agus thig e 
dhuinn a bhi striochdta d'a thoil. 
Cha do labhair Seumas bochd 
focal, Nach mòr, arsa mis', an t- 
aobhar taing a tha agad gu bheil 
thu ann ad riaghailt fein, agus 
comas agad fhathast maitheanas 
agus slth a ghuidhe m'an tilg thu 
'n deò. An deigh ioma seanchas 
eile, tharruing mi a smuainte mu 
liigh Daibhidh, gràinealachd a 
pheacaidh san do thuit esan, agus 
an durachd anama leis an do 
ghuidh e tròcair o Dhia. Leugh mi 
dha li. Salm anns an do dhòirt an 
t-aithreachan rioghail so a mach 
a chridhe 'an lathair Dhe. Mar 
so, arsa mise, ghuidh e, agus dh' 
irislich Daibhidh e fein, agus o'n 
a bha e treibh-dhireacb, thug Dia 
maitheanas da ; agus c' arson nach 
feud Dia bhi co tròcaiveach dhuitse 
VOL. II. 



air sgàth Chriosd. Le spàirn mhòir 
f hreagair e mi, bha Daibhidh, tha 
sibhs' ag ràdh, trèibh-dhireach, 
agus fluiair e uine air so a 
dhearbhadh 'na chaithe-beatha, 
ach uine cha'n'eil air a dheònach- 
adh dhomhsa, theagamh nach 'eil 
uair an uaireadair a' feitheamh 
orm. 

Theagamh nach 'eil, a deir 
mise, ach is aithne do Dhia 
smuainte do chridhe, agus treibh- 
dhireachd t-anama. Tha fhios 
aige-san co ac' a bhiodh no nach 
biodh na ruin a tha thu'n dràst ag 
àrach air an coimhead leat, agus 
air dha bhi fiosrach air so, gabh- 
aidh e'n toil an ait' a ghniomha. 
Nach d'thug an Tighearn losa 
maitheanas do'n ghaduich' aith- 
reachail air a chrann. Ann am 
measg dòruinn agus bàis, chreid 
esan, agus dh' earb e anns-an a 
bha dol gu bas r'a thaobh. An 
Slanuighear a bha eolach air a 
chridhe, chunnaic e a threibh- 
dhireas, agus a chreidimh : ghabh 
e ris, agus labhair e na briathran 
sòlasach so ris, An diugh fein 
bithidh tu maille rium ann am 
phàras. Labhraidh so cha'n ann 
gu buanachadh ann am peac- 
adh ach chum nach tuiteadh 
aon neach fo an-dòchas ; agus 
gu'n tuigeadh iad nach 'eil e ea- 
comasach maitheanas agus saors- 
adh f haotainn am fad 's a tha'n 
deo sa cholainn. Mo thruaighe, a 
Mhinisteir ghaolaich, air an d'rinn 
mi ioma latha tàir, feudaidh sin 
uile bhi fior, 's cha'n'eil teagamh 
agam nach'eil ; ach ged a bhiodh 
mo làitheans' air an sineadh, ni 
nach'eil a nis comasach, co is urr- 
ainn innseadh nach bithinn co an- 
dàna, dalma, peacach 'sa bha mi 
riamh : Co suarach mu Dhia, co 
tàireil air an t-Slauuighear, co 
caoin-shuarach mu chumhachd an 
Spioraid. A' bheil e comasach, 
T 



154- 



Eachihuìdh na H-Alh 



November, 



ars' esan, gu'n gabhadh Dla ri m' 
leithid? Chan urrainn domh a 
smiiaiiitoachadli — Gidlieadh ars" 
esan, 'se pasgadh a làmh air uchd, 
agus a' togail a ghuth le spàirn a 
bliuis,gidlieadli O mo Dhia — Ann 
an so stad e, thainig reachd na 
mliuineal— thuit e thairis— Dh' 
f Iiàg mi e air an am, le run pill- 
eadh 'an ùine ghoirid ; ach m'an 
deach mi fad air m' agliaidh, 
f huair mi fios gu'n d'thug e suas 
an deò. 

Be so toil an Tighearna 1 Co 
dhiubh bha no nach robh e, an 
am a bhàis, ann an sith ri Dia,cha 
bhuin e dhuinn a ràdh. Aon ni 
a tha cinnteach, cha d' f huair e 
bàs ann an sith. Smuaintean 
uamliasach do'n mhinisteiragusdo 
gach aon a leughas an eachdruidh. 
Co am ministeira tha murrach air 
a dlileasnas a dheanamh ri taobh 
leaba bàis an t-seòrsa so : agus cia 
uamhasach an ni do pheacaichibh 
Dia a bhrosnachadh chum a throe- 
air chaomh a chleth uatha gus a 
mhionaid fa dheireadh ? t. m*l. 
Campsic, 1830. 

EACHDRUIDH NA H-ALBA. 
Fhuair sinn iomad litir o ar càir- 
dibh, a' comhairleachadh dhuinn 
o ùm gu am, cuid de eachdraidh 
na h-Alb' a thoirt seachad do ar 
luchd-dùthcha, anns an Teachu- 
AiKE GnAELACH, anns an dòigh 
cheudna san tug sinn doibh Eachd- 
riadh air bliadhna Thearlaicli. 

S' ann gu deimhin le mòr sliùl- 
as a dh' f'heuchamaid ri so a 
'dheanamh — Agus chum na criche 
so gabhaidh sinn an eurrann sin 
du dh' eachdraidh na dùthclia is 
mo is airidh bhi air a chuniail air 
iliuimhne, na aon carrann ei!e 
dlii. An t-àm sin anns an do 
:>lieas na daoine o'n d'thainigsiun, 
CO duineil thrOun as leith an creid- 



imh, agus as leith sochairean Eag- 
lais na h- Alba, a bha air an steigb- 
eatliadh san dCithaich o linn lain 
Knox : an t-àm anns an d' f heuch 
Righrean Shasunn ris a Chreidimb 
Easpuigeach a shuidheachadh san 
tir so, a dheoin no dh'aindeoin. 

Cha'n'eil e comasach labhairt 
m'an gheur-leamhuinn air Eaglais 
na h-Alba anns na linntibh sin 
gun uamhas—agus cha'n'eil e com- 
asach mothachadh do'n chruadal, 
don mhisnich — do'n dealas naomb 
leis an do sheas ar sinnsirean air 
son an sochairean spioradail — mar 
chuir iad bàs gu dùian air sgàth 
an creidimh ; gun ar taingealachd 
a dhusgadh do Dhia a neartaicb 
iad agus a thug fadheòidh buaidh 
dhoibh an agliaidh gach innleachd 
agus deuchainn. Tha sinn an 
diugh a* mealtuinn toradh an 
saothair anns na sochairibh lion- 
mhor priseil a ta againn — Agus 
cha'n'eil duine tuigseach aig a' 
bheil meas oirre so, nach bi 
deigheil air eolas f haotainn air an 
doigh anns an do chosnadh iad 
dhuinn. 

An deigh has Ealasaid, Bann- 
righ ainmeil Shasunn, ghairmeadh 
High Seumas an VI. a suas à h- 
Albuinn,agus chrùnadh e na Righ 
thairis air Breatunn agus Eirinn, 
mar an t-oighre dligheach — Be 'n 
Seumas so mac Banrigh Màiri, a 
chuireadh gu bus le Ealasaid 
Shasuinn — ise bha na bana phàp- 
anaich co eudmhor, agus aig an 
robh gamhlas co mòr an aghaidh 
Iain K/iox, agus an creidimh ath- 
leasaichte — Ach bha a mac, Righ 
Seumas, a cheud Righ air an do 
cbàireadh crùn nan trì Rioghachd- 
an, do 'n chreidimb Easpuigeach 
— agus cha luaithe a i' huair e na 
chathair, aims a bhiiadhna 1G03 
na chuir c roindie an aon riaghailt 
Eaglais agus creidimh a shocrach- 
adh feadh na Rioghachd gu leir. 



I 



1830. 



Eachdrnidh na H-Alba. 



155 



Bha fuath anabarrach aigairEag- 
iais na h-Alba — agus gu h-àraidh 
air an ùrnuighean, a chionn nach 
robh iad ceangailte ri riaghailt 
sgriobhta, bha air an deachdadh 
dhoibh le Easpuig — agus leis a so 
gun robh comas aca nithe a radh 
nach robh air uairibh taitneach 
leis fein, agus le a chùirteiribh — 
Chuir e roimhe, uime sin, cur as 
di mar Eaglais, agus Eaglais Eas- 
buigeach a shocrachadh 'na h-àite 
— le ììrnuighean sgriobhta [freag- 
arrach d'a riin agus d'a mhiann 
fein. 

Tri bliadhn' an deigh dha crun 
nan tri Rioghachdan fhaotainn, 
thòisich e air an ni so a bha co 
dlù air a chridl\e achuran gniomh. 
— Dh'ainmich e da Easpuig dheng 
air son Albuinn, agus cha robh 
chridh a radh gu'm b'olc — sparr- 
adh sà phrìosan gach neach a dh' 
fhosgladh a bheul na aghaidh. 
Anns a bhliadhna 1617, thainig e 
fein do dh' Albuinn — ghnathaich 
e gach innleachd agus dichioll a 
bha comasach chum Eaglais na h- 
Alba chur as, agus an creidimh 
Easpuigeach a chuir air bonn. 
Gheall e gach duais agus urram 
dhoibh-san a chuidicheadhleis — a- 
gus bhagair e bochduinn agus prios- 
un an aghaidh gach neach nach 
geilleadh d'a thoil. Ghairm e air 
Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba 
cruinneachadh ann am baile mòr 
Pheairt, anns a bhliadhna 1618. 
Mhaoidh e gu trom 'an aghaidh 
aon neach a dh'f ho?g!adh a bheul 
gu cur 'an aghaidh gach atharr- 
achadh bha mhiann air a thoirt m' 
an cuairt — agus gheall e Easbuig- 
ean a dheanamh dhiùbhsan a dh' 
aontaicheadh leis anns gach ni a 
bha na bheachd. 'Se thainig as 
a so, gu'n d' fhuirich mbran de 
dhaoine dileas, diadhaidh a bha 
gaolach mu Eaglais na h-Alba air 



an ais, agus gun d'f huair càlrdean 
an Kigh mòran d'an toil fein, 

Cha robh iad uile deas air son 
an creidimii Easpuigeach a s1k)c- 
rachadh san tir, is cha robh chridh 
aca Eaglais na h-Alba a thilgeadh 
bun OS ceann a dh' aon bheum. 
Thòisich iad, uime sin, airandara 
h-aon a shuidheachadh mean air 
mhean — agus air an aon eile a 
leagadh, clach an deigh cloiche. 
— Cho'-aontaich an t-Ard-Shean- 
adh ainmeil so gu nàrach tàmailt- 
each air cììig de phòngaibh a 
Chreidimh Shasunnaich, (a dh' 
ainmicheadh, Cuig puing Pheairt, 
o'n am sin) agus an deanamh nam 
puing chreidimh Eaglais na h- 
Alba. B' iad na cuig puing sin, 

I. Gu bheil e ceart an Comun- 
ach a ghabhail le daoine air an 
glùinibh— agus aig an attain 

II. Gu bheil e ceart a thoirt do 
mhuinntir euslan agus lag nan 
tighibh fein. 

III. Gu bheil e freagarrach agus 
ceart Baisteadh a f hrithealadh do 
leanabana ann an diomhaireachd 
gun an toirt an làthair a cho'- 
ihionail. 

IV. Co'-dhaingneachadh muinn- 
tir òg. (Confirmation.) 

V. Gu bheil e ceart agus freag- 
airach làithean feille a choimhead 
— mar iha latha Nollaig — a Chàisg 
— di-haoine na Ceusda...latha- 
cuingis...&c. 

B'iad so Cuig puing Pheairt — 
agus dhaingnicheadh iad le Ard- 
chomhairle na Rioghachd 1621. 
Ach bha cuid de dhaoin' uaisle 
ard san dCithaich a sheas a mach 
gu duineil nan aghaidh, agus a 
thog an guth gu h-àrd a' di-mol- 
adh nan daoine tàireil, truaillidh a 
cho'-aontaich an gabhail mar 
phuing an creidimh. Nam mcasg 
so uile bha Sir Iain Hamilton, 
'i'liath Phrestoin — Chaidh Marcus 



k 



156 



Eachdruidh na H.Alba. 



November, 



Hamilton a dh' f heuchainn am b' 
urrainn dà-san aomadh gu geill- 
eachdainn— ach dli't'hartluich e air. 
" Bheir mi dhuit, thuirt esan, mo 
chuid spreidhe, mo chuid fear- 
ainn, agus eadhoin mo bheatha 
— gach ni a th' agam ris an t- 
saoghal, 's e do bheatha ga 
ionnsuidh ; ach cha d' their mi 
oilbheum do m' Dhia le m' dheoin 
agus le 'm fhiosrachadh — cha 
mho ni mi ifrinn ann am choguis 
fein air do shonsa, no air son na 
tha air uachdar an domhain gu 
leir." 

Ach ged a f huair an Righ agus 
na h-Easpuigean an f had so air an 
aghaidh — thog Dia suas air an 
am sin Ministeirean treun, dil- 
eas, diadhaidh ann an Eaglais na 
h-Alba, nach robh an aon am air 
bith eile. — Daoine treun — eud- 
mhor, agus saoithreachail os ceann 
ni sam bi air a bheil sinneeolach. 
— Mar shoilleireachadh air so bha 
fear dhiubh Mr.IainMacBhirnie an 
Abcraidliean, nach rachadh a mach 
tliigh fein air muin eich no cois- 
eachd, gun da Bhiobull a bhi air 
a chrios — am Biobull Eabhruidh- 
each agus am Biobull Beurla — 
gloine-ghaineamh leis an toimh- 
seadh e fad a shearmoin. Cha 
bhiodh e mionaid leis fein gu'n 
bhi leughadh a Bhiobuill, — agus 
a'marcachd ann an cuideachd, b' 
àbhuist di? a bhi do ghnù a sear- 
monachadh.Cha leigeadh na daoine 
maith so diol-deirce seachad orra 
air rathad mòr an High gun fhoc- 
al fcumail chum slaint' an anama 
a labhairt riu. Bha cuid diubh a 
chuir seachad an treas earrann 
d' an aimsir ann an ùrnuigh. 
Thachair do aon diubh so tuitcam 
latha aràidh bhàrr an eich, agus 
bhris e a chos — ràinig e'n tàite 
gus an robh e a' dol — bha na 
daoine cruinn-shuidh e air cloich, 
agus a cha.s na da leth — agus 



shearmonaich e dhoibh mar nach 
biodh a bheag a cur air — Thòis- 
ich an t-seirbhis san am sin niu 
naoi uairean sa mhaduinn, agus 
bhuanaich i gu dorcha nan tràth. 
— 'An am Comunaich bhaena ni 
cumanda leo bhi cruinn fad 
seachduin. Cha rachadh ah-aon 
diubh so suas do chrannaig a 
shearmonachadh gus an do chuir 
iad seachad mòran ùine ann an 
ùrnuigh, ag asluchadh còmhnadh 
an Spioraid — Bha fear dhiubh air 
latha àraidh eadar dha shearmoin, 
san tigh-sheisein, ag ùrnuigh gu'n 
leanadh Dia le bheannachd na 
labhair e, agus na bha ri labhairt 
san f heasgar ; agus thainig dithis 
de mhaithean na tire, aig an robh 
toil labhairt ris — chuir iad an 
Cleireach a stigh a dh' iarraidh 
air teachd a mach a chainnt riu. 
Chaidh an cleireach a stigh a ris 
agus a ris — ach cha tainig am 
ministeir a mach. Ciod a tha ga 
chumail a deir an t-uasal?Tha mi 
smuaineachadh, ars' an cleireach 
nach tig e 'mach an diugh, oir tha 
mi 'ga chluinntinn ag asluchadh, 
agus a' guidhe air neach eiginn 
teachd maille ris — agus chuala 
mi e ag ràdh mar d'thigeadh am 
fear eile, ris an robh e labhairt 
maille ris nach d'thigeadh e mach 
idir ; agus 'se ni is iongantaiche 
gu leir ; cha'n f haic mi duine san 
t-seoniar ach e fein. Cha do thuig 
an cleireach gu'n robh am minis- 
teir a labhairt ri Dia. 

Bha duin' ainmeil dhiubh so'an 
Inhìieràir, Mr. Welsh, agus chuir 
e seachad ochd uairean eadar la 
agus oidhche ann an iirnuigh ; 
agus is minic a chaith e an oidh- 
che air fad san eaglais, gun duine 
leis, a' gleachd ri Dia ann an ùr- 
nuigh. Cha robh deigh aig na 
daoine fiachail so air storas no 
maoin shaoghalta — bha iad suar- 
ach nm bhochduinn. Fliuair iad 



1830. 



Enchdruklh ìia H-Alba. 



157 



na rinn feum dhoibh, agus cha robh 
tuille dhi orra — Bha gràdh, meas 
agus speis aig muinntir na dùth- 
cha orra so os ceann ni's urrainn 
domh a chur ann an cainnt. Cha 
robh aca so ach am focal a labh- 
airt, agus dheanadh an sluagh 
mar a b'àill leo : ach 's èiginn a 
ràdh gun robh iad air uairibh 
eudmhor os cionn culmse, agus 
ullamh air buntuinn ri nithibh ris 
nach robh gnothach aca. 

So a chlèir a bha mhiann air 
Righ Seumas a chuir fodha ; ach 
dh' fhiosraich e nach robh so 
soirbh r'a dheanamh. Chaochail 
an Righ so anns a bhliadhna 1 62 1 . 
agus thainig a mhac, an ceud 
Tearlach na àite, — duine aig an 
robh naimhdeas agus gamhlas gun 
tomhas 'an aghaidh Eaglais na h- 
Alba, deich uairean ni bu mho na 
bh'aig athair. Cha luaithe chrun- 
adh e na thòisich e air a gheur- 
leanmhuinn an aghaidh saorsa 
creidimh a thug a bhàs fein m'an 
cuairt. 'Se a cheud ni a dhùisg 
fearg muinntir Albuinn 'na agh- 
aidh, an deuchainn a thug e air an 
f hearann a bha aig na h-Easpuig- 
ean Papanach, agus an deachamh 
a bha aca m'an d'thainig an creid- 
imh ath-leasaichte a stigh a thoirt 
air an ais o na h-uaislibh a f huair 
iad, agus an socrachadh ris na h- 
Easpuigean ùra Sasunnach bha 
mhiann air a shuidheachadh. 
Chuir so eagal mòr air na h-uais- 
lean, agus na Mor'earan àrd a 
f huair beartas Eaglais na Ròimhe, 
agus bha iad a nis ro leisg deal- 
achadh ris ; — b' f hearr leo a chlèir 
agus an Eaglais bhochd a bha aca, 
na an Eaglais Shasannach air tàille 
call an fhearainn a f huair iad 
'nuair thilgeadh Eaglais na Ròimhe 
bun OS ceann. Tha aobhar a 
smuainteachadh gur e gaol an 
fhearainn a dlmisg mòran diubh 



an aghaidh a chreidimh Easpuig- 
each, agus nach e eud air son 
Eaglais na h-Alba — ach coma cò 
dhiùbh — ghabh iad eagal, agus 
dh' eirich iad mar aon duine an 
aghaidh iarradas an Righ. Thain- 
ig Righ Tearlach a dli' Albuinn 
1633 — shuidhich e'n seorsa deise 
bha Chlèir ri chur umpa la na 
Sàbaid — bha so do reir cleachda 
Eaglais Shasunn. Chuir e an 
deigh sin a mach leabhar ùrnuigh, 
agus dh' àithn e nach robh ùrn- 
uigh ri chur suas à crannaig an 
Albuinn, ach iad sin a bha air an 
deachdadh san leabhar choitchionn 
ùrnuigh so le Easpuigean Shas- 
unn, agus bhagradh am peanas a 
b' àirde an aghaidh gach aon nach 
gnàthaicheadh e. Chuireadh mar 
f hiachaibh air Ministeirean na h- 
Alba cuid diubh so a cheannach 
air son an sgireachdan ; agus dh' 
àithneadh tòiseachadh air a leugh- 
adh air an 23 la de mhios deir- 
eannach an t-samhraidh 1636. 
Bha'n duthaich a nis o thaobh gu 
taobh air dùsgadh, agus air an 
lionadh le bròn agus uamhas le 
fearg agus corruich, leis na bha 'n 
Righ a' feuchainn r'a dheanamh. 
Chuir iad rompa bhi dileas d'a 
cheile, agus seasamh a mach gu 
has 'an aghaidh a Chreidimh Eis- 
puigeach. Cha robh ann, am 
beachd nan daoine sin, ach creid- 
imh na Ròimhe fo chleachda ùr. 

Air an t-Sàbaid m'an robh an 
creidimh ur ri tòiseachadh, labhair 
ClèirDhunèideann ris an t-sluagh, 
dh'innis iad mar bha chùis-gun robh 
leabhar coitchionn ùrnuigh Eaglais 
Shasunn ri bhi air a leughadh air 
an ath-là, gach aon ga cheannach, 
gu'm b'e so an lagh — toil an Righ 
agus reachd na dùthcha. Cha da 
leig an sluagh orra gu'n cual iad 
ni sam bith nach robh ceart agus 
taitneach. Sgaoil iad, agus cha 



k 



158 



Eachdnddh na H-Alba. 



November, 



chualas focal 'an aghaidh a chreid- 
imh ùir. Thainig an la a bha ri 
Eaglais na b-Alba a tliilgeadli 
bun OS ceann, agus a bba ri riagh- 
ailt ùr creidJmh a shuidbeachadh 
'na b-àite. Db' fbosgladb an 
Eaglais àrd 'an Duneideann, agus 
cbaidb na b-Easpuigean — na b- 
Ard-Easpuigean, na Morairean- 
clearga, luchd-riagblaidb a bbaile, 
nioran de uaislean tird, agus de 
chùirteirean uaibbreacb a suas a 
dh' ambarc air an ni nibòr so, a 
bba nis mar sbaoil leo air tacbairt, 
mar bu mbiann leis an Kigb. 
Bba Easpuig ùr Dbuneideann ri 
searmonacbadb. An deigb don 
tbeud ùrnuigb bbiaira leughadb, 
cbaidb pears' Eaglais {Dean) suas, 
agus tbòisicb e air an leabbar ùr 
do rcir riagbailt nan Easpuigeach 
a leugbadb. Tbuige so bba'n 
sluagb sàmbacb agus socracb — 
acb CO luatb 'sa cbunnaic iad an 
leabliar air fbosgladb, gbrad db' 
eiricb iad, agus tbog iad an aon 
gblaodbaicb bu bbas-bhualaicbe, 
agus sgriacbail eagallacb, ionnas 
nacb robb e comasacb aon f bocal 
a tbigeadb a beul a mbinisteir a 
cbluinntinn. Bu mhnatban a 
cbuid bu lionmboire dbiubb so. 
Gblaodb iad a macb — Mo 
tbruaigbe! Mo thruaiglie I Albuinn 
biiocbd 1 b'e so la na dunacb a 
tbainig 'na caramb. Tba iad a' 
toirt saobb-cbrabbadb nam Pàpan- 
acb air ais oirnn — Cliàin iad an 
duine truagb a bha sa cbrannaig 
leis gacb smàdadb agus droch 
ainm a b' urradli dlioibb. An 
duigb moran de db' àrd labbairt 
agus de bbagraidliean, db' eiricb 
sean bliean d'am b'ainm Seouaid 
Gheddcs, agus tbilg i am/'unn, air 
an robb i 'na suidbe, ie b-uile 
neart, air ceann a Mbinisteir. 
Tliilg càeb am Biobuill air, agus 
ni'ar bitbeadb e air crùban sios su 



cbrannaig, cbuireadh iad an t- 
eancbainn as, — acbl cbaidb am 
///;?« agus an f bras Bbiobull thairis 
air. Tbug an t-Easpuig a cbrann- 
ag air a db' f beucbainn am b'urr- 
ainn da-san an smacbdacbadb,ach 
's ann an sin a gbabb iad bàinidh 
— cba robb ainni bu mbeasa na 
cheile nacb do gblaodb iad ris. 
Tbeiring luchd-riagblaidb a bbaile 
fa dheireadb, agus cbuir iad an 
co'-tbional amacb air dorus na b- 
Eaglais — acb ma cbuir cba b'ann 
gun strigb, 's gun spairn. Chaidh 
a Cbleir Easpuigeacb an sin air 
an agbaidb leis an t-seirbbis, acb 
cba robb e comasacb a cbluinntinn 
leis an f liuaim, a gblaodhaicb, an 
sgriacbail, agus briste uinneagan 
a bba dol air agbaidb air an taobh 
a muigb. 

Acb ma bba otbail agus ììpraid 
a stigb san Eaglais, cbaidb an 
sluagb air bàinidb air fad 'nuair u 
tbainig na b-Easpuigean agus an 
luchd-leanmbuinn a macb. Leig 
iad orra leis na clacbaibb, agus is 
ann air lòm-eiginn a f buair cuid 
diubb as le 'm beatba. Cba b' 
f hearr a bhuadbaicb a cbùis anns 
na b-Eaglaisibb eile — air cbor 's 
gu'n deacb an deucbainn gu buil- 
eacb 'nan agbaidb — agus air an 
atb-sbàbaid cba robb de mbinis- 
tirean aca na db' f heucb ris ; 
agus b' eiginn an t-sean riagbailt 
aoraidb a leantuinn. Mar so 
tbacbair e ann an Duneideann, is 
cha b' fbearr a sboirbbicb leo 
anns gacb cearn eile de'n dùtb- 
aich. Bba niuinntir na riogbacbd 
mar aon duine "nan agbaidb — acb 
cuid a bba cbòmbnuidb 'an cearn- 
aibb iomallacli ; agus a bha suar- 
ach (mar bba moran de mhuinntir 
na Gae'ltacbd, gu b-àraidh san 
taobh tuath)ciod an riagbailt aor- 
aidb a bhiodh aca. 

Lciiicudb fios a db' ionnsuidh 



1830. 



Mu Thaibhsean agtis mu Bhuitseachd, 



159 



an Righ mar bha ; agus dh'asluich 
daoine mòr no dùthclia air leigeadh 
leo buanachadh sa chreidimh & 
bha aca fein agus aig na daoine 
o'n d'thainig iad. Ach bha corr- 
uich mhòr air an Righ air son an 
easurraim a thugadh do na h-Eas- 
puigean a shuidhicheadh san dùth- 
aich. Chuir e roimhe a dheoin 
no dh' aindeoin an creidimh Eas- 
puigeach a shocrachadh san tir. 
Ghairra e iad 'nan ceannaircich 
an aghaidh an Righ, agus an agh- 
aidh laghanna na rioghachd ; agus 
mar so thòisich an cogadh fuilt- 
each sin a thug an Righ e fein gu 
bàs, agus a tharruing car ùine co 
liugha olcjbochduinn agus truaighe 
air Albuinn ; ach air a cheann 
fa dheireadh a chriochnaich le 
saorsa creidimh a thoirt dhuinne, 
agus le buaidh iomian an aghaidh 
gach innleachd a chleachda chum 
Eaglais na h-Alb a chur as. 

Anns an ath-Theachdaire leig- 
idh sinn risnàdur a choimhcheang- 
ail bhòhximte agus an naomh 
chùmhnant a tharruing muinntir 
Albuinn suas air ari am so, ris an 
do sheas iad co duineil, threun ; 
agus o'n d' f huair iadsan a bha 
cogadh 'an aghaidh nan Easpuig- 
€an CuMHNANTAicii mar ainm. 



Mu Thaibhsean agus imc Bhuit- 
seachd. 

Thuirt sinn san aireamh fa dheir- 
eadh, gu'n robh e' nar beachd 
oidheirp air dearbhadh a thoirt 
seachad nach robh anns gach 
taibhs", buitseach,&c. a bha cur na 
h-uiread de uauihann agus de 
thriobluid air ar sinnseara, ach 
nithe nach bu choir dhuinn a 
chreidsinn. 

O cheann seachd bliadhna bha 



duine àraidh air a chlaoidh gu h- 
anabarrach le taibhs' eagallach, a 
bha tigliinn d'a ionusuidh ann an 
riochd boirionnaich. Cha luaithe 
leigeadh e a cheann air an adhart, 
na chitheadh e a bhèisd a' fofg- 
ladh dorus a sheòmair,leis a cholg 
a b' odlteala. Cha robh feum a 
bhi riasunacha rithe, agus cha bu 
mho oirre a spio.iadh na cuileag ; 
leumadh i air a mhuin, agus 
bhruthadh i e, gus nach mòr nach 
biodh an deo dheireannach as. 
Dh' f heuch e gach dòigh air am 
b' urrainn da smuainteachadh, 
chum cosg a chur oirre ; ach's ann 
a rinn gach ni dhiubh sin ni bu 
mhios' i. Chuir e slatan caorainn 
OS ceann na leapa, am Biobull fo 
'n chluasaig, agus le claidheamh 
da t haobhair dh' àithn e do gach 
droch ni fuireach air falbh ; ach 
thainig i mar b' abhaist di. Mar 
so, air a phianadh ^fad mios, dh' 
earalaich caraid air dol a dh' iarr- 
aidh comhairl' air Leigh a bha air 
a mheas na dhuine ladarna fogh- 
ainteach, nach maitheadh lend na 
h-òirlich do'n taibhs' bu mho a 
theich riamh roimhghlaodh coilich. 
Rainig se e, agus leig e ris da a 
staid bhrònach. Thug an Lith- 
iche dha cùngaidh-leighis àraidh 
ach thuirt e ris, gu n robh e creid- 
sinn nan caitheadh e a bheatha gu 
stuama, a' gabhail suipeir eu- 
trom, ag eiridh moch, agus a'dol a 
luidhe gu tràthail ; nach biodh 
feum air a chùngaidh-leighis. 
Rinn e mar dh' àithn e dha, agus 
cha'n f hac' is cha d' f hairich e an 
taibhs tuille. 

Chunnaic Gill' òg a bha tighinn 
dachaidh o bhi air chèilidh ann 
an tigh choimhearsnaich, solus 
mòr anns a chladh ; agus anns an 
dùil gu 'm fac' e ni eagallacli, 
theich e leis a gheilt-chrith bu 



L 



160 



Mu Thaibhsean agus inu Bhuitseachd. November, 



mo a dh'ionnsuidh tigh a Mhaigh- 
stir-sgoile, a bha mu f had urchair 
peileir uaithc. " Ciod so ! Ciod 
so ! Uil learn, ars' am Maighstir- 
sgoile, a bhcil na bòchdain a sin' 
ort, 'nuair a tha thu co ban ?" 
'Nuair bha mi teachd seachad air 
a chhidh sin thall, thuirt Uilleam, 
chunnaic mi solus eagallach ann ; 
tha mi cinnteach gur i taibhs' an 
duin' a tha tinn anns a bhail' 
ud shuas a th' ann. Falbh a 
null Uilleam, ars' am Maighstir- 
sgoile, dhf heuch am faic mis' i. 
Thuirt Uilleam, theid mi gu mull- 
ach an tuim fa chomhair, ach ni's 
f haide cha d'theid mise, no neach 
air bith eil' a ghabhas mo chomh- 
airle. Coma, niill ghabh am 
Maighstir-sgoile, agus aig an t- 
solus bha e ann an tiota. Thig a 
nail Uilleam, 's gu 'm faic thu do 
bhòchdan, ghlaodh e. A'glacadh 
misnich, o nach robh am fear 
eile a' gabhail eagail, chaidh e 
null, agus ciod a bha'n so ach 
meall mòr de theine sionnachain 
ann an stoc grod craoibhe. Sin 
agad do thaibhs Uilleam, ars' am 
jVIaighstir sgoile. Bheir rud no 
dhà a leithid so de sholus seach- 
ad. Bheir iasg seachad e; bheir 
feòil a bhitheas a'grodadh seachad 
e ; bheir sùilean cuid de dhaoine 
seachad e; agus bheir na h-uiread 
de bheathaichibh seachad e. Ag- 
us le sin nach feud thu a thuig- 
sinn nach 'eil tuille de blukhdain 
anns na soluis sin a tha daoin' a 
faicinn, na tha anns a ghealbhan 
Jeis a bheil thu a* bruicheadh a 
bhuntàta. 

Bha tuathanach coir aig an 
robh buaile mhor chruidh fo iom- 
aguin ghoirt, oir chuir e a mach 
air Bana-bhuitsich a bha 'sa 
choinihearsnachd, agus a chionn 
gun do iliilg tè no dhà de'n chrodli 



nalaoigh. Bu bhoirionnach ana- 
barrach crosda agus aineolach a 
Bhana-bhuitseach so. Thuirt i ris 
an tuathanach, A chionn mar rinn 
thu orm, bheir mis ort nach 
bi laogh beo a'd' chrò air latha 
Cuingis. Chaidh an crodh an 
dolaidh,bha iad a'tilge nan laogh, 
agus cha robh bainne aca. Thuit 
uamhunn air agus dh' f heòraich 
e do gach caraid, Ciod a ni mi ? 
Ni, arsa fear bu tapaidh na cheile 
— ni, an àite an rud gun bhrigli 
leis a bheil tha gan reangadh, am 
buaidheal a lionadh le feur maith 
fallain, frògan balladh a bhà-thigh 
a lionadh le còinnich, an cur a 
mach agus a stigh gun chù gu'n 
ghadhar, agus deagh leaba bhlàth 
thioram a chumail fòdhpa. Dean 
mar so agus feudaidh tu dùlan a 
thoirt do'n Bhuitsich. Agus mar 
thubhairt b'fhior. Cha robh crodh 
no laoigh san sgireachd uile a b' 
f hearr na iad air a Chuingis. 

Chaidh duine dona roimhe so 
a bha 'n run nam biodag do dh' 
fhear eile a chuir eagal air ann an 
coille a bha aige ri dol troimpe 
air oidhch'àraidh. Chuir e lùireach 
mhòr bhàn air, agus sheas e air 
meadhon an rathaid. 'Nuair a 
a bha'm fear eil' a' dlùthachadh 
d'a ionnsuidh, rinn e an aon Hieail 
bu chruaidhe a chual' e riamh ; 
agus an uair a ghlaodh am fear 
eile le h-uanihunn, Ni maith ead- 
ar mis' agus tu ! leig am beisd an 
dairearach ud a daig a bh'aige 'na 
làimh agus leum e as an t-sealladh 
air CÙ1 pris. Shaoil an duine 
truagh gu'm b'e'n droch-spiorad a 
bh'ann, agus gu'n d'f haibh e 'na 
lasair theine. Chaidh e dhach- 
aidh, agus chum e a leaba re fich- 
ead la. 

Dh' eirich do 'n spreidh mar 
thachair do 'n t-sluagh, tha cuid 
diubh ni's buailtiche do ghalar 



1S30. 



An Gaisgeach 



161 



na cuid eile ; agus o shean cha 
robh e neo-bhitheant' a' tachairt 
gu'n rachadh gach earcball a bha 
'g eiridh dhoibh (cò dhiùbh bha e 
'teachd o nadur an f hearainn, o 
dhroch bhuachailleachd, no o neo- 
fhallaineachd na sprèidhe) achuir 
as leth nam buidsichean. 

Cha bhi sinn a' honadh an 
Teachdaire luachmhoir le tuille 
de na nithe so ; ach m'an co'- 
dhuin sinn, dh' fheuchamaid 
do 'n neach a tha toirt creid- 
eas do 'n fhaoineachd m'an robh 
sinn a' labhairt, cia mar tha 
e comasach gu'm b' urrainn duits' 
a chreutair thruaigh, a tha aineol- 
ach, gu h-inbhe bhig, air gach ni 
ach air crosdachd agus droch-nà- 
dur? Cia mar, tha mi ag ràdh, 



a b'urrainn duitse cur an aghaidh 
Dhe ? — An aghaidh an Ti sin a 
tha uile-chumhachdach, agus uile- 
leirsinneach ^— An aghaidh an Ti 
sin a tha riaghladh talamh agu8 
nèamh, agus gach ni a tha annta? 
—Cia mar, tha mi ag ràdh, a b' 
urrainn duitse le d' ghisreagaibh 
leibideach bochd a chuir air an 
laimh sin a chuir an deo anns gach 
creutair, agus a tha 'g an cumail 
suas? Nach "eil thu a faic- 
inn an tàir a tha thu a' dean- 
amh air Dia. Thoir cliij]d'a ainm 
nach 'eil thu chean anns an àite 
sin anns a' bheil gul agus giosgan 
fhiacall, 01 nach robh daoine 
glic. Tha am bàs aig laimh. 

Leth-Ghael' 



AN GAISGEACH. 

Seid, sp'idibh a ghall-tromp gu tartaracli àrd, 
Biodh 'iirclaidheamli a dealradh mu'n cuairt ; 

Tlia Saorsuinn a' gairm air na laoich clium a bhlàir, 
Na clisgeadh Clann-Albuinn ro 'n fhuaini. 

Biodh ciocras na spuille na run aig a namii ! 

Biodh an trkill f hein na threun airson òir ! 
An ceannchar le airgiod calmachd na'n sonn ? 

Cha 'n ann air ni suaiach tha 'n tòir. 

Cha 'n ann, — biodh 'ur gairdein co saor ris a ghaoith, 

Biodh onair na h-iiiil dhuinn 's gach ait, 
'S i onair an spionnadh tha 'n gairdein an t-saoi 

'S i 's faobhar da chlaidheamh sa bhlar, 

Bi iomhaigh na 'n dilsean tha fillte na'n cridli, 

Mar sholus, "s an tir dhuinn 's gach ait ; 
Air an son gheibh sinn buaidh — mar f haigh-gheibh sinn uaigh, 

'S le 'm pòg, nale'n deoir, bi sinn pàight. 

Ma se u9 gu 'm pill sinn a rithist le buaidh ; 
Na ma's uaigh dhuinn ionad ur dàimh ; 
VOL. II. U 



162 



Mn'iì (liru'tnnc. 



November, 



O ! 's oirdheirc ar <luais, agus aiiinieil .ir lunrdh 
Sinn beannaicht' \p 'sliiagh ar gràidh ! 



Ead. 1r Eileanacf 



MU'N CIIHUINNE. 



Tha aghaidh a chruinne anabarr- 
ach eugsamhuil 'na dhreacli. 
Annan cuidde dh'àiteaclian,chith- 
ear e ag èiridh an àird 'na mhill 
chnocach a shaoileadh tii a bhi 
ruigsinn seacli na neòil. Ann an 
ionadan eile, tha e air a shìneadh 
amach 'na chòmhnardan cian-far- 
suing, far am bheil am fradharc air 
a chall ann am beachd gun clirìch. 
Ann an àite, cbithear e a' dol 
fodha 'na shluic ghleannach, 
dhomhainn, dhorcha ; agus ann an 
àit' eile ag èiridh 'na stalcan dìr- 
each, stùchdach, corrach. An 
sud, chi thu e 'na stiallan cama, 
cuan-chrioslaichte, agus an so, na 
chòmhnardan lunnach sàile. 

Tha na cnoic a'ruith 'nan drom- 
anan fada, corr uair ri slios na 
fairge, agus uair eile 'gan sìneadh 
foin mar ghàradh-crìche eadar dà 
dhùtliaich, no cadar dà earrann 
de'n aon dùthaich ; agus, air uair- 
ean, gheibh thu beinn mhòr àrd 
air a suidheacbadh leatha fein. 

Tha iochdar na mara na sbluic 
agus 'na chnuic mar a ta uaclidar 
na tìre ; agus tha cuid de ghlioc- 
airean ann, a ta 'sa bheachd, nach 
'eil anns na b-eileanan a gheibhear 
sgaoilte 's gach àite air aghardh a 
chuain, acb mullaichean chnoc a 
bha roimhe so fo'n f hairge. 

Anns na dùchanan tarlearach 
tha mòran de na beanntan a ta 
air an suidheachadb air leth, mar 
is trice a' brùchdadli aniach toit 
agus teine, luatha 'us dachan ; 
agus, aig àmanan, spùtaidh iad 
anuas anilinaichean dian-scalldacb 



de mhiotailtean leaghta, leis an 
trie lèir sgrios agus dimilleadh a 
thoirt air daoine, air bailtean, air 
àiteach, agus air gach uile ni eile 
a thachaireas orra 'nan siubhal 
dearg loisgeach, millteach. 

Tha deahichadhmòr eadar àirde 
nan cnoc ann an caochladh earran 
de'n t-saoghal. 'Si a bheinn a's 
aird' ann am Breatuinn, Beinn 
Nibheis, ann an Siorramaciid In- 
bhernis, agus cha'n'eil i ach beag- 
an 'us ceit/iir chcud dens slat, o 
chòmhnard na mara gu a mullach. 
'Si a bheinn as àirde 's an Roinn 
Eòrpa, a Bheinn Bhan, a measg 
nan Ailpean, air chiil na h-Ead- 
ailt, agus tha i corr 'us coig mile 
slat air àirde. Tha beinn Chim- 
boràso, ann an America deas, corr 
mòr agus sea mile, slat air àirde, 
agus, ged a tha i air a suidheach- 
adb fo shir-dhian-theas na greine, 
tha a mullach air a chòmhdach le 
sneachda bith-bbuan. Ach tha 
beanntan ann am meadhoin na h- 
Aisidhe a thug barr orra so gu 
leir ; chionn chaidh cuid diubh a 
thombas anns am bheil corr agus 
oehd viilc slat air àirde. 

Acb, their thu rium, " Ma tha 
a leithid sin dc shluic 'sde chnuic 
air aghaidh a chruinne, cia mar a 
dh' f baodar a ràdh gu bheil e 
cruinn,reidh còmbnard ?'' Fèum- 
ar aideachadh, nach eil e furasda 
do'n inntinn dol an aghaidh teist- 
eas nan sùl, agus nach ioghnadh 
thu a cheist sin a chur, 's gu bheil 
thu fcin SL faicinn nach eil aghaidh 
na codach sin de'n talamh air am 



1830. 



Sgettla mil S'toirm ffhàhhaidh ann an Tiridhe. 



163 



bheil thu fein mion-eolach, aon 
chuid còrahnard. no reidh. Ach, 
an uair a bhrethnicheas tu air 
meudachd a chruinne, agus a ni 
thu a mheudachd a ta anns a 
bheinn a's àirde air thalamh a 
chohneas ris sin, gheibh thu gu 
soilleir amach, le fior bheag cùnn- 
tais, nach àirde tha bheinn sin aig 
èiridh OS ceann uachdar a chruinne, 
na an àirde a dh' èireas gràinean 
de ghainmhich mhin os ceann 
còmhnard peileir canoin, ann an 
coimeas ris a pheileir f hein; agus 
uime sin, gur gann is f hiach e na 
cnuic agus na gUnn a mheas, gus 
a leithid sin de chunnail a thogail. 
A bharrachd, na'm biodii tusa air 
do thogail suas cho aid anns an 
athar 's gu'm faigheadh tu leth- 
chopan a chruinne gu h-iomlan fo 
d" amharc, cha'n fhaiceadh tu 
neo-ionanachd no garbhhich sam 
biih air aodunn cuairt a chopain 
sin, ach, a dh' aindeoin nan tulach 
's nan sloe a ta da rireabh ann, 's 
ann a chitheadh tu e cho reidh, 
còmhnard, ri cùl no ri dearna do 
làimhe. Uime sin, cha 'n 'eil na 
mill agus na glinn a tha air uachd- 
ar a chruinne a' bacadh dhuinn 
a làdh gu bheil e cruinn, na's mo 
na tha na meallain agus na tolgain 
a tha mu thimchioU copan cnòg- 
aig, a' bacadh dhuinn a ràdh gu 
bheil a chnògag cruinn. 

A. B. R. 



Sgeida mu Stoirm ghàbhaidh ami 
an Tiridhe. 

Air feasgar o cheann ghoirid, 
thachair dhomh cuairt a ghabhail 
sios gu stachd craige ri cois na 
fairge, nach robh mòran astair o 
m' àite còmhnuidh. 

Rè na h-oidhche roiuihe so bha 
'n doinionn a seideadh gu garbh, 



agus gu h-eagallach. Shaoileadh 
neach gu'n robh na duilean uile 
dol thar ridghailt, agus air eiridh 
suas ann an ceannairc. Bha gaoth 
agus uisge, clach-mheallain agus 
dealanach, mar gu'm b'ann a strigh 
ri cheile air son uachdranachd. 

1 cia taingeil bu choir do 
gach aon a bhi, (smuaintich mi 
agam fein) aig a' bheil fasgadh an 
tighe OS a cheann, agus blàths an 
teine na thaic, ri leithid na h-oidh- 
che SO. Is cinnteach mi gur iom- 
ad fear a tha'n nochd gu h-ànnrach 
air druim a chuain, gu fliuch fuar 
air bàrr croinn, no air ceann slaite, 
a neart agus a chàil air an caithe 
le faire agus trom shaothair, dh' 
f haoidte 'g amharc a bhais anns 
an aodann, agus a' feitheamh na 
h-uair anns am bi e air a shlugadh 
suas : cia toileach a bheireadh iad 
seachad an cuid de'n t-saoghal air 
son fasgadh na craige, no leud na 
cois' air tir I 'S iomad aon a bha 
air a mhaduinn ma dheireadh gu 
h-ealamh, misneachail, fearail, a 
bhios na luidhe gun chli ann an 
iochdar nan uisgeachan m'an deal- 
raich an ath-mhaduinn ; agus nach 
fàiltich caraid no luchd-dàimh gu 
tir ni's mo ! Ciod am fios a th' 
agam nach 'eil cuid de m* cho'- 
chreutairean a nis fein ann am 
dhlù choimhearsnachd, a tha air 
an iomain gu luath le ainneart 
cuain gu cladach coigreach, far 
am bi an long ris a' bheil am 
beatha an earbsa, ged bu laidire i 
n'an t-iarunn, air a pronnadh na 
ceud mile bloigh,cheart cho luath 
'sa bhuaileas i a charraig bhàs- 
mhor sin, m'an gann a bhitheas 
ùin' aig na daoine truagha gairm 
air Dia E ghabhail ann an trocair 
ri'n anam — Chum na smuainte so 
mi gun tàmh earrann mhòr de'n 
oidhclie. 

Ach o na dhealraich solus an 
la, bha'n doinionn gharg uidh air'n 



164 



Sgeula viu Stoinn ghàbhaidh aim an Tiridhe. November , 



uidh a' strtochdadh, bha'n cuan 
ann an tomhas inòr air sioladh, 
bha ghaoth air tuiteam na codal ; 
agus a nis 's gann a bha deò air 
aghaidh na mara,ged a bha f hath- 
ast na tonnan mora maola gorraa 
a' nuallanaich, agus a' bualadh gu 
tir le guth tàirneanaich. 

Shuidh mi sios greis air a chreig, 
mar is minic a rinn mi 'nuair bu 
mhiann learn còmhradh diomhair 
a bhi agam ri m' chridhe fein. 'S 
èiginn domh aideachadh gun robh 
tomhas de thlachd agam riamh 'na 
leithid so de shealladh : tha e gu'n 
teagamh uamhunnach, ach tha 
seòrsa de riarachadh na chuid- 
eachd nach 'eil furasd a chur an 
ceill ; oir's i mo bharail nach urr- 
ainn neach sam bith beachdach- 
adh air a chuan f harsuing mhòr, 
'nuair tha e'g eiridh suas mar so 
'na mhòrachd, air at na bheann- 
taibh glas uisge, agus a'tuiteam na 
ghleannaibh dorcha domhain, àrd- 
tonn gun tamh aig iomain tuinne, 
an talamh daingeann fein air 
chrith fo neart am buiUibh, iadsan 
gan sloistreadh 's gan riasladh ri 
aghaidh nan creag ; agus 'an sin 
a' falbh nan smùid ghil anns na 
speuraibh. Tha mi 'g radh gur 
gann is urrainn neach sam bith, anns 
a' bheil tuigs' agus mothachadh, 
so a thoirt fainear, gun "inntinn a 
bhi air a lionadh le smuaintibh 
sdòlda suidhichte, agus a chridhe 
bhi air a thogail suas a dh' ionn- 
suidh na Ti Uile-chumhachdaich 
sin a chomharaich a machcriochan 
a chuain, agus a thuirt ris na 
tonnan uaibhreach, " An f had so 
thig sibh, 's cha d'thig ni's faide." 

Ard onf ha cuain is fairge inhòir, 
'S tu chuireas iad fo reachd ; 
A tonnan aid 'n tià dh' ilireas suas, 
Caisgidh tu iad le smachd. Salm 89 

A cluuiin mhòir, thuirt mi ri 
ni' inntinn fein, cia treun agus 



uamhasacb an nàmhaid thusa, 
'nuair tha thu fo bhuaireas. Cia 
faoin agus neo-ni'each a tha neart 
uile shluaigh an t-saoghail gu d'- 
chosg, 'nuair tha thu 'g eiridh suas 
ann ad chorruich ? Cia meallt- 
ach cealgach thu 'nuair tha thu 
codal ann an sith ? Cia minic tha 
iadsan a'niith gu sgrios, a tha 
càramh an earbs' annad 'nuair tha 
fiamh ghàir air do ghnùis ? Nach 
samhladh so air anam an duine ? 

Nach maiseach agus oirdheirc 
na ceudfaidhean a bhuilicheadh 
air an uair tha iad fo uachdran- 
achd riasuin agus creidimh; 'nuair 
tha gach togradh mi-bheusach fo 
smachd, agus sinn a'dol air ar 'n 
aghaidh gu socrach reidh ann an 
slighe ar dleasdanais, mar gu'ni 
b'ann le gaoth chiùin thlà 'nar 
dèigh ? Ach O I cionnas a than 
sealladh air atharrachadh, agus 
air teachd fo smal, 'nuair tha neòil 
thiugha dhorcha a pheacaidh a' 
dòrtadh a nuas m'an cuairt oirnn; 
'nuair tha ana-mianna do-cheann- 
suichte, mar an doinionn, g'ar 
luasgadh, 's g' ar n-iomain gu tlr, 
gus a' bheil sinn fa dheireadh a' 
deananih long-bhristeadh air ar 
creidimh agus deadh choguis ? 

O I gu'n deònaicheadh an Ti 
sin, aig a' bheil cridheachan 
dhaoine na làimh, agus is urrainn 
an aomadh mar is àill leis ; gun 
deonaicheadh e fein duinn a 
ghràs agus a chuideachadh chum 
gach togradh mi-naomha thoirt fo 
cheannsal; gun d' thugadh e 
dhuinn mothachadh iomchuidh 
air ar n-anmhuinneachd fein, agus 
air an f heum a th' againn air a 
chòmhnadh. Gu'n robh Esan 
againn 'na sholus agus 'na fhear- 
iùil rear turais sgith tre'n bheatha 
so, gus an ruig sinn fadheòidh, 
trid feartanar Slanuighir bheann- 
aichte, an Cala sona sin, fiir an 
sealbhaich sinn fois agus suaimh- 



1830. Sgeula beag fìrinneach mu Eanrdic VIII. Bigh Skasunn. 165 



neas, far nach buail a ghrian sinn 
san la, no a ghealach san oidhche, 
far nach cruinnich neoil an uilc, 
agus nach urrainn an iomghaoth 
no an doinonn a chaoidh teachd 
am fagus. 

Bha mi pilleadh dhachaidh anns 
a chruth inntinn so mu dhorcha 
nan trà, 'nuair a thachair duine 
coir orm air an rathad. Shuidh 
sinn am fasgadh craige car tam- 
uill ; agus m'as beo mi leigidh mi 
ris duibh cuid de'n t-seanchas 
san ath Theachdaire. 

N. m'l. 



Sgeula beag J'irinneach mu Ean- 
raic VIII. Righ Shasunn. 

Mar bha an Righ ainmeil so a' 
sealg am frith Windsor, anns an 
robh fèidh gu lionmhor san am 
sin, chaidh e d'a dheoin, mar gu'm 
b' ann, air seachran ; — dh' f hag e 
each — agusghabhe sios gu Ahaid 
àraidh a bha sa choimhearsnachd. 
— Cha do leige air cò e — Chaidh 
c stigh an lathair an Aba, agus 
f huair e cuireadh chum a dhinn- 
eir a ghabhail maille ris. 'Se so 
a bha'm beachd an Righ. Chuir- 
eadh feòil ròsta fa chomhair, 
agus ghrad thòisich an Righ, agus 
ma thòisich h-eap nach sguireadh 
e — Gu meal thu do shlàinte, ars' 
an t-Aba, cha'n fhaca mi ri 
taobh bùird fhathast na rachadh 
OS do cheann — So dhuit gloin' 
de'n f hion is fearr a tha agam a 



chur sios na feola — So deoch 
slaint' an Righ — B' f hearr leam, 
ars' an t-Aba, na ceud bonn òir 
gun robh sannt bidh orm mar tha 
ort — is gann a dh" itheas mi sgiath 
eireige — Dh' òl an Righ gu cridh- 
eil air an Aba — agus dh' f hag se 
e — gun an t-Aba dh'f haotainn a 
mach CO bha aige. Seachduin 
no dhà na dheigh so, thainig 
Maor-Righ — agus deanar prios- 
anach de'n Aba, agus sparrar ann 
an tiir Lunnuinn e, gun f hios car 
son — cha d'f huair e ach aran agus 
uisge — bha uamhas air, agus cha 
burra dha a thuigsinn ciod a 
thug so na charamh — Ach latha 
de na làithean sgaoileadh bòrd 
rìomhach ma choinneamh — le an- 
art ur geal — agus cuirear feòil 
ròisde fa chomhair, co blasda 'sa 
chaidh riamh air bòrd. Shuidh 
an t-Aba-thòisich e air an f heòil, 
agus ma thòisich h-eab nach 
sguireadh e— ghrad f hosgladh an 
dorus, agus a stigh ghabh an Righ. 
— Pàigh air ball do cheud bonn 
òir, ars' esan, mar gheall thu do 
dhuin' a bheireadh dhuit sannt 
bidh mar chunnaic thu agamsa. 
As a so cha teid thu gus an diol 
thu a pheighinn fa dheireadh 
dheth ; Leighis mis thu, bha do 
ghoile agad an diugh ma bha e 
aig duine riamh. Dhomh mo 
dhuais- Dh'fosgail an t-Aba a 
sporan, dhiol e do'n Righ an ceud 
bonn òir, làn toilicht' am priosun 
f hàgail ; ged bha a sporan ni b'- 
eatruime, bha a thogradh gu ithe 
ni b' f hearr. 



MACRUIMEIN; 
No, Cumhadh an Fhbgarraieh. 
Bratach-bhuadhail Mhicleoid o'n tùr mhòr a' lasadh, 
'S luchd iomraidh nan ramh greasadh bhàrc thair ghlas-chuan; 
Bogh, sgiath, 's claidheamh mòr, 's tuagh gu leòn, airm nam fleasgach, 
Soraidh-bhuan le Dunbheagain." 



'S Macruimein cluidh cuairt- 



166 



Mo Pheisi 's ribhinn 



og 



November 



SJan leis gach crelg àrd, ris 'm bheil gàirich àrd-thonnan — 
Slan leis gar.li gleann fas san dean cràichd-dhaimh an langan — 
Eilein Sciathnaich aidh! slan le d' bheanntaibh 's giiirm fireaoh ; 
Tillidh dh' f haoidte IMacleoid — ach cha bheo Macruiinein. 

Soraidli-bhuan do 'n gheal-cheo tha comhdachadli Cuilkin ! 
Slau leis gach blath shuil th'air an Dim, 's iad ag tuireadh ! 
Soraidh-bhuan do 'n lucb-ciuil 's trie chuir sunnd orin a's tioma ! 
Sheol IVIacruimein thar sail 's gu brath cha phill tuilleadh. 

Nuallan allt' na Piob-mhòir, cluich marbh-rann an f hilidh, 

Agus dearbh bhrat a bhkis mar fhalluing aig uime; 

Ach cha mheataich mo chridhe, 's cha lagaich rao chuislean, 

Ged dh' f halbham le m' dheoin — 's fios nach till mi chaoidh tuilleadh 1 

'S trie a chluinnear fuaim bhinn caoidh thiom-chridhe Mhicrulmein, 
'N uair bhios Gaidheil a' falbh thair an f hairge 'ga'n iomain ; 
O chaomh thir ar gràidh ! o do thràigh 's rag ar 'n imeachd, 
Och cha till — cha till — och cha till sinn tuilleadh ! 



MO PHEIGI 'S RIBHINN OG I. 



Mo Phelgl 'a ribhinn og i 

Air teachd gu bliadhnaibh deug, 
Co geal 's an la, co ciuin 's am Magh, 
Co geal 's an la, 's i ghna' ro thla. 
Mo Pheigi 's ribhinn og i, 

'S mi fein cha 'n 'eil ro aosd'; 

Bu mhiannach leamsa tachairt rith' 

Aig airidh a chruidh laoigh. 

Mo Pheigi labhras caoimhneil, 

'N uair tharlas sinn leinn fein, 
S ni 'n iarram coir ach ise mar stòr, 
Ni "n iarram coir air coroin òir. 
Mo Pheigi labhras caoimhneil, 

'S do chàch ni 'n d"thoir mi gaol ; 
Hi gnùi8-sa ni mo chridh' luath-ghair 
Aig airidh a' chruidh laoigh. 

Mo Pheigi ghaireas cairdeil 

' N uair labhram rith' mu ghaol, 
Gu sealluinn fo 'm air liichairt rahur, 
Gu sealluinn I'o 'm air còrain oir. 



3Io Pheigi ghaireas cairdeil, 
Ni sud mi Ian do ghaol ; 

Ach ni sam bith bheil leam co ait 
Ri m' Pheigi 's a crodh laoigh. 

Seinnidh m' òigh' iii's misle 

Na Phiob, 'n uair glilacam fein; 
'S le each gu leir sior-aidicht' leo, 
Le each gu leir 'si 's blasda ceol. 
Mo Pheigi sheinneas siobhailt, 

'S na ceol' bheir i dhomh sgeul. 

Air neo-chiontachd ar giulain fòs 

Aig mainnir 's cro' na spreidh. 



Sgcula bcag die mu Righ Eati- 
raic VIII. 

Bha'n Righ ro dheonach air a 
Clcir, a bh' ann r'a linn, a cliumaiì 
fodha, agus na dh' f hcudadh e a 



18S0. 



An Sagart Turcach. 



167 



spionadh uatha, air an leithsgeul a 
b' fhaoine; air uairibh gun leith- 
sgeul idir. Chuireadh e fios d an 
ionnsuidh, an t-suim so, no an t- 
suim ud eile, de dh' or a thoirt da, 
no gu'm fuilingeadh iad a dhiumb 
— agus cha robh chridh ac' a 
dhiùltadh. Cliual' e gun robh 
anabharra beartais aig Aba Ghlais- 
tinburi — Chuir e fios air a chainnt 
ris — agus dh'innis e dha mar fuasg- 
ladh^ e tri ceistean a chuireadh e 
air gun d'thugadhe an Abaideachd 
air falbh uaithe, cha'n e sin a 
mhdin, ach gu'n cuireadh e gu bàs 
e. Oir bu choir do'n Chleir, a 
deir esan, a bhi tuigseach agus 
comasach air gach ceist f huasg- 
ladh. Gheall an t-Aba a dhich- 
eall a dheanamh: Cluinneam iad, 
ars' esan, agus oidheirpichidh mi 
am fuasgladh. 

I. Ciod e an t-astar mu chuairt 
an*t-saoghail ? 

II. Ciod e doimhneachd a 
Chuain ? 

III. Ciod a ta'n Righ a smuain- 
teachadh ? Sin agad na tri Ceist- 
ean — gabh dhachaidh, agus gabh 
seachduin a chuimhneachadh orra. 

Chaidh an t-Aba bochd dhach- 
aidh gu dubhach deurach, agus 
cha bu nàr dha ; chaill e a mhis- 
neach, — thug e ceill, agus luidh e 
'no leabuidh, gun a dhùil ri èiridh 
— Dh' innis e mar bha chuis do 
Chòcaire mòr reamhar a bh' ai"-e, 
a bha ro choslach ris fein 'na chum- 
adh agus 'na dhreach. Bha'n 
Còcaire soanabarrach deas-chainn- 
teach, geur-thuigseach. Leig 
dhòmhs',ars'e3an,an Righ a thoirt 
orm, agus feuchaidh mi ciod is 
urrainn domh a ràdh. Chuir e 
uime aodach an Aba, a ghruag, a 
chasag, agus a chleochd ; agus bha 
e CO coltach ris 's nach do chuir 
an Righ umhaijl nach b'e'n t-Aba 
bha na làthair. 

Ciod, ars' an Righ, an t-astar a 



tha mu chuairt an t-saoghail ? 
Tha astar cheithir-uaire-fichead, 
ars' am fear eile, agus nan coisich- 
eadh neach sam bith co luath ris 
a'ghrèin, dheanadh e an t-astar san 
am sin gu furasda — Is maith a 
f hreagair thu, a deir an Righ — 
Ach ciod e doimhneachd a chuain ? 
Tha mar f had urchair cloiche, ars' 
an Còcaire ; oir tilg clach a mach 
san ait' is doimhne sa chuan^ agus 
ruigidh i an grinneal uair-eiginn. 
'S maith a f hreagair thu, ars' an 
Righ ; ach fuasgail an treas ceist, 
agus is leat do shaorsadh. Sir, 
ars' esan, le'r ccad a cheist is fhus' 
a fhreagairt air fad — ged a tha 
sibh am barail gur i is duileadi . 
Bha sibh a' smuainteachadh gur 
mise Aba mòr Ghlai.stinburi, ach 
an àite sin, cha'n'eil annam ach 
Iain Glas an Cocaire. 

Rinn an Righ glag mor gàire — 
agus chaidh an Cocaire dhachaidh 
le aighear. 



AN SAGART TURCACH. 

Bha sagart Turcach air a thur- 
us tre f hàsach Arabia, agus lath- 
a de na làithean choinnich e da 
Mharsonda. •' Chaill sibh Cànih- 
al, ars' esan ris na marsondaibh." 
Chaill gun teagamh ars' iadsan. 
Nach robh e cam ars' an sagart ? 
agus nach robh fiacailbheoil a dhi 
air ? Nach robh ceum crùbaich 
ann ? Tha thu ceart, a deir iad- 
san, bha chilis direach mar tha 
thu 'g ràdh. Agus ars' an Sag- 
art, nach robh mil san dara 
cliabh a bha air a dhruim, agus 
cruithneachd sa chliabh eile? 
Tha thu gle cheart, a deir na 
marsondan ; agus o'n a tlia thu co 
fiosrach eolach mu gach ni a 
thachair, innis duinn c'àit a' bheil 
an Càìnhal a chaidh air seachran 



168 



Naighcachdan. 



November, 



oirnn ? — tha sinn sa cheart am air 
a thòir, treòraich sinn d' a ionn- 
suidh. 

An cluinn sibli mi, deir an Sag- 
art, cha'n fliaca mi riamh an 
Càmhal a chaill sibh — agus cha 
mho a cliuala mi gu 'n do chaill 
sihh e, gus an do thachair sinn air 
a cheart am so. 

Na labhair mar sin, a deir na 
Marsondan cha'n amadain sinne 
— Cia mar a dh' innse tu a chùis 
CO pongail dhuinn mar bitheadh 
tu air f haicinn no air fhiosrach- 
adh air dhòigh èiginn ? 

So, So — a charaid, tog de d' 
fhealadhà, agus innis air ball c' 
ait a' bheil an t-òr 's an t-airgiod 
a bha air a Chàmhal, co maith ris 
a mhil, agus ris a chruithneachd. 
Cha'n fhaca mi, deir esan, an 
Càmhal riamh, ni mo a chunnaic 
na laimhsich mi ur n-òr no ur n- 
airgiod. Las corruich nam mar- 
sondan — ghlac iad an Sagart, ag- 
us thug iad air amhaich e chum 
Breitheamh a bha sa cheud bhaile 
mòr a ràinig iad. Dh' innis iad 
mar bha chilis — Ciod a tha agad 
ri radh, deir am Breitheamh ? 
Aidich an fhirinn, no 's eiginn 
dòmhsa do chuir sa phriosun. 
Rannsaicheadh e — ach cha robh 
bonn òir air a shiubhal, is cha 
mho bha dearbhadh sam bi aca 
'na aghaidh. Cha robh fios aig a 



Bhreitheamh clod bu choir dha a 
dhèanamh. Smuaintich iad gur 
fiosaich' a bha ann — agus bha iad 
a' dol a dheanamh droch laimh- 
seachadh air — Air ur socair, a 
deir an Sagart, na biodh an t-ana- 
barra cabhaig oirbh — eisdibh mo 
sgeula — cha 'n iongantach learn 
ge d'robh sibh amharusach umam, 
ach soilleirichidh i»is' a chùis 
duibh — Tha mise gu trie a' siubh- 
al roimh f hàsach Arabia, agus is 
àbhaisd domh beachd a ghabhail 
air gach ni a chi mi — Thuig mi 
gun deachaidh Càmlwil seachad 
tre'n fhàsach, oir chunnaic mi a 
lorg sa ghaineamh. Thuig mi 
gun robh e air seachran, oir cha 
robh lorg duine ri f haicinn 'na 
dheigh : Thuig mi gu 'n robh an 
t-ainmhidh cam, oir dh' ith e o 
gach toman feoir a bha air an dara 
taobh de'n rathad, ach cha d'thug 
e greim bhàrr na taobh eile. Thuig 
mi gun robh aon de na ,fiaclan 
toisich (lio beòil) as, oir anns gach 
Ian beòil a dh' ith e bha bad beag 
air f hagail, air nach do ghreimich 
e le di na fiacaill. Thuig mi gun 
robh mil san dara cliabh, agus 
cruithneachd sa' chliabh eile ; oir 
bha na seangain gu lionmhor an 
tòir air gach spilgein a thuit 
deth — agus bha na cuileagàn gu 
dhj a' deoghal gach braon meal' a 
a thuit o'n chliabh eile. 



NAIGHEACHDAN. 



Cha'n'eil moran naidheachdan againn. 
'I'ha Diuclid Wellington, agus a chuid 
eile de àrd-chomliairlichean an Righ air 
dul as an dreuciid, agus muinntir eile 
air teachd 'nan àite, a tha gealltainn 
moran feum a dheanamh do 'n rtogh- 
achd. 'Si iiin' a dhearbhas so.. Cha 
yhloir a dearhhas ach gniomh. 

Tha cosnadh pailt, agus tha'ra biadh 
saor. Tha sith agus socair san duthaich 



.so, ach tha caileiginn de mLi-riagliailt an 
àitibh araidh de Shasunn ; ach tha dòch- 
as againn gu'n sguir iad, agus gu 'm faic 
iad mearachd an deanadais. 

Tha moran calldaic'n air muir, a dh' 
eii'ich o'n doinionn ghabhaidh a bh' ann 
o cheann ghoirid. 

Cluinnidh ar Cairdcan uainn san ath- 
Tlieachdaire. 



Tha Focr.AiR ur Gaelic agus Bheuria, &c. air a chur a mach le W. 11. M'Phun 
'an Glaschu. Tlia eann an tomad beag, agus ruigidh luchd-cosuaidh air a chean.iach. 
Tha e air aC'iilù-bhualadh gu soilleir, cosaor o mhearachdan ri aon leabhar'saGAae/ic. 



TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS MEADHONACH A GHEAMHRAIDH. 
XX. AIREAMH. 1830 



NA H-ARABIANAICH. 

An f hàisìieachd mu thhnchioll luchd àiteachaidh Arabia. 
Bilhidh e 'na dhuine Jtadhaich; bithidh a làmh an aghaidh gach hie, 
aguslàm/i gach duine 'na aghaidh-san : agus am fianuis a bhrailh- 
rean u'lh veabhaidli c comhnuidh. 



'S ANN o Ismael mac Abraim, a 
thainig luchd àiteachaidh Arabia; 
agus tlia'n eachdruidh co iongan- 
tach ri eaclidniidh tpaghlaich Is- 
rael, a inliac eile — B'i Hagar a 
bhan-oglach Eiphiteach,bii mhàth- 
air do Ismael. Agus ge nach b'e 
Ismael oighre nan geallainnean 
mora, gidheadh rinncadh geall- 
aine àraidh le Dia as a leith. 

Thugamaid cuid de 'n fhàis- 
neachd mu thimchioll slioclid Is- 
maeil fainear. Tha e air a ràdh, 
Gin. xvii 20. " Thaobh Ismael, 
chuala mi thu : Feuch bheannaich 
mi e, agus ni mi siolmhor e ; agus 
cuiridh mi'n lionmhoireachd e gu 
h-anabarrach." Choimhlionadh 
an gealladh so anns gach dòigh. 
Chinn clann Ismaeil lionmhor 
ann an ùine ghoirid — agus ann 
an linn no dhà an dèigh bàs Is- 
maeil, bha iad'nan cinnich chumh- 
achdach, agus cha'n'eil air agh- 
aidh an t-saoghaii sluagh is lion- 
mhoire na iad 

Thubhairt Dia gu moch, Gin. 
xvii. 20. Da ciieannard deug gin- 
idh e, agiis ni mi 'na chinneach 
mòr e. Tha an ginealach sin air 
an ainmeachadh anns a xxv. 16 de 



Ghin. Cha robh iad so ri bhi 
nan Righrean, ach nan Cinn-chin- 
nich, agus riamh a nuas o'n am 
sin cha robh righ thairis air luchd- 
àiteachaidh Arabia. Tha na h-Ar- 
abaich, sliochd Ismaeil mar bha 
na Gaedheil o shean, 'nan cinn- 
each, no nam flneachan !e ceann- 
cinnich aig gach fine fa leth, thair-? 
is air fein. 

Mu thimchioll sliochd Ismaeil, 
na h-Arabaich, tha e air a ràdh, 
"ni mi e 'na chinneach mòr." Tha 
so air a ràdh gu trie mu dhèimhinn 

na muinntir so Agus dh' èirich 

iad gu trà gubhi'nan cinneach mòr 
lionmhor.Bhuanaich iad 'nan cinn- 
each mor o 'n am sin — agus a 
measg uil' atharraichean an t- 
saoghail, sheas iad 'nan cinneach 
mor gus an la an diugh. 

Tha e air a radh san fhàisneachd 
m'an timchioll, " Bithidh e 'na 
dhuine fiadhaich." Leis na briath- 
raibh so tha e airinnsegu'm bith- 
eadh sliochd Ismaeil 'nan daoine 
borb allmharrach, eucosrahuil ri 
cinneich, no sluagh air bith eile. 
Agus mar so bha iad o'n am sin; 
agus mar so do rèir coslais, bith- 
idh iad — Tha iad 'nan daoine co 



VOL. II. 



X 



170 



Na h-Arahianaich. 



December, 



fiadhaich "s nach do cheani>saich- 
eadh riamh iad — ni mo a thainig 
iad fo laghannan agus riaghailtean 
mar rinn rioghaclidan eile. Tlia 
iad an diugh to fiadhaich 'sa bha 
iad o cheann tri mile bliadhna. 

Tha e air a radh Gin. xxi. 20. 
mu tliimchioll Ismaeil, Ghahh e 
còmhiiuidh san fhàsach, agus hha 
e 'na fhcar-bogha. llinn a 
shliochd an ni ceudna — Tha iad 
gus an la an diiigh a chòmhnuidh 
ann am fàsaichibh — cha'n'eil iad 
a'curnotreabhadh,agus air uachd- 
ar an domhain cha 'n 'eil fir- 
bhogha CO seòlta dheas riu. 

Ach 'si an fhaisneachd is ion- 
gantaiche m' an timchioll. na tha 
air a radh anns an rann leis an 
do thòisich sinn — " Bithidh a 
làmh an aghaidh gach duine" — 
agus mar so bha a shliochd o'n 
am sin, Cha'n'eil fois no slth aig 
rioghachd no sluagh air an urrainn 
iad ruigheachd — Tha iad 'an 
uidheam cogaidh do ghna — 
'nan creachadairean air tir, agus 
'nan spùinneadairean air muir — 
Cha'n'eil e comasach cùmhnanta 
seasmhach a dheanamh riu — cha 
'n eil bann eadar iad agus riogh- 
achd air thalamh — Ge lionmhor 
laidir na Turcaich, agus na Per- 
sianaich, a tha nan dlù choimh- 
earsnachd, cha d' f huair iad còr- 
dadh no cùmhnant a dheanamh 
riu riamh, ach a' dioiadh dubh- 
chis doibh o bhliadhna gu 
bliadhna, mar a b' àbhaist do 
na Gain a dheanamh o shean do 
na creachadairibh Gaelach. — 
Cha'n'eil tir no dùthaich air uachd- 
ar an t-saoghail anns nach d' 
f huair Breatunn seòrsa de chòmh- 
nuidh no de thuineachas leis am 
feudadh iad reic agus ceannachd a 
dheanamh — ach cha'n'eil leud am 
bròig' aca an tir nan Arabach. 
Tha cuid diubh 'am fearann 
creagach — cuid diubh 'an tir 
chòmhnard rèidh--Tha cuid diubh 



'am fàsaichibh farsuing gainmhicb 
— cuid diubh air machraichibh 
mora feurach.-Tha cuid diubh 'an 
rioghachdain tiorail — cuid diubh 
ri taobh a chuain, agus eirthir na 

fairge Tha barrachd fearainn 

fodhpa agus rioghachdan ni's far- 
suinge na bha riamh aig an Ròimh 
ann an àird' a glòir — Tha cuid 
diubh mile de ndiiltean o cheile, 
gun eòlas aig an dara muinntir 
air a mhuinntir eile, — gun chair- 
deas gun daimh gu 'n ceangal. 
Ach na dheigh so uile, ge b'e air 
bitb àite 's a bheil sliochd Ismaeil, 
cha'n'eil eadar-dhealachadh ri 
f haotainn eatona. O linn gu linn 
dh'fhan iad mar bha iad — 'i Nan 
daoine fiadhaich— an làmh an 
aghaidh gach duine, agus lamb 
gach duine 'nan aghaidh-san." 

Tha e air a radh mu thimchioll 
Ismaeil o'n d'thainig na daoine so, 
" Am fianais a bhraithrean uile 
gabhaidh e combnuidb." Gin. xvi. 
12. Tha'm fiscal a tha'n so' air 
eadar-theangachadh, gabhaidh e 
comhiiuidh, a ciallachadh a bhi 
chòmhnuidh ann am buth no ann 
am pàilliuin — 's cha'n ann ann 
an tighibh no ann an aitreabh 
sheasmhaich. 'S ann ann am 
pàilliuin a bha Ismael a chòmh- 
nuidh — bhàsuich e 'an làthaìr a 
bhraithrean. Gin. xxv. 18. Agus' 
is ann am buthaibh no am pail- 
liuinibh a tha shliochd a chòmh- 
nuidh o'n am sin — agus tha iad 
mar so 'am fianuis am bràithrean — ^ 
'se sin ann am fianuis nan riogh- 
achdan mora sin a thainig o nihic 
Abraim ; bràithrean Ismael. Agus 
ged a tha iad do ghna ann an 
eididh cogaidh, agus ge nach robh 
bann sith eadar iad agus rioghachd 
eile riamh ; tha iad an diugh a 
chòmhnuidh 'am buthaibh am 
fianuis sliochd bhraithrean Is- 
maeil, marbhaiad o cheann tri mile 
bliadhna. 

Dh'fhcuch na h-Eiphitich agus 



]830. 



Na h-Arabianucìu 



171 



na h-Asirianaich gu trie ri cur as 
doibh — ach chuir na h-Arabian- 
aich gu'n dulan iad. Chual ar 
ieughadairean gu minic iomra air 
Alasdair uaibhreach, mac Righ 
Philip. Bhuadhaich e an agliaidh 
gach rioghachd air an tug e 
oidheirp. — Ciiuir Righrean agus 
Prionnsachanan t-saoghail teachd- 
airean d'a ionnsuidh a thoirt ur- 
ram dha, chum iad fein a chur 
fo a mhèinn. Ach na h-Arabi- 
anaich bha iad suarrach mu 
dheighinn — cha robh suim aca 
dheth. Sheas iad sin a mhàin 
a niach, agus chuir iad eadhon 
Alasdair ga dhùlan. Chuir so 
corruich mhòr air an duin' ain- 
. rneil so. Chruinnich e armailt 
iionmhor — rinn e uidheamachadh 
mòr chum cur as doibh ; ach 
air a cheart am sin ghlac am 
bàs e. Thug na Ròimhich oidh- 
irp air an ni cheudna, ach cha 
deachaidh leo--agus ged a bhuadh- 
aich Pompey thairis air tri chear- 
naibh de'n t-saoghal, dh'f hartlaich 
Arabia air. Dh'flieuch Trajan 
agus Severus ris an ni cheudna ; 
ach chaidh e 'nan aghaidh. Ri 
linn Mhahomed, Fàidh ainmeil nan 
Arabianach, dh'eirich an sluagh so 
gu bhi 'nam pobull mòr. 'Se 
Sarasanaich is ainm dlioibh mar 
is trice ann an eachdruidh m'an 
am sin. Chuir iad rioghachdan 
mòr fo chis doibh. Thug iad 
buaidh air diichannan farsuing ; 
agus b'iad fein an aon sluagh saor 
a bha sa chearna sin den t- 
saoghal. Agus ged a thuit riogh- 
achd nan Sarasanach gu làr,cha d' 
thugadh buaidh air na h-Arabian- 
aich, Tha iad an diugh co saor 
'sa bha iad — a chòmhnuidh am 
buthaibh, 'nam fasaichean farsuing, 
le'n treudaibh Iionmhor, a' siubhal 
o aite gu li-àite — suarrach man 
t-saoghal gu lew, an làmh an 
aghaidh gach diiine, agtis làmh 
gach duiiie 'nan aghaidh-san 



Tha iad 'nan dnneach mhr 'an 
làthaìr am bràithrean. Cha'n'eil 
sluagh eile air thalamh air nach 
tainig caochladh no atharrach- 
adh ach iad. Tha iad co fiadh- 
aich allmharra 'sa bha iad, 'nan 
culaidh uamhais do gach Beach a 
thig 'nan rathad— ach dileas 'nan 
geallaine dhoibhsan a cheannachas 
an càirdeas le or. C'àit a bheil 
eoslas an diugh eadar luchd- 
àiteachaidh Bhreatunnagus iadsan 
a bha ga àiteachadh o cheann tri 
mile bliadhna? A 'bheil aon 
sluagh eile air uachdar an domhain 
air fad air dhoigh sam bith cosmh- 
uil riu-san o'n tainig iad tri mile 
bliadhna roimhe so ? A'bheil 
cànmhuin an diugh ann an aon 
diithaich air talamh air a labhairt 
san dùthaich sin mar bha i air a 
labhairt o cheann tri mile bliadh- 
na ? Cha'n'eil. 'S ann mu shliochd 
Ismaeil — mu na h-Arabianaicli 
a mhàin a dh'f heudar so a ràdh. 
Nach e Dia a mhàin a b' urra 
so innscadh o cheann tri mile 
bliadhna ? Co ach esan, no fàidh 
air a shoilleireachadh leis, a b'ur- 
rainn a chur 'an ceill m'an d'thainig 
Ismael a dh'ionnsuidh an t-saogh- 
ail ; cha'n e'mhàin na dh'eireadh 
dha fein gu latha a bhais — ach 
eachdruidh nan cinneach a thig- 
eadh uaithe re milte de bhliadh- 
naichean 'na dheigh sin ? Mar 
bha Ismael air a thimchioll-ghear- 
radh — mar sin tha iadsan. Bi ban- 
oglach nach robh pòsdaa mhàthair 
mar so tha gach màthair a 
measg nan Arabianach. Bha 
esan a chòmhnuidh ann am biath 
san fhàsach, mar sin tha iadsan 
gus an la an diugh — ag imeachd 
mar rinn esan o aite gu h-aite. 
'Se is ciall do'n ainm a tha iad a' 
gabhail {Bedoweens) na daoine 
siùbhlach — no an cinneach luain- 
each. Bha Ismael 'na fhear- 
bogha — mar sin tha iadsan. Bha 
e gu bhi "na athair do dha chean^ 



1-7* 



Mu Challdach Lningc 



Decenibt 



nard deug, agus tha iadsan' a 
shiiochd' nan cinnich fo chinn- 
f headbna gus an lù an diugh. Bha 
Ismael na dhuine fiadhaich — a 
lamh 'an aghaidh gach duine, agus 
lamb gacb duine na agbaidb~san. 
Mar sih tba iadsan, a'cogadb an 
agbaidb gacbriogbachda tbig'nan 
ratbad ; agus gacb lioghacbd a 
tbig 'nan caranib a' cogadb riu. 

Nacb 'eil so uile iongantacb ? 
agus na cbùis smuainteacbaidb ? 
Cha'n'eil acb aon pbobull eile ri 
fhaicinn' a sbeas air letb o'n t- 
isaoghal, mar rinn na b-Arabian- 
aicb, agus a tba nan skiagb leo 
fein — agus 'siad sin nab-Iudhaicb. 
Tbainig iadsan o Abrabam mar 
rinn na h-Arabianaich. Tha iad 
le cbeile a' cleacbda òrdugb an 
timcbioll-gbearraidh. Bha aca le 
èhèile a dbà-dlieug de pbriomb- 
aithricbean. Cha phos iad (an 
dara cinneacb no an cinneacb eile) 
mnatban acb de'm pobull fein. 
Tba iad le cbeile nan dearbbadh 
laidir air firinn fàisneacbd nan 
Scriobtuir, agus a'leigeadb ris 
duinn an Ian earbs' a db'f heudas 
sinn a cbàramb anns gacb focal a 
tba ann an leabhar Dbe. 

An urrainn duinn teagamb a 
cbur anns an eacbdruidb tba ag- 
ainn 'sa Bbiobull mu dbeigbinn 
Abrabaim agus Ismaeil, 'nuair tha 
sinn gus an latba 'n diugb a' 
faicinn na b-eathdruidh sin air a 
firinneacliadb fa cbonihair ar sùl. 
Anibairc air Lucbd-àitcachaidb A- 
rabia ; eisd ris na tha gacb fear- 
turuis ag innse dhuit m'an dijth- 
aich sin, agus m'an t-sluagb a tha 
cbòmbnuidb innte ; agus tuig le 
taingcalachd an coimhlionadh tba 
agad anns na nithibb sin air fais- 
neachd lehobha. " (ilun teagamb 
tba an Ti is àirde a' riagbladb ann 
an Riogbachdaibb an domhain, 
agus tba'fhirinn niar a tbròcair 
buan niliaireannacb gu bràtb." 
Campsic, 1830 t. m'l. 



MU CHALLDACH LUINGEAS, 
NO LONG-BHRISEADH. 
Cha 'n 'eil an dosguinn thruagh 
so a' tachairt a nis air cladaicbean 
ar duthcba co trie 'sa b' àbbaist 
da. Tha tigbean soluis ni 's 
lionmboire — tba maraichean ni's 
eolaiche, agus na Soitbicbean am 
bitbeantas fo uidbeam ni's fearf 
na bba iad, 

Tha e na aobbar sòlais 'nuair 
tbacbras calldacb Luingeas, gu 
bbeil ar lucbd-dùthcba a' taisb- 
eanadh, mar is trice, an caoimb- 
neas is mo do na seoladairibh 
bocbda, a tba air an tilgeadh 
le ain.ieart cuain air an cladaicb- 
ibb. Acb tba eagal oirnn gu 
'bbeil àiteacban iomallacb ann 
f batbast, for a' bheil ar lucbd- 
dùtbcha tuille's ealamb gu lamb a 
cbur air gach tachdar is urrainn 
iad a sblaodadh leo air tàiliibh 
calldacb Luingeafe a tha tachairt. 
Tba sinn a' creidòinn gu bheil 
iad ann, feadhainn nacb goideadh 
mult no caora, nacb fuirgheadh air 
an ais o ni air bith a cbitheadb 
iad air an traigb a spùinneadh leo ; 
agus am Jeuni fein a dheanamb 
dhetb gun agartas cogais agus 
gu'n nàire, ged a robh Ian f bios 
aca CO dhà a bbuineadh e. 

Is iomchuidb dbuinn ar guth a 
thogail an aghaidh so — agus a 
ràdh, gu bbeil e ceart co peacach 
an lamb a cbur gun cbead air na , 
tbig mar so gu tir, 'sa bhitheadh 
e dhoibh mart no mult a gheibb- 
eadb iad air seacharan a tboirt 
dhacbaidh, agus a cbur gu feum 
'nan tighibb fein. Ann an lath- 
air Dbe cha n 'eil eadar-dheal- 
achadh air bith sa chùis. 

San aireamb fa dheireadh thug 
sinn cunntas mu stoirm gbàbb- 
aidh a bb' ann an Eilean Thiridhe, 
a chuircadb d' ar n-ionnsuidh le 
seanu Charaid. Ged nacb d-thug 
e dbuinn ainm, cha 'n 'eil sinn an 
teagamb CO e. 'Sceart a tbubbairt e. 



1830. 



Comhradh a Cliladuich. 



173 



'Stric a bha sinn, f'lir mo chridhe, 
Gun phiob gun fhiodhull a' daunsa. 

Tha sinn gu mòr na chomain' 
'S cinnteach sinn nach 'eil neach 
a leugh an stoinn leis nach bu 
mhiann am barrachd eisdeaclid 
uaithe na chainnt shnasmhoir 
fein. 'S ann aige fein a tlia 'n 
làmh air an stiuir ann an la na 
stoirme; agus cha 'n fhiosrach 
mi CO an achlais leis am b'f heair 
le chàirdean i bhi. Cuiridh mi 
nis fa chomhair nio leughadairean 
an Comhradh a blia eadar mo 
Cliaraid Tirisdneack agus Each- 
ann Gonn, a' pilleadh o'n chlad- 
ach. Bhithinn gu mòr na chom- 
ain nan cuireadh e fein agus 
Eachann Gorm a Bhioiluinn ùr 
bhòidheach aige Co sgaoil, agus 
gund'thugadh iad sgriob mu dheas 
no gu tuath, agus gu'n d'thugadh 
iad dliòmlisa Comhradh Cuain, 
a chionn gu bheil na Gàedheil a' 
fcls sgith de Chumhradli nan 
Cnochd. T. m'l. 

COMHRADH A CHLADAICH. 

Eadar M agus Eachann 

Gorm. 
' Se so dura earrann dhe'n sgeula in' an 
■ stoirm a thug sinn seachad san Teaeltd- 
aire mu dheireadli. 

M, Bha mi pilleadh dhachaidh 
anns achruth inntinn a dh'f heuch 
mi chur 'an ceill san àireamh ta 
dheireadh d'ar Teachdaire tait- 
neach, mu dhorcha nan trà; 'nuair 
thachair duine coir àraidli orm 
air an rathad, a'r an robh mi gle 
eòlach. 'Se b' ainm dha Eachann ; 
ach thugcuid d'achoimhearsnaich, 
leis am bu toil beagan fealadhà, 
agus fanoid ghòrach, co-ainm dha 
maille ris so ; agus 's e theirte ris 
am bitheantas feadh na sgireachd 
" Eachann Gorm." An dèigh 



dhomh f hoighneachd cia mar bha 
e, agus ciod a naidheachd, thòis- 
i ch sinn ri seanachas air a mhodh 
so. 

Each. Ma ta, cha'n'eil agam 
fhein is fiach aithris : is coltach 
gu'n cuala sibh cheana an naigh- 
eachd a tha air falbh. Ciod sin ? 
a deir mise. Tha gu'n d'thainig 
Soitheach gu th- an raoir no moch 
sa mhaduinn an diugh, air cladach 
a leithid so de bhaile ; agus cha'n- 
[eil moian iongantais orm dheth; 
bu shearbh salach an oidhche 
bh'aca r'a chothachadh. 

M. Cha chuala mi guth dheth 
gus a nis, agus"_ is leoir a luaith- 
ead : ach an do thuig thu ciod an 
Soitheach a th' ann, no 'n do 
thearnadh na daoin' a bhuineadh 
dhi? 

Each. Cha'n fhiosrach mi a' 
bheil iad uilcsàbhailte; ach chuala 
mi gu'n d'thainig daoine beo aiste 
gu th- : cha d'rinn an sgeul ach 
ruigheachd o cheann tachdain, 
ach tha e fior gu leoir ; agus tha 
muinntir nam bailtean a' togail a 
mach 'nan deannaibh dearga, mar 
gu'n cluinneadh iad gun robh 
sgaoth dena Muca Mara air teachd 
air an tràigh ud thall. 'Si mo 
bharail nam biodh iad co togarr- 
ach air teachd do'n Eaglais air la 
na sàbaid, gu'm biodh am minis- 
teir ni bu riaraichte le moran 
diubh. 

M. Agus tha mi 'creidsinn gu 
maith gu'm biodh iad co riaraichte 
leo fein air a cheann mu dheir- 
eadh. Ach ciod a thainig riut 
fein Eachainn, nach do lean thu a 
chuid eile do'n chuideachd ? 
'S ann a tha thu, a rèircoslais, an 
dèighdo^chùl a thoirt riu, agus 
air do shlighe dhachaidh. 

Each. Bha mi uair de m' 
shaoghal nach bithinn fad air 
deireadh; ach tha mi nis air fas 



174 



Cùmhradh a ChUuluich. 



December 



sean rag, is clia mhòr cosnaidh a 
dheanainn 'nam measg, clia chùr- 
am learn nach bi gu leoir ann, ged 
nach 'eil mis' ann : ma tha maith 
ri f liaotainn timchioU orra, dli'- 
f heudta gu'm beir mise fliathast 
air na dh't'hòghnas domh. 

M. 'S cùis eagail gu'm bi beag- 
an do'n olc m'a tbimcliioll sa clieud 
dol a macli, agus gu'm bi iomadh 
aon ann a dhi-chuimliniclieas iad 
fein agus an dleasdanas ; oir tha 
mòran dhaoine a tha reir coltais a' 
meas gur cobhartach laghailgach 
ni a tliilgear gu tir air cladach, ma 
gheibh iad greim a dheanamh air. 
Ciod do bharail fein Eachainn ? 

Each. Cha'n f hear lagha mi, is 
cha'n 'eil mòran barail agam ri 
thoirt anns a chùis ; ach shaoilinn 
gu'mb'fhearr do dhaoine bochda ni 
sam bith a gheibhte air a chladach 
a chur gu feum, na leigeadh leis 
falbh leis a mhuir-làn, no dol fo'n 
ghainmhich. Agus ged dh'f hag- 
ainse uam e, an deanadh sin a 
chùìs ni b'fhearr? Nach eil ant- 
ath dhuine tha teachd ga sguab- 
adh leis ? Cha'n i cheist cò a dh'- 
f hàgas, ach cò is mo a chruinn- 
icheas ? " Na h-uile fear a' toirt 
scairbh a craig dha fein." Mar 
thuirt an duine coir a bha toirt a 
mach nan eun as an stalla. 

M. Carson nach do lahhairthu 
mach a chuid eile dheth? " Na 
h-uile fear air ceann ròpa dha 
fein." Ged is ann mar sin a 
thachradh air deireadh na cùise, 
''s ged bhiodh cuid diubh air ceann 
ròpa, cha 'n 'eil mi 'g ràdh nach 
glan athoilleadh iad e. Bhiodh e 
iomchuidh, gun teagamh, cùram a 
ghabhail do nithe a teachd air a 
mhodh so, cha'n ann idir le'n cur 
chum ar feum fein, ach le'n gleidh- 
eadh gu h-ionraic air son na 
muinntir d' am buin iad, no is 
fearr coir orra. Agus 's bochd an 
leithsgeul a ràdh, mar tog mise 



sud no so togaidh fear eil' e. Ma 
tha gniomh peacach ann fein, cha 
dean eisimpleir sam bith a chaoidh 
beusach e; tha fios againn cò tha 
cur mar f hiachaibh oirnn gun am 
mòr-shluagh a Icantuinn chum 
uilc. 

Each. M'as cuimhneachlibh an 
geàmhradh a thainig an Long 
mhòr Spainteach, a bha 'n impis 
cinn dhaoine chur nam breislich 
le Moid 's le Cùirtean, 's le ceas- 
rachadh, bha san iomradh gur 
iomad gad mòr iaruinn a chuir- 
eadh gu sàmhach air cùl nam 
bacanna ; ach 's beag a b"f heaird 
mise sin ; cha robh mi co glic 's 
gun do ghleidh mi dhomh fein 
deth na chuireadh greim air a 
choltar, no idir na dheanadh an 
crògan feamuinn, m'ar d'f huair mi 
e a ris air son mo chodach fein. 
Agus a bhliadhna thainig an 
Soitheach air an robh an t-im 
Eirionnach, bha san ainm gu'n 
robh cuid de na coimhearsnaich a 
chuir seachad an t-earrach gle 
r«nce'l air a tàillibh : isbeagfiosa 
th' agamsa cia mar bha sin, 's 
cha'n e mo ghnothach e ; ach 
tha fios agam gur beag suit a 
chuir e air mo chnamhansa. Ged 
a bhithinn gus mo^ thachdadh, na 
liabagan agus na cudainnean 
tioram a' cur snuim air m' amh- 
aich, cha d'thainig riamh fo'm 
f hiacail dheth na bheireadh cobh- 
air dhomh, no chuidicheadh iad 
sios. 

M. 'S duilich leara gu deimh- 
inn an gàbhadh anns an robh thu ; 
b'f hortanacli dhuibhse nach robh 
an t-uisge cho gann ris an hii ; 
agus o'n thainig thu roimhe cho 
maith dh'f haoidte nach ruig thu 
leas mòran aithreachais a bhi ort. 

Ach gun tuille fanoid 's èiginn 
aideachadh, Eachainn, gurh-iom- 
adh droch thoradh tha cinntinn 
o'n chleachdadh ghràineil-se : 



1830. 



Comhradli a Chladaiclu 



175 



'Smòr am masladh agus am mi- 
&, chliu tha e tarruing air gach ait' 
^ anns am bheil e dol air aghaidh ; 
agus se chuid a's miosa gum feud 
a mhuinntir a tha neo-chiontach, 
agus aig am bheil lamhan glana, 
a bhi air uaiieadh fo throm amh- 
arus, agus fuiang 'na 'm biuthas 
maille ris a chiontach. Tha e gu 
soilleir agus gu dalma bristeadh 
laghannan Dhe ; tha e dùsgadh 
suas iomadh togradh truaillidh ; 
agus a 'buaireadh dhaoine gu 
bhi eu-corach, bradach, agus 
cruaidh-chridheach. O I nach 
cruaidhe na clachan a chladaich 
cridhe no muinntir sin a dhean- 
adh fòirneart air coigrich thriiagha 
a thilg ainneart side air tir ga 'n 
aindeoin, 's a bheireadh uathaam 
beagan a chaomhain an doinionn ; 
nach CO mor tha do thUis anns na 
creagan 's na tonnan fein 's a th' 
anns na daoine sin ? Agus nach 
muladach ri smuainteachadh gum 
faighear anns gach aite, 'seadh 
ann an dùthchannaibh far am 
bheil an creidimh Criosduidh ga 
aideachadh, dream a tha dean- 
amh mar so 'nuair nach 'eil ijgh- 
darras teann os an cionn, gus an 
cumail fo smachd. 

Each. Cha'n 'eil dùil agam 
f hein nach 'eil sibh air an aon 
leasan ris na ministeirean ; 's 
f hurasda dhoibh-san a bhi labh- 
airt ; 'se sin an gnothuch ; ach 
dh'f haodadh iad leigeil le daoine 
bochd eile bhi beò : Cha'n f huil- 
jng cuid diubh ceòl, no dannsa, 
no cridhealas ; (ach cia sam bith 
mar theid do'n dannsa, 's aithne 
dhuinn feaghain diubh fein a 
sheasas air son a chiiiil.) Cha b'- 
àill le cuid diubh gun òlamaid 
boinne air tòrradh, mar dheanadh 
na daoine còire bho'n d'thainig 
sinn ; agus ged nach deanainn ach 
sean ablach do bhriogais chain- 
bheisle màsan tearra a thogailasan 



f heamainn, cha'n 'eil mòran teag- 
amh agam nach diùltadh iad baist- 
eadh dhomh na 'm biodh e dhitli 
orm ; cha'n e sin amhàin ach gum 
faighinn mo nàrachadh 's mo chur 
air chiil eaglais. 

M. Ubh! ubh! Eachainn, 
cha 'n fheud e bith nach robh thu 
fein agus na ministeirean troimhe 
cheile uaireiginn — Eagal orm gun 
do loisg càl teth roimhe thu ; ach 
's coir a thoirt fainear gu 'm bheil 
iadsan dh'fhaoidte meas mar an 
dieasdan-nas mi-riaghailt agus 
droch-bheart a chronachadh am 
measg an t-sluaigh ; agus cha'n 
fheudar 'àicheadh nach 'eil tuille 
's a choir do chionfàth aca gu bhi 
labhairt. 

Mar caisgte droch-bheart cha'n 
eil fios c'àit' an stadadh i : 's ann 
uidhar n-uidh tha daoine teachd air 
an aghaidh ann an aingidlieachd, 
amhluidh mar ann am maitheas ; 
cha d' ràinig duine riamh mullach 
na h-aingidheachd air a cheud 
leum. Mar biodh an cleachdadh 
maslach air a bheil sinn a labh- 
airt air a philleadh cha bhiodh 
mòran iongantais ged thairgeadh 
luchd fòirneirt agus spùillidh mu 
dheireadh na h-ànraich bhochd a 
ghrad spadadh, chum an cuid a 
ghlacadh, mar tha cunntas againn 
thatar a deanarah an cuid de 
chèarnaibh an t-saoghail. Tha 
mi 'g radh riut ged bhiodh an long 
sin air a luchdachadh le h-òr, gum 
b' f hearr do luchd-àiteachaidh na 
tire so i fein agus a luchd a bhi 
ann an doimhneachd na fairge, no 
an t-òr sin a bhi air a dhòrladh 
dearg leaghta 'na 'n dearnaibh, na 
gum buineadh iad ris gu h-eucor- 
ach. 

'Sann agam nach 'eil am farm- 
ad ri aon ni dh'f heudas duine chur 
cruinn leis na meadhonan-sa: 
Cha chreid mi gun d' thig e 'no 
gur h-urrainn e teachd gu crich 



176 



Cumhradh a Cliladaicli. 



December, 



mliaitli. Cha "n urraiiin beannach- 
adh Dhe blii 'na chuideachd. 
Ann aa so 's fior an sean-fhocal, 
" An rud a thig leis a ghaoith 
gum flilbh e leis an uisge." 

ÌMch. Cha"n eil mi 'g ràdh nach 
feud cuid de 'n f hirinn a bhi ag- 
aibb, ged tha i searbh: feudaidb 
i fein agus a cuid oir a bhi tèar- 
uinte gu ieòir air mo shon-sa ; cha 
robh an t-anabharra giàidh agam 
riamh dhà ; agus bu chomain 
dhomh sin-cha robh mòran gràidh 
aige dhomh, 's cha mhòr dheth 
riamh a loisg mo lamhan no lean 
riu teth no fuar. Cha rachainn 
an urras orm fein gu dearbh uair 
ga'n robh mi, na 'm faicinn tog- 
said Rum n3 Bhranndai aleigeadh 
roimhpe air an traigh nach bith- 
inn 'na bad mar f iiear eile. Bu 
chianail an sealladh learn an stuth 
priseil f haicinn a dol gu talamh : 
'S ged nach d' thugainn a mach 
ach Ian an stoip-shiola, an abair 
sibh rium nach b'fhearr dhomh 
mo chridhe f heina bhlàiteachadh 
leis na'n traigh 'ga shlugadh suas ? 

M. Cha'n eil tlm ach ri feala- 
dhà nis, ach creid thusa mise, 
cha 'n urrainn soirbheachadh bhi 
'n cois an ni sin nach f haighear 
le h-onoir agus ionracas ; luathna 
mall cbitear so, agus 's iomad 
dearbhadh tha sinn a' faighinn air 
mu choinaeamli ar sul gach latha 
tha sinn aig eiridh. 

J:Mch. — l>h'f haoidte gun cuala 
sibh iomradh air bodach beag 
pr^b-shuileach bha chònvhnuidh 
ann an àite nach'eil ceud mile dh' 
astar o chuid de n sgireachd so ; 
(cha'neil fios agam nach b'aithne 
ilhiubh fein e) ach dh'aithriseadh 
air, gun d'f huau* e ulaidh air a 
chladach, tha cinnte gun robh 
beartas aige ; cia sam bith mar 
i)ha so, shoirbhich an saoghal gu 
luaith 'na lamhan, chuidlitich e 
mu dheircadh a thuid'fearainn, 's 



tha mi cluinnlinn gu bhcil e nis 
mar gum biodh tighearna beag 
stràiceil an am Baile-mòr. 

M. — Air t'athais, air t'athais, 
Eachainn I mar their a chlann, cha 
n 'eil am bonnach beag bruich 
fhathasd: ma rinn an duine sin, 
cia sam bith e, no aon duine eile, 
suas stòrasair mhodh mi-onarach, 
's beag mo chiir.;m nach f haigh e 
bealach 's nach gabh e sgiathan 
uaireiginn. Ach 's iomchuidh 
dhuinn breith na scire a thoirt air 
na h-uile, am fad 's a dh'f heudar 
a dheanamh. Se's dòcha leamsa 
gnr e cuid d'a choimhearsnaich a 
bha amaideach, stròghail iad fein, 
aig an robh farmad ris a bhodach 
choir, agus a thog an sgeul sin 
air. Dh'f haoidte gun robh an 
duine fo uachdaran iochdmhor 
aigan robh bàigh r'a dhaoine, agus 
leis am b'àill cothrom maith a bhi 
aca ; dh'f haoidte gun robh e fein 
dèanadach, glic, gleidhteach, guii 
anacaitheamh gun anameasarrachd 
fuaighte ris. Chi'n'eil mi idir ag 
radh 's cha mho chuala mi bhi cur 
as do leth gur fior phòitear thu 
fein Eachainn, ged nach diùltadh 
tu do shùìl a f hliuchadh an tràs 'sa 
rithist mar na coimhearsnaich ; 
innis so dhomh ; na'm biodh na 
chuir thu riamh anns an dram, na 
dh'òl thu fein agus na thug thu 
seachad do dhaoin' eile ri òl gu 
ueo-f lieumail, air a chùinneadh no 
air a thionndadh gu airgio(', agus 
air a chàramh 'na aon tù:r air 
bòrd mu d'choinneamh, a bheil 
thu smuainteacbadh nach bu 
tlachdmhor an sealladh e ? 'n 
saoil thu nach rachadh e teann 
air tigh maith a cheannach. 

Each. — Matà 's duilich dhomh-. 
sa nach'e'il agam do sgoileireachd 
ni's urrainn a'cheist sin fhuas- 
gladh ; ach 's barail domh ged is 
nàrach an aidmheil, gum biodh 
tòrr fbghaintcach ann, barrachd 



1830. 



MWn Chruhme. 



177 



mòr 's a chi mise crulnn agam 
f hein air mo shùilean f had 's a's 
bèo mi Dh' fhalbh sin leis an 
uisge 's cha'n'eil hiòran raaith a 
nis a bhi ga chreatruich. 

M. — Ciod am fios nach e sin 
an ceart ulaidh a f huair am bo- 
dach air an d'thug thu ionnsuidh, 
agus ma s e cò'n duine 'na mhoth- 
achadh a gheibheadii coire dha. 

Each. — Mata bha romham 
taoghall aig a mhinisteir 'san dol 
seachad' a dh' innse dha mu 'n t- 
soitheach a thainig air tir, ach 
tha'n oidhche fas dorcha, 's tha 
astar maith agam ri dol dachaidh ; 
dh'f haoidte gum faigh sibh fein 
fios a leigeadh 'ga ionnsuidh o 
nach'eil e fada uaibh. 

M. — Ro mhaith, Eachainn! am 
bu mhiannach leat aon do na tog- 
saidean no do na brigsean Cain- 
bheis air an robh thu labhairt a 
chur 'na rathad ? 

Each Ma tha briogais no 

casag a dhi air, tha e fein bear- 
tach gu leòir gus an ceannach : 
cha'n ionann a's mise. Ach ged 
is àill leibhse gu maith mi, cha 
ruig sibh a leas mo thogail gus an 
tuit mi : cha'n e sin a bha'm 
bheachd. Dh' f heudadh e gnoth- 
ach a b'f hearr a bhi aig' ann. 

M. — Ro mhaith a rithist Each- 
ainn. Tha mi faicinn gun seas 
thu fein suas air son nam minis- 
teirean an dara h-uair. Dh' 
f haoidte gum faigh mis' an uiread 
sin a dheanamh air do shon agus 
fios a leigeadh 'ga ionnsuidh. 

Each. — Bidh mi nise mata a 
fagailmobheannachd agaibh, agus 
tha mi na'r comaine air son na 
thug sibh dhomh d'ar seanachas. 
Agus ged tha mise labhairt mar 
rinn mi, cha ruig sibh a leas air 
barail a bhi ni's mios' orm. Tha 
fios aig na h-uile duine d'an aithne 
mise, gum bi mòran do bhàirisg 

VOL. II. Y 



chainnte agus do bharra-ghlòir a 
ruith air mo theangaidh. Cha' 
n'eil fios agam ciu rugadh an 
f hàillinn so leam, no dh'òl mi e 
le bainne cioch mo mhàthar ; ach 
's eagal leam nach cuidhtich e mi 
gus an d'theid mi fo thalamh : 'S 
duilich an car a theid 'san t-seana- 
mhaide ihoirt as. Ach ged tha 
sin a muigh, tha dòchas agam 
nach'eil e stigh ; ged thagòraiche 
'san teangaidh tha mi'n dòchas 
nach'eil mòran lochd no droch- 
bheart 's a chridhe: 'Se "Eachann 
gorm" a their iad rium, agus nach 
i bheurla air son sin " True Blue ? " 
Agus a dh'aindeoin na thubhairt 
mi a nochd, 's luaithe gu mor a 
dhùraiginn fasgadh mo thigheagus 
blàths moghealbhain do choigrich 
bhochda ann an cruaidh-chas, na 
shininn a mach làmh eucorach gus 
ni sam bith a bhuineadh dhoibh a 
ghlacadh le foill no le foirneart. 

M. — Cho-dhùin thu e mar bu 
choir dhuit, Eachainn. '8e sin 
dleasnas nan uile Chriosduidhean. 
" Coimhead do neo-chiontachd, 
ars' an Salmadair, agus thoir an 
aire do ni tlia ceart ; oir 'se sin 
a bheir sith dh' ionnsuidh duine air 
a cheann mu dheireadh. 



Innis-nan tonn, 1830. 

MU'N CHRUINNE. 
VI. 

B'eugsamhail na barailean a bha 
aig na Gliocairean o shean, agus 
is èugsamhail beachd Gliocairean 
na h-aimsreach a tha làthair, air 
matliair-aobhair thobraichean ag- 
us aimhnichean ; ach tha a chùis 
air a tuigsinn gu math a nise. 
Tha deagh f hios a nise, gu bheil 



178 



Mu'h Chrmtme. 



December, 



teas na greine a tarruing ceòraich 
mhòr do f hlicbe as an f hairge ; — 
gu bheil na gaoithean a' giùlan 
na ceòraich so niu'n cuairt tim- 
chioll an t-saoghail ; — gu bheil am 
fuachd ag iompachadh na smùid- 
rich clieò so gu h-uisge, agus gu 
driùchd, agus gu blieil iad sin a' 
tuiteam 'nam braoin air an tal- 
amh. Tha cuid de 'n uisge so a' 
sruthadh sios gu ionadan gleann- 
ach an t-saoghail, agus a' fas 'na 
alltain ; tha cuid eile dheth a' 
taiseachadh an fhuinn chum tor- 
adh agus fas a chur ann, agus tha 
cuid deth a' dol fodha do shluic 
f has a ta ann am broinn an talmh- 
ainn : — an uair a bhios iad so 
Ian, tha iad a' brùchdadh amach 
'nan tobraichean a taobh nan 
cnoc : agus, air do shruthain nan 
tobraichean so ruith sios do na 
gleannain, tha iad a' coinneach- 
adh nan alltan agus gam mèud- 
achadh ; agus an uair a theid na 
h-uraddiubhsin an ceann a cheile, 
tha an comar a' deanamh suas 
aimhne. 

Tha cuid eil' ann a tha smaoin- 
eachadh, gu bheil fèithean no 
feadain de ghainmhich mhin ag 
imeachd an sud 'san so, as an 
f hairge, air feadh an f hearainn , 
agus gu bheil an sàile a' drùiseadh 
trompa sin, agus, air do 'n t-sal- 
ann a bhi air a shioladh as, leis a 
ghainmhich, gu bheil an t-uisge 
a'brùchdadhamach 'na thobraich- 
ean aig crioch nam feadan, no far 
am bheil bristeadh sam bith a tigh- 
inn orra. 

Chaidh a dhearbhadh, ioma 
uair, le deuchainean neo-mhear- 
achdach, agus le mion-clmnntas, 
gu bheil a ghrian a' tarruing as a 
chuan urad de cheòraich 's a's 
leòr gus na tha tuiteam de dh- 
uisge-spèur a dheanamh suas. 
Chaidh a mheas gu'n tog a ghrian, 



air latha sàmhraidh, as an amh- 
ainn a ta ruith seachad air Lund- 
ainn, còrr agus fichead muillein 
tunna de dh-uisge 'na cheòraich ; 
agus, ma dh-èireas an urad so a 
sruthan beag, caol, tana, nach do- 
àireamh na dh-fheudas eiridh as 
a chuan mhòr, fharsuing gun 
chrich, air an dòigh cheudna ! 

A reir beachd cuid de gliocair- 
ean, tha saillteachd na mara ag 
eiridh o'n aobhar so a leanas. 
Tha còrr agus sea ceud ainhainn 
mhhr a' ruith, troimh ghleanntan 
agus feadh chùmhnardan an t- 
saoghail, chum na mara. Tha 
gach aon diubh sin 'nan siubhal 
troimh chaochladh fuinn, j a' 
sruladh leotha dòrlaichean mora 
de smodanan miotailte agus sal- 
ainn, agus air do'n uisge na smod- 
ain shalainn sin a leaghadh gu 
farasda, tha e 'gan giiilan do'n 
f hairge, agus mar sin 'ga dean- 
amh saillte. A reir beachd 
muinntir eile, tha mòran de sgeir- 
ean salainn ann an iochdar na 
mara, agus tha iad sin a' sir-leagh- 
adh 's 'ga fàgail saillte. Tha feadh- 
ainn eil' ann a tha 'm barail gu'n 
deachaidh an f hairg' a chruthach- 
adh saillte, air sgàth i dh-f huir- 
each o lobhadh, no o ghrodadh : 
ach feudar gu math a smaoineach- 
adh gu bheil i air a cumail o lobh- 
adh, ann an tomhas cho mòr, le 
luasgadh na gaoithe, agus le lion- 
adh agus traghadh an t-siuil- 
mhara, 'sa ta i leis an t-salann a 
tha innte ; chionn ma theid saile 
a ghleidheudh ann am baraille, no 
ann an saothach air bith eile, 
lobhaidh e ann am beagan làith- 
ean. 

Is airidh e a thoirt fainear, nach 
eil na lochan sin saillte, as am 
bheil aimhnicheana ruith, no /ro»HA 
am bheil iad a siubhal 'nan slighe ; 
ach, air an làimh eile, na lochain 



1830. 



Eachdraidh na h-Alba. 



179 



sin do 'm bl)eil aimhnichean a ruith 
a stigh, agus as nach eil aimh- 
nichean a ruith mnach, gu bheil 
iad, mar is trice, sailite. 

'Nuair a bhristear, no a luais- 
gear an sàile chithear soillsein 
bòidheach, geal, air 'fheadh, ris 
an abrar sioimchan, no leme-sioiin- 
chain* Chithear an soillsein so 
feadh na mara anns gach uile 
chearna de'n chruinne, agus aig 
uile am de'n bhUadhna. Tha cuid 
de nàduraichf ag ràdh, gur h-e 
seòrsa de dhealan a ta 's an t- 
sionnclian so ; cuid eile, 'gur bias- 
tagan beaga siùbhlach a tha ris ; 
agus tha cuid ag ràdh, gur h-e 
brigh, no sijgh ainmhidhean, a' 
Jobhadh gu h-athaiseach, a ta 
"cur mach an t-soillsein so. Gur 
h-e an ni so ma dheireadh a's fior 
cheann-fath do'n teine-shionn- 
chain, tha e a nis air a Jan chòmh- 
dach le dearbhainnean diongalta, 
agus le deùchainnean eugarra. 

An uair a bhios àile nan speur 
gu ciùin aig fois, agus fiath sèanih 
air aodunn soilleir a chuain, chi- 
thear, air uisgeachan na fairge, 
gluasad tonnach, atmhor, ris an 
abrar lunn. 'Se lionadh, agus 
tràghadh an lain as aobhar dha 
so. Ach, an uair a sheideas a 
ghaoth, tha lunn, no tonnan a 
chuain, air am meudachadh gu 
niòr ; agus tha meudachd nan tonn 
ann an co-choimeas ri neart na 
gaoithe. Chaidh a dhearbhadh, 
aig loma am, le deuchainnean nan 
gliocairean nàdurail, nach diong 
a ghaoth as làidire 'sheideas, na's 
mo na sea traidhean astigh air an 
f hairge ; 'se sin, nach dean a 
ghaoth a's treise 'sheideas clais no 



gleann ann an aodunn an uisge, 
a's doimhne na sea traidhean. 
Uime sin, cha'n'eil tonn tiàdurraj^ 
ag eiridh, aig am sam sith, na's 
àirde na sea traidhean os ceann 
còmhnard na mara. Ach, an uair 
a chuireas sinn doirahnead a 
ghlinne a rinn neart na gaoithe 
'san fhairge, ri àirdead an tuinn, 
toimhisidh e gu h-iomlan, o 
'bhun gu bhraidhe, da thraidh 
dheug. Ma dh'eireas tonnan na 
fairge os ceann na h-airdead so, 
theirear an sin tonnan teagmhuis- 
each§ riutha, do bhrigh 's gur h-e 
ath-bhuille na gaoithe, 'nuair 
bhuaileas i cnoic no còrsachan 
àrda, a tha 'gan gintinn ; air 
neo, ais-lunnadh nan tonn air 
a cheile o oirthirean fiadhaich, no 
air droch thanalaichean. Le co- 
oibhreachadh nan aobhar so, fàs- 
aidh na bòchd-thuinn sin 'nan 
ceòsanaich uamhasach ; agus mar 
is f haide asanas iad air iomluasg- 
adh feadh a cheile, is ann is mo 
a dh'atas iad, gus mu dheireadh 
am fas a mhuir cheann-ghlas 'na 
cnuic, 'us 'na beanntan sàile. 

A. B. R. 



EACHDRAIDH NA H-ALBA. 

AN DARA EARRANN. 

Mu'n choimhcheangal Shhlaimte, 
agus an naomh chiirnhnant. 

Lcig sinn ris 'san àireamh mu 
dheireadh an dòigh air an df heuch 
Righ Tearlach an creidimh Easp- 
uigeach a thoirt a stigh a dh' 
Albainn a dh' aindeoin cò b'urr- 
ainn a ràdh gum b'olc ; agus 
chunnaic sinn mar a dh'eirich an 



* Their cuid de mhuinntir teine-fioiinchain. 
•f- 'Siad nàduraich, no gliocairean naduràil, daoine fòghluimte a bhios a beachdach- 
adh air oibrean nàdarra a chruthachaidh, agus a lorgachadh 's a rannsachadh an gov, 
an cruth, an suidheachadh, 'sa leithid sin. 

\ Tonn a thogas neart nadurra na gaoithe. 
■S Tonn a dh-èireas le tuiteamas a bh'arr air neart nàdutra na gaoithe- 



180 



Ectchdraidh na h-Alla. 



December, 



diithaich suas 'na 'aghaidh, a' cur 
romhpa seasamh airson Eaglais na 
h-Alba cia air bith cruadal no 
geur-leanmbuinn a dh'fhuiling- 
eadh iad 'na 'lorg- Chuir maith- 
ean àrd na Riogbachd a suas as- 
luchadh dùrachdacha dh'ionnsuidh 
an High, a guidhe nach buanaich- 
eadh e anns na nithe a bha e 
dèanamb, agus nach eignicheadh 
e iad gu eiridh a suas ann an 
ceannairc 'na aghaidh; agu5 a 
leigeil f ios da ann an cainnt nach 
b'urradh dha gun a thuigsinn ; 
nach geilleadh iad dha anns a 
chùi9 so am feadh's bu bheò iad. 
Gu truagh cha gheilleadh an Righ, 
agus an àite f ios-freagairt càird- 
eil a chur d' an ionnsuidh 'sann a 
labhair e riu gu feargach, uaibh- 
reach, a' maoidheadh gun d'thug- 
adh sgrios air an dùthaìch mur 
geilleadh iad, agus a 'g innse gun 
sparradh e 'n leabhar ùrnuigh 
Easpuigeach orra a dheòin no dh' 
aindeoin. Dh' àithn an Righ a 
thoil anns a chùis so a leigeil ris 
do mhuinntir Alba le gairm f holl- 
aisich a dheanadh dheth aig crois 
Dhuneideann. Bha 'n latha chum 
so a dheanamh air a shuidheach- 
adh, ach 'nuair a thàinig e cha 
robh do mhisnich aig uachdarain 
a bhailc-mhòir sin toil an Righ a 
chur an ceill. Bha 'm baile Ian 
do thighearnan na tire, le 'n daoine 
foairm, agus chuir iad rompha nach 
ceadaicheadh iad 'a 'ghairm a 
dheanamh a bha cur as do chreid- 
imh fcteidhichte na dùthcha, agus 
a toirt a stigh creidimh Shasuinn 
na 'àite. 

Nuair chunnaic cairdean an 
Righ so thug iad Sruidhleadh orra, 
ach f huair luchd seasamh a chreid- 
imh fios air, agus shin iad as do 
Shruidhleadh air an deigh. 
Bha'm baile-mòr sin Ian do 
mhuinntir na dùthcha a chruinn- 
ich chum seasamh le creidimh an 
athraichcan. Cha robh duine mar 



astarda fhicheadmile do Shruidh- 
leadh nach do chruinnich, agus 
'nuair a dh'f hag luchd ùghdarrais 
an Righ am baile sin air an là- 
màireach gu dol do Dhuneideann, 
lean an sluagh so iad: miltean de 
dhaoine, ni bu choltaiche ri feachd 
airm na ri daoine bha guidhe air 
son comain. Cha robh duine 
f iachail 'san tir nach d'thug Dun- 
eideann air air an am so, còrr aon 
airson an Righ, ach a cliuid gu mòr 
bu lionmhoire airson na muinntir 
a bha cur 'na aghaidh. 

'Sann air an am so a smualnt- 
ich iadsan a bha dileas do chreid- 
imh suidhichte na R oghachd air 
a Choimh'cheangal Snòlnimte agus 
an naomh chùmhnant a tharruing 
a mach, agus an lamb a chur ris 
mar bhann naomh, agus mar bhòid 
nach treigeadh iad a chùis a bha 
'na 'm beachd, ach gun seasadh 5 
iad dileas gu bàs. Cha b'e so 
a chcud am anns an d'fheuch 
muinntir Alba an doigh so; agus 
anns an d' fhiosraich iad 'f heum. 
Chleachd iad an doigh cheudna 
'nuair bha iad a tilgeadh dhiùb'h 
cuing Eaglais na Ròimhe, agus 
a cur a chatlia an aghaidh 
nam pàpanach. Chum an coimh- 
cheangal naomh iad daingeann 
ra chèile 'san am sin agusdh'- 
fheuch iad a nis an ni ceudna 
'nuair bha Eaglais Easpuigeach 
shasuinn a bagradh saltairt orra. 

Air latha na sdbaid, toiseach na 
bliadhna 16SS, dh'innis ministeir- 
ean Dhuneideann as a' chrannaig, 
gun robh leithid so do bhainn ri 
chur 'na 'n tairgse ; agus bhros- 
naich iad gach neach aig an robh 
speis do chreidimh agus d' a 
dhùthaich, a lamh a chur ris — 
shocraicheadli latha agus uair ann 
an cladh no'n cill f harsuing dluth 
do'n Eaglais-ghlais an Dunèid- 
eann, far an d' iarradh air gach 
neach a bha toileach air an lamh 
a chur ris a bhainn so bhi làthair. 



1830. 



Lacìidraìdh na h-Ailia. 



181 



Cha luaithe thainig an latha na 
thòisich an sluagh ri cruinneach- 
adh, na ceudan agus na mìltean 
mar shruth mòr a' gabhail an rath- 
aid a dh'ionnsuidh na h-eaglais. 
Air dà uair an dèigh mheadhon 
latha blia'n cladh, ge mòr e, làn. 
Shuidhicheadh a* choinneamh le 
ùrnuigh a chuireadh a suas leis an 
diadhair urramaichte Mr Hender- 
son, aon do mliinisteirean Dhun- 
èideann. Sheas Morf hear Loud- 
071 na dhèigh sin air hchd-lithe 
oscionn chàich, agus le cainnt 
chumhachdach bhrìogh'or, chuir 
e an ceiU doibh am fòirneart a 
bha 'n Righ a' feuchainn a dhean- 
amh orra, agus gliairm e orra iad 
a sheasamh air son a clireidimh 
sin a bha air a stèidheachadh 'san 
dùthaich — iad a bhi mar aon 
duine, guala ri guala 's nach b' 
eagal nach buannaicheadh iad 's a 
chùis. B'e cheud duine chuir a 
làmh ris an t-Iarla Sutharlanach ; 
thog na miltean an iolach àrd— 
cha robh biorraid na boineid air 
ceann : air leachdan nam marbh 
chàireadh am meambran no 'n 
craicionn-sgriobhaidh air an robh 
an cùmhnant air a tharruing a 
mach, agus tha e air a ràdh nach 
fhacas sealladh riamh bu shòl- 
aimte nu 'n coimhthional mòr so 
le'n cinn rùisgte, làrah agus sùil 
gach aon diabh ri neamh, a' bòid- 
eachadh gum biodh iad dileas d'a 
cheile, agus le neart an Tighear- 
na nach d'thugadh bagradh no 
bàs orra dealachdainn ri'n creid- 
imh. Air an là-màireach bha 
muinntir Dhuneideann agus na 
dùthcha mu'n cuairt a' cur an 
lamh ris a' bhainn naoimh, iad 
fein, am mnathan agus an clann, 
àrd agus iosal, bochd agus beart- 
ach ; sgriobh moran diubh an 
ainmeannan le'm fuil fein a thug 
iad as an cuisUbh. Mar a bha'n 
coimhcheanc^al naomh so air a 



ghiulan o àite gu àite, lean na 
miltean e le gul, le sailm, le ùrn- 
uighean agus deuraibh. Bu 
chumhnant so eadar sluagh dùth- 
cha agus an Dia a rinn iad, agus 
's dòcha nach faca agus nach faic 
Albainn gu bràth còmhdhail 
cosmhuil ris a chòmhdhaii ainm- 
eil so. Chain càirdean an Rigii 
am misneach---dhùisg corruich an 
Righ ; dh'amhairc e air Albainn 
mar rioghachd ann an ceannairc 
'na aghaidh, agus chuir e roimhe 
lamhan-uachdar fhaotainn orra, 
agus an tarruing gu geilleachd- 
ainn ge b'oil leò. 

'Se an t-ath ni a rinn na Cùmh- 
nantaich, airgiod a chruinneach- 
adh air feadh na tire, chum comas 
a thoirt dhoibh air seasarah gu 
daingeann r'a cheile, agus dol fo 
airm as leth an creidimh, mum 
buadhaicheadh an Righ agus a 
luchd-comhairle anns a chreid- 
imh Easpuigeach a sparradh 
orra. Chuireadh dublachadh de'n 
chiimhnanta naomh do gach ceàrn 
a dh' Alba, agus do gach sgir- 
eachd, chuin comas a thoirt do 
gach aon a bha deònach, an làmh 
a chur ris. Cha robh ministeir, 
no larla, no mòrfhear, no tigh- 
earna, no uachdaran a bha air son 
Eaglais na h-Alba, aig nach robh 
dublachadh de'n Chumhnant air 
a shiubhal, chum gach cothrom a 
ghabhail air aiinneannan ùra 
fhaotainn anns gach àite 'n rach- 
adh e. Mar so chuir a chuid 
mhòr de'n Rioghachd an làmh ris, 
agus bu choimhcheangal na Riogh- 
achd a bh" ann. 

A dh'aindeoin air a so uile, cha 
do tharruing Righ Tearlach air 
ais. Bha e co uaibhreach, àrd-inn- 
tinneach 's nach diiraigeadh e 
geilleachdainn. Bha a bhan-righ 
na bana-phàpanaich; bha ise 'ga 
bhrosnuchadh gu làidir. Bha 
Easbuigean Sasunnach ann an 



182 



('oniharraidkeun air cauchlaidhcan na Side. 



December, 



lìonmhorachd ni'un cuairt da 'ga 
mhealladh. Chuir e roimlie uime 
sinarmachuranuasdodh'Albaiiin, 
agus a thoirt air na Cùmlinantaich 
striochdadh le lamhachas-làidir. 
Thuig na Cùmlinantaicli mar a 
bha chùis, agus thòisich iadsa nair 
uidheamachadh a dlieanamh mar 
an ceudna. B'e larla HamiUoìi, 
flath òg agus eireachdail, agus arin 
an dlùth chairdeas do'n High, an 
t-aon a roighnicli Rigli Tearlach 
a cliur a nuas à Sasunn a slioc- 
rachadh gachgnotliiiich. Thainig 
e gu tir air cladach Lite, agus 
chaTdli na Cùmhnantaich 'na 
cliòmhdliail. Bha uaclidarain agus 
uaislean na dùthcha a' marcachd. 
agus an sluagli a'coiseachd 'na'n 
dèigh. Bha trì fichead mile fear 
an òrdugh air a chòmhdhail so, air 
an tarruing suas co riaghailteach 
's ged a b'arm seasmhach na 
Rioghachd a bh'annta. Ann an 
aon bhuidheann, taobh ri taobh 
bha seachd ceud ministeir, ceud 
dhiubh so à ceann mu thuath 
Eirinn. Chuir an sealladh so 
iongantas air larla Hamilton, 
"■ B'fhearr leam, deir esan gun 
robh Righ Tearlach e fein an so 
an diugh." Ghuil e gu goirt, 
agus cha d'f heuch e a dheòir a 
chleith ; oir chunnaic e gun robh 
an Righ air a mhealladh, agus 
nach robh an dùthaich so a bha 
mar aon duine, r'a cur fodhano ri 
bhi air a saltairt fo chosan le oidh- 
irpean an Righ agus a chiiirteirean 
cealgach. Thuig e nach striochd- 
adh iad, 's nach robh feum 
'fheuchainn. Phill e air an 
aobhar sin air ais do Lunnuinn. 
Sheas baile Aberaidhean a mach 
an aghaidh nan Cùmhnantach, 
agus mòr-f hear Hinitly a bha'na 
phàpanach dìorrasach. 

Cha robh aig Righ Tearlach a 
nis ach a dhichioll a chleachdadh 
chum Albainn a chur fo smachd ; 



ach dh'oidhirpich e an t-uidheam- 
achadh a bha e deanamh a chleith. 
Dh'asluich na Cùmhnantaich air 
Ard Sheanadh Eaglais na h-Alba 
a ghairm, agus cead a thoirt doibh 
cruinneachadh chum gnothaich- 
ean na h-eaglais a chur fo riagh- 
ladh : Fhuair iad an cead sin, ged 
nach robh 'na bheachd ach an dall- 
adh le samhladh càirdeis. Shuidh- 
icheadh di-ciadain a cheud latha 
thar f hichead de cheud mhios a 
gheamhraidh 'sa bhliadhua 1638 
air son cruinneachadh Ardshean- 
adh Eaglais na h-Alba: a choinn- 
eamh bu chudthromaich' agus a 
chòmhdhail a b'ainmeala air an 
do shuidh an Eaglais cheudna 
riamh. 

Feuchaidh sinn ri cunntas a 
thoirt air an Ard-sheanadh ainmeil 
so 's an ath àireamh. 



Comharruidhean air caochlaidheati 
na Side. 

Cha'n'eil dCithaich air talamh anns 
nach faightear a measg a luchd- 
aiteachaidh, comharraidhean sòn- 
ruichte leis an tuigear roimh làimh, 
ann an càileiginn. cuid de na h- 
atliarraichean sin tha teachd air 
an t-sid. Tha cuid de bheoth- 
aichean ann, aig am bheil moth- 
achadh mòr air caochladh air bith 
a tha ri teachd air an t-sid, o 
theas gu fuachd, no o thuradh gu 
uisge, no o aimsir chiùin gu 
stoirm. Tha cuid de lusan a's 
luibhean, agus de bhlàithean a 
thaisbeanas na h-atharraichean tha 
ri teachd air an t-sid. Tha 
comharraidhean araid ri fhaicinn 
air aogas nan speur agus ann 
an coslas nan neul, leis an tuig 
daoine fiosrach tha cleachdadh 
suim a ghabhail de na nithe so, 
ciod an t-atharachadh tha ri 
teachd. 



1830. 



Comharraidhean air caochlaidhean na Side. 



183 



Smuaintich sinn nach biodh e 
mi-thaitneach no gun f heum d'ar 
leugeadairean, cuid de na comhar- 
raidhnean so chur an cèiU doibh 
'san Teachdaire. 

Thubhairt sinn gun robh cuid de 
chreutairean ann aig an robh 
mothachadh, ged nach eil fios 
againne ciamar, air na h-athar- 
aichean tha teachd air an t-sid. 
Chitear coin no madaidhean a tha 
stigh ann an seòmar, a cinntinn 
trom, codalach, neo-thogarrach 
agus leisg 'nuair tha'n t-uisge 
dlùth ; caidlidh iad re n latha fa 
choinhair a ghealbhain agus tha 
6 doirbh air uairibh toirt orra 
eiridh. Tha'n ni ceudna r'a 
f haicinn an giùlan nan cat. Tha 
'n deala gu h-àraid mothachail 
air atharraichean na side. Tha i 
CO maith clium eòlas thoirt dhuinn 
air caochlaidhean na side ri gloine- 
shide. Ma chuirear ann an gloine 
shoilleir i, as nach faigh i teachd, 
agus tri cheathramh de 'n 
ghloine sin Ian uisge a dh' athar- 
raichear uair 'san t-seachduin re n 
t-Samhraidh, agus da uair 'san t- 
seachduin re'gheamhraidhjleigidh 
i fhaicinn iomad caochladh tha 
teachd air an t-sid. Ann an aim- 
sir chiiiin shamhraidh luidhidh i 
'na cuairteig ann an iochdar na 
gloine ; ma tha 'n t-uisge ri teachd 
roi'n f heasgar, snàigidh i suas gu 
uachdar an t-soithicb, agus ann an 
sin fuir'ghidh i gus am bi 'n t-sid 
socraichte ; nuair tha stoirm no 
doinionn side dlùth, cha teid tàmh 
oirre ach air a h-ais 's air a h. 
aghart, a suas, 's a sios; is ainraig 
leatha socrachadh gus an seid e 
gu cruaidh ; ma tha stoirm mhòr 
de thàirneanaich agus de dh'uisge 
dlùth, gabhaidh i tàmh latha no 
dhà roi'n am os cionn an uisge, 
agus tha i a'taisbeanadh co mi. 
shuaimhneach an-shocrach sa tha 
i ; an am reothaidh agus side 



shoilleir, luidhidh i air iochdar an 
t-soithich, agus ri sneachda no 
uisge togaidh i oirre gu mullach 
na gloine. 

'Nuair chitear an gaobhlan- 
gaoithe aig itealaich gu h-iosa!> 
agus a' siabadh air ais 's air agh- 
art' dlùth do'n làr, agus a'tumadh 
bàrr a sgèithe 'san uisge, feudar 
amharc air son uisge. 

'Nuair nach 'eil na seilleinean 
no na beachan a dol a mach mar 
a b' àbhaist doibh, 'nuair tha 
tunnagan a's geòidh a' deanamh 
mòran gànraich a's gogail is ràc- 
aich, feudaidh sinn mar an ceud- 
na amharc air son uisge. 

'Nuair tha sid f hliuch dlùth 's 
bitheanta le tunnagan a's geòidh 
a's eòin eile bhi ni's togarraiche 
air son iad f hein a nigheadh ag- 
us a thumadh ann an uisge na air 
amannan eile ; 's bitheanta le cal- 
amain agus le cait iad fein a nigh- 
eadh ann am biirn air bith a 
gheibh iad 'nuair tha uisge dlùth ; 
'san f hogharadh tha na cuileagan 
anabbarrach sgaiteach roimh'n 
uisge. 

Ma thuiteas dhuinn a bhi macli 
an deigh sid thioram 'nuair tha 
uisge dlùth, feudaidh sinn moth- 
achadh do spreidh a' sineadh a 
mach an amhchannan, agus a' 
deoghal na gaoithe le'n cuinnein- 
ibh fosgailte, agus gu trie a" 
cruinneachadh ann an cijil no 'n 
oisinn achaidh le'n cùl ris an t- 
soirbheas. 

Tha ròcail nan gilleacha-cràig- 
ean agus nan losgunn — sgreuch- 
ail na peucaige, lionmhorachd nan 
damhan-alluidh a' streap ris na 
ballachan, na daolan, 's na durr- 
agan a' teachd a mach as am 
frògaibh 'na'n comharraidhean gu 
'bheil an t-uisge dlùth. 

Ma mhothaicheas sinn losgainn 
a' teachd a mach gu lionmhor as 
an tuill ; ma chi sinn na famhan 



184. 



Littr on Bhuirdeìscach Bhàn. 



December, 



a' tilgeadh barrachd uracil os an 
ceann ni's bitheanta leo ; ma chi 
sinn an ialtag a 'tighinn a stigh, 
agus ma chliiinnear i a' bideil 
fcadh an t-seòmair ; ma mhoth- 
alcheas sinn na mucan a ruith le 
cònlaich 'na'm beul ; an sprcidh 
aig imlich an casan toisich, agus 
ma chluinnear na lucbaidli ri ùp- 
raid àraid 'nam fòrgaibh, feudaidh 
sùil a bhi againn ris an uisge. 

Tha caoirich a's gabhair ni's 
togarraiclie gu ionaltradb^agus ni's 
duilghe'n toirt uaithe roimh uisge 
na air amannan eile. 

Am nieasg gach comharradh 
eile, chitear na èeangain ni's dian 
shaotliairicbe a' giùlan an uibh- 
ean ; cluinnear an f heannag 's am 
f idheach a' ròcail ni's àirde roi'n 
uisge na's àbhaist doibb. 

'S bitheanta ieis a' chombach- 
aig no a chailleach oidbche bhi 
gearan 's a' glaodhaicb ni's tùirs- 
iche roi'n uisge na am sam bith 
eile. 

'S abhaist Ieis an smeoraich or- 
an binn a sheinn gu h-àrd 's gu 
f'ada roi'n uisge agus roi'n stoirm. 
Tha eòin bheaga dbubha* air 
a chuan Ieis an cleachdadh fasg- 
adh a ghabhail fo rotal nan luing. 
eas 'nuair tha stoirm dlùth. 

Ann an Irt tha seorsa de dh'- 
eòinf a tha ro f heumail ann an 
rabhadh a thoirt air atharrach- 
adh gaoithe : nuair philleas na h- 
eòin sin a dh'ionnsuidh na tire 
ann an lionmhoracbd, tuigidh 
niuinntir Irt nach bi gaoth 'n iar 
ann re ùin 'fhada; agus air an 
Jàimh eile nuair a philleas iad chum 
a chuain, feudar sùil a bhi ri 
gaoth 'n iar gu grad. 

Nuair tha faoileagan a chlad- 
aich a tighinn 'na'n sgaothaibh 
lionmhor gu tir, agus ri sgreuch- 



ail ard mu na cladaichean, tha so 
air a chunntas 'na chomharradh 
air stoirm a bhi dlùth. Tha e 
mar an ceudna gu tiic a' tachairt 
gu 'bheil na muca-biorach, na 
peileagan, na canaichean 's na 
puthagan a' teachd dlùth air tir, 
agus air uairibh a ruith air tir 
roimh stoirm mhòir. 

Tha comharraidhean eile mar 
a thubhairt mi, air an toirt dhuinn 
le luibhean, lusan, agus blàithean 
àraid, ach fàgaidh mi iad so gus 
an ath àireamh. 

Campsie, x. m'l. 

Litir on Bhiiirdeiseacli Bhàn, 
man Dhuieir mhuir Ghaelaich 
a hlia'n Glaschu o chionn ghoir- 
id. 
A dhuin' uasail urramaich, 

Fhuair mise mòran litrichean 
o'n Ghaeldachd, mur fhuair iomad 
aon a bharrachd orm, ag iarraidh 
orm cùnntas a chur dhachaidh 
m'an Dinneir mhòir Ghae'laich 
a bha againn o chionn ghoirid ann 
an Glaschu, chum urram a chuir 
air an Teachdaire Gliaclach. — 
Smuaintich mi nam biodh sibhse 
CO niaith is cead a thoirt domh 
fios-freagradh a cliursan Teachd- 
aire; gu'm b'e an dòigh a b'fhearr 
chum fios a thoirt doibb air fad 
mu'n chilis : agus geda tha'n litir 
a leanas ro fhada, tha dochas 
agam gun d'thoir sibh àite dhi ; 
oir creidibh mise, tha moran d'ar 
luclid-dùtlicha ro dheigheil air 
cùnntas fhaotainn air còdhail a 
thug toil-inntinn co mor do ur 
càirdean lionmhor ; agus ged a 
bhiodh iad deich uairean ni bu 
lionmlioire na tha iad, cha bhiodh 
nam measg gu lèir fear eile is 
deòthasaiche no ur Seirbhiseach 
dileas. Am Buxrdeiseach Ban 



'J'lie stonny petrels. 



f rrocellariii glii 



1830. 



Liiìr on Bhuirdeiseach Bhl 



185 



A Ghoistidh Gliaolaicb, 

rhuair ini do litir — 'se b'àill 
5eani a ràdh, f huair do litir mise 
anns a cheart àite chuir thu air a 
cùl ; — agus a nis feuchaidh mi a 
freagairt maris fearr is urra dhomh. 
Bha mi da rìreadh aig an dinneir 
mhòir, airancualatu iomradh anns 
na Paipeiribh naidheachd — ag- 
us ged a chosg e dhomh mo 
thri-tastain-deug agus mo shè 
sgillean, cha'n'eil mo shùil 'na 
dhèigh — Feuchaidh ml nis ri 
cùnntas a thoirt duit m'an Choin- 
neamh so mar is fearr is urrainn 
domh— acli' s eiginn duit mo 
leithsgeul a ghabhailge nach dean 
mi so ach air doigh ro chearbach. 

Shuidh sinn sios dlù do chùig 
fichead fear, mu chùig uairean 
an deigh mheadhon la, ann an 
seòmar a bha air a dheanamh an 
dara cuid air son na cuideachd, no 
a'chuideachd, air sonant-seomair; 
oir cha chumadh e fear eile os 
ceann na bh'ann. Cha'n fhaca 
mise cuideachd cosmhuil riu 
riamh, agus is dòcha nach faic — 
air son bidhe is dibhe, mar robh 
pailteas ann, agus eireachdas, 
cha'n fhiosrach mise ciod ris an 
abair daoine pailteas na eireachd- 
as. 

Bha priomh Cheannard ard 
Oil-tigh Ghlaschu aig ceann a 
Bhùird, air 'àrdachadh os ceann 
chàich, mar Cheann-uidhe na 
cuirme — Duin' uasal tiachdmhor 
eireachdail, co aoidheil, shuilbh- 
earra, f hiùghantach 'sa chunnaic 
mi riamh air ceann bùìrd — agus 
an t-urram dha gu smachd a 
chumail air cuideachd. Bha Duin' 
uasal measail aig deireadh abhuird, 
fior Ghael, mar dh'innscadh 
dhòmhsa — agus bha Cinn-stuic 
eile an sud, 's an so, m'an cuairt 
air a bhòrd, daoine ris an robh 
cùram na cuideachd agus riagh- 
aiitean a bhùird an earbsa. Cha 
VOL. If. 



robh moran seanchais ann am 
feadh 'sa mhair an itheannaich. 
Bha na h-uile fear a'dinneadh a 
stigh mar a bThearr a b'urrainn da, 
agus a'deanamh a dhichill chum 
luacha-peighinn a bhi aige— agus 
mar d'fhuair iad sin, orra fein 
biodh a choire — a dh'aon chuid 
cha robh di annlainn orra — Bha 
am fion dearg agus geal a' cur 
nan smijid diubh m'an bhòrd — na 
h-uile fear mar shluigeadh e Ian 
a bheòil, a'gogadh a chinn ri fear 
eile; b'e so an comharradh gun 
robh toil aige tion ol leis. 'S ann 
an sin a bha gogadh nan ceann ! 
mar gu'm biodh sgaoth thunnagan 
fa chomhair a cheile. An gabh 
thu fion leamsa, ars' an dara fear ? 
Gun teagamh, ars' am fear eile — 
Is ann an sin a bha'n odhail — 
seachad so — H-ùg air f heara I 

Faidheòidh thainig crioch air 
an itheannaich, agus bu mhithich 
dhi — mhùgh mi fein air leth-dusan 
trinnseir o'n a shuidh mi. Thug- 
adh buidheachas — agus bha gach 
gloine Ian. Deoch slaint' an 
Righ, ars' an t-Uachdran airceann 
a bhùird, le guth a dh'f hòghnadh 
do Cheannard airm — thugamaid, 
ars' esan, urram do'n Righ. Leis 
a so, a mhic chridhe, thòisich 
an othail — sheas gach duine, 
chaidh gach gloine m"an ceann, 
agus thogadh an iolach I Sud 
ris — Slid lis, arsa gach fear — ?iis 
nis — tiis — agus thog iad an sin 
caithream shuilbhearra a theab 
mo bhòradh. Ciod e so ? a deir 
mise, ri Coinneach Ruadh, a bha 
làmh rium? Am fasan, a deir 
esan. Ro mhaith, arsa mise ! 
Shuidh iad an deigh sin, a tharr- 
uing an analach, agus bha sith 
ann car tamuill — Dh'òladh an 
deigh sin deoch-slàinte na Bàn- 
righ leis an iiinich cheudna— - 
'an sin Càbhlach agus feachd na 
Rioghachd — a Phàrlamaid — agus 
z 



186 



I,iiir on B/uiirdeiseacii Bhài 



December, 



gnothaichean samhach socrach 
de'n t-seòrsa sin— Rinneadh so 
uile gu ciatach reidh mar is àbh- 
uist duinn fein a dheanamh. 
Thòisich iad an sin ri seanaclias 
agus ri comhnaltradh ; na h-uile 
fear a sniomh as an fhear eile 
mar a b' fhearr a b' urra dha. 
Tha so, arsa mise, ri Coinn- 
each, mar bu choir dha bhith ; 
tha'n starririch ghrannd ud seach- 
ad ; air t-athais, arsa Coinneach. 
Mar thubhairt b' f hior; ann am 
meadhon an t-seanachais, dh' 
èirich Ceann-uidhe na cuirmej le 
slachdan beag fiodha na làimh, 
leis an tug e dairearach chruaidh 
sgairteil air a bhòrd. Fhreagair 
an t-uasal a bha a'g ceann sliios 
a bhùird e, le dairearach eil' a 
bhualadh, agus le seasamh mar 
rinn an t-uaehdran. Bha gach 
duine na thosd ; chluinneadh tu 
anail na luch. Ciod e so, a deir 
mise, ri Coinneach ? Cuisd ! arsa 
Coinneach ! Labhair Ceann- 
suidhe na cuideaehd an sin gu 
socrach reidh. agus 's ann da a 
b'aithne. So, ars' esan, a dhaoin' 
uaisle, deoch slàinte nach diùlt 
sibh. Labhair e'n sin gu fonnmhor 
suidhichte m'an Ghaeltachd, mu 
ar monachan farsuing, agus ar 
Srathan seasgair ; rahol e na 
Gaedheil, agus gach ni a bhuin- 
eadh dhoibli : cha robh monadh 
no srath, no coille no doire; no 
Caol no Eilean nach do mho! e;' 
labhair e niu ar Beanntai arda ; 
agus ni'ar glinn iosail ; mu 
gharthaich ar cuanta mora, is mu 
bhòichead ar lochain shàmhach 
fhìor-uisge ; mhol e gach creag agus 
garbhlach ; agus am badan ceo a 
dh'iathas m'an timchioll. Thug e 
iomradh air ar n-òrain, is airar ceòl, 
ar Saighdeirean agus ar Cinn- 
f headiina, agus mu se nuallan na 
Pioba moire, cha do dhi-chuimh- 
nich an duin' eireachdail I Las 
mo chridhe le aoibhncas. Dh' 



fhiosraich mi m'f heòil aig eiridh 
air mo chnàmhaibh. So ars' esan 
Tir natn Beann, nan Gleann 's 
nam Brccican ! 

A mhic chridhe : ciod a th 
agad air ? ach nach cuala mise 
riamhstairirich agusiolach ghaird- 
eachais cosmhuil ris an aon a thug 
iad air an am so. An uair a 
thainig sineadh air an othail so, 
thug an slachdan beag fead eile 
air a bhòrd. Cha robh smid a 
beul. 'S e'n slachdan beag an 
gille, arsa mise, ri Coinneach: 
Cuisd ! arsa Coinneach ruadh. A 
dhaoin' uaisle, a deir an t-uachd- 
araU: Carson a thainig sinn an sr> 
a nochd ? Cha ru/g mi leas innse 
dhuibh, so deoch slàint' an Fhr 
sin a tha cur a mach an Teachd- 
aire Ghaelaich. 

Slid ris " An la a chi ^snach 
fhaic." Thòisich a ghlaodhaich 
mhòr a ris — na h-uile fear a ràn- 
u.'ch mar a b'f hearr a b'urrainn 
da, a' breabadh nan cas, agus a' 
bualadh a bhùird. Bha gach fear 
'nasheasamh ach aon duine truagh 
a chunnaic mi 'na ghuraig bhron- 
aich ri taobh an Uachdarain, — a 
clieann glas air a bhòrd margu m 
biodh e thairis le deoch — no tub- 
aisd air chor-eiginn air. 'Nuair 
thog e a cheann bha aodann co 
ban ri aogas duine mhairbh. Co 
e am bodach glas ud, a deir mise 
ri Coinneach ? Cha d' òl e 'n 
deoch slàinte — is ann air a tha 'n 
droch neul, ^n duine truagh ! ! 
Stad beag, arga Coinneach—chi 
thu an tiota co e. An uair a bha 
a ghlaodhaich seachad dh'eirich e, 
Ach CO bha'n so ris an robh mis' 
a' gabhail truais, ach mo charaid 
an Teachdaire e fein. Cha d'aith- 
nich mi e, is cha b' ioghna sin, 
cha robh mi mar urchair gunna 
dha. Dh'eirich e, ach ma dh'- 
èirich---thòisich an ììpraid--marbh- 
aisg orra, a deir mise,ri Coinneach, 
nach bitheadh iad samhach. Bi 



830. 



Litir on Bhuirdeiseach Bhati. 



d' thosd I arsa Coinneach — so am 
fasan. An e, arsa irise ? thòisich 
mo charaid an Teachdaiff — ach 
ma thòisich esan, bhuail i^idsan. 
Chrom e 'cheann. Nach nàrach 
e, arsa niise ri Coinneach ? An e 
sin do bharail, arsa Coinneach ? 
Tha e co moiteil air a cheart am 
ri aon bhean-bainnse a sheas 
riamh 'an làthair Ministeir. Leig 
thusa leis — thig e as a phaisean- 
aich nàire ud a thiota--agLis mar 
thubhairt b'fhior. Thòisich e gu 
malda nùrach — co ach esan ? Cha 
leaghadh an t-im 'na bheul. Cha 
'n 'eil f ios agani a dhaoin' uaisle, 
a deir e, ciod is urradh dhomh a 
ràdh--thug e tuisleadh no dha, 
mar dheanadh each crùbach 'san 
dol a mach — ach 'mar ghabh e teas, 
agus mar chaidh e fb shiubhal, 
chuir e dheth gu h-inich. C aile 
nis a' bhei! an nàire, arsa Coinn- 
each ruadh ? Nach dubhairt mi 
riut? Sud e an impis sgàine le 
moit. Labhair e gu maith, agus 
gu ro mhaith. Thug e dhoibh 
eachdraidh na Gae'ltachd o làith- 
ibli Fhinh mhic Cumhaill. Labh- 
air e mu sgoihbli agus mu Eag- 
laisibh. Mu dhaoin' a rinn maith 
d'ar dùtha>cli anns na hnntibh a 
dh'f halbh, agus anns an am a tha 
làthair. Labhair e mu thogradh 
nan Gaedheal gu foghlum f Jiaot- 
ainn, agus mu iomad ni nach urr" 
ainn domh a chur sios. Ma rinn 
an Teachdaiie Gaelach riamh 
maith, ars' esan, ma thug e riamh 
toileachas-inntinn no f iosrachadh 
seachad, a bhuidheacha? sin dhàsan 
a thainig an nochd a Duneideann a 
chuir urram air a chòmhdhail so— a 
bhuidheachas uile, ars' esan, do 
Charaid nan Guedlieal — agus do 
charaid mo chridhe a tha 'n nochd 
na shuidhe an so dlù dhomh, 
Priomh uachdaran Ard Oil-tigh 
Dhuneideann. An t-OlIadh urr- 
amach. Dcorsa H. Baird — neach, 



a dhfhuihng barrachd saothair, 
agus a chosg barrachd d'a mhaoin 
fein air son maith ar Duthcha, na 
rinn aon duine eile a tha 'n nochd 
air aghaidh an t-saoghaii. Car- 
aid, deir esan, (is e 'g amharc an 
aodann an duine choir) a choisinn 
ainm air feadh na Gaeitachd, a 
luaidhear le chù an deigh dhuinne 
agus do chlann ar cloinne bhi air 
tuiteam gu h-ùir. Seadh, ars' 
esan, is e togail a ghuth, Caraid a 
choisinn ainm a luaidhear le taing- 
ealachd gus an tig an la sin anns 
am freagair Mac Talla nan Creag 
osna bhà/s na Gaelic a'measg 
gharbhiaichean ar Duthcha I I 

Bha sùil gach fir air a Bhodach 
choir— thòisich a bhasbhualaich 
'sa ghlaodhaich— agus tharruing 
an Teachdaire 'anail. 'Nuair a 
shin air an toirm — chriochnuich o 
na bha aige r'a ràdh, le mile, agus 
mile taing a thoirt dhoibh, a' 
gealltuinn nach di-chuimhnich- 
eadh e gu latha a bhàis an t-urr- 
am a chuir iad air. Leig a chuid- 
eachd dairearach ùr, agus shuidh 
e. Tha sud, arsa mise, ri Coinn- 
each, seachad ; cha 'n 'eil e co 
nàrach 'sa shaoil mi. Nach dubh- 
airt mi riut ? arsa Coinneach. 

An deigh fhochadh beag, bhuail 
an slachdan a ris. Am fear nach 
Ò1 an deoch slainte so, arsaCeann- 
uidhe na Cuideachd, cha Ghaedh- 
eal e — cha'n Albannach e. So, 
ars' esan an t-OlIamh Baird, a 
chuir urram air a choinneamh so, 
le tighinn an nochd, a dh'aon 
obair, a Duneideann a chumail na 
comlidhail. Thog a chuideachd air 
bonn mar bu nòs — 's ann an sin 
a bha 'n othail. Dheirich an 
duine coir — duine co aoidheii 
coslas 'sa chunnaic mi riamh — a 
chiabhan aosda co geal ris a 
chanach. Ma mhol each esan, 
neotliar-thàing mar do mhol esan 
iadsan, B'e so cleachda na cuid- 



1S8 



Litir on Bhuirdeiseach Bhaii, 



December, 



eachd ; " mol thusa mise, is 
molaidh mis' thusa." Ma labhair 
each gu maith, labhair esan deich 
uairean ni b'fhearr — cha chuala 
tu riamh a leithid— bha sinn an 
dara uair an impis caoineadh, le 
bhriathra ciiiin gràdhacli, caoimh- 
neil, agus air an ath mhionaid, bha 
sinn a' call ar lììis le gàireachd- 
aich. Cha do thachair a choira- 
eas riamh orm. Choisinn e urr- 
am na h-oidhche thairis orra gu 
lèir. Nach e'n gille am Bodach 
mòr, arsa mise, ri Coinneach ? 
Dh'òladh an deigh sin Luchd- 
riaghlaidh a bhaile mhòir. Dh'- 
èirich àrd Uachdaran Ghlaschu 
a thoirt taing dhoibh : duine taic- 
eil, làidir, grunndail, tuigseach- 
Bha slabhruidh òir m'a mhuineal, 
agus bonn mòr òir, dà leud mo 
bhoise air 'uchd air an robh gearr- 
adh-arm no suaicheantas a Bhaile 
mhòir air an deargadh. Mhol 
esan an Teachdaire mar rinn each. 
A' bheil Gaelic aige ? arsa mise ri 
Coinneach. Cha n 'eil focal, a 
deir Coinneach. An Gille ! arsa 
miae ! Co bha na shuidhe ri taobh 
an Teachdaire ach Tighearna 
Cholansaidh. Is mi a dh' aith- 
nich a cheann glas. Dh'òl sinn a 
dheoch slàinte le h-anabharra 
sodain. Bha mi ro thoilichte leis 
an dòigh air an do f hreagair e. 
Bha iad 'na dheigh so ag eiridh 
'an sud, 's an so, a' losgadh o 
thaobh gu taobh. Cha b'aithne 
dhomh fear as an fhichead 
diubh— is cha b'fhearr Coinneach 
ruadh na mi f hein. Co, arsa mise, 
tha nis air a bhonn ? Duin' uasal 
eireachdail a bha toirt duinn 
deoch-cuimhneachain Triatii 
Ghart. Sud, a deir esan, fior 
Ghaedheal. 'S ann aig a tha i-ùg- 
radh a ghnothaich, agus cha b'e 
cheannach a rinn e — mac an 
deagh athar — an Sgiathanach 
uasal o Shrath-mhic-Ionmhuinn. 



Cha chuala mi re na h-oidhche 
briathran a b'fhearr a thaitinn 
rium na a chainnt a chleachd 
Ceann-tndhe na cuirme, an toirt 
duinn deoch cuimhneachain nan 
daoine mòr agus maithe, a dh' 
eadar-theangaich na Sgriobtuire 
do'n Ghaelic— rchaochail iad gu 
lèir, a deir esan, ach tha an 
cuimhne mar dhearsa na greine 
air tir nam beann. 

An deigh iomadli seanachas. 
agus iomad slàint, a dhi-chuimh- 
nich mi thug Uachdaran na cuid- 
eachd seachad deoch slainte na 
muinntir sin a bha cuideachadh 
leòsan a bha cur a mach an 
Teachdaire Ghae'laich. Tha cuid 
diubh an so a lathair. Dh'- 
òladh so le furan — ehaidh fuaim 
an aigheir a mach feadh an t- 
seòmair, agus marbu dual f hreag- 
air Mac-talla. Cnapairneach làid- 
ir, taiccil, de dh'fhior Gliael, 
a mhuinntir Eilein Chola, mar 
chuala mi ; agus air m'f hocal fh- 
inneach chuir e dheth gu deas. 

Dh' fheuch Sealgair a bha 
sa chuideachd ri stad a chur 
air — ach bha co maith dha oidh- 
irp a thoirt air an t-sruth a phill- 
eadh air a Bhun-dubh. Sheas 
a chuideachd le Mac-talla, agus 
an urram sin da. Thug e dhuinn 
Greugais is Laidiunn — agus Eabh- 
ra — agus dhearbh e gu riochdail 
gu 'm b'i a Ghaelic màthair gach 
aon diubh. Tha sibh an sin a 
dhaoin' uails,' thuirt esan, luchd 
riaghlaidh a bhaile mhòirso, agus 
uachdarain Oil-tighean na dijth- 
cha, agus ge dàna do Ghael bochd 
mar a ta mise a bheul f hosgladh, 
cha'n urrainn mi an cothrom so 
leigeil seachad gun bheagan de 
na tha 'm bheachd a labhairt. 
Cia mar, a deir esan, a tha e 
tachairt gu bheil bàigh co mòr 
agaibh ris gach canmhuinn eile 'n 
ar n-Ard-thighibh foghluim, agus 



1830. 



Am Fothaìinan. 



189 



gu bheil sibh co suarrach m 'an 
Ghaelic ? Cha chuir sibh a mach 
Ministeir a tha ccarbach 'sna 
canmbuinibh sin, ge nach faic mi 
gu bheil mòran feum annta. Cha 
d'thugadh sibh comas searmon- 
achadh do a h-aon diubh sin a 
thuislicheadh air focal beurla — ach 
leigidh sibh troimh 'ur lamhaibh 
gach la, Ministeirean Gae'lach, 
aig a' bheil ri labhairt ris na 
miltean, agus gun fhocal de 
Ghaelic nam beann 'nam beul- 
" ach cuid di 'na Gaelic, ag- 
us pàirt di na Beurla," nach b'urr- 
ainn na daoine bochd eisdeachd 
gun ghràin agus anntlachd. Cha 
dean so cùis ni's faide ars' esan. 

Thug e dhoibh gu deas. Mo 
bheannachd ort, a deir mise ; 
gabhadh iad sud ; 's ann ad bheul 
than fhirinn. 'Smi bha thall 's 
a chunnaic e. Shuidh Mac-talla, 
is thug sinn dairearach dha; rùisg 
air mo bhosaibh a'toirt urram dha, 
oir thuig mi nis gur h-ann am 
meud na stairirich a bha'n t -urram. 
Dh'eirich fear is fear na dheigh so. 
Loisg iad air a cheile o thaobh gu 
taobh de'n bhòrd ; cha robh ann 
ach clach os cionn cloich Mhic 
Leòid. Ghabhadh e seachduin 
dhomh a chur sios na chuala mi. 



Thug òganach tiachdmhor nacli 
b'aithne dhomh, a mhuinntir 
Thobar-mhuire, mar chuala mi, 
dhuinn òran, m'an d'fhàg mi a 
chuideachd, agus 's ann da fèin a 
b'aithne sin a dhèanamh ; cha 
chuala mi riobhaid idir bu bhinne. 
Dhealaich a chuid bu lionmhoire 
de'n chuideachd gu maith tràthail; 
ach chuala mi gun robh buidheann 
bheag thaghta de dh' fhior 
Ghaedheil, de Ghillean an eilidh, 
a shuidh ri guaillibh a cheile, 
beagan ni b'f haide. Agus an t- 
uasal Sgiathanach o Shrath Mhic 
Tonmhuinn air ceann a bhiiird. 
Cha'n'eil mi cinnteach c' uin a 
sgaoil iad so ; ach air leam gu'n 
cuala mi, an deigh mo cheud 
chodail, is mi ann an seòmar dlù 
dhoibh, am Muileach coir a'togail 
òrain eile. Criochnaichidh mi 
an litir so, le a h-aon de na h-òr- 
ain a sheinn e a thoirt dhuit ann 
an cainnt ar dùthcha fein; agus 
d'a rireadh, ged a tha'n sneachd 
an nochd air an raon, rachainn 
mile no dha air chèilidh gu 'eisd- 
eachd uaithe. 

Slàn lent, f hir mo ghaoil. 
Is mi do charaid dileas, 
Am Buirdeiseach Ban. 



AM FOTHANNAN. 

Eiodh an uaill as an tir thug do Phàdruic a chliu, 

'S a fearann a chuain, 's na chuir Sasunn an dull, 

Le'n ròsaibh dearg maiseach, is le siomraig ro ghrinn ; 

'S mor gur ionmhuinn le 'm chre-sa na sleibhtean mù Thuath, 

Tir nan gonn-bheann *s nan glacan, a dh'altrum an uaisl' 

'S na sleibhtibh 's na choisinn an t-Saorsuinn mor bhuaidh. 

Is nach facas riabh tràill anns na glinn 's nach do ghluais, 

Far am fas am fraoch badauach, gaganach, grinn, 
Ged is reamhar am fonn 'san cinn rosan 's maith dreach, 
Ged is lom ar n-àrd shleibhtean, 's iad còmhdaicht' le sneachd. 
Far am fas am fraoch baiT-dhearg *s an cluaran neo-mhin j 
Bha na Gaidheil riabh cairdeil, 's tior riòghail 's gach am, 
An teagmhail no cruadal cha do bhuadhaich orr" namh, 
Ar dùthaich gun choimeas, is ar trcun laoich ro-àilt', 
Is ar n-oighean fior-dhreachmlior aig imeachd a' mhaigh. 

Far an eirich am fòth'nan — am fòth'nan neo-chll. 



190 



Latha Nollaig. 



December, 



Atrar sinasir tha cliii, anns gach cath thug iad buaidh, 
'S giir a h-ionaadaidh earn, air an uàmh thog iad suas 

Air uaighibh nan laoch 'dh' fheuch ri Alb' thoirt fo'n cis : 
Agus 's lionar garbh-chàrn thogar 'n aird air ar tràigb, 
Ma 'se 's gun tionnsgainn oirn cogadh, 's gun d'thig oime nhmh — 
Thigeadh nàmh air muin nàimh, mar tfaonn air dbruim tuinn, 
Gun d'thoir ainn dhoibh coinneamh, gun gleidh sinn dhoibh uaigh, 

Fo f breumh an f hraoich bbarr-dhcirg 's an f hoth'nain neo chli 

O ! 's ionmhuinn le 'r n-anmaibh mor thrbcair na flaithibh, 
'S i saorsuinn is iiaill dhuinn, 'san f hearrann 'sa bheil sinn, 
Ann an talamh an f hoth'nain — an fhòth'nain neo-chli : 
Far na cheannaich ar sinnsreadh an t-saorsuinn mar dhuais — 
Le dòrtadh am fola, 's bheir an sliochd mionnan cruaidh, 
Nach cuir nàmhaid gu brath aon cbas air an uaigh, 
Ach cinnidh a' fòtb'nan air uaighibh nan laoch — 
Fòth'nan Albuinn to chalgarra — fòth'nan neo-chll. 



LATHA NOLLAIG. 



IsIionmhorladair.feadlinaGaelt- 
achd a tha mu'n am so a'deanamh 
uidheamachadh airson na Nollaig, 
nach h-urrainn innse seadh an 
fhocail, no c'arson thacuimhn' air 
an latha so seach aon latha 
eile o thoiseach gu deireadh 
na bliadhna 'S latha feille an 
Nollaig ann an Eaglais shasunn 
agus ann an Eaglais na Ròimhe, 
agus mar an ceudna ann an Eag- 
laisibh Criosdail eile air tir-mòr 
na h-Eorpa, mar latha cuimhne 
breilh Chriosd. Thaiad a'cruinn- 
eachadh gu tràth air an latha so 
'na'ntighibh aoraidh,agusan dèigh 
do'n tnhinisteir no do'n t-sagart 
searmoin a thoirt dhoibh mu 
theachd an t-Slanuighir a dh'ionn- 
suidh an t-saoghail, tha iad le 
fuaim bhinnnan organ àrda, agus 
le co'-sheirm ghàirdeachais a'seinn 
laoidh na Nollaig. Cha'n'eil am 
focal so, Nollaig r'a f haotainn 's 
na Sgriobtuiribh, agus cha mho 
tha latha breith Chriosd air innse ; 
agus idir cha'n'eil e air àithne 
dhuinn latha feille de'n t-seòrsa 
so a choimhead. Cha chualas 
iomradli air Gcill na Nallaig re 



tri cheud bliadhna 'n deigh breith 
Chriosd; agus tha fios againn nach 
'eil na sgoileirean a's foghluimte 
a dh' aon bharail mu 'n la na 
eadhon mu 'n mhios anns an d' 
rugadh e. Cha 'n 'eil la eil' air 
a naomhachadh le" Dia ach latha 
na Sàbaid : so an t-aon latha tha 
mar fhiachaibh òirne chumail 
mar latha feille. Ach ged nach 
'eil e dligheach òirnn an latha so 
a naomhachadh, gun teagamh 
cha'n'eil e dligheach dhuinn a mhi. 
naomhachadh ni's mo na aon latha 
eile. Ged nach d'iarradh oirne 
cruinneachadh gu aoradli follais- 
each, cha d'iarradh oirnn cruinn- 
eachadh gu Ò1, gu misg, agus 
baoth-shùgradh. Ma ni sinn eadar- 
dhealachadh air bith eadar e agus 
latha eile, 'sann chum urram a 
chur air bu choir dhuinn teachd 
cruinn. Tha so dligheach air 
gach am, tlia'n t-atharrachadh mi- 
dhligheach agus peacach air gach 
doigh. 

Fhuair sinn an dan a leanas o 
chionn fhada, ach ghleidh sinn e 
airson latha Nollaig, agus tha sinn 
cinnteach gun leughar e le tlachd. 



1830. Breìth Chriosd—Laoìdh Xa yoUaisr. 191 

BREITH CHRIOSD— LAOIDH NA NOLLAIG. 
Bu tròm-sliàmhach tosdach bha 'bhuaile 's an t-achadh, 
Cha chuahis aon f harum no gliiasad ni's mò ; 
Ach a chuairt-ghaoth ag osnaich air feadh nam beann dosacli, 
A's borbhan nam bras-uisg' ri monmhur roi' lòin. 
SgTiir drlop agus carraid a's gleadhraich a bhaile ; 
Chaidh gach ainmhidh a's duine gu sàmhchair a's sìth : 
Sguir an uiseag d'a h-òrati, bha tosd air an smeòraich, 
'S chaidh an treabhaiche dhachaidh tròm, airtnealach, sgìth. 
Bha 'ghealach air èiridh a's gorm-bhrat nan speuran, 
A' dealradh le reulta cho fad sa bu lèir ; 
Bha buach"Iean Bhetlehem air mullach nan sleibhte 
A' caithris an treudan m'an eireadh dhoibh beud. 
IjPÒ b'èibliinn an sealladh ri fann-ghath na gealaich 
Bhi falcinn na spreidhe 'na 'n luidh 'air an f heur ; 
Leò bu mhilis bhi 'g èìsdeachd na spideig* air geugan, 
A' seinn do na reultaibh bha dealradh 'san speur. 
Ach chunnaic iad seaUadh ni b'èibhinn gii fada, 
Ma's d'thàinig a' mhaduinn a' dealradh 'san speur ; 
A's chual iad giith niolaidh bu nihilse gun choinieas 
Na òran na spìdeig 'na suidh' air a' Gheig. 
Feuch thàinig orr' aingeal a dh'innis doibh naidheacJid, 
'Ghrad f huadaich an t-eagal bha orr' aig an km ; 
Dhealraich glòir T)hù uim,' mar lòchran bha 'eudajin, 
'S bu ghile bha eudach na sneachda nam beann. 
" Na bitheadh oirbh eai^al, ach èisdibh le creidimh, 
" 'Sna cuiribh an teagamh 'n sgeul ait th' agam dhuibh ; 
" 'N diugh rugadh dhuibh Slàn'ear am baile righ Dàibhidh 
" Bheir saors' agus slàint' do t^ach àl agxis linn. 
" 'S a chum a's nach seachain sibh naoidhean na maise, 
" Thugaibh aire do'n deis' air an fhainich sibh e . 
" Gheibh sibh e'm prasaich, am brat-speilidh paisgte ; 

" Sin còmhdach gun mhòrchuis. neo-rjomhach mhic Dlie. 

Cha luaithe a thubhairt an t-aingeal so riutha 
Na chual' iad 's na si^euran mòr-luathghair ro bhinn ; 
'S air togailan sùilibh feuch a' nuas orra thùirling, 
Mòr-chuideachd thar cùnntas de ainglìbh a'seinn. 

" Gloir do Dhia arms na h-àrduihh ; dha canaibk Hosanna! 
" Air talamh hiodh sìochaint, deadh ghran do cìdann daoùi' ! 
" Uil' onair biodh dhàsan dhealbh innleachd na slàinte ! 
" Gràs De tre an t-Slan' ear cha ehaochail a chaoid!i." 

"^ ■ OlGFHEAtt. 

NAIDHEACHDAN. 

'Se naidheachd is mò tha falbh baile mòr anns nach 'ejl còmh. 

air an am, a' ghleadhraich tha dhaileanchumso, an t-ath-leasach- 

daoine anns gach cearna de'n adh tha dhi orra, thoirt mu'n 

rioghachd a' deanamh airson ath- cuairt ; ach cha 'n 'eil da choinn- 

leasachadh f haotainn air an doigh eamh dhiubh 'san aon bharail: 

anns a' bheil hichd-àrd-chomhairle Feuchaidh sinn anns an ath- 

na rioghachd, uaislean na Parlam- theachdaire ri seorsa do bheaehd 

aid, air an roghnachadh. Cha 'n a thoirt d'ar luchd-dùthcha mu'n 

'oil Siorramachd 'san dùthaich no chuis so. 



] 92 Focal 's,i?i Deal a chad li. December, 

'S duilich linn a ràdh gii bheil feum chum saothair mhic an duine 

mòran do losgadh 's do mhi-riagh- a lughdachadh agus an lorg so 

ailt a' dol air agliaidli an Sasunn teachd-an-tir agus aodach a thoirt 

air an am. 'S bochd r'a eisd- diuiinn co saor ; 's Ian thoillleann- 

eachd an cùnntas tha teachd oirnn ach tha mi a ràdh, iad so air a 

mu na nithe grannda so, ach tha pheanas a's àirde is urrainn lagh 

casg air a chur orra ann am bith- na rioghachd thoirt a mach 'nan 

eantas, agus tha dòchas againn aghaidh. 

nach fhada gus an stad giùlan tha Tha sith is sàmhchair an Alb- 

co tàmailteach do'n rioghachd, ag- ainn : Tha cosnadh gle dhuihch 

us CO sgriosail air an ion tha 'm fhaotainn air an am. Tha mhin 

Freasdal a toirt do dliaoine. Is aig eiridh am pris, agus an f heòil ; 

h\n thoillteannach iadsan tha losg- tha chlòimh a dol an daoiread. 

;idh mulain plirlscil chruineachd, Tha 'm buntàta maraon daor, a's 

agus gach obair ealantainnleachd- 'sann ni's daoire tha choslas air a 

ach 'ga 'bheil daoine deanamh bhith. 



FOCAL 'SAN DEALACHADH. 

Mòran taing do'n Latharnach ; tha sinn fada 'na cliomain. Gheibh am Bodach 
liath agus Seumas kite cho luath 's a 's urrainn duinn. Tha nkir' oim nach d 
f huair siiin cothrom fhathasd air aite thoirt do'n Eileanach iomallach, agus do 
chuid do nithe thainig o Chraig-an-eidheannaich, ach da rireadh cha 'n 'eil comas 
againn air: Gabhadh iad ar leisgeul. — Taing do'n Tuathach. Chi Clann ant-soluis 
an solus 's an ath-Theachdaire. — Piseach air Mactalla. — Bheir sinn taoghall air 
luchd na drocli ghaelic, san ath àireamh, ged a b'ann le solus na gealaiche. — Moran 
taing do I. M'L. — Leigidh sinn le FionnJa Piobaire agus le 'charaid Para mòr an 
cx)naltradh laoghach f hein innse 'san ath Thoachdaire. 

Fhuair sinn an litir a chuir Folhannan fiadhaich o mhachair nan Gall d' ar n-ionn- 
suidh ; cha 'n 'eil a chridh' againn a cur a mach — bheireadh Clann- Ghriogair an 
sgamhan asuinn a cheud latha rachamaid do Ghlaschu, no bu dan duinn an sgeul 
innse. — 'S duilich leinn cor Maighstir sgoile na gniaiye. Cha'n'eil teagamh againn 
nach 'eil adharc a mhinisteir 'na chliathaich, ach cha bliuin e dhuinn dol 'san ead- 

raiginn. — Moran taing do dh' Ailean beag Fhuair sinn litir Lachainn Oig : tha i 

tuigseach ni's leoir — ach O ! tha i tròm, tròm, cha ghfibh i leughadh — cha'n urrainn 
duinn aite thoirt dhi : an ni nach gabh nigheadh cha ghabh e fàsgadh. — Failt, air 
Ian Gidlda! ino hhonnag air ! 'S f had' o'n dk latha sin. — Gum ma f ada heo 

e 's ri?ò as a thigh Is tha thu gu gleusda Iain? 'S tii dh'fhks ciùin modhail 

màlda : an uair a luidheas a' ghaoith 's maol gach sion.- — 'S eadh, fhuair thu mach 
CO rinn an eucoir ort air an robh thu gearan ;- — f hir mo chridhe ! fosgladh so do 
shiiilcan, 's na bi co bras a ris — amhairc romhad mun toir thu leum ; 'nuair thcid 
duine 'm mearachd 's a cheud cheum 's ann ni's faide air sheachran a bhios e dol. 
Bha Tailleir seolt' ann naireiginn do'n t-saoghal, agus thuit da gun robh gille aige 
aig ionnsuchadh na tailleireachd ; 'nuair bha nine a ghille mach, 'sa bha iad ri deal- 
achadh, thuirt an Tailleir ris " Tha do chekird a nis agad air do làimh fein, 's iom- 
ad comhairle mhaith thug mi riamh dhuit, ach tha aon chomhairle agani a ghleidh 
mi gn km dealachadh, — agus ma bheir thu diiais mhaith dhomh bheir mi ni's dhuit 
i, agus tha i anabarrach feumail do thkilleir." Gheall an gille 'n duais agus an sin 
thug an Tailleir a chomhairle dheireannach do'n gliille tha niise nis a toirt do dh' 
Iain Gallda " Am fear nac'h cuir a shnaim, caillidh e cheud ghreim." Slkn leat Iain 
— BliadUna mhaith ùr dhuit is moran diiibh! 



TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS DEIREANNACH A GHEAMHRAIDH. 
XXI. AIREAMH. 1831. 



AN FHAISNEACHD MU THIMCHIOLL LUCHD-AITEACHAIDH 
AFRICA, AGUS INNSEAN NA H-AIRD-AN-EAR. 

^gus thubhairt e, Mallaichte gu'n rohh Canaan ; ^na sheirbhiseach 
nan seirbhiseach bitJddh e (Ta bhràithribh. Agtis thubhairt e, Beann- 
nichte gu'n robh Tighearna Dia Sheini ; agus bithidh Canaan na 
sheirbhiseach dha. Ni Dia laphet farsuing, agus canihnuichidh e ann 
am bidhaibh Skeiin ; agus bithidh Canaan 'na sheirbhiseach dha. Gen. 
ix. 25, 26, 27. 



Tha againn anns na briathraibh 
so fàisneachd a rinneadh le Noah 
ann an ceud linn an t-saoghail, 
mu dheibhinn a chuid mhac fein. 
Labliair Noah na briathran so 
tamuU beag an deigh dha teachd a 
mach as an aire, agus an uair nach 
robli ach a theaghlach fein a 
mhàiii air an tsaoghal. Ach 
ged a thugadh seachad an f hàis- 
neachd so o cheann cheithir mile 
bhadhna, tha a coihonadh r'a 
fhaicinn air a clieart am so, agus 
f irinn focail Dhe air a shoilleir- 
eachadh fa chomhair ar sùl. 

Cha 'n 'eil eachdraidh nan 
ludhach, no eachdruidli nan Ar- 
abianach, a 'togail dearbhadh ni's 
làidire air fh-inn fàisneachd an 
Tighearna, na tha eachdraidh nam 
fineacha Honmhor sin a shiolaich 
o mhacaibh Noaih. 

Bha triùir mhac aig Noah, 
Sem, Ham, agus laphet. B'e 
Canaan, m'an robh an fhàis- 
neachd so air a labhairt, oigh- 
reachd Ham. 'Sann air a shliochd 

VOL. II. 2 



a bha'm mallachd so ri teachd — 
air na Canaanaich. Chunnaic 
Dia, roimh-laimh, aingidheachd 
an t-sluaigh so, a thòisich ann an 
giùlan Haim o'n d'thainig iad ; 
agus chuir e ann an cridhe Noaih 
an f hàisneachd eagallach so chur 
an cèill m'an deibhinn. 

Feuchaidh s:nn ris an fhàis- 
neachd a mhineachadh gu h-àith- 
ghearr. Mallaichte gun robh 
Canaan. So a cheud chuid de'n 
fhàisneachd — aguschoimhUonadh 
am mallachd so gu tràthail. Bha 
na Canaanaich nam pobull aing- 
idh OS ceann aon phobull air bith 
eile. Bha iad nan sluagh gràin- 
eil. truaillidh, neo-ghlan. Cha 
robh peacadh anns nach robh iad 
ciontach. Ann an leabhar Lebh- 
iticus xviii. agus xx. Caib. tha 
cunntas sgreamhail air a thoirt 
duinn air giùlan nan daoine mall- 
aichte so. Is ann air son an 
aingidheachd a thug Dia seilbh do 
na h-lsraeilich air an dùthaich, 
agus a dh' f hògair e iadsan aisde. 
A 



194 



Fàisneachd mu na h-Arahianaìch. 



Januarj', 



Ach tlia am mallaclid a bha ri 
teachd air sliochd Haim, gu h- 
àraidh a' ciallachadh daorsa — 
agus tràillealachd. Seirbhiseach 
nan seirbhiseach bithidh e d'a 
bhràithribh. 'Se sin riràdh, bith- 
idh sHochd Haim, na Canaanaich, 
nan tràillean do shhochd Sheim, 
agus lapheit. Bithidh iad ann 
an daorsa aca — nan seirbhisich 
aig an seirbhisich. Linn na dha 
an deigh do'n f hùisneachd bhi air 
a hibhairt, f huair na h-Israeilich, 
sliochd Sheim, fo cheannas losua, 
buaidh an aghaidh nan Canaan- 
ach ; chuir losua deich righrean 
fichead dhiubh gu bas — ghabh e 
seilbh 'nan diathaich — mharbh e 
leis a clilaidheamh luchd-aiteach- 
aidh na tire — rinn e tràiUean 
de na Gibeoinich, agus de chinn- 
ich eile a bha dhiubh. Agus na 
dh'f hag esan rinn Solamh truill- 
ean diubh 'na dheigh sin, mar clii 
sinn II. Eachd. viii. 7, 8. 9. Rinn 
e tràillean de gach aon de shliochd 
Chanaain ; ach cha d'rinn e tràill- 
ean de aon deshhochd nam braith- 
rean eile. 

Fad iomad linn 'an deigh do dh' 
eachdraidh an t-Sean Tiomnaidh 
dùnadh, bha cuid de shliochd 
Chanaain cumhachdach agus laid- 
ir. Chuir iad an cath 'an aghaidh 
nan Roimheach, agus nan Greug- 
ach ; ach b' eiginn doibh faidh- 
eoidh striochdadh. Thug Alasdair 
uaibhrcach, mac Righ Pliilip, le 
'fheachd Greugach buaidh air na 
bha chòmhnuidh dhiubh ann an 
Siria, agus ann am Palesti/ia ; 
agus bhuadhaich Scipio, agus na 
Roimhich an aghaidh nan Tir- 
icmach, agus luchd-aiteachaidh 
Charlhage. Thug so air Hanihal, 
a h-aon de na Canaanaich e fein, 
eigheach le h-uamhas, Tlia binn 
a mach 'an aghaidh Charlhage. 
Is eiginn doibli guilleachdainn. 
A nuas o'n la sin tha an skiagh 



so nan tràillean. Tha iad nan 
seirbhisich do chloinn lapheit, 
agas Sheim gus an la 'n diugh. 
Ghabh iad re tamuill tàmh 'san 
Eiphit. Bi an Eiphit tir Ham — 
mar chi sinn gu trie sa Bhiobull ; 
agus re iomad linn, bha an Eiphit 
na dùthaich chumhachdaich, 
bheartaich, ach f huair na Persia n- 
aich buaidh na h-aghaidh. B' 
iad so sliochd Sheim — agus na 
dheigh sin thugadh leir-sgrios air 
an Eiphit leis na Greugaich, 
sliochd lapheit- Agus o'n am sin 
bha an duthaich sin fo dhaorsa 
do chloinn am braithrean 

'Siad clann Ham a mhain a tha 
'g aiteachadh tìr-mòr Africa. An 
ruig sinn a leas innseadh an tràill- 
ealachd thruagh anns an robh an 
duthaich bhochd so o cheann iom- 
ad agus iomad linn. Cha 'n 'eil e 
comasach a chur an ceill an cor 
eagallach, aingidh, dubhailceach, 
mallaichte, anns a bheil sliochd 
Chanaain, 's na dùthcha dorcha 
sin. 'Si Africa tu- na daorsa — tir 
na tràilleachd — tir na truaighe. 

'Nan tràillean 'nan duthaich 
fhein — air an reic, agus air an 
ceannach mar thràillean — air am 
fogradh gu tràilleahichd do gach 
cearna de'n t-saoghal : tha clann 
thruagh Chanaain gus an latha 'n 
diugh air an reic agus air an 
ceannach mar ainmhidhean na 
machrach — tha iad ag oibreach- 
adh agus a' saoithreachadh mar 
ainmhidhean — tha iad air an salt- 
airt fo chasan — air an sgiiirsadh 
mar nach biodh anmannan aca, no 
tuigse : Siubhail an saoghal agus 
gheibh thu fh-inn fàisneachd an 
Tighearna, Mallaichte gun robh 
Canaan — 'na sheirbheiseach naa 
scirbheiseach bithidh e d'a bhràith- 
ribh. 

Ach mu'n tig sinn gu crich, 
feoraicheamaid cia mar a choimh- 
lionadli na geallaincan a rinneadh 



1 



1631. 



Muti Chrutnne. 



195 



do laphel, Ni Dia lapket Jar- 
suing, agiis comhimichidh e aim 
am buthaihh Sheim. Gin : ix. 27. 
Agus bha laphet air a dhean- 
amh farsuing, ni b' fharsuinge gu 
mor na sliochd a dhà bhràthar ; 
bha e farsuing ann an dùthaich 
agus ann an gineil : 'S ann do 
shliochd lapheit tha s'uagh na 
roinn Eorpa gu h-uile — agus cia 
anabarrach lionmhor iad sin fein, 
gun labhairt mu 'n chuid eile 
dhiubh : — 'Sann diubh luchd-àit- 
eachaidh Armenia, Iberia, Albafi- 
ta, agus na rioghachdan farsuing 
mu thuath far am bheil na Tart- 
araich a chòmhnuidb, agus tha 
aobhar a smuainteachadh gu'm 
b'ann diubh ceud luchd aiteach- 
aidh America a f huair thairis air 
na caoilàilthean thaeadar America 
mu thuath agus tìr-mòr an t-sean 
t-saoghail a's dliiithe dha. Mar 
so choimhlionadh a chuid so de'n 
fhàisneachd, Einu Dia laphet 
fursiiÌ7ig — agus choimhlionadh a 
chuid eii 'air an dòigh cheudna^ 
àgus tha i gach latha a coimhlion- 
adh mu choinneamh ar sial — i/ia 
iad a' comhnachadh ami am 
buthaibh Sheim. Tha clann 
Sheim ag àiteachaidh tìr mòr 
Asia, Innsean na h-àirde 'n ear, 
agus tha e air a radh gun còmh- 
nuich sh'ochd laphet 'na 'm buth- 
aibh — se sin 'nan àiteachan-còrah- 
nuidli; agus nach culaidh iongant- 
ais da rireadh mar thachair so. 
Tha muinntir na h-Eòrpa, sliochd 
laphet a chòmhnuidh ann am 
buthaibh Asia — ann an dùthaich 
cloinn Sheim. Buinidh a chuid 
a's mo de dh' AsiaiXo Bhreatunn — 
tha na miltean agus na ceudan de 
mhiltean d'ar luchd-dùthcha fein 
a chòmhnuidh air a cheart am so 
ann am buthaibh cloinn Sheim. 
Nach h-airidh air mothachadh so ! 
Cha 'n 'eil àite na baile na 
còmhnuidh aig clann Sheim am 



measg buthaibh laphet gu leir, ge 
lionmhor iad; ach tha clann 
laphet a h-uile latha dol thairis 
agus a" gabhail còmhnuidh 'am 
buthaibh Sheim. 

Agus a nis nach eiginn duinn 
aideachadh gur eagnaidh, puncail 
an doigh anns 'n do choimhlion- 
adh an fhàisneachd so. Thug- 
adh seachad an f hàisneachd so o 
chionn còrr agus ceithir mile 
bliadhna; agus gus an latha 'n 
diugh, tha i fosgladh a mach ni's 
mo 's ni 's mo, agus tha a f irinn 
air a dearbhadh mu choinneamh 
ar siil. Tha eadhon eachdraidh 
an t-saoghail againn 'san fhàis- 
neachd so — agus daingneachadh 
no còmhdachadh làidir againn leis 
gach aon eile air firinn Jocail an 
Tighearna 

T. M'L- 

Campsie, 1831. 



MV'N CHRUINNE. 
VII. 

A bharrachd air a ghluasad a ta 
lionadh a's tràghadh an lain a cur 
fon fhairge, thugas fainear do 
mhoran de shruithean eile, ann an 
ioma earrann de'n chuan, a ta 
daonnan a siubhal air an aon im- 
eachd ; agus do 'n mbaraiche, tha 
e ro f heumail fios a bhi aige air 
neart agus air siubhal nan sruth 
sin. Ann an cuid de dh-àiteach- 
an 'se sineadh no imeachd nan 
cladaichean a ta 'g aomadh nan 
sruithean so ; agus, ann an ionad- 
an eile, 'siad na gaoithean a tha 
ris. Far a bheil sruth uachdair 
an cònuidh a' siubhal, thugas fain- 
ear gu 'm bheil sruth iochdair 
daonnan a siubhal na aghaidh sin, 
a chumail suas co-chothrom nan 
uisgeachan. 'Sann mar so a tha 
chùis ann an caolas Ghibraltair, 
agus aig beul na mara Baltaic, 



196 



Comhradh iian Cnoc. 



Janaary, 



eadar an t-Suain agus Lochlainn- 
Gu bheil an leithidean so de 
shruithean-iochdair a' siubhal ann 
an ioma cuid de'n f hairge, chaidh 
a lan-dearbhadh le ioma deuch- 
ainn. Chaidh so a dheanamh gu 
h-àraidh 'sa mhuir Bhaltaic, air 
an dòigh so. Thug iad a mach 
sgoth do mheadhon an t-sruth a 
ta 'sior-ruith a stigh do'n mhuir so; 
agus, am feadh's a bha'n sgoth a' 
ruith gu siùbhlach leis an t-sruth, 
chuir iad a mach craoileag agus 
cothrom trom slaodadh rithe. 
Cha b'fhada gus an deachaidh 
grabadh air siubhal na sgoth; 
agus, an uair a leig iad a chraoil- 
eag *san cothrom fodha na b' 
f haide, chaidh an sgoth air a h- 
ais, a dh'aindeoin an t-sruth- 
uachdair, agus na gaoithe cuid- 
eachd, a bha 'na h-aghaidh- Cha 
robh doimhneachd an t-sruth- 
uachdair os ceann 4 no 5 aith- 
eamh ; agus chaidh beachd a 
ghabhail, gur h-ann mar a b' 
f haid' a leigte fodha a chraoileag, 
bu treise neart an t-sruih-iochd • 
air. 

A bharr air na sruithean so, 
gheibhear, ann an corr ionad de'n 
f hairge, sruithean-cuairteige no 
coireachan-cuain. Is ioma sgeul- 
uamhais a chualas riamh umpa 
sin, eadar na bàird agus na mar- 
aicliean- Ach a nis, o'n a ihòis- 
ich na nàduraicli air oibrean a 
chruinne a sgrùdadh, f huaradh a 
raach nàdur nan cuan-choireachan 
80, cho math ri nàdur ioma ni eile 
a bha 'na chuis-uamhais ri linn an 
aineolais ; agus, do bhrigh's gu'n 
ruag eòlas air falbh ogluidheachd 
an aineolais, uime sin, cha'n 'eil 
urad fhiamh aon chuid air na 
bàird no air na maraichean a nise 
roimh choire-Bhreacain 's a b' 
abhaist doibh- " Ach, ciod is 
aobhar do na coireachan so ?" 
Innsidh mi sin duit- An uair ^ 



bhios meall mòr uisge 'na dhian- 
ruith ann an amar garbh, neo- 
chòmhnard, theid grabadh a chur 
air cuid deth, agus iompaichear e 
gucuartaig,agus is e siubhal cuairt- 
each so an uisge a ta ri cuan- 
choire. Tha so furasd" a lèugh- 
adh, do bhrigh's nach f haighear 
coire-cuain ann nn aite sam bith 
ach faisg air còrsaichean creagach, 
stallach, garbh, agus ann an caol- 
ais chumhann, stallach, sgeireach. 
Rinn am maraiche Mac Coinn- va 
ich deuchainean 'as rannsachadh 
timchioU Choire-Bhreacain, agus 
f huair e a mach gu 'bheil an sruth 
ann an sin, eadar lura 'us Scarba, 
a' tuiteam an dara siubhal thairis 
air stale mhòr sgeire, agus air 'ais- 
siubhal a' bualadh na stailce 
ceudna ; agus, mar a chaidh a 
mhineachadh cheana, gu bheil 
gach grabadh dhiubh so a' toirt 
air an uisge siubhal cuartaig' a 
ghabhail, agus uime sin a' dean. 
amh Coire-Bhreacain. Tha coire- 
cuain air còrsa siar-thuath riogh- 
achd na Suaine, ris an abair iad 
am Maolstrum, agus is ionann 
nàdur a chòrsa m'a thimchioU ag- 
us nàdur còrsa Choire-Bhreacain'. 
Chualas mòran de naidheachdan 
eagallach aig cuid de mharaich- 
ean mu choire a Mhaolstruim,ach 
's ioma maraiche 'bha gle eòlach 
air seòladh rathad a chòrsa mu 
'bheil 6, nach cuala riamh urad 
agus ioraradh air. 

A. B- U- 



COMHRADH NAN CNOC. 

Para Mor, Fionnladh Piobaire, 
agus M or Og. 

Fionn. Co tha again n 'an so a 
Phàruig ? Ma ta is fada o chunn- 
aic mi fcin bean uasal a'tearnadh a 
stigh na Catha ud roimhe. 

Par. Tha da latha uaithe ma 
chi thu 'n diugh i ; tha uait a bhi 



1831. 



Còmhrad/i nan Cnoc. 



197 



shaas no bithidh othaisg san dris. 
Cha mhaith a f hreagras an sròl 
uaine ud a' measg na droighiiin. 
Nach dubhairt mi riut ? Seall an 
tràs i. O I làn na beannachd 
do'n droighinn — 's minic a cliuala 
mi gun robh i gun eiseimeil — 's 
gu dearbh tha mo chead aice. 

Fionn. Udl Ud 1 a Ghoistidh, 
cha dubhairt thu riamh a leithid. 
A cheart rìreadh a tha rni, tha 
uainn dìreadh 'na cò'dhail. 

Pàr. Ma tacha d'thèid mo chas 
ged a bhiodh i sniomh 'an sud gu 
latha ; ach ma tha truas agad di, 
theirig san eadraiginn — èudail — 's 
tusa dh' amais air a mhnaoi uasail 
— tha e coltach gur ann agad fein 
a tha 'in beachd oirre. 'Se &in 
thus' a bhith co trie 'an cuideachd 
nan uaislean. A' bheil cuimhn' 
agad air ar tè d'an do sgrog thu 
do bhoineid an là a ràinig sinn 
Glaschu ? 

Fio7in. Falbh I coma leat sin an 
tràs — cha'n ionann so agus Giaschu 
— is bean uasal a tha'n sud, no 
tha mise meallta. 

Par. An cuala tus' a Ghoist- 
idh, " Sioda air cabar, agus bith- 
idh e briagha" — sud agad e. Nam 
bitheadh i sud uasal, bheirinse 
urram na h-uailse dhi — ach mu tha 
feudar sgur de'n ghnothach. A' 
bheil thu idir ga h-aithneachadh ? 
Nighean bràthar Fliionnladh 
Phiobaire, is nighean peathar 
Phàra Mhòir ! I Cha 'n 'eil fhios 
c'àite bheil fear-na-bainnse ? ach 
cluinnidh sinn. Is maith a tha 
fhios agam an taobh a thug e 
'aghaidh an diugh. 

Fionn. 'N ann a cheart rireadli 
a tha thu ? Ma ta, mar thuirt thu 
fein ris an tailleir ghallda, " is e'n 
gille 'n t-aodach' — ach 'si Mòr a 
tha'n so, co dhiubh. Fàilt ort a 
Mhòr— bu mhithich dhuit tighinn 
air do shean eòlas. 

Par. 'Bheil thu ann a Mhòr ? 



Bha eagal oirnn gu'n cailleadh tu'n 
rùsg san dris. Cha b'f heaird thu 
'n teadhair uaine sin slaoda riut 
'sa chatha dhroighinn — theab i 
cipein a chuir ort. 

Mar- Tha e coltach nach feum- 
adh daoine aodach decent sam bith 
a chur orra san dùthaich so. 

Par. Tha iunndrain agads' air 
a Ghalldachd, agus air na caubh- 
sairean. Is tus" a dh'f heudas a 
ràdh— leisansgeulachd, Gun deach 
thu air do thuras le brògan pàip- 
eir mu d chasaiLh. Cha mhaith 
a f hreagras no leòban sin 'sna 
sgriodain- 'Bheil fios agad cioxl a 
tha Fionnladh 'n so ag ràdh ? ach 
gu'm b'f hearr leis gu'n tugadh tu 
dha stiall de'n riobain sin air son 
na Pioba — 's gu'n gleusadh e i air 
do biianais a nasguidh. 

31 or. O Uncle ! Is droU an 
duine sibh : bithidh sibh daonnan 
Tifun, 'S ri magadli. 

Par. Bithidh . a Mhòr. Am 
fasan a hlia aig Niall, hha e riamh 
ris. Ach an saoil thu a Ghoist- 
idh nach 'eil sud gu maith. Un- 
cle, ars' ise ! I Nach iongantach 
nach dubhairt i, Mr Finlay, agus 
Mr Peter, mar thuirt am Bodach 
Gallda. 

Fionn. Ud a Phàruig tha thu 
tuille's cruaidh air Mòir bhochd, 
is iair ùr thighinn dachaidh ; nach 
ann is maith leat i labhairt beur- 
la ? Ciod a bheireadh daoin' òg gu 
Galldachd idir mar togadh iad 
beagan dith. 

Mhr. Gu dearbh a dhuine is 
maith a dliThàgsibh e. Abruibh 
sin— tha e coltach, m'as fior esan, 
gun robh e cho mhaith dhuinn 
fuireach aig an tigh. 

Par. Cha'n 'eil fhios agam 
nach robh cuideachd a Bhuinn- 
eag, air dòigh no dha— ach Fhionn- 
laidh, an saoil thu nach faod 
dcàoine Beurl' ionnsachadh [gnn a 
Ghaelic a dhi-chuimhneachadh- 



I 



198 



Còmhradh nan Cnoc- 



January, 



Labhradh i Beuila is neor 
thaing mar cum sinne rithe mar 
is urrainn duinn — ach is coma 
leam an co'thlamadh mosach, mi- 
chiatach a tha nis aig na h-uiie 
fear is te air an dà cliànmhuinn. 

Fionn. Ciod tha ris a sin, a 
mhic chridhe, ach an cleachda ? 

Mòr. Ciod eile, a dhuine, ach 
an cleachda ? An saoil sibh an 
amais mis' a nis air a Ghaelic ? 

Par. Cha'n amais, mo thruaighe ! I 
Cha'n iongantach sin ! ! Thèid an 
cleachda mar an dùthchas, an 
aghaidh nan creag- Cha'n iong- 
antach leam idir mar a dh'eirich 
dhuit. Bha thu tri ràidhean air 
Galldachd, a' cagnadh ablach de 
Bheurla — 's cha robh thu ach deich 
bliadhna fichead sa Ghaeltachd, a' 
sgoitadh cainnt t-athar 's do shean- 
athar- Ach machaill thusa, Mhòr, 
do Ghaelic, 'si mo bharailse gu'm 
faod thu ràdh, mar thuirta Chaill- 
each a h-eab a bruidhinn a chall, 
'nuair a choidil i fa chomhair na 
greine- " Ancnochdan,an cnochd- 
an," ars' ise, " gu leodach, far an do 
chain mi mo Ghaelic — is far nach 
d'f huair mi mo Bheurla-" 

Fionn. Ach cha'n 'eil f hios a 
Ph^ruig nach 'eil a Bheurla ni's 
pailte aig Mhr na tha dull agadsa. 

Par. Cha 'n 'eil f hios nach 'eil 
— ach chi mi gur h-ann mar is 
lugha tha aig daoine dhith is bith- 
eant' a tha i 'na gurrachdaig 
mhosaich an uachdar gach sean- 
achais— direach mar tha'n riomh- 
adli gu leir air an druim — 'sann 
mar sin a tha Bheurla gu leir 
daonnan air an teangaidh- Nach 



feuch an cluinn thu iad airfeadha 
cheile aig a mhaighstir sgoile ; is 
fada m'an cluinn. Coma leat — 
mar thuirt an t-amadan e-* An 
la bliios sinn ri orach bitheamaid 
ri h-urach — 'nuair bhios sinn ri 
maorach bitheamaid ri maorach. 
'Nuair a bhios sinn a' bruidhinn 
Beurla, bruidhneamaid Beui'la ; 
ach an uair a tha sinn a' bruidh- 
inn Gaelic, labhramaid Gaelic. Is 
don' a f hreagras ad is casag ort 
fein le d' f heile 's le d' osain, is 
ceart co mi-chiatach leam fein a 
Bheurl'agusa Ghaelic a bhreachd- 
adh air feadh a cheile. Ach leig 
seachad e— fòghnaidh sud dh'eth. 
Tiugainn a Mhòr, dn-eamaid a dh' 
ionnsuidh an tighe, 's mar tuig thu 
Gaelic, ni 'bhean do bheatha sa 
Bheurla chruaidh shasunnaich is 
fearr a tha aice. 

Mor. Bha gnothach beag ag- 
am ribh fein agus ri brathair m' 
athar an so, is o'n a dh'amais mi 
oirbh cha bhi mi taodhall gus am 
pill mi. Bha toil agam direach 
mo chomhairle chur ribh m'an 
ghnothach so tha mi cinnteach a 
chuala sibh fein a bha mi dol a 
dheanamh. 

Par- Direach — Co b'f hearr gu 
fiosachd na Coinncach Odhar ? 
Bha fios agam fein gtir h-ann mar 
so a bhitheadh— ail geall thu gu'n 
gabh thu conihaiile ? Is rainic a 
thainig comhairle an righ a beul 
an amadain — 's nam biodh tus,' a 
Mliòr a mhuinneag, air a chomh- 
airle mu dheireadh a thug mise 
dhuit, a leanailt, bha thu'n diugh 
gu socrach cothromach pòsda ri 



• Bha amadan o shcan ann an toaghlach Mhic Leoid, agus fear eile ann an 
tcaghlach Mhic Dhoinhnuill; agus chiiir an da Cheann-fheadhna geall co aig a bha 
'ii t-ainadan bu ghòraiche. Chuireadh a thnisadh maoraich iad do'n chladach, 
agiis chuireadh boiiii òir air clolch san traigh san robh iad. Mhotliaich amadan Mhic 
Dhoinhnuil do'n or. Am faic thu 'n t-òr ? ars' esan, ris an fheai- eile. F;dbh ! 
ars, amadan Dhun-l)heagain, an la bhios sinn ri orach, blomaid li orach ; ach an la 
bhios sinn ri maorach, biomaid ri maorach. 



I 



1831. 



Chnhradli nan Cnoc. 



199 



Eoghann ruadh, is cha'n ann mar 
tlia thu 'am beul an t-sluaigh, le 
siochaire de Ghall lachdunH_a'd' 
bhrise-cridhe do'n bhantraich 
bhochd is màthair dhuit ; is ad' 
thàmailt do gach aon a bhuineas 
duit. 

Mor- Eoghann Ruadh! thug 
sibh coimeas domh gu dearbh- 
Gu dearbh cha'n 'eil farmad agam 
ris an te a f huair e. Cha b' ann 
le leithid a chitht 'an cuideachd 
no 'an clachan mi. Mac an dubh 
choiteir. 

lionn. Mac an duine choir 
chneasta ; ach innis so a Mhòr, 
Co b'athair do'n f hieasgach so a 
tha d' chois fein ? Eudail b'f hada 
o chèile crodh laoigh ur da shean. 
atbar, 's mi tha cinnteach 

Par. Cha'n 'eil f hios aicese, mo 
thruaighe, an robh a chearc a 
sgriobadh an dunan aig 'athair, 
no aig a shean-athair, gun tighinn 
air crodh laoigh. Ach gu dearbh 
ma,bha crodh laoigh aig 'athair, tha 
bhuil air-san gun do chuir iad an 
diosg gu maith trà e- Is glas an 
neul a th' air an deòra thruagh — 
dlreach mar gu'm faigheadh e ma 
sgaoil a priosan. Cha 'n 'eil fios 
an aithne dha fein cò a b' athair 
dha. ^ 

Mor. Is e fein a tha mis' a' dol 
a phòsadh, is cha'n e athair no 
mhàthair ; is ma tha esan gu 
maith, tha e coltach gur coma mar 
bha iadsan- 

Fionn. Seadh — an e so e'n tràs ? 
Cha choma, Mhòr, is minic a bha 
laogh maith aig bo chrotaich, ach 
air a shon sin m'as i mart fein a tha 
mi ceannach, is maith learn i bhi 
de shiolach maith : is gu cinnt- 
each bu tàmailte do t' athair coir 
a tha sinnt' anns an ùir gun ab- 
radh iad ogha mèarlaich ri d' lean- 
abh. Cha 'n e air a shon sin nach 
feud an Gille bhi maith, agus de 
dhaoine maithe, ach gu dearbh 



ma tha, a bhuidheachas sin da 
fhein — 's cha'n ann duitse, a 
Mhòr. a ghabh leis gun eolas gun 
aithne air fein no air a mhuinntir- 
Ach a bheil a bheag idir aige ? 

Par. Innsidh mise dhuit mar 
tha sin— f had 's is leir dhomhsa- 
Tha aig 'an Umbrella riomhach ud 
a tha fo 'achlais — agus a chasag 
odhar a tha slaoda r'a dha shlinn- 
eig, mar gu'm faiceadh tu sean 
aodach air stob, no air sgàth ann 
an eorna — agus mar thuirt an t- 
òran. 

Gun f hios a bheil na phoca 
Na dh'òladh a deoch slàinte. 

Mùr. Mar 'eil ceird no stòras 
aige, tha rud is fearr aige — modh 
is ionnsachadh, is bheir se e fein 
as gach cuideachd le ceòl is con- 
altradh. 

Fionn. Tha'n t-ionnsachadh gle 
mhaith a Mhòr, ach dh' f heum- 
adh an saoghal so beagan de anns 
na làmhaibh, co mhaith ris a 
cheann- Air son modh dheth — 
tha e gle mhaith a rithist— ach 's 
minic a chunnaic mi'n duine bha 
maith gu thoirt fein a cuideachd, 
gun robh e mugha 's maith gu 
chuir fein ann — agus air son ciùil 
deth — tha e gle thaitneach dhoibh- 
san a tha ga eisdeachd : ach creid 
thiisa mise, cha 'n 'eil e ro tharbh- 
ach dhàsan a tha ga chluich— mo 
chreach, 's ann agam tha fios ! 

Par. Nach abair thu 'n sean 
f hocal, a Ghoisti. Cha mhinic a 
bha moU aig sabhal Pwbaire. 
Ach cia air bith mar tha sin, 
cha 'n 'eil dùil agam gun dean am 
fear ud a Ion le binneas a bheòil, 
no gluasad a mheur am feasd. 
Mar dean e Drumair beag do na 
Volunteers, ma theid iad air an 
cois a ris, cha 'n 'eil fhios ag- 
amsa ciod tuilleadh a tha air a 
shon — am fearagan bochd. 

M or. Falbh ! cha'n 'eil dùil ag- 



200 



Còìnhradh nan Cnoc. 



January, 



am gu blieil e 'an comain ur mol- 
aidh, CO dhiubh. Bha teagamh 
agaibhse ris na Gaill riamh. Is 
sibli ablia coimheach riutha. An 
saoil sibh nach feudar amas air 
duine maitli idir 'nam measg ? 

Par. Cha'n'eil, a Mhòr, mis 
anns a bharail sin. Feudar amas 
air daoine coir 'nam measg, agus 
airdaoine fiachail — ach amjear a 
ghabhas leis a cheud iasg a thig 
air a dhiibhan, cha'n'eil f hios nach 
f haigh e dallag. Agus an te a 
ghabhas le fear sam bith a thig 'na 
tairgse, maith a dh'f haoidte gu'm 
faigh i biasd — agus mar d'f huair 
thusa biasd, a Mhòr — thoill thu e. 
Ghabh thu leis gun colas air fein, 
no air a mhuinntir. Gun chomh- 
airle chur ri màthair no cairdean, 
chuir thu thu fein am beul an t- 
sluaigh, m'an robh thu 'm beul £? 
Chlèirich — agus ged a chi thu 
bean a's clann a'tighinn air a 
dhèigh an ceann ràidhe, mar 
thachair do'n to a phòs am mars- 
onda mòr an uraidh, 's maith an 
aithrigh. Is tu fein an òinseach 
bhochd shocharach mar bha thu. 
Sin agad sin. Gabh san t-sròin 
no sa chluais e. Ach thoir ort, 
ruig an tigh— ma tha na mnathan 
nan àbhaist, thèid iad ni's faide 
ad' leithsgeul na theid sinne. 

Mor. Ma ta olc mhaith 's mar 
rinn mise tha mi 'm barail nach 
b' uilear dhoibh sin — is gabhaidh 
mi ur comhairle an f had so, co 
dhiubh— gun robh maith agaibh 
air son ur caoimhneis. 

Fionn. Dh'f halbh i Ghoisti— 's 
cha'n'eil i toilichte, ach bitheadh 
aice — rinn thu cheart choir beag- 
an de'n fhirinn innse dhi ; ach 
ciod am maith a ni e — tha i nisam 
beul an t-sluaigli, agus cia air bith 
mar tha'n Gall feumaidh i bhi 
gabhail leis. 

Par. Feumaidh, feumaidh, cha'n 
'eil ach an suaineadh an hub a 



cheile, 'se sin ma chi am ministeir 
iomchuidh sin a dhèanamh ; is 
cha 'n 'eil fios agam cuideachd. 

Fionn. Ach an saoil thu a 
Ghoisti nach feumar sealltainn 
orra. Ged a bha i fein socharach 
'si nighean a h-athar 'sa màthari, 
is feumar cuideachadh Jeatha. 

Par. Nach e sin, a mhic 
chridhe a chomhairlebha dhi oirrc. 
Tha teann air tuarasdal leth 
bhliadhna crochte ri da chluais ; 
's ciod a nis a theid 'na beul. Ach 
nam bu Ghille measail a bha i 
faotainn, cha bu ghearan sin, ge 
b'e 'ciit as an d' thigeadh e. Ach 
an siochaire beag lachdunn. 'S 
mòr learn ga beag e amhach circe 
shineadh air a shon — 's gun f hios 
CO è. 

Fionn. Cha 'n 'eil atharrach air 
a nis, ach an dreach is fearr a chuir 
air a ghnothach. Ach gu dearbh 
ge nach àbhaist domh mo chlann 
a leigeil gu banais ; leigid'i mi'n 
sud iad. Ma tha mothachddh aca 
bheir sud an sùilean doibli. Tha 
mi air m'oillteachadh an leigeil as 
ino shealladh, gun f hios nach eir- 
ich tubaist doibh. 

Fionn. Ma shaoileas tu gun dean 
e feum trus na h-uile nighean san 
dùthaich ann ; ach cha dean — 
cha'n 'eil annt' ach na dall-chuile- 
inean thall 'sa bhos. Ach coma — 
mar seall iad rompa — seallaidh nan 
deigh — ach tiugainn a dh'fheuch 
ciod a ghabhas dèanamh ; 's gu 
dearbh 's beag a tha de shunnd 
bainns' orm. 

An oidhi'h' a rinn iad a banais, 

'Struagli nach i'n f haraiie bh'ann. 

Par. Thachair e dhomh, ach 
cha'n 'eil àrach air. A Mhòr I a 
Mhor 1 mo thruaighe bhochd ! cha 
robh thu riamh san dris gus a nis. 

Fionn. Tha e coltach, ach mar 
thuirt Iain amadan e 'nuair a 
ghabh e air fein, Co air a rinn thu 
sin ? Ort fein a ehràìdh. 'Si fein 



1831. 



Eachdraidh na li-Alba, 1638. 



201 



a dhÌ3las air, air a cheann fa 
dheireadh, ged a thug i tàmailte 
dhuinne 'sa cheud dol a mach- 
J. u'L. 



EACHDRAIDH NA II-ALBA. 1638 

Air a toirt air a h-aghaidh o'n aile 
'n do stad sinn 'san àireamh 
fa dheireadh. 

B'ann an Glascho a ghairm larla 
Hamilton, le ùghdarrasan Righ, air 
àrd Sheanadh Eaglais na h-Alba 
cruinneachadh chum nan gnoth- 
uichean sin a shocruchadh bha nis 
a dusgadli connspoid co mòr air 
feadh na dùthcha. 

Tharruing e fein do Ghlascho 

le buidheann lionmhor de dh' 

uaislean agus de chùirteirean bha 

bàìgheil do'n chreidimh Easpuig- 

each, agus thòisich na Cùmhnant- 

alch ri cruinneachadh a stigh as 

gach cearna de'n dùthaich. Cha 

d'thainig duine gun chuid airm, 

agus ma's iad a Chleir fein, bha 

'chlaidheamh agus a dhag aig gach 

aon diubh. Cha do chruinnich 

uiread de dhaoine riamh roimhe 

ann an Glascho. Ged fhuair na 

h-Easpuigean gairm mar fhuair a 

chleir eile, gu bhi làthair, cha d'- 

thàinig ach dithis diubh : bha 

eagal an t-sluaigh orra, agus b' 

èiginn an dithis sin fein a chur fo 

ghlais agus fo fhreiceadan, an 

earalas gnn d'thugadh an sluagh 

droch laimhseachadh dhoibh. 

Fa-dheòidh thainig an latha sin 
a bhios ainmeil ann an eachdraidh 
na duthcha agus na h-Eaglaise ;* 
agus chruinnich a' choinqeamh 
mhòr iomraiteach so. 

B' ann " an àrd-eaglais mhòir 
Ghlascho chumadh a^choinneamh, 
ach mòr mar thà i, cha chumadh 



i 'n ceudamh cuid de'n t-sluagh 
anabharrach a bha togairt a stigh. 
Shuidli an àrd Sheanadh so, larla 
Hamilton an riochd an Righ, air 
'ardachadh an cathair uaibhrich, 
riomhaich, a chùirteirean a' suidhe 
aig a chosan. Bha flaithean ard 
na duthcha gu leir cruinn. Bha 
tri fichead deug ministeir (260) a 
làthair, agus mu'n àireamh cheudna 
de dh' f hoirfich. Bha lobhtaich- 
ean àrda ceithir thimchioll na h- 
eaglaise, anns an robh uaislean 
agus maithean natire 'n an suidhe, 
agus bu shealladh an eaglais mhòr 
air au latha ainmeil so a b' air- 
idh 'f haicinn. 

Cha d'rinneadli a bheag no 
mhòr air a cheud latha ach a' 
socrachadh co 'n f heaghainn aig 
an robh iighdarras gu bhi 'nam 
buill de'n chomh-chruinneachadh 
mhòr so. 

Roghnaicheadh an t-urraraach 
Maighstir Alasdair Henderson gu 
bhi 'na cheann-suidhe no na 
uachdaran do'nchoinneamh. Dh' 
f heuch larla Hamilton gach grab- 
adh a bba 'na chomas a chur orra ; 
a cur an ceill o nach robh na h- 
Easpuigean 'san lath air, nach bu 
choinneamh eaglais' idir abh' ann. 
Thairg e litir a thainig o na h- 
Easpuigean a leughadh ; ach cha 
d'thugadh a chleir cead da. Chuir- 
eadh latha 'n deigh latha seachad 
ann an connsuchadli gun sta, agus 
ann an comhstri gheur eadar an t- 
larla agus a chleir — esan a' seas- 
amh suas air son toil agus caird- 
eas an Righ, agus iadsan fo Ian 
run a' cur 'na aghaidh. 

Air an t-seachda' latha thug iad 
na bha mhianii orragubuil ; agus 
chuir iad rompa crioch a chur air 
a chreidimh Easpuigeach. 'Nuair 
chunnaic larla Hamilton na bha 'n 



21st Norembpr, IG38. 
2 B 



202 



Eachdraidh nn h-Alba, 1638. 



January, 



am beachd, agus nach robh 'na 
cliomas an ceannsacliadh, 's nach 
deanadh connsacliadh no conn- 
spoid barrachd maitli, dh'eirich e 
gu falbh — ie deuraibh air a sliùil- 
can dh'innis e dhoibli gu'ni b'e a 
dhleasnasa' choinneamh a chrioch- 
nacliadh agus an t-àrd sheanadh 
so a sgaoileadh. 

Thog e air, e fein agus a clmirt- 
eirean, agus dli'f hag e 'n t-àite co 
luath 's a bha 'na cliomas. 

Dhiùlt an t-seanadh sgaoileadh 
— chunnaic iad gu'n robh iad air 
oilbheum a tliabhairt mar tlia don 
Righ, agus o'n bha gnothuichean 
mora cudthromach r'a shocrach- 
adh chuir iad rompa fuireacli le 
cheile agus crioch a chur gu dàna 
neo-eiseamalach air an obair 
mhaith air na thòisich iad. 

Bha 'n t-anmoch ann 'nuair a 
dh'f hag fear-ionaid an Righ iad, 
ach f huaradh coinnlean. Dh'eir- 
ich ceann-suidhe na coinneimh 
agus labhair e gu làidir, fearail. 
Tha sibh a nis, uaislean urram- 
aichte agus a bliràithrean gaolach, 
air bhur gairm gu dleasdannas ard — 
tha sibh air 'ur gairm le Freasdal 
Dhe chum 'ur guala chur ris an 
obair mhòir air 'n do thòisich sibh. 
Tha feum againn air còmhnadh 
agus air gliocas o Dhia — ach so 
gheibh sinn. 'Thuige so bha Dia 
maille ruinn, agus seasaidh e sinn 
gu deireadh. Tha corruich an t- 
saoghail a maoitheadh geur-lean- 
mhuinn dhaoine oirn, ach bidh ar 
Maighstir maille ruinn anns gach 
teinn, agus uime sin na biodh 
eagal oirn. Bheir esan air gach 
ni comh-oibreachadh chum maith 
— agus a mach as an dorchadas 
leis a 'bheil sinn air ar cuartach- 
adh, bheir Dia air latha dealrach 
glòrmhor f hathasd eiridh an Alb- 
uinn. Na biodh cagal no sgàth 
oirbh — deanamh 'ur dleasdannas, 
agus fugaibh ceancrlclie na ciiise 



ann an lamhan an Tighear- 
na. Bithibh dileas — bithibh seas- 
mhach — air sgàth Chriosd agus ar 
n-anmanagèiUibhagusnastrìochd- 
aibh. 

Labhair e mar so gu laidir g' 
am brosnuchadh agus g'am beoth- 
achadh. Las misneach air gach 
aodann. Dh'eirich Flath ard uasal, 
a bha 'm broilleach an lobhta, mac 
larla M/iar, agus ghlaodh e mach, 
" Tha'n Tighearna leibh I sheas 
mise mach 'n ar n-aghaidh, ach 
thug Dia (Ihomh nis mo chunnart 
agus mo pheacadh f haicinn ! Cha 
dean mi dàil ni's faide — cha'n'eil 
e m' chomas ! Nuas ais' esan a 
bhann naomh agus an coimh- 
cheangal sòlaimte chum mo lanih 
a chuir ris ! Guidhibh air mo shon 
ars' esan — asluichibh Dia as mo 
leith gun dthugadh e maitheanas 
domh air son dearmad a chur co 
f'ada 'sa chuis I" 

Labhair e mar so le guth ard 
daingeann— bha na debir a' ruith 
SÌ0S o 'shùilibh. Tha m' ainm a 
nis ris a bhainn, agus lecomhnadh 
Dhe seas'aidh mi coir na h-eag- 
laiye gus an caill mi (ma's eiginn) 
am braon madheireadh de dh fliuil 
mo chridhe I 

Ghrad dh' eirich mòran de dh* 
ard uaislean na tire bha làthair, 
agus labhairiad'sandòigh cheudna. 
" Nach d'thubhairt mi ribh a 
mhuinntir mo ghràidh'' arsa JHen- 
derson naomh — nach 'cil sibh a nis 
a' creidsinn gu bheil Dia maille 
ruinn. 'Nuair shaoil sinn gun robh 
Flaithean ard na dùthcha chumar 
treigsinn, 'sann a sheas iad sinn ; 
gabhamaid misneach; soirbhichidh 
a chuis. 

Cha robh 'm focal as a bheul 
nuair thainig -am Mòrfiiear a b' 
àirde 'san rioghachd air 'aghaidh, 
an t-Iarl' Aorach no lail' Earra- 
ghaiiiheal, agus leig esan mar an 
ceudna ris doibh gu'n scasadh e 



M 



1831. 



EachdriUdh na h-Alba. 1638. 



20.'5 



ad le 'fhuil, le 'mhaoin agus le 
dhaoine. 

Ghabh a chleir an sin misneach ; 
chaidli iad air an aghaidh agus 
shocruich iad Eaglais na h-Alba 
mar bha i 'n deigh linn Iain Knox. 
Chuir iad as gu buileach do'n 
chreidimh Easpuigeach. Fhuair 
iad a chùis leotha — charobh duine 
làthair gu cur 'nan aghaidh, no 
neach gu radh gu'm b'olc. Air an 
13tK Deceinber thugadh a mach 
binn an aghaidh nan Easpuigean 
SheariT.onaich an gaisgeach treun, 
//ew^/eri'OWjCeann-suidheant-Sean- 
aidh, agus ghabh e mar cheann- 
teagaisg, Salm ex. 1. Tlmbhairt 
an Tigliearna ri in' Tkighearna, 
Snidh (tig mo dlieas Inimh, gus an 
cuir mi do naimhdean nan stM fo 
do chosaibh. An deigh na sear- 
moin rinneadh ascaoin- Eaglais air 
gach ball do'n chreidimh Easpuig- 
each. Ghairmeadh gun robh Eag- 
lais n h-Alba nis a rithist air bono; 
thogadh laoidhean taingealachd — 
Fhreagair seana bhallachan aosda 
na h-Eaglais àirde do na hallelu- 
iahs aighearach a chuireadh suas, 
agus sgaoil an t-àrd-Sheanadh so a 
b' iomraitiche, a choinnich, no 's 
dòclia, 'choinnicheasgu bràth tuiU' 
ann an Albuinn, 

" Leag sinn gu làr" arsa Hen- 
derson '■ ballachan lericho : mo 
thruaighe esan a dh' fheuchas a 
rithist r'an togail ? 

'Nuair dh' thag larla Hamilton 
àrd choinneamh na h-Eaglais thug 
e Duneideann air ; agus an deigh 
dha buidheann làidir shaighdear- 
an a chur an Caisteal a bhaile 
mhòir sin, thug e Lunnuinn air a 
dh' innse do 'n Righ mar thach- 
air. 

Bha Tearlach mar dh'fheudas 
sinn a chreidsinn fo anabharra 
corruich, agus ghrad thòisich e air 
uidheamachadh mòr a dheanamh 



chum na Cùmhnantaich a chur fo 
cheannsal. 

Bha fios aige gu'n seasadh gach 
aon aig an robh bàigh ris an Eag- 
lais Shasunnaich e, gu 'n seasadh 
na Pàpanaich gu leir e. Bha 
earbsa mhòr aige a muinntir Eir- 
inn, agus as na Gaidheil fo laria 
Huntly. Gheall Righ na Spàinde 
dà-mhile-dheug de shaighdearan 
taghta dha,— ach 'na dheigh so 
uile, bha e gun or gun airgiod, 
agus bha'n dùthaich am bithean- 
tas suarrach m'a dhèibhinn. 

Air an làimh eile bha na Cùmh- 
nantaich làidir, treun, lionmhor. 
Bha 'n cridhe 's a chùis ; bha iad 
dol a chogadh air son gach ni bu 
luachmhoire leo air thalamh, agus 
bu daoin' iad a dhòirteadh am 
braon fa dheireadh de dh' fhuil 
chraobhach an cridhe mu'n geill- 
eadh iad. 

Bha 'san am sin laoich threuna 
de dh'Albannaich a bha thairis as 
an Rioghachd a choisinn anabhar- 
ra cliù am Flanras; agus co luath 
's a chual' iadsan gun robh Sas- 
unn air eiridh an aghaidh an dùth- 
cha fein, agus a' bagradh an creid- 
imh Easpuigeach a sparradh orra 
'dheoin no dh' aindeoin, ghrad 
ghreas iad a nail. Thogadh an 
dùthaich agus thòisich gach aon a 
bh'air taobh nan Cùmhnantach air 
uidheamachadh a dheanamh air 
son latha na gaillinn a bha nis 
dlùth. 

Ghairm Righ Tearlach cogadh 
an aghaidh Albainn. Ghlac e 
gach soitheach a bhuineadh do 'n 
dùthaicli so a b'urrainn da fhaot- 
ainn ; agus chuir e roimhe teachd 
a nuas à Sasunn le feachd a chuir- 
eadh as do na Cùmhnantaich agus 
d' an luchd leanmhuinn. 

Ciii sinn mar dh' eirich 'na 
dheigh so — feuchaidh sinn ris an 
eachdraidh so air 'n do th òisich 



S04 



il/u Thiomiiadh a diieanamh gu Iràlhuil. 



JanuarV, 



sinna dheanamh co taitneach 's a 
tha 'n ar comas. Ben cogadh so 
bha nis a tòiseachadh tùs na geur- 
leanmhuinn chruaidh sin a rinn- 
eadh air na Cùmhnantaieli naomh, 
anns an d'f liuiling ochd-mile-deug 
pearsa, an daia cuid bàs no bochd- 
uinn OS cionn aon ni a's urrainn 
duinn a smuainteachadh. Feadh 
ochd-bliadhna-ficliead sheas iad a' 
gheur-leanmliuinn a b'oillteala ag- 
us a b'eagallaiche-ach mar thach- 
air do shluagh an Tighearna a 
sheas 's an Eiphit, mar a's mo dh' 
f'huiling iad 's ann bu lionmhoire 
agus bu treine dh' f has iad. Bha 
fuil nan daoine naomh mar shiol 
do 'n Eaglais. Ch'ù do'n Ti a's 
àirdo as an robh an earbsa, cha do 
gheill iad— sheas iad a mach — 
agus gus an latha 'n diugh tha 'm 
Preas a bha losgadh le teine, a' 
losgadh fhathasd--agus cha deach' 
e as. 

Dh' f huiling iad airson Dhe agus 
an creidimh, agus tha sinne an 
diugh a' sealbhachadh toradh an 
saothaireach. Mu choinneamh 
mo shùl, far a' bheil mi nis a' 
sgriobhadh na h-eachdraidh so, 
tha fhathasd 'na seasamh craobli 
far an do chruinnich iad ioma hitha 
a dheanamh aoradh do Dhia, ann 
an garbhlach far nach b'urrainn 
am marc-shluagh a bha air an loir 
an leantuinn. 

Nach buin e dhuinn cuimhne 
chumail orra, agus eòlas fhaot- 
ainn air an gniomharra treuna, ag- 
us an deuchainnean mora. 

T. M. L. 

Campsie, 1831. 



Mu d/tleasnas gach aon aig a bheil a 
hheag no mhor dc vihaoin shaogh- 
alla, an Tiom7iad/i a dheanamh 
gu Iràlh, ann an am an slàinte. 
Cha'n'eil mearachd a's cumanda 

na daoine chur dàil san dieasnas 



f heumail so gu am am bàis. Is 
iomad call agus truaighe a tha 
sruthadh o'n dearmad so — Cha'n 
'eil sgireachd, feudar a ràdh, ann 
an Albuinn, anns nach leudar 
dearbha brònach f haighinn air an 
ni so — mi-run eadar clann an aon 
athar agus na h-aon mhàthar ; — 
agus na chruinnicheadh le cùram 
agus dichioll onarach, air a chosg 
aig lagh. Seadh, b'aithne dhuinn 
clann dhaoine coir' a chuiieadh a 
dh'iarraidh na dèirce le dearmad 
an athar air a cheart ni so. A'bheil 
Ministeir san dùthaich aig nach 
'eil fios gur dearmad cumand'aira 
bheil mi labhairt. Cia minic, air 
dhoibh bhi air an gairm gu taobh 
leaba bais an luchd-èisdeachd, a 
gheibh iad na mnathan bochd' a' 
caoidh agus a bròn, (cha 'n ann 
gun aobhar) nach d'rinn an com- 
panaich an tiomna deireannach — 
agus mar tig iad as an tinneas fo 
'm bheil iad air an am, gu'm bi 
iadsan agus a chlannòg fo mheach- 
ainn a mhic is sine, agus aig am 
bi comas, mar is trie a tha tach- 
airt, an teaghlach bochd a sgaoil- 
eadh mar chi iad iomchuidh. 'S 
ann ri tuath, agus daoine ann an 
cothrom meadlionach a tha mi 
labhairt, is cha'n ann ri daoinibh 
mora; cha tuit an sùilean air an 
duilleig so — is cha ruig ar brialh- 
ran iad. 

Tlia aobhar againn a smuain- 
teachadh gu 'bheil mòran a' cur 
dearmad ann an deanamh an tiom- 
naidh, on bharail ghoraich agus 
fhaoin, gu bheil e mi-sliealbhar, 
no mi-f hortanach so a dheanamh 
is iad 'nan slainte. Tha iad am 
barail gu 'n luathaich e am has. 
Cha 'n iongantach ged robh a 
bharail so coitchionn leis co cum- 
anta 'sa tha e do dhaoinibh dàil 
a chur 'san dieasnas gu uair am 
bais. 'Bheil ni air bith is amaid- 
ichc na smuainteachadh gu 'n 



1831. 



Mu Thiovviadh a dheanavih su tralhail. 



205 



greasadh e am bàs, an gnothaich- 
ean saoghalt' a shocrachadli. 'An 
ait an Tiomnadh bhi deanta, am 
has a ghreasad, 's e sin a bha lo 
tbric 'na mheadhon cumliaclidach 
gu duine a dh'f haighinn a chuid 
a b'f liearr d'a thinneas, an ciiram 
so a bhi seachad. Is iomad uair 
a cliunnaie sinn am fiabhrus agus 
an iarguin fo'n robh an duine tinn 
a'fulang air a mheudachadh gu 
mòr leis an iomaguin a chuir so 
air a chridhe, nach robh a thiom- 
nddh air a dheanamh. Ann an 
amharc m'an cuairt as a leabaidh 
chunnaic e a bhean a bha dileas 
gràdhach dha roimhe, 'na bannt- 
raich fo mhèinn a nihic, a bheir- 
eadh a stigh ann an latha no dha 
bean eile'na h-àite — chunnaic e i, 
'na smuaintean, air a cur a mach 
air an dorus. Chunnaic e a leanab- 
ana beaga gaolach rùisgte air an 
iirlar, a' mireag gun f hios air na 
bha feitheamh orra. Ann an la 
no dha, a deir esan 'na chridhe 
fein, cuirear sibh a mach do bhoth- 
an bochd far a' bheil an nochd mo 
chuid ghamhna; bithidh sibhse gu 
fuar, agus maith a dh' f haoidte. 
gu h-ocrach, a chòmhnuidh. Tha 
so a' ruigheachd a chridhe- tha 
'm fiabhrus air 'àrdachadh — tha 

fios air a chur gu fear-Jagha 

cha'n'eil e ri fhaotainn— tha breis- 
leach a tighinn air; cha leig an 
leigh fear-lagha choir na leapach. 
Cha 'n eil e ars' esan, 'na urrainn 
labhairt mu nanithibh sin ; no tha 
am Ministeir, no caraid, no e fein 
a'deanamh a thiomnaidh mar is 
fcarr is urrainn doibh. Tha esan 
a' toirt suas an deò. Tha mhac 
is sineadh a' dol gu aon fhear- 
Jagha, a Bhanndrach bhochd gu 
fear eile, agus a chlann òg a dh' 
ionnsuidhan treas fir; gheibhgach 
aonachomhairl'is fearr a thoiHch- 
eas iad; agus gu lagh tha iad a' dol. 
Dh' fhalbh gachgràdh agus bàigh 



— am mac an aghaidh a mhàthar, 
agus am bràthair an aghaidh na 
peathar ; am fad 'sa tha sgillinn 
aca ris de'n t-saoghal, cha'n fhaigh 
iad ach cainnt mhihs bhiasd', agus 
geallainne àrd o 'n luchd-lagha. 
Thig an t-Uachdaran a stigh le 
'f hear lagha fein, agus air a cheann 
fa dheireadh cha'n'eil sgillinn a 
rinn an duine coir a dh' fhalbh 
nach 'eil a' dol do sporain fhar- 
suing an luchd-lagha — agus tha 
am mac is sine, a mliàthair ao^us a 
chlann gu leir air an cur a mach 
as a ghreim a bh'aca ; an t-ionad 
anns an robh iad gu sona socair 
iomad Jatha, agus a bhiodh 'na 
fhasgadh agus 'na dhachaidh shòl- 
asaich dhoibh iomad bliadhna, 
'an sealbhachadh sith agus sàmh- 
chair, nam biodh esan a chaochail 
air deanamh a thiomnaidh, 

Na canadh neach sam bith nach 
i 'n f hirinn a th'againn ; b'urrainn 
duinn an ainmeachadh air an d' 
thainig a cheart ni so. Is minic a 
shaoil sinn gu'm b' iomchuidh an 
ni do Mhinisteirean, 'nan cuairt o 
am gu h-àm am measg an luchd- 
èisdeachd, cothrom a ghabhail air 
an dleasnas so a sparradh air 
muinntir na sgireachd. Co dhiùbh 
bu fhreagaraiche dhoibh fheòraich 
dhiubh ann an latha na slainte, an 
d'rinn iad an tiomnadh, no f heòr- 
aich dhiubh, mar is trie leo a 
dheanamh, an am suidhe ri taobh 
leabaidh am bàis. Cha chuir e 
corruich air duine coir ionraic sam 
bith a cheist so a chur ris — " An 
d'rinn thusa do thiomnadh ?" Ma 
rinn se e, cha wiiv leis innseadh. 
Agus ma gliabhas neach air bith 
miothlachd ris a cheist, is esan a 
mhàin anisin air am bheil agartas 
coguis gu'n d' rinn e dearmad air 
an dleasnas so. Ma ghabhas am 
Ministeir a chothrom fein — ma 
dh' fheòraicheas e a cheist ann an 
cairdeas — an caoimhneas — mar 



206 



Oìdaidmhcìl Gaelic 



January, 



charaid an duine, leis an àill a 
mhaith— is ainmig gu dearbh a 
thachras esan ris a ghablias gu li- 
olc e : agus ged a thachradh, tlia 
e 'na cl)u]aidh-sliòlais dha fein 
gu'n d'rinn e a dhleasnas. 

T. m'l. 



OID'AIDMHEIL GAELIC. 

Ma bheir a ghall-thromp fuaim 
neo-chiimieach uaipe co a (ill 
ulluicheas e fein chum a chatha. 
Pol. 

A Theachdairc Ruin, 

Aig a chuirm mhòir a rinn na 
Gaeil mar urram do'n Teaclidaire, 
air an robh f ion dearg na Frainge 
ga Ò1 na pliioban, agus " slàinte 
an ollai I^eòdaich" a' reubadh nan 
neu!, feudaidh cuimhne a bhi 
agaibh gu'n do sheas Mactalla suas 
an làtliair maithibh na cuirme, 
agus gu'n d'iarr e oid'-aidmlieil 
Gaelic a thoirt d'a luchd-diilhcha. 
'Se mo bheachd fein, da rireadh, 
nach bu choir sealladh a chall air 
an ni so. Am bheil e reusanta 
am feadh a ta oid'-aidndieil Laid- 
inn againn,— cànain nach 'eil ach 
ainmig 'ga searmonachadh 'san 
dùthaich so ; agus Greigis, cànain 
nacli eil idir ga searmonachadh an 
so; gu blieil a Ghaelic, a chan- 
ain liobha, tharbhach, bhlasda, 
bhinn, agus a ta 'ga searmona- 
chadh do chuigceud inileGaa], gun 
oid'-aidmheil ? Aon chuid, tha 
daoine am barail nach'eil 'sa Ghael- 
ic ac'i blialuin a dh'f'heudas neach 
air bith a labhairt agus a leugh- 
adh, no, nach fiù leth-mhuillein 
sluaigh saothair aon duine ! Air 
mo slion fein dheth 'nuair chluinn- 
eas mi ministeir a' searmonach- 
adh cothlamadh de chànain, air 
leam nach peacadh dhomh snodha 
gàir' a dheanamh. Cha'n'eil fada 



o na chuala mi aon diu 'g ràdh gu 
stòlda socrach o'n chrannaig, "mar 
fairich duine peacadh mar agheall- 
ach (ealiach) air, nach fior crios- 
duidh e." 

Na habradh neach air bith gu 
bheil toil agamsa buille 'chur air a 
chleir. 'S fada uam a ghabh e ; 
"s ann tha mi air an taobh. 'S 
taitneach an ni do neach air bith 
a bhi suas ri cheaird, agus co am 
pears' eaglais leis an toil gach am- 
adan a chluinntinn a seinn 

" Nuair theid thu do'n chUbaid 
Ni thu ùriiuigh gu gleusda ; 
Bi'dh cuid dh'i 'ua gaelic, 
Is pairt dh'i 'na Beurla ; 
Cuid eile 'na H-eabhra, 
Na Fraingis, 's 'na Greigis, 
'S gu'n saoil sinn gur sagart 
A th'againn 'j^a eisdeachd !" He i 
ho ro ! 

Tha f hios agam gu'n abair iom- 
adh gu'm b' f hearr d' ar dùthaich 
nach robh focal Gaelic innte, oir 
gur h-i 'bheurla gheibh meas 
dhoibh aig baile 's o'n bhaile. Tha 
mi fein's a bharail cheudna,ach tha 
mi'm barail cuideachd o na thach- 
air dh'i bhi ann, agus ministeirean 
'gan cumail suas a chum labhairt 
ri Dia an ainm a phobuill agus ris 
a phobull an ainm Dhe innte gum 
bu choir dhoibh a bhi comasach a 
labhairt agus a leughadh. Ma tha 
ùmhlachd do thoil De feumail a 
chum sonais arluchd dùthcha, ag- 
us ma tha eòlas air a thoil feumail 
m'an urrainn sinn ùmhlachd a 
thoirf, cha 'n urrainn sinn a ràdh 
gu bheil iadsan a chunias an t- 
eòlas so uatha a' gradhachadh an 
coimliearsnach mar iad fein. Tha 
fhios agam gu 'n abair cuid eile 
gu'm faigh a Ghaelic bus nàdurra 
marfaigh sinn oid'-aidmheil. Neach 
air bith a their so cha chreid mi 
gu bheil moran eòlais aige aon 



1831. 



Mo iiaomhachadh na Shbaid. 



'207 



chuid air a' Ghaelic no air a'ghael- 
tachd. 'S i 'cheart argumaid a 
chum oid'-aidmheil uainn na ceud- 
an bliadhna so. Gheibli an sluagh 
bàs, agus sin ann an staid aineol- 
ais, ach gus an leagh an teine 
deireannacli an sliabh deireann- 
ach cha'n f haigh a Ghaelic has ; 
tha a h-ionada didein cho do- 
thoirt a mach s a tha iadsan a 
ta ga labhairt do-chiosnaichte ! 

Their cuid gu 'bheil e feumail 
Eabhra, 's Greigis ionnsuchadh a 
chum am Biobull a thuigsinn. Saoil 
mi'm bheil fhios aca so gu 'bheil 
e feumail Gaelic ionnsuchadh a 
chum Greigis agus Laidinn a 
thuigsinn? Cha bhithinnsa an 
aghaidh do neach gach cànain air 
thalamh ionnsuchadh 'nam b'e 
'thoil e, ach anns a cheud dol a 
mach tuigeadh e 'chànain anns 
am bheil dùil aige 'bhi searmon- 
achadh focal an De bheò. Uime- 
sin, a Shàir, seasaibh bhur dùth- 
aich — seasaibh a choir mar rinn 
sibh riamh, agus na biodh a 
Ghaelic ni's faide gun oid'-aid- 
mheil; 's ann tha daormainn leib- 
ideach a mhuinntir ar dùthcha a 
gabhail nàire dhi- ma bhios iad air 
Galldachd ach " tri leth-bhliadh- 
nachan mar dubhairt iad fein, 
cha'n'eil smid aca I Na siadair- 
ean I 'S aithne dhomh fear a tha 
sea-leth-bhliadhnacha-fichead air 
Galldachd agus cha d' àicheidh e 
riamh nach be 

AN GAEL ANNS A BHAILE. 

Glascho, 7 

An t-aon mtos deug. 1 830. \ 



Mu naomliachadh na Sàbaid. 
A Theachdaire Urramaich, 

An urrainn sibhse 
innseadh dhomh ciod a dh' eirich 
do'n t-sean aithne urramaich sin 



" Cuimhnich la na Sàbaid a naomh- 
achadh." Tha sinne a leughadh 
ann an leabhar Ecsodus gu'n robh 
an aithne so air a toirt seachad le 
àrd-mhòrachd, agus air a naomh- 
achadh le ùghdarras an De mhòir. 
Ach ciod a dh'èirich do'n aithne 
so ? Am bheil i 'na codal, an 
deachaidh i à fasan, an deachaidh 
a dubhadh a mach as na deich 
fàintean? 'S cinnteach thachair 
ni-eiginn mar so m'am b'urrainn 
a leithid a thair air an la sin a 
bhi air fhoillseachadh, oir, ged a 
theireadh sinn nach robh an 
neach a sgriobh an aithne so air 
tùs na mhòr aobhar airidh, gidh- 
each tha :e reusonach a smuain- 
eadh gu'm bitheadh aon la son- 
raichte air a chur air leith anns 
am bitheadh creutairean tuigseach 
a'togail am beachd riArd-Cheann- 
ard an Domhuin. A bhàrr air a 
so tha e 'na ni sònraichte urram- 
ach do'n chreutair a bhi naomh- 
achadhna Sàbaid. 'S la e ann sam 
feud sinn air dòigh shònraichte 
teachd dlùth do 'n Uile Chumh- 
achdach agus a bhi cumail còmh- 
radh ris an Ti sin d'am bheil 
ainglean ag aoradh le mòr urram. 
Cia naomha, gian, agus maiseach 
air maduinn na Sabaid a bhi tar- 
ruing dlùth do dh'Athair airSpior- 
aid agus a bhi faotainn dealtu ur- 
air à tobair co-chomuinn naomha. 
Cia mheud de so a dh' f heudam- 
aid fhaicinn nan d'tliigeadh luchd- 
aidmheil cruinn air la anTighearna 
le cridheachan a'lasadhbhàrr altair 
na h-ùrnuigh ? Nan d' thigeadh 
iad o'n glùinibh o'bhi cuairteach- 
adh altair an teaghlaich, no o'n t- 
seòmar sa'n robh iad a' cumail 
co-chomunn uaigneach le Dia 
gu bhi beachdachadh air 'na ion- 
ad naomha, agus a bhi air am 
beathachadh le saibhreas a shaor 
ghràis. Nach bitheadh daoine mar 
so a' tarruing anail chubhraidh na 



308 



An i-Sàbaid. 



January, 



nèamha, agus fàileadh na Diadh- 
aclid ri f Iiaotainn uatlia ; agus a 
thaobh a leithid so a choimhtliion- 
al, nacli feudamaid a radii " Gu 
cinnteacli tlia ;in Tigliear.i'ann san 
àite so." Am moladh iigus an aor- 
adh, dhoireadh suas air sgiathan 
creidinih agus bhitheadh iad air 
gabhailriu tridanAoin ionmliuinn. 
Cia mòr sa bhitheadh seirbhisich 
an Tighearn' air an còmhnadh 
agus air an neartachadh ann an 
obair, agus cia taitneach sa rach- 
adh an obair air a h-aghaidh, 
ann am beothachadh nam marbh 
— a' dùsgadh luclid clò-chodail, a 
neartachadh on anfhainn — a' toirt 
cò-fhurtachd dhoiblisan a tha ri 
bron, agus a daighneachadh an 
fhior-chreidich ann san t-slighe 
neamhaidh. 

Ach mo thruaighe ! an n'e a 
leithid so a tha ri f'haicinn. An aite 
a bhi teachd o n glùinibh, nach 
ann a tha chuid as mo a luchd 
aidmheil a'teachd o'n sgàthan, far 
an robh iad a' tairgseadh suas 
an iobairt mhaidne air altair na 
fein-speis agus an aite bhi feith- 
eamh air an ionad aoraidh flir an 
do gheall Dia coinneamh a thoirt 
d'a chloinn agus am beannachadh, 
an t-àite sin gu sònraichte far an 
cluinn e ùrnuighean a phobuill, 
agus an d' thoir e freagradh do 'n 
iartasan ; an dòirt e uisge airsan 
a tha tartnihor, agus tuiltean air 
an talamh thioram. An aite a 
leithid so nach ann tha iad a siubh- 
al nan sHabh, an tòir air diomlian- 
as leis am bheil an t-anam air a 
tliruailleadli, agus an cridhe air a 
leigeadh reidh ri ana-miannaibh? 
Nach 'eil ar sràidean, ar bailtean 
mora agus bcaga,afjus an dùthaich 
gu k'h-, nam fianaisean muhidach 
air a so? Nacli 'eil iad sin 'nam 
fianaisean air misg agus air gach 
uile ghne aingidlieachd air an la 
sin, an uair tha scan agus òg a' 



coinneachadh a chèile,a dheanamh 
follaiseach an taic air an Dia Uile- 
chumhachdach, agus am feud 
sinne a blii co arnaideach agus a 
smuainteachadh gur esan a thuirt 
"Cuimhnich la na sàbaid a naomh- 
achadh" a tha fhathast 'na àrd 
fhear-riaghlaidh an domhain, agus 
gu 'm fuihng e 'iighdarras a bhi 
mar so air a thilgeadh sios gun 
luchd aingeachd a smachdachadh. 

AM BODACH LIATH, TAOBH NA H-AIBHNE. 



AN T-SABAID. 

So co'-ainm an Ik san d' eirich Criosd, 
Toirt buaidh air b;is 's air uaigh, 

'S a ghleidhear leluclid leanmhuinn sior, 
Mar chomhar" air u bhuaidh. 

Mu 'se's gu'n tiig Thus* buaidh air Bas, 
Air uaigh, an saogh'l, 's an diabh'l, 

Cha b'uilear ged bhiodh iolach gair 
Air co'-ainm d'la-s' an cian. 

Eireadh a ghrian air magh 's air sllabh 
Ni's bòi'ch' no rinn i riamh, 

A's seinneadh eòin ni's binne ceòl 
Measg chos a's phreas fo dhion. 

Biodh aoibhneas air a chruinne-ch6 

Fo eiridh dears' do loinn, 
Gach creutair ta air thalamli fas 

Biodh sòlasach le 'n cloiun, 

Bi'dh maitheas air gach ni ta fhs, 

A's fabhor air gach neach, 
A choimheadas, le h-uri'am naomh, 

Do Ik, 's bheir gràdh do d' thrach. 

Seinnidh do jdiobull, Dhia nan grks ! 

Air d'lk dhuit bran naomh, 
Bi'dh caiream anns gach tional hiaidh 

Do bhuaidli-sa, air gacli taobh. 

'S filuinn do shnuadh, a latha naoimh ! 
Bann-righ air chàch gu beachd j 



1831. Cronan na Calluinn. 209 

Do dhol amach 's do theachd a steach, *S E-feiii bheir beannachd a' s bheir 

'S ro àilli ann mo bheachd. buaidh, 



'S ni soiia buan an neach, 
A bheir do d-shabaid chaomh-sa speis, 
'S ro chaomh do bhuaidh'n gu leir : ,„ , ,. ,, . ^ ,, ,, , , 

° S da reir bheir gradh d a reachd. 



S uasal do dhreach, a latha naomh ! 



Do che'uman àilli 'n sùil do Dhe ! 

'S e'n Triath bheir gras da reir. Seumas. 



EILEAN THIRIDHE. 

Tha Eilean Thiridhe co iosal chòmhnard 's nach'eil e furasd' a thog- 
all *s an oidhche leis na maraichean tha 'g iarraidh g'a ionnsuidh. Tha 
e 'na chleachda cumanta, uime sin, le muinntir an eilein 'nuair tha 
càirdean a mach air chuan agus dùil aca riutha, tein' a lasadh air àite 
àraid air an dean am maraich" a ghabhail. 'S iomad bàta agus sgioba 
a thèarnadh leis a chleachda chairdeil, bhàigheil so. 'Se T haireach- 
adh so thug air ar caraid an Dan a leanas a sgriobhadh. 

lUL AN EILEANAICH. 

Bha 'ghrian 's i air luidhe fo smal a's fo ghruaim, 
Agus cuaintean a' beuchdaich le gàraich nan stuadh ; 
Ach than t-eithear gu treun ris a' ghaillinn a' stri, 
A'g iarraidh gun luasgan gu cala na sith. 

Bha dui-neòil nan doinionn a' siubhal nan speur, 
A's fearann no fasgadh do'n sgioba cha leur ; 
Ach gun mheatachd, gun imcheist air cridhe nan sonn, 
Shlor ghleidh lad an gabhail air Eilean nan tonn. 

Delr am maraiche aosda a shuidh air an ailm, 
Na striochdaibh mo ghillean, fo uabhar na stoirm ! 
Biodh ur n-earbsa gu daingeann 'an ard Righ nan DUl, 
Oir dheònaicb a mhaitheas na bheir soills' agus iul. 

I. M*L. 



CRONAN NA CALLUINN. 

AIR roNN. Cha b'i fiodhull bheag nan teudan 

Agus ho Mhòrag A chuireadh gleusadh air m' aigne. 

Ho ro na ho ro gheallaidh ; B'annsa nuallan ard na pioba, 

Agus ho Mhòrag. Cumha tiomhaidh thig le caireal. 

Cha b'iad lt.chairtean an dannsaidh cha b'e abhachdas an t-sùgraidh 

•Nochd a b-annsa learn bhi tathaich. ^hogadh an tuirse th'air m'anam. 

VOL. II. 2 c 



'*10 



Comharraidhean air caochlaidhcan na side. 



Janonry, 



B' f hearr bhi suidhe "n cois na tràighe 
A'g cisdeacbd gkraich n.i mara. 

B' f hearr bhi'm fasgadh uchd na garbh- 
laich 
'G eisdeachd tailmrich na gaillinn, 

Ged a tha mi 'nochd co tùirscach 

'S trie bu mhuimeaehmi air calluinn. 

A' cur spaime cbridheil abbach 

Leis na oiirdean sin nach maireann. 

*S iomad àite feadh an t-saoghail 

'S a 'bheil laoich mo ruin 'nan luidhe. 

Mo chomh-aoisean geala gaolach 
A bhiodh aobhach air a* cballiiinn. 

'S coigreach mi a nochd 'san àite 

An d'f huair mi m'àrach am leanabh. 

Dh' fhalbh an uaisle cbridheil aobhach 
A bheireadh aoidheachd do'n aineol. 

Dh'f halbh a cbeathairne bha fialaidh 
'Bhiadhtaicheadh a chaora nalhiig. 

Slàn le gillean glaii an f heile 

Bhiodh air chcilidh oidhche chaUuinn. 

Dh' fhalbh an ceòl a 's dh' fhalbh an 
eideadh 
Dh'f halbh an gleusdachd 's an aighear. 

Gu'n d'f halbh cleachdainncan mo dhiith. 
cha. 
Tha mi tbrsach bhi 'ga'n gearan. 

Ma 'si'n t-seiche ehniaidh cha bbuailcar 
Faic i shuas air bhàn- nan spanan ! 

Ma 's e 'n caisein-uchd tha 'f hàile 
Leis an al so nis 'na annas. 

Ma 's i 'n rann 's an guldhe càirdcil 
'S ainneamh fardoch anns an canar. 

Cha b'iad lùchairtean an damisjiidh 
•Nochd a b'annsa leam blii tathaich. 

AOSDAN CLAS CHOIRE iJUOKODAIL. 



Uamh an t-silidh 
Oidhche ChaUuinn, 1831. 



Comharraidhean air caochlaidh- 
can na side. 
An dara earrann, 

Anns an àireamh mu dheireadh 
thug sinn seachad cuid de chomh- 
arraidbean air atharraichean, no 
air cacchlaidliean na side, tha 
beò chreutairean a'toirt dhuinn. 
Feuchaidh sinn a nis cuid de na 
comharraidhean tha lusan, luibh- 
ean agus blàithean a* toirt dhuinn 
air an ni cheudna. 

Tha comas aig luibhean an 
duilleagan fhosgladh ri bias na 
grèine, agus an diinadh no 'm pas- 
gadh 's an anmoch. Tha luibh- 
ean eile ann a sgaoileas a mach 
am blàithean 'san anmoch, cuid 
diubh a dh'fhosglas, agus cuid 
diubh a phaisgeas iad mun tig an 
t-uisge. Le geur bheachdachadh 
air gluasad luibhean, feudar barail 
gu maith cinnteach a thoirt air 
atharraichean na side- 

Tha 'm fiiogli* gu h-araid feum- 
ail ann t?m beachd thoirt dhuinn 
ro'n am air caochlaidhean na side. 
Nuair tha biàth na luibhe so a* 
fosgladh a mach gu farsuing, feud- 
aidh sinn bhi Ian chinnteach nach 
'eil an t-uisge dlùth — f had's a dh'- 
f huirgheas an} fliogh fosgailte cha 
ruig sinn a leas sgàth bhi oirn ro"n 
uisge. Ri làithean frasach chi 
sinn am fliogh leth-fhosgailte.agus 
'nuair tha e dùinte 's comharradh 
cinnteach so gu 'bheil an t-uisge 
dlùth. 

'Nuair tha fras uisge dlùth, 
paisgidh an t-seanirag thri-bhil- 
each suas a duilleach. 

Tha luibh bheag dhearg-j- a' fas 
am nieasg an arbhair a clntear gu 
trie 's an fhasbhuain ; ma dht'hos- 
glas i so a duilleach 'sa mhaduinn, 
feuduidh sinn a bhi cinnteach a 
latlia tioram. 

Tha comharraidhean araid mar 



Chick-weed. 



f Wincopipc. 



1 831. 



Guth Mhactalla. 



211 



an ceudna r'a fhaicinn air aogas 
nan speur leis am feud sinn seor- 
sa do bheachd a gliabhail roimh 
làimh air atharraicliean na side. 
An dèigh aimsir thioram agus side 
shoilleir, 'se cheud chomharradh 
am bitheantas air atharrachadh, 
neòii gheala, thana, chitear a' dir- 
eadh suas, a' slor f has ni's mo ag- 
us ni's dòmliala, agus a' tearnadh 
ni"s isle — tha na neòil a hha eut- 
rora tana a' fas 'nam mill niliòra — 
tha iad so a' dlùthachadh air a 
cheile, agus tha so uile 'na chomh- 
arradh cinnteach air. uisg' agus 
caochladh side. 

Nuair ilia na neòil gheala thana 
sin 'nan dosan agus 'nam badanan 
eutrom fada, tha iad a' coniharr- 
acliadh a mach gaoth làidir a tha 
ri seideadh as an airde ris an robh 
ceann-cao! nan neul bàna sin ag 
amharc. 

'Nuair tha na neòil air dhath 
dearg "san f heasgar, agus glas 'sa 
mhaduinn, tha e 'na chomharradh 
air latha tioram soilleir, ach 'nuair 
tha'm feasgar glas 's a mhaduiun 
dearg, tha e 'na chomharradh air 
droch latha fliuch. Chi sinn 'an 
Soisgeul Mhata xvi. 2. gu'n robh 
so 'na chomharradh aig na h-Iudh- 
aich. 

Am bitheantas nuair tha neòil a' 
dòmhlachadh 's a tearnadh mu 
fheasgar tha e 'na chomharradh 
air uisge. 

'Nuair chuireas nabeanntan àrd 
orra'n curraichdean-oidhche geala, 
tha'n t-uisge tighinn : cluinnear 
fuaim ciùil, fuaim cluig Eaglais 
mòran ni's faid' air astar 'nuair 
tha'n t-uisge dluth na air am sara 
bitli eile. 

Nuair chi sinn na neòil ag ath- 
arrachadh coslais gu trie agus gu 
grad air aogas nan speur; a' falbh 
's a' tighinn 's coir 'dhuinn bhi 
deanamh deas air son an uisge. 

'Nuair chitear roth mu'n ghrein 



no mu'n ghealaich tha e* m bith- 
eantas 'na chomharradh air uisge 
no air sneachda— tha 'ghealach 
gu trie air dhath geal-bhàn roimh 
uisge, agus dearg-ruadh roimh 
ghaoith àird. 

Tha dòruinn agus goirteas air 
am mothachadh gu trie ann an 
cnàimh bha leònta no briste, nuair 
tha uisge dluth. 

Tha iomadli comharradh eile air 
a thoirt duinn le daoin_» tuigseach 
a ghabh beachd air na nithean so, 
ach fòghnaidh na chuir sinn sios 
chum càileiginn eòlais fhaotainn 
air cuid de na dòigheannan leis 
an abhaist leò barail a thoirt air 
caochlaidhean na side. 

Tha iomad sean-fhocal am 
measg ar luchd-dùthcha mu na 
comharraidhnean so, agus bhith. 
eamaid an comain neach sam bith 
a chuireadh cuid diubh d'ar n- 
ionnsuidh, oir 's airidh air an cum- 
ail air chuimhn' iad — Mar a ta, 
" 'Se 'n ceo geamhraidh ni'n cath- 
adh Earraich." " 'Se'n aoine bhag- 
arach a ni 'n Sathuirne deurach," 
&c. 



GUTH O MHACTALLA. 

'' Cha 'n ni 'nollaig fir 

A tha aca 'measg nan du-ghaU, 

A leanas'sinne, ach diichas 

No dùthch' as an d' f halbh sinn." 

Latha-nollaig so chaidh, anns 
an t-sean-chùnntas, chruinnich 
mòran de Ghaeil Ghlascho air 
machair mhòr an Righ, a h' uile 
fear'sa chaman air chul duirn, agus 
ged thuit an oidlich' orra cha deach 
an la air taobh seach taobh. Chuir 
iad rompa gu'n coinnicheadh iad 
a ris air di-luain an t-sainnseil ; ag- 
us b'ann mar sin a thachair : ma 
mheadon la chunn'cas a' tighinn 
còrr' a's mile Gael le Piobaire air 



212 ^m Pìobaire Gàidhealach agns 7ia madaidh aìlaidh. Jan uary, 



air an ceann agus fear a' giùlan 
buideil de mhac-an-tòisich. Bu 
bhòidheach da-rìreadh leam fein 
an sealladh. Am fear air nach 
robh boineid bha osain bhreac'air, 
agus am fear air nach robh osain 
bhreaca bha ite an f hirein 'na aid. 
Chaidh an comunn a roinn — thòis- 
ich an ùpraid, agus gu dearbh 
'nuair ghabh na gillean teas cha 
bu nearrachd fear briogais a 
bhiodh 'nan rathad ! Bha cho 
math 's tri mile Gall ag amharc 
air a chluiche, agus mòran de 
Ghaeil cho measail 's a than Glas- 
cho, a dh' fhàs aon chuid ro 
reamhar no ro nihorchuiseach ar- 
son ruith. Fhuair mi fein canian 
o fhear de na cinn-stuic, agus 
mar tug mi teas do'n bhall iomain 
thug esan teas dhòmhsa. Gach 
uair a rachadh am ball a thadhall 
ghabhta sgailc de mhac-an-tòis- 
ich, agus dh'èigheadh a phiob sith 
re tamuill. Mu tliuiteam na h- 
oidhche thainig sinn dhachaidh 
trom, sgith 'sam piobairea'cluiche 
" Soraidh o slàn do ghillean an 
eilidh." — Chuir mi so chugaibh, a 
Theachdaire, a' leigeadh fhaicinn 
d'ar càirdibh ann an tir nam beann 
nach do dhi-chuimhnich sinn gu 
h-uile iad fathast. Tha cuid de 
mhinisteirean tha mi tuigsinn a' 
searmonachadh an aghaidh cam- 
anachd ; theagamh gur h-ann dhiu 
80 sibhse. Cha'n eW f hios agam 
fein ; ach 'se mo bheachd mar 'eil 
agaibh dad as measa na iomain ri 
searmonachadh na aghaidh gu 
bheil 'ur sgjreachd ann an deadh 
staid da-rireadh. Air mo shon 
fein bheir e maothachadh air mo 
chridhe, cuiridh e tiomachdaoigh- 
eil air m'anam.agus lasaidh e gràdh 
nam' inntinn do'm uile cho-chreut- 
airean nuair chluinneas mi ann an 
tir chein nuall na pioba, òran 
maith (iaelic, no eadhon 'nuair a 
bheachd smaoinicheas mi air 
Cluscho, 18.'i0- M ACT ALL A. 



Am Fiobaire Gàidhealach agus na 
madaidh ailuidk. 

SGEULA PIRINNEACH. 

Tha am madadh-alluidh 'na 
chreutair fiadhaich, sgaiteach, ag- 
us an cuid do dhùthchannan tha 
iad anabarrach lionmhor, agus, 
'nuair tha iad ocrach, gu h-araidh 
's agheamhradh, tha ecunnartach 
tighinn an rathad sgaoth dhiubh. 
Air uairibh maith dh' fhaoidte 
gu'm bi na ficheadan diubh ann an 
aon dròbh, agus ged nach 'cil iad 
ro thogarrach tighinn an rathad 
dhaoine, gidheadh 'nuair tha iad 
fada gun Ion, gun bhiadh, cha 
seachain iad duine. Tha e cunn- 
artach losgadh orra; ma dh'fheud- 
ar eagal a chur orra gun a h-aon 
diubh a mharbhadh, 's e dòigh a's 
fearr. 

Thachair do dh' oifigeach airm 
a mhuinntir na Gàidhealtachd e 
fein agus saighdear a bha na phiob- 
aire, bhi air an turns roimh 
bheannta na Spàinde a' gabhail 
ath-ghoirid thairis air gual' àrd 
beinne, dh' ionnsiiidh an àite 'n 
robh 'n t-arm d'am buineadh iad, 
agus shuidh iad fo f hasga craige a 
ghabhail greim bidh a bha'm màil- 
eid a phiobaire. Air ball bha iad 
air an cuairteachadh le madaidh- 
alluidli a chuir suas an donnalaich 
bu ghràinde chual iad riamh, agus 
a sheas le'n craois fosgailte mu'n 
coinneamh a' sior dhlùthachadh 
orra, agus do reir coslais, a brath 
bhi'n grad shàs annta. Thilg iad 
beagan feòla d'an ionnsuidh agus 
chum iad air falbh iad car tamuill 
le criomain bheaga arain a bha iad 
a' roinn orra ; ach ma dheire cha 
robh greim tuille aca ri sheach- 
nadh, agus an aite falbh, 's ann 
bha na madaidh- alluidh a' fas na 
bu daine — an t-ocras air a bheoth- 
achadh agus air fhagail na bu 
gheire leis abheagan a fhuair iad. 
Bha iad a' teannachadli na bu 



1831 



Liiir o Ailean beag. 



213 



dluithe ceum air cheum air an da 
Ghaidheal ; fa dheireadh ars' am 
piobaire " Thabhuam port a thoirt 
do na bèisdean." Sèideara phiob, 
ach cha luaithe thug i cheud sgal 
àrd na theicli na madaidh, 's mu'n 
robh ùrlar a phuirt seachad bha 
iad as an t-sealladh taobh eile na 
beinne. Marbhaisg air na creut- 
airean grànda ars' am piobaire, 
nam biodh fhios 'am gu'n tuigeadh 
iad ceòl thug mi port doibh mun 
do ghabh iad am biadh ; ach coma 
CO dhiù, fhuair sinn a mach na 
dh' f hòghnas doibh an ath uair a 
choinnicheas sinn. 



A Theachdaire Ghaolaich, 

Is fada o'n bha mhiann orra 
sgriobhsdh d'ur n-ionnsuidh, agus 
taing a thabhairt duibh airson an 
dichili a tha sibh fein agus 'ur 
luchd-còmhnaidh a' dèanamh air 
soilieireachadh agus eòlas a thoirt 
d'ar luchd diathcha air Gàidheal- 
tachd, air gnàthachadli dhùth- 
channan eile; agus air Galldachd 
tha iad a' faighinn eòlais air 
cleachdanna an Sinsearra, maith 
dh'f haoite air nach cual' iad riamh 
iomradh mun d'fhàg iad an dùth- 
aich. Ach a dh'innse dhaibh na 
f irinn, bha geilt orm 'nuair a bha 
mi faicinn nan smàduinnean sgaill- 
didh bha cuid a' faotainn a bha co 
dàna sa tha mise nis ; ach dh'eir- 
ich dhomh mar dh' èirich do chu 
a ghobha^ tha mi air fas co eòlach 
air na sradan ^ nach gabh mi 
giorag air bith ged thigeadh cuid 
diubh 'nam charamh. 

Tha e'na chleachdadh aigdaoine, 
agus gu dearbh 'nam bheachd fein 
's gnàthachadh cUùiteach e, gu'n 
gleidh an neach a tha làthair 
cuimhn' air an neach ionmhuinn 
nach mairionn ; 'sioma dòighanns 



gach linn de'n t-saoghal a ghabh 
daoine air so a dheanamh, cuid a' 
togail fianuis air an run do'n 
mharbh le'n eachdraidh a sgriobh- 
adh, cuid le dainghnichean làidir, 
cuid le tùr-cuimhne stàtail, agus 
cuid le adhlacadhriomhach a thoirt 
do'n chorp, agus leachd-lighe 
dhreachmhor a thogail osan ceann: 
aon chuid de na thubhairt mi 
cha'n'eil mise dol a dheanamh, 
ach bu mhaith Icam cuimhn' a 
ghleidheadh air mo charaid, agus 
ma's airidh mo litir air àite 'san 
Teachdaire gheibhear ainm aon 
duine choir ann nach fhurasda 
dhomh a leigeil a m' bheachd, 
Calum ban mac Iain 'ic Mhàrtuin, 
buachaille Thir-na-diise. 

'S cuimhneach learn, agus gus 
an latha so seall.iidh mi air m' ais 
le tlachd air na làilhean sonasach 
a shuidh mi 'n lùib a bhreacain an 
deigh an crodh a shaodachadh a 
'g eisdeachd naidheachdan air na 
linnibh a chaidh seachad, agus air 
na daoine cumhachdach a ciiòrah- 
nuich n ar tjr, ged a theireadh 
cuid gun robh e pailt bàigheil r a 
luchd-cinnidh fein. Nuair a thig- 
eadh iad dachaidh feasgar 'sann 
an sin a bhiodh an trusadh : ge 
nach biodh aoidh ann an tigh 's a 
bhaile bhiodh tigli Clialum Ian; 
agus nam biodh neach air bith air 
chall, chuirte 'cheud fhios gu tigh 
a bhuachaiile : cha robh sean no 
og nach bu chompanach Calum 
dhoibh; sheinneadh e crònan a 
chumail sàmhach nam pàistean ; 
dh' aithriseadh e sgeulachdan do'n 
òigridh ; dheanadh e eòlas air 
siachadh agus dèideadh,agus their- 
eadh kichd-sgainnil gu'm bu ghil- 
ead osain Chalum co maith sa 
dh' innseadh e brigh bruadair 
gruagaich no mnà tighe. Cha 
robh 's an diithaich gu lèir, aon 
a b' eòlaiche air sgread tàcharain 
no dearsa dreige, agus cha robh 



214- 



Littr Ailean beao. 



January, 



slinnein a thigeadh air a bhord 
nach sinte dha a dh' innse ciod a 
chearna de 'n chill anns am biodh 
a cheud tòrradli. Gliabliadh agus 
bheireadhCaliim drama ged bliiodh 
e gearan air gainne 'n airgid, rha 
bliitlicanla chunnaic mi'n spliùcan 
glas falamli, agus cha bu mhosach 
ri fear gabliail an rathaid e, am fad 
's a mhaireadh e. 

Latha dliuinn agus sinn 'n ar 
suidlie mar is minig a blia sinn, 
ail tòrr-an-eas aig èisdeachd tor- 
man na h-aibhne agus fonn nan 
eun a blia seinn 's na bruachaibli, 
thug Calum briosgadh as air 
cluinntinn nuallan na pioba; dh' 
f heòraich mi dheth ciod am port a 
sheinneadh, ach cha d' thug e 
freagairt calg-dhireach orm, ach 
shin e mach a lamb. " Am faic 
thu" ars' esan " an làrach ud thall 
fa'r comhair air am bheil a ghrian 
a' boillsgeadh? sud laracli bothain 
Gormshuil mhòr na maidhe ; agus 
cia air bith a theireadh r'ar Hnn-ne 
mu Bhuidseaclid no da Shealladh 
bu mhaith do ShirEòghan Lochiall 
gun rohh tuilleadh agus a paidir 
aice 'n latha bha e dol a choinn- 
eachadh Diuc Atholl ann an 
Gleann-nan-dearganacli. 

loma linn roimh 'n am mu 
'bheil mi labhairt, bha connsach- 
adh eadar teaghlaicliLocliiall agus 
Athuill mu roinn a rinneadh air 
fearann eatorra, agus a bha Diuc 
Athuill ri linn iShir Eòghain a' 
smuainteachadh a bha eucorach. 
Chuir e fios g'a ionnsuidh a choinn. 
eachadh anns a ghleann a' dhain- 
mich mi, agus gun neach a thoirt 
leis ach a gliille. Bha Sir Eòghan 
gun chùram gun sgàth a' falijh a 
ghleidheadh na coinneamh 'nuair 
a thachair Gorm-shuil air, agus 
le furan dh'f heòraich i dheth c'- 
àite bha e do! gun neach d'a 
dhaoine ach a ghille? " Ciod a 
bliean bhochd ars' esan am fàth 



sin innse dhuitse ?" *' 'S minic 
ars'ise nach d'rinn mo bheannachd 
coire do'n iasgair, agus do'n t- 
seaigair, agus ciod an turus diomh- 
air air am bheil sibhse a' dol an 
diugh nach cluinn Gorm-shuil ?'' 

Dh' innis e dhith an teachdair- 
eachd a thainig, agus a thurus. 
" Gabh comhairle" ars' ise " agus 
thoir leat do dhaoine, agus na b'e 
'm prasgan suarrach, mur maith 
libli gu'm bi fa dheur aig a mhac 
nach d'rugadh fhathasd air 
gniomharra 'n la diugh." 

Chaidh a' Chrois tàra air ball a 
thogail, agus cha d'ràinig a ghrian 
airde nan speur 'nuair bha da 
cheud fear fo'n armaibh air faiche 
Achnacara ; leis a chomunn so 
ràinig e gleann na coinneamh agus 
dh'fhàg e iad folaichte ann am 
pill f hraoich, agus àithfw aca gun 
iad a ghluasad ge b'e ni a chith- 
eadh iad, gus an tionndadh e 
'muigh an taobh a bha stigh d'a 
chleòca. Ràinige aigeal aghlinne 
gun neach maille ris ach a phiob- 
aire, agus an sin fhuair e 'n Diuc 
agus a ghille 'feitheamh na còmh- 
dhalach. *' An d' thainig thu, 
Eoghain" ars' an Diuc, agus air 
ball thug e sgal air feadaig a bh' 
aige : " Ciod na daoine tha tigh- 
inn an sud ?" arsa Sir Eòghan 's e 
sealltainn suas taobh Athuill de'n 
ghleann — " Tha sud ars' an Diiic, 

" Oisgeau Athuill, 

" Tigh'nn a dh'ithe barr feoir Locliab.Tr." 

" Cha b 'e sin do ghealladh a 
Dhiijc" ars'an Camshronach. "Ge 
b'e air bith mar^ha 'n gealladh, 
so mar tha e 'n tras." Thionn- 
daidh Sir Eòghan an cleòca, agus 
ma thionndaidh thainig na h-Ab- 
araich. " Ciod na daoine tha 'n 
sud a Shir Eoghain ?" ars'an Diuc. 
Tha'n sud ars* esan 

" Coin diibha Lochabar 

" A bheir an ceanu a dh'òisgean Athuill. 



1831. Oran. 215 

" Caisg do choin, Eòghain," ars' ars' an Diùc, "agus f^gar a chrìoch 

an Diùc, " agus pillidh mise mo mar a bhà i," " Cha'n'eil a dhith 

dhaoine." Ma tha eagal ort airson orra ach mo choir cheart," ars' es- 

do chuid òisgean, till iad, ach tha an, agus air ball thill e le dhaoine, 

mo chuileinean cho titlieach air agus gus an diugh tha sith air bhi 

fuil 's nach gabh iad casgadh eadar an da theaghlach. 

gus am faigh iad i, agus air ball dh' Nis Ailean, arsa Calum ban, sin 

òrduich e do 'n phiobaire am port am port a chuala tu, agus 's ann 

a chluiche a chual' e o chionn uaithe sin tha'n fheòil air aluaidh 

ghreis. ris na Camshronaich- 

j4 chianna nan con thigibh an sos A Theachdaire ghaolaich 's mi 

gkeibh sibh feoil. 'ur caraid ùmhal 

'* Till do dhaoine, Eòghain," Ailean beag. 



ORAN. 

LuiNNEAG — Air faillirin, illirin, uUlirin O, 
Air faillirin, illirin, uUlirin O, 
Airfailliiin, illirin, uiUiiin O, 
Gut bòidheach an comium tha chòmlinuidh 
'n Srathmor. 

GoR gile mo leannan na 'u eal' air an t-snamh. 

No cobhar na tuinne 'si tilleadh bho 'n traidh, 

No 'm blath-Lhainne buaile 'sa chuach leis to bhkiT, 

No sneachd nan gleanu dojrach 'ga fhroiseadh mu'n lar. 

Tha cas-f halt mo rùin-sa gu siùbhlach a' sniomh 
Mar na neoil bhuidh' a lùbas air stiichdaibh nan sliabh : 
Tha 'gruaidh mar an rbs, 'n uair is boidhche bhios 'fhiamh 
Fo iir dhealt a cheitein mu'n eirich a ghrian. 

Mar Bhenus a' boillsgeadh thair choiEtibh nan ard, 
Tha miog-shuil 'gam. bhuaireadh le suaicheantas gfàidh ; 
Tha brkighe ua send ann an eideadh gach aidh, 
Mar ghealach nan speur 's i cur reultan to pliràmh. 

Bidh 'n uiseag 'san smebrach feadh lointyan nan driùchd 
'Toirt fàilte le 'n òrain do 'n òg mhaduinn chiiiin ; 
/ ch tha 'n uiseag neo-sheòlta, 'san smeòrach gun sunnt, ' 
'N uair a thbisicheas m'fheudail air gleusadh a ciùil. 

'N uair thig samhradh nan neònain a' còmhdach nan bruach, 
'S theid gach eòLueiu 'sa chi'òchd-choille cheòl leis a chuaich, 
Bidh mise gu h-eibhimi a leumraich 's a ruaig, 
Fo dhliith mheuraibh sgàileeich a' màiirau ri ni'luaidh. 



216 



Lcabhar Sal in «/• Gaelic. 



January. 



Mu bhuaidhihh sùgh feuir t-iin am 
bcathachadh Spriidhe. 

Nuair tha feur-saidhe agus fodar 
gann tuigear gu 'bheil sùgh an 
fheòir air uidheamachadh 's an 
dòigh a leanas ro f heumail, agus 
'na chaomhnadh mòr air an inn- 
linn an droch earrach. 

Gabh Ian do ghlaice de dh' 
fheur-saidlie agus dòirt thairis air 
tri ghalain do dh' uisge goileach, 
cuir bòrd os ceann an t-soithich 's 
am bheil e, gus an tarruing an t- 
uisge an sùgh no a bhrigh as an 
fheur, ceart mar gum biodh tu 
deanamh Tea agus 'nuair bhios e 
fuar thoir do'n spreidh e, no do na 
h-eich r'a òl — agus mo thuiteas 
doibh a bhi gu h-euslan no fo 
fhasgadhtighe,teudara thoirt doibh 
meagh-bhlàth. Cha 'n òl iad so a 
cheud uair a thairgear dhoibh e, 
ach na toir deoch dhoibh gus am 
bi pathadh orra, agus an deigh 
dhoibh Ò1 aon uair cha'n iarr iad 
deoch eile ach so, 's cha ghabh iad 
deoch eile a roghainn air. Tha e 
anabarrach biadhar, fallain ; air 
son crodh bainne cha'n'eil nia dh' 
f heudar a chur mu 'n coinneamh 
'sa gheamhradh is fèarr chum 
bainne maith a thoirt dhoibh ! 
Tha e tarbhach mar an ceudna 
airson laoigh a bheathachadh agus 
ro mhaith airson each. Tha e 'na 
chaomhnadh mòr air innhnn; theid 
aon cheannag fheòir cho fada 's 



an dòigh so 'sa ni deich air dhòigh 
eile. Tha'n dòigh so air a chleach- 
dadh 's an Fhraing agus ann an 
rioghachdan eile, agus shaoileara- 
aid gum biodh e ro flireagarrach 
ann an Gaeltachd na h-Alba. 
Ni 'm feur an deigh a bhruiche 
biadh maith do na beathaichean, 
agus feudar beag no mòr dheth 
chleachdadh a reir an fheura a 
th'air. 



LEABHAR SALM UR GAELIC. 

Tha Salmadair ùr Gaelic air a 
chlò-bhualadh agus air a chur a 
mach o cheann ùine ghoirid ann am 
Paislai le Mr Masdair Gardner, 
air a mhion-sgrùdadh agus air a 
leasachadh le cùram, agus aire, a 
tha ro chliùiteach, agus ionmholta 
dhoibhsan ris an robh a chùis 'an 
earbsa. 'Se da rireadh ar barail 
nach 'eil salmadair anns a Ghael- 
ic CO saor o mhearachdaibh ris. 
Tha e soilleir gun robh an f haic- 
ill bu mho air a cleachdadh. 
Dh' amhairc sinn thairis airlemòr 
thaitneachd. Tha am paipeir 
maith, tha na litrichean nuadh 
agus soilleir ; agus e air Gid na 
chulaidh thaing a leitliid fhai- 
cinn 'nar cànmhuinn. Tha fiugh- 
air againn gu'n soirbhich leòsan a 
chosg na h-uiread chum leabhar 
CO bòidheach agus co coimhliont' 
a chur a mach. 



Feumaidh sinn dad, gus an ath hircamhf a chur 'sna naidhcac/idan, 
agus anil an lahhairt rar cairdean I'wnmhor ; ach tha dachas againn 
gun gabh iadar leiihsgcuL. 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

CEUD MHIOS AN EARRAICH. 
XXII. A IRE AM H. 1881. 



TKOM E.VLLAC'II NA lI-EirillT. 
An fìidìsneachd mn Ihimcinoll lir ua h-Eiphit. 

Bithidh an Eipliit ';ia Uioghachd xJntaraicfi — Bithidh i snarach scach 
gacli riog/iachd — agitx clian àrjaic/i si i fcin iii '.v mù am ?nca.sg nan 
cinucach, agiis ?ii mi lir na h-F/ipliil Jax (inn am mcadhon nan duth- 
channa ia fas, agus sgapaidh mi na k- iuphiticii am mca.sg nan cinn- 
cncli, agns sgaoitid/i mi iad J'cadii nan duihchannan. Imichidh slat- 
riur/iai/ na h-Eiphif xcac/iad. Esoc. xxix. 12, IS, It, 15. xxxii. 15. 
Sech. X. II. 



'Si an Eiphit an diitliaich a's ain- 
nieala air am blieil iomrailh ag- 
ainn ann an Eaclidraidli. Anns 
an t-seann Tiomnadh tlia"n iliitli- 
aicli gu trie air a h-ainnioacliadli 
tir Ham, do bhrigh gu'ni l)"ann le 
sliochd Ham, mac Noaili i)ha an 
tir so air tiis air a h-àitcachadli. 
Fad roimh" linn loscipli, ag-is linn 
Abrahaim bha an EipIiit 'na riogli- 
achd ainmeil agus chumliaclulaicli. 
Tha dearbliainnean fathast a làtli- 
air air nail! agns mòrcbuis, air 
cnmhachd agus àirde na dùthcha 
so, a tha diisgadh iongantas agus 
neònachas gacli linn. Tha oibrc 
fathast ram faicinn 's an tir sin, 
nach'oil an leth-bhroac air uachd- 
ar an t-saoghail. Cha'n'cil fios 
c'uin a thogadh iad. 's thcid milte 
linn scachad mu 'm t'àiUnich iad. 
Bha'n Eiphit 'n a Rioghaclid ni 
bu triiithc na h-aon eile ; agus 
thug i bàrr ann an Uonmhorachd 
agus niòralaclid a Righrean, agus 
VOL. II. 2 



ann an gilocas a feallsanach ain- 
moil, air gach tir air uachdar an t- 
saoghail. 

Bi an Eiphit àrd oil-tigh an 
domhain — 's ann inntc t'huair 
daoinc glioo na Greigc agus 
dluithchannan oilo am i'oghlum 
agus an oòlas. Tha o air a radii 
mu dhoighinn Mhaois t'C-in gun rohh 
c foghliiimtc aim an uilc ghliocas 
nan Eipfiilcach. Gniomh vii. 22. 
agus 'se am nioladh a's àirdo tha 
air a dhoanandi mu Rigli Solamh 
e t'oin 1st liig/i iv. [\0. Cni'm bu 
mho a ghliocas na gliocas uilc 
chloinno na h-àirdc'n ear,agus uilc 
ghliocas nah-Eiphit.Hu lionmhoirc 
abailtean mora, agus asluagh, na 
aon tir air thalamh d'a mcud ; agus 
cha robh o thaobh gu taobh dc'n 
domhan dùthaich co torach, 
tharbhach rithc. IVi Tigh-taisg 
an t-saoghail, anns an robh pailteas 
r'a i'haotainn anns gach am. Ach 
mor—uaibbroach—ard agus urram- 



218 



Trom eallach na h. Eiphif. 



February. 



aichte mar a blia Rioghaclid na 
li-Eiphit, cha do bhac so Fàidh- 
can an Tighearna o an guth a 
thogail, agus lom-sgrios agus 
truaiglie na tire so innseadh. 'S 
eadh, an uair a b'àirde 'n Eipbit 
dh' innis iad gu 'm biodh i 'na 
dùthaich shuaraidi, gu'm biodh i 
suarach seach gach riogliachd, 
agus nach togadh i a ceann gu 
brath am measg rioghachdan an 
t saoghail. 

Tha firinn na fàisneachd sin 
r'a faicinn chum an latha diugh fa 
chomhair ar sùl. 

Lìonadh e an Teachdaire fad 
bliadhna, eachdraidh na h-Eiphit 
a chur a sìos^ a thricead 'sa chaidh 
i o cheannas gu ceannas. Bha i 
fada fo na Persianaich, na Maced- 
oniaiiaich • na Romanaich, na 
Saraccnnich, agus o chionn se 
ceud bhadhna, dh'eirich tràillean 
na dùthcha, na Mamelukes suas 
ann an ceannairc. Thilg iad an 
uachdarain gu làr agus chuir iad 
an tir fòdhpa fèin. 

Tha na Mamelukes so air an 
ceannach 'n an òige mar thràiU- 
ean o dhiithchaibli eile. 'S iad 
Saighdearan na tire. Mar tha iad 
a' tuiteam no bàsachadh tha 
feaghain ùra air an ceannach 'nan 
àite : gu bitheanta o na Persian- 
aich no na Circassianaich. 'Nuair 
fhuair iad so lamh-an-uachdar, 
roghnaich iad Righ no Pasha 'nam 
measg fein; agus a nis o chionn 
cheudan bhliadhnaichean, 's ann 
o na tràillean coigreach so tha 
àrd-uachdarain na h-Eiphit air an 
taghadh. Tha nis linntean seach- 
ad o'n chuireadh an Eiphit fo chis 
do dhùthchannaibh eile, agus o'n 
am sin bha i ann an daorsa aig 
coigrich. Tha kichd muinntir 
na tire, gach duine thig a dh' 
ionnsuidh an t-saoghail's an Eiphit 
na thràill — fo chuing shaighdear- 



an coimheach tha air an ceann- 
ach a stigh 'nan òige mar thraill- 
ean iad fèìn. O cliionn chùig 
ceud bhadhna cha robh uachdar- 
an thairis air an Eiphit a rugadh *s 
an dùthaich. Tha gach Pasha, 
'se sin an t-àrd Thurcach no Righ 
na h-Eiphit, 'seadh an f headhain a 
b'ainmeala dhiubh,agus na ceithir- 
thar-fhichead de Bhej/s, se sin 
ceannarda nan saiglidearan,air an 
àrdachadh chum na h-inbhe sin o 
na Mamelukes, saighdearan na 
tire, a cheannaioheadh 'nan traill- 
ean 'nan òige o dhùthchaibh eile. 
Cha d' fhuair mac fir dhiubh 
riamh aite 'athar ; — agus an àite 
do'n mhac a bhi'na oighre air 'ath- 
air, na do dhuine sam bith a fhuair 
breith 's an dùthaich, tha oigh- 
reachan righre na h-Eiphit, agus 
oighreachan uachdarain na h-Eiph- 
it gu leir, air am breith agus air an 
togail ann an rioghachdan eile fad' 
as; tha iad air anceannach'nan òige, 
agusa's dòcha nach robh righ riamh 
thairis air an Eiphit, no Pasha, no 
Sullan mar theirear riiitha, a b' 
urrainn innse cò a b' athair dha — 
Cha'n iad am mic tha tighinn 'nan 
aite, ach an tràillean. 'S i so fir- 
inn anns am feudar Ian earbsa 
charamh. 

Nis èisdibh mar dh'innis Fàidh- 
ean an Tighearna so o chionn da 
mhile agus ceithir cheud bliadhna 
— A7 mi an tir fas, agus na h-uilc 
la innte,lc Inimh nan coimheach — 
mise lehobhah. Agus an ait' eile 
Jmichidh slat-7-ìoghail na h-Eiphit 
scachad. Sech. x. 1 1. Agus tha e 
air a ràdh, hitliidh i 'na rioghachd 
suarach, bilhidh i suarach seach 
gach rioghaclid. 

Tha fear turuis * aig nach robh 
mòran suira de f hocal De, a' tog- 
ail fianuis gun f hios da, air firinn 
na fàisncachd so. " 'S i an Eiph- 
it" ars' esan "an diathaich a's 



Volney's Travels, vol. I, p. 190, 198. 



1831. 



Trom eallach na h-Eiphit. 



219 



«uaraiche agus a's isle air aghaidh 
an t-saoghail. Cha'n'eil Uaislean 
no maithean innte, no clèir, no 
marsantan,no tighearnan dùthcha, 
no Tuatli chothromach; ach an 
aon bhochduinn a's truaighe tha 
ri f haicinn air aghaidh an t-saogh- 
ail. Na Mamelukes a' togail gach 
ni 's urrainn iad leis an f hòirneart 
a's naimhdeala — muinntir na tire 
fèin anns an aineolas a's gràineala ; 
— gun cheartas, gun tròcair, gun 
truacantas air a thaisbeanadh 
dhoibh le'n uachdarain choigreach 
an-iochdmhor. — Cha'n'eil ni aig 
diiine rugadh 's an Eiphit a's urra 
dha a ràdh a's leis fein. An 
cruithneachd, an cotan, an siììcar, 
agus gach ni tha iad a' togail cha 
leò fein, ach leis na Mamelukes, 
na coigrich tha teachd a stigli or- 
ra o bhliadhna gu bliadhna 'nan 
tràillean o dhùthchaibh eile : cha 
'n 'eil aig an Eiphiteach bhochd 
ach gann na chumas an deo ann 
de bhiadh no de theachd-an-tir. 
Cha 'n 'eil diol-deirce a' falbh na 
diithcha so air 'eideadh co dibli ris 
an fhear a's fearr dhiubh. Tha iad 
a chòmhnuidh ann am bothain 
bhochda de chriath ni's isle agus 
ni's tàire na aon bhothan-àiridh 
bha riamh air Ghàidhealtachd, 
Anns na bothain thruagha sin tha 
iad air chrith le oillt, an dara cuid 
o na h-Arabaich no o'n uachdar- 
ain c'loimlieach bhorba fein. Tha 
iad air an cur gu bàs gun cheartas 
gun deuchainn. Ma shaoilear gu 
'bheil or no airgiod aig a h aon 
diubh cuirear fiosair — iarrar air a 
thoirtseachad: madhiùltasecha'n 
'eil ach a sgiùrsadh no'n ceann a 
ghrad thilgeadh dheth. Ma's iad 
na maoir no na Saighdearan tha 
falbh nan Sràidean 'san oidhche, 
tha'n crochadair a' falbh maille 
riutha le 'thuaidh mhòir fo 'ach- 
lais, agus fear na dithis 'sa chuid- 
eachd le saic aca anns an tilg iad 
cinn nan daoinc a niharbhar re na 



h-oidhche,agus cha'n fheòraichear 
ciod a rinn iad na c'arson a chuir- 
eadh gu bàs iad." Tha gach eus- 
laint a's miosa na cheile'san Eiph- 
it — gach plàigh a's tinneas a 's 
bochduinn. Fiabhruis eagalach ; 
doille, agus call nan sùl, agus iom- 
ad mile tinneas air nach 'eil sinn 
eòlach anns an tir bheannaichte so. 

Cha'n e idir gu 'bheil an Eiphit 
gun bheartas agus gun ioma ni 
luachmhor. Tha mòran malairt 's 
an Eiphit eadari agus rioghachdan 
eile ; ach cha 'n 'eil a bheag no 
mhòr dhe so aig muinntir na dùth- 
cha — buinidh e gu buileach do na 
coigrich d'am bheil iad ann an 
daorsa. Nach 'eil an tir so da rir- 
ea.àhfàs fo làimh choigrich agus 
gach ill ta innte mar tha na f aidh- 
ean ag ràdh — nach 'eil i air a reic 
seachad do lamha choigreach pheac- 
ach da rlreadh ? Am bheil an 
diugli o thaobh gu taobh an t- 
saoghail gu lèir aon dùthaich air a 
riaghladh le coigrich ùra, o am 
gu h-àm re cììig ceud bliadhna 
mar a ta i ? An cualas riamh iom- 
radhair luchd-riaghlaidh tha dean- 
amh tràillean de'n cuid cloinne 
fein : am bitheantas 'gan cur gu 
bàs,agus a'ceannach a stigh thràil- 
ean à rioghachdan eile chur an 
saibhris an àirde, a's urram a 
shealbhachadh. 

Nach f irinneach thubhairt focal 
Dhe — Imichidh slat-riughail na 
h-Eiphit seachad gu bràlh, agus 
cuirear an duthaich fo choigric/i. 

Tha fàisneachd eile mu mhuinn- 
tir na tire so a's airidh air ar beachd 
smuainteachadh. Esec. xxx. 23, 
Sgapaidh mi na h-Eiphitich an 
measg nan cinneach agus sgaoilidh 
mi iad feadh fian duthchannan. 
Tha'n fhaisneachd cheudna agus 
anns na briathraibh ceudna againn 
a rithist anns an 26 rann. Nis is 
airidh air ar beachd nach'eil sluagh 
eile bha riamh a' tuineachadh no 
'g aiteachadh tire tha air an sgap- 



'from ealluch na h.Eiphil. 



February, 



adh feadh an t-saogbail, taobh 
mach do na li-Iùdhaich, ach na 
h-Eiphitich. Tha iad so sgapta 
feadh gach tire air aghaidh an t- 
saoghail. Tha iad 'nan cuideachd- 
an lionmhor annsgach cearna de'n 
Roinn-Eòrpa : Tha na miltean 
diubh an Sasunn o linn gu linn ; 
agus tha iad gus an latha diugh 
air leth o mhuinntir na dùthcha. 
Tha iad truaillidh, tarail, suarach, 
peacach, aingidh os cionn gach 
sluaigh eile, ag àiteachadh mhon- 
aidhnean farsuing, uamhachan dor- 
cha, tighean fas ; 'nan ceairdnean 
luaineach iad fèin,'s an clann 'nan 
allabain bhochda thàrail : càn- 
mhuinnacadhoibh fèin,agus aithn- 
ear air an coslas iad. Cha do 
ghabh iad fathast ri Creidimh na 
tire so ged tha iad os cionn tri 
cheud bliadhna innte, agus ceart 
mar tha iad an Sasunn tha iad anns 
gach duthaich 'san Roinn-Eòrpa. 
'Se ainm an duthcha fein tha iad a' 
giùlan na Gipsich*, seorsa do dh' 
aithghearra focail an kite Eiphilich. 

Nis, feòraicheamaid am bheil ni 
sam bith a's iongantaiche na coimh- 
lionadh nam f àisneachdsin gu lèir, 
mu thimchioU tir agus muinntir na 
h-Eiphit ? Co ach Dia a b' una 
'f haicinn milte bhliadhnacha mun 
do thachair e ? 

Dh' innis Isaiah, Eseciel, Sech- 
ariah, agus f iiidhean eile so uile o 
chionn da mliile agus ceithir cheud 
bliadhna, agus an diugh tha f irinn 
am briathran soilleir fa chomhair 
ar SÙ1. Re da mhile bliadhna bha 
Righrean aigan Eiphit de a daoine 
fein, ach ann an àirde a glòir dh' 
innseadh gu'n imicheadh an t-slat 
rioghail air falbh aisde, agus gu'n 
d' thigeadh an t-àm anns nach 
biodh Righ Eiphiteach tuille aice ; 
gum biodh i fas to làimh nan 
coigrcach, agusgu'm biodh i suar- 
ach am measg nan Rjoghachdaii. 
* Gypsies. 



Nach 'eil comhlionaidh na f àìs- 
neachd so 'na dhearbhadh làidir 
air f irinn focail De ? 

Dh' flieuch an duine mòr, uaibh- 
reach sin, Biwnaparte, àrd uachd- 
aran na Frainge, an tir so chur fo 
dhacrsa dha fein, agus bha e'na 
bheachd Rìoghachd mhora dhean- 
amh de'n Eiphit; ach chaidh so 
'na aghaidh: phill e dhachaidh le 
tamailt agus le call, agus tha'n 
Eiphit mar a bha i. 

Cha robh 'n Eiphit co àrd o 
chionn iomad linn am measg nan 
rioghachdan 'sa tha i air an am so 
fein : Cha'n 'eil so a cur an aghaidh 
firinn na fàisneachd. Tha i fath- 
ast fo choigrich. Tha iomad ni 
air innse m'a dèighinn nach 'eil 
fathasd air a choimhlionadh, Tha 
e air a ràdh 'nuair a philleas na 
h-Iùdhaich do'n duthaich fein gu'n 
iarr iad còmhnadh agus gum faigh 
iad cobhair o sgaile na h-Eiphit, 
'Se sin ri radh, bithidh cumhachd 
's an am sin aig an Eiphit, bithidh 
e 'na comas cuideachadh le sluagh 
Dhe, ach 'na dheigh sin uile cha 
bhi innt' ach sgail no faileas air an 
Eiphit mar a bha i. INIar tha, 
chunnaic sinn an sgrios a thainig 
air Babylon, air Ninebhc agus air 
an Eiphit,na duthchannan air an d' 
rinneadh geur-leanmhuinn air na 
h-Iùdhaich, sluagh Dhe. Thainig 
sgrios anabarrach orra agus thais- 
bean Dia a chorruich gu mòr, 'nan 
aghaidh. Ach tha muinntir na 
h-Eiphit comharraichte air son 
gach gnè pheacaidh agus lodhol- M 
aoraidh agus aingidheachd agus I 
uamhas. -Air aghaidh an t-saogh- ^ 
ail cha robh sluagh bu mhiosa 's 
bu chiontaiche na iad. Thug iad 
barr air gach sluagh ann an droch- 
bheart, agus bhagair Fàidhean an 
Tighearna an sgrios, agus mar 
thubhairt thachair. Seasaidh 
briathra Dhe. Co 's uira cur 'na 
aghaidh. 



1831. 



Eachdraidh na li-Alba. 



221 



'S firinneach cainnt an duine 
ghlic — Righ Solamh, "Ardaichidk 
fireantachd cinneach ; ach 'se 'm 
peacadh masladh sliiaigh air bith." 
T. M-L. 
Cainpsie, 1831. 



EACHDRAIDH NA H-ALBA, 

Air a toirt air a h-aghaidh o'n Air- 
eamhfa dheireadh. 

Bha'n cogadh eadar Sasunn 
agus Albuinn, nis do reir coslais, 
air tòiseachadh ; agus bha gach 
uidheamachadh air a dheanamh 
taobh air thaobh a bha comasach. 
Chuir Tearlach Righ Bhreatuinn 
roimhe gu'n d'thugadh, e air na 
Cùmhnantaich strìochadh a dheòin 
no dh'aindeoin ; agus chum na 
criche so, thog e armailte chumh- 
achdach chum teachd a nuas ; 
agus làmh-an-uachdar fhaotainn 
orra. 

Cha robh na Cùmhnantaich air 
deireadh anns gach olicheall a bha 
'nan comas a dheanamh. Thòisich 
iad air feaclid mòr a chur air bonn, 
air feadh na Rioghachd. — Ghairm 
na Morairean àrd a bha dhiubh a 
mach an cuid daoine, agus thog- 
adh an dùthaich. Thugadh cean- 
nas an airm do Shaighdeir urram- 
aichte, (ge nach robh ann, ri 
amharc air, aeh siochaire bochd 
crotach) b'e sin Alasdair Leslie ; 
achoisinn anabharra cliù letheòm- 
achd agus le ghaisge, ann an cog- 
aidhean na Gearmailt. . Thog na 
Cùmhnantaich or is airgiod air 
feadh na Rioghachd; cha robh 
cearna, baile mòr, no sgireachd 
anns nach robh minislirean treuna 
deas-chainnteach, dùrachdach a' 
labhairt as an leth, agus a dùsgadh 
na Diathcha chum seasamh leo. 
Thug aon mharsant' ann an Dun- 



eideann dhi do dhà mhlle dheug 
bonn òir dhoibh ann an iasad- 
agus chuir Rioghachdan air tìr-mòr 
na h-Eòrpa a nail airm a chòmh- 
nadh leo. 

Cha robh ni bha'm beachd an 
Righ air nach dYhuair na Cùmh- 
nantaich fios. Bha gillean Alb- 
annach aige na sheirbhis air an 
am, agus tha e air aithris gu'm b' 
àbhaisd doibh a litrichean a rann- 
suchadh, agus aleughadh,andèigh 
dha dol a luidhe ; agus dùblach- 
adh dhiubh a chur a nuas a dh' 
Albuinn chum an càirdean. Mar 
so f huaradh a mach gach ni bha 
'na bheachd; agus thuig na Cumh- 
nantaich gun robh e ri feachd mòr 
a chur a nuas air Cabhlach mòr a 
bha r'an cur air tir ann an Lighte, 
no CO dlù dha 'sa b' uarrainn 

dhoibh 

Cha luaithe chaidh an t-iomradh 
so a mach na dh' eirich an dùth- 
aich mar aon duine. Cha robh 
port-luinge, no caladh air gach 
taobh de'n chaol a tha fosgladh 
a mach a Lighte nach robh air a 
dhaingneachadh gu làidir — gu 
h-araidh Lighte fein. B'e 'm baile 
so iuchairDhuneideann — agus cha 
robh doigh a bha comasach nach 
d' f heuchadh chum an iuchair so 
a chumail a lamhan nan Sasunn- 
ach.Chruinnich sluagh na dùthcha 
fad astair mhòir chum Light' a 
dhaingneachadh. — Thòisich an 
obair le cridhealas — le dealas — le 
durachd agus misneach mhòr. 
Cha bu tàmailte leis nah-Uaislean 
a b' àirde san dùthaich, le Mor- 
airean aosda, agus Flaithean òga, 
a bhi air am faicinn a saothair- 
eachadh san obair so. Bha na 
miltean 'an sàs. Cha deachaidh 
stad san obair a la na dh'oidhche. 
Cha'n f hacas sealladh riamh ann 
an Albuinn, maith a dh' f haoidte, 
cosmhail ris. Agus is dòcha nach 
faicear. Blia uasal agus iosal 



222 



Euc/ulriiidh na h.Alba. 



February, 



maiglideannan ard is mnathan 
uasal aosinhor liatli — blia lag agus 
làidir, boclid agus beartach, a' 
saoithreachadb an so, an daracuid 
le'n lamhaibb, lu'n airgiod — le'n 
Ion, no le'n cainnt a' brosnacbadh 
each a cheiie. 

An ceann seachduin a dli' ùine 
blia'n obair criochnaichte; dhaing- 
nicbeadh Lighte air dboigh a 
dh' f lieuchadb ri Tearlach buadb- 
acliadh na agbaidb, no a shaigb- 
deirean a chur air tir. 

Na dheigb so glilac na Cùmb- 
nantaicb a cbuid bu lionmhoire 
de Cbaistealan làidir na lliogh- 
acbd ; agus cbaidh ac' air so a 
dheanamb gun a bheag de i buil a 
dbòrtadb. Mar so 'an ùine gbearr 
chuir iad Albuinn gu buileach fo 
cbeannsal, acb fearann Mhoirear 
Hunflij san taobh-tuatb, agus cuid 
de chearnaidh ioniallach naGàidh- 
ealtachd air nach d' fhuair iad 
ruiglieachd. 

Bha san am sin Flath òg, eir- 
eacbdail, co treun, mhisneacbail, 
thogarracb, cburanta, 's a db' àr- 
aicb Albuinn riamb, an dèigb 
èiridb leis na Cùmbnantaicb, ged 
a cbi sinn gu'n do tbreig e iad na 
dheigb sin ; — B'e'n t-ard Uasal so 
larla Mhonfrose, air an cluinn sinn 
ni's leòir m'an tig an Eacbdraidh 
so gu deireadb. Cbuireadh am 
Flath so mu Tbuatliasmachdach- 
adh Huntlij, agus nan tighearnan 
eile san dùtbaicb sin, a bha fatli- 
asd a' seasamb a macb an agb- 
aidb a Chùnihnainte Kaoimb — ag- 
us cha b'fhada gus an d' thug e 
air Aberaidhean agus air Hiuilli/ 
geilleadh dba. Pbiil e do Dhuneid- 
eann leHnnt/^aigcna pbriosunach, 
ged is eiginn aideacbadb nach 
ann air an dòigh a b' onaraich' a 
rinn e priosunach dlieth — oir gun 
teagamb bhrist e gu nàr a gbcall- 
adh dba. 

Air latha Bealltuinn 1G39, 



chunnacas an Cabhlacb Sàsunnach 
a'seòladh a stigh do Lighte— Bha 
ocbd loingeas thar fbichead ann, 
agus b'e'n t-iomradh gu'n robb cùig 
mile saighdear air bòrd orra. 
Bha 'ra feacbd fo cbeannsal larla 
Hamiltut), Albannach e fein, ach 
na charaid seasmhach do'n Righ, 
agus do'n chreidimb Easpuigeach. 
Tbainig an Cabhlacb mòr gu achd- 
air fo chomhair Dhuneideann-Cha 
luaitbe mhothaicbeadh dhoibb, na 
bha na miltean de Ghaisgich cbur- 
anta cruinn — Bha na Morairean 
àrd ; an Tuatb ; an Gillean ; an 
Lucbd-lagha ; Ministeirean ; agus 
Marsandan; na h-uile duine aig an 
robb cridhe no claidheamb, bha 
iad a mach ; Thug iad orra, mar 
aon bhuidbeann, an tràigh, gach 
fear fo armacbd ; Alasdair crotach 
Leslie air an ceann, agus Bà,i /to 
Buaidli ; an Udigfi >io Saorsa am 
beul gach seòid. 

Ach cha b'iadsan a bha com- 
asach air claidheamb a tbarruing 
agus iomairt, a cbaidh amhàin a 
mach. Lean na miltean iad. Chaili 
na mnathan fein an geahachd — 
is cha'n fhòghnadh leo gun an 
tràigb a thoirt orra a bbrosnach- 
adh a chatba. Anns an t-sluagb 
mbòr so bha aon Bhaintighearn 
aosda àrd-ua^al a' marcachd air 
falaire mheamnach, àrd-mhuing- 
eacli, a' siub!ial o àite gu h-àite, 
a' brosnacbadh an airm. Bha gach 
sùil oirre — agus anns gach àite 
sam bitheadb i, chluinnte iolach 
an t-sluaigh 'cur fàilte oirre. Bha 
dag aic' air gach taobb d'a crios ; 
'■'■Slid agaib/i," ars'ise 'si 'g ambarc 
air, "luingeas feacbd Shasuinn, fo 
larla IJaìiìillun, a tha cogadh an 
agbaidb saorsa agus creidimb na 
Dùthcbaathog 's a dh' àraich e." 
Is mis', a deir a Banaghaisgeach, 
nuitbair an larl' ud — agus ma tha 
dhànadas aig' a chos a chur air tir, 
ann an naimhdeas ri Albuinn, 'sann 



1831. 



Eachdruidh na h-Aìba. 



223 



leis an lalmh a chum a chioch ris 
a loisgear na aghaidh a cheud ur- 
chair. 

Ach an uair a chunnaic an t- 
loxXsiHamiUon an t-uidheamachadh 
mòr bha air a dheanamh, agus an 
sluagh lionmhor a bha 'feitheamh 
air, 'sa thug e fainear an t-arm 
dibHdh, bochd, suarach a bha 
aige, nach do tharruing claidh- 
eamh ri uchd nàmhaid, na chaill 
e mhisneach, tharruing e loingeas 
o'n chladach, ach champaich e a 
dhaoine air Eilean Cholni agus 
air Eilean Cheith. 

Dh' f hag Righ Tearlach Sas- 
unn air ceann armailt co lionmhor 
s a b'urrainn da chruinneachadh, 
agus thug e criochan Albuinn air. 
Chuir na Cùmhnantaich iad fein 
'nan uidheam chum coinneamh a 
chumail ris. Chaidh Montrose 
mu thuath a ris a cheannsachadh 
agus a chumail air an ais nam fin- 
eachan tuathach a bha togradh 
eiridh as leth Thearlaich, agus a 
chreidimh Easpuigeach. Ghlac e 
baile Abaireadhain a ris, agus 
thog e cis mhòr no creach dheth, 
a thug e d'a chuid airm. 

Thug an t-arm Albannach orra 
'an còdiiailan Righ,cùig mìlefich- 
ead fear fo cheannas Alasdair Les- 
lie; daoine co togarrach fhoghaint- 
each 's a tharruing riarah ciaidh- 
eamh ; 'Nuair bha iad mar asdar 
latha do Shasunn stad iad, agus 
champaich iad air Dun àrd uaine 
dlù do Bhaile Dume, àite ro 
chomharraichte, as an robh seal- 
ladh farsuing ac' air an diithaich 
m'an timchioll. Bha feachdShas- 
uinn san t-sealladh, taobh eile 
na h-aibhne a tha roinn na da 
dhùthcha; agus cha robli car a 
chuireadh an dara arm dh'ubh 
nach faiceadh an t-aon eile. 

Theagamh nach robh campa 
shaighdeirean riamh cosmhuil ris 



an aon so ; agus is airidh innse mu 
dheighinn. Tha an Dun air an 
do champaich iad aig eiridh suas 
ann am meadhon tìrìosailrèidh — 
tha e uaine, bòidheach gu mhull- 
ach. Air a mhullach tha lagan 
uaine, agus air a chònihnard sin 
bha Biiithean nam Morairean agus 
nam Flaithean a b' àirde bha sa 
champ. Bùithean àrd rìomhach 
eireachdail — a bha ri'm faicinn o 
fhad agus o leud na the Dlù 
dhoibh so bha biiithean nan uais- 
Jean agus nan Cinn-fheadhnaa b' 
fhaisge dhoibh. Nan sreith fo 
bhile an Dùin agus fòdhpa sin a 
ris an t-arm, nan sreithibh ordail 
riaghailteach, ann am bijithibh 
beaga mar gum bitheadh bothain 
airidh ann. Aig dorus Bùth gach 
ceannard-ceud bha bratach na 
cuideachd a' snàmh 'sa ghaoith, 
suaicheantas na h-Alba oirre ann 
an sioda agus an or, agus na foc- 
ail chudthromach so sgrioblita ann 
an litrichibh mora air gach aon 
diubh. Air son Chriosd, agus 

AN CoiMHCHEANGAL NAOMH. 

Dh' f heudt' a radh ma bha Camp 
Criosdail riamh air thaiamh gu'm 
b'e so e. Bha sith, càirdeas, agus 
reite eadar gach duine. Bha àrd 
agus iosal,le'n uile chridhe sunnd- 
ach, àrd-thogarrach sa chogadh a 
thug a mach iad. Bha na h-uais- 
lean a b' àirde inbh a' fulang gach 
ana-cothrom agus cruadal, co 
maith ri'n Gillean — agus 'se gradh 
agus gean-maith, is càirdeas a 
chum smachdj's cha b'esgiiirsa no 
laghanna airm. Bha'n aon chomh- 
dacha cinn air gach duine, 
boineid leathann ghorm, le dos no 
babag de riobain gorm air a mull- 
ach, agus a h-aon eile crochta r'a 
taobh. Bha na Ministirean sa 
champ mar bha daoin' eile— fo'n 
armachd— le ceannas ac' air na 
daoinibh chaidh mach leo. Gach 



224 



Camhradh na Ceardach. 



February, 



maclainn agus gacli fcasgar bha 
Searmoin — Chruinnich iadlefuaim 
na druma— agus clia robh duine a 
dh' f huiricb air ais. Bha fuaim 
Shalm, urnuigh, agus leughadh 
nan Scriobtuire ri chluinntinn sa 
champ fad an latha — Thuig iad 
gun robh iad i'o ainm dol a cliog- 
adh airson an creidimh, an saorsa, 
agus an dùthaich — air son gach ni 
a bha luachmhor leo air aghaidh 
an t-saoghail. Thug so fonn spior- 
adail doibh- Bha 'n Tighearna 
leo ; dli' f hairich iad mar gu'ra 
bitheadh a chairdeas a' dealradh 
air an anamaibh, agus dòchas àrd 
gu'm beothaichte iad chum a 
chòmhraig ris an robh sùil aca. 

Cha robh dith no deireas orra. 
Bha am pailteas aca de gach ni — 
aran cruineachd, nach do bhlais 
mòran diubh riamh roimhe sin, ag- 
us gach ni a b'urrainn doibh iarr- 
aidh. Bha sè^sgillean san latha aig 
na Saighdeirean, achcheannachadh 
iad uan reamhar air an am sin air 
son sgillinn shasunnach, air chor 's 
nach robh fàth talaich aca, no 
togradh sani bith gu pilleadh 
dhachaidh. 

Ciia b'ann mar so a bha Camp 
an High — cha robh ach gearan 
gainne agus gort — mòran a teich- 
eadh dhachaidh gach oidhclie ; 
agus eagal an cridh' orra gum 
biodh na Cùmhnantaich nam bad- 
aibh a h-uile mionaid, Chunnaic 
an Righ nach robh earbsa ri chàr- 
amh annta. Fhuair e cunntas 
anabarrach air neart, eud, agus 
misneach nan Albannach. Leig 
a uime sin fios d'an ionnsuidh gun 
robh toil ai^e sith a dhcanamh 
riu, Gu'n robh leisg air fuil a 
dhòrtadh — gu'n d'thugadh emaith- 
canas doibh, agus iad a philleadh 
dhachaidh. 

Leig na Cùmhnantaìch fios da, 
nan tugadh e saorsa creidimh 



dhoibh— nan gealladh e nachoidh- 
irpicheadli e an creidimh Easp- 
uigeach a cliur air bonn gu bràth 
tuiile san tir. Nan tugadh e cead 
do'n Pharlamaid aca, agus do 
Ard-slieanadh Eaglais nah-Alba, 
cruinneachadh, agus gach cCiis a 
bha eadar iadsan agus e a shoc- 
rachadh, gu'n sgaoileadh iad dach- 
aidh — gu'n tugadh iad suas d'a air 
an ais gach Caisteal agus daingn- 
eachadh a ghlac iad ; gu'n sgaoil- 
eadh iad an t-arm ; agus gun tug- 
adh iad dhà an ùmhlachd sin a 
bha dligheach agus ceart, mar 
iochdarain dhleasdanach agus 
thairis. 

Chomh-aondaich an Righ — agus 
ghairmeadh sith anns gach Camp. 
Cha robh gealladh an Righ ach 
cealgach ; cha robh e 'na bhe. chd 
seasamh ris— ach cha robh comas 
aig na Cùmhnantaich air. Sgaoil 
iad air an am taobh air thaobh. 
Ach cho robh an t-sith tholgach 
so ach gearr mar chi sinn 'an ùine 
ghoirid. 

T. M'L. 

Leanaidh sinn an Eachdraidh so 
san ath Theachdaire. 



COMIIRADII NA CEARDACH. 

An Gobhahm—an Marsanta mìjr, 
agus luchd-didhcha tha gabhail 
Jasga 'sa Cheardaich: — am maigh- 
siir-sgoile dlidJiachadh air aft 
dorus. 

Gohhainn. Tha e fein a* tigh- 
inn ann an so, agus cluinnidh sinn 
cia mar tha chùis. An duine 
gaolach 'se nach mealladh sinn. 
Thigibh a stigh, fhirmo chridhe, 
thug na clacha- meallainn fead 
oirbh. 

Mai. Sg. Theab iad nasììilean 
a chur asam. 



1851. 



Còmhradh na Ceardach. 



225 



Gobhaìnn. Ma ta bu mhòr an 
diùbhail sin — 's iomad aon d'am 
bheil iad a' deanamh sochair : B' 
f hearr gach dara duine 'san dùth- 
aich a bhi cam na ara Maighstir- 
sgoile bhi dall. Cò'n sin a leugh- 
adh na Paipeirean-Naidheachd, 
agus a sgrìobhadh ar litrichean. 

M.Sg. Air son natha do naidh- 
eachd, a' falbh air an am, cha bu 
mhòr an call ; ach cha b'iongan- 
tach leam ged robh naidheachdan 
aguinn an ùine ghearr. 

Gohhainn. An saoil sibh a' 
bheil coslas cogaidh air an t-saogh- 
al. Ciod tha na Riissiaiiaich a' 
deanamh ? Tha mòran de'n iar- 
unn a's fearr tha againn a' teachd 
o Russia. Tha dòchas agara nach 
d' theid iadsan gu cogadh. 

M.Sg. Cha'n fhaodar àicheadh 
nach'eil neòil dhorcha bhagarrach 
a'cruinneachadh 'san airde Tuath, 
ach 's dòcha gu'n sgaoil iad : a 
dh'aon chuid cha'n 'eil dùil agam 
gu'n d'theid sinne 'san eadraiginn. 
Gobhainn. Ciod so an losgadh 
's am bristeadh air muinnlean 's air 
acfhuinn innleachdaich, ealanta, 
tha falbh Je neart deathcha, tha 
daoine nis a' deanamh ann an 
Sasunn ? Tha'm marsanta mòr 
an deigh teachd dhachaidh a Pais- 
ley agus tha cheann co Ian do 
ghnothuichean ùra 'sa tha mhàil- 
eid. Ma tha'n f hirinn aige-san 
tha gnothuichean mora 'tòiseach- 
adh gu luath mach air Galldachd. 
Cha'n 'eil mise tuigsinn gu ro 
mhaith gach gnothach air a 'bheil 
e tighinn, ach tha ììpraid mhòr air 
na Gain mu laghannan ùra, 's mu 
Phàrlamaid ùr, 's mu mhòran 
atharraichean, tha, c'aimn so e, 
Reform ri thoirt mu 'n cuairt, ar- 
leam gur e sin is ainm dha. Ma 
ni e'n dara leth 'sa tha'm Marsan- 
ta mòr ag ràdh b'e leigheas gach 
creuchd e. Tha e ris an Riogh- 
achd ath-ùrachadh — ri cosnadh, 
VOL. II. 2 



paiiteas a's saorsa thoirt do gach 
duine 'san tir : ach ma's e Rejorm 
tha toirt orra na beairtean 's na 
muinnlean mora losgadh anSasunn, 
cijl mo làimhe ris. Cha'n f haic 
mi cia mar tha leithid sin airson 
maith na Rioghachd. 

Mars. Cha'n ionann idirgin da 
ghnothach, — ged tha mòran am 
barail gu 'm bheil an dara ni co 
feumail airson maith na Rioghachd 
ris an ni eile. 

M. Sg. Seadh, a bhobuig, cia 
mar tha iad 'ga dheanamh sin a 
mach ?— Gu 'bheil e chum maith 
na Rioghachd gach acfhuinn agus 
innleachd tha toirt beartas a's or 
a stigh o gach cearn de'n t-saoghal 
a losgadh agus a bhristeadh ? 

Mars. Tha e soilleir, ged tha na 
h-oibrichean mora sin a' deanamh 
anabharra beartais do chuid a 
dhaoine, gu'bheil iad a' toirt cosn- 
aidh a lamhan an t-sluaigh ; a' cur 
nam miltean nan tàmh, agus leis 
a so a' toirt anabharra bochduinn 
air an dùthaich. Tha cuid de na 
beairtean mora sin,no na muinnlean 
mora sin tha falbh le cumhachd 
deathcha, a'figheadh barrachd ann 
an aon seachduin na dheanadh 
ceud figheadair ann am mlos ; agus 
fòghnaidh balachan no dha agus 
dithis no triùir a dhaoine dhoibh 
air fad. Nach 'eil muileann ann 
air son a chruineachd a bhualadh, 
tha falbh le uisge, agus eich, a ni 
barrachd oibre ann an latha, na 
dheanadh fichead sgalag leis a 
bhuailtean. Nach 'eil so uile toirt 

a chosnaidh o dhaoine bochda 

'ga'n cur 'nan tàmh, ged tha iad 
gun teagamh sam bith a' cur 
beartas ann am pòca ioma duine 
mòr saibhir. 

Gobhainn. An t-urram do dh' 
f hear na màileide, nach e'n gille 
'm marsanta mòr, ach coma co 
dhiu, cha'n eil innleachdan no 
beartas de'n t-seorsa sin againne 



226 



('ìitìihrad/i na Ceardacli. 



February^ 



's a Ghàidhealtacbd ac!i soitheach 
na Smùide — 's ma loisgeas sinn ise 
cha bhi againn ach na b-aiseagan 
a gbabhail mar a b'abhaist duinn. 
Ma. Sg. Tlia iomadbeairt agus 
innleacbd againn thug cosnadh o 
na daoine bochda,agus ma ghabh- 
as sìbh comhairle a mhorsanta 
rahòir 's còir am biiste. Tha aon 
innleachd bheag sheolta ann a 
rinn mòran cron do chosnadh — 'se 
sin an Crann-araidh— a blieairt- 
threabhaidh— nach ioma duine 
chuir i o ruamhar. Tha bhuainn 
a losgadh agus an caibe biorach 's 
a chas-chrom a ghabhail a rithist ; 
ach 's innleachdan iad sin fein : 
Cha robh aig dnoine 'n tùs ach an 
corragan, an crògan 's an ingnean. 
Sud innleachd eile chuir ioma 
cailleach bhochd dhìchiollach 'na 
tàmh— na rauinnlean. 'S còir an 
grad bhriste, agus gheibli gach 
cailleach 'san dijthaich cosnadh 
le brà eadar a dà ghlùn, a' bleith 
mar a b' àbhaist doibh o chionn 
f'hada. Loisgeamaid na buailtein- 
ean 's deanamaid e-ra^««— loisg- 
eamaid na cuibhleachan 's gabh- 
amaid a chuigeal 's an fhearsaid — 
ach 's innleachdan iad sin fein — 
loisgeamaid iad gu buileach, 'scuir- 
idh a h-uile fear air bianfè'ulh, no 
earba, no sionnaich,no gaiblire, mar 
a b'abhaist leis na daoine o'n d' 
thàinig sinn— loisgeamaid gu grad 
màileid a mharsanta nihòir, oir 
sann le innleachdan a rinneadh 
gach ni a th' aig' innte. 

Gobhainn. Neor' thaing mar 'eil 
sibh 'ga losgadh gu cùl a dhroma— 
ach gabhadh e sud. 
. Mars. Cha'n 'eil mise tighinn 
air a leithid sin de innleachdan 
feumail— ach sud tha mi labhairt 
niu na muinnlean mora— na h-oib- 
richean mora tha mach air Ghalld- 
achd tha cur nam miltean 'nan 
tàmh. 

Ma.Sg. Tha mi 'gad thuigsinn-- 
*s aithne dhomh a haon diubh--'sc 



sin an dòigh tha aca air leabh- 
raichean a chlò-bhualadh, seach a 
bhi 'gan sgriobhadh mar a b' 
abhaist doibh le pinn. So an aon 
acfhuinn a's miosa 's aithne 
dhomh. Tha e a' deanamh uiread 
oibre 'n Glascbo fein 'sa chumadh 
gach duine 's a bhaile mhòr sin 
(agus Ol'slionmhor iad) a' sgriobh- 
adh o thoiseach gu deireadh na 
bliadhna. Tha mi eolach air aon 
leabhar a thainig a mach air a 
bhiiadhna dh' falbh. Ghabh e 
sgriobhadair co ealanta 's a than 
Glascho còrr maith thar bliadhna 
aon dublachadh dhe a sgriobhadh. 
Thig maith dh'fhaoidte da mhile 
dhe a mach— Ghabhadh e leis a 
sin da mhile clèireach fad bliadhna 
an aon leabhar sin fein a chur a 
mach, agus chosdadh e dlijth do 
cheud bonn oir, an àite fichead 
sgillinn shasunnach, an t-suim air 
am bheil iad 'ga reic. 'Sann mar 
sin tha gach beairt eile. Tha aon 
obair mhòr chotain fo chumhachd 
deathcha, a' deanamh barrachd 
oibre 's a dheanadh mile fighead- 
air ; agus an lorg so tha mile bean 
a' caitheamh aodach cotain, air 
am biodh a chiirainn mar bhi iad. 
Mar bhi na muinnlean mora sin 
cha bhitheadh tusa siubhal na 
dijthcha, 's cha mho bhiodh curr- 
achd CO ghea', aluinn, a's deiseco 
riomhach air bean aghobhainn air 
latha feille no Dòmhnach. Tog, a 
mharsanta mhòir do t-amaideachd 
s' na bi cur faoineis a's breugan 
an cinn dhaoine còire ; tha thusa's 
do leithid a' deanamh mòran coire 
le'r foghlum Gallda — bu choir 'ur 
bogadh ann an lub nan gèadh 
airson 'ur baothaireachd. 

Gobhainn. Cuir sud a'd' mhàil- 
eidj f hir mo chridhe, ach o'n thuit 
dhuinn a bi tighinn thairis air 
gnothuichean de'n t seòrsa sin 
nach innis sibh dhuinn ciod is 
ciall do'n Reform so tha ann am 
beul a mharsanta mhòir agus a 



1831, 



Còmhrndh na Ccardach. 



227 



leitliid. Tha e 'g ràdh gii bheil 
atharrachadh mòr ri bhi air a 
Phàrlamaid — gu bheil dòigh ùr r'a 
ghabhail air daoine thaghadh air 
son dol a stigh — gu'm bi vote no 
guth-taghaidh agamsa agus aig 
Alasdair mòr, 's Maol-moire ruadh 
's a h uile duine eadar dà chloich 
na dùthclia. Nach sinn a bhiodh 
uasal ! togailòirnn guceann-bhaiie 
na Siorramachd, Fionnla Pìobaire 
air ar ceann — fheara' 'sa ghaoil 
nach ann an sin a bhios an otiiail ; 
'sioma fear a sheinneas an t-òran 
" An d' thoir tha dhomh do 
bhriogaisean a dhol a dh' Inbher- 
aora.'' 

Mars. Bi thusa niagadh, ach 
cha'n'eil an latha fad' as — dhùisg 
na daoine, seasaidh iad an còir fèin 
's bu mhithich dlioibh sin — tha 
luchdcomhairle ùr aig an Righ 
agus gheall iad vote no guth- 
taghaidh do gach duine tha os 
cionn bUadhna thar fhichead a 
dh' aois. 

M. Sg. Air t-athais a f hleasg- 
aich, na bi 'g innse ni nach 'eil 
f ior~cha do gheall iad. Gheall 
iad gu'm feuchadh iad ath-leasach- 
adh adheanamh air an doigh rogh- 
nachaidh,agusghealliadisleachadh 
a dheanamh air cisean na dùthcha, 
agus^air costas na diJthcha ; ach 
cha do gheall iad riamh na tha 
thusa 'g ràdh, 's cha mho bha e 
'nam beachd, ged tha cuid a 
dhaoine gòrach a' glaodhaich a 
a mach air a shon — daoine, mòran 
diubh tha suarach ged rachadh 
an rioghachd bun os ceann. Cha'n 
fhaic an gobhainn na Alasdair 
mòr Inbheraora 'n da latha so a 
thaghadh fear Pàrlamaide, 's tha 
sin CO maith dhoibh. 

Mars. Nach mòr an onoir tha 
aca ann an Sasunn agus an Eirinn, 
far an coinnich na miltean a thagh- 
adh duine freagarrach air son na 
Pàrlamaid. 



Ma. Sg. A thaghadh maith 
dh'f haoidte, an aon slaoightire 's 
cealgaiche 's an diathaich — an 
duine 's mo bheir dhoibh do 
bhrosgal, agus a dh' innseas am 
barrachd bhreugan — ach am bith- 
eantas am fear as àirde cheann- 
achas an guth ; air chor's gur h-e 
truimead a sporain a chosnas an 
latha 's nach e feabhas no gliocas 
an duine. Bha coinneamh aca o 
chionn ghoirid ann an Liverpool 
agus bha guth aig na miltean 's a 
ghnothach. Cia mar chaidh an 
latha? Tha leis an uasal bu 
truime sporan. Thràigh sporan 
an dara fir an dèigh dha tri-fichead 
mile punnd Sasunnach a chosd. 
Sheas am fear eile mach,agus chois- 
inn e'n latha le duals a dhiol do 
gach fear thug a ghuth no a vote 
dha, agus re na seachduin nach 
robh 'm baile mòr sin mar gu 'm 
bu deamhain a bha'ga àiteachadh, 
le misg a 's mi-bheus, a 's gach 
gràinealachd a b' oillteala 'na 
cheile- 

Gobhainn. Cha robh fios agam 
gu 'm faodadh iad an vote aca a 
chreic. 

Ma. Sg. Cha'n f haod — na 'm 
biodh cneasdachd annta, oil tha 
iad bòidichte nach do ghabh iad 
duals, ged tha fios aig gach aon 
gu'n do ghabh. Thig esan mar 
gu'm b'ann,a dh'iarraidh do ghuth- 
sa, stigh do'n cheardaich,e fein no 
fear eile air a shon — feòraichidh 
e'm bheil seana chrudha eich agad 
r'a reic ? Tha ars' thusa. Clod 
tha thu cur m'a choinneamh, ars* 
esan ? Cha chreic mi mo chrudha 
bòidheach a nuas o leth-cheud 
bonn òir, ars' thusa. Tha sin daor 
ars' esan — ach 's leara e, air 
chùmhnant nach reic thu ni sam 
bith ri leithid so a dhuine. So 
mo làmh ars' an gobhainn — Theid 
thu'n sin agus bheir thu do bhòid 
nach d'fhuair thu duais air bith 



:298 



Comhradh na Cgardach. 



February, 



ach gu'bheil thu toirt do ghuth gu 
saor — ach ciod tha'n sin ach mion- 
aneeihich ? 

Gobhainn. Ciod 'eil ach mion- 
nan eithich an clàr an aodainn. 

Mars. Amhaircibh airEirinn — 
nach 'eil focal an sin aig na h-uile 
fear ? — na mlltean agus na deich 
miltean diubh cruinn a thaghadh 
fear Pàrlamaid dhoibh fein, mar 
as iorachuidh do dhaoine saor a 
dlieanamh. 

Ma. Sg. Mata thuit thu air na 
daoine saor, na traillean bochda 
a's mo an diugh ann an Eilean 
Bhreatunn.— Ach a bhobuig cha'n 
'eil focal aig gach duine 'n Eirinn 
'sa chiais so ; na aig fear 'sa cheud 
dhiubh : Bha o chionn ùine ghearr 
focal aig na h-uile fear a b'fhiach 
dàphund Shasunnach 'sabhliadhn 
agus chitheadh tu h-uile uachdaran 
fearainn, le a BhàiUidh, agus le 
mhaor a'g iomain nan daoine tru- 
agha romap mar gu'mbiodh greidh 
eachadolgu faidhirnofèill — 'gam 
biadhadh air an rathad ,'sgun fhios 
aig fear's an f hichead diubh c' àite 
bheil iad a' dol, agus caoin shuar- 
ach CO a chuirear astigh, ach mar 
dh'iarras an uachdaran no an Sag- 
art orra. Co luath 's a tha chùis 
seachad, leigear an taod mu 
cheann gach fir, agus leigear 
dhachaidh e mar a's àill leis a dh' 
ionnsuidh a bhothain neo-chuanta. 
Cha d'thoirear dhoibh aonta fear- 
ainn an earalas gu'n rachadh iad 
an aghaidh an uachdarain. Tha 
mail thairis orra nach 'eil e 'nan 
comas a chur dhiubh. Tha fiach- 
an mora aig a BhàiUidh 'nan agh- 
aidh 'na leabhraichean — agus ma 
tha chridhe aig fear dhiubh a 
bheul fhosgladh ach mar dh' iarr- 
ar air, creicear na tha aige ris an 
t-saoghal, agus cuirear e fein agus 
a mhuirichinn bhochd a shireadh 
na deirce. Sin agad an t-sochair 
mhòr tha'n lorg guth bhi aig na 
daoine bochda an taghadh luchd 



na Pàrlamaid ; agus mar tha e ann 
an Eirinn, ceart mar sin bhiodh 
e 's a Ghàidhealtachd 'nam faigh- 
eadh gach fear focal s' a chùis- 
Cha bhiodh aonta o cheann gu 
ceann na dùthcha, agus bhiodh na 
ceudan agus na miltean air an 
tarruing a mach o'n tighean fein 
gu ceann-bhaile gach Siorram- 
achd a sheasamh coir an f hir sin 
bu mhiannach le 'n uachdarain a 
chur a suas. 

Gobhainn. Fhir mo chridhe — 's 
ann agad fein tha 'n ceann ; ciod 
tha aig a Mharsanta mhòr ri ràdh 
nis ? Fhuair do charaid Reform 
a bhuille 'm bun na cluaise. 

Ma.Sg. Cha d' fhuair idir — tha 
iomad ath-leasachadh maith a dh' 
fhaoidte dheanamh, agus gun 
teagamh a nitear, ach cha'n ann 
diubh na bha esan ag ràdh. Ma 
sheasas sith eadar na Rioghachdan, 
luitidh na cisean, cuirear mu sgaoil 
mòran de na Saighdearan, agus 
tuitidh costas na Rioghachd ; ach 
gu truagh tha Eirinn ann an cor 
bochd. Tha muinntir na dùth- 
cha sin air am mealladh le daoine 
seòlta, cealgach, tha feuchainn 
fuil agus fòirneart a thoirt air an 
Rioghachd — Tha daoine aingidh 
mi-dhiadhaidh, Slaoightirean gun 
tlus, gun ghràdh-dùthcha, aig 
iarradh cogadh agus aimhreit a 
dhiisgadh eadar Eirinn agus Sas- 
unn, Cha'n 'eil a bheag aca fein 
r'a chall, agus theagamh gu'm 
faigheadh iad ni-eiginn 'san iorgh- 
uill. Tha na daoine truagha 
toirt creideas da so, agus anns a 
cheart am so tha'n dùthaich àl- 
uinn sin air abuaireadh. C'àit an 
stad iad, cha'n'eil e soirbh ri ràdh, 
ach tha dòchas againn gu'n caisg 
am Freasdal iadsan tha 'gam 
brosnuchadh gu olc. Ach an 
cluinn thu mi, fhir na màileide, 
's tusa agus do leithid tha cur 
amaideachd ann an inntinn dhao- 
ine bochda — a' labhairt mu nithe 






1831. 



Mu iasgach na Muice-mara. 



229 



air nach 'eil eòlas agad, agus a 
cur 'nan ceann gu 'bheil eucoir 
agus foirneart 'ga dheanamh orra : 
gu 'bheil di saorsa agus ceartais 
aca, 'nuair nach 'eil Rioghachd air 
an t-saoghal cosmhuil ris an Riogh- 
achd d' am buin sinn. Bu choir 
ceangal nan tri chaol a dheanamh 
ort agus air do leithid, tha 'g iarr- 
aidh daoine dhilsgadh gu gòraich; 
agus bu choir do chur a nunn 
do 'n Spàinde no'm measg nan 
Russianach — thuigeadh tu 'n sin 
luach nan sochairean air am bheil 
thu deanamh tair, 

S bochd a chùis ma's tusa agus 
do leithid tha dol a chur 'ur làmh 
air Mathair-riaghlaidh Bhreatunn, 
an aitreabh àluinn a thog ar n- 
athraichean — airson na dhòirt iad 
am fuil. 'S iomad làmh bha m' 
a cur suas — 's iomad doinionn a 
sheas i — 's iomad linn a chunnaic 
i — 's iomad latha bha na daoine 
o'n d' thainig sinn sona foidhpe, 
agus seasaidh i a dh' aindeoin cò 
theireadli e. Aosda mar tha i, bidh 
i fathasd ni's aosmhoire — Tubaisd 
air an làimh a dh'iarradh clach a 
thoirt aisde — Soirbheachadh le 
gach aon leis am mail gu maith i. 



MU IASGACH NA MUICE- 
MARA. 

'S i a mhuc-mhara am beò- 
chreutair a 's mo tha snàmh a 
chuain. Tha i'm bitheantas eadar 
deich-troidhe-fichead agus tri-fich- 
ead troidh air fad. 

'S ainmic a gheibhear muc- 
mhara a's mo na so, ged tha 
seòrsa ann, tha os cionn ceithir 
fichead troidh, ach cha 'n f hiach 
an seòrsa sin an iasgach : tha iad 
doirbh r'a ghlacadh,— agus cha 'n 



'eil ach beagan eaille orra 'n deigh 
an glacadh. 

Tha muc-mhara mhòr làn 
reamhar, os cionn tri fichead tunna 
air chudthrom ; agus ni'struimena 
da cheud damh reamhar de 'n t- 
seorsa 's mo tha 'n Sasunn. Tha 
mu dheich tunna fichead a dh' 
ùilleadh ann an aon mhuic-mhara 
de'n mheudachd chumanta; air 
chor's gu'n tarruing na tha dh' 
ùilleadh ann an aon iasg maith, 
oscionn dà-cheud-deug punnd 
Sasunnach. Tha còmhdach tiugh 
de shaill mu thimchioll na muice- 
mara g'a cumail blàth 's na h-uisg- 
eachan fuara reòta a's àbhaist dhi 
bhi tathaich. Tha da chnàimh- 
peircill na muice-mara mu fhichead 
troidh air fad. Ged tha'n sgòrnan 
aice cumhang, tha beul anabh. 
arrach mòr aice, anns am feudadh 
ceithir ràmhach bata agus a sgiob- 
a fasgadh a ghabhail. Cha 'n 
'eil coslas cluaise ri f haicinn air 
an leth a mach, ach tha clàisd- 
eachd aice, agus mothachadh geur 
air cunnart sam bith tha dluth. 
Air mullach a cinn tha da chuinn- 
ein, no da phollair mhòr tre an 
tilg i suas meall mòr uisge da 
fhichead troidh air àirde. 'Sann 
leis a chuinnein so tha i tarruing a 
h-analach, agus tha'n f huaim, no 
an seideadh air uairibh mar thoirm 
ghunnacha-mòra. 

Tha neart os cionn na 's urra 
dhuinn a thuigsinn ann an earball 
na muice-mara. Le aon bhuille 
de'n earball mhòr so, tilgidh i an 
se ramhach bata 's mo, le a Ian 
sgioba, suas anns na speuraibh. 
Air uairibh slachdaidh i an cuan le 
h-earball air dhòigh is eagallaiche. 
—a' toirt air an f hairge èiridh suas 
'na cobhar geal as an t-sealladh ; 
agus tha'n fhuaim mar fharum 
stoirme a chluinnear miltean air 
astar. 'Sann mu thoiseach an 



230 



Mil iassac/i nn Muicc-) 



February, 



Earraich tba'n t-al og a teachil. 
Chan 'eil aig a mliuic-mhara ach 
an t-aon uircean air an aon am. 
Tha an daltachan beag so mu 
cheithir troiMIie deug air fad, agus 
mu cluidtlirom tunna. Tha mhuc- 
mhara anabarrach gaolach, tog- 
arrach, faicilleach iiime ; agus 'se 
'm bàs fein is urrainn sgarachdainn 
a dlieanamh cadar riù. Snàmh- 
aidh a mliuc-nihara mu dheich no 
dusan mile 'san uair ; ach 'nuair 
shàthar am niuirgl.eadh no'n gath 
innte, siùbhlaidh i'n sin le luathas 
anabarrach. Tha maruiche ainm- 
eil aig innse dhuinn gu'n tarruing 
a mhuc-mhiira a mach còig ceud 
aitheamli de bhall no de ròp 'na 
deigh ann an aon mhionaid a dh' 
Ciine 'nuair tha'n gathfrith-bhacach 
air a chur innte. 

Mu cheud làithean an t-samh- 
raidh 's bitheanta Icis na luingeis 
tha dol a dh' iasgach nam muca- 
mara a mhuir reòta a ruigheachd. 
'Co luath 's a ruigeas iad tha'n t- 
iasgach a tòiseachadh. Tha àite 
air uidheamachadh am bàrr a 
chroinn mheadhoin,mar gu'm biodh 
crannag, ris an can iad fein iicad 
an fhithich, anns an suidh na 
seòladairean a's misneachahi agus 
a's geur-bheachdaiche, a h-aon an 
deigh a cheile air freiceadan fad 
an latha, le gloin'-amhairc am 
fairc a chuain ; agus le dùdach 
mhòr tre an toir e sanus do 
nihuinntir na luinge ma chi e muc- 
mhara 's an t-sealladh. Tha 
seachd bàtaichean no geolachan 
crochta ri cliathach na luinge, 
deas gu bhi uidheamaichte 'm 
priobadh na siil — agus 's eiginn 
gu'Pfj bi dara leth na sgioba do 
ghnàth ullamh gu bhi ghrad annta 
•nuair chluinnear fuaim na dùd- 
aicli. Tha na geolacha sin mu 
thuaiream ochd troidhe-fichead air 
fad, agus còig troidhean gu leth 



air leud, — anabarrach eutrom, 
easgaidh, furasd' ioraram agus a 
stiùradh. Co luath 'sa chi esan 
tha gu hard 'an nead an fhithich, 
druim na n)uice-mara teachd an 
uachdar. bheir e sanas seachad. 
Air ball tha gheola mach agus a 
sgioba fein innte, agus air falbh 
leatha — 's ma's iasg mòr tha's an t- 
sealladh, tha geola eile gu grad'na 
deigh. Tha fear-muirgheadh 
anns gach geola, agus fear no 
dithis fodha, air am bheil cùram 
nam ball, air neo cuairt nan ròpan 
tha ceangailte ris a mhuirgheadh. 
Tha'n ròp so, no a chuairt bhuill 
so, mu cheithir mile troidh air fad. 
Air ceann a bhuill so tha 'm 
muirglieadh no'n gath, no mar 
deir iad ann an cuid a dh'àiteach- 
an, an Lisdear, "Nuair thig am 
bàta CO dlùth 's a's urrainn dith le 
tearainteachd, tha fear a mhuirgh- 
eadh a' grad-thilgeadh agus a' 
sàthadh a ghath innte. So an 
t-àm is cunnartaiche, oir co luath 
's a dh' f haireas a mhuc-mhara 'n 
gath, tlieid i gu boile anabarrach; 
a' crathadh a h-earbaill 's an adhar, 
an t-earball anabarrach sin a 
"dheanadh le aon bhuille a gheola 
is mo a bhristeadh 'na spealgan ; 
ach gu trie co luath 's a theid am 
muirglieadh innte, grad theid i 
fodha agus le luathas anabarrach, 
gu ruig aigeal a chuain, air neo 
snàmhaidh i as, air bàinitih fo na 
mill mhòra reòta eighe, leis am 
bheil an cuan sin air a lionadh. 

Am feadh 's a tha ise snàmh as 
mar so, mu thuaiream deich no 
dusan mile 'san uair, imridh an 
sgioba bhi faicilleach nach bi 
grabadh air bith an rathad a bhuill: 
Na 'n rachadh e mu thobhta no 
na'm fingheadh e greira air beul 
mòr na geola, bhiodh i fein 's an 
sgioba air an slaodadh as an t- 
sealladh ann am prioba na siil. 



1831. 



Mu iciss.ach na Mnice-mara. 



2S1 



'Nuair thaSn ball dlùtli air bhi 
mach, tharàmh air a thogail mar 
chomharradb, agus thig geola 
eile le cuairt ùr. Mar bi iad 
ealamh ann an cur na snaiine, 
caillidh iad am muirgheadh agus 
na bha slaoda' ris de bliall. 

Cha luaitbe shàthar an gath 'sa 
mhuicnihara na tha bratach air 
a togail ri crann 'sa gheolaidli mar 
chomharradh do luchd na luinge. 
'S ann an sin tha' 'n iipraid san 
luing. Tha h-uile- geola mach a 
thiota, agus ma thuiteas do chuid 
de na seòladairean bhi 'nan leap- 
annan 's eiginn leum a stigh leth- 
rùisgte mar tha iad. 

Am bitheantas 'nuair leònar 
muc-mhara, fuirghidh i mu leth- 
uair an uaireadair fo'n uisge, thig 
i'n sin an uachdar a tharruing a 
h-analach ; iomad mile o'n àite 'n 
do bhuaileadh i, agus i air a 
claoidh gu mòr le bhi ann an 
doimhneachd co uamhasacli,maith 
dh'f haoidte ochd ceud aitheamh. 
Tha na geolachan 'ga cuairteach- 
adh an sin mar is fearr is urra 
dhoibh, agus tha iad a' sàthadh 
gath no dhà innte mar tha i 
rithist a' dol fodha — air dhi teachd 
an dara uair an uachdar tha i 
claoidhle gu mòr, agus an sin 
dlùthaichidh iad oirre le sleaghan 
fada geura a shathas iad innte; tha 
iad 'ga leò.iadh gu tròm, tha fuil 
agus gaorr a' dol a suas as a poll- 
araibh mora leis am bheil an t- 
uisge, na geolachan agus na h- 
iasgairean air an dath. Mu'n 
tilg i 'n deò, 's bitheanta leatha 
aon oidheirp uamhasach a thoirt. 
— a' sgiùrsadh a chuain le h- 
earball, le fuaim a chluinnear 
miltean air astar. Fa-dheòigh 
tha i striochdadh, agus a' luidhe 
air a cliathaich, tha i a'bàsachadh. 
Tha bhratach an sin air a leagail — 
tha iolach ghàirdeachais air a 



togail— tha tuill air an gearradh 
'na h-earball, agus le buill air an 
cur rompa tha i air a tarruing 
an diaigh na geola gu cliathach na 
luinge. 

An deigh do mhuic-mhara bhi 
air a toirt gu cliathach na luinge, 
tha i 'n sin le acf huinn bhuill a's 
ulagan air a togail suas, agus air a 
gearradh as a chèile 'a a mill 
mhòra, mu leth tunna air chud- 
throm ; agus tha so air a thilgeadh 
am broinn na luinge 's an deigh 
sin air a ghearradh a sios agus air 
a chur ann an togsaidean mora. 
Tha cairbh no closach na muice 
air a leigeil air falbh leis an fhairge 
gu bhi air ithe 's air a cbnàmh leis 
na miltean èun agus iasg tha as a 
dheigh. 

Cha 'n 'eil cosnadh na obair a 
dh"f heuch daoine riamh a's cunn- 
artaiche na iasgach na muice-mara, 
no aon obair eile anns a' bheil 
seòladairean bochda co buailteach 
do liughad sgiorradh agus mi- 
shealbh. 

Tha na loingeis do ghnàth an 
cunnart a bhi air am bruthadh 's 
air am bri'^teadh leis na mill mhòra 
eighe tha snàmh mu 'n cuairt 
dhoibh— eileanan mora, agus mar 
gu'm b'e beanntan de dh'eigh cuid 
diubh ceuda agus milte troidh air 
àirde,agus na ficheadan a's ceudan 
troidh air fad. 'Seadh tha eileana 
's na cuanta so tha uiread ri Eig, 
Riima, Lcoghas, Midle agus Iwa. 
Tha na h-eileanan fuara reòta sin 
aig eiridh suas gu cas corrach 
àilli ri amharc orra, ach uamhas- 
ach ri teachd 'nan coir. Chaill- 
eadh air a bhliadhna chaidh seach- 
ad mòrnn luingeas am measg nan 
eileanan eighe sin, agus a bhliadh- 
na 's mo tha iad a soirbheachadh 
tha tèarnadh caol aca o iomad 
mile cunnart agus gàbhadh eag- 
allach leis. am bheil iad air an 
cuartachadh. 



2-32 



Mu iaseach na Muict-mara. 



February, 



Tha gu trie ceo dòmliail tròm 
a tighinn ann an tiota air na cuain 
ghàbhaidh sin, agus a' cleith nan 
luingeas o na geolachan, air chor 
's gur trie tha e tachairt gu'm 
bheil iad a' dol air seacliran agus 
air an eall. Bha long Albannach 
a mach air an iasgach sin o cliionn 
bliadhna no dhà, agus an deigh 
do na geolachan muc mhor a 
tlioirt gu eliathaeh na luinge, 
chaidh fichead de na seòladairean 
bu treine mach air meall deighe a 
bha dluth, chum ròp a cheangal 
ris a chumail na luingeis r*a 
fhasgadh. Thainig sgal-gaoithe 
a chuir an long air faondra; na 
dhèigh sin thainig ceo dòmhail, 
agus dh'fhartluich air an luing 
gu bràth tuille tachairt air na 
gillean foghainteach bha air an 
eigh,ged a dh'f heuch iad ris iomad 
latha le iomaguin agus dichioll. 
'S tha nithe de'n t-seòrsa sin a' 
tachairt gutric: ach a dh'aindeoin 
sin uile ciod è naeh dean gaol an 
airgid ? 

Ach cha'n ann o'n eigh uile gu 
leir tha cunnart an iasgaich so. 
Tha a mhuc-mhara fein 'na cul- 
aidh-uamhais agus eagaill air 
uairibh, agus a milleadh moran de 
na h-iasgairean. 

Bha iasgair ainmeil a mhuinn- 
tir na h-Olainde, Duitseach treun 
a bha mach o chionn beagan 
bhliadhnaichean, agus an deigh 
dha gath a shàthadh ann am muit- 
mhara mhòir, dh' èirich i gu grad, 
bhuail i le ceann a gheola agus 
spealg i as a cheil' i, agus thilg- 
eadh an Duitseach air a druim. 
Bha muirgheadh mòr 'na làimh 
air an d'rinn e greim bàis, agus 
ghrad shàth e innte e ! — ach gu 
truagh chaidh an ròp mu chois 
agus chaidh e fodha 'n deigh na 
muice-mara — ach 'nuair shaoil le 
each gu'n chailleadh e, an t aon 



iasgair bu dàine agus a b' f hogh- 
aintiche chaidh rianih air sàile, 
thainig e 'n uachdar agus shnàmh 
e 'n coinneamh na geola. 

Chunnacas gu trie muc-mhara 
le buille ga h-earball mòr a' tilg- 
eadh geola le Ian sgioba anns na 
speuraibh, agus na seòladairean 
a' tuiteam aisde air druim na 
beisde. Thachair so do gheolaidh 
a bhuineadh do Lite. Thilgeadh i 
cuig-troidhe-deug a suas san adhar, 
agus thuit i le a druim os a cionn 
— gidheadh, thearnadh gachduine 
bha innte ach a h-aon. Tha 
sgiorraidhnean agus tubaistean 
de'n t-seorsa so a lachairt gu trie. 
Tha na seòladairean air uairibh a' 
tuiteam an caramh a bhuill 'nuair 
tha e ruith a mach, agus tha iad 
air an grad ghearradh 's air am 
milleadh. Gu trie tha na h-iasg- 
airean air am me alladh le smuain- 
teachadh gu 'bheil a mhuc- 
mhara marbh 'nuair nach eil 1 ach 
air a claoidh ; agus am feadh 'sa 
tha iadsan a' cur a bhuill m' a h- 
earball tha i tar adh as fo'n uisge le 
boile anabarrach agus a milleadh 
nan geolachan is dlùithe dhi. 
Thachair so do'n duine ainmeil 
sin, Scoresbij e fein : bha e seas- 
amh air a druim agus a' ceangal 
a bhuill ann an toll a rinn e 'na 
h-earball 'nuair a thàr i as fo'n 
uisge, agus mar biodh e 'na 
shnàmhaiche foghainteach bha e 
air a mhilleadh. 

Tha mhuc-mhara an am feuch- 
ainn ri dol as, a' dearbhadh neart 
anabarrach. Bha te mhor dhiubh 
air a bualadh le muirgheadh— thar- 
ruing i cuairt dhCibailte de bhuill 
'na deigh, thainig an treas geola le 
cuairt ùr — ach bha i fada gun 
tighinn. Bha ceann deireidh a 
bhuill ceangailte ri toiseach an 
dara bàta agus leis an luathas leis 
an robh e ruith a mach bha lasair 



1831. 



Mu Chraobhan iongantach na t-SaoghaU. 



233 



aig èiridh. 'Nuair bha'n rop uiie 
mach chaidh am bàta fodha — leum 
na seòladairean a mach air an 
f hairge agus shnàmh iad an coinn- 
eamh na geola eile. Lean iad a 
mliucle gach geola bh'aca. Thain- 
ig i'n uachdar agus shàthadh dà 
gliath eile innte, ach tharruing i 
nnach gach rop a bh' aca agus 
thug i as le uiread bhuill 'na dèigh 
'sa ruigeadh ceithir mile dh' astar, 
agus geola ochd-troidhe-fichead 
air fad. Thug na geolachan eile 
as 'na deigh a' cur rompa greira a 
dheanamh oirre — thainig i 'n 
uachdar, ach cha' d'amais iad i — 
an ath-uair a thainig i 'n uachdar 
bha iad aice; Chuireadh da mhuir- 
gheadh làidir le urchair thapaidh 
innte — dh' eirich iad oirre agus 
ghabh iad dhi le sleaglian fada 
geura, agus ta dheireadh b' eiginn 
dhi striochdadh. 'Nuair ghlac iad 
i bha deich mile agus còig ceud 
aitheanih de rop slaodcidh rithe : 
uiread 's a ruigeadh se mile dh' 
astar I!! 

T. M'L. 
Campsie, Fehij. 1831. 



Mu Chraobhan iongantach an t- 
Saoghail. 

'Siomad craobh neònach a tha 

! fas air aghaidh an t-saoghail. Tha 

! cuid diubh da rireadh co neònach 

' 's gu bheil e doirbh an eachdraidh 

tha luchd-turuis a'toirt duinn orra 

a chreidsinn, mar biodh tios againn 

gur daoine teisteil firinneach iad, 

as am feudar earbsa charamh. 'S 

ann de chraobhan neònach an t- 

saoghail. 

Craobh a mheas-arain. 
Tha i so a nis mar na craobhan 
'1 ubhaill a tha san dùthaich so. 
IJ Tha am meas-arain cruinn, mu 
VOL. II. 2 



mheudaclnl cinn leinibh bhig— 
tha rusg tana air mar tha air 
ubhall, agus fo'n rusg sin tlia a 
chuid a dh* f heudar ithe. Tha e 
CO geal ri aran sam bith, agus an 
deigh a ghearradh sios, agus a 
dheasachadh fa chomhairan teine, 
no ri teas na greine, tha e anab- 
arrach blasda, agus fallain ri ithe. 
Tha e air bhlas arain chruineachd, 
eadar sin agus buntata. Tha 
sgrath fo chairt na craoibhe so as 
a' bheil muinntir nan Eileana mu 
dheas a'sniomh seorsa de dh'aod- 
ach garbh làidir, agus buill a tha 
righinn feumail ; air chor 's gu 
bheil a chraobh so anabarrach 
uachmhor sna diithachaibh sin. 

A chraobh Bhainne. 

'S ann de na craobhan neonach 
i so. Tha i cinntinn ri uchd nan 
creag ann an dùthachaibh teitb, 
loisgeach. Tha coslas seargta 
laiste oirre ach an uair a nitear 
toll innte thig seorsa de bhainne 
buidhe, milis, fallain aisde, gu h- 
àraidh mo thollar i 'n am eirigh 
na greine. Chitear muinntir na 
dùthcha anns a' bheil na craobh- 
an so, a' falbh le cuachan, mar 
gu'm biodh iad a' dol do'n bhuail- 
idh a thoirt dhachaidh a bhainne 
so do'n teaghlach. Tha chraobh 
so anabarrach priseil anns na 
cearnaibh loisgeach sin. 

ji chraobh line. 

So craobh co iongantach satha 
ri fhaotainn. Is e an duine 
ainmeil Mungo Park a thug a 
cheud chunntas duinn oirre. Tha 
iad ro lionmhor ann an duthaich 
thiorail na h-Africa, Tha na 
craobhan mòr, làidir, cosmhuil ri 
craobhan daraich. Tha am meas 
coslach ri cnothan mora, mu 
mheudachd ubh na riabhaige. 
Anns a chnò so tha 'n t-im ni 's 
gile — ni 's tinne, agus ni 's milse 
F 



234 



Mu Chraohhan iongantach an t-Saoghail. February, 



na an t-im is fearr 6an dùthaich 
so ; agus chunnaic e re na bliadh- 
na e gun salann. Cha'n 'eil 
iunndrain air crodh bainne san tir 
sin. 

A chraohh Phailm. 

So a chraobh is feumaile, agus 
is priseile anns na cearnaibh sin de 
gach craoibh a tha fas asantalamh. 
'S ann an rioghachdaibh na h- 
aird-an-Ear a tha chraobh so a'fàs 
gu meudachd mhòir. Ann an 
Arabia tha chraobh so ag eiridh 
gu àirde ceud troidh. Tha stoe 
na craoibhe gu reidh direach gun 
mheur, gu dlù air a bàrr. Tha a 
bàrr le duilleach dlù air chura- 
adh sgàileagain, no nmhrcUa, 
Tha gach duilleag ochd no deich 
troidhean air fad. Tha bagaidean 
mora chnò a' fas air a bàrr. Tha 
gach earrann de'n chraoibh so 
feumail : than stoc laidir, agus 
freagarrach air son gach feum. 
Cha'n 'eil fiodh ann is fearr na e, 
no mhaireas co fada ris ; de gach 
connadh 'se is fearr, oir cha'n 'eil 
fiodh ann a loisgeas co dian ris. 
Tha smear anns na craobhan òga 
Pailm a tha na Ion fallain blasda 
— tha'n duilleach òg fallain ri 
ithe — agus tha'n seann duilleach 
feumail gu seorsa aodaich no de 
bhrait ùrlar no leapach a dliean- 
amh. A stoc na craoibhe tha 
seorsa de bhainne a' tighinn a tha 
taitneach ri òl, agus as an stugh 
so tha fion blasd' air a dhean- 
amh. 

Tha'm meas air itheadh am 
feadh 's a ta e òg agus maoth, 
agus an uair a dh'f hasas e cruaidh 
nitear min deth a tha fallain agus 
feumail. 

Seasaidh a chraobh so feadh 
linntean, mar eirich dosgainn dith; 
is ainneamh a chithear i a' fàiln- 
eachadh air am sam bith. 'Nuair 
a dh'fhàilnicheas i, tha i air a 



gearradh dlù do'n bhun, agus air 
a losgadh sa cheart àite air an do 
chinn i, agus as sin thabeathach- 
adh a*^ teachd o bheil meanglan 
ur a' fas a bhios na craoibh mhòir 
an uine ghearr. 

y/ chraobh JJisge. 

Is neònach a Chraobh so. 'Sann 
ann an aon de dh' Eileana Chan- 
ari a tha 'n te is iongantaiche de'n 
t-seòrsa so. Tha i so a' sileadh 
uiread uisge 's a dh' fhòghnas 
do mhuinntir an Eilean gu lèir. 

Tha (i bràigh glinne ^air stùchd 
àrd craige. 'Se'n t-ainm a th' aig 
muinntir an Eilean orr', a Chraobh 
Naomha. Tha i anabarrach sean, 
ach tha i 'n diugh gu slàn fallain, 
mar bha i o chionn cheud bliadh- 
na. O dhuilleach na craoibhe 
priseil so tha uisg' a drùghadh 
ann am mòr phailteas — uiread 'sa 
dh' f hoghnas do gach beò chreut- 
air san Eilean. Nach caoimhneil 
gràsmhor freasdal ar n'athar ne- 
amhaidh dhoibh san eilean thior- 
am, thartmhor, theith so, 's gun 
uisg' air bith de sheòrsa eile ann. 
Tha i tri mile o'n f hairge, agus 
gun chraobh eile ga coir. Cha 'n 
'eil a duilleach a' seargadh air am 
air bith. Ma dh' fhalbhas aon 
duilleag thig aon eile na h-aite. — 
Tha clais mhòr dhomhain air a 
cladhach m' a timchioll, anns a' 
bheil an t-uisg' a' tuiteam, agus as 
a bheil muinntir an eilein ga 
ghiiilan gach la, 

Gach maduinn roi' eiridh na 
greine tha ceo dCimhail a' togail 
o'n f hairge. Tha ghaoth 'ga 
ghluasad suas ri uchd nabruaiche 
for a' bheil a chraobh so, agus 
tha'n ceo so a' braonadh air duill- 
eig leathainn na craoibhe so; ag- 
us tha e ris a' sileadh on chraoibh 
fad an latha, mar chitear uisg' a' 
tuiteam o chraobhaibh san dùth- 
aich so fein an deigh fras uisge. 



1831. 



lÀtir Eireannach. 



235 



Tlia duine chòmhnuidh dlù do'n 
chraoibh so air a' bheil a cùram. 
Tha tigh aige agus tuarasdal àrd, 
agus 'se a dhreuchd a chuibhrionn 
fein a thoirt do gach duine de'n 
uisge mar thig iad ga iarraidh. 

Thachair luchd-turuis a bha ann 
an America, is iad a' siubhal 
troimh thir thartmhoir air an 
claoidh le pathadh, air craoibh 
uisge de'n t-seòrsa cheudna. 
Chunnaic iad craobh rahòr agus 
mhothaich iad an talarah fliuch 
m'an cuairt dith. Cha robh fras 
uisg' ann o cheann sè mìosan, is 
chuir so iongantas orra. Dhlùth- 
aich iad riilie, agus le solas agus 
taingealachd mòr chunnaic iad 
uisge fuar fallain a' braonadh o 
gach duilleig. Is furasd a smuain- 
eachadh an gairdeachas a dhùisg 
so suas annta, nach faca deur 
uisge o cheann cheithir làithean 
roimhe sin. Cha do thachair aon 
eile den t-seòrsa orra nan turus 
gu leir. 

Tlia moran de chraobhan ion- 
gantach eile ann air am feuch sinn 
J cunntasa ihoirt na dhèigh so. 



LITIR EIREANNACH. 

Tha sinn cinnteach gu '?« hi ar 
càirdean loili elite lilir eile dr car- 
aid O'Domimuill a leughadh. 

'S taitneach an ni gu 'm faigh- 
eadh an da phiuthair so a Ghàilig 
Eireannach 's a Ghailig Albann- 
ach eòlas air a cheile. 'S ann o'n 
aon mhàthair a thàinig iad. Bha 
iad o shean anabarrach gràdhach 
mu cheile,agus air an am so gu h- 
àraidh 'nuair tha co liugha leabhar 
'ga chur a mach annta le cheile, 
feudaidh e moran maith a dhean- 
amh eòlas air an da chànmhuinn 



mheudachadh. Tha iomad leabh- 
ar ùr a nis a' leachd a mach 's a 
Ghailig Eireannaich, a b' f hèairde 
na Gàidheil Albannach a' leugh- 
adh, agus tha dòchas againn gu 
bheil còrr ni maith againn nach 
bu mhisde iadsan uainne. 'S 
ceart càirdeil an ni dhuinn taobh 
air thaobh de'n chuan, eòlas ni 's 
dlùithe bhi againn air a cheile. 



A dhuine uasail, 

Is maith liom gur thaitnigh 
an litir leat a fuair tu uaim, agus 
do rèir do mhian, cuirfe me do d' 
ionnsuidh, o am go h-am, nidh 
eigin a d-taobh mo thir-dhuth- 
chaidh fein. Ma's cosmhuil na 
Gaedhil Albannaigh le n-a g- 
comh-bhraithre ann Eirinn, ni 
feadar dhòibh gan a bheith solas 
aca ag èisdeachd le sean-sgeult- 
aibh agus seanachas. Ta slèibhte 
mora agus gleanta aluinne glasa 
aguin-ne mar ta aguibh-se, agus 
go minic is gnathach leis an 
mhuintir a bhiann 'na g-comh- 
nuidh ann sin bh-fad o na bailtibh, 
suidhe a g-cuideachd a cheile, a 
bh-fogus don teine mhoir mhòine 
gach aon oidhche gheimhridh, 
chum sgeulta na sean-aimsire do 
chlosS agus na h-amhrain binne 

Eirinn do ghabhail Och ! nach 

fearr an sean-chleachdadh so na 
bheith 'na suidhe a d-tigh leanna, 
ag muchadh ceille 'san uisge-- 
beatha bhoirb theinnteach ! 

Ghabh plèisiur^ mòrmè, le cuid 
do na fuigheallaibh so do chruinn- 
iughadh^ agus sgriobh mesiosair 
uairibh sean-sgèul no dan o bhèul 
sgèulaidhe, dar thaisbèun a ghruag 
liath go d-tàinic geimhreadh a 
laithe air, agus lerab' eigin don 
t-seanachas a dhol sios 'na 
chuideachta chum na h-uaighe sn 
brath. ^ ^ 

a An trath so cuirim chugad an 



236 



Litir Eireannach. 



February 



sgeul deii-eannacli a chuala me : 
ma 's maith leat è tà mòran eil' 
agam. 

O DoMUNUILL. 
Ag BeuL-feaTs.\le, 

An dara lù dciig de mhl mheadhon an 
fiioghmair. 

SGEUL GEARLAIN. 

Ta baile bcag a g-condaeLudh 
dar b'ainni a nois Ciiistcal Belling- 
am, agus 's è an scan ainm a bhi 
air bh-fàd o slioin^ Baile Ghear- 
lain. Is o t'hear àiridh^, dar bh' 
ainm Gear-f hear dubh Gearlan aig 
a raibh sealbh a nallòd ° ann, a 
goirthear an t-ainm so dhò". Is 
minic a h-aithristear an sgeul so 
leanas lena sean-dhaoinibh 'sa 
chomharsanachd^ sin gus an la a 
n-diù, agus deir siad nach bhuil 
brèag air bith ann. 

Bhì^ Gearlan 'na dhuinechumh- 
achdach fhìor-]àidir,bhorb chalma, 
ionnus go m-b'f hèadar leis, buaidh 
do bhrèith air mhoran feara gan 
chomhnadh air bith acht a làimhe 
fèin a mhàin ; agus air m-beith 
dhò 'na cheann cinidh shàidhbhir 
chogach, bill meas mòr aig a 
mhuinntir fèin air. Bhi niòran 
Sacsannaigh 'na g-comhnuidh tim- 
chioll na h-àite sin, a bhi curtha'" 
a measg na n-Gaedhal do rèir 
ordughaidli an Kigh. Do ghair 
Gearlan toirmeasgoire malluightiie 
dhòibh, agus bhain" sè creaclia 
mora dìobìitha'", comb minic is b' 
fhèadar leis a dheanamh. Is 
minic a niharbh na Sacsannaigh 
a cliuid ba, agus a chuir siad a 
thighthe le teinc, 's gan nihaith 
doibh ann : bhi so a g-comh- 
nuidh'^ 'na nanihaid neartnihar 
do-chlaoidhfe aca. Rinne siad a 
n-dittIiio!l gominican ceannardso 
do niharbhadh, acht na daoine a 
bhi comb dàna sin, bhuail an 
gearr-thear dubh iad sios, agus 



mhill sè gach uile dhuine aca, 
comh furas is dèanfadh cat dubh 
an nidh cheadna ie luchog. Fa 
dheòigh, mar chonnaic siad go 
soiUèir nar bh' fheàdar leo go 
brath a sgriosadh go follasach, 
thàinic siad a g-cean a chèile agus 
thionsgan siad an t-amas'* glic so. 
Do lèig siad orra fèin go raibh 
mian mòr aca, muinntearas agus 
siothchain'^ a dheanamh leis. Do 
rèir sin do rinneadh siothchain gan 
mhaill leis, agus a n-diaigh"^ beag- 
an aimsire, thug siad ciiireadh dhò 
chum cuirme mòr-f hiaitheamhuil, 
ionnus go g-cuirfidh siad dcireadh 
maith air an t-socrughadh, le ithe 
agus le Ò1. D'aontaigh an Gaoidh- 
eal neamh-chùramach mi-amhras- 
ach ; oir ni raibh'^ smuaineadh 
aige, go raibh run aig a namhaid 
Sacsannnach, feall a dheanamh 
air. Os ceann na cathaire do bhi 
fa na chomhair le suìdh uirre bhi 
doras beag dèanta a mullach an 
tigh, agus ann sin bhi soitheach 
mòr d'oladh air fiuchadh, agus 
ceann eile de luaidh leaghta, 
rèidh len-a n-dòrtadh 'nuas thrid 
an doras, go direach air clieann 
Gearlain blioicht, air dheanamh 
chomhartha àiridh. 

Thàinic na h-aoidhe a g-ceann 
a chèile, agusshuidh an ceannard 
sios gan eagla no amhras air bith 
air, 'sa chathair onòrach a leagadh 
a mach do. Bha ban-òglach ann 
sin aig a raibii fios na feille do 
thionsgann na Sacsannaigh, agus 
b'aithmhcaiach leithi a bheith 
rannphàirteach 'sa choir ion- 
fhuathuighthe so, gan tuairim a 
thabhairt do Ghearlan air. Leis 
an inntinn sin d'iomchair si lean- 
abh ann a lamhaibh tar an chath- 
air ann a raibh sc 'na shuidhe, 
agus a dubhairt si, amhuil is da 
ni-bcidh si ag labhairt leis a loan- 
abb. " Gradh mo chroidhe an 
scadan, nar gabh a riamh air a 



I 



1831. 



Litìr Eireannack. 



237 



chuìd." Do thuig an ceannard 
air ball ì, agus lèim sè go h-oban 
air ais o n-a àit-suìdhe, agus air an 
uairsin go dìreach d' f hosgail larah 
eìgin an doras beag gaisde, agus 
thaìnic an luaidh leaghta roimh- 
raite agus an oladh air fìuchadh a 
nuas'na d-tuile throm air an chath- 
air air a raibh sè na shuìdhe 
roimhe siu. Acht nìor ^^ theò iad 
na an boile a bhì a' bruith a g- 
cuislinibh Gearlain. Gan mhoill 
da lughad, an claidheamh cliùth- 
ach, "'- a chompanach seasmhach 
oidhche aguslae, agus narbh'f he- 
àdar le duine air bìth a làimh-sigh- 
eadh acht è fèin a mliàin bhì sè 
deàlrach ann a lamb. Air ball do 
ruith sè go misneamhuil-^ tapaidh 
a measg na Sacsanach cealgaigh 
a bill airabrèidh buaidheartha ^* 
rnar^^ gheall air an nidh a tharla 
dhòibh (eadhon, do bhrigh nach 
n-deachaidh a run feille air agh- 
aidb) amhuil is da m-buailfidh iad 
le tinnteach neimbe agus air a 
raibh eagla mòr faor" làidireacht 
Gearlain, noch"'' dob' aithne dhò- 
ibh go maith. Ni dhearna-^ a 
riamh an claidheamh sin an uiread 
sin de sheirbhis nihaith d'a 
nihaighistir. Le gach buille a 
rinne alamh chleachdta, do thèith 
ànam Sacsanach as an chorp 
fuilteach ann a raibh se, agus sul 
fa mb 'f lièadar le fear air bith aca, 
brèithair a airm chatha, d'òl lann 
Gearlain a bh-fuil. 

Do chuaidh nuaidheachd an 
mhiirbhaidh so gu luath air feadh 
na Sacsanach go h-ionilan a bhi 
'na g-comhnuidh ann Eirinn, agus 
bhagar Fear-ionad an Righ, Gear- 
Ian do lèir-sgrios le na shluagh 
mhòr. Annsa staid so rinne an 
ceannard an mòdh so sios: nidh 
do rinneadh go minic le na 
Gaoidhil claoidhte go Sèunamhuil. 
Chuaidh se tharan mliuirgoSacs- 
an, agus lèig sè è fèin air a ghlùin- 



ibh a lathair an Righ d'a ghuidhe 
a chruaidh-chàs a cheartughadh, 
agus thug se fath uaith crèud far* 
iomair se fòirneart air na Sacsan- 
aibh. Chuala an Righ roimhe sin 
cliù mòr a dtimchioll a làidir- 
eachda iongantaigh agus bu mhian 
leis a thàsdail. Uime sin, do 
gheall se a mhaitheamhnas do, 
da n-gearfodh se pacadh ola thrid 
sios le aon bhuille a mhàin d'a 
chlaidheamh, a lathair fèin agus a 
uaisle ; ag radh, 'san am cheadna, 
go g-caillfidh se go cinnte a 
cheann mu 'r d-tiocfadh leis a 
dheànamh. D'aontaigh Gearlan 
trèun, agus air a iarratas, do 
taisbeunadh an tigh-airm mhòr 
Shacsain do, air chor go bh-fuighe 
se claidheamh maith. Rinne se 
fromhadlr^ air gach lann aca, d'u 
ghlacadh ann a lamb agus d'a 
chrathadh 'san aer, agus air an 
uair, thuit se as a dhorn-chur 'na 
mile piosa. " A Righ mhòir," ar 
se, "chonnaic mi na claidhmhe is 
fearr a ta a Sacsan, agus ni'l ceann 
air bith aca iomchuidh chum na h- 
oibre a chuir tù mo lèith. Le do 
chead, cuirfe me teachdaire go h- 
Eirinn le mo chlaidheamh fèin 
f haghail agus a thabhairt chugam, 
agus ann sin dheana me an nidh is 
àiU leat. D'aontaigh an Righ, so 
do dhèanamh, agus tugadh an 
ball-airm go luath go Sacsan. 

La àiridh do bhi leagtha 'mach, 
thàinic na h-uaisle le chèile a 
thalladh fhàda fharsuing agus 
bhi Gearlan ann a mheadhon le 
bunn ramhar chiainn os a chomh- 
air, air a raibh an ^pacadh ola 'na 
luidhe. Ann so rinne a namhaide 
eagcoir eile, chum cairdeas an 
Righ aghabhail uaith. Do be an 
crochadoir a d'ullmhaigh an pac- 
adh, agus tugadh suim mhòr 
airgid do, air son go g-cuirlidh se 
ann a mheadhon barra mor iarain 
ionnus go g cuirfidh se toirmeasg 



238 



Jul an Eileanaich. 



February, 



oban air bhuille neartnihar Ghear- 
lain. Tharraing an gaisgeach a 
chlaidheamh, agus thug sè fa 
dearadh go raibli faobhar maith 
air, andiaigh"' lèith-chèad catha : 
agus tar èis a clnathadh ann a 
dhorn laidir, fuair so è comh 
dionghmhalta is bin sè a riamh 
Voimhe. Ag tiontadh thart do, 
d'amharc sè Je gruaim eagalach 
air an R)gh agus air na h-uaislibh 
a bhi cruinn a bb - fochair a 
chèile, agus ann sin sbiiibbal sè 
beagan air a chùl, thòg sè a 
chlaidheamh, agus ie aon bhuille 
amhain do ghearr sè an pacadh ola 
tbrid sios maille leis an bharra 
arain a bhi ann ; agus d'f hag sè 
lann a chlaidheimh fasta a m- 
bunnchrainn comb daingean sin, 
ionnus nar bh' f hèadar le lamb 
air bith a tharraing amach, acbt a 
mhain an lamh a bhuail an buille. 
Rinne an teach gleadhrach mhòr 
le gair na n-uaisle da niholadh. 
Chuaidh an Righ air aghaidh 
agus thug sè a mhaitheamhnas 
don cheannard Ghaoidheal go 
cairdeamhuil. "Acht, a Gliearl- 
ain," ar sè, gad è fath na gruaime 
mhòire sin, ler' aniharc tù, 'nuair 
a bbi tu air^' ti an buille a bhual- 
adh ?" — " Gabhaidh do mhòr- 
achd mo lèithsgeul, do bhrigh 
nach bhuil me dol f'reagra thabh- 



airt duit a d-taobh na ceiste sin," 
arsa Gearlan. Gidheadh, air m- 
bèith dhò dearbhtha nach g-cuir- 
fidh a f hreagra fearg air bith air 
an Righ, do ghlaodh sè 'mach go 
dàna : "A righ, do b'e adhbharna 
gruaime sin, eadhon, le fios na 
neithe so thabhairt duit ; da d-tap- 
adh a ghaisge air Ghearlan, no 
mu'r n-eireochadh leis a run a 
chur a n-gniomh, dhùinfeadh sè le 
sèalaan bhàis gach uile shùil a bhi 
dearcadh air, agus do shùile-sa 
air d-tùs I 

Thaitnigh an chruadal so le 
Righ Shacsain : fuar sè a mach 
na cealgoire a rinne an f heall air, 
chuir sè d'fhiachaibh air an chroch- 
adoir a g-crochadh air an m- 
ball, agus a nuair a bhi Gearlan ag 
imtheacht go h-Eirinn, phronn sè 
mòran tiodhlacaidh mòr luaigh 
air. 

Focala comh-f hreagarraigh 'sa n Gaelic 
Albannach. 

1 chluinntin. 2 tlachd. 3 chruinneach- 
adh. 4 o chian. 5 àraidh. 6 loimhe so. 
7 dha. 8 coimhearsiiachd. 9 bha. 
10 ciiirte. 11 ghlac. 12 diiibh. 13 an 
comhnuidh. I4< feall-f holach. 13 sith. 
IG an deigh. 17 clia robh. 18 bruith. 
19 chomharraidh. 20 leatha. 21 cha bu 
theoithe. 22 cliiiteach. 23 niisneachail. 
24 buairte. 2Ò air son. 26 fuidh. 
27 nidh. 28 cha d'rinn. 29 ceasnachadh. 
30 cha nVil. 31 dol. 32 naisg. 33ciodhfar 



lUL AN EILEANAICH. 

Ln dearmad na muinntir a bha clo' bhualadh an aireimh mu dheireadh, cha do 
chuireadh ach dara leith an dàin so a macli. 

'Nuair mhothuicheadh dha so, cha robh comas air a cheartachadh : Tha sinn aig 
iarraidh maitheanais air-san a chuir d'ar n-ionnsuidh e; agus tha sinn a nis a' cur a 
mach an dàin mar fhuair sinn e. 

Ghtiil)hear an ciou-tatli man do sgriobhadh an dan so's anTeaclidaire fa dheireadh. 



Bha Gbrian s i ar luidhe fo smal a's fo ghruaim, 
A's cuaintean a beuchdaich le garaich na Stuadh ; 
Ach tlia 'n t-Elthear gu treun ris a' Ghaillinn a Strì', 
A'g iunaidli gun lua.sgan gii cala na sith. 



1831. Ban don BhiobulL 239 

Bha duUneoil nan Dolnionn a' siubhal nan Speur, 
A 3 fearann no fasga do'n Sgioba cha leur ; 
Ach gun mheatachd gun imcheist air chrldhe nan sonn, 
Shior ghleidh iad an gabhail air Eilean nan tonn. 

Deir am maraiche aosda a shuidh air an ailm, 
Na striochdaibh mo ghillean fo uabhar no Stoii-m ! 
Bi'dh ar n' earbsa gu daingeann an krd Righ nan Dùl, 
Oir dheonaich a Mhaitheas na bheir Soills' agus lùl. 

Agus feuch ! mar a labhair, air Carraig nan Stuadh, 
Suas dh'eirich le dhearsadh àrd Lòchran nan buadh; 
An deur nach do dh' fhasgadh le gàbhadh o shiiil, 
Shil an t'Athair nuair thuirt e " Leanabh mo ruin." 

'S bha Leanabh cho Sona 's bu mhiannach le chri, 
Nuair a chunnaic i'n t-eithear an Cala na Slth; ; 
'S O ! b' aoibhneach a choinneamh nuair rainig i 'n tràigli 
'S a^thuirt i le aiteas — " O! Athair mo ghràidh. 

I. M. L. 



DAN DON BHIOBULL. 

Ann V. aireamh de'n Teachdaire chuir sinn amach Dan do'n Bhiobull a sgriobh- 
adh le ar caraid measail am "FioF Ghaidheal." Tha sinn Ian chinnteach gu'm bi ar 
luchd leughaidh fa chomain duinn a chuid eile do'n dan cheudna thoirt doibh. Tha 
fios agam gu bheil gachni thig o pheann an FhlorGhaidheil taitneach leo. 

Co a chruit is gi-inne ceòl ? A f hradharc c'ait' am faigh an dall? 

Ciod an sgeul is binne glòir ? Am bacach leointe lùs nam ball, 

Ciod an tàisg-thigh 's luachmhoir stòr ? Bheir gu coiseachd e nach mall? 

Am BiobuU. Am Biobull. 

Co 'sgap an duibhre a's a mhùig, Co bheir subhachas do'n chri? 

Chlaon, a mheall,'s a dhall, mo shiiil, Co bheir misneach dha is cli? 

'Sa threoraich mi mar lòchran iùil ? Co ged sheachd e, bheir gu brigh ? 

Am Biobull. Am Biobull. 

Co an tobar fallain fuar, Co a shàsaicheas am bochd ? 

Chaisg dhomh m' iota san an-uair? Co a chbmhdaicheas an nochd ? 

Do m' chridh thug fionnaireachd gu Co bheir saorsadh o gach lochd ? 

luath? Am Biobull. 

Am Biobull. 

Co bheir air an fhasach chi-uaidh 
C ait am faigh an t-ocrach Ion ? jeachd gu àilleachd agus snuadh ; 

Am paiteach fior-uisge r'a Ò1, ^ ^g^^U^^, ^^j^^ ^j^ ^^.^^^ ^^^ ^ 

Bheir an t-aaam seargta beò ? ^^ ^.^^^^^^ 



240 Focal son dealachadh. February. 

Fàilt ort fftn u leabhalr naohnh ! An Ti tha seasamh rlum au daimh. 

Fàilt ort fein a theachduir cbaoimh ! A Bhiobuill. 

Fas am mcas am blieaclid a diaoidh. 

A Bhiobuill. Aghaidh a'd' sgàthan soilleir reidh, 
Sior dhearcam air, Is faiceam e. 
Am chluais do choòl biodh binn gii brath, Gus na lomhaigh dealram fein. 
Do m' bhias gu milis biodh gach tn\th, A Bhiobuill. 

Do theaga-sg biodh a'm" chri' giwh la, 

A BlHobuiU ^ ' ^•'''^^ *'" *''"»"^ *'» g***^ t''"' 

Le d' theachdaireachd is toiTail brigh, 

AM' sgathan hillidh chunn'cas thaU, A dh' aiseag dhaoiu' a dh'ionnsuidh sith. 

An Ti mo shaorsa ghabh os laimh, A Bhiobuill. 



BAS CARAID, 

'S ann le duilichinn mhbr a chluinneas ar Càirdean air feadh na Gaeltachd gu'n 
do bbasaich caraid dileas doibh,an duine aimneil, foghainteach — an Diadhair urram- 
aichte.deas-chainteach sin, Andrew Thomson, D. D. a h-aon de MhiuisteireanDhtnieid- 
eann.Charobhciiraidh'san Eaglais a sheas coir agus sochairean nan Gael ni bu treine 
na an duine so air iomad am. Is iomad còmhdhail air an do thog e a ghuth as an 
leith. Bha'n leas spioradail gu mòr 'na bheachd. Shaothairich e gu laidir anns 
na sgoilean a chuireadh a mach 'nam measg; agus air aon chòmhdhail hraid chuir e le 
bhuaidhibh ard gu ball-chrith iadsan a bha feuchainn ri Ministeir Galld* a* sparr- 
adh, a dheoin no dh'aindeoin, thairis air sgireachd Ghaelaich. — Bha'n duine urram- 
ach so ann an àird a shhlinte 'nuair a dhtiisg e 'sa mhaduinn — Thuit e aig dorus a 
thighe fein air dha pilleadh dhachaidh san f'heasgar, gxm osnadh, gun ghearan, gun 
f hocal as a bheul — ann an trèin a neart. Lean na miltean a chorp a dh' ionnsuidh 

na h-uaighe : agus theagarah nach do chaochail pears' eaglais air am air bith a dh' 

f hag ainm a b'airde, agus cliii a b' iomraitiche na an gaisgeach Criosdail so. 



CEIST. 

A Thea«hdaire— An urrainn sibhse a mhuieachadh dhuiuu mu thimchloll IMhel- 
chisedec ? ^^- «• 

FOCAL SAN DEALACHADH. 

Fhuair sinn litira chuir Bodach nan spcuclair thugainn — deanadh e air a shocair 
cha d'tbainig a this f hathasd bharr an Tombaca — chi sinnann an latha no dha. 

Fhuair sinn litir a chuir Seorus nan Long d' ar n-ionnsuidh — Feuchaidh siim 
'san ath-Uireamh ri cunntas a thoirt air an turus chuain sin air an robh e le Capt. 
Pany. 

Fhuair sinn an sgeula mu Alasdair dubh Ghlinnc-Garadh. Tha eagal oirnn gu'ii 
tionndaidh ar leughadairean air falbh uaith mar rinn Mac-Cailein mòr agus na h- 
uaislean cile o'n tra bhidh a chuir Alasdair dubh fan comhair ; uime sin cha tairg 
sinn e air an am — ach moran buidheachais do A, B. air son a chaoimhneis. 

Fhuair sinn cunntas na Mara-Ruaidhe, agus feuchaidh sinn ri àite thoirt do 'n 
cachdraidh thaitnich sin co luath 's a's lurainn duinn. 

A'liheil ar cairdean dileas an t-Eileanach, am Fuir-Ghael — I. M'L. N. M'L. 
A. B. 11. agus Dòmhnidl, beò ? B'ait leinn a chluinntinn cia mar chuir iad an 
Gcamhradh scacha<l. Tha sinn cinnteach gun do sgriobh iad moran am feadh 's a 
bha iad fo'n t-sneachda. Tha fadal oirnn cluinntimi uatha. 



AN 

TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS MEADHOIN AN EARRAICH. 
XXllI. AIREAMH. 1831. 



FAISNEACHD MU THIMCHIOLL NAN lUDHACH. 

I. EARRANN. 

Sgapaidh 7ni sihh am measg nan chmeach, agns /airngidk mi claidh- 
eamk ^nar deigki agns hithuUi hhur jearann creachta, agus bhur bailt- 
ean fas. Theid as duibh ain measg nan cimieach — agus seargaidh 
iadsan a dìifhàgar dhibh as nan aingidheachd ann an duthchaibh bhur 
naimhdean. Gidheadh air a shon so uile, 'nuair a bhios tad aim an tir 
ail naimhdean, cha tilg mi nam iad, ?ii vio a ghabhas mi grain diubh, 
g'an sgrios gu tun— oir is mise cinTighearn anDia. Lebh. xxvi, 33,38, 
39, 44? — Bithidh hi a' t'uamhas ad' shamhladh agus a' d' leth-f hocal am 
measg nan uile chinneach. Sgapaidh an Tighearn thu am measg nan 
uile chinneach, o'n dara ceann don talamh eadhon gus an ceann eile do'n 
talamh — measg nan cinncach sin cha'ii fhaigh thu suaimhneas sam bith, 
ni mo bhios Jois aig bonn do choise. Sa' mhaduinn their thu, Och 1 
nach Vem feasgar e ; agus 's an fheasgar their thu, och I nach b'i 
mhaduinn e ; air son eagail do chridke leis am bi eagal art, agus air 
son seallaidh do shul a chi thu, Deut. xxviii 64, 65, 67. 

Tha nis os cionn tri mile agus nan ludhach air a chur an ceill 

da cheud bliadhna on a labhradh ceart mar tha iad mu clioinneamh 

na briathra so le Maois, faidh an ar sùl air a cheart am so. An 

Tighearna. Tha leabhraichean duine, no mac duine, a b' un-a so 

Mhaois agus an t-seann Tiomn- innse h"nntean mun do thachair e ? 

aidh gu leir, Ian de'n fhaisneachd Cha b' urrainn duine 'innse. Mo 

cheudna;agus ged a bhiodh na thruaighe ! Cha'n 'eil fios aig 

briathran air an sgriobhadh air an duine tha beò ciod a thachras a 

latha 'n diugh, cha b' urra dhoibh màireach. Esan, agus esan a 

a cheart chor anns a' bheil na h- mhàin a b' urra 'innse, d' an leir 

ludhaich am measg rioghachdan gach ni o bhi-bhuantachd gu bi- 

an t-saoghail a' leigeil ris dhuinn bhuantachd — agus d' am bheil 

ann an cainnt a's firinniche agus mile bliadhna 'na shealladh mar 

a's freagarraiche. Tha am pobull an la 'n de nuair theid e seach- 

so air an latha 'n diugh ceart mar ad. 

chunnaic agus mar dh' innis Maois Lionadh e an àireamh so de'n 

o chian a bhitheadh iad. Anns Teachdaire gach fàisneachd mu 

an eachdraidh sin, agus 'si is sine thimchioU sluagh Israeli a tha o 

th'air mhaireann far a' bheil staid thoiseach gu deireadh a Bhiobuill 

VOL. II. 2 F 



242 



Fàisneachd mn (hmchioU nan Ivdhach. 



March, 



a chur sìos. Cha'n 'eil car a 
chuir iad riamh dhiubh, no lochd 
no beud a dh 'f huiling iad, nach 
'eil air 'innse anns a chainnt a's 
soilleire; agus leis an dearbh- 
chinnt a's làidire. 

Tha e againn ann am fàis- 
neachd mar bha iad ri bhi air am 
fògradh o'n dùthaich fèin ; tha an 
dòigh agus an t-àm anns an robh 
so ri tachairt,air'innse. Thagach 
geur-leanmhuinn adheanta orra — 
an doille fein— an gealtachd — an 
laigse— an allabanachd bhochd air 
an deach iad — cruas an cridh. 
eachan — an sannt do-shàsaichte — 
am fòirneart a dheant' orra — am 
masladh — an tàir — am magadli 's 
an fhochaid a dheanta orra anns 
gach àite— Gidheadh mar sheasadh 
's mar chinneadh iad feadh uile 
chèarnaibh an domhain ; tha so 
uile air a chur sìos againn 'sa 
Bhiobull OS cionn da mhile bliadh- 
na, agus air 'innse dhuinn ceart 
mar tha sinn 'g a f haicinn air a 
choirahlionadh air a cheart la 
so. 

'Seacheudchuidde'nfhàisneachd 
mu thimchioll an t-sluaigh so, 
giiììi hiodh iad air am fogradh o'li 
didliaich fein~gii 'wz hiodh am 
haihean fas gun neach 'gan àit- 
eachadh. 

An deigh leir-sgrios lerusaleim 
leis na Ròmanaich, mhilleadli gach 
baile a bhuineadii dhoibh, agus 
dh'f hògradh an luchd-àiteachaidh, 
uiread dhiubh 'sa thainig as o'n 
-ghorta bha's an tir, dh' fhògradh 
iad gu leir a mach a tir ludea, 
agus b' eiginn doibh teicheadh 
mar allabanaich thruagha do ri- 
oghachdan coimheacli,— air am 
mealladh le cealgair thug orra 
chreidsinn gu'm b'e fcin am Mess- 
iah, dh' eirich iad an aghaidh nan 
Ròmanach agus thug iad oidheirp 
air tir an athraichean a bhuadh- 
achadh air a h-ais_ach be 'n 



oidheirp so thug an sgrios bu 
truaighe orra thainig uaithe sin 
'nan rathad. Mhair an cogadh sin 
da bhUadlina, agus gun labhairt 
air na chaidh a dhi le tinneas, le 
gort, agus le teine, bhàsaich sè 
ceud mile to fhaobhar a chlaidh- 
eimh. Air an am so thainig 
sgrios eagallach orra fein agus air 
an diithaich. Thòisich an sin a 
gheur-leanmhuinn orra air nach 
d'thainig crioch f hathasd. Chuir 
Adrian, lompaire na liòimhe a 
mach reachd jiu'm biodh na h-uile 
ludhach a chuireadh bonn a choise 
air sraid lerusaleim no eadhon 
a thigeadh 'na shealladh, air a 
chur gu bàs. 

'S iomadli linn a nis a chaidh 
seachad o'n a chaill iad tir ludea, 
agus baile mòr lerusaleim, agus 
'siomad rioghachd agus pobull a 
fhuair sealbh air. Bha an dùth- 
aich sin aig Cinnich agus aig 
Criosduidhean agus aig Mah- 
omedanaich : 's ainneamh pob- 
ull no sluagh nach d' fhuair 
ceannas orra uair no uair-eiginn — 
ach am measg gach atharrachadh, 
chad'f huair na h-Iudhaich riamh 
fhathasd, on am anns an d' f hòg- 
radh aisde iad, seilbh oirre. 
Dh' f hartluich orrasan agus orr- 
asan amhàin, an dijthaich sin a 
chosnadh, ged a b' e miann an 
cridhe i bhi aca, agus run an ana- 
ma pilleadh d' a h-ionnsuidh. 
Agus cha 'n e sin amhàin, ach do 
na h-uile seòrsa dhaoine tha taogh- 
al nadùtlichasin,'s e ant-Iudhach 
bochd a gheibh an lainihseachadh 
no a ghiullachd is miosa o na 
Turcaicli aig a 'bheil seilbh innte 
air an am. 'Sann san duthaich 
sin tha'n tàira's mò air a dhean- 
amh air : agus do gach neach a'g 
urrainn seasamh air sràid lerusal- 
eim 's esan an t-aon a's fuaihaiche 
's a's gràineala leis na coigrich 
f hiadhaich tha nis "g a tathaich. 



1831. 



Fàisneachd mu iJiirnchidl nan ludbach. 



24^3 



Ach cha'n e 'mhàin gu'n d' 
innseadh roimh làimh gu'm biodh 
an sluagh so air am fògradh as an 
dùthaich fèin, ach mar an ceudna 
dh' innseadh ann am fàisneachd, 
gu'm biodh iad air an sgapadh air 
feadh gach rioghachd eile dhe. 
Seadh o dhara ceann an t-saogh- 
ail chum a chinn eile dhe. 
Nach comharraichte cainnt^?«oi*. 
IX. 9. Oirfeuch bheir mise àithne, 
agus crialhraidh mi tigh Israeli 
ann am rneasg nan uilc Chinneach, 
mar a cliriatkrar siol ann an cri- 
aihar, gidheadh cha tuit an silein 
a's lugha dheth air an talamh. 

Mar so thachair. Cha'n 'eil 
dùthaich an diugh air aghaidh an 
t-saoghail air a' bheil eachdraidh 
againn, anns nach 'eil na h-Iudh- 
aich r' am faotainn air faondra. 
Chan 'eil baile-mòr no àite 'n 
ceithir chearnaibh an domhain 
anns a' bheil or no airgiod, no 
malairt, no daoine, anns nach 'eil 
ludhaich. 'S luchd tuineachaidh 
an domhain iad, gidheadh cha 'n 
'fcil dùthaich no dachaidh aca 
bliuineas doibh fein. 

Tha slòigh eile air an dealach- 
adh o cheilele monaidhnibh agus 
le aibhnichibh, le cuantaibh agus 
le fàsaichibh ; ach cha'n 'eil na 
nithe sin a' cur grabadh air gluas- 
ad allabanach agus faondra an- 
shocrach nan ludhach. Siubh- 
ail an saoghal agus mar a dh' 
imicheas tu o thir gu tir, feudaidh 
tu a ràdh, dh' fhàg mi an sluagh 
so agus an sluagh ud eile 'm 
dheigh ; so duthaich nan Kussian- 
ach, so duthaich nan Suaineach, 
so tir nan Spàinteach, so riogh- 
achd na Frainge, so na h-Innsean 
anns a' bheil na Hindoos ; so 
an tir a' bheil na Turcaich, 
ach càit' am fag thu na h-Iudh- 
aich' 'nad' dheigh — c' ait' an urr- 
ainn duit a radhainn, 'si so tir nan 
ludhach ; ni mo, c' ait' a 'bheil 
e comasach dhuit a ràdh, so tir 



anns nach 'eil ludhaich. Siubhail 
an domhan uile, o dheas gu 
tuath, o "n ear gus an iar,, o 
mliachraichean loisgeach4/^^ca, gui 
sneachda iwài-Shiberia, agus annta 
gu leir tha na h-Iudhaich, agus 
'nam measg gu leir cha'n'eil dach- 
aidh nan ludhach. 

Cha'n e sin uile, ach tha iad fat; 
nach urra dhuit dol — ann an 
cearnaibh air nach d'f huair luchd-> 
turuis eile ruigheachd. Muinntir 
na dììthcha so fein a bha o chionij 
bheagan bhliadhnaichean a' stri 
gu cearnaibh iioraWAfrica a ruigh- 
eachd, agus air an d' fhartluich 
dol CO fada 's a bha mhiann orra, 
dh' f hiosraich iad gu'n robh ludh- 
aich 's na h-àiteachan sin, agus 
uapasan f huair iad gach eòlas tha 
againn air na cearnaibh dorcha fol- 
uichte sin. 

•S iomadh leabhar-turuis a chuir- 
eadh a mach "s an Roinn-Eòrpa, 
agus tha h-uile h-aon diubh a 
dearbhadh firinn nan nithe so, 
air achd 's gur firinneach cainnt 
an Fhàidh a dh' innis o chian 
" bilhidh iad air an criathradh 
am measg nan Rioghachdan." 

Chan 'eil e comasach ann an 
eachdraidh aithghearr de 'n t- 
seòrsa so, chur sios na dh' èirich 
do'n phobull thruagh so o Hnn, 
Chriosd. 

Cha'n 'eil rioghachd no pobull 
nach robh mar gum biodh iad a 
stri ri cheile cò 'bheireadh an 
laimhseachadh bu mhiosa dhoibh. 
Ciod air bith comhstri no cogadh 
no aimhreit, no dealachadh baral- 
ach bha eadar riu ann an nithibh 
eile, cliòird agus cho-aontaich iad 
gu leir ann an geur-leanmhuinn a 
dheanamh air na h ludhaich, 
Cha'n 'eil e comasach a ràdh ciod 
an rioghachd no am pobull, co 
dhiubh s iad Cinnich, no Mah- 
omedanaich na Criosduidhean^ a 
phronn 's a mhurt 's a thug ana 
barrachd sgrios orra le gear- 



244 



Fàisneachd mu thìmchioll nan ludhach. 



Marcli* 



leanmhuinn Bgaiticli, fhuiltich. 
Sgiùrsadh iad o chearna gu cearna, 
dhùtliaichgudùthaich, agus cha 
d' f huair a h-aon diubh àite do 
bhonn a choise anns an robh e 
comasach dha a ràdli, so mo 
dhachaidh fein. Dh' f heucli a h- 
uile lompaire bha thairis air an 
Ròimhe bàrr a thoirt airsan a 
chaidh roimbe ann an deucliainn- 
ibh ùrachur air ant-sluagb bhochd 
so. Tha iad mallaicbte leis a 
Choran, leabhar creidimh nam 
Mahomedanach. Tha eaglais 
na Ròimhe anns gach linn an 
naimhdeas 'n an agbaidh ;— agus 
tha e air a tboirmeasg le lagbann- 
aibb na h-eaglais sin do neach air 
bith ithe no òl leò, no càirdeas a 
chumail riu. Tha ascaoin-eaglais 
a macb an agbaidh aon duine 
cbumas càirdeas ri ludhacb. Air 
latha càisg tha e ceadaicbte ann 
an dùtbchanna Phàpanach, do 
gacb neach a cboinnicheas ludb- 
acb a bbualadb taobh a chinn. 
Gu bitbeanta thainig binn a mach 
an aghaidh gach ludhacb 's an 
Fhraing gu leir, bha 'n stòras air 
a spioladh uapa, agus iad fèin na 
dbèigh sin air am fògradb as an 
rìogbachd. As an Fhraing bha 
iad seachd uairean air am fogradh. 
Bha iad le reachd de'n t-seòrsa 
cheudna air am fogradh as an 
Spaind — agus tha 'm fear-eachd- 
raidh a's fearr tha againn a' dean- 
arah dheth gu 'n do chuireadh 
deich a's ochd fichead mile teagh- 
lach air taondra as an dùthaich sin 
amhàin. Bha na miltean agus na 
deich miltean diubh gu trie air am 
murt's na cearnaibh pin,ann an aon 
seachduin, mar f'hala-dhà do na 
daoine, no mar chuis-àbhachd. 

Chan f heudar a ladh gun do 
bhuin muinntir na riogl-achd so 
ftin ni's fearr riu na rinn each. 
Ann an Sasunn gu trie rinneadh 
fòirneart eagalach orra. 'S minic 



a dh'eirieh sluagh na dùthcha Mn 
suas, mar aon duine chum am 
murt. Air còmhdhail àraid bha 
còig-ceud-deugdhiubh ann an aon 
bhaile mor an Sasunn, York, agu8 
chuir muinntir a bhaile rompa am 
murt 's am marbhadh gun fròcair, 
Thairg na h-Judhaich dhoibh na 
bh'aea air aghaidh an t-saoghail 
air chùmhnant gu 'n leigeadh iad 
as iad gun an cur gu bàs. Aeh 
dhiult muinntir York so. Shoc- 
ruicheadh latha araidh chum am 
murt, eadar òg agus shean ; ach 
'nuair thuig na h-Iudhaich so 's a 
chunnaic iad nach sàsaicheadh ni 
air bith fuath agus mi-run an t- 
sluaigh, ach am bàs, mharbh iad 
fein a cheile, a h ùile ceann 
teaghlaich a' cur gu has na bha 
chòmhnuidh fo'n aon fliardaich 
ris — agus an sin 'ga churfein gu 
bàs. Tha so oillteil r'a eisdeachd 
ach gu trie rinn na h-ludhaich an 
ni ceudna. Ann an aon Tiir làid- 
ir, Caisteal Mhassnda ann am 
Palestivc 'nuair thuig na h-Iudh- 
aich nach robli dol asaca, 's nuair 
nach b'urra dhoibh seasamh ni b'- 
fhaide, chuir iad an Caisteal agus 
na pailliuna dreachmhor anns an 
robh iad, rl theine, agus an sin 
chuir siad iad fein gu has. Mar 
so chaochail os ceann mile de na 
daoine truagha so. 

Ri linn an III. Eanruig a h-aon 
de righre Shasunn, bha am miann 
a chùirteirean ni a dheanamh 'na 
ainm a thoilichcadh a dhaoine 
agus a chosnadh dha càirdeas na 
dùthcha; agus 'se an dòigh a 
ghabh iad, cead thoirt do na Sas- 
unnaich seachd ceud ludhach a 
chur gu bas, an tighean a spCiill- 
eadh, agus an Sionagogan a losg- 
adh. 

Ri linn a cheud righ Eideard, 
chrochadh ann an aon latha ceith- 
ir-fichead-dcug ludhach, agus dh' 
fhògradh each as an Rioghachd. 



I 



1831. 



Comhradh na h-àtha. 



24.5 



Bha air an am sin còig.mile-deug 
air an cur thairis air faondra feadh 
an t-saoghail, agus o'n am sin, fad 
ceithir cheud bliadhna cha robh 
ludliach 'san Riogliaclid. Gus o 
chionn beagan bhliadlinaichean, 
bha ludhaich air an losgadh gu 
bàs ann am Porhigal air làithean 
fèille àraidh, mar fhearas-chuid- 
eachd do 'n t slùagh. 'S ann o 
chionn ghoirid a sguir a gheur- 
leanmhuinn bha air a dheanamh 
orra ani Prussia, agus 's a Ghear- 
mailt. Ach dhùisg corruich Eag- 
lais na Ròimhe as ùr 'nan aghaidli, 
agus tha 'm Papa co naimhdeil 
d'an taobh 'sa bha a sheòrsa riamh. 
Tha gus an latha 'n diugh 
reachdan an deigh reachdan air 
an cur a mach 'nan aghaidh ann 
an Russia. Cha'n fhaod iad tàmh 
a gbabhaii ann an aon bhaile mòr 
an Russia ge farsuing i, gun chead 
's gun htir o'n chùirt. 'S eiginn 
doibh an Riogliachd fhàgail air 
bàirlinn aon mhionaide. 

Tha na nithe sin uile a' togail 
fianuis air f irinn focal De, agus a' 
taisbeanadh dhuinn mar a choimh- 
lionadh na dh' innseadh roimh 
làimh le Fàidhean an Tighearna. 
Gu'7n bitheadh an sluagli so air 
am fogradh as an didhaich f cin. 
Nach faigheadh iad làrach honn 
an coise do dli àite hhuineadh 
dhoihh fein, Nach bitheadh iad 
comasach air seasamh a mach 'an 
aghaidh an naimhdean. Gu 'm 
bitheadh iad air am viilleadh — air 
- an sgrios—^fo ocras—fo thart — 
ann an di — 'an cruaidh-chàs — 'am 
bran, aguS mar chomharradh ag- 
us mir ionganta sdo rioghachdan 
an t-saoghail. 

Thuirt Maois, Deut. xxviii. 59. 
An sin ni an Tighearna do 
phlàighean iongantach, agus 
plàighean do shliochd, eadhon 



plàighean mora agus maireannach, 
agus eucailean cràiteach agus fad- 
atach. Nach fior an f hàisneachd 
so I Ciod an sluagh no an dùth- 



aich adliT huihng a leithid. plàigh- 

s CO maireannach. 

mor da rireadh mar 

agus bha iad mair- 



ean co mor 

Bha iad 

chunnaic sinn, 

eannach. Mhair iad a nis ochd- 

ceud-deug bliadhna, agus cha d' 

thainig iad f hathasd gu crich. 

So agaibh a nis a luchd-ieugh- 
aidh ionmhuinn, miorbhuil mhòr 
fa choinneamh ar siil. So agaibh 
preas Mhaois a' sior losgadh, 
gidheadh gun a bbi air a mhilleadh 
gu tur. So agaibh fàisneachd air 
a tabhairt o chionn tri mile 
bliadhna agus a coimhlionadh an 
diugh fein, air a cheait am so fa 
choinneamh ar sCil. Am bheil e 
comasach nachcuir so an t-iongan- 
tas a's mo oirbh,agus nach èignich 
e sibh gu eigheach a mach — tha 
lamb Dhe r'a faicinn 's an eachd- 
raidh so — Se am BiobuU leabhar 
Dhe—'se spiorad an Tighearna a 
dheachd e I 

Tha iomad fàisneachd eile mu 
thimchioU nan ludhach a's airidh 
air ar smuaintean, agus feuchaidh 
sinn iadsan a chur m' ar coinn- 
eamh 's an ath-àireamh 



COMHRADH NA HATHA. 

L.achlann Ban «' tireadh 'san 
àth;an sgalag agus na buachaillean 
a'rusgad/i caoil—Seorus nan Long 
aig innse naidheachd air a thurus- 
cuain do cheann tuath an t-saogh- 
ail. 

Lachlann. An cluinn tliusa mi 
'ille bhàin, gabh mo chomhairle'g 
dean suidhe, fuirich a mach no 
stigh : 's tog do d' fhalbhanachd, 



• Faodar Ian chreideas a thoirt do gach focal a tha Seorus nau Long ag innseadh. 



2t6 



Comkradh na h'àlha. 



March, 



mar gu'm biodh cearc aig iarraidh 
nid ; an saoil thu an leig mi "n tir- 
eadh an cunnart air do shon-sa; 
dean suidlie a gharraich : cha'n'eil 
thu CO iasgaidh 'nuair dh' iarrar 
ort gluasad. 

Scorns. Gabh ceann buill da; an 
t-urram dha seach aon ni chunnaic 
mi riamh gu smachd a churaail air 
a leithid. 

Sgalag. Theagarah a Shebruis 
gu 'n d' f hiosraich sibh fein sin 
latha g'an robh sibh. 

Seorus. 'S coma sin dhuitse, ma 
dh' f hiosraich thoill mi e. Gheibh 
an lunndaire 's gille nan car, 
theid mise 'n urras air, am fiach- 
ainn an luing chogaidh— ach bith- 
idh duine'na earalas, iasgaidh, tap- 
aidh, iimhail air ceann a ghnoth- 
uich 's cha 'n 'eil aite 'm faigh e 
giullachd a's fearr. Bha mi còig- 
bhadhna-fichead air luingeais cog- 
aidh do gach seòrsa, — bha mi 
air mo leaghadh fo ghrein loisg- 
ich nan Innsean fo theas nach d' 
fhairich fuachd; agus air mo 
reothadh an lag na gaoithe tuath, 
measg sneachd air nach d' thainig 
aiteabh ; 's bha mi sona anns gach 
aite. Nam bithinn a rithist òg, 
cha 'n 'eil mi ag ràdh nach h-i "n 
long-chogaidh bheirinn orm. 
Fhuair mi mo chuid fein do 
dheuchainnean an t-saoghail — 's 
ioma rutha garbh air an robh mi, 
agus 's iomad sealladh eagallach a 
chunnaic mi : ach 'de dhe sin, 
tha mi 'n diugh làidir, fallain. 
Thainig mi gu cahi sàmhach fa 
dheireadh : tha mo thasdan geal 
glan agam 'san latha — agus am 
fear-diolaidh a 's fearr air aghaidh 
an t-saoghail, an High, an duine 
coir nacli dubhairt riabh rium, 
cha 'n 'eil e goireasacli dhomh an 
diugh a Sheòruis — ach thig air t- 
ais a rithist. Buaidh leis fein 's 
le a luingeas ! So a Lachlainn, 
gabh grcim tombac' air a thàiil- 



ibh— 'Se fein a chumadh spliùc- 
ain a chuid sgioba Ian. 

Lack. C'àit' an d' fhuair thu 'n 
spliùcan bòidheach so a Sheor- 
uis? 

Seorus. Fhuair mi sin an duth- 
aich nan ròn,fada, fadamu thuath, 
's a mhuir reòta, far an robh mi 
leis a mharaiche ainmeil sin, 
Parììj, a chaidh ni b' f haide mu 
thuath na aon duine eile a dh' 
fheuch riamh ris. 

Lack. So 'illean 1 raa tha 'n 
grinne caoil sin rèidh^ gabhaibh a 
nail agus suidhibh an so mu 'n 
aingeal,'s bheir Seorus coir dhuinn 
eachdraidh air a thurus-cuain do 
dhùthaich nan ròn. 

Seòrt(s. Ma tà ni mi sin gu 
deònach, ach 's eiginn do'n bhal- 
ach bhàn suidhe. 

Lack. Dean suidhe, a shioch- 
aire lachduinn, s na cluinneam 
smid a'd' bheul, f hads' tha Seorus 
a'labhairt. Cuir an cnmn air a 
chomhla, Eachainn òig, 's lion an 
cliabh mòine 'n so làmh rium. 
Tha sinn a nis deas, a Sheoruis — 
tòisicheadh sibhse. 

Seortis. 'Sann a thri-bliadhn- 
deug an earraich so a dh' f halbh 
mi air a cheud thurus-cuain le 
Parry, sgiobair co gleusda 's a 
dh'amhairc riabh ri uchd fuaraidh, 
agus maraiche co misneachail, 
eòlach 's a sheas air clàr luinge. 
Chuir sinn fo sgaoil an Sasunn, 
deireadh an Earraich, agus ràinig 
sinn an cuan reòta mu latha 
Bealltuinn. 

Sgalag. Gabhaibh mu leisgeul 
a Sheòruis, ach innsibh dhomh so, 
c'aite 'n robh sibh a" dol agus tiod 
a bha 'nar beaciid. 

jScurus. Tha thu ceart; bu 
choir dhomh bhi air sin innse 's a 
cheud dol a mach. Tha fios agam 
gu'n robh am baothaire sin Caluni 
Scòladair a' cur amaideachd 'nar 
cinn m' an chùis so. Bha e aon 



[831. 



Còtnhradh n h-àtha. 



247 



bhliadhna aig iasgach na Muice- 
mara, agus ar leis gur h-aithne dha 
gach ni. 

Sgalag. Bha 'cheart duine 'g 
innse dhòmhsa gu'n do chuireadh 
a mach sibh air tòir cridhe na 
gaoithe tuatli, a dh'fheuchainn 
am faìgheadh sibh a cheart àite as 
a* bheil i a' sèideadh ; agus mar 
an ceudna dh'fheuchainn am 
faigheadh sibh a mach co as a bha 
na fir-chlise 'tighinn, agus ciod bu 
ghne dhoibh. 

Seorus. Am buraaileir truagh ! 
Cha'n'eil ann ach sgonn gun tuig- 
se— innsidh mise dhuit ciod a bha 
'nar beachd. Tha fios agad mata, 
a Lachlainn, o's tù 's sine 'nam 
measg — tha fios agad gu bheil an 
saoghal cruinn, no air chumadh 
uibhe, ni's gairbhem'anmheadhon 
no m'a dha cheann — ceart mar 
gu'm bi ubh ann. 

Lack. 'Se sin, fhir mochridhe, 
tha iad ag ràdh — ciod am fios tha 
againne. 'Bheil sibh fein 'ga 
chreidsinn sin. 

Seorus. Gun teagamh tha mi 
'ga chreidsinn — nach deach mi 
mu 'n cuairt ceithir thimchioll an 
t-saoghail — sios an dara taobh 
dhe, 's a nuas an taobh eile ? 

Lack. Ubh ! Ubh ! a Sheòruis 
an ann da rireadh a tha sibh ? 

Seorus. Cha tig focal as mo 
bheul a nochd ach smior na firinn 
— 'Nail a' cheirsle-shiomain sin o 
chùl an doruis, a's minichidh mise 
chùis dhuit : Ni sinn a cheirsle- 
shiomain sin 'na samhladh air an 
t-saoghal, o nach 'eil dealbh a' 
chruinne againn air an am ni 's 
fearr na i. 

Sgalag. Nach mi fein an gille a' 
giùlan an t-saoghail. Sin i agaibh 
a nise, 's feuchaibh an toir sibh 
òirnne cumadh an t-saoghail a 
thuigsinn. 

Seorus. Gabh a haon de na 
slatan sin 'ille bhig 's dean leth- 



dusan pinna dhomhsa. Sin thu mo 
ghille tapaidh— dean suidhe 'nis — 
agus feuchaidh mi a chùis a mhin- 
eachadh. 'Si a cheirsle-shiomain 
so, mata, an saoghal. Cuiridh 
mi pinne ann an so air a mullach, 
agus pinne eile gu h-iosal m'a 
choinneamh. Nach soilleir mata 
na'm biodh tu ann an luing a'seòl- 
adh air falbh o'n phinne so tha 
air mullach na ceirsle, dh' ionns- 
uidh a phinne eile, gu'n cailleadh 
tu sealladh air bun a phijine air 
tùs — an sin air a mheadhon, agus fa 
dheireadh air barr, a phinne. Gabh 
air t-aghaidh 'san luing mar tha 
mo lamb a' del, agus ri ùine thig 
barr a phinne iosail 's an t-sealladh, 
agus mu dheireadh tha thu aig 
a bhun. Gabh air t-aghaidh mar 
sin mu thimchioll na ceirsle agus 
thig thu dh' ionnsuidh a cheud 
phinne dh' f hag thu — a nuas air a 
chùl chum a cheart àite 's an do 
thog thu do shiiiil an latha dh' 
f hag thu'n cala. 'S ann ceart mar 
so tha e tachairt air a chuan. 
Caillidh tu air tùs an cladach, ag- 
us ri ùine, barr nam beann. Mar 
tha thu gabhail air t-aghaidh tha 
barr croinn a tighinn 'san t-seall- 
adh, tamull beag an deigh sin chi 
thu siùil ard na luinge — an sin na 
siùil iosal, agus ma dheireadh 
slige an t-soitheich. Gabh thairis 
gu tir chein agus chi thu binnein 
nam beann as airde tighinn 'san 
t-seaiiadh, agus uidh air uidh, gu 
ruig an cladach. 

Lack. Ar leam gu bheil mi 'gar 
tuigsinn— ach nach robh sibh a' 
dol a dh' innse ciod a chuir Capt. 
Parry agus feadhain eile chum a 
chuain reòta. 

Seorus. Air t-athais. Faic far a' 
bheil mo làmh dheasairacheirsle: 
cuiridh mi pinne 'so — 'Se sin 
Eilean Bhreatunn, agus a suas 
mar tha mo lamb a' dol air a che- 
irsle tha'n Koinn-Eòrpa sìneadh a 



24-8 



('(mhrudh na h-àlha. 



March, 



mach gus a' bheil i ruigheaclul 
ceann tuath Asia, ann an so far 
an cuir mi pinne eile. So agad 
ceann mu thuath an t-seann 
saoghail. Calg dliireach rauchoinn- 
eamh a phinne so tha ceann 
tuatii America, agus an sin cuir- 
idh mi pinne eile. Tlia America 
a' sineadh suas gu fada mu dheas 
fa chomhair na Koinn-Eòrpa, 
agus cuan mòr ris an can iad an 
cuan Atlantic eadar riu. Nis, tha 
thu faicinn an da phinne so fa 
chomhair a cheile — a h-aon an 
ceann tuath America agus a h- 
aon eile an ceann tuath Asia. 
Bha mhiann oirnn fioa cinnteach 
f haotainn an robh caolas fosgailte 
eadar an da phinne sin, eadar Am- 
erica agus Asia. Bha fios do 
ghnàth gu'n robh gacli caolas agus 
muir anns na cearna sin reòta; ach 
bha toil aig Breatunn fios f haot- 
ainn an robh e comasach slighe 
seòlaidh f haotainn tre na cuant- 
aibh reòta sin, agus air an t-slighe 
sin dol a nùnn o'n chuan Atlantic 
tha eadar Breatunn agus an Roinn- 
Eòrpa dh' ionnsuidh a chuain 
mhòir tha taobh eile 'n t-saoghail 
— an cuan siothchainteach.* 

Lack, Tha mi tuigsinn — ach 
innsibhsodhomh,gedagheibheadh 
sibh roimh na caoil sin, agus ged 
a dh' amaiseadii sibh air slighe 
chosnadh rompa, ciod a bliuann- 
achd a bhiodh ann 'na dheigh sin 
gu leir? C'àit' an rachadh sibh an 
dèigh dol a mach ? 

Seams. Tha do cheist pongail. 
Amhairc mata a ris air a' cheirsle- 
shiomain. ^o agad mar thubhairt 
mi, Breatunn. Taobh eile na ceirsle 
tha àiteachan a bhuineas do 
Bhreatunn. Tha Innsean na h- 
airde 'n Ear — tha llioghachdan 
mora eile mar tha C/iina as a bheil 
an tea a tighinn — agus buidh- 
nean de dh' eileanan ris a bheil 
• l'a<itic Oci-an. 



sinn a' cumail malairt. Air an 
am, 's ann mu dheas a's àbhaist 
do luingeas seòladh do na cearna 
sin : Tha'n t-astar rau dheas ana- 
barrach fada. Ach nach soirbh 
dhuit a thuigsinn 'nam faigheam- 
aid a mach eadar an da phinne sin, 
se sin eadar America mu thuath 
agus Asia gu 'm buaidhaicheam- 
aid ath-ghoirid mòr— 's gu'm faigh- 
eadh ar luingeis a nùnn do na h- 
innsean an ear an ùine ghoirid. 
Agus nach 'eil so a rithist a 
dearbhadh dhuit gu bheil an 
saoghal cruinn. Falbh thusa agus 
fear eile mach air blàr còmhnard 
— Gabhadh fear agaibh mu dheas 
agus fear mu thuatli, agus _càit an 
coinnicheadh sibh ? Cha choinn- 
icheadh gu dilinn nam bu chòmh- 
nard an saoghal ; ach amhairc air 
a cheirsle-shlomain, dealbh an t- 
saoghailj agus tuigidh tu na 'm 
falbhadh da chuileig o'n aon àite, 
nan gabhadh a h-aon diubh mu 
dheas,agus an t-aon eile mu thuath, 
agus na 'n siùbhladh iad leis 
an aon luas, gu direach air an agh- 
artjchoinnicheadh iad, gob ri gob, 
calg-dhlreach taobh eile na ceirsle 
fa chomhair an àite dhThàg iad. 

Lac/i. Air m' f hocal f irinneach 
tha mi 'g a d' thuigsinn — Bha toil 
agaibh ath-ghoiridThaotainn roimh 
na cuain reòta mu thuath nùnn 
gu taobh eile an t-saoghail an àite 
dol mu dheas ; — do bhrigh nach 
'eil an t-astar co fada 'n dara 
rathad 's a tha e'n rathad eile. 
An t-urram do 'n cheirsle-shiom- 
ain ! Tog do shiùil ma tà — gabh 
mu thuath — ciamar a bhuadhaich 
na bha 'nar beachd. 

iSeonis. Ilàinig sinn a mhuir 
reòta toiseach an t-Samhraidh, 
agus fhuair sinn sinn fèin am 
nieasg eileanan eighe bha àiUidh 
ri amharc orra, ach 'nan culaidh 
uamhais ri tighinn tarsuinn orra 
Tha'n eigh so tha snàmh naa 



1831. 



Clmhradh na h-àiha. 



249 



cuantan mora sin, mar dhùth- 
chaibh farsuing fo shneachd' a 
gheamhraidh. Tha cuid de'n eigh- 
eannaich reòfa sin ceithir cheud 
mile air fad — agus ceud 's da 
cheud mile air leud. Tha i còig 
's a se ceud slat air tiuighead, a 
chuid a's mo dhi fo shàile. Tha 
cuid de na h-eileanan reòta sin air 
uairibh aig èiridh gu àirde mhòr, 
mar bheanntan àrda agus corrach. 
Tha e anabarrach cunnartach a 
bhi seòladh eadar na mill oillteil 
sin. Tha iad a' snàmh air falbh 
leis an t-sruth tha dol rnu dheas ; 
agus 'nuairthig iad an caramh a 
cheile tha 'n toirm a ni iad uamh- 
asach r'a eisdeachd, mar gu'm 
biodh an saoghal a' spealgadh as 
a cheile 'na bhloighdibh. 'S 
minig a chuir sinn ar n-achdair 
orra — ged a b' fhearr leinn gu 
mòr fuireach uapa. Ri dealradh 
grèine tha iad àillidh,boillsgeanta: 
Cha'n 'eil cumadh no dreach nach 
gabh iad. Saoilidh tu air uairibh 
gu bheil cabhlach mòr luingeas fo 
Ian uidheam a' gabhail a nios 'nad 
choinneanih — saoilidh tu 'n ath- 
uair gu bheil baile mòr a' tighinn 
'san amharc — Chi thu ar-leat, 
Caisteal — turaidean — eaglaisean 
agus stiobuill a' boillsgeadh ri 
gathaibh na greine le gacii dath 's 
a bhreacan ;air chor's gu bheil iad 
ciatach dreachmhor ri amharc orra 
— ach amFreasdal a thèarnadh mo 
chàirdean o theachd eatorra I 

Sgalag. Thuirt sibh gu'n robli 
iad a' snamh leis an t-sruth — 
C'àite 'm bheil iad a' dol, na c'àite 
'm bheil iad a' stad ? 

SeorKs. Tha iad a' snamh mu 
dheas a dh' ionnsuidh a chuain 
mhòir tha eadar America agus an 
Roìnn-Eòrpa, agus ann am bias 
nan uisgeachan tlatha sin, agus fo 
theas grèin an t-samljraidh, tha 
iad a* leaghadh ; ach tha cuid 
diubh a' fuireach anns na cearna 

VOL. 11. 2 G 



fuara anns an d' f has iad, o linn gu 
linn, a' sior mheudachadh. 

Lack. An d' fhuair sibh an 
seachnadh ? 

Seorus. Dh' fheuch sinn ris, 
mar a b' fhearr a b' urra dhuinn, 
ach fhuair sinn iomad fàsgadh 
cruaidh eadar riu. Ghabh sinn 
air ar n-aghaidh a' tolladh a suas 
mu thuath, o latha gu latha. 
Air uairibh bhioraaid reota gun 
chomas gluasad ; ach thigeadh na 
dhèigh sin lunn tròm fo'n eigh a 
sgàineadh i le fuaim oillteil — air 
falbh rachadh i, a' fàgail slighe 
fhosgailte againne. Air iomad 
uair rachadh stad a chur oirnn 
le eigh nach biodh ach ceithreamh 
mhile air leud, agus chitheainaid 
o bhàrr a chroinn, a mhuir fos- 
gailte 'n taobh thall de. Cha 
bhiodh air an sin, ach na h-uile 
mac màthar a bhi mach gu rathad 
(mar gu'm faiceadh tu Canal) a 
dheanamh roi'n eigh, leud na 
luinge, agus a tarruing tre'n t- 
slighe sin le buill. Chaidh sinn 
mar sin air ar n-aghaidh o àite 
gu àite ; sgaoileamaid a h-uile 
breid a b'urra dhuinn 'nuair a 
leigeadh an t-sid leinn, a' fàgail 
dùthaich a's dùthaich 's na h-eil- 
eanan mora deighe. O I 's iomadh 
maol mòr garbh air an deach 
sinn seachad a' gnà smuamteach- 
adh gu'n robh sinn an deigh an 
caol ceart fhaotainn, 's gu'm 
biomaid a nììll gu taobh eile an t- 
saoghail a thiota. Ciod tha agad 
air,ach seachduin an deigh seachd- 
uin gu'n robh sinn a' cothachadh 
ris— a' dol mu thuath an cois 
fearainn nach'eil a choimeas air 
aghaidh an t-saoghail mhòir — gun 
lus — gun chraobh — gun duiHeach 
—gun bhlàth— gun duine beò no 
creutair ceithir-chasach r'a fhaic- 
inn. 

Sgalag, Am faca sibh idir 



250 



Còvihradh na h-àtha. 



March, 



aon duine o'n a dh' f hàg sibh 'ur 
dùthaich fèin ? 

Sèòrus. Leig dhomh air an am 
's na cuir grabadh orm — innsidh 
mi dhuit 'na dhèigli so mu luchd- 
àiteachaidh nan dùthchannan eag- 
alach sin, ismu na beò-chreutair- 
ean a th' ann air muir 's air tìr — 
Ach dh' f hàg sinn iad sin fèin a 
nis 'nar dèigli, agus rùinig sinn tlr 
an dòlais agus na fàsalachd anns 
nach robh eun ri fhaicinn air 
iteig, na iasg a' snàmh, acli seòr- 
sa de mhuca-mara beaga, geala, a 
dh'iasgaich sinn air uairibh. Ach 
'se chuir iongantas a 's Ccàiliginn 
do dh'eagal òirnn, gu 'n do chaill 
snàthad na comhaisle no mar 
deirear rithe, an tarunn-art, a 
buaidh. Tha fios agaibh gu'n 
seas an t-snàthad iùil so no an 
tarunn-art, do ghnàth anns na 
cearna so ris an taobh tuath •,-^ 

Buachaille. Nach e sud an ni 
chunnaic sinn ann am bogsa beag 
iaruinn fo ghloine air soitheach na 
Ceilpe? 

Lack. Cum air do theangaidh 
a gharraich, na cuir stad air a 
slieanachas. 

Seòrus. Cha 'n amhairceadli 
mata an tarunn-art ni's mo chum 
na h-airde tuath no chum na h- 
àirde deas ; cliaill i a buaidh 's a 
h-eifeachd gu buileach glan, a's 
cha robh stà sùil a thionndadh 
oirre. Ach na dhcigh so uile 
ghabh sinn air ar n-aghaidh ; Caoil 
ùra, agus marannan iira a fosgladli 
romhainn, agus maoil ùr' air cùì 
maoil a'tighinn gach latha 's an 
t-sealladh. Latha do na hiithean, 
ràinig sinn àite àraidh far an d- 
thainig an tarunn-art no tarunn 
na combaiste, a rithist beò, agus 
gu a buaidhibli ; ach an àite a gob 
a chumail ris an uirde tuath, sheas 
i calg dhireach ris an àirde deas ; 
a' diarbhadh leis a so gu'n deach 



sinn seachad air fior chridhe na h- 
airde tuath, a chuid sin de'n t- 
saoghal ris an cum an tarunn-art 
a ceann c'aite air bith an càirear 
i. Air an latha so mu mheadhon 
an f hogharaidh dh' innis ar sgi- 
obair gasda dhuinn, 's b'e sin esan I 
gu'n do choisinn sinn na còig mile 
bonn bir a ghealladh do'n cheud 
luing a ruigeadh an t-aite so. 
Cha ruig mi leas innse gu 'n do 
thog sinn iolach ghàirdeachais. 
Ceithir-la-deug na dheigh sin 
chunnaic sinn nach robh stà bhi 
stri ni b'fhaide. Bha'n geamhradh 
a nis a'tòiseachadh, eigh ùr a'tigh- 
inn air na h-uisgeachan. B'èig- 
inn pilleadh agus cala acarsaid 
fhaotainn anns an cuireamaid 
seachad an geamhradh. Cha b'e 
sin an f hala-dhà, ach chuir sinn 
ar guala ris, agus shoirbhich leinn- 
Thilg sinn acair, sinn fein agus an 
long eile bha 'sa chuideachd, an 
aite fasgach. Phaisg sinn na siùil 
agus ann an ceann da latha bha 
sinn CO teann reòta 's nach robh 
cumhachd air thalamh a b' urr- 
ainn ar fuasgladh, 

Lack. An d' f lian sibh an sin 
fad a gheamhraidh ? 

Schrus, 'Sinn a dh' f han, agus 
ged a bha 'm fuachd coimheach 's 
gann a bha di na deireas oirnn. 
Bha ar sàth bèidh againn— de fhèoil 
a phronnadh an Sasunn agus a 
chuireadh a suas ann an soithich- 
ean dlonach, le innleachd co mòr 
's ged nach robh grainne salainn 
oirre, gu'n do sheas i fallain, blasda 
re na h-ùine. Bha eanaraich 
againn gach latha— f ion a's beòir, 
—ach cha tugadh iaddeur spioraid 
dhuinn, a thaobh nach robh sin 
tèaruinte dhuinn. 

Lack. An robh 'ur leoir conn- 
aidh agaibh — teine n)aith ag- 
aibh ? 

Scoruif. Cha'n fhaod mi ràdh 



1831. 



Còmhradh na h-àtha. 



251 



nach robh, 's bha feum air : Chith- 
eadh tu an deò analach mar thig- 
eadh e mach as a bheu), a' tuiteara 
'na cheòthraich reòta, 's 'na 
shneachd air an ùrlar. Nam bean- 
adh tu do dh'iarunn le d'làimh,gun 
ni eadar thu's e, dh'f hàgadh tu a 
leud do d' chraicionn air, mar 
gu'n glacadh tu gàd dearg, teinnt- 
each. 

Lack. A mhic chridhe ! Nach 
bi dùthaich na h-oillt i I ach cia 
mar chuir sibh seachad an aimsir ? 
Seorus. Bha cuid a' leugh- 
adh, cuid a' sgrìobhadh ; agus 
bha mar fhiachaibh oirnn a 
h-uile latlia, moch a's anmoch 
ruith air dèigh a chèile air clàr na 
luinge, CO luath 's a b' urrainn ar 
dà chois ar giùlan, a chumail lùs 
'nar casan, agus bhiomaid a' 
dannsadh 's a' leum, 's a'feuchainn 
a h-uile cleas a b' f hearr na cheile 
chum am fuachd a chumail air 
falbh. 

Lach. Ach an robh teas idir 's 
a ghrein air a mheadhon latha ? 

Seorus. Teas 'sa ghrein 1 a mhic 
chridhe — sin a ghnùis nach faca 
sinne fad thri miosan maith agus 
deich làithean. 

Lac/i. Ciod tha thu ag ràdh ? 
Ne nach faca tu a ghrian fad thri 
miosan a's deich lathan ! 

Sehrus. Cha'n f haca — bu doirbh 
dhomh, 's gun i ann- Chaidh 
i fodha oirnn air latha deireannach 
an f hogharaidh, agus cha'n f haca 
sinn an t-ath-shealladh dhi gus 
an deicheamh latha de cheud 
mhios an Earraich. 

Lach. Fhearaibh 's a ghaoil ! 
an cuala duine riamh a leithid ? an 
robh sibh ann an dorchadas fad 
tri miosan a gheamhraidh ? 

Seams. Cha robh idir. Tha 
freasdal an Tighearna caoimhneil 
anns na dùthchanna sin mar anns 
gach àite. Rè nan tri miosan sin 
tha a ghealach Ian againn, gun 



dol as an t-sealladh a latha na dh' 
oidhche ; agus ni chuireas barr- 
achd iongantais ort, an deigh a 
cheathramh-la-deug de'n mhàigh, 
cha teid a ghrian fodha tullle na 
as an t-sealladh a latha no dh' 
oidhche gus an teid i fodha gu 
buileach deireadh an f hogharaidh: 
air chor agus fad chòig miosan 
nach'eil dealachadh sam bith eadar 
latha agus oidhche. 

LacJi. An robh na speuran 
soilleir, glan, fad nam miosan dor- 
cha sin ? 

Seorus. Bha mi dol a dh-innse 
dhuit, gu'n robh iad ni 's soilleire 
na chunnaic thusa riamh oidhche 
f hogharaidh san dùthaich so. 
Bha na fir-chlise a' cur nan car 
dhiubh fad na h-uine — agus b' iad 
sin na fir-chlise mhòra aighearach. 
Cha'n 'eil cainnt agamsa bheir 
dhuit am beachd a's faoine air 
gluasad boillsgeanta siùbhlach 
nan soluis iongantach so. Chi thu 
na speuran o thaobh gu taobh, Ian 
dhiubh — fo dheich mile cumadh 
agus dreach. Tha iad an dràsd 
buidhe, 's am prioba na sùl tha iad 
dearg, lasrach. Tha iad san aon 
leumnaich chlis, bhrisg, an dràsd 
— 's an ath mhionaid cha'n eil 
coslas dhiubh r'a fhaicinn. Cluinn- 
idh tu iad a' spreadhadh 's a 
fuaimnich le srann àrd, achuireadh 
oillt air duine nach robh eòlach 
orra. 

Lack. Co sud a mach a' bual- 
adh aig an dorus ? Ciod tha dhi 
air a bhanaraich ? 

Ban, Cuiribh a mach na buach- 
aillean a dh' f hodradh nam beath- 
aichean — tha'm buntàta air tigh- 
inn deth — gabhaibh a nall,a Sheòr- 
uis. 

Lack. Cha'n 'eil comas air. 
Tha dòchas agam gu bheil oidh- 
che eile 'tighinn. Cha bhi mi 
fèin toilichte gus an cluinn mi 
deireadh a ghnothaich. 



353 



Eachdraìdh na h-Alba. 



March, 



Sgalag. Fheudail a Sheòruis, 
na h-innsibh focal tuille gus an 
suidh sinn air fad a rìs an so le 
chèile. 

Seòrus. Cha 'n innis focal, a 
laochain— tha mòran agam fath- 
asd ri innse dhuibli mu luchd-ait- 
eachaidh nan dùthchanna sin — 
mu na h-E'is gemot haich — mu na 
ròin — na sionnaich gh^ala — na 
madaidh-alluidh— na math-ghamh- 
na — na tairbh-uisge — agus iom- 
ad ni iongantach eile a chunnaic 
mi. Ach tha uainn a bhi gabhail 
a nùnn — och — och, 'se sin an t- 
aingeal Suilbhearra taitneach tha 
agads' a Lachlainn— bu phriseil e 
'san àite m' an robh sinn a labh- 
airt, ged a's di-chuimhneach sinn 
air beannachadh an Tighearna 's 
an dùthaich shona so. 

Campsie, 1831. t. m'l. 



EACHDRAIDH NA H-ALBA. 
1639—1644. 

Air a toirt air a h-aghaidh o 'n ùircamh 
mu dhcireadh. 

Cha b' fhada sheas an t-sith 
tholgach a rinneadh eadar High 
Tearlach agus na Cùmhnantaich. 
Bha iad cealgach taobh air thaobh, 
agus dcigheil air gach cothrom a 
ghabhail air a cheile. Bha iad 
Ian chinnteach gu 'n tigeadh a 
chuis gu mèinn a chlaidheimh, 
agus air an aobhar sin, rinn iad 
gach uidheamachadh a bha 'nan 
comas chum bhi deas airson cog- 
aidh. Agus cha b' fhada gus an 
robh cogadh air bonn eatorra. 
Fhuair Righ Tearlach fios gu 'n 
robh na Cùmhnantaich a sgriobh- 
adh a dh' ionnsuidh Righ na 
Frainge e chuideachadh leò — Bha 
so na cheannairc na aghaidh ; ag- 
us chuir e roimhe gach dichioll a 



bha na chomas a chleachdadh 
chum an smachdachadh. Bha air 
an am so aimhreit mhòr eadar e 
fein agus Pàrlamaid Shasunn ; 
dhiùlt iad cobhair air bith a thoirt 
da— ach thog e cis, gun an toil 
iarraidh— fhuair e còmhnadh ann 
an or a "all a Eirinn — ghabh e 'n 
iasad na b' urra dha fhaotainn o 
chùirteirean agus o na h-uaislean 
a bha dlixth dha — agus mar so 
chuir e air chois mile-thar-fhich- 
ead do dh'arm — leis na chuir e 
roimhe laimhseachadh cruaidh 
dheanamh air luchd a Chiimh- 
naint. Ach cha robh 's an arm 
so thog an Righ ach gràisg leibid- 
each o shràidibh Lunnuinn nach 
do tharruing claidheamh riamh, 
agus nach mo a loisg urchair ri 
uchd nàmhaid. 

Cha robh na Cùmhnantaich air 
deireadh ann an cur an cuid airm 
cruinn. Thog iadsan còig-mìle- 
fichead de cheatharnaich chur- 
anta threuna — de dhaoine fogh- 
ainteach lasgarra, a bha air an 
lionadh le eud naomh, agus fo 
bhoid an sochairean spioradail a 
chosnadh no bàsachadh 's an 
oidheirp. 

Chuir na Cùmhnantaich rompa 
Sasunn a thoirt orra. Fhuair iad 
misneach gu so a dheanamh o lit- 
richibh bha tighinn d'an ionnsuidh 
o uaislibh arda bha 's an dùthaich 
sin, agus a bha co fad an aghaidh 
an Righ 's a bha iad fein. Ach 
mun do thog iad orra gu Sasunn, 
smuaintich iad gu 'n robh e ceart 
cairdean an Righ air feadh Alb- 
uinn a smachdachadh, an earalas 
gu'n eireadh iad air a shon an 
deigh dhoibhsan an diithaich 
f hagail. Chum na criche so chuir 
iad duine eudmhor dhiubh a 
chloinn-an-Rothaich a mlminntir 
Shiorramachd Rois, a mach feadh 
chriocha tiiatharh no rioghachd 
rathad Aberaidhein le feachd 



\ 



1831 



Eachdraidh na h-AÌba. 



253 



làidìr chum sgrios a's losgadh agus 
creach a dheanamh air fearann 
gach duine nach robh càirdeil 
doibh.Rinn an duine fuilteach ana- 
cneasda so gach milleadh a's 
sgrios a bha na chomas — oir iochd 
cha robh na chòm. 

Chuir iad larl' Earraighàidheal, 
mac Chailein mhòir, Ic arm eile a 
mach feadh Shiorramachd Pheairt 
agus troimh Bhàideanach. Ma 
bha Mac-an-Rothaich na bheist 
gun tlus gun tròcair, cha b'e Mac- 
Chailein bonn a b' f hearr. Cha 
robh ceartas no truas ann an 
cridhean duine so. Bha e air a 
bhrosnachadh gu losgadh agus gu 
sgrios leis an t-sannt bu nihall- 
aichte agus leis an dioghaltas a b' 
oillteala. Mhurt agus mharbh e 
mnathan agus clann — òg a's sean. 
Loisg e tighinn, 's ch''each e gach 
fearann a bhuineadh dhoibli d' an 
robh e ann am fuath. Cha'n 'eil e 
comasach eachdraidh nan linntean 
truagha sin a leughadh gun uanih- 
as : ged thug Dia na mhaitheas 
mòran maith, saorsa agus sonas d' 
ar dùthaich nan lorg. Bha cealg- 
aireachd oillteil air a chleachd- 
adh, daoine dol a mach fo chleòca 
creidimh agus fo shamhladh 
diadhachd, le ùrnuighean fada 
agus sailm air am bilibh — Criosd 
agus an nuath-cheangal naomh 
aca mar ghlaodh-catha; agus na 
dheigh so uile, foill a's foirneart — 
losgadh— murt agus creach, a' 
comharrachadh a mach na h-uile 
ceum d'an turus. 

Thug Mac-Chailein sgrios 
buileaeh air fearann nan Ogilvies 
— air moran do thir Atholl— loisg 
e tigh na Ceapach— chreach e 
Bàideanach gu lèir — agus phill e 
fein, agus Mac-an-Rothaich air 
an ais le laoidhibh molaidh nam 
beul, agus mallachd nam miltean 
'nan cois, chum dol leis na Cùmh- 
nantaich suas do Shasunn. 



Thog iad orra toiseach' an t- 
samhraidli 'sa bhliadhna 1640» 
chum an Righ a ruigheachd, agus 
fàth an gearain a leigeil ris da. 
Ghabh iad air an aghaidh gun 
ghrabadh no bachdadh airbith gus 
an d' ràinig iad dluth do bhaile a 
Chaisteii-nomha.* Chaidh feachd 
Sasunnach a mach as a bhaile 
mhòr so 'chur stad orra — ach 
chuir na Cùmhnantaich an ruaig 
orra an tiota. 

Cha robh e'n comas an Righ 
an coinneachadh agus blar a chur. 
Dhiùlt a Pharlamaid gach cobhair 
agus còmhnadh a thoirt da. Dh' 
fheuch e air an aobhar sin sith 
agus rèite a dheanamh riu. Leig- 
eadh gach cijis a bha eadar e fein 
agus iadsan gu mèinn dhaoine 
measail, a dh' ainmicheadh taobh 
air thaobh, Cha robh aig an 
Righ ach geilleachduinn do gach 
ni chuir iad m 'a choinneamh. 
Fhuair amfeachdAlbannach ochd- 
ceud-gu-Ieth punnd Sasunnach 's 
an latha f had 's a dh' fhuirich 
iad ann an Sasunn, agus leth- 
cheud-mile punnd Sasunnach an 
latha dh'f hag iad e. 

Thainig an Righ a nuas a dh' 
Albuinn 's a bhliadhna l641« 
Cho'-aontaich e 's a chùmhnant- 
naomh ; agus chleachd e h-uile 
dichioU chum na Cùmhnantaich a 
thoileachadh. Chaidh e gach latha 
sàbaid agus gu trie air laithean 
eile dh'eisdeachdam mini&teirean, 
agus shuidheadh e le coslas. 
cràbhach a dh' èisdeachd sear- 
moinean a mhair o mhaduinn gu 
feasgar ; ach cha robh so uile ach 
cleòc air an leth a muigh chum 
am mealladh — bha e na chridhe co 
fuathach orra 's a bha e riamh. 

'S fhada chumar cuimhne air a 
bhliadhna thruaigh so ann an 
eachdraidh na Rioghachd. 'S ann 
's a bhliadhna so a rinneadh an 
casgradh di-mhillteach airluchda 



25* 



Mu Cliraohhan ionganlach an t-snoghail, 



March. 



chreidinih ath-leasaichte ann an 
Eirinn, a's uamhasaiche air am 
bheil cunntas againn. Is doirbh 
(ihuinn a chreidsinn na gniomh- 
arra oilltcil as an robh Sir Phelim 
O'neill agus na papanaich Eir- 
eannach ciontach air an am so. 
Chuireadh og agus sean, bochd 
agus beartach gu bàs. Cha robh 
innleachd eagalach oillteil a b' 
urrainn an t-Abharsair e fein a 
cliur nan cridheachan nach d' 
fheuch iad an aghaidh gachduine 
nach buineadh do Eaglais na 
Ròimlie. Anns a chasgairt dhò- 
bheartach so bhàsaich dà cheud 
mile. Dhùisg am murt uamhas- 
ach so oillt anns gach cridhe, agus 
thug e air na Cùmhnantaich 
seasamh a mach na bu treine agus 
nabu dearrasaiche airson an soch- 
airibh spioradail narinn iadriamh; 
agus dhùisg an sgrios oillteil so, 
mar an ceudna, fuath an aghaidh 
an Righ agus nan Cùirteirean 
pàpanach a bha na chomhairle. 

'S a bhliadhna ]643. phill 
Tearlach air 'ais do Lunnuinn, 
agus chunnaic e gu'n robh na 
Sasunnaich co fada na aghaidh, 
agus na bu cheannairciche gu mòr 
na muinntir Albuinn. Thog e 
arm chum aPharlamaid a cheann- 
sachadh. Bha 'n cogadh a nis 
air bonn, eadar an High agus a 
Pharlamaid : cogadh truagh, fuil- 
eachdach, a thug iomad tubaist 
agus teugmhail thruagh na chois. 
Air tùs a chogaidh so fhuair an 
Righ buaidh anns gach blàr, agus 
cha" n' eil teagamh nach biodh e 
air aPharlamaid a cheannsachadh 
nam fuirgheadh na Cùmhnantaich 
air an ais. Ach chuireadh a nuas 
Flaithean arda Sasunnach a rinn 
geallaidhnean mora, agus lemeall- 
adh agus brosgul a bhrosnuich na 
h-Albannaich gu airm a thogail as 
leth naParlamaid agus an aghaidh 
an Righ. 



Chruinnich diadhairean fogh- 
luimte measail a mhuinntir Shas- 
unn,agus cuida mhuinntir Albuinn 
ann an IVestminstei- a shocrachadh 
gach pong agus cuis a bhuineadh 
do chreidimh agus do ghnothuich- 
ean na h-Eaglaise. Tharruingiad 
so a mach an nuath-cho'-cheangal 
naomh, anns an do cho'-aontaich 
a Pharlamaid. Thog Albuinn 
fichead mile saighdear treun, tap- 
aidh; agus thog iad orra meadhoa 
a gheamhraidh, suas do Shasunn, 
chum an Righ truagh agus a 
chairdean a chur fo chois. 

'Sann air an am so chuir larla 
MhoHlrose cùl ris na Cùmhnant- 
aich agus a thionndaidh e leis an 
Righ. Ghabh e gu h.olc nach d' 
rinneadh e fein na ard-cheannard 
thairis air an arm Albannach, an 
àite Alasdair Leslie. Thrèig e 
uime sin na CCimhnantaich, agus 
thog e a bhratach a leth an Righ. 
Phill 6 do dh' Albuinn, agus 
thòisich an cogadh sin air an cuala 
sinn CO trie iomradh aig na sean- 
achaidhean a dh' f halbh, agus air 
am feuch sinn cunntas a thoirt na 
dheigh so, ma chaonar sinn fein 
agus an Teachdaire. 

Canipsie, J831. t. m'i.. 



Mil Chraobhan iongantach an t- 
saoghail. 

'S an aireamh mu dheireadh 
tliug sinn cunntas seachad air cuid 
de chraobhan iongantach an t- 
saoghail ; agus theid sinn a nis 
air ar n-aghaidh gu labhairt mu 
sheòrs' eile dhiubh. Tha leithid 
so de eòlas taitneach ; na h-uile 
ccum mar theid sinn air ar n-agh- 
aidh, sa h-uiie craobh ùr air an 
cluinn sinn iomradh, gheibh sinn 
dearbhadh ùr air gliocas — cumh- 
achd, agus maitheas an Ti ghlòr- 



\ 



1831. 



Mu Chraobhan iongantach an t-saoghai/. 



255 



mhoir a cliruthaich iad agus a thug 
do gach aon diubh am buaidhean 
fein fa leith. 

Cha dean sinn san Aireamh so 
ach cunntas a tlioirt air aon 
chraoibh — Ban-righ chraobhan an 
t-saoghail uile. Craobh f hiogais 
Innsean na h-àird an Ear, no a 
Chraobh Bhanian, mar theirear 
rithe air uairibh. 

Tha mòran de'n t-seòrsa so air 
feadh nan Innsean, ach 'sann ann 
an Hindostan a tha'n t-aon is mo 
air an t-saoghal diubh. Tha i so 
air a h-ainmeachadh as deigh Cuil- 
tich, no mar a deir iad fein — 
Naomh iomraiteach a bha fada 
chòmhnuidh foidhpe, d'am b'ainm 
Cubber Bury. 

'S i a chraobh mhòr fhiogais 
so a chraobh is dreachmhoire a 
chunnaic duine rianih. Do thaobh 
nàdur na craoibhe so cha 'n urra 
dhi fàillneachadh, ma leigear 
leatha. Tha aic' aon stoc a tha 
direadh suas gu àirde mhùr, mu 
bheilmeurno meanglan a'fàs aisde. 
Tha na meòir sin a' sineadh a 
mach tkda o'n stoc — agus sin mar 
fhichead no da fhichead troidh 
o'n stoc, tha ceann nam meanglan 
a' lùbadh a dh' ionnsuidh an lair, 
agus a' freumhachadh as ùr san 
talamh. Tha iad so nan stuic ùra, 
agus a fas nan craobhan ùr a' cur 
a mach mheanglan mar rinn a 
cheud stoc— agus nan taic fo 'n 
chraoibh. Mar so tha mile stoc, 
agusambarrachd aig aon chraoibh, 
agus i do ghnà a' sior sgaoileadh 
a mach 'am farsuingeachd. Tha 
cuid diubh so a' togail cùig agus 
sè acraichean fearainn fodhpa; 
agus tha an geugan no am meang- 
lain a' sineadh a mach co fada 
man cuairt air gach laimh, 's gu'm 
feudadh 10,000 saighdear fasgadh 
ghabhail fo a sgàile. Thatrì mile 
stoc fo'n chraoibh mhoir air a bheil 
mi labhairt, agus a chuid is mo 



dhiubh sin ni 's mo na stoc na 
craoibhe is àirde tha fas 'an 
Albuinn. Tha i o linn gu linn 
a' cur a mach mheanglan ùr, 
agus is doirbh a radh c' àite no c" 
uin a sguireas i o fhàs. 

Fo sgailena craoibhe so 's àbh- 
aist do na h-Innseanaich feill mhor 
a chumail air gach bliadhna, far 
am bi air uairibh 7000 pearsa a 
làthair. Tha meas mòr aig na 
Hindoos oirre. Tha i 'nam beachd 
na samhladh au- an Ti d'a bheil iad 
a' deanamh aoraidh. Tha cuid de 
shagartan do ghnà a chòmhnuidh 
foidhpe; agus iomadai tigh aoraidh 
air a thogail na coimhearsnachd. 

Tha iomad seòrsa de bheo 
chreutairean a tathaich geugan 
lionnihor, fasgach, fiunnar na 
craoibhe so. Calmain uaine — 
peucagan, agus iomadh seorsa de 
dh'eòin, Chitear nathraichean 
lùbach riabhach a'snagail o ghèig 
gu geig — feoragain, agus gach 
seorsa de apachan, a' mireag 's a 
leumnaich air an ais agus air an 
aghaidi) ; agus seorsa de ialtagan 
mora tha tomhas sè troidhean o 
sgeith gu sgeith. 

Cha'n e rahàin gu bheil a 
chraobh mhor so a' toirt fasgaidh, 
ach tha i mar an ceudna a' toirt 
loin do gach creutair at a'gatadh- 
all, le lionmhoireachd nam f^og- 
aisean fallain a tha cinntinn oirre. 

Is minic, arsa fear-turuis ainm. 
eil,a shuidh mi fadlatha fo sgàil na 
craoibhe so, a' gabhail beachd air 
innleaclidan nan apachan, a' teag- 
asg an ail òig aca ; 'gam fo^hlum 
gu leura o gheig gu geig — 'gam 
brosgul an dara uair — agus 'gam 
bagradh an uair eile — agus air 
uairibh a' gabhail doibh gu maith 
sgairteil 'nuair bhiodh iad diorras- 
ach. Tha na h-apachan fuathach 
air na nathraichibh, agus ro f hur- 
achair m'an tig iad a dh' ionnsuidh 
an ail òig. Glacaidh iad iad gu 



256 



y4n Dohhar-chu, no, an Leat-kathan. 



March, 



seòlta, 'nuair tlia iad nan suain, 
gu gramail air amliaich ; agus 
ruithiclh iad leo chum na cloiche is 
dlùithe dhoibb, agus buailidh iad 
an cinn air a chloich gus nach 
fag iad sgrid annta. 

Seasaidh an seorsa chraobh so 
ni 's faille na aon seors' eile air a 
bheil cunntas againn. Tha cuid 
diubh na ceuda bliadbn' a' fas gu 
h-ijrar àillidh, The e air a ràdh 
le fear-turuis ainmeil (Forbes) a 
tha fliathast beo, gu'n do sheas e 
fein fo'n cheart chraoibh fhiogais 
far an d' fliuair Alasdair uaibh- 
reach, mac Righ Philip, agus a 
mharc-shluagh fasgadh : agus tha 
o 8Ìn còrr agus tri cheud bliadh- 
na roimh bhreith ar Slànuighear. 

Cia priseil fasgadh agus sgàile 
na craoibhe moire so fo ghrèin 
loisgich nan Innsean ! ge h-ain- 
eolach an sluagh truagh, a tha 
trnsadh gu trie foidhpe, air an Ti 
ghlòrmhor agus àrd, a chàirich i 
san tir. 

Campsie, 1831. t. m'l. 



An Dobhar-chìì, no an Leas- 
lealhan.*- 

Nam b'àill leinn fiosfhaotainn air 
gliocas agus gniomhachas iong. 
antach cuid de bheothaichean, 's 
èiginn beachd a ghabhail orra ann 
an dùthchannan iomallach agus 
neo-àitichte, far nach 'eil iad air an 
sgapadh, agus air an iomain o 
cheile le Mac an duine ; — agus far 
a bheil cothrom aca air an inn- 
leachdan fein fheuchainn o linn gu 
linn gun bhacadh no gun sgàth. 

'Measg uile bheathaichean 
ceithir-chosach air a 'blieil cunn- 
tas againn, cha 'n 'eil creutair eil' 
ann a tha toirt dearbhadh air 
gliocas agus seòltachd co mòr ris 



na Dobhar-choin. Tha iad a' 
teachd ni's dlùithe air a chinneadh 
dhaonna na aon chomunn eile tha 
ri f haotainn. Cha 'n 'eil an dobh- 
ar-chu leis fein 'na aonar a bheag' 
ni's glioca no ni's seòlta na ioma 
beathach eile ; chan 'eil e co glic 
ri cu-chaorach, no idir co seòlta 
ris a mhadadh-ruadh ; achanns na 
dùthcha' sin far a' bheil iad lion- 
mhor, agus 'nan treuda mora, agus 
nach 'eil sgàth na eagal orra roi' 
mhac an duine, 's neònach da 
rireadh r' a leughadh eachdraidh 
nan creutairean tapaidh so. Tha 
'n dobhar-chu cein-thireach na 
sheòrsa creutair eadar lasg an 
uisge agus beathaichean ceith- 
ir-chosach : 'S coingeis leis uisge 
no tir, agus tha sinn a' smuaint- 
eachadh nach miste le 'r luchd- 
duthcha ciinntas f haotainn air an 
dòigh iongantaich leis an àbhaist 
do na creutairean so an tighean 
agus am bailtean mora a thogail. 
'S iomad duine aig am bheil Ad 
Beaver air a cheann, a tha co 
aineolach ri naoidliean na c'che air 
eachdraidh a bheathaich innleach. 
daich o 'n tugadh am bian dubh 
a tha 'ga còmhdach. 

'S ann an America mu thuath 
tha na dòbhrain dubha r'am faot- 
ainn ann an lionmhoireachd. Mu 
thoiseach an t.Samhraidh 's bith- 
eanta leo cruinneachadh clium am 
bailtean mora athogail.f 

Thig iad cruinn o gach cearn, 
'nam buidhnean gus am bi tr' 
no ceithir a cheudan diubh 's an 
aon àite. 'S ann aig lochan-uisge 
no air bruaich aibhne 's àbhaist 
leo cruinneachadh. Ma's ann aig 
taohh aibhne 'se cheud ni air an 
tòisich iad,' beinge laidir a chur 
tarsuing na h-aibhne, a dhruid- 
eadh a suas an uisge, chum 's gu'm 
biodh linne fharsuinj; reidh aca, 



Th« B<. 



1831. 



Jn Dobhar-ehu, no an leas'leathan 



251 



agus tha'n togail so air uairibh os 
ceann ceucl troidh air leud agus 
dusan troidh ann an tiuighead. 
Tha so ro iongantach 'nuair a 
chuimljnicheas sinn nach 'eil na 
beathaichean beaga tha'ga dhean- 
amh ach mu mheudachd nabeisde- 
duibhe, no 'n dobhar-chu tha 's an 
dùthaich so fein. — ach 'se an t- 
seòltachd agus an t-innleachd leis'a 
'bheil iad a' cur suas na togalach 
so an ni *s iongantaiche air 
fad. 

'S gnàthach leò an obair so a 
thòiseachadh air a chuid sin an 
abhainn far a' bheil craobhan mora 
fas dluth do bliruaich na h-aibhne. 
Tha na craobhan so air uairibh se 
agus ochd troidhean air chuairt,ach 
cha'n fhadabhiosna beathaichean 
beaga, innleachdach, saothaireach 
so 'gan gearradli a sios gun àsuinn 
gun acfhuinn ach am fiaclan beaga 
biorach fein. Tha iad co seòlta 
anns an obair so 's gu'n toir iad 
air a chraoibh tuiteam air a cheart 
lag bu mhiann leò. Co luath 's a 
thuiteas na craobhan mora, eiridh 
iad air na meuraibh 's na geugan 
a gliearradh dhiubh. Tha cuid- 
eachdan eiie dliiubh a' gearradh 
mhaidean mu thiuighead shasaid 
duine, agus cuid a' gearradh caoil 
agus shiatan. Sparraidh iad na 
maidean so gu domhain 'sa ghain- 
mhich CÙ1 nan craobhan mora, 
agus fighidh iad an caol agus bàrr 
nan craobh mu na maidean co 
innleachdach 's a dlieanadh duine 
air bith. Tha buidhnean eile 
dhiubh a' giùlan clàbar agus criadh 
agus cuilc, agus luachair, agus 
seilisdeir leis a' bheil iad a' lionadh 
suas gach toll agus fosgladh, agus 
'ga f hàgail CO dionach 's nach teid 
braon uisge roimhe. Tha mòran 
diubh le 'n casan-toisich agus le'n 
earbaill a bualadh na criadha gu 
dluth, 'ga deanamh co min, 

VOL. II. 



shleamhuinn, reidh, chòmhnard'sa 
b' urrainn clachair a dheanamh le 
spàin-aoil. Tha luchd turuis a 
chunnaic an obair so aig innse 
dhuinn, nach 'eil innleachd a b' 
urra mac an duine a chleachdadh 
nach 'eil air a thaisbeanadh leis na 
beathaichean neònach so. Tha 
tuil-dhorsan aca air an obair so leis 
an leigiad a mach an t- uisge, agus 
an dùin iad suas e mar a's raiann- 
ach leò. 

'Nuair tha 'n linne aca uUamh, 
tòisichidh iad an sin air an tighean 
a thogail. Tha iad 'gan togail so 
a mach air linne air bràigh stob 
a bha air an sparradh gu dluth 
daingeann 's a ghainmhich. Tha 
da dhorus aca air an tighean, aon 
roi'n teid iad gu tir agus aon eile 
tre'n tilg iad iad fein's an uisge.Tha 
na tighean so cruinn, cuid diubh 
còig troidhean agus cuid diubh 
se troidhean air leud. Tha cuid 
diubh aig a' bheil lobtaichean os 
ceann a cheile anns a' bheil luchd- 
còmhnuidh. Tha balla an tighean 
da throidh air tiuighead, agus an 
t-ùrlar air a leagail leò co reidh 's 
ged a bhiodh tàl agus locar an t- 
saoir air an cleachdadh. Tha na 
tighean so air an togail le dreach 
agus eireachdas, agus tha iad air 
am plàsdadh le criadh agus gain- 
mheach oibrichte co mhin, reidh 'a 
ged a b'e fear-cèirde a dheanadh 
e. Cha 'n'eil dile 's urrainn dol 
roimhe, agus cha'n *eil gaoth na 
stoirm a's urrainn a leagail. Oib- 
richidh iad a chriadh le 'n cosan 
agus cuiridh iad gu feum i le 'n 
earbuill. 'Se 'm biadh a's tait- 
niche leò cairt mhaoth nan cra- 
obhan, agus 's àbhaist leò mòran 
dhi so a thasgaidh suas fa chomh- 
air a gheamhraidh. 

Tha seòmar-taisg anns gach tigh, 
agus a chuid fein mar so aig gach 
teaghlach. Cha'n àbhaist leò air 
2 H 



«58 



yin Leanabh Beannaickte. 



March, 



am sam bitli gold na meirledhean- 
arah air an coimhearsnaich. Tha 
mu dheich tighe-fichead ann an 
cuid de bhailte, ach am bitheantas 
cha'n 'eil os ceann dusan tigli 
annta. Tha fichead Dòbhran air 
uairibh achomhnuidh san aontigh, 
an dara leth dhiubh firionn agus 
an leth eile boirionn. Tha shh a's 
samhchair nam measg — tha iad 
saothaireach, dichiollach, agus an 
lorg so, pailteas aca r'a shealbh- 
achadh. Tha naimhdean aca, ach 
tha iad anabarrach seòlta g'an 
seachnadh. 'Nuair tha cunnart 
dluth bheir iad sanas no brath do 
chàch a cheile, le 'n earbuill a 
bhualadh air an uisge. Ni iad 
mar so fuaim a chluinnear fad' as, 
agus anns gach bothan 'sa bhaile. 
Cha'n 'eil beathach ann a's urrainn 
ruigheachd air am bothain, no am 
milleadh. Re 'n latha tha iad a 
snamh na linne, no 'nan suidhe air 
an tulchainn le'm niàsan 'san 
uisge. Leis a so tha'n ceithreamh 
deiridh dhiubh air bhlas eisg, agus 
thalannan air an earballmarchith- 
ear air iasg. Fuirghidh iad le 
cheile 'nam bailtean re 'n f hogh- 
araidh 's a gheamhraidh. 'S ann 
deireadh a gheamhraidh tha'n àl 
òg aca. 'Nuair thig iad so bheir 
na dòbhrain-f hirionn a choill 
orra, ach fuirghidh an f heaghain 
bhoirionn aig a bhaile a' banalt- 
ramachd, agus a' togail an ail. 
Toiseach an fhogharaidh pillidh 
each, agus cuiridh iad am bothain 
an dreach agus an riaghailt air son 
a gheamhraidh, agus togaidh iad 
tuille thighean airson an càirdean 
òga. 

'S ann 's a gheamhradh as 
àbhaist leis na sealgairean dol a 
mach air an tòir, oir 'sann san am 
sin a's priseala 'm bian. 'Nuair a 
mhillear am baile aca leis na seal- 
gairean, agus a mharbhar a chuid 
as mo dhiubh bheir i.-idsan a 



a thèarnas orra do'n choille ; agus 
cha phill iad ni's mo a thuineach- 
adh no thathaich ann an comunn. 
Dh' fhalbh am misneach agus 
an innleachd ; agus gheibhear iad 
'n am fògaraich bhochda, gheal- 
tach, ann an tuill agus an cùirn, 
mar tha beathaichean fiadhaich 
do'n t-seòrsa 'nar dùthaich fein. 

Tha bian an Dòbhrain chèin- 
thirich ro phriseil air son Adaich- 
can a dheanamh. Ach tha e co 
daor 's nach àbhaist leò chur ach 
anns na h-adaichean as priseala. 
'S ann an cearnaibh tuath Amer- 
ica a's lionmhoire no beathaichean 
so : — agus tha mòran beartais air 
uairibh air a dheanamh leò-san 
tha'g an sealg. 'Sann 's a gheamh- 
radh mar thubhairt mi a's àbhaist 
leo an sealg. 

Tha na Dòbhrain a' snamh fo 
an deigh, agus tha tuill aca'n sud 
's an so, far an tig iad a mach a 
tharruing an analach. Tha na 
sealgairean a' càramh lìn no ribe 
air beul gach tuill — agus mar so 
tha na creutairean laoghacb, tuig- 
seach, dichiollach, tapaidh so, air 
an glacadh. t. m'l. 

Campsie, 1831. 

AN LEANABH BEANNAICHTE 

Ma thoill leanabh air bith an t- 
ainm àrd so, b' ise an t-aon mu 
bheil sinn a nis a'sgriobhadh. Is 
òg a thugadh dhi e; oir tha e air a 
radh, 'nuair bha i eadhon air a 
chich, nach robh i coslach ri 
naoidheinean eile ; na suain 's à 
chreidheil mun robh i bliadhna 
dh' aois, thug iomad aon fainear 
gu n robh àilleachd chiùin 'na 
gnùis — sìth shuidhichte, agus 
suaimhneas sèimh nach fac' iad 
riamh roimhe ann an aodan lein- 
ibh. Dh' eirich i air uaigneas a 
ghlinne san d'rugadh i mar reul 
ur — dhealraich i an tiota beag 'na 



1831. 



An Leanabh Beannaichte. 



259 



Ian ailleachd ; ach chaidh i fodha 
gu tràth, agus dli' fhag i an 
Glean n sin co dorcha, uaigneach 
's a bha e riamh. 

Cha luaithe chaidh a teanga gu 
còmhradh na bha a cainnt, 's a 
briathran comharraichte. Cha 
chualas caise, no crosdachd, no 
gearan uaipe; ach ciùin do ghnàth, 
gu foighidneach gràdhach. 

Bha a h-athair agus a màthair 
bochd do thaobh nithibh saogh- 
alta, ach bha iad saibhir ann an 
gràs. Bha iad Ian riaraichte le 'n 
cuibhrinn, agus taingeil do'n Ti is 
àirde. Bha iad 'nan càraid dhiadh- 
aidhjdo ghnàth beò ann an spiorad 
na h-urnuigh, agus fo chumh- 
achd saoghail eile. Bha beagan 
sgoile aca, agus de n bheagan sin 
rinn iad Ian fheum. Bha iad 'nan 
urrainn am Biobull a' leughadh 
agus leugh iad e le cùram, le ùrn- 
uigh agus le taingealachd. 'S ann 
as an leabhar so a f huair an lean- 
abh beannaicht' air a bheil sinn a 
labhairt a cheud sgeul a thuigi, ag- 
us airgach eachdraidh agus sgeul ta 
ann bha eòlas mòr aice mun robh 
i comasach air a leughadh.'S minic 
a chanadh a' màthair rithe, 's i na 
suidhe dlù 'mach air an làr, agus 
is' ag iarraidh sgeul eile innse dhi 
as a Bhiobull. " Dean foighid- 
inn f heudail,agus leughaidh tu sin 
an ùine ghearr air do shon fein." 
Rinn i sin ni bu tràithe na aon 
neach eile air an cuala sinne 
iomradh. Mar f huair i comas air 
a Bhiobull a leughadh, chinn i 
togarrach deigheil uime. Ghiùl- 
aineadh i e 'na h-uchd gu ceann 
grianach an tighe, agus an sin air 
suidheagan beag a rinn a h-athair 
dhi, chuireadh i seachad mòran 
ùine a' faotainn eòlais air na 
duilleagaibh priseil. 

Bha a buaidhean àrd, 's a 
beusan comharraichte a' fosgladh 
a mach o la gu la, gu mòr ni bu 



luaithe agus ni bu tràthaile na 
thug a h-athair agus a màthair 
fainear, Dh' fhosgail a h-inntinn 
gun fhios do'n t-saoghal, ceart 
mar chitear seachduin de dh' 
aimsir bhlàth, de làithean grianach 
an tCis an Earraich, a' còmhdach- 
adh nam bruach le sòbhraichean 
buidhe agus neònainean àillidh, 
mun gann a bha dùil againn gu'n 
do thog a h-aon diubh an ceann. 
Mar so thachair dhise. Cha b' 
ann gun iongantas, mata a f huair 
iad an leanabh so aon f heasgar air 
a glùinibh ri urnuigh am fasgadh 
na craige sin, far an trie a shuidh 
iad fein bliadhna na dhà roimhe sin 
a' leughadh a Bhiobuill, agus a' 
guidhe air a son, agus ise an sin 
'na naoidhein maoth air a chich. 

Chinn i suas gach la ann an 
gliocas — 'sa ghliocas sin a bha 
cumail saoghail eile do ghnàth na 
beachd. Dhuisg i gach maduinn 
le smuaintean ùra, agus le conal- 
tradh ur, mar gu'm biodh aingil o 
nèamh maille rithe ann an aisling 
na h-oidhche. Le cloinn a ghlinne 
bha isubhach ait, a' siubhal leo air 
feadh nam bruach, 's a' measg nan 
Gleann ; ach an uair a chluinnt* 
iadsan ri sùgradh ard, agus àbh- 
achd chridheil, cha'n f haicte ach 
fianih de ghàire tlàth, a' falbh 'sa 
tighinn air a gnùis chiùin. " Gu'm 
beannaich an Tighearn'' ars* am 
fear-turuis,'s e 'gabhail an rathaid, 
" na pàisdean laoghach sin, nach 
iad a tha cridheil ; ach co ise'' a 
deir e, " tha 'n sud nam measg, ag 
amharc air a bhlath iiir ud 'na 
làimh ? Nach smuainteachail tùrs- 
ach an gàir' a tha air a gnùis — an 
Tighearn a bhi leis an leanabh 
chaomh ! " 

Piuthar no bràthair cha robh 
aice ; agus gu trie b' eiginn d'a h- 
athair agus d'a màthair a bhi 
chòmhnuidh 'am bràigh a ghlinne 
fada o thigheadas eile,'ga fàgail 'na 



260 



An Leanahh Beannaichte. 



March, 



h-aonar, seadh air uairibh o 
mhoclithra gu h-anmoch. Ach 
cha robh facial no airsneul oirre 
anns an t-sàmlicliair uaignich sin, 
ni's mo na bha air an riabhaig ann 
an dubhar na fàs-choille. Cha 
robh i gun chairdean, oir bha 
bàigh eadar i a's blàithean ùr nam 
bruach, agus na h-eoin bheaga 
bha seinn air gach preas. Chinn 
na h-eoin bheaga eòlach uimpe. 
Cha robh fiamh air a h-aon 
diubh roimpe. Cha chuireadh 
am bricein-beithe stad air a chair- 
eal mhilis, ged a thigeadh i dlù 
dha ; agus ge h-uasal fiamhach 
an uiseag, cha 'n fhàgadh i a 
nead ged a thigeadh am pàisde 
caomh so r'a taobh : agus cha b' 
iongantach sin, oir clia d' f heuch 
i riamh ri a làimh a chur orra, no 
beud a dheanamh air a h-aon 
diubh. Cha robh lus no blàth, no 
duilleach, no luibh air nach d' 
f heuch i eòlas fhaotainn. Bha 
lusragan aosda mar astar mile do 
thigh a h-athar agus uaithe-san 
f huair i mòran eòlais, agus tog- 
radh gus am barrachd fhaotainn. 
Shiùbhladh i mar so air feadh 
nam bruach, a' meorachadh air 
gliocas agus maitheas neo-chrioch- 
nach an Ti sin a thug do gach 
lus agus blàth an àilleachd agus 
am buaidh. Bheachdaich i le 
niòran iongantais air dichioll, agus 
saothair an t-seillein ruaidh, a' 
siubhal o bhlath gu blàth, a deogh- 
al na meala, agus 'ga giùlan dach- 
aidh ga chòineig dhìonaich fein. 
Nach 'eil so a' deir^ise, a'foghlum 
gliocais dhomhsa ? Nach innt- 
mneach crònan an tscillein a's e ri 
obair — Cha bhi mise ni 's faide 
diomhanach.Chruinnitheadh i faill- 
einean og an t-seilich, an luachair 
uaine, agus a chuilcmhaoth, agus 
fihuidheadh i aig taobh an t-sruth- 
ain a' figheadh nan cliabhan beaga 
bòidheach a tha co priseil le 



uaislean a chumail blàithean òg an 
t-sarahraidh: Dh' f hoghlum i iad 
so a dheanamh gu h-innealta : 
agus air tàille na h-oibre so bha a 
chaileag chaomh so air a còmh- 
dachadh mun gann a bha i deich 
bliadhn' a dh' aois. Ach 's ann 
ann an leughadh a blia a tlachd 
mòr ; ge be àite san suidheadh i 
bha'm Biobull 'na cuideachd. 'S 
minic a shaoil a màthair gu'n robh 
i a' milleadh a slàinte, leis na bha 
i cosg d'a h-ùine ri leughadh. 
Smuainicheadh i air uairibh gu 'm 
bu choir dhi am Biobull a ghlasadh 
seachad, agus gun a thoirt dhi ach 
air àmannan sònruichte ; ach bha 
uamhas oirre so a dheanamh. Dh' 
amhairc a màthair air an abuchadh 
thràth so ; 's air an diadhachd 
mhòr air an d' ràinig an Iccniahh 
hcannaichle mar chomharradh air 
giorrad saoghail. Chanadh i gu 
trie 'na cridhe fein " cha 'n 'eil 
agam ach iasad latha dhi — cha 'n 
f hada gus an gairmear dhachaidh 
i." Cha 'n iarradh an leanabh so 
uaigneas a ghlinne f hàgail air am 
air bith ; be'n solas a b' àirde 
bhlais i suidhe le h-athair agus le 
'màthair taobh an t-sruthain a 
chomhnaltradh mu ghràs an Ti 
sin a bha na naoidhean ann am 
Betlehem : esan d' an tug i a 
cridhe og maoth. B'e losaan t- 
ainm a b' annsa leatha na gach 
ainm, agus gu trie mar chromadh 
a màthair os cionn na leapa aice. 
a' gabhail cead na h-oidhche dhi 
's ise 'na suain, chluinneadh i an 
t-ainm àghmhoraig èiridh uaipe gu 
h-iosal lann, ann an aisling na h- 
oidhclie. 

Bha solas mòr oirre air latha na 
Sàbaid. Bha gràdh athar aig a 
mhinisteir oirre. Theagamh nach 
robh a h-aon 'sa clioimhthional a 
ghiùlain air falbh barrachd de na 
thug e seachad; — agus gu cinn- 
teach cha robh 'nam measg a h- 



1831. 



An Leanabh Beannaichte. 



261 



aon a sheinn le guth co mills agus 
CO binn cliù an Uain. Bha gràdh 
aìg gach neach oirre. Chuir a 
giùlan stòlda,a coslas neo-chionta, 
a diadhachd mhòr,a seanachas àrd, 
iongantas air gach aon a cliuir 
eòlas oirre. Cha robh dorus a 
ruigeadh i nach fosgladh dhi le 
càirdeas, agus anns nach faigheadh 
i fàilte chur oirre le furan ; agus 
mar philleadh i dhachaidh chan- 
adh daoine aosda le osna — cha'n 
'eil an leanabh beannaichte ud 
fad' air son an t-saoghail-sa ! 
Thàlaidh i a co'-aoisean fèin g'a h- 
ionnsuidh le bàigh nihòr. Bha 
cumhachd aice thairis orra bha 
iongantach : dh' f halbhadh i leò 
làimh air làimh air feadh nam 
bruach a' labhairt mu àilleachd an 
t-saoghail agus mu mhaitheas an 
Ti a chruthaich e : oir ann am 
beachd an leinibh naoimh so bha 
■Dia a làthair anns gach ni, agus 
anns gach àite. Shileadh a chlann 
bheaga na deòir le a seanachas 
àrd, agus tha e air a ràdh gu'n do 
dhùisg sealladh a sùl agus tbcail a 
beòil, suim agus cùram ann an 
cridhe na h-aoise. 

Thainig an Samhradh bu ghrian- 
aiche chunnacas riabh 'sa ghleann 
sin mu'n cuairt, agus f huair e ise 
dà-bhliadhn'-deug a dh' aois — ach 
bha i 'seargadh as : an t-aodan 
a bha do ghnàth geal^ chinn e ni 
bu ghile — anguth a bha doghnàth 
tùrsach, chiun e ni bu tCirsaiche. 
Dh' amhairc an lighiche, 's tharr- 
uing 6 osna throm. Thuig a 
màthair mar bha. Chunnaic a h- 
athair an caochladh niòr a bha gach 
latha toirt'na chuairt, agus thionn- 
daidh e air falbh a shùil. Bha 
'm bàs a' teachd ; ach cha robh 
feum 'innse dhi : thuig i tein gu 
de bha cur oirre. Fhuair i sanas, 
ach cha b'ann le caraid saoghalta. 
Cha do labhair i ni bu trice mu 'n 
bhas na b-àbhaist dhi, agus idir 



cha do labhair i focal m'a bàs 
fèin. Cha robh atharrachadh 
oirre,ach gu'n robh i ni bu ghradh- 
aiche m'a h-athair 's a màthair na 
bha i riamh ; chrochadh i umpa o 
mhoch gu anmoch le anabharra 
gaoil. C arson, deir i, tha sibh co 
tùrsach mhuladach ? Na bithibh 
a' caoidh air mo shonsa. Mhoth- 
aich iad i uair a's uair a' goid air 
falbh mar gu'm b' ann gun f hios 
do'n chill. Shuidheadh i air na h- 
uaighean gorma — agus philleadh i 
dhachaidh agus a sùilean mar 
gu'm biodh i a' sile nau deur. 
Chinn i gach latha ni bu laige; — 
cha b' urra dhi coiseachd a mach 
gun chuideachadh ; air feasgar 
sàbaid mu mheadhon an t-samh- 
raidh, chuidich a h-athair agus a 
mathair leatha dol a mach gu seòr- 
sa do sgàil-thigh beag a tliog iad 
dhi ceann an tighe, anns am b' 
àbhaist leatha suidhe a leughadh. 
Bha aghaidh nan speur aillidh, 
ciùin, bha na h-eòin a' seinn gu 
mills, tlamhaldh 'sa choill. Ach 
so cha robh fonn no farum — bha 
sith a's suaimhneas na sàbaid air 
an t-saoghal. Dh' amhalrceadh i 
suas air na speuran àrd a's àille 
dreach — agus an sin air a h-athair 
's a mathair : bha na deoir a'tuit- 
eam gu frasach. Cha b' urrainn 
dhi cumail oirre ni b' f haide ; leig 
i leò tuiteam— phaisg i a da làimli 
— leig i a taic air a mathair — agus 
le dùrachd naomh agus dealas ard, 
dh'aithris i 'n laoidh sin, 

" Thainig an uair ; 's tha mis' a' triall, 
Chuala mi'n guth ta m'ghairm gu Dia; 

Sguireadh 'm uil' àmhghar nis, a Righ, 
'S ceadaich do t-oglach triall an sith." 

Thuit i thairis — ghiùlain iad i 
thun a leapa— agus aon f hocal cha 
do labhair iad gus an d' thainig i 
as an laigse so. Thuig iad a nis 
gu'n robh lamh a bhàis oirre. 



262 



An Leanabh Beannaichte. 



March, 



Dh' fliosgail i a sùilean gorma 
agus blia iad car tamuill ni bu 
ghuirme 's ni bu slioilleire 's ni bu 
bhòidliclie na blia iad riamh : ach 
a bathais, a gruaidh, a bilean, a 
rnuineal agus ah-uchd, bha iad co 
geal, blia iad co fuar, ri sneachda 
nam beann. 

Cha do labhair i ach beagan na 
dheigh sin, agus am beagan sin 
fèin blia e duilich eisdeachd. Mu 
thràth an f heasgair thog i a làmh 
's chaidh a màthair ni bu dlùithe. 
'Bheil a bheag a dhi ort T heudail 
'sa ghràidh, ars'a màthair ? Cha'n 
'eil ars' ise, ann an cainnt bhriste, 
tha mi 'triall chum mo Dhe — na 
bithibh ri bròn — c'ait' a bheil m' 
athair ? Dh'iarr i cead a ghabhail 
dhiubh 's na dheigh sin cha d' 
fheuch i focal tuille a labhairt. 
Chrom a mathait os a cionn 
— shaoil leatha gu'n cual' i osna 
f hann — phòg i a bilean fuar — agus 
thionndaidh i air falbh a sùil. 
Sheas a h-athair taobh eile na 
leapa — dh' fheuch e'n robh 'h- 
anaii a' teachd. Bha seòrsa de 
cheò tana nis air a sùilibh. Dh' 
amhairc an t-athair agus a mhàth- 
air air a cheile, ach cha do labhair 
iad focal. Bha'n gàire ciùin fath- 
asd air a gnùis. Mheall so iad : 
ach thuit an oidhclie — thainig 
sàmhchair f hada throm air an t- 
seòmar — agus fa-dheireadh thuig 
an I athair agus a mhàthair gu'n 
do chaochaii an Leanabh beunn- 
aic/ile. 

B'ann air lathana sàbaid achuir 
iad corp an leinibh so fo'n fhòid. 
Bha'n sgireachd 's an Eaglais air 
an latha sin, ged bha iomadh aon 
nach robh comasach air an guth 
a tliogail an am seinn nan Salm. 
Cha robh 'n uaigh bheag fiida 'ga 
deanamh no fada 'ga dùnadh — 
Chaidh gach aon a stigh a ris do 
'n Eaglais— rinn am ministeir ùrn- 
uigh— tuille cha robh 'nachomas, 



oir bha gaol roòr aig' air an lean- 
abh so. Bha h-athair agus a 
mathair 's an Eaglais, ach cha 
robh do mhisnich aig duine sùil a 
thionndadh air an àite 's an robh 
iad 'nan suidhe. Sheinneadh an 
viii. laoidh, 1 rann. 

" O dhuine th'air do bhreith le mnaoi 
- Cia tearc is truagh do làith' ! 
O'n duslach thainig thu, a's theid 
Gu d' dhuslach fiin gun dàil» 

Sgaoil an coimhthional. TaniuU 
beag 'na dheigh sin thainig am 
ministeir agus a chàraid so a mach 
as an Eaglais— dhealaich esan 
riutha, agus phill iadsan gu bràigh 
a ghlinne,a's mileguidhe diirachd- 
ach a'dol suas as an leth, 

Agus a nis an tug bròn agus 
cridhe briste an t-atliair agus a 
mhàthair so gu grad chum na h- 
uaighe ? Na shearg iad as a diùlt- 
adh comhfhurtachd agus a' mon- 
bhur an aghaidh Dhe ? Cha 'n 
ann mar so a bha — 'si a chainnt 
a chleachd iad, 

" 'SeDia bheir dhuinn gach comh-fhurt- 
achd, 

No ghearras iad air falbh; 
Ma thug e leis, 'se li'iii thug uaith : 

Beaiinaicht' gach uair biodh 'ainm !" 

So a cheud f hocal a labhair iad 
taobh na leapa nuair a thilg i'n 
deò— so a chainnt a chleachd iad 
moch a 's anmoch, iomad agus 
iomad bliadima na dheigh sin, air 
an glùinibh le cheile, agus cha b' 
ann an sin amhàin, ach nuair 
shiùbhladh esan am monadh 'na 
aonar, agus ise 'na h-aonar 'na 
bothan b'i so an cainnt. Bha iad 
iomadh bliadhna sona le cheile, 
toirt cliù do Dhia air son an dà- 
bhliadhna-dheug a fhuair iad 
uaithe denLeanabh Bheannaichte. 



1831. 



A chaileag hhotdheach. 



263 



Cumha do nigliean Thighearna 
Chola, Baintighearna dhiadhaidh 
a chaochail ann anLunnainn 1830. 



Seisd, lorram na truaighe. 

Och ! 's mis' tha fuidh airsneul, 
Tha m'jnntinn 'cur thairis le bròn; 
Aianir uasal na h-killeachd, 
De'n fhuil Leathanaich àghmhor, clia 

bheb ! 
*Se so 'mheudaich mo thùrsa 
Nach d' f huair do luchd-duthcha g'ad 

choir, 
Ach gun Athair, gun Bhrathair, 
Ann an Lunnainn 'gad chàramh fo'n 

fhòd! 

*S iomadh buaidh bh'ort r'a innse, 
'Sa chaidix cheana chur slos ann an dan, 
Bha thu àluinn a'm pearsa, 
Bha thu iriosal, macant' thar chàch ; 
Meurde'n chraoibh thu a thuinich 
Ann an caisteal ud Dhuairt nan sàr ; 
B'e so geamhradh na dunach, 
Chrion do f hieumh, 's fhrois do dhuill- 
each gu làr ! 

'S mo 's buan leinn do chodal, 

'S fad'an oidhche gun mhaduinu'ua dèigh! 



Cha rulg ceol oit no aighear, 

'S an tigh chaol tha thu tathaich leat 

fèin; 
Dh' f halbh do chaileachd, 's do chlaisd- 

eachd, 
Dh' f halbh do leirsinn, do mhaise 's gu 

leir, 
'S tu, gun deigh air bhi fuasgailt', 
Ann am prlosan dubh fuaraidh an èìg I 

Och ! nach deach' do thoirt dhachaidh 

O mheasg nigheana Shasuinn 'san uair ; 

'S do chkramh le mòrachd, 

Ann an cois na traigh-mòir' mar bu dual; 

Fuidh dhidein bhallacha àida, 

Far am bheil do chaomh-mhkthair 'na 

suain, 
'S far am feudadh do chairdean 
Del gach feasgar'chuir fàilte air t-uaigh ! 

Ach, nach suarrach mo gliearan " 
Bhur da uaigh a bhi sgairte an dràsd ? 
Thig an uair anns an eirich 
An ùir sin gu h-eibhneach o'n bhàs: 
Tha 'ur n'anamanua aida 
Le cheil' ann am paras an aigh, 
Ann an cairdeas tha maireann 
Ann an duthaich an aigheir'sa ghràidh ! 
Mactalia. 
Eilean Chola, 1831. 



A CHAILEAG BHOIDHEACH. 

Am faca sibh an cailin rinn mo bhuaireadh? 

Dh'innsinn duibh a dreach *s a cleachd'an suairce. 

Ciabhan co dubh *s am fitheach, liibach, dualach, 

Gach fuiltein gu min, bachlach, 's car mu'n cuairt ann ; 

Gruaidhean co dearg ri caorrann air craoibh fasaich, 

Fo shùil a leòn na miltean, miogach, narach ; 

Deud geal dionach 's a bheul shiobhalt' o'n d-thig oran, 

A dhùisgeadh 's an aosda braise 's sgairt na h-òige : 

B' f hearr leam bhi t-eisdeachd aig eadradh na fead smeòraich, 

>Nuair ghluaiseas i 'ribheid f heasgair, beadrach, ceòlmhor 

Seang-chorp fallain aig an ainnir mar ghath greine, 

Ciochan Uontach air uchd soluis corrach r«utach, 



L 



264- ' Focal sail dealachadh March, 

Silos CO geal ri sgiath na h-eala air loch feurach, 

No mar f hriis de shneachda maidne air bachd geige ; 

Cas is lùthair' theid 's na caraibh, anns aii t-seòmar, 

Gu h-ùrlarach, dannsach, ealainh a measg òigridh ; 

Troidh chruinn am brbig dhionaich shocair uach lot feòimein, 

Co eutrom ri ceo nan glac am maduinn reòta. 

Cha d-theid do'n chlachan di-dòiiaich high bheir bàrr ort, 

Gu slodach, ribeineach. cleòcach, orach, fainneach ; 

'S beag de spòrs no dh'uaill, no ghbraich ghabhas tamh leat : 

Gu fiughantach, suilbheara, seòlta, stòldai càirdeil. 

Agad tha beannachd an truaghain 's an diol-dèirce ; 

Gu blkth-chridbeach, caoimhneil, suairce, cioias cha spdis leat; 

Gu h-iriosal, fialaidh, geanail ri luchd ceilidh : 

'S beag an t-ioghnadh ioma leannan a bhi'n deigh ort. A. B. 



NAIDHEACHDAN. 

Cha 'n 'eil naidheachd eil' am 'Nuair bhios e air a shocruchadh 

beul duine ach an Reform tnòr so leis a Pharlamaid, oidhirpichidh 

tha chuid a's mo de'n t-sluagh co sirn cunntas a thoirtm'adheighinn 

dèigheil air 'f haotainn. Cha'n'eil d'ar luchd-dùthcha, a thuigeasiad. 
an gnothach socruichte f hathasd. Tha cogadh fuilteach air Th-- 

Cha choinnich cuideachd a nis mòr na h-Eòrpa air an am ; agus 

anns an labhrar focal mu ni air tha achòmhstri a'sgaoileadh—Gu'n 

bith eile— cuid air a shon, agus d' thugadh am Freasdal caomh 

cuid 'na aghaidh. Cha'n 'eil am dhuinn nach fiosraich sinn ni's mo 

bonnach beag bruich f hathasd; dhi na'n f huaim tha 'g ar ruigh- 

agusb'e trod nam ban mu'n sgarbh eachd anns na Paipeirean-Naidh- 

's an sgarbh a muigh air an loch, eachd. 
a bbi connsachadh mu'n chùis. 



FOCAL SAN DEALACHADH. 

'S ann le mòr dhuilichinn a tha sinn a 'cluinntinn o gach aite nach "eil an Teach, 
daire air a liubhairt gu riaghailteach, no a ruigheachd na duthcha'nuair bu choir dha. 
Cha'n ann, gu deimhin, againne tha choire ; ach ma leanar air a sgriobhadh an 
ddigh na Bealltuinn is faigse, gabhaidh sinn d igh ur air, agus feucliaidh sinn ar 
latha a chumail ni's fearr na rintieadh f hathasd. 

Tha iomad litir againn o'r càirdibh lionmhor : ach gus an urrainn duinn a rhdh 
CO dhiubh a sheasas an Teachdaire no nach seas, an deigh na Bealltuinn, cha'n'eil e 
'n ar comas fios freagradh pòngail a thoirt dhoibh. An ceann mios bith idh iios ag- 
ainn ; agus 'na dheigh sin, cha tig litir <l':ir ii-ionnsuiilh o ueach air bith nach aid- 
ich sinn, agus aii- nath d'thoir sinn ar liarail. 

Air an am, Taingdo'n Abarach — i!o A. 15. R. — an Leth-Ghael — am Balbhan 

an t-Eileanach, agus an Ridire mùr. 

MEARArHDAK A CH I O-HH UALA mn. 

Tuohh-duiUcig 256, sreaih o iocltdur an dara lelh 10, armm tr' levgh tri 
— 256, — 21, c'.he cich. 



TEACHDAIRE GAELACH. 

MIOS A CHEITEIN, 

NO MIOS DEIREANNACH AN EARRAICH. 

XXIV. AIREAMH. 1831. 



ir. AN DA RA EARRANN DEN FHAISNEACHD MU THIMCHIOLL 
NAN lUDHACH. 

Buailidh an Tighearn thu le cutkac/i, agus le doille, ngus le h-uamh- 
ann cridhe. Smeuraichidh tu mii mheadhon-lh, mar smeuraicheas an 
dall san dorchadas, agus clia soirbhich lent ad' shlighibh. Tha'ntalamh 
uile 'na phronnusg, agus 'na shalann, agus 'na losgadli, nach 'eil air a 
cimr notoirt loraidh uaithe — Their eadhon na h-uile chinnich, Car son 
a bhuin an Tighearna mar so ris an fhenrann so ? Ciod is cialldo Iheas 
na corruiche moire sot — Deut. xxviii. 2« ; xxix. 23, 21. 



Dh'fheuch sinnannsan àireamh 
fa dheireadh mar choimhlionadh 
cuid de'n f hàisneachd a rinneadh 
lefaidhibh an Tighearna mu thim- 
chioll nan ludhach. Chunnaic 
8Ìnn mar tlia iad nan sluagh air 
am fògradh as an dùthaich fein, 
agus nach d' f huair iad leud bonn 
an coise do thir m' am feud iad a 
ràdh, 'Si so ar tir fein. Chunnaic 
sinn a gheur-leanmhuinn a rinn- 
eadh orra anns gach hnn agus 
anns gach tir ; ionnas gun robh 
iad mar choroharadh agus mar 
iongantas aig uile rioghachdan an 
t-saogliail. Air an dòigh so mhair 
an sluagh so ochd-ceud-deug 
bliadhna nan dearbhadh mhior- 
bhuiltich air firinn sheasmhaich 
focal an Tighearna, agus tha iad 
an diugh fein ma choinneamh ar 
siil ceart mar dh'innis fàidhean an 
Tighearn o chionn tri mile 
bliadhn a bhitlieadh iad. 
VOL. II. 



Chaidh a roimh-innseadh gu'n 
cuireadh na h-Iudhaich cùl ris an 
t-soisgeul. Nach faiceadh iad 
sgèimh no grinneas ann an Criosd, 
no maise sam bith gu 'm miann- 
aicheadh iad e ; gu 'm biodh e air 
acbur air chùl leo, agus trid cruas 
an cridhe nach creideadh iad ann. 
Nach robh so gu firinneach air a 
choimhlionadh ? Acasan tha an 
Sean Tioranadh leis gach fàis- 
neachd shoilleir mu thimchioU a 
Mhesias, ach tha 'n sùilean air an 
druideadh, agus cha leur dhoibh 
esan air a bheil Maois agus na 
fàidhean a' labhairt. Am feadh a 
tha na fàisneachdan sin anns gach 
linn ag iompachadh nam miltean 
do gach sluagh eile cha 'n 'eil 
iad a' deanamh drùghadh sam 
bith air na h-Iudhaich ; "s iad- 
san a mhàin an t-aon sluagh nach 
'eil a gabhail suim dhiubh : Mar 
eo a' coirah-lionadh na fàis- 
2i 



?66 



Fàisneachd mu na h-Iudhaich. 



April 



neachd, Gum hiodh an cridh- 
eachan air an cruadhachadh, agus 
an suilean air an dalladh. 

Ach cha 'n e mhàin gu bheil 
againn anns na leabhraichibh 
naomh, mion chunntas mu shluagh 
ludea, ach mar an ceudna air an 
tir anns an robh an comhnuidh. 
Seadh, eadhon an uair a bha am 
bailtean mora Ian sluaigh, agus 
ann an aird'an soirblieachaidh, an 
uair a bha 'n tir a cur thairis le 
paiheas, agus na muilleinean 
sluaigh 'ga h-àiteachadh, roi-inn- 
seadh leis na fàidhean an lom- 
sgrios eagallach a bha ri teachd 
orra. Tha tir nan ludhach co 
math ris na h-Iudhaich iad f'cin a' 
togail fianuis air firinn focail Dhe. 
Tha'n tir sin uile air an am so mar 
dh' innseadh o chionn tri mile 
bliadhn' a bhitheadh i ; agus cha 
'n'eil da dhùthaich air an t-saogh- 
al is ea-coltaiche ri cheile na i 
mar bha i ri linn nam fàidhean, 
agus mar tha i air an am so : air 
chor 's nach b' urrainn gliocas 
neach air bith a roimh-f haicinn 
mar foillsicheadh Dia le a spiorad, 
mar bhiodh a chùis, Ach 's moch 
a thuirt am fàidh, Thc'id mis a 
mack 'iiar n-aghaidh-sa, agus ni 
mi peanas oirbh scachd nairean 
fathast airson \ir peacanna : agus 
cuiridh mi 'ur bailtean fas, agus 
bheir mi lorn sgriob air bhiir n- 
ionada naomha, agus cha ghahh 
mi J'àilc 'tir boUraich chubliraidh, 
Agus cuiridh mi fas e ; cha 
sgathar e, agus cha ruamhairear 
e ach fàsaidh an dris agus an 
droighimi ann ; agus bheir wi 
aithne do na neulaihh nachfras iad 
uisge air, bilhidh fàsalacìid vilior 
ann am meadhon na lire. 

Tha na Scriobtuir Ian de chainnt 
mar so; tha iad co iionmhor 's 
nach urrainn duinn an aithris; agus 
iad uile a' cur an ceiil duinn na 
lasalaclid ;igus na truaighe a bha 



ri teachd air an tir sin. Agus tha'n 
fhàisneachd cheudn' ag innseadh 
dhuinn gu'm buanaich an tir anns 
a chor bhochd sin, am feadh a 
bhitheas an sluaghnam fògarraich, 
agus gus an tig an t-àm a tha mar 
an ceudna air a ghealladh, 'nuair 
a bhitheas iad a ris air an toirt air 
an ais do thir an aithrichibh. 
Tha ar Slànuighear beannaichte 
fein ag ràdh. Luc. xxi. 'i4. 
Bilhidh Jerusalem air a saltairi 
sÀosJb na Cinnich, gus an cuimh- 
lionar aimsire nan Cinncach. 

O chionn bheagan bhliadhnaich- 
ean chaidh mòran de luchd-turuis 
o'r dCithaich fein a dh'f haicinn na 
tire so, agus tha iad gu leir a' 
co'-aontachadh sa chunntas a tha 
iad a' toirt seachad, nach 'eil tir 
air an t-saoghal is toraiche agus is 
tarbhaiche na i na'm bitheadh i air 
a h-àiteachadh ; gu bheil an t-sid 
no an aimsir co chiùin thaitneach 
'sa bha i riamh ; agus na h-uile 
cothrom agus beannachadh is 
urrainn dùthaich a shealbhachadh 
thaobh naduir aice, gidheadh gu 
bheil i a' cur thairis le dris agus 
droighinn, le fòghnain agus le 
luibhean gun fheum, agus nach 
eil ach bochdainn agus tasalachd o 
thaobh gu taobh. Tha a bailtean 
mòr a bha co ainmeil agus co 
cumhachdach air an sgrios co tur 
's gu bheil e doirbh eadhon an 
làraichean briste fhaotainn, agus 
duilich a ràdh c' ait an robh iad. 
Is gann gu bheil cloch air muin 
cloiche aig a h-aon diubh.Thainig 
am mallachadh so.cha'n e mhàin,air 
an daoinibh, air am hailtibh mora, 
ach mar an ceudna air am mach- 
raichibh agus air am beanntaibh 
àrda. Cha'n t'haicear cur nobuain, 
chan faicear trend no buar, ach 
ludea mar bhanntraich bhochd gu 
h-aonarach a' caoidh ; oir tha na 
coigrich'ga saltairt gu h-an-iochd- 
mhor. De na h-uile dùthaich a 






18S1. 



Fàisneachd mu 7ia h-Iudhaich. 



267 



chunnaic mi riamh, arsa Volney 
'si ludea an tìr is tarbhaiche gidh- 
eadh is fàsaile ; cha'n'eil meas 
nach fàs innte, 's gidheadh cha'n'- 
eil meas is fiach air 'àrach innte. 
Cha'n'eil e tearuinte do luchd- 
turuis imeachd tre'n tir, oir tha i 
Ian de luchd-foirneart, agus de 
reubainn. Cha'n'eil ròidean mòr 
ann, no uiread agus aon charbad 
no cairt san tir. Ma tha gnoth- 
ach aig duine del o bhaile gu 
baile, feuniaidh e fuireach gus an 
cruinnich cuideachd a dh'iraich- 
eas leis 'na thurus. Cha'n'eil 
tighean òsd ann anns am faighear 
biadh no deoch. 'S eiginn do'n 
f hear thuruis a bhiadh agus gach 
goireas gu dheasachadh a thoirt 
leis; agus mu anamoch 'nuair a 
thig e chum àite anns an gabh e 
gu tàmh, cha'n'eil aige ri f haot- 
ainn ach seòrsa de laraich fhos- 
gailte far an gann is urrainn da a 
thaobh a shineadh le co liutha 
biasd nimhe a tha mu thimchioll. 
Is leòir so a leigeadh ris duinn an 
staid thruagh anns a bheil tir 
ludea, Thainig maJlachd an 
Tighearn orra, o bhris iad an 
comh-cheangal naomh ; thainig 
an guidheachan fein orra, mu 
thimchioll an t-SIanuighir, " Fhuil 
gun robh oirnne agus air ar 
cloinn.'' 

Ach cha'n fheud sinn crioch a 
chur air an eachdraidh so gun aire 
ghabhail de na h-carrannaibh 
lionmhor sin san sgriobtur far a 
bheil e air'ainmeachadh gu'm bi na 
h-Iudhaich air an tabhairt fathast 
dachaidh do thir ludea. Cha'n 
ainmich sinn ach earrann no dha, 
a tha 'ga chur so an ceill. Deut. 
XXX. 3: 4, 5. " An sin bheir 
an Tighearna do Dhia air ais 
do bhraighdeanas, agus ni e 
iochd riut, agus pillidh e agus 
cruinnichidh e thu as na h-uile 
chinnich chum an do sgap an 



Tighearna do Dhia thu. Ma dh' 
f hògradh neach agad gus a chuid 
a's iomallaiche do nèamh, as a 
sin cruinnichidh an Tighearna do 
Dhia thu, agus as a sin bheir e 
thu : agus bheir an Tighearna do 
Dhia thu do'n f hearann a sheal- 
bhaich t-aithriche, agus sealbh- 
aichidh tu e ; agus ni e maith 
dhuit, agus bheir e ort fas lion- 
mhor OS ceann t'aithriche," Am- 
os, ix. l^, 15. " Agus bheir 
mise air a h-ais a ris bruid mo 
shluaigh, Israeil ; agus togaidh iad 
na bailtean fàsa, agus ni iad an 
àiteachadh ; agus suidhichidh iad 
fion-liosan,agus òlaidhiad am fion; 
ni iad fos liosan agus ithidh iad 
an toradh. Agus suidhichidh mise 
iad 'nam fearann, agus cha bhi 
lad ni's mo air an spionadh a nios 
as an fhearann a thug mise 
dhoibh, deir an Tighearna do 
Dhia-sa. " Tha na h-earranna 
sin, agus iomad aon eile de'n t- 
seorsa a' leige ris duinn co soilleir 
is a's urrainn cainnt a dheanamh 
gu'm bi na h-Iudhaich f hathast 
aim an ludea, agus gu'm bi iad 
gu diongmhalt' air an suidheach- 
adh innte. Tha na h-atharraich- 
ean mòr a tha dol air an adhart 
air an am feadh an t-saoghail, a' 
toirt iomad cionfath dhuinn gu 
shaoilsinn gu bheil am coimh- 
lionadh na fàisneachd so a' tarr- 
uing dlù. Tha 'm fiughair fein 
air an am ro àrd ; agus an dèigh 
bhi nam fògaraichrè ochd-ceud. 
deug bliadhna, tha sùil aca ri am 
an saorsa, an t-àm anns an teich 
iad mar sgaoth cholaman chum 
an ionadaibh tàmha. Cha dearm- 
ad Dia a ghealladh dhoibh, agus 
cha di-chuimhnich e an cùmh- 
nant a rinn e riu, Isa. xlix. 16, 
17. " Feuch air dearnaibh mo 
làmh ghearr mi thu ; tha do bhall- 
achan a'm'f hianuis an còmhnuidh. 
Ni do chlann deifir ; siùbhlaidh 



268 Riaghailtean chum là an Tighearn a naomhachadh. April 



iadsan a mach asad, a bha 'gad 
sgrios, agus "g ad chur fas. Tog 
suas do shùilean, agus faic ; tha 
iad so uile air an cruinneachadh 
ri chèile, tlia iad a'teachd a d' 
ionnsuidh. Mar is beo raise, deir 
an Tighearna, sgeadaichidh tu 
thu fein leo uile, mar le culaidh 
riomhaich ; agus ceanglaidh tu 
iad umad, mar ni bean-bainnse a 
seudan." C uin a thòisicheas so 
ri bhi air a choimhlionadh, cha 
bhuin e dhuinn a ràdh ; ach tha 
BÌnn làn chinnteach mar choimh- 
lionadh gachfàidheadaireachd eile 
m'an timchioll, gu'n coimhlionar 
80 mar an ceudna ; oir labhradh 
8 leis an Ti sin his a bheil la mar 
tnhile bliadhna, agns mile bliadli- 
na mar aon la. t. m'l. 



AIREAMH NAN lUDHACH. 

Is cinnteach sinn nach miste 
le'r luchd leughaidh fios fhaotainn 
air lionmhoireachd nan ludhach. 
Rannsaich sinn na h-eachdruidh- 
ean is deireannaiche agus as am 
mo a dh'fheudas sinn earbsa m'an 
chùis so ; agus f huair sinn a mach 
gur i barail dhaoine geur-chuis- 
each, gu bheil ann an Asia da- 
cheud-deug mile, . 1200,000 
Ann an Africa ochd-ceud- 

mile, . • 800,000 

.SanlloinnEorpadà cheud 

thar f hichead mile, 2200,000 
Ann an America Seachd 

mile, . . . 7000 

4207,000 
'Se barail cuid de dhaoine gu 
gu bheil iad niu-chuig-ceud-miJe 
OS ceann so ; ach leis mar tha iad 
air an sgapadh co mòr air feadh 
an t-saoghail tha e doirbh am fior 
chunntas fhaotainn a mach. De'n 
àireamh so tha fichead mile ann 
am Breatunn ; tri fichead njile 



'san Fhraing, seachd-fichead mile 
diiiubh am Prussia, agus eadar 
Russia, agus Poland tha dlii do 
thri-cheud mile. 



Riaghailtean chum la an Tighearn 
a naomhachadh, 

Smuaintichibh gu h-iomchuidh 
air di-sathuirne gach ni chuir 
ann an deagh riaghailt, chum nach 
cuir nithe neo-fheumail dragh 
oirbh air an t-Sàbaid. Smaoint- 
ich gu cùranì;:ch, " Ciod an 
gnothach cudthromach a th' agad 
mu làimh ! Cha 'n 'eil ann an 
gnothaichibh saoghalta ach faoin- 
eachd 'an coimeas ris a so. Ciod 
iad bùithean, loingeas,no gabhail- 
ichean, an coimeas ri Criosd, ri 
gràs, no ri neamh ? Am feud mi 
bhi tuille 's dùrachdach ann an 
obair Dhe, m' anama, agus siorr- 
uidheachd ? Nach bu naomha bu 
choir do m'smuaintibh,do m'thog- 
raibh agus do m' ruin a bhi air la 
an Tighearna ?" 

2. Dean deas fa chomhair an 
latha naomha so — le d' chridhe 
agus le d' chaithe-beatha a rann- 
sachadh. Thoir fainear ciod na 
peacaidh a tha agad ri aideachadh 
ri bhi brònach air an son, agus ri 
guidhe nan aghaidh; ciod na soch- 
airean a tha dhi ort fein no air 
daom' eile a thaobh anama no 
cuirp ; ciod na sochairean a fhuar- 
adh ; agus ciod am buidheachas 
a tha dligheach air an son? Smuain- 
tich riut fein, Ciod am maith a 
fhuair mi o aon Sàbaid a chaidh 
seachad agus gu h-araidh o 'n 
dòmìmach fa dheire ? An robh 
mo chridhe an sin dubhach arson 
peacaidh, no ann an teas-ghràdh 
do Dhia ? An do Ian chreid mi, 
agus an d'thug mi Ian ùmhlachd 
thairis do na firinnibh a dh'fhogh- 
lum mi 'san am sin ? Guidh 
gur h-e 'n t-Sàbaid is faigse 



i 



18S1. Riagkailtean chum là an Tighearn a naomhachaJh. 269 



is fearr a choimhead thu riamh ; 
gu'm bi do chridhe ni 's ir- 
iosaile, ni 's maoithe, agus ni's 
nèamhuidli ; gu'm faigh Dia am 
barrachd gloire, agus thus' an 
tuille de bhuannachd *;pioradail ; 
agus gu'm bi an la so 'na earlais 
dliuitse air Sàbaid bhith-bhuan a 
ghleidheadh maille ri Dia ann an 
gjòir. Gu h-àraidh asluich, " O 
L)he nan gràs, deasaich focal iom- 
chuidh do m' anam ? Gu'n robh 
am ministeir air a sheoladh chum 
do theachdaireachd a liuthairt a 
reir do thoil ! thig a stigh do d' 
theampull, agus beannuich t' ord- 
uighean le d'làthaireachd I Deòn- 
aich dhomh, O Thigheama, am 
focal 'èisdeachd agus a thuigsinn 
le creidimh I O na mealladh mo 
chridhe mi ; agus cum mi o bhi 
air mo bhuaireadh leis an t-saogh- 
al, no leis an droch-spiorad!" 

3. Co luath 'sa dhùisgeas tu 
air maduinn an Jatha naomh so, 
stiùr do chridhe agus do shùil 
ri neamh, Thoir buidheachas do 
Dhia arson gu bheil thu faiclnn 
solus Sàbaid eiJe ann am fearann 
nam beo, leis am feud d' anam 
gras a shealbhachadh, 's a bhi air 
a dheanamh iomchuidh arson 
glòir. Gairm air Dia, gu'n lugh- 
adh e dhuit co neo-dheas 'sa tha 
thujgu'n gabhadh e ri d'sheirbheis 
neo-iomlan, agus do dheanamh 
saibhir le'ghràsaibh agus le 'cho'- 
fhurtachd. 

4. Cnuasaich gu dùrachdach, 
gus am maothaich do chridhe le 
thoirt fainear, aon chuid — mòral- 
achdDhe;no gràinealachd a pheac- 
aidh,no air ro òirdheirceasChriosd, 
agus air meud a ghràidli ; — no air 
diomhanas an t-saoghail ; — no air 
luach t-anama neo-bhasmhoir ;-y^ 
no, air boile agus seòltachd do 
naimhde spioradail ;--no, air meall- 
taireachd do chridhe fein ; — no, 



air cràdh ifrinn ; no air aoibhneis 
nèimhe. 

5. Gu curamach coguiseach, 
coilion t-aoradh teaghlaich co 
maith sa ni thu ann ad sheòmar 
uaigneach. Seall nach bi do 
sheirbhisich agus do chlann a' 
struidheadh na maidne ann an 
lùnndaireachd. Thoir orra aon- 
tachadh leat ann an leughadh, an 
seinn, agus ann an ùrnuigh. In- 
nis doibh m'an deagh Mhaighstir 
da bheil thu toirtseirbhis, na soch- 
airean ashruthas o'n t-seirbhissin, 
eadhon a bheatha mhaireannach. 
Innis doibh an cunnart da bheil 
iad buaiiteach le dearmad a 
dheanamh air an t-seirbhis sin. 
Earalaich iad a bhi gu h-adhar- 
tach bunailteach a' toirt aoraidh 
do Dhia an diomhair, 'san teagh- 
lach, agus ann am follais; seadh, 
dean faire thairis orra le furachras 
agus caomhalachd. 

6. An am dol gu tigh Dhe— ma 
tha thu a d' aonar, smuaintich, 
" O gu'n deònaiche Dia cò'dhail 
a thoirt da uile luchd-aoraidh, 
agus gu'm beannaicheadh e m'an- 
am I" 

7. An uair a theid thu stigh do 
thigh Dhe, tog suas do chridhe ris 
ann an smuaintibh àrd mar iad 
so : "A Thighearna, gheall thu 
bhi ann am meadhon do shluaigh. 
O rachadh do mhaitheas seachad 
romhainn! Faiceamaid dochumh- 
achd agus do ghlòir ann ad ionad- 
naomh ! Liib na neamha agus 
thig a nuas. Cuireadh do mhòr- 
achd fiamh oirnn,agus thugadh do 
mhaitheas solas duinn !'' 

8. Na biodh do shùil na do 
chridhe luaineach ann an tigh Dhe. 
Socraich do shùil air a mhinisteir 
do chluas air an f hocal, agus do 
chridhe air Dia, 

9. Bi faicilleach mu d' ghiùlan 
anns gach earrainn de'n aoradh. — 



270 



Mu Chiimadh airus Feinn a Bheoil. 



April 



Am feadh a bhios am ministeir ag 
aidmheil peacaidh, maothaicheadh 
do cridhe ris — 'nuair a ghuidheas 
e arson tròcair, biodh t-anam sa 
phlosgail an geall air. — 'Nuair a 
mholas e biodh t-uile thrograidh- 
ean a'moladh Dhe — Ann an seinn 
shalm, deanadh do chridhe co'- 
sheirm bhinn do'n Tighearna, 
chum "nuair a bhios do ghuth àrd, 
nach bi do cliridhe tuar neo-mhis- 
neachail. An uair a bhios am 
focal air a leughadh, no air a 
shearmonachadh, thoir fainear gu 
cùramach, " Gur e so focal De. 
Is e 'àithn' a th'ann, agus am feud 
mise gun gheill a thoirt di? A' 
bheil e a' bagradh nam peanas sin 
air peacaich, agus an e nach 
criothnaich mise ? An iad sin a 
chuireanna càirdeil, a gheallaine 
mòr agus priseil, agus an cuir mise 
CÙ1 riu ? Gun robh dorsan bith- 
bhuan mo chridhe air am fosgladh, 
chum gu'n tig Righ na Glòire a 
steach !" 'Nua'r tha ministeir a' 
CO -dhunadh na seirbhis na biodh 
cabhag ort a dh' fhalbh (ni a tha 
tuille 's trie a tachairt,) ach 
biodh fiuthair agad, agus togradh 
gu'n tig am beannachadh a nuas 
ort air mhodh eifeachdach. 

10. 'Nuair a thig thu o thigh 
Dhe, bi air t-f haicill nach d'tlioir 
an droch-spiorad uait an siol a 
chaidh a chur, no nach much cur- 
am an t-saoghail e. Na d'thigeadh 
cainnt dhiomhain a macii as do 
bheul CO luath sa bhios focal De 
a beul a mhinisteir. Ach guidh 
air Dia, nach bi am focal a chual' 
thu, mar uisg' a dhòirtear air an 
talamh : asluich gu'n gluidh thu e 
air mheoghair, gu'n d' tlioir thu 
gradh agus umhlachd dha; gu 'n 
cuir e a's do d' ana-miannaibh, 
gum meudaich e do dhealas do 
Dhia, gun lion e do bheul le 
ilcagh chainiit agus do lamhaibh 
le deagh oibribh. 



1 1. Thoir an aire mar chaitheas 
tu am feasgar. Tha'n cridhe ull- 
amh gu ruidh air faoineachd, an 
deigh dlcasnuis fhollaiseach an 
latha dol seachad. Ma rinn focal 
De aon drùghadh air do chridhe, 
biodh e air altram gu cùramach, 
agus air a neartachadh led'aoradh 
teaghlaich,agus t-urnuigh dhiomh- 
air, agus mar an ceudna le d' 
chainnt tharbhaich riù-san a tha 
m'an cuairt duit. 

12. M'an luidh thu sios air do 
leabuidh, gabh beachd air uil' ob- 
air an latha. Biodh nàir'ort arson 
aon ni a dhearmaid thu, agus thoir 
glòirdo Dhia airson aon mhaith a 
fiiuairthu.Aidich gu h-iriosal/'Gur 
airidh Dia air cail is fearr na th' 
agadsa chum a chliu a sheinn,agus 
cridhe is fearr g'a ghràdhachadh. 
Ged a b'urrainn domh gach ni a th' 
air 'àithne a dheanamh,cha bhiodh 
annam ach seirbhiseach neo- 
tharbhach. Ciod e mise, mata, 
'nuair tha gach dleasnasaira choi'- 
measgadh le peacadh, agus le 
fciillnibh gun ùireamh ?" Na h- 
earb a aon ni a rinn thu, chum 
gabhail riut agus airson saoraidh, 
ach a Criosd a mhàin. Cuir cùl ris 
gach muinghinn as t-fhireantachd 
fein,agus bithidh dòchas agad gu'n 
sruth gach beannachd, agus geall- > 
adh a mhàin duitse trid fuil 
Cliriosd. Ead. le p. m'f. 



Mu Chin'iadli mxus Fcuni a 
Bhehil. 
Ann 's gach linn do'n t-saoghal, 
bha daoine aig an robh sgil air 
corp-rannsachadh a' cur an ceill, 
o chuma agus o bliallaibh na col- 
ann, gu 'm b' obair Bith uile- 
chumliachdaich agus uile-fhios- 
raich i. Ged tha e soilieir o'n 
tuobh a muigh gu 'm bheil i air a 
dealbh le h-àrd ghliocas, air a 



1831. 



Mu Chiimadh agtis Feum a Bheuil. 



271 



mheud sa rannsaichcar a chuid as 
lugha air am bheil eòlas againn, 
foiilsichear iomad obair iongan- 
tach, agus gheibhear a mach feum 
arson gach ball faoin agus mion, a 
shaoileamaid nach robh math sam 
bith orra. 

Tha ann am fosgladh a bheòil, 
tuilleadh do bhuill air an cruinn- 
eachadh còmhladh, agus gach aon 
diu a' coilionadh feum air leth, 
na gheibhear san fharsuinge-ichd 
cheudna ann an aon earrann eile 
do 'n cholainn. Tha sa cheud 
àite ann na fiaclan, agus gun ach 
beag a h-aon coltach ri h-aon 
eile 'na cumadh, cuid dhiu arson 
gearraidh, agus cuid airson cag- 
naidh. Tha fèithean ann air an 
càramh an riaghailt air seòl inn- 
leachdach, cuid diu na'n seasarah 
direach agus cuid eile na'n luidhe 
tarsuing, gu cur nam peirceall 
na 'n gluasad, mar gu 'm biodh 
muileann a' bleith. Tha seile 
air an sgaoileadh a sios agus 
a suas, gu taiseachadh a bhidh, 
'ga dheanamh furasda a shlugadh. 
Tha fàireagan lionmhor a sioladh 
na fliuichneachd so, agus a biadh- 
adh nan sruithean, mar gu 'ui 
biodh fuarain ag eiridh o'n ghrinn- 
eal. Agus tha feithe theannach- 
aidh mu bhun an sgornain gu 
seòladh a bhidh air dòigh àraid 
do'n ghoile.an deigh ullachadh leis 
na fiaclan. Ged a shaoileas sinn 
gur ann le chudthrom fein a ni'm 
biadh tearnadh o'n bheul, cha 'n 
ann mar sin a tha. Tuigear so gu 
soilleir ma shcallas sinn air ain- 
mhidhean ceithir-chasach, mar tha 
mart no each, ag ionaltradh. 
Cromaidh iad an cinn air dòigh 
nach urrainn am biadh dlreadh, 
achle neart nam feithean-slugaidh. 
A bharrachd air so, tha obair 
eile dol air a h-aghaidh air an am 
cheudna, aig nach 'eil gnothach 
sam bith ri buaidhean nam ball- 



aibh a dh' ainmicheadh. Tha 
gaothaireroi'chùl an t-shluichd so, 
gu leigeadh na h-analach a dh' 
ionnsuidh an sgamhain, air dòigh 
nach faigh ni air bith eile comas 
dol a stigh. Agus fuaighte ris an 
f headan so, tha feithean gun àir- 
eamh air lionmhorachd mu'n sgòr- 
nan agus mu'n teangaidh, gus an 
guth a thogail agus a leagail, co 
neo-mhearachdach agus copongail, 
agus le uiread comas tionndaidh 
agus atharrachaidh, 'sa gheibhear 
ann an inneal ciùil sam bith. 

Ach si 'n teanga ball is iongan- 
taiche tha 'n taobh a stigh do 'n 
bheul, 'S fiach do h-aon air bith 
aire thoirt do luthmhoireachd na 
teanga; ged a bhios i 'na luidhe 
gu socrach sàmhach, co grad, co 
trie, agus CO freagarrach sa char- 
aicheas i. Feumaidh gach pong 
air leth do chainnt gluasad àraid 
do'n teangaidh ; agus tha 'n càir- 
ean uachdrach air a chumadh air 
dòigh iomchuidh gu coinneachadh 
gach buille a thig uaipe, ann an 
labhairt gach litir agus focal. 
Tha so soilleir do'n fhradharc mu 
ghabhar beachd air; — agus da 
lorg 's aithne do dhaoine fiosrach 
teagasg do'n bhodhar labhairt, 
agus gach focal a labhras neach 
eile a thuigsinn. Nuair a dh'- 
ionnsuicheas leanabh bruidhinn, 
cha'n 'eil ach aon dòigh air an 
urrainn da labhairt ceart. Agus 
nuair a bheir sinn fiiinear co eal- 
amh sa ni'n teanga tionndadh, co 
cinnteach sa bhuaileas i sa cheart 
aite 'san coir dhi, agus co iomad- 
ach sa tha a gluasad, cha'n urrainn 
sinn air n'ioghnadh a cheiltinn. 
Tha feithean na teanga co lion- 
mhor, CO mion, agus co dlùth, 
nach urrainn do'n laimh is grinne 
na do'n acfhuinn is finealta an 
rannsachadh amach, na'n dealach- 
adh. Ach cha'n'eil an àireamh, 
no'n innleachd leis am bheil am 



272 



EachdraiJh na h-Alha. 



April, 



freumhan caola air am figlieadh 
feadh a cheile, ag cur grabadh air 
gluasad na teanga, no deanamh air 
dòigh sam bitli a h-oidheirpean faill- 
inneach, no a feum neo-cbinnteach. 

Tha daoine fogblumta aig am 
bbeil mòran do eòlas nàdiiira, a 
toirt an aire ann an obair a chruth- 
achaidh, nuair a bhitheas gnotbach 
no dhà' ga'n cur air an aghaidh 
le aon inneal, gu'm bi aon diu, 
agus tbeagamh gu'm bi iad le 
cheile, neo-iomlan. Ach am bheil 
so fior niu'n teangaidh, co dhiù 
choimheadss sinn oirre mar inneal 
blasaid no labbairt. Tha a blàths 
agus abuigead,tainead a cbraicinn 
leis am bheil i air a còmhdach, 
agus na cùirneanan a tha sgaoilte 
air a h-uachdar, ag uidheam- 
achadh a bhuill so co coilionta 
arson blasaid, agus a tha lionmhor- 
achd agus dlùths a fèithean a'toirt 
dhith an comas gluasaid a tha 
feumail arson labbairt. Air an 
doigh cheudna, ged nach 'eil ann 
sa bheul ach aon fhosgladh, tha 
gach ball air leth a tha'n taobh 
a stigh dheth iomlan agus coil- 
ionta : — agus a liuthad aon sa 
tli'ann diu, cha'n eil dòmhladas 
noaimhreit 'nam measg, no h'aon 
ag cur bacadh air a h'aon eile. 
Mar urrainn sinn ithe agus labb- 
airt còmhladh, fendaidh sinn ithe 
car tacain, agus labbairt air an 
ath thiota, — nuair a tha'n anaii 
'ga tarruing gun stad gun f hois 
fad na h-iiine. 

Nuair a sniuainticheas sinn air 
na nithibh sin, nach ann againn a 
tha fàth a ràdh leis an t-saim- 
adair, " Is uamhasach agus iong- 
antach a dheaibhadh mi' (Salm 
xxxix. 14.) — Agus gu h-àraid 
nuair a bheir sinn fainear, ged tha 
beul agus teaiiga aig gach creutair 
a tha falbh feòir no fbchainn, gur 
ann do'n chinne-daonnaamhain a 
thugadh comas còmhradh a dhean- 



amh ri'n co-chreutairean, agus an 
smuaintean innseadh do chàch 
a cheile, — nach ann againn a tha 
aobhar a bhi taingeil arson an 
tiodhlac luachmhoir so, agus cliù 
a thabhairt do'n Chruithfhear a 
a bhuilich oirnn e. — Agus nuair a 
chuimbnicheas sinn air a choimeas 
a thug an t- Abstol do'n teangaidh, 
(Seumas iii. 6, «,) 's coir dhuinn 
an earail a thug e dhuinn a lean- 
ailt gu dùrachdach, agus am ball 
beag so a cheannsachadh, chum 's 
nach d'thig beannachadh agus 
mallachadh amach as an aon 
bheul. J. M. 



EACHDRAIDH NA H-ALBA. 

'Sann air tus an t-Samhraidh 
sa bhliadhna 1644' a thainig Moti- 
irose a nuas do dh' Albuinn, le 
ùghdarras o'n Righ chum feachd a 
thogail a chur fodha a sheana 
chairdean na Ciàmbnantaicb. An 
deigh iomad cunnart a ruith, 
thainig e co uaigneach sa bha 
na chomas, le ciithis chompanach, 
(e fein an riochd an seirbhisich), 
a' gabhail gach slighe monaidh 
agus gach ath-ghoirid a b'urrainn 
da, a' siubhal fo dhubhar oidhche, 
agus a' gabhail fois san la, gus an 
d' ràinig e tigh Innisbliraca, a 
bhuineadh do charaid agus do 
fhear-cinnidh dha fein, a bha mar 
an ceudna air taobh an Righ. 

Bha Montrose a nis ann am 
meadhon na dijtlicha sin far am 
bu lionmhoire cairdeanThearlaich; 
agus chuir e fios a mach na ainm, 
ag àithne dhoibh eiridh le'n cuid 
daoine ; ach bha de dh'oillt aca 
roimh na Cùmhnantaich, an lorg 
an sgrios a thug iad roimbe sin 
air an dùtlifiich, agus bha cuid 
diubh CO amharusach mu Mhon- 
trose agus gu'n do dhiùlt iad air 
fad eiridh leis. Ma's e Morfhear 
Hundtti fein, f huair e a dheuch- 



1831. 



Eathdraidh na h-jitba. 



273 



ainti CO cruaidh o chionn ghoirid 
leis na Cùmhnantaich 's nach 
robh comas aige duine chur a 
chòmhnadh le Montrose ; Ach 
cha robh an curaidli foghainteach 
so comasacli air meatachadh h 
mhealladh-dòchais. Mar dliòmh- 
laich CLinnairt m'a thimchioll, 's 
ann is àird' a dh'èirich spiorad a 
ghaisgicli. La de na làithean, mar 
a bha e fein agus a charaid hiiiis- 
bhraco a' gabliail sràid ann an 
gleann uaigneach, a' caoidh nach 
b'urrainn doibh a bheag a dhean- 
amh as leth an Righ, thainig 
Gael na dhian-ruith le litir a chuir 
e ann an \a.\m\\Innishhraco,\e teann 
iarrtas gu'n rachadli a cur a dh' 
ionnsuidh Mhonlrose, ge b'e cearna 
de Albuinn san robli e. 'Sann 
o Alastair Mac-Cliolla a bha'n 
litir so, ag innseadh gu'n d tliainig 
e air ceann an airm a thog larl' 
Antrom, an Eirinn as leth an 
High, agus an deigh Caisteal 
Cheann-Lochàluinn agus Mhing- 
airi a ghiacadh, gu'n robh e air a 
shiighe a nail tre Bhàideanach, 
agus a' guidhe gu'n cuireadh Moii- 
trose e t'ein air an ceann co luath 
's a dh'fheudadh e. Cha robh 
dhi air Montrose ach an cuireadh ; 
agus e air'eideadh ann am breacan 
an f'heile "s gun acli aon duine na 
chois, chaidh e'n coinneamh nan 
Eirionnach ; ach an àite nam 
nilJtean ris an robh dùil aige cha d' 
f huair e ach cùig-ceud-deug, agus 
iad sm fein gun bhi fo roghadh 
armachd. 

B'iad a cheud chinneach a dh- 
eirich leis Cloinn-Pheai sain. Chuir 
Tighearna Chluainidh, air dim fios 
fhaotainn gu'n robh Montrose a'- 
tighinn do Bhaideanach, amach 
buidheann d' a dhaoine g' a 
choinneachadh. Cha robh iad 
fad' airasdar 'nuair a chunnaic iad 
cuideachd de thrupairean a'tighinn 
san t-sealladh, agus o nach robh 
VOL. II. 2 



teagarah aca nach b'e Montrose a 
bh'ann ghabh iad direach nan 
comhdhail. Thuig iad ann an 
ùine ghoirid gu'n robh iad air am 
mealladh ; oir co bha'n so, ach 
buidheann làidirde na Cùmlinant- 
aich ; agus ged a bha dithis m'an 
aon ann diùbh, chuir Cloinn* 
Phearsain rompa' garbh chòrah- 
dhail a thoirt doibh. 'Se Fear-Iner- 
eisidh bu cheannard air Cloinn- 
Phearsain, 'sam feadh 'sa bha e 
'tarruing suasa dhaoine^mhothaich 
e fear dhiubh a' cromadh a chinn; 
thog e a bhata chum a bhualadh, 
ach air do'n f hear eile a cheann a 
thogail, CO bh'aige, ach Mac 
Phearsoin D/uii/rficir, aon duine 
CO foghainteach 'sa bha dc'n chinn- 
each. Le iongantas dh'-fheòraich 
Inereisidh, cionnas a bha esan, 
seach gach fear eile na chrùban 
ri uchd an nàmhuid. " Cha robh 
mi, ach a' cur spor air sail mo 
bhròige," a deir DailifJr, gun 
iomaguin air bith. Spor! ars' ana 
fear eile, c'arson air a leithid so 
a dh'àm ? Tha gu bheil a mhiann 
orm mun criochnaichear an latha, 
a deir esan, gu'm bi deagh each 
agam. llinn Dailifùir a mhath 
ga f hocal ; oir chuireadh an ruaig 
air na trupairean air a cheud 
ionnsuidh, agus rinn Dailifùir 
greim air deagh steud-each leis an 
do lean e an ruaig, agus leis an 
tug e da phrjosunach a stigh. 

Thug a bhuaidh so sar mheas 
do Mkontrose air na Gaedheil, 
agus bhrosnaich e muinntir Ath- 
oill le ochd ceud fear a thighinn 
d'a ionnsuidh le aiteasagussunnd, 
ni a thug mòr mhisneach do na 
h-Eirionnaich. Tamull beag na 
dheigh so thainig Morfhear Kil' 
pont agus Sir Iain Drummond le 
ceithir-cheud fear d'a ionnsuidh. 
Bha nise feachd tapaidh fo Mkon- 
trose, agus cha b'ann gun f heum, 
oir bha Mac Chailein agus flaith- 



'J74 



Eachdraidh na h-Alba. 



April, 



ean gallda eile a' cruinneachadh le 
'm feachd ra'a thimchioll. Chunn- 
aic Montrose gu'm b'èiginn da 
ionnsuidh a thoirt orra mun 
cruinnicheadh iad am feachd ri 
clieile ; agus cluim so a dheanamh 
ghabh e'n còmhdhail an airm 
Gliallda fo cheannas Mliorfhear 
Elc/io; agus fhuair e iad air an 
tarruing sùas an òrdugh catlia air 
sliabh Tippennitir mar cheithir 
mile do Pheairt. Bha naGaill dithis 
m'an aon ris, le gunnachan mora 
agus marc-shluagh, ach chaidh 
e gu neo-sgàthach an sàs annta. 
B'ann air latha na Sàbaid a chuir- 
eadh am blàr so, agus sliearmon- 
aich aon de mhinisteirean nan 
Cììmhnantach g'am brosnuchadh 
gu cath, agus a' gealltuinn doibh 
Ian bhuaidh. Clia robh gunna 
mòr no trupair fo Mhonlrose, ach 
leis an armachd a bl^'ann chuir e 
ann am prioba na sùl an ruaig air 
na Gaill.Theich na Cùmhnantaich 
leis an oillt bu mho. Bha iomad 
sodanach trom reamhar nam 
measg,agus leis amhaoim a ghabh 
iadj's an t-eagal a chuireadh orra, 
fhuaras mòran diubh marbh air 
an rathad mhòr gun bhuille gun 
urchair. Cha robh ach an aon 
urchair aigna h-Eirionnaich, agus 
dh'iarr Montrose orra iad a chum- 
ail air an làimh gus am biodh iad 
uchd ri h-uchd, iad a ghabhail 
cuimse mhaith, agus an deigh 
dhoibh an aon dairearach a bli'- 
aca a' leigeadh riu, iad ga'n spada 
le earr an gunnaichean. Bha 
buidheann de na Gaedheil aig 
nach robh armachd air bith. "A 
dhaoin' UAÌsie," arsa Montrose riu 
so, " cha'n'eil ball airm agaibhse, 
ach faicibh tha gu leoir aig na 
bodaich Ghalld' ud farcoinneamh. 
(iabhaibh mo chomliairle, agus 
togadh gach fear agaibh dòirneag 
mhath chloiche, leatha sin cuir- 
eadh e as do'n Chumhnantach a 



tha m'a choinneamh, deanadh e 
lamb air a chuid armachd, agus na 
dheigh sin gabhadh e dhòigh fein. 
B'amhuil a thachair, mar dh'- 
fhiosraich na Gaill bhochda ; bhu- 
ail an t-eagal iad agus thàr iad as. 
Eadar an àrfhaich' agus Peairt 
thuit ceithir cheud de na Ciimh- 
nantaich ; cha do thuit ah-aon de 
fheachd Mhontrose, agus cha robh 
ach dithis air an leònadh. Ghlac 
e gach goireas a bh'aca, agus 
chuir e' fheachd fein nan Ian uidh- 
eam. Lean e an ruaig gu baile 
Pheairt, a striochd dha, agus air 
an do leag e mar ùbhla naoi 
mile marg. 

An deigh dha bhi tri làithean 
ann amPeairt, chaidh e mu thuath, 
air an rathad gu bail'Aberaidhean. 
Dh'èirich cuid de uaislean na 
dùthcha leis, gu h-àraidh Mor- 
f hear Ahiey agus a dhithis mhac, 
daoine nach do threig e air am 
sam bith. La de na làithean 
'nuair bha iad air an turus, rau 
bhrise na fàire thachair ni a chuir 
doilgheas raòr air 'Mo?itrose, 'se 
sin mort Mhorf hear À7/poH/. Rinn- 
eadh so le Seumas Stiubhart Ard- 
vorlaich ; bha e fein agus am 
flath og urramach a mhort e, nan 
companaich dhileas o'n òige ; 
chaidil iad an oidhche roimhe sin 
san aon leabaidh. Chuir an 
Stiubhartach an ceill do Mhor- 
f hear Kilpont gu'm raortadh iad 
Montrose, gun aomadh iad an t- 
arm gu aontachadh leis naCùmh- 
nantaich ; chuir so oillt air Kil- 
po?it, las feaig an Stiubhartaich, 
thainig focail shearbh eatorra,agus 
'se bu deireadli gu'n do thuit Kil' 
pout. Theich an Stiubhartach, 
thug saighdeir a bh'air faire oidh- 
eirp air a bhaca, ach chuir e as 
da, agus thug e am monadh air 
a' deanamh a shiighe feadh ceo 
agus allabain gus an d'thainig e 
chum feachd larla Earraghaidheal, 



1831. 



Eachdraidh na h-Alba. 



*tl5 



a ghabh ris le cairdeas mòr. Gun 
teagamh bha giùlan an Stiubhart- 
aich ro oillteil, ach mar chaileiginn 
do leithsgeul faodar a ràdh gu'm 
b'e barail dhaoine gu'n robh e as 
a bheachd. O òige bha e ceann- 
sgalach, borb, feargach 'na nàdur, 
Jigus cha robh san dùthaich uile 
duine co làidir ris. 'Nuair a bha 
e air giùlan a mhàthar, thainig 
air latha àraidh Ceathairne choille 
ris an abradh iad Allabain a cheò, 
dh'ionnsuidh tigh Ard-bhorlaich, 
(co ac' bu Chloinn Ghriogair no 
Dòmhnullaich iad tha e doirbh a 
nis a ràdh.) dh'iarr iad biadh ; 
chuir a bhean uasal aran agus 
càise air a bhord, gus an deasaichte 
ni b'fhearr. 'Nuair a thainig i air 
a h-ais, ciod a chunnaic i air a 
bhord ach ceann a bràthar, fear 
Dhruman-eireannach, air an do 
thachair iad sa choille, 'sa chuir 
iad gu bàs. Thug a bhean uasal 
sgread aisde, is cha b'ioghna dhi. 
Theich i do'n choille, agus a dh'- 
aindeoin gach siorrachas a rinn- 
eadh oirre cha d'fhuaradh i re 
ùine mhòr. 'Nuair a dh'amais 
iad oirre, bha i as a beachd, agus 
bhuanaich i mar sin gu latha a bàis. 
Ghabh Montrose agus Theachd 
air an aghaidh gus an d' thainig 
iad dlià do Aberaidhean, far an do 
thachair na Cùmhnantaich air aig 
Drochaid Dee, fo cheannas Mhor- 
f hear Buiiey. Cha robh ach àir- 
eamh bheag maille ri Montrose, 
oir chaidh a chuid bu mho de na 
Gaedheil dhachaidh, ach leis an 
dorlach a bha aige f huair e sealbh 
air Aberaidhean ; ach cha b' ann 
gun ni gun saothair. Choisinn 
Alastair iMac Cholla agus na h- 
Eirionnaich cliù anabarrach. Chaill 
a h-aon de na gaisgich chridheil 
so a chos an teas abhlàir-"Air mo 
bhaisde ars' esan, agus 's duine 
uasal mi nis — oir 's èigindoibh 



Trupair adheanamh dhiom"-Thug 
so gàire air a chompanaich, agus 
chaidh iad air an aghart gu h-aigh- 
earach. Fhuair Montrose a stigh 
do Aberaidhean far an do chuir- 
eadh mòran de mhuinntir a bhaile 
gu bàs. Chuir na h-Eirionnaich 
as doibh gun iochd. Dh' àithn 
iad doibh air tùs an cuid eudaich 
a chur dhiubh, chum nach sal- 
aichte le m' fuil iad agus an sin 
chuir iad gu bàs iad, air ghaol an 
cuid eudaich a ghleidheadh dhoibh 
fein. Rinneadh àr anabarrach 
air muinntir a bhaile thruaigh so, 
fad thir làithean. 

Bha Mac Chailein le feachd 
làidir a' leantuinn Mhontrose, ach 
a reir coslais cha robh e ro dheòn- 
ach air teachd na charamh. Bha 
Motitrose a nis air a chuairteach- 
adh air gach taobh le naimh- 
dibh ; agus b' eiginn da pilleadh, 
a deanamh astair a bha neo- 
ghnàthaichte le arm air bith a 
dheanamh, agus a' fulang cruad- 
ail nach b' urrainn arm eile ach. 
iad fein a sheasamh. Dh' f hol- 
aich e a ghunnaichean mora 
ann am mòintich ; ghabh e tre 
Bhàideanach far an d' fhuair iad 
rogha biatachd o Chloinn Phear- 
sain. As a sin phill e tre Adhall 
chum Machair-Aonghais, air ais a 
ris do Shiorramachd Abaraidh- 
ean ann an dòchas f hathasd gu'n 
eireadh na Gòrdanaich leis. Ged 
a bha ceithir mile fear aig Mac 
Chailein. cha robh de mhisneach 
aige na bheireadh aghaidh air 
Montrose ge nach robh aige ach 
cuig-ceud-deug fear. Cha 'n 'eil 
cothrom againn air mion-chunn- 
tas a thoirt air giùlan fuileachd- 
ach Mhic-Chailein agus a chuid 
Cùmhnantach.Mhort agus mharbh 
iad gun iochd gach duine nach 
eireadh leo. Loisg a's chreach 
iad fearann nan Gordanach co 



Vf$ 



Latha Càùg. 



April, 



l8»lleacb 's nach robh ceithir-chos- 
ach r'a f haicinn fad an fhuinn. 

Thog Montrose agus a dhaoine 
an cairtealan aig C?L\siedi\Fyvie, far 
an robh e ann an cunnart mòr. 
Bha a chuid daoine air an sgaoil- 
eadh feadh na tire, 's gun dùil 
aige gu'n robh nàmhaid na choir ; 
agus gun ach beagan de dhaoine 
maille ris, an uair a thainig Mac 
Chailein agus larla Lothian le 
miltean ma thimchioU. Chuir 
so, mar bu dùgh dhoibh, uamhas 
air muinntir Mhontrose, ach cha'n 
aithnite air fein gu'n robh eagal sam 
bith air. Thionndaidh e ri gaisg- 
each òg Eirionnach ris an dubh- 
airt e, Ciod a tha thu a deanamh 
an sin O'Kain ? Falbh agus 
Bgiùrs air falbh na biastan leibid- 
each ud, aig a bheil de dhanadas 
maoidheadh oirnn. Rinn O'Kain 
mar dh' iarradh air; ann an p- ioba 
na SÙ1 chuir e'n ruaig orra; agus 
ghlac e mòran fùdair o na Cùmh- 
nantaich. Marbhaisg, a deir esan, 
air na trustair aig nach robh de 
mhodh na dh'fhàg riarachadh an 
f hùdair de pheileirean ! 

Bha nise deireadh na bliadhn' 
ann, cha b'urrainnear na Gaedheil 
a chumail o dholdachaidh. 'Ihug 
Montrose cead an coise dhoibh ; 
agusa dh'aindeoin Honmhoireachd 
feachd Mhic-Chailein fhuair e 
fein agus a dhaoine gu sàbhailte 
as. 

Sgaoil Mac Chailein a chuid 
airm, agus phill e fein a chur 
seachad a gheamhraidh ann an 
Inbheraora. 

T. m'l. 



LATHA CAISG. 



Ccud fjiilt ort a nahadninn- 
A mhaduinn an àigh ; 



Cliaonih inhaduinn jfun ghmaTiian, 
Giui i^makm guii bhruaiUeaii, 
Ghlan rosgaibh gun smuairean 

Làn uaisl' agus gràidh ; 
Duisgs' aoibhneas neo-thruaillidh 
Mhaireas buan anns gach ait' ! 

Biodh do ghriansa le' h-aoibhneas 

A' boillsgeadh 's a' dears* ; 
A ' f ogradh 's a fuadach, 
Giuh ceathaich is gruamaich" 
O gach cridhe tha'n cruadal 
Fo uamhunn a bhàis ; 
A's innis gu'u bhuadhaich 
An t-Uan anns a bhLir. 

O giiilain an sgeulsa 

Do'n euslan bhochd thruagh ; 
Dha aitbris le firinn — 

Dha aithris le cinnte — 
Gu'm bheil slàinte an losa 

O'n mhilltear 's o'n uaigh; 
Do bhraighdibh bochd dite 

Fo bhinne ro chniaidh. 

Dha innis ged shkniich 

Car tia e na slbigh ; 
Ged dhiiilt iad le tàir e — 
Ged mhasluich, ged nàraich — 
Ged dhit iad gu bus c 

Le tamailt sa mhòd ; 
Gu'n d'eirich an àird e 

Le slain te 's le glòir. 

Dha innis gu'm fac' thu 

Sar ghaisgea(;h nam buadh — 

A' mosgladli 's a'dùsgadh' 

O chodal bu chiuine, 

Mar a mhaduinn a ghnuis gheal 
Gun smùirnein gun ghruaim ; 

Gun chreachadh 's gun spuiniu-adh 
An ùir leis 's an uaigh. 

Dlia innis gu'm fac' thu 
An gaipgeach nach faun 



isn. 



Eackdra'idh mu Mhurcfia Gènrr. 



271 



A'g èiridh gu buadhach 

A'g èlridh gun ghruamaich' 

'N de'igh braighdibh bochd truagha 

'Shaor f huasgladh a fang, 
O'n bhàs a's o thruailleachd, 

Le buaidh cbath gun taing. 

Dha innis chum slorrachd 

Gur e'n grian e 's an rod — 
Gur e'n didean 's an sgà e, 
Gur e'n Slan'eav gu brath e, 
Gur e'n gaisgeach nach cearr e 

'Nam gabhadh a's bròin ; 
'Snach diobair gu brath iad 
Gu'n tar iad gu glòir. 

Nach aithris thu 'n sgeulsa 
Le eibhneas 's le miiirn ; 

Nach aithris gu luath e — 

Do'n lag-chridheach thruagh e — 

Ged thionndar san uaigh e 
Gu ti uailleachd 's gu smùr, 

Gu'n eirich 's gu'n gluais e 
Nios uaipe le sùnnd. 

Mar chaoin-mhaduinn shamhraidh 
Gu'n dealraich a ghruaidh ; 

Mar chaomh mhaduinn chùbhraidh, 

Mar mhao-mliaduinn dhriichda, 

Gu'm bi aoga«g a ghnùise, 
Gun chiiiam gun ghruaim : 

'S gu'n eirich le sunud e 
Le mùìrn a 's le buaidh. 

Dha innis ge duaicbni 

Gnliis uaine a bhkis, 
Ge h-ogluidh a shealladh — 
Ge caol shuUeach scallach, 
Ge h-aognuidh ge h-alluidh 

Ge sgiounach gun agh — 
*S ged bhuadhaich car sealan, 

Nach meal e am blkr. 

Dha innis ged riiisg e 

'S ged spùinn e do ghruag, 
Ged chaith e gu d'chùl thu — 
Gedl ghlais e do shùilean — 
G«d thionndar gu smur thu 



Gu h-itir thu "s gu gual; 
Gu'n creachar da chliù e 

'S gu'n spùinnear da bhuaidh. 

O ! 'S binn leam r'aeisdeachd 

Do sgeulsa a lò : 
O ! 's taitneach am chluais e — 
'S ro bhlasda gach uair e — 
O ! Cluinneam gu buan e 

A' ghiasad am choir; 
Gu'n cluinneam le buaidh e 

'Ga luaidh ann an gloir. 

Gus am faic mi mu m' choinneamh 
Naomh chomunn nam buadh ; 

Gus an cluinn mi gu h-ard e 

O'm bilibh 's o'n claraibh, 

Am fonn ud ro àluinn 

Leam is gràdhach gach uair, 

Gu'n chreachadh le'm' Shlàn'ear 
Am bus a's an uaigh. 



Eachdraidh mu Mhurcha Gèarr. 

Cha d 'f hag Mac'Illeatliain Loch- 
abui, a thuit ann an cdth o cliionn 
tri cheud bliadhna, ach aon mhac, 
a bha san am na leanabh ; agus 
ghabli bràthair-'athar, IMurcba,fear 
Sgalasdail, a chùram air fein. 
Nochd e an ùine gheàrr gu'n robh 
run aige an oiglireachd f haotainn 
dha fein ; agus b'eiginn do'n 
oighre òg, an deigh ioma cunn- 
art' teicheadh do dh'Eirinn, far 
an do ghabhadh ris le mòr fhial- 
achd, ann an tigh O'Neill. Bha 
brathair-'athar aig an tigh aineol- 
ach ciod a dh'eirich do'n òganach ; 
agus dh'innseadh sgeul le daimh- 
ich an òganaich gu'n deachaidh a 
bhàthadh. Mheudaich Muiclia a 
chairdean le nighean doMac-Iain- 
Stiubhart na h-Apunn a phòsadh, 
teaghlach a bha ro-churahachdacb; 
agus leis a sin bha e 'm barail 



278 



Eachdraidh mu Mkurcha Gèarr. 



April, 



gu'm feudadh e an oighreachd air 
an d" rinn e breith-air-eiginn, a 
shealbhachadh, gun bhi air a 
bhacadh, Gidheadh cha do chaill 
mac a bhrathar, d'am b'ainm 
Murcha, sealladh air a choir. Bha 
e air 'f hoghlum leis an triath 
fiilathail, ainmeil sin O'Neill, 
m'an abradh Bàird nan àmanna 
sin, " Gu'n robh aoidhean an tigh 
O'Neill ni bu lionmhoire na 
craobhan na coille, agus gu'n robh 
e ni b'f hialaidh mu mhaoin na 
bha'n cuan m'an nihaorach.' Bha 
Murcha 'n aois òige air a 
chomharrachadh a mach airson a 
mhòr mhisnich, agus choisinn e 
ard mheas a'measg a chompanach. 
'Nuair a thainig e gu aois thug a 
charaid O'Neill comas da pilleadh 
da thir fein, agus chuir e leis 
buidheann thaghta de mhuinntir 
Eirinn, a ghabh os làimh falbh 
leis a dh'f haotainn sealbh na h- 
oighreachd. 

Chaidh an t-oighr' òg gu tir ann 
an ionad uaigneach, air an robh e 
Ian eòlach ; agus chaidh e air 
aghaidh na aonar, chum fiosrach- 
adh f haotainn cionnas a bha'chiiis 
roimhe. Ràinig e dlii air a Chais- 
teal fein, le iomad cuimhneachan 
ag eiridh suas 'na inntinn. Bha'n 
crodh sa bhuailidh, agus an am 
dha bhi dol seachad air a bhan- 
araich, a bha leigeil mairt, thug a 
bhò briosgadh aisde, agus dhòirt 
i'm bainne. Dh'eigh a bhanarach, 
Din le Murcha ! agus chual am 
fleasgach a chainnt. Bu trie leo 
san tir sin, gu'n d'thugta deoch 
bhainne do gach neach a rachadh 
seachad air a bhuailidh, agus 
thairgeadh do Mhurcha deoch 
air an am so. Ghabh e deoch, 
agus dh'f hiosraich e de'n bhoir- 
ionnach ciod a bha i ciallachadh 
leis a chainnt ud Dia Ic Murcha ; 
oir thuig e nach robh 'n dùthaich 
ro ghaolach m'an f hear a ghlac a 



choir. Tharruing am boirionnach 
osnadh throm ; agus dh'f hèoraich 
e a h-ainm : Agus 'nuair adhinnis 
i, thuig e gu'm bi a bhanaltrum 
a bh'ann. Leig e ris di a chneas, a 
leigeadh f haicinn ball-dòbhrain a 
bh'air a thaobh cli,thug e faireach- 
adh dhi bhi air a faicill. Ghrad 
aithnich a bhanaltrum dhileas e. 
Bha oide Mhurchaidh, (a ceud 
fhear) marbh, agus bha i 'san 
am sin pòsda ri dorsair a chaisteil, 
oifig ris an robh mòran an earbsa, 
agus bha e'n comas an duine so a 
bhi ro-f heumail do'n choigreach. 
Thuirt a mhuime ris gu'n leig- 
eadh ise na laoigh air mheadhon 
na h-ath-oidhche an caramh a 
chruidh, agus le 'm bàirich gu'n 
cluinnte sa chaisteal iad : Gu'm 
fosgladh a fear an geata dhise gu 
dol d' an ionnsuidh, agus gu'n d' 
thigeadh Murchadh òg agus a 
dhaoine a stigh ; gu'n cuireadh iad 
glomhar san dorsair, 's gu 'm 
biodh a clmis leo. Dh' èirich 
dhoibh marammiann, agusfhuair 
an curaidh òg gaisgeil so seilbh 
air daingneach làidir a shinnsir. 

Cha b'f hada gus an do chruinn- 
icli a dhaoine gu Murcha Gearr, 
frith ainm leis an robh e 'n 
deigh sin air 'ainmeachadh ; ach 
cha robh brathair-'athar sa Chais- 
teal 'nuair chaidh a ghlacadh, ag- 
us chuir e roimhe ged a chaill e'n 
Caisteal, gu 'n gleidheadh e an 
oighreachd. Chaidh iomad cath 
a chur eatorra, agus chaidh iomad 
gniomh euchdach a dheanamh air 
gach taobh. Bha ma dheireadh 
blàr suidhichte eatorra, anns 
an do ghabh Stiubhartaich na h- 
Apunn le fear Sgalasdail, agus 
Clann'Illeathain anllois le Murch- 
a Gearr. Bhuadhaich Murch- 
a Gearr, ach cha do leig brath- 
'athar a thagradh dheth. Fhuair 
Murcha Gearr e na chodal ann 
an uamh, agus dh' f high e dual 



1881. 



Chan or gach )ii 'dhearsas." 



279 



d'a f holt m'a bhiodaig,air an robh 
'ainm air a ghearradh, shàth e san 
talamli i, agus mar so dh' f hag se 
e. 'Nuair a mhosgail am fear eile, 
thuig e gu grad mar thachairagus 
thuirt e, " Thug mac mo bhràth- 
ar buaidh orm fa dheireadh ! Thug 
a shuairceas mu'n cuairt ni nach 
b'urrainn d'a ghaisg' a dheanamh, 
agus clia tarruing mise tuille am 
feasd mo chlaidheamh na agh- 
aidh." Agus sheas e ri f hocal. 

p. m'f. 



AN DU-THRA SAMHRAIDH. 

Tha cuileaga meanbh 's na caochain, 

Tha'n drùchd a braonadh tlà, 
*S na cearca-tonjain sgaothach 

A glaodhaich feadh a chàithr' ; 
Tha'n lon-dubb seinn gu h-aobhacli 

'S gun aon a' cur air sghth, 
'S clis guauach gobhlain-ghaoithe 

Ri cluiche f haoin gu h-àrd. 

Tha"n smeorach thiamhaidh chuirteil 

Ri luinneig chiùin air gheig; 
Gur mUis binn am bru-dearg 

'S a ribheid chitiil air ghleusj 
Chaidh nead'n eoin bbuidhe'spuinneadh' 

'S gur tiirsach e na dheigh ; 
Tha'n draighinn-donn gu sùrdail 

Roi 'n phreasnaich dhlti a' leum. 

Tha ròs na'm bad a' dùuadh, 

'S gachblkth gu dlù 'na cbèil'; 
Tha'm beithe bruchdadh cùbhraidh ; 

A's iadh-shlat ùr-ghorm reidh, 
Biodh each 'san trk so dumhlachadh 

Do thighibh ùpraid s rèisg, 
'Se ruaig air feadh na duthcha 

Is rtinaiche learn f hein. 

Ead. le S. C. 



" Cka'n or gach ni 'dhearsas." 

A Theachdaire uiseil, 

Tha ar luchd duthcha, mar tha 
f hies agaibh, onorach agus aon- 
fhillteach. 'Nuair thig iad gu 
Galldachdjuime sin,cha'n'eil a bhi 
beò aca leis na h-Eirionnaich — 
bheir iad an car asda thall 'sa 
bhos. Tha aon dòigh shònruichte 
aca — 'se sin leigidh iad tuiteam do 
shlabhraidh agus do sheul' uaire- 
adair,no do f hàinne,dlù do Ghael. 
Aon chuid togaidhfear acafein an 
sporan no leigidh e leis a Ghael 
choir a thogail — Bheir iad air a 
Ghael a chreidsinn gur h-òr a 
th'ann, oir 's trie le fear deanamh 
suas riu le tuiteamas, mar gu'm 
b'eadh, a their gur f hiach an spor- 
an an uireadso.Cha chuimhne leam 
bliadhna o'n thainig mi do Ghlas- 
cho nach faca mi mo luchd duth- 
cha mar so air an creachadh 'san 
'suilean fosgailte. Uair a dhùraich- 
dinn am bata a ghabhail dhoibh 
a chionn a bhi cho sunplidh, agus 
uair eile a dhùraichdinn na deòir 
a shileadh arson dhallagan bochda 
a thainig, math-dh'f haoidte, da 
cheud mile a chosnadh da phuind 
shasunnaich agus an dèigh na 
h'uile 'ga thoirt arson luach da 
sgillinn, mar rinn DomhnuU Mac- 
leoid an uraidh ! Thugadh sibhse 
fairbheanadh dhoibh iad a bhi 
nam faicill, agus mur gabh iad 
rabhadh fuilingeadh iad air a 
shon. 

'S mise a Theachdaire uiseil, 
Bhur seirbhiseach iimhail 
A^f Gael anns a Bhaile. 
Glascho, lb3I. 



2h0 Chum Icughaduirean an Teachdaire Ghaeluich. April, 

CHUM LEUGHADAIREAN AN TEACHDAIRE GHAELAICH. 



Mo clmirdean gràdhaichte, 

'Nuair thòisich mi air a 
mhiosachan bheag so chiira mach 
clia do gliabh mi a chùram os 
làiml) acli car aon bhliadlina. 
Thug mi nis da bhliadlina de'n t- 
saothair gu crich, agus tha mi 
taingeil gu'n d' f huair mi an uir- 
ead sin fein a dheanamh. O 
cliionn mios no dhà cha robh 
smuaintean agam sgur dhe, am 
fad 's a bha e'm chomas ni air 
bith a chur r'a cheile bhiodh tait- 
neach no feumail do m' luchd- 
dùthcha ionmhuinn, chuirinn an 
suarachas gach duiigheadas agus 
jomagiiin a bha na chois ; agus 
ged a b' ann o chodal na h-oidh- 
che a ghoidinn (mar a's trie a rinn 
mi) ùine chum an Icabhar beag so 
'uidheamachadh cha bhiodh mo 
shiiil an dèigh mo shaothair, ni 
mo bhithinn a' gearan. 

Thainig iomad ni air uairibh 
a'm' charamh a theab mo bhros- 
nuchadh gu toirt thairis da — neo- 
shuim nan daoine a shaoil learn 
bu choir mo chuideachadh — leisg 
agus suanachas na muinntir d' an 
robh e dligheach ann am bharail 
saothaireachadh learn anns an 
oidheirp laig a bha mi tabhairt 
chum maitii an luchd diithcha : 
ach so uile dh' ionnsuiih mi a 
ghìùlan le foighidiiin, agus chinn 
mi caoin-ghuarrach niu'n càirdeas. 
Ma dhiobair iadsan mi risan robh 
mi ag amharc airson còmhnaidh, 
dh'èirich laoich ciie air nach robh 
mi eòlach, air an lasadh le gràdh 
an dùthcha agus le togradh àrd 
chum a maith a chur air aghaidh, 
a sheas leam, le càirdeas, agus le 
dùrachd nach di-chuimhnich mi 
fhads' a's beò mi — air chor 's 
nach e uile gu leir di cuideach- 
aidh no di cairdeis no neo-shuim 
aeus suarrachas mòran de ra' 



luchd-dijthcha tha nis a' toirt orm 
an t-saothair so leigeil seachad, 
ach aobhar gu mòr a's cudthrom- 
aiche. 

O mheadhon a gheamhraidh so 
chaidh seachad, cha robh e' m 
chomas, le briste beag a thainig 
air mo shlàintc, dleasdanas mo 
sgireachd a choimhiitmadh mar bu 
mhiann leam, agus tha mi 'moth- 
uchadh gur h-eiginn domh — a 
dheòin no dh' aindeoin, sgur de'n 
Teachdaire car tamuill. Ma bhith- 
eas e'm chomas, (mar tha mo 
dhòchas gu'm bi,) tòiseachadh na 
dhèigh so air an t-saothair cheud- 
na, cha bhi mi leisg no mi-thoil- 
each. An fiiad 's a tha mi com- 
asach air focal a labhairt, no 
peannd a tharruing as leth maith 
mo dhùthcha thig atharrachadh 
mòr air mo chridhe ma gheibhear 
mi balbh, leisg, no lunndach. Ach 
ma thòisicheas mise ag^us mo 
chairdean dileas a sheas mi fhath- 
asd agus a sheasas na dheigh so, 
gabhaidh sinn dòigh ùr. Ma tlieid 
sinn a ris gu fairge, feuchadli sinn 
sgioba ni's funichala, ni's beachd- 
ala agus ni's còlaiche air aGhael- 
dachd fhaotainn, na iadsan risan 
robh an Teachdaire an earbsa a 
chur d' ar n ionnsuidh thuige so. 
Oidhirpichidh sinn ar latlia agus 
ar còmhdhail a chumail ni's fearr 
na rinn sinn, agus iomad sgeir a's 
oitir a sheachnadh a chuir grabadh 
oirnn anns an am a chaidh seach- 
ad. 

Cha 'n f hiosrach sinn gu 'n do 
labhair sinn a bheag a chuireadh 
oilbheum air duine o'n thòisich 
sinn — 's ioma sgeul neonach a 
chuireadh d' ar n-ionnsuidh mu 
nithibh agus mu dhaoinibh air 
feadh naGàidhealtachd a chuireadh 
iongantas air mòran nam biomaid 
air an cur a mach : ach chunnaic 



1831. Chum leugkadairean an Teachdahe Ghaelaich, 



281 



sinn iomchuidh an cur fo chois. 
Be ar n-iarrtas fiosrachadh, eòl- 
as, agus fearas-cliuideaclid neo- 
lochdach, gun chron gun dolaidh 
thoirt d' ar luchd-dùthcha ; agus 
thilg sinn air chùl gach ni nach 
robh freagarrach chum so a dhean- 
amh. Anns an t-saothair so dh' 
f hiosraich sinn càirdeas o Ghàidh- 
eil nam Bailtean mora bha os- 
cionn aon ni a's urra' dhuinn 'ain- 
meachadh. Dhoibhsan agus d'ar 
càirdean lìonmhor air feadh na 
Gàidhealtachd tha sinn a' tairgse 
mile agus mile taing. Airson na 
feaghnach sin a rinn an dichioll 
chum cur as duinn, cuid diubh le 
gamhlas follaiseach agus cuid le 
iolladh fodhainn gu lùbach, ceal- 
gach, 'nan dòigheannan sleamli- 
ain fein, gu'm meal iad na chois- 
inn iad. Bha e trie 'nar beachd 
agus do glinàth 'nar comas, sgailc 
a thoirt doibh taobh an leth-chinn, 
a dh' fhairgheadh agus a chuimh- 
nicheadh iad-ach cha b'fhiach iad 
an t-saothair. Gabhadh cuid 
diubh so a nis gach comhairle 
mhaith a thug iad dhuinne fo 
shamhiadh càirdeis, agus tòis- 
icheadh iad air Teachdaire ùr 
'nan dòigh fein. Bha iad a' 



talach 's a' gearan nach robh sinn 
a' deanamh maith — feuchadh iad 
fein e — tha 'n rathad a nis reidh 
aca. Ma tha gràdh an dùthcha 
'nan cridhe agus firinn anns gach 
gearan bha air an teangaidh, 
dearbhadh iad e. Soirbheachadh 
leò 'san oidheirp ! Mar a's luaithe 
theid iad fo sheòl 's ann a's fearr 
leinne — agus mar a's buidheiche 
bhios iadsan 's ann a's toilichte 
bhios sinne: ach cha gheall sinn a 
leigeil leo falach-cuain adheanamh 
òirnn. Ged tha 'n t-sean bhiriinn 
air a tarruing gu tir car tamuill, 
sann chum a calcaidh, tha dòchas 
agam, 's cha 'n ann chum a toirt 
as a cheile — Cha bhi i fada dol 
'na h-uidheam — cha mho bhios di 
lamhan chum a cur gu sàile an 
latha thuigear gu'm bi feum oirre. 
Slàn le luchd leughaidh an 
Teachdaire Ghaidhea]aich,ach tha 
dòchas againn nach h-ann ach car 
tamuill. 

'Smise bhur caraid dileas 
An latha chi 's nachfhaic, 

TORMAID MacLeÒID. 

Clachan Champsie, ì 

All ceiid latha de mhios a Mhaigh, C 

1831. ) 



rriutcd Ijy U. Maclure, 50, Troiigutc, Glasgow. 



SEARMOIJV. 



CEUD MHIOS AN T-SAMHRAIDH. 



EoiN, vi. 68. 



An sill f hipsigair Simon Peadar e, A Thighearn, cia dlrionnsuidh an d' tliuld 
sinn ? agadsa tlia briutlira na beatlia maireannaich." 



'S E SO an flireagairt a thug Pead- 
ar do'n cheist a chuir a Shlan- 
uighear ris anns an earrann air 
thoiseach air briathra steigh ar 
teagaisg. Jn àill Icibhsefalbh 
cnideachd? Agus ann a b'hi dol 
air ar n-aghaidh chum an steigh so 
nihineachadh, bu mhaith leam a 
leughadair gum breithnicheadh tu 
air peacach a bhi air doigh àraid, 
air a tliabhairt gu geur-mhothach- 
adh air a chiont ann am fianuis 
Dhe. Smuaintich air peacanna 
agus amaidcachd òige, maille ri 
aingidheachd gach h\ an aghaidh 
reusain agus tuigse, agus tuaiream 
duine thainig gu aois a bhi air an 
taisbeineadh fa chomhair a shììl. 
Smuaintich gum biodh gach mi- 
naomhachadh la na sàbaid, agus 
gach mi-bheus seachdaineach, gum 
biodh briseadh gach àithn docheud 
chlàr an lagha, air an càramh ris 
gach lochd uaigneach agus follais- 
each a rinn e air a cho'-chreutair- 
ean ; gu'm biodh gach seachran o 
Dhia an smuain, am briathar, agus 
an gniomh, anns an robh e cion- 
tach air an tabhairt nan aon ar- 
mailt eagallach uamhasach an 
làthair siiilean inntinn ; agus gu'm 
fac e nis ni nach do mhothaich e 
riamh roimhe, gun robh Dia diom- 
No. 9, Nkw Seuies.] 



bach dheth na h-uile hi do'n aim- 
sir a chaidh seachad, gun robh 
oilbheum air a dheanamh air a 
cheartos, ùghdarras air a cur fo 
dhimeas, a f'lireasdal air a mhi- 
ghnàthachadh, a ghràs air a thionn- 
dadh gu macnus, agus Dia air a 
sgeadachadh le corruich, agus a 
bagradh peanas siorruidh na agh- 
aidh : a pheacaidh an-tromaichte 
fein ag amharc air san aodann,ifrinn 
a'fosgladh a beòil gu farsuing chum 
a shiugadh suas ; agus cia air bith 
an rathad a shealladh e cha'n 
fhaiceadh e ni air bith ach cunnart 
agus truaighe ag iathadh m'an 
cuairt air. Ged bhiodh an duine 
so CO foghkiimte ri Feallsanaich 
na Roinn-eòrpa ; ged bhiodh a 
thàlanna mòr agus a sgoileireachd 
mionaideach agus farsuing; ged 
bhiodh a shaibhreas ro-phaiit ; ged 
bhiodh gach co'-f hurtachd aimsir- 
eil aige, a tha'n comas an t-saogh- 
ail a bhuileachadh. Ann an aon 
f hocal, ged bhiodh e na righ os 
ceann an t-saoghail gu leir, tha 
eucail na anam a dh'f hàgas searbh 
gach toil-inntinn talmhaidh ; air 
chor gu'm b'f hearr leis gun robh 
gach ni dhiubh sin astar mòr air 
falbh uaith. An ann a tha thu a' 
saoilsinn gar ann a dhlùthaich- 
\_Pnce Tivoj^ence. 



(16 



eadh an diiine bliiodh san staid so 
le uile chridlieri sliean iodlialaibh, 
chum iomaguin inntinn fhuad- 
achadh air falbh, agus sith agus 
fois a bhi air a thoirt d'a anam. 
Leig leis ma ta an oidlieirp so 
thoirt, thugar dha làithean,seachd- 
ainean,agus miosan air son beachd- 
smuainteachadh air a chuspairibh 
talmhaidh ; leig leis ftuchainn an 
urrainn da a tharraing uapa so na 
lughdaicheadh a lochdan am fian- 
uis De, na chiùinicheadh a chogais 
chiontach, agus na shhinuicheadh 
a spiorad leointe : agus a'blieil tlm 
a' smuainteachadh gum biodh an 
duine sealbhar san oidheirp ; gun 
d'thugadh am breithneachadh so 
air na nithibh sin gu crich eag- 
al agus uambunn na cliridhe ; ag- 
us gu'm biodh a ghairdeachas co 
mòr 's nach b 'urrainn do righ nan 
uamhas fein a sgrios. 

Ni h-eadh gu deimhin, ach 's 
ann a thionndadh e air talbh inn- 
tinn le grain, agus 's ann a mhoth- 
aicheadh e ni bu mho na rinn e 
riamh, cia co neo-chomasach 's 
a tha na nithe sin air son maith- 
eanas peacaidh, agus slainte an- 
ama a cliosnadh dha. 'S an staid 
so an rachadh an duine air a bheil 
sinn a' labhairt a dh' ionnsuidh 
oibribh an lagha, air son a pheac- 
aidh a ghlanadh air falbh, agus 
air son solas fhaotainn d' a 
chridhe ? Ceadaich dha ma ta, 
so a dheanamh — rachadh e roimh 
mhòran dheas-ghnàthan — leig leis 
amharc air spioradalachd an higha 
naomh a bhris e; agus gu bheil an 
lagh sin ag iarraidh ùmhlachd 
iomlan d'a àitheanla ; agus co 
dhiubh asheallas e air a ghiùlan 
san am a chaidh seachad, no air a 
chor iomaguineach san am so, am 
biodh na nithe so comasach air 
aiteas agus sith a phàirteachadh r'a 



nnam. O 1 cha bhitheadh I 's nnn 
a bhiodli crannchur an duine a' fas 
ni bu mhiosa, agus ni bu mhiosa : 
'S ann a bhiodh a pheacadh a' fas 
ann an àireamh — agus tomhas a 
chiont' a'meudachadh— sàrachadh 
inntinn a'teachd gu àirde mhòir. 
Agus ciod a theireadh e san staid 
theinndich so ? Tha mi faicinn, 
gun abradh e, nach foghainn an 
t-innleachd so air son fearg an 
Tighearn a thionndadh air falbli 
uam; tha mi faicinn nach'eil a lagh' 
a tairgse maitheanas peacaidh do 
na ciontaich; gu bheil e dùnadh dor- 
uis nèimh a'm'aghaidh, nach'eil lòn 
spioradail aig air son coguis leoin- 
ta, agus nach gabh e aithreachas 
air son fireanachadh an aingidh. 
Ged bhitheadh e comasach dhomh 
Dia a ghràdhachadh, agus fuath a 
thoirt do'n pheacadh san am tha 
ri teachd, tha uallach truaill'eachd 
air mo choguis a chaidh a chruth- 
achadh san aimsir a chaidh seach- 
ad, nach urrainn do innleachd 
duin' a sgrios : agus 'so na h-uile 
misneach a tha'n Jagh a' toirt 
domh,Gur malluichte mi ma's e 's 
nach coilion mi uile iarrtais an 
lagha. 

Feumaidh mi an steigh dòchais 
so thrèigsinn,agus cò dh'ionnsuidh 
a theid mi a ris chum 's gu'm 
faigh mi'n seòrsa tha m' anam a' 
miannachadh co niòr ? An teid 
mi dh'ionnsuidh cuid do m' cho'- 
chreutairean ? An teid mi dh' 
ionnsuidh Sgriobhach agus Phair- 
iseach, a dh' fheuch an urrainn 
doibhsan leigheas a thoirt dhomh 
air son eucail co cràiteach ? 
Feudaidh e an t-innleachd so a 
chleachduinn— ach cha soirbhich 
leis san oidbeirp so ni 's mo na 
anns na chaidh ainmeachadh 
cheana. Gheibh e iadsan co neo- 
chomasach air triobluidean anama 



67 



a chiùineachadh, no agurtas coguis 
a chuniail fo chois, agus coir a 
thoirt dhà airfàbhar agus cairdeas 
an Tighearn. Ach chum am 
beachd leis an do thòisich sinn a 
leantuinn a mach ni's taide, 
Smuaintich gun lobh an neach a 
fhuair an gcur-mhothacliadh so, 
an deigh dha bhi air a thoirt gu 
bruach eagaliaich an ea-dòchais, 
an deigh dha fhaotainn a mach 
cia neo-chomisach 'sa tha e do 
nithibh cruthaiclite, no do chreut- 
air saorsadh oibreachadh a mach 
air son anama, an deigh dha 'n 
cruinne-ce a' rannsachadh air son 
caraid a b' urrainn a chuniail suas, 
no cobhair air a chruaidh-chais, 
agus fuasgladh maireannach a 
thoirt dha, an deigh fiosrachadh 
fhaotainn cia co neo-f hreagarach 
is a tha lagh nam modhanna da 
inbh chunnartaich, chaillte ; gu'm 
biodh an neach so air a thoirt an 
làthair pearsadh a thainig o Dhia, 
a' giùlan dreuchd teaehdaire 



nèamhaidh, 



ag 



oibreachadh 



niiorbhuilean cumhachdach, a' 
searmonachadh teagasgan faliain, 
fad OS ceann neart agus eolas 
creutair cruthaichte chur an ceill. 
Agus chum an còmhdach bu 
treis a thoirt air fiughantas a 
naduir a thaobhclann nan daoine, 
gun do ghabh e coslas nam peac- 
ach air, agus gu 'n robh e ris a 
bhàs f huhing nan riochd, agus gu 
'm buineadh dha-san a bhi na 
f heartagraidh eadar Dia agus 
duine. agus co'-chòrdadh a thoirt 
ni'an cuairt eadar an creutair agus 
an Cruthaighear; agus gum b'e a 
cheart choir -san spiorad na firinn 
agus a chreidimh, agus gràdh do 
Dhia a bliuileachadh air a luchd- 
leanmhuinn fein, agus iomhaigh 
fein a sheulachadh air an anam. 
Smuaintich gun do thachair am 
peacach air a' bheil sinn a labh- 
airt, air neach costnhuil ri so am 



meudhon àrahghair agus ioniaguin 
inntinn, nach faiceadh e an grad- 
aig cia CO iomchuidh 'sa bha 'n ti 
so air son a chor do-leigheas trid 
doigh sam bith eiie; agus nach 
èigheadh e mach, 'Se so esan air a 
bheil m'anam air a Ian steigheach- 
adh ; agus na 'n gabhadh an 
neach so air laimh e, agus gun 
àireamhadh se e am measg a 
dheisciobuil ; agus nan d' thugadh 
se e ann an co'-chomunn dlij, 
caoimhneil, càirdeil a mhealtuinn 
maille ris fein, nach measadh e an 
daimh so r'a Thighearn agus a 
Shlanuighear os ceann deich mile 
saoghal. Tha na nithe deacair 
leis an robh an duine so air a 
chuartachahh trid alaithean deuch- 
ainneach, a nis air an sgnpadh air 
falbh gu tur Tha ghrian a nis 
air eiridh, agus an dorchadas air 
fhuadachadh air falbh— tha ea- 
dòchas a' toirt suas àite do ghair- 
deachas dian— eagal feolmhor, do 
mhisnich spioradail — iomaguin 
inntinn do shiochainnt anama. 
Tha 'm peacach a f huair an dùsg- 
adh nèamhaidh so a nis a' meas 
nan uile nithe mar neo-ni an 
coimeas ri oirdheirceas eolais losa 
Criosd — tha e leantuinn a Shlan- 
uighir roimh dheadh-chliù agus 
mhi-chliù ; agus an uair tha e faic- 
inn mòran a bha aon uair a' giiilan 
coslas na diadhachd,a'cùl-shleumh- 
nachadh agus a' tuiteam air falbh 
o'n ceud ghràdh ; agus ged a tha 
daoine mòr, cumhachdach, fogh- 
luimte an t-saoghail, a' deanamh 
uaill as an stòras, as an neart agus 
as an giiocas fein, agus a' cur cùl 
ri saibhreas gras De, agus ris an 
f hocal sin a tha comasach air an 
deanamh glic chum slainte. Agus 
am feadh a tha mòran a treigsinn 
bratach Ceannard slainte pobuill 
Dhe, tha 'n duine nuadh ann an 
Criosd a' d!ù-leantuinn r'a Fhear- 
saoraidh f irinneach fein ; agus ged 



6*8 



bhiodh a Uiclid-leanmhuinn air an 
tanachadh agus air an lughdach- 
adh gu deich no a dhà-dheug, 
theireadh an t-iompachan tairis, 
" A Thighearna, cia dh' ionnsuidli 
an d' tbeid mi ; agadsa tha briath- 
ra na beatlia roaireannaich." 

Anns a cheud àite, theid an 
Criosduidh a dh' ionnsuidh a 
Thighearna agus a Mhaighstir air 
son niaitheanas peacaidh ; agus a' 
bheil an duine niaith ni 's faide na 
so air aghaidh air a thurus neamli- 
uidli. A bheil e cho feumail do 
'n duine tha air f liireanachadh trid 
saor ghras De, blii 'g iarraidh 
maitheanas na lochdan, is a tha e 
do 'n duine thar a' bheil am peac- 
adh gu h-iomlan na uachdaran ? 
Tha, cheartcho fheuniail. Agus 
am feum oighre na glòire del tre 
a cheart sheirbhis an deigh dha a 
bhi air iompachadh, a bha iom- 
chuidh d'a staid m'an deach a 
thoirt thairis o bhàs gu beatha ? 
Clia 'n 'eil tràilleachd sam bith 
san t seirbhis sin a nis, ach feum- 
aidh fear asluchaidh air son maith- 
eanas peacaidh fathast a choilion- 
adh — agus cia ma--, m'as e 's gu 
blieil an teagasg na theagasg fall- 
ain is urrainn do 'n teagasg eile 
tha 'n t' abstol a' cumail a mach 
eadhon ge b'e neach a ghineadh o 
Dliia, cha dean e peacadh. Cha 
'n 'eil an t-abstol anns an earrann 
a dh' ainmich sinn (1 Eoiii ;}. 9.) 
air son a dhearbhadh gu bheil an 
Criosduidh gu h-iomlan neo- 
chiontach ; ach a mhàin gu bheil 
e an tomhas naomh, agus is e fior 
eadar-theangachadh air cainnt an 
abstoil, nach peacaich Criosduidh 
sam bith do glinàth, agus le uile 
chridhe, agus neart, agus anam ; 
agus nach biodh e air a cheadach- 
adli dha peacachadh air chor 's gu 
'n gearr se e fein air falbh o throe- 
air an Tighearna. Tha 'n t-nbstol 
ceudna 'g ràdh niu Chriosduidh- 



ean, ann an ait' eile, Ma 's e 'a 
gun abradh iad nach do phracaich 
lad, gu bheil iad a' deanamh 
breugaire do Dhia ; agus mar so 
cha n 'eil e fior gu bheil an 
Criosduidh saor o chionta agus 
truaill'eachd am fianuis an Tigh- 
earna. 

Tha sinn a nis a' tabhairt ni 's 
faide mar dhaighneachadh air fir- 
inn an teagaisg a tha sinn a' cum- 
ail a mach, gu bheil r'a f haicinn 
ann san eachdruidh a tha air a cur 
a nuas mu dhaoine diadhaidh, gun 
do mhothaich iad gun robh iad 
nam peacaich an làthair Dhe ; 
agus air an aobhar sin, gun deach 
iad a dh' iarraidh maitheanas air 
son an eu-ceartan a dh'ionnsuidh 
an Tighearna agus an Slanuighear; 
agus gun iomradh thoirt achairaon 
chòmhdach eile air son na firinn 
so, tha sinn a' faicinn ann an ùrn- 
uigh an Tighearna, a tha Criosd- 
uidhean a mhàin comasach air a 
cur suas air mhodh iomchuidh, gu 
bheil aon iarrtas air a chur sios a 
tha guidhe, Maith dhuiiiu ar 
Jiachan. Tha e cheart co fior, 
tha sinn ag aideachadh, aon uair 
's gun d' theid Criosduidh adhean- 
amh do pheacach gu 'm biodh na 
peacanna chuireas e 'n gniomh 
anns an am a tha ri teachd, cho 
maith riu-san gan robh e roimlie 
ciontach,air a maitheadh dha— Tha 
so CO fior 's gu bheil Dia a' riagh- 
ladh air nèamh. Ach tha e co 
fior air an laimli eile, 'nuair theid 
peacach a thionndadh gu bhi na 
tlhuine naomh, 's ann an sin a 
mhothaicheas e gu bheil aingidh- 
eachd a' gabhail condinuidh ann. 
Ged bha e roimh sin na luidhe fo 
mhòran cionta, fo mhòran truaill'- 
eachd, cha robh fiosrachadh aige 
air a chreuchdan lobhta, no air a 
chor cunnartach. Agus air chinn t 
tha e giùlan reusain leis, gu 'm 
biodii ncach air bith a tha '^o thin- 



i 



69 



neas a pheacaidh, ag asluchadh air 
son leighis agus fuasgladh f haot- 

ainn uaithe Agus a chionn nach 

'eil e a reir nàduir rioghachd nan 
gràs gu'm biodh am peacadh gu 
h-iomlan air a sgrios sa chriosd- 
uidh air thalamh. Tha e feumail 
uime sin gu "m biodh an Criosd- 
uidh a' gnàthachadh ùrnuigh co 
fad 'sa bhios e anns a chorp : agus 
a' measg nithe eile gu 'm biodh e 
'g urnuigh air son maitheanas na 
pheacaidh — agusge b'e ait a' bheil 
thu, a Chriosduidh, nach feud mi 
argumaid chum an teagasg so a 
dliaingneachadh a tharraing o d' 
chleachda fein anns a phuinc so. 
Tha mi cinnteach gu bheii mi 'g 
innseadh na f irinn, 'nuair tha mi 
'g ràdh nach fac thu riamh an t- 
ana-caitheamh rinn am peacadh 
air t-anam, gus an deacli do bheo- 
thachadh o'n bhàs spioradaii, agus 
cumhachd an t-soisgeiJ a dhean- 
amh aithnichte dhuit — gur ann an 
deigh dhuit blii air do philitinn ri 
Dia a f huair thu eolas air ceilg do 
chridhe — a chunnaic thu olc a 
pheacaidh — gun do mhothaich thu 
gun robh e na eallaich a bha ro 
throm a ghiùlan — gu 'n robh thu 
ro-iaratasach air son e bhi gu h- 
iomhxn air a ghearradh air falbh — 
agus daonnan 'nuair bha thu ciont- 
ach ann am peacadh, ni a tha thu 
h-uile la a' deanamh, nach fac' thu 
t-f heum air a pheacadh sin a bhi 
air a ghlanadh air falbh ? Gu 
cinnteach chunnaic — agus cha do 
smuaintich thu riamh, ged a blia 
dòchas agad gu 'n robh gràs De 
air a bhuileachadh ort cheana — 
gu 'm foghnadh so air son t-uile 
chiont f holach san aimsir tlia ri 
teachd — sann a mhothaich thu do 
neo-f hiachalachd ni bu mho on 
chaoimhneas, agus o'n tròcair agus 
o'n ghradh a chaidh tliaisbeineadh 
dhuit — agus 's ann mar is mo a 



f huair thu o t' Athair neamhuidh 
a mhothaich thu t-uireasbhuidhean 
fein — 'Se so an doigh san oibrich 
spiorad an Tighearna anns a 
Chriosduidh. Tha Ion air ullach- 
adh an cùmhnant nan gràs trid an 
d' theid uile eu-ceartaibh sluaigh 
Dhe a mhaitheadh dhoibh — ach 
anns a cheart am tha e air òrduch- 
adh gu 'm faigh gach Criosduidh 
geur-mhothachadh air aingidh- 
eachd, agus gun iarr e aingidh- 
eachd a bhi air a sgrios. Agus an 
uair a bhitheas tu fa throm uailaicli 
a pheacaidh, co dh' ionnsuidh a 
theid thu air son cobhair agus 
slainte? Cha smuaintich thu air 
dol thun do ghniomharaibh fein — 
a dh'ionnsuidh t-airgid no t-òir, no 
chum do dheadh-bheusan, no dh' 
ionnsuidh deas-ghnàthan air bith. 
Fàgaidh tu na nitlie faoinesin aig 
daoin' aineolach, an-diadhaidh gu 
steigh an dòchais-san a ghiJuan — 
ach theid thusa,fhiorChriosduidh, a 
dh'ionnsuidh an neach o'n d'f huair 
thu cheud mhosgladh o'n bhàs 
spioradaii. Tha fhios agad gu 
bheil a cheart tobar tròcair a ruidh 
air tùs thairis air do chridhe truail- 
lidh, fathast fosgaiite dhuit. Tha 
fios agad nach 'eil ainm fo nèamh 
tre 'm feud neach sam bith bhi air 
a shlànuchadh ach ainm Chriosd ; 
agus cha deanadh tu dearmad air 
dol d'a ionnsuidh, mar an t-aon 
neach is urrainn reite thoirt m'an 
cuairt eadar Dia agus t-anam. 

Anns an dara àite. Theid an 
Criosduidh a dh' ionnsuidh a 
Thighearna air son ath-nuadhach- 
adh gràis agus naomhachd. Nam 
faigheadh daoin' aingidh saorsa o 
pheanas a pheacaidh, ruigeadh iad 
ciirde an iarrtais. agus bhiodh iad 
Ian thoilichte le 'n staid. Tha 
fuath aca do naomhachd, agus do 
ncamh rachadh iad gu togarrach, 
ach gu bheil an t-slighc tlvi trcor- 



L 



achadh chum an àite ghlormhor 
sin na slighe chumhang neo-thait- 
neach, agus neo-oirdheirc nam 
tìanuis. Cha 'n e so am beachd 
a tha aig an duine mhaith air an 
steigh so ; tha esan agràdliachadh 
diadhaclid mar dhiadhachd, agus a' 
fuathachadh a plieacaidh mar 
pheacadh ; agus mothachail mar 
thaeair aineolasfeinjUiu thimchioll 
niòran dlileasnasan, agus theagasg- 
an,agus àitheantan, gu blieil a tlioil 
an dèigh na h-uik griis a f huair e a 
phairteachadli dhàthathast ceann- 
airceach, a thograidliean tuille 's 
feolmhor, aigne tuille 's talmliuidh, 
a chridhe gun bhi co Ian do 
ghràdh do Dhia 's bu mliaith leis 
— gu bheil a plieacaidh co lion- 
mhor 'sa bha iad riamh — ana- 
creidimh f liathast gun atharrach- 
adh san taobh a stigh dheth, agus 
an saoghal a ta na luidhe ann an 
aingidheachd ga bhuaireadh o'n 
leth a muigh ; theid an Criosduidh 
a dh' ionnsuidh an ti sin anns a' 
bheil lànachd grais a' gabhail 
còmhnuidh, air son tonihas ni 's 
niò dheth. Agus nach feud mi a 
ris a leigeadh gu d' fhiosrachadh 
I'ein O ! Chriosduidh, gu bheil 
thu faicinn t-fheum air gràs nuadh 
gach aon la. Cha n 'eil thu 'g 
àireanih gu bheil an cumhaclid 
nèamhuidh chaidh abluiileachadh 
ort cheana comasach ni 's leoir air 
buaidh f haotainn thar gach ni a 
bhios a cur ann ad aghaidh. 
Nach 'eil am peacadh ag atharr- 
acliadh a choslais dhuit na h-uile 
la ? Nach 'eil dleasnasan nuadh 
ag eiridh suas ceart co trie ; agus 
a chionn nach 'eil an seann duine 
idir na thàmh an taobh a stigh 
dhiot? Cha 'n urrainn duit a 
chreidsinn giu- e an ralhad is cinn- 
tiche trid am faigh thu a chuid is 
fearr dheth, a' leigeil leis deanamh 
niarachi ciomchuidh. Thafeuni 
aig do ciiorpair aran laitheil chuui 



a neartachadh air son dleasnais 
aimsireil, agus tha e cheart cho 
feumail gu 'm biodh an duine 
nuadh ann an Criosd air a neart- 
achadh le biadh spioradail chum 
toil De a dhcaiiamh, le bhi gabh- 
»ail tiachd na uile shlighibh ; agus 
an la sam lannaich thu ann a bhi 
feitheamh air Dia, 'san la sin tòis- 
ichidh do chul-shleumhnachadh 
agus gheibh do nàmhuid buaidh 
ort, f'eudaidh ùine mhòr dol 
seachad m' am bi thu air t-aiseag 
chum na staid bheothail, shuilbh- 
earradh, ait, a chaill thu, le d'luhi- 
chùram, agus le d' dhearmad air 
do dhleasnas. 

San treas àite. Theid an 
Criosduidh a dh'ionnsuidh aShlan- 
uighear an la a chruaidh-chais air 
son saoradh o thriobluidibh. Tha 
pobuU an Tighearna ceart co 
buailteach do amhgharana beatha 
so 's a tha daoin' eile ; cha 'n e sin 
a mhàin, ach 's ann a tha e air 
òrduchadh gur ann trid mòran 
dheuchainnean a theid an tabhairt 
a steach do rioghachd nèinih. 
Agus cha 'n 'eil e fior gu bheil 
daoine maith ni 's neo-thuigsich 
air mi-fhortan, ni's nco-mothach- 
ala air tulangaisibh no tha tràillean 
a pheacaidh. 'S ann a tha iad ni 
's caomh-chridhiche a thaobh nan 
nithe so na tha daoin' eile ; agus 
an uair a bhitheas am peacaidh 
fein nan cion-tath d' an triobluid- 
ibh, tha an ni so a' tilgeadh mòr 
shearbhadas ann an cupan an 
deuchainn. Ach am mcasg nan 
nithe sin air fad, tha fios aig a 
Chriosduidh co ris a ghairmeas e 
air son fuasglaidh thabhairt dha 
na theinn 's na chanaid. Agus 
an uair a bhitheas duine bochd, 
amaideach, neo-iompaichte a' 
breabadh an aghaidh nan dealg, 
agus ag amharc ri nithibh cruth- 
aiehtc air son a chobhair sin a 



71 



tholrt (Ilia a tlia osceann a neart. 
chi an Criosdaidh am meadhon 
oidhche dhorcha, ghruamach a 
bhuairidh, 's na geur-leanmhuinn, 
'sa thinneas chorparra leis a' bheil 
e air a thoirt gu bruaich chais 
chorraich, eagallaich na h-uaighe, 
chi an Criosduidh, tha mi radh, 
eadhon san staid so, a glirian a 

^dealradh gu h-aoibhneach, glor- 
mhor, càirdeil air anam; agus leig- 
idh e a thaic air gairdein cumh- 
achdach an ti sin nach smachdaicli 
gu h-an-iochdrahor, ach a blieir 
air na h-uile nithe oibreachadh air 
son mnith anama a phobuill fein. 
'Nuair tha oighreachd co'phailt 
m'a'ta, a feitheamh na muinntir a 
thig d' a rireadh a dh'ionnsuidh 
Chriosd, CO a shaoileadh gu'm 
biodh peacach sam bith, a chkiin- 
neadh an cuireadh a tha e fein a 
toirt seachad am briathraibh ar 
teagaisg, nach biodh ealamh gus a 
radh maille ri Peadar, a Tl ^hear- 
na, CO a ruigeas sinn ach tnu ? oir 
is ann agadsa tha briathra na 
beatha maireannaich. So gun 
teaganih an aigne sam bu chubh- 
aidh do gach aon againn a bhi. 
Ach feudaidh mothachadh comh- 
geur a bhi aig cuid do dhaoinibh 
d'an ciont agus d'an gràinealaclid 
fein, do'n tàmailt a thug iad do 'n 
Fhear- shaoraidh agus do 'n tàir a 
rinn iad air a ghràs is gu 'm bheil 
eagal orra nach eil an cuireadh so, 
caomh mar a tha è,gan ruigheachd 
san ; tha 'n cor co ro olc, agus 
am peacanna a cho'-lion doigh air 
an an-tromachadh 's gu 'm bheil 
an coguisean fein g"an diteadh, 
agus tha a bhreith-dhitidh co' ro 
cho' thromach, cheart nam beachd 
fein 's nach urradh iad a shaoil- 
sinn gu 'm bi i chian air a h-ath- 
arrachadh. Chum sluagh sam 
bith, a th' air an coirahead air an 
doigh so o philltinn a dh' ionns- 



uidh Chriosd, aomadh gus am 
barail atharrachadh sa cliiiis so, 
thugadh iad fainear gràs gun 
chumadh anFhir shaoraidh bhean- 
naichte. 'Nuair bha e air thalamh 
cha tainig neach riamh d'a ionns- 
uidh a dh'iarraidh a chomhnadh a 
chuir se air falbh leis an diultadh. 
Be' beatha gach aon do'n chinne 
daonna aige, ionnas gu'n do 
gliairmeadh dheth le naimhdibh, 
chum oilbheum a thoirt da, Car- 
aid chis-mhaor agus pheacacb. 
Agus an'riochd tàmailt a ghabhail 
do 'n ainm 's ann a rinn esan 
uaiir as, a gabhail gach co-throm 
air a nochdadh do 'n t-saoghal gu 
'n robh e air teachd a shireadh 
agus a thearnadh an ni sin a bha 
caillte. 'S ann chum na criche so 
a ghabh e an nàdur daonna d'a 
ionnsuidh, agus ann san nàdur sin 
a dh" fhuiling agus a bhàsaich e ; 
ngus 's ann air a ghnothach cheud- 
na a tha e nise air dol suas gu 
neamh far am bheil e 'ga nochd- 
adh fein am fianuis De as ar 
leith ; chum ma pheacaicheas 
duine sam bith, gu'm bi fear-tag- 
raidh aige maille ris an Athair a 
sheasamh a chùis agus a dhean- 
amh air a shon. Agus nach f heud 
na comharan so air iochd agus 
gràs an Fhir-shaoraidh foghnadh a 
bhuntainn air falbh ar 'n eagail 
agus a bheothachadh ar dochais. 
'Nuair a chunn'cas da-san a 
ghreadhnachas rioghail agus a 
ghloir leis am biodh se ealamh gus 
a chreutairean diblidh a lionadh 
le sgàth agus eagal, ionann 
'sa chuiteachadh, agus an' riochd 
sin 'nuair a b'fhiu leis gnùiscaraid 
bhàigheil agus iochdmhoir a 
ghabhail d'a ionnsuidh,nach maith 
a dh'fheudas so dheth fein mis- 
neach a thoirt duinn gu dlùthach- 
adh ris, agus ar cuibhrionn do 'n 
t-suaimhneas sin iarraidh uaith' u 



tha csan air cosnadh d'a shluagli. 
Ach a bharr air so tha e fein a 
toirtnan cuiieannan a's laidire agus 
a's càirdeile do gach seorta dhaoine 
gu teachd d'a ionnsuidh-se chum 
bhi air an saoradh leis o'n uallaich- 
ibh gu leir. Air an la dhcireann- 
ach la nior na fCisde, tha e air 
innse dhuinn, gu'n do sheas losa, 
gu'n do ghlaodh se agradh, Ma'ta 
fart air neach sam bith, thigcadh e 
'rn ionnsuidh s' agus òladh e. 
Feuch, ars' esan, ri eaglais 
thruaillidh nan Laodiceanach, a' 
ta mi a'm sheasamh aig an dorus, 
agus a'bualadh: ma dh' eisdeas 
neach sam bith ri m' ghuth, agus 
gu 'm fosgail e 'n dorus, thig mi a 
steach d'a ionnsuidh, agus gabh- 
aidh mi mo shuipeir maille ris, 
agus esan maille rium-sa. Agus 



sa chaibideil a's deireannaich a 
dh'fhocal De tha e sgriobhta, Deir 
an Spiorad agus a bhean nuadh 
phosda, Thig. Agus abradh an 
ti a chluinneas, Thig. Agus thig- 
eadh an neach air am bheil tart : 
Agus ge b'e neach leis an àill, 
gabhadh e uisge na beatha gu 
saor. Cha 'n ann idir am 
briathraibh ar teagaisg amhàin, 
tha an Slanuighear gràsmhor a 
gairm pheacach d'a ionnsuidh. 
Tha 'n cuireadh ceudna air a thoirt 
doibh an iomadh earrainn a dh' 
fhocal De, agus air a thoirt do 
gach seorta, chum nach biodh 
aobhar aig na peacaich a's mo 
agus a's gealtaiche sam bith a 
shaoilsinn nach robh a ghairm 'gan 
ruigheachd-san. 



W. R. M'PIIUN, PUBLISHER, GLASGOW, 

W. BLACKM'OOD, AND MACLACHLAN & STEWART 
EDINBURGH. 



1830. 



SEARMOIN. 



MIOS MEADH0N4CH AN T-SAMHRAIDH. 



1. Cor. xi. 28, 

Ach ceasnuieheadh duine e fein, agus mar sin itheadh e do'n aran so, agus òladli 
e do'u chupaa so. 



Bha luchd àiteachaidh Chorint, 
gus na sgriobhadh an litir so 
ciontach a dh' aingidheachd ro 
mhòr a thaobh an doigh mhi- 
riaghailteach san robh iad a'gabh- 
ail orra teachd air an adhart chum 
sacramaid na suipearacli,agus frith- 
ealadh air Dia san òrdugh mhòr 
sin. Bha iad air tarruing orra fein, 
'na lorg so cionta ro uamharr 
agus breitheanais ro eagallach ; 
agus tha' n t-abstol sa' chaibdeil so 
a'toirt achmhasan ro gheur dhoibh 
air a shon sin, a leigeil ris doibh 
faraon an ciont' agus an cunnart, 
agus a'nochdadh dhoibh an doigh 
san robh e mhàin comasach 
dhoibh bhi air an saoradh uatha, 
agus b'e sin le aithreachasaghabh- 
ail d'am peacadh,breith a thoirt orra 
fein agus iad fein a dhiteadh as an 
leith, le pilltinnuaithe, iad fein ull- 
achadh airson an òrduigh so, agus 
teachd air an adhart d'a ionnsuidh 
as sin suas air mhodh cubhaidh. 
'S ann chum na criche so tha e 
toirt doibh na h-àithn' agus an 
seoladh a th'againn am briathraibh 
ar teagaisg. Ceasnuieheadh duine 
e fein, agus mar sin itheadh e do'n 
aran so, agus òladh e do'n chupan 
so. — An labhairt ni's pailte o na 
briathraibh sin, bheir sinn oidheirp 
No. 10, New Series.] 



le còmhna Dhe, air a nocbdadh 
dhuibh, 

I. Ciod a th' air a chiallachadh 
dhuinnle sinn fein a cheasnachadh, 
agus an doigh san coir dhuinn a 
dheanamh. 

Il.Cuid do na nithibh ainmeach- 
adh dhuibh mu'm buineadh dhuinn 
sin fein a cheasnachadh, agus fa- 
dheoigh, 

III. A leigeil ris duibh cail-eiginn 
do nithibh bu choir ar n-aomadh 
gus an Dleasnas so a chur an 
gniomh gu treibh-dhireach dùr- 
achdach. 

1, Tha sin gus a nochdadh 
mata, ciod a th'air a chiallachadh 
le sinn fein a cheasnachadh agus 
an doigh san coir dhuinn a dhean- 
amh ; agus tha e gun ag sambith 
a'ciallachadh dhuinn, mar tliae air 
a chur far comhair's na briathruibh 
so, sinn fein fhidreachadh, agus 
a rannsachadh, le focal De againn 
mar ar riaghailt, a dh'fheuchainn 
ciod a ghnè dhaoin' a th' annainn 
fein agus ciod a rinn sinn ? ciod 
an gleus sa'bheil ar n-anama, ciod 
am fonn cridhe san cleachdadh 
leinn a bhi, agus ciod is gnè d' ar 
caithe-beatha agus d'ar giùlan ? 
chum gu'n tuig sinn'na lorg so co' 
ic \_Pnce Twopence . 



74. 



ac' is naoinih no peacaich a tli' 
annainn ? am bheil sinn fatbasd 
an domblas an t-searbhais agus 
fo cliuibhrcach na h-eacorach, 
no air ar n-aiscag gu saorsa ghlor- 
rohor cloinne Dhe. Is niòr a tlia'n 
taice ri fios a blii againn air so, 
oir is iadsan anihàin a t'^a 'nan 
clann mbìc agus nigheana do Dhia 
aig am bheil còir air sàcramaid na 
suipearacb, agus is iad sana 
mhàin aig am bheil fìos air sin, no 
air bheag sam bith aig am bheil 
sàr dhòchas gu 'm bheil iad d' an 
àireamh, a dh'f heudas tcachd air 
an adhart chum an òrduigh le 
tearuinteachd agus solas. 'Nuair a 
tha a chiiis mar so, cha'n e mhàin 
gu'm buineadh dhuinn sinn fein a 
cheasnachadh, ach a thoirt fainear 
gun dean sinn e mar is cubhaidh. 
x\gus chum na cliche sin is coir 
dhuinn ùine ghabhail d'a ionnsuidh 
agus dol ma thimchioU gu fior 
fhaicilleach agus furachair, cha 
bhuineadh dhuinn idir smaoin- 
teach'air a chur thairis le cabhaig 
oidhche no dha roimh la coman- 
aich, no bhi idir a deanamh le 
sealladh faoin a ghabhail d'ar giu- 
lan fein. INIa ghluaiseas sinn air an 
doigh so bith' sinn ro ealanih gu 
bhi air ar mealladh. Tha ioniad 
deagh bhuaidh a dh' f heudas a 
bhi airduine a thateachd a dheigh 
laimh air fior ghràs san anam ; 
agus tha cridheachan cealgach 
aingidh againn a tha ealamh gu 
toirt air daoinibh mòr mheas a bhi 
aca do mhaith sam bith a tha iad 
a faicinn orra fein, agus beag suim 
a ghabhail do'n olc, agus 'na lorg 
so tha iad ro ealamh gu barail 
mhearachdach a bhi aca dhiubh 
fein. Gar coimhead o bhi air ar 
mealladh air an doigh so, uinie 
sin, is coir dhuinn le h-uin' agus 
aithis, le faicill mhaith agus furach- 
raa sinn fein a cheasnaclTadh agus 



a rannsachadh.a cumadh ar cridh' 
agus ar caithe beaiha ris na h- 
aitheantaihh, na h-carailibh, agus 
na h-eisiomplaiiibh a th'againn air 
an cur far comhair am focal De.'S 
ann an sin amhàin a tha peacadh 
agus naomhaclid gu coilionta air an 
leigeil ris duinn,agus's ann amhàin 
a' dearcadli oirnn fein san sgàthan 
a gheibh sinn fios cinnteach co 
sinn agus ciod a ghnè dhaoin'a th' 
annainn. Le focal De againn g' ar 
seòladh,uimesin,is coir dhuinn gach 
ciiil uaigneach 'nar n-anamaibh 
a rannsachadh a mach, gach tog' 
radh a tha faghail caidreamh 'nar 
cridheachaibh fheuchainn, agus 
gach earrann d'ar caithe-beatha 
agus d' ar giulan fein a dhearbh- 
adh ; agus gabhail uime gu fior 
threibhdhireach agus dijrachdach 
mar chùis ris am bheil ar leas 
siorruidh an' taice ; oir is ann 'na 
lorg so anihàin a ruigeas a leas 
dùil a bhi againn ri teachd air ar 
'n adhart gu cubhaidh chum sacra- 
maid na suipearach ; agus an 
neach a tha teachd air adhart gu 
cubhaidh d'a h-ionnsuidh tha e 
san òrdugh mhòr so, a' dol an' 
cùmhnanta ris an Dia a's ro àirde, 
sa'bheil è a'faghail a choir fein air 
a bheatha mhaircannaich air a 
deanamh thairis dha sgriobhta le 
fuil an Eadar-mheadhonair. An 
neach air an laimh eir,a tha teachd 
air adhart gu neo-iomchuidh, tha 
esan ciontach do chorp agus a dh' 
f huil an t-Slanuighir, agus cionn- 
as is dol as dha o'n dioghaltas is 
mo, a tha gabhail a dhànadas air 
bhi ciontach do pheacadh co' 
uamharr ? 'S furasda do dhaoin- 
ibh an co'-chreutair a mhealladb, 
ach cha ghabh fanaid deanamh air 
an Dia is ro airde. Tha so gar 
toirt air ar n-adhart, a nis', a dh' 
ainmeachadh dhuibh mar a chuir 
sinn romhainn san data àite. 



75 



II. Cuid do na nithibh mu'ra 
buineadh dhuinn sinn fein a cheas- 
nachadh, agus, 

I. "Se ni aràidh bu choir dhuinn 
a rannsachadh mur deibhin fein, 
niu 'n gabh sinn a dhànadas 
teaclid air ar n-adhart chum bord 
comanaich, am bheil sinn do rir- 
eadh an Criosd no nach 'eil. Is 
iad an dream a'ta ann-san amhàin 
tha murrach air co'-chomunn spio- 
radail a bhi aca ris, agus gus an 
tig daoine chum na h-inbhe so tha 
iad neo-iomchuidh airson dlùth- 
achadh ris an sàcramaid na suip- 
earach. — Tha cuid do nithibh àr- 
aidh ann, m'ata, agus ma tha 
sinn fiosrach iad a bhi'nar n-aoradh, 
's leoir e gus a nochdadh dhuinn 
nacli 'eil sinn an Criosd. Cha 'n 
'eil an duine sin gun teagamh an 
Criosd a tha gu tur aineolach air 
a phearsa, air a dha nàdur mar is 
Dia agus Duin' e, air a dhreachd- 
uibh mar ar Fear-saoraidh, agus 
air an ard chrich gus an tainig e 
dh' ionnsuidh an t-saoghail, niaille 
ris na sochairibh priseil spioradail 
a choisinn esan leis a bhàs. Cha 
'n'eil an neach sin an Criosd nach 
faca riamh fheum fein air-san, 
no nach 'eil shunt' an ni no neach 
sam bith eile, agus ni mo a'ta esan 
an Criosd a tha diultadii gu cean- 
nairceach striochdadh d'a ughd- 
aras, a tha dol an agliaidh a 
reachdaibh naomh, agus a' buan- 
achadh am peacadh sam bith d'a 
dheoin agus le f hios, no an dear- 
mad nan dleasnas a th' air an cuir 
fa chomhair. Is sgeul cinnteach 
nach 'eil an duine sin an Criosd a 
tha gabhail nàire d'atheagasg, d'a 
shoisgeul; no d'a chrann-ceusaidh, 
d' am bheil meas aig an f hior 
Chreideach mar a ghloir, maille 
ris an Abstol a thubhairt, Narleig- 
eadh Dia gu'n deanainn-se uaill' 
ach ann an crann-ceusaidh ar 
Tighearna losa Criosd. Am briath- 



ruibh aithghearra cha'n 'eil neach 
sam bith an Criosd a tha dol air 
adhart a caith' a bheatha gun 
sgoinn, gun umhaill, agus ge do 
robh caileiginn do dhùil aige ri 
bhi air a shaoradh leis,aig nach'eil 
miann sam bith air comh-chomunn 
càirdeil a bhi aige ris ; ach tha an 
dòchas gu'n saorar e as eugmhais 
creidimh, no ma tha e gabhail air 
fein creidimh bhi aige, cha 'n 'eil 
ann ach creideas faoin a tha e toirt 
do chuid a dh'earrannaibh a dh' 
fhocal De, gun aithreachas idir 
'na chomh-chuideachd, no na grà- 
san sin eile, a tha ghnà sruthadh 
o'n chreidimh sin a shianuicheas. 
Ach air an laimh eile feudaidh fios 
a bhi againn gu'm bheil sinn d'a 
rireadh an Criosd, ma's urradh 
sinn le f irinn a ràdh gu 'm bheil 
sinn air ar cruthachadii as ùr ann- 
san chum dheagh oibridh, gu 'm 
bheil sinn air faghail uaithe nàdur 
nuadh o'm bheil gniomharran agus 
beusan nuadh a' sruthadh a tha 
'gam foillseachadh feiu 'nar 'n uile 
chaithe-beatha agus ghiulan.ìNIa'ta 
neach sam bith an Ciiosd, ars' an 
t- Abstol, is creutair nuadh e : 
chaidh na sean nithe thart, feuch 
rinneadh na h-uile nithe nuadh. 
Nise ge b'e neach air an d' rinn- 
eadh am mùthadh so, bith'se ghna 
mar chùram air ùmhlachd a thoirt 
do thoil De mar tha i air a foill- 
seachadh dha, agus sin cuideachd 
cha'n ann car tamuill, ach an 
còmhnuidh, bith sè'na àrd chrìoch 
a bheatha dha-sanèfein adhearbh- 
adh'nafhear-muinntir dileas tairis 
d'aShlanuighearbeannaichte,leriar 
agus a thoil a dheanamh an'comh- 
nuidh ; agus cln sinn, uime sin, 
am Fear-saoraidh e fein Pg ràdh 
ris na h-Iudhaicha chreidann,Ma 
bhuanaicheas sibh a'm f hocal-sa, 
bithidh sibh do rireadh 'nar deis- 
ciobuil dhomh-sa. Comhar' eile 
o'n aithnich daoine jiu'm bheil iad 



70 



tìn Criosd, agus '^e sin ma tlia 
Comh-choniunn aca maille ris 'na 
òrduigliibli naomir ; oir rnar a dh' 
aitirncarduinc o'n chonaltra tlia c 
tadhall no san taitneach leisabhi, 
air an amhuil cheudna aitlinear am 
fìor Chriosduigh, mar tha 'n t- 
Abstol ag ràdh, le conih-chonninn 
a bhi aige maillc ris an Atliair, 
agus maille r'a JMhac losa Criosd. 
Ge b'e neacli tha an Criosd cuid- 
eachd bith' mòr eud aig' a leith a 
ghlòire; bith' e ro dheigheil air 
eolas a shoisgeil agus creidimh'na 
ainm a blii air an sgaoileadh feadh 
an t-saoghaii. Is duilich leis 
'nuair tha e faicinn a chomh- 
clireutairean a deanamh an coir- 
e fein le'n ceannairc agus an ar 
amach 'na aghaidii, agus a reir a 
chomais bheir e oidlieirp iompaidh 
a chur orra gu pilltinn o'n droch 
shlighibh agus teachd a steach fo 
bhrataich àrd Chaiptein an slainte ; 
an neach a tha gu tur a dhiobbail 
nan comharan so cha 'n'eil aol)har 
sam bith aig' a shaoilsinn gu 'm 
bheil e air faghaii còir air toilltean- 
nais an t-Slanuighir,no gu'm bheil 
a rèit' air a deanamh suas ri Dia ; 
agus uime sin cha 'n 'eil còir sara 
bith aig' air a chuirm naomha tha 
Dia a buileachadh air daoinibh aig 
bbrd an Tighearn'. Isfeisd ghràidh 
sin, a tha Dia air ullachadh fa 
chomhair a dhearbh - cluu'rdean 
amhàin, agus nuair tlia neacli sam 
bith ei]'"a teachd air adhart d'a h- 
ionnsuidh, tha e toirt tàm.ailt do 
Mhaighstir na feisd,' agus a'dean- 
amh coiremhor da anam fein. 
Ach a thaobh na muinntir sin fein 
aig am bheil sàr dhòchas ginn 
bheil iad air faghaii coir air toiilt- 
cannas Chriosd, agus 'na lorg so 
air an toirt o pheacadh gu naomh- 
achd, mar nach 'eil neach sam 
bith foirfe sa bhcatha so, chaneil 
aon diùbh-san aig na-ch 'eil anmh- 
uinneachdaiiau'rcasbhuidlieauiigua 



a lochdan fein 'na aoradh, Kise 
mar is ann do Chriosd 'na aonar a 
bhuineas sochairean priseil na 
slaint' a tha esan air cosnadh a 
bhuileachadh air a shluagh. Cha'n 
'eil e ni's cinntiche gu 'm bheil na 
comharan faicinneach air an roinn 
o'n leith 'muigh no gu'm bheil an 
Slanuighear beannuicht' e fein a 
làthair maille r'a shluagh san òrd- 
ugh so, le a lamhuibh Ian do 
shochairibh spioradail, ealamh gus 
am buileach' orra. 'Si cheisd a 
chuireas e ris'gach aon aca, Ciod 
e t-iarrtas agus t-athchuinge ? 
Nochd dhomh-sa do leonta chum 
gu'n leighismi iad agus d'uireasbh- 
uidh chum gu'n dean mi an leas- 
achadh. Mu'n tig sinn air ar n- 
adhart chum an òrduigh so uime 
sin is coir dhuinn ar cridh' agus ar 
caithe-beatha fein a rannsachadh 
chum gum bi sinn murrach air ar 
n-uireasbhuidh a churan'ceill da, 
agus gach cneith agus leon a tha 
'nar n-aoradh a leigeil ris da. 
Nise tha cuid do ghràsaibh son- 
ruichte mu 'm buineadh dhuinn 
sinn fein a cheasnaehadh mu'n tig 
sinn air ar n-adhart chum an òrd- 
ulgh so, mar nach 'eil neach sam 
bith a tlia 'gan diobhail iomchuidh 
airson dlùthachadh ri Dia ann ; 
agus cha 'n e 'nihàin, uime sin, 
gu'm bu choir dhuinn a tlioirt fain- 
ear gu'm bheil sinn'gan sealbhach- 
adh, ach dichioll a dheanamh 
gu'm bith iad beothail agus an 
cleachdadh ; agus air tùs, 

1. Is coir dhuinn a thoirt fain- 
car gu'm bi an tonihas iom- 
chuidh eolais againn, eolas air 
cun)hnanta nan gràs agus air na 
cumhachuibh air am feud ar reite 
blii air a deanamh ris an Dia a's 
àirde, air nàdur an òrduigh mhòir 
so, agus a chrioch àraidh gus an 
deach a shuidheacliadh ; feumaidh 
fios a bhi againn gur siicramaid a 
ih'ann, sin ri ràdh, moid no mionn 



77 



fuidh'm bheil sìnn a teachd gu 'm 
bi sinn ùmhal freagarrach do Dhia 
mar ar n-àrd Righ agus Uachd- 
aran, gu'm bheil sinn ag gabhail ri 
Criosd mar ard Chaiptein ar 
slaint' agus a mionnachadh a sin 
suas gu'm bi sinn 'nar hichd 
muinntir dhileas agus thairis dha, 
agus gu'n cathaich sinn gu treubh- 
ach fo a bhrataich-san an'agliaidh 
nan uil' a's naimhde dha-san agus 
dhuinne, — feumaidh fios a bhi 
againn, cuideachd san t-sàcramaid 
so gu'm bheil an doigh iongantach 
sa' bheil slainte shiorruith air a 
cosnadh dhuinn airf hoillseachadh 
a mach le comharaibh faicinn- 
each ; gum bheil an t-aran air a 
bhriseadh 'na chomhar' air corp 
an Fhir-shaoraidh ghlormhoir a 
chaidh a bhriseadh airson ar peac- 
annaibh, agus am f ion air fhuil a 
chaidh dhòrtadh, agus gu'm bheil 
a bhàs agus f hulangais as ar leith 
ri chuimhneachadh againn san òr- 
dugh so leis an fhonn agus an 
gleus anam' a'ta iomchuidh ; agus 
mar an ceudna do gach neach a 
ghabhas gu cubhaidh i gu'm bheil 
an t-sàcramaid 'na seuladh dhoibh 
air an coir an cùmhnanta nan 
gràs faraon thaobh Dhe agus d'ar 
taobh-ne — Cha leoir dhuinn fios 
nan nithe so bhi againn, feumaidh 
sinn a thoirt fainear gu'm bheil 
fior eolas againn orra, agus chum 
na criche so 'scoir dhuinn f heuch- 
ainn gu 'm bheil ioraslachd 'na 
chomh-chuideachd, Aomaidh fior 
eolas an neach aig am bheil e gus 
a ràdh uime fein, maille ri 
Agur, "Gu cinnteach tha mise ni's 
mi-thuigsiche nagach neacli, agus 
cha'n'eil tuigse duin' idir agam. 
Cha 'n'eil mi air foghlum gliocais, 
no air faghail eolais air an Ti a'ta 
ro naomha." Is coir dhuinn mar 
an ceudna thoirt fainear gu'm 
bheil ar n-eolas a drùghadh air ar 



cridh', agus a toirt toraidh iom- 
chuidh a mach 'nar caithe-beath' 
agus 'nar giulan ; oir mar tha'n t- 
Abstol Seumas ag innse dhuinn, 
Tha'n gliocas a'ta o neamh air tCis 
glan, an diaigh sin siothchail, ciùin 
agus so-chomhairlich,làn do throc- 
air agus do dheadh thoraibh, 
gun leith-bhreith agus gun cheilg. 
Air an doigh so tha fiorj eolas a 
ghnà mar sholus na grèine soilleir 
agus teith ; sa' cheart am sa' bheil 
e soillseachadh agus a' toirt eolais 
do'n cheann, tha e blàthachadh a 
chridhe le fuath do'n olc, agus le 
gràdh do Dhia agus d'ar dieasnas. 
2. Gràs eile mu'm buineadh do 
dhaoin' iad fein a cheasnachadh 
mu'n tig iad air an adhart chum 
bòrd comanaich agus se sin,Creid- 
imh. Is gràs so a tha ro f heum- 
ail 's gach earrann do bheath'an 
fhior Chriosduigh, agus gu son- 
ruichte san ordugh so. 'Se làmh 
an anam 'e leis am bheil ea'gabh- 
ail Chriosd d'a ionnsuidh, agus tha 
e an' riochd beòil dha leis am 
bheil se ag gabhail beatha uaithe. 
'S iad comharan a ghràis so ma 
tha e fior, air tus, Gu'n dean e 
Criosd priseil duinn, Dhuibhse 
uime sin a chreideas, ars an t-Ab- 
stol Peadar, a'ta se priseil; a ris, 
Glanaidh beo chreidimh an cridhe, 
mar a tha 'n t-Abstol ceudna a 
nochdadh dhuinn, 'nuair tha e 'g 
ràdh a labhairt a leith nan cinp- 
each, " Cha d' rinn Dia eadar- 
dhealachadh eadar sinne agus iad- 
san, a' glanadh an cridhe le 
creidimh." Bheir beo chreidimh 
cuideachd toradh maith a mach 
sa' chaithe-beatha, 'ga nochdadh 
fein le deagh oibribh sa' ghiulan 
am fianuis an t-saoghail ; A bharr 
air sin bheir e buaidh air an t- 
saoghal, mar tha'n t-Abstol Eoin 
a nochdadh 'nuair tha e 'gradh ris 
na crcidich gus an do syriubh c, 



78 



Ta sibhse o Dhia, a chlann bheag, 
agus thug sibh buaidh orra-san ; 
do bhri'gur mo csan a'ta annaibh- 
se, na'n ti a'ta anns an t-saoghal ; 
agns tha e mar bhuaidh air beo- 
cbreidimh mar an ceudna gu'm 
bbt'il fior aitlireachas a ghnà 'na 
clionib-cliuideaclid. 

3. Sin gias 'eil a'ta ro f heumall 
do gach neacli Itis am b'àiil 
teaclid air adiiart gu cubliaidh 
chum bòrd comanaicli ; agus s 
iad na comharan leis an aithnear 
gu'm bheil, an gràs so fior 1. 
Gu'm bheil bròn agus nàir air an 
fhior aithreachan, cha n ann a 
leith cuid d'a plieacannaibli amh- 
àin, a tliarruing 's maith dh'flieud- 
ta, mi-chh'u no calldach saogh- 
alt" air, ach a leith gach aon 
diubh. A ris, Bith'tuille bròin agus 
doilgheis air an fhior aithreach- 
an a leith ciont a pheacaidh, agus 
an tàmailt a thug e leis do'n Dia 
is àirde glòir, no a leith aon 
bhreitheanais no dioghaltas a dh' 
dh'f'heudas eiridh dha fein 'na 
lorg. Chi sinn, thachair so do 
Dhaibhi, an' diaigh dha del a 
steach gu Batseba. 'S iad na 
briathra san d' aidich e a chiont, 
'nuair bha e aon uair air faghail 
seailadh dheth, a't-nghaidh, t-agh- 
daihfeinanihàin dopheacaich niigu 
trom, agus a t-fhianuis fein a Dhe, 
d'o rinn mi an t-olc-sa. Bha eair 
peacachadh gu h-aingidli olc an 
aghaidh Bhatseba, an' aghaidh 
Uriah, agus mòran d'an tuille, ach 
cha robh suini aige dheth so uile, 
no do na breitheanais a bha am 
fàidh Natan air bagairt air 'na 
lorg, an' coimcas ris an tàmailt a 
bha e air toirt le pheacadh do'n 
'J'i asroàirde; agus cha bhi ni sam 
bith a cliràidheas cridh' an fhior 
aithreachain an' còmhnuidh co' 
mhor ris a cheannairc agus an t- 
ar-amach a tha e le pheacadh air 



deanamh an* aghaidh an De uile- 
naomh, agus 'na lorg so aomaidh 
aithreachas e gu cùl a chur r'a 
plieacannaibli, agus pilltinn uatha 
gun dàil a dh' ionnsuidh an De 
sin o'n deach e air seacharan. 

'Nuair tha mòran againn 
ail' ùine ghearr ma'ta, a icur 
romhainn dlùthachadh ri Dia 
san òrdugh a's naomha d'ar 
creidimh, mar a b'àiU leinn gun 
altaich e ar beatha, agus gu'n 
gabh e ruinn mar aoidheachan 
taitneach aig a bliòrd, o nach 'eil 
aon againn nach do rinn ceannairc 
agus ar-amach 'na aghaidh, is coir 
dhuinn ar dkhioU a dheananih 
gum bi ar n-aithreachas a leith 
ar peacannaibh fior bheothail agus 
treihhdhireach. Chum na cliche 
so bhuineadh dhuinn oidheirp 
dliùiachdach a thoirt air ar peac- 
anna a rannsach' a mach, an àir- 
eamh, agus na nithean a'ta 'gan 
an-tromachadh, agus gu sonruichte 
na peacanna is uamh'ra na cheile 
d'an robh sinn ciontach. Chum 
ar peacaidhean a leirsinn is 
coir dhuinn ar caithe-beatha 
agus ar giulan a chumadh ri aith- 
eantaibhlagh naomha Dhe, agdol 
àitiine gu h-àilhn' a toil t fiunear 
cia minic agus cia lion dòigh san 
do bhriseadh leinn iad, ciontach 
do'n pheacadh a th'air a thoir- 
measg leo, 's a dhearmaid sinn na 
dleasnais a th' air an àithneadh 
dhuinn ; Is coir dhuinn cuideachd 
chum na criche so dearcadh air 
na hionadaibh san robh sinn o 
am gu h-àm agabhail cònihnuidh, 
a' sniaointeach air ar giulan fein 
annt; oir cha'n'eil aon diubh 's 
nach robh sinn ciontach do pheac- 
adh eiginn, agus bith' dearcadh 
air an ionad ealamh gus am 
peacadh a thoirt nar n-aire. 
Chum ar peacanna fhaicinn cuid- 
eachd is coir dhuinn a thoirt 



79 



fainear gach dàimh sa bheil sinn 
thaobh a chèile, mar is pàranta no 
clann sinn, mar is maighstir- 
ean no seirbhisich, mar is fir no 
mnài phòsda, mar is ministeire 
no sluagh sinn,agus an leithide sin. 
Ma smaointicheas sinn air gach 
dàimh dhiubh so, a toirt fainear 
ar giulan fein annta, 's eiginn 
duinn a chuimhneach' an iomadh 
ni gu'n tàinig sinn a dliiaigh- 
laimh 's na dleasnuis a bhuineas 
doibh. 'Nuair a thionnsg'nas 
sinn air an scriutadh so an' tùs, 's 
maith dh' fheudta nach tig ach 
cuid do na peacaibh is uamh'ra 
na cheile d' an robh sinn ciontach 
'nar n-aire, ach ma leanas sinn 
air rannsachadh ar caithe-beath- 
a, a rèir nan seolanna chaidh 
ainmeachadh, bith aobhar ag- 
ainn air eighich fa-dheoigh maille 
ri òglach Dhe o chian gu'm 
bheil uiic gun chomas an àir- 
eamh ag iathadh umainn, 's gu 
*m bheil ar n-eusaontas air 
ruigheachd chum nam flaitheas; 
cosmhuil ri neach a thionnsgnas 
ris na reultan àireamh mu bheul 
an f heasgair mu'm bheil dorchad- 
as fòs air tuiteam air aghaidh nan 
speur. 'Nuair tha e tòiseachadh 
an tùs cha leur leis ach beagan 
do na reultaibh is mo na cheil ; 
ach cha bhuanaich e ach ro ghoir- 
id 'nuair a chi e aghaidh nan 
speur gu tur air a chòmhdachadh 
leo, agus gum bi iad do-àireamh 
thaobh lionmhoireachd. 

An' diaigh dhuinn ar peacanna 
air an doigh so a rannsachadh a- 
mach, thugamaid fainear araon an 
grainealachd agus an cunnart ; ag- 
us chum sin a leirsinn cuimhnich- 
eamaid cia e an neach an aghaidh 
an d'rinneadh iad, agus ciod sinn 
fein a bha ciontach dhiubh. Tha 
iad air an deanamh an aghaidh 
ard Chruithear an domhain mhòir 
gu leir, a tha iomlan 'na mhòr- 



achd agus neo-chrlochnaicht an 
cumhachd, a chruthaich na h-uile 
nithe an tùs le f hocal, agus dam 
bheil e ceart comh fhurasd 
an atharrachadh gu leir a ris gu 
neo-ni; a'ta gabhail còmhnuidh 
an solus nach facadh sùil f heola 
riamh, aig am bheil sloigh fhlaith- 
eanais gu leir a cuairteachadh 
a righ-chathrach, a sleuchdadh 
sios 'na f hianuis, agus a deanamh 
aoradh agus seirbhis dha, agus 
esan air àrdachadh co mòr os 
an ceann 's gu'm bheil na h ain- 
gil sin fein a tha faicinn a ghnùis 
a còmhdachadh an aghaidh le'n 
sgiathaibh, 'nuair tha iad a teachd 
'na fhianuis, gun chomas doibh 
dealradh a ghlòir a ghiùlan. Cha 
'n'eil luchd àiteachadh an t-saogh- 
ail dha-san ach mar am braon uisg 
agus mar dhuslach na meitlie, 
seadh cha'n'eil sna cinnich gu 
leir le'n greadhnachas agus le'n 
glòir, ach ni's lugha na diomhanas 
agus neo-ni 'na shealladh. Tha e 
CO geur an eòlas 's nach 'eil 
e'n comas da gun gach peacadh 
d'am bheil sinn ciontach f haicinn, 
agus CO glan na naomhachd 's 
nach eil e comasach, 'nuair tha e 
'ga f haicinn, gun ghràin a ghabh- 
ail defh. Bha a mhaitheas duinne 
cuideachd mòr gun aon tomhas; 
thug e dhuinn ar bith, ar beatha, 
agus comas ar gluasad, 'se thug 
dhuinn ar n-anama ar ciall,agus ar 
tuigse, maille ri sochairibh priseil 
na beatha so tha làthair; thug e 
a Mhac fein gu bàsachadh as leith 
ar peacannaibh, agus air a sgàth 
agus maille ris tha e tairgse flaitli- 
eanas dhuinn, agus ann sna flaith- 
easaibh sonas a bhios mòr mar ar 
miann, agus maireannach mar ar 
n-anama neo-bhàsmhor ; 's na h- 
ionadaibh beannaichte sin, tha 
esan air ullachadh fa chomhair 
gach neach leis an ionmhuinn e, 
nithe nach faca siiil, nach cual- 



80 



n cliias, agus nach tainig an 
cridhe duine thaobh meud an 
glòir. Cia grùineil agus aingidh 
an ni dhuinne nia'ta, saltairt air a 
reachdaibh naonih ; a tlia co 
cothromach mhaitli 's gu'm bheil 
ar sith agus ar leas san t-saoghal 
tha làtliair fein an taice ri sinn 
gan coimhead ! cia gràineil an ni 
dhuinne am briseadii 's nach 'eil 
ach cnuithean talmliuidh ata 
snàigeadh air stòl a chos, ata 
CO mòr fo fhiachaibh air geill 
agus ùmhlachd a thoirt da, faraon 
a leith a throcairean lionmhor 
d'ar taobh, a choir annainn, agus 
na ceanghiichean làidir fo 'm bheil 
sinn gu leir air teachd gu bhi dil- 
eas ùmhal da. Chum gràineal- 
achd ar peacanna fhaicinn cuid- 
eachd, thugamaid tainear co 
niinic 'sa bha sinn ciontach 
dhiubh, agus comh f had'sa bhuan- 
aich sinn annt' o thoiseach ar 
beatha gu nuig an t-àm so, agus 
sjn an aghaidh gach ceangal agus 



comhnadh a bha nar tairgse gu 
cCd achurriuan aghaidh throcair- 
ean agus bhreitheanais, rabhach- 
an agus achmhasain o chor dhaoin' 
eil', an aghaidh ar mòidean baisde 
fein agus air amuibh eil', an agh- 
aidh stri Spiorad nan gras agus 
achmhasain ar cogais fein, agus so 
uile ge do bha tios againn air 
uanihas an Tighearn, agus gu'n 
robh fearg Dhe air a foillseachadh 
o nèamh an aghaidh gach uile 
mhi-dhiadhuidheachd agus ea-coir 
dhaoine. Cia mor an ciont a tha 
sinn air tarruing oirnn fein le so, 
agus cia eagallach an dioghaltas a 
tha dligheach dhuinn na lorg ? 
agus nach toir a bhi rannsach' 
amach ar peacaidhean air an doigh 
so geur-mhothachadh dhuinne 
d'an cionta ? agus nach dean e air 
lionadh le bròn crùiteach as an 
leith da ghras a" ta fior f heumail 
do gach neach leis am b'àill teachd 
air adhart gu cubhaidh chum bòrd 
comanaich. 



W. 11. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW, 
W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART, 
EDINBURGH. 



1830. 



SEARMOIJV. 

MIOS DEIREANNACH AN T-SAMHRAIDH. 



Mata. xvi. 26, 

""Oir ciod an tairbhe a ta ann do dhuine, ged chosnadii e an 
fein a chall ?" 



jhal uik', agus anaivi 



ANN an coimh- cheajjgal nam 
briatlira so, tha e air innseadh 
dhuinn gu'n do thòisich losa aig 
an am a blia'n so air a nochdadh 
d'a dheisciobluibh " Gu'm b'èigin 
dha-san dol suas gu lerusalem, 
agus moran de nithe fhulang o 
na seanairibb, agus nah-àrd sbag- 
artaibh, agus na sgriobhaichibb, 
agus a bbi air a cbur gu bàs, 
agus a bbi air a tbogail suas air 
an treas ]à." Tha 'n f hreagairt a 
thug iadsan do na nithiWi so a' 
dearbbadh gu 'n robb iad fatbast 
aineolach air na nitbibb a labbair 
na fàidbean ; " Gu'm b'eiginn do 
Cbriosd na nitbe so fhulang, agus 
dol a steach d'a ghlòir." Luc. 
xxiv. 26. Agus a chionn gun 
robb fios aig an Tighearna gu 'm 
biodb iad ann an cunnait esan 
àicbeadb, 'nuair a chitbeadb iad e 
air a chur bu bàs, thoisicb e air 
cur an ceill doibh gu'm feumadh 
gach neacb leis am b' aill a bbi 
nan deisciobuil dha-san, e fein 
àicheadb, a cbrann-ceusaidh a 
gbiùlan, agus esan a leantuinn gu 
dileas, trid mi-cbliu, agus deadh- 
cbliu — gun d'tbugadh gach neacb 
a dh'aicbeadh esan, air eagal geur- 
leanmhuinn, sgrios air anam fein ; 
ach gach neacb a leanadh esan gu 
treibhdhireach, tre cbreidimh, 
No. 11, New Series.] 



ged a robb e air a cbur gu bàs, 
gidheadh gu m biodb anam air a 
thearnadh ; agus a chum am bros- 
nacbadh gu esan a leantuinn, ar- 
aon chum priosuin, agus chum 
bàis, tha e ann am briatbraibh ar 
teagaisg a'cur fa chomhair na h- 
inntinn, mar gu 'm biodh an 
saoghal uile air ceann na meidhe 
agus aon anam air a cheann 
eile; air chor 's gu'm faiceadh iad 
CO suarach 's a tha'n saoghal uile, 
agus an Ian a ta ann, 'an coimeas 
ri slainte an anama. " Oir ciod 
an tairbhe a ta ann do dhuine, ged 
chosnadh e an saoghal uile, agus 
anam fein a chall ? no ciod i a 
mhalairt a bheir duine air son an- 
ama ? " 

Ann an labhairt ni's faide o na 
briatbraibh so bheir sinn fainear 
air leth na tri nitbe a leanas, 

I. Bithidh sinn a' beachdach- 
adh air co luachmhor 's a tha 'n 
t-anam. 

II. Ainraichidh sinn cuid de na 
cleachdanna leis a bheil moran a 
sgrios an anama fein. 

III. Bheir sinn fainear cuid 
de nithe a tha dearbbadh gu 'm 
bi call neo-cbriochnach aig a 
mhuinntir a chailleas an ana- 
ma. 

I. Bithidh sinn a' beachdach- 
L {Price Iwopence. 



82 



gràs, agus tha iomliaigh Dlie, a 
chaiil e, air a li-alli-nuadhachadh 
air anam, air clior 's gu bheil e 
air a dheanamh comasach air co'- 
slua-'li a' caitheadh am beatha mar chomunn a blii aige ri Dia : gidh- 
nach biodh anama idir aca. 'S e eadh tha an corp ceart mar blia e 
cànmbuinn an cridhe an còmh- roimhe sin. A rìs aig uair a 



adb air co liiachnibor 's a tha'n t- 
anam. 1. Tba e niuladacb ri 
thoirt fainear, gidheadh tha e fìor, 
gu bheil a cliuid is mò de'n t- 



nuidb, " Ciod a dh' ithis sinn, ag- 
us ciod a db'òlas sinn, agns ciod 
a ni sgiamhach an flicoil dhuinn. 
Mar sin tha'n uile iarrtais ceang- 
ailte ris na nithe a bhuineas do 'n 
dioluinn. Ach cha n 'eil iad a; 
toirt fainear gur e'n t-anam a bh' 
ceangailte ris is aobhar air gur 
airidh an corp air meas thairis air 
a chuid eile de dhusiach na lal- 
mbuinn. 'Nuair a ta nibuinntir is 
maisiche, agus is dillse dhuinn a' 
faotainn a bhàis, cha luaithe tha 
n t-anam ga'm fàgail na dh'f hàsas 
sgreamh, agus tomhas de ghair- 
isinn againn roimb'n chorp. Ann 
am beagan do laitliibh, imichidh 
sinn gu toileach, agus adhlaicidh 
sinn as ar sealladh e. Tlia so 
a' teagasg dhuinn gur coir, air 
a chuid is lagh?, uiread mheas 
a bhi againn air an anam 's a tha 
againn air a chorp. 

2. 'Nuair a chruthaich Dia an 
duine air tvis, ghairm e an corp o 
dhusiach na talmhainn, agus sheid 
e anail na beatha na chuinneinibli, 
agus dh'fhàs an duine na anam 
beo. Chruthaich Dia e a reir 
iorahaigb fein, ann an eòlas, agus 
an naomhachd; b' ann air an 
anam a bha iomhaigh Dhe, 
's cha b'ann air a chorp ; oir 
cha 'n 'eil corp aig Dia, ged a 
dh' fheumas sinne labhairt air 
mar neach aig a' bheii buill chor- 
porra ; do bhrigli nach urradh 
sinn ni air bith a thuigsinn mu 
thimchioll a mhòrachd, as eug ais 
sin. 'Nuair a pheacaich an duine 
chaiil e iomhaigh Dhe, agus thain- 
ig bas air an anam ; ach 'nuair a 
tha neach a' creidsinn an t sois- 
geil tha e air ath-bheothachadh le 



bhais, tha'n corp a' dol a dh'ionn- 
suidh an duslaicli as an d'thàinig 
e, agus coidlidh e san ùir gus an 
d'thig an aiseirigh ; ach thèid an 
t-anam a dh' ionnsuidh Dhe thug 
uaith e, a dh' eisdeachd a bhinn, 
agus a dh' fhaotainn a chuibh- 
rionn, a reir nan nithe a rinn 
e ta cholainn, ma '5 maith, no 
olc. 

3. Tha e gnàthaichte leinn meas 
a bhi againn air gach ni a reir a 
luach, no na chaidh iocadh air a 
shon. Air an doigh so, ma 
bheachdaicheas sinn air meud na 
h-èirig a dh' ioc Criosd chum an- 
ama a shluaigh a shaoradh, agus 
a cheannach o'n bhàs, chi sinn gu 
bheil an t-anam priseil 'na sheall- 
adh-san, a chruthaich agus a 
shaor e; oir's ann aige-san amhain 
a tha fios air a luach. Beaclid- 
aich, ma ta, airiiisleachd Chriosd, 
air na nithibh a rinn agus a dh' 
fhuiling e, chum dloladh a thoirt 
do cheartas an lagha, agus saor- 
sadh o'n mhalluchd oibreachadh 
a mach d'a shluagh. Beachdaich 
air mar bha e air a bhuaircadh le 
droch dhaoine, agus diabhoil, 
mailie ris gach anastachd eile a 
ghiùlain e air an talamh. Beachd- 
aich air ann an gàradh Ghetse- 
raane, a' cur an ceill gu'n robh 
anam ro bhrònach, eadhon gu 
bas, agus e ann an cruaidh- 
ghleachd anama, gus an robh 
'fhallas, mar bhraona fola,tuiteam 
trid aodaich chum an lair; ag ùr- 
nuigh ris an Athair, nam bu 
chomasach e gun rachadh an cup- 
an feirge seachad air gun e ga òl ; 
gidheadh aig an am cheudna, 



83 



strìochdta do thoil an Athar. 
Beachdaich air a rìs, air a bhrath 
thairis d'a naimhdibh, air a thoirt 
gu tail' an àrd shagairt, agus an 
sin, an deigh a cheasnachaidh, air 
a sgiùrsadh, crùn droighinn air a 
sparradh ma'cheann naomha, gus 
an robh aghaidh ghlòrmhor còmh- 
daichte le fhuil fein, agus a 
naimhdean a' lùbadh an glùn, fa 
chomhair, chum fochaid a dhean- 
amh air, agus ag ràdh, Fdilte 
dhuit a Righ nan ludhach. — 
A ris chomlidaich iad a shùilean 
beannaichte, agus iad ga bhualadh 
air a ghial, agus ag ràdh; gu tailc- 
easacli, " Dean fàidheadaireachd 
dhuinn a Chiiosd, cò a bhuail 
thu ?" Am mòr shluagh, aig an 
an am cheudna 'glaodhaich a 
inach, " Beir uainn, ceus e, ceus 
e." A dh'aonfhocal, Beachdaich 
air a' giùlan a chroinn-cheusaidh 
gu sliabh Chalbhari, an sin air a 
cheusadh eadar da ghadaiche, mar 
fhear droch-bheairt, — "fhuil air a 
dòrtadh, agus f heoil air a reubadh, 
an t-Athair a'folach a ghnùis air, 
agus e ag Ò1 a chopain shearbh sin 
annsan robh domblas,agus peanas 
a pheacaidh air am measgadh, 
geur-cheartas a' gabhail greim air, 
agus fearg Dhe, da lorg sin, air a 
dòrtadh air gun mheasgadh, air 
chor 's gun robh e air èigneach- 
adh, le meud cudthrom nam pian- 
ta a leagadh air, gu èigheach, gu 
cruaidh, le gul agus sgàineadh 
cridhe, " Mo Dhia, mo Dliia, C 
ar son a thrèig thu mi !" 
An sin thug e suas a spiorad. 
Ghlaodh e cl'O chumhachdach 
chruaidh, 's gun do " reubadh 
brat-roinn an teampuill, na dhà 
chuid, o mhullach gu iochdar, ag- 
us chriothnaich an talamh, agus 
sgoi'.teadh na creagan, dh' f hosg- 
ladh nahuaighean, agus dh'èirich 
mòran de chorpaibh nan naomh a 



bha 'nan codal." Mat. xxvii. 
51. 

4. Cha'n'eil niairbitheile leig- 
eas ris duinn olc a pheacaidh, ag- 
us Juach an anama, cosmhuil ri 
fulangais Chriosd; oir gu cinn- 
teach, m'ar biodh am peacadh 
gràineil, agus an t-anam luach- 
mhor, cha'n fhuilingeadh e uir- 
ead chum peacaich a thearnadh : 
agus 's ann chum na criche sin a 
dh'fhuiling e na h-uile nithibh. 
"Gu deimhin ar n-anmhuinneachd 
ghiùlain e, agus ar doilghiosan 
dh' iomchair e ; ach shaoil sinne 
gu'n robh e air a bhualadh, air a 
smachdachadh le Dia, agus air a 
chlaoidheadh ; ach lotadh e air 
son ar peacaidh-ne^ bhruthadh e 
air son ar n-aingidheachd; leagadh 
air-san smachdachadh ar sith, 
agus le a chreuchdaibh-san shlàn- 
uicheadh sinne. " Isa. liii. 4, 5. 
Tha'n dream a ta creidsinn ann an 
Criosd air an " tionndadh o dhor- 
chadas gu solus, agus o chumh- 
achd agus o pheanas a pheacaidh. 
Tha Peadar a' cur an cèill gu 
bheil an t-saorsa so air a ceannach 
le fuil Chriosd amhàin. " Air 
dhuibh fios a bhi agaibh nach do 
shaoradh sibh le nithibh truaill- 
idh, mar a ta airgiod agus or, o 
bhur caithe-beatha dhiomhain a 
thugadh dhuibh o bhur sinnsir- 
eachd, ach le fuil luachmhoir 
Chriosd, mar fhuil Uain gun 
chron gun smal." 1 Pead. i. 18, 
19. Tha Pol, mar an ceudna, a* 
cur'an ceill gu bheil a mhuinntira 
chreid an soisgeul air an ceannach 
le luach mòr ; agus a nis do bhrigh 
gur le Dia iad, gur h-ann aige- 
san, amhàin, ata coir air an seir- 
bhis. " Oir cheannachadh le 
luach sibh," deir e, " uime sin 
thugaibh glòir do Dhia le'r corp, 
agus le'r spiorad, a's le Dia.'* 
1 Cor. vi. 20. Tha na firinn- 



S^i 



ean so iiile a'leigeadh rls duinn 
gu bheil an t-anam ro-luachmhor 
ann an sealladh Dhe ; agus tha 
anam gach duine co'-ionann luach- 
mhor na shealladh-san. 

II. Ainmichidh sinn cuid de 
na cleachdaidli leis a' bheil mòr- 
an a sgrios an anama fern. 

1. 'Nuair a pheacaicli an duine 
air tùs, chain e fein agus an cinne- 
daonna uile an coir air sonas ; oir 
dh' f hag am peacadh iad neo-air- 
idh agus neo-chomasach air fabh- 
ar Dhe a chosnadh. Air dhoibh 
a bhi, mar sin, gun sùil gu truas a 
ghabhail diubh, agus gun làmh 
chum tearnadh, ghabh Dia truas 
diubh ann an tròcair, agus dh'oib- 
rich a ghairdean fein slainteairan 
son. Dhealbh e innleachd na 
slainte, ann an comhairle shiorr- 
uidh a ghliocais ; agus a ta i air a 
coimli-honadh gu h-òrdail a reir 
gealladh Dhe an Athair, trid bàis, 
agusaiseirigh Chriosd o na marbh- 
aibh. Tha e nis ag oibreachadh 
trid mheadhonaibh. Dh' òrduich 
6 d'a sheirbhisich imeachd agus 
an soisgeul a shearmonachadh do 
gach dùil ; agus san am cheudna 
tha e cur an ceili gu'n d'thèid gach 
neach a chreideas annsan a sliaor- 
adh, ach gu'n d'theid gach neach 
nach creid a sgrios. Uinie sin, ma 
's e dleasnas sheirbhisich an Tigh- 
earna, an soisgeul a shearmonach- 
adh, is e dleasnas nan uile dol d'an 
eisdcachd ; oir is e sin am meadh- 
on a dh' òrduìch Dia chum peac- 
aich a thearnadh. " Agus cionn- 
as a chreideas iad anns an Ti air 
nach cual' iad iomradh ? agus 
cionnas a chluinneas iad gun 
searmonaiche ?" Rom. x. 14. 
"Uime sin, is ann o eisdeaclid a 
thig creidimh, agus eisdeachd tre 
fhocal De." Rom. x. 17. Agus 
tha'n c mhain gur e dleasnas 
dliaoine do! a dh' eisdeachd an t- 



soisgeil gu minic, ach is coir 
dhoibh na Scriobtuire a rannsach- 
adh gach la, gu dùrachdach, agus 
a bhi guidhe air Dia gu'm " fosg- 
ladh e an tuigse, chum gun tuig- 
eadh iad na scriobtuirean." Eoiii 
V. 39. " Fiosraichibh do leabhar 
an Tighearn, agus leughaibh." 
Isa. xxiv. 16. Ged a tha na dleas- 
nais so air an cur sios co soilleir 
ann am focal De, is tearc iadsan a 
ta'g an coimhead. Aidichidh na 
h-uile gn bheil e ceart, agus feum- 
ail a bhi feitheamh air an Tigh- 
earn ann am meadhonaibh nan 
gràs ; gidheadh bheir mòran leith- 
sgeulan truagh air an aghaidh 
chum iad fein f hirinneachadh,ann 
a bhi deanamh dearmad air na 
nithe sin a choimhead. Their 
mòran gu bheil an eaglais fada 
uatha — nach'eil eudach ceart aca 
leis an urrainn doibh dol do 'n t- 
-searmoin — nach d' fhuair iad a 
bheag de fhoghlum, air chor 's 
nach urradh dhoibh mòran leugh- 
aidh no ùrnuigh a dheanamh ; 
agus air a shon sin tha dòchas aca 
nach agair Dia iad. Mo thiuaighe ! 
cha'n eisd Dia ris na leithsgeulan 
sin aig uair bàis agus breitheanais. 
Nam biodh duals shaoghalta ri 
ftxotainn aig gach neach a dh* 
f heithcadh air Dia, cha 'n iadsan 
a bhiodh air dheireadh. Tha sin 
a'leigeadh ris gu bheil barrachd 
deigh aca air an t-saogal, na tha 
aca air Dia agus slaint'an anama; 
gu bheil iad a dh' easbhuidh Dhe, 
agus a'deanamh eucoir air an ana- 
maibh fein. 

2. Tha gràdh an t-saoghail' na 
namhuid, agus na ribe don anara 
CO mòr ris an diabhol, agus tha so 
comh-fhillte ann am briathraibh 
ar teagaisg. 'Nuair a bheachd- 
aicheas sinn air cleachdainn an t- 
sluaigh, chi sinn gu bheil sannt 
agus gràdh an t-saoghail a' treòr- 



85 



achadh mòran daoine gu bhi g 
innseadh bhreug, agus a'deanamh 
nithe £L ta tàireil, spìdeil, agus 
gràineil. «• 0/r is e gaol an 
airgid Ji-eumh gach uitc." 1. 
Tim. vi. 10. Tha gaol an airgid 
a'treòrachadh gu mèirle, gu mort 
agus gus gach uile aingidheachd. 
Ach ged a gheibh mèirlich, agus 
an leithide sin as, air uairibh o'n 
chroich, cha d' theid iad as o 
gheur cheartas De. Ciod air bith 
CO seòlta 'sa cheileas iad an 
gniomhara o sliùil an co-chreutair- 
ibh, gheibh Dia a mach iad, agus 
bheir e iad uair-eiginn, chum sol- 
uis agus nàire. Tha peacanna 
cuid do dhaoinibh fbllaiseach 
roimh-laimh, a' dol rompa chum 
breitheanais ; agus tha peacanna 
dhream araidh 'gan leantuinn. 
1. Tim. V. S't. Aon f hocal eile 
o Dhia ris na meirleich, " Bithibh 
cinnteach gum faigh 'ur peacaidh 
a mach sibh." Air. xxxii. 23. 

3. Tha gràdh an t-saoghail a' 
treòrachadh mòran do mhuinntir 
ar dùthcha gu bhi dol air an agh- 
aidh leisachleachdadh neo-mheas- 
ail, agus mhi-laghail sin, ris an 
abrar sinuglaireachd, is e sin a 
bhi toirt air an agliaidh ceairdean, 
agusmarsantachd, gu h-uaigneach, 
agus a' seachnadh na cis a ta 
dhgheach iocadh air an son. Tha 
iad so a' milleadh na muinntir a 
ta toirt na nithe ceudna air an 
aghaidh gu laghail, onorach. — tha 
iad a' spùinneadh an Righ, na h- 
uachdranachd, agus na dùthcha 
uile. Tha'n cleachdadh an agh- 
aidh lagh Dhe agus dhaoine, agus 
cha'n t'heud gun soirbhich leo. 
Is ann de oibre neo tharbhach an 
dorchadais so mar an ceudna. 
*' Agus na biodh comh-chomunn 
agaibh ri oibribh neo-tharbhach 
an dorchadais, ach gu ma fearr 
leibh an cronachadh." Eph. v. 



11. " Air an aobhar sin thugaibh 
do na h-uile an dlighe fein ; càin 
dhà-san d'an dlighear càin ; cis 
dhàsan d'an dhghear cis, eagal 
dhasan d'an dlighear eagal, agus 
urram dhasan d'an dlighear urram." 
Rom. xiii. 7. 

4. Tha gràdh an t-saoghail a' 
treòrachadh mòran a ta fo dheagh 
ainm, a ta'g aideachadh diadhachd, 
agus a ta air doigh eile measail san 
dùthaich gu slaoightireachd, agus 
a bhi gu carach meallta' nan gnotli- 
aichibh saoghalta. 'Nuair a bhios 
iad ri reic agus ri ceannachd,'s ann 
a chithear ciod an steigh air a'bheil 
iad. Innsidh iad gu bheil na 
nithe a bhitheas iad a reic mòran 
ni's fearr na bhitheas f hios aca a 
ta iad, an dùil ris an tuille luach 
f haotainn air an son ; agus bith- 
idh iad a' cur sios air na nithibh a 
bhitheas iad a'ceannach, chum an 
luach a tlioirt a nuas. Cha'n'eil 
umhaill aca ged bhiodh call aig 
an coimhearsnach ma gheibh iad 
fein buannachd. Mar sin a ta iad 
le'n cuilblieartaibh, agus le 'm 
breugan, a reic an anama fein ris 
an diabhol, air son beagan de'n t- 
t-saoghal. O! b' fhearr gu'n 
cuimhnicheadh a mhuinntir so 
briàthran ar teagaisg. Tha iad le 
'n àmhuiitean a' taisbeanadh gu 
bheil barrachd graidh aca do'n t- 
saoghal na tha aca do Dhia. Clia 
'n e sin a mhàin, ach tha iad a' 
taisbeanadh nach 'eil gradh idir 
aca do Dhia. " Ma ghràdhaich- 
eas neach air bith an saoghal, cha 
'n 'eil gradh an Athar ann." ] . 
Eoin ii. 15. Seadh is usadh do 
chcmhal dol troimli chro sndth- 
aide na dhoibh so dol a steach 
do rioghachd Dhe. Tha'n dream 
a ta air an toirt suas mar so do'n 
t-saoghal, air an cumail o bhi faot- 
ainn buannachd o f hocal De, 
'nuair a ta iad ga eisdeaclid. Chi 



86 



6inn ann an cosamhlachd an t- 
sìoladair, gu bheil ro-chùram an 
t-saoghail so, agus mealltaireachd 
beartais, air an coimeas ris an 
droigliinn, a' lìonadh agus a' bior- 
adh a chridhe, le iomaguin agus 
nii-sliuaimlineas, air chor 's gu 
bheil e miìchadhanf/wcail,agm 
ga fhdgail (run toradh. Tlia 
bhi labhaiit bhreug, mar an ceud- 
na a' dearbhadli nach 'eil iad nan 
sluagh do Dhia. Oir thubhairt e, 
Gu deimhin is iad mo shluagh, 
clann nach dean br-cug. Isa.lxiii. 
8. Ach is ann a tha iad nan 
cloinn do'n diabhol. " Tha sibhse 
bhur n-athair an diabliol, agus is 
iad ana-mhianna bhur n-athar a's 
toil leibh a dheanamh : bha esan 
na mhortair o thus, agus cba d' 
fhan e san f hirinn, a chionn nach 
eil firinn ann. 'Nuair a hibhras 
e breug, is ann uaitli fein a ta e 
labhairt ; oir is breugaire e, agus 
is e athair na breige.'" Eoin viii. 
44'. Agus tha Dia ag ràdh gu 'm 
bi an cuibhrionn air a thoirt do na 
h-uile bhreiigairibh maille ris an 
diabhol agus r'a ainglibh " anns 
an loch a ta dearg-lasadh le teine 
aguspronnusc, ni is e an dara bàs." 
Foill. xxi. 8. Tha iad so uile a' 
dearbhadh, cha'n e a nihàin gu 
bheil iad '^' dearmad na nithibh 
a bluiineas d'an sith, acli tha iad 
a' deanamh dimeas air Dia, agus 
air slainte an anama. 

5. Tha niòran a' caitheadh am 
beatha mar nach biodh Dia gam 
faicinn, no ga'n cluinntinn. Tha 
'n aigne suidhichte air nithibh 
truaillidhan t-saoghail, agus thaiad 
a' deanamh uaill agus ràiteachas 
anns na nithibh dam bu choir 
nàire chur orra. Tha e air 
innse dliuinn gu bheil iad nan 
nainihdean do chrann-ceusaidh 
C'hriosd, agus gur e is deircadh 
dhoibh bhi air an sgrios, " Oir mar 



a ta mòran a' gluasad, mu n 
dubhairt mi gu minic ribh, agus 
mu bheil mi nis, eadhon a gul, ag 
ràdh ribh gur naimhdean iad do 
chrann-ceusaidh Chriosd, dan 
deireadh bhi air an sgrios, d'an dia 
am brù ; agus aig a'bheil an glòir' 
nan nàire,aiga'bheil anaireairjnith- 
ibh talmhaidh." Phil. iii. 18, 19. 
Tha'n inntiim fheolmhor na 
naimhdeas an aghaidh Dhe, 
agus 'na bds ; agus tha mhuinn- 
tir a tha gan toirt fein thairis gu 
bhi deanamh toil na feòla, agus 
nan smuainte a' deanamh toil na 
feòla, agus nan smuainte a'dearbh- 
adh gu bheil iad air am beo-ghlac- 
adh aig an diabhol chum a thoile. 
Cha'n'eil Satan a' toirt a mach an 
seirbhis a dh' aindeoin, ach a ta 
iadsan ga 'n reic fein gu toileach 
chum seirbhis a dheanamh dha. 
Mar sin " reic Ahab e fein a 
dheanamh uilc ann an sùilibh an 
Tighearna." 1. High xxi. 20. 
" Feuch, air son 'ur do-bheartan 
tha sibh air bhur reiceadh." Isa. 
1. 1. 

Tha cealg a chridhe co niòr, 
agus truaill'eachd nàduir co laidir, 
is gu'm bheil mòran, 'nuair a tha 
buaireadh fa'n comhair a' dol air 
an aghaidh gu bhi deanamh nithe 
a tha firinn Dhe, agus an coguis 
fein ag innseadh dhoibh a dhùin- 
eas iad a mach a rioghachd nèamh. 
O mo chairdean 'se so a mhalairt 
bhrònach, daoin' a bhi reiceadh 
an anama, agus an coir air sonas, 
air son toil-inntinn a pbeacaidh ! 
Is ann mar sin a rinn Esau 'nuair 
a reic e air son aon ghreim bidh 
coil' a cheud-bhreithe,Gin.xxv.33. 
Cuimhnicheaniaid ciod a ta 'n t- 
abstoi ag radii, a thachair dhà-san 
an lorg sin a dheanamh. '•' Oir a 
ta f hios agaibh 'nuair a b' liill leis 
an deigh sin am beannachadh a 
shealbhachadh, gu'n do dhiCiltudh 



87 



e : oir cha d'f liuair e ait aithreach- 
ais, (an cridhe athar) ge do dh'iarr 
se e gu dùrachdacb le deuraibh." 
Eabh. xii. 17. 

III. Bheir sinn fainear cuid de 
na nithe a tha dearbhadh gu'm bi 
callneo-chriochnach aig a mhuinn- 
tir a chaiDeasan anam. 

1. Tha mòran a' reic an anama 
fein, agus an sonais air son an t- 
saoghal, agus gidheadh cha 'n 'eil 
iad ' a'faotainn ach fior bheagan 
de'n t-saoghail na dhèigh sin uile. 
Ged a gheallas an diabhol mòran 
nithe do dhaoinibh, cha'n'eil e na 
chomas an toirt seachad. 'Nuair 
a labhras e breug, is ann uaith fein 
a ta e labhaiit. Is cràiteach an 
ni bhi faicinn a liuthad neach 'sa 
tha ann am bochduinn, agus an 
uireasbhuidh san t-saoghal so, 
gidheadh aig a'bheil an cridhe co 
leagta ris na nithibh a ta ga'n 
trèigsinn 's nach urradh dhoibh 
sealituinnri Criosd. Tliaiad bochd 
agus truagh anns an t-saoghal so, 
agus tha iad a'ruith gu dian air an t- 
shghe leathainn a ta treorachadh 
chum sgrios agus truaighe shiorr- 
uidh. Nach ann aig an diabhol a 
tha bhuaidh-mhealiaidh thairis 
orra ? Ged a ta e ga'm mealiadh 
mile uair gach la, gidheadh bheir 
iad creideas agus geilldha air thois- 
each air Dia ; ach cha mheall e iad 
nl's faide na gu ruig am bàs : oir an 
sin fosglar an sùilean, chum 's gu 
'm faic iad am mearachd, gu 'm 
mothaich iad an truaighe, agus 
gheibh iad siorruidheachd gu bhi 
caoidh an amaideachd. 

2. Ach ged a thionaladh duine 
stòras, ged a chàrnadh e cruinn 
or mar an duslach,cha'n'eil dearbh- 
adh aige gun lean e ris, " Oir gu 
cinnteach ni saibhreas sgiathan 
dha fein mar iolaire a dh'itealaich- 
eas chum nan nèamh." Gnath. 
xxiii. 6. Ach ged a leanadh saibh- 
reas ri duine, agus ged bu chom- 



asach gu'n cosnadh aon duine an 
saoghal uile, ciod a bhuannachd a 
bhiodh ann da ma chailleas e 
'anam ? oir an sin caillidh en 
saoghal, agus gach sonaseile maille 
ris. Ciod am feum a ni stòras do 
dhuine air leabaidh a bhàis ? C/ia 
'7i'cil tairhhe ann an saibhreas 
ann an Id najeirge. Gnath. xi. 
4. Chan iadsan aig am mo a' 
bheil do shaibhreas is mo sonas 
oir cha'n urrainn an saoghal sonas 
a thoirt seachad. Gun amharus, 
tha e doirbh a thoirt air daoine 
bochd so a chreidsinn ; ach dh' 
fhaodadh am mothachadh fein do 
thaobh nithe eile an ni so a theag- 
asg dhoibh ; oir tha cuid de nithe 
aca o'n robh fùil aca ri sonas ma 
'n d' f huair iad sealbh orra, ach a 
nis a ta toirt cràdh agus briseadh 
cridhe dhoibh. Is amhuil a ta 
chùis do thaobh an t-saoghail. 
Ach ged bu chomasach gu 'n d' 
thugadh an saoghal sonas seachad, 
agus gu'n leanadh e ri duine re a 
làithean uile, cha bhiodh ann ach 
sonas diombuan oir, cha 'n 'eil 
dearbhadh aig neach gu'm fliigh- 
eadh e aon mhionaid de dh' ùine 
chum a shealbhachadh. Tha so 
soiileir o'n chosamlilachd a leanas. 
" Thug fearann duine shaibhir 
àraidh bàrr pailt' uaith ; smuain- 
ich e ann fein, ag ràdh, Ciod a ni 
mi, chionn nach'eil agam ait anns 
an cruinnich mi mo thoraidh? 
Agus thubhairt e, Ni mi so: leag- 
aidh mi mo sliaibhlean, agus tog- 
aidh mi saibhlean a's mo; agus 
cruinnichidh mi annta sin mo thor- 
aidh uile, agus mo nihaoin. Agus 
their mi ri m' anam, Anam, a ta 
agad mòran do nithibh maithe air 
an tasgaidh fa chomhair mòrain 
bhliadhnacha ; gabh fois, ith, òl 
a's bi subhach. Ach thubhairt 
Dia ris, Amadain, air an oidhche 
so fein iarrar t-anam uait: an sin 



88 



cò dlia a bhuineas na nitlie a dh' 
ulluicli tliu ? Is ann mar sin a 
ta'n ti a tliaisgeas ionmhas dha 
fein, agus nacheil saibliir a thaobh 
Dhe. Luc. 12. 16 — xii. 

3. Bithidh an call a dh' f liuil- 
ingeas an dream a chailleas an an- 
ama fein do-labhairt, oir bithidh 
iad ga fhulang fad siorruidh- 
eachd. Cha mhothaich iad so 
gus an d'thig am bàs. 'Anns an 
t-saoghal so tha mòran de thròc- 
airean ga 'n sealbhachadh aig na 
daoine is measa; ach cha nochd 
Dia am braon as higha do throe- 
air do na h-aingidh anns an t- 
saoghal ri teachd. 'Nuair agheibh 
iad bus thcid am fuadach airfalbh 
o Icithaireachd Dhe a dh'ionnsuidh 
iomall dorchadais an leth am 
nmigh. "Bithidh an sin gul agus 
giosgan fhiacal,'' Mat. viii. 12. 
Bithidli uile chumhachd Dhe air 
tionndadh nan aghaidh, agus 
bheir e dhoibh an cuibhrionn 
ann an ifrinn am meadhon an 



teine nach viuchnr a chaoidh. 
Far nach hdsaich aii cnuimh^ 
agus nach d' theid an feme as. 
Anns an ionad oillteil sin, bithidh 
iad maille ris na deamhain, a' ful- 
ang dòruinn fo dhioghaltas teine 
shiorruidh, a reir t'irinn, agus 
geur-cheartas De. " Agus bith- 
idh deatach am peine-san ag èir- 
igh suas gu saoghal nan saoghal." 
Taisb. xiv. 11. " Is ni eagallach 
tuiteam ann an lamhaibh an De 
bheo." Eabh. x. 31. Oir a ta 
ar Dia-ne na theine dian loisg- 
each." Eabh. xii. 4. O smuain- 
ticheadh na h-aingidh ciod a tha 
Dia ag ràdh m'an chùis. " Co 
'nar measg a ghabhas còmhnuidh 
maille ri lasraichibh siorruidh." 
Isa. xxxiii. 14. An urrainn do 
chridhe fulang, no'n urrainn do 
lamhan a bhi làidir anns na làith- 
ibh anns am buin mise riut? Mise 
lehobhah labhair, agus ni mi." 
Esec.xxii. 14. 



W. R. M'PHUN PUBLISHER, GLASGOW, 
W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART, 
EDINBURGH. 



1830. 



SEARMOIN. 

CEUD MHIOS AN FHOGHARAIDH. 



Gnath. XV. 9. 

Tha slighe luchd na h-aingidheachd 'na ciiis ghrkin do'n Tlghearna. 



Tha e an aire cuid mhòr do luchd 
na h-eucorach, an dara cuid gu'ra 
bheil an Ti a's àirde gu tur ain- 
eolacli air na nithibh tha tachairt 
as t-saoghal so, no air bheag sam 
bith nach 'eil mòr shuim aige do 
ghiùlan chlann nan daoin' air tal- 
arah. Cha'n f heud iad a shaoil- 
slnn gu 'm bheil esan diomach 
dhiubh a leith nan nithe sa' bheil 
an tlachd agus d'an tug iad ùigh, 
agus cha'n'eil iad a creidsinn gu'm 
bheil a bheag d' an giulan co 
fhuathach leis-san sab'àiil le cuid 
dodhaoinibh a chur 'an ceill doibh; 
agus 'se so tha 'ga dheanamh 'na 
ni CO fhaoin 'nam beachd a 
bhi ciontach do pheacadh. 'Se 
an ni ris am bheil mòran air an 
cleachdadh, agus air am bheil 'an 
deigh. 'S leoir am buaireadh a's 
lugha thoirt orra bhi ciontach 
dheth ; agus 'an riochd cur an' 
aghaidh a bhuairidh no dol a rathad 
a pheacaidh, 's ann a tha iad 'an 
tòir air mar an ni sa' bheil an 
tlachd, agus air am mo am miann. 
Tha 'n t-olc air fas co gnàth- 
aichte 's nach 'eil uamhunn aig 
daoin' ach roimh na peacanna a's 
uamharra na cheile, mar a' ta na 
h-uilc sin a choisneas mi-chliu do 
dhaoin' am measgan comh-chreut- 
airean, no thairngeas dioghaltas 
saoghalt' orr', agus cha'n 'eil iad- 
No. 12, New Series.] m 



san ach tearc. — Ach, ge be sam 
bith a's barail do luchd na h-eu- 
corach sa' chilis so, 's 'sgeul cinn- 
teach ged' tha Dia 'na theampull 
air neamh, nach folaichear airsan 
beud, ach gur leur d' a rosguibh 
gach ni agus neach a th' ann san 
domhan mhòr gu h-iomlan. 
Tha e sgrùdadh cridheachan 's a 
rannsachadh àìrnean chlann nan 
daoin', a' faicinn gach smaointeach 
diomhair tha 'g eiridh suas 's an 
anam, a' cluinntinn gach focal tha 
tigh'nn o'n bheul, agus fianuiseach 
air ar n-uile ghiiilan ; agus mar is 
ionmhuinn leis a choir, ag amharc 
a ghnà air na fireanaibh le deagh- 
ghnùis, tha Ian dearbhabh againn 
gur fuath le'anam gach gnè uilc, 
agus gu'm bheil slighe luchd na 
h-aingidheachd 'na cùis ghràin do 

'n Tighearna 'Anlabhairta nise 

ni's pailte o na briathraibh sin 
bheir sinn oidheirp, 

I. Air slighe luchd na h-aingidh- 
eachd 'an càil a choraharrach" a 
mach dhuibh, agus 

II. Cuid do na nithibh ain- 
meachadh dhuibh tha dearbhadh 
dhuinn gu'm bheil an t-slighe so 
na cùis ghràin do 'n Tighearna. 
Taireis labhairt ris gach aon diubh 
sin fa-leith. cuiridh sinn crioch air 
an iomlan le foghna aith-ghearr. 

I. Tha sinn, matà, gu slighe 
[^Price Tn-opence. 



90 



na h-aingidheachd a chomlianach' 
a niach. 'Se an ni araiclh 'sam 
bheil an t-àrd Chruilbear air cur 
dealachadh eadar mac an duin- 
agus gach creutair tha 'g àiteach' 
an t-saoghail-so, gu'm bheil e air 
buileacliadh airsiin 'na aonar ciall 
agus tuigse leis am bheil e com- 
asach air eòlas a ghcibliail air a 
thoil, agus ùmhlachd a thoirt d'a 
aitheantaibh. Nochd Dia a 
mhaitheas airmhodh ro iongantach 
ann am foillseachadh a thoil do 
chlann nan daoine. 'Nuair nach bu 
leòir an tuigse fein g'a leirsinn an 
deigh dar nadur a bhi air a thruaill- 
eadh leis a pheacadh, dh' fhoill- 
sich e stàtuin agus a bhreitheanais 
agus thug e lagh naomha do 
chlainn Israeli a th'againn a nis 
am measg ar lamb, agus sin cuid- 
eachd air a mhineacbadh dhuinn 
ogus air a spar r ad h oirnn le 
neacb nach lugha na aon-ghin mic 
an De a's ro àirde. 

Nise 'se aingidheachd no jjeac- 
adh briseadh lagha Dhe, agus tha 
daoine ciontach dhetli 'nuair tha 
iad an guth, no an gniomh, no 
an smuainteachadh aon cluiid 
a dearmad ni sam bith tha Diu 
ag àithneadh dhoibh 'na lagh, no 
deanamh aon ni thaesan a' toirm- 
easg dhoibh ; agus thu iad an sin 
ag imeachd air slighe na h-ain- 
gidheachd, 'nuair tha iad d' an 
deòin agus le'm fios a toirt caid- 
reamh do pheacadh sam bith 'nan 
cridhe, 's a deanamh giiàth-obair 
dheth 'nan caithe-beatha. Goir- 
ear slighe duine, tha fios agaibli, 
do'n iùl air am bheil e 'g imeachd 
nuair tha e Iriall a aon dCithaich 
no riogliachd gu dùthaich no 
rioghachd eile. Cha'n'eil annain- 
ne gu leir ach luchd cuairt 'an 
dùthaich choimhich air talamh. 
'Si 'n uaigh crioch ar turuis 
thaobh an t-saoghail so, ach 



's f hada mu'n e sin ceann ar n- 
iiighe. 'Nuair tha'n corp air a 
thasguidh san uaigh 's a pillrinn 
do'n duslach as an d-thainig e,tha'n 
t-anam airatharrachadh do shaogh- 
al siorruidh. Cha 'n ionaiin idir 
cor do gach neach san ath-shaogh- 
al. Am feadh 'sa bhios cuid do 
dhaoin' air an ardachadh gu glòir 
agus sonas do-labhairt, bidh daoin' 
eile air an sgaradh gu truaighe 
bhios iomlan sior-mhaireannach, 
agus 's ann a reir an giùlain 'sa 
bheatha so bhios an cor san ath- 
shaoghal air orduchadh. An 
neach a chaith a bheatha gu 
diadhaidh naomha, bidh esan son- 
a, an neach a ghluais gu h-ain- 
gidh olc, bithidh se trungh. Ann 
am focal De, uime sin, goirear 
slighe na fireantachd agus na 
beatha do 'n chaithe beatha 
nèamhaidh naomha sin tha treòr- 
achadh dhaoin e gu glòir agus 
sonas, agus slighe na h-aingidh- 
eachd agus a bhàis do'n ghiùlan 
aingidh olc sin d' an tuarasdal 
sgrios agus doruinn shiorruidh. 

Nise tha daoin' ag imeachd* an 
slighe na h-aingidlieachd cha 'ne 
'niliàin"nuair tha iad a cur ri peac- 
aibh uamh'ra mar ata mortadh 
agus marbhadh, braid agus meirle, 
striopachas agus adhaltrannas, tha 
iad a gnàtliachadh pheacanna 
eile d' am bheil beag suim aig 
mòran do dhaoinibh an t-saoghail, 
mar ata gàbhann agus breugan, 
mionnan agus briathran, misg 
agus pòit, briseadh la na sàbaid, 
agus an leithide sin. Tha iad so 
gu leir an' aghaidh lagh Dhe, ag- 
us cha 'n 'eil teagamh nach 
'eil gach neach a tha g'an 
cleachdadh ag imeachd 'an 
slighe na h-aingidheachd. Ann 
am briathraibh aithgliearra tha 
gach aon ag imeachd san t-slighe so 
a tha deanamh gnà-obair do ni 



91 



sam bith a tlia gu calg dlnreach 
an aghaidh lagh agus toil De mar 
tha iad air am foillseachadh dlia. 
Ach feudaidh cuid do dhaoin- 
ibh bhi ealamh gus a radii, Ma 
tha ma scadh sliglie na h-aingidli- 
eachd co fharsuing, am bheil 
aon do shiioclid an duine tha toirt 
ùmhlachd ioralan do lagh Dhe, 
nach 'eil air an laimh eil'an guth, 
an gniomh agus an smuainteach a' 
teachd gach la a dheigh Iciimh air 
a thoil, agus mu'm feudar iiime 
sin a ràdh nach i so an t-slighe sa' 
bheil iad ag imcachd ? Agus 's 
eiginn gun teagamh aideachadh 
nach do ghineadh riamh le mnao- 
ith, a mach o'n Fhear-shaoraidh 
ghlòrmhoramhàin, neach sam bith 
a thug Ian ùmhlachd do lagh Dhe, 
agus a b'urradh 'na lorg sin a ràdh 
nach do ghluais e bheag no mhòr 
'an slighe na h-aingidheachd. 'S 
Ì so an t-slighe 'sa'bheil an nàdur 
Iruaiilidh sin tha uile chlann nan 
daoin' a nis' a toirt leo chum an 
l-saoghaiFgan aomadh gu gluasad, 
agus an cian a nihaireas iad fo 
chumhachd an nàduir so gheibh- 
ear iad an comhnuidh ag imeachd 
air an t-slighe sin. 'S ann 'an so 
niata tha'n t-eadar-dhealachadh 
mòr eadar an duin' aingidh agus 
an t-ionracan, am feadh 'sa tha an 
duin' aingidh a marsuinn'an staid 
naduir, gu'm bheil an t-ionracan 
air iompachadh o pheacadh gu 
naomhachd, agus le oibreachadh 
Spioraid Dhe air a thoirt o staid 
naduir gu staid gràis. Cha 'n 'eil 
'na lorg so tighearnas ni's f haid' 
aig a pheacadh air, ionnas gu'n 
caitheadh e a bheatha tuill' ann, 
no gu'n tugadli e geill da 'na 
anmiannuibh. Cha d'fhuair an 
duin' aingidh riamh sealladh iom- 
chuidh do chiont' agus do ghràin- 
ealachd a pheacaidh no da mhi- 
thoillteannas fein 'na lorg. Tha 
'thridhe aig an olc : 'se 'ni air am 



bheJl a dheigh, agus 'sam mo a 
thiacha agus an obair a tha e 
ghnà a cleachdadh, gun ach beag 
umhaill do'n tàmailt a tha e le sin 
a toirt do Dhia, do'n choire tha e 
deanamh d'a cho'-chreutairibh, no 
do'n truaighe ris am bheil e 'ga 
f hagail fein sgaoilte'na lorg. Tha 
sùilean an ionracain, ge'ta, air am 
fosgladh ionnas gu'm bheil e faic- 
inn gur e'm peacadh olc is mo 
sam bith, agus an ni is mathair- 
aobhair do gach dòruinn agus 
truaighe a th' ann san domhan gu 
h-iomlan. Tha aithreachas goirt 
air gun robh e fein riamh ciontach 
dheth, agus tha e a nochdadh 
treibhdhireas aithreachais le cul a 
chuir ris 'na 'chaithe-beatha agus 
'na'ghiùlan - Mar tha'n duin'àing- 
idh air an laimh eil' a raarsuinn fo 
chumhachd a pheacaidh, tha e 'n 
comhnuidh' ga chleachdadh 'na 
chaithe-beatha. Cha 'n 'eil duine 
sam bith gun amharus co aingidh 
's gu'm bheil e deanamh gnà 
obair do gach aon pheacadh. Tha 
lagh a rioghachd agus riaghailt a 
dhùthcha cur a chomas mòran 
pheacanna chur an' gniomh, agus 
tha peacanna eil' ann gus nach'eil 
a nàdur fein co mòr 'ga aomadh, 
ach do na peacaibh air am bheil e 
ni's te<)ma na cheile tha 'n duin' 
aingidh gu tur fo dhaorsa, ionnas 
gu'm bheil e mar a bhiadh agus 
mar a dheoch dha a bhi gan 
gnàthachadh. Tha'n t-ionra- 
can gidlieadli air'f haicill an agh- 
aidh gach aon pheacadh, agus thar 
gach aon an aghaidh nam peac- 
anna sin gus am bheil e 'ga aith- 
neachadh fein ni's so-aomaidh na 
cheile, Tha esan a toirt fainear a 
chridhe agus a chaithe-beath' a 
chumadh ri lagh agus toil De mar 
tha iad air am foillseachadh dha, 
agus cha luaithe tha e toirt fainear 
gu'm bheil earrann sam bith d'a 
ghiùlan an' aghaidh toil De, na 



92 



tha e ealamh gu cùl a chur ris ged 
robh sin cràiteach dha mar an 
làmh dheas a ghearradh dheth,no 
'n t-sùil dheas a spionadh as. 
Cha bhuanaich esan am peacadh 
sam bith d'ashuaraicheadle'dheòin 
agus le 'fhios. Feudaidh an 
duin' aingidh gun amharus air 
uairibhnapeacannaa'sionmhuinn- 
liche leis a cliuiteachadh. Tha e 
ealamb gu sin a dheanamh gu h- 
àraidh rè làthaibh tinnis agus an- 
shocrach, no nuair a thairngeas 
iad calldach no mi-cbliu saoghalt' 
air, ach cha luaithe bhios coth- 
rom aig' air an olc a dheanamh, 
no tha e pilUinn d'a ionnsuidh aris 
mar am madadh chum a sgeath- 
adh fein, agus a mhuchd a chaidh 
nigheadh chum a h-aoineagan 'sa 
chlàbar. Tha'n t-ionracan, a' cur 
an aghaidh an uilc anns gach am, 
agus cha toir cliù no mi-chliu 
dhaoine, calldach no buannachd 
shaoghalt' airsan buanachadh an 
ni sam bith a bhios' an aghaidh 
lagh Dhe agus solus a chogais. 
Agus cha'ne mhàin gu'm bheil an 
t-ionracan air an doigh so a cur 
cùl ris an olc ; tha e mar an 
ceudn' a' deanamh maith ; agus 
cha'n iad cuid d'a dhleasnais amh- 
àin tha e toirt fainear a' chur an' 
gniomh, ach gach aon diubh : tha 
suim aige do Ian chuairt a dhleas- 
nais, tha e freasdalach air bhi 'na 
dhleasnas do Dhia co maith 's 
do dhuine, 's a bhi naomha 
'na 'chridhe co maith 's na 
chaithe-beatha ; agus cha 'n e 
idir gaol cliù no tairbhe shaogh- 
alta tha 'ga aomadh gu gluasad 
air an doigh so, acli am mùthadh 
beannaicht' a th' air a dheanamh 
'na nàdur agus'an suitheachadh a 
chridhe, oir mar is dual do dheagh 
chraoibh toradh maith a tlioirt 
uuipe 's amhuil sin a tha fiieant- 
achd agus naomhachd a'sruthadli 
o'n nàdur nuadh agus nèamhuidh 
a th' air oibreachadh san fhior 



aithreachan agus san ionracan 
thrèibhdhireach. Cha'n ann uime 
sin, air amannuibh sunraichfamh- 
àin tha esan a' toirt fainear a 
dhleasnais a chur an gniomh, ach 
anns gach am, ge b'e ni a dh' eir- 
eas dha 'na lorg sin thaobh an t- 
saoghail so. Tlia e fior gun amh- 
arus nach 'eil ionracas duine sam 
bith CO sheasmhach sa' bheatha 
so, 's gun teid aige air uile dhleas- 
nais a chur an' gniomh 's gach 
am, no co fhoirf'e 's gu'm feud 
e an cur an gniomh am sam bith 
air m.hodh coilionta. Tha e ge'ta 
ghnà mar chùram air an f hirean 
uile dhleasnais a chur an'gniomh- 
gu treibhdhireach, agus cha 'n eil 
ni is mo tha toirt do thoil-inntinn 
da na 'nuait a tha dol aige air sin 
a dheanamh gu cubhaidh. Le 
gluasad air an doigh so gu seasmh- 
ach air cheumannuibh na f ireant- 
achd bidh eòlas air an deagh 
shlighe sin a fas 'an còmhnuidh ni 
's pailte, agus a thlachd innte d'a 
rèir sin a dol gach la am meud, 
gus mu dheire am bi e mar a 
bhiadh agus a dheoch dha-san 
rijn agus toil Athar nèamhuidh a 
dheanamh, agus tha e air an doigh 
so cosmhuil ri solus na maidne a 
dh' f hàsas ni's soilleire agus ni 's 
soilleire gus an tig mu dheire an 
la iomJan. Ged' tha'n duin' aing- 
idh air an laimh eil' a'cur cuid d'a 
dhleasnais an' gniomh cha 'n *eil a 
chridhe idir san obair, tha e 'ga 
dheanamh sin amhàin a thoileach- 
adh a choguis, no chum càileiginn 
do bhuannachd shaoghalt' a 
mhealtainn, agus am feadh is beag 
leis an f hirean na dh' f heudas e 
dheanamh a leith a Dhe agus a 
Shlànuighir, 's ann is mòr leis 
an duin' aingidh na dh' f heumas 
e dheanamh mu'm feud dCiil a bhi 
aigeri dol asodhòruinnshiorruidh. 
Cha'n'eil idir suim aige-san do Ian 
chuairt a dhleasnais, agus na dleas- 
nais sin a tha e tairgse chur an' 



9S 



gniomh, tha e 'ga dheanamh co' 
chearbach 's gu'm bheil f hirean- 
tachd fein 'na cùis ghràin do'n 
Tighearna. 'S leòir an leith-sgeul 
a's suaraiche gu toirt air an leig- 
eil air dearmad, agus cha 'n 'eil 
uair a tha e deananih sin nach'eil 
e g'an aithneach ni's deacaire ri 
chur an gniomh. Tha e na lorg 
so a fas gach la ni's fuathaiche 
orra, ionnas gu'm bheil e'n cunn- 
art ri h-ùine a dhlcasannais aleig- 
eil a lion beagan is beagan, air 
dearmad gu tur, agus tha'f hireant- 
achd cosmhuil ris a cheò mhoch- 
thràthach, agus ri drùchd na 
maidne a shiùbhlas gu grad air 
falbh. So againn a nise, m' ata, 
slighe luchd na h-aingidheachd 
agus càileiginn do'n dealachadh 
tha eadar e agus slighe na f ire- 
antachd, agus mar is toigh leinne 
ar n-anama,thig e dhuinn ar cridh' 
agus ar caithe-beatha fein a rann- 
sachadh a dh' fheuchainn co 
dhiùbh slighe air am bheil sinn ag 
imeachd. Air an dara aon diubh 
tha gach aon do shiiochd an duin' 
a' siubhal na thuras tre f hàsach 
an t-saoghail so, agus co chinnt- 
each sa tha Dia's na flaitheasuibh, 
mar tha slighe na fireantachd a 
seòladh dhaoine chum na cath- 
racha nèarahuidh far am bheil Ian 
aoibhneas agus subhachas siorr- 
uidh, tha slighe na h-ainjridheachd 
g'an treòrachadh a dh' iomall 
dorchadais far am bi gul agus 
giosgan fhiacal, agus as am bi 
deatach am pèin ag eiridh suas gu 
saoghal nan saoghal, agus tha so 
'gar toirt air ar n-adhait a nis' a 
dh' ainmeachadh dhuibh, mar a 
chuir sinn romhainn, 

II. Cuid do na nithibh tha 
dearbhadh dhuinn gu 'm bheil 
slighe luchd na h-aingidheachd'na 
cùis ghràin do'n Tighearna. 

1. Tha ioralaineachd ghlòrmhor 
Dhe, mata, a dearbhadh dhuinn 



gu'm feum gach sligh' aingidh olc 
sam bith bhi gràineil'na bheachd- 
san. Mar tha esan coilionta sgach 
deagh bhuaidh tha fhios againn 
gum feum e bhi iomlan am fir- 
eantachd agus an' naomhachd. 
'S leur dha-san gach ni agus neach 
'nan snuagh agus 'nan dreach fein, 
agus mar is ionmhuinn leis a choir 
ag amharc a ghnà air na fireanaibh 
1e deagh ghnùis, cha 'n 'eil teag- 
amh nach 'eil gach gne uilc agus 
aingidheachd thar tomhas grain- 
ed na bheachd-san. Ma's fuath- 
ach leis an duine dhireach choir 
iad sin 'nuair tha e 'gan toirt fai- 
near 'an caithe-beatha agus an 
giùlan a cho'-chreutairean, co is 
urradh a radh cia grained 'sa dh' 
f heumas iad a bhi do'n Ti uile 
ghlòrmhor sin air neamh tha faic- 
inn gach togradh olc agus smuain- 
each aingidh tha faghail caid- 
reamh 'an anam luchd na h-eu- 
corach, d'an aithne an innleachd- 
an mi-chneasda gu lèir,agus gach 
droch gniomh mum feud iad gabh- 
ail, agus a tha ni's gioine'na rosg- 
aibh na gu'm feud e amharc air 
peacadh, agus co fhoirfe 'na 
naomhachd's gu'm bheil e faghail 
amaideachd 'an ainglibh na soillse 
fein ? Agus mar tha naomhachd 
Dhe a dearbhadh dhuinn air an 
doigh so gu'm feum gach sligh* 
aingidh olc a bhi gràineil na 
bheachdsan, tha ceartas an Ti 
bheannaichte sin a dearbhadh 
dhuinn an ni ceudna. =S esaa 
Uachdaran cothromach na cruinne 
a th' air toirt reachdan agus òrd- 
uighean co cheart d'a chreut- 
airibh 's gur eiginn do luchd na 
h-aingidheachd fein aideachadh 
gum bheil e ceangailt' orra gèill a 
thoirt doibh sa' cheart am sa'bheil 
iad le'm briseadh g an sakairt gach 
la fo'n cosaibh. Nise tha ceartas 
neo-chlaon an uile chumhachd- 
aich a' cur mar fhiachaibh air 



94 



suim gun chumadh a bhi aige do 
na leacliduibli ro chothromach 
so. Cha'n fheud esan leigeil leis 
a bliiiseadh a's lugba air aon 
diubh dol as gun dioghaltas, no 
gun tlioi-Ieasachadh iòmchuidh 
fhaghail as a leith. 'Nuair a thuit 
an duine air tus, uime sin,cbai-obh 
dol as aige o sgrios agus o dbòr- 
uinn shiorruidh gus an do sheas 
Mac siorruidb Dliesa bheumeadar 
e 'sa Chruith'ear, agus gu'n do 
gliabh esan air fein an dioghaltas 
a thoill eusaontas ar ceud sinnsir. 
Ma bhuin an Ti a's àirde, m' ata, 
CO gheur theann ris an duine 
a leith acheud seachrain, am bheil 
a bharail againn gur dol as dhoibh- 
san a th' air an t-seacliran re Ciine 
am beatha gu li-iomlan ? Tha e 
fior gun amharus nacli 'eil tlachd 
sam bith aig an-Uile chumhach- 
dacli ann am bàs a chiontaich, 
Tha e le mòr f had-f hulangas a 
giùian le soithichibh na feirgefein 
a th' air an òrduchadh gu sgrios. 
Agus do bhri nach 'eil dioghaltas 
obann 'ga dheanamh air dhaoin- 
ibh a leith am mi-ghniomharuibh, 
tha mòran do luchd na h-aingidh- 
eachd a' gabhail misnich dlioibh 
fein gu biianachadh san olc le 
dòchas gun teid iad fa-dheòigh as 
gun dioghaltas gu tur. Achged' 
tha Dia fad-fhulangach cha 'n 'eil 
e idir a còrdadh r'a gheur chear- 
tas gum biodh e sior f hulangach. 
Ma bha eiric co' nihòr feumail a 
leith a cheud pheacaidh, cionnas 
a theid a nihuinntir as gun diogh 
aitas a chuir ris an olc re am 
an btatha gu tur. Ma bhuin an 
Ti as àirde co' geur theann ri 
aonghinMhicfein'nuaira fhuaradh 
e 'an riochd pheacach, cia eagall- 
ach an diogiialtas a ni e air a 
mhuinntir sin a ghiuais 'an siighe 
na h-aingidheaclid fad cuairt am 
beatha gu tur, agus a chuir an t- 
olc so ris gach peacadh eile da 'n 



robh iad ciontach, eadhoin tàir a 
dheanamh air tairgse nan gràs 
agus saltairt air an f huil phriseil 
leis an robh i air acosnadh dhoibh. 
Gu cinnteach ged'theid gach lamh 
am boinn le cheile cha bhi dol as 
aig luchd na h-aingidheachd o 
dhioghaltasjoir brisidh Dia ceann a 
naimhdean agus claigionn greann- 
ach cruaidh na muinntir 'sin a 
bhuanaicheas 'nan ceannairc 'na 
aghaidh : Agus, ge b'e barail a 
th' aca don chùis san am, cha 'n 
'eil aon do luchd na h-eucorach 
nach aithnich fa-dheoigh o'n gear 
fhiosrachadh fein, gur eagaliach 
an ni tuiteam 'an lamhaibh an De 
bheo f hior. 

Agus cha'n e'mhain gu'm bheil 
naomhachd agus ceartas De a* 
nochdadh dhuinn gu'm feum gach 
siighe aingidh olc a bhi gràineil'na 
bheachd-san, tha 'mhaitheas 'ga 
dhearbhadh dhuinn mar an ceud- 
na. Tha maitheas an Ti bheann- 
aichte so co rahaith r'a bhuadha- 
ibh eile guleir neo-chriochnaichte. 
'S fada mu'm bheil esan a' gabh- 
ail tlachd 'an truaighe aon sam 
bith da chreutairibh. B'e 'run 
nacii biodh aon diubh air an sgrios 
ach gun sealbh;iicheadh iad gu 
leir subhachns agus sonas. Am 
fad 'sa tha aingidheachd no peac- 
adh sam bith ri chur as an leith 
chan'eil e 'n comas da sin tach- 
airt. Tha truaighe a ghnà leant- 
uinn air a pheacadh mar thoradh, 
ionnas nach'eil e ni's nàdurra do'n 
teine a theas a thoirt uaithe na 
tha e do'n pheacadh gach neach a 
tha 'ga ghnàthachadh a dheanamh 
truagh. Is eucail ghràineil e leis 
am blieil an nàdur daonna air a 
tliruailleadh, air chor's gu'm bheil 
e eucomasach air fior shonas a 
nihcaltuinn am fad id tha e 'na 
aoradh. 'Nuair nach bu leòir aon 
mheadhon a b' urradh sinn a' 
ghnàthachadh gus a buntainn air 



95 



falbh uainn,tha gràs De co'mhòr's 
gu'n do chuir se a Mhac fein do'n 
t-saoghal g'ar saoradh uatha; agus 
air sgàth na fola priseil a dhoirt e 
cha'n e mhàin gum bheil maith- 
eanas peacaidh air a thairgse do 
gach neach a ghabhas ris le beo- 
chreidimh, ach tlia mar an ceiid- 
na gràsan Spioraid naomha Dhe 
air an gealltuinn g'an saoradh o 
chumhachd a pheacaidh, agus 
chum an nadur truaillidh ath- 
nuadhachadh agus a naomhach- 
adh. Thaobh na muinntir a 
chuireas cùl ris na tairgsean gràs- 
mhor so, 'sa bhuanaicheas ag im- 
eachd'nan sh'ghibh mi-dhligheach, 
cha bhi meadhon rèite tuille ri 
f hagliail. Tha air an laimh eile 
maitheas De fein 'ga aomadh gus 
an tiomnadh thairisdo sgrios agus 
a dhòruinn gun chumadh,air chor 
's nach bi sith no sonas nan 
naomh ni's f haide air an cur an' 
lughad le'm mi-ghniomliaruibh, 
ach gu'm bi iad 'nan comharuibh 
siorruidh air' f huath do gach gnè 
uilc agus aingidheachd. 

2. Mar tha iomlaineachd glilòr- 
mhor Dhe, air an doigh so, a 
dearbhadh dhuinn gum feum ain- 
gidheachd do gach seòrta bhi ro 
ghràineil leis-san, tha 'fhocal 
naomha^c/« am brialhraihh labh- 
ar àrd, a cur an ceill an ni ceud- 
na dhuinn. Tha e air innse 'an 
sin nach Dia esan tha gabhail 
tlachd'an aingidheachd, agus nach 
gabh olc sam bith còmhnuidh 
maille ris, gum bheil e glòrmhor 
'an naomhachd, nach seas na h- 
amadain, 'se sin ri ràdh, daoin' 
aingidh olc, na T hianuis, agus gur 
fuathach leis uile luchd dheanamh 
na h-eucorach. 'Se 'm peacadh 
tha 6 air a ràdh, an ni gràineil sin 
is beag air 'anam ; agus tha'n sin 
fearg Dhe air Thoillseachadh o 
neamh an aghaidh gach uil' ain- 



diadhachd agus eu-ceirt dhaoine. 
Tha na bagraidhean is eagallaich 
air an deanamh an lagh Dhe 'an 
aghaidh gach neach a bhuanaich- 
eas "na cheannairc. Tha e air a 
nochdadh dhuinn gu'm bi diom 
agus fearg, trioblaid agus amlighar 
air gach anam duine ata deanamh 
uilc, ma's lùdhach no Geintileach 
e; seadh a.i t-anam a pheacaicheas 
gum bàsaich e, agus do bhri gur 
e'm bàs tuarasdal a pheacaidh, 
agusannsa'bhàssothafillt'asteach 
cha'ne mhàin am bàs aimsireil 'sa 
bheil an t-anam air a sgaradh o'n 
chorp, ach am bàs siorruidh sa" 
bheil araon an corp agus an t-an- 
am air an sgaradh o Dliia gu sior- 
ruidh, agus air an tiomnadh 
thairis gu truaighe bhios iomlan 
agus sior-mhaireannach. Cionnas 
a bha e comasach do'n Ti as 
àirde, mata am fuath iomlan a 
th'aige do gach olc agus aingidh- 
eachd a chur an ceill air mhodh 
ni bu shoilleire na tha e air dean- 
amh 'na 'fhocal ? 

A bharr air so uile tha ni eil' a 
tha gu ro dhealbhach a nochdadh 
dhuinn am fuath a th'aig an Uile- 
chumhachdach do gach gnè uilc 
agus aingidheachd; agus'se sin an 
dearbhadh a tha e air toirt duinn 
air so an oibribh a fhreasdailagus 
gu sùnraicht' an stiùradh an t- 
saoghail so sa' bheil sinn ag gabh- 
ail còmhnuidh ach 's fiù so labh- 
airt uime ni's pailte na gu'n tionn- 
sgain sinn air san am. 

Nach feud na chaidh labhairt 
toirt oirnn aideachadh gu'm bheil 
d'a rireadh slighe luchd na h-ain- 
gidheachd 'na cùis ghràin do'n 
Tighearna, agus ma tha sinn a' 
creidsinn so nach tig e dhuinn ar 
cridh' agus ar caithe-beatha rann- 
sachadh a dh f heuchainn an i sin 
slighe air am bheil sinn fein ag 
imeachd no nach i ? Ma tha ar 



96 



coguis ag innse dliuinn gur i, 
'nuair tha e co soilleir gu 'm 
bheil i seòladh gu sgrios agusdòr- 
uinn shioiTuidh, am bi sinn co ro 
amaideacli, 's gu'm buanaich sinn 
ialni's fhaid" innte? Air an laimh 
eile nach tig e dhuinn gun dàil 
sinn fein isleachadh am fianuis an 
De sin o'n deachaidli sinn air 
seachran, ar peacanna aideachadh 
dhà-san le bròn, le nàire, agus 
cràdh cridhe maitlieanas iarraidh 
anntagu treibh-dhireach air sgàth 
toilteanas anFhir-shaoraidh bhean- 
naicht' ; agus sunrachadh mar a 
pheacaich sinn roimhe so nach 
dean sinn sin ni's mo ; ach ge b'e 
ni a rinn sinn san aimsir a chaidh 
seachad,a so suas gun gluais sinn gu 
seasmhach air slighe chotliromach 
'aitlieanta ? Cuimlinicheamaid, 
dhinn fein gu'm bheil sinn gu tur 
eu-comasach airson obair co 
chruadalach.Marab'àillleinn gu'n 
soirbhich leinn innte, cuireamaid 
gu dùrachdach suas athchuinge 
Ephraim, Pill mi, O Thighearn', 
agus bitheam air mo philieadh ; 
oir is tu an Tighearna mo Dhia. 
Dch na tugadh so oirn idir lasach- 
adh nar dichioll fein a ghnàthaoh- 
adh. 'S ann an gnàthachadh ar di- 
chill fein gu treibh-dhireach thaDa 



a gealltuinn a ghras a bhuileachadii 
oirnn. Deanaibh stri ars' an Slan- 
uighear beannaichte, gu dol a stigh 
air a gheata chumhann. larraibh 
agus bheirear dhuibh, lorgaichibh 
agus gheibh sibh, buailibh an dor- 
us agus theid 'fhosgladh dhuibli. 
Chum bhi air ar n-iompachadh o 
pheacadh gu naomhachd,feumaidh 
sinn ar n-uile dhichioll a dhean- 
amh gus ar gairm agus taghadh a 
dheanamh cinnteach, oidheirp a 
thoirt air ar peacanna gu leir a 
rannsachadh a mach, sunrachadh 
air ciil a chuir riutha gun bhàigh 
ri h-aon seach a cheile, agus di- 
chioll a dheanamh araon air ara 
fògairt o'r cridhe agus air an treig- 
sinn 'nar caithe-beatha. Agus 
cha leòir dhuinn sgur do'n olc, 
feumaidli sinn mar an ceudna ara 
niaith a dheanamh, dichioll a 
dheanamh air ar n-uile dhleasnais 
a chur an gniomh, cha 'n ann gu 
faoin no gu cearbach, ach gu 
treibhdliireach durachdach, agus 
cha 'n ann an cuid a dh' amaibh 
amhàin ach gu seasmhach agus'an 
còmhnuidh. 'S ann mar sin a dh' 
f heudas dòchas a bhi againn gun 
oibrich Dia annainn araon an toil 
agus an gniomh d'adheagh ghean 
fein. 



W. R. M'PHUN, PUBLISHER, GLASGOW. 

W. BLACKWOOD, AND MACLACHLAN & STEWART, 

EDINBURGH. 

1830. 



SEARMOIJV. 



MIOS MEADHONACH AN FHOGHARAIDH. 



Gnath. XV. 9. 

Tha slighe luchd na h-aingidheachd 'na cùis ghrain do'n Tighearna. 



'An labhairt roimlie o na briath- 
ruibh sin, taireis slighe luchd na 
h-aingidheachd a chomharrachadh 
a mach,dh'ainmich sinn duibh cuid 
do nithibh tha dearbhadh dhuinn 
gu'm bheil an t-slighe so 'na cùis 
ghràin do'n Tighearna ; mar tha, 
iomlaineachd ghlòrmhor Dhe, agus 
gu'm bheil'f hocal naomha fein am 
briathraibh labhar àrd ga innse 
dhuinn. A bhàrr air so uile, tha 
ni eil' a tha gu ro dhealbhach a' 
nochdadh dhuinn am fuath a th' 
aig an Ti a's àirde do gach gnè 
uilc agus aingidheachd ; agus 'se 
sin, na comharran a tha e air toirt 
duinn air so 'an oibribh a f hreasd- 
ail, agus gu sùnraicht' an' stiùradh 
an t-saoghail so sa' bhell sinn a' 
gabhail còmhnuidh. Agus theid 
sinn a nise, le còmhna Dhe, air 
ar n-adhart a dh' ainmeachadh 
dhuibh cuid diubh so. 

1. 'S eagallach an dearbhadh, m'a 
ta, a thug Dia air an f huath iom- 
lan a th' aige dh' olc agus a dh' 
aingidheachd leis an dòigh san do 
bhuin e ris na h-aingil a thuit. 
E'iad na h-aingil na creutairean a 
b' àirde inbh agus a b' oirdheirc a 
dhealbhadh le gairdein an Uile- 
chumhachdaich, Bu spioradan 
No. 1 3, Price Tivopencc.'] 



glòrmhor iad a bha faicinn a 
ghnùis ; b' iad cuirteirean f hlaith- 
eanais iad a bha gu frithealadh dha 
'an uil' oibribh a làmh, agus am 
fad's a mhair iad dileas, tain's dà- 
san, cha 'n 'eil teagamh sam bith 
nach robh iad thar tomhas ion- 
mhuinneach aigan Diauilebheann- 
aicht', agus gu h-iomlan sonadh 
am mealtuinn a chairdeis. Ach 
'nuair a chlaon iad aon uair o'n 
dieasnas da, ciod a dh' eirich 
dhoibh? Am fògairt air ball a 
mach a flaitheanas, agus an sgar- 
adh gu tur o ghnùis agus o chaird- 
eas an Uile-chumhachdaich. Oir 
mar tha'n t-abstol Peadar ag inn- 
se dhuinn, cha do chaomhain Dia 
na h-aingil a pheacaich, ach air 
dha an tilgeadh sios do ifrinn, thug 
ethairis iad chum bhi air an coimh- 
ead an slabhruidhibh dorchadais 
fa chomhair breitheanais an la 
mhòir. 'Se so a nis an cor. Tha 
iad air an claoidh fuidh chomharr- 
uibh feirg' an Ti a's àirde, agus 
Ian uamhuinn agus geilt-chrith, 
roimh thomhas dioghaltais agus 
feirg gu ro mhòr is anabarraich' a 
tha feitheamh orr'an deigh làimh. 
Cha'n'eil an ni a's lugha do dhùil 
aca ri lasachadh sam bith f hagh- 
N [New Series. 



[}S 



ail a cliaoidh nan cian. iM.ir is 
iad na ceud chreutairean an cruilli- 
eachd Dlie a bha ciontadi do 
pheacadh,uime sin bithidh iad nan 
cuspairibh siorruidh air a ghcur 
cheartas agus'fhuath do'n pheac- 
adh. 

II. Gun amharc an leith 'muigh 
do'n t-saoghal so tha sinn fein ag 
àitcachadb, cha 'n 'eil neacb sam 
bith a bheir fainear air choir, mar 
tha e air a stiijradh leis an àrd 
Fhear-riaghlaìdh, nach f haic am 
fuath gun chumadh a th' aige-san 
do gach gnè uilc agus aingidh- 
eachd air iomadh doigh 'ga nochd- 
adh fein ann. 

Chaidh an duin' a dhealbh air 
tùs air mhodh coilionta reir iomh- 
aigh ghlòrmhor an De a chruth- 
aich e. B'e àilleagan f hhìithean- 
aise; agusthugadh dha uachdran- 
achd an t-saoghail so, a chaidh 
dheasachadh suas gu bhi 'na ionad 
còmhnuidh iomchuidh fa chomh- 
air ; agus a nochdadh a speis 
àraidh dha, shuidhich an Ti a 
chruthaich e an duine am pàrras 
sgiamhach, far an robh gach ni 
bha feumail gu toilinntinn agus 
subhachas a thoirt da, agus anus 
an robh co'-chomunn cairdeilaige 
ris an ard Chruitli'ear. Ach cha 
luaithe bha an creutair so ciontach 
do pheacadh na chaidh fhogairt 
air ball amach a pàrras : chaidh 
claidhearah lasanich chur a dhion 
na slighe bha trcorachadh gu 
craobh na bcatha, chum nach ith- 
oadh e chaoidh tuille d'a toradh ; 
agus cia do-àireamh na h-uilc a 
])hrùchd na lorg so a steach do'n 
t-saoghal, agus leis an robh an 
nàdar daonna air a thruailleadh ? 
Agus cia eagallach gach breithean- 
as dioghaltais leis an do nochd 
an t-Uilc-chumhachdach am fuath 
iomlan a thug e dhoibh ? Bha 
iad CO llonmhor 's gu'm feudt' a 
ràdh nach robh an' cachdruidh 



chlann nan daoine a sin suas air 
bheag ni, ach eachdruidh nan 
comharran a thug an Ti a's àirde 
air 'f huath do gach gnè uilc agus 
aingidheachd, agus air a speis a 
dh' f hireantachd, agus a naomh- 
achd. Agus mar tha'm peacadh 
ghnà'an aoradh chlann nan daoine, 
tha sinn gu nuig an la'n diugh a' 
faicinn arn fuath iomlan a th' aig 
an Ti is àirde dha, air a nochdadh 
leis na breitheanais a tha'n eusaon- 
tas agus an aingidheachd a tarr- 
uing air daoinibh fa'leith, agus air 
rioghachduibh agus cinnich iom- 
lan. — Thaobh dhaoine fa leith, 
Ciod a' tha toirt gu'm bheil an 
duine nis air a bhreith gu trioblaid, 
mar is dual do na sradan siubhal 
'an àirde ? An e gu'm bheil an 
Dia sin, a tha iomlan am maitheas, 
a' gabhail tlachd sam bith 'an 
truaigh' a chreutairean ? Is fada 
mu'n e, ach gum bheil an nadur 
daonna nis' air a thruailleadh leis 
a pheacadh, agus nach 'eil aon do 
shliochd an duin' is urradh ni's 
fhaid' a ràdh, gu'm bheil e air 
coimhead a làmhan glan, no gu'm 
bheil e saor o pheacadh. 'Se so 
tha toirt gu'm bheil an corp o bhi 
air a dhealbh air tùs am foirfeachd, 
air fas "na thobar euslaint' agus 
ghalaran, a tha gu minic co 
chràiteach is nach beag an f hoigh- 
idinn a tha feumail a dheanamh 
daoine murrach air an giùlan gu 
cubhaidh. "Se'm peacadh is coir- 
each ris gach aon diubh so ; Tha 
sin soilleir thaobh cuid diubh air 
mhodh siinraichte, do bhrighgu'm 
bheil daoine 'gan tarruing orra 
fein direach le'm mi-ghniomharr- 
uibh ; agus d'an taobh gu leir 
ftudar a ràdh, gur e'm peacadh a 
bhris air tus slaint' agus fallain- 
eachd a chuirp, a chuir as d'a 
mhaise, agus, tre cheart bhreith- 
eanas De, a rinn buailteach e a dh* 
ea-cailibh gun àireamh, leis an 



)9 



leagar e fadheoigh gu h-iosal san 
uaigh, gu bhi 'na chobliartach aig 
cnuimhibh talmhainn, agus air 
atharrach' chum na hùrach as an 
tàinig e. Is eagallaiche na so gu 
leir, na h-uilc a tha'm peacadli air 
tarruing air an anam. 'Se is coir- 
each ris gach imcheist agus amh- 
arus, gach uamhunn agus eagall? 
gach cràdh agus cùradh geur leis 
am bheil sliochd an duine nise 
gu minic air an claoidh. Tha 
nàire agus masladh, diom agus 
buaireas inntinn, amhladh agus 
agartas coguis 'an còmhnuidh 'ga 
leantuinnmar a thoradh. Seadh, 
thae soilleir do gach neach abheir 
fainear air choir, tre cheartas agus 
gliocas De, gu'm bheil peacanna 
dhaoine gu minic a' tachairt r'an 
dioghaltas dhgheach sa' bheatha 
so t'ein ; ajius le iad fein a thoirt 
thairis a dh' olc agus a dh' aingidh- 
eachd, gu'm bheil daoin' am bith- 
eantas a'lionadh am heatha Jein le 
searbhas, a toirt call air am maoin, 
agus aimhreit air an gnothaichibh, 
gu'm bheil iad a tarruing eacail- 
ean air an cuirp, rai-chliu air an 
ainm, agus uamhunn air an coguis- 
ibh. Agus thaobh nan ionracan 
fein, mar tha iadsan a' giùlan 
f'uigheall peacaidh mun cuairt leo 
am tad sa' tlia iad sa choluinn, 
chi sinn gu'm bheil an trioblaid- 
ean fein 'nan aoradh sa' bheatha 
so. Tha Dia air òrduchadh sin, a 
nochdadh gur fuathach leis am 
peacadh ge b'e àite sa' bheil e 'ga 
f haicinn, agus nach caomhnarleis 
6 'na chJoinn fein a tha 'nan 
cuspairibh air f hior ghràdh. 'Se 
a thoil, am fad 'sa tha peacadh 
sam bith 'nan aoradh, gu'm biodh 
iad buailteach a dh' àmhgharuibh 
agus do thrioblaidibh, o nach 
saorar iad a chaoidh gu tur, gus 
anardaichear iad chum na h-inbhe 
sin sam bi iad air an glanadh o 
gach gnè peacaidh, agus air an 



deanamh gu h-iomlan agus gu 
siorruidh naoniha. Ach, 

Ciia 'n ann amhàin leis na 
trioblaidibh a tha 'm peacadh a 
tarruing air daoine f.i leith a tha 
Dia a' nochdadh fhuath dha an 
stiùradh an t-saoghail so ; ach mar 
an ceudna leisna breitheanais eag- 
allach a tha e gu minic a tarruing 
air rioghachdaibh agus cinnich 
iomlan. Tha e soilleir o eachd- 
ruidh a chinne-daonna 's gach àl 
gur trie a tharruing olc agus aing- 
idheachd sgrios air na cinnich bu 
mho agus air na rioghachdaibh bu 
chumhachdaiche. 'S iad cofjadh, 
gortadh, agus plàigh na meadhona, 
sùnraichte leis am bheil an Ti is 
aird' a smachdachadh sluagh ain- 
gidh airson am mi-ghniomharraibh, 
agus air uairibh 'gan sguabadh 
bhàrr aghaidh na talmhainn. Co 
a dh' f heudas a chur an cèill na 
tha an aon uair a tuiteam an' cog* 
adh, "nuair tha Dia am sam bith a 
toirt àithn' an claidheamh a bhi 
air a rùsgadh chum clann nan 
daoin' a sgathadh as ? Cia eag- 
aliach am breitheanas gortadh 
'nuair nach 'eil na speuran a toirt 
seachad am feur-thuinn, no an 
talamii a thoradh, ionnas gu'm 
bheil tir bheartach air a deanamh 
fas airson aingidheachdan t-sluaigh 
a tha 'ga h-àiteachadh. Thachair 
sin air mhodh ro chomharraichte 
do thalamh Israeli fein ri linn 
Ahaib, 'nuair a thug Dia air na 
fithich leis an toil an cobhartach, 
òglach Elias a bheathachadh aig 
sruth Cherit, agus nach d' thainig 
uisge no feurthuinn air an fhear- 
ann car thri bliadhnai agus 
shea miosan, ionnas gu'n robh an 
speur OS an ceann mar phràis agus 
an talamh mar iarunn ; agus c' 
arson a thachair sin, ach ? thionn 
gu'n do threig an cinneach ceann- 
airceach sin an Diaachruthaich iad, 
agus gu'n robh iad air claonadh a 



100 



thaoibh gu aingidheachd agus 
iodhol-adliradh. Tha 'phlàigh 
cuideaclid 'na comharra ro eagall- 
acli air fearg an Uile-chumhachd- 
aich, 'nuair tha na mlltean a tuit- 
eam air an làimh dheis agus chli, 
le sgrios obann nach feud neart 
no innleachd dhaoin' a chasgadh. 
Cha robh àl riamli do'n t-saoghal 
's nach do nochd an Ti a's àirde 
f huath do'n olc leis na breithean- 
ais so a chur an' gniomh an cearn 
eiginn do'n talamh. Ach am 
measg gach comharra faicsinneach 
a thug Dia do'n t-saoghal air 
fhuath do'n olc, cha'n'eilaon diubh 
CO eagallach ris an dile. 'Nuair a 
lionadh an talanJi lefoirneart.agus 
a thruaill gach uile f heoil a slighe, 
chuir Dia dile, no tuil air saoghal 
do dhaoine mi-dhiadhaidh ; agus 
cia eagallach an dearbhadh air an 
fhuath gun tomhas a th' aige-san 
do gach gnè uilc agus aingidh- 
eachd, 'nuair a chuireadh as do na 
mlltibh do chlann nan daoin' as 
an leith mar chòmhladh ; seadh, 
'nuair a sguabadh sliochd an duine 
gu h-iomlan amach, saor o ochd 
pearsa amhàin, a dh' aon bheum 
bharr aghaidh na talmhuinn leis. 

B'eagallach cuideachd an dearbh- 
adh a thug Dia air fhuath do'n 
olc, leis an sgrios a rinn e air 
Sodom agus Gomorrah, agus na 
bailtean aingidh eil' a bha 'nan 
coimhearsiiachd, 'nuair a fhrase 
tein' is pronnusc orra nuas o 
nejimh, leis an robh an còmhnard 
sin, a bha roimhe mar ghàradh 
Dhe airson mais' agus beartais, air 
athariachadh 'na pholl grcàineil, 
agus a marsuinn 'na chomharra do 
gach linn air an fhuath iomlan a 
th'aig anTi a's airde dodh'olc agus 
a dii' aingidheachd. Dh' f heuda- 
niaid ainmeachadh cuideachd 
thuni na crlche so, an sgrios eag- 
allach a tliàinig fadheòigh air 



baile lerusaleim, 'nuair a thilg Dia 
na h-Iudhaich dheth o bhi 'nan 
sluagh sùnraicht' aige, agus mar 
tha an cinneach ceannairceach sin 
gu nuig an la'n diugh air an sgap- 
adh feadh an t-saoghail gun àite- 
còmhnuidh sam bith bunailteach 
ac', airson an aingidheachd agus 
am mi-chreidimh. Air an dòigh 
so, leis na breitheanais a tha 'n 
eusaontas air tarruing fiiraon air 
daoinibh fa leith, agus rioghachd- 
uibh agus air cinnichiomlan,thaDia 
air nochdadh air mhodh ro chomh- 
arraicht am fuath iomlan a th' 
aige do'n olc. 

III. Ni eil' is fiù dhuinn a thoirt 
fdinear 'an giùlan an Uile-chumh- 
achdaichthaobh chlann nan daoin' 
agus 'se sin, ge do chunncas da- 
san, an doimhneachd a ghliocais 
agus a ghrais, saors'adheònachadh 
do'n chinne-daonna o'n truaighe 
eagallach a tharruing iad or- 
ra fein leis an olc. gidheadh gu 
'n tug e fainear gu 'm biodh an 
t-saorsa so air a h-oibreach' a 
mach, agus air a buileachadh air 
dhòigh a tha nochdadh air a 
mhodh is dealbhaiche gur e'm 
peacadh an ni graineil sin is beag 
air'anam-sa. Chum na criche so, 
chi sinn nach tugadh e maithean- 
asdo'n chinne-daonna 'nan cionta, 
's nach biodh e reidh riu air 
chumha ni bulugha na geur fhul- 
angais agus bàs craiteach aon-ghia 
Mhiclcin 'nan nàdur. Agus'nuair a 
blieir sinne fainear air an dara 
làimh mòrachd neo-chriochnaicht' 
an Ti a dh' f hulling as ar leith, 
agus air an làimh eile meud nam 
fuiangais aghiùlain e, a tharruing 
uaithe-san goirt èighich agus 
deoir, agus a thilg e an cruaidh- 
ghieachd anama co' mòr; 'nuair 
a bheir sinn fainear gum bu toil 
leis an Tighearn' esan a bhrutliadh 
air an dòigh so, 'sa thoirt gu bròn 



101 



CO cràiteach ; a<];us 'niuiir a 
chuimhnicheas sinn gu'm b'e 'm 
peacadh, ni h-e a pheacadh fein, 
(oir bha e gu h-iomlan naomh' 
agus neo-lochdach,) ach gu'm b'iad 
ar peacaidh-ne bu choireach r'a 
gheur fhulangais; gu'n doleònadh 
e airson ar n-eusantais-ne, gun do 
bhrutbadh e airson ar n-aingidh- 
eachd,cia eagallach an dearbhadh a 
tha e toirt duinn air an f huath iom- 
lan a thug an Ti a's àirde do'n olc, 
agus air an run shuidhicht' a th' 
aige-san gu dioghaltas a dhean- 
amh air. Nam feudadh e bith 
gu'n leigeadh e leis a pheacadh 
dol am sam bith as gun dioghal- 
tas, c'uin bu dochadh so a thach- 
airt na 'nuair a dh' f hoillsicbeadh 
aon-ghin Mic a ghràidh an riochd 
luchd na h-aingidheachd air tal- 
amh ? Agus san am sin fein cha 
ghabhadh a siiùil truas, agus cha 
chaomhnadh a làmh ; ach leis na 
buillibh a leag e air-san, 'nuair a 
nochdadh e 'nar riochd, 'sa ghabh 
se air fein an dioghaltas a thoill ar 
n-eusaontais, chuir Dia an ceill do 
fhlaitheanas agus do thalamhgu'm 
bheil am peacadh thar tomhas 
fuathach 'na shealladh-san. Air 
an doigh so 'sa. cheart am san 
robh Dia a'toirt an dearbhadh a 
b'iogantaich' air saibhreas a ghràis 
agusathròcair,dopheacaichchaill- 
te, thug e tainear sin a dheanamh 
air doigh a bha nochdadh air a 
mhodh bu dealbhaich' am fuath 
iomlan a th'aige do'n olc. Fadh- 
eoigh, Cha'n ainmich sinn ach 
aon ni eil' a tha nochdadh dhuinn 
CO fuathach 'sa tha slighe luchd na 
aingidheachd do'n Uilechumh- 
achdach, agus 'se sin an dioghal- 
tas siorruidh a ni e 'an saoghal eil' 
air gach neach a bhuanaicheas san 
t-slighe so gu crich am beatlia. 
Feudaidh Liia giCilan le daoin' 
aingidh ri h-àm an deuchainn air 



talarah, agus tha e gu minic 'ga 
dheanamh sin, agus gach aon la 
a dòrtadh a thiodhlacan priseil 
orr' an cùrsadh a f hreasdail ; ach 
a thaobh na rnuinntir sin a chuir- 
eas a nise cCil ri tairgse nan gràs, 
agus a chruadhaicheas am muin- 
eal san olc, cha mheal iad abheag 
do thoradh na saors' a tha Dia air 
deònachadh do dhaoinibh ; air an 
laimh eile, tha'n Slanuighear efein 
ag innse gur e sgrios agus dòruinn 
shiorruidh is cuibhrionn doibh an 
saoghal eile. 

Tha'n dòruinn so air a foillseach- 
adh dhuinn air iomadh doigh le 
Dia'na f hocal. Tha e air innse 
dhuinn gu'm bi'n cuibhrionn aca 
san loch a'ta losgadh le tein' agus 
pronnusc ; gu'm bi deatach am 
pein ag eiridh suas gu saoghal nan 
saoghal ; gu'm bi iad air an tilg- 
eadh do dhorchadas iomallach no 
an dùi-neul dorchadais far am 
bi gul, agus caoidh, agus gios- 
gan f hiacall ; nach bàsaich an 
cnuimh, agus nach teid an teine 
as ; agus gun deanar peanas orra, 
le sgrios siorruidh o lathair an 
Tighearna 'so ghloir a chumhaclid 
Feudaidh peacaich rag-mhuineal- 
ach beag suim a ghabhail dheth 
so uile san am, ach nam biodh iad 
gu aon phlathadh fhaghail do'n 
doruinn so le suiiibh an cuirp, nam 
biodh iad gu droch spioraid agus 
daoin' aingidh fhaicinn air an 
chioidh an taobh a stigh agus an 
leith 'muigh dhoibh, leis gach nia 
dh' f heuclas am beatha a dhean- 
amh cràiteach anshocrach, agus 
truagh, cha b' urradh iad a chuir 
ni b' f haid' an ag gu'm bheil ain- 
gidheachd do gach seorsa gràineil 
leis an Uile-chumhachdach, agus b 
eiginn doibh aideachadh gur eagal- 
lach an ni tuiteam an làmhuibh an 
De blieò f hior. Feudaidh sinn a 
bhi cinnteach nach deanadh athair 



102 



càirdeil nan uilc am fcasd diogh- 
altas air a cliieutairibh fein air an 
dòigh so, mu'r biodh a ghliocas, a 
cheartas, agus a naomhachd, niar 
is e Uachdaran cothromach an 
domliain, 'ga dheanamh sin feum- 
ail. Tlia e, am mòr cliàirdeas 
dhiiinne, air cur nam bagraidliean 
is eagallaich' an' ceill an aghaidh 
!uchd deanandi uilc 'na fhocal, 
clium iompaidh a chtir orra-san gu 
cììl a cliur r'an droch slilighibh, 
agus gu'n teid iad 'na lorg sin as 
o"n dioghaltas a tlia dligheach 
dhoibli. Ac.h mar gabh iad-san 
rahbadii uatha sin, acb gu'm buan- 
aicb iad nan ceannairc agus 'nan 
ar' amacb cha 'n 'eil umbaiU nach 
dean a cheartas agus 'fliìrinn le 
clièil', agus an t-suim a th' aige 
Jaraoìì d'a ughdarras fein, agus do 
dheagh riagliailt an domhain nihòir 
gu h-iomlan, esan aomadh fa- 
dheoigli gus na bagraidhean so a 
chur gu leir an gniomh. 

Mar cho'-dhunadh a nise do'n 
iomlan, thugamaid fainear cuid do 
nil nitbibh a dh' fheudas sinn 
flioghlum o na chaidh a labhairt o 
na briathraibh so, agus, 

1. Air tùs,'Nuairtha'm peacadh 
CO ro ghràined le Dia, nach 'eil so 
a nochdadh ciont agusamaideachd 
na muinntir sin a tha gabliail 
tlachd san olc, seadb da'm bheil 
u 'na chùis fhanoid, no aig am 
bheil beag suim dheth. Tba'n 
duine glic a toirt fainear gur ama- 
dain iad a ni cùis fhanoid do'n 
pheacadh ; agus nach lionmhor na 
li-amadain sin air feadh an t- 
saoghail, an riochd aithrcachas a 
ghabhail d'am peacannaibh, a tha 
(leanamh gnà obair don olc, agus 
d'am bheil e'naaobharghàire agus 
*na chùis fhanoid? Ach nach e'n 
amaideacbd is mo tlachd aghabhail 
'an ni a tha co ro gliràineil leis an 
Dia uile-blieannaichte; cùis fhan- 



oid a dheanamh do'n ni sin a rinn 
aidhbhearsairean do na h-aingil, a 
dh'f hògair ar ceud sinnsir à pàrr- 
as, agus is coireacb ris gacli 
truaigh' agus trioblaid a thàinig, 
no a dh' fheudas teachd air aon 
sam bith do chiann nan daoine ? 
Carson nach toir a mhuinntir so 
fainear'na thrà gu'n dean na peac- 
anna sa' bheil an tlachd, niur cuir 
iad le h-àithreachas treibhdhireach 
CÙ1 riu,an treòruchadhgucinnteach 
fadheoigh gu sgrios agus dòruinn 
shiorruidh ? Agus ge do robh am 
peacadh "na aobhar ghàire, no 'na 
chilis sgeig agus fochaid ac' am 
nieadhon an oil agus an aidheir air 
talamh, ciod a bbarail a bhios aca 
dheth air cheann na h-uaire sin, 
nuair a thogas iad niàille ris a 
gheòcaire shaibhir, an sùilean suas 
'an ifrinn, air dlioibh blii ann am 
piantaibh. Is goirt an t-achmhas- 
an a bheir an aingidheachd dhoibh 
san am sin, 'nuair a dh' aithneas 
iad o'n gèur f hiosrachadh fein 
gur olc agus searbh an ni dhoibli 
gu 11 do pheacaich iad 'an aghaidh 
Dhe. 

2. 'Nuair tha'm peacadh co 
f huathach le Dia, nach iriosal bu 
choir dha gach aon againn f hag- 
ail, gu'm bheil ar nadnr fein co mòr 
air a thruailleadli k;s, agus gu'n 
robh sinn air a cl.oilion doigh 
ciontach dheth "nar caithe-beatha 
agus 'nar giùlan. Thaobh na 
muinntir sin iràch'cWJi'lhasd air an 
iompachadh o phcaccnUigii nttui/ih- 
ochd, feudar a radii gum bheil 
uachdranachd aig a pheacadh 'nan 
anamaibh, agus gu'm bheil iad 
gu tur fo a chumhachd. Agus 
thaobh na muinntir sin fein aig am 
bheil an nàdur air ath-nuadhachadh 
agus air a naomhachadli le Spiorad 
De, ged nach 'eil uachdranachd 
ni's ihaid' aig a pheacadh orra- 
san, tha e a ghnà nan aoradh. Oir 



103 



ma deir sinn nach 'eil pcncatl'i 
againn, ars' an t-Abstol, tha sinn 
'gar mealladh fein, agus ni'm bheil 
an f hirinn annainn. Cha 'n 'eil 
dleasnas mu'm bheil sinn ag gabh- 
ail nach 'eil air a thruailleadh leis. 
Nach iosal bu choir dha so, ma ta 
gach aon againn 3 leagadh am 
fianais an De sin a'ta fior-ghlan 
naomha, le bròn agus aithreachas 
treibhdhireach a leith ar peacanna, 
agus ag gabhail grain dinn fein 'an 
duslach agus an' luaithre as leith 
ar n-aingidheachd gu leir. 

3- Thugamaid fainear o na 
chaidhlabhairto na briathraibh so, 
CO priseil 'sa bhuineadh do'n 
Fhear-shaoraidh bheannaichte sin 
a bhi againn, a thàinìg chum sinne 
thearnadh o'r peacannaibh. 'Nar 
staid chaillt'air talanih tha sinn far- 
aon fo chiont agus fo chumhachd 
a pheacaidh, eu-comasach air sinn 
fein a thearnadh, agus as eugmhais 
Fear-saoraidh glòrmhor, uime sin, 
bha sinn ris deth gu siorruidh. 
Nise 'se losa Criosd, am Fear- 
saoraidh so. Le ùmhlachd,eadh- 
oin gu bàs, tha esan air toirt Ian 
dloladh do cheartas De as leith 
eusaontais chloinn nan daoine; 
ionnas gu'm feud dull a bhi againn 
ri maitheanas 'nar peacaibh air a 
sgàth-san an' lorg aithreachas a 
ghabhail ; agus le f hocal, agus 
gràsaibh an Spioraid bheannaichte 
naomha, tha e Ian chomasach air 
iad-san a bheir iad fein thairis da 
a shaoradh o chumhachd a plieac- 
aidh, ionnas nach bi uachdranachd 
aig' orra ni's mo. Cia priseil bu 
choir dha so an Slanuighear bean- 
naicht' a dheanamh dhuinn 1 Mar 
is moid a chi sinn do chiont 
agus dochunnart a pheacaidh,bith' 
an tuille meas againn don Ti 
ghlormhor sin, tre 'm feud sinn 
amhain a bhi air ar saoradh uaithe, 
agus ruigheachd air glòir agus fior 
shonas. 



Fadheoigh, 'Nuair tlia'm peac- 

adh CO ro gliraineil le Dia, thug- 

adh so oirnne a ghnà bhi air ar 

faicill uaithe; agus peacanna 

dànadais gu h araidh, no peacadh 

sam bith d'am bheil sinn ciontach 

d'ar deòin agusle'r fios a sheach- 

nadh mar dheanamaid am bas. 

Am fad sa tha iad sin 'nar n aor- 

adh, tha feirg Dhe oirnn gu cinn- 

teach ; agus cha'n'eil e comasach 

gu'm bi sinn fein no ar seirbhis 

taitneach aige-san. Ma 'ta speis 

agam do'n olc a'm chridh' ars' an 

Salmadair, cha 'n eisd an Tigh- 

earna mi ; agus tha e air innse 

dhuinn gu'm bheil iobairt luchd 

na h-aingidheachd 'na cCiis ghràin 

do'n Tighearna. Biodh e, uime 

sin, tliar gach ni mar chùram 

air gach aon againn a nadur f haot- 

ainn air ath-nuadhachadh agus a 

naomhachadh, agus a chridh' air 

a ghlanadh o ghràdh a pheacaidh, 

agus o chumhachd gach droch 

thogradh agus ana-miann ; gus 

an tachair so cha'n f heud an caithe 

beatha agus an giùlan am feasd a 

bhi naomha. (inàthaicheamaid 

a chiall agus an tuigs' a tha Dia 

air buileachadh oirnn chum na 

Cliche so, agus mar nach foghainn 

iad idir dhiubh fein, bitheamaid 

bitheant agus dùrachdach 'an 

urnuigh re Dia airson còmhnadh a 

Spioraid blieannaichte. Feumaidh 

sinn tre chreidimh teachd a dh'- 

ionnsuidh Chriosd mar Leigh mòr 

an anama a tha Dia air ardachadh 

gu bhi 'na Phrionns' agus 'na 

Shlanuighear a thoirt aithreachais 

seachad, agus maitheanas peac- 

aidh, agus neach a tha e air cur 

gar beannachadh le sinn a tliionn- 

da air falbh o'r 'n aingidheachd. 

Feumaidh sinne sinn fein a thoirt 

thairis dà-san, agus da thrid-san 

do'n Dia uile-bheannaichte, mar 

dhream a'ta beò o na marbhaibh, 

agus ar buill 'nan armaibh Fir- 



104< 



eantachd do Dliia, le run snidli- 
ichte trid a ghràis, nacli riogh- 
aich am peacadli ni's fliaidc 'nar 
cuirp bliàsmlior,'s nacli tugamaid 
geill d'a 'na ana-miannaibh. Agus 
air dliuinn sinn fein a tlioirt tliairis 
do Dhia tre Chriosd air an dòigh 
so, agus CÙ1 a chur r'ar peacann- 
aibl). bitlieamaid a glinà air ar 
faicill uatha, agus cathaiclieaniaid 
'nan aghaidh ; cuireamaid an 
aghaidli fior tboiseach an uilc 'sa 
chridbe; bitheaniaid air ar faicill 
gu sùnraicht 'o na peacaibh sin a 
tba gabliail gu furasd' umainn, 
dam bbeil sinn ni's so-aomadh na 
chèil' ; agus gu'm bu fearr leinn 
an trioblaid is niò fbulang na bhi 
ciontach do pheacadh sam bith 
d'ar deòin agus le'r fios. Gar n- 
aomadh gu gluasad air an dòigh 
so cuimlinicheamaid gu'm bheil 
sùilean an De sin ata fior-ghlan 
naomha oirnn anns gach ionad, 
agus gu'm feum sinn an ùine 



glioarr freagairt an latbafr caitliir 
a bbreitheanais a leith nan uile 
nit lie a rinn sinn sa' clioluinn, a- 
gus faotainn d'a reir sin, air 
mbaitli no air olc. An sin, iad- 
san a rinn maith, a bhuanaich gu 
foighidneach an deagh oibribh, 
thig iad amach chum ais-eirigh na 
beatha, agus builichear glòir agus 
sonas do-labhairt orra mar an 
oighreaclid bhith-bhuan ; ach iad- 
san a rinn olc thig iad amach 
chum ais-eirigh an diteidh, 
agus bheirear dhoibh diomb agus 
fearg. trioblaid agus àmhghar mar 
chuibhrionn shiorruidh. Gu'n 
ullaicheadh Dia gach aon againne 
fa chomhair na h-inbhe sin sam bi 
spiorada nam firein air an dean- 
amh foirfe, fVir an dealraich iad 
am maise na naomhachd, agus sam 
bi iad iomlan 'an sonas a chaoidh 
nan cian, air sgàth an t-Slanuigh- 
ir bheannaichte. Amen. 



W. TÌ. MTHUN, PUBLISHER, GLASGOW. ' 

W. BLACKWOOD, AND MACLACIILAN & STEWAKT, 

KDINBUHGH. 

J 830. 



SEARMOIN. 

MIOS DEIREANNACH AN FHOGHARAIDH. 



Luc. vi. 47, 48, 4<J. 

Gach neach a thig a'm' ionnsuidhsa, agus a chluinneas mo bhrlathra, agus a ni 
iad, feuchaidh mi dhuibh co ris is cosmhuil e : ri duine a thog tigh agusa chladh- 
aich domhain, agus a chuir a bhunait air carraig: agus an uair a thàinig an 
tuil, bhuail an sruth gu dian air an tigh, agus cha b' urrainn e charachadh, oir 
bha e air a shuidheachadh air carraig : Ach an ti a chluinneas, agus nach dean, 
is cosmhuil e ri duine a thog tigh air an talamh gun bhunait, air an do bhuail 
an sruth gu dian, agus air ball thuit e ; agus bu mhòr tuiteam an tighe sin.'" 



Ged tha luchd aidmheil Criosd- 
aidh, cosmhuil ri cheile ann an 
ioma ni : ged a tha 'n aon nàdur 
aca uile, agus ged tha iad buailt- 
each do na h-aon uireasbhuidhibh, 
agus do na h-aon trioblaidibh ; 
gidheadh tha dealachadh mòr agus 
cudthromach eatorra. Tha cuid 
diubhreidh ri Dia trid losa Criosd: 
tha cuid eiie 'nan naimhdibh dha. 
Bithidh cuid diubh sona gu bràth, 
agus bithidh cuid diubh truagh gu 
brath. Tha ar ceann teagaisg, a' 
cumail a mach dhuinn an eadar- 
dhealachaidh so. Thugaibhse, 
uime sin an aire, agus feuchaibh 
CO chuideachd d'am buin sibh fein. 
Gu'n tugadh an Spiorad Naomh 
dhuibh cluas gu èisdeachd, agus 
tuigse gu breithneachadh, am 
feadh a bheir mi oidheirp air leig- 
eil ris dhuibh, anns a cheud àite, 
ciod anns an robh na daoine so, — 
an luchd-togalach so mu'm bheil 
an Slanuighear a'labhairt cosmhuil 
ri cheile : Agus, anns an dara 
No. 14. New Series.] 



àite, ciod anns an robh iad eu- 
cosmhuil. 

Bha iad cosmhuil ri cheile, 'sa 
cheud àite, chionn gu'n robh iad 
araon 'nan luchd togalach. Bha 
iad araon ag obair. Tha e soill- 
eir uaithe so gu'n robh'n dara fear 
CO math ris an f hear eile a' dean- 
amh aidmheil creidimh agus diadh- 
achd. Cha robh 'm fear a thog a 
thigh air an talamh ni's mo na'm 
fear a thog air a charraig e diomh- 
ain. Tha e soilleir, uime sin, 
nach robh e do'n àireamh sin a tha 
siubhal air doigh fhollaiseach 
fhuasgailte air an t-slighe leath- 
ann. Bha e deanamh aidmheil, 
agus bha e ri saothair. Tha an 
Slanuighear a' labhairt mu dhaoine 
a tha cluinntinn, agus a' leughadh, 
agus, air an leith am muigh, aig 
am bheil meas air an t-soisgeul : 
tha e labhairt umpasan aig an robh 
eolas air a theagasg, air aithean- 
taibh, agus air a gheallaibh. Tha 
e ro-ullamh leinn, so a leigeil asar 
O [_Price Twopence. 



106 



cuimhne. Tlia e nllamh leinn 
breth a thoirt air muinntir eile, 
agus a smuaineachadh gur ann 
riusan a tha earailean agus rabh- 
aidh focail Dhe air an labhairt. 
Ach thugamaid an so aire dhuinn 
fein : Ceasnaicheamaid sinn fein, 
amhairceamaid a steach air ar 
cridheachaibh fein. Cuimhnich- 
eamaid gu'n robh iad so araon a' 
cluinntinn briathra Chriosd. A ris, 
anns an dara àite, Bha iad cos- 
mhuil ri clieile, chionn gu'n do 
thog iad araon tigh. Thog iad 
araon tigh, agus 's i 'n aon chrioch 
a bh' aca gu sin a dheanamli. 
Thog iad e gu bhi 'na àite-còmh- 
nuidh dhoibh, — na aite-dion, tear- 
uinteachd, agus suaimhneis, — 'na 
dhachaidh airson tireileachd agus 
fois. Agus nach 'eil crioch eig- 
inn mar sin againne an uair a tha 
sinn a' deanamh aidmheil creidinih 
agus diadhachd. Nach 'eil sinne 
'g aideachadh bhi'n tòir air dion, 
fasgadh, agus tearuinteachd. Nach 
'eil sinn ag iarraidh bunait air an 
seas sinn 'nuair a thig an stoirm, 
'nuair a thig ànihghar gun fhard- 
ach, — 'nuair a thig am bàs ga'r 
gairm gu cunntas. An sin nach 
mòr am feum air fasgadh o dlioir- 
ionn corruicli Dhe — Agus tha nu 
tighean a tha luchd aidmheil a' 
togail cosmhuil ri chèile. Tha iad 
uile a' cluinntinn aoin soisgeil, ag 
gairm air an aon Tighearn, ag aid- 
eachadh gu bheil iad a' cur an 
dòchas san aon Slànuighear, agus 
an tòir air an aon àite fois, neamh. 
Anns an trcas àite bha'n luchd- 
togalach cosmhuil ri cheile a 
ihaobh gu'n robh 'n tighean araon 
air am feuchainn. Thainig an tuil 
orra araon. Bhuail an sruth gu 
dian orra le cheile. Shèid na 
gaotha orra araon. Theid ar 
rreidimh-ne, mar an ccudna, 
i'heuchainn luath no mall. Theag- 
amh gu'n deach fheuchainn 



cheana : mar deach, theid. Thig 
am a bhuairidh,--àm na deuchainn, 
am an dearbhaidh. Feuchar an 
sin ciod a th' annainn, — ciod an 
greim a th' aig ar creidimh air ar 
n-inntinn,--ciod a bhuaidh-naomh- 
achaidh a th' aige air ar cridhe, 
ciod a bhuaidh-oibreachaidh a th' 
aige air ar beatha, Feudaidh na 
deuchainnean teachd oirnn aig 
caochladh am, agus air caochladh 
dòigh. Thig iad air cuid an uair 
a dhealaicheas siad iad fein o 
shaoghal olc truaillidh, — air cuid 
eile le trioblaid, — air cuid lebuair- 
eadh làidir. Co fad 's a tha'n 
saoghal, an f heòil, agus an diabh- 
al a cogadh nar n-aghaidh bithidh 
deuchainnean againn. Gus an 
tig la na deuchainn, cha bhi fios 
againn ciod a th' annainn fein. 
Am feadh tha fè ann cha 'n 'eil 
cothrom aig duine gu 'chreidimh 
adhearbhadh. 'S iuairabhuairidh, 
's e àmhghar, 's e goinne : 's e 
euslaint a dhearbhas dhuinn ciod 
sinn fein. Agus nach ioma peac- 
adh agus anmhuinneachd a leigeas 
iad so ris diiinn. Ach ge nach 
biodh na buairidh so idir ann, cha 
bhi e 'nar comas dearbhadh an la 
sin a sheachnadh a leigeas ris nithe 
uaigneach a chridhe. Air an la 
sin gairmearan saoghal gu leirgu 
caithir breitheanais Chriosd. An 
sin taisbeanar lomnochd gach 
neach a tha 'ga mhealiadh fein. 
An sin leigear ris gu follaiseach 
an cealgair. Agus an sin, mar an 
ceudna, taisbeanar am fior-chreid- 
each aig an robh cridhe briste ag- 
us spiorad brùite, gu minic am 
feadh a bha e air thalamh ; an sin 
taisbeanar e Ian gàirdeachaisagus 
glòire. 

An fhad so, mata, tha'n da 
fhear-togalach so ccsmhuil ri 
cheile ; — an fhad so tha'n ceal- 
gair agus am f ior chreideach cos- 
mhuil ri cheile. Tha iadsan a tha 



IU7 



*nan creidich ann an ainm anihàin 
gu trie CO cosmhuil riusan a tha 
'nan creidich da rireadh, 's gu 
bheil e gu minic eu-comasach 
dealachadh a dheanamh eatorra. 
Theagamh gu bheii fios aca fein 
air, 's theagamh nach 'eil. Cha 
mhòide gur eòl dhoibh fein e 
no do dhaoinibh eile, no do aing- 
libh. Ach 's eòl do Dhia e a 
rannsaicheas agus a sgriàdas an 
cridhe. Gidheadh tha 'n dealach- 
adh so, ged tha e re ùine air fhol- 
ach,co mor aguscudthromach's gu 
bheil tearnadh, no sgrios anam an 
crochadh air, Feudaidh coslas 
cràbhach, agus giùlan neo-lochd- 
ach, agus aignean togarach a bhi 
aig neach, am feadh a tha 'anam 
ann an cunnart, — am feadli a tha 
e ann an domblas na seirbhe : Ach 
na togaibh cearr mi : tha cràbh- 
adh, agus giùlan Criosduidh, agus 
aignean suidhichte air nithibh a 
ta shuas co feumaii, 's nach urr- 
ainn neach air bith a bhi'na f iiior 
chreideach as an eugmhais — Air 
eagal gu'm meallamaid sinn fein 
ann an cùisco-cudthromach,feuch- 
amaid a nis ciod anns an robh an 
da f hear-togaiach so eu-cosmhuil 
ri cheile — ciod anns am bheil an 
dealachadh a bh' eatorra a' co- 
sheasamh — Bha'n dealachadh so, 
mata, anns a cheud àite eatorra, 
Gu'n do thogan dàra fear a thigh 
le gliocas, agus le amharc roinihe ; 
agus gu 'n do thog am fear eile e 
gu neo-umhailleach, — gun amharc 
roimlie. 'Nuair a thòisich iad air 
togail feudaidh e bith gu'n robh fè 
mhòr ann : cha robh a ghaoth a' 
seideadh ; 's cha mho bha natuil- 
tean ag at suas, Bha'n dara fear 
ilhiubh air a mhealladh leis an t- 
sid chiùin a bh" ann ; agus thog e 
'thigh mar nach rbbh ghaoth no 
uisge ri teachd air a chaoidh, — 
mar nach robh'bhunait ri dhearbh- 
adh idir. Ach thog am fear eile 



'thigh mar neach aig an robh fiugh- 
air ri gaoth agus uisge — ri doin- 
ionn garbh, agus ri tuiltibh sgrios- 
ach : thog e tigh a sheasadh an 
aghaidh na stoirm. Cosmhuil ris 
an f hear togail ghlic so,tha'ra fior- 
chreideach a thaobh faicill agus 
furacharais. Tha daoine eile 
toilichte le creidimh a chuireas 
an coguis 'na cadal, a bheir orra 
amharc subhailceach, agus deagh- 
bheusach an làthair an co-chreut- 
airean. Cha'n'eil amharc rompa 
aca: cha'n'eil spiorad fein-cheas- 
nachaidh aca : cha'n'eil mianH dùr- 
achdach aca 'n deigh na firinn. 
Agus ciod is aobhar dha so ? Tha, 
nach 'eil eòlas aca air an eucailibh 
spioradail, — air gràineileachd a 
pheacaidh,agus air corruichDhe'na 
aghaidh. Cha d' f huair iad fath- 
asd eòlas air a phlàigh a tha 
'nan cridhe. Cha 'n fhaca iad 
fathast an cionta trid sgàthan lagha 
Dhe. Cha do mhothaich iad fath- 
asd an staid dhite chaillte gus an 
tug am peacadh iad. Cha'n fhac 
iad flithasd an cunnart anns am 
bheil iad a thaobh peanas siorruidh. 
Cha 'n 'eil beachd'clieart Sgriob- 
turail aca air lagh,air ceartas, — air 
naomhachd Dhe. Cha'n ann mar 
so a tha esan a thog a thigh air 
carraig ; cha 'n ann mar so a tha 
'm fior-chreideach. Dh'fhoillsich 
an Spiorad Naomh dha a staid 
thruagh chaillte ; thaisbean e dha 
'uireasbhuidhean, agus na h-uilc 
agus na cunnairt da 'm bheil e 
buailteach. . Cha'n e 'n cràbhadh, 
uime sin, a chuireas a choguis 
'na cadal ; agus a thoilicheas a 
choimhearsnaich mu 'ncuairtair, 
a dh' f hoghnas leisean. Tha e'n 
tòir air niythanas, — airneart, — air 
naomhachd, air slainte ; tha 
creidimh a dhith air a thoilicheas 
Dia trid losa Criosd : tha cràbh- 
adh a dhith air a bbios taitneach 
'na làthaiisan. Tha e 'g amharc 



108 



roìrahe, — 'g amharc a dh' ionn- 
suidh saoghail siorruidh. Tha e 
ri saothair chum bunait a leagail a 
sheasas an aghaidh na stoirm. 
Tha creidimh aige chumas suas e, 
'nuair thrèigeas gach solas tal- 
mhaidh e. Tha dòchas aige 
chumas suas e 'nuair a bhios a 
choguis 'g a lot, 'nuair a bhios 
Satan 'g a chasaid/nuair bhios am 
bàs a' teachd am fagus da. Tba 
àite dion aige d'a anam o gach 
cunnart, — o gach uamhann. San 
dara àite, bha 'n dara aon do 'n 
luchd togail so saothaireach agus 
dichiollach ; agus bha 'n t -aon eile 
leisg agus neo-chùramach. Thog 
an dara fear a thigh air an talamh, 
far nach robh ach beag saoithreach 
feumail : ach thugaibh fain ear 
dichioll an f hir eile : chladhaich e 
domhain 's a charraig. An sin, 
am feadh a tha 'chomh-f hear tog- 
ail a 'cur an àird a "thighe gu luath, 
tha esan, le mòr-shaothair,a'gearr- 
adh air falbh na cloiche air- 
son bunait daingean — Tha 'n 
dealachadh ceudna so ri thoirt 
fainear am measg luchd aidmheil 
Criosduidh. Tha e 'na ni furasta 
aidmheil chràbhach a dheanamh. 
Chi sinn cuid a' gabhail o's làimh 
earbsa bhi aca chuireas ioghnadh 
air cuid eile. Am mios no dha 
rainig iad nam barail fein, inbhe 
nach d' rainig muinntir eile le 
bliadhnaibh saothair, ùrnuigh, ag- 
us cathachaidh spioradail. Tha 
iad uUamh gus a chlach mhull- 
aich a chuir air an togail mu 
'n robh iiine aca ach gu math 
a chlach-bhunachair a leagail. 
Nis, cha'n'eil a chridhe againn a 
ràdh gu bheil iad so uile 'g am 
mealladh fein le earbsa f haoin ; 
oir tha'n Spiorad Naomh ag oib- 
reachadh air caochladh dhòighean: 
Ach so thcireamaid ruibh gun 
sibh a dh'f huireach toilichte le ni 
CO grad. Tha obair ur n-anama'^a 



h-obair mhòr agus chudthromach 
a ghabhlas saothair agus dichioll ; 
agus air uairibh ta na nithe is deac- 
aire san obair so folaichte o shùil- 
ibh ar co-chreutairean.'Se'n cridhe 
a ghabhas an cùram, agus an ro 
aire is mo. An sin, cladhaichibh 
domhain. Feuchaibh ri ur cridhe 
irisleachadh, a mhaothachadh, a 
bhriseadh. Feuchaibh ri tuigse 
f haghail air aingidheachd anabar- 
rach : — ri grain a ghabhail d'a shal- 
achar. Deanaibh stri gu 'cheann- 
airc a chur fo chois; gu anamianna 
chlaoidh. Deanaibh stri gu lion- 
adh le gradh Dhe ; — gu "iheoth- 
adh le sealladh d'a gliràs tear- 
naidh; — gu 'dheanamh 'na àitc 
còmhnuidh do Dhia trid an Spior- 
aid. Bithibh'nur creidicli ghniomh- 
ach , dhichiollach , fhaireach, 
f haicilleach, f hein-cheasnachail. 
Mur so bithidh sibh ni's tearuinte 
na bhi 'g altrum ro anabharr earb- 
sa 'S fearr dliuibh eagal agus 
ball-chrith, san t-saoghal chunn- 
artach so, na gàirdeachas thar 
tomhas. 'S fhearr an comhara 
bhi trie san uaigneas, na bhi dean- 
amh farum fhollaiseach. Mar 
chraobhan f ireantachd a phlann- 
daich an Thighearn, gu ma 
fearr leibh 'ur freumhan a chur 
domhain san talamh na 'ur cinn a 
thogail an àird gu h-uaibhreach : 
gu ma fearr leibh a bhi deas air- 
son sian a gheamhraidh, na airson 
greadhnachas agus fe an t-sanih- 
raidh. Thugaibh a:mach toradh ; 
ach biodh e 'na thoradh 'na am : 
biodh e 'na thoradh bhios chum 
glòir Dhe. 

Anns an trcas àite tha dealach- 
adh cudthromach eile againn ri 
thoirt fanear a thaobh an luchd- 
togalach so. Thug an dara fear 
an aire do bhunachar a thighe : 
acli rinn am fear eile dcannad sa 
clmis sin. Bha bunait aig togail 
an dara aoin; agus bha 'm bunait 



log 



sin air carraig : ach bha togaii an 
aoin eile gun bhunachar idir. 
Theagamh gu 'n robh 'n t-àite 
bòidheach, taitneach do 'n t- 
sùil, agus an sin, gun smuain 
tuiilidh mu thimchioll, thog e 
'thigh ; ged dh' fheudas e bhith, 
cuideachd, gun deach rabhadh 
thoirt dha nach robh ach gain- 
eamh san àite san do ghabh e os 
làimh togail. An so mar an ceud- 
na feudar an dealachadh a th' 
eadar am fior chriosduidh agus an 
cealgair fhaicinn. 'S e losa 
Criosd a charraig air am bheil 
am fior chreideach a' bonntachadh; 
ach tha esan a tha 'na f hear aid- 
mheil amhàin a' cur a dhleasdan- 
ais, urnuighean, agus aignean an 
aite Chriosd. Ma ghabhas e eag- 
al mu shiorruidheachd smuain- 
ichidh e air na rinn e, — air na dh' 
fhuiHng e, — air na mhothaich e; 
agus an sin gabhaidh e sith 
mhealltach. Ann an cùis an 
f hior-chreidich tha na nithe so 
uile mar bhonn dòchais air an cur 
air cììl. Feudaidh e bhi air a 
bhuaireadli gu 'thaic a leagail or- 
ra ; ach *s e miann/s e spairn an- 
ama sin a chumail fa chois. Tha 
fios oige nach 'eil bunachar eile 
dòchais ann ach iobairt Chriosd ; 
agus gur has do 'n anam a 
dhòchas a leagail air bunach- 
ar air bith eile- Tha e, uime 
sin, a' cur ciil r'a fhireanteachd 
fein, agus a' cur uil' earbsa ann 
am fireanteachd an Tighearn losa 
Criosd. Tha e teicheadh airson 
dion a dh' ionnsuidh Chriosd, tha 
'g a shuidheachadh fein airsan 
amhain. Anns an tha e faotainn 
gach ni tha dhith air, — gachni tha 
dh'fheum air. Tha Criosd dha 
'na uile anns na h-uile: Tha 
tuigse aige gu 'm biodh e caillte 
as eugnihais ge b' air bith co 
inbheach 's bhiodh e ann an 
aidmheil. Tha e cluinntinn briath- 



ran Chriosd, agus tha e 'g an 
deanamh ; agus 'se sin an teisteas, 
an dearbhadh a th' aige gu bheil 
a chreidimh fior: Gidheadh cha 'n 
e dhòchas e. Tha 'dhochas 
leagte air a phriomh chlach oisinn 
a chuireadh ann an Sion, — a th' 
air a taghadh le Dia agus luach* 
mhor. 

Anns an aite ma dheheadh, tha 
dealachadh ann a thaobh crioch 
an luchd-togalach so. Ann an 
dùchannaibh na h-àirde an ear 
tha na h-uisgeachan ni's truime, 
agus a' mairsinn ni 's fhaide na 
san dùthaich sam bheil sinne 
chòmhnuidh. An am an uisge tha 
tuiltean a' ruith gu bras a nuas 
eudan nam beann, — co bras 's 
nach seas togail air bith rompa 
nach 'eil ro diongmhalta. Tha 
doinionn gharbh, mar an ceudna, 
a'teachd leis an uisge. Tha ghaoth 
a' seideadh gu dian air chor 's gu 
bheil na togalaichean is fearr ann 
an cunnart. Tha ar Slanuighear, 
anns a chosamhlachd so, a'cumail 
a niach dhuinn a leithid so a 
stoirm. Tha e cumail a mach 
dhuinn an uisge a' teachd anuas, 
na tuiltean ag eiridh gu h-ana- 
barrach, a ghaoth a' seideadh ; 
agus le cheile a' sguiibadh gacli 
ni air thoiseach orra. 'S ann an 
sin tha uair na deuchainn. An 
seas an da thigh ud? Tha 'n tuil 
a' bualadh orra gu dian. Tha 'n 
dara aon air chrith cheana; agus 
a ris, mar ann am priobadh na sùla 
— air a sguabadh as an t-sealladh. 
Be so an tigh aig nach robh bun- 
achar ; b'e so an tigh chaidh thog- 
ail air a ghaineamh. Tha saothair 
agus costus an f hir togail a nis 
caillte. Cha'n'eil aite comhnuidh 
no fasgaidh nis aige. Tha am- 
aideachd a nis air a leigeil ris gu 
soilleir ; agus tha e air a chur gu 
nàire. Agus thugaibh fainear an t- 
àm anns an do tluiit a thigh. 



no 



Thuit c anns an stoirm, an t- 
àni a bu mho 'f heum air. Mur 
so, tha esan a tlia 'g a mhealladh 
fein a'tuiteam. Tha àmhghar 'ga 
chur ann an eu-dòchas. Tha eag- 
al a bhàis, tlieaganih, f^'a chur Co 
gheilt : no tlia buaireadh a' tcaclid 
air, agus 'ga thilgeil bun os ceann. 
Tha'n saoglial 'ga tharruing ann 
an lib, agus 'ga shalachadh, gus 
am bheil e ma dheireadh a cur 
dheth coslas na diadhachd. Tha 



aidh, chum anama, neo-bhasmhor 
a thearnadh. 

Seallamaid a nis air an tigh ud 
eile. Tha e air a bhonntachadh 
air carraig. Bhuail an sruth co 
dian air 'sa bliuail e air an tigh 
eile ; Ach cha b'urrainn e uiread 
's a charuchadh, agus ni's lugha 
na sin a thilgeil bun os ceann. 
Agus ciod a ni ciurram airsan a 
tha leagail a tliaice air carraig nan 
aosda ? Ciod a chuireas doiljihios 



peacadh ionmhuinneach eiginn'ga air? Feudaidh àmhghar a lùbadh 



tharruing ann am braighdeanas, 
'g a blnatli, agus 'g a mhilleadh. 

Acii ged sheasadh e'n aghaidh 
nan nithe so uile, thig am anns an 
dearbhar a clireidimh. Air la 
bhreitheanais dearbhar obair gach 
duine mar le teine. An sin 
mcallar dòclias mhlltean.Am feadh 
a tha iad fein agus an càirdean 
adeanamh brionnal, agus ag radh, 
Sith, Sith, thig am bàs ; agus ciod 



ach cha'n unainn e 'mhilleadli. 
Feudaidh an nàmliaid teachd a 
steach mar thuil : Feudaidh geur- 
leanmhuinn agus buaireadh a chur 
ann an eagal : ach cha'n urrainn 
e thilgeil bun os ceann. Agus 
thigeadh am breitheanas deirean- 
nach : cha'n'eil esan fo iomaguin. 
Feudaidh na miltean tuiteam r'a 
thaobh agus deich miltean aig a 
dheas làimh, — an saoghal agus 



a leanas ? Milleadh obann agus gach ni th' ann a bhi air a sgrios. 

uamhasach. 'S mòr tuiteam an Tha thighsan tearuinte, 'na 

tighe sin, — co mòr, co eagallach 's chuimhneachan glòrmhor air gràs- 

nach dean siorruidheachd a char- tearnaidh an Tighearna. 
adh suas : co mòr 's co uamhasach Chriochnaich sinn a nis na bh' 

's nach leigear am feasd a cuimh- againn ri radh mu'n chosamhlachd 

lie e. Tha daoine a' deanamh so. Tha fòghnaidh ri tharruing 

tuiridh 'nuair a tha niòran da 'n uaithe bu choir greimeachadh 



co-chreutairibh air an slugadh 
suas, agus air an cur a dhith le 
crith-thalamhainn, — nuair a tha 
bailtean iiiòr agus iomraiteach air 
an tilgeil bun os ceann : ach ciod 
sin ann an coimeas ri sgiios aon 
anam. 'Nuair a chunnaicimpeire 
na Roimhe teampnll lerusdleim 
'na lasair theine, shil e na deòir, 
ach ciod losgadh agus milleadh na 
h-aitreibh bhreagh agus ghreadh- 
naich sin, ann an coimeas ri sgrios 
siorruidh anam r.eo-bhàsmhor ? 
Cha do shin an Tigh earn a ghair- 
dettii a niach, chum an Teampull 
a siiaoradh ; ach chuir e aon-ghin 



air ar cridheachaibh — An so, tha 
sinn a' faicinn ciod an ni àraidh 
gus am bheil an soisgeul air a 
shònrachadh. Tha e na chung- 
aidh leighis airson gach tinneas 
spioradail. Tha e na chungaidh 
a leighiseas an t-anam airson siorr- 
uidheachd. 'Se 'chrioch shon- 
raichte an t-anam a thearnadh. 
So am beachd a th' aig an f hior 
chreideach air. Tha e sireadh 
slainte anama d'a thrid. Tha 
feum aig air comhf hurtachd co 
math ri daoin' eile : agus tha e 
taingeil nuair a gheibh se e. Ach 
cha'n e sin an ni àraidh feumail a 



Mic a dh' ionnsuidh an t-saoghail tha dhith air. Tha e fo chùram, 
gu bùsachadh air a chrann-ceus- chum gu'n teid gn math Icis air a 



Ill 



cheann ma cllieireadh — chum, 
nuair a tliig am bàs gu'm bi àite 
tearuinteachd aige airson siorr- 
uidheachd. — An e so an ni 
araidh tha sibhse'g iariaidh ? An 
e so cuspair 'ur n-aoraidh, 'ur n- 
ùrnuigh, — 'ur dòchais? An do 
smuainich sibh gu dùrachdacli air 
a so ? Am feadh a tha làithean 
agus bhadhnan a' dol seach gu 
luath: am feadh a tha saothair, 
agus àmhghar agus tinneas 'g 'ur 
greasad a dli' ionnsuidh a 
bhàis,am bheil sibh acuinihneach- 
adh gu bheil anama priseil neo- 
bhàsmhor agaibh ri thearnadh, gu 
bheil it'rinn agaibh ri sheachnadh, 
gu bheil neamh agaibh ri bhuidh- 
inn ? Tha mòran nach 'eil a' 
smuaineachachadh idir air a so : 
cha'n'eil ni is fhaide o'n sniuain- 
tibh. Tha daoine a' togail airson 
an t-saoghail gu cùramach agus 
gu dichioliach. Cia anabarr ro- 
chììram agus saothair dhaoine air- 
son nithe faoin nach niair : Ach 
airson siorruidheaclid cha'n eil iad 
a'togail idir. Ma tha iad a toirt 
oidheirp idir air fasgadh chur suas 
dhoibh fein, cha 'n 'eil ann ach 
faoin luibh sgàil a sheargas a 
ghaoth, agus a bhcir an iom- 

ghaoth leatha Agus am bi 

chùis mar so leibli a chaoidh. 
Bithidh e mar sin leibh gu uair 
'ur bais, mur mosgail sibh, — mur 
gairm sibh air Dia ga 'r dùsgadh 
suas gu aire agus cùram, — mar 
rùnaich sibh gach ni a chall roimh 
'ur n-anama neo-bhàsmhor — A 
ris on chosamhlachd so feudaidh 
sinn a thuigsinn ciod e fior- 
dhiadhachd.Cha'nannanamybm«, 
an creud, am mothachadh, an 
eagal anis agus an dòchas a ris a 
tha e co-sheasamh. Tha e air a 
chumail a mach dhuinn 'nar 
ceann-teagaisg mar thogail, mar 
obair, saothair a tha dol uigh 
air n-uigh air aghaidh. S' e 



chrioch araidh th' aig diadhachd 
tearnadh an anama ; agus tha e 
dùsgadh gu sbairn dhùrachdach 
airson na criche sin ; — gu bhi *g 
oibreachadh a mach na slainte 
sin le eigal agus ball-chrith. 
Agus tha'n dichioll sin air a 
clileachdadh, cha'n ann an rathad 
fein-f hireanteachd, no reir gliocas 
talmhaiiih ; ach anns an ratiiad a 

shonraich Dia anns an rathad a 

tir air f hoillseachadh an soisgeul 
Chriosd. Tha ar Slanuighear e 
fein a' deanamh dealachaidh ead- 
ar esan a tha 'ra chreideach da 
rireadh, agus esan a tha 'na 
chreideach ann an ainm amhàin. 
Tha'n dara aon a' deanamh a 
bhriathran, agus cha'n'eil an t- 
aon eile 'gan deanamh. So, an 
dealachadh araidh eadiir diadh- 
achd agus mi-dhiadhachd, — eadar 
neamh agus ifrinn. Am bheil 'ur 
creidimh se,de'n t-scorsaghniomh- 
ach so. Am bheil e'g 'ur n èig- 
neachadh gu briathran Chriosd a 
chur an ceill. Cha leoir dhuibh 
f hiosrachadh-dliibh fein. An cuala 
sinn mu shlàinte Chriosd? am 
bheil sinn'ga miannachadh ? Am 
bheil ar cridheachan a' lasadh an 
taobh a stigh dhinn ann am fiugh- 
air ris. Ach an d' iarr sibh da 
rireadh a dh' ionnsuidh Chriosd 
air a shon. An do ghabh sibh r'a 
gheallaibh, chum gu'm faigheadh 
sibh e. Agus cionnas a tha sibh 
a'teachd beo san t-saoghal. Seall- 
aibh air ur n-ais, — air na làithibh 
a chaidh seachad. An robh 'ur 
beatha 'na beatha fein-àicheadh, 
irisleachdj ùrnuigh, gràidh a tha 'g 
'ur 'n èigneachadh gu saothair 
ann an obair 'ur n-anama ? Ciod 
e gnè 'ur n-inntinn 'sa cheart am ? 
Am bheil sibh a' suidhe an so, cha 
'n e amhàin ag eisdeachd gu fur- 
achair, agus a reir coslais cràbh- 
ach : Ach am bheil sibh a' suidhe 
an so mar bha Muire aig casaibh 



112 



Chriosd aVlikiimilinn abhriathran, 
chum gu'n tcid sibh, agus gu'n 
dean sibh iad. An c cainnt 'ur 
cridhe aig an am so foin, a Thigh- 
earna, ciod a b' àill leat niise 
dheanamh ? Mur fulling sibh ceist- 
ean mar so, tba sibh annan cunn- 
art. Ged bhiodli eòlas, agus eud, 
agus mothachadh, agus ainm a 
bhi diadhaidh agaibh, thasibhann 
an cunnart. Ged tlia 'ur tigli aid, 
cha 'n eil e tearuinte. Bithibh, 
uime sin, gniomhach, dichiollach, 
saoithreach : no mar bi, bithidh 
sibh gun àite-còmhnuidh, bithidh 
sibh gun f hois d' 'ur n-anamaibh. 
O'n earrainn so do fhocal Dhe, 
feudaidh sinn gliocas fior-dhiadh- 
achd fhaicinn. Ach ciod sin 
ghocas? Tha gliocas duine a' 
co-sheasamh ann a bhi 'n tòir air 
deagh chrioch le deagh mheadhon- 
aibh. Tha gliocas, uime sin air a 
thaisbeanadh ann an diadhachd. 
Cha'n e amhàin a chrioch a th' aig 
diadhachd a tha 'g a dhearbhadh 
'na ghliocas ; oir tha gach creid- 
imh mearachdach ag aideachadh 
gu bheil deagh chrioch aige san 
amharc : cha mho tha dichioll gu 
ruigheachd air a chrich sin a' 
taisbeanadh gliocais ; oir rinn am 



f'car-togalach amaideach co math 
ris an f hear-togalach ghlic, saoth- 
air. Thog an dara fear tigh co 
math ris an f hear eile. 'S iad na 
meadhona a tha daoine a' cleachd- 
adli a tha gu h-àraidh 'g an tais- 
beanadh a bhi glic. Agus 's iad 
na meadhonan limhlachd do àith- 
cantaibh Chriosd, iarraidh dhùr- 
achdach an deigh slàinte anns an 
rathad a shònraich Dia. So an 
diadhachd nach fàiUnich. Tha 
esan glic chum slainte a tha ri 
saothair air an dòigh so. 'S 
beannaichte an seirbhiseach sin a 
gheibh a Thigearn 'nuair a thig e 
a' deanamh mar sin. Ged thèid 
an saoghal seachad mairidh esan a 
chaoidh. Ach na tuitibh ann am 
mearachd. Ged tha'n cosamhlachd 
so air a thoirtdhuinn,chumarbros- 
nachadh gu umhlachd a thoirt do 
tlioil Dhe, agus chum na dleasd- 
anais a tha mar f hiachaibh oirnn 
a chur an gniomh le dichioll. Ged 
is e ar n-ùmhlachd an f hianuis a 
th' againn air durachd air n-aid- 
mheil ; cha'n'e