Skip to main content

Full text of "Tentamen criticum in originem, derivationem et formam linguæ Romanæ in utraque Dacia vigentis"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



4t^. /J24.. 



TEIWTAJHEW CRITICClil 

I M 

ORIdlNEH, DERIVATIOM ET FORMAH 
LINGVAE ROMANAE 

Mir wrvHAQvx nACiA. ^ietaixxMB 

VCLGO VALACHICAE. 



ADCTOaE 

A. TREBONIO LAVRIAm. 



VIENNAE 

TVPIS COHeRIGATIONIS HBpillTABISTARIlH. 



I 8 4 0. - 



//.^ . /JJZ^. 




.*• V.» . 



provincia» translatae, Tai'iis d^inde multa per 
saecula fatis luctatae, nunc tand^m, aerumnoisis 
superatis malis, celeri ad cilnctis propdsitum 
mortalibus scopum cursu properantis, Tuaeque, 
Princeps Philosophe, doctac subiicimus senten- 
tiae, oramusque, uty quod exiguae nostraeper- 
ficere , potuerint vires, Regia sanciat Serenitas , 
concedatque, ut opus tanto gloriari audeat Mae- 
cenate» natiove tanto consolari queat Patrono» 
utque eius Principes praeclarae habeant virtu- 



tis speculum in Te, Vir excellenti hoc nomine 
digne, cpii non tantum annis communem popu- 
lorum defendis libertatem , sed etiam omnibus 



viribus promoves felicitatem, cuiiis divina mente 
genos superbit humanumi sapientia ad rectam 
vivendi rationem delegatur, prudentia dirigitur, 
manificentia excitatur , beneficiis adiuvatur , 
exemplis impeUitur. Felicibus namque vivimus 
saeculis , quibus magni viri non uni alterive 
nationi , sed cunctis terrarum populis vivere se 
sdre debent, et in quos uniVersum humanum 
genus aequale jus se habere jure merito putat. 
Concede, Princeps Serenissime, ut, qnumTuo- 
rum admiratione penetrati fuerimus meritorum, 
nostrum Te nominare liceat ; non enim raperis 
iUis, qnibus ut singulari jure talis appelleris. 



diyinmn voluit Niunen, sed conciliabis alios, 
qui Te suum reputantes beatos se fore antu 
mabunt; nam facilis in virtute redditur pro- 
gressus, dum, licet e longinquo, prae oculis ha- 
betur exemplar. 



JSeretUiaiis Hegiae 



humillimnfl atque 
devotiMimns servus 

A.. Treb* Iiaarianiu». 



DISSERTATIO 

Dg LINGUIS A LATINA BEtilVATlS, 

ET IK 8PBCIB 
DE BOHAKrA IIV BACIIS TlfiEMri. 



c 



oninnnis eat opinio Tironini orndilomm, Rooiae penec Ungnaai 
doctam complures aliaj etstitiase dialectoe plna minne ab illa diffe» 
rentes, qnae nomine lin^nae rusHeae, pedesiris, mUUarU, 9ul§uri§ 
\m^i&n solebant Qnod initio, qnnm respublica civitatis constringe» 
batnr muris , ita fnisse» non adeo facilc/ credi potest ; crescentibns 
tamen viribus, et limitibns imperii magis magisqne dilatatis, ex con- 
curstt variornm in Italia degentium popnlorum, non adeo qnidem 
origine^ qnam moribus et regiminis fdrma* diyersornm^ plures 
qaamTis ab invicem non multum discrepantes , popnlares dialectos 
enatas, non tantum admitti^ vernm g^ravissimis rationibns demonstrari 
potest* Nam^ si missa fecerimus reliqua, certe bic ponderantia, ar^ 
gQmenta, solummodo Analogia ab bodierno statu Europearum na- 
tionom factSt nulli dubio relinquet locum* Consideremus enim €ler- 
n^uiiam^ sed nibil dioamus de Batavis» Danis, 8uecis, eoque minns 
deAnglis^ qui toto differunt coelo, licet eadem sintde stirpe creati, 
«t conferamus Rbenanos cum Austriacis^ Helvetios cum Prussis^ 
Saxones cum Tburinjjpis» qui industria eruditorum eo pervenerunt 
Dt nno eodemque sa}tem scrilMmt modo, quamquam diversissimo Jo« 
qnantur. ^oc idem praebet Italia^ ubi ferme quaevis civitas pro- 
prium babet idioma» qnamvis omnes nnam agnoscant literariam lin* 
gnam; idemque Hispania, et ips» etiam Gallia; de quibus deinoeps 
eiempla quoque oculis subiiciemus. — Diversae bae dialecti, post- 
quam Romanum imperium liltra Italiae exstensum fuisset limites, 
Hnaim semet magis evolvercyet in propriam independentem linguam 



s 



formare coepenmt; ita enata est in Hispania propria» regfionis. no- 
mine insignita lingua; ita factam est in Gallia,- ita post interitum 
classicae literaturae in ipsa Italia; ita in peninsnla Europae orien- 
talf, et ita factum fuisse debuit in reliquis Romano subiectis imperio 
proTinciis^ in quibus tamen ingmentibus barbaris exstinctae sunt, su* 
permanentibus bis quatuor principalibus una cum earum subdialectis. 

Quum itaqoe omnes, ut superius dictum est, ex lino quasi 
fluerent fonte^ 'a priorl etiam conclndere possumus easdem in ele- 
meniis quoque convejiire, unam eandemque basim necessario' habere ; 
ast quum in diversis ab invicem penitus seclusis locis evolutae, et 
variis adiunctis maiorem vel mihorem in se influxum exercentibns 
excultae faerint^ quoad accidentia, omnino differre debere« Quanam 
ratione, primo jam millennio^ haec evolutio locum habueritj conie- 
cturis quidem illustrari^ ast nullis historicis argumentis probaripo- 
test, .tum propter hiiuriam temporum, tum propter dominant<^ usun^ 
omnia acta tam publica, quam privata doctis compillandi linguist 
graeca scilicet vel latinii» licet sat corruptis, et populare suum qua- 
dam spernendi ratione idioma. Hinc horum temporum monumenta 
corruptae quidem matris latinae, sed tfon evohitarumfiliarnmpraebent 
documenta» et omnia, qnae hue spectant eum secundo tantuiui inci* 
piunt jnillennio, et in hoe etiam haud primis saeculis^ sed potissi-^ 
mum tertio et quarto; ab* his autem^ jam manifestis prodennt cul- 
turae indiciis, fixum quoddam fundamentum profitentes, in quo us- 
que in hodiemnm diem ferme nullam passae videntur mutationem j 
ita^ ut si regressum proportionaliter continuare vellemus, cum qua- 
dam probabiliu^te saltem aifirmare auderemus, tempore qiMh Gothi 
romanum invaserunt impeHnm, has linguas fere easdem. fuisse , 
demptis barbarismis tardius introductis, nunc etiam facile seceraendis. 

Quod Hispaniae^ Galliae et Italiae attinet linguas, alii sat, 
abundeque doctis disputarunt verbis ; quapropter nos ad eas conver- 
temus ocuIoSf quae inRomani imperii provinciis ultra mare Adria- 
ticum sitis extulerunt ca^ut» Ast quum his« exceptis in utraque Da- 
cia supercptitibus^ eadem contigerit^ quae BHtannis etAfricanis sors, 
•nt suum scilicet fatalem habuerint finem: nihil nobis restat^ quam, 
nt de hac ultima pauca commemoremus« Indicabimus itaque breviter 
eius in his terris propagationem» tum paucis adiupcta^ in quibus 
semet evolvere debuit> historicis datis illustrabimusV ut in fine eo 
facilius, quae de ea dicemus, intelligi perspicique possint. 



■ XI 

i. 1. 

JRgo BBXte, qui torpentem rempiiblicaiii et dissipatam^ tam do^ 
mestica tyraniiide^ tum Getarom eontamelia, sttacipiens;i aolns Istrf 
accohs adgredi auana anm, et Getarnm qnidem ^entem penitus de- 
\m, (liominea tam ob robnr eorporia tnm ob opinionem de mi^rar 
tione animamm^ qnam fllia Zalmoxis instillavit, belHcosf ssimos ;) 
et boe qnidem tantam opns annis fere qninqne confeci*'' Paucis his 
verbis, apud Julianam in Caesaribus^ g^gantea sua Traianus exprf- 
mit ^esta , qvA duobos iveliis contra Dacos susceptis , primo eos a 
laeessendo Romanum imperium repulit; secundo necdum quietos pe- 
nibu delevit» postqoam stupendum iilum in Danubio struxisset pon- 
tefli, de qno Dio Cusius: ,,Interim Traianus pontem lapidedm in 
OannbiO' faciendom curavit , quem ego quidem di^ne admirari noa 
queo; natn etsi Traiani sunt alia opera mag^ifica^ tamen is pons 
longe omnibtts aliis anteceiiit. Eius pontis pilae sunt XX. ex lapide 
quadrato^ singulae absque fandamentis altitudine pedum CL, latitu- 
dine pednm LX. distant inter se intervallo CLXX. pedum, sontque 
fomicibns coniunctae. Cuius operis sumptus licet sit incredibilisy ta- 
men plus admirationis habet^ quod haec in fluvio ^urgitibus plenu^ 
limosoqne alveo facta sunt, quodqiie fluxus eios fluminis alio averti 
non potuiL Neque vero latitudo ipsios idcirco a me.dicta est^ quod 
perma^a sit: (nonnunquam enim dnplo^ triploque mains inundat^) 
sed quod tanta sit in eo loco angustissimo , quo tamen nullus erat 
ad faciendos pontes accomodatior. Quo in loco quanto maius flumen 
ex lato in angustum fluit, rursumque exangustomultoiit latius^ tan* 
to rapidius fertur, altiusque est, ut id pontis faciendi diQicultatem 
maaime augeat. £x quo Traiani magnitudo animi intelligi facile po- ' 
test. — Igitqr Traianus eo ponte facto, Danubium transivit; dein s^- 
cure bellum gessit magis^ quam celeritery ac Dacos vix tandem sub- 
egit. — Decebalus[RexDac6rum]postquam regiam, regionemque suam 
omnem captam esse cognovit^ imminereque periculumi ne ipse quo- 
que caperetur^ manus sibi attulit. Eius caput Romam perlatum est^ 
et Dacia in potestatem populi Romani venit, in eamque Traianus co- 
lonias deduxit." 

Eutropius Libro VI. 6» brevibus^ ast more suo ponderosis, et 
extensionem provinciae et numerum in illam ductorum incolarum ad- 
mirando magis quam, determinando^ indlcare cpnatur verbis : „CvLm 



XII 

Dacia beUo Decebali viris esset exhiaBia, Traianas ad frequentan- 
dam hanCy decies centena millia passuum in circuitn habentem, pro- 
vinciam» ex toto orbe Romano infinitas eo copias hominnm transtu- 
lerat, ad agros et urbes colenda^s*" . , 

Ptolomaeus in siia Greographla nominat ultra quadraginta ur* 
bes, Tabula Peutingeriaua fere quinquaginta, haud tamen omnes ilr 
las recensens, quas Ptolomaeus noverat^ . unde mutua facta supple- 
lione ad septuaginta, et ampliutf a«cendunt Ulpianus in Digestis^ de 
Censibtts Libro I. ^ 8 et 9. docet qninque complurium |iarnm co* 
loniarum Italici juris fuisse : „la Daeia quc^ue Zeniensium colonia 
a Divo Traiano deducta^ 'juvia Italici est« Zarmizegetfausa quoque* 
«iusdem juris est: item Napocensis colonia et Apulensis, et Patavi- 
censium vicus, qui a Divo Severo jus coloniae inq^etravit.'' Inscri* 
ptiones^ quarum ultra ducentas, in solaDacia centrali inventae sunt^ 
testantur plures insignes civitates municipii jure donatas. fiiisse* In 
hia occilrrunt nomina sex legionum^ quae ad tutandam Provinciaia 
ab Imperatore fuerunt constitutae, scilicet: I. Adiutricis^ y« Mace* 
donicae^ YI. Yictricis^ YIL Clandiae» XXX. Yalentis Yictricis^ et 
frequentissime XIIL Geminae, i. &. ex duabus aliM conflatae^ qaae 
testibus iisdem monumentis etiain Gemina Ulpiana dicta esL 

Provinciae huic» quae inter Augusti, non Senatns, nnmeraba- 
lur provincias^ adeoque militari gubernabatur modo> et Dacia Augv- 
sta appellabalnr, Traianus praefecit Propraetorem M. Scaurianum^ 
qui etiam Procurator fuit collegii Anrariamm, quod Imperator cien- 
stitu.erat ad laborem operariorum metaUieornm dirigendum, euius uti 
et. officialium eiusdem praecipuomm^ nc^inpe Praefecti sive Procora- 
toris et Patroni^ Subprocuratoris et Decurionis^ itemqne Triumviro- 
mm Monetalium, Coactorum Auri Lusfralis^. i. e. quovis luatro Ro- 
mam deportandi, et Quaestorum etc. frequentissima in lapidibus men- 
tio facta reperitur. • 

Yiae lapidibus stratae, quamm tres transibant Danubium ^ uti 
Tabula indicat Peutingeriana^ per totam decurrentes provinciam» prin- 
cipales jungebant civitates^ conditae Basilicae» Templa^ Amphitheatra^ 
Balnea, Aquaeductu» etc^ quorum rudera hodicquoque visuntur^ 
florentem sub Augnstis provinciae indicant statum, quae una ex pri- 
mis et pulcherrimis vasti erat imperii Romani. 

Floruit verum haec provincia ab Anno Urbis conditae 8S0. Ae- 
rae vulgaris 106^ quo . Traianus eam formsverat^ . sub optimis et for- 



XHI 

tissimis Imperatinribaa per eentran et sexag inta annoa, aaqne ad 6al* 
lieni tempora^ qnibaa, externe ingraentiboa andiqne barbaria^.et in- 
teme insn^entibus saccessive trlginta tyrannis, amissaeat. Q.No* 
niiiB Hegillianus in DadAnatos^ Iwperator strennns, pltriam qoidem 
Bvam In his tnrbis a barbaris porgavit, ast brevi post a militibas tru* 
ddatas est; etsindli periit ratione Gallienas Anno868. Successit ei- 
itm M. Aar. Ciaadias, qni anno 809. Gothos lUyricam, Macedoniam- 
qne vastantes, ingenti proelio vicit» etGrothici elogiam^ deletaqaoque 
illonnn classe, sibi tribai passus estj qoi anno 870 pariter vitae 
ereptns est. '^) 

Aurelianus Sirmii, ubi natus erat^ Imperator acdamatas, l^um 
DOD obstantibus fdicibus cum Gothis conflictibus^ vastatum Illyricom 
et Mysiam perditam videret, circa Annum 871* desperai^s Daciam re- 
tineri posse^ legiones cum magna parte provincialium ex provincia 
abdnxit et in Mysiam coUocavit, quam deinde suam Daciam appdlare 
voluit, ne tantae a Traiano formatae provinciae nomen oblivioni 
traderetur. 

Et haec nova Dacia Aiit^ quae deinceps a scriptoribus Byzan- 
tinis compellatione Ripensis et Mediterraneae distincta venit^ utpote 
quae a septemtrionibus Danubii ripae adiacebat^ et meridiem versus 
per Dardaniam et montem Haemum, et tardius quidem per ipsam 
Thessaliam usque ad Pin^um montem extendebatur. Nostris quidem 
temporibas a scriptoribus minus criticis, praecipue Hungaricis , duae 
hae Daciae novae, Ripensie scilicet et Mediterranea , in antiqua 
Dada Traiani qnaesitae sunt; quibus^ nescio qua supernaturdi in« 
spiratione» deinde tertia addita est^ Alpesirie nimirum> cuius plane 
nulia fit apud veteres scriptores mentio. Nam antiqua Traiani Dacia 
Bnllam habuit nominibus insignitam divisionem ; et hoc constat jomni- 
bas, qui Romanam historiam vigilando , non autem somniando lege- 
roDt Haec sub Hegibus propriis CDacicisO ergo ante occupationem 



*) Ddevimns trecenta viginti milliaGothorumf duo millla navium mer- 
aimus. Tecta sunt flumina scutis^ spatbis et lanceolis omnia littora 
operiuntur. Campi ossibus latent tecti : nullum iter purum est : in- 
gens carrago deserta est. Tantum mulierum cepimus^ ut binas et 
temas mulieres victor sibi miles possit adiungere. Epiitolalmperato^ 
ri$ affud 2Ve&* PoUionem in Claudio.]^ 



XIV 

RomaBoniiii, extendebatnr a Flexii Daimbil jnxta Carptm, iniis sct* 
licet loeia, nbi hodieranni eaatnim Viaeegrad jaeet» snpra Bndam, 
aeenndnm enndem Dannbinm flnvinm naqne ad Pontna Bnxinum 
aire Iftare nigrum; hine usqne ad Barysthenem flnTinm; septem- 
triones jversts antem nsqne' adCarpaticosmontes*ItaStrai>o. — Tem- 
pore^ qno Traianns Dacos devicit, pars inter Dannbinm et Par- 
thyscnm tenebatnr a JasEygibns Metanastis, qnae ipsis, qnoniam a 
Dacomm insnrrectione secondo abstinuemnt belio, relicta est; ast 
tardins inqnietem exserentibus ademta^ et reliquae Daciae adiuncta 
est; pars autem. orientem yersus^ nltra Hierasum amnem jacens ns- 
qne ad Barysthenem flnvinm^ re qnidem Daciae, forma aatem ad- 
ministrationis Mysiae inferiori adnnmerabatur ; interiacens regio Da- 
eia propria erat. Ita Ptolomaeus.— Natnrft quidem divisa erat vetns 
Dacia in centralem, orienialem, oeeidenialem, barealem et austra^ 
lem, B%^ nomihibus carebat. Hinc valde bene fecissent^ qui nomina 
illi dare volnerunt, qnae nunqnani habnit, si quinqne, ut saltem se- 
cnm natura fert^ constmxissent^ in quot partes medio et recentiorl 
aevo re ipsa divisa fait, BtA non antiquo. Ast quamquam nugae sint 
iliomm fictiones, ta:nen^ qnia incauti res deinde historice veras illis 
snperstrnxerunt, videamns oportet, quonam modo ea applicuerint 
nomina« 

Qni ergo nomen 'DK^iz.eRipeneiSf Daciae Traiani attribuemnt, 
illi nisi hanc provinciam, quae ad dextram Danubii ripam jacebat» 
transtnlemnt ad sinistram *); hnic parallele superposueruntiRfeilr/ier* 
raneam semet ab occidente orientem versus extendentem ; huic dein- 
de posteriori snperaddiderunt, simili modo parallele ^/j|9^«/rem bo- 
realem eias complectentem tractum. Et hi snnt primi ignorahtiae hi- 
storicae fnndatores et novomm errorum introdnctores* Tardiores ple- 
mmqne ex Dacia centrali orti, qnibas, non tantum septemtriones ver- 
sus> alpes erant^ sed multo maiores orientem et meridiem versas, 
Daciam Alpestrem universali ab ipsis conficto nomine Transalpinam 
esse volaerant, itaque eam, quae reipsa ad Danubii jacebat ripam , 
hoc nomine insignivemnt ; sed qaid nanc cum Ripensi faciendum? 
nam Mediterraneam pro se retinuemnt. Applicuemnt ergo hanc Par- 
thysco fluvio^ per totam scilicet oram occidentalem extensam. Et 



w^mmm^mmmmm^ammHttt 



*) Peiri Rau%ani Epitome Reram Hangaricarumj Indice IL 



XV 

inde enata esl celebris lUa praeteriti et poatri aevi nomenclatiira 
tresDacias pptime esplieans *)• Hoc ad inteHigendoa et refellendos 
recentiorea, nagaram pemicioaaram magiatroa safficiat. 

8. 

Romani in antiqua Traiani Dacia snis famlliis^ possessionibus et 
natali solo, quod jam ipsorum erat pairia, alligati» fatalibus his tem- 
poribos, quibus Romae quoque haud securior erat vifa, quam in ulti- 
mis terrae finibus^ inter quosvis ignotos barbaros^ Jugum Gothorum, 
qnibiis per vigiuti ferme annorum commercium adsueti erant'; ferre 
malQerunt^ quam omnia haec certa relinquere bona^ et in nova ipsis 
]M!regrina transire loca, incerta quaerentes **). Quapropter numero- 
sissimae et potentissimae familiae, neqnaquam Aureliani militaria in 
Mjsiam secutae sunt praesidia^ cum parcioris fortunae firatribus , qui 
nihil hinc iiluc perdebant migrantes* Ast nec Gothorum adeo durum 
fuit jtijifum, nam hi ut barbari ex bello victitantes , se in possessione 
provineiae videntes^ incolas pacificos non modo non turbar^tv sed 
etiam contra omnes alios defenderunt incursores, et ut terras tran- 
quille colerenty unde ipsi quoque victum pro spoliis aliunde armis ac- 
quisitis haberent, animarunt. Haee inter barbaros secure vivendi ra- 
tio, in tantam apud eos[abiverat consuetudinem, ut nequidem ab im* 
manissimis cunctae Buropae terrorem incutientibus barbaris Hunn{s^ 



*) Ita Welmerus, ut reliquos taceamus a Tkwroe%io asque ad 8ul%9rum. 

**) The old country 'of that name [Dacia] detained, however, a conside- 
rable number of its inhabitantSy wbo dreaded exile more^ than a CU>- 
thic master. These degenerateRomans continued to serve the empire, 
whose alleg^iance they had renounced, by introducing among their 
eonquerors the first notions of ag^cultnre, the useful arts, and the 
conveniences of civilised Ufe. An intercourse of commerce and Isi^ 
guage^ ^as gradually established between the opposite bAlks of the 
Danubei and after Dacia became an independent state/it oftcn pro- 
ved the firmest barrier of the empire against the invasions of the 

' savages of the North. A sense of interest attached these more sett- 
led barbarians to the alliance of Rome, and a permanent interest very 
freqtfently ripens into sincere and usefdl friendship» Gibbon^ The Bi~ 
etory of the decHue and fall of the Roman Emrnre, Volume the first, 
Chap. XL 



XVI 

qni drea finem saeGuli quanrti Gotbos Danubinin transire coS^erunt , 
sibique in Dacia dominatttni asserueruBt^ pepmoveri potuerint, ut 
8uam derelinquerent patriam ^* . 

^opulus suoa diversis in locis eligebat Praetores» qui tandem 
remotis turbis semet in Duces elevarunt» variosque status forma- 
runt. Obscura baec tempora nomina quidem illorum occultant; 6om- 
munis est tamen opinio, quae baud omni caret argamento, plures 
eorum, vel ut alii censent^ omnes , eodem compellatos fuisse nomine ; 
nam.tardius etiam, aut continuo eodem, aut saepissime, reperimus, 
etsi, aiJtequam ad gubernaculum accessissent^ aliter vocati .fuerint , 
idem post binc usurpasse videmua **). Ferunt itaque Duces Daciae 
orientalis^ inde a temporibus Gothorum nomen gessisse Joviani, aut 
Diodori, quod idem significat graeco idlomate, et qupd deinde a vi* 
cinis Sclavicis nationibus in suum translatum sermonem Bogdanus 
Bonat, unde regionem illam bodie quoque Turci Bogdatuam vocaut; 
Daciae vero australis Duces dictos fuisse Hilarios, vulgari autem no- 
mine Bucculos, unde etiam eorum Metropolis BucctUesci, fd est, 
ffilariopolis appellata est; quod nomen simili modo Sclavi in suuni 
verterunt idioma, expresseruntque Radum. Eadem censent ratione 
centralis Daciae Duce^.coramuni nomine appellatos fuisse Julios vel 
Gelios, quod consonat cufn nomine ultimi in pugna cum Hungaris oc« 
cisi , — - qui circa finem saeculi noni , ex orientalibus eiusdem Daciae 
orts, a Patzinacis ***) cum Romanis sociatis ^*^**) pulsi^ Alpes traie- 
eerunt^ commissoque cum Geiio proelio, post cruentos conflictus, bunc 
tandem interfecerunt, et cum Romanis mortem sui Domini videnti- 
bus, foedus juramento iniverunt *****); — tum cum ipso Metropolis no- 



•) Tk»roc%, Ckronica Hmgiurorum Parte l Cap, 17. ~ 
•*) Cantemir, Descrtfdio Moidaviae ParteU. Cap. 2. 

,*j;*) Constantinug Porphsrogenitus , De AdminiMtratione Impetii, Parte U. 
Ca% 88. 

****) Propter hanc Romanorum cum Patzinacis societatem, solent saepis- 
sime apud Byzantinos scriptoresy iili horum insi^ri nomine, quod 
egregie probavit Lucius in Historia Regni Dalmatiae, Lib^ VI. Ca,^. 5; 
deinde ITAnville, Memoire sur lespeuples ^i habitent aujourd^hui la 
Dace de Trajan, Memoires de VAcademie des Inscriptions Tom. XXX. 

•♦♦♦♦) [Tuhutum paterHorca] vir astutua» dum coepisset audireab incoiis 
bonitatem terrae ultra siivanae^ ubi Geleou quidam Blacus dominium 



SLVIl 

mine Al6a Julia, et jitfnal cnm nomine ^fnceps conUnaato ex Hun* 
garis sibi eleetoram Ducum, qui plilrea saeceaaive JtUU, Hun^arice 
Gyula, 4)cti snnt. AUorum quoque hnius iemporis Romanorum in 
oecidentali Dacia Dncam historia mentionem facit^ et in specie Clau^ 
dii sive Giadii, qui ea dominabatur in regione^ quae a meridie Da«- 
nubio^ ab occidente Parthysco, a septemtrionibosMarisio^ ab oriente 



teuebaty coeplt ad hoc anhelare^ quod si posse esset per gratiam 
Ducis Arpad domini sui, t<^rram ultra siivanam sibi et suisjposterill 
acquireret, quod et s\c factum fait poatea, Anonymi Belae Regis No^ 
tarii Historia Hungariea^ Cnp.24. Tuhutum egressus est ultra silvas 
versus orientem, contra ^elou Ducem Blacorum. Gelou vero Dux 
uitra siivanus, audiens adventUm eius cong^regavititexercitum suum, 
et coeplt velocissimo cursu equitare obviam, ut evm per portas Me- 
zesinas prohiberet, sed Tuhutum uno die silvam pertransiens, ad 
fluvlum Almas pervenity tunc uterqUe exercitus ad invicem perveoe- 
runt medio fluvlo interjaeente. Dux vero Gelou volebat» quod ibl eos 
prohiberet cum saij^itariis suis. Capite 26. Mane autem facto Tubu* 
tum ante auroram divisjt exercitum suum in duas partes, et partem 
alteram misit parum superius, ut transito fluvio^^milltibus Gelou ne« 
scientibusy pug^nam ingrederentur, quod sic factum est. £t quia le- 
vem habuerunt transitum, utraque acies pariter ad pugnandum per- 
venerunt, et pugnatum est inter eos acritery sed victi sunt milites 
Ducis Gelou, et ex eis multi interfecti, plures vero capti* Cum Ge- 
lou Dux eorum hoc vidisset» tunc pro defensione vitae cum paucis 
fuj^am cepit. 42ui cum fiigeret properans ad castrum suum, juxta 
fluvhim Zomus positnm, milites Tuhutum audaci cursu pefsequen- 
tes Ducem Gelou juxta fluvlum Copus iuterfecerunt, Tunc habltato- 
res terrae videntes mortem Domini sui , sua propria voluntate de- 
xteram dantesi Dominum sibi elegerunt "[tuhutum, patremHorca^et in 
loco illoy qui dicitur EsCuleu fidem cum Juramento firmarunt, et a 
die illo loeus ille nuncupatus est Msculeu^ eo quod ibi Juraverunt* 
Tuhutum vero a die illo terram iilam obtinuit pacifice et feiiciter, 
sed posteritas eius usquead tempora 8ancti Stephani ohlimM. Cap» 27 • 
Nomen Blaci^ Vlaci^ Valachif quod Romanis dari solet^ paucis 
hic discutere verbis, ad rem intelligendam, opportunum eensnimus. 
Hac de re duae sunt praedominantes opiniones. Quldam putant, hoc 
nomen a Germanis datum fuisse, qui naUones Celto^-Romanas 9 Gal^ 
loSf hinc Guattos, Wallos^ Wallones^ WalliscAoSi Wallachos appeUant, 
et huius inter caeteros erat etiam celebris Voltaire; alii vero autu* 
mant a Sclavis^eoSf una cum omnibus Htalicis natlonibus^ ita dictos 

B 



XVIIt 

eentralis' Daciae alpibud citigitiir, et hodi^ Despotaius TenUsuinus 
«ive Banaius.Temeaiensie nominatun Strenuus liic Dux poelt mnlta^ 
et craentaa enm Hnn^^aris pugnas, suum amplius retinere posse 
regnum desperans> missie Leffotis [ad Hunffaroe] paeem ab ^is 
petere coepit, et castrum sua sponte eum diversis donis eondona'^ 
pU* C^crba sunt NotariiO Hnngari filHs incolarum in obsides po" 
sitis pacem fecerunt^ et Gladii progeniei, ipsls deditum^ reliquerudt 



r 

Aiisse, proprlo vocabulo Dominum signlficante » Wladoif Wladios^ 
Wlattios, Wlachoi^ Wlossos, Wlotkos^ quod si verum est » confiterl 
debemus eosdem valde male reciprocatos fuisse , quippe qui Sclavi 
et Servi nominati tiierint a Romatiis. Sunt praet^rea etiam alii, qui 
censent a nomine Latino vel Latioy Sciavibo more dictitatos Aiisse 
Blacios et Vlacios y Aeneas Sylvius autumaty a Duce Flacco Germa- 
nica pronibciatione Vlaccos^ Bonfinius vero a Graeca voce fiedlu- 
a%ida, quod sint optimi Jaculatores, appellatos fuisse^ Astnotari me- 
returRomanos ipsos hoc nomen pati non posse, quippe» qui propria 
lingua seRomanos nominant^ nec aliter a pereg^rinis nominari volunt. 

Pariler notare voluimus hic diversa nomina, quibus, medio prae- 
sertim aevo, a variis scriptoribus, Daciae Traiani provinciae insigni- 
tae ftierunt, ut deinceps ab omni dispensemnr expiicatione* £n illa: 

Dacia centralis : Intramontana^ Mtao^axia, Meaodavta, Msaopkajrusy 
OQodanla, O^odavia, O^ofiXaxMS, A^odefieXXovy Erdeuellum^ Ardellum^ 
ErdeliomyUltrasilvana^ Transsilvana^ Septemcastrensis, Heptapolitanai 

Daeia orientalis: Ulttamontana^ Mavgodaxia, Mav^odavta, . Mav- 
^opXaxta, Morodavia> Moldavia, Valachia maior^ Tj^riana, quod Tyrae 
fluvio adiaceat, Kara-WIak et Bogdania turclce; divisa per Pyretum 
fluvium in Bassadaviam sive Batcsarabiam et Molditviam propriam* 

Dacia austraiis: Inframontana ^ A^odaxla, A^yodovta, AQyofiXa- 

I 

yf^a, Valachia propria^ Valachia minor, Istriana, quod Idtro fluvio ad- 
jaceat, AJ&-Wla]L turcicei divisa per Alutam fluvium in Janianam et 
Argisianam* 

Dacia occidenfalis : Citramontana, ftxQodania , SlxQodavta, ftx^o- 
fiXaj[ia, OvrygopXaxia , Pannodacia, Trans-TibiscanaHun^aris, partem 
Huni^ariae Re^ni efliclensj dlvlsa per Marisium fluvium in Temisia^ 
nam et Ckrysianam* 

Dacia borealis: Supramohtana , XAA>(>o(fajc/a , XXto^odavta , XXw^o^ 
pXaxta; divlsa per Carpalos montes in citeriorem Marmprosam et ul- 
teriorem Arborosam, Ploniniam, Buccovinam^ cuius pars citerior ta- 
mcn communUer Daclae vel occidentaii vel centrali adnumerata. fuit, 
ullerior vero orientali^ usque ad finem praeleriti saecuH^ quo ab 
eadem avulsa et jSarmatiae adiuncta eaU , 



XIX 

regnam^ ex qvLi progenie OA^um deacebdebat, long^o post tetnpore 
a Sunad interfectus *). Meminit eadem iiistoria Ducis qaoque Jfa- 
msiyeJUarioH, (^jHoroui et JUenumorOut scribit Notarius male in- 
terpretatus nomen JUinor^Marius^y quiditionem supra Marislum^in- 
terhanc fluvium a meridiCy Parthyscum ab occidente, etSamiaium a 
«eptemtrionibus tenebat, continua inde a priscorum tempore Roma- 
iioroiB successione, cuius proavum etusdem hominis Attila occide- 
rat '*'*). Hic transactione cum Arpado facta, et illia suaL, ijuam 
noicam habebat, Zoitae Arpadi filio in matrimonium data, eine filio 
mmrtuus , regnum auum Maliter Zoltae genero dimisit in pace^ 
(Verba Notarii.) Memoriae quoque traditus est aliiis Oucatus ab Hun- 
gvis pariter depen^ens ultra Samisium fiinvium jacens, in septem- 
trionali scilicet Dacia^ ditione nostris temporibus JUarmoroaa dicta, 
nnde Dacia orientalis saepius a barbaris vastata^ novis iterum inco- 
lis freqaentata est ***) 5 quapropter Hung^ari ad illam quoque Suze^ 
ramtatis suae jus extendere et armis confirmare conati sui^t. 

3. 

His de veteris Traiani Daciae incoiis, post occupatam a barbaris 
provinciam» notatis^ transeamus in novam Aureliani Daciam. Neque 
haec, funestis illis temporibus^ ipinus a barbaris infestata fuit, licet 
fitrenui Imperatores eam omnibus defenderint viribus> faiacque ratione 
completam prohibuerint occupationem ^ donep saeeulo septimo Bul- 
gari imperante Constantino Pogonato Danubium transiverint^ omnem- 
qne iUum terrae tractum usque ad Haemum montem et ulterius per 
Thraciam etMacedoniam occupaverint|i Romanosqiie novam Aureliani 
Daciam incolentes sibi adsdverint» 

- » 

*) Tragicus huius egregii viri finis invenitur ^iiipie de^cri^tus tn Actis 
SancH Gtrhardi EpUcopi CkanadienHs. 
*') Idem Anonymu» B^lae RegU Notariusf CapiiB li et 22. 
***) TiMroc% in sua Chronica^ Parie IIL Cap* 49» 

Hi fortissimi sunt , et iiinumera bellicae virtutis eximia dederunt 
exempla, inter quae illustrissimum fuit anni 1717. quo soli 20000 Tar* 
tarorum deleverunti Re^numque Hunyariae ab illorum inyaQtione li- 
berarunt* Vide VngariMches lliaga%in^ driUer Bandy UL StMck, Nro.20, 
Grande peccatum^ quod miiitiae horopbjiaci non sint adscripti^ egre- 
giam enim formarent iegionem , propugipaculHmque contra septem- 
trionaies barbaros« * 



XX 

Hoe temporf proprinm Romaimm imperiam in oriente quoqne 
expiravit, (snpermanente eiusdem, nmbra nsque ad'decimum quintnm 
saecnlnm.) Nam post invasionem Bnlgarornm^ mortemqne €oni»tan- 
tiniy qno adhnc vivente lin^cna Romana, saltem militaris, ih Anre* 
liani Dacia vnlgaris erat^ (anlicia enim inde a temporibns Marci An- 
relii Graeca erat^ qnae deinde a Diocletiano formaliter introdncta, et 
tardins sub Jnliano una cnm Graeca Philosopbia pro solalmperatore 
digna agnita est *)» latineqne loqui jurisconsulti tantum permissi 
snnt, qui Flavio Justiniano codicem compilare jubente animati^ Ro- 
mannm restitnere una cnm lingua imperium, satis quidem» sed fru- 
stra conati snnt^ omnia enim pessnm ibant, praesertim cnm Phocas 
tyrannidem nactus fnit,) in provinciis ad imperinm pertinentibus pe- 
nitns exstincta est. . . ' . 

Romani nnnc cnm Bulgliris jnncti, propriam constitnerunrrem- 
publicam Byxantino imperio maxime inimicam, si^osqne' congives sen- 
sim eo addnxernnt, nt Christiana amplecterentnr sacra, qnod anno 
Aerae Tulgaris octingentesimo sexagesimo quinto factum est» Quae 
conversio causa fuit celebris illius scissionis inter Ecclesiam occi- 
dentalem^ idest, Romanam, et orientalem^ idest, Byzantinam; qunm 
Romani, qui in ^acris, licet non in politicis^ a Byzantinis depende- 
bant, post conversionem suorum concivium jugnm Graecornm peni- 
tus excutere volentes, Romanae, id est, suae, et non Graejcae sub- 
esse Ecclesiae maluerint^ Graeci autem eos a proposito abducere co- 
nantes, quaecnnque maligna potuit producere imaginatio de Ecclesia 
finxerint Romana, itaqne odium excitantes infelicem causaverint il- 
lam separationem, qnae quidem moroento ipsis nihil profuit, et snc- 
cesstt temporis vel plurinium nocuit^ vel ut verius loquamur^ eos 
penitus exstinxit. 

Bulgari hoc fidei vinculo Romanis adhuc strieUus uniti^ Reges 
qnoqne suos ex his eligere maluerunt, virtutem et prudentiam eo- 
rnm conspicientes. Nominatns itaque est Rex Simeim, post hnius 



*y Tam M. Aurellus Philosophus^ quam Pl. Julianus AposUta docta sua 
opera graece eompostaerunt i permlseruntque latine historiolas scri- 
bere ille Jnstinumy hic j^tropium; Diocletiaiius quandiu Imperator 
fuit Romam semel tantum videre volnii, mt tunc ultra duos mensea 
in Urbe commoratus est. 



XXI 

deeeasam Petru9, qaem seoatiis eat Samuel *), qap mortao..tttrj>iii 
in repoblica ferveotibos regnum a Bajiilio II, Bulgfraetano dicto « 
oecapataMetropoli Aehride oppreBsnm eat^ ineajite saecalo ondecimo^ 
et Bomani sab Graecoram venerajit domJ^tiun. 

Qaanta haius temporis etiam. apqd Byzantinos reram historica- 
nini fnerit i^norantia«. inde. tcI maxime patet. qaod cam hi^ po^i 
eversum statum, in cognitionem yenerint gentis» stapebant eam itar 
tiee ferme loqai aadientes^ italicoque more vivere cernentes. Laoni- 
eos enim Chalcondyias Historiae saa(^,)ibrp 11* haec de illa scribiti 
j>Dacoram sive Blachoram lingua similis est Italoram linguae^ adeo 
tamen corropta et differens^ ot diffleolter Itali queant inteUigere, 
qiue istorom verbia proferontur. Ilnde^ autem lingua mpribusqae 
lioinania osi in istam region«m accesserinl^ ibique sedea.fixerint 
a nollo mortalium accepi» nec aliquem audiyi^ qui ista loquendocom- 
memora^et; dicuntur tamen homines undique confloentes in istamre- 
gionem penetrasse. — Nihil diffwunt ab Italis^ caetera etiam yictus 
ratione, armorumque et suppellectilium apparatu, etiam - num . eodem 
utentes; qoamvis ea gens in duos distincta sit principatus» Bogda- 
nlam videlicet, et Regionem Istrianam: haud tamen.aequo inter se 
jmre vivont." Et inferias relata Peloponesi et Boeoiiae occopatione, 
subiicit: ^^Pindom montem Blachi incolunt» qoibas eadem %;um Dacis 
est lingua, nec quidquam a Dacis, qui Istrum accolunt differe co- 
gnbscuntur^" Nicetas4iutem de Isaacio Angelo scribens Mysos eos ap- 
peUat» a provinciae nomine, oti etLapnicus Dacos, dicens: »3<komi 
montis accolas sibi ef Romane (B^zantino) imperio infestissimos 
reddidit, qui olim Mysi^ nunc Blachi nominantur»" Anna vero Co- 
mnena, mulier^ quae secus multa scit« hac in re quodam gentis de- 
ipectn suam conatur tegere inscitiam: y^Alexius Caesari Nicephoro 
maDdaverat, ut quam plurimos posset> conseriberet militesy non e 
veteranis, sed novos^ et eatenus expertes belliy geuera ipsa subti- 
liter esLplicanSy ex quibus hos fieri deiectus tironum maUcty^nempe 



^) Hoc probatur verbis Regis Joannitii» qoi «e Romanum profitensy Jiis 
in regnum se babere haereditarium afilrmabat , utpote qui ab anti« 
quis Reg^ilhifi Simeone, Petro et Samuele descendebat» quoci alioquiti 
ettam Romanos fuisse oportuit. Vide eius adPapamlnnocentiumlll. 
epiatoias inferius allejj^atas. 



XXII 

Bnlgitrtfs et pastoritiae duratos vitae laboribus, agrestes Javenes in- 
eertis sedibad va^os^ qoos commanifir dialectus Blachoa vocare <^on- 
suevit." €innamas benum ab^Emanuelelmperatore camMangaris ge- 
stam referens ait: «^At Imperator ex eis non modice indignatoj»; 
ipse Iternm in Hangariam mdvere instituit: atifae ut Romanae for- 
titbdini^' hostibiis daret argtimentuni id potissiniam comminiscitar. 
Alexiuinf quidem, cui desponderat filiamf cum multis copiis^ quibus 
Aleicius Protostrlitbf praefaerat, versus Istrum misit^ / quo Hungarls 
fucum faceret, quasi ei consuetis rursus locls in ecis impetum esset 
facturns. Leonem autem Batatzem nomine, aliunde cum exercitu per-* 
inde mag^o, maxime yero Blachorum ingenti multitudine, qui Ita* 
lorum coloni quondalh fuiisse perhibentur^ ex locisPonto Buxino vU 
cinis irruptionem in Hungariam facere jnbet, qna exparte nemo ad- 
htic a primfs saeeuliir eos invaserat Alexius itaque et alius Roma- 
ndram exercitus cuin ad Istrum pervenisstot, mptum Hungaris fo- 
cere, quasi continuo inde traiecturi, Batatfises autem ab iis^ quae di-c 
ximus*ldcis, irrumpens, omnia depopulatus^ ubvia quaeque proster- 
nit / hpmini^n^ ingentem caedem edit, nec pauciores captivos dueit, 
ad haec pecofum equorumque , et aliorum inde animalium greges 
agehs, ad Imperatprem reverlitur^'* *) 



>«■< ■'■ 



') HTentionem huiiis terribiUs cladis faeere videtur Thwroczius. in sua 
Chronioa, licet eam pHoribu^ adstruat annisy regnante scilicet Ste- 
phano Meretricio^ quum haec sub tertio huius nominis Reg^e accide- 
rit: yyEa de cauisa misitlmperatorexercitum -iDgenteminHungariamy 
fn Hararn^ et Hungari aliquen^ impetum facere non poteriant » - quia 
Oraeci per Ing^enia inflammabant ignes flmlphureos in naves ^iinga-* 
Terum,«et eas in><>ipsAs. aquisincendebant. Misit itaque .Bex oimie 
rotfur regni sui, contra Graecos, quibus praefecit. Stepbel. .Qui ve- 
nientes pugnarunt cum Graecis ultra riyulum Karaso, versus Ba-' 
Ton\ Fuit maons Domini cum Graecis^ nec potuerunt Hungari re- 
sistere* Tanta erfo strages raro facta est, quanta ibi contiffit. Ri- 
vulus enim Karasu , humano sanguine in tantum mlxtus fuerat, quod 
oinnino sang^uis esse putabatur. Jacebantque ioricati homines in flu- 
yio^ tanquam trunci, sUper quibuij fugientes et persequentes^ trans- 
ibant rivuliim, ^uasi super ponte, Mactabantur autem Hung:art^ tan- 
quam hoves; nec erat, qui redimeret eos de manibus Graeeorum. 
Ci% verodomes et alii boni mllites ibidemoccubuerunt.7Af(;roc«CAro-. 
nica Hvngarorum^ Parie 17. Cap» 68^ 



XXIll 

l 

ft 

Melioribu^ cognitionibus imbutos doctosltaliae reperimua viros : 
Imwcentium HL PonHficein Maa^imum, Aeneam Sylvium poiltea 
Pum IL Romanum Poniif., PhiHppum Callimachum, et imprimts 
lepidissimum Antonium Bonfinium ; et receutloribus temporibua ma- 
^ nominis franciscum Grieellinum, quorum irrefragabilia testi- 
nionia ^am mox adferremns. Minus instructi .his de rebus videntur 
vicioi Poloni^ ast tamen sinceri^ quae sinceritas, proh dolor! potis- 
simam desideratur apud Uungaros^ qut etiaoi nomen nationis ple<- 
ramque occultare conantur, et ubi proferre coguntur^ summa cunt 
acerbitate faciunt, nunquam omissis invectivis, *) — Ast redeamu^ 
ad Bostram rem. . ' . . 

Saeculo duodectmo Aerae vulgaris Romani in nov» Dacia Au- 
reliani degentes jugum Graecornm post ducentos fere annos pertaesi, 
duobus praeeuntibus fratribus -Petro et Axiano arma capesseutes^ ex- 
eufiserunt, adiunctisque sibi antiquis concivibus Bulgaris, propriuni 
fundarunt imperium, vel potius antiquum restituerunt« Quo firinato 
securoque reddito Joannitius post fratrum mortem Imperator nomi- 
natus, ecclesiasticam quoque dispiplinam restituere cupiens ab Iiino- 
centio III. Romano Pontifice Legatione bonoratus, literas efdem scri- 
psit Pontifici, regnumque suum Romanae» a qna ab illo tempore» 
quo in Byzantinorum venerat potestatem, avulsfim erat^ ^ovit Eccle- 



*) Excipi tamen meretur recentior lathvanfius, culus Libro XIII. haec 
habentur: ,,Duas yalacllias, quae hoc tempore Moldaviae et Trans- 
alpinae nomine censentur slraui cum Transylvaoia^ v<;teres. uno Da- 
ciae nomine i^ppellabantf: fuisseque in eam Romanorum colonias de- 
ductasy praeter innumera antiquitatis monumenta saxis et marmori- 
tus incisa^ et adbuc extantia, illud etiam ^rgumento. et testimonio 
esty quod incolae Romana lingua, quamquam corrupta» utuntur, quae 
Hispanicae et Galiicae atque etiam Itaiicae adeo similis est, ut non 
magno labore ad mutuum sermonis commercium intelligi queat» Mol- 
davia mari nigro» ut nunc^ocant, seu Ponto Polemoniaco propin- 
quior, Transalpina Danubio oontermina est, quo etiam a Bulgaria se- 
paratur. — Ti*ansylvaniae urbes a Saxonibus iocoluntur, veteremque 
Germaporum linguam retinent. — Caeteras partes Valachi et Siculi 
inhabltanty ilU Romana^ Ungarica bi utentes iingua. N. Uthuanfius Pttn- 
naniUff BiMtoriu Regni Hunparutef Lib. XUl* 



XXIV 

fliae, insigniaqtte regalia ab illo petiil, quae etiam obtinoiU Non- 
naljaa harum earioaanim epistolartini^tiic attingendi haud inoppor- 
tanam fore judicavimas locum> quum praeterea paucis admodum no- 
tae aintj et magnum hietoriae propagent lumen. 

8cribit enim Htephanua •Balncius in Gestis Innocentii III. Ro- 
mani Pontificist ^^Cum autem regnum Blacorum et Bulgai^rum a 
longissimis retro temporibus se ab obedientia sedis apostolicae sub- 
tnaissely Dominus Innocentius, tanquam iMnias pastor, cnpiens erra- 
bundas oves ad caolas redncere, direxitDominicumArchipreisbyterum 
Brundusiniim^ virum inGraeca etLatina lingua peritum, ad Joanni*^ 
tium Dominum Blacorum et Bulgarorum, qui a Graecorum dominia 
se snbduxerat *); per quem tales ei l|tteras destinavit: 

. Respex.it Deus humilitatemf^tuam et devotionem» quam erga 
Romanam Ecclesiam cognosceris hactenus habuisse^ et ipter tumul- 
ttts bellicos et guerrarum discrimina non soluni potenter defendit, 
sed et raiBericorditer et mirabiliter dilatavit. Nos autem audito quod 
de nobili urbis Romae prosapia progenitores tui originem traxerunt^ 
et tu ab eis et aanguinis generositatem contraxeris, et sincerae de-* 



*) Sed non ul Maresealctts Godofredus Ville-Hardoninas putat, qui sal 
male his instmctus erat de rebus, licet propriis viderU pculis Joao- 
nilium : ^^Apr^s par li conseii des Grius el des Fran^ois, issi ]'Em- 
per^res Alexis k mult granl compaignie de Constantinople por i'Em- 
pire aquirer, et metre a sa volent^* Avec lui en alla g^rant partie des 

Barons, et l'autre remest por l'ost garder* Et sactiiez que en 

p6le, p(Bt ou I'Eniper^res alla , che tUJI U Grien de IHine parl el de 
J'autre des Braz vindrent a lui et a son comandenienty et a sa volenti^. 
Et li firent fealt^ et homage com k lor Seignor, fors soiement Jolia- 
nis qui ^re Roi de BlalLie et de Bougrie. Et cil Jobanis si ^res uns 
Biaqui qui dre revel^z contre son pere el contre son oncie , ^ el les 
avoit guerroiez vingpt anz; et avoit tant de la terre conquis sor als 
que Hois s*en 6re fait riches« Et sachiez que de c^le partie del Braz 
^ain George devers occident, poi en falioity que il ne l'en avoit tolu 
pr^s de la moiti^. Icil ne vint pas a sa volepte» ne a sa merci. tft^ 
0toire de Geoffroi Ville-Hardouin S. 105^ et 106. 

Quapropter doctissimus D,\i Fresne recte animadverlit: «,Ville- 
Hardouin s^est m^pris lorsqu*iKdit,^que Jean Roy deBuIg^arie s*esloit 
revolt6 contre son pere^et contre son oncle , contre l'a(ithorit6 dea 
meilleurs Escrivains. Histoire de VEmpire de Constuntinople tous les 
fimpereurs franpois Not^ 106^ 



XXV 

Totfonia affeelttni, quem «d sedem apostoUeHm gerU qiiaai haerett- 
Urio jare, jampridem te propoeoimus et litteris et nuntiis viaitare: 
sed variis Ecclesiae solidtvdinibns detenti, iiactenns non potnimna no- 
itniii propoaitnm adimplere. Nnnc vero inter aliaa aolidtndinea no- 
itns» hanc etiam aasnmendam duximns, imo consmnmandam potins 
Jamdadnm assnmptam, nt per Leg^atos et litteras nostras te in lau- 
dabili foveamus propositb et devotione sedis apostolicae solidemns* 
Dilectiim itaque fiUum nostrum Dominicnm Arcliipresbyternm Grao- 
eoram de Bmndnsio ad te praesentialiter destinantes^ monemns no* 
iblliutem tnam et exhortamur in Domino, ac per apostoUea tibi serl- 
fU mandamus, quatenns ipsum hnmiliter ^t devote recipiens^ hono« 
riliee et beni^e pertractes , et per eum plenius tnam nobis devo- 
tionem exponas« Cnm enim plene nobis per ipsum de sinceritate tni 
proponti ac devotionis affectu constiterit, ad te proposuimns nlaiorea 
nootios, yel Le^os potins destinare, qui tam te^ qnam tuos in apo* 
0tolieae sedis devotione confirment^ et de benevolentia nostra eiil* 
diflt eertiorem, 

Joannititts atttem nnntios et litleras Domini Papae devole re- 
eipieofl^ reseripsit hoc modo : 

Venerabili et sanctissimo patri summo Pontifici, e^o Calojo- 
haanes Imperator Biaeorum et Bul^arorum ^audinm et salutem man* 
do tibi. Notum facimus sanctitati vestrae, quod nos recepimus vestras 
Mcrosanctas Utteras, quas nobis portavit religiosus Arclupresbyter 
Bnuidaginus, et nos reputavimus eas caras super omne aumm* el 
(piemlibet lapfdem pretiosum. Unde multas egimns gratias omnipo- 
Uflti Deo , quia visitavit nos sbrvos suos indignos secundom suam 
iaaestimanilem bonitatem» et respexit humilitatem qostram^ et redu- 
iH D08 in memoriam sanguinis et patriae nostrae ,. a qua deseepdi- 
0108. Et nnnc sancte pater, tanquam bohus pastor^ et caput btnnium 
Uelium Christianomm, filios sanctae catholicae et apostoli^e sedis 
eoDgregare volens in unum , requisistis nos remotos secundum cor- 
pus. Et quanivis fratres mei bonae m^oriae, jamdudum voluerinl 
outtere sanctitati vestrae, non tamen ad vos pervenire, propter >nml- 
tos nostros contrarios, potuernnL Et nos simililer probantes semel , 
fecando et tertio ad vos diri^ere, deducere non potuimus quod opta- 
vimus in effectiim. Et nunc videntes quod sanctitas vestra dignata 
^8t mittere imperio nostro, tanquam proprii et diiectissimi filii» si- 
cat amantisaimo e^t desiderantissimo patri, mittimusmisericordiaeve- 



strae r^li^ioaum electmn Brandizuberensem fidelem noBtrumPresby- 
terum Blaaium uaa<-cum iideli nuniio vestro Archipresbytero Brun-' 
dnsino» referentes vobis ex parte no^tra ^atiarum actiones etami- 
citiam et servit^um, sieut patri spirituali et summo Pontifici, 8an- 

* 

ctissime pater, significastis nobis per sacras litteras vestras^ quod 

nos significaremiis vobis^ quid ab Ecclesia l^omana petamus. Hoc 

autem petit imperium nostrum ab apostolica sede., ut nos simus in 

Scclesia Romana sicut matris tilialitate firmati. Imprimis petimus ab 

.Ecqlesia Romana matre nostra coronam et honorem^ tanquam dile- 

ctus filiusy secundom qnod Imperatores nostri veteres habuerunt. 

Uqus fxdi Petrus alius Samuel, et alii, qui eos in imperio praeces-« 

seront, sieut in libris nostris invenimns esse scriptum. Nunc autem, 

si plaoitum est auctoritati vestrae n<»bis istud implere, . quicquid im- 

perio oostro duxeritis injungendum ad bonoremDei etEccieaiaeRo- 

jnanae. complebitur. Nec ^iiremini quod nuntius vester citius non re- 

dit, quia nos suspicati fuimus aliquid contra eum^ quia multi.yene- 

runt in imperium nostrum nos decipere cogitantes, sed nosab onmi- 

J>us bene novimus pra^caverej sed nos pro eo testimonium recepi- 

mus Praetextati, et ei acquievimus. Vernm si plapet vobiS)/ sanctis- 

aime pater, mittite nobis magnos nuntios^.de. quibus no^is. p^ litte- 

ras Buntiastis, et istuni destinate cum eis; et tunc certificabimur de 

prima missione pariter et sepunda. Det vobis Dominus multos aunos. *) 

Basiiius quoque Bulgarorum Archiepiscopus huius modi litte- 
ras Domino Papae transmisit. 

Honorantissimo et sanctissimo summo Pontifici Papae, egoBa- 
silius indignus Archiepiscopus sanctitatis vestrae et pastor de Za- 
gora, salutem, ^audium et adorationem merito vobis tanquam patri 
DjQSjtrp spirituali. Quamvis non possumus vos corporaliter adorarcji 
v^ tamen spiritualiter adoramus, notifioantes sanctitati vestrae. 
quod cum nos vidimus missum a vobisDominicumArchipresbyterum 
Brundusinum, Deo gratias egimos, qui non despexit nos humiies et 
indignos servos suoa esurientes et sitientes gratiam et benedictionem 



*) Quicunqiie jiovit vulgare Romanum idioma , faciie eonvincetur hanc 
epistolam prouti etiam sequeates ab eodem Joannitio missas, ex hoc 
in latinnm translatas fuisse i omnes enim phrases ab initio usque ad 
finem id redolent. 



sanetae catholicae et apostoHcfta sedia; quia Pomlni noatrl Impepa- 

tores et nos voluimuA a mnltis annis mittere ad tos, aed non potni- 

imis^ et minc per Yolnntatem ^otentis Dei et vestrae aanctitatis^ quia 

minstis Domlno ^nostro Imperatori orationem et benedictionam, valde 

lieiie fecistis. Nos antem liaec ab Imperatore disoeales^ qui fecit nos 

voearl^levavimus manus ad coielnm cum universo populo slc dicen- 

tes: Mcmor fuit nostri Doteinus, quod nos non cogltavlmus» Unde nos 

omnes paryl et magni, sieut boni filii rogamns vob, sicut bonum pa- 

trem, ot Dominns noster Imperator, quod petit a volns, «cbtineai, 

quia di^nms ent hoc obtlnere ; qnia ipse ac totum imperlnm eias bo- 

* Tim devottonem ad Ecdesiam 'Romanam habent, tanquam haeredes 

deseendentes a sangnine Romanomm« Item rogamns sanctltatem ve- 

stram^ quod sint vobis^ recommendati » filius sochis noster Blaslus 

Presbyter BrandiBuberensis- electus, una cum fidelissimo ntmtio ya» 

stro Do^inico Archipresbytero Brundusino» quia eis commisit Do^ 

minus noster«Calojohannes Imperator sua secreta; et quod istl dl^ce* 

rint voi»is et nostrae Ulterae^ firmum habeatis. Et precamur sanctltar 

tem vestram^ qnod festinetis vestros nuntlos destinare* 

Receptis his litteris Dominus Papa tranamlsit ad eos Joannem 
Capellannm sunm cum apostoUcls scriptis hal>entibus hunc tenoreni. 

Caiojohanni Domlno Blacorum et Bul^rorum apostolica se* 
des ^ , ^ etc« Hoc igitur attendentes Jampridem ^iobilltatem tnam per 
mmtlnm et litteras nestras dmJmns visitandam , ut intellecto devo* 
tionis affectu quem habes ad Romanam Bcciesiam matrem tnam, ma^ 
jores ^ te pnntios postmodum mitteremus, qui tam te^ qui ex no^ 
bili Romanerum prosapia dioeris deseendisse» quam deg^entem sub ta 
pof ttlam verbo pascerent et exemplo, et de benevolentia et gratia se- 
dis apostolicae redderent certiorem. (Repetit tenorem epistolae Joan* 
nita.) Petlsti vero huitiiliter, nt ccironam tibi Ecclesia Romana con*' 
cederet^ sicntiUustrls -memoriae Petro, BamueH et alus progenitori'* 
i>ii8 tuis, in iibris tuis l^ituf concessisse. Kos i^itur ut superhoo 
majorem certitudinem haberenius, re/^esta nostra perlsgi fecimus di- 
ligenter; ex quibus evidenter apparet, quod in terra tibi subjeeta^ 
multi Reges fuerant coronati. Praetcrea continebatur in eiS;,^quod 
tempore bonae memoriaeNicolaiPapae praedecessoris nostriRexBul- 
garorum> ad cuius conisaUa saepipsime respondebat, cum toto regno 
sibi commisso ad praedicationem eius fuerat baptizatus^ et Rex ipse 
ph eo Archiepiscopum postulayerat« Legatus quoque MichaeUs Regis 



XXVIU 

Balgparici Ottm donis regalibus Adrlano Papae praedeeessori noatro 

regiaa litteras praeaentarat et postularat ab eo, ut aliquem exCar- 

dinalibna in Archiepiscopum eligendufi dirigeret, qnem poat appro- 

balionem eoram ad aedem apostolieam remeantem' ipae poatmodam 

eonsecraret. Cnmqne idem Adrianna illuecum duobus Episcopia quem- 

dam Snbdiaconom direxisset, Bulgari corrupti donis Graecorum et 

promissionibos circumyenti^Romanis ejectis, Graecos Presbyteros re- 

cepemnt *).Licet igitur tautae niemoria ievitatis nos usque adeo in- 

dnxerit ad cautelam, ut nullum ex fratribus nostris^ Cairdinalibus sci- 

lieet»' ad tuam praesentiam mitteremusy nihilominus iamen dilectum 

filium Jofiannem CapelLanum et famUiarem nostoum^ apostoUeae sedis 

Legatom» virnm providiun et discretum, quem nos et fratres nostri 

auae probitatis et rdigionis obtentu inter caeteros CapteUanos nostros 

«pecialia in Domiho dilectionis brachiis amplexamur^ ad4e duximus 

destinandumj Gui etiam commisimus vices nostras^ utin tota terra 

tna' qttoad spiritualia corrigat, quae oorrigenda c<ignaverit> et sta- 

taat, qttae secundum Deum fuerint statuenda* Peripsnm qiKorque Ar« 

chiepiscopo terrae tnae palleum, insigne videlicet plenitadinis ponti- 

tifioalis officii^ destinamus ei^ juxta formam» quam sub balla nostra 

dirigimtts^ conferendum* Eidem quoqueLegatonostrodedimus inman* 

datis» ut siqoi forsan in terra tua promoVendi ad ordines fuerint, vel 

in Episcopos eonsecrandi/per vicinos catholicos duntaxat Episcopos 

el ordinandos ordinet, et-consecret conseerandos. Maodiunus qoo- 

que ipsi» ut de corona prog^nitoribus tuis ab Ecclesia RomMua col* 

lata tam -per libros veteres ^ quam per alia documenta inquirat cBIi- 

gentius Tcritatem^ et de omnibus tecum tractet» quae fuerint pertra- 

etanda; ut cum per ipisum et nuntios tubs de omnibus redditi faeri- 

mus certiores, consultius et maturius, prouti fuerit procedendttjii^ 

proced»nns. Monemus.igitur nobilitatem tuam et exhortamur in Do- 

mino, quatenus Legatum ipsum sicut personam nostram benigae. sas- 

cipias, et honorifice stadeas pertractare^ salabria monita et^statuta 



^i Haec ijuit prima Romanorum aive Blacorum in societate Balgarorum 
defectio ab Ecciesja Romana, infelici illa scisione Photianay causatal 
quae tamen haud longae fuit durationiSy nam sub Rege Simeone e 
propria stlrpe orto » (ut ipsius Joannitii verba testantur,) qui ah 
Joanne X* Romano Pontifice Anuo 9S3. coronatus fuiti iterum ad msL* 
trem conversi suht* » 



XXMX 

m t 

ipsias et tu ipse reeipiens et ab nniversa Blaeprttin el Bulgarorani 
^nte reeipi faciens et aervari. Bxpedit enim Ifti tam ad temporaleni 
gloriam, qnamsalatem aelemam» nt sicnt genere^sie alaeliamimita^ 
tioneRomanns, et popnlns terrae taae, qui de sanguineRomanoram 
86 asserit descendisse, Beclesiae Romanae institnta seqaatnr,'at etiam 
io coltn divino^ mores videantar patrios redolere« 

Ille yero profectus paU^ttm, mitram et analum praefalo Arehie* 
pigcopo assi^ayit) recepto ab eo jnramenlo fidelitatis et obedientiae 
rafflmoPontifici et Bcdesiae Romanae in perpetuum exhibendae. Cum« 
qnetpraefato Joannitio sive Calojohanne Domino Blacorum et Bulga* 
Tomm faisset honorifice ac deyole susceptus^ de ipsins consilio et as* 
sensodaos alios Metropolilanos in illo regno constituil^ Tidelicet Be- 
iesbnlnensemetPostolavensem, quos praefato Zagorensi tanquam Pri* 
mati subjecit 5 et^apud Trinovium nobiliorem ipsius provinciae civita-* , 
tem contthuit Primatiam. His igitur bene gestis Joannitius se ac re« 
^am saum imperio Bccleslae Romanae subjecit per privilegii pa« 
ginam aurea bulla signatam, euius tenor talis est: 

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen* Cum placuit 
Domino nostro Jesu Christo meDominum et Imperatorem totiusBul- 
^ariae et Blaciae facere, inquisivt anliquomm nostrorum scriploras 
et libros, et beatae memoriae Imperatorum nostrorum praedecesso* 
mm leges , unde ipsi sumpserunt regnum Bulgarorum et firmamen- 
tom imperiale, coronam super caput eorum et patriarchalem ben^- 
dictionem; et diligenter perscnitantes , in eorum invenimus sciiptn- 
ris, qaod . beatae memoriae illi Imperatores Bulgarorum et Blacoruni 
Simeon,PetniS et Satnuel, etnostri praedecessores coronam imperii 
eomm et patriarchalem benedictionem acceperunt a sanetissima Dei 
Komana Ecclesia^ et ab apostolica sede^ principe Apostolorum (etro. 
Sedimperiummeumvoluitbenedictionemetimperiale firmanlentum co- 
ronae capitis imperii sui soscipere et patriarchalem benedictionem 
tb Ecclesia Romana^ ab apostollcae sedis principp Apostolorum Pe- 
tro^ et a sanctissimopatre nostro universaiiPapa tertiolnnoc^tio; et 
a quocunqne patriarchalis benedictio et mandatum in civitate imperii 
mei Trinovi data et coiicessa fnit aDominoFapa faciendi et consecran» 
di Archiepiscopos , Metropolitas et Episcopos, et reliquaa ecdesia^ 
sticas obsequutiones sacramentales^ concedit imperium meum,utpl&' 
nissimam in omni tenimento et imperii mei pertinentiis ipsi habeanl 
potestatem. Ecce enim omnes totius imperii mei ettenimenli» elPa^ 



XXX 

triarcha meus metropolitanuA, Bpkreopi et Archiepiffcopi et cancti Sa- 
oerdotes Romanae subsiDt Bcclesiae., et teneant legem^ et consue- 
tudinem et observationem^ quas tenuerunt beatae memoriae Impera- 

^ tores totius Bul^ariae et Biaciae^ prisci illi nostri' praedecessores , 
et nos eodem modo vesti^ia eorum imitantes. Subsignat autem im- 
perium meum ad securitatem Chrysobollim suum» quod nunq^uam ab 
Bcclesia Romana, et ab apostolica sede, principe Apostolerum ii^etro, 
ipsum videlicet imperium meum discedet, neque alii imperii mei Prin- 
cipes disgreg^abuntur ^ sed ut vocatus dilectus filius sacrosanctae et 

' apostolicae Romanae sedis^ principis Apostolorum Petri qro. £t dein- 
ceps quascnnque terras Christianorum seu paganorum meum^acqui- 
slverit imperium, sub potestate et mandato eiusdem sacrosanctaeRo- 
maiiae Ecclesiae et apostolicae .sedis erunt. Et ut praesens Chryso- 
bolum imperii mei ratum et firmum habeatur^ dedi imperium menm 
in manibus reverendissimi viriJohannis sacrosanctae Romanae sedls 
Le^ati et Domini Papae Capellani, in quo et nostrum pium et a Deo 
promotum signavit imperium anno sexmillesimo septingentesimo duo- 
decimo, indictione septima. 

Misit praeterea Blasium Brandizuberensem Episcopum cum prae- 
fktO Joanne Capellanoy per quem et quaedam donaria in signum de- 
yotionis Domino Papae transmisit, et litteras hunc teaorem habentes. 
fSanctissimo et dominatori et universali Papae sedenti in sede 
beati Petri et domino patri regni mei tertio Innocentio Papae sedis 
apostolicae et Beclesiae Romanae et magistrototius mundi. Spero in 
Deum salvatorem omnium^ quod bene et multnm bene valeat sancti- 
tas tua cum omnibus sedentibus circa thronum sanctitatis tuae Car- 
dinalibus sanctae £«cclesiae Romanae. Noverit magna sanctitas tua^ 
quod ego filius tuus et Ecclesiae Romaoae, Imperator omnium Bul- 
garorum et Blacorum cum omnibus principibus imperii mei multum 
bene sum per Deum et orationem tuam. Multoties misit imperium 
meum nuntios suos ad sanctitatem tuam, sed non invenerunt oporr 
tunitatem transeundi ad sanctitatem tuam. Ideo certe non potoerunit 
transire» quia illi/ qui non habebant pacem cum imperio meo^ ser- 
vabant vias. Postea mense Junii praeterito imperium meum misit 
Archiepiscopum meum et totius Bulgariae regionis et universalem 
sanctae et magnae Trinovae» et magnum hominem imperii mei, me- 
rito nominatum Primatem et Archiepiscopum totius Bulgariae et Biar 
ciae nomineBasilinm; qui cum pervenisset Durachium» non fuit per- 



xxxr 

mtMiis tiraiiBire ad sanctitalem tttam , nt compleret deflideriom im- 
perii mei sanctitas taa secundam consaetndinem praedecessoram meo- 
nim Imperatorum Balgarorum et Blacorum Simeonis, Petri et Sa- 
miieUs progenitorum meorum» et caeterorum omnium ImperatOTHm 
Bolgaroriim. VefamDeoadjuvanteetintervenientibus orationibus san- 
ctitatis tuae venit ad me praesens nuntias apostolicae catbedrae et 
primae sedis principis Apostoiorum et sanctae et universalis Bccle- 
siae Romanae Johannes Capellanus et detulit mihi litteras ex prae- 
cepto sanctitatis vestrae el apostoliciie sedis et palleavit dictum Ar- 
chiepiscopuin, et fecit eum Primatem totius Bulgariae et Blaciae^ et 
porUTit imperio meo litteras sanctitatis tuae^^ et exposuit quicqdid 
ei sanctitas vestra mandavit, et repletum est cor meum gaudio ma- 
g^oo, qnoniam secundum voluntatem imperii mei donavit mihi Deus 
et danctitas tua. £t rogo et deprecor magnam sanctitatem tuam^ut 
compleat desiderium imperii mei» et mlttat virgam pastoralem ad 
con^egandas oves, et caetera quae Plktriarcha consuevit habere, et 
faciat praesentem Primatem et Patriarcham in sancta et magna Ect 
clesia Trinovae primae civitatis totius Bulgariae, et habeat Bcclesia 
ipsa etiam post mortem istlus Patriarchae Patriarcham in perpetuum 
ex praescripto sanetitatis tuae. Et quoniam grave estfet propter lon- 
gitudinem viae et guerram hominum in obitu cuiusvis Patriarchae 
recarrere ad Ecclesiam Romanam^ concedatur ab Ecclesia Romana 
Ecclesiae Trinovae^ut sibi possit et eligere et consecrare Patriar- 
cham^ ne ex eius absentia terra illa sine benedictione remaneat et 
toa consecratio imperfecta^ et redandet peccatum in sanctitatem tuam; 
Nanc autem petimus^ ul fiat chrisma ex praecepto sanctitatis tuae in 
sancta et magna Ecclesia civitatis Trinovae pro baptismate Ohristia- 
nonim. Sciat sanctitas tua quod cum sciverint Graeci *), quod reee- 



;* 



') Romaeos appeUat, qui Ipsi postea CoDstantinopolitanum obtuierunt 
Imperiuiii^ uteosabFrancis liberaret^ uti testaturMarescaleusG. Ville-' 
HardouiD §• 1*77. Li Grieu pristrent lor mesdage priv^ement de totes 
les citi^s de la terre et ies envoierunt h Johan, qui ^re Roy de Blaquie 
etde Bogrie^ qui.jles avoit guerroiezet guerroit tot ades, et ii man- 
d^rentqve il le feroientEmpereor^et qu'il se reifdroient tuit k lui et 
que il occiroient toz les Franz, et si li Jureroient que il li ob^i- 
rolent comme k Seignor» et il lor jurast^ que il les maintendrolt 
comme les suens. Ensi fU faiz le sairemenz d'une part et d'autre. 



XXXII 

perimus cotisedraUonent a sanetitate tua, non dabunt mibi ehrisma. 
Et alkicl peto a aanetitate tua» ut mittas Cardinalem ad imperium 
meum* seu istum, qui venit ad me> si^e alium a sede apostolica» et 
des ei diadema et^^lsceptrum secundum apostolicae sedis et Aposto- 
lorum princtpis benedictionem, et mittas privile^ium bullatum aurea 
bulla ad exemplar ipsius servandum perpetuo in Ecclesia Trinovae. £t 
haec omniadentimperio meo^ et consecrent etcoronentimperiurameum. 
Omnia autem praedicta mitti debent ad imperium meum a sanctitate tua« 
Videat praes6ns nuntius Episcopus Brandiznberensis Blasins^ ut possit 
referre, quid tu scripseris manu propria. Et si haec omnia impleve- 
rit sanctitas tua, ita reputabo cum prosapia imperii mei et omninm 
Blacorum et Bulgarorum, qnod sumus dilecti filii orthodoxae sanctae 
Romanae Eeclesiae. Et de confiniio UngariaCf Bulgariae et Blaciae^ 
relinquo judicio sanctitatis tuae , ut dirigas negotium istud' recte et 
juste, ut non habeat peccafum anima sanctitatis tuae^ et ita habeat 
imperium meum justitias Bufgariae et Blaciae , quod Rex Ungariae 
hafoeat justitias Ungariae, et cessent occisiones Christianorum in 
me et imperium» 8ciat autem sanctitas tua, quod quinque Episco- 
pattts Bi^lgariae pertinent ad imperium meum» quos invasit et deti- 
netRex Ungariae cum justitiis Ecclesiarum; et ipsi Episcopatus sunt 
anniliilati, et si justum est hoc fiat» Quicquid dicturus est praesens 
nuntius imperii mei Episcopus Brandizuberensis Blasius sanctitati 
tuae, habeas verum; quoniam ex parte mea dicet 

Cnm autem Episcopus et Capelianus praedicti.ad sedem aposto- 
stolicam pervenissent^ Dominus Papa eos beni^e suscepit, et snper 
petitionibus saepefati Joannitii per eundem Episcopum praesentatis ha- 
bito diligenti tractatu, constituit eum Regem Blacorum et Bulgara- 
rum, mittens ad. eumi Leonem tituli sanctae Crucis Presbyterum Car- 
dinalem apostolicae sedis Legatum, et per ipsum sceptrum regni ac 
regium diadema^ ut eundem vice summi Pontificis ungeret et coro- 
naret in Regem» transmisso apostolico privilegio cuius tenor talis est : 

Calojohanni illustri Bulgaromm et Blacorum Regi, eiusque po- 
steris ei tam in regno quam in devotione sedis apostolicae succes- 
suris in perpetuum. Rex Regum et Dominus Dominantium Jesiis 
Christns Sacerdos . . • (Sequitur formula generalisaRomanis Pontifici- 
bus in coronatione Regum observata). Cum ex praecepto Domini oves 
eins pascere teneamur populis Bjilgarorum et Blacorum^ qui multo 
jam tempore ab uberibus matris suae alienati fuerunt» in spirituali- 






XXXfti 

bus et temporalibns paterna.ftoltioUudine.f tH»videre volentea^ ieiua au- 

etoritate confiai» ^er..qiiem 8amiMil iMvid iti Regem ihuiis;itf Ee§>em 

te statniniiui super eoa» -61 per dileeiHm fiUam Leonem titult «anetae 

Crada Pre»byterum Qardiftalem apoatolicae aoditf Legatnm virum pr6t 

vidnm et hoBeatum, nQbia.inter oaeteroa fratvea njoatree aceepUiffi« sce- 

ptram re^ni et regium tibi mittimaa diadenia> eius quaai noatris tibi 

mambiie iiuponendum» recipiendo a te juratoriast cantiionem ^qued 

nobia et (auceeaaoribus* noatris et ficclesiabt ^omaoae deyotua et oIni» 

dieaa pierliialiebia, etipunctas tertas efi;|^««tei.'tiiio anbjeelaa imperio 

ia olnedientia . et de)i^QlioDe aedia apealpliciio jeoniaervabia*- Ad peti- 

)\onem liia«pOT venerahilia fratris noslviBlaaiiBraBdizubei^enaiaSpi- 

«eopi, f ue^ :a4 aedem apoatolioam destinaetl'^ publicam in regno^ao 

cadendi monetam tuq charaetere jnmgtiitam,- liberam tibi eoneediatus 

facnltatem* VenerabiU' eiimn fbatri. nOstro ArciiftbpiscOpo Trinovitaiio 

in terris,,in qaibw^iiipfiiw *ni¥ersiS'prataKeg|^uBl'«coB«edimus<pri- 

matiae. qui et successores ipsios tnos^^ri •postenun- suocessores. 0^^ 

mili ab eis juramento recepto apostDlicae sedi&auetoritaliecoro«Nit» 

et in terra toaprimatus oblinean^ digiiitatem»eii|aeMetropoiibuiiiam 

in Bulgariae quam Blaciae protinciis ooitstitttii «sul^iaeefiiit^ «tjwi& 

formam canonicam reverentiam Primati debttattexhitoiiit et Jionorem .!• 

Datam Anagniae per siianttmJobaanissanctaeKomanaeBcclesiaelBub- 

diaconi et Notarii». Aexto Kaleiulas MLartiiy.indlctiDnie septima^t itaear- 

nationis dominicae adno MCCIJUf^ Pontificatusvero I>ominiInaocQntii 

Fapae terta anno septimo. 

Misit etiam per eundem. Legat^mieideiuRegi vexillam.cam lii- 
terifei habentibus hunc tenDram* (Consneta formula). < 

CoBStitttit etiam TriiiovitaihQm Archiepiseopum Primatem totilvi 
Balgariae et Blaciae, misitque ei pnvilegium huius modi per dicimyi 
I*e^atttm« (Observatis formttlis, conecdiL omnia« quae iQ auperiori epi- 
itola Joannitius petierat). ;' < 

Leg^atus ergo transitum faciens per Ungariam, tam a Rege *) 
^am a Pripcipibus eopl6[sia4t»m. et.mandanis;)ionorifice fuii et de- 
Tote 8usceptas« Sed cum ad fines j*m Ungariae pidtjvenisset missia 
posteum nuntiisRex feeit.eius trAQaitamitinip^id* |$up.er. quo qua- 
literDominusPapa processeriti ipsius lUtier.ao .maaife^tant ad Regem 
Ungariae destinatae. 



H-v. « •» 



! :. > ' .' <M'. 



*) Emet-ico scttloet Hnngariae |lege. . - - . 

C 



•• ^ 



XXXIV 

(Karrat bpeviter in^^um modnin, qu(»'Le^atU8 a Iieg«' Ung^aro 
tpaetattis -fuit ih oaaliM KeVe detenltts., jioatea^aubiicitOHeu heii fi;H 
cariaaime^ itbi est regia clemeritiay ubireligio^^CMiFistianayaHi ^pecia* 
11» dev^ytio» quam ad nos et Romanam Ecdeisiaiit pra^dicaris habere? 
Motatas-est coK»r optimuli/ et aarum in scoriam eat conTersiim. Par- 
cat igitur eis Deua^ qu» «niinuHi tuum pravo consilK) seduxerunt, vo- 
leftdbus inter regnum ^ aacei*dotittm diseoTdianv seminare. iSednos 
pro certo speraintts, ^od 'luit pet te ipsum jam errata (^orrexeris, 
autadmonitionem iMlstDam taliter debeaa emeQdare^vtinjutiialTanAeat 
in honOrem^ et offonsa^^in^gratiam revertatnri' Qupcirca serenilatem 
regiam» de qua plane confidimtts» rof amus ^attentius ei'i«ronenMrs » in 
remissionem libi pe^^catkminl injttnfehteis, quateutts lnjarlm Oardi- 
naii praedicto^ immo verins nbbis in ipso, qnin potios illatam Domino 
Jestt CShristo in Jitrfns'» ita^ sata|^as<iaholere', ut^nos in hoc devotio- 
nem vtoam expeririipoSsfmttSf.iet noncofsmiir pnapter hoo aUnd a^ere, 
fttod tibi possit esse Bioleediam; qaia qttantttmcunqtte nobismoie- 
stttm exisderet te in :a1iquo molest^re, non possemns tam perversnm 
.exfemplam Felinqneipe inootTectnm > et propositam nostrum attctore 
DonniM nihiiamlhiis «exequemur. Mitius. etiam ac beni^ nius tibi scri- 
iMmttSyqaam instaiUK materia<'*pbstttlaret^ neqQis forte litteras nostras 
fnsfioiens^ aestimardrapostolicaeisedis favorein tihi ^m^ snbtractttm, 
qttod itfiiilatl utiqtte ac^honori tao nailatentts'es:^ediret; qnja mttlta 
gesta^ sunt et geruntu^ In regno tuo, qiiae sideducepentaradlimam, 
correctionem exposcerent graviorem; non • solum de'Vo4o tuo, ca- 
ptlone fraterna,' et eleeUonibas Braelatorum,' sed etiam multis aliis, 
quae, ne niinium conturb^risyad praesens' duximus supprimenda^ Pro- 
videas ergo tibi, ni; in eahtte difficaltatem-indacasy de qua non fa- 
'Oilevaleas expediri. 

Ipse vero Rex qnendam militem cum litteris' eicusatoriis ad 
Dominum Papam direxit, per quem ei Dominus Papa^rescripsithoc 
inodd* . ' S ' • ' " -"..; r 

Regiae ceisitndinis litteras'>qaa)s nohis per dif^tttm lllium nobi- 
lem virumE.miiitiem destanasti, heni^ife recepimus, et quae i^ignlficasti 
per eas iiotavfmuB'diMgenter. Ad primamergo capitulum respoiidemus, 
qttod.,» (Respiclt rer httngaricas lion hfncpertinentes.) Ad secundum 
vero capitulup respondemus hoc modo.... (Moleste tte ferre declarat 
devastationem Berviae.) Ad tertium vero capitalum respondemus ta- 
liter, quoniam etsi scripseris, quod praefatos Joluaniititts nullitts ter- 



XXXV 

rae de jiire nH dominus^ lieet allqaam partem Ini et aliam reg^nijaU 
terhis ad tempas detineat occnpatam^ nnde miraria quod lam mani- 
fefttum inimicnm luum te Inconaullo tam^avbftto in Regfem proposue- 
rimiM coFonare^ secns eal lamen ex aliqua p.irte, ut aalva tui pace 
lofiiamul*^ cum auper <lioc' ifiDn plene noveris Teritalem. Nam antiqui- 
tnji moltlRe^eg in BuYgaria aucocfaaivb fuerttnt auctoritate apostolica 
coronati, sieut Pelras etSamaeH el alH nonnulli post eos. iVam ad 
praedieationem sanctae memoriae Nieolai praedecessoris nostri Rex 
Bd^aromm, ad quonim consttlta saepissisie respondebat cnm toto regno 
silii eommlsso meruil baplisari ; sed tandem praevalentibus Graecis, 
Bdgarf perdidernnl regiam di^nilalera t^ qoin immo compulsi sunt jugo 
Inperalori Constanllnopolilano seryire, donec novissime duo fratres, 
Petrus videlicel et Johannilius, de priorumRegum prosapia descen- 
deales» terrara patrom sdOFum non.tftm ocoupare» quam recuperare 
coeperHttt^ ila qaod una die de mag^nis Prfncipibus et inmimeris po- 
pnlis mirabilem sunt vlctoriam consequuti. Non ergo neg^araus qnin 
aliqaain partem lerrae violenter Invaserinl, sed constanter asseri- 
mas» qaod plurlmam regni partem de jure recuperavere paterno, 
Unde nos eum noii super « allenam ^ $ed soper propriam terram ad 
^nstar praedecessorum nestromm Re^em intendimiis coronare, vo« 
ientes al ipse terram restituat injuste detentam, et terra injuste re- 
tenta reslituatur eidem; cum ipse postulaverit hoc anobis, ut de ter- 
ris invasls faciamus inter te el ipsom utrique parti justitiam 
exiii]>eri. Cum igilnr nantilsnostrls ad enm et nuntiis eius ad nos. 
non solum libemm concesseris transitum , verum etiam securttm du- 
catom^ non delraimus opinari^ quod ipse tibi esset infestissimus ini- 
niicas, sed per nostrae sollicitudinis Jstudium inimicitiarum oecasione 
sablata, de inimiois iieri valeatis amici» Nec repente proeessimus ad 
boenegoliam consummandum , cum frequenler ad eum luintios cum 
iitteris noslris propter hoc curaverimos destinare^ ut filiam revoca- 
remos ad matrem> el menibrum re^ucereirins ad caput; quatenus es- 
set Bnom ovile et unus pastor. • . . RedAhnns ergo paucissimas de 
plarimis rationes, ne ^ilmis eitpressa respOnsio te nimium cunturba- 
ret.... Attende nihllominns diligenter; qoate denique tepntat^es, si 
nos impedire vellemus, ne^^lius taus earnalis coroi^ari possil ftif 'Re- 
gem^ et lale nos reputare cogno^e si tu impedire eoneris^ ne filrus 
noster spirilualis in Regem valbat- coronari, filius' inquam prodigns» 
qni oUm cttm merelridl^Us vfvendo laxUriose i^Hbslantiam disafipavil; 

C8 



XXXVI 

fledUndem inse ipsum reversa^f ad patvem eonvertifiir, qiiidcetr- 
rens ampleelitur et oaculatar filtam revertentem, praecipiena aervia 
auia, ul eum induant.atolam primam et dent annulum in mkna..eius 
et calceamenta in pedibua eiua, occidantqae vitulam 8aginatum'>'. ut 
manducent et epulentur; quia filiua eiua mortuus fuerat^ et revixit» 
perierat et inventus eat Qualiter autem pater rindignationem.aedavit 
filii aenioria, paraboia te doeeat eyangdiieay.cuiaa. doctriRaniKteroa- 
pimua et in lioc et in aliis imitari. 

Ex iilo autem verbo, quod in praemissi/i. eontinetur, ^iule 'de^ 
nique reputares, ei no9. impedire veUemus^ ne. fiUus tuu» cmfHii^ 
lis coronuri possit in Hegem^ Rex ipse valde territus fuile* quia 
cum fecisset curiam congregari solemjiem, ut filium suum parvulum 
in Regem faceret coronarij, timuit veJtementer, ne coronationem 
ipsius Dominus Papa faceret.impediri. Unde cum praefatus Cardiii»- 
lis ad curiam illam nuttCios d))stinasset, luae demum obtinuera^l a 
Rege licentiam transeundi* Profectus ergo- I^egmtus oniversa , sioat 
fuerant constiluta, compjevit; et rediens tales ex pavteRegis.etPri- 
matis Bulgarorum et Blacorum litteras reportavit: 

A Calojohanne Rege totius Bulgariae et Bisipiae ad a Deo>ipro- 

moti^ili et sanctissimum el in Cbristo diiectum et honorificeittissi- 

mum patrem regni nostri tertium Innocentium el sacerrimum Pap&m 

Romae, et successorem principis Apostolornm Aposloli Fetri. Lega- 

tus apostolieae sedis Dominus Leo sanctilatis tuae scriptum meo 

^btulit imperio; addiscentesque de eius Santtate el iricolumitate omni- 

^otenti Deo et sanctissimae matri suae glorificavimus* £1 utinam 

jquod seriptum imperii mei inyeniat sanetitatemluam vivenlem el de- 

gentem 4:nm omni gaudio et hilaritale ! Et imperium meum per gra- 

l}am omniiiotenlis Dei et beatissimae Dei genitriois, et per ihter* 

,4;essio(ies ^nctitatis vestrae- sanum esl et multom bene eum omni 

gaudi^ let jexultalione. Hoc autem nolum sil sapctitati vestrae, patri 

.spiritoaii regni mei, Domino Papae» quod Dominus Leo Xegatus 

.apostplicae sedis venil ad impQrium meum, s|bi adferens coronam, 

et eam benedicens> super caput imperii mei imposuit» et in 'manibus 

meis dedit ipihk sceptrum atque vexiUum et beiiediitit sanctissimo^ 

Patriarchae regni mei et*totiusBulgariae,. ex praecepto veslrae «san- 

ctitatis.^ Et valde Deo et beatissimae Dei genitrici^ nec jnon et eir- 

jcumspectioni sanctilatis, vestrae gipcificavimus^.ieo qttod;./iecandam 

petitio^iem imperiji nvei saiictitas vestm totam MMim veUe atdimple- 



XXXVII 

TJt» et «DiTer0«'Bii%arla AtqiM'Blacia, et omiiig imperii met perti- 
EtnAl^, YaMe glorificavitv* et ^eMram aanctitatem mag^ificaTit. Scribo 
antem vobia et de'Uttgiii*tf, qnctifam imperlum meum non habet ali- 
qaam aocietatem regfonum yel allquam rem cum eo^ neque ei nocet; 
iiiBO tpae parvlpendil et nocet- regionlbua Imperii mei. Et Dominua 
Leoi CardinaKa vidit; etveatrae sanctitati annuntiabit juatum vel in* 
jostom, qnod^eat.ab imperio meo» aut ai eg»o parvipendo Ungarum^ 
vel ai ipaer meum imperinm parvlpendit. Bt a«ribat ei aanctitaa ve« 
atra quatenua diatet ab regno meo , quoniam imperium meum nec 
*eam habet parvipendere, nec contra terraa eiua ablre. fiti vero Ipao 
venerit contra terraa imperii mei^ et Deua a^juverit ut vinc^tur, non 
babeat aanctitaa veatra. imperium meum auapectum, aed aim liber. De 
Latinia q«4Vfue qui Conatantlnopollm introierunt *) , scrilMK aanctitati 
veslrae , at eia acribatia, quod 'dlatent' ab imperlo meo> et alcot im* 
perlom m««m nulloni malum eia- facit; neque ipai* rioa pjarvipiBndant.. 
8i- forte ipai conati fwerint contra imperlam meuro, et parvipende*^ 
rilit enm, et.occidetur ex eia, taon halleat aanctitaa veatra imperiun 
meuffl Buapectum» b^ aii^t univeraa libera* Mlai autem ad taam ma- 
^nam aanctitatem pueroa 'duoa. Unua nominatur Boailiua aliua JBo^ 
thelem **)« Et detur 'eicpraiecepto eiua, ut addiacant ia acbolia lltte* 
raaLatinaa, qMntam iflo • graramaticos non habemua» qui posaint litp 
teras quas mittltis nbbi^^iraiisfeiTe-; et postquam addidicerint^ re« 
mittentur ad iroperinm- meum. . Misi autem ad praeaena in signlim 
parvae recordationis examita dno, episinia.duplay unum est.ruliettBft 
et aliud album^ et caroelum unum. Cum vero miitam Legatnm ad 
saoctitatem vestram» semper vestrae saActitaUs reeordabor. 

[Cum Balduinus. CanataDtinopoleoa Unperator in opugnationo 
Adrianopoleoa aBIaeis capHia^ fuit,] ' Dominuii Papa pro libertat& eiua 
nQQiium apecialeffl ad pratfitum Johannitiom cum his litteris de-; 
stinavit. . _ 

£x ilia gratla apeciali, qtia te glorificavimua inter omneaPrin- 
eipes Christianoa uaque adeo te dlligimua, nt ad tuum commodum 
et honorem efficaciter> asplremua^ pro certo sperantes - quod tu in 



*) Cliristiani occideDtales crucifeiri, Franct potisafinum. 
**) Basilius Primas in alia epistola dicit unum ex fals esse filium Presliy 
teri Constantiniy alium vero Regis ipslus, haud nomioa ponens. 



XX)^VtlI 

dJBvotloii« siierosanctde Ecelesiate Hbmaiiae olalFte luae pr^fieere de- 
be^ incesaanter^ per cuiua merita f^Qrtoauia. aequisiiiriati irlumplitttti 
adveraus eoa, qui te nitebantur graviler mol^atare; Cum igitar re- 
gium diadema et railitare vexillum a ^nobis peif JLegatum apoatoHeae 
aedis aeeeperis^ ut regnum tuum beafti-Vetri sit speciale» pr^videre 
volumus diligenter, u{ ab bostium undtque liberatus ineursibusti^an* 
quilla pace laeteris. Noyeria ergo»^ fili carlssime^ quod Ingena exer- 
cHus de oceidentalilHUi partibtts est in Graeetam prafeeturusi praetQp 
illum qui nuper- accessit. Uude tibi et terr.ae tuae debessummopere 
providere, nl dum potes, pacem iueas cum Latinis; ne si.forte ipsi 
ex una parle et Ungari ex aHera» te studuerint impiagnare, non fa- 
cile possis resistere eonatibus utrorumque» Quocirca serenitati tuae 
suggerimus» et consuUmus fide recta* . fuatonus cum BaMnimm Con- 
stantlnopofitanum Imperatorem dicaris tener.e captivum^ ita tibi pro-f 
videas, ut per liberationem ipsius^ vepam.et firmam paeem faetas 
eum LatiniSj ut ab impngnatione tua et terrae tuae;penttuseoQquie- 
seant* Nos enim Henrieo fratri eiasdem Imperatoris, qui Constanti* 
n^poli praeest exercitui Latinorum, per apostoUca scripta mandamasy 
vl adpacem tuam pro liberatione ipsius l>mperatorisLatine«incKiBet« 
el a tna molestatione cesset omnino; Inspiret itaque tibi Deusy ut 
nostris moiiitis et corisillls aequiescas, qaften<i»xegiiiim tuum» quod 
beatoPetro et Ecdesiae Romanae devotissimededicastiy abomniper" 
lurbntione servetur illaesum, ad quod diligensstudium imp^ndere cu^ 
pimus et operam* efScacenu . 

Praefatus vero Joannitius sive Calojobannes Rex Bulgararum 
et Blacorum respondit, qnod ipse audita captione regiae civitatis mi- 
serat nuntios et litteras ad Latinos, vt^cam eis. pacem baberet» sed 
ipsi ei snperbissime responderunt, dicenlefi,' quod pacem > non babe- 
rent eum illo, nisi redderet terram ad Constantinopolitanam imp^ 
rium pertinentem, quam ipse invaserat violenter, quibus ipse re- 
spondit^ quod terra- illia justius possidebatur ab ip&o» quam Con^tan- 
tinopolis possid^batur ab iUis. Nam ipse recuperaverat terram; quam 
progenitores sui amiserant; sed ipsi Constantinopolim occi^paverant^ 
quae ad eos minime pertinebat. Ipse praeterea coronam regni legi- 
. lime receperat a summo Pontifice ; sed ipse^ qui se^ppellabat Constan- 
iiuopolitanum Basileum, coronam imperii teroere usurpaverat a seipso. 
Quare potius ad ipsum» ^am ad illum imperium pertinebaU Ideoque 
sub uiio vexillo» quod a beato Pelra receperat» eius clavibtts insi* 



XXJLMX 

;nito/yngiiaret»fidiieialitac<c»iilrm( illos, qttifalsM cmefl.tDis hiuiic- 
m praeferebant* Preydc«|»i ig itnr a i>elW» cenpnleBS fuitf irt..4e« 
feadenstiee ab iUtardeditqne.Bibi' victoriam-inepeiratamlleua,' qiilett* 
perbifl realatit, «ImmiiihfcM jaatetn. dal fratiam; ipeamqne victoriam 
beit» Petro Apoatolofum 'yiride*pi adacrjiHlbalj' tHdlnm anlem ImpC" 
ntorem adcoiiaittaQi aMojn el mandaHW:' «illnttiL Ponlifidsr iibefare 
noD poterat, quia deliitttm cirnia exsdlverat^ cUm carcere leneretnr.'* *) 
Flormt lioo noTttWjRotoianorttiiv-rk^nnni*^» ab Avw^iSS, qno 
per rratresPetrnm elAxianum reataumtum, fiiiL aub oplhnia ot valen* 
Ustimis Heglbna ex Aauaitidarnm famlUa ortia, uaque ad annum 1285^ 
<tiio !• Tar^rla . invaaaiibAi tnrbatum^ non« iainen- oaieiaum <e«t, ingru* 
eitibaa:aii|em aaecuio deeimo quarto T^rcia» cirea eiuadem finem» a 
fiajteete.8«ltano airiOo^ilttin el anno t8M ij^letum eat. 



• • ' t 



• •• 



* 

Turci peeupatia provUiciia citra I^niilitfajm.aitiilf ultra amnem 
pro^reaai.florentiasimoa Jpfestarunt n«ciao Traiani status, egregiis 
tttm a PriBcipibua gubematos et fortissimis poj^uUs frequenlaloa, quo« 
mm iDsigDem virtutem vicini Poloni sat admirari non poterant. ^Hi 
eonim lingua Ratntni, (ait OrichoviusO aRomanis, nostra Walachi 
ab ItaUs appellantur; Wlossf enlm PoloniS|» idein. est, qood Ilaii 
Latiois, quorum regio MoidaviA, ff^Bl mmipr.Pa^ia, \uJtgo nomina- 
tur. Hi iMttara, moribus jicrlingua nouMiM^Uttm a cultura Italiae 
absnnt, suntque hottifneS fert ,' magnae<|tte vittatis ; neque alla gens 
est, quac pro gloria belir et . fortitudine , angustiores fines eiim ha- 
beat, jplures 'ex propiiiquitatiB* hoates sustineat, quibus continepter aut 
4sl)mn^ iJftp^tr. o.nt illatum defendit Habel ab ortu Moesiain». ab. occa- 
>a Bussiam, a meride TjroBotlvAniain^ia.aeplemlriono feieyt^faiB [Tar* 



,• \ f .. r » 



I, ,\ . .. •,.••< • • '•• f •• •• • • ' • •■' ■ • 

a 

*).T<Atalur hoc etUiBi Jlarescajicua G, ViUe^Hardouin §• 230. »l4ora di- 
«irent.U BarQa.quf; il .a^oient maintea ^foia Of dire qiici.PSmper^rea 
B^oin ^re.niorz ea Ja.priaon Johannla, m^ U n'el cri?oieiil miei 
«IRentersdeTrUdist que pour voir ^ro m^Oiet il le crCdrenl* Mult i 
ot de cels qui ea furent d^nty ae iljie peuaaent amender* ^Et enai 
vinrent la nuU eo la villai et al maUn a'en parUrentt el gnerplrent 
leStanemac, et chevauchi^rent par deux Jorz«. HIjic ciarlaaune fal- 
sa ease videntur^ quae Tragici de crudeiitale JoannitU in Baldui; 
nnm finxerunt. 



tlariatti ultra Tyram.fliivraiii]. Tanla^iaiitein Miil'iViitiilis» «f ciinft 
oi^nikia^liia gedtiliue; <|iMM*uiii finea attin^uol/ eddem tempore saepe 
proelip cont^ade^inlty' yietovesquefiferiht* Naiii Steplianns, ^i patrvm 
nostrorum menioriay priiveipatuili in< Dlieia niilftiiMrat^ mia propetno- 
dum^etatb>'et.Baj«setuiii(Tttrcaniy eMlfdtl|iawiJilgiirum^ et^JoaBnem 
Albertinn^iPolenfunvliello^ niagtiii'devi(jerat^"iRagiiamqtte cakttutatem 
victj^t: Sirtttlei^at/ *) >l!lui«st45X0iilleHtia«inii Friileipis illuattia descri- 
bena gisisAa-cekber^coiuiviiB llititorieus' Biagmitte pvae admimtione 
iR furorem rapttts ex^lttihafl? „0 vivirn» «dmirabilem ! heroicia Daci«- 
^bus:, fBoa tantopere* adiiiiramur » nihilo Inferio^em , q«i.8td> nostra 
aetale iammagniicam 'Viotoriam inter Frineipea muBdi pviniae ex 
Turco retttlit. Meo jirdicio dignisaiinps, cut' totiua niundi prineip«ftta 
ei imperium>' et praecipub' inunue ImperaMria; €t Duciis «ontsa .Tur* 
cum communi Cbriatianorum consilio, consensu etdecreto, aliis Re-^ 
gibus et Principibus catholicis in desidiam et voluptates aut in bella 
civilia r^VoIutis;' c6itfi«fHt»i^r;'' **) Fotaneiuft vero Daciam austra- 
lem desCribensait: ^ltaett' est ' provincia Htf^ifii dicta apud veteres, 

» 

H^anorum co!6ni«|!'iiiide efns Abbrigines hac etiam nostra' tempe-* 



*) Sianislaus OrichdvHu, Mnnalei Meffni Polonime. Annaii V.\ 

' "= £^liem fer^^de hoc Prlncipe reforl Isthuonfius, dlverso tamen 

! ^3^0^ : >[Foi t iStepimnus] per • omnem vilam dlsciplinae militaris 

sc^eptia, et rebus- hello. praeciare gestis inclj^^^ et ce.lel)ratus : nam- 

qilf. hostibus omnjbu^^ cum quibus arma oontulit, semper admirabill 

virtut^ et fortitudine superior evasit. Mathiam Regem (quatiquam 

astu potius et fraude, quibus uti solebat, quam vera vi) nolcturii6 

pr6elib'apud Baniain MbidiiViae loppidum» non pfoeut «'M^eto^atiMe^ 

'- fttsuiti el sagitia in ' t^ertiim 'emissa vnteeratnro', littiims^ stfts s«ft tno^ 

vit; cum quo tamen sine mora in gratiam rediit, vires eius et arma 

veritus^ clienteJaeque obsequium obtulit. Mahometts copfas rngentes 

Moldaviam provinciam suam vastantes, caesis ultra XXX. millibus 

" l^reiB^' vicit, et retrocedere co^git A Tarta^is lam ChehibiMisi Tau- 

^ ''ifcfae iacolis et IVa^aHs/ «f^ftra qui ui«ra ' RIM fittvluhi in AsM-^^ sedes 

' ' hfahent; multis vidbuslrisignes victoriss repdrlKvit. Postremio Alber- 

* tum Polbniae Regemv ut supra retulimtts, caesls el captis ex eius 

«xercftu mnltis hominnm mWibnsy ad Bucoviam silvam maxiraa cla4e 

aflTecitr ita ut inler memorabiles suae aetatis I)nces hand iimnerilo 

Censendus ^ae videatur.^ iV* Istuanfius Pannonint, Historia Regni 

'Hungariae* Lib. IV; • " 

""*) Diugou, Huitoria Hegni Poloniae^ Lib, XIU* 



state pMslm. laliBo alaiitoi*eoUoq«iQ« -r^.^S^hiB looiiidleoUoando 'vitifi 
tui traieoinmrBidlBi et Nicopolie durif eBteniy«ad Ifietanfoffert ^e*Vas« 
«Uiw iMMlr^in^ medliim.ferJAe jconaioteaaiinter Valaohiam jntioreiQ 
ei mtnonem^tj^lliae :et Middavia^ dicitar^ *) 'iihi. jaepe. enm «Tnreia.oer* 
Ulttm esL :Dniculai enim cam i^ittacia» aed d«iaotlaMmil«tiba*y'illa]iaf 
loetem TQvcontml.Imperaiorcniqpolitom Jtej maiprl Vtatachfe^ efttiMl 
fflioorem oemifaodam-' maluranriflaft» . hie ad aecuBdam vigiliam^ aootia 
aggfeaaaa ^fcona ewpa ai ■ adf tPaoilhiatli > cikkn fnia^Ba' aaorame^ede et 
ignaaiii^a ragr^^i c^figit. iiiio^deli^ne 8tepiiaB«s AfQldarvJaePrineefa 
Soleimanum Baasam et Omcemiliomatiiae sle jiroatravit» at exiXXX 
Tvcoram milUbas; paaciladiMadiMn ^. fuifinrte-vdlociotibus e^aisin- 
8ii[eniit,..ev^erint.M **)> Vareniiasimam haiHS Impe^atorem, PraeoQcm 
die^ aaslTffliaiDaciae Friaoipoii^sBoiidBiyft aiiiaiao CBm- enth uaiaaA b 
nomlBat*.^Di'aoula..(alt) ¥dkw;t^ey qoam Montaaam dicimoa, ^^^ 






«• 



•f » 



*) Hipc fpparifl.lluuf^ricjw fcriptotres Di^M ^alra!<mt fippellare Va* 
/«ic4ia|ii fi|fitorf;m,|^,^orieataleqi mh^ortmf ^od^ apu^ jf plpi^cos con; 
trarie fit; hi eillni orl^ntaleai dicunt mniorem et australcin mfmfrem 
uti ex verbis Orictiovi! colliBere llcet Idem fac^iin ruiase \i<retur cuiti 
turcica nomen^laftfrll y^' pTlfetendiiiit nanlque ^pierlqiie 'oHeutalem dlcl 
ab illlB kmra^i^^^ihi aoil4iMiemiftiiii'//r«iAr^Prriloepttf autem Cantemfnis 
cpntrarium asBeriS,'iWasl. »SA'7Nri«a et.hane Kwrs-ll^/iiSnaficnpslis» 
Kos etiam p nisL ind^bit^e scive^ijnua Graecos pri^reni Mow^iofikaxM 
et poifteriorem A^yofikaxMv Bominasse, illius sententiae,accederemus» 
quum praeterea noverimus , urbem quoqiie Mpncnatron slve Aan^ 
naaxqav^ quae ab incolis Romanitt Ciuitate a/Aa^ a Busais vero vidnis 
Bieloffrod appellatur, ab iisdem Turcis Ak-Kirman , et aliam citra Da< 
nubium sitam Knrn* Kirmun i\ct *Sed td' faeer^^Tecuaatateii, nequld- 
quam eruditissfmi vlrK auctoHlati lletrah)ere*voliinius^ quuni sblainus 
eam^ utpote quf In aula turcica edueStus est, ^ieifte 'has Rovisse^res , 
aed afnnnamus jam Ture^s IpkoB in daikdb Admlbe AicfoVMtahtes fuisse. 
Caetemin VfHftckin maior ^ii^hMiiininus* (^bnJf^ndefMhi eat cum homo- 
ayme i^ece vocata 'iMFe9^»j9Aa;ilf«arnam haec bst-in Thessalia, uM 
eliam Ville-Uardouini AftnicAif-B/rtvif/e; quaerenda, et a graec a ^^^^o- 
fikaxi» «equali raodo* distiv^^eBda. Pariter dlscerhenda est Valachia 
minor !n Tralani Dacia,- ab hnrns noiiilnlii risglone <in'8C!aTtonia slta, quae 
a Selavicis niinc oelilar l^ttatlbfus, 'relent<> -noinrlhe antiquorum inco- 
laram; seqne ac ^<fro//fii'«V!Dalinatiae S Maurobhichin Dactae. 

) Felix PetetnciH», Dis«ertstio de llineribujl «'^jErrcMneiMli Tnrcam ad Yla 
dislauiu Hungariae et Bolicmiae llc^eni. * 

) UmastiifVitf, Inframoktana ^ Otdh^Ors^dp-y Vaiachiae HeffHnm, 






Xlill 

PrlBeei^9> vir Himi ^^rra ^jbsliiia et aeq«itale>poUen» ^t^)fe»tiasiit»t8 
iR' quoqaobello impeMilor aemper ^liabitiie ; qiiippe qii 'ni4»dici8 co- 
piia, ma^nitiidine :'ifiiiiiii'et>8apieiitiav »ec nom eteelleBti^^iooriim mi* 
litam Tirtnte^ Tizrcaniiir^bellam vik GliriMaiiis omnfl^efitirlerabile^ 
praeter omnlamiopiniimem'» aine^nttisegLteniiae* genlltfKdnxiliis^ diu 
Merairftv" lantajnqne aasiduo' bell<»iproTincia]<am5 jcetopam>Teeit, nt 
vix aupereaaent^iiqvi agroa colerewb?''*) •^«iNon^obitMibas tantia 
Priheipmm et popait.¥irtatii»n8^ Tnr^ maltiladiiie fHieMdeiftea/ grave 
Bniim tandem eirica Mlilim aaectivil . dednii 8lQXti'»bi8,'fuelioi$8'lbrtu* 
aaedignia^ impoiuefuifl 'provinciia jogmiivt i ( .t' < 
-('.( ; i Nec Mieior Ifoit IkHis^ Romaiveiraiii iii provineii8>ad Hongariae 
regimm perCineillibdif^^^^leeet ingentem^^ih 'suo compatH<rta*^o'#iiffe 
€iBtrpinoHunmmde,tMnB wegalOMermttore-^t centraii8lhi«!itie*/V«e- 
fecto, non sdlumiiauae^-verum. totiiis tilbi8 Clirisliaftii>Iit>ertall^'» ha- 
buerint defensorem; de quo magni nominis Historicus Bonfinius: 
^ic enim Valacho patre^ matre vero Graeca natus^ industria et vir- 
tute supra omnitf tit Mo^inioneAi sutini ^iiws illiistt^vit^' '^&f^elttibus ne- 
quaquam' obscutii^' edittfm tradidere. 'PAlfer 'nkfaique. inleF' Valachos , 
qui Gelfirum t)acoramqde loca n]iinc ijicolqnt, et e^ Romanis /super- < 
futsse colpnis, y^luji Un^v^.sifpiiitiiilf .Jtest^l^ur^ saoe c^eduntHr, plu- 
rinuim apud eam.|genteoi potuiase^^iotor^ iijuippe qui non consilio 
sokiin>ac longa rernm .estperlentla; 8edi^ibu« el* fortun^Bv multum 
'sfbi auctoritatis eomparaver^t , aefsiduti^b^lfo' exercitatusnon plus di- 
vitiartiiti . auani nominls e militariblts studiis ipse contraxerat* **) 

. ..,..«. ... ': • " . 1 . . j 

. * if;' / \H -.'-(i r. ■ •■■ V •■» •*•» •;.'?• • .. ..'S', 

, : . . ' . \ ^sy ■« -•••'. ^ • ' . • 

,, *) BofiMm Reir^.MMngt^kinium ^jscadeM quif^uiif Becad^ m^^ldd. 6. 

,. , Itein CallimacAt^fJfyir^b^^VlHdixlai Lib.^,^.. . j. 

y*^^ Vins lU aut^ asserlt eufn hau(| aUa ^e stirpe: preatuin: »IlicJoan- 

. ne» natj^neYall^cl^Ufl fMii^.ba.v4 aUls iv^taltbiis ortus, iied ingenio dex- 

.. t^^o et aniip,^ (^ubljini, et yirtutis auiator» multa ciun Xurci« secunda 

.pruelia fecitr.et bostium spoHi» btjinf a.rksa templa* ditavit^^prlmusqne 

^ , omDium.apud Hungaro» TurcaFum acjes-el frangl et viivci posse mon- 

iitraviu. fitjnferius : ^JoannesHiui^iadeSy .ciiius nomeB «aeleros [vt- 

ros Hungaros in re inilltai:! claro^] obnubilatj^ non ..tam Hungarls^ 

qnam Valacbis, e quibus natjus eriJ^ gl^riam auxit. Valacliia perquam 

lata regio est^, aTraos^ilvaiils inclpiens usque ad Euxinum protenna 

pelagus, plana ferme totSy et aquanim indigua; cuius meridiem Ister 

fluvius excipity septemtrionem Roxani occupanty quos- nostra aetas 

Rutbenos appellat» et versus fluvlu^Tbiram nomadesjS^catbarumge- 



k Corvitf» vica nala^ in CoRvfamni Aoiii«n«roiii famUUuii g«aiua'r«^ 
tdit Bfatef' vi»ro eGrMcia «MlUa, e veteri.iet 'imperatorio. aaa^iiie 
proiuanaese eredita eat. - NoBiNilii iii Tlieodoaii Imie^emia referreao* 



DU8y qiJbflTartaroA hodle vocltanraa. Hane terram liicoluermit qiiion- 
dtoC^etae, qiADaHiftin Hfadaapla filfiini'tvrpi ftifa repuIeruRt» <$t%y* 
siniachani Regeni vlvmn in poteatate pertraxerunt, et Tbraciam plu- 
ribua cladibua airecerunt* Poatremo Roinania arinia aubactiao dcleti 
aunt. Et colonia Romanoruni, quaeDuceacoerceret eo de4ucta,Duce 
quodam Flacco, a quo Flnccia nuncupata. Exin long^o temp^o^ia tra- 
clUy corruptOy ut fit, vocabulo, pro FlacclU Valachi appellati ; aemio 
adhuc genti Rbmanus eat, qiiamvia ma^^a ex parte mutatua». et bo- 
mini Jtalico vix Inteiligibiiia^ ^eae«» 80lviu9y Hittori^ de Europm^ Dn 
Hut^jffaria Caftite. J. ei 11. ^ , ,, • 

Kota* Haec Pontificia oplnlo non adeo niale fundata eat,, ut non- 
nuilia viaa, qui praetendiinl^Flaccum Ducem Romaniim M^^aiae Prae- 
fectum fuiiwe aubOctavJano ▲ugusto^ de quoOvidius de Ponto libro 
iV. Elegia 9. ad Graeciiiuiu; , 

'Praeftiit hiaii Graedne^ locia modo Flaccffa» et fUo -* 
'Rlpa ferox latri aub Duce tuta'ftift, ^ ' 

Hlc tenuit M ysaa f entea aub paoe lldeif*, ^ 
• ' Hie aroo fiaoa terrull enae CHBtaa*- - - 

et tuivc temporici paciam ad|iuc nondum % Roiuauid «.iibaclaiu fuisae» 
qnapropter incolaa quoque ab eodem nomen accip^re haiid potuisse. 
Hi enini neacire videntur Romanoa tam ultra quam citra Danubinai^ 
ergo in.M^^aia habitanteai communi appellari nomine Vttiac/ios, quos 
PiuA «at bene diatinrult Lib,VL inquiena:'»VM/4icAt geiu olim Homa- 
na, cum mt$ffni* copiis a Graecis accereiti AttriauopQlim ditxrrjn^, D^ 

Hiin^. Cap. H. Valachi et insutat I«tri accolunt^ inier qua* Pen^en atmd 

' ' . . « ' . . '. 

reteres fnma notatam ^ et in T/fracia guoque tede» habenKL. Et Capite I. 
de Transiivania. '^transilraninm incolunt Valachij qui ffenm Itaiieum 
Munty quemadmodum pfauio post , referemfis.€ Sf.ii praeterea inDacia 
quoque Traiani Praefccti fuerunt provinciae Flacci nominali. Nos 
entm proprila vidimua oculis Inacriptionem parietibusCaesarcac^iblio- 

tfiecae Viennensi affixam cx^Dacia huc adlatam Iiuius tenorU : 

• .•« ,1' I < < ' 

T I B. J V I-. . . .. »,. , .. 

• • , F.L A C U 1» '.».•,; •.' < . 

L E G# A V G.« 
P R O V I i\ C. 
C O L. V L P. 
A V G. D A C. 



10UV 

I 

dimt;>''fi^4;rvivit a prlnckpl6^ cnni duodeeime^tttfl l>«motFid> E^copo Za* 
grttblnkiisi 9 et im ItAlia >diio8 annoa aul» Duoe (Bhilifpo' Mediblanemi 
pHma stipendia meniit:' Aam8iirkmondttra in Italiam SBcatii9*<T(eman<- 
sit* Sigismnndum enim affirmant fama paternis nominis excitatnm , 
•Toannem adhuc ephebum ex Transalpinis oris in Transsylvaniam tran- 
stn|iif&^^,*^^.Uf][niadicis praediis^ qu^e in extren[ia,.Tran8^jrlyar^iae ora^ 
qjOiifi, ^,,yalachiam attinet^ sit^suoit.oli irem,ben€|, j(e#ta9iKl,4(inasse. 



' Caeterum doctujn excu«ante« virum,, etus opinionem prb vera indu- 
bitat^quie venditare . hequaquam fiudemusy prouti nec ^onfinii ano 

' roiffiaXkHv xa«Ti7?ax/^o?. quae ma^is (scientlfica quan^ veridica videtur. 
^^festaturhocetiamTlbWbcz: :^£rat tunc, in reffno ihiletf maffnanimuii,' 
lioblli ac elaro T^ansalpinae gentis de greihio.natus^ Johahnes de 
Hunyml^ homo beilicosus, et ad fle.ctendum armay dirigendasque res 
h^Ilicasnatus; et siciit plscibus^acina, cervisque umI)rosfi8 lustrare 
silvas, sTcilli^ armorum bellique eipeditib, vita erat*^'6unc iibminemy 
ut dici praesumitur, futura reztix pro tuteia^ rebus per ipsum gestis 
testantibusy fata ab alto elegerant^ 'peregrinisquedepartibiiSy regni 
Hungariae .dedoxemint iatra oras. Fertur; enim» quQditex Sigismun- 
dus, virtutis nonfinesigenitoris miUtiii huius puIsatttSy illum partibus 
de Transalpinis^ .SUum Iradunisset iB-dominium>i:ftuiqu4l;regni incolara 
illumefTecisset; et niltilominus digna perpetuaque ^undem munitlonis 
Hunvad possessione, ubi nune castrum nobile, adspectuque delecta- 
bile erectUm est, dotasset* Praefatuis igitur Johahnes deHunyad sem- 
\ j)er 'suisuperioris lateri adhaerendo^ cum jam de virtute invfrtutem 
crevisisei» a' minoribus regni bfncialibus, qup^um usque' ad tunc fre- 
tus fulsset bonpre. successivo incremento in tantum.clarulsset, quod 
adwayvodatum partium Reghi Tranlssilvaharuin, suuiii extulisset titu- 
iiim: vir m Regno non parum potens, et ilise Regi Vladislao adhae- 
, sit4:, Thwrbc%9 Chronica nuHgarorntnj Parte /K Cap, 30, Sed quant- 
opere cavet astutHs maiae fidei TWroczius; ne tanti viri nationalem 

' prodat brigln^ih verb'is! Turpis itiistbrici cliaracter! iVbh ita Ferdinan- 
. dus Germanme imperator, qui gloriQsum hoc notneii magis dignis 
proferre censuit verbis: »Hae vero sunt omnes propeiuodum lauda- 
tissimarum getitium origines, inter quasVialachi gentliesUVi^ ininiine 
postrehias nalJeht, utpote quos' ab ipsa rerum Domiha urbe Roma 
oriundosconstatrunde^nuncquoqiie sua lingua Rofnani vocantur; tua 
ista gens fortitudine ph^a^pi^IIeni^ fUit, multorum praestantissimorum 
Ducum genitrix, inter quos Jolinnes Hunyades inclyCi MathiaeRegis 
pater, et illius aetati pro3iiini maiores tui, potissimum enituisse fe- 
riintiir. F^erdinanttwi J. in Diplontate Xrchiepiscojto Strigoniensi Nico- 
lao OlahOy 23. Novembris 1548» collato. 



XLV 

Prioia hnne stipeildia snb Haiif aro Halaa.PvMfeGio» faeiaaei mamo- 

rantKae^ple a Divo Matl|ia. Bonimnqaaiiir^aajMniaa: eam Praafeoli 

eoiasdam filiofli in 'Cen0peetiipi'.a4mlttei-et»_qaod de patre.converaaa 

adalios in^eniie fatebatar: Hic eat, inqoitt iUina Optimatia gnataa-» 

sub qao paiter raeua primam meriiit, voeemqae centttrieni8> expavit, 

max propma Tirfate^ fdrtODaeqae dexteritate fretoa» munia^Qmqqe 

nilitiae bonorificentiaaime.geaa^t, ex l>ona tj^rone, milea fortiaalmas^ 

ex milite Imperator optlmua emerait. ''-^ Per ainf oloa ordines miro 

laadis n^loriaeqae aaceeaaa jam eYectaa, proYineiaa cam imperio» aor- 

tiri coepk» com praeatantiaAima Ghereborum 4omo afiinitatem iniyit 

Hinc Sliaabetham^ qaae: Ladislaam Mathlaiifeqae.fanait, axorem da- 

xit Tir fait, iii qao magnam Corvinorum virlatem» item magoanimi* 

tatein» sapientiani, fortitadinemqae Romanam recognoacere licebat* 

Adflpecta perliberali faii ac veneraHdo, militarl robore indomita«».caiaa 

mite praestansqae ittgenium^ nlhil praeter Homanae dlgnitatia ima- 

gioemreferebal; Ociilorttm aq oris vennatate praepioUait. Mores^mnl * 

ex parte nobilissimi, ab: oamiiqae barbara fentate jredemti. Religionis 

ac jastitiae, item llberalltatia.et benefipeBtiae studioaissimus fait. Ne- 

qne deerat amor honestatis et amiAitiae «^ttltus, ad obllgandos laili- 

tam animoa* et promerendam oaeCerorum jB^ratiara asqne adeo prom- 

tos, ut aeque ab omnibus amaretur* Gomitate, beneficentia» dissi- 

mniatioiieque eidUida, sic inimicitias et.odla declinavit, ut his offi- 

ciorom artihasr ad eius di^nitatls altitudineiti sibl viam coiliparavit^ 

qnam ne sperare qQidemiUeuisset, Ac^r et excelaus viro fuit ani- 

mos, consiliora pradena callidamqae, cui mos erat nil.inoonsalte, 

«il InteiiipeatLve a^ere. Nil spes eius appetere videhatur» quod. arte 

coiwilloqaeassequl non aadecet* .Vai\iant0 taraen in.bello fortiMif^ u- 

108, ne obnaxiam hanc sibi semper habuisse:vid^r^tar: inag^roHun- 

niadieo^ifuem a Sigismun^ft quondam doHo acoeperat» in edito monte 

castellum erexit, quod plaoida cir^uiil flumiiia lambunt: ii^m arte ac 

nalora nsque adeo munituin,< UtnuUum hostium impQtam<treforinidet* 

Joannea rgttur Ci^rvinua» poat aaetera, quae aumma «um laude munera 

^esserat^ Transsylvaniam provinciam cum Imperio^ ob rera opttinie ge- 

8tam impetravlt: atque» hinc facile ad imaxitea . quaeque sablnde eve- 

ctus est. Quare Vmvoda (ut aiunt) cognorainatus » moltum posthac 

auctoritatis ac potentiae sibi vendicavit." *) IUastria eius facta uni- 



*) Antonius Bon/lniHSf Rerum Bunffaricfirum JkicadeSi^^DepmU Iih'lib: 4, 



XLVI 

verMinnndo noU^flMnt» caios^ obitaui. uttiviirflus luxit.„Ingenli (ait 
Ransanus) ob tanti vlriobltam doloM atqoe moestitia aiccftisant, 
non soliun nniverld Jlungariae totiaii «poptili; aed >onMM8 fqooqne or- 
bin ChriAtiani ndtionee* . Luxit eum 'Kiculaos V. Pontifex >Maximns, 
omnuH]ueRomanaCoria^ qoae tam fortem, tamqoe fortunatani ac piaiu 
Chrlstianae Religidnia defenaorem amiait. Fontificis juwu Cardina- 
JiQm senatu0y ei*:magnlfice persoivit inferias. fii aoletnnitaii ipae in- 
terfoi" *). „lpfle etiamCaeiarMahometes (sobiicit Thwroccias), qoam- 
vis per eondem Dominam Comitem prope saam ante oiorteitty de sub 
«astro ]Vandorall>ensi praedicto fugatos sit: comitamen pferCb^orgiam 
Rasciae Despotam; eidem Caesari pro coflsolatione^ mors ipsios Do- 
mini nuntiata est; Caesarem eondem defixo capite^ iongam per ho- 
ram sobticuisse^ seque, ^oamvis ei inimicus esset, siiblationem eius- 
dem condolere; et saecuiorum* ab initio , hominem sob principe nun- 
qoam talem fuisse, ttdr nuntium dixisse perhibetor»" **) 
^ Nec patre inferior foit gloriosissHiras filios Mathfas Corvinus 

ad Huiigariae solium evectas, de quo .parfter doctos Bonlfnios : „Ma- 

♦ 

thiaeRegi, qoemadmodom sopra dictom est^ JoanneBCorvihiis pater 
fttit, Bodi Talachi filiob, in paterno pago natos» qoem nostra quo- 
que teinpestate Corvinom dicont, imperante 8igism'undoy a qno vir- 
tus eius et animi m^gnitudo primum coepit intelligi : nialer vero E- 
iiliiabetha £lilagia, virago semper habita. Is veluti saepius a parentip 
bus aceeperat, com adolevisset^ se Rotnaoa gente natom affirniabat: 
referebat genos in Cbrvinos, qui inter pKscas Romanorumfamilias 
numerantur. Generoso sanguine soccensiis et Transsylvaniae finitimus 
iii provinciam venit» a prineipio in Chyacorum familiaritatem se In- 
sinoavit : adaocto mox animo ingressos Hongariiun Francisco Chana- 
dino servire coep|t: coi asqu!e adeo charos Mt, ot pro filio habere- 
tor« Sob hoc faosta tyrocinii' aospicia sortitos est; cliens:4ei|ide De- 
metrii Zagrabiensis Episcopi faetos; eAmignavi expers ocii foret^ 
et Sigismondom Imperatorem, qoem^in Italiam profectarom aodive- 
rat^ oontinuo secotus est, ut Romanos progenitores tic rerum Domi- 
nos fnviseret.'' 

<Refert brevUer eios* militarem educationem^ uli «uperins, n&ox 
sobiieit:) „Joannes igitor genus inCorvinos retolit, veluti gentilicia 



*) Petru*Ran%a»us, Epiiome Berum Hutiffaricarum, Indice 27* 
•^^•rAiproc», Chronica Mumffararum, Parte IV* Cap* 66. 



iDsi^nia referebiinty etMatUaa.Roniana freMe.^riiindua, iogentem ilfaie 
aDimi man^nitudinem / ut exitus 'Oitendit, •plane » concepit. .«^ Veram 
de Corvinae familiae ^laitate, el qaomodo in Dacoa e( Get;aa seae 
propagavit, eet rite referendlumi Corvini primmn a Valepiis VoIiishs, 
Yalerii a Sabinis.ante.urbem oonditam duxisi^e ^enus/ Sabini a La« 
cedaemooiis promanarunt* Oum ex Acbiris in Italiam olim iUi co- 
ioniara deduxissenl^ fiabinos Lacedaemoniorum. cdloniam fuisse, Plutar- 
ehiu aSlrmat ili quibus Heradidae praefuere,' ab Herculea gente il* 
lnBtrati» et a Lacedaemone Jovis filio, qaeai .ex' Tayg^eta tolit^ dictt 
snnt Ex qvo fit, ut Corvini non solam an^e jprbem condltam fuerint» 
sedinJoveMiy prae nimia vetustale^^geatis referre qaeanW" (Enume** 
nt omnes cetebres viros ex Valeria familia, usque ad AiarcumVa- 
kriam, qaiCorvinas cognominatos esl^ ob corvum ei in caput insi* 
denlem^ jcum in singuiari certamine eum GiaUo pugnarel, deinde pro- 
seqiiitar omnes Consules et celebres viros Romanos ex hac familia^ 
mox:> y,Domitianus aatem» qui de Dacis et C^ermanis, Traianus, qui 
de Dacis et Scythls triumphavit, ac viclo ftef e Decebalo Daclam in 
provinciam redegit^ muttas in eam colonias Muxit. Item Hadrianus 
— et Antonlas Philosophns. — : optima hi omnes Corvinae domns 
opera» in his expeditionlbus^ itsi sunt* — Quamquam variae.barba- 
rorom eruptiones Daciam populi Romani provinciam , et Getaram re- 
^ionera una eam Pannoniis inundassent , coionias tamen , legionesque 
Roraanas^ quae recenter excreverant» non potuisse interire. Inter 
barbaros obrutae^ Romanam tandem lin^uam redolere videntnr^ et ne 
omnuio eam deserant, ita reluctantur^ utnon lantum pro vitae^ quan- 
tnm pro linguae incolUmllate certasse videantur. Quis enim assidaas 
Sarmatarum inundationes el Gotborum^ item Unnorum, Vandalorum 
et Gepidarum eruptiones, Germanorum excursus etLongobardorum, 
ti bene supputaril, non vehementer admiretnr, servata adhuc inter 
DacoB et Getas, Romanae li.nguae vestigia ? qaos nunc Valachos ab 
optima sagittandi disciplina dicimus. *) Hinc igitur per tot deinde 



*) Dlxeral enim superiiis Bonfinius : »B legionibus enim et colonlts a 
Trsiano ac caeleris Roraanorom Imperatoribua , in Daciam deductis 
Valachi promanarunt ; quos Pius a Vlacco, pronunciatfbne germanica 
Viachos dici voluit: nos contra ano xov fidkXeiv nod r^? aMoq dictos 
esse censuimusy cum sagittlindi arte praepoIleaDt^NonnulIi Valacbiae 
a Diocleliaui filia [Valerla] nomen iiuiilum cenauere, ^quae illorum 



xtyHi 

■ 

iemporft.svigiiis. CorTftnoimm sane delituit; Nec id fiiidem olne ma- 
gno Divdm tii^mine factilm est^ Ui ^ehiti Col^iniifl aiMpiciie per tot 
annoa populas Romianiis a barbaris» ita dqimi iiadem DacibHs Chri- 
etiana respublicay provincifia haa a prolaiia aenritute liberaret. In hoe 
itaque vieo Joannes Aiaihiae pater natos est, «uiQS virtus ac gcloria 
quaata fuerit, ex his^ qnae supra diximus^ focile intettl^ potest» Ma- 
thias eios filius in Transsylvania ad Colosuarum natus , et ad tyro- 
cinii usqne tempuii etiam maturi edncatua est ~r- H^tec fortasse re- 
motios, nwm res ipsa>pe«tulare videbatur, repetiisse eaistijhamnr , 
scriptoris aimbitum plerique damnaimnt : verum ne abs re quidem fe- 
cimus » qiulndo Matliias antiqui sui generis ^aud inseins , nil mole- 
stius ferre Videbaturv quam. siquis ex invidis obscuritatem sibi gene 
ris obiecisset: aut barbara nolnlitate tumens* citra propriae virtutis 
merita se praeferre studeret. Non ignnrabatadversariosignoliiiitatem 
sui generis improbasse: Tulgo quo^ue > dieere, Valacha ipauai gente 
oriundum. Nonnullos hibridam appeliasse , qo^m dissimilis HhgUae pa- 
rentes edideriht. >Id imprimiis citerioris Hungariae Proceres dicere» 
Vaiachum^Reguluro non esge ferendum. Pridemcum quoque Iropera- 
rem iniquissime pati, opulentissimum usque ^adeo regnnm.> :ab ado- 
lescente et peregrino pene Rege posaideri, etne coronam' redderet ab 
infestis nonnullis Optimatibns quotidie admoneri« Quin etiam Ale 
manni suapte natura Hungaris infensi; ne Oorvino sanguine Mathias 
ac pater^ queniadmodum gentilia Corvi insignia testafbantur, natus 
esse videretur, ailctore Ciiiae olim Comite fabulam haudquaquam in- 
8ulsam commentati sunt.^ (Narrat etrefutat insulsam fabulam Joan- 
cem Corvinum ^gismundi ex Valacha puella nothum faeientem^ 
quam tamen optimel^ray refellit. *) Deiade anbiungit:) ^Haee hacte- 



JPrincipi [Gakriolmperator!] nupsi«8e ftrtur^ AHton. Bonfiniuf^ Rerum 
Hung. Decades quinque^ Decntfe IL Libro 4^ 
*) BonGnius ioco cltato et Timon in purpura Pann. f. 11. scribunt, Hun- 
niadenr api^ Demetrium Zaf^rabiensein Episcopum In ephebonim nu- 
mero fuisse: tenuit autem Dem^trlus CattiedrlAm Zag.nabiepsem ab 
anno 1375, ad annum 70. ut Rev<M:eadis. et Cl. Kerc»elieb in hist. 
Zagrab. pag. 135. ex instrumentis rjte coofecU. Itdquc Hunniades !n- 
tra anuos 1375. et 79. ut, minimum.dicam fuerH annorum 12. proinde 
natus anno Cliristi 1368. aut paulqm posU Conatat autem e^ Cbronico 
Barthoflii apud Cl. Gelasium Pobner ^uetoris supparis» Sigismundum 



oiM de Ihthiae origioe dleta sint Nunc regno potitas adoleaeens , 
a prinGipio qnae betla ^esserit» Gam nanqnain ocii compos Aierit, ih 
proxifflDui libnun-Mnsferamas." *) JVos vero ad nniversalem proTo- 
eamns historiam, qnae di^a de tanto loquatnr viro; nam nobis de- 
snnt verba qnibos excellentissimam Imperatorem^ forUssimam Mili- 
tem , sapientissimnm Viram , gloriosissimam B,^geni, isat di^ne iaii- 
dare possemns. Maximiis Init, qoem HnBgari^ inter Reges numera- 
vit, etproh dolorl nltimns* Nam post eias decessum^ qai secuti snnt 
ho, Tix ombrdm sostinere potneront regiae dignitatis. Torci vero 
jam aadaeiorcs effecti, copiose ondiqae ingraentes^ tandemf deploran- 
dae padfnae apod Moh^cs 15S6. successo , totam Hongariae occopao 
root reg^om^ qoorom Patronatoi Joannes Zapolya> **) pro obtinen- 
doHong^ariae Regis titolo sponte semet sobieci^, eoromqoe aoxilio 
eeotralein, oceidentalem et borealem in ouam coiigregavit Daciam^ 
regfni axiomate decoratam^ qoam etiam usqoe ad obitam 1540. reti- 
OBit, saoqoe post mortem iilio Joanni IL adboc infanti sob Torcorum 
ttttelam posito reliqoit^ qiiem in provincia domins^ntes pariter Regem 
declararant^ quo tamen reliqaos soos Vassalos hulc succedentes am- 
piios decorare titulo abstinuerunt* 



eodein anno natum eMe: igitur Hunfiiades aut aequalis ^igLsmundo 
foit, aut tribus quatuorve annls niinor. C^orgiusPrayyAnnales Regum 
Hungariaey Parte JU, Lib, d. 

i 

*} AnUmius Boufinius, Rerum Uungaricarum Decades quinguef Decade JJl. 
Lib.9^ 

**) [Joannes Vayvodaj.lusiB eius passim et caesis copiis, satis ITngaro- 
rum fiocietate firmatiB, misquam tutus taae potult, et diu in Polo- 
nia boBpes latuit, donec se Buosque una cum regnoy ad extrema de- 
duetuB, in turpiBsimam tulelam» sive potius miserandam servitutera 
Tarcae obieeerit. Quo tandemy varils precibus ad restituendum sibi 
regnum evocato,; tum vero cunctis CbristianiB negotium praebuit ; et 
Bolllcitudinem impetravit maximam* P.Han%amuj Epitatae B*Buugar. 
Jndies XXXIX* 

Istbuanfins refert eura momento factae bulus nefandae resolu* 
tionlB, Bubtristi vultu atque ore protulisse iHud Junonium ex Ma- 
•rone carmen: 

. »Fieclere si n^queo BuperoB» Acberonta movebo.« 
aed utinam illinB Lucreliani meminlBset: 
Tantura iimMfto potait Buadere.maJornm! 

D 



Gementem nunc ex bmni parie aub Turcorum tyrannfde Daciam 
JURchael BelUcosua auatralia eiusdem Provinciae Princeps , ingentis 
animivir, circa finem infelicia saeculi decimi seiti, liberare conatus 
eat^ qui felici cum successu contra barbaros pugnans, e6 pervenerat, 
ut ab eia tam suam patriam Principatumque , quam Moldaviam et 
Tranasilvaniam purgaret, et propter tam fortiter gesta aummis im- 
perii titulis a Rudolpho IL Imperatore ornaretur, ast aemulorum odio 
pressus, vir qui solus tum^ aptus erat ad salvandam a barbarorum 
jugo Europani^ inter tumultus bellicos exstinctus est. *) 

Durum hac ratione'jugum tam universa Dacia^ quam vicina Pan- 
nonia, omnibus fractae viribus/ ferre jussae sunt, gemueruntque sub 
eo > usque ad Divi Leopoldi Magni tempora ^ quibus tandem post in« 
numera funesta fata;» partes ad Hungariae olim regnum pertinentes 
a barbaris purgatae, sub Augustorum venerunt sceptrnm, Mcpe qal- 
dem postea^usque ad gloriosum immortalis memoriae Josephill. \mr 



*) Jac.Auff» Thuanut, Historia sui temporis, Lib* CX, Cfifu 6, lAb, CXIV. 
Cap. 9, iOf i2, Lib. CXV. Cap. i4* Lib. CXX. Cap. i , 2, 3. Lib. CXXIV. 
Cap. iZ et iB. Lib. CXXVL Ci^. id. Item Nicolaus Isthuanfius Pan-- 
nonius, Historia de rebus Hungaricis Lib.XXiX, XXX, XXXI etXXXIL 
lUmWolfganffUs de Bethien, Historia de reb. Transsylvanicis Lib.VUl, 
IX, X et XI. 

BethleniuSy vel potius eius editorBenkd, statim subinngit : >Ge- 
nus obscurum militari strenuitate emendaverat.«'Cariose!Velnt com- 
mune genus humanum mendum foret^ quod emendandum esset! Hic 
silentio praeterire nequimus ridiculum hominum praeiudlcium , qui 
putant jam omnes magnos viros altis natalibus ortos esse debere , 
tamquam virtus per se nulium haberet pretlum« Equidem satls ad- 
mirari nunquam possum ingeniosum Sancbi responsum ad obiectio- 
nem Don Quixoti: >Pero esto par^ceme i. mi que no hace al caflo » 
que no todos los que gobieman vienen de casta de Heyes. Asi es 
verdady replic6 Don Quixote, — Innumerables son aquellos que de 
baxa estirpe naddos han subido a la snma dignidad Pontificia € Im- 
peratoria» y desta verdad te pudiera traer tantos exemplos que te 
cansaran. — Mira, Sancho, si tomas por medio k la vfrtiid j te pre* 
cias de hacer hechos virtuosos; no hay para que tener.hividla a los 
que los tienen Principes y Senores, porque ia sangre se 'hereda y 
la virtud se aquista , y la virtud vale por si sola lo* que la BtLngre 
no vale. M. Cervanten, Et ingenioso . Hidatgo Don Quixote de tn Mnn-' 
choj Farte U. Cap* 4%^ 



Ll 

peratdrb rej^men^ per eosdem tnrbatae^ asl nunc strenni Aa(|ruBti la- 
Itore et diTini Naminis favore^ non tantam penitus ab externis tatae 
redditae hostibas, veram etiamabinternisbarbaraconsoetadine barbarl 
aevisaneitifl omnem hamanitatem toUentibns' omnemqM-cuUaram im- 
pedientibns oppressionibas liberatae, hamanaqae jara restitata» cal- 
tura introdncta et ad altoin promota ^radum. Transalpinae vero pro- 
TJDciae nsqne ad nostram sub eodem de die in diem graviori jug^o ge» 
mere coactae fuerunt aetatem^ et vix tandem elapso decennio^ non tam 
excQtere quam allevare, arbitrariam sufferentes tyrannidem , value- 
runt; Cisdanubianae autepi nostris adhuc eodem premuntur diebus» 
licel dominatores non tam humanitate adacti^ quam debilitate coacti, 
pfutinam deposuerint feritatem, et haud pauca laudabilia instituta, 
coounune humani generis jus re^picientia^ aniversalemque libertatem 
protegfentia, introducer.e coeperint , quae certum secum ferunt indi- 
cinm, tempora omnis barbariei jam in perpetuum praeterlapsa esse, 
«t deinceps nisi virtutum et scientiarum stadio vitam fore conse- 
crandam. 

His itaqae ad deinceps sequentia rite intelligendum, et ad re- 

chim de eis judicium ferendum breviter attactis» nationem^ de qua no- 

bis sermo est , considef emus ipsam. Haec a Traiani eiusque succes- 

sorum Imperatorum temporibus in his terris degens , ultra Panubium 

cirea qningenties centena millia» citr4 autem haud multo pauciora ef- 

ficit, Homines sunt mediocris, ast nobilis staturae, robustaeque com- 

plexionis^ adsp^ctum gravem» imo etiam, ut Sarnicius de illis ait Hi- 

«toricus, trucem praeseferunt , et in fronte hircum nUUtarem ge^ 

ftifU, Mores Romani in hodieriium usque diem in omni sua integritate 

^pad eos vigent : in nativitate horoseapia, in nuptiismfCtfs» in fune- 

^npraefieae; in pleno.apud illos suQt vigore, Satwmalia, Ce* 

ftoUa^ BaechanaUa, Lupercalia, Floraiia, dies fasti ac nefasti , 

fe%iose observantur^ Fratres Arvales ei SalU.Saeerdotes, quovis 

^no solenniter suas peragunt functiones» ita ut hon in Haemo et Car- 

I>atomonte a barbaris circumdati et ad DanubH ripas, sed in Apenni- 

ois, super septem montes , ad Tiberim fluvium , in Sabinorum socie- 

tate, sub Numa Pompilio, seriis nostris temporibus> vivere videantur. 

Josephns Benk6 in sua Transsilvania ait : ^lnte^er de moribus , con- 

suetadinibus et ritibus Valachorum liber adornandus esset , qoo eo- 

D2 



UI ' 

rum Romaiiitas doceretur. Mariinna OpUuis a Principe Gabriele 
Bethlen^ e Silesia ad doeendas bonas litteras Anno 1621. AUam Ju» 
Umm vocatnsj^/ PoSta inaignifl, in sna Zlatna, sive Itinerario transilTa- 
nico^ Tel e chsireis valachicis^ Chora nnncupatis^ sanguinem eomn* 
dem Romanum, sequentibns- Tersibus monstravit: 

Es hat das wuste VoIcIl *) ^antz Asien bezwungen, 

Die Griechen^ Thracier, und Mysios verdrungen^ 

Auch euer Dacien^ der Romer bestes Land^ 

Von langDu Jahren her^ verheert und ausgebrand, 

Mehr^ hat jnicht Attila mit seiner Scythtn Haufen, 

IJnd dann die Wenden, auch euch feindlichi angelaufen ? 

Doch eure Sprache bleibt noch hier auf diesen Tag, 

Darob sich dann ein Mensch gar billig wundern mag; 

Italien hat selbst nicht gants von seinen Alten^ 

Ingleichen Spa^ien und Gallia behalten; 

Wie etwan diss nun kan den Romern fihnlich seyn, 

80 nahe sind verwandt Walachis und Latein. 

Es steckt manch edles Rlut in kleinen Rauren-Hlitten» 

Das noch den alten Rrauch und Art der alten Sitten 

Nicht gftntzlich abgelegt* Wie dann ihr Tantz bezeigt, 

In dem so wunderbahr gebiickt wird und geneigt^ 

Gesprungen in did H5b, auf Art der Capreolen, 

Die ineine Teutschen sonst aus Franckreich miissen holen, 

Rald wird ein Kreiss gemacht, bald wiederum zertrannt, 

Rald gehn die Menschen recht, bald auf der lincken Hand; 

Die Menschen» die noch jetzt fast Romisch Huster tragen^ 

Zwar schlechtydoch witzig sind^viel denken, wenig sagen, etc.** 

Veraih autem indubitatamque suam Romanam originem maxime 
probantlingn«t quam loquuntur, etqua ab omnibus -eircumdantibns 
se gentibus, apprime distinguuntur. **3 Pecnliaris est haec^ in ple- 



*) Gothos Intellegit Poeta^ quomm causa in notis snbilcit:»Liessbier* 
von sonderllch. Jornandem; wiewohl er der Geten und Gothen lll-> 
storien» vvle andere mehrywunderllch vermengt^ nnd das bundert Ina 
tausend wirft.« x 

^) The WalachiaDs" still preserve many traces of the Latin lan^age ^ 
and have hoasted in every age of their Roman*descent. Tbey are 



LIII 

rlsqiie cmn Italiae dialeclU cenvenienft» qnod etiam argtimento e«t^ 

pleruque Traiani eoloniat» ex ipsa Ilatta in Daeiam dednctas fuiaae, 

qvamqaam Sntropiaa ad mnititudinem hominum indicandam y ex Mo 

wbeRomonOf dicaL *> In eiua elen|entia historice ernendis, eaedem 

semet offemnt diflBoultatea^quaa eruditi inreliqnarnmaLatina deaceu- 

deDtium lingpiamm deHvatione illnatranda experti snnt Q«o tempore 

eoim illa anam hodiernam atabiiiverit formam , et quibna in locia , 

utnuB ante Lalini nobile regnnm, nt nonnnlii praetendnnt, an poat ad- 

Teatmn Aeneae, snb Albania acilioet Patribna^ ant anb Romania Regi- 

hi, darante reipublicae libertate» aut Imperatorum absohita pqtesta- 

le; tttra altae moenia Romae, aut aaltem in Italia, vel forsitan in 

i|Mii provinciia?affirmare «nfficientibns hiatoricia doonmentia deatituti 

lionaademns; qnmnqnam persuaai aimaai»^ totum Jam in Italia linte 

Traiani tempora poaitum fniaae fundamentum; nam nnde» qnaeao« ilia 

inter utriaaque regionia, Italiae dico et Daciae^ dialectoa tanta concor- 

dantia secua explicanda? **) prouti etiam credimna nlteriorem huic 

«iperetractjun f andamento evolutionem , proprinm' characterem na* 

ctam, et completam fixationem in ipaia factam tMt provinciis ; nam 

Dnde iUa in particnlaribna fbrmia diacrepantia aliter exponenda ? Hoc 

vere reputantea, nnlla tamen concedimua ratione, darantibua barbaro- 

rom tarbia , aut aub eorum jugo hanc factam fUiaae linguae evolntio- 

Dem, argomentia e lingoae natnra petltia innixi ; nam hoc anppoaito , 

qms pradterea experientia doctna jam a priori coneludere npn auderet^ 

lUam plenam aervilibua fore expreaaionibna ? Quod tamen plane eon- 

trariamevenit; nam haee eat gravia, recta» abaque ambagibna^ imo 

qaadam ratione imperana. AUocntio, qnae etiam ad aingularem perao- 

nim fit^reverentiae cauaa, exprimitur !n Francica etAnglica lingua ae- 

enndt peraoni pluralia nameri^inHiapanica et Italica tertift aingularia 

nameri» qna non tam peraonam, quam potias ipaiua digflitatem , allo- 

qamitnr^ in Germapica antem plane terti4 plnralia , cui praetorea pro 



«* 



imrrounded hy , but not mixed wtUi, the barbarians. Gibhon nidoirif 

of the decline and fall of the Roman empire, Chap* XU Nota* iU. 
*) Prottti etiam nomen, 4^od a Sarmaticia gentibus pariter ipsis etlam 

Italis datur, :^Quod ipsum etiam argumeiitum est, Italicam hanc gen- 

tem esse.4: Cromerus, Historia Poloniae, Lib. XIL 
) Frattciscus Gritellinus, \Geschichte det Temeswarer Bamt$* h Thei(, 

8, Brief. 



LIV 

efaBdem chsraelere , tnj^entia addunt axiomataj i]aam consaetadinem 
deapottsmo tntroduetam esge qula non Yidet?'Haec a Romanis penitos 
ignoratur, illi eiiim omnein allocutionem secunda exprimunt persond, 
habita ratiofie numeri, ut ipsa poscit DianoStioa eiusqne pediseqaa 
Grammatica; i^orantur praeterea omnes rellquae in hodiernis lin- 
guis tam eopiosae spuriae humilltatis loquendi formulae 5 summus ti- 
tulus in tota iingoa est Dominu Dominus^ qui soli Principi datar; 
httiusque ahstractum Dondria tea Dominatio tna^ quod etiam senfori- 
bus personis, quamiri» haud promisoue^ tribui solet, licet omnem suam 
perdiderit gravitatem addito jaui secundae personae Pronomine pos- 
sesslvo tea toa, et Verbo semper In secunda persona occurrente. Me- 
morarl quoque meretar» quod ipsi Regnantem Imperatoris titulo deco- 
rare soleant> etiam sl Rex foerit^ nam nomen Regis Rege\ In de- 
suetudinem abivit« Romanos Augustos Imperatorea nomlnant, Con- 
stantinopolitanos pariter» suo£l aequeRdges, uti ex Joannitliliteris 
patet» Imperatoree appellabant; ast non Polonos neque Hungaros, 
quos KyraUos vel CraUoa vocabant^ nomine omnlno peregrlno. Deum 
Ipsum Regem Regum In suis orationibus Imperatorem Imperatorum 
nominant, etridiculum» divinaque maiestatelndignum putant, barbaro 
vocabulo KyraUum vocare. Principes snos, utl diximus» simpliciter 
Dominoe dicunt^ et qul in provincHs ad Hungariae regnum pertinen- 
tibus habitant^ felices se autumant a quo tempore sub Germaniae et 
Austriae Augustos venerunt, quos grato ipsis nomine Imperatores 
appellare^cet» (quod utinam|etiam reliquis liceret, qui vix a Turco- 
rnm jugo liberati , jam Russicum timent;) praecipue immortalem «/0- 
sephum IL , quem nullus puerorum ignorat^ etiam qui nullius alterios 
Imperatoris nomen novit. , Innumera praeterea alia exstant e genio lin- 
guae promanantia documenta^ quae omnia hic enumerare nimis lon- 
gum forety dii propterea etiam snpersedemus labori, quum Investiga- 
tlonis amatori amplus in ipso tentamine grammatico pateat eampus. 
Haec omniasat clare evidenterque demonstrant, non sub barbaris Re- 
gibus^ sed sub propriis Imperatoribus suum stabilitum fuisse idioma» 
eiusque evolutionem , non sub barbarorum jugo 5 sed duraute reipu- 
blicae libertate saltem magha ex parte factam faisse. 

Historice vero probatum est, Romanos In utraqne Dacia degen- 
tes, vulgare suum idioma, jam saeculo quarto locutos fuisse* Mentio- 
nem enim huius rei facit Priscus Grammaticus , in sua Legatiene ad 
Attilam Regem^ tunc circa Parthyscum stationes habentemj distin- 



tv 

ettUngiMs Htttmieom, OotUcam, et AtuoiUeMm lu iUis nominans 
terria, quae ultinia nulla alla fuiaae potest» quam Romana vulgaris ^ 
quam apertU distinguit verbia» tam ab erudita Latina, quam a Grae- 
ca. *) Sexto vero saeeulo tef tatur Theophanea in sua Chronographia 
communem jam populi fnisse sermonem« Narrat enim hic, quod, quum 
Bomani anno579.imperante Mauricio cum Avaribus bellum gererent, 
Commentioltts et Martinus Dnces ex Haemi silvis prima noctis vigilia 
com armatorum manu prorumpentes adversus Avares contenderint» 
coDatos eorum sin^^lari casu delusus fuerit. Jumentorum ehim quo- 
piun onus in lerram subvertente, cum jumenti Dominum alter, patria 
ym, indamaret^ ut sublapsum onus erig^eret: Tama, tonMfraire, 
laqmons^ et muli quidem Dominus vocem non andivit; ea tamen per- 
eepU, hostes adesse conferta militum manus coniiciens, in fugam ef- 
tmMi' Tommr ioma, verte, verte faciem^ magnis vodbus clami* 
tantes. **) 

Hoc deinde multo certius est propriam linguae, inde jam a dno« 
decimo saeculo in hodiemum diem, ttutatam non esseformam« ex* 



*) [Mihi] ambulanti pro^ressus nescio quis^quem barbarum et unnm ali- 
quem ex Scythico exercitu esse rebar» graeca voce me salutavi% di- 
ceos z^Q9» Mirari ego qui fieret, ut graece loquatur vir Scytha. Ete» 
nim intra sua conclusi, barbaricam linguam colunt etafTectant; neque 
tam Hunnonim , quam Gothorum iiut etlam Ausoniorum hi scilicet , 
quibns cum Romanis frequentius est commerclam ; neque qulsquam 
eomm faclle loquitur graece , nisi sfqut sunt eapti e Tbraeia aut llljr- 
rico maritimo. — Hunc resalutans Interrogavi , quis esset ? — Tunc 

ridens ait seGraecum tsae genere. [Zerchon Maurusius] arrepta 

ffstivitatis occasione progressus, et forma et habitu et pronuntiatione 
et verbis conAise ab eo prolatis, modo Hunnorum» modo Gbthomm» 
modo Ausoniomm llnguam Intermiscens, omnes laetitia et hilaritate 
diffudlt et effecit^ ut in risum, qui sedart jct extininii i^cn poterat, 
prommperent. — Unus e barbaris, qui prope me sedebat et Latinae 
linguae usum habebat ^ dizit* Friscus Rhetor^ Letfoiio ad AtiiUM^ 
Cap' U. g. 14 et 19. 

**) *E¥oq l^taov xov fo^ov dtaotqt^rto^ y ite^of ro¥ ^iaTtotriif Tov (oyov 
TtQogipttrtty ro¥ 90QXO¥ avoqdwactoBcu , rji narqwf. tpmvfi, To^a, ro^va 
f^ar^e. «CM o fU9 xv^io^ rov ^fuovov T17? ^vtf^c ovx ^aBwto. oi St Xao§ 
oHovaavreg^ Koi •rov? Ttoltfuovg imarti9a& avrovg vnovoffaavtt^ iig yv- 
yijv it^aTi^aav, toqva , togva, fMytataig ^matg dvcui^aZovttg. Theopha" 
net Chrott. de Amo. 679, 



LVI 

ceptift barbaiiftmlfl per commereiam cum andique circomdanUbas vlci- 
iiis nationibUs^ introductis, qai qaamqaam in ipaam grammaticam for- 
mam^ nrilam exercaerint inflaxam, tamen lingaae paritatem aat apur- 
caverunt. Et boc qaidem probatur ex consensu utrinaqne dialecti, cis- 
danubianae scilicet cam transdatiubiana, sen Aareliani cum Traiani 
Daciae sermone^ quaram regiottam incolae inde jam ab irruptioneTur- 
eornm, nnllnm ferme inter se^ ant saltem sing^ulorum individaorum, 
habtterunt commercium, et tamen adeo conveniunt, ac si in eadem vi- 
vere eontinuassent r^nblica. Imo, si eadem eoncludere licet rationc, 
Daciae borealis, Marmorosae dlco» sub qnadragesimo octavo latitndi- 
nis g^eograpbieae grado^ incolas cum Pindi montis babitatoribus^ sub 
tricesimo nono gradii,— enormi distantia^centum triginta quinque mil- 
liariorum geographicorum, maximis praeterea fluviis et ingentibas 
montibus abinvicem separatos^ — eonferentes, eommque llnguam ean- 
dem observantes, inter quos certe. nulla ab Anreliani temporibns im- 
mediata intercessit communieatio : statuere cogimur, inde jam a Traiani 
temporibus nullam in fundamento mutationem passum esse borum po- 
pulomm sermonem, demtis iamen, uti superius diximus, iariariemis, 
in quotidiano sermone occurrere solitis ; nam hornm respectu discre- 
pant, et non solum Aorelianidae a Traianidls in genere» quum 1111 mul- 
tos habeanfty qui apud bos Ignorantur, et vice versa^ hacque ratione 
Seriorem suam prodant originem^ ant adoptionem a vicinis: vemm 
' ttiam singoli Prlncipatus Inter se Invlcem ^ ast hl nequaquam formam 
tangunt llnguae fundamentalem , sed certas tantum expresslones , et 
nos hic illam^ non autem has defendere conamur, quod utique gravi- 
bus hls rationibus satls probatur, sufrnlciturqae. 

Plura tamen nostrls^ adsertiotiibus confirmandis docnmenta, «t 
rei plenins explorandae subsidla suppedltarentur^ si saeculo undecimo 
ih expngnatione Achridos per ponstantinopolitanos^ non omnia sparsa 
fuissentliterariainstrumenta^etsaeculo decimo quarto In captioneTri- 
novii per Turcos exstirpata fuissent publica acta^ et si fanaticis tem- 
poribus in ultradanubianis PrlnclpaUbus furor rellgiosus Photiano 
schlsmate excltatus , et Marci Ephesini studiis in lllis regionibus pro- 
pagatus, ) postea barbarorum depraedationes ^ cuncta sustulissent 
prioris aevi monumenta: ast haec fatalia adiuncta omnibus nos pri- 



*) CatUemirusy DetcripUo Moldaviaes Parte* UU Cap. X 



tvu 

mi hiAtoricis factis. Reliqua, qiiae sujpersiuit^ posteriomm sunt 
saeealonun^ et niliil ad nostram inYestigatitonem iUastrandam^ sappe* 
ditaot, qanm merum hodieniDm contineant sermonem; dpqao alio- 
qnin nnllam est diibiam>quam coiqoe aadienti illam ex ore popaU per- 
cipere liceat: si tamen recentioribns his roonamentia tantfm tribaere 
posflemus fidem» at ilia ad superiora seeure exti»ndamus saacula^omni- 
no in nostram superius factam incideremus condusionemk 

Probabilitate quadam linguae naturam cognoscenii coniicere licet 
transitum ex pura^elassicaLatina lingua^in Tulgare Romanum Idioma, 
hac, nt in appdsita oratione dominica indicatur» factum fuissei, ratione ; 
((iiamcpam, tempore quo, affirmare temerariam ▼Ideatnr. , 

Pater noster, qui es in coella, sanctificetur nomen tuum; adve« 
niat regnum tuum; fiat voluntas tua sicot in coelo et in torppat;' panem 
nofltrQm quotidianum danobis hodie; et dimitte nobis deUta poatray 
sicnt etnos dimittimus debttoribus nostris; et ne nos.indncas in ten* 
tationem; sed Ubera nos a malo. 

//. 

Patre nostru, qni esci in ceU^ sanctifice se nome t^u; advenia 
TtgnvL teu^ fia voluntate (ea, assico ia celn etin terra; pi^ie nostra 
qaotidlana da nobe adie ; et i^eniitte nobe debite nostre , assico et noi 
remittimu a debitori nostri; et nu ne indnce in tentatione ; vero ne li« 
bera de malu* 

m. 

Patre elle nostrn, qui esci in €eh>ri, sanctifice se nome eUe teu ; 
venia regnu ellu teu; fiavoluntate ella tea^qnomu in celu et in terra; 
Pfine eUa nostra quotidiana da nobe estadi ; et ni remitte debitorie eUe 
nostre^ quomu et noi remittimu debitori elloru nostri; et nu ne ducere 
in tentatione; vero ne libera de ella reu. 

IV. 

ParenteUe nostru^ quale esci in celori» sanctesca-se nomeleteu; 
venia imperiu'ia teu; fia voUala tea quoniu in celu et pre pauimentu; 
pane 'la nostra ella de tote die 1e da-ni estadi ; et ni Uberta ttobe debi- 
torie'l.eno8tre, quomu et noi libertama debitoriloru nostri; et nu ne 
dncere in tentatione; qul lie scapa de eUu reu» 



« • * 

TauUtt nostni, ^uale esd in celori, sanetesca-se nonie'Ie teu; 
yenia imperatitf^la tea; ^at Yolia'latea, prequomu e in celu et pre 
pa^imnnttBi ; panela nostra quella de tote dille'le da-ni nobe eatadi; 
et ttiliberta nobe peccateUe nostre^ prequoihu et noi libertamu pecca- 
tosi^l^rU noatPij et nu ne dueere in tentatione; qui. ne mantueece de 
quellu reui' 

- tnter omnes Italiae dialectos. Siciliana maxime convenit cum 
Dacisma; prbuti Sardinica transitumformat ad Hispanfcam, et Pede- 
montaiia ad Francicam. ' E singulis exemplaria adferemus factd iiiter 
quatnor prindpales' comparatione, 

MMJL. 

' Bj^dprietates» quibus universae Romanae lin^uae inter«se con- 
veirittlft» te a matre Latina differunt, sunt sequentes: 

1. Dictlones universae ad radicalem , plena terminatione^ redu- 
ctae sunt formam» 

S. Nomina declinationem per casus amiserunt, per numeros re- 
tinuerunt» 

3. Trbnomiiia taliter quallter etiam per casus declinationis in» 
dicia prakseferunt» 

4. Genera tam in Nominibus^ quam in Pronominibus dno tantam 
supersiint, masculinum scilicet et foemininum. 

5. Verba in temporibus rei peractae atixiliaribus coniug^antnr ^ 
subinncto participio praeteriti temporis. 

6. Coniugatio passiva per formas simplices penitus evanuit. 

7;) Particulae^in copulandis dictionibus maximas ludunt partes, 
quaeinL^no, quam saepissime evitabantur* 

Hoc in ^enere, in specie autei^ : 

1. Italica et Romanica in vo^ales terminant omnes dictiones, 
Hispanica et Francica mixte in vociles et consonantes* 

2. Hispanica et Romanica servant terminationes Nominum deri- 
vatas uti: virtud, viriute, bondad, honUate, Italica etFrancica ob- 
truncant, uti: virtu, vertu, bonta, bonte. 

3. Italica et Romanica convehiunt ferrae in literarum pronun- 
ciatioue, nisi quod posterior plures admltlat variationes« et prior sibi 



LIX 

coDstaiiZior ait ; Hispanica et Franctea intaf^ ae fiioque^ secl a prioribaa 
vel maxime differant* . > 

4* Italica et Romaniea;plaralem nameriim in vocalea foitnant; 
Hispanica antem et FraiiciCa in consonas, etiamsi aingalaria. il^*voeh- 
lesterminataa fuerit; 'priorea adamant quoad lioc primam ei .aecan* 
dam Latinoram declinationem^poateriores tertiam, quartam et quiBtam. 

5* Italica , Hispanica et Francica Nominibas Articalam praep'o« 
Dunt, et non declinant ; Romanica commaniter postponit et decliiiat. 

& Hispanica et Romanica formant comparationem adiecto Ad* 
verbio magis; Italica et Francica praeposito )9fa^« 

7. Romanica declinat Pronotnina simpHciter, Latinorunrmore» 
Italica, Hispanica et Francica formis simplicibus casas obliqaos ex- 
primeDtibas instar particalariam atuntur dictionnm* 

8. Pronomina personalia, in omnibns^ pro Dativo et Accnsktivo 
casaproprias decartatas coniunctas habent formas; in Francica etiam 
reliqua Pronomin^* 

9« Italica^ Romanica et Hispanica conin^ant sua Verba absqae 
Pronominibas , Francica nisi cnm his^ (magnnm onas!) 

10. Italica et Romanica forniant plaralem Yerborum nameram 
ia yocales , Hispanica et Franciea in consonas, ntl in Nominibus. 

11« Hispanica et Romanica in Verbis omnia habent Latina tem- 
porasimplicia^ et praeterea etiam composita;Italica etFrancica tantnm 
tempora rei imperactae ; C^emto praterito perfectoO reliqna verb com« 
poisfita* 

12. Italica, Hispanica et Franeica formant fataram ex Inlini- 
tivomodo Verbi principalis auxiliante habeo articttlate coniancto;Ro* 
maDica autem Verbo simplici antiquia.forma Latina, praeterea compo- 
sito cum auxiliari volOf quod Franci quoque solenty apposito auxi- 
^^nvado^ 

13. Partiealae, et quidem Pi*aepositiones« Bfominibus declinan- 
dis inserviunt, de ad Genitiv^m exprimendum ^ ad ad Dativam, in 
Verbis aatem ad Latina Gerundia indicanda; et in hoc conveniunt 
onmea. . . t • 

4. In constractione{ItaIica» Romanica et Hispanica mag^nam 
amant libertatem , Francica serviles observat formulas* 

Seqaentia exempla ad illustranda dicta serviant: 



liX 

t > • I 

* 

Romanicnf 

Heinn 
'de TicinU' 
" k vicinu 

Tietni 

d^.viQini 

^.vicini 

vicina 

d6.'Vidna 

i vicina 

vicine 

dc vicine 

4 vicine 

V^micica: 

te voiflin 
da voisin 
aa voisin 
les voisins 
des voisina 
aux voisins 



DeelinatioJ^ommttiii ahsolutorttm: 

ItaUea, Hispanicag Franeica. 



' vieino 

'di vicino 

a vicino 

vicini 

di vicini 

a vicini 

vicinfi 

di vicina 

a vicina 

vicine 

di vicine 

. a vicine 

UitfHiniea» 

ei.vecino 
del vecino 
al vecino 
los vecinos 



veeino 

de vecino 

^ vecino 

vecinos 

de vecinos 

a vecinos 

Foemnina* 

vecina 
de vecina 
A vecina 
vecinas 
de vecinas 
d vecinas 

Cum ArHeulo, 

Jialiea* 

il vlcino 
del vicino 
ai vicino 
i yicini 



voisin 
de voisin 
a voisin 
voisins 
de voisins 
a voisins, 

voisine 
de voisine 
k voisine 
voisines 
de voisines 
k voisines. 



Romaniea^ 

ella vicinii . ^ vicinulu 
de elluvicinu vicinului 
k ella vicinu vicinului 
elli vicini 
de elli vicini 

* 

k elli vicini 



vicinili 

vicini'loru 

viciniloru. 



ia< voisine 
de la vpisine 
4 la voisine 
les voisines 
des voisines 
aux voisines 

Itatiea^ 
ii buon figlio 
i buoni figli 
la buona figlia 
le buone figlie 



vicinala 



de los vecinos dei vicini 
a los vecinos ai vicini 

Foetmnina: 

la vecina la vicina ella vicina 

de la vecina della vicina de elia vicina vicinalei 

A la vecina alia vicina k ella vicina vicinalei 

las vecinae le vicine elle vicine vicinele 

de las vecinas delle vicine de elle vicine vicineMaru 

a las vecinas alie vicine a elle vieine* vicine'iaru. 

9 

Adiectiva: 

Rqmanica. Jiispanica* Prancica, 

ellu bonu filiu el buen hijo le bon fils 

elli boni fiiii los bnenos liijos les bons fils 

ella bona filia la buena hvja la bonne filie 

elle bone fllie. las bueuas byas les bonnes filles. 



I.XI 



Comparaiio 



Poflillvuii. 


Camparatl 


ivus. 


Superlatlvus, 




RamatHeom 




(p*o«8a 


mai groffsu 




ellu mai grossu 


grossl 


mai groaai 


• 


elli mai grossi 


grossa 


mai groaaa 




ella mai grossa 


grofise 


mai grosae 




e)le mai grosse. 




Hiipaniea» 




gmeio 


mas groeao 




el mas grueso 


rniefios 


maa g^raeaofl 


\ 


los mas gruesos 


^esa 


maa gruesa 


» 


la mas gmesa 


IrDesaa 


maa grueaaa 




las mas gruesas. 


^ 


Itaiica. 




grosfio 


plii grossp 




il piu grosso 


gfrofisi 


piu grossi 




i piu grossi 


|p*08sa 


piik grossa 


s 


la plii grossa 


^rofise 


plik grosse 




le plii grosse. 




FroHCiea. 




groa 


plus gros 




le plus gros 


gros 


plus gros 




les plus gros 


grofse 


plus grosse 


1 


la plus grosse 


groMes 


plus grosses 


• 


les plus grosses. 


y 


N u m e 


r a l i a. 




Rmimica* 


Itaiica. 


Hupanica» 


Framcica* 


lum ana- 


un6 ana 


uno una 


un une 


dooi doae 


due 


d08 


deux 


Irei 


Ire. . 


tres 


trois 


patra 


qnaltro 


quatro 


quatre 


qninqai 


clnqne 


cinco 


cinq 


sease 


sei 


«eis 


«ix 


fiepte 


sette 


slete 


sept 


octa 


otto • ^ ' 


ocho 


huit 


noae 


nove 


nueve 


neuf * 



hXH 



Romanica, 
dece 
centu 
oiille 



ItnUca, HiMpanica, 

diecl diez 

cento^ ciento 

niille niil 

P r n o m i n a. 



Francica, 
di\ 
cent 
inille. 







Rofnan» 




M. 


egtt 




0. 


(ihen 




D. 


mi 




A. 


me . 




N. 


noi 




G. 


(nostru 




D. 


ni 


t 


A. 


ne 



ital. 

io 

mio 

mi 

mi 



Persjonalia coniuncta: 

Hitp' Franc. 
yo je 

mi mon 

me me 



me 



me 



Roman» ItnU 

tu tu 

teu tno 

ti ti 

te ti 



Hixp, 

tu 
tu 
te 
te 



Vranc. 

tu 

ton) 

te 

te« 



noi 



(nos) nous 

nostro nuestro notre 

ne, ci nos nous 

ne^ ci nos nous 



voi voi 

vostru vostro 

vi vi 

vc vi 



(vos) vous 
vuestro volref 



vos 
vos 



vous 
vous 



Tertia Persona. 



N. ellu 
G. (Ini 
D. li 
A. lu 
N. elli 
G. (loru 
D. le 
A. li 

D. si 
A. se 



egll 
dilui 

lo 

eglino 
di loru 
loro 
li 



el 

de^I 
le 

le lo 
elios 



il 

de lui 
lui 
le 
ils 



de ellos d'eux 
les leur 

ies los les 



ella 

lei 

li 

la 

elle 

laru 

ie 

le 



eUa ella elle 

di lei de ella d'elle) 

le la lal 

la la la 

elleno ellas elles 

di loro de ellas d'elles) 

loro las leur 

le las les. 



si 



si 



se 
se 



Reciprocnm« 

se G« de sene di se de si de soi 
se D. k sene a se d si k soi. 



Pronomina latine decIiRata. 



Homat^ea* 
N* questu 
G« questui 
D. questui 
N* questi 
G. qufistoru 
D. questoru 



ItaHca, 

questo 

costui 

costui 

questi 

costoro 

costoro 



Francica. 

cel 

(cetui) 

(cetui) 

ces . 

(ceteur) 

(ceteur) 



Romanica» 

questa 

questei 

questei 

queste 

questaru 

questaru 



lialica^ 

questa 

costei 

costel 

queste 

costoro 

costoro 



Franciea, 
cette 



ces 



/ 



LXIII 



RmaiUca» 


Itaiica^ 


Frmciea* 


Romanicih 


UaUca. 


Francica. 


JV. quellu 


quello 


(cel) 


quella 


quella 


celle 


6. quellui 


colui 


celui 


quellei 


colei 


« 1 


D.quellni 


colui 


celtti 


quellei 


colei 


)• 


N. quelli 


quelU 


ceux 


quelle 


quelie 


celles 


G, quellora 


coloro 


(celeur) 


quellara 


coloro 

1 


< < > 


D. quelloru 


coloro 


(ci^leur) 


quellaru 


coloro 




N. altra 


altro 


aatre 


allra 


altra 


autre 


6. altrai 


altrui 


autrui 


altrei 


— 


— 


D. altrui 


altrui 


autrui 


altrei 


— ' * 


— 


]!i.altri 


altri 


aatrea 


altre 


altre 


autres 


G.aJtrora 


_ 


— 


altraru 


— 


— 


D. altroru 


— 


~ 


altrara 


— ■ 


— 


N. qni qae 


chi che 


qui que 




« 


D.cui 


cui 


(quoi) 




euyo C^i^>) 



Hae sant reliqaiae Latinae declinationis, aat tantuinmodo in Bo» 
manica hoc sensu^ in reliquis particulares efificiunt dictiones^ et hic so* 
lom Gomparationis causa ordinavimns eas, prouti etiam GenitivosPer^ 
sonaliuni. Hispanica: este, eata, aquel, aquella, nullas huius modi 
formaspraebent, quapropter etiam omisimus ; Solummodo, fue\ide* 
tur habere saam cuyo, quod etiam notavimus. 



Romaniea, 

cantn 

canti 

canta 

cantamu 

cantati 

canta 

cantabam 
cantai 



Italica* *" 

canto 

canti 

canta 

, canliamo 

cantate 

cantano 



cantava 



cantai 



Coniugatio: 
Praesens* 

Hispanica. 

canto 

cantas 

canta 

cantamos 

cantais 

cantan 

Imperfeetum. 

cantaba 



Perfectum. 
^ cante 



Fraucica. 

je chante 
tu chantes 
il chante 
nous chantons 
vous chantes 
ils chantent. 

je chantais* 
je chantai* 



hXl\ 

abiQ cantata 
abi cantata 
abe caotatn 
abemu cantatu 
abeti cantatn 
aba cantata 



Pcaeteritom perfeclom coinpoBitani^ 

ho cantato be cantado 

hai cantato ha» cantado 

ha cantato ha cantado 

abbiamo.cantato hemos cantado 

avete cantato habeis cantado 

hanno cantato han cantado 



j*ai chante 
ta as chante 
il a chant6 
noi^a avons chante 
vous avez chaiite 
ils ont chant^. 



Praeteritum plnsquam perfectam h 
alNsbaro cantatn aveva cantato habia cantado j*avais chante. 

Praeteritum piosqaam perfectum !!• 
abai cantata ebbi cantato habe cantado j'eas chante. 



cantabia 



abebia caatata 



Fataram. 
cantero cantar6 

Futurum exactnm. 
avrd cantato habre cantado 

Coniunctlvas modus* 



socanta 
canti 
cante 
cantama 
eantati 
eante 

eantarem 

cantassem 



checanti 
canti 
canti 
cantiamo 
cantiate 
cantino 



qnecante ' 
cantes 
cante 
cantemos 
canteis 
canten 



Praeteritam imperfectam I. 
canterei cantaria 

Praeteritam'imperfectum IL 
cantassi eantase 



je chanterai« 
j'aarai chant^« 

I 

queje chante 
tu chantes 
il chante 
n. chantlons 
voas chantiez 
ils chantent. 

je chanterais, 

je chantasse« 



Praeteritum perfectum. 
so abiu cantata cheabbiacantato qae haya cantado qae j'aie chante. 

Praeteritum plnsquam perfectum I. 
aberem cantata avrei cantato habria cantado j'aurais cliant^» 

Praeteritum plosqaam perfectum II» 
abussem captata avessi cantato hubiese cantado j'easse chant^. 



LXV 



Ih^aeierea in Rotuaniea et Hi$panica. 

Praeteritmn plufiquam perfectutn Indicativf. 
cantaram» aburam cantatu» eantara^« hub^era cantado. 

• • •« .1*. •.!>«.. ,. f 

, Futurum exaetuM. . .. ■ 

cantariu^ aburia canlata^ cantare^ imbiere eantado.. 



Faturum compoaitum in Romanica et Francica* 

egn volin [cantare Je vais obanter 

tu ^ei cantare . • . ta vaa chanter 

ella Ta cantare il va chanter 

ooi vonm cantare nous aliond chanter 

ToiYeti cantare ^ voaa aUeas phant^r 

elli volu cantare ils vont chanter. 



4 * I 



canta 
cantati 

cantare 

cantaoda 

cantantie 

cantata" 



Imperativus;^ 'moduii* 

canta canta 

cantate cantad 

Infinitiws modus* 
cantare cantar 



cantando 



€rerundium« 
cantando 



ParUcipium Praearas- 
cantante cantante 

Participium Praetevitum. 

cantato cantado 



chante 
cbant^z^ 

^ ehanter 

en chantant. 

. chantant. 
chant6. 



Caterva reliqaorum temporum compositorum linguae Romanicae 
videri polest in ipso tractatu grammatico; hic tantum ea attulimus, 
qnae cum sororibus con^uunt. 

Ad constructionem singularum perspiciendam , et ad internum 
nexum uno obtutu concipiendum > hic exemplaria qna^dam ipsarum 
principalium linguarum, una cum earum dialectis, orationis domini- 
cae adferemus. 

In his Mithridatem doctissimorum viroruih Adelun^ et Vater consu- 
iQlmus, ast simul oum aliis recentioribus fontibus -contttlimus. - 

E 



• 



LXVi 

I. I t a I i c n* 

/. ttaliea a/iiftiquu. 

Patre nostro, el qual sei in cielo; aia aanctificato el nome tno ; 
venga el tuo regno ; eia facta la volonti tua^ come in cielo et in terra ; 
a noi da hogiel pane nostro aubstantiale ; et perdonad li noqtri debiti, 
come etiam noi perdoniamo a li debitori nostri; et non ce inducere ne 
la temptatlone ; ma liberace dal mal. 

«t. lialiea reeefUiar» 

Padrenoatro, che aei ne*cieli; aia santificato il tuo nome; 11 
tuo regno venga; la tua volontd sia fatta in terra^come in cielo; dacci 
oggi il nostro pane quotidiano; e rimettici i noatri debiti^come noi an- 
cora li rimettiamo a* nostri debitori; e non c'indurre in tentazione; 
ma liberaci dal male, 

3^ Siciliana. 

Patri nostru, chi stai in celu ; sia aantific^tu lu to nomu ; ve^a 
lu to regnu; aia fatta la tua volunti, comu in celu, cuaai in terra; da- 
nani ci lu nostru pani cuUdianu; perduna a nui li nostri piccati; comu 
nui perdunamu li nostri nimici; et non ci fari cascari in tentasioni; 
ma liberaiii da inali. 

4^ VeneHana^ 

Pare nostro, tshe si nel zielo; sia santificd elnome tuo; veg^na 
6l regno tuo ; sia fatta la volontd tua, siccome in zielo, cosl in terra ; 
el pane nostro quotidiano dene ozi ; e rimetti a nu i nostri debiti, sic- 
come nu li rimettemo ai nostri debitori; e non ne induci in tenta- 
sione; ma liberene dal male. ^ 

5« Genuensis^ 

« # - 

Poe nostro» che sei nei ze; u vostro nome seja santificao j've- 
gna u vostro regno; si faza n vostra voent^^come in z^^cosl in terra; 
u pane nostro quotidianp deeme anche; e perdone a nui i nostri de- 
biti^ come nUi perdonemo i nostri debitui ; e no ci lascie cadd ne ten- 
taziun ; ma liberateci da ma. * 

€, Banomensis* 

Pader noster, ch*si in cil; 'si pur santificd al voster nom; 
vegnal vosler regn; sia fatta la vostra volonti^ com in cil^ cosk in 



Urra; *1 noster pan qvolidlan^daB itoo&; epordoiiaz i noster debit» si- 

com no alter i perdonen ai noater debitur ; e n cMndusi in tentasion; 

maliberaK da mal. 

7. Osernonica^ 

. • f 
Padri nea^ che sei ne' cieli; cas aia «antifican tuo nom; ^as 

yiegna il' tuo reg;ca8 faghiasi la tua yolonti, eom in ciel, cosi in terra ; 

pagn nes di ogni di denel inchi; e rimeti a noi i nea del>ety come noi 

a nes debitor faghium ; e non ce las^ casci mij^hia in tentasion ; ma 

liberen dal male. 

8, ForoiuUensh* 

Nost pea, ch'a si. in cU; che si santificea e vost oon; ch*ns 
re^na e Vost regn ; ch us fessa la vostra volantea, hiose in cil, che in 
terra;dasis incii e nost pan d'igna de; armitis i nost debit,teal e queal 
nan*aj armetein ai nost debitor, e fasi ch'an sema tentaS; ma liberes 
da e meal. 

9» SardimeO' urbana. 

• • • * 

Pare nostru,qui istas in sos quelos; sia sanctificadu su nomen 
tea; vengat a nois su regnn teu ; fasase sa voluntat tua, axicol&en stt 
qaela> gasi in terra; lo pa nostru de dogniadia da.nos hoe; ijdexia 
anos altros sos deppitos nostros, comente nos altros dexiam als^eppi* 
tores nostros; i no nos indueseas in sa tentatio; ma livra nos de male. 

10. Sardinica rusHca. 

Babbn nostru , qui ses in sos quelos ; santificadu siat su no- 
mine tuo; advengiat su rennu tuo; siat fatta sa voluntade tua » co- 
mente in su qiielu, gasi in sa terra; su pane nostru de ogni die da 
nos lu hoe^ et perdona nos sos deppidos nostros^ gasi comente nos 
perdonamus sus deppidores nostros; et non nos lasses ruer in sa ten- 
tassione ; mas libera nos de male. 

ll^ Pedemontana aniiqua. 

y 

O tu lo noste payre^ !o cal sies en U cel; lo tio nom sia san- 
ctifica; lo tio regne venga; la toa voluntd sia fayta* en ayma illt es 
fayta al cel, sia fayta en la terra; dona nos la nostre pan quotidian 
enchoy^ perdouna a nos li nostre debit 6 pecca» coma nos perdonnen 
a li nostre debytor 6 offendators; non nos amenar en tentation; ma 
deslivra nos del mal. 



12^ Peiemofiianm kodiirfm/ 

Padre neiiBt, cVt^ses in siel; santifica sia rteunom; vegna a 
noi r teu regn ; s' fassa tna volonta , com in siel , cosi in terra^ dane 
encaie Tneast pan di tnti dij perdenna a noi i nenst debit» com noi 
perflentiamo ai nenst debitor; lasne nen caseli^ en t*!a tentasion; ma 
librene del mal» 



IL H i 8 p a n i c a. 

/. CasteUmna. 

Fadre nnestro^ qne estas en los cielos; santifieado sea el tu 
nombre; venga A nos el tn reinoj hagase tn voluntad, asf «n^la 
terra, como en el cielo; el pan nuestro de cada dia da nos lioi; y 
perdona nos nuestras deudas, asf como nosotros las perdonamos 4 
nuestros deudores; y no nos dejes caer/ en la tentacioii;- Ina libra 
nos de mal. 

^« Valentiana* 

. ' Pare nostre» que estas en lo cel; santificad siga .el.teu nom; 
venga 'anos el ten reine; fagas la teua voluntad^ aixi en la teri^a» 
€om en el cel ; el pa nostre de cada dia daunoste gui 5 y perdonaa- 
nos leA nostres deudes, aixi come nos atres perdo^a«ft «t nostres 
deudores ; y no nos deixes caure en la tentacio ; mes lliuranos de maU 

3^ Catalaunica^ 

I .... 

Pare nostro^ que estau en lo cel; sanctificat sea el vostre sant 
nom^ vinga en nos akres el voslre sant reine; fasas la vostra volun- 
tat^ axi en la terra, como se fa en lo eel; el pa nostre de eada dia 
da nos lo gui ; i perdonau nos nostres cnlpes, axi com nos altres per- 
donam a nostres deudores; i no p.ermetau que nos altres caig^am en 
la tentacio ; ans desllibra nos de qualsevol maL 

4* LusUana* 

Padre nosso^ que estas nos ceofl;; sanctificado seja o teu nome^ 
venha d nos teu reino ; seja feiia ,a tua vbntade, assi nos ceoa^ come 
na terra ; o pao nosso de cada dia da nolo bie nesto dia ; e perdoa ^ 
nos senhor as nossas diuidas , assi como nos perdoamos aos nOssos 
diuidores; e nao nos dexes cahir en tentazao; mas libra faos do mal» 



I/XIX 

III. Francica. 

/. Franeiea anHqua^ 

Sire pere» qai es es ciaux; sanctifieaB soit li tuens nons; avi^ne 
litaens regnes; soit faite ta Tolante; sicomme ele estfaite en ciel, 
» soit ele faite en terre ; nostre pain de chascnn jor nos done hnij et 
pardone nos nos meffais, sicomme nos pardonnons k cos qni meffait 
nofl ont^ Sire ne soffre^ qne nos soions tempt^ par mauvesse tempta* 
cioD ; mes 8ire delivre nos de mal. 

2. Franetcat reeentier. 

Notre pere, qni es an ciel; ton nom soit sanctifi6; ton regne 
vienne; ta volonte soit faite snr la terre, comme au ciel; doDne-nous 
aojoQrd'hui notre pain quotidien; et pardonne - nous nos offenses, 
comme nous les pardonnons k ceux qui nous ont offens6s; et ne 
noos induis point en tentation ; mais delivre-nous du mal. 

3* Provencialis^ 

Nouastre paire , que sias oou ciele ; qu6 vouastre noum siegne 
saDtificat; qn^ vouastre rouyaoum^ nous arribi^; qu^ voustre vou- 
ioonta siegue facho su la terro, coumo din lon ciele; Dounas-noa en 
cainoustre pan de cade jou; perdounas-nou noustrei ooufensos coumo 
leT perdounan a i^^aquelei que noua an ooufensas 5 e nou leissez pas 
suceoumba a la tentation; mai delivra nou doou maou* 

4^4 Lanffuedoceneis. 

Nostre p^ro.que ses.au ciel; que vostr^ noum si^gue santifiat; 

que vostre volountat siegu^ facba tant sur la terra^ que din lou ciel; 

donna nous aiu<>urd'ivi nostre pan quotidian ; perdouna nous nostras 

onffen^as , couma naoutres las perdounan on d^aquelles que nous an 

ouffen^at; nous lesses pas succoumba k la tentation^ mes deljvra noii& 

de maou. 

S^ Guasconica. 

r 

Nostre pstire^ qu'es al i^elj toun noii sio sanctificfitf tonn regne 
bengo ; ta boulontat sio facho en la terro^ couino al cel ; douno nous 
a^ouei nostr^ pa de quado joun ; e perdouno nous nostros auffensos, 
coumo nons atres perdouAan en d'aquelis, que nous an auffensatsi; e 
nou nous endusuies ques pasen tentacieou; maideliouronousdemalin.. 



hXX 

6. ValUmiea. 

No8 peer, qui e9 « cir; vos sen no seiliye santifii; vos roaine 
no8 adveigne; V08 volte aeiiye faite en ter^ eom a eir; dlne no ojonrdou 
nos pan quotidien; pardone no nos ofenee^ com no le perdonan a ci- 
qui no8 onvOfenc6; ni no duh6 nen diven de tentacion; mai delivre no 
di to ma, 

7. RhaeHea eive Remanenne* 

Bab no88, i\g qual eis enten ciel; soing veng^ifi^ faig tieu nuni; 
tieu raginavel vengig nou tiers; tia velgia daventig sco enten ciel, 
asci er sin terra; nos paun daminchiag^i dai a nus oz; a nus par- 
dunne noss puccaus, sco nus pardunein a nos culponts; a dus raanar 
bnc en pruvament; mo nus spindre d'ilg^ mal* 



Cuicmqiie attente inspicienti facile una eademqne apparebit iin- 
gua^ et pro diversitate tahtum locorum diversis induta vestibus. Hinc 
si ab^Auctoribus earum stabilem, hodiernam, formam determinanti- 
bus hnins unitatis. habita fuisset ratio, saltem quod scribendi mo- 
dum, universae nationes a Bosporo Thracico usque ad fretumGadi- 
tanum (demtis spnriis non huc pertinentibns) facillimo semet intel- 
ligerent invicem negotio, Quod neqjuaquam tam arduum fuis^t opofl^ 
sl ad principales, saepe citatas^ reHexerimusdialectoSy quae suas re- 
spectu literaturae penitus dimoverunt subdialectos , et ipsae dominans 
lu altum tulerunt capuf. In Italia una est tantum lingua docta, pa- 
riterque in Francia; in Hispania tantum valuit Castelliana^ nt ferme 
etiam Lusitanam, polttice quoque ab illa independentem^ (^bsenraverit» 
Quantum hoc emolumehti ad -universalem propagandam cuftupam pro- 
duxisset^ facile perpendere poterit, qui nostrum sensim ad eosmopo- 
litismum tendens consideraverit aevum. Nam sperandum est viris bo- 
nis, ut quos fatalia diviserunt temppra, eadem faventia uniant, non 
ad reliquas, uti nostri invicti saepissime inviti fecerunt patres, gen- 
tes opprimendas * sed ad scopum culturae felioitatique totins humani 
generis propositum facilius hac via atlingendumv 



PRAEFATIO 



AD IPSUH TBNTAHBN GRAHMATICUH. 



Huins operk finis est, lin^am Romanain hodie m ntriiisr 
que Daciae proTinciis vi^entem pnram pntam pculis id* 
rorum ernditorum subiiciendi* Omnia itaque Beposuimus 
commenta, varias, sibi plerumque cohtradicentes^ opinio- 
nes auctorum haud sihi satis consultorum 'reiecimus^ 
inanes eorum fabrieas fimditus eYcrtimus^ impurosque ri- 
Tulos siccitatem seciun ferentes , in proprium nihilum 
fluere siYimns» et fontem ipsum ad^ressi sumus. Binc 
omnia, non ut nohis aut aliis placuisset, exhausimusy sed 
nt ipsa semet praebent elementa. Siqui er^o nobis obii* 
cere Tellent^ nos plerumque reliquis^. qui hoc de obiecto^ 
difiseruemnt^ contraria proposuisse^ quos alioquin* njEm 
timemus^ quum pro yeritate pug^nemus, <*- hoc non in lip» 
cadet, sed in illos^ qui siv<e i^orantia^ sive inaBi.^arro* 
g^antia ausi sunt sacro hnic Tenerandae antiquitatisr mo* 
numento iriolando profiuias suas admovere manus^ hac» 
que ratione incautos in errof em trahere* Nam nos maiori 
religrione ducti^ omnia intaefia reliquimn&^ isatque fecisse 
reputavimus^ si eousque pervenire potuimus^ ut ea omni 
ex parte conspiciamus, aliisque conspicienda praebeamns. 
Puritas linguae pruna fuit conditio« Hinc formas genui- 



LXXII 

nas ubique attente inqaisiyimas^ antiquiores integras re- 
centioribus^corruptis praetulimus^ simplices et praecisas 
cpmplexis et vagis^ minus quoque usitatas Yulgaribus et 
tritis anteposuimus ^ ubi autem neceiBariiHn censuimus, 
omnes quideih indicavimus» sed eas maiori studio seieg^i- 
mus^ quas argumentis ex rei natura petitis nixi appro- 
bare debuimud. £tymologiam pro Ariadnae filo habui- 
mus,^ Analogiam, supremam in rebus grammaticis legis- 
latricem^ ubique strictissime observavimus, omnesque hinc 
fluentes leges^ tantuin post sufiicienter disquisita momen- 
ta, per inductionem solenniter pronunciavimus , nullibi 
autem easdem anticipare ausi sumus^ ne in propria im- 
mergendi somnia periculum subeamus» In pronunciatione 
^pohenda et in scaikendi ratione fig:enda nequaquam fatuo- 
fftfm 'in disquisitionibus empiricis rem a priori determi- 
«lare satag^entiuiiL secuti sumus conamina, ut deinde^ quum 
ficta nostranorma falsa fuerit^ ipsa contorquere vocabula 
^bligemur^ ad justificanda inania commenta; 'sedMadie- 
maticomm usi inetfabdifi,;eo; adduximus sin^ula elementa, 
ttt ' necessarlo omni • ex . parte se nobis manifeatent, obser- . 
vatisque diversis coloribus^pro diverso situ reflexis, ipsa 
«emet prodere determinareque permisimus , et hanc so- 
lummodo determinationem negiilafe adinstar signavimus. 
In universa dictiqnum flexione : composita a simplicibus y 
derivata a primitivis, summ^ cum attentione distinximus, 
ne omtiia in eadem olla JAcentia : confusionem pariant, et 
incautis occuitas qualitates arbitraiiidi occasfonem. prae- 
beant, uti httcusque fieri inimica voluit fortuna; CQntra- 
t%a eadem- ex causa distraximusyjeomplicita explicoimus; 
omnia tam nuda ante oculos poffliimus, ut «altem qui 
€oeci <noA simt/faciH videre^ 'et de rei veritate persua- 
deri possint negotio^ Hinc verbift in legibus explicandis 
plerumque pepercimus^ sed exempla profiidimus, quae in 
hoo ^enere pro experimentis haberjl debent; obi fieri p6- 



iixxin 

tuit, po/9t diversas etiam regulas eadem, repetita vice^ 
coDsolto attulimtis, ut geiieraljter perspectis, eo magis 
adlata eluoeat veritas; in parte s^tactica ex auctoribus 
classicis kaud pauca adduximus, ut eo clarius, apposita 
Yersione, cernatnr filiae cum matre similitudo; populares 
etiam in hac parte sententias saepe praetUlimus sublimio-^ 
ribus, ut qmtm tritae sint, amplius corroborandis serviant 
assertis. 

Quicunque de sinceritate genuiaaque puritate Ijn- 
guae dubitant ^ eos facto refutavimus ; qui perfectibilita- 
tem eius absque introductione barbarismorum, aut fictione 
claudicantium plebeismorum » nescio quam sublimitatem 
apod eos praeseferentium, concedere nolunt, iUos roga* 
mos, ut eam, quam Analogiae aperuimus viam, maioriatu- 
deant cum attentione, paucaque illa, quae ad progressum 
indicandum fecimns tentamina, saniori perpendant cum ju- 
dicio, et si ipsi haud sufiicientibus poUent viribus ad re^ 
ctam perveniendi semitam , iterque in ea faciendi , sinant 
saltem se illuc adduci, comitemque non-^respuant sequi, 
et credant futurum aliquando, ut hac ratione ipsi prae- 
sentibus liberati tenebFis lucem- videant ; neve aegrotan- 
tium sequantur morem , qui medicamenta ipsis ingrata re- 
iiciunt, horum utilitatem aestimare nescii. 

Celeberrimus nostri saeculi Philosophus Fichte se- 
qaens proponit verae Philosophiae criterium : Cuicunque 
obiecta extra se posita cessabunt apparere ut entia per se 
existentia, ille sciat se veram jam nactum esse Philoso- 
phiam. Nos aliud, huic simile, ast non de Philosophia , hic 
proponimiis: Quicunque adlata percurrere incipiens tur- 
babitur, ille sciat se inveterato laborare morbo; quicun- 
qae omnibus .percursis ad rem necessariis fundatam ^a- 
tionibus suspicandum inductus fuerit, ille sciat se sana- 
bilem esse; quicunque iterata vic^ perlectis, adductisque 
argumentis rite perpensis claram perviderit, licet ipsi for- 



UCXIV 

sitan haud Bemper ^ratam^ ▼eritateiHy convictnm^e se 
«entiet de illioB firmitate^ ille aciat se jam sanum ease; 
qniconqne antem omnibua his tentatis, ae tamen aliter di- 
apositnm aentiet, iUe Hippocratem irocet, nam nostra non 
in illum parata est medicina; nos cum tali nec amicitiae 
pangere volumus foedus^ nec hostile ^erere beUum. 
Veritatis autem amatores oramus^ ut ubicunqne nos in- 
caute, quacunque demum de causa , in errorem lapsos ob- 
seryaTerint, beni^ne nos monere veUent, nam nihU magis, 
quam errorem detestamur^ etiamsi fors g^ratus fuerit, 
prouti etiam nihii magis^ quam veritatem amamus, etiamsi 
acerba exstiterit, sincereque fatemur omni momento para- 
tos nos esse ad quemcunque falsum gressnm emendan- 
dum, et non modo ab hucusque prolatis assertis desisten- 
dum, verum ad plenam eornm sententiam ambobus bra- 
chiis amplectendam. Vale, Lector benevole^ te inter hos 
nltimos nnmeramus, tandiuque numerabimus, quandiu tn 
ipse contrarium non demonstraveris, apertaque indicia de- 
deris te magis aliter dispositorum diligere commercium. 



Aiictor. 



M N n mi x^ 



IIVTAODVCTIO. 
PARSANALYTICAi 

aECTlO PRiatA. 
AIVALYSIS VOCALIS. 



/. De YacalibuA •••••• 

//• De loco et pronunciatione Vocalittm « 

///. De Consonantibus • • • • . 

IV^ De loco et pronunciatione Consonantittm 

V. De transitione Literarum in alias . • • 

VL De divisione Syliabarum 

VIL De scribendi ratione 

VIII. De Accentu • • • • . 

8ECT10 BECUNDA. 
ANALYSIS VERBALIS^ 

De primariis Dictionibus. 

Denominationes. j 
De Nominibus* 

De Nominibus Substantivis . - . 

/. De Speciebus Substantivoram . . . 

//. De Genere Substantivorum « 

III. De Variatione Substantivorum 

A. Oe Hottone SHbatantivoram . . 

S. De Nameris et Mutatlone Snbatantivorum 

De Nominibns Adiectivis 

De Adiectivis . . . . . 

/. De Motione Adiectivoram . » • . 

II, De Adiectivorum Numeris el eorum Mutatione 
///< De Comparalione Adiectivorom. « 



PaflnS' 
t 
8 
14 
17 
34 
96 
38 
4S 



46 

46 
47 
50 

50 
84 

68 

68 
68 
70 
7t 



LXXVE 



De Nameralibas *. « . 

/. Cardinalia * . • « 

//. Ordinalia - . . 

///. Distribativa 
IV. Maltiplicativa 
F. Proportionalia • « 

De Pronominibus* 

De Speciebtts Pronominam . . * 

De Declinatione. 

A. Declinatio Pronominam 

B. Declinatio 8abstantivoram * 
peclioaUo articulata ♦ « . ♦ • 

C Declinatio Adiectivoram » » • 

Deciinatio articulata . • 

Praedicationes sive Verha. 

/. De Speciebas Yerboram •• . 

//. De Variatione Verboram 

Coniug^atio simplex Verborum activomm et 

///• De Praeteritis et ^apinis Verboram 
Coniu^atio Verborum reciprocorum 
Coniugatio Verborum impersonalium 
De Verbis irregularibus et eorum Goniugatl 
Coniu^atio composita seu |>eriphra8tica 
Coniugatio Verborum passivorum . 

De secundariis Dictionibus. 

De Adverbiis . ♦ . ♦ 

De Praepositionibas • . « 

De Conianctionibas \ . * 

Delnteriectionibus • ^ . • 

De Derivatione* 

Nomina Substantiva derivata • 

Nomina Adiectiva derivata 

Terminationes Nominum derivatorum 
Verba derivata • * 

, TermiViationesjVerbonim derivatorum 
Particulae derivatae « . « 



neutrorum 



one 



W.- 



9 



Pagina. 
72 
73 
76 
77 
78 
79 

79 

81 

88 

90 

100 

103 

107 
108 

112 

127 

148 
158 
166 
173 



182 
183 

185 
186 

187 

199 

200 

SOl 



LXXVII 



De Compositione. 

Nomina Sabstantiva compoflita . 
Nomina Adiectiva composita . • 

Nnmeralia composita • ... 

Pronomina composita « 

Verba composita • • . 

Adverbia composita • • • . 

Praepositiones compositae 

P A R S S Y N T A C T I C A. 

BECnO PBidtA. 

syntAxis dictionum. 

Syntaxis Concordantiae 

De Determinatione Nominam 

/. De omissione Articuli 

/7. De loco ArtiCuli « « • 

Syntaxis casuum • « , 

Syntaxis Pra epositionum 
Syiitaxis Adiectivorum • • 

De Comparatione 

/• De ComparationcT ifradu aequali 
//• De Comparatione gradu inaequali 

De Numeralibns • • 

Syntaxis Pronaminum » • 

/• De Pronominibus personalibus • 

//« De Pronominibus possessivis 

///. De Pronominibus demonstntHvia 

IV. De Pronominibus relativis « 

V. De Pronominibus interrogadvis 
F/.-De Pronominibus indefinitis • 

Syntaxis Verborum- • 

De Personis Numeri sing^ularis « 
De Personis Numeri pluralis 
De Temporibus simplicibus • • 

A. Indicativi modi 
Tempora periphrastica • 

B. Coniunctivi modi tempora 



' 


Paglna 


( • 


SOS 




S04 


# 


. 205 




205 




206 


tt , 


209 





210 



812 


218 


, . .220 


. : 223 


225 


. . . 228 


246 


. 247 


. . . 247 


. ' 847 


248 


.249 


.249 


. . 254 


.254 


. . 255 


* 256 


. . .237 


. . .258 


. . .258 


260 


260 


.263 


264 



Lxxvni 



C* De ImperakiTo modo 
H. De InfinltiTo modo 
J7. De Gkmndio 

F. De Supino 

G. De Partlcipio . • 

/• De Verbis activis • * 

//. De Yerbis pasaivis • 

///. De Verbis reciprods 
IV. De Yerbis impersonalibus 
fiyntaxis Adverblorum • 
Syntaxis Caniunctionum 
Syntaxis Interfectionum 



8ECTI0 SBCUTfDA. 
,SYN7AXIS SENTENTIA3UM. 

/• Sententiae compositae 
//. Sententiae primariae et secundariae 
///. Sententiae coordinatae et subordinatae 
/F** Sententiae ad invicem relatae 

V. Sententiae explicativae • ", 

VI. Sententiae causales 

VII. Sententiae temporales 
VIII^ Sententiae copulativae 

IX. Sententiae disiunctivae .« 

X. Sententiae adversativae 

XI. Sententiae conclusivae « 

XII. Sententiae conditionales 

XIII. Sententiae conceftsivae 
XIV» Sententiae relativae 

XV. Sententiae correlativae 

XVI. Sententiae partitivae 
XVIL Sententiae continuativae 



. \ 


1 


Pagina. 


• 267 


• . ' • 


« 


268 


• . 


H 


270 


• 

• 4 

• 


1 

■ 

• 


271 
271 

272 
273 


« 


■ 


274 


• 

• 4 


• 


♦ «76 
277 


• 


• 


280 


«1 


• 


. . 283 





28% 


■ « 

iae • 


284 


inatae . • * 


285 


• » ' ■ 


285 


• /• , ♦ 


287 


• 


288 


• • " ■ * • t 


288 


■ " • , ^ 


289 




290 


• 9 ♦ ♦ 


291 




292 




292 


• • ' ' • • • 


293 


♦ ' -• • • 


29( 


• • /• • 


iSk 


• • • • \ • 


295 




295 



MBfTnon MJCTMO* 



L 



lest htimanae/ naturae facnltas, ope organorum hunc in flnem 
coiutitatorum 9 quidquid animo sentit» tonia articulatis exprimendi, 
aliisve communicaiidi^ quod loi/ui dicimus, actumque ipsum hgue* 
imsevL sermanem, aut etiam linguam sensu lato appellamus. Scien- 
tia, quae de loquendi modo agit, Grammatica nominatur, suasque 
le^es ex originaria animi humani cogitandi norma^ Dianoitica sci- 
licet, deducit, ex propositae linguae Genio dictat, ac secundum 
Etymelogiam et Analogiam modificat, vitiosa corrigendo, superflua 
toUendo » et vacua supplendo. Duas autem constitutivas partes com* 
pleetitur, Analgeim seilicet, et SyntaMh^; prouti nimirum, aut 
siogulamm dictionum naturam investigat^ aut earum ad integras 
«ententias efficiendas constructionem docet. 

PARS AMAIiYTICA. 

Analysis , qua prima pars Grammaticae > aut singularum wh 
eum, tanquam partium integras dictiones constituentium , naturam ex- 
plorat» aut harum dicHonum, seu verborum sensu lato sumtorum» 
varias modificationes exponit; quapropter in duas abit sectiones» 
qnarum prior Analyeim vocalem, posterior vero verbalem continet. 

8 EC T I O P R IMA. 

Toces^ seu toni articulati, certis signis, quae fi/eroe vocantur ^ 
de&otantur ; sunt autem lilerae sequentes: 

1 



8 Analysia vocalis, 

maidflculae : 
A, B , C, D, fi, F, G, H, I, J, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U^ V. 

minusculae : 
a, b, c, d, e, (,'g, h, i, j, 1, m, n, o, p, q, r, n, t, n, v. 
Quas facilioris conspectus gratia, secundum organa, quibua 
pronunciantur , et mutuam inter se affinitatem^ sequenti schemate 
exhibebimua : 

0, o, A, a, E, e, 

V, u, I, i, 

V, T, J, j, 

F, f, H, li, 

B, b, D, d, G, ff, 

P. P» T, t, C, c, 0,^, 

S, », 
B, r, 
L, I, 

M, m, N, n, — — 

Harum quinque priores: a, o, e, u, i, appellantur Vocales, 
et quidem: a, o, e, fortes; u, i, dehiles; subsequentes : v, j, er 
anterioribus natae formant transitum ad consonantes, quaproptei* 
transiHvae dicuntur; f» n, \aspiratae audiunt; omnes autem reli- 
quae Consonae absolute nominantur. 

L De Vocalibus. 

* • 

Vocales binae coniunctae Diphihongos constituuntf ex quibus: 



ou, au. 


eu. 


oi, ai. 


ei. 


no^MVLv propriae ; sequeiites vero : 




ua. 


ia. 


uo. 


io. 


uu. 


iu, • 


ue. 


ie. 


ui. 


ii. 


appellanttir jinprsjfmW; reliquae autem : 




oa, aa. 


ea. 


00 , . AO , 


eo. 


oe, ae. 


ee. 



' > 



De loco et proniinGlat|otie vocalium. 3 

non faelant diphtlion^m « aed duas diversas vocales» et fere tantum 
in graecis ^ aut aliis pere^inis dictionibus occurrunt. 

Vocales simplices> aut etiam Diphtbongi^ solitariae ant Con- 
soDantibus coniunctae, quae una vocis emissione pronunciari pos- 
sDAt^ syllabae audiunt. 

Respectu quantitatis , aut sunt Itmgae, SLikidretes, id est, aut 
eerta qnadam vocis elevatione pronunciantnr, aut nulla^ et vocantur 
etiam aeceniu insh^ctae, seu tomcae, aut aecentu destitutae, kevL 
at&nae; illas in decursu operis praevie sequenti accentu ( ') denota'* 
bimas. Caeterum quaevis vocalis plures sonorum gradus habet, et 
t!^\enas in pronunciando modificationes admittit. '^ 

In dictione, quod locum adtinet, vocalis stare potest in prin« 
cipio, et omnes consonantes post se patitur, aut in medio, inter 
quascunque consonantes, aut denique ih fine, post quascunque sine 
discrimine. Hic de Vocalium loco et pronuupiatione simul agemus. 

II. De loco et pronunciatione Vocalium. 

« 

Praevie observandum quod Tocales subsequentes pronuneiatio- 
nem praecedentium determinare soleant, et haec iterunf a maidt^ 
velminore toni intensitate^ tum etiam a posifione ^ sen loco,- quem 
Tocalis in dictione occupat^ dependeat. 

I. a clausum occurrtt: 

1) in principio vocabulorum , uti ! 



aeu, 


acuSi 


arcu, arcus , 


tllbU, 


albu^^ 


aerUf 


acer. 


altru, alter. 


aspru , 


asper» 


attru, 


aurum. 


austru, auster^ 


dsinUf 


asinns , 


arUj 


9LT0, 


armUf armo. 


ardu^ 


ardent , 


audu, 


audiunt. 


add/icu, a4tfuco^ 


dpperu , 


defendo^etc. 


2) 


in medio in 


syllabis tonicis» uti: 






calcu. 


calco , 


carrup currus. 


capu, 


caput ^ 


saltu, 


saltus , 


statUf status; 


laeu^ 


lacus , 


facu, ' 


facio , 


saecu, saccus^ 


vallu, 


Tallum^ 


dau, 


do> 


tinariu, vinarius/ 


mutitUf 


ihut^tUB^ ^ 


raru. 


rarus. 


passu, passus^ 


lassu. 


lasLO , ete. 


Excipiuntur hlnc 


, quae Bvb IV. «cquentur. 


^ 


• 


HU 


i sonus repondet italieo a^ in: amoy vaio , uraneico an: fat, ma^ 

1 * 



pare, 


paret. 


eade, 


vase, 


vasa. 


case. 


bate, 


batait. 


rade, 



4 Analysia vocalis. 

ti»f anglico.tn: aik, hap, germanlco in: Gatte, WaUe, liungarico in: 
s%hl, mdr (aat non producto)* , 

IL a ivjEier/tfiii occurrit: 

1) in tonieis in sequenti syllaba e habentibus , uti : 
parte, pars> fnare, mare^ vaUe, vallis^ 
'ealle, callis, dare, dare, stare, st^re^ 

cadit, saie, pagi» 

domus, pate, pdtitar, 

radit, capre, caprae, etc. 

2) in tonicis in sequenti syllaba o habentibns, uti: 

araroy aravernnt udaro, udaverunt» lucraro, laborarunt , 
fwaro, furati sunt,mtt/aro^ mutarunti sudaro, sudaruntetc. 
Hic lionus respbndet italico <i, in: mare, parte, francico in: face, 
fahle y table , ang^lico in : father , far , germanico in : Hache , u>ar, hungarico 
in : 9%hl, mar ,■ (producto). 

ni. a clarum occurrit in tonicis in sequenti syllaba a obtusum 
habentibus» uti: 

casa , vacca , vacca , 

larga, laia, lata, 

macra^, tata, ' tata, pater, 
i^scatur, mamma , maipnia, 
alta> lunatica, lanatipa etc. 

Aequivalet francico d, \vli dgey ChAlon», anglico a, \nifaUj wally 
Germanico in : Aal, Wahl, hung^arico In : mn, fa (ast producto). 

NonnulU sonum clausum , apertum, et clarum eodem modo prof^mnt» 
caetemm dlscrimen sat clarum estinter: ardu, arde, arda, pariter: cadu, 
cade, cada^ adscendit scilicet quasi per gradus. 

IV. a obtusum occurrit: 

1) in atonis in medio et in fine vocabulorum, uti: 
ealca, • calcat, calcatu^ calcatus, calcatura, calcatura, 
barba, barba> barbatu, barbatns, batutu, verberatas, 
vacca, vacca, vaccariu, vaecarius^ f^tgu, fnga, 
mariiu, marito, maritata, maritata» pastoriu, pastor^ 
ealda, calida, caktaria, caldariumi caldura, calor etc. 

2) in tonicis in . plurali in i desinentibus , si singularis nume- 
rus in a vel e termjnatur, uti: 

mari, maria, dari, tributa^, stari, . ..stationes, 

parti, partes^ ' carti, chartae, valli^ vallea, 
aalei, aalices, samtdH, »anitales, CiUli, caUe«, 



eapifa. 


capra» 


casa. 


sapa, 


Hgo, 


larga, . 


lau4^. 


laus. 


macra, 


satura. 


saturat. 


nasca, 


latra, 


latrat. 


inalta, 



De loco et pronaneiatione vocalium. S 

pabttif palmae, botUtaHj bonitates,^ citdlaHy "clvitates» 
bttrbi, barbae, judiciH, judicia, vicinitati, vicinitates 

. etc. 

3) in verborum terminatione amu, uti: 

frecamu, fricamus, itfimeraiitii^numeramusy miramu, miramur, 
ummamu,BWBB&n2LTmBfStricamu, destruimus, me^uramu^ mensnra* 

mus, etc. 

4) in finalibusy uti: 

iaj dat, ^^} ^tat, fuy fac, 

Ugdy li^avit, intrdf intravit, guatd , gustavitetc. 

Praeter a, ad, qu?t, quam^ vhf vult, bh, sed, non^ in quibus a clau» 
tm aoditur. ^ 

Hic sonus rectpondet franclco vel potlns genevensi ai in: raiMon, 
maUony saitun, et faisons, fairoas, oratorio; angiico a in papd prima sjrl* 
laba, fennanico e in Ver$taad, asi in omnibus tantum adprpximaUve^ nam 
Tems tonua nisi ex ore accurate percipi potest. 

y. a raucum occurrit: 

1) .ante nasalem n, uti: 
etmef canis, pane, panis, tnana, manus^. 

lanaj lana, canta, cantat» cantandu, cantando^ 

pagdnu^ paganus, Romanu, Romanus, maneare, manducare» 
angtistu, ang^ustus, «6/i/imaita^ septimana, pdntice, pantex^ 
ingelu, Angelus, anima, anima^ quandu, qu^ndo etc. 

8) Ante nasalem m praefixam afifinibus b vel p, uti: 
campu , campus, amblare, ambulare, lambire, lambere, 
^cojit^are^ cambiare, edmbata, sabbatum , om^f ^ ambo etc. 

Hic sonus nisi obiter cum aretino a in capo, pane,e% cnm francico 
fft in nasalibus pain, vain, main, Homain, comparari potest^ ast accurate, 
£icttt prior ex ore mag^istri audiri debet. 

Multi sonum obtusum et raucum eodem modo efremnt, praeclpue 
10 Dacia Aurelianiy ast etiam hic sat man^na differentia reperitur interpri- 
mum, ezempli gratia, et secundum a in paganu, ctUcandu, nulla autem in 
cantantfu, 

Kota. Diversi gradus^ per quos pronunciatio vocalts a variat, ali,as 
quoque modificationes, praecipue in quotidiano sermone^ admittunt^ quae 
quidem sunt observandae » ast non suadendae, ita. 

1) a raucum proferunt plerique ut t in: anima, anima, cor» annellu, an* 
nellusy langore, languor, scambare, cambiare, fantioiu, infans> juvenis; 
tam in Basilica, templum> mare, mas, aponsus, maressa, sponsa. 

2) ut u in: anglu, angulus, amfildref ambulare» auelldnaf avellana» 



/ 



6 Analysis vocalis. 

3) nt Ins acietu» acetmny aciellu» cbalybn C^^cier), fame^ famea» asset 

axia; in pronomine /a; illam» et una , ana^ qnaedamj rellciendo con- 

aonaB. 
4} nt ai in: difamare, dilfamare^ inante , ante, straniu, extraneua. 
£) ut e in ultima ayllaba riayUiU servatoria^ diea festua • lucratbria die» 

profealuAy iaudatoria laudatoriai etc. 
0) Beticetur in: negotiatoriu , negotiator, desaiuUu, B$X\»f pawmiuraf 

atropbium. 

Praepoaitio n, ad, aimpliciter et distincte pronunciatar in: a casa, 
domiy a nome , nominatim> a mente f attente; a mana, prae manibua, a 
monte, ad montem^ a summa, ad rationem; tum anteverborum infinitivum, 
a fugire, fngere» a dtscere, ducere^ a vedire, videre etc. ante reliqua vero 
,nomina profertur quadam aaAimilatione literae l, quaai la, uti: h Roma, h 
Vienna, a camtm, h JUarcu, h noi, h voi etc. Noa hunc sonum iiatinctioois 
cauaa accentn gravi notabimua. 

a * 

.•< 

i, o clausum occarrit: 

1) in tonicis in sequenti syliaba i habentibns, uti: 
dormi, dormis» mori, morere, joci^ ludis, 

BorU, sortes, morH, mortui« porU, portas, 

porei, porci, ottdori, sudores» paatiri, pastores^ 
orH, coeci, sorii, sorbes, noH, notas^ 

ioH, omnes» poH, potes, roui, rogSLB etc. 

S) in tonicis In sequenti syllaba u habentibus, utl: 
loeu, locusy foeu, {oovLB,ignU^'o€U, Jocns^lusus, 

fhccu, floccos, pqrcu, porcus, mortu, mortuas, 
oomnu, somnus, dormu, dormioj pomu, pomas, 
moriu, morior, pastoriu, pastor^ adjutoriu, adiatorium, 
vostru, vester, nostru, noster, rostru, rostrametc« 

3) in tonicia antepenultimis , quarum penultima eat o. ato- 
num, uti: 

Ucorip loca» foeori, ignes» eorpori, corpora« 

jocori, lusus» nodori, nodi^ modori, modi elc. 

(Yide Notam sequentemO 

Respondet italico o in : dono, sono, francico in: gloh^, il vole, an« 
glico in; no, nofe> germanlco fn: Noth,Brod, hung^aHco in: sok , szomork. 
n. apertum occurrit in tonicis in sequenti sylfaba e liabenti- 
bua» uti: 

morte, mors> sorte^ sors, forte fortiter, 

fotle, foiiis» moUep m^iiis, sudore, sudor. 



poria. 


porta. 


mortt/j 


eoma, 


eoma. 


eoata, 


soera, 


8ocras 9 


socia, 


roga, 


rogal, 


joca, 


noda, 


nodat. 


aedUori 



De loco et pronunciatioiie vocaliam» . 7 

kmgore, languor, fmiore, pator, eoele, coslEae, 
aste, hostis^militia, 0Me^ osaa, mueoee, macoaae, 

pote, potest, rote, rotae, rode, rodit etc. 

Reapondet Italico o \n: giomo, Hgnore, franeico in: or« eaeore, an* 
^lico in : «oo for, gennanico in : Nordy Worte$ hungarico a in : wamlj ka* 
tar (penultimo). 

9 

IIL o elarum occarrit in tonicia in aequenti sjfllaba a habenti- 
baSy uti: 

mortua , eorda , chorda , 
coata, oua, ova» 

socia j lucraiiria, dies profest. 
ludit, amblatoria, seccessus, 

aeditoria, conclaye netricum^ etc. 

Hic sonus respondet italico o in: sorta (paullo eleratiori) francico in ; 
kotte, an^elico in: not^ fot» i^ernuinico a in: taU, hungarico in: va$9 ast 
vero ubique producto et aperto. 

Snnt qui etiam clarum o non dlstinguunt ab aperto» vemm vide liie 
qDoque fradationem sat sensibllemj fMMrtu, porte, porta, morta, morte, wMrta, 
todu, Mocie, tocia, 

IV. obtusum occnrrit: 

1) in tertia persona pluralis numeri, temporis praeteriti per* 
fecti, uti: - 

eantaro, cantarunt, baturo, batuerunt, audifo, aadivemnt, 
fwo, fuerunt» duseero, duxerunt, remasero, remanse- 

mnt etc. 

f) In sequentibus particulis: yuo, qaod, so, ui, do, dum, si, 
tero, veroj verum, itero vel ero, iterumj er^fo, evgo, fcco, ecce, 
dttpo, post, fiino, usque, lango, penes^ fori, fore, fora, sine; 
tam in: iocusta, locnstaj loturi, lotorae, faeces, rotundu, rotun* 
duB, inquo, adhuc. 

Conferri potest cam franctco eu in: newieme, angllco o in: portioa 
(oltimo)> ast nisi per adproximationem « magis consanat vocali obtusae a, 
ita ot caataro ferme uti cantdra audiatur, et plerique non distinguuntf 
qQapropter etiam in scribendo conAmdunt. 

Y. raucum occurrit: 

1) ante nasalem n^ uti: 
fontana, tona, fontana, puhnoni, pulmones, rondinelte, hirundineaf 
^^ndu, mundus» montana, vel smontafna, flos lactia, roniap^ 



8 Analyflfs vocalis. 

BCaibhB, euionia, cydoniom» cufamu, cydonius (vid. n.) fefi^» pe- 
nes Cpenultima]). 

2) Ante nasalem m literia d vel p, praefixam, uti: 
pompa, pompa, rombu, rhombns^ irampeia, tuba» etc. 

Comparari poteat cum francico » In: lundi , de/^tnct, ast noa est 
idem> magia consonat vocali rancae a in: pane, Ita nt jmlmani non mul- 
tum diiferat a seiktimanii liinc homaeotelenton : Que e in mana, nu e 
wtentiona» 

Nota 1. Anditur ferme ut u in syllabis fiualilras: onef oni, ome, omi, 
onte, onti, onde, ondi, uti: 



Carbane, 


carbo» 


carboni. 


carbonesy 


titione , 


titio. 


OHoni, 


titiones, 


capone. 


capo, 


caponi 4 


capones , 


nome. 


nomen^ 


nomini. 


nomina> 


monte. 


moDS> 


wutnti. 


montes , 


ponto. 


pons. 


ponti. 


pontes. 


tonde. 


tondet. 


tondi. 


tondes» 


responde , 


respondel 



etc. 
2* EfTertnr pariteruttt in omnlbus atonls^ in principio et medlo, uti: 
togdre, rog^are, morire, mori, jocdtu, jocatU8,lusiu 

arbori, arbores, Idpori, lepores , tdmpori, tempora, 

porcetlu, porcellusy dominica, dominica, commHnicu, communlco, 
occidere, occidere, ordimu , ordimur, oUiciUe, oUulae etc 

3. Pronunciatur quadam assimilatione -literae u io princlpio, uti: 
omu, homoy o$su, oa, ouuy ovum, 

oste, hostis, ospitu, hospito» oclu, oeulus, 

oUa, olia^ ordiu, hordeum, octu, octo etc, 

i quod saepe etiam in medio fit, uti: 

mortu quasi mudrtu, tortu quasi tubrtu, /focce quasi fiuocce $ ita etiamante 
o raucum ini bonu quasi tmonu, sonu quasi suonu, tonu quasi tuonu, ponu 
quasi puonu , etc. 

4« Auditur ut a in principio sequentiuin: ostipare, vel ostupare, ob- 
turare, opponere, opponere, vel occidere, oddormire, obdormire, oppuoare, 
prehenderet ossediare, obsidiari; quae pari Jure etiam per a soribi pofr- 
sunty nempe: appucare, astupare, apponere, addormire, assediare etc. 

5* Reticetur in: cSnsocru, consocer, cdnsocra, consocrus (penulti* 
mum) formosetiaj pulcritudo» volere, \%\\e , volutu, et in toto yerbo. 

I. e claueuin occurrit: 

1) in tonicis in sequenti syllaba t habentibuSy uti: 
peri, peris, perdi, perdis» mergi, mergis» 

iemi, times, pleei, moves, vedi, vides. 



legi, 



ligas , 



eece$ 



sicci, freci, fricas» 



De loco et pronnnciBtione vocaliani* 
pisces^ eresci, crescii. 



9 



verst 



fandis, 
virides etc. 



pesct, 

f^reei, graedj P^^h P^^^> verdi, 

2) in atonis in seqaenti syllaba e vel i habentibas, uti: 
numeri, numeras, etimperi, temperas, dpperi, defendls, 
cimperi, emis, imperi, imperas, eupperi, offendis, 
pirdere, perdere, dueere, ducere, ponere, ponere, 
ridere, radere> currere, currere» ardere , ardere etc. 

3) in tonicis in sequenti syllaba u babentibus , sed . taBtom 
ante: c, p, r, s, aliis praefixas» uti: 

crescu, creato, perdu, perdo, florescu, floresco» 
mrfu, mergo, pergu, pergo» mersu, mersus» 
fmiu, istdg quertfU, quaero, peclu, pectus etc. 

Pariter in ultima syllaba iomcsL^ eiu, uti: 

pamehi, pometum^ prunetu, prunetum, fugeiu, fagorom silva etc. 

4) in fine voCabulorum, uti: 

mare , mare , parte , par s , AUce , dulcis , 

ptUe, putet, fire, fieri, stare, stare etc. 

Praeter monosyllabas me, me, se, se, ve, vos C^idelV.). 
Hic sonus aequivalet italieo e in rompere, mare, franclco aecentual<» 
io: dhy parlii anglico in deU, kell, genpanico in: feU, BeU, hungailco in 
szely sz^p (ast breviter enundato). 

n. e apertum occurril: 

1) ln tonicis in sequenti syllaba e clausum faabentibus, vti: 
erede, credit^ vede, videt, perde, perdit» 

potere, posse» tacere, tacere, muHirey mulie^. 



psrere. 


parere. 


peUe, 


pellis , 


steUe, 


stellae. 


degtte. 


digiti , 


petice. 


frusla. 


lege, 


lexy 


sesse. 


sex» 


septe. 


septem , 


dece. 


decemjr. 


pesce. 


piscis , 


verme. 


vermis. 


cerne , 


cernit etc. 



8) in tonicis in sequenU syllaba o habentibus, uti: 



teco 



ecce. 



vero. 



verum, ergo. 



ergo 



sro, Uero, iterum. 

Hic sonus respondet italico e in : breve, dovere (penultimo), franclco 
iQ:p^r^>mere (penullimo)> anglico in: let,heny germanico ini UeimeiSterne, 
hangarico in : s%e^b, mert (paulo producto). 

m. e clarum occurrit in tonicis in sequenti syllaba a habenti* 
bns nti: 
^esta, - crista, cresca, crescat, crepa^ crepat. 



10 



Analysis Tocalis.. 



fera^ fera. 


deea, 


densa/ 


canescaf canina^ 


tristetia, 


tristitia» 


fei:nie,ut a in: 




, 


pera^ pirum, . 


vedia, 


videat , 


plane ut o in: 


» 




verba, verbum» 


verhe, 


verba. 



judieesea, Judex fem. p 
viuetia, vita etc 

eedia, sedeat^ 



retiu, 



rete. 



Respondet italico e in : primavera (paullo elevato)» genevensi e in : 
frkref francico ai in: maire, germanico d in: Sdr, Ldrm, hungarico ^ in : 
mentUfienHi, 

Nonnulli sonum clarum cum aperto eundem esse volunt» ast hic 
adhuc clarior est gradatio» quam in a et o, en exempla: vedu,vedij vede, 
veda, perdUf perdi, perde , perda^ 

IV. e obtueum occurrit: 

1) in tonicis in sequenti syllaba u habentibus, quum g^eminis 
conspnfs non impeditur, uti: 

vediu, video> eediu, sedeo» versu, fundo, * 
perUf : pirus, . eeru, serxnxilkf^. invetiu, doceo, 

oepetiUf hospitinmj eeecu, siccus, appesu, deprimoete. 

Caeterum haec regula ad multa, non vero ad omnia valet» et etiam 
in hisr *ine errpre potest e obtusum uti claumm proferri. 

S) In plerisque atonis in medio, uti: 

comperu, emo, mimeru, numerus, venetu, venetus^ 

umeru, humerus, peeedtu, peccatum, piperdtu, piperatum» 

gineru, gener, fetcUu, foetatns, seccatu, siecatus, 

responde, responde^ repone, repone, servatu, s^atusetc. 

8) in monosyllabis: me, me, se, se, ve, vos« 
Hic sonus respondet francico oratorio e in: me, te, se, ne» Germa- 
nico aUH^a in: Messer, Leben, Versiand» 

Y. e raucum, occurrit: 

1) Ante nasalem n, uti: 
vena, vena, ventu, ventus^ vendu, vendo, 

fenu, foenum, frenu, frenum, senu, sinus, 

juraiit^fi^^ juramentum^/t^affimeit/tf^pavimentum^tf^iTt^n/ia , sementis , 
vestimentu, vestimentum, braccamentu, femorum tegumenta^ etc. 

2} Ante nasalem ift literis b vel p prefixam, uti: 
tempu, tempus, stemperu, tempero, temple, tempora» 
semplu, simplus, nembu, nimbus, essemplu, exemplum , 
strembu, curvus, sembulu, nucleus, etc. 



heiUf 


bene. 


vene, 


mene. 


memet, me. 


tene^ 


«ene» 


nemo. 


nemicmf 


menii, 


menles 9 


Tende, 


prende^ 


prehendit» 


prendif 


jNH^ewliy 


parente«. 


veetimem 



I 
De loco el pronuncktione vocaliam, 1| 

Hic flonu« niai obiter cnm firancico naaali ei in eein» c^nferri po- 
test j et diatincte tantum ex aaditn percipi potest. 

Etiam raucum aonum cum obtuao confundunt, aat obaerva diacri- 
men in sementia inter primnm' et sequena, tum in etemperu. 

Nota 1« Auditur ferme ut i in ultimia ayllabUi: ene, eni, eme^ emi, 
ente, enti, ende, endi, uti: 

venit, venif venia, 

temet, te, kene , aemet, ae, 

• nihii, mente^ mena, 

vendit, vendi, vendia» 

prehendia» parentep parena, 
veetimente, veatimenta, monumentet monumentaj^ 

elc. 

2. Effertur pariter ut < in: «» eat^ (verbum) ati: n» a bene, non 

ut bene. mi e catdu* mihi eat caiidum. 

< » * . 

3. Pronunciatur qaadam aaaimiiatione vocaiia i in principio» uU: . 
trbef herba» eri, heri, edUf hoedua, 
eifltaf equa/ . eCcof ecce» etcaf eaca, fomea,, 
eUUf ille, ederaf haedera^' eenref exire. 

Qaod aaepe etiam in medio fit, in ayiiabia tonicia, uti: 
petrOf petra, perdu, perdo, lipore» lepua» 

pectUi pectna, tettu, teatu, vero* vero» 

quftsi pietraj pierdu, laporerPicctUf tteetUf viero etc* 

4. Auditur uta clarum in principio aequentium: 

eUgere, eligere, etpectaref expectarey^ltfanfirfferaliOtfennentihn, 
epiariUf igniarinm, ericiUf ericeua , ergaiu, aervaa^ 

ermef aea, cuprum, ««la ^ ista^ ejunu, Jejunium, 

eiefuo^ id eat« quae etiam per a acribi poaaunt^ nempe : atiegeref 4u- 
peciaref alleuatu, agnariu f ariciu , argatu, arame, nfunu. 

5. Reticetur in; veteranu (aecundum)x*Veteranua« aenex, velunu, vel 
uma, oueccare, obaiccare , exaiccare; tum in verborum infinitivo una cum 
coDBona r, uti: lauddre, iaudare, tacire^ tacere, vindere, vendere, tentire, 
«eDUre, etc. dum vero aubatantiva fiunt ruraua pronunciatur» ita: potere% 
potestaa, etaret atatioy ptacerd$ laetitia, tentire, aenaoa etc. inlefra au- 
iliiiiitar. 

I. u clttrum plenisonum occarrit: 

1) in tonicia, uUi 

mlte, multae, pruna, prunnm» Itma, luna» 

fuga, faga, duce, ducit, numeraf numerat, 

9^ia, gaatat, fune, funia^ ftuta, lucta et€. 



boui. 


bovea, 


CUOf 


ova^ 


ploua. 


plait , 


leuatUf 


levatutf» 



19 Analysis vocalis. 

S) in medio In atpnis, ntf: 
mutire, mutare, puUure, vultur, mugirey mngire, 
maseuiu^ masculus, tremula, tremit, scandula, scandula etc. 

Hic sonus aequivalet italico u in : ducoj superbo, francico ou iii : mo»- 
Hre, iouperj ^nglico 6 in : move<i prove^ germanico u in : Ruf» Huf, hunga- 
rico in : rut» htd, 

II. 11 semisanwn occurrit in atonis in fine dictionnm, nti: 
somnu, somnus, lucru, labor, acru^ acer^acidiuiy 
aeprUy asper, altru,' alter, capestrup capistrum, 

veseu, Tiscnm, certu, certo, cantu, canto» 

cllariu, figuliis, lunaticu, lunaticus, «^ra/icti^ silvatictts etc. 
Kfota 1. Reticetur in: mureiw, muraena^ gupre, super, desupre, de- 
super^ pesupre, nltra^ bellua, bellua. 

2. in medio inter duas vocales ant reticetur ant cum sequenti di- 
phlhpngum impropriam efficit, uti: 

viuUf vivusy oue, ovla , 

doue, duae, nl^ue, novem, 

plouia, piuvia^ leuare, levare^ sumere^ 

grauitate, gravitas, leuitatd, levitas> 
^eiuitatef civitas> * pauimentu, pavimentam^atMl», lectus etc. 

3. EffSertur ut i in: cofniniMileaiVy communicare^ inoUtdere^ includerey 
inglutire, absorbere, sugglutire veisinglutire, singultire^ descludere aperircj 
computare, computare, lumbricu, lumbricus. 

... 4« Transit nonumquam in o touicum , ast tunc ita etiain scribi op- 
* pertety uti : scotiu excutip^ elimino^ coliu culeus^ cobitu cubitus, pioua pluiti 
plouia j^luvitL, noru nurus, automna autumnus, popillu pupillus^ puer. 

5. Transit in consonantem in principio ante vocales^ et in medio 
post labiales r, l, et sequenti figura v scribiturt quod suo looo videbima0« 

L i clarum plenisonum occurrit in tonicis, uti: 
mirUp miror, dicu, dico, vinu^ vinum, 

maritu, marito, vicinu, vicinus, fugitu, fugitus, 
perire, perire, petire, petere, patire, pati, 
piuu, vivns, ficu, ficus, mnge, ningit, 

nUcu, parvus^ cingu, cingo, domtnica^dominicaetc. 
Aequivalet italico i in: amico, francico in: aifif « anglico in: pin, ger- 
manico in: 8inn, hungarico in: «st». * 

II. i semisonum occurrit in atonis : 
1) in fine dictionum uti: 
anni, anni, pomi, pomi» furi, fwtts. 



De loco et pronunciaUone vocalinm. 13 

faci, facis, mulH, Biolti, fflangi, plangia, 

vedi, vides, pasei, pascis, guaH, guatas, 

rer^i; fundis, molli, moUes^ nlbi, albi etc. 

2) in medio apte vocales» com quibna diphthongum impropriam 
efneit, utf: 

ariaf area, palia, palea, ca/irariif ^ . caprarina ^^ 

tma^ Tinea, faeia, . facies, perdia, eraml>e« 

dtdcetia, 4uieedo, edenUa, scientia, potSnHa, potentia, 

9ociUy soeius, eocia, socia, eocietiUf societas* 

3) in medio inter dnas consonas^ ubi quasi tf breye auditnriUti: 
nmidtf^ humidus, limpidu, limpidus, netidu, nitidus, 
ferricu, ferro, manica, manica, judica, Judicaty 
cogitu, cog^itOy diffitu, digitus, fumigu, fumigo, 
pantice, pantex, auditoriu, auditor, vicinu, vicinus^ 
tumin praepositione in, et eins compositis, uti: 

incipere, incipere, impungere, impungere, immutare, immntare etc. 

Nota 1. Reticetnr in; DonUnu Dotninns, Bomina Domina, ffettimentu 
TesUmentum^ pargUate parcere^ marsicare mordere, ebiHeare decumbere^ 
incarricare onerare^ missicare movere, pissicare vellicare^ incabattieare 
eqQiim adscendere^ quericare i^aaerere, telitarey oUicetta' olhila. 

2. In medio inler duas voeales ant reticetnr, aut cnm seqqenti di» 
phthonipim impropriam efileit, uti: Jlfai»Maius, Troid Troia> Aiace AiSx» 
Traianu Traianus» traiecere translre. 

3. EiTertur ut tr in: umbiNeu sive (iftctt(primnmVumbllIens«liMere> 
implere, in/iare inflare^ ostipare obturare. 

^ Transit nonnnqnam in e tonicnm^ ast tunc Ita etiamserlbi op- 
portet, uti: judiciu judicium, ospitiu hospitium> iegu llgo, estu istCi ettm 
iUe, egnariu ig^nlarium (videDeriv.) 

5. Transit in consonantem in prlncipio dictionum, ante vocalesj et 
seqtteati fig^ura j scribitur , qnod suo loco digeremns. , 

De Diphthongie. 

Diphthongi in genere iisdem legibus parent« qnibus vocales 

simplices, pauca ergo harum exempla absque ulteriori explicatione 
adferre snfficiat: 

auru, aurum^ iauru, taurus, laudamu, laudamus, 

dau, do, etau, sto» eautandu, quaerendo, 

9ai, vae, stai, stas, certai, certavi 

ewru, eurns, meu, meus, ^^j. . tnus. 



14 



Analysis vocalis. 



aeu, 


Bnna, 


leu. 


leo. 


reu. 


reus,malus,. 


mea, 


mea. 


iea. 


tua , 


sea. 


sna. 


reai 


rea, malaj 


» dea. 


det. 


stea, 


stet. 


mei, 


mei» 


tei. 


tui. 


sei. 


sui. 


rei, 


rei, mali. 


lei, 


leones. 


trei. 


tres. 


HjW> 


noa. 


voi, 


vos. 


poi, 


post. 


fiia, 


filia. 


boria, 


boreas. 


folia. 


foliumi 


faci^, 


facies» 


epeoia. 


speeies. 


socia, 


socia. 


/Uiu, 


mivLB, 


sociu, 


socius , 


alliu, 


allium , 


preHoeu, 


. pretiosna. 


potentiosu, potens , 


credentiosu^ 


, credulus. 


oua,. 


ova. 


oue, 


ovis, , 


doue, 


duae. 


pedu0, 


vidaa. 


vedue, 


viduae. 


veduu,. 


viduus » 


nauuj 


nova^ 


noue. 


novaQ, 


nouu, ^ 


novus. 


noui. 


novi^ 


estut. 


istius , 


ellui , 


illius , 


plouia. 


pluvia. 


gingeua. 


gin^iva. 


lessiuiia , 


lixivia etc. 



NoU. Diphtliong^s au tapquam frequentior, piurimis etiam fatls 
obnoxia est^ In seqnentibus auditur ut » .• . 

amreci^s auricuia, cauleclu, cauliculns, auuudu, avunculos , 
auiCfiUa, . avicula, paucinu, paullulun^ 
ut o in: cauda cauda, caudabtUula motacilla, claudu claudus; 
tantnm a in: aueUanu ayeliana, auerruncu aTerrnncb; 
niliUJn: aulQnma antumnus, automnatieu autumnalls. 

Caeterum suadendum est , ut ubiqne clare pronuncietur. 

Triphth^ngi propriae non occnrnint, et qnae tales apparent, snnt 
reipsa syllabae separatae; adhuc. minus de Tetraphthongis sermo esse po- 
test, quamvis ex phuia aliquis ita Judicaret f (vide divisionem syllabarum). 

III. De Consonantibus. 



Consonantes secnndum organa et mutuam inter se afiinitatem 
ordinatae sequenti schemate apparent: 



V, V. 




J, j. 


F, f. 




H, h. 


B. b. 


D, d. 


> G, g. 


P, p. 


T, t, 
l^, r. 


C, c, Q,q, 


• 


h,l. 


* 


M , m. 


N, n. 


^ 



De consonan tibus. 15 

Hae secandttm qnamTis directionem, verticalem».8eilicet, vel 
horizontalem, saAt inter se affines. Becundum verticalem prima co- 
lonma exhibitae : y, f, h, p« m, vocantar UMales; «ecandi: d, t« s, 
r, 1, n^ gutturales; terti&: j» b^ g, c, q, patatinae. Secandum ho- 
ruontalem^ primo ordinesitae: v, j, tramitipae dicantar« quoniam 
transitum ex vocalibus ad consonantes formant ; secundo ; f, h^ aspp" 
rata&f' tertio: b, d, g, mediae; quarto: p, t, c, q, tenues; quinto: 
iy8ibHans; sexto: r, ringena; septimo: 1, linguaUa; octavo: m, 

0, nasales. 

Praetereavocantur: 8, r, \, n, m, semivocalee, etquidem: r, 

1, fi, m, liquidae, omnes autem reliquae mutae dicuntur./ 

Omnes Consonantes qaascunque vocales ante se habere pos- 
M\y et pronunciatio earum eadem manet^ et quascunque etiam 
post se accipere valent, ast tunc pronunciatio communiter variat, 
cnni aliis vero consonantibus non est promiscua copulatio. 

Hoc ultimo respectu ordinem indic^bimus consonantium. 

Consonantes occurrunt: 
I. Dnplices : 

1) mutae cum liguidis, tam in principio» quam in medio: 

fr. — 



br. 


dr. 


gr» 


Pr, 


tr. 


cr. 


fl. 




— 


w. 




«1. 


PU 




cl. 



2) sibilanstf^ Cum tenuibus tam In principio» quam in medio: 

sp, st, BC, aq, 

S) ringens r, cum mutis in medio tantum: 

rv, — 

rf, — 

rt, rd, vg, 

rp, rt, rc, rq, 

4. lingualis /, cum mutis in medio tantum : 

Iv, — 

If, ~ 

Ib, Id, \g, 

Ip, It, Ir, Iq, 



16 Analysis voQalls. 

5) nasalea cam muds in medio tantnm.: 

nf, — 

mb^ nd^ ng» 4 

mp, nt^ nc^ nq» 

6) mntae tenues extremae cum tenai media , in medio tantnm. 

pt, ct, 

7) daplicatae in conlpositls tjintam : 

ff, - 

bb, dd, gg, 

8) daplicatae tam in compositis quam in simplicibus : 

pp, tt, cc, cq, 

ss^ 

mm, nn^ — 

9) eiusdem generis binae: * 

mii, gmj gn, 

10) ringens r^ cum reliquis semivocalibus: rs^ rl, rn, rm, in 
medio tantum, 

11) lingualis l, cum sibila s: Uy et nasalibus: In, Im, in 
medio tantum ; 

12) nasalis n cum sibila^: ns, in medio tantum, 

II. Triplices occurrunt: 

1) sibilans s, cum tenuibus post se liquidas habentibus, tam in 
principioj quam in medio: 

spr^ str^ scr, 

spl, sc), 

8) ringens r cum mutis post se liquidas habentibos^ tn compo- 
sitis tantunr: 

rfir, — 

rbr, rdr, rglrj 
rpr, rtr, ref, 
rfly — 

rbl, rgl, 

rpl, rclj 

3) nasales cum miitis post se liquidas habentibus, in medio 
tantum: 



De loco ei .pronimciatione 


eonBonantium 


nfr, 




— 


mbr. 


ndr, 


"««•, 


mpr, 


nbr. 


ncr, 


mbl, 
mply 


* 


ngl, 
ncl. 



17 



4) nasales cum tenuibus extremia post se mediam habentibna, 
in medio tantum : 

mpl, ncti 

5) tenuea extremae oum media post se ring^entem ^bente, in 
medb tantum : 

plr, ctr, 

6) duplicatae cumliquidis, in compoaitis tantum : 

ffr, - 

•bbr, ddr, ggr, 

ppr, ttr^ ccr, 
ffl,^ - 

bbl, ggly 

ppl, ccl. 

in« Quadruplices oocurrunt sequentes , el quidem tantum In com* 
positM: 

rspr, rstr, ^ser, 

rsplj rscl, 

. nspi:, nstr, nscr, 

nspl, nscl» 

Et talis est ordo consonantium , quem genuina vocabula reli* 
giose observant , et quo a peregrinis primo obtutu dignoscuntur, 

Caeterum in compositis ex praepositionibust ea, res, des, si- 
bilans s admittit post se, in recentioris structurae vocabuiis , etiam 
relipas consonantes praeter tenues , quas supra indicafinnaf, et haec 
est nnica abnormitas» 

IV. De loco et pronunciatione Opnsonantium. 

Sonum^ quem Consonantes in praecipuis Europae linguis com* 
ntunein habeiit, genuinum elpellabimus, absque ulteriore declara- 
tione, eius vero modificationes ulterius t\m reliquis linguis maxime 
iiotis conferemum* 

2 



18 Analy«is v»caH«. 

V. 

" • . . . 

Est consoiia transitiva ex voeali u nata^ quapropter nullas alias 
eonsonantes post se patitur y et occurrit in genere tantum in principio 
vocabulorum ante vocales^ et quidem: 

1« ante: a, o^ u, e^ ubi ^enuinum sonttm habet^ uti: 
Taeca, vacca, rase, vasa, valle, vallis^ 

Tostru, vester^ voliu, volo, votUy votiim^ 

Tulpe, vulpes, vulture, vultnr, vulnu , /vnlnus, 
vede, videt, vendu, vendunt, Tenenu, venenum etc. 

Hlc sonus aequivalet italicorin: vadoy roi, francico in: vouloirfToir j 
angllco in: vast, van, germanico w In; war, wer, hungarico v in: vm, veu 

Kota 1. Ante i et « assimilatione vocalis t praeditum palatlnum so- 
num videtur amplectl in quotidiano sermoney similem germanico i, uti : 
rinu, vinum, visu, vi8Us,somnium,ri7j/i, vitis, 

rerm^^ vermis^ rene, venit» rerrtt, verres etc. 

ubi tamen in oratoria pronunciatione genulne proferrl solet. 

2. Reticetui^ in: vapore^ vapor (quasi abor), vero, verum« 

II. In medio vocabulorum post liquidas r, l, mavuu sonum suae 
afilnis ^^ uti: 

corvuy «orvus» cervu, eervus, servu, servus> 

^ cervice f cervix, curvu, curvus, servare, servare, 

pulvere, pulvis, calvu, calvus, selvaticu, silvaticus, 

alnina, apis, salvia, salvia, fervere, fervere etc. 

Hic sonus aequivalet italico 6 in: orho, bulbo, francico in: hoir, al" 
hatre^ anglico in: bank, bulbous, germanico in: Band, bellen, hungarico In: 
hor, ber^ , 

Noti^ 1. Hoc in casu auditur ut g germanicnm ante i ti e asftimila- 
tione I, utl: 

corvi, corvi, cerri, cervl, selvi, sllvae» 

servi, servit ferri, ferve»> alvina, apis eto* 

sed nihil prohibet> quin in culto sermone gennin& pronuncietur. 

2. Effertur ut b etiam in sequentibus : 
VeteranUf veteranus^ verrece, vervex, vestca, vesica » 

vesina, peditiim> stolare, voiare^ lingua, lin^aa etc. 

III. Reticetur in medio inter duas vocales, aut cum subsequentl 

diphthongum impropriam efiicit, uti: t^'eia viva, noua nova^ neue 

nhi, naue navis, noue novem, plouk'\\w\i etc. 

Nota. Etfertur ut ^ in: favu vel favulu, favus> uva, uva, uvvJa, 
uvulu, struvutu, uvula> botrus. 



De loco el pronunciatione coQBonantium. 19 

F. 

]. Est proprie aspiratio , et qua talis tantum in principio ante vo- 
cales locum habet » uti : 

\uu^ facio, focu^ focus^ignia, fuMU, faaua^ 

(erru, ferruni, f^ff^y fera, fire, fieri etc. 

Pronuntiatur ante: 0,0, u, e, ut fitaMcnm in: Auma, franeicum in: 
foUf aDflicum in: fnir^ fermanicum in: Faden, hun^aricuin in: /Vi. 

Ante ; < et e a0«imilatione i > auditur in quotidiano sermone aliqua- 
tenus profundiua quam h ft*anclcum> et ferme ut i hispanicum, in hijos 
fkyiy vei / g^raecum in x**^ » quod tamen in culto sermone evitatur. 

n. Praestat etiam ofiElcium consonae aspiratae graecae q) ^ et qua 
talu fert etiani liquidas post se , et quidem : 

1) in principio et medio : r^ /^ uti: 

fratej frater, frange , frangit^ freca^ fricat, 
fttmma, fianima^ flore , flos, fluctulu^ papilio, 

Afmuy Africa, aflare, iuvenire [ak^iTvy hallare hisp.) 

2) occurrit in medio post liquidas: r^ 1, n, uti: 

furfure, furfur, eulfure, sulfur, triunfu,' triuniphus, 
infiarey inflare, conflare, conflare, inflgere, infigere etc. 

33 in medio iuter vocales , uti: 
serofttj scrofa, cefa, sinciput, rtifUy rufus etc» 

Vbique g^enuine pronunciatur , praeter quam quilm occurrit cum vo« 
cali f vei e ^ssimilatione i, ubi deinde palatinum mavult sonutn, superlus 
indicatum. Hinc etiam in : fedu foedus , communiter pronunciatur hedu. 



I. genuinum habet sonum : 

1) in principio ante vocales : a^ o, u, e, uti : 

^aiere, batuere, kaltiu, balteus, bom, boves, 

^onu, bonus, bucca, buisca, buccina , buccinaetc* 

2) in principio ante liquidas : r, l, uti : 

hhnduy blandas, braciu, brachium, bruma, bruma, pruina, 
hacca, bracca^ branca, ferarum pes, Blasiu, Blasius etc. . 

33 in medio post liquidas : r, l, m, uti : 
hwrha, barba, erba, herba^ albu, albus, 

orhu, orbus,coecus, ^r^c^re^ arbor, plumbu, plumbum, 
^cambare, cambiare^ eembulu, uucleus^ columbu, columba etc. 

8* 



SO Analysis vocalis* 

4) Etiam tunc , qunm his consonis obstricta fuerit , uti : 
umbra, umbra, amblamu, ambulamus, p^ram^/amu, perambi^amQs 

etc. 

Hic sonus respondet italico d, in: buono, brnro, francico In r bas, 
hlond, an^licoin: boU, browH, germanico in: bald,.Brod, faungarico in: bo^ 
lond, bardU 

Hota. Ante vocalem i %l e assimliatlone i, audltnr in quotidiano tero 
mone , quasi g ^ermanorum» vei gue ftrancorum, ita in ; 
imbinu^ combino» albi, aibi, orbi, orbi, coecii 

bene, bene» tsambi, cambias» orbescuj coecutio etc. 

II. ih medio vocabulorum 

1) inter duas vocales transit in u, ant reticetur^ uti : 
Mcribere, scribere, bebere, bibere» debere, debere» 
eubire,' adscendere, sebu, ' sebum, cabaliu, cabailus, 
eibilare, fiibilare, dabamu, dabamus^ stabati, stabatis^ 
eubalUf subalare, nubilu, nubes> sabucu, sabucus» 
iberna, hibernum, libertare, condonare, cobitu, cubitus^ 
nobCf nobis, vobe, vobis> sibe, sibi^ 
Ube, tibi, mibe, mihi» scribe, scrlbe etc. 

Excipe : abere habere , in quo auditur ut r> dum eat triayllabon , re- 
tlcetur vero quam prlmum disyllabon fit (vide verba)^ tum futurum yerbo* 
rum, uti: gustabiu |^8tabo> guttabii gu8tabia> gustabe i^stabH, gustMm» 
fuatabimusy gustabiH ^stabitia, gustaboru fuatabunt, ubi parlter ut r aut 
etiam ut u auditnr (vide conjugationes). 

2) in medio post vocales,et ante liquidas: r, l, effertur ut u, uti: 
fabru, faber, stablu, stabulum, fabla, fabula, 
subla , subula^ lubrieu, lubricoy tenebricu, tenebricum, 
fefi«6ritfiiMi^tenebricosus> intenebricare,ienehTicwe, oblitare, oblivisci) 
eribru vel cibru, cribrum, cettebru vel crebru, cerebrum etc. 

Ex quibus apparet mag^ia huina literae cam transitiva r afilnitasj 
quapropter hoc in caau etiam ita scribi posaet. 

Nota. Auditur ut ^ in : nebula nebula> uberu uber, rubu rubus; ut/ 
In: corbe corbis; ut fi In : Pronuba vel nuba , Pronubu vei nubu, testes ma* 
trimonil; ut r In: abe habett alibe alibi> ut m In: abiu habeo, ut si in: 
abiu haberem (vlde verba). 

P. 

Genuiaum habet sonum^fauncque conservat: 
1) in prineipio ante vocales: a, o, u, e, uti: 



De loco et pronnnciatione eon«onaAtium« 21 

palmaf palma^ paee, pax» parire, parere, 

jmtu, portaa, pomu, ponma, potire, posfle, 
fmtiu, pateua^ pesce, piacia^ pere, pira etc. 

S) in medio inter daas vocalee, uti: 
caini, eaput, ripa, ripa, lupu, lapaa; 

popa, popa, pip^j pipa» sapone, aapo ete* 

3) ante liquidas: r, l, in principio et medio, uti: 
fftia, preda^ placire, placere, plecare, plieare^ 
kfra, lepra, prunu, prunaa» dtf^/icare^ duplicareetc. 

i) ante conaonantem /, in medio , uti : 
ruj^, ruptaa, scriptura, acriptura, rapiura, raptoa etc. 

5) poat aemiv6cale8 : s, r, I, m, uti : 
^a, apica, vespa, vespa, ospUare, hospitare^ 
itrffi, «erpenSf pulpa, pulpa, eampu, campus etc« 

Hie sonus respondet italioo p » in : powtpa, caprof francico in : pau4re, 
louper, ADgUco in: pockj cope, germanico ins Par, PreU, huihgarico in: 

pw, afirb, 

ADte vocalem < et e aMimilatione i , in' quotidiano sermone auditur 
qoasi k germanorum vel ^ francorum et ch italorum , ita: 
My lupi» ^api, * ^ifodiai napif napl^ 

peb-(i| petra^ perde^ perdit, peUe, pellis etc. 

Vitioae pronunciatur ut m in: pergere perfere> ut n in nupla vel 
m^k, nuptiae» proptru propter; ut c in: pwatu punia, popittu (primum) 
pupiliiui^ adoleficena. ' 

» 

Est consona transitiva ex vocali i nata , quapropter nullas alias 

consonantes post se patitur, et occurrit tantum in pr}ncipio vocabu- 

Wrumy ante vocales^ uti: 

jocu, jocus, lususy juijfu, jugum, jurare, jurare^ 

ittrsm^n/ii^jaramentum^yfM/i^e; judex» judicessa, judex faem« 

judeeiu, judicinm, judieare, jpdicare, juglare, jugulare, 

iwere, jacere, jutare,. juvare, adjuiare, a^juvare^ 

juuene, javenis, juuencu, juvencus, Joue, Jupiter, 

Jumme, Joannes^ Sanctu-Juanne ^ Sanctus Joannes etc, 

Nota. Composita, su^ ipsa natura> non faciunt exceptionem a gene- 
ntli regulaj quapropter: adjungere a4jungere> adsequi, conjugare conju* 
fi9it,prejudeciu prejudicium etc« suum legitimum habent locum« 



22 



Analysis Tocalis. 



Respondet )iic sonus penitiis francico J in : ionr, joug ^ et htin^a- 
rico %9 in: %siri %mM , miizsa , non Teroltalico gir aut an^Uco i^adhuc lui- 
nus f ermanico sch vel dscli* 

Est aspiratio ^ sed in genuiuis vocabuliil nunquam auditur^ qu^- 
propter absque scrupiilis etiam ommisimus» reservatis interjectioni- 
bus: ha^ hai, hau^ ho, hou^ hoi, hu, hui^ ht^ hia. 

G. 

* 

I* geninum sonum babet: 

1) ante vocales: a, o, u, tam in principio, quamdn medio^ uti: 
galMnu, flavus^ gallu, gallus.^ gaUina, gallina» 



langorey 
€mgustu, 
mulgu, 



gustus, 
ianguor , 
angustus, 
mufgeo , 



gutture, 

frfgori, 

rogare, 



guttur, ^ii//^rar»«<^ gutturale^ 
febres, lingula, tsochlear, 

rogare» ilegandu, ligando^ 

faguSy terga, Virga etc. 



S) ante liquidas: r, l, tam in pdncipio, quamin medio, uti: 



graasu, pinguis^ 

negru, niger, 

glacia , glacies , 

anglu, angulus, 

ingluUre, inglutire. 



grossu, 
integru^ 
glande, 
ungla, 
veglare , 



crassus , granu, granum , 
integer, agru, ager, 

glans, . glomUy glomus^ 
ungula, cingla, cingulus^ 

vigilare^ veglatoriu, vi^ilator^etc. 

Nota. Post ff emollitur l apud Aureliani Daciae incolas , et anditttr 
qnasi i semisonum apud Traiani Daciae incolas (vide L). 

Hic sonns aequivalet italico ff in: ffamba, ffrosjso, unffhia, francico 
in: ffout, aiffre, anglico in: ffod, ffroutUf, germanico in: Gans , ffross, hun- 
gafricoin: foff, ffond, 

II. fit sibilans fbrtior ^i^ ante: e, i, uti: 
gemu, gemo^ gelu, gclu, gena, 

gingeua, gingiva, genu, genus, geminu, 
lege, lex, ninge, ningit^ punge, 



eange, 

margine, 

fugire, 



sanguis , 
margo , 
Aigere , 



muye, 
imagine , 
angelu, 



mugit, 
Imago, 
angelus , 



pldnge , 

fuligine, 

diregere, 



gena, 
^eminus , 
pungit, 
plangil, 
f uligo , - 
dirigere etc. 



Kespondet italico ff ante : e, i, in : ffenio, ffiro , francico : dffe, anglico 
ffe in: ffentle, ffin, germanico: dsch, hungarico ds in: findsa. 

Nota. Ante obtnsum e vel i, in medio auditur tamen ut ff genuinum, 
ita: colliffendu, coUeffitoriu, cinffitoriu, diregitoriu. 



De loco eiproiuinciatione confsonantium^ 



dignus, 

pi^nuR , 
agnua, 



m, Profertur ut ifi; ante nasales n et m, vti: 
kgm, lignum, eegnu, «ignum^ degnu, 
pufffut, pugnus» pugna, pugna, pegnu, 
coffmtu, cognatus, egnariu, igniarium, agnellu, 
agmlu, agnus bimus^ fragmeniu,fr^ni&nlVLm,pigfneniu, pigmentum 

etc» 
Nota 1. Hfon auditar in: tiM§ua lingta , egm ego , ikttgi (vel mni) ma- 
gifl, mtgettru msfister, quttdragetlma quadragesima > . jtTniirlf» stra^uium , 
ra^/«/f vagire, > lamentari. 

2. Profertur ut 6 in : itUerrogare interrogare» kUerrogaUoae interrogatio. 

I. genninnm sonnm habet : 
1) ante vocalcs : a, o, u, tam in principio, quam iii medio, uli : 



eame, 


caro. 


capu. 


carpmu, 


carpimis , 


cornu. 


ema^ 


coma. 


collu. 


eu, 


cum. 


eurrere. 


eurte, 


corSy aula. 


curiosu. 


eacare. 


cacare , 


locu. 


mcosu, 


mucosus. 


musca. 



caput, 
cornu , 
collumj 
currere,- 
curiosus ,' 
locus. 



casiu, caseus. 
coata, costa^ 
C0mmait<ffi;mandatum. 
cupa, cupa. 
cucurhita, cucurbita» 
saecu, saccus. 
mesHcare, miscere. 



musca, 

2) anti» liquidas: r, l, tam in p^incipio, quam in medio, uti: 
erepare, crepare, cresta, crista, acru, acen 

9ocru, socer, secretu, . secretum, lucru, labor. 
ekrUy clarus, clamare, ..vocare, claue» clavis. 
incUnare, inclinare, includere, includere, veclu, vetus* 
peduclu, pediculus, genunclu, genu, manunclu, manubriuni. 

Nota. Post c emplUtur/, apud Aureliani H, incolas, auditur quasi 
iflemuonum apud Traianl D. incoi* 

Hic sonus aequivalet itaiico c in: capoy poco, credo, vecchio, fran- 
cifio in: casser, sacre, anglico in : come, cross, germanico k^ in: kom- 
»e«, Krug, hungarico., in : kor, .ikra» 

n. lit 'sibilans fortior tsi ante: e et i, uti: 



cera, 

tacere, 

nuci, 


cera, 

tacere, 

nuces. 


cepa, 

vicinu, 

muci. 


cepa, 
vicinus , 
*muci , 


cmgu, 

cernere, 

duci. 


cingo , 

cernere. 

ducis. 


pace, 
^dnare, 


pax, 
macbinari. 


sorice, 
pantice. 


sorex , 
pantex , 


sarcina, 
forfici. 


sarcina. 
forfices. 



Hic sonus respondet italico c ante e et t^ in; cera, ticino, pacs^ 



M Analyaia v^o«lii^« ' 

francleo teh^ in: Kamiehmikay Kng^eo ekpini ^hflir, ehureh, fermanico 
tsch, In: 4eut$ch, vei MCh, U^i W^n^eh, JdenM(i;h, hungarlco c« vei tg, 
in: ttepj t$uf> 

liota i. In: paucinu, pancum, paucillaf vt\ paucila, patixillum, au- 
dltur ' ul te. 

2. Ante obtusunii e ve\ i, in medio, anditur ut 1t, ita, dueemdu, 
due^^doy facitoriu factor etc. 

8. Poat aibilantem m, Iioo In^caau auditnr qnaai t, ita': peice, piacLf, 
p4»ei, places^ crescere, ere«cere> pateere, paaoere^ fuueeref naaei^ con^ 
no9cere, cognoscere, vescidu, viscidua^ canesce^ canine, ^oire, acire etc* 

Tamen non audltur In z''ftucia faacia^ fascibta faacioia^ infascioUire 
faaciis involvere^ prognasciu vel nasciul patrinus, proffnascia vei nascia, 
matrina» mieusciolu minnsculus^ marisciolu maiusculus^ grauisciolu gra- 
viuscuius. /eifMc<o/tf leviusculus, &oitJ«c<o/» meiiusculus» dominisciolu do- 
micelius^ caballusceUu eqiialeus, et alils similibus diminutivis» 

m, iit sibilans leDior ts, ante dlphtliongos : ia, io,^i^, ie, U^ uti: 

faeia, facies^ acia, , aeia,fiIuipj,«ocfa^ ^ocia» 

90C9U, aocius^ . eode, sociae, socii, aocii, 

glaeia, glacies^ bradu, brachium^ 6racie, brachia, 

liciUf Jicium, Ucie^ licia» micia, felis^ 

camaciu, carnaceum (farcimeo),^a^/macf« gallinaceumC8icp<^J>^) ^^<^« 
• Aespondet Italico % in: e%iOf a%ione, germanioo % vel t% in: Zoll, 
Kat%e, hungarico c% vel t% in: c%elf rdt%, 

1(^0 ta. Auditur vt tsi int urciolu urceolusyul ds in : huecin labium* . 

rV. Frofjsrtur xX p, ante i in medio', uti: ' 
eoctu, coctui^, ' ' octu, octo, pectu, pectvs, 

lacte, Iac,# luctA^ iucta, facta, factum, res, 

factuta, creatura, dfyrectu, justns, directate, jiisticia, 
frictUy assus, iniectare, iniicere, eepectare, expectare, 
franctu, fractus, sanctu, sanctus, ' nocte, hox etc* 

Nota 1. Non pronunciatur in: recr/iii/rr^ victimare, laedere^ /tuctulu, 
papSliOy plecta plexi caplllt^ impleciescu plecto, ^«fc«/« g^raculus ^ ficedala^ 
arreciare Indicare. 

2. Non sat clare , sed magis ut g, auditur in": scura scorlum , eaula 
caula, foramen, muculu ptVL\ne^ (permen, questiedne quaestnm facere, ac- 
quirere, confiare conflari, tumescere« c«foit<» cjdpnius, cutonia cydonium> 
stanca (itaK stanca) laeva. 

3. propter afTinitatem cum p, videtur In eandem transire in : coiumOu 
coIumbus> columba. 

(?. 

Haec iilera nihil diifert a c^ et magis Ortbographiae, quam spe- 



De looo ei 2nROimnciatione coii«onanUuni. 85 

cialis alicoiaa «oni indicandi ^ratia nattrpator. . Occun[*it aemper cum 
adiuiicta sibi rocali u, qiiae tamen non auditur» «t nullaa conaonantea^ 
postse patjtnr, ubiqu«| veroQtt i; pronunciatur. Ita: . 

1) ante vocales : o^ o^u, aervat sonum genuinum, einsdem e, uti : 
ifuaindu, quandOf quah., , quali^, quomu, qnomodo, 
sijuama , aquama, eoguu^ coquo , iorguu, torqueo > neoi 
coguo^f.jgMna, qua, qnam» V^o, quod eto* 

2) ante : e,^ i, sibilat farjUuA, uti; 

ftterere^ quaerere» petere, quercare, quaerere^tentare, ^iftn^ifi^quljique 

ftt^tftf, illey quesiu, iste^ qui,fmneyqvLiaj 

fM; quid^ giii, . . atqni, aed, torquere, torquere etc. 

3) ante: ia, io, m, ie, ii, sibilat leniua, uU: 

k^iu, laqueu8> laquie, laquei, laquiatu, laqueatus ete* 
Nota 1. RetiDet «onum literae k in: ynegticare acquirere^ audilur ol 

Mn: inquinare inquinarey inquimalu inquinatuis» quiua coennm. 

2« propter affitiltatem cum p^ eodem etiam modo pronunciatui; in: 

«fM aqna, ada^uare adaqnarey e<fua equa, quatru quatuor, inquairatu qua- 

draplam, quadratu qnadratum^ quadrageMima^elxmifxm quadrageaimale. 

• » 

I. geDriinum flonum habet: ' 

1) apte i^ocales : a, o, u, e, tani in principio quani in medio, uti: 
^u, datua» damnu, danlnamV dormUj doriiriio, 
^m^ dor3um, dulce, dulcis, duru , dupus, 
dente^ d&na, degitu, di^itus^ deducu, deduco;.' 
^coUare, excaldare, inundare, innndare^ eudore, . audor, 
fundu, fundus; eada, cadus^ nodu, nodua elo.- • 

2) ante t atonum> in medio» uti: 

peMca, pedica^ J&dicu, judlco, tnedicu, medlcus, 

ttndicu, vindico» directti, justus, lendini, lendes, 

credimu, credimus, perditiy perditis^ veudimu, yendin»u8etc« 

3) anto r tam in principio quam in medio., nU : 
^acu, draco, diaboius, droiitfi, dmimos, via^ 
cedru, cedrus, • Codru, Codrus, lueus, 
Adria^ Adria, quadratu, quadratura etc. 

Aeqvivalet italico d in : modoy duro^ francico in : dotU^ renduj angUco 
in : doj lady g^ermanico in : Dachsy oder , hungarico in : don^f mondauu 
li» fit sibifans lenior ds : 

i) ante t clai*Hin plenisonum, uli: 



ditn, dico, d$,dui, 'dies^ auMre, atldire, 

ordfiu, OTBVLB, fnrandimu^ prandemua^ /ar^Mffi, tardas, (tardivus) 
incaldimu, ealefaeimua^tnf^JiVff^viridicMua^ amf ri///ir^ snrdua factua 

«?tc. 

C) ante i aemiaonum finale, aut praefixum vocaiibus, cum qui- 
bns diphthongum impropriam efflcit, uti? 

vedi\ vides, audi, audis, edi, hoedi, . 

perdi, perdis, surdi, surdi^ iferdi, virides^ 
fimidi, humidi, rancidi,. rincidi» nitidi, nitidi, 
epitdia^ spodiam, frundia, frons-dis, t^er^lMi, viHdia» brassiea, 
mediu, medium^ nt^cirtfM^, medictas, «teiliii/ma^ media linea» 
mediaiU, meridies» medianocte, media nox^^mediuloeu^- mediaslocus, 
aaeediare, sedare^ infrenediu, frenOy audiu, ' audio, 

vediu, video, sediu, sedeo, cadiu, cado etc. 

Nota. dum I inter duas coodonas obtuse pronunciatury 'servat d sonum 
genuinum (vide I. 2) j rondinelle hirundines. 

3) ante e, assimilatione vocalis t praeditum, et quidem: 
a) ante syllabas : ese, eec, est, err, ell, uti : 

ordeecu, ordior^ prandescu, prapdeo, aeeurdeecu, obsurdesco, 
iit<;a/(0^cf#, calefacio , titr^rc/^sctf^viridicQ,. tnucidescu, mucescoetc. 

/^) in gerundiis: vedendu videndo, Sedendu sedendo, ca^ 
dendu cadendo, credendu credendo* 

y) in sequentibus: dece decem, ifeu deus, dominedeu do- 
minus deus« 

4) in: spendulare suspendere, tum in participiis: eadutu casus» 
rrtf</ii/Eff creditus^ sedutu BeBana , vedutu \iavLB. 

Auditur fortius, quasi dsi, in: diosu deorsum. 

Aequivalet italico % in: me%%o ^ or%o, fraBcico in: li%ardj bi%arre j 
anglicoip: 0la%ey vi%ardj germanico s in: leseuj Base, hung^arico », in: 
0S% j t4%. 

Nota. Rdticetur tam <f, quam ^» in: quadragetima quadrag^eBima, tum 
in terminatione: itudinej ubi integ^ra terminatio nt ifae, quamvis vitiose, 
profertur, ita : mMdHtudine multitudo , lungHudine longitudo , latitudine lati- 
tudo 9 altitudine altitudo |. acritudine acritudo etc* 

V r. 

I* gequinum sonum habet: , 

1) ante vocales : a, o, u, e, tam in principio, quam in medio, uti : 
taiiru, taurus, tata, tata, pater» ^otu, totus» omnis. 



De loco et pronimciattone consonanttuin* t7 

turtwrettef tartnrea, timere, timere^ iariu, tortuiryfilattts, 
mortti, mortQQli, cmUu, cantas, eipUe, capita, 
pofmu, possumna , muiamu , niatania» / eapiiumu, accipimantotc. 

t) ante i atonum , in niedio , uti : 
Ittnatieu, lunaticufl, sehaticu, ailvaticufi, aquaticu, aquaticua^ 
IrameUimu, mittiinus» pectinare, pectinare, rer/mar^, mutilare, 
ttraUeu, ▼ernus, annotinu, a^nus annotinus etc* 

3) ante r> tam in principio, quam in medioy ati: . 
tragere, trahere, triatu, tristis, etringere ^ stringpere, 
fuiryiu, putridus, qnatru, quatuor, nuiritu, nutritus» 
noitru, noster, tostru, vester^ altru, alter etc. 

Aequivalet ftalico <> In: tomba^ tosioj francico in: tablej traeei oter, 
aB^UcD in : topf greater^ f ermanlco in : taubj Vatetj hungarico in : tud, ottan. 

0. fit sibiians lenior is : • . 

1) ante i clarum plenisonum , uti : 
J^ire, pati, patitu, passus, 

senttre, sentire, sent/th, sensus, 
iypttle, subtile» bebitiuu, ^briosus, 
peHre, petere, petitu, petitus, 

S) ante t semisonnm finale, aut praefixum vocalibus , cum qui- 
bas diphthongnm impropriam eflicit, uti : 
muUi, multi/ toti, omnes^ eorli, 

poti, potes, muH, muti, denti, 

eredentia, iides, poteniia, potentia, scientia, 

sentiu, sentio, invetiu, disco, doceo^ matiu, 
^ift, Yiiis, tiiia, mamella, aititiu, 

Nota. dum t inter consonaa abtuae pronunciatur , servat l sonnin 
genuinum , uli : pdntice pantex j nitidu nitidus , septimana septimana etc^ 
(vidc I. 20 

33 ante e assimilatione vocalis t praeditum: 
a) ante syllabas : ess, esc, est, err, eil, uti : 
tessu, texo, petescu, peto, iestu, 

terra, terra, cateliu, catulus, vitellu, 

frateliu, fratellus, inteiiegu, intelii^o, latescu, 

P) in sequentibus : tenere tenere , ienu tenent , ienemu te- 
nemus, tegia te^ula, trameitendu mittendo. 

Aequivaiet italico », in: azione^avex^Of gennanico \ vel t% XniZaMy 
*ei%en^ hun^arico c% vel t% in: c«e7, pot%. 



patimu, 
sentimu , 
capitina, 
peiindu. 



patlmur, 
sentitaiujT, 

t T 

cranium , 
petendo etc» 



sortes, 
dentes, 
scientia, 
matium, 
accendo etc. 



testii;' 
vituliis, 
dilato etc. 



/ 



An^iljsis vocalift. 



iID» .fitaibilana fortior M, anto syllabaa; ios, ior, iol, ion, ati : 
puHoofh putid^» potenHooUy^oXj&nBB cr^dentiosu , MeWa , 
ptMoH, petiolus, ^tBf./imMolu, juvonia, teHene, titio, 
mgaHone , rogatio , inclinatione, inclinatio , infettecHone, in tellectio^ 
plectUione, demisslo» spurcaHone,imnndilie8,mtUatione, mutatio etc. 

Aequivalet italico e, in: vorace^ avaraccio^ an^iico ch in: muehj 
ehurchj a^i^uianico tsch in: deuUch^ maUeh^ hungarico exvel U in becsj 
tsepf tsuf. 

IVota !• PoMl s hoe in casn retinet I sonupi genulnumy- ita: gusH gu- 
«ta«) iHill triatesy Crif Ka«tf Ohriatianua etc. 

2, Reticetur hi: jyailione paatio , uMtia oatium, vesHmeniu vestimen- 
tum , laudasH laudavisti , caniasti cantaviati y batusti batuisti , dussesti du- 
xiatiy audisti audiisti, et in omnibua secundis personis; aingularia numeriy 
praeteriti temporis (yide verba). 

3. Profertur ut ds, tn: urtlca urtica, ut ei in: retiu reiei non sibUat 
in: roHlla rotula. 

4/Transitin Cj cum poscente flexionis neceasitate I posl se ac- 
clpere deberet, in: veclu vetua, fisclare fistulare. 

5. Profertur una cum tota terminatione itudiue j ut ime , quamvis 
non sat recte» uti: multitudine muititudo , nllt/tMfjiie altitudo, lungitudine 
longitudo, lA«liM/tjie latitudo, amaritudine amaritudo ete. 

I* genuinumjsonum sibilantem leniorem liabet: 

1) ante voeales : a, o, u, e, tam in principio, quam in medio, ati : 



eaeeu. 


saccus. 


ealtu, , 


saltus , 


saturu. 


saturo , 


eoru. 


soror. 


somnu. 


somnus , 


sociu. 


socius^ 


eera. 


vespera , 


seccu. 


siccus. 


sebu. 


sebum. 


eugu. 


sugo. 


surdu. 


surdus , 


superu. 


supero , 


laesare. 


laxare, sinere, veraare. 


versare , 


mesura. 


mensura ^ 


tueee. 


tussis , 


vase. 


vasa. 


formosu. 


formosus e1 



8) ante i atonum in medio, nti: 
perActi, persicum, asinii, asinus, 
parsitare, parcere, resipire, dissipare, 
consimu, eoTisviimas, frassinu, fraxinus, 

3) ante tepues; p, t, c, q, uti: 
epiea, spica, spuma, spuma, 
statu, status, , storquu, extorqueo, oHngu, extin^uo» 

scambu, cambium, scamnu, scamnum, scata, scala, 
scrihere, scribere,^ squama^ squama, stringu, stringo. 



tessitoriu, textor, 
/9r^ii^iiisfi,prehendimus« 
masshna, maximum etc. 

spurfatu, spurius. 



De loco et proniniciatione eonsonantlimi* 29 

ilette, stellae, aMpru, asper, teseu, vigctnn, 
mosirare, monstrare, ustulare, ustulare, pashriu, pastor ete* 
AeqaiTalet itallco «, in : soloj tmsto j AraoelOo in : sort, ckaue^ angllco 
io: tapy pastj germaiiico «« in : GaBse^ Mass, hungarico s% in: s%o^ vjmsa* 

0. fit sibilans fortior et: 

1) ante t clarum plenisonumj uti: 

resiim, resina, tesina, peditum, teeiea, vesica, 

M^y sibi, eihUare, sibilare» raeefne, rubor^pudor, 

Imma, lixivia, essire, exire, passimu, gradimur, 

Uissitu, tussitus, assi, sic, passire, gradi etc. 

t) ante t semisonum finale» aut praefixum vocalibus^ cum qui» 
boj (faphthongum impropriam efficit^ nti: 
arti, ursi^ tnulsi, mulsi, versi, fundis, 

possi, crassi, grassi, pingues, passi, passus, 
<^^i caseus, rosiu, ruber, easione, occasio^ 
ewsisia, indusium, pissiars, nieiere, tii!^ra«mir«,saginareetc« 

3) ante e assimilatione vocalis t praeditum , et quidem : 
a) ante aiyllabas : ess, ese, est, err, eil, uti : 

misellu, miser, insellu, impono» sessu, planities» 
tussescu, tussio, passescu, gradior, sestu, sessus, 
ttsse, sex, irrossescu, erubesco, ^rtier^ss^ «mendicoetc. 

^ tum in sequentibus: sedu sedeo, septe septem, serpu 
«ervui» Serwsnu Servanus, serpe serpens, deserks desertus, va- 
cmu; deinde in: sorice Borex, mus. 

4) ante c slbilantem, uti: * 

pesee, piscis^ pesd, pisces, crescere, crescere, 
nsseere, nasci, pascere, pascere, descetesre, txxXVsLtt, 
9escidu, viscidus, scientia, scientia, (vide C. II. Nota 30 

5) ante t sibilantem, uti: 

puH, gustas» tristi, tristes» Crt^itofMi » CsristiaQiis, 

^tsr^, abstergo, fties/^<;iire, acquirere , angusti, angusti» 
etlesti, coelestes, etc. (vide T* III. Nota 1.) 

Kota. Tantum s fortius sibllans audltur cum suppresslone consona- 
nini c et t^ in: fateia fascia, fasciola fascipla, le^Uisciotu leviusculus, co- 
^(UlMtcellu equuieus etc. (vide C.) ustia ostium, angustia angustiae, pastioae 
pastio , vestimentu vestimentum , jurasti jurasti , seminttsti seminasti , mu" 
'«*« mmasti etc. Cvide T.) , 

Aeqiiivalet ItaDco «cj; in; scisgura, vascellOy francico cA, in: fachif 



30 



Analysis vaoalis. 



peekey aifl^lico »k in: sAire, sharp^ jB^ermanico $ch in: schon^ HfaschCHy hun- 
garico s in : husf vdsdr, 

R. 

Genuinum sonuin habet: 

1) tam ante quam inter vocales, uti: 



raru, rarus, rota, rota, 

reu, reu«,maltt6, risu, risus, 

mare, mare, fera, fera, 

terra, terra, carru, currus, 

8) post consonas mutas, uti: 

braciu , brachium , prandiu , prandium , frate, 

grecu, graecus,^ cruce, crux, creepUy 

dracu , diabolus, trei, tres, . trhnidu, 

33 ante omnes consonas in medio, uti: 

cortu, y^orvus, forfici, forfices, - turbatu, 
serpens, surdu, 
yersus, urlare, 
yestigium, margine. 



rumtg^re, rumiiiare, 

ruptura , ruptura, 

vera, • aestas, 

verru , verres etc. 



frater , 
crispus, 
tremulo etc. 



eerpe, 
rersu , 
urma. 



scurtu , 
cornu, 

m 

porcu. 



turbatus , 
curtns, 
cornu, 
porcus etc. 



surdus , 
ululare , 
margo , 

Aequivalet italico r in: rossoj veroy francico in: rouxj pikre ^ aoglico 
in : raitiy morey germanico in : rasch, bohren^ hung:arico in : rdk^ druL 

Nota i. Non auditur a) in: periu pereo, peri peris, peria pereat, tum 
in : serenu serenus, farrina farrina, rore ros, morsicare mordere. fi^ in ver- 
bonim fnfinitivis ma cum vocali e , nti: mutare mntare, tacire tacere, ar- 
dere ardere, facere facere, audire audire, sentire sentire, etc. Astpronun- 
ciatur in substantivis jex verborum infinitivis creatis, nti: mutare mutatio, 
tacire silentium , facere actio , placere laetitia, audire auditus etc. 

2. Effertur ut ii, in: corona corona, luhricare lubricare» labi, sU" 
spirare suspirare', mirabile mirabile, miraculum. 

t * 4 

Z/. 

I* genuinum sonum hAbet : 

1) in principio, uti: v . 

largu, largos, iacrima, 
Ucu , locus, locusta , 

Uicru, labor, 'iuna, 

legnu, lignum, legu, 
lingua, lingua, limpidu, 

^2) in medio aiUe consonautes, uti: 

I 



lacrima. 


lapide. 


lapis , 


locusta» 


loturi , 


faeces , 


luna. 


lumina^ 


lumen , 


ligo. 


lege , 


lex. 


limpidus. 


lingere. 


lingere elc 



De loco et. promuiciatione coBaonantinni. 



9t 



oHUf 


albas» 


cmUUf 


calidos. 


. mulffu. 


mulgeo. 


wlpe. 


Tulpis, 


saUth 


. saltus^ 


ealeu. 


calco. 


muhu» 


mnlstts , 


ulna. 


ulna» 


OTVffrPwF a 


ulmus , 


cdle. 


callis. 


taUe, 


yallis. 


cabaUu, 


caballus. 


mlie. 


. moUis, 


foUe, 


foliis. 


oUe, 


ollae. 


ftlk. 


pellis , 


seUe, 


sellae^ 


eteUe, 


stellae , 


tahilht. 


satullus , 


puUa, 


penis. 


meduUa, 


medulla. 


fOpUlUs 


papillas , 


papilla. 


pupilla. 


roMla, 


roti|ia etc» 


3) poflt eonsoDas: /, 6, p. 


r, uti: 






fare, 


fioa. 


-floccu. 


fioccus. 


oufflare, 


sufflare. 


hUmdu, 


blandus. 


plaee. 


placet , 


plum&jti. 


plumimm. 


amihre. 


ambulare^ 


merla. 


merula. 


urlare, 


ttlulare etc. 



Aequlvalet italico I, In: latte^ sale, francico in: Mtj «e/| anglleo In: 
2i|r, /vK^ germanico in: Lockj mahlenj hun^arieo ia: idtnif sfUies. 

II. emollitur aut reticetur : 

1) tn medio inter duas vocales, quarum subsequens s est> uti: 
Plia, filia^ flliu, filius, fllU, filii, 

paUa, palea, folia, folinm, muliire, mulier, 

saUti, aa\io, maliu, maleus^ taUare, scindere, 

hataUa, pugna, coliu, culeus^ teliu, tilia etc. 

%) etiam si l duplicatum fuerit, dummodo i sequatur» uti: 
moUi, molies, foUi, folles, vaUi, valles, 

cabaUi, ^ caballi, pelU, pelies, 

popiUi, pnpilli» titelli, vituli, 

miselli, miselli» jimmolUare, emolliref 
aUiu, allium, puUiu, pullus, 

queUi, agueUi, illi etc. 

3) in syilaba eUa, terminatione faeminina, uii: 
pweella, porcella^ steUa, stella, * oeUa, 
cateUa, catula^ massella, maxilla, vergella, 
eorella, lorum, margella , margarita^ femella, 
nouella, virgA yiridia, agnella , SLgnsL, rondineUa,}iirundo , 
uquella, quella, ella, illa, et borum dativis: aqueltei, qttellei, eUei , 
ilH, et accusativo abbreviato la, illam^ 

4) in principio sequentium , propter i aut e einsdem.assimila- 
tione praeditum : tinu linum^ Ueiu licium> /icftf^licia; Unia linea ve- 
stls, indusium, Ubertare lifoertate donare^ condonare, oblUare o\Ai' 



caUi, 


calles , 


saiutU, 


saturi , 


cafetU, 


catuUi, 


galUna, 


gallina , 


eUi, 


iUi, 



sella , 

virgula, 

faemella. 



3S AnalyiEiis v^o^Ua, >, 

vifici» /tfJE^0r« lepufl , leuiseioh* leviusculQS» Mi7fe mille >fetiti levo, 
ieui leva», /«tta levaly leue levet, ubi deinde auditiir dum verbum 
trisyllabon fit^ uti: Isuare levare, leuatu levMns, leuamu levamus ete. 

5) posl consonas : <; , ^, uti. 
clarup clarus, clamare, clamare» claue, cte^s, 
oclu, oculus, teclu, vetus^ "musclu, musculus, 

trunclu, trunculus, peduclu, pediculus, geniunclti, genu, 
renunclu, ren« manunclu, manucla,' auunelu, avuncnlas, 

parecla, par, aurecla, auris, cauleelu, caulicuIiiSy 

glacia, glacies » flande^ glans» glamu, glomus, 

anglu, angulus , eingla, 
eugglutire, singultire, Juglare, 
ifegiaieriu, vigilator etc. (vid. C et GO 
Hic sonus apud Aurellaiil Daciae incoias auditar ut italicum gli ia: 
bataglia^ figlio^ francicum iUe in: fille^ meiUeury bungaricum Ui/ in: o//y) 
melly^ apud Traiani autem D. incolas prefertur ut i semisonumy vel ut ger- 
manicnm jj vel galUcum p, 

III. auditur ut r iuter duas vocales^ uti : 
palu, palusy eale, aa\, 

pelu, pilus, filu, iilum» 

ealutu, saluto, dolere, dolere» 



ungia, unguk, 
iaglutire^ inglutire, 
veglare, vigilare. 



cinguluB , 
jugnlare. 



guia, 
moia, 
scaia, 
seeiiare , 
petioiu , 
viola. 



gula» os, 

mola^ 

scala, 

sicilire, 

petiolus , 

viola. 



geiu,' 
singuiu. 



geiu, 
singulus, 
scandula, scandnla, 
pulice, pulex, 
urciolu, urceolus , 



sole, Bo\, 

cUiu, culus, 

voiire, velle , 
angelu, angelus, 
Hta^rtf/tf^inarsculus, sus, 
f?entuiare, ventilare, 
feiice, felix» 
fantioiu, infantulus, 
melu, firjlov etc. 



boiete^ boletus^ 

Nota 1. Hoc valet etiam quando talia vocabula urgpente^Hexionis ne" 
cessitate vocalem i post / aceipere debent uti : f^ol* pali* veli pili) degeli 
congelasy secaU secalia, dngeli angeli ; imo etiam ubi i clarum in medio se- 
>quitur uti : felice felex , umbilicu umbilicus. 

2. auditur ut n in sequentibus : semilarey astemilare similare) similis 
eBae^ fuligine fuligro, celia ciliuKi, supercelia supercilium^ <Mf emtVe' simiiis } 
mirabiie mirabile, miraculum. 

N. 



CS«nuinum sonum habeti 

t) tam ante, quam inter vocales» uti: 
nasu^ nastts, . napu^ napus» 



natura, natara^ 



De loeo et pronttnciatione eonionantinm. 



8S 



noilru,. 


no«ter. 


mduj 


nttmeruj 


numenifl. 


mua. 


nepitu. 


nepoB , 


ninge. 


eane. 


canis , 


pane. 


ten0f 


vena, 


eenu, 


ftrmut^ 


prunum ^ 


lunm, 


vicinu. 


vicinus^ 


caminUf 



nmfif 


nomeUy 


nutta. 


nuUa^ 


nemey 


nemb. 


tana. 


lana. 


fonlana, 


fonA, 


aduna, 


adunal, 


lumina, 


lumen etc. 


iherna, 


hiema. 


eomnu^ 


somnu8« 


legnu, 


lignum elc. 



nodua , 

mm, 

nlngit, 

panis , 

sinua , 

luna, 

caminua, 

S) post conaonas: r, t, m^ g^ uti: 
Unrmf verto» eomu^ cornu, 
ttlnai tilna» rtf/nif^ vul:«rs, 

w^Mma, autumnuSf eegnu, signum, 

3) ante consonas ' fj g, c, q, d, t, s> uti : 
HffomiMa^ inflammaty infronta^ exprobrat, ^oif/fMMfer^jfConfttndere« ^ 
*en0e, sanguis, ninge^ ningit, unge, ungit^ 
numeare, mandere» nunqua, nunquam^ atunei, tunc^ 
fuamtu, quando, cdnHcUj canticum^ puneu, punctusetc. 

Aequivalet Italico n, in: nimie, buone, francico in : nom, reine, an- 
flico in : now, dun, germanico in : nennen, FaAsffhuagarico in : ndlom,jmenni. 

Notm |. Non audltnr, ant emolUtur: 

a) in sjUabis: nnia, anie, aniu, anii, enia, enie^ eniu, enii, onia, 
onii, oniu, ouii, unia, Unie, nnin, unii, inia, inie, iniu, inii, utl: 
edemnim, ealcaneom, eafdtaniu, cervieal, anianiu, antlcnSy « 

remanes^ remmnia, 

tenes , ■ fenia, 

venls, renUt, 

linea , cuniu , 

ejdonilim» ronia^ . 

ponis , ponia , 

strifa» dmponinj 

» 

ff) In sequentibus: ^irss ^rannm^ tritlcum, ^<is««tftc granuni (dl- 
miDntfvilm), frtwu frenum» hranu (braneum) cinguius, quantu quantuSi 
«te«/ai taUfus, fanHolu in^ntulus, puer> juvenis» tum in articulo tfiis una. 

r) in Praepositione con, uti: convenire conveoIre« eonsocru con- 
«ocer^ e^ntere consuere, conMtare constare» vivere» costeis talts, contre^ 
mulu contremo etc« 

d) In terminatlone itudine, ubi Inteipra auditur ut ime, utl: muM" 

tudine, lungitudine, latitudine, altitudine^ acritndine, mmaritudine ete. 

- - » 

2. EfTertur ut r in : minmtu minutus, c<iiittfii canusy fenestra fenestrft:, 
ammenitiare mlnitart^ nmnentU nemiais» monmnenin monumentum, ennceUu 
cancer^ spasmus* . 

3 



Ttminnm, 


reroaneoy 


remmU, 


Umu, 


teneo,. 


teni^ 


tttdui 


V<Uiio , , 


veni. 


tiiaa. 


vinesy 


linia. 


entonim, . 


Qydonius» 


emtonia^ 


poniu. 


pono , 


pdni, 


*tn§ouim^ 


magus. 


Mtrigionin, 



% remaneat , 
teneat» 
voBiat^ 
cuneiis, 
scaiiies» 
ponaly . 
istuia elc. 



M Analysis vocalis. . 

9* Andilnr ul diu, in: siMnm sloniiis, 9uumu (aitimiiin) mtaumB, 
pannuvtl panna pannus^ pannatAra atrophium, iiateolum» (non autem in jmm- 
nula pannua ordinariua) ; fere ut rH in : finitu finis, finirt finire. 

4. E^unciatur ut m propter sequens c, \ni strinctu strictus» Monctu 
sanctufl, strinctoria tLnguailtL, tum in tentire sentire. 



■*> 



Genuinum sonnm habet 

1) tam ante, quam inter vocales^ uti: 

maeellu, macellum^. iTtiirtfiare. molere, mesura, mensura, 
mortu, mortuus, mutu, mutus, masculu, masculus^ 
ramu, ramus^ temii, timeO) seminu, semino', 
pomu, pomns, fumu, fumus, omu, hotao, 
sefnenHa, sementis, ealciamenfu, calceamentum etc. 

2) posl consonas: g, s, r, l , nii: 

urma, vesti^ium, dbniifi^ dormio^^ /briitiK^ forilia', 

ulmu, ulmus^. paima, palma, /Vii^fii^ii/ff^ fira^entum, 
baptismu, baptismus^ or^anismu, organlsmus etc* 

3) ante consonas: b, p, m, n, mMi 

ptumbUf plumbum^ umbra, nmbra, ambla, ambulat, 
campu, campus^ tempu, tempus, impliu, impleo^ 
comfnatre, commater, summa, su]iima> ciMiiiittiiii^a^commimcat» 
tfomiftf'^ ymnus, damnu, damnum» seamnUy scamBdnretc. 

Hic sonus respondet italico iHy in: mano, uomo, frandco ivii "mort, 
femme^ anglico in: muehy /feam^ germanico in: mehr, Name, hungark^ in: 
most, $%em* 

Nota 1. Ante vocalem i aut e asslinilatiaDe vocalis i praediiiim au- 
ditur in quotidiano sermone ut gne italorumet francorum et ut np liun* 
faroru»y uli: m^nparvufl, m^rctifilllercurli die» r^mitimes, ila^mi damtliiy 
l»mf aa iucema etc. 

2. Reticetur communiter in praepositione com et circvm, uti<: com- 
prendere comprehendere^ eomponere componere, circumstantie circumstan- 
iiaey eireumcidere circumcidere ; ast tamen auditur in: comperare emere» 
computare coinptttare. 

3. Effertor ut // in fama fiuna, vana gloria, lamen noh in ramosu 
famosuSf difamare diffamare. 

V. De transitione literarum in alias. 

h Consonantes cum aliis consonantilms» qnas e% regula pbat se ha- 
bere nequeunt> concurrentes^ communiter in illas transeunt^ utl: ap^ 



De traiwlUoiie liUrmni in aliafl. Sft 

fonere pro ^dpanere, a^nere » aUinger4 pro wttingete, attingere^ 
aseudare pro adsudarey adsadare, oceidere pro obetdere, ooflidere» 
coUegere fro eoniegere eolligere, eufflare^^pro eubfUure anfflare» eur^ 
rupare pro eubrupare aabroere, corregere pvo conregere corrt* 
fjrere, inielKgere pro enierlegere inteHiger^v diffamare pro dti/a- 
mere diffainare> e/feciu. pro eefeeiu effeetaa^ oeeervarepvo obeer^ 
tare observare. 

ll.lbcpan(pintiir etiam praedpae qnnni e praefixum coiiaonif. aub- 
8e<{iiltnr> Qti : eueeriiere pTo.eubecribereoobecTibeirey ae^nfiref ro 
ad»temere adstemere^ aeeendere pro abecondere abacondere^ aeie^ 
fien(tapro abeHneniia abatinentia, eepeeiare pro eeepeciare exapectare» 

Praeterea notari merentur: 

1). dia et ee perdunt « ante llquidaa : /^ r, m, n, et medias : b, g^d^ 
pront etiam ante tranaitivaa: j^ v^ uti: dilaiare']^To\disiaiare dilatare» 
^egere j^TQ dieregere dirigere, dimicar^ pro ^^MmtVare dimicare, 
digreseione pro diegreseione digreaaio, dijudicare pro diajudicare 
dijndicare, elegere pro eelegere eligere, efiumerare pro eenume» 
rare ennmerare, evoiuiione pro eetolufione, evolutio. 

IVota U aote / duplicationem cauBaot aecundum generalem regulam 
Qt iiffmnare pro dUfamare dlffamare, effeciu pro e^fectu effectus^ difficile 
pro diiilcile difncile. 

2. in tardiua factia compbsitlonibus plenAnqtie $ Invlolatiim reH ctum 
eet, ita dicitur: dUUgare dlssolvCrey diinmdfirt Bo^am aolverei dUfacfre 
i^mA^ti etmulfiere eveiierej ««ro/a/e auvolarCfVelfitlam imulgere, svolare. 

. 2} .irane perdit ne ante liquidaa: I, r, ffi, n, medias: b, g,dp, 
et consonas-: j, v, ita: tramettere i^tq iramm^tieris, iraducere pro 
transducere, tralucire pro translucire / tradere pro. tratfsdere, 
trabatere pro transbaiere ,\traiecere pro transiecere,, iramuire 
pro transpivere, 

jpiota. In tardius formatls *tra pro fira yel.tr/iuu frequenter oecurrit» 
Dti: stramutare pro tramutare vel tranrmutarej stracotare^vo transcolare , 
itralucire pro tralucire vel translucirej etrunepoti ^ro transnepoti pronepolea, 

3) po^/ ante liquidas transit in po aut po» ^ uti : posttnane in 
p(nmane, possedere loco postsedere, porregere loco postrege9*e, 

4) Ctm et iit^ subsequentibvs : f?^>2> Iranseiint.in^ii», uti: im^ 
pmgere implngere , imbinare combinare» cotnperare emei^ei , cotn^ 
^nore 'CoHibinare ; subsequentibus vjro: t, r,,m, iii^asd^n.tran- 
sennt secundum regulam generaleni^ uti: c/)//e;^6r^'Cuiligere» cor" 
regere corrigere, cotnmatre commater ; cotf^ ^te vocales ^rdit syl- 

3* 



S8 AhalysU To.ealJA. 

labam M^ ita t epppenre cooperire^ eogUare eog^lara, eujfim 
eoagalmii. 

5) per, inier, euper, con, in, ciream, non expan^ntar, anb- 
aeqnente 'e aliia conaonis praefixo: eupereHiiene anperatitio^ cen^ 
eiantia constantia, cirettmeianHa circamstantia; tantam in pronan- 
ciatione mntilata snnt : percepere percipere , qaaai precepere , inier'» 
rogare interrogare, qnaai intregare vel inirebqre, eupereeHa aaper- 
eiliam, qnasi eprincena, preecdere procedere, qaasi pnrcedere. 

6) Intar Praepositiones.: re, pre,^ ee, et vocales interiicitar d, 
nii zredaciione redactio, rediguare aeqnam sistere, elerare^ pro- 
diffu prodigns, eediiiene seditio. 

III. jjunm nnllae aliae consonae praeter : l, r, n, post se patiantar 
sibilantem e, seqnitnr^ quod c^eterae consonae» quae poscente flexio- 
nis necessitate e post se acclpere deberent, aut 

1) in illam transeant; uti: ecribere senhtTe, eerieeei seripai , 
dueere ducere, dueeei dvixi ,- frigere frigere, friesei frixi> tragere 
trabere, irae^ei traxi^ irametiere mittere, irameieeu missus. 

, 2) aut expungantur, praecipue si ipsae aUis snbsequantur con- 
sonis, uti: pungere pungere, punaei j^MfVLgi, invincere vincere, tfi- 
vineei vici, mulgere mulgere, mtUeei mulsi, occidere occldere, ac^ 
cieu occiiitts» ardere ardere, areei arsi etc. 

lY. l;) Quum mediae: ^^|^^argentefl§^onis necessitate/p^tM ac- 
cipere deberent, in afflnes tenues: p, c, transeunt uti: eeribet^e «cri- 
bere^ ecripiura scriptura, frigere frigere, frictura frictura# eirin" 
gere siringere , eirinciu strictus, ita eupiu supter pro eubiu, sup^ 
Hle subtile. 

S) Quum / non patiatur / post sc/, transit urgente necessitate 
in c, ita: veclu pro vetlu Tetulus, fieclare pro fieilare fislulare* 

3) Quum:j^ v, tunc tantum consonantes fiant, quuido inprincipio 
atant adjunctis sibi vocalibus, patet, id fieri non posse, si immediate 
Gonsonantes sequantur, ita : volemu volnmviB, velunu, aliquia, scribi 
non possunt: vremu, vrunu, neque meelocu pro mediulocu mediam. 

VL De. diTiaione Kyllabarum. 

QuaeTis syllaba siTC ionga siTC brcTis, una, aut e duabus voca- 
llbus conflata, sive solitaria, siTC eonsonis conjancta proprinm «onnm 
edit, et in vocabulorum dlTisione separata scribi potest, uti: o, ad, 
o-ra arat» a^ar4u aratus, a-ra-/ii-ra aratura, aratio. 



De Avlsione •yUabanim. 37 

Vocabula» qiiae nna ayllabi eonalant voeaniur monos^ttoias nti : 
Ardat, siu stat, noi nos, voi vos, quo quod, tu tu, im me, ite te, 
90 «e» mu mi, poi poat: quae duabua^ dicnntnriiM|f Aa^a, uti:ca^^a ' 
ealcaty aai-ife audit, di^e dicit» «iMHfUi manua, ott'^ caput, o-fuu 
homo, oor^te sors; quaetribus, audiunt triayUaba, uti: lau^a^tu 
laadatna^ oe-mi^na Aeminat, »ti-«iie^tt numerus^ ar^^en^tu ar^en- 
tom^ ve^-ni^o Tenerunt; quae ' quatuor , nominantnr tetraoyUaba, 
ntl: nw^me^a^tu numeratuf, me^oH^a^tu mixtus, ar^ma^tu^a 
armatura, Ju^a^men^ juramentum; quae quinqne, pentaiyUa6a\* 
aU: se^^mp^na^tu^a «ementis, in^o^iia^tu^a doctrina^ in-^tel-^e^ 
eHfhne intellectio» tit-cii/-ciii-meit-^ calceamentum ; quae oex, ap- 
j^lkninrhexaoifUada, uti: in-^er^-^o^aFdUh^ interrog^tto; Aep^ 
iffliaba, octooyUaba, enneaoyUaba et deeaoyUaba admodum pauea 
reperiuntur. 

Dividuntur autem syllabae aecundum aequentes regulaa : * 

i) Diphthon^us simul scribitur, uti: lau-^ laudat, Ito-rii 
tattrns, ew^ru eurus, itot nos, fa^eia facies, ti^tio-^ne titio, /b4ia 
filia, pe^cu^OHriu pecuarius', oer^va^to^ria dies festus, plo-^m 
plait» fto-tftt novusj inHtMa^tu elevatus. 

2) Conaonahs inter duas vocales pertinet ad seenentem^ uti: 
io^a vespera^ ea^^oa caaaj^ /o-nt locua^ unia^ ndatus, aw-diu 
audio, pe-^di^H^a pedica» Ju^nik-^M^e Judicare , fa^-ce^e faeere. 

3) Duplicatae consonae separantur, nti: ol^ olla, fornru fer- 
nim, «e«-«e sex, oumr-ma summa, ait-ittt annus, an-mel^u an- 
mhi8, vac^ea vacca, fra-i»te^-/e-re tramitlere ^ ap-pe^a^re defen- 
dere, col^lcge^re colligere» ab^ba^te^re diverti a<Mtf-<9e-re 

adducere* 

4) Coneonantes, quae in principio vocabulorum simul pronun- 
ciari possunt, etiam in medio unitae manent^ tales sunt : pl^ pr, ol, 
CTy iTy Hy br, fi, fr, yi, yr, dr, op, oc, oi, opi, opr, ocl, ocr, otr; 
Qti: de^ie^Mi plene^ ca^a capra, o^clu oculus^ a^cru acer, h^ 
tra latrat^ am^ia ambulat, ttnt-^ra umbra, a^fla^re invenire, 
A^ri^a Africa, ne^yru niger, an^yiu angulus, co^dru lucus^ 
o-^t-to-re hospitare, aU-^cui^ta^re auscultare» me^oti^ca^tu-^a 
niixUo. 

5) Consonantes autem, quae in principio simul non reperiuntur» 



98 AnalysU vocalit. 

84^parantur in medio» vti: or^iHre arbor» al^ru tiier /pra9h4iu 
prandium^ or^dm hordeum» tul^ht^e vullur, tur^ta^reMa iwrtar. 

Exclpe: ffn, fftn, mn, pt, et, nam nnnqaam separantar, ntl: ie^ffim 
lignnm» se^gn» aig^ncimy a^meh-lu ag^nua, fra^gmenrtu fragmentvmi eo-HMU 
«omnna, ru-ptu^ra fk^actio» fa-eta factom} fri-^tu^ra aaaum etc. 

6> Composita aecundnm partes integrantea dividuntur, uti: 
op^tHne apponit> oc^d^ occidit, ad^-a^ua^e potare, die^cul^ 
eiu discalceatua^ dif-faHOMHre diffamare» con^u^tu consutus, 
ob-di^t^h^u oblitus» con^o-^cru consocer, com^moftre commater, 
oub^^^e adscendere, «kf-atf-^^. adauget^ ad-u-^na confert, neg'^ 
/ira*/o-ritinegotiatorj tn^e^ffe-cfio-ne intellectio , me^^diu^^cu m^' 
dium» lu^eeF-feHTU lucifer, ai-je-c/o-lif abjectus, in^ie^cta^tu^ra 
jactantia etc. 

7) In compositis interposita consonans priori parti.a^jiiQgitur, 
nti: red^p^gua^tu^a elevatio^ prod^rto-Hu proditor, ^e<M-/ia-f9e 
seditio, f «d^a-ctfe-ite redaetio etc. 

VII, Oe ficribendi ratione. 

Vocabula in genere eodem modo scribenda sunt, quo* !n latlho 

scribuntur , observatis regulis ex genio linguad depromptis et modi- 

:ficatioDibas quibusdam ex Analogia et Etymoloj^ia aumtis. Hae vero 

*tantnmmofi6 terminationem dictionum r^spiciunt, nam ita dictum ^r- 

pus earundem violare non licet, et ex sequenti enuuciatione proilttunt: 

I., Vocabula omnia in vocales desinunt ^) Quapropter: 

.1) Illa, quae in latino iam in vocales terminantur^ immota ma- 
.nent^ uti: coma i^omsL , turma turma, ^eite bene, mutare nii|(are, 
Jacere t^eere, credere credere» audire audire, pone poue, me.jne, 
dormidoTmi, eri beri, r^rovero, comu cornu, testu ieBivu., 

Nota. iinale communiter. transit in u, f vero in e, uti: ocfu octo> 
egu e%o,'roffu rogo, cttrreJK/if cnrrendo, hUru intro, pru pro, Ube ttbi» aibe 
sibi> alibe M>\. 

V) Quae vero in obnsonant^s desinuntin «um casum mutanlur» 

. , ■ •'. • • )« 

*) Praepositio in, tum praeteriti imperfecti et pius quam perfecti tem- 
]{0ris. tam indicativi, quam'conjunctivi modi prfma persona singula- 
ris nnmeri excepUonem patiuutur; praeterea particuiae : et^ ut, aut, 
in quibus t non auditur , quapropter etiam ommitti , et particulae se- 
cundom pronunciatibneni z h, ii, iiu, vei sif so, sau, etiam scribi possunt. 



De serib6ndi ratio.n^. 8f| 

i in vocales terininatnr^ qnalia in nominibna ablativna eat; binc 
onmia Qopiina exablativo eaaa sumuntnr, uti : pace pax, fune fdnio^ 
moniemnh t^re i^pna, «rAfire arbor, su4ore andor, nocle nox, 
puUce polex^ ueu acnai portu portns» earru carrna, epkitu apiritua^ 
mietate socielM , bamtate bonitaa, samiate aanitas, margine mar- 
^Ofpecth^e pect^n^ earbpne carbo, titione titio^ rogatioHe D^j^atio» 
jKusume pd^sio, mutatione mntatio, ciuitate eiyitAS,virtute virtns etc. 

5oU 1. Etlam bic mutatur o finale in »> < in ^, utl: lutm a lupo, 
pweu a porco, Deu a Deo, tU9ae a tu*»if secure a securif Mecale a secali ctc, 

3. QniDtae declinationltf nomlna ablativnm In e habentia. mutant id 
in «, Qtlt fdtiu a faeie, glacia a ttlucie, speeia a specie, moUefia a moUitie etc, 

3. In men desinentia nentra abiicinnt «> nli: nome nomen, iume iu* 
m, ei^rme. carmen t culme culmenf seme aemen etc. 

4. IVomina in us dQsinentia tertiae deelinationia neutriua generls tan- 
taflUDodo s abiicinntj nti: tempu tempua» pectu pectus, corpu corpua etc. ' 

Qnibus Nota t. nimls medlata videtur, illl hanc ultimam etiam ad 
Kfiqoa eitendere possunt, et slc hac In re aequlescere. 

5. In ma graeca invariata manent, ntl: tema thema, diadema dia- 
demai ttemma stemma^ dilemma dilemma, teorema theorema etc. . 

6. Quaedam nomina modo sibi proprio formantur, utl: omu bomo, 
cffpvcaput, vftsu vasy ossu oa , quae In decursu operis sensim videbimus. 

3) vel yero consonantes simpliciter abjicinnt, nti: fa fac, du 
linc, iti dic, a ad, 0$, aesi bIc, nu non, su sub, cu cum, septe 
leptem, dece decem, noue novem, au aut, e est, audi audis, perdi 
perdis^ veniti venitis^ plangimu plangimus; sede sedet» tace tacet 
sttsam, sunt, /9orto portat^ r^ni/if vendunt Cvide conjngationem). 

Nota. Bfonosyllaba in s desinentia mutant id in i, uti: dai das, stai 
stas, trei tres^ noi nos, voi vos, poi post| slc etlam erai eras (vMe con- 
JnsaUonem). 

4) vel si liquidae fuerint, eas ita transmutant ut vocabulnm in 
vocalem desinat, uti : pre per, intre inter, supre super, sempre sem- 
per, quairu quatnor» socru socer^ suptru vet suptu subter. 

5) vel illis vocaies addnnt, praecipue tf vel e, uti: sesse aex, 
iei}ik, neei nee, atunciiMe, anundtime» 

Reliquae vero admolinm paucae observationes in decursu operls 
>poiite sua prodentury praiecipue In varlatione tum nominum tum verbo- 
nim, deinde vel maxime in derivatione» ubi fusius agemus. 

n* Corpns vocabuiorum etiam eum detrimento pronnndationis il- 
hesom reliqttcndum eat, paucae licentiae quae tamen fieri consue- 

vere sunt: 



1 



40 * Analysifl voealifl. 

1) voeales f et tf, infljllabia: eul, gul^ put, 6ut, eammnniter 
«xpnngnntnr in triflyllabis ant long^oribna, nti: oelu oenlns, angl» ' 
angnlnfl, poplu popnlna^ ambhure ambnlare, tabia tabnla, eubla in- 
bnla, r«ilfc/a radlcula, «n^fo nngula, jfMriti^lei mannciila» fyeiftf» 
elu pedicnlna ; aic etiam : eegkure vigilare, ' 

t) e ante vocalea in polysyPabis tranait in i, nti: eediu aedeo, 
vediu video, putiu pnteufl, calcanUi calcaneum^ palia palea^ maUu 
maleua» canMrdtflcarnacenm^ farcimenj rinmvinea, remaftiti re- 
maneo» ^oriaboreaa, Mmtfcnneaa, coUu cnleua etc. 

8) I (metrice plernmqne breve) tranalt in e tonicnm in termi- 
natione: eeia, eUa, eeiu, eHu, nti: trieteHa tristitia, .^nfei^ttf judi- 
dnm, oepetiu hospitinm^ nutreHu natritinm, molteUa molUties, du^ 
t(etia dnlcedo, amicetia amicitia, viuetia vita; tnm in capeetru capi- 
fltmm, mageetru mdLgiaXw 9 r^dlMivideo, legu \igo» fe^ittt lignttm, 
eegnu «ignum, e^ftartit igniarium , etfti iUe, eetu istc» eit#tf^ ipse, 
plecu pUcQ, pelu pilns» peru pims^ peeee ptscis» eeecu sicous; et 
qnaedam alia in decursu operis observahda. 

4) ft Cn^etrice plerumque breve) transit in o tonicnm in: co* 
At/ti cubitus» <?o/itt culeus, «co/tti excutio, ednco, /90^'J^tipnpiUa8, 
fiorti nnrus, ptoua pluit, plouia pluvia, doue duae, doi vel dom 
duo« monJti mundus, roit</tft«/£a birundo , an/oinita autiininus. 

5) Diphtbongi latinae : ae, oe, per e redduntur, uti : cepa caepa, 
r^/ficoeluhi^ ceita coena^ e</ti hoedus» mtirma muraena etc. 

III. Consonae nulli perturbationi obnoxiae sunt. Hinc 

13 non licet eas permntare ut dicatur : ptopu pro poplu populus, 
clinga j^ro cingta cin^nlus, clagu prb i;a^/fi coag^uInm>^e/«#m pro Ivr 
geeculvtg^Opdiareecu pro radieecufer radium cerno, cerno, cracu 
pro crure oras» curcubita pro cucurbita, frumoeu ^ro formosu, 
plumoni pro pidmoni, graire pro garrire^ 

8) neque alus inserere» uU : modru pro n^odu modns, mondru 
pro moftito mnndus, superbus^ «a»iift/l».vel earuntu pro eanutu ca- 
nntus» udmmtu vel meruntu pro minutu minutua, ammemnUare 
vel ammeritttiare pro «ifiMefti/iare minari vel minitari ^ copea pro 
eoeea coxa, 

3) neque abjicere sjl]ab::s> nti: tothna pro automna autnmnns; 
ema pro iberna hiems, imci^a pro auunclu avuncnlhs, uitare pro 
intuitare intueri et pro obtitare obUvisci, /lo/ict^ pro /^e/id/tct» tibiale 



D«. «Grib«ndi ratione. 41 

femonle^ UBmlu pro UmiMolu leviaseinlMj hwlB, nnkipro^proiiiiM 
tesUfl matriiBoniij nmteiu ytfi^ prognuBeiu teeti« baptismi.^fanMifro 
mmkUtmu ambulemns, .eamtta, Miu pro e^rdottu oordolinm, uttfetu 
pro mureeiu anricnla » ulUma yto €tueUuum aTellanH , Uolu yA'MMu 
pro fofti^'tfte Unteohmi» lodex» mecuUmre ^ti^ mueeuUmte^ jplinfpro 
paueup puckm 1^x0 pmfidnu , qumiuprm i/umnfu, imiu fto. imuiu , 
feiioluj^To fantioiu Infantnlna, Juv($nia, adoleacoDa, 

Qnamquam «ecua nlmlaconcurreiitea conaopiae, expnfgi fQleqpt, nti: 
m€ta pro meuiaf mesura pro menturoj d^tu pro dentu^ detu pro eiortu^ 

Qnum Uterae: H» Ph^ Clif Tb» Pe, X, Z» T, K» W« apud, Komanoa 
non occurrant, eequitur in vocabulis peregrinUy aliia auppleri deberej H 
qDidem ubique directe ommittitur et scribitur amu pro komUf abere pro 
iMkre, erba pro kerbd, bMpite pro koipite, umeni pro AaMera; hinc: 

1* Ph perdit h et almpnclter acribitur , utl : purtmra ^to parpkprtit 
tpera pro epkaeraf Botperu^to Boepkoruf aut redditnr per «ipiratam f, uti: 
FUoMoga pro PkiloeopkUif tTidia pro PMtlia, FUippU pro PkilippUj eufomim 
pro et«»Aoiit«b 

X. Ch perdit h , et almpUciter acribiltuv nti : Criuimim pro ekristiauu » 
hraciu pro brMckiu, Caldea pro Ckaldea, eorda^toekorda, earte ^to ekfuriem 

•3. Th pariter perdlt h, et simpUciter acribitfr» ntl: tpataptoi^fditay 
teca pro M^eii^ Teologia pro Tkeologia, teatru pro tkeatrUp temeliu pro tkem^iiu» 

¥e, X, Z» in princlpio et in medio poat alias conaonas per.ainvlex 
t redduntur, uti: Strse pro Xerxe, Salmu pro PtalmUf tapa pvo %apa, 
punte pro punxe , tlinte pro ttinxet unte pro unxe^ inter vocales autem 
per duplex t redduntur, ntl: dutte pro duxe dnxitt ditte pro dixe ditit, 
Mrrttte pro teripte scripslt , Aiewtandru ^to^Alexandru , eotta f non eopta} 
pro eoxm^ 

T praeoipnt per at reddltnrt uti: Suiin pro 9|fl/ay purpura ^to^porr 
plHfrat marture pro martpre , eutoniu pro cydoniu^ pergiuru pro pergffru; in 
recentioribus etiam per t, quamvis non satis recte, ita Ulitte pro Ulgtte, 
Fitica pro Pkgtiea» dinamica pro dynamica, Caeterum in nominibus aclen- 
tias sigDificantibus consnliins foret, i^eca noinina eodem modo scrlbere , 
qoo latinl aoienty sclllcet: Pkpoieaf Ckpmia, Pkptioprapkia i Zoolopia, Ca- 
Uekitmu, Ptpekoiogia eie. 

K nbique per c redditnr nti: Cali pro Kali^ Crimea pro Kriatea* 

W per simplex r^.uti: Vienna pro Wienna,Vartavia pro Wartckovia> 

Nomina propria peregrinorum quaenon sunt latinizata eodem modo 

scribuntur, quo ipsl peregrint eoltVkX, ita: l4€ibHit%yWieland,New^on,Swiff, 

Boerkare, Voliaire, Skaktpeare, Routseau, Skeridak, Watkington , BurMe', 

0'Connel, Corneille, Camoet, Cereaniet. >. 

Mainscmlia literis eodem itiodo ntendum , qno In latino id iieri 
solet, scilicet: 1) in nominibutf proprila Deornni, hominnm/natio« 



4f «AntalyAls V'0o«li8« • 

ftanias^regionaitt, srmtuii» ftiCviorimi^ montkytt»' plaveinrom^ mensiam, 
di€4*iw, acientiarttm, ariiam, nti: MareUjf Aniomu^ Jmie,^ Venerep 
J^^nHtmf.Francij Oermmuip Ramay RenU, ,€kirpaHy Luna, Au^ 
g^^t^^. fl^nrnni^u , MaiemaUea, Piciura, SctdpHira^ Muaiea eXe. 

*' 'i ^^|^)« in Toeabnlia dfgnitatem ant manaei'sigififieantil>u8, nti: Im^ 
pemtdriulmperBiofi* CmeiUariti ConailiaHas^ Mageetratu Mag^i- 
atrataa , Prefectura Prie^tara. 

'* 8) "Iii prfneipid eofaovis propodtfdnii/Tersas, et i^l>8t panctam. 
'Int6i^p\i^(jtidn68 isunt eaedem quae in latino, seilicet •> Panctum 
:) c6l'6n ;) semieolon ^) comma ?) aignum interrogatidns !) exclamationis, 
tiiih^ Apostrophus ••) Diaeresis -) signum separationis; et eodem 
modo. jisdemqae locis. adhibentnr, prout in latino« nisi qucd comma 
ante relativa: qid,^ 9ue, et conjunctlonem:^ qup^ non ubique ponatur. 



» *• 



VIII. De Accentu. 

Aecentis aUiis est syllabamm^ alius ^ietionum, alivs sententia- 
rum; utf; ii«i ecU iffUe iUci,' now scis, qiiid dicis; hic anteeedens sen- 
tentia acct^ntum htihei ; ninffe forte , rihk^t Valde; hic poifteriordi- 
ctlo est accentu instruct^ ; Smini, prima syllaba. Hic tahtnm de ac* 
centtt syllabarum agemus , et quidem considerabimus vocabula absque 
omni variatione > nomina in nominativo singlilaris numeri, verba in 
prae^enti tempore^ prima persona singularis numeri^ additis tamen 
quibusdam notis de fleiLioiie et derivati^. , : 

Syllabae accentu instructae eUam simpliciter longae appellaii" 
tnr^qtiamvis accetftu destitutaenon semper positione ^^^^ sint in 
latino, quiapropter malaimus illas tcmcae , has vero afonae \o* 
care, ut omnem amblguitatem evitemus. 

. ,,., Hinc . praevii^. nptandifm, quod.. accentus, cum ^antitate non 
ait confundendus » et quod hie tantum de accenta prosalea latino sit 
sermo, qui accurate in lingua Romana observatun Sant vero- aecen- 
tas duo :') gracie, et ') acufue, praeterea ") circumfiexue, qui po- 
tius signum contractivum est. Gravis usurpattir in polysyllabis it\ i, 
yel f#^ desihentibus supra penultimam^ ad designandam vocis eleva- 
tionifm^ et communiter in polysyllabis supra ultimam^ |id indican- 
dam eam tonicam e«se ; tum in monosyUabis ad distinetionem faoien- 
,dam.. Acutus «surpatur in polys jUabis, et iD.disyUabis in: a,e,o, de- 
ftii^entibusy «^d indicaindum tonUm et simul vocis modificationem. Cir- 



De AccenliL ' 48 

cimiflexiiB vero Untliin ad eyHabernm contractionem indicandam nemv 
pator» pronti in Terbia Tidebiinns. €aelemm..mono«jiiaba et*diaylf 
laba, quomm accentns pennltimam occnpat^' non aemper notaiiMPn*^ 
nos Tero in hoc opere, ubicnnque operae pi^tium exlatlmabimna> 
noD ne^ligemua. 

Praeterea de accentn aequentia nptanda: 

1) Diphthongi propriae supra anteoedentem vocalem babent ac» 
centnm, uti: dau do, stau ntb» meu meus». noi. noa, euru eunur^ 
tauru tauma. 

S) impropriae vero snpraaubaequentemyUti: UHaue titlo> m* 
taUMtu calceatus, urciolu nreeolns, fmsiiane paatio eto« 

3) Monoayllaba accentn praedita sunt^ nisi fuerint endltica, 
nti: fa (ac, da da« ^ dic, du duc, noi nos^ voi vos, trei tres eto* in 
scriptura vero non notantur ^ nisi ad distinctionem faciendam. 

4) Polysyllaba, quorum penultima geminis consonantibus prae- 
fixa est» in* genere supra penultimam habent apcentum, uti: arpM^ 
arma, «a;7e«/rtfcapistrum, vesHmentu vestimentum. 

5) Disyllaba in genere supra penuUimam habent accentum, iiti : 
ffrunu prunus, paee pax> fumu fumus^ mutu mutus, tacu taceo , lupa 
lapa, tempu tempus, ^ec/i#pectus, mesa niQnB^,eediu sedeo etc. nec 
]iaec solent in scribendo notari propter universalem regulae vetitatem« 

6) Trisyllaba primitiva supra antepenultimam solent habere ac- 
centum, uti: numeru numerus, eSminu semino^ pulice pulex^ sicilu 
fiicilioy /i^»f ca persica , imini homines, cdpite capita, pectori^eC' 
tora, arbori arbores» judicu yjL^ico , cogitu cogito^ iimidu humidus, 
ficere facere , ponere ponere ; nec haec solent in scribendo notari. 

« 

Exceptionem faciunt ex 4.> 5. et 6. verba in praeterito perfeclo in- 
dicativi et imperfecto conjunctivi, ubi accentus ultimam syllabam occupat : 
nti: canthi cantav!» cantti cantavity perdh perdidit, sentl sensit» lautlKi 
laudavi, laudd laudavit» tack tacuit, batu batuit, audi audivit, numerA nu- 
meravit, judicA Judicavit^ semind seminavit, cogitd cogitavit etc. tum re- 
llquae terminationes verborum et praecipue derivata> quae communiter ac* 
centum supra pennltimam syllabam poscunt, uti : laudhmu laudamui^ y pe* 
dhnu videmns^ jvertm» perimus , fuffkmu ftigimus, muthtu mutatus, piaeittu 
placitns, vendhtu vendltus, impartktu partitus* Haeo omnia ad probe di- 
gDoscendaa superioribus, accentu ublque notabimus, uberius vero in con- 
jugatione et derivatione disqnirentur* 

7) Tetrasyllaba, Pentasyllaba et Hexasyllaba cum aut deriv^ta 
ant composita sint, tum a flexionis aut deriv^tionis terminatlone « 



M Analysis YOealis. 

Ium Tero a partUmfy qoiiins constant dependeanl, pro liaram rations 
aoaeiitani[liai>eniaupra.anlepminltimam, ^ti: sehiiieu silvaticuir, aat 
peBaUimam, uti: Jurameniu juramentum, aul oltimam» uti: cm^ 
jwfffiaffa dommnnioavit, 

8) Composita habent commnniter accentum supra radieem prin- 
cipalem» uti : cotnprendere compreliendere, percipere percipere^ prth 
cidere ^rocedere , mda^fua potat» «d^fina coo(p*egat, colligere colii* 
gere p hUeUegu inteiiig/) i inierrhsu interrogo* — Supra praepositio- 
nes occurrunt: cimperu emo, apperu defendo, t in/y^rff Himpero , eip^ 
/Mfiifiooopperiaf ednwconsao» dneocru consocery eimipuiu com* 
putOy eimmeiu a^deo, eupperu offendo* 

9) Enclitica non habent accentomy talia sunt Pronomina: mi 
mtbi, ti tibi, ei slbi, li ilfi, m nobis, rt vobis, le illis, me me, te te, 
ee se, nenoa, ve\oa, /tillos, /«illas, lu Wlvim, /a illam , et Verbam 
auxiliare eu aam, auni, e est, uti: da^nl, da mihi, na^ da, non tibi 
dat , ee cade, opportet» me vede, me videt, rogu^, rogo te, dandur 
mp4u, dando mihi iA^dandu^^Mu, dando vobis \^,nu e bene, non est 
bene , nu eu eingulu, non snm solus, epone^le quo nueu^a casa, die 
illis quod non sim domi.- Efficiunt vero enclitica, .ut vocales praece- 
dentes semisonae,fiant plenisonae , uti : egu eu, ego sum, ellu e, ille 
taX, ellieuy illi sunt^ r^ili-fo^ vides iWnm^rogu^te, rogo io^Oudindu-^u 
audiendo illum; imo si bina sequantur, ipsa praecedentia plenisona 
redduntur, uti : da^-^mi^lu, da mihi illud , nu^ii-lu da, non tibi illud dat, 
nu ni^laface, non nobis illam facil, nu piF^evende, non vobis illafl 
vendit. 

Propter accentus defectum^ dum ipsa enclitica sententiam inci- 
piunt, quadam auxiliari vocali, e rauca praeposta sibi, efferri coguntur^ 
uU: midice, dicit mSti\,eueaniioeu, sum sanus, e mariiaia, est nupta. 

10) In constructione vero: ArticuIuSyPronominapossessiva et 
demonstrativa, Adverbia et Praepositiones simplices^ tum Verba auxi* 
liaria non habent accentum, uti: iupu^lu lupus, lupts^ui lupo, lupi^ 
U lupi» cu lupi^Uy cum lupis, denU^U lupi-^oru, dentes luporum, frale 
meu, frater meus, parenU mei, parentes mei, t» oaea, in domo , su 
mesa, sub mena!k,pre ealle, per viam, nu lu connosdmu, non cogno- 
scimus illum, eri abemu cenatu cu irei negotiaiorU, heri coenavimas 
com Iribus negotiatoribus. 



V 

De Accentn» U 

Etiam hte dlctione« reddant praecedentea vocales plenieonao, prae« 
cipne Artieuhia etPronomina, uti: ami^i^ii homiac^^ campu^tu cai9pU|/V«/i 
mei fratrda meiy soru mea ooror mea« 

E^c ob cansam aolentmuHi enclitica^ et ita arti^lttm, etiam prae- 
cedentibus Tocabulia si^^no separationia -) aut plane aimpliciter allii^arey 
qoamvis nulla cogantur necessitate» aed inauper vocabula confundant et 
6608001 obscurum reddantf analysimque difflciiem faciant. Noa in decursu 
operia, separatim omnia producemus, aut ubi consultins fore putabimttsv 
sepantionis signum Interponemns. 

Be accenttt adbnc notaii ilieretttr, qnod sicut' To^Miles sabseqnentes 
proDimciationem praecedentiam mutare soieant, et immutatis illis, tota pro* 
mMo muCari oportety ittf immutato acoenta pronnneiatio mb tantum 
niloi rocalls^ 4Upra iquam acceQUis quiescit^ sed ne/qnidem reUquonim, 
eadem oianere potest, uti; vediu video (e est olHusum)» vedi rides C^lan^ 
m)f nde videt (apertum^ 9 Tedia videat Cclarum) , vedentfu videndo (ite* 
rom obtnsum) 9 eaicu calco (a est clausum) j ealca calcat (clarum primnmf 
wcundum obtttsnm) , ealeandu calcando (prlmnm obtttsttmy secttndnm verc 
nacom), ealchtu (primum obtnsttm secundam clansamy « vero semisonam)» 
caltaHrn (primum et secundum et ttltimum obtasum, u autem clamm ple« 
DifODum), jocu Jocor» ludo (0 est clausum), jSce ludat (apertum)» j6ea 
iQdlt (clarun^) , Jochtu lusus Ceffertur ut «, a vero est clausum) , ioeathrim 
loioriufl (primum o ut ii,'secandam est claasomy a rero obtusum), joem^ 
toria luaoria (nnnc secundnm o est clamm) , poreu porois' (est o clavsaflft)^ 
mceUu porceUos (factum est u, e vero clattsttm) 9 poreella porcelTa (o man- 
<it V, e vero clarum factum est), Domimu BoibiAiis (0 est clattsumf i fere 
mQtuffl), Dominica dominica (0 factnm est n, I primum claram plenlsonamy 
wcQDdum obscunim semisonaih), et plara aUft n ore.Magistri diseenda. 

SECTIO SECUNDA, ..,.:;.. 

AMAliTfillS TCRBAIiISo 






Analysis verbalia aut vocabaloram «iye dictionum Variftti^nem 
^^^Flexianem irkx^Biigzi, aut DerivaHanem earam explicat» aut Aa* 
Bique dmpoeiUonem earondem docet ; de singulis, facta dictionom 6U 
^wione, ordine agema»« . 

Dictiones sermonem iM^natitaentes vei ad inlegmm proposiiio* 
num sensum reddendam per se aptae sunt, vel vero ad alias aretins 
conjaijrendas , aut earttm .sbnsam propius determinandnm servinnt| 
qnamm iUae Priinariae, liae vero Seeunduriae appellari possanl. 



4A Analyiiis verbalis. 

D£ PRIMARIIS DICTIONIBiUS.' 

IHctioneB j^Hitiariae, sea paHes orationis cardinales/Tel ipsa 
objecta, cum eonim hotis, vel objectorum atatum exprimunt, qua- 
propterin duas. clas^es abeunt^ quarum illas DenonUnatiouea, has 
xwQ Praedicationes vocabimus. . ^ 



^ •* • • ■> > 



D.ENOMINATIONES. 

-«fc |., #• I ' . .< r • ... .. j .. •• I • 

; • Denominationes^paviter, aliae objectaJpSa, vel ol]J6Cb>rum no- 
tas, absolute dentotanf ; ^aliae vero nisi seeundumrelationes/iil qni* 
lf(is toqnens , sibi talla objecta respectu sui repraesentat^ expdmunt, 
Superiores Nomina. inferiores Prononrina dicuntur* 



• « i 



.',»» •t*'t\> t > ' • ( 



DE NOMINIBUS:; 






Noniina aut objecta per se sttbsistentia^ aut tantum not^s certis 
objeetis ^onvenientieis Jivcliflant ; ilLa vociatur . nomina SuManHta^ 
haee vttQAMecHWi • * . . 

...i . .. »B' NOMmiBVS SUBSTANTIVISi 

' ' ' ' i 

♦ »';!«'' • ' . > .. • itiifi.i.i , > • .' *» • •' . , I «. .. , . X % 

I. De ipedebiis SabBtantivoruiDk 

Nomina Substantiva sive sunt denominationes rerum aut indivi- 
duorum in natura i^efea Sxistentiam/ stve certarum representatio- 
num, quae^' tantummodo cogitari possunt tamquam objecta re ipsa 
existenti^;ita4 licjpn^i^ f^oncreta, iktQ^lsaiievixAifiiMcta. . 

A) Nomina Substantiva concreta, aut obj'ectum simplex^ vel in- 
dfV}9truM*^^a 'linicinh existenr^ absque ulteriori extensione denotant, 
sM iHtegft^am classem inOlTTduorum'pliira'sigiia cbmiliunia habentinm 
d^isigi^antv^riora-audtunt nomina Proprki, posteriora homina Com' 
munia slve Appellativa^ 

-< :,;^.I, Nomiiia/VDy?riia kiia stfnt {tersonarnm^ uti: JUarou MaLVcus, 
Ps/rti. Petriis:> AnioiUu Antonius^ AureUanu Aurelianus^ Jtistu- 
iiMMM#:JustiniaBtt8| aiia Deorum, uti: «/i^tie Jupiter» ^erefirju Mer- 
curiusy Fra^re Venus^ F««/a Vesta; alia refl^ionum , aU: India, 
Persia, Dacia, Germania» Sicilia, ^etia; alia civitatum, uti: 



I>e ^gmvfe SvbstaiiHvoftim. 49* 

Rma, Vlpia, FtoreriHa, Parin, CluHu f alia martiiitf/ ttli: 

AdriOf^Ponhi, B^sporu, jlfeifi/itfrrmtay mai^ mediterFarfeUm; alla 

fluyioriiin, uti: Senu Rheima; ii»/iri» Ister; Tagn TAgfkB; Sdrwtbt^' 

m; alia montiiim, nih Apennini, CktrpaUy^Xmu Hjlemuil^' faum^ 

Taanifl; alia mensimn^ uii t-Januatiu, Februariu^ ItlarHu/Aprile y 

Mmu, Jumuy Juliuf Mv dierum, nti: LuniayMmrHa, JUercurtay 

Jmiaf Veneria, SaUu^himi 41ia ^Mtoram; atit Rosalia, tfletiifkiy 

Baceaumiia y Paeeii ' aliflC' >pian'ataram , ntli tfranu, Gererey^ Pnl^ 

ladey .Luma^ Lueeferu^^^ Soie^ alia diveiraeMMi-operiim arttcuM^i* 

Qti: Iliade Iliaa, Oduesea Odyaaea, Eheide Aeneis.- i' '•'> >*•/>» 

n. 'SU>minsLAp/peUatip0 aiut clwem iMividuorum plfra^iiBigii^ 

coiiu&mua.)»4b^qjUttm «dMiplute indicant«.ML9lMri9Teiiiiat>ptira<lli»ttmii: 

praeiupp^uiit, priorai,aenaq,.atrieto ApfieiMiPftt^dkmlUkti, md^eivii^i 

mu b^inoy ariore arli^.|9i^in« HNiiiuaj.^am.diimua/ emmp t^ \whn 

ju«, rff^€ ^ypJl^es^ frfm: riyiNtLi poateripff^^iV^i^^liu^urt^vaJkdaC^fe 

kcHva, qi)^ .plura . indiyidiia» eiusdeni .geiMriib lamquam . tqtiuii^ . 4<f^. 

aigQaiU^.uiji; 4;iuif^te ehri|a$i^> Airiita tamaV «npi»0//i'.exeirottq^yjiiar 

^^^4ti,0:K /lamtiHa fauM^iay }fiUffn4u { cumila « r if#f <e6lf«^xi|09Maaii! 

vel SXJfiiftiiiiff^^ .4iiaQ:iA0D..fodividiia, 9ftdf(iiial«Qiam^M»i(rmi«itia9 

qaaQjtil<|iiaMd9nQta0l,.iiti:,i4il«*tt;aurum, axgmtu u^ff^Xm^^pbm^ 

£9 ffoiiiina8ub#l«vMm(^Mafita» auiit>itatt4^nfi(ae/€j^^ in 

nofltra repraeeentatione existentia, niinir[|m4I«pr<)piriHMi|Qf fireiruiilftl 
existentiam , durationem, actionem vel passionem^ tanquam aliquid 
reyera existens indicant, uU: homMeY^iMikil^^Mi^hhit^^ 
iiJ^:tfAliitas^ 40iiriiAt«<pu«t-itia> jtfvMUir; ^/tfin/m msi\iA,ipaHu 
spatiQmy r6Sii«li9iMrVroj|aiio^'* bratlo / lin/e/iMKoMt^iliteliaelaav^^itftfitai 
yiveodimMMvM^lta, Hiq^MM^ t^ristitia, 'vMiiAptvlrtua!,'! MTJIriilia soibmM/ 
creifefi/iMfides, ^^Mlj^a-pall^ pttlciiriudui;<I ^v-^^v^'. 

II.» Dte g^taer* Sabrtafttifvi^^ o» rif.i ri«< -r 

Gkmera sunl.duo^^ latiM^wftrifim scili<wt'et>/^0m '*« 

il) Ratione siirnificatus Nomiha Substahtiva '^iuit : •'''"" " 

I .*I<.<A> < •• » . ..lll • J. ... 

LM^scuUna, qua^e jyJ^-os, aut inu9evfl^;jBive^<;cci?jfalip^^^ 
«olammodo..destij|iatQa, disnQtw^, tum np^i^iiHnaiPopiill^.runjbiufM^ipV^iAm. 
masculorum, ventorum, mensium, multovumqtte>.moiitiumv fluvi^runi 



49i AnalyiiiA v<«r.feikiln. . 

ei ^fborQin» i|ti: Saturtm Ssdurmn, Joue Juj^iUiV , Mar^ MBvtUB , 
Aprianu Aprianus, /r«fo- frater^ negoHatoriu n^oMvXov , molariu 
i^alUcirr knpenatoriu impQratory. Romaim Romanus, Franeu Fran- 
OVfj».&0/<f Gotha8> Sarmaia Sarmata,, &rfctf.Oraeca8, Germanu 
Qerfi9aDua» ^fjj^/ifr AngJas^ /mrtf taarusira^atft^ caballas» iDerru 
v.orrMy, p^rveee vervex^ ei^i^ eurua ^ aufitru afiater , ^oitf Maiua » 
•fwnirf^ J[ii|ii va» JuHu JaUiu* ^t^j^/i» Augaataa» Oiumpu< Oly mpua , 
Eism Haaiiuisi. Qar^patu Carpathoa, DmimbiuI>9Xiv^vjm,, AmiABhe- 
i\Q9ji)4ifrri<iV Mari4««Hi» l^riiliM prap«GB« mdm iiialaa,.;ierif'piruB, 
eereeiu ceraaua.. . •■/ iA»-... :> :- 

> 'il/ V^oeminlna^ quae fbeminfia ant mtineta aive octiapationea 
iiifili»rlbaa' propriaflr deiiignaiit> tum tionliha animalium foettainiltf^mm, 
Nif|^onaM»^'inMaiiini>> dieramt 4nullatrifnkfU^ ti^bium fit 'f^taTum^ 
ufir'F^»«i0i^'Venus)''JBfto0^tfa Minervi^, '4fori^ Maria^ MKlli^ mu* 
lior >^ ^m '80)^or; ^^ '^ntitus , consuiMk' fb«m1na Btem ; oiftetriee 
obkieHStiiLjihmetetrM immtvtxi eifua tiq^fi; i^e^a ^^^ gallina 

|{ttinnav'|jir(r ovii^y ^0M9EMtWli'«aprea I MHropdE^o^tt , €?enMmia'Gev' 
maiii#V-//«lliii';ttaMa> ''Dill^ltr^Dsiciav^ CWiiiptfiiib dlimpania;'<Obr9J«0 
e^tMy'DmtLie4l^^mitiiitk; LmUalMnAii''dioU'^Mitrn^^UikiMe tfiea> 
JM^i^lra Wrc«tftt ^^n y Jouia Jotia^ di^a ; '- Veneria^ VkrvMii ^fea , 
AmM Bdftfa, 4^V4D^Htf]|, tFt^fiiMTi^iUi^» *>tl^«i# Athemie^CbfoftMr^ 
Colonia^ Cartagine Carthagoi* ' UrHc^ Dmicay :&uhw(tiia CtteftrMta etc, 
)'Caetern«ii*amb|te^alB'reguhi<» MAtaii^paititnitar exceptioitea^qfuae 

tamerae^a^ibua tolkmtitn - > > : 

. . .,.,.,... ... ., . f ■ . ♦ * •', 

. >MV.^I* .Koiniiia in .i».\df^riiieiitia aont foamintiil fii^iieriap iw&^. rola 



tj6ilki^v^ta^m'lieA0jUnm*JiMsm.$ /)Mr'i»0:*paln|a^:^Mfo nt!tiimi% v^ngoUa. 
vitgnbD^ ;<«ra^iQei:a»}ntfaf4a\VBibrtameii^:^p^jpiAbi^ MrMM uaareiiia, 
bucca buclia#i iHalMf nlkiMUUv^toiii >riMa»v «ii^^wMi «afittAtelav v 

Respectu A) excipiuntur hinc l.Subatantiva vlroa aut ftmetioiiea vi- 
ria aolummodo c.9nff|iA(^i|fiflf'^aigiN|Btifk» .^im #0mlna j>opulorum » uti: 
Enen, Aeneaa^ AtMttagora Anaxagora» Papn Papa> popa popa, tata tata , de^ 
*pota deapilta^vfuoiMlicnSffetmijBfm., frm^m^ulA^ if^eta poetay aioiMi^M mo- 
narcha, costuopoUta co»mopoliXa* JBpiroia Epirota; PertiiVevan,.Geta^^tAj 
Sina Sina^ Sarmal^ Sarmata etc* 

^* " ' !8; Subslantfva brlgitfcf gfraeca in «1« illi: cliina clima, poemA poema, 
^isma-i^t\Bva9ii epiffma^iiXinih , tema thema/f^oreai/i Ih^oremay problema 
pnaManiay ifi»<fe«i«jdiaderoa ctc. . 



De genere filabstaiitivornni. 49 

II. Nomina in e desinentia retinent genas latinttm^ quapropter sant 
a) masealina: cane canis, dente dens, folle follis, fonte 
fond, lepore lepas^ monte mons^ pafente parens^ pariete paries^ 
pantice pantex, pectine peeten» pesce piscis, ponte pons« pulice 
pulex , san^e' Bangms , serpe serpens, sole sol, sorice sorex, ventre 
venter, verme vermis, vervece vervex, vulture vaitar etc, tara 
concreta in oHe^ ati : carbone carbo, titione titio^ calcione calceas , 
cothafnas, sapone sapo, pauone pavo, pepone pepo, capone c^li^o , 
etc. qaae altima etiam: calcionu^ caponu, pauonu, peponu, sor' 
pmu scribi solent. 

Excipiuntnr 1» pnne panis , tale sal > oste hostis > exercitus , ordine 
ordo, passere passer, avis, pulmane palmo> aplene splen, pulvere pulvis, 
me axi«9 lapide lapis, rore ros^ einere cinisy mae rudis , ftine funis , colie 
collis, calle calliss nam snnt foeminini generis, quamvis in latino mascu- 
lina sint. 

H^ Abfltracta in ore; uti: sudore sudor, tnucore mucor> langore lan- 
fuor, onore honory flore flosy colore color, putore putor» vapore vapor, 
nmore anior> recore frigidum Ctempus); sapore sapor, odore odor etc. quae 
prout apnd FrancoS) Ita apud Romanos sunt foeminina» 

b^. foeminina: carne caro» elaue clavis, cor&e corbis> cruce 
erux> curte chors, aala, eervice cervix, euie cos, fame fames, 
frfmte frons, gente gens, glande glans, lente lens-tis, lende vel le^ 
dine Iens«*dis, grandme grando, margine m^Ltgo , imagme imago, 
mente mens, morte mors, nocte nox, neue nix, naue navis, oue 
ovis, pace pax, parte pars, pelle pellis, patude palas, salce salix, 
veste vestis, Htsse tassis, secure secaris, vulpe valpes, voce vox, 
vaUe vallis etc, tum abstracta in one, uti : rogatione rogatio, preces, 
intelleciione inteilectio , inclinatione inclinatio, inlerrogatione intes- 
rogatio, paesione passio, devotione devotio, occasione occasio, 
emmissione commissio, deserlatione desertatio, vanitas, spurca^ 
tiane spurcities, inqainatio> peritione exitium, plecatione submissio , 
stricatione destructio etc. tam abstracta ex verbprum infinitivis de- 
ramta, nti: plaeere delectatio, potere ^ol€stSLS , vedere visio, etdti^ 
nare congregatio , ducere ductio « sentire sensas ; tum derivata in : 
UUe, tute^ uti: sanitate sanit^s, bonitate bonitas, societate societas, 
wtute virtus, servitute servitus, directate justitia, grauitate gra- 
vitas etc» tum terminata in itudine, quae ime prenanciantar, ati : ma^ 
critudine macritudo, acritudine acritudo, lungitudine longitudo, mul^ 
litudine multiludo etc. \ 

4 



4 

4 



w 

50 Analysis verballs* 

c) Quae in iatino neutruis generis sunt, fiunt comniuniter ma- 
sculina, uti: lacte lac^ nome nomen, essame examen, carine car- 
men» lume lumen etc. quamquam magis foeminiuum petant: mare 
mare, mele mel, fele fel; imo etiam: culme culmen^ lume lumen, 
mundus , legume legumen ; tum etiam latere vel latsre latus , ^e^ 
eale secale* 

« III. Nomina in o desinentia sunt admodum pauca, eaque tan- 
tum nomina propria graeca, quae masculina sunt, si viris tribuantur, 
ititi: Apollo Apollo^ foeminina si mulieribus, uti: Saffo Sappho» Clio 
Clioy Cloto Clotho , Calipso Calipso , tum eco echo« 

IV. Nomina in i desinentia sunt tantum: di dies (indeterminate) 
tum nomina dierum septimanae, uti : Luni die Luiiae, Marti die Mar- 
tis, Mercuri die Mercurii, Joui die Jovis,; Fl^itm die Veneris . (pari- 
ter indeterminate) , omniaque foeminina 5 masculina sunt nomina ur- 
bium in plurali, uti: Parisi Parisii, Bucolici ai\t Bucculesci Hi- 
lariopolis, 

y. Nomina in u desinentia sunt masculini generis, uli: annu 
annus, ^mrii^ brachiiim, 'c^rrif cervus, domvnu dominus, edu hoe- 
dus, focu focus, ignis, gelu gelu, jocu jocus, lu/pu lupus, mustu 
mustum, nfinitfr» numerus, omiihomo, /lec/ti pectus , rifni rivus^ 
somnu somnus, tempu tempus, ursu ursus etc« 

£xcipe : soru soror^ noru nurus, quamquam dicatur etiam soruy nora, 

' III. De Variatione Substantivorum. 

Nominum Substantivorum Yariatio triplici modo fieri solet; sci- 
licet per genera, et vocatur Motio^ aut per numeros, et dicitur JlfjBi* 
tatio , aut per casus, et appellatur Declinatio^ quibus adhuc ^//e- 
ratio, quae tamen ad Derivationem pertinet, et per Auctionem et 
Diminutionem fieri solet, addi potest. 

A. De M*otione Sudsiantivorum. 

seu de formatione foeminini generis ex masculino, 

1. Nomina Substantiva masculini generis in u desinentia, formaiit 
foemininuhi genus mulandO u in a, uti : 

masculinum: . foemininum: 

Dominu, Dominus, Domina, Domina, 

cinu, vicinus, vicina, \icina. 



De Variatione Snbertantfvormn. 



51 



mascnlintim: 


foeBi 


Lininum; 


CrisUanUj 


Christianus , 


Criatiana, 


Christiana, 


paganu, 


paganus , 


pagana. 


pagana , 


Romanu, 


Romanus, 


Romana, 


Romana , 


Germanu^ 


Germantis , 


Germana, 


Germana , 


Ciganu, 


Cinganus, 


Cigana, 


Cingana, 


mcru, 


socer. 


socra. 


socrus , 


eognatu. 


cognatus, afiini«> cognata. 


cognata^ afifinis. 


fim, 


filius^ 


filia , 


filia, 


pim, , 


filius baptism. 


filina. 


.filia baptisnuiUs. 


filkstru. 


privignus> 


filiastra. 


privigijft. 


nepotu, 


iiepos> 


nepota. 


neptysk, . . 


fanHolu, 


adoleseens ^ 

• 


fantiola. 


virgo. 


fKfiUu, 


pupiUus, puer. 


popilta. 


pupilla^ puella» 


capriehi. 


capreolus , 


eapriota. 


capreaj 


pUeUu, 


vitulus , ' 


vUetta, 


vitula, . 


juuencu. 


juvencus^ 


Juuenca, 


juvenca, . 


agnettu, 


agnns , 


ugnetta. 


agna , 


lupu. 


lupus. 


lupa, 

• 


iupa^ 


ureu. 


ursus'. 


ursa. 


ursa. 


serru, 


servus^ 


serva. 


serva. 


^eapru. 


caper^ 


capra, 

r 


capra. 


natu. 


natus, 

• • 


nata. 


nata etci' 



2. Nomina' masculina in e desinentia formanl foemininum more 
Graecorum in eesa, uti: * ... 



Prtncipe , 


Princeps, 


Principessa , 


(Principissa) 


Oomite, 


Comes, 


Comitessa, 


CComitissa) 


Barone, 


Baro, 


Baronessa, 


(Baronissa) 


Preitu, 


Sacerdos , 


Preitessa, 


(Sacerdotissa^ 


Judice, 


JujleJILj 


Judicessa, 


Judicis uxor. 


mare, 


mas, sponsus^ 


maressa,. 


sponsa. 


ospite. 


hospes , 


ospitessa. 


(hospitissa) 


poeta, 


poeta, 


poetessa. 


poetria , 


pauone, 


pavo. 


pauonessd. 


pavo foem. 


teu vel leone, 


leo^ 


ieonessa. 


leaena etc. 



4» 



gg Ana4y8i« vepbiilis. 

3, Nomina masculina in tore formant fQemininam in triee^ tttt : 



Imperatore, 

Ambaeaatare, 

Actore, 

venatore, 

cantatore, 

bellatore, 



Imperator 
Legatus , 
Actor, 
venator^ 
cantator , 



Imperatrice, Imperatrix , 
Ambassatrice , Legata , 
Actrice , 



venatrice, 

cantatrice , 

beUatrice, 



bellator, 

aut more Graecorum in eaea, uti: 
Doctore, Doctor, Doctoreeaa, 

negotiator , 
professor ^ 
gubernator^ 
pastor. 



\ 



ne^tiatore,* 
profeseore, 
gubernatore , 
pastore,. 



Actrfx, 
venatrix , 
cantatrix , 
bellatrix etc. 

Doctoris nxor^ 
negotiatrix , 
professoris uxor^ 



negotiatoreesa , 
professoressa , 
gubernatoressa, gubernatrix, 
pastoressa, pastoris uxor. 



Nota. Ex Subfltantivis in ore msigia cst in usui forma adjectivi in 
oriu , quo in casu foemininum genus Uben«u« formatur in oria aecun 

dum 1., uti: 

Cttllatoria y 



callatoriu i 
vefflatoriu % 
lucratoriu ) 
servatoriu , 
auditoriu 9 
consutoriu. 



viator^ 
Vigilator , 
laborator , 
servator, 
auditor, 
consutor^ 



veglatoria , 
lucratoria j 
servatoria , 
auditoria , 
consutoria, 



viatrix , 
vig^ilatrix , 
laboratrix , 
servatrix, 
auditrix , 
consutrix etc; 



opili^nis uxor, 
sutoris uxor^ 

consiliarii uxor, 
bubulci uxor* 



4. Nomina in ariu desinentia formant foemininum secundum 1. uti : 
consiliariu, consiliarius , consiliariaj consilarii uxor, 
pecurariu, opilio, pecurarid, 

calcionariu, sutor, catcionaria, 

aut more Graecorum in essa, uti: 
consitiariu , consiliarius , consiliaressa , 
bouatw, bubulcus, bouaressa, 

Nota. Ridicula sunt illa plebis in itia , uti : porcariHa pro porcaria 
ntlporcaressa, subulci uxor, vel plane augmentaUva in onia, uti: turcu 
turcufl, turconia pro turca, tanquam dicerent: siriffoniu, magus siriponiaf 
aaga, striga, quod tamen aiiter se habet. 

5. Irregulariter formstnt foemininum genus sequentia: 
tauru, teurus, ,' vacca, vacca, 

caballu, equus, equa , equa, 

verru, verres, scrofa, sus foem. 

vetvece, vervex, oue, ovis. 



De Varittione SobsUntivoram. 



S3 



ciUtt, 


felis masy 


wafto f 


fetls fbdm. 


§Mu, eoquosiu 


, gallus. 


gallina, 


gallina. 


harhidu, 


mas» 


muliere , 


mulier» 


mariiUj 


maritas. 


•^ uesore, 


uxor, 


terUf 


vir. 


femina, 


foemina , 


maseulu. 


maacalua , 


femeUa., 


foemella. 


tata, 


UASLy 


mamma, 


mamma , 


patre, 


pater. 


matre, 


mater , 


frate, 


frater , 


soru, 


soror f 


generu, 


gener , 


norW, 


nurufi, ' 


regt, 


rex. 


regina, 


r.egina. 


jmtene, 


juvenis , 


vergine, 


virgo, 


cane, 


canis. 


cateUa, 


canis, foem. 



6. Daotiir praeterea Domina» prae^ertim animalium, quae anb uno 
genere^anaque terminatione utrumque aexum exprimunt, quae ^raeci 
Biwoifa appellant, uti: lepore \&pi%i eat maaculinum et desi^nat et 
marem et foeminam * vulpe vulpes , est foemininum et utrutnque se- 
xom denotat , sic et|am avium nomina , uti : cortu corvus , vulture 
vultar, rondincUa hirundo« turturella turtur, sturnu «turnus, co* 
tumiee cotamix. . . 

7. Nomina arborum in u desinentia sunt masculina, fractuum au- 
tem foeDunina^ et fdrmantur a prioribus mutando if in a^ uti: 



punu, 

peru, 

muru, 

peraicu, 

cutoniu, 

ceresiu, 

tnsinu, 

nucu, 

aueUanu, 

castaniu^ 

quercu, 



pomas^ 

prunus* 

pirus, . 

murus» 

persicuB, 

cydonius, 

cerasus» 



poma , 

pruha,, 

pera, 

mura , 

persica,, 

cutonia, 

ceresia. 



r • 



cerasusaproniana, vtstna, 
nux (arbor) , nuca , 

avellana (arbor) , auellana, 
castanes^ C^rbor) , castania , 
queroas, facit glande, 



pomum , 

prunnm, 

pirum 9 

morum , 

persicum» 

cydonium, 

cerasum , 

cerasum apronianum 

nux, 

avellana , 

castanea, 

glans, 



Invariata manent et utrumque significantj meht^ nfiXoif, malus et ma- 
Uun y ^u ficos > cedru cedrus. 



54 



Anlilysis verbalis. 



Hell^a Honiina, quae friiGtafl non arborum aed j^lantarum aut fni- 
ticum designftpt^ sunt radicalia, et plantas seu arbu^ta a se derivant, uti: 
fraga fra^uniy fragaria vel fragariu fragaria. 

Nota* A nominibufsi arborum formantur Substantiva etiam in etu, si- 
gnificationem coliectivam habentia^ uti: pometu pometum, prunetu' ^rttno^ 
rum hortiis ,"hucetu nucetum^ fagetu fagorum silVa , ' o/tre/» olivetums mH 
haec ad d^rfvatlonem pertinenl. ' > • 



, .,. I 



«iv 



B. De Numeris et Mutatione Suhniantivorum* 

Numerus est dnplex^ nempe singularis^ quum persona aut rea 
singula denofninatur , uti : omu bomo , cane canis'^ vasu vasum ; et 
pluralis, qiium plures pers^onae aut res exprimuntur^ uti: omini ho- 
mines, e^ni.canes» vase vasa. Formatnr autem pluralis nnmerus a 
singulari secundum sequentes regulas: 

1» IVomiiia in a desinentia foeminini ^^trlA ititiieM a *in e, 'Uii i 



. singularis. pluralis^ 

acia, ' acia^filum^ acie, 



arWj area, 

aqua, ' aqua, 
bucciha ^ b liccin a^ 
capra, capra, 
casay ., . •€asa/ 
causa. 



caus^, 

cellap 

cauda, 

corda^ 

cresta, 

corona , 

cucuta , 



cella 5 

cauda^ 

cborda, 

cristal,' 

corona^ 

clcuta. 



«I 



ane^ 
' aque, ' 
huccine^ 
capre, 
case^ . 
cause, 
celle, 
caude^ '^ 
cordcy 
ireSte^ 
corone > 
cucute^ 



singuTaris, ^ plUralis. 

ammay ' anima^coi*, ahtme^ - 
arma, arma-oruih/a^^m^^ • 
heltua f ' belfua , hetitiey - 
camesia, 'indusium ,- camesie , 
capriota, caprea, cnpriole^ 
castania, . castanea^ 
cepa, 



ceta 



cepa , 
coetus , 



eistema, cf sterna , 

eosta^ ebsta, 

crusta^ crucrta, 

cognata^ affihis, 
cupa, 



consocra^ consocms, consocre^ cursa^ 
domina, domina, domine, eda, 

equa, eque, 

factum , facte, 

familia , famiUey 

f e mella , famelle , 

fera, . fere, 

filiastra, privigna^ filiastre , filina, 

fimhra, fimbra, fimhre, folia. 



equa, 
facta, 
familia, 
femella, 
fera , 



facid', 

fahla, 

femina, 

feta, 

filia, 



cdpa, 
decipula, 
hoeda , 
facies , 
fabula, 
foemina , 
'puella, 
filia, 

filiabaptism« filine, 
folium, folie,^ 



castanie^ 

cepe, 

cete, 

cisteme, 

coste, 

cruste, 

cognUiey 

cupe, ' 

cursey 

ede^ 

facie, ' 

fahle, 

fermne , 

fete, 

filie, • 



De Variatione Substantivoram. 



55 



sinpularis. pluralU, 

f^rmay forma » forme, 

getnina, gemina , gemine, 

jocarelia, crepundia, jocarelle, 

UtfUy Htra, litre , 

hicta^ laeta , lucte, 

macina, macbina^ macine, 

murgella, margarila, margelle, 

4 

mareasa, sponsa « maresee, 

mura , mor am , . mure , 

muBca, mosca^ muecey 

nepola, neplis", nepote, 

noueUa, virga, nouelle , 

elia, olla, oUe, 

paUa, palea^ palie, 

pera, pirum^ pere , 

peraona , perso n a , persone , 

plectUy plexus, plecte, 

rota, rota, rote, 

rosa, ' rosa» rose, 

sagetta, sagitta^ sdgette, 

9coUC, schola, scole, 

sofiru, socrus, socre, 

spica, spica» spice, 

stetia, stella^ stelle, 

tahta, tabala^ table, 

turma, turma, turme, 

umbra, umbra, umbre, 



singularis, ' pluralis* 

furcella, fareilla» furc^Uef 

gena, gcna^ 9^^:t 

juvenca, juvenca, juvence, - 

locusta, locusta, locuste, 

lupa, lupa , iupe , 

magestra ,' magistra^ mttgestre , 

masseiia, maxilla, masseiiej 



mesa 



mensa. 



mese* 



ursa 



ursa 



urse 



terdia, brassica , vertUe, 

tinia^ Vinca, Tinie, 

tita, animaly vite, 

terba, verbum, verbe, 

terga, virga, verge, 



murena , miiraena], murene , 

mustacia , mystax, mustacie, 

nupta, nuptiae, nupte, 

oiiiceiia, ollula, oiiiceile, 

ora, hora, ore, 

penna, penna, penne, 

persiea, persicum^ persice, 

pipa, sugibuIum,/?i/9^^ 

pruna, pi;unum^ prune, 

rotiiia, rotula, rotiiie, 

ruina, ruina, ruine, 

sapa, ligo, sape, 

scrofa, scropha,* scrofe, 

spata, gladius, spate, 

ipina, spina, spine^ 

subia, subula, subie, 

turtureiia , turtur , turturetie, 

urma, vestigium, urme, 

unda, tmda, unde, 

.ustia, ostium , ustiie, 

vedua, vidua , vedue, 

visita , visita , visite , 

viteiia , vitula , viteiie, 

vitia, vitis, vitie], 

virgeiia, virgula, vergeiie eic. 



Nota. Nomina !n ia , dessinentia pluralem numerum semper In ie 
formant^ quamquam e non sat clare audiatur^paesertim in terminationibus 
ma et oriaj in quibus plane strictius observandumy nam secus ambiguita- 
teiQ parlunt, et foemina a masculinis aliter discerni nequeunt, uti: 



56 



Analysis verbalis. 



ginffuiaris» 


pluralis, ^ 


singularis. 


pluraiis. 


facia. 


facles', 


facie. 


fascia. 


fascia. 


fascie. 


teneretia , 


leneritaa. 


teneretiCj 


veteranetia , 


aenectusy 


vetereneiie j 


viuetiay 


vita, 


viuetie j 


tristetia , 


tristitia , 


tristetie , 


poteniia 9 


potentia^ . 


potentie. 


scientia 9 


Bcientia, 


scientie , 


sedentiaj 


' sesaio , 


sedentie. 


credentia. 


fides. 


credentie^ 


caldaria j 


ahenum^ 


caldarie. 


tepidaria^ 


tepidarium j 


, letfidarie. 


servatoria , 


dies festus, 


, servatorie , 


lucratoria j 


d. profestus 


f lucratorie , 


seditoria^ 


concIave> 


seditorie , 


prensoria, 


^detentio, 


prensorie. 


^LibenUaflfonnantpIuraleiii in i sequentta nomina 


Babstantlva 


singulari». 


pluralis. 


singtHaris, 


pluralis» 


alepa « 


ala. 


alepi. 


aurecla. 


auris. 


aurecli. 


barba, 


barba , 


barbi , 


bracca. 


bracca , 


bracci. 


braccina, 


cingulus. 


braccini. 


branca. 


pes aniui. 


brnnci. 


buoea, 


bucca. 


bucci, 


cada. 


cadus , 


cadi, 


camera , 


camera, 


cameri. 


cdnapa, 


canabis. 


cdnapij 


caramiday 


later , 


caramidi, 


carta. 


cbarta. 


carti , 


c^rta, 


certauieu , 


certi'. 


cena. 


coena. 


ceni^ 


cingla , 


cingulus. 


cingli. 


cucurbita^ 


» cucurbita. 


cftcurbiti. 


coma, 


coma» 


comf. 


dominica ^ 


, dominica. 


dominici. 


k 

erba, 


bei:ba , 


erbi. 


fenestra. 


feneatra , 


fenestri. 


fontana, 


fontana, 


fontani. 


formicuj, 


formica. 


formici. 


fortuna^ 


fortuna. 


fortunij 


fraga. 


fraguui , 


fragi. 


fuga, 


fuga, 


f^gi^ 


furca. 


furca. 


furci. 


gallina, 


gallina. 


galUni, , 


gieba. 


gleba. 


glebi. 


gingeua, 


gengiva. 


gingeui. 


gradina , 


bortus. 


gradinij 


gula, 


gula, os. 


guli, 


iberna , 


biems , 


iberni. 


judicata. 


judicium. 


judicati. 


lacrima , 


lacrima. 


lacrimi. 


laudap 


laus. 


lattdi , 


iingua. 


lingua. 


lingui. 


lumina, 


lumen , 


lumini. 


lund. 


Innd, 


luni. 


mana , 


manus. 


mani. 


manica, 


manica , 


manici. 


mentiona^ 


, mandacium,ii»6ii^'oiif^ 


mStula, 


scopa. 


metuU, 


merenda. 


merenda. 


merendi. 


mola. 


mola. 


moli. 


nuca, 


nux, 

* 


nuci. 


palma. 


palma, . 


palmi. 


parecla, 


par. 


parecli. 


pedica. 


pedica> 


pedici. 


petra , 


petra. 


petri, 


porta. 


porta , 


porii. 


preda. 


praeda , 


predi. 


predica. 


praedicatio,/9r«dk'iTt^ 


pulpa. 


pulpa,! 


pulpi. 


pulla, 


penis , 


ptMi, 



De VariaUone Snbstantivoniinu 



67 



nn^tOmris. 


'pluralii* 


gingularis. 


pluraiis* 


fMca, 


pyxis ignii 


.jmaei, 


ripa. 


Hpa, 


ripi. 


sarcina, 


Mrcina, 


sarcini, 


eeala. 


scala. 


seaU, 


sera, 


vespera^ 


seri, 


aeha. 


silTa, 


selvi. 


terra, 


terra. 


ierri, 


ungla. 


anj^uia. 


ungli^ 


tacca, 


vacea. 


fmeci. 


vera. 


aefltasy 


veri. 


vcna, 


vena. 


rem,' 


viola. 


viola. 


violi. 


mpa, 


veapa^ 


vespi. 


vesina. 


pedituip , 


vesini. 


Tom omuia derivata ini ica, uh, ura 


, desinentiii 


i, uti: 


HnffuiarU, 


plurtUii^ 


tingulari$. 


pluralis. 


hniUca, 


templam. 


baeeliei, 


dominiea. 


domiojlca. 


dominiei. 


formca, 


formica. 


fomUci, 


piseiea, . 


feUs, 


pissiei. 


urtical 


urticaL 


uriiei. 


vesiea,. 


. veaica. 


vesid etc. 


Ungtda, 


cochlear^ 


linguli. 


gldndula^ 


< < 
glandula. 


glanduli, 


scandula 

4 


, scandula. 


eeanduU, 


sterguU, 


mantele , 


sterguli. 



manester" atrophium» manester" eaudabe^ motacilla, eaudaban 

ffufa, 8^9 tulaj tuli, 

pamiula, pannua^ pannuli, vergula^ , virgula, vergtdi, 
ambhttura,VLmhvil9X\o 9 amblaturi, bueeatura,ofiu\9L, bueeaturi, 
calcatura, tritip, ealcaturi, degelatma, congeXainm, degeUituri, 

frictura, assum, fricturi, gemiiure, gemUiB,^ gemUuri, 
me/fa/i«ra|doctrina, inveiiaiuri, leetura, lectura, 
mesura, menaurai fuesuri^ natura, natura, 
poeiiura, positura, posituri, rupiura, ruptura, 
scrtptura^ scriptura, seripifiri, irassura, tractus, 
unHsra, adeps, unfuri, persatura,fvu^io. 



Ucturi, 

naturi, 

rupturi, 

irassuri, 

versaturi 



e) Nomina in irina»calina formi^nt pluralem numerura in i, uti : 

sinsularis» piuraiis^ sin^utfuis^ piuraUs. 

Papa, Papa, P^p^^ W«j popa,- popi^ 

tata, pater, taH, poeta,- poSta, poeti, 

despota, ^ despota, despoti, patrioia, patriota, pairioti, 

sofsta, sophisU, sopisH, jurisia Jurista, jurisH, 

Manarca, Monarcha, ^<9fMPr«t^ Patriarea,V9Xndxt\i^9Putriarei, 

Geometra^ GeomQtr^> Oeometri, idioia, idioU, idioti etc. 

d) Graeca nomina in ma formant pluralem in maie, et fiunt 
foeminina, uti: 



SB Analysift ▼erbalia. 

Hnpulnrit, plmralU. timgulmrit^ 1' pinraHi. 

Assioma, Axioma, As9iomate,clima , 

aroma^ aroma, aromate, enigma, 



clima, eiiptatey 
aeni^a > enigmate , 
theorema, teoremate, 
^stemma , stemmate, 
ayatema , sustemate, 

elc, 

t. Nomina in e desinentia aive maacnlina aive foeminina foi^naDt 

al plnralem nnmemm in i, et retinent annm fenus; hinc 
maaenlina : 



problema, problema^ problemateteorema , 
tema, tbema, temaie, stemma, 

anaimut, anatbema , anmtemate, sastema. 



/ singularis. 


pluralis. 

• 


sinffularis. 


plurans. 


eane. 


cania. 


eani. 


carbone. 


carbo , 


carboni , 


bolete, 


boletua , 


boleH, 


dente. 


densy 


denH, 


folle. 


foUia, 


: fom, 


fonte. 


fons. 


fofUi, 


frate. 


frater j 


fraii. 


latrone, 


latro. 


iaironi. 


lepore. 


lepns , 


lepori. 


monte. 


mons^ 


monH, 


parenle. 


parens , 


parenti, 


patre. 


pater, 


patri. 


pdntice. 


pantex , 


pandci. 


pede\ 


pes. 


pedi. 


pariete. 


paries , 


' parieti,^ 


pectine. 


pecten. 


pectini, 


ponte. 


pons. 


ponti. 


pepone. 


pepo , . 


peponi , 


pauone. 


pavo^ 


paiioni. 


pulice. 


pulex. 


*pulici, 


sapone,' 


aapo. 


saponi , 


serpe. 


' serpehs , 


serpt. 


sole. 


sol^ 


soR, 


sorici, 


sorex, 


sorici. 


tiUone, 


titio> 


titioni. 


torrerite. 


torrens , 


torrenii. 


vervece. 


vervex. 


verveci. 


verme. 


vermis , 


vermi. 


ventre. 


venter. 


ventrij 

1 


vtilture. 


vultur. 


vuituri,Qie* 


parimodo foeminina, nti: 




* 




sinsularis. 


phralis. 


nnsulmris* 


pluraUs. 


arte, 


ara. 


arti. 


bute, 


dolium 9 


buH, 


carne, 


caro^ 


carni, , . 


curte, 


aula. 


curH, 


cute , 


cos. 


cuH, 


claue , 


(clavis , 


ciaui, 


callp, 


callia , viaj 


» calli, 


cervice, • 


cervix. 


cervici. 


cruce, 


crux. 


cruci, 


cinere, 


einis^ 


cineri. 


fWMj 


funis , 


funiy 


genie. 


geps. 


genH, 


glande, 


glans , 


glandi. 


lege ^ . . 


;Iex, 


legi. 


lindine, 


lens. 


lendihi. 


luntre. 


linter. 


tunfri. 


luce. 


lax, 


luci, 


menie. 


mens. 


nienti. 



De Vw^iloQe. Substantiyc^ni. 



S9 



'<IM 


miarU. 


pluralit. 


. sinffulwis. 


pluralis. 


marie. 


moTBy 


morUf'.. 


.., naue, 


navis, 


naujf 


nocte% 


nox^ 


noctiy 


mare. 


mare, . 


marij 


oue, 


ovifi^ 


aui, 


oete, 


exereitns. 


oeti, 


passere^ 


^passer. 


paaaeri,. , 


' puimone, , 


pnlmo. 


pulmonij , 


peUe, 


pelliSf 


pelh^ 


rude, 


mdis, 


rudi, . 


pace. 


pax. 


P^f . 


ealee, 


salii^. 


Molci, 


eecale^ 


secale. 


eeeali, 


eorte,. 


«ors. 


eoTli , 


eardine, 


eardo. 


eardiniy 


oriUne, . 


V 

ordo. 


ord-niy 


fuligtne, 


fuligo , 


. M^Sfinij 


imagmef 


imago. 


imagmi . 


erigine, 


OTigO,, 


arigini, 


, marginey^ 


marg^o. 


nua-gini. 



verHgine, vertigo, vertigini, eartilagine, cariilsLgo , cartilagini, 
aeritudine,9LCTii\ido, aoriiudini, altiiudiney altttudo, altitudini, 
iungitudine, lon^itudo, iungitudini latitudine, laliAudo, iaiitmdi^ y 
multiiudine, multiludo, midtitudinipieniiudi^^y plenita49,. pieffitudini, 
jmeniui^, javeAtus, juueniuii^. eenectuie, senecinfi, ^enectuti,, 
serviiuiey'\neTy}^^e t eervittffi,^ /vertute, «vlrtus^ vertuH,. 
eiuiiaie, ^ciyii^, ciuUal^,. direciqte, justitia, 
ffrauiiatey .gTMwiUti, grauiiaU, /i^er/a/e^ . . Hberta^» 
reuiaie^' maliti^, reuiatij ^eanitate^ .^sanitas. 



nnitaie, unitas^ 



unitaii , veritate , veritas , 



directati, 
fibertati, 
eanitqti^ 

W # * k • I 

veritati, 



viciniiaie, vicinftas; vidtHtdti, eocietate, soci.etas, eodetaii, 
casione, oecag|o, ^ eaeieni, > compara-^ com^^x^^Xo, pon^paraF- 
deeertatione, vanitas, deeertatio^ tione^ . . tioni^ , 

fU, espUcaHo^ ejL.\\ic9Li\o\, espiicatio* 
deciinaiiene,dec\ina,tioydeciinatio^ n^, . .^h 

ni, divisione, divisio, didsioni, 

«iu;/tfia/iJm^^inclinatio, incHnatio- interroga" mterro^a- inierrogO' 

niy iione, tio , 

inteHeciione,inie)leciio,inteiiectiO'', natione, natio , 

ni, raHone, ratio, 
rogatione, ro^atio, rogationi, pastione, pastio, 

plecatione, aummiaio y piecaiioni, euttractio^ subtractio^ euttractioni 
spw^caiione^inqmBgLiio, spurcatio* ne, 

ni, reiigione, religio, reUgioni, 

maneare, esus, mancari, mutare, mutatio, mutati, 

portare, gestus, portari, adunare, concio^ adunari, 

cadere, casus, caderi, perire, interitus, periri. 



tioni, 
naiion^, 
raUonij 
pastioni. 



60 




Analysi 


s verbali 


8. 




^ngularis* 


plurali$. 


Hngulari», 


pluraii». 


sedere^ 


sessip^ 


sederi, 


cacare. 


cacatio , - 


cacari. 


ndscere, 


nativitas , 


ndsceri, 


urmare , 


sequela. 


urmari. 


uudire, 


auditus, 


audiri, 


^vedere, 


• 

visus» 


vederi. 


flore. 


flos. 


fiori, 


fdcere. 


actio. 


fdcere, 


sudore, 


sndor. 


sudori, 


sentire, 


sensus^' 


senHri, 


langore], 


languor. 


langori. 


"amore. 


amor. 


amori,^ 


putore, 


putor. 


putori, 


" colore. 


color; 


colori, 


recore, 


refrig^erium. 


ri^cori. 


vapdre. 


vapor. 


.vapori, 


mucore, 


mucor. 


mucori. 


onAre, 


honor» 


onori, 


dolore, 


dolor. 


dolori. 


umdre. 


liumor , 


umpH, etc. 



6J Latina neutra in men desinentia formant pluralem in uUni, 
et fiant foeminina vti 9 



' singularis."' 


» pluraUi, 


M 


nome, nomen , 
lumis, lumen. 


nomini, 
lumini. 


carme, 
crime. 


seme, semen, 
essdme, examen; 
culme, culmen. 


semini, 

esshmini, 

culmini. 


regi^e, 
forame, 
fiume. 



ak^0uiarit^ 



■pHurnlisA 



carmen, carnum , 
crimen, crhnini, 
regimen, ' regimini, 
fopamen »- > fs^amim, 
ftumen \ fiummi, etc. 

3) NominaSubstantiva in t^ desinentia formant pluralem.: 

d) more Utinorum in i, si in lattno masculim.«|it foeminini 
generis secundae declinationis fuerinty uti: 



nngulariin 


' plurali»* 


singularis^ 


phirdiis» 


angelu. 


angelus , 


angeli. 


dsifiu. 


asinus. 


asini, 


barbatu. 


vir. 


barbati. 


bvuu, 


bos. 


boui, 


cahallu , 


cabaillus , 


caballi. 


capru. 


oaper. 


capri, 


capriolu. 


capreolus 


r caprioli , 


carpinu , 


carpinus , 


carpini. 


casiu. 


caseus. 


casU, 


castaniu,' 


castanea> 


castan», 


catellu. 


catulus. 


catelli. 


catu. 


catusy 


caU, 


cervu, 


cervus. 


cervi. 


cognatu. 


cogns^tus*. 


cognaU, 


columbu. 


columba , 


columbi^, 


consocru. 


consocer. 


consocri. 


corvu. 


corvus. 


corvi. 


dominu, 


dominus. 


domini. 


edu. 


hoedus , 


edi. 


fagu, 


fagus. 


f^ffh 


fanliolu. 


juvenis^ 


fantioli, 


fiUastru, 


filiaster. 


fiUastri, 


filiu. 


filius , 


filH, 


fiUnu, 


iil. bapt. 


fiUni, 


frateUu, 


f ratellus , 


frateUi, 


frdssinu. 


fraxinus , 


frdssini, 



D« Variatione SnlMtaiitiToram. 



61 



singulariM* 


pluralit* 


gaUu, 


grallu*. 


galU, 


gemnelu^ 


» genu. 


genuncU, 


jwatu, 


juratufl , 


juraU, 


leu, 


leo. 


lei, 


lupu, 


lupus. 


lufd. 


mageetru^ 


f ma^ater. 


mageafri, 


mascuiu. 


8US (mas^] 


f mascuU, 


medieu. 


medici^s , 


medici, . 


tmeUu, 


nequam , 


mistlU, ^ 


mueu, 


mucuB, 


muci. 


muselu. 


muflculua , 


muselfij 


nepotu. 


nepos. 


nepoH, 


nucu, 


nux. 


nuci, 


Qclu, 


oenlus. 


oeli, 


pdtt, 


palua. 


paU, 


pelu, 


pilus , 


peU, 


peduclu, 


pediculus. 


peducU, 


pim. 


pinua , 


pini. 


poplu. 


populua. 


popU, 


porceUu, 


porcellus , 


porceUi, 


puUu, 


pullus. 


pulU^ 


eaccu. 


saccus , 


eacci. 


eocru, ' . 


socer. 


eocri, 


etruHu, 


struthio, ' 


^ struHi, 


teliu, 


tilia*. 


teUi, 


trunclu. 


trunculus , 


trikncU, 


tmeru. 


humerus. 


umeri, 


tncinu. 


vicinus. 


vicini. 



tingularis, 

generu, gener, 
getninuj geminus, 
juuencu, juvencus, 
lumdricu, lumbricus, 
magu, magus, 
manunclu, manuclea, 
mariuru, martyr , 
mendicu, mendicus, 
mortu, mortuus; 
muru, morus, 
napu, napns , 
nepoteUu, nepotellus, 
numeru , numerus, 
paganuy paganus , 
patronu , patronus, 
peru, pirus, 

peduceUu, grataegus, 
pomu , pomus, 
porcu\, porcns , 
prunu, prunus, 
pofiUu, pupillus. 



eoctu 



soeius , 



teru 



vir. 



pert 



Piieltu, vitulus, ' viteUi, 



soricetlu, musculus, 
tauru, ' taurus, 
truncu , truncus, 
utmu, ulmus, 
ursu, ursus, 

veduu, viduus, 
verru, verres, 
vespereUu, vespertilio. 



pluralis. 

generi, 
gemini, 
Juuenci, 
lumbrid, 
magi, 
manuncU, 
marturi , 
n^endici, 
morti, 
muri, 
napi^ 
nepotelU, 
numeri, 
pagani, 
patroni, 
peri, 

peduceUi, 
pomi, 
porci, 
pruni, 
popilli, 
socii, 
soricetti,^ 
tauri, 
trunci, 
ulmi, 
ursi, 
vedui, 
verri, 
vespereUi, 
etc« 



Tum derivata in ariu, et oriu, personas signifieantia^ ttti: 

sinttniari^ pluraiis* . nngularit, pluraiit» 

nrgentariu,9xgmihv\\k^ argentarn, houariu , bubulcus, bouarU, - 
caprariu, caprarius, caprarii^ decimariu, decimator, dedmaHi, 
erbariu* herbarius, erbarH* ferra$'iu, ferrarios tsferrariiy 



62 



Analysis verbalis. 



gradinariu hortulanus, gradinarii, lutmnariu, candelarum luminarii^ 
macellariuy lanio> macellarii, fasor> 

mesariu, seriniarias/fii««arti% noiariu, notarias^ notarU, 

oUariu, figalus, ollarii, porcariu, subalcus^ porcarii, 

sellariu, sellarius» sellarii, * rotariu, rotarius, rotarii, 

ta5ellariu, iSLbMsLvius, tabellarii , unitariu, unitarius, unitarU, 

vaccariu, yaccarius^ racrartt^ viniariu, viutsarius ^ rtmarti ^ 

aratorii, bebitoriu, potator^ beMorii, 

cantatorii, debitoriu, debitor > debitarU, 

directoriu, director , ' directorii, editoriu, editor/ editorU, 

fundaforiu (undAior , fundatorii, facitoriu , factor, facUorU, 

gustatorii, imperato^ imperator, imperatorii 
jocatorii, riu, 

judicatorii^mancatO" vorator^ 



aratoriu, arator, 
caritatoriu, cantor. 



gusfatoriu, gustator, 
Jocatoriu, jocator^ 
judicatoriu^^Vi^ex, 



mancatorU, 



negotiato^ neg^otiator^ negotiato^ 



rtUi 



riu 



rii, orditoriu, orsor^ 



ordUorii, 
pastorU, 
saltatorn , 



peccatoriu,peeceLior , peccatorii, pastoriu, pastor, 
rapitoriu, raptor^ rapitorii, saltatoriu, saltator, 
' t/aliatoriu, sector, ' taliatorii, urmatoriu, imiisiior, urmatorii, 
venatoriu, venator, venatorU, veglatoriu, yigiisiior, vegtatorU, 

elc. 

Nota 1. Si talia Snbstantiva terminentur anUqua forma in ore, plu- 



ralem per simplex i formaQt> uti: 



singularis. 


pluralis. 


auctorp > 


auctorj 


auctoriy 


ereaiore, 


creator, 


creatori. 


redactbre, 


redactorj 


redactori, 


salvatote ^ 


NaIvator> 


salvatori. 



^ngularUm pluralis» 

professore f professor , professori , 
doctore^ ^ doctory doctori, 

gubernatore, gubernator» gubernatori, 
curatore,- curator/ curatori etc. 



2, In Substantivfs foeminlni g^eneris in liria et oria, non sat di«tinete 
percipitur diplithongus ia, sed maglB cumeconitinditur^qaapropter a multis, 
sed YUioso^ per e quoque scribuntur^ et tunc pluralem in i vel» formarevl- 
dentur, quod pariter nisi ex obscura pronunciatione diphthongi ie enasci^ur. 
Cavendum tamen in acribjendo^ ne unum cum ajtero copfundatorf et masculinum 
a foeminino penitua ignoretur. Itaque in singulari scribendum: veniulatoria 
ventilabrum , et non ventulatore , in plurali : veniulaiorie e^ non ^entulatori, 
quod masculinum esset pers^nae ag;entis; slc: spellatoria, lotriz^ spellatO' 
riCy nop spellatore, spellatori, quae pariter masculina sunt; prensoria, de- 
ten^Oi prensorie, non prensore j prensori^ frangitoria, frangibulum, frangi- 
torie, non frangitore j^ frangitort ^seditoria, 60nclave netricum, sedUorie^ non 



Oe Variatione Substantiroram. 



63 



tediHre, seditori^ servatoria, dies feaiUBy iervatorie^ non tertatore ^ serta^ 
tori} lucratoria, dies profestutfy lucratorie, non Incratoref lucratori^ j\?am- 
batorioj ViiTlvLtrix, -scambalorief Don tcambaiore', Mcambatorif cacatoria, (cKH 
CMtoriti)^ «ecesAUfly cacatorie, non cacatore^ eacatori; ptantoria^ siq^plex 
libellnsy plansorie, Don plansore , plansori^ petitoria, ^eiiitlXf petitorie, non 
petihref petitori etc. 

/^^ Komina^ fvae in latino neutrius generis aant^ secundaeDe* 
elinationie, formant piaralam in «^ et fiunt foeminina^ uti: 

singularis, pluralis. siHpularis. pluralis^ 

hraciu, brachium^ 6racie, branu, braneum, brane, 
cidcmiu, calcaneum^ calcanie, capitaniu, cerTical, capitanie, 
cinUcu, eanticum, cantice, cerebru, cerebrum, cerebre, 
r^flunoi} Jif^mandatum^ commande,cribru , cribrum, cribre, 
damnUf damnum, damne, desideriu, ^eBidLwiwaipdesiderie ji 
dosu, dorsum^ doee , egnariu, igniarium^ egnarie, 

ftuy filnm^ file, fenu, foenum, fene; 

gaUinaciu, gallinaceam^a//tifa^>^ granu, ' grannm , grane-^ 
judedu, judicium, Judecie, lardu, ' fardum,- larde. 



legnu, 


lignum. 


iegne, 


liciu. 


licium^ 


iicie. 


mediu, 


medium , 


medie, 


melu. 


malum. 


meie. 


macellu, 


macellum , 


macelle, 


matiu. 


matium. 


matie. 


membrUy 


membrum» 


membre , 


nucetu. 


iracetum , 


nucefey 


nutretiu, 


nutritium , 


nutretie , 


ospetiu. 


hospitum. 


ospetie. 


prandiu, 


prandlumj 


prandie, 


pretiu. 


pretium , 


preHe, 


rostru, *' 


rostrum , 


rosire, 


rasteihi , 


rastellum ^ 


rasteiie. 


segnuy 


signomy 


segne, 


secreiu. 


secretum , 


secrete. 


scambu, 


cambium^ 


scambe. 


stragiu. 


stragulumj 


, siragie. 


tetnpht, 


templum. 


tempie, 


scamnti , 


scamnum , 


scamne. 


vattu, 


vallum^ 


valle, 


verbu. 


verbum, . 


verbe etc. 


Per 


analogiam 


etlam sequentia: 


• 




singularis. 


pluralis. 


sitii 

. * ■ ' 


fularis. 


pluralis* 


altariu. 


altare^ 


altfirie^ 


acu, , 


acus. 


ace. 


annellu. 


annulus , 


annelle. 


acieiiu. 


chalybs. 


acieiie. 


baltiu. 


balteus , 


baltie. 


batiu. 


baculus. 


batiey 


carnaciu ^ 


farcimen» 


, carnacie. 


carru. 


carrus , 


carre , 


cornu. 


cornu« 


K 

corncy 


cogitu. 


cogi^tus. 


cogite. 


coliuy 


culeusj 


colie , 


cuniu , 


cuneus. 


cunie. 


cursu, 


cursus , 


curse. 


degitu, 

m 

■ 
1 


digitus , 


degite. 



M 




Analysf 


8 verbali; 


8. 

• 


* 


tingularis» 


pluralis* 


« 

singularit» 


pluralit» 


direehi^ 


ju«. 


direete. 


floccu. 


floccna , 


fiQCce, 


fusu. 


iuaus. 


fu^e. 


fruetu. 


fmctns. 


fructe. 


peetu. 


gesiaa , 


geste. 


laqmu. 


iaqnens. 


laqme^ 


mereatu. 


mercatus , 


mercate, 


nasu. 


nasas. 


nase. 


OSSUj 


os. 


osse. 


peticu. 


frustnm , 


peHcey 


saitu. 


saltns. 


saite. 


satu. 


pa^s. 


sate. 


scutieu. 


hiTolaGraniy 


scuOce^ 


somiu. 


aonitna , 


somte. 


tsmtu. 


tonitru , 


tonite , 


vasu^ 


vaa» 


vase etc. 



Tnm desinentia in iolu, rem^ non personam significantia^iiti: 

singularis, pluralis^ ' singularis. pluralis* 

foUolu, manipulns^ foHole, lintiolu, linteolum, Untiole, 

petiolu, petiolus, petiole, modiolUj modiolus^ modioh, 

urciolu, urceolusj urciole, popolu, populus, popole etc. 

V 

Propter neutrum genus latinum, omnla nomina in meii/fiyUti: 



singularis* 
hraecamentu y indumentum. 



pluraiis* 
braccamente , indumenta , 



calciamentu, 

coperimentUy 

documentu, 

elementu, 

fermentu, 

instrumentu , 

juramentu, 

legamentu, 

monumentu, 

ornamentu ^ 

pauimentu, . 

sacramentu. 



calceamenfum ^ calcian^ente , 
operculum , coperimente , 



documentum, 
elementum, 
fermentum, 
instrumentum, 

• 

juramentumy 
ligamentum , 



docuniiente, 

elemente, 

fermente, 

instrumente, 

juramente^ 

legamente. 



monumentam, ^ monwfie$ite^ 
prnamentum^ oman^ente. 



pauimentey 
sacramente. 



calceameota, 

opercula, 

documenta , 

elementa, 

fermenta, 

instrumenta, 

juramenta, 

li^amentat 
moQumenta, 
ornamenta , 
pavimenta , 
sacramenta» 
temperamenta 

vestimenta» 
tormenta etc. 



pavimentum, 

sacramentum, 
temperamentu, temperamentum; temperamente , 
• vestimentu^ veistimentum » vestimente, 

tormentu, tormentum , tormente, 

Tum coliectiva arborum in etu, uti: 

singularis* piuralis, sinjfularis» 'piuralis* 

pometUy pometum^ pomete, prunetu, prunetum, prunete, 
nucetu, nucetumy nucete, fagetu^ fagornm s» fagete, 
olivetUy olivetum, olivete, dumetu^ dumetum» dumete t\z 



De Variatfone 8ubstaniiv«i^ni. 



65 



Deiik|tie abstraetain ariuy et oriu, pailter propter geniis neu- 
tram latinum, nti: 

Hnifulttrii. pluralik singularU. pluratig. 

edamarm, calamariam efdammrie, pectariUy thorax , pedtarie , 

granariu, grsLMrivimy granarie , a^fpafiU, zooa, serparie, 

guaniariu, statera , quahtarie, meduUariu membrum, medullarie, 

degitariu, digitabulum,efe^f/ari>, seminariu,uem\nav\nm9eminarie, 

hraeeina^ 'cingulus ' dracoina^ mar^artAv- tnargafita- margaHfa^ 

rith braccarum^ rie, riu, rium, ' rie, 

adjuteriu, acyutorium, a J;ti/iorf> « eoctoriu^ iTornax» coctorie etc, 

dy Nomina, quae in latino in ua desinunt, et neutrius gene- 
ru tertiae declinationis sunt, genitivimique in -^ri^ formant> . facinnt 
plnralem in qri^ et iiant foeminina^ uti;. 

Mn^ularig, . . plUralist HnffulafU* . 

frigu, frigus, . frigorif, corpu,' eorpus^ 

peettt^ pectus^- pictori, pegnUy pig;ius, 
tempu, . tempus, tetnpori, litu, litusy 



nmUi 



n^mus^ nemori, etercu, .sterjcus« 



pluralis. 

corpori^ 
pegnoriy 
litoriy 
stercori eic. 



Ver Analogiath etiam seqUentia: 
sinffularis„ 



4 f •■* . S 



crcU, 

campujf^, 

cobitu, 

eeiUf 

fumuy 

gardu, 

jocu , 

lacUf ^ 

locu, 

modu, '. 

pauit^f 

rim, 

riitUf.. 

acopu, 

eesaUf. 
testu, 



t > 



arcus , 

.eubitnf ^ 
cs^Ium , 
fumus , 
sej^es , 
lusus, 
iaeus^ 
Locusy 
:modus^ 
'l«ctus» 
ri8us> 
rivus^ 

8C«pOSy 



I • ' 



pluralisi 

i - t 

arcort^ casu, 

cdmporij cercu, 



cibitori , 

celoriy 

fumori, 

girdotij 

jocori, \ 

lacori, 

loeori, 
.modori. 



culu^ 

dromu, 

fundu, 

gustUy 

jugu, 

lectu, 

lucru y 

nodUy 



pduiiori, portu, 
risori, . fetiu^ 
riuerif . 
scop^f 



•planities, seseori, 
testu, testori. 



scamhi, 
senu, 
somnuy 
tectu, 



singutari^i 

casus, 
cirpulus , 
. culus, 
via, 
fifindus, 
guijtus , 
jugum, 
lectiis , * 

labor/ 
\ taodus , 

portus, 

rete, 
. cambium, 
. sinus, . 

0omnHa, 

teeCum, . 



piuratis, 

casori, 
eerfori , 
culoriy 
dromoriy 
ftindori , 
gustori^ 
jugpH, 
teetori,, 
lucroriy 
nodoriy * 
portorij 
retiori^ 
scamhori , 
senori, 
somnori, 
tectoriy 
5 



vadu, vaduni, radori, verm^ veraua, viraoti, 
vinu, vinam^ tHnori, tisu, aomiiium^ vtsori, 

dj, Nomina in iatino neutra, in us deainentia» g^enitivumque in 
eris formantia^ faciufit pluralem in eri, et fiunt foeminina^ uti: 





singuiaris* 


piuralis. 




Hnsuiaris, • 


pluralis^ 


genu. 


genua. 


generi, 


laiu, 


Ijitna» 


^aieri, 


vulnUj 


. vulnusj 


, vi^lneri. 


munu 


, mnnusp . 


munerif. 


onu. 


onust 


oneri. 


opu, 


OpUS) 


bperi, 


fedu^ 


foedua^ 


federi, 


funu, 


funus» 


fiineri ete» 



Caeterum etlam In singulari usurpantur genere ,% iatere vel latorey 
vulnerej munere, onere, opere, federe^ funere, 

ej ouu ovum» facit ouijf, foem.; ferru ferrum» ferra, foem,; 
imo etiam earru carrus^ earra et carre, foem«; capu caput, capite, 
foem«; omu homo, omini; eoru soror^ eorbri; noru nxtmBi nororit 
dia dtes penes die etiam diile euphoniae gratia* 

4, Sunt denique Nomina, quae pluralem individualitatis causanon 
admittunt; talia sunt: 

ay Nomina propria^ uti:\Marcfi Marcus» Constantinu Oon' 
stantinus» Georgiu Georgius^ AugusHnu Angustinus^ Aurelianu Au- 
relianusj Mercuriu Mercnvixia , JunoneJuno, AdHaXdrisi, Rama 
Roma^ Germania Germania^ Persia Persiaf Januariu Januariusi 

Septembre Septemher etc. 

Jfisi liant appellatfva) quae tunc pluralem quoque hab^re possttnt, 
uti: Ciceroni, magni ortitores, Alessandri, cetebres heroSs, Trainni, opUmi 
imperatores» Maroni, insifnies poetae» Luciani, mordaces sal^rici, Arisio' 
teij, mai^ni philpsopbi etc./ tum nomina provinciarum > dum maf^is partes 
unum inte^rum consUtuentea designant» uti: Gallie, provinclae Galjiam 
efficient^s, Dacie^ partea universae Daciae, Jndie, ambaelndiae peninsulae 
etc. Sic etiam juga moptium) Apennini Apennini^ Carpatt Carpathi^ Alpi 
Alpes etci et hrbium nomina pluralem tantum habentia, uti': Parisi Pa« 
risii, Buccutesci HilaHopoHs, Atene Athenae» Tebe Thebae ete.. 

bj Abstracta;, uti nomina virtutum» -vitiorum» artium el seien^ 
tiarum: bomtate bonitas» </irei?/a/s jnstitia , tii/e//ei;/iofteintellectio» 
fffnaflit/a/tf humanitas; /ris/e/ta tristitia» miseria miseria, famei^r 
mes, seie %\\x%, mtisica musica, ilfa/siifa/traMathesis, FUoso^ 
Philosophia^ Jurisprudentia Jurlsprudentia» Astronomia Aslronomia, 
quamqnam haec non adeo stricte bbserventur^ sed magis pro seiunifl 
necessitate usurpentur. 



D# Variallon# Siihsfantfvdrnm. 

e) Haterhlta^ nti: auni wrmL^ fn^fntu^g^nlnmi plumiu 
pimnbnmy /«rrtt fermm,- euprU cnyrnm/ trame aes, legnu legnnm^ 
umge ranfola, tdUm nlUiimi( «ofe ealn #1»^ Uc, farmm faliBe, resmu 
ref iui» i;er» eerey ciylii eeagniniti/ . eieiruih eieborinm, emuleclu ean- 
ILiy ereia ereU/ ^Jtodtfflaei^i AittaJailaf. /tiltf Intnmi ^leeeiium lixl- 
Tit, MirMmnrla,- j*tfalM mnainm/ olMf oienm, ordinii hordenm» pt- 
^ii piper, epudia apodinmy eenieia cinia^ «/«pa stopa, oerti aemm 
kc, «eifeiiti venennm etc. 

S, Praeterea dantnr Nomina^ qnae in pini*aU aliam affnifieationem 
y>ent^ qnamin aijjrgltilari, nti sunt: 





9inemkiri9* 




phtraHt* 


iopia, 


UmBacriptio , 


eofne, ' 


: copiae militares. 


9qua, 


^«a. 


A^jfuSf 


flnmiifa. 


Heedl^ 


bucca, oa. 


uuee^-g 


bnecae, ni|t«tf, \ 


tdiu, 


cnlena. 


eolie. 


teitfcnlff 


ferru, 


fermm , 


ferra, 


catenae. 


Ugnu, 


H^nsm 


legne, ' 


frnata llgni. 


peretUey 


pater velmateir^ 


\ parenH, 


pareates^ ^enitores» 


grem. 


tritieiim» 


grOii^ . 


«egpeief, * 


uUetUmmj 


inteatinumy 


inteednef. 


inteatlna^ viscera. 


A mUifa. 


lia imilA >tAVi*nni? 







«9 NomiB» propria qnamndato nrbium, ntl: Pariei Parisil, 
PuHoU Puteoli, Pompei Pompei, Bueeulesci Hilariopolis , Saii^elle 
Septem Pagi, (^inqui JEceleei^ Qmnqae Ecclesiae, Aiene Atbenae, 
Tebe Thebac^ 

bjl Nomina Feflttornm quOTumdam, ntj ; Paeei Pascbd^ FloraUa 
IPlof ^\H, JloealiaV f^nXeeoAUa, Xtioerc^/ia Lupercjalia, BaccanaUd 
Baccb^nalia, Cerea/ia Cerealia . «Saitc^f p,n\nium Sanctorum dies. 

. <> PlnralitMia oausa : forfiei hr6c^rferiete]ri^es loiuri fae- 

m 

ces, peUoUci tibialla.* 

' d) Usulritif()d«ieta tCa/emfe Calendae, iVime.Brone/ IdeUvm, 
ees^^aiki eleqaiae,* arme arma/ co Jt£i//i eodicilll,* rtsc^re' visceraji 
dioli atfrora , iHueiie' divitiae , ieriefeH^ juventus , eet^raneUe se* 
i^ecta^,. i^/tV nnptiae / sed etiam nupid> (pron. nmda.^ 



/ 



.flT 



TerikaUff. fi 



DE Wdm^i^i^Rioti^ A&iECTtvrs/ 

' < Nonitiiii Adiectfva ^eanlaii^dtctlonea,' qnke ndii. ipaa^rirfeeta^.sed 
taiitiim notas certis oU^thi eoftVenientes indieanty etqoa talia anti nap 
ttti4m ^obstan^vovuin /• qnibds- adJiciootQr ppofMim determinantv ^m 
-quantitatem eoi^undem exprimM>frri]»fa.w44JMAwa.atriote talia, fo- 
'ffterfora *i¥ii«ief ilfia dicttntar;* ' «^'^ ' •• . . j,. 



DE ADIBCTIVIS. 

■ '••'' ..' . :• •' i •■••• i •;• : ; :• .. * • . •: 

Omnia Adiectiva qualitatem indicantia ptrumque genua admit- 

tnnt 9 et dnas tantummodo terminationes habent scilicet u et e« 



r \ \ I 



• -«l.i 

♦ * ' •*! •• • 



i. De Motidne Adlecti^nmf. 



t • 



• • oVi 






1. ]J|oiiiiffa.jyi91llfva in u d^^sioiefitia fornvfint foemininum gcQits .ipn: 
Undo u injf^rHlJV . ,;.o, , ; •», 

nuueuHm'^' • foen^* ^ , m<i«rKf4a«« .1 

alhu, ' 4llb«fsy'^ albuy ' wpru, . fiaspf^r*, aspra^'.'^'' 
an§U€tu, an'|fndtU6, anguBtaf ametm; : vamaeons, amw^».' x 

ciara» 
»«cft»i .<, 






biandu, blMdns^ blandu^^^ .\bonu, 

eaidU}'- eAlidas^> caldUr "-'calvu, 

eanuiUf canus, canuiuy eiaru, 

elaudUf clandus, ciauda, coctu, 

erudum. crndus. cruda, cruntu, 

CurtUy cvrtn«, ,curiaj curvu, --' •. - -'" 

densus, desa • fiesertu, vacuus.* deserta, 

rectus» direcia, duru, JuriisV * ' 3ura, * 

foedus, /^4^> fluccu. 



Calvtts, 
clarus, 

cruentus. cruuta , 
curvQs» . curpa. 



desuy ' 
directu, 
feduy 
franctu, 

formosUy 

t 
genunu, 

groseu, 

inaitu, 

laiu, 

largu, 

ueidu, 

maiu, 

mediu» 






fraccus, flacca, 
fraijfus, ' 'ffdncti, frtgidu,' fWgi^us; fri^a, 
'foTm6an8,"for^^ifai igitlbhiW, '^ 'hkyiiBl'' " gaibina , 
geminuB, geniinii,'' ^ gfossu'^ ' * j^iri^iiis, yf^ttiifuV'^ 
ci^assus, * gra9say ' grauidu,'* igva^ik^; "gPaUkla, 
altus, inaita, integru, integery ini^gfa^' '^ 

latas, iatm, . langidn, .iBj^xkiHna, hngidu, 

largus,: :: Jarga, ...Jip^pidu, iliippidiia, . fimpida^. . . 
Ittcidus, iueidiS4 Jungu; , longua., lungUf 
mahia, w^la, macru,. macjep, .mMrai^v, ... 
mediusy media, minutu, niinutus, minuta. 



Dr Motfone Adfectltoniiii. 



nuucuiin. 


' 'f9emin.^ 


• 'nuMSuiin* 


. 'fsessin* 


micui 


parviM, 


mieUf' « 


\*missrUf 


miser^ . 


missra. 


morMu, 


morMdim^ 


tnarbidUf 


nnieMM-t 


mooidM^ 


mucida. 


fmwmm^wWW • 


mukiM, 


muUam 


^muiu. 


matas, • 


muta. 


negru. 


.ni«er,.. 


n^ifr^y ^ 


«*«*«* . 


novaai. 


nqua. 


crhu, 


coeotts i 


ardM, 


opofiu,.,. 


opacttA» . 


..>opap.a. 


oscurm. 


obocara^. 


oscura. 


^P^vvM/ W#^9 ^ 


exigwaa^ 


pauchm. 


ffrofundu. 


f profandasj 


, profunda. 


f puiridu. 


patridtts , 


putridUf^ 


nmcidu , 


rancidaii^ 


ranciddl 


rdnu. 


raras, " 


rara , 


reu, 


rcos^maiafl 


\yrea. 


rosiu. 


raber, . ,, 


rosia. 


TQlun4¥9 


rotan4ui9y : 


rotunda. 


sqnu. 


sanof^ . 


sana. 


mctu. 


«ancttts» : 


'sanda, 


satuUUf 


satailiu»^ • 


satuUa, 


mcu. 


fliccttir; 


secca, 


sacfstu. 


secretas. 


seereta. 


Berenu, 


Btretiiis, ' 


serena , 


securu. 


secaras; 


' seeuraf 


eengulu. 


singuias'. 


*sengula , 


solu. 


solas^ ' 


soUtf 


itancu. 


laeviisj; ' 


stanea. 


isurdu. 


sardas y 


surda. 


Utrdu, 


tardiis. 


(arda. 


tardiuu. 


tardivtts / 


' turdiua. 


teneru. 


tener^ 


ienera. 


totu. 


totas, ' 


tota. 


trisfu. 


trfstis;; , 


trisia , 


turSulu , 


turbidus , 


iurbula. 


udu. 




fida. 


tmidu,: 


IiamCdus,. 


Mimida , 


tastu,. 


vastiMI, :,, 


,Tasta, 


vegetu, .. 


vegeiiw* 


vegetuy < 


tenetu. 


venotiis,' 


*^^eneta. 


veclu^ < 


. Yctas^ 


eecla,. 


tescidu. 


visetdtls'; 


tescida. 


viuu , ' 


vivtts, ' 


viua etc. 





. ,,foiB,mia^ 


dulce^ dalcis , 


dulce , 


fetice\ fellx/ 


felice y 


forte, fortis/ *^ 


'forte, 


graue, gravis," 


gratie, 


juuene^ -- juvenisy •' 


i juueney 


lene^' * <lenis,. . 


'lene. 


fltar^, magnus>' 


marey 


mollsy > molhs'. 


moUey 


nohiier,' pobilis. 


' nobile. 


pistrw, ■> .pistdx. 


pistricei 


reee, >recen&,' 


. rece. 



•• 1 



■ f ' % 



t, Iftoiniiia A'diectiVa tii e Sesinentia manent iiiimbta etiam in foe- 
miiiino genere> uti: ' 

.... ; nmcfdin* 
civile, civilis, civile^ 
fervente, fervijnsV 
facite, fadlis, 
fugace, ■• fagaxy 
leue, . ' levis» 
mite,,- mitis.^ 
mohUe^ mobiI|sj^ 
mordttcsi mArdbo» 
^xnubUey nulMlis^ 
pistricey y-^edestta, pedesfras^ pedestrSf 
^iarSf. ^- ' fortis, tare, « 



fefrvente^ 

faeiie, 

fugace, . 

leue, 

ndfe, 

mobile^ 

mordaeSy 

nubHe^ 



i /vewniiip 

9tenh • 
pohiiile^ie^ 



n . AnaliiiB ▼erbalis. 

fnneeuUnf feemin. mffefBniiii* 

^uptUe, «ubtitis, supiUe ^ y§terile , ^terills» 
terreeirep ierre«lris^ tefre^ire, .umHe, humilis» 
verde, viridis, verde, toludile , volubiUst 

Nota. Nomina Adiectiva in : are, ale, ette, estre^ a ponnullis ita pro? 
iiunciantur, tanquatu fof^nt in arik^ eMfu, etiru^ imo ejUam scribuntury quo 
in casu foeminlnum secundnm legeipi Adieetivprum iu «. 4esinentium iw^ 
manty utl : 

modificajtuin soKoiMtrlv^ et foem, 
modificatum originariu, et foem* 
modificatum milUariu , et foem. 
modificatum Mengulariu^ et foem. 
modificatum celptfUf et fpi^mf 
modificatnm pedettru, et foem* 
modificatum equettru, et foem. 
modificatum terrettru, et foem. 

Caeterum cum his non suut confUndenda In; ariuy oriu,'ettu, ettru 
desinentia^ uam h^ec ylgore reguiae4« nullo allo.modp possunt foemiulum 
formare> quam in: aria, oria, etta, e^tfra^ nt{: 

ordinariUy ordinarius, ordinaria 3 primariu,. .primariini. prhnaria : 
debitoriul, debitor, debitoriaf auteuitatoriu ohtdUnOf 

partitatoria j^tentitoriu, sensibilis , 
modettaf ^onettu, honeatusy 

funettaf . tcelettu, .scelestds, 
silvettra^ ^campettru, ^mpeifterf eampettrn^ 

etc. 
nam horum forma in e es| a4.v6rbIaIi^j^9tnonfoemiBina,uti;^ilijuirler^ 
4ebitorief modette, tUvettre ctc« 



nationaie, 
originale^ 
militare. 


nationali^^ 
orif^inalis^ 
Uiilitaris , 


eenpulare, 
eelette,- 


singularis, 
eoeleslis, 


pedettre, 
equettre, 
terrestre. 


pedeslrisy 
equestrisy 
terrestris . 



natiofiaria, 
originaria,, 
militaria , 
tenpulotiaf 
eetetta, 
pedettro, . 
eguettra » 
terrettra etc 



partitatoriu, parcus^ 
modettu y modestus » 
/knettu, funestuSy 
eUteetru, silvester. 



auteultatoria^ 
teniitoriaf 
onettat 
tcelettaf 



IL De Adiectivoram Nameris et eonim Hfatatione. 

1. Adiectiva in tf.deainentia^ ergo masculioa^ formaut pluralem hi 
i, horum vero foeminina per a terminala, in 0^ uti: 



mnteuiw tinof / 


,. pluralitf, 


foemin^ ting, 

m • • - • 


ptnrnUei 


aliu » ulbus. 


iUbi, 


iBtl6a alba. 


albe, 


negru vAgevp 


negrif 


negra nigrtL, 


negrOp 


roeiu rubep^ 


roeiiy 


roeia . ^ubra^ 


roeiey 


veneHo paeruleusi 


f peneHy 


peneta caeruiear 


venete,. 


gattinu flavus , 


gtMifdf 


galdina flava > 


gaibine^ 


eerenu serenus ,- 


eereniy^. 


'^erena ' serena. 


eer^ne,' 


elaru > jblarns^ 


clari, 


glara rfare. 


pUtrej 



De Adiectivoratii Nnnieris et eoriin MuUtione. 



n 



mmicmt* 9imfp p$mrmtit* 

oicuru obflcnrnfl» OBcuri, 
limpidus, liinpidi, 
tnrbidufl^ ' turbuHy 
mncidufl |. mueidip 



foemim^ Mimp* 
oscura obscura. 



Ua^udu 

hwMu 

tttueidu 

neUdu 

caldu 

frigidu 

ieeeu 

umidu 

Hrectu 

eiinu 

hiu 

anguaiu 
hrgu 

otrmcHi 

inaUu 

ioisu 

grmeeu 

maeru 

fermoau 

fiAi 

dmeUoou 

pauperu 

ianitosu 

morbosu 

tegetu 

langidu 



nitidns> 

calidus f 

fri^idnn > 

eiccnSf 

humidus, 

rectns^ 

curvu8«. 

latus « 

angnstue^ 

largus, 

atrictus^ 

altttfl , 

humilisy . 

pingote, 

macer> 



neNdi, 

caidi, 

friffidiy 

seeei, 

Umidi, 

direeti, 

eurvi, 

ioH, 

an§usti, 

largi, 

striueti, 

inalti, 

hassiy 

^rdssi, 

macri. 



formosnff^ fortnosi, 
foedasj ' fedi, 
divesf diuetiosi, 

pauper» pauperi, 
sanufl , sanitosi, 
morbosus, morbosit 
vegpetus^ 0egeti, 
lan^nidus^ ianffidi. 



Umpida 

turbula 

mu6ida 

netida 

catda 

fri§ida 

secea 

umida 

direeta 

eurva 

lata 

angusta 

larga 

Otrincta 

inalta 

hassa 

grassa 

macra 

formosa 

feda . 

diuetiosa 

pauperu 

sanitosa 

morbosa 

tegeta 



limpida, 
turbida > 
mncida , 
nitida» 
ealida» 
fri/^da > 
sicca^ 
hnmida, 
recta> 
curva, 
lata, 
angusta, 
larg^a, 
striota, 
alta, 
humilifl^ 
pin^uis, 
macra > 
'Ibrmosa, 
foeda, 
dives, 
paupera, 
sana, 
morbosa, 
vegeta , 
languida. 



ptmralii* 

oscure, 

limpide, . 

turbule, 

mucide, 

neiide, 

calde, 

frigide , 

secce , 

umide, 

directe^ 

curve^ 

tate, 

angUste, 

large ^ 

strincte , 

inalte, 

hasse , 

grasse , 

macre, 

formose, 

fede, 

diuefiose, 

pauperoy 

sanitose, 

morbose, 

vegete, 

langide. 



langida 

doniesticu iome»iicna,domesHci , domestica domestica> domestice, 

ielvmticu silvaticus, silvaiici, sitvatica sllvatica, sitvatiee, 

terrfi/ieu, terrenus, 4erraiici, ierrdUca terrena, terratice, 

aquoHcu aqnaticus, aguatici^ aquatidd aquatica, ^aquaiice, 

Ifota. foemfnina in ea desinentia intercipiunt // euplfbrittfe gratia in 
plnrali, nti: rem malns^ rei Itiali^ rea mala; retle malae , meu pit^a, mei * 
niei,.meff mea» melte metLe,''tf;u'tmB, tei tui, tea tna^ telte tuae,^;^iir sutis, 
«et sni , sea sua , selte svae* ^ M inus recte torqnere 6olent : gmne g:ravis 
iii grtUe ; leuef levis iii fc//^. 

2. Desinentia in ir pro ntroqne g^enere faciunt plufalem in rV ^ti < 



72 MAnalysis vorbalis.' 

dulee dulcis , duhidvlcea, receteeenBMgidj^eeiteemkl»B, 
fort^ fortisj forti fortes, deHle debilis, . dehiU debiloB> 
atabHe ^tabirtsj, etabili stabiles^ mobik mobilis, moUii mobiles^ 
nobile nobilis^ nobUi noUles, finti/e bumilis^ umiU buHdles, 
suptile subtilis^ eupjtili subtUes.» molle molHs, moUi molles, 
mare ^ia^nus^ mari niagoi^ yVerdeMriiis, verdi viridesetc« 

Nota. Adieetiva id : arey Hte, este, eitre, fdi^ant plaralem sem^er re- 
gulariter iii i pit) utroque ^nere,, etia^n si.^oteminiitum ia- singalari fte^ 
cuodum superiorem adnotationem modificatum fiierity .ita: Mociate fiocialis, 
sociali, populare popula^is poputari, celeste coe^estis celesU^ pedestr^j^^t' 
stris petfestri. 

Ex Analo^ia pronunciationis foeminina in esca faclunt plnralum in 
efCfj uti: cnnescu caninus, canesci canini, (^/me^ca cailina^ ranem caninae; 
porcescu soiilusy porcesei suilli , pdfcesca suilta^ porc^^cl sulliae; popescu 
saperdotalis > pqnesci sacerdotales , popesca sacprdotalis foem. , p^^M o^ 
cerdotales foem. . , .... 

« 

III. De Comparatione Adiectivorum. 

Varktip ^diectivi per gradus dicitur Comptftratio/ Snnt autem 
gradas comparationis 'tres : .PosiHvus, seilicet^ Comparatipu» H Su' 
perlativus^ «... 

In Positivo manet Adiecttvum simpliciteppiasitum/.uti: latuii- 
taa, in Comparativo ppaeponituir mai vel ^m^ ma^s^ «iti: mai latUj 
latior^ in JSuperlativo adiicitur adhu^ Pronomen ellu vel> quettu iWt, 
uti: ellu mai latu, vel i/uellu maiiaiu, latissimus, quod per ge- 
nera^ numeros, et. casus variat. (Vide Deelinationem et iSjntaxim.) 

D £ N U M E R A L I B U S. 



j - » 



^omin^ Adi^ctivaNti^eralia,aid\k quJKititatem exprlmentta> sunt 
rationei^orinae aut/^>m«/ii;aj aut deripat^s aut p<»if^(?^f/9;. ratione 
Verosigoificatus sunt: . ,\ * 

I. Cardinaiia, quae ad quaestionem qtic?^? respoiideiM^^^l ab- 
solute qaantitatem denotant/ ' ■. i \ Am\» v 

II. Ordinaliaj ad quaestion^^ ,<jrti^/f«sf . santqi|e .infra Su* 
pprlativa, . ^ •:.. . :r-< ' 

m. Dietributiva» i^d quaestionem.<(pi«fefii? suntqoe AdieetivA 
pluralia, :• - 

IV, Multiplicativa ad quaestionem^^«io/if^/i0ir? 

y. JPrpportioniflia a,d quaestionem.]friM/f#;9/;iff? ' > ' / 



D«.NumeraUbu8i 9S 

I. Cardinalia.' 



» • » • titt k 









Ex ma^na NumeraUum copia tantum decem CardiaaUa ^unt pr\^ 
initiv.a, reliqua vero vel sunt.dfirivataTel composita^ uti: .^ ,. 

I* ^ni^^ ffiia> ]uiua« una, YI. ses^e, $ex, 

II. doui, dou^f duo» duae»' TII« septCj ; aeptema . * • • » 

ni, trei, tres, tria, VIII, ^c/w^ . ,, qcJOj „ ,.,x.,,. '< 

IV. quatrUy quatuor, K» noue, novem» 

V. qmnifm, quinque, X. ifec^'^ ' ' decem. ' * 

Reliqua sunf composita , et quidem novem sequentia ad decem 
addita interposita praepositione aupre, uti : 

XI. unu eupre deoe, XYI. seese supre dee&i 

XII. doui supre^deee, XVII. septe supre dece^ 
Xni. trei stfpre dece, XVIII. octu supr&dece , 

XIV. quatru supf-e dede, XIX. noue supre dete.' 

XV. quinqui supre dece^ 

Octo atttem superiora in decem dueta absque ulla copula J 

guntur, uti: 

XX. donedeci, viginti, LX. sedeci,^ sexaginta, 

XXX* treideci, triginta^ LXX^ septedeci,^ septuj^iiita , • 

XL. . quatr.udeci, quadraginta , LXXX. octudeci, ootoginta, 

L. quindeci, quinquaginla, XC. npuedeci, nonaginta, ; 

Cuivis horum novem primitiva addita particuli e/junguntiir,uti: 

XXI^ duoedeci et unu^ , XXVI. daued^ et sesse^ 

XXn. douedeci et duoi , XXVII. douedeci etsepte, ^ 

XXm: duodeci et trei, XXVIII. douedeci et octu ," 

XXIV. douedeci et guatru, XXIX. douedeci et noue. 

XXV. douetteci et quinqui , 

• ■ ■•■.'•.", ■ ' .♦ 

Rellquisf pariter : 

XXXI, trei deciet unu etc. " XXXIII. trhideci ef trti ete» 

XLII; quairudeci et doui etc;' XLIV. qudfrudeci et qu»tru'hie^ 

LIQ. qumdeci et trei etc, LV. quindeci et quinquieifi/**'' 



I 
j 
i 

i 



' ' i • • » •• 



LXiy. >ed^ci et quatru ete< lAX\lL'sediei^t sesse^e^ 

LXXVr septedeci et qpinqui ete* LXXVH. septedeci^t s)tpte^.'^' 
LXXXVL oetu deei et sesse .e\t, hXXJLVUh-^ctudeeietpctik^iit,^^' 
XCVJL nouedeei et septe ete* XGIX* neuedeei et noUe. 



k «• 



9% AnaljslA terbalffl« 

Qaftdratom de <fei?am .exprimitttr per eentuj yel unu emUu^ e«n- 
tom, eio8 vero nioltipla additis primitivis, oti: 

. nnu eentu eentum, DC. sease eente aexcenta. 

CC. doue cente dacenUi'^ DCC. eepte cente septin^enta, 

CCC. trei cente tercenta> ' * DCCC. octu cente octingenta> 

CCCC. ^tialH^f m/i^qoadringenta^ DCCCC. naue cente nongenta. 
D. qumqui ccfU^ qoingenta, 

Tertia. pqtentia de 4^cem «xprimitor per nUUe vel una mUh, 
«illjl. vero mliltipla per additioneni primitivorom^ oti; 

M* una miUe^ I33M« eeeee milH, 

MM. doue nOU, I30MM« eepte milU, 

MMM. trei nUtU, IDOMMM. oetu miUh 

MMMM. ^uatru miltt, IDDMMMM. noue mUU, 

100. ^nfuimaii, CClOO. dece milU 

Qoarta potentia de fhcem exprimitur per deee milU, decem 
milliai qoiboa aoperantia per aeqoentea nomeros addontor, oti: 

11000. unu supre dece mitU, 16000. sess^ supre dece mitli, 
ItOOOl doue aupre dece mitU, 17000. septe supre dece milU, 
130d0. irei supre dece mitU, 18000» oehi supre dece milU, 
ItOOO. guatru supre dece milli, 19000« noue supre dece mitlif 
* ISOOO. quinqui supre dece miUi, 

Hia aoperiora, aeo moltipla de decem miUibu$, poscont praepo« 
«itionem de ad efiSciendam copolationem, oli t 

tOOOO. douedecidemim, 60000« sedecidemUU, 

80000. treideci de milli, 70000, septedeci de milU, 

iOOOO. fuatrudeci de mittiy ' 80000. octudeei de mitti, 
SOOOO* quindeci de milU, 90000« nouedeci de miUi. 



Qfdnfa po^nUa; tfi dt^em exprimitaf per unu eentu de niiUit 
eentopL.ttiillia, borom deinde molUpla per additionera priniitivo- 
rom,.|it{: , , . . 

tOOOOO, daua eeniedemUU, 600000. sesse eente dif mUB, 

aOOpOO^ >€! 4»mI0 demiltt,' . 700000. septe cente de mitti, 

400000.. fUatn^ppU§ demiUi,: 800000, oetu cente de miiU, 

SOOOOQ, fuinyui feitte ih mim, 990000- mu& eeifte de mUfL 



9exta potentia .de deeem exprimliur per mUttone Tel u$m mU* 
fim, decies centena millia, et mul tipb per addittonem primitiyoruni, iitl : 
WOOOOO. doui mmiofU, 6000000. seaae mUUoni, 

3000000* trei milUoni, 7000000. sepie miUiom, 

4000000« ^vMtru mUUoni, 8000000« ociu miUioni, 

SOOOOQO» quinqui miUioni, 9000000« noue miUioni, 

Septimajf otentia de decem e^primitur per 4sce miUioni, centie^ 
eentena millia ji et multipla per Mec auperantia, interposita praepo- 
sitioneJa^ uti: 

IMiOOOOOO. douedeci de miUioni. 60000000. eedeci de miUioni. 
30000000. treideci de miUioni, 70000000« septedeci de miUioni, 
tOpOOOOO* quatrudeci de milUoni, 80000000« octudeci de miUioni, 
JOOOOOOO. guindeci de mUUoni, 90000000« noueded de mUUom. 

Octava potentia per unu cetUude tniUipni, et mnltipla per ad* 
ditioDem, ^rimitivorum uti{ ... .. .. \ 

IM^ doue cente de miUioni, 600^. sesse cente de mUUom , . 
SOO^ trei eenfe de miUioni, 709^« septe cente de miUioni, 
^* quatru cfnte de mUiioid, 800^«^ octu cente de mUUoni, 
SOO'. quinqm cente de miilipni, 900^. noue c^te de milUoni, 

Nona potentia per una mille de nUUiom, et multiplaper addi- 
tionem , primitivorum uti : 

M)^ doue milU de miUioni, 600^. sesse miUi de mittioni, 
300'. trei miUi de miUioni, 700^« septe miUi de milUoni, " 

^^ quatfu miUi de mUfioni, 800^« ociu miUi de mUUoni, 
SOO^ qmnqui fniUi de miUioni, 900'« noue mUii de miiUoni. 

Decima potentia de decem exprimitur per dece mUU de mil^ 
Uom, et multipla adhuc. praepositionem de ante miiii poacunt, nti s ^. 
M^ douedecide mUiide miiiionijW^* sedeci de milii demUiioffi, 
90'» treided de miiii de miiUoni,70^^ septedeci de m.iUi de miiiioni, 
M^ quatruded de mUli de mi^ 30'. octuded de nuUi de^miiiiani, 
SO'. (pmded de miUi de mUUoni.90^* nqueded de miiii demiUioni^ 

tlndecima per unu centu de miUi de miiUoni, et multipla per 
additionein primitivorum, uti: 

20 ^ ^.doue cente de mUli de mUiieni,eO ^ ^.sesse cenied»mHU de miiihni 

30^ \trei cente de miUi de miiUefn,70^ ^.septe centedemMi de miUidfU 

M' \ quatru oentede nfiUi 4e mii.80'^ "^.octu cente de mOU^ mUUMi 

• ^' ^ guinqui cent^de nmtti de miiM^ ^Moue cente de nM yk miiiiotM 



0iiodecima pdleiitia de ^Cftpm. exprlmilar per ttfm UUioHe, et 

deeima eetava yerruimtrilliane etc.' • - ' > . .'.r ^ ^ : 

I , .... 

Ex Cardiualibus tantum unu habet singnlarem numemm, reli- 

qua ex rei natura tantum plurali ^audent. Unu facit foemininum ma, 

doui vero doue, ,caetera manent invariata pro- utroque geiiere. Dece 

decem, centu centum, mille mille^ tximimiliione, billione et /n^ 

lione respiciuntur ut Substantiva \ quapropter borum miiltipla in plu- 

rali prodeunt«"et'quidem «ferty cente, ndlli foeminina'. Hanc ob cao- 

sam Substantivum sibi adjunctum uon absolute^ sed cum praeposi- 

tione de poscunt, uli: douedeci deomini , viginti hoiiiiiies;'^epfe(fe« 

de mulierij septuagihta mulieres ; 'unit cenfu de boui, centum boves; 

douecente de oui, ducentae ovesj ufia 'mtlle de denarH ,' miHe de- 

narii ; doue miltt ae cadatli, duo millia equorum ; 'quinqUi mitti de 

fnUitati, qniliqtie iAilli^'l)iiUtum ; octu deci de mUii septe cente qua- 

trudeci de capite, octoginta millia septHig^nta quadraginta eapita. 

(vide SyntaxiinO 



« ...» 



II. OrdiiUiiia. 

Ordioalla snnt derivata a Cardipalibns^ pleraque in imu, nti: 

h primu, primus, VI. sesfu, , . ,§e,^t^s. 

n. secundu,, seenBdusr» YII. septinm, jBeptiinus^ 

III. tertiu, ^ ^tertias j, ; VIII. o.ctauu, octayns^ 

IV. quartu, . q\iartus> ^ .IX. nonu, nonns» 

V. tjfuintu^,, ,quiDtns>. . . .nX. dei^imu,, ^ . ^eQimus*. 



•14 • 



Snperantlum nhima tantnm parff efirt^derivatar 

XI. unusupre decimu, XVI« sesse supre decimu, 

Xir. doui supre deciniu , XVII. septesupredecintu, 

XHI. trei supre decimu, XVHI. bctu supre d^cinm, 

XIV. quatru supre decimu^ ' ^ XtS:i n)me supre d&dt^i - 

i&y/)iuihqUisiipribdecimS; *-^* " -^^ ^ ..,..»:. 

i. « • ' • . . - I 

■ ■ I . !. • . ... * . -X. > » I •■ ■,, .. . ► ». ■ I '* ' '-■ •' • 

Mnltipla decimomm : 

XI^ .^Mo^rii^iflKM»» XV, V , LXXSU iHstHdnfimu^, . , 



j 



. : JDe MxnertlibnB; ^ 97 

QoadraU deeiinonini: v . • 

C. eentesimm, ' - ' • DC. sesse eenieeimu, 

CC. doue eeHfeeimUj ' * DCC« septe eeniesimu, ^ 

CCC. tr^&efifMmu, '^DCCC. oeiueentesimu, 

CCCC. quatru centesimu , * DCCCC. noueeentesimu: ^*^ 

D. guinqui centesimu, *' ^ ' 

Cubica 'decimoram : 

M. millesimu . ' tDDM. «e^^^ miUesimu, 

MM. Joiie miilesimu, I33MM. i^ty/c!; tnillesimu , 

WS^, trei mitlesimu , lOOMfAM, octu "fnittesimu , 

, ... j ».♦..'. • » , .11 II ^. ..» .1 

MMHII. giMru fnillesimu , *I03MMMM«^no2te mUlesimu. ' , , 
hid, gmngui mtllestmu , . ^ 

ReUquapariter: ,: , .'...,... . . / , _; 

CCI3D« d^i7« miltesimu etc . .CCCl3ad« >««ii4w mittesimu,,. ; ' 
CCCClOp3d« 4Mii;/f0iii;«tmi« eii^. ,4000000^« ^ i 

tOOOOOO^ « K ^iUmesimu e^^ . . v ».OD infinitesimM ,. ;f . . . ., J» 

u - 2» antepenul^nu, .... *i - 1 * penuUimi^ > 

"♦ «^'«"«♦. . .»>,.•.•, . . . . • -••• •'. •' '• t ».. .•:;.i.,.- 

Omnid fdtnidnt foemihihdm iii Vi', pltiralem hiV^^Hna in 'i, foa- 

mininain ^.*uti: prifnu, prtma, primi. prtme, sestu, sestd, sesti, 

9Mte, despmu, decima, decitni, decitne,, utfit^u^ u^itna,, uftimi^ 

uuune etc. ,,j', v... ^. ,. *t •. .'; . >•'« * •.»,».. \ i •♦•...t^a.- ,;, .,t, /. vv .^ 

IVota. Occurrunt in quotidiano aermone etiam alia exi[ Cardinalibus 
confiata adiuncto aibi Prohbtallti^ r(ApVf/A»^«utf: douielle, doue ella, vel 
eontracta: doui *le, doue 'ia, irei *ie , trei 'ia, quatru 'ie^ quattu 'ia, etc.| 
qnae in iniiio' 'aententiae adhuc fleihel idem l^^ononien cohglbmerant^ uti: 
€lludoui'^t9ieU^^om 'ia, eUutrtlHe^ eiia trei 'taietic. praet6f^i«m(lM«ltt} 
primiiA* pportifmora ^ii primux^ouimu, treirm^.pifttrimu ^ ^Wdim^im^t 

' \IH: bi^ributiva. ' • ' '' ' 

. • • • 

Di9ti&)nitiY# suRt i^arite^r ^ez. CardinaliJbiW.dwivata > .ndr 

I eenguU singuli» sengute aingalae,' 

II him bini» iine l)inao# 
ni terni .. terni, terne lernae, 
IV ifuatemi i^naterni , . ■ , quaierne quaternae^ 






>: 






AnalytU verbalis. 



maMeuiinm^ 



f m m i fiin a^ 



y qukd 


qainlf 


\l eem 


«eni> . 


Yll tepteni 


sepleni > 


\m octoni 


pcUini* 


IX nouem 


noveni y 


X defU 


deni. 


XX douedeni 


yiceni. 


XXX />-i;<^t 


triceni , 



XL quatrudeni qnadrageni, 

L quindeni qninquageni, 

LX sedeni sexag^eni, 

LXX eeptedem septuageni^ 

LXXX octodeni octog^enii 

XC nouedeni nonageni^ 

C centeni eenteni# 

llimlteni milleni» 

— mMi nnllf, 

Nota. Adhibentur etiam: doui enH, trei emi^ quatru en$i, ^in^wl 
en$i, sesse ensi, .oetu enti^ noue enH^ dece e^si, douede^iJe ensi, ireideei 
de^ enti j quatrudeci de ensi j guindeci de eHsi, tedeci de ensi, septedeei de 
ensi, octuded de ensi^ nouedeci deensi, unu centu de i^t etc. tum etiam: 
doui eu doui, trei cu treiy guatru cu qUatrUf dece cu dece etcl dein etiam' 
fuunte doui, ^tusnte irei, ^uante ^uutru, guante ptingui eta 



pdnd 


qnine. 


eene 


senae^ 


^eptem 


aeptenaey 


octom 


pctonae^ 


noUene 


novenaey 


dene 


denae. 


douedene 


> » 

vicenae , 


tredene • 


tricenae. 


^atrudene 


quadri^enae. 


^ndene 


quinqilagenaei 


eedene 


aexagenae» 


eeptedenh 


septuagenaei 


ociodene 


' bctt)genae> 


nouedeM 


nonagenae> 


eentene 


centetfae» 


millene 


-miHefna6) 


nuUe 


nullae; 



. ' J • . . 



TV» Multiplicativa* ... 

Multiplicativa sunt cofHposit^ e;i; Caf d[l|iaU]>us et p/iictf> uti: 



l.eemplice .«impiex, 

HdMptiee dupiex/ 

ni triplice triplex, 

rV quadruplice quadruplex, 
y quintuplice quintuplex, 
YI eestupHce. sextuplexr 



yn septupUce 
Vm octupUce 
'IX nouempUce 
X decemplicif 



a^teinplex, 

octupleil, 

novemplex^ 

decemplex, 

centuplex. 



C centupHce 

^ -muU^Uce '^ HvtAf^fHbx^ 

pro utroque genere insingulari et plurali» qui mbre Adiecttfrvoram in 
pUci, terminat«r« > 

■ 

Nota* Praeter haec Multipiicativa occurruut etiam Adverbia^ sigDifi- 
eatu, non forma, talia^ uti: una data vel una ora, aemel,- doue ori, hUf 
irei ori,. ter, guatru ori, quater,- guingui ori, quinqniea- etc« 



\ 



O» FronpmiB(iRii» 



T^ 



fie4<sorloM t»% obMmre, qno nani mo4o ^lwofBMe mIIoqm4m0 Nv* 
meralla compo«uerint. Latlnl dlcunt: guatereli^uitiuortieibuMf Itafl; ^«ifri» 
wlte (ver«ibu«)j Francir ptatre fois (antlq. plicatoris}| AngU: /biir l<me« 
(temporibtta)^ RouMni: ^r/v 0r< (horiO* • ' \ '* 

V. Proportionalia. . 

Proportfonalia pariter a Cardinalibua oriunturf en llla^ 



I templu 
& duplu 
m tnpiu 
tV ipuuiruptu 
T fontuplu 
VI teaiuplu 
VH sepiupiu 
Vm oc/ii/?/fi 
X decupiu 
€ centupiu 
— muUipiu 



aimplua , 
duplus « 
triplaa » 
quadrupliifl, 
qaintiipltt , 
aextuplua , 
aeptuplua ^ 
octuplus, 
decuplus»' 
centuplus^ 
multiplus » 



sempia 

dupia 

iripiu 

guadrupia 

qtttfUupia 

sesiupia ' 

septupia 

octupia 

decupia 

ceniupia 



•• » 



aimpla , 

dupla,. 

triplaj 

quadrupla, 

quintupia, 

aextapla^ 

aeptupla, 

octupla, 

decapla, 

centupla^ 

mUltipla. • '* 



mtiiiipia 

Pluralem formant more Adlectivoruin » 'maaciilina In i^ foemlniiia In, 
e,uU: multipli, multiple. ' . . .,.::.,/ 

Ocottrruttl eHamt Mouitu, dupluay imquatintkf quadrupliia, Inifeelfav 
decDploa* . i'* ■ *> ^ •'••' 

Pantar praeter^ ex ^umeralibua muUa. alia derlvala et. com||oaita» 
qoae omnla «uo loco videblmua. ... » • 

BEI^RONOMINIBUS. 



« * I ^ % ' 



Pronomina aunt diotionea, quile obiecta secundnm relationesi !n 
quibas loquena sibi iUa repraesentat^ denotant 

De Speciebus Pronominum. 

• • • > • 

Pronomina diverais es; punctis, quaa sua|^te. praebent^ coiiiaide* 
raU dividuntur: ; ; . , 

A) Ratione naturae eorundum in ; «Stf^^^Soii/ira^ utisunt: fguego, 
tu ta, eliu ille, eOa illa^ esiu iste^ esUt ista^ eifmipse, ensa ipaa, 
gui qui^ quae, gue qvdd, quaie qualisi /a/^ talis; et in Adieeiiva, 
uti sunt: trteu meus, teu tuus, seu suus, nostru noster^ vostru^ vester. 

BJ Ratione formae in : StmpUcia, vlH: eUu ille, estuiaie, ensu 
ipse^ ^' qui, me me^ /e te^ «ese; tt Composiia, ia&\ qtieUu W», 



8ff Analyflis Tetbalis. 

#efi^"ileiiiet; • . -^ • 

C) Ratione aig^niiicatus .dividunt^r Prpnomina. S^baiMitivain } 

I, Personalia , uti : egu ego , tu in, (su) , noi noa , voi vos i 
quibua etiam: eUu illev etla illa, etti ilK» elle illae, adnumerari 

possunt». ' . I /. . : : '•.; . : ' 

IL DemonatraHva , uti: «^^ iste^ e//fi ille,^ «if^fi ipjse; cum 
compositis: gueatu, queUu, densu, aqueetu, aaueflu, adeneu» ., 

III. Relativa^ uti: yift qui^ quae^ que quod, et composita: 
gueUu quf, qUeUa gui, ixim quale qualis^ qui.. 

Vf / Interrogativa , uti: quine quisnani? quis? quale qualis? 
quantu quaiitus ? cum eorum responsivis : tate, atale, contale talis, 

tantUf atantUy tantus* 

' '' t •^- '. •' • . . '. .».\ .. . >.. 

y. Indefinita, uti t unu unus, quidam^ a//rf< alter^ iotu totus, 

muUu muitus, paucinu paupus, netne nemo^ re/tciitf.aliquis^ iieci 

unu nullus , alequi aliquis^ .alequantu aliquantum* 

Adiectiva^ Personaliunf vocantur hac ratipne etiam Posee^eim, 
nti: meu meus^ /^fi tuus, seuaMMS^ nostru noster. vostru vester. 
lui illius^ lei illius, loru illorum, laru illarum, eUu meu. elluieu, 
effu-^sw y.4Uu luip ellu, iei, ellu nostru, eUu postru^ etlu^doru, 
eUu laru. 

•'* 'Pron^omiria. prbuti etlim Nomina, 'p^t oMh^fll YaHsttfbhfi rra- 
dus transeunt, scilicet: Motionem, Mtttatibriem et Dedinatiobem. 
Nos in Declinatione oimem Variationem: siBiul^pPoppiiemus» 

. , B E. D E C H N A,T.l O N.S, . 

Declinatio vocatuf 'VisiHatto per castiB. ^^unt autem eadus se^ 
quentes quinque : 

. 1) NonUnativus designat personam vel rem tanquam subiectum, 
lrd'd'est'/qtia tale> dequoffermo est^ et ponitiir ad quaestioneih qms 
vel quidf 

: 't) ^eniHvus e^primit notam conceptus distinctrvanf, pe^ quam 
ilFer acdUralius determinatur / et ponitur ad qtraiestionem euiusf 

' S) DaHvns denotat remotius oMectttm actioiiis, ad cuius com-* 
modfim tel fncommodurii ea fit , et ponilur ad quaesfionem cuif 

4) Aceusativus denotat actioni» obiectum vieinius, ad (faod ea 
dirigitttr, et ponitur ad quaestionem quem vel qMiidf ^ 



/ 



DecKnaiio Pronoininum. 



81 



5) Vocafinus denotat personain '\e\ rem personificatam , ad 
(juam sermo diri^itur^ boc est secundamj, et ponitur exclamative. 

Omnes reliquae relationes , quae inter Nomina intercedere pos- 
sunt, exprimuntur per Praepositiones cum Accusativo coniunctas t 

A. Declinatio Pronominum^ 

I. Declinatio Pronominum Personalium^ 

Singularis» 



?iominativns» 
GeDitivus. 
DativuA. 
Aceasativas» 



L Persom* U* Persona. 

egu ego » . tu tu , 

meu . mei , . teu tui » 

mibe mihi» tibe tibi« 

^ mene me > tene te , 



IIL Persotuis 

Csu) — 

seu sui , 

sibe sibi> 

tf^f^e se* 



Piuralis. 
nos , toi vos, (soi) — 



Nominjitivus^ noi 

Genitivus» nostru nostri, vostru vestri^ seu sui, 

Dativus. nobe nobis/ vobe vobis^ sibe ^ mbi, 

AccQsativus* noi nos, voi vos^ sene se. 

Haec Personalia pro utroque genere eadem manent. 
Vocativum ex rei natura tantum tu et voi liabent, et quidem simi 
iem Nonunativo. 

Accusativo solet praeponi Praepositio pre^ 

In Dativo et Accusativo occurrunt etiam Pronomina iioniuncta 
sive reciproca^ quae reipsa haec eadem sunt , nisi decurtata ; en illa : 

Dat. mi m\, ti tibi^ si sibii ni nobis, vi vobis» si sibi» 
Ae. me me> te te^ se se; ne nos> ve vos^ se se. 

Usum tam horum, quam superiorum in Syntaxi videbimus« 
n» Declinatio Pronominum Demonstratitorumi 



masculinum^ 

N> estu iste> . 

G. estui istius, 

D. estui isti, 

A» estu istum» 



Singularis. 
foemininunu masculintm* 

esta ista^ eltu ille> 
estei istius^ ellm illius^ 
estei isti, e//«<t illi^ 
esta istam^ «/fo illum. 



ro^mininumi 

ella illa, 

^/^i illitts ^ 

e//e{ illi > 

«flfa illam^ 
6 



88 Analysis verbalis. 

/ Plttralis* 

masculinum, foemininuM. mnsrulinum/' foeminimm, 

N« esti ifiti, eate istae, elli illi, elle illae» 

G« estoru istorum^ estaru istarum, elloru illorum^ ellaru illarunii 

D» estoru istis, estaru istis, elloru illis» eliaru illis, 

A. «tf/i istosy >, e«/e istas, «//t illos^ «//0 illas* 

J?fi«ff ipse^ et eius eompositum densu simili modo declinantan 

Sijigularis« 

mascuUnum. foemininum* nuuculinum. ^ foemininum, 

IS^ensu ipse> ens^ ipsa^ densu ipse^ densa ipSa; 

^G.tfH^fff ipsiuS^ «it^^* ipsius^ densui ipsius^ densei ipsius; 

jy^em^i ipsi^ ensei ipsi^ densui ipsi^ densei ipsi'^ 

A^ensu ipsum^ «n^a ipsam^ densu ipsum^ densa ipsam» 

Pluralis* 

N.^it^t ipsi^ ense ipsae^ depsi ipsi^ </(eit«e ipsae^ 
G.afttforfiipsdrum, ^tt^arti ipsarum^ J^it^ortiipsorum^i/i^it^artf ipsaram 
D.eittfiirffipsis^ eit^arfi ipsis^ i/eit^orfi ipsis ^ densaru\^«i& , 
A^ensi ipsos , ense ipsas^ densi ipsos^ dense ipsas. 

EUu in utroque genere et numero denotat ip specie etiam ter- 
^ tiam personam remotam^ et tunc plerumque eflPertur in Genitivo et 
Dativo irecisa prima syllaba el^ uti : 

Singularis» Pluralis. 

N» eilu ille^ eiia illa;- eUi illi^ eiie illae» 

G* iui illius^ iei illius. ioru illorum^ iartf illamm* 

D. iui ilji^ iei illu ioru illis^ iaru illis. 

A» eilu illum^ elia illam» eiii illos^ elie illas* 

^" In Dativo et Accusativo occurrunt etiam conjuncta decurtata : 

D. /t illi^ ii illi. ie illis^ /e illis. 

A» /ff illiim^ /a illaih/ ii illos^ . «/0 illas* 

\ 

r 

J&t^ff raro occurrit solum^ ast frequenter cum Dativis con- 
junctis compositum^ praepositis Personalibus^ et tunc non declinatur. 



Declitiatlo Pronominani, 



• • 



^Pl^ima PerttonH* 

Singttlaritf. 

fHMCulinum^ * foenUHinum. 

N. eguensumi, ego ipse^ egu eneanU, ego ipsa^ 

G,meuen»umi, mei ipsius^ fHeuensami, mei ipsiua^ 

D, mi6e eHsUmi, milii ipgi^ mi6e emsamif milii ip8i> 

A. mene eneunU, me ipsum^ mene ensdmip me ipsam. ' 

PluraliSi 

N, noi iHsini, nos ipai, noi ehsem, lios ipsae , 

G. nostru ensini, nostrnm ipsorum^ nsstru ensem, nostrum ipsarum, 
^,m6e ensini, nobis ipsis, nsde ensenii nobis ipsis, 

A, mensinif nos ipsos, noi enseni, nos ipsas* 

SecunJaPeirsonai 

Sing^ularis. 
mtuculinum» . foemininum^ 

^kensuH, tu ipse, tuensati, tii ipsa^ 

tui ipsius i ieu ensafi, 

tibi ipsi , H6e enSaH, 

te ipsum, teneensaH, 

Pluralis. 

Yos ipsi^ voiensevit 

0. tostru ensivi^ vestrum ipsorum, vostru ensevi, vestrum ipsarum, 
^' tohe ensivi, Vobis ipsis» vo6e ensevi, vqbis ipsis, 

A. voi ensivi, vos ipsos, voi ensevi, vos ipsas, 

Tertia PersonaA 

8ingularisi 
masculiHuni* foeminihumi 

^* ellu ensusi, ille ipse ^ Slla ensasi, 

illius ipsius, Ui ensasi, 

illi ipsi, lei ensasi, 

illttm ipsum, ella ensasi, 

Piuralis* 

illiipsi^ elliensesit 

illorum it^soriitti^ lafu eHsesi, 
illis ipsis, laru ensesi. 



0. teu ensuti, 
D* tibe eniuH , 
A. tene ensuH, 

N* teiensivi. 



tui ipsius, 
tibi ipsi , 
te ipsam. 

vos ipsae» 



^* lui ensusi, 
^* lui ensusi, 
A< ellu ensusi, 

X elli ensisi^ 
G. loru ensist, 
I>. loruensisi. 



illa ipsa, 
illiuik ipsitSj 
illi ipsi» 
illam ipsam^ 



A* elh ensisi, ^ illos ipsos , elle ensesip 



illae ipsste, 
illarum ipsaruiti 
illis ipsisy 
illas ipsas« 
6* 



8^U Anal.yiftis Verbali». 

H^enionstrativoruni: eski et ellu^ composita: queshi ni quellu, 
et bis-coniposita : uquestu ^l aquellUy eodem modo declinantur, uti: 



S i n g u 1 a r i 6. 

foemininum, mttsculinnm. foemi^inum. 

quellu ille^ queUa illa, 

quellui iHius». quellei illius, 

quellui illi, quellei \\\\, 



masculinum. 

4 

IV* questu iste^ questa ista» 

G. questui i&i\\ys , questeiisiiw», 

]>» qu^stui isti, questei isti, 

A. questu istuni^ questa istam^ quellu illum, quella illam^ 

L * 

I 

Pluralis. 

Vi.questi iaii, queste istae, quelli illi^ quetle illae^ 
G.^^«/ori/istorum^9^i/^«/tfr2«istartim^9'2<^//dre^iUorum>9'2i6//ariiillaruin 
D. ^i/«tf/<7ri/ istis^ ^f/«ff/;rf/istis^ 9«C^^/orM illis, ^i/«//arfiiIlis, 
K^questi istos^ queste istas» quelli illos^ quelie illas^ 



Tam simplicia: e«ftf , «^^«y quam composlta: :9ti«<^tt^ queilu, et bis- 
eomposita: aquestu, aquellu^ adjungunt sibi particulam «( in fine, quum 
absolute adhibentur, aut Substantivis postponuntur, uti: 



estu-h iste, 
etti'h isti> 
questU'h iste> 
questi-h istiy 
aquestu-h iste, 
aquesti'h isti, 



estn-h isla^' 
este-h istae , 
.^ue«(a-& ista, 
queste'^ istae » 
aqueitta^h ista, 
aqueste-h istae. 



e//ti-?i ille, 
e//i-^ iliiy 
quellu-h ille, 
quelli-h illi, 
aqueUu-h ille, 
aqueUi-h illi. 



e//a-& illa^ 
elle-h illaey 
quella-h illa, 
queUe-h illae, 
aqueUa-h illa, 
aqueUe-h illae. 



Declinatio eorum eodem modo fit, tantum pronunciatio variat^ rt 
manet immobile^ Ultima duo vidisse sufficiat* ^ 



fl»A«Clf/. 

Nom. aquestu-h^ 
Gen. aquestui-h^ 
Dat. aquestui-hf 
Acc, aquestu-^hf 



foemin. 

aquesta*h j 
aquestei-h, 
aquesfei-h, 
aquesta-h , 



Singularis. 

mascul. 

aqueUu-h , 
aqueUui-h , 
aquellui-h, 
aqueUu-h ^ 



Pluralis. 



Nom» aquesti-hf aqueste-hj 

Gen. aquestoru-h, • aquestaru-h, 
Dat* aquestoru-h 9 aquestaru-h j 
Acc» aquesti-h, aqueste^h, 



aqaeUi-h, 
aqueUoru-hj 
aquelloru-hj 
aqueUi-h^ 



foemin. 

aquella-a y 
uqueUei-h , 
aqueUei-h 9 
aqueUa^h. 



aquelle-hj 
aqueUaru-a, 
aqueUaru-h , 
aquelle^h. 



Declinatio Pronominum* 



85 



m. Declinatio Pronominum Jielativor um 

et Interrogativoruyi, 

9 

JVom« qui qai> qnis? que quod, quid? quine quisne? 

Gen. cui cuius, cui cuius^ cui cuiusne? 

Dal» ciU cui, cui cui, * cui cuine? 

Acc. qui quem^ que quod, quid, quine quemne? 

Quiy que, mni tam Helativa quam Interrogaliva, qmne tantum 

Interro|^ativam, et quidem pro utroque numero valentia» ' 

•i 
Compoaita : - alequi aliquis , aleque aliquid , alequine aliquts j velqui 
quicunque, velqne quidcunque, velquine quiscunquet nesqui quidam, nesque 
qnoddam, nesquine quidam) staqui quicunque^ siaque quodcunque, siaquine 
qiiicnnque $ ^iva qnivis, queva quodvis, aliquid, quineva aliquis, quicunque 
quiconque, gueeunque quidcuoquec eodem modo declinantur. 

Quale qualis, est tam Helativum quam Inlerrogativum ; en De- 
clinalionem eius una c\xm Responslvorura : tale talis; atale, cotd^ 
taie talis quidam* 

Sing^ularis, 



masculf 
Nom« quale qualis, 
Gen^ qualui quaiis, 
Dat. qualui quali, 
Acc. quale qualem ,' 



foem, 

quale, 
qualei, 
quklely 
quale/ 

P 1 u r a 1 i 8. 



mascui. ftffm* 

tale talis, talCy 

talui talis , taiei , 

talui tali, tatei, 

tate talem, tale^ 



Nom. quati quales, quali, tati tales, tati, 

Gen» qualoru qualium, qualaru, taloru talium, talaru, 

Dat. qualoru qualibus, quatdru, taloru talibus, talaru, 

Acc. quali quales, quali » tali tales, tati. 

Composita: aleg^ale aliquis, mqmle qoiscunque, nesquale aliqui«.> 
telguale quicunque, qualeva aliquis, qualecunqne .qualiscunque i atale lalis, 
comie talis quidam, eodem modo declinantur. Quale-h, qualis, habet Gcn. 
et Bat» qualui^Uf ut aquestui-h^ scillcet, 

QuettuquiXWQ qui, queUaqui \\U quae, est Relativiu» ixom- 
positum 5 eius tantum pars prior ddcUnatut*.» el quidem modo iiitur 
Demonstrativa indieato» '* > 



) 



86 



Analysis verl)ali8. 



ikascuK 
Nom. qtMfUu quantus, 
Gen* quantui 
Dat* quantui 
Aoc. ^uanttf 



quanti j 
quanto , 
quantum. 



Declinatio Interrogativi fuaniu et Responsivi ianiu^ 

Singularifl. 

foem, ^ mascuU fbem* 

quanta, iantu tantus» tanta, 

guantei, tar^tui tanti^ tantei, 

quantei, fantui tanto^ tanteij 

quantUy tantu tantum^ iania, 

Pluralis. 
Nom. quanti quantij quante, ianti tapti, iunie, 

Gen* quantoru quantorum^ quaniaru, tantoru tantorum^ taniaru, 
Dat. quantofu qnantis^ quaniaru, iantorU tantis^ ianiaru, 
Acc* quifnti quantos, quante, ianti tanti, ianie. 

Praeter taniu occurrit etiam compositum atantu tantus. Tam liaec', 
quam Interro^ativum guaniUf rpoaicunt etiam particulam h post se, uti: 
guaniu-hf atantu^hj quanti^A, atanti^h etp* 



mascul^ 
N. un^ VLnna, 



alterao). 
alterae , 



{Y. Declinaiio f^ronominum In4^fif^itorum» 

Singularis^ 

foem* matcuh foem^ 

una una> altru alter, altra altera, 

O^unui unfus^p unei unius, aHrui alteriusj aHrei alterius^ 

D.ffHiM unij, unei uni» ^ftfui alteri, altrei alteri, 

A^unu unuoijf unti unam, altru alterum, altra 

Pluralis^ 

V, uni uni^ une unae<) alUi alteri, ^lhf'^ 
(f» unorunnorxim,unaru unarum, aliroru alteroruniy altraru alterarum> 

^.unorunniB, unaruvini», altroru bW^tIb , altraru ^lima , 

A. tii»i unos, une unas. aitri alteros. alire alteras. 

fSingularis. 
foem. tnascul, 

nulla nulla^ iofu totus» 

■ « • » 

nullius, iotui totius, 
nuliei nulli/ iottd toti, 
nullam, iotu totum. 

Pluraiis. 

« • 

nullae , ioti toti ; 
G. iitfl/or»nulIorum» nuUaru nuIUrunt^ iotoru totorum, iofaru totarum^ 
p.nuihrunnUia, ntt/feri»nullis« /o/ort«totis, /^orti totarun<, 
^t nutli nullps, ^^f^ nullaflif ioti totos, tQie totas. 



mascui, 
N» nuiiu nullus^ 
G. nuliui nnllius , nuttei 
D^nulltii nulli, 
A. nulft^ ni|IIum| nuifa 

N. nuUi nulli, nulle 



foem. 
ioUn tota, 
iotei totius, 
ioiei toti, 
iota totam. 

tote ' totae. 



OecUnAlia 



87 



mascui* . foem* maseuh foem. "^ 

N» muUu roultas, muUa inulta^ paucinu paucus^ paucind.] 

G.mulhii multi^ muliei multae, paudnui pauci^ paueinei. 

D. multui multo^ multei mnltae^ paucinui pauco^ paueinei^ 

A, multu multum^ muita multam^ pauoinu pancum» paucina^ 

Plnralis» 

N. mulH multi^'^ mtdte multae^ paucim pauci ; paucine* 
G« multorumvi^Qv^ muttaru multar. paucinaru paucorum>/9ai«ciii«ri-i«« 
\i,mttttaru mxAM», multaru myxMis^ paucinoru ]^aiuc\8 , paucinaru. 

I^*mlti mnltOB^multe mviliM, paueini paucos^ paudne. 

't * 

Neciunu nullus, vehtnu vel uuvlb, ^uimt^ unu aing^ulua, eodem fliodo 
declinantur* 

Neme vel nemiue, nemoy habet Gen. et Dat. neminui, pro utroque 
numero, 

£x numeralibus ffoui dno^ umdi ambo» et mmendoui «imUi modo decU« 
oaotur in phiral numero» quo «olo po]lent* 

Nom. ^011^9 doue, tmendoui, ' emendome, mmbi, mm^e^ 
G.etD. douanfy doutn^ amendouoru» amendouaru, HwbonUp um^nru» 
Acc douiy douey amendoui, mmendoue, . «mbi^ nmfte. 



V. Declinatio Pronominum Adiectivorum Meu 

Poeeeeeiporum, 

ProDomina I^osaessiva apud Aureliani Daciae locolas eodem 
modo declinantms quo reliqua Pronomina ; en schema; 



Aom« 


meUf 


teu. 


Gen, 


meuij, 


teui. 


Dat. 


meui, 


ieui, 


Acc. 


meuy 


teu, 


Nom, 


mei, 


tei, 


Gen. 


n^oru, 


teoru, 


Bat, 


meorU, 


teoru, 


Acc, 


mei. 


tei, 



Singularler^ 

eeu, nostru, 
stui, noetrui, 



eem 
eeu . 



noetrui, 
nostru , 



Pluraii«« 

eei,, noetri, 

eeoru, nostroru, 

seoru, nosiroru, 

sei, nostri, 



Tostru, 
vostrui, 
vostrui, 
vosfru, 

voeiri, 
vostroru, 
vostroru, 
vostri. 



vostra, 
vostrei, 
vostrei, 
vostra , 

Vostre, 
vostraru, 
vostraru, 
vostre, 



Etsimili modo etiamfoeminina: mea, iea, eea, nqstra; 



V 



88 



B. Declinatio Nohiiiiam tSabstantivorum. 



Nomina Snbstantiya prppriam nullahi habent Deelinationem^ sed 
tantum adiunctis sibi PrononiinibuSy praesertim Demonstratiyis , rela- 
tiones casibus expressas^ indicant. En paradigma: 

Masculini generis* 
Singulafts* 

W, estti tncinUf istevicinus, ^lluviehlu, ille vicimis, 

6. estuivicinUy istius vicint, 

D« estui vicinu, isti vicino , 

A« estu vicinUf istum vicinum, 

V. vicine! q. vicinel , 

» 

Pluralis. 

' • • • . 

N. estivicinif istivicini^ *elUvicini, illi vicini, 

G. estoru vicini^ istorum vicinorum, ^ii^ru vicim^ illorum..yicifiorum 
D« estqru vicini^ istis vicinis^ elloru vidni^ illis vicinis, 

A* esti vicim^ istos vicinos^ ' elli vicini^ 

. ' o vicini! o vicinil 



ettui vicintJt , illius vicini, 

ellui vicinUf lili vicino , 

ellu vicinUp illum vicintim, 

o vicine! o vicine! 



y* o vicim! 



illos vicinos ! 
vicinil • 



Foeminini generis« 

t Sinfi^ularis* . 

N, esta vicina^ ista vicina, etk$ ticifm, illavicina, 

G. estei vicina^ istius vicinae^ ellei viciha, illius vicinae^ 

D. estei vicina* isti vicinae, ellei viciha* illi vicinae, 

A* estavicina, istam vicinam, etla viciha\ illam vicinam, 

V^ o vicina! o vicina! ' o ticina! o vicina! 



.1 V 



Pluralis. 



N, este vicine^ istae viciiiae^ elle vicine, illae vicinae, 

G.^estaru vicine, istarum vicinarum^ ettaru vicine, iilarum vicinarufu 
I)« estaru vicine, istis viciriii , ellaru vicine, illis vicints^ 

A« estevicine, istas vicinas^ ellevicipe, illas vicinas^ 



Vv Q vidine! o vioinae! 



o vtctne! 



o vicinaet 



' \ V 



Kota 1. Foeminini generis Geiutivua et Dativus in siogul^ri nuinero 
solent etiam in e, id est piuraliter formari, uti: estei vicine, ellei ricine, 
etc. ast obstat Analogia^ licet Declinationis latinae adbuc superstites reii* 
qi^isie esse videreniiira quoniaiii desnnt in maseiillno genere* - ^ 



Declinatio' Wotnihnm Sijbirtiitidvoriiin. 89 

2* Vocativus, ut vMere lieet, est nbiqne ^imiiis Nominativo, exccpto 
gin^lari in u detfinentiiim> «t |flUt61eth in I' masculino formantium» nam 
liorum Vocatijvus more. latisonnn- in e termiDatnr fadaplce paradigma 
ji^dlalum), . , , , f 

3. Dativus in utroque genere et. numero e^^ aequaliK Genitivay et 
nisi logice ab eodem distinguitur. Caeterum^ in Conslructione Genitivo 
semper praecedit Substantivum, de quo posses^io declaratur, in cuius de- 
fectu Pronomen demonstrativum ellu, in genere subintellecto , praeposi- 
tom vices gerere obHgatur, utl in Syntaxi videttimusl 

%» AeoMativus e$f. nbique simyis-NbmSiiaflvoy et addistinctlonehi 
solet Acduativo peNonamindioailt^^Praeposilio 9»'<».praep6ni. 

Eodena modo iiectuntiir 8ab«tantiva praepositis reliquie Pjrond* 
mmibas demonstrativis^ compositis scilicet: queatu, aquestu^ quellu, 
e^ellu , nempe : . . , 

Mascujini generis«. 
8ingularis Numerus. 



G. (fueatui lupu, 
D. queetuiJUpiip 
A, guestu lupu. 



ste iap!ii^.>i •• • fuelh^Jupu, illelupus^ 

stius lupi*^ quellui lupu, illius lupi, 

sti lupb^ > •« • < queUiti impu, iili InpYy, 

stum lupmiiy • queiiu'lwpUf> >illam lu^ni'.. 



Pliiralls Numerus/ 



N. queetilupif isti lupi, ^ quellilupi, illi lupi, 

G. questoru lupi, istorani..luporum^ quelloru lupi, lllorum luporum , 

D» questoru lupi y istis lupis^ quelloru lupi, illis lupis^ 

A. questi lupi, istos lupos, quellifupi^ illos lupos^ ,; ^ 



'fc* . % 



^ Foejni»ih'i generis," ; ^' 

Singularis Numerus. 
IV. questa lupa^ ista lupa^, ... quella lupa, iila lupa, 
G« questei lupa, istius lupae^ quellei lupa, illius lupae^ 

B» quesiei lupa^ isti lupae^ ^ quelieiJup^ys , ilii lapaev . . ' 

A. queata lupa,^ istam lupa^^j < . queltu^ /f<yp#^x\iilam lupam« • - . 

Pluratis Numerus. ^ • 
N. queste iupe, istae lupaey queitelupe\ illae lupae;^' 

G. questaru iupe, istarum luparum^ queilaru iupe, illarum luparam , 
D« questaru iupe, istis lupabus/ ^ queilaru lup^ illis lupabus , 
^* quente iupe, istas lupas^' ' queileiupe, illas lupas» 

Pari modo Hectuntur praepositis Pronominibus indefinitis^ tuni 
inlerFogativis et responsivis. Ex duobus nosce omnia : 



90 



Analy«ii v«rbalis«< 



G. umti urau, 

• 

D. unmurauj 
A« unuurau, 

N. uni ursi, 



MascQliiii generia» 
Siofulariii Nuinenia. 
unus uraus^ aitruwsu, alter upaua^ 

uniuaursi^ aitrui ursu, alterius ursi^ 

uni urso«^ altrui ursUp alteri urso^ 

unum ursYim^ altru ursu, alterum ursurn» 

Pluralis Numerus. 
uni ursi, altri ursi, alteri ursi ^ 

6. unoruursi, unomm ursorum^ aitroru ursi, alterorum ursorum^ 
D/ unoru ursi, unis ursis^ aUroru ursi , alteris ursis^ 

A« uni ursi, unos ursos, altri ursi, alteros ursos. 

Declinatio 

Demonstratiyum ettu fiubstantivo postpositum, eique articulate 

scribi autem potest sequentibus modis: 

I. Deciinatio 

Mascttlinorum In u desinentium pluralem Nu- 

81ii(^ularis 

vieinu 'ttu, 

vicinu *ttm, 

vieinu 'iiui, 

picinu 'iiu. 



Nominativua. 
Genitiyus* 
Dativus, 
Accasativus. 



vieinu otlu, 
vicimu ettui, 
vicinu eiiui, 
vicinu eilu, 



Nominativns. 
Genitivus. 
Dativus. 
Accusativus. 



vicini eili, 
vicini eiioru, 
vicini eiioru, 
vicini elfi, 



vicini 'tti, 
vicini 'iioru, 
vicini 'iioru, 
vicitti *tti. 



vieinu 'iu, 

vieinu 'iui, 

vidnu *iui, 

vicinu *iu, 

[PiuraliB 

Victm it, 

vicini 'ioru, 

vicini *ioru, 

vtctm it. 



» 

Nominativus. 
GenitivuA. 
Dativus. 
Accusativus. 

Nominativus« 
Genitivus. . 

*■ 

Dativus. 
Accusativus. 



vicina eUa, • 
vicina ettei, 
vicina eiiei, 
vicina etta, 

vicifie eiie, 
vicine eiiaruy 
vicine ettaru, 
vicine eiie. 



II* Dectinatio 
Foemininorum in a desfnentium pla- 

Sing^ularis 



vicina *iia, 
vidma 'iiei, 
vicina 'iiei, 
vicina 'iia, 

vicine 'ile, 
vicine 'iiaru, 
vicine 'iiaru, 
vicine 'lie. 



vicina *ia, 
vicina iei, 
vicina 'iei, 

vicina 'ia^ 

ipi^raiia 
vicine 'ie, 
vicine '(afu, 
vicine 'iaru, 
vicine 'ie^ 



Declinatio H •minuin SiAstafttiYomm 



91 



Foeminini generis* 
AingnlarlA IVumema. 
una ursa^ altra ursa, 

nnius uraae^ allrei ursa, 
uni uraae , 
unam ursam^ 

Pluralia Numerus. 
unae ufsae , altre urse, 

G* unaru urse, unarum ursarum, altraru urse, alterarum ursarum^ 
D« unaru urse^ unis ursabus^ qllraru urse, alteris ursabus^ 
L une urse, unas ursas^ altre urse, alteras ursas« 

a r t i c u 1 a t a. 

conjunctuni Tocatur Articulus. Dius quidem Declinatio eadem manet» 



N. unaursa, 
G. unei ursa, 
D. unei ursa, 
A, una ursa, 

N. une urse, 



altera ursa^ 
alterius ursae . 
altrei ursa ,^ alteri ursae^ 
altra ursa / alleram ursam» 

altera^ ursae^ 



Huhstanti 


vorum» 


j 




menim tn t formantium genusque retinentium* 




' IVamerus. 




< 


• 


fM^-lM^ 


ticinu lu, 


vicinut9$y 


Ticinus, ' 


XMmu^lui, 


' tdcinu tui, 


vicinutui , 


vicini , 


minU'iui, 


vicinu tui, 


vidnuhH, 


vicinoy 


tidm-tu. 


ricinu lu. 


vicinuiu. 


vicinum« 


Hamerus. 


■ 






ticm-li. 


ticini li, 


vicinili. 


vicini. 


ticini^loru. 


ricini loru. 


vicinitoru, 


vicinorum/ 


ticini^^loru. 


vicini tqru. 


viciniloru, 


vicinis. 


ticini' U, 


• • • ><! 

rtcfni iij 


vicinili. 


; vicinos. 


S,u6s^fititi\ 


vorum. 




. 


ralemque numerum in e formantlum« 




Numerus. 




. 




ticina^la. 


vicina ia. 


' vicinata, 


vicina. 


ticina-^lei. 


vicina iei, ^ 


vicinalei. 


vicinae , 


ticina-lei. 


vicina tei. 


vicinatei, 


vicinae » 


ticina-la. 


vicina ia. 


vicinata. 


w 

vicinanu 


IVumerus. 




■ 




ticine^te. 


vicine le, 


vicineie , 


viciuae , 


ticine^larfi. 


vicine iaru. 


vicinetaru « 


vicinari)m^ 


tidne-^taru. 


vicine iaru, 


• vicinelaru. 


vicinis , 


Picine-^le, 


. ticine ie. 


vicinele^ 


vicinas. 



Analysis Verbalis. 



Nominativas. 
Genitivus» 
Dativns* 
Accttsativps* 

JVominatiyus* 
Genitivus» 
Dativus. 
Accusativus* 



Nominativus* 
Genitivn^. 
Dativus. 
Accnsativtts. 

Nominativus*. 
Genitivus» . 
Dativus»' 
Accusativus. . 



m. Deelinatio 
Masculinorum iiia desinentium, pluralem nu- 

Singularis 
patente ^Uey parente *le, 
parente ^lluiy 
parente 'llui, 
parente Hle ^ 



parente elle, 
parente elluij 
parente ellui, 
parente elle, 



parenti ellt. 



parente *hdy 
parente ^lui^ 
parente He^ 

Piuralis 
parenti 'li. 



parentiUli, 

parenti elloru, parenti lloru, parenti 'loru, 

parenti elloru, parenti ^lloru^ parenti 'loru, 

parenti elli, parenti 'Ui, parenti 'U, 

IV. Jfeclinatio 
Foemininorum in e desinentium plu- 

Stngiilaris 



mi/^iere eUa, 
muliere eUeij, 
muliere eUei, 
mulie^e ella^ 

r • 

mulieri eUe^ 
mulieri ellaru, 
mulieri eltaru; 
muUeri elle, 



mufi^e 'Ua, 
muliere 'Uei, 
muliere ^Uei, 
muliere 'Ua, 

mulieri *Ue, 



muliere 'la, 
muiiere 'lei^ 
mulierfi *lei, 
muliere 'la, 

Plnralis 

mulieri *te, 
mulieri 'Uaru, mulieri 'laru^ 
muUeri ^ltaru; muUeri ^laru, 
mulieri *Ue, muUeri 'le^ 



V. Declinatia 

Mascujiporum in a desinentium plu- 

8ingularis 



Nominativns. 


tata ellu. 


tata'Uu, 


tata 'lu. 


Genitivus. 


tata eUui, 


tata 'Um, 


tata 'Im,. 


Dativus. 


tata ellm* 


tata 'llui. 


tata 'lui, ' 


Accusativus. 


tata ellu,^ 


tata 'Uuy 


tata 'luy 

Plurali 


Nominativus.' 


tati eUi, 


tati 'lUf 


' tati 'H, 


Genitivii^« 


tati eUoru^ 


tati''Uoruy 


tati 'lorU, 


Dativus» 


tati etloru, . 


tati 'Itoru, 


tati ^ltrru, 


Accusativus. 


' tati elU, 


taU 'tti, ' 


taii 'U, 



Declinatio Nomlniiin 8riMtanlltoruin. 



9a 



Suhstantivorum^ 

menim in • formaiitiain genuaque retinentium. 

Kumerufl. 



farente-'le y 


parente le^ 


parenteie, , 


^parens. 


parente^iui. 


parente lui. 


parentelui, 


parentis^ 


parente^lui. 


parente lui, 


parentelui, 


parenti , 


parente^le. 


parente le, 


parenteie, 


parentem« 


Numeras. 






• 


^Tenti^li, 


parenti li, 


parentili. 


parentes. 


^rmti^loru 9 


parenti loru. 


parentitoru. 


parentum , 


ftxtnti^loru. 


parenti loru. 


parentitort^ 


parentibus , 


porenti^li. 


parenti U, 

* 


parentiti, 

• 


parentes. 


Suhste^ntivorum. 






ralemque nmnerum in t formantium. * 

9 




K\ii&erus. 








muHkre^la, 


mutiere la. 


muiiereiay 


mulier , 


mukere^leif. 


muliere lei. 


muUerelei, 


mulieris , 


muHere-^lei, - 


niuUere tei. 


mutieretei , 


mulieri. 


muliere^la. 


mutiere ta, 

4 


muUereia, 


mulierem, 

1 


Numerns» 


ft 


• 


t 


muUeri^ie, 


muUeri te. 


muUerile, 


mulierea» 


muUeri^laru, 


muUeri laru. 


'muUeriiaru, 


mulierum» 


muUeri^-laru, 


muUeri laru. 


muUeriiaru, 


• mulieribuAj 


mUeri-le, 


muUeri le. 


muiieriie , 


mulierea» 


^uhetantivorumi 






ralemque numerum in i formantium. 




Numerus. 








tata-tu^ 


tata lu. 


tatatu, 


pater. 


tata-^Uu, 


tata iui^ 


tataiui. 


patris^ 


tata-hU, 


tata iui. 


tataiui. 


patri^ 


tata-lu. 


tata tu. 


tatalu, 


patrem. 


Numerus. 








tati^li, 


tati ii. 


tatiU, 


patres^ 


tati^loru, 


tati ioru. 


tatUoru, 


patrum» 


tati^loru, 


tati ioru. 


toHloru , 


patribus , 


tati.li^ 


tati ii, 


tatiU, 


patres. 



I • 



» 



Nomiiialivus* 
Genitiyus. 
Dativiui. 
AcGusativus« 

Nominativus. 
GenitiYus« 
Dativus. 
Accasativus* 



Nominativus» 
Genitivus. 
Dativus. 
Accusativus . 

Nominativus» 
Genitivus* 
Dativus« 
Accusativtts. 



Nominativus. 
Genitivus. 
Dativus. 
' Accusativus. 

Nominativus. 
Genitivus. 
. Dativus. 
Accusativus. 



Alialysis Terkalis. 

VI. Deelinatio 
Foemininornm in a desmeiitium plu- 

Sini^ularis 



fHanm etta, 
mana ellei, 
niana ellei, 
mana eila, 

mani elle, 
mani ellaru ^ 
mani ellaru, 
mani elle. 



mana 'Ua, 
mana 'llei, 
mana *Uei, 
mana *lla, 

mani *lle, 
maM *llaru, 
mani 'llarUf 
mani 'lle. 



mana *la, 
mana *lei, 
mitna 'leij % 
mana 'la, 

Pluralis 

mani 'le^ 
mani 'laru , 
mani 'laru\ 
mani 'le, ' 



Vn. Declinatio 

Masculinorum in u « desinentium pluralem nu- 

Sin^uiaria 



auu elluy 
ouu '^elluiy 
ouu ellui, 
ouu ellu, 

oua ellet 
oua eliaru, 
oua eUaru, 
oua elle. 



ouu 'llu, 
puu 'llui, 
ouu 'llui, 
ouu 'llu, 

ofia 'lle^ 
oua 'llaru, 
oua 'llaru, 
oua 'Ue, 



ouu 'lu, 
ouu 'lui, 
ouu 'lui, 
ouu 'lu, 

Pluralis 
oiM 'le, 
oua 'laru, 
oua 'laru, 
oua *le, 

« Vm. Deelinatio 

Masculinorum in u desinentium pluralem nu- 

Singularis 

segnu 'Uu, 

segnu 'Uui^ 

segnu 'Uuip 

segnu 'Uu, 



segnu eUu, 
segnu ellui, 
segnu eUui, 
segnu eUu, 



segne elle, 
segne eUaru, 
segne eUaru, 
segne eUe^ 



segne 'Ue, 
segne 'Uaru, 
segne 'Uaru, 
segne 'Ue, 



segnu 'lu, 
segnu 'lui, 
segnu 'iui, 
segnu Uu, 

Pluralis 
segne 'ie, 
segne 'iaru, 
segne 'iaru, 
segne 'ie, 



Deeliiialio Roininiiiii 8iibttantfvornm, 

SuBsfaniivorum. ' 

ralemqne nnmernm in t formanlinmi' 

Nomeru«« 



•6 



mana^la, 


mana la. 


manaia, 


manns , 


mana^lei. 


mana lei, 


manaie^ 


manna. 


mana-^lei, 


mana lei, 


fnanaie$, 


manui> 


mana^laf 


mana la. 


vWWvvWVW ^ 


manum< 


IVimern«». 








mani^le, . 


mani le, 


maniie, 


manusy 


mani^larUy 


mani laru^j 


manitaru. 


mannum. 


mam-^iarUf 


f mani laru. 


mamlaru. 


manibna , 


mam^le, 


mani le. 


wMwotMv • 


manna. 


Suhatantivorum. 






merum in a 


1 
formantinm gennsqne mntantinm. 




Humernn* 






- 


OttU^lu, 


ouu lu. 


ouuiu, 


ovum» 


ou^^bti, 


ouu hii, 


ouuim, 


ovi. 


ouU'lui, 


ouu lui. 


ouuiui. 


ovo. 


ouu^lu, 


ouu iu, 


ouulu. 


«vum. 


Numerufl. 








oua^le, 


oua le, 


ouaie. 


ova. 


oua-laru, 


oua iaru. 


ouaiaru, 


ovorum. 


oua-laru, 


oua iaru. 


ouaiaru. 


ovis. 


oua-^le, 


oua ie, 


ouaie. 


ova» 


Substantivorum, 


\ • 




memm in e 


formantinm genus^e mutantinm. 




Numerne. 


• 


• 


y. 


oegnu^lu, 


segnu iu. 


oegnuiu. 


signum. 


segnu^lfd, 


segnu iui. 


segnuiui. 


signi. 


oegnu-lm, 


% segnu, iui, 


segnuiui. 


fligno , 


oegnu^lu, 


, seghu iu, 


segnuiu, 


aignum. 


IVumerus. 

• 








segne^^le, 


segne le. 


segneie. 


signa. 


oegne^larUy 


segne laru. 


segneiaru. 


signorum , 


oegne^laru, 


segne iara, 


segneiaru, 


liignis. 


eegne-^Ie, 


segne te^ 


segneie. 


signa. 



9» 



]Vominalivu8. 
Genitivus. 
DsUivus. 
AccusativuA. 

Nominativus. 
Genitivus* 
Dativus.]> 
Accusativus. 



Nominativu8« 
Genitivus, 
Dativus. 
Accusativus« 

* 

Nominativns. 
Cienitivuct« 
Dativus. 
Aceusativiis* 



Nominativus. 
Getiitivus» 
Dativus. 
AccusativUS. 

Nominativus. 
Genitivus. 
Dativus. 
Accusativus« 



Analyftls '^eTbali». 

• IX. Deelinatio 
Masculinorum in * u desinentium pinralem na- 

Slng^iilacia 



pectu ellu, 
pectu eUui^ 
pectu eliui, 
pectu elluy 



pectu 'llu^ 
pectu 'lluif 
pectu 'Ikii, 
pecttt 'Uu, 



pectu 'lUf 
pectu ^kU^ 
pectu 'lui, 
pectu 'lUy 

PluralJs 

pectori elle, pectori 'Ite, pectori 'le^ 

pectori ellaru, pectori 'llarUy p^ctori 'laru, 

pectori eliam, pectori 'iiaru, pectari 'iaru, 

pectori eile^ pectori 'tie , pectori 'ie, 

X. Deciinaiio 
Mas«ulinornm im ma desinentium pluralem na- 

Singuiarifi 



poetna eiiu, 
poema eilui , 
poema eiiui, 
poemd eiiu. 



poetna 'iiUy 
poema 'iiui, 
poema 'Uui, 
poema 'Uu, 



poema 'iu, 
poema 'iui, 
poema 'tui, 
poema 'iu, 

Plupalis 
poemate 'ie^ 



poemate eUe, poemate 'Ue, i^v%^»wm»^ m^, 
poemate- eUa^u, poemate 'Uaru^ poemate 'taru, 
poemate eiiaru, poetnate 'iiaru, poemate 'iaru, 
poemate eiie, poemate 'iie, poemate 'ie, 

XI. Deeiinati4 

MasculinoFum in me desinentium pluralem nn- 

Singrularis 



nome eUe, 
nome eliui, 
nome eiiui, 
nome eUe, 

nomini eiie, 
nomini eiiaru, 
nomini eiiaru, 
nomini eiiej 



nome 'tie, 
nome 'iiui, 
n&tne 'iiuiy 
nome 'iie, 

nomini''Ue, 
notnifd 'iiaru, 



nome 'ie, 
nome *iui, 
nome 'lui, 
nbme 'ie, 

Pluralis 
nomini ^le, 
nomini 'iaru. 



nomini 'tiaru, notnini 'iarUf 
nomini 'Ue, nomini 'ie, 



\ • 

Declinatio Nominnm •Sabstanthronnn. 

. . . . , ' 

Subsiantivorum. 

meram in ori vel frl formantittm g^ennsque mntantittm. 
ffQmerns. 



97 



peetu-lu, 
peetu^lui/ 
pectu^lui,^ 
pectu^lu, 

Nnmernii. 
putori**l4f^ • 
pect&ri^taru^ 
peetori^luru, 
peciori^le, 



pectu lUf <"• 
pectu luif 
peptu hii, 
peciu tu, , 

pectori le, 
pectori laru, 
pectorilaru, 
pectori le. 



peoiuluy 
pectului, 
pectulm, 
pectulu , 

peciorile, 
pectorilaru, 
pectorilaru , 
pectorikp 



peettts» 
pectoris» 
pectori, 
peettts. 

-pectora, 
pettorum, 
pectoribufl) 
pectora. 



otantivorum^ 

menun in mate formantium genuaque mutantiam. 

llaueraa. ., 

poema-^lup poema lu, 

foema^lui, poema lui, 

poema^lui, poema lui, 

poema^lup poema lu, 



poemalfi, 
poemaluif 
poemaluif 
poemalUf 



Numerns. 

poemafe-^te, poemate le, 

poemaie-^larap po emmte letru, 

poemate^larUj poemate laru, 

poemate-^le^ poemate le^ 

Suieiantivorum* 

dieram in mini formantium genusque mutantium. 

NQmeraa« 



poemaiele, 
poematelaru > 
poematelaru^ 
poematele, 



poema, 
poematis, 
poemati , 
poema. 

poSmata , 
poSmatttm y 
poematibos> 
poemata. ' 



nome*le. 


nome le. 


nomeiey 


nomen , 


nome^lui, 


nome lui, 


nomeiui, 


nominis , 


nome-^lui, 


nome lui, 


nomelui, 


nomini^ 


notne^te, 


nome le, 


nomele. 


nomen« 


Numerus. 






1 


nomini^le, 


nomini le, 


nominile. 


nomina> 


nomkm^laru, 


nomini laru , 


nominilaru , 


nominum , 


nommi^iaruy 


nomini laru, 


nominilaru , 


iioniinibus. 


notmni-^le. 


nomini le, 


nominiie, 


nomina. 



< . . • » 



96 Analysis verhalis. .. 

.Declinatio Nominum propriorum. 

Nomina propria personarum^^et DeoruRi^tuni ipsuiii1S|o^ie&Dei 
poscunt in Genitivo et Dativo Artlculum decurtatum ante.se. 

Nomrna p^rsonarum* ' * 

Nom« PetrUf Petrus, Maria, Maria, 

Gen. Itii Petru, Petri, lei Maria, Mariae, 

Dat. IttiPetru, Petro, lei Maria, Mariae, 

Acc. pre Petru, Petrum^ pre Maria, MirtaTn, 

Yoc. o Petre! Petrel oMarial MkHal 

Nomina peorum 'Dear.umque. 

Nom« Joue, Jupiterf Venere, Yemis, 

Gen. liu Joue, Jovis, lei Venere, Veneris, 

Dat* lui Jou£, Jovi, lei Venere^ Veneri, 

Acc. pre Joue^ ' Jovemy pre Venere, ' Veneriem, 

Voc, o Joue! Jupiter! o Venere! Vencts! 

Ita declinatur etiam Nomen Dei« 

Nom. J^eu, Deus, Dummedeuy : DominusDeas, 

Gen. lui Deu, - Dei, lui Donwn^deu, DominiDei, 

Dat* lui Deu, Deo, lui Dominedeu, Domino Deo, 

Acc' pre Deu , Deum , pre Domtnedeu, Dominum Deuni, 

YoCp., nDeu! . . Deus! o Dominedeu! Domine-Deus! 

8uperius adlatae observationes in genere suum locum habent 

1) 8ubstautiva tantum per numeros flectuntur. 

2) Vocativus est ublque similis Nominatiyo.y.exceptP;Aingulari 
numero in u desinentium pluralemque in i Cormantium .et genus reti- 
nentium, quorum Vcirativus more latinorum in e terminatur; praeter 
Deu et Dominedeu, 

3^ Foeminini generis Genitivus et Datiyus in singulari numeri^ 
solent etiam pluraliter formari, id est in e vel i, pro huius scilicel 
numeri ratione , uU : vicine 'lei. atelle 'lei, vacci Uei. parti 'lei ete 

4) Dativus in utroque genere et numero est aequalis GenitiYOj 
et nisi logice ab eodem^distinguitur; formaliter autem Genitivus ral 
tione praecedentis Substantivi^ d« quo possessio declaratur, in cuiu^ 
defectu Pronomen demonstrativum ellu in genere subinteUecto prae^ 
positum adhibetur, a Dativo dignoscitur. 



Deellaatt» Notirfniiiii Siibiitiiiitivonini» 99 

5) AccasatlvilA eit nbiqne aeqmlUi Nominattvo» et ad dttftinctio* 
nem solet personam indicanti PraeposHio pr^ praeponi.. ; 

I 6) Irregularia reapectii Declinationia nalla dantah Dltcrfiientia 

!n eUa, ati: selta sella, stetta stella, margeUa margarita^ tantnm 
in pronanciatione talia apparent, re ipsa omnia at vicina declinantan 
Dia dies, penes die babet dUle in plifrali; qaapropter btiam in Gren» 
et Dat. singalaris* 

Ut vUinu declinantar omnia Nomina Substantiva paj^. 60. 61 « 62. Nro. 3« 

a), adlata» aliaqae bis similia. . 
Ut ticina declinantar omnia Nomina Substantiva paj^. Sft« fiS. 156« 

Nro. 1. aX ddlata, aliaque his similia. 
Dl parente declinantur omnia Nomina Sul»stantiva masculina pag.SS* 

Nro. 2« a)^ adlata^ aliaque his similia. 
Ut muUere declinantur omnia Nomina Substantiva foeminina pag.SS* 

59. 60. Nro. 1. a), adlata, aliaquehis similia» 
Ct tata declinantur omnia Notnma Bubstantiva mascalina pa^* 57. ^ 

Nro« 1. c), adlata» aliaqae bis similfa. 
Vtmima dedinantur omnia Nomina 8ubstantiva foemiiiiha pag^. 56« 

et57. Nro* 1. b), adlata^aliaquehis similia. ^ - * * 
Vi ouu declinantur Nomina Substanliva: carru ei ferru, pag^. 66. 
Nro. 3. e) . notata* 
^ Ut sepnu declinahtur omnia Nominal Subslantiva pag. 63. 64. 65. 
*' Nro. 3. b), adlata^ aliaqtie his simiiia* 

i' Ut pectu declinantur omnia Nomina Substantiva pag« 65. 60. Nro.3. 

t), &), adlata» aliaque his similia» 
r.' Vlpoetna declinantur omnia Noiiitna Substiantiva pa^« 57 et 58 Nro.lj 
u: S), adlata^ ati^qne bis similia« 

f Vt name declinantur ^mnia Nomina Substantiva pag. 60« Nro. S* b), 

adlata, aliaqa.e his similia. 
d; Vt Peiru deelinantur omnia Nomina propria mascaliiia persottaram 
et Deorum in f< desinentia. 
Ut Maria declinantur omnia Nomina propria foeii|inina personarum 

et Dearum in a desinentia» 
Ut Joue declinantur omiiia Nomina propria masculina personartom et 

Deoruni in e desinentia. . . 

Ut Venere declinantur omnia Nomina propria foeminina personarum 
et Dearum in <? desinentia. 

,7* 



i'- 



100 



C. Declinatio Adiectivorum. 



Adiectiva sive praeposita sive postposita Substantivis eodem fato 
reg^tiir^.in genere etnumero consentientia et a Pronominibtts in ca- 
sibos deptondentia. 

A di £ c f i V a Subetant. ipia 



praeposita* 



postpoiita. 



]ll,a.ficu,lini Geuejris. 



Sing^laris Ntnnerus. 

N. i^' bontt tidiih^Ui^ bonus vicinus 
G. estui bonu vicinu istius boni vicini 
'D.-esttit bonu vihinu isti bono vicino 
A. estu bonu vicinu istum bonum vicinum 



JV. eM boni vicini 



Pluralis Numerus. 

* 

isti bojii vicini -^ 



estu vicinu bonu. 
estui vicinu bonu^ 
estui vicinu bonu, 
estu vicinu bonu^ 

esU vicini boni^ 



G« estoru boni vicini istorttmbonornmvicinortiai^s/oftt vicini bani. 



D. estoru botd vicini istis l>onis vicinis ' 
A» esti boni vicim , istos bonos vicinos 



estoru vicini bonL 
esti vicini boni» 



r 



eUu vicinu bonu^ 
ellui vicinu bonu* 
ettui vicinu bonu* 
ettu vicinu bonu* 



' ' . Singttlarls NumerttS. 

N^ eUu bonu vicinu ille bonus viciiiils 

G. ittui bonu vicinu illins boni vicini 

p. etttd bonu vicinu illi boho vicino 

A. eUu bbnu vicinu illttm bonum vicinum 

PluraMs Nttm^s»' 

N. etti boni vicini iili boni vioinl ' - '.' eUi vicini boni* 

f&^ Hloru boni vicini illorumhonoTVLmvi&iiornm eUorutncini boni* 

D. ettoru boni vicini illis bonis vicinis ' - ettoru vicini boni. 

A» eUi 6mt^ vidm illos boaios vicinoS ' eUi vicini boni* 

Foeminini Generis« 

Sin^laris Nttmerus. 

N. esta bona incina ista bona vicina esta vicina bona. 

G. estei bona vicina istius bonae vicinae estei vicina iona^ 

D. estei bona vicina isti bonae vicinae estei vicina bona. 

A* esta bona vicina istam bonam vicinam esta vicitta bona. 



Deelinatio AdieeUTornm. 



101 



Plarallfl Numenia. * 

N. este hme ticine istae bonae vicinae este fndne bane. 

6. esiaru hone vieine istarombonarum Tieinarum ^«/iirff vicine bone. 



B. eataru bone vidni istis bonia Tieinis 
A« este bone vieine istas bonas Ticinas 



9. eUa bona vieina 
G. ellei bona vieina 



Sing^lariii Numerufi. 

illa bona Ticina 
illius bonae Ticinae 



l>..ellei bona vidna illi bonae Ticinae 
1 eOa bona vieina illam bonam Ticinam 



eetaru vicine bone, 
este vicine bone^ 

ella vicina bona. 
ellei vicina bona, 
ellei vicina bona2 
etta vicina bona^ 



ette vicine bone^ 



Pluralis Numerus. 

N. 0tie bone vidne illae bonae "ricinae 
G. ^AfTif done mcine illarum bonarum vicinarum^ ettaru vicine bone, 
B. ellaru done vidne illis bonis Ticinis ettaru vicine bone. 

A. tUe bane vidne illas bonas Ticinas ette vidne bone. 

Foeminini generis Genitivus et Dativus numeri sing^laris solent lam 
in Sobstantivis quam in Adiectivis etiam in e, id est piuraiiter formariy 
utJ: eitei bone vicine, eliei vicine hone* 

Yocativus Adiectivorum in u desinentium, masculini generisy termi- 
Batar in e, uti : hone vicine l vidne bone t 

Hoc modo flectuntur Adlectiva reliquis quoque Pronominibus prae- 
positifi, nempe : guestu, gueliu^ guale, guantu, unu, altru, multug nullu etc. 

Hac ratione copulantur etiam Pronomina adiectiva : in^ meus^ 
teu tuns» aeu suus, noetru noster^ vostru vester, SubstantiTis soli- 
tariis, aut etiam cum AdiectiTis coniunctis praeposita, «tit 

Masculini Oeneris. 

Siagularis Numerus. 

N. ettu meu cabattu farmosu meus pukher «^ns, 

G. ettui meu cabalhi formoeu .mei pulchri equi, 

D. ettui meu cabaUu farmosu meo pulchro eqno , 

A. eUu meu cabattufoimoeu meum pulcbrnm equnmv • 

Piuralis Numeras. 
N. eUi md cabatti formosi mei pulchri equi , 

0. eUoru mei cabalU formoei meorum pulchrorum equorum, 
D. ettoru mei cabatti farmod ; meis pulchris equis , 
A. elH mei cabattiformod meos pulchros equos. 



t»\ ■» 



IQS Analyais^verbalia. 

Fojiiiiinini generis. 
' ^ngnlarl» Numerii8« . 

N. ^Vm nostr^ casa luminasa nostra lucida domna» 

G^ ellei noetra casa lundnosa nostrae lacidae domas, 

P. elfei nostra casa luminosa nostrae lucidae domai, 

A. ella nostra easa luminosa nostram iDcidam domum« 

Pluralis Ifnmenis^ 

N. ^Ue nostre case fuminose nostrae iocidae domus^ 

G* ellaru nostre case luminose nostrarun^ lucidarum dQmuumji . 

^ D. ellaru nostre case luminose nostris lucidis domibus^ 

IL elle nastre ease fuminQse nostras iucidas domus. 

Pari modo ji^nguntur etiam omnes Supcirlativi gradua 8ubsfan« 
tiyis praepositi vel postpositi^ nempe : 

Masculfni generis, 
filipg^i^ris Numerua. 
^. quelhi mai negru corvu nigerrimus corvus« 

G. gueUui mai negru cortu nigerrimi corvi^ 
D. queUui m^i negru corvu nigerrimo qorvo^ 

A. gueUu mai negru corvu nigerrin^um corvum. 

Fluralis^ Numerus. 

N« guelU mai negri corvi nigerrimi corvi^ 

G, greUoru mai negri eorvi nigerrimorum corvorunij, 

P. gueUoru mai negri eorvi nigerrimis corvis, 

k. quelli mai negri corvi nigerrimos corvoa. 

Foeminini genoris, 

Singttlaris Numerus. 

IV. queUamai negra]pennm nigerrima penha, 

G« queUifi mai negra pewna nigerrimae pennae 
D. quellei mai negra^penna nigerrimae peiinae, 

A. guetta mai negrapennA nigerrimam pennam. 

Pluralis Numems. 

fi^ gueUe mai negre penne nigerrimae pennae, 

O. gnellaru mai negre penfie nigerrimamm pennarum^ 

D. guellaru mai negre pewne nigerrimis pennis, 

An guelh nMi negre penne aigerrimas pennas, ^ 



Declinatio Adiectivoram. 103 

8ie solent omnia NQmeralia cardinalia, a datU incipiendo, de- 
mm, nempe: 

(juelH doui botd, gueltt quatru fraH, queUe aepte etelle, 
(psettoru dotii 6oui, quelloru guatru frati, quellaru septe sfelle, 

Declinatio articulata. 

ArticnliM aeii P^cMiomen demonstrativam ellu eodem modo ao- 
let Adiectivis anbiungi quo Subatantivis, et quidem aemper primum 
locum occupanti. £n scliemata: 

l Deelif^aiio Adieetivorum in maseutino genere in 
u^ in foeminino in a desinentium. 



praeposiia» 



N. hnu ^lu vidnu 
6. knu 'lui vicinu 
D. Imu Uui vidnu 
^ bom^lu vicinu 

^' km 'li vicini 
6. lorWloru vicini 
D. botn 'toru vicihi 
A* iord 'U vicitd 



poitposiia, 
Masculini generiB. 

Sinipilaria NumeruB* 

bonus vicinus - vicinu'lu bonts,, » 

boni vicini vicinu 'lui 6onu, 

bono vicino tncinu 'lui bonu , 

bonum vicinum^ vicitm 'lu bonu* 



Pluralis Numenia. 

boni vicini 
bonorum vicinorum 
bonis vicinis 
bonos vidnos 



tncini 'li boni, 
vicifU toru boni, 
vicifii 'loru bofU, 
vicifU 'U bofii^ 



\ hma 'la tncitm 
G. botta 'lei vicina 
D. botui 'iei vicifia 
A. botia 'ia tncifta 

K. Inme 'le vicitie 
6* iotte 'laru tncifte 
D. botie 'laru vidfte 
V iotie 'ie tndfte 



Foeminini gen'eris« 
Singularis Numerus. 

bona vicina 
bonae vicinae 
bonae vicinae 
bonam vicinam 



vidfta'la bona, 
tddfM'id botm, 
vidfta 'tei bofMy 
vicina 'la bor$a„ 



Pluralis Numerus. 

bonae vicinae 
bonarum vicinarum 
bonis vlcinis 
bonas vicinas, 



vidfie 'le botte , 
ddne 'iaru botte , 
vidfte'iaru botte, 
tndns'le botte. 



1 



IM Analysls verbalis* 

Sic solent etiam Pronomina possessiva praecedeBlibns Sobstan- 
tivis adiungi, nempe: eaballu*lumeu, miDas eqnns, casa^lainea, 
domns mea^ muUere^la tea, mnlier taa, gradina'la ^ea^.hortus 
saas» parte *la nostra, pars nostra, locu ^lu voetru, locas vester, 
ciuUate 'la voStra, civitas vestra, etc. 

, Adiectiva in " e desinentia malnnt in Nominativo eiasqae simill 
Accasativo singalaris Nameri In mascolino genere. elle pro etiu, 
enpboniae gratia» nempe: 

n. Declinatio Adiectivoru.m in e deeineniium. ^ 



praepotita* 



P09tpO9itm.' 



N. verde*le monte 
G* verde *lui monte 
D* verde 'Itti monte 
A. verde^lemonte 

N. verdi'Umonti 



fHascaiini generls. 
Singalaris Namems. 

viridis mons 
viridis moiitis 
viridi monti 
viridem montem 

Pluralis Nameros. 

virides montes 



mionte *le verde, 
monte^ltd verde, 
monte *lui verde, 
monte*le verde. 



G. verdi *loru monU viridiam montiam 
D. verdi 'loru monti viridibas montibns 
A. verdi 'U monU virides montes 



monU *li verdi, 
monti 'loru verdi, 
monti 'toru verdi, 
monU *U verdi. 



Foeminini generis« 

Sin^laris Nnmeras. 

viridis vallis 
viridis vallis 
viridi valli 
viridem vallem 
Plaralis llanieras^ 

virides valles 
viridiam valliam 
viridibas vallibas 
virides valles 

Adiectiva Substantivis postposita et per emphasim expressa 
praeter Articulum Substantivo junctum adsciscttHt sibi adhac Demon- 
strativum ellu vel gueffu, nempe: 



N. verde 'ta vi^Ue 
0\ verde 'lei vatte 
D. verde 'lei vatle 
A. verde *la vaUe 

N. verdi'le valU 
G. verdi 'taru vaUi 
D. verdi 'laru vaUi 
A. twrtWle vatU 



vatte *la verde^ 
vaUe 'lei verde, \ 
vatte 'lei verde, 
vatte'lu verde^ 

valU 'le verdi, 
vatti 'laru verdiy 
vatti 'laru verdi, 
vatti'le verdi^ 



Declinallo Adieethronim« ffH 

Maocnliiii generia. 

Blofularis Nnmeras* . ^. . . ' 

m, mu'lu gueUu inteUeefu homo «apienoi 

G. mu 'lui queUui intellechi hominis sapientiA» 

D. otmt'lui queUui mteUeetu homini flapienli^ ^ 

A. mnu 'lu queUu inteUectu hominem sapientem. 

Pluralifl Nomenui. 

% mhti *U fueUi inieUeeti homines sapientes , 

Cr* onmd 'loru queUoru inteUeeti hominam sapientium, 

D* omtni *hru queUaru inieUecH hominibus sapientibna, 

A. mmi *U queUi inteUecti homines sapientes. 

Faominini generis. 

8In|^Iaris Namems. 

N. tvne *la quetta graasa caro pingnis » ^- 

6. eorne *lei queUei grasea carnis pinguis , 

D. eeme^lei queUei graeea cami pingai, 

A. canie *la queUa grassa carnem pingnem. 

Pluralls Namerus. 

N« eami *le queUe grasse carnes pingnes, 

0, esmi 'laru queUaru grasse camium pingiam> 

D. cami'laru quellaru grasse caraibns pinguibns, 

A. canii 'le quelle grasse earnes pingues. 

Sic efferuntur omnes Snperlativi gradns Snbstantivia poslpositi, 
Qti: easa *la quella mai inaUa, altissima domns, facta queUamai 
fea, pessima aetio , locu 'lu queUu mai sanctu, sanctissimus locus i 
et Pronomina demonstr&tiva : aquestu^a, aqueUu^a, 8ubsti^ntivis 

>iibiancta« 

Simili modo Nominibus propriis apposita Adiectivacopnlantur, 

Masculinigeneris. 

N< Marcu eUu intetiatu Marcus ille doctus, 

G* lui Marcu eUui invetiatu Marci iUius docti» 

^' Im Marcu eUui invetiatu . Marco illi doctii^ 
^- pre Marcu eUu invetiatu Marcum illum doctum. 



106 Ati&lysis verbalii. 

PoemiRlBi generis. 

R. Maria etta formosa Maria illa formosa» 

G* lei JUaria eilei formosa Mariae iflius formo^ae» 

D. lei Maria ellei formoea Mariae illi formosae^ 

A, pre Maria ella formoaa Mariam iUam formosam. 

Quaecimque de Substantivorum flexione observata sunt^ de 
Adiectivis quoque valent; nimirttm: 

1) A^ectiva praeter Motionem in flexione Mutationem tantum 
admittunt« ^. 

8) Vocativus aequatnr Nominativo excepto singulari numero in 
u desinentium , quorum Vocativtts more latinorum in e terminatar. 

« 33 Foeminini generis Gen. et Dat. in singulari numero solent 
etiam pluraliter, id est in e vel i formari, pro huius.numeri ratione, 

4) Dativus distinguitur a Genitiva tantum logice^ non vero 
formaliter* 

6) Accusativo praeponisoIetPraepositio/?r6« ut a Nominativo 

discernatur. 

6) Irreg^laria hulla dantur respectu Declinationis. 
( 
Ut honu declinantur omnia Nomina Adiectiva masculina pag^ 68 et 69. 

Nro. 1» et pag. 70. et 71. Nro« 1 adlata, aliaque his similia. 
Ut bona declinantur omnia Nomina Adiectiva foeminina pag. 68 et 69. 

Nro. 1. et pag. 76. et 71. Nro. 1. adlata, aliaque his similia. 
Ut verde declinantur omnia Nomina Adiectiva pag. 69 et 70« Nro. % 

et pag. 71. et 72. Nro. % adlata^ aliaque his similia. 

Pam tam SubstarUva» quam Adiectiva sine Pronominibus vel Arti* 
enla nu^am adviittant propriam DeoHnationem: in horum defectu rela- 
tiones casibus enunciandasadiunctissibiPraepositionibus exprimere cog^n- 
lur, et quidem pro Genitivo de^ pro Dativo antem h, uti: unu pondu de 
came, pondo camls ; unu urciolu de rinu, amphora vini i corvu h corvu nu 
•cote ocli Ui, corvus corvo non eifodit oculos. Hanc ob causam solet No- 
minibus propriis personarum Praepositio pre praeponi ^ ttti : vedeU pre 
Peiru, videte Petrum) reliquis vero Nominibus personas indicantibus ma- 
l^is distinctionis ergo. 






De 8peoi6l»ii$ VerboitiiiL 109 

PRAEDICATIONES 

81VE VERBA. 

Praedicationes sive Verba, sensu grammatico sumta, snol 
dictioDes obiectoram statum aut.eyeDtum quemdam nunciantes. 

I. De Speciebus Verborum. 

Terba ralione significatus dividuirtur in : 

L TransiHva, quae actionem ad certum obiectum directam ex- 
primuDt; et haec sunt rursus: 

1« Activa, quae indicanl actionem ad externum obiectum re- 
laUm, uti: porfu portOj vediu video, datu verbero» audiu audio. 

St Passiva, quae indicant actionem ab extemis causis in 
subiectnm directam, uti; su laudatu laudor, au vedutu videor, su 
hofyUu verberor. 

3. Reciproca, qnae Indicant actionem a subiecto 

aj in semet ipsum directam, uti: me lauu lavo me^ tne seollu 
me levo,. me ducu me confero; et vocantur Redproca AccusaHvi ^ 
guia hnius casus Pronomina prae se poscunt. 

b) ad semet ipsum directam^ uti: mi lauu mani 'le, mihi 
manns lavo, hm adducu a menSe, recordor, mi imaginu, ima^nor, 
»t ohUiu, obliviscor; et vocantur Reciproca DaUvi , quoniamhuias 
casQfl Pronomiua ante se requirunL 

n. IfUransitiva , quae denotaiil : 

1, Actionem absque relatione ad obiectum aliquod, uti: amblu 
ambulo^ cantu canto, saltu salto^ saliu salio. 

2. Quietem cqntinukm aut statum absolutum, uti: egu su ego 
%m, stau sto^ sediu sedeo, crescu cresco, viuu vivo> moriu morior. 

Haec eadem vocantur etiam Verba Neutra, et complectuntur 
timul Reciproca form& non autem signifioatu talia» uti: me nUru 
miror, mejocu)ocoT, ludo, ms cacu caco » me pissiu meio, me 
fnarUu nubo« me ussoru uxorem duco, m^ rogu precor, me re^ 
ptmu quiesco^ me temu timeo, me subiu adacendo, me tntuitu 
intueor, me vagitu lamentor, me peramblu ambulo^ spatior> etc<. 



lOB Analfsii Terbalis. 

II. De Variatione Verbornm. . 

» • 

Verboram Variatio fit per Genera, Modos, Tempora, Nu^ 
meroa et Personas, et vocatar Coniugatio, 

Genera sunt duo : AcHvum scilicet et Paesivum ; qaibus ad« 
huc Reciprocum addi potest; ast quod Coniugationem attinet una 
est tantum eorum forma^ nam Paasivum vel cum Verbo su con- 
junctum occurrit, utir^fi laudatu^ laudor^ eu clamatu vocor: et 
nihil differt ab eodem Verbo simplici, vel Reciproce effertur: Reci-' 
proca autem ipsa tantum Pronominum Reciprocornm copalatione ab ' 
Activis distinguuntur , uti: me laudu me laudo^ »1« inclinu gena 
flexo adoro. 

noill sant quataor; nempe; 

1* Indicativus, quo loquens absolute aliquid exprimit, uti: 
facu facio, nu facu non facio^ /aci? facisne? que faci? quidfacis? 
< ' 2. Coniunctivus^ quo loquens hypothetice aliquid asserit, uti: 
80 faca faciat, eo diciti dicatis, so nu perdi ne perdas. 

3* Imperatrvus, qup loquens directe mandat, uti: fa fkc! 112-^ 
eepiH incipite! amManiif eamus ! f ef»t/^ venite I canta canta! /»«< tace! 

4. InfiMtivus, quo actio universaliter, absque omni restrictione 
nanciatur) uti: cantare cantare, tacere tacere, facere facere^ nuh 
rire mori. 

. His adhuc addi possont : 

u) Gerundium, uti : cantandu canfando^ tacendu tacendo, fSf^ 
cendu faciendo^ morindu moHendo. 

cj Supinum, uti: cantatu cantatnm^ tacuiu tacitam» facutu 
factum, moritu mortuum. 

c) Participium, quo status ut attributum nunciatur,. uti: can- 
tante cantans, cantatu cantatus» fervente fervens^ fertu, ferta^ 
ferH, ferte^ 

Tempora dispescit. loquens trifariam^/^cilicet in illud: 

1. quo ipse reperitur, .vocatque Praesens; 

2« quod hoc praeterivit, nominatque Praeteritum; 

3. quod hoc snbsequitur, appellatque Futurum; ' 
deinde prouti rem de qua loquitur, aat qua peractam, aut qua im* 
peractam eonsjderat , eadem in tempora rei peractae aut rei in^ 
peractae dividit. Hiiic enascuntur in Indicativo modo Bcqaentia sex 
tempora: 



De Variatfone V^rbomm. 109 

/. He! im^ecactae: . ', ^.. 

1* tempas prme^ens, nti: canhi canto, dueu dnco* 
2. praeteritum. Qmperfeotum)^ uti : eafdabnm cantabam, «Ah 
ctham dacebam. 
< 3* ftUurum^ uti : caniaHu cantabo^ duceiiu. ducam. 
//. Rei peractae: 

1* praeteritum (jperfectum), uti : canfai cantavf, dussei duii. 
t. plusquam perfectum^ ati: cantaram cantaveram, dusse^ 
rm duxeram. ' 

3* futurum exacium, utf : cantariu cantavero^ dusaeriu duxero. 

Coniunctivuji vero tantum tempns praesene , praeteritum im^ 
perfectum et perfectum admittit ; Imperativus et Infinitivus nisi 
fraeaene, quod tamen reliqua quoque tempora raprimit. 

Praeter haec ' tempora simplicia dantur adhuc atlia composita, 
et qoidem : futurum Indicativi, imperfectum Cofniunctivi, praeter'* 
Uum perfectum et plusquam perfectum utriusque modi ; tum peri- 
phraAtica pro temporibus rei peractae. Haec vero omnia deinde vi- 
debimas. ■ ^ 

HTuiiiepI prouti in Nominibus ita etiam in Verbis duo sunt^ 
singularis nempe, et pluralis, uti: cantu CBHio, ducu duco, can^ 
tamu cantamus, ducimu ducimus. 

Penoitae sunt pro quovis numero tres, uti tn Pronomini- 
ks vidimus, scilicet: 

■ • • • 

1. primuj^ quae loquitur, uti : effU cantu, ego canto, egu dueu 
e^o ducb, noi cantamu nos cantamus, noi ducimu jios ducimus. 

2. secunddj ad quam prima loquitur, uti: tu canti tu cantas/ 

tu duci tu dueis, vei cantati vos cantiSitis, voi duciti vos ducitis. 

3« tertia, de qua priiha loqtiitur, uti: ellu canta ille cantat,< 

* . ' * '" . , » » 

ettu duce ille dUcit, elli canta illi cantant, elli ducu illi ducunt. 

Verba, quae omnespersonas in utroque numero habent, di- 

• • • — T » 

tmiVLT personaliaj quae vero tantum tertia singularis pollent, imf* 
personalia. 

Formatio temporum^ 

Infinitivus modus consideratur tanquam focma Verbi determi- 
nativa licet non sit primitiva^ ab huiusque exitu tota Coniugatio de- 
pendet; hinc pro Infinitivi quatuor terminationibns j quatuor dantur 
Coniugationes, quarum: 



110 A;ntly«i8 verbalis. 

primae Infinitivus exit in — are longnm, nti: tmniMTe oantare. 
aecundae in — 4^0 lon^nm, nti: tacere taeero, 
lertiae in — ere breive, uti: vendere vendere» 
quartae in — ire lon^um, uti: audire audire* 

Hinc derivantur etiam reliquae formae primariae^ seilicet: /^m- 
pus praeaens et praeteritum perfectum, denique suphmm, quae 
deinde aliis derivandis inserviunt* 

I. Intinitivua: cantdre, iacere, vendere^ audire, 

II. Praesens: cantUy tacu , vendu, audiu, 

III. Praeterituni.: ^an^t, tacui^ vendui, aw&i, 

IV. 8upinum:. cantatu, tacutu, vendutu, auditu* 

NoCa 1» Verba trium posteriorum Coniii^ationum , quae ante Infini- 
tivi terminationem conaonas: b, d, f, ^9 i, ny babent, formant primam per- 
fionani praesentia ten^poria communiter in <«• . . 

2. Derivata primae et quartae ConiUgationia aolent primam perso- 

fiam prhesentis modo sibi proprio formare, illa in ediu uti : infrenediuxvi' 

'freno, haec in escu, Vil\\ iit^or««cti infloresco, quam tamen tantum in siDg^- 

lari numero et tertia 'persona pluralis Indicatlvi» Coniunctivi et Imperatin 

modi servant^ in reliquis vero abiiciunt. 

I. Ab Infinitivo modo formatur ulterius imperfectum et ftdurm 
Indicativi, tum imperfectum Coniunctivi, et 4}erundium. 
1. Infinitivus : cant^are *) tac-^re^ vend^ere, aud4re, 

JB. Imperf. Indic. : cant-^abam**) tac^ebam , vend^-ebam] at{d-4bam, 

3. Futurum: cant-abiu***) tac-ebiu, vend^ebiu, aud-ibiUj 

4. Imperf. Conjnn. : cant^arem ^ tac-erem, vend-erem, aud^remf 
5« - Gerundium : ' cant-andu ^ tac-endu, vend-enduy aud^ndu 

In Compositivis vero futurum Indicativi et imperfectum Con- 
junctivi^ uti: voliu cantare iiB.ni^o, voUu tacere isiceho, voUuveih 
dere vendam, voliu audire audiam;.a^m caniare cantarem> Mt 
tacere tacerem, abiu vendere venderem, abiu audire audirem. 



*) Infinitivi modi syllaba re apud Traiani Baciae incoias non aaditarr 

sonant itaque adlata Verba : canth^ tac^, vinde , audl* 
**) b in praeterito iniperfecto penitus reticetur secundumB. II. l.pag^.SO» 

sonant itaque adlata Verba : canteanif taceam, vendeam, audiam, 
•*^) * andltur in i^turo>ut u vel r; sOnat itaque syllaba —6iu ul uiuvd 
uoiu vel voiu^ r-^bii ut uii vci »i(i; — be ut ue vel ve vel r«/ —binnt 
ut uimu vei ugmu vel vomuy — biti ut uiti vel viti ^ -r-boru ut «0111 vel 
vorui huius autem causam deinceps videbimus» 



De Tariatlone Var)^oniiii. 



111 



IL A Prnes^iiti Indicatiyi formantar praesens Cpniunctivi et Im- 
perativi modi 

1. Praesens Indicativi: cantu, iacu, vendu, awUu, 

2. Praeeens Coniunct: so caniu, tacu, vendu, audiu, 

3. Praesens Imperat; : canta, Qtace), tiende, audi^* 

UL A Praeterito perfecto Indicativi formantur : praeterifum plue^ 
quam perfectum Indicativi et Coniunctivi^ tnm futurum ejfabtum. 
1. Perfectum: cantai, tacui, Tend&i, audii, 

i, Plusq. perf. lud.: cantdram , tacuram, vendAram, audtrem, 

3. Plusq. perf. Conj. : cantassem, tacussem, vendussem, audissem ^ 

4. Fttturum exact : cantariu, tacuriu, vendiiriu, auAriu. 
IV. A Supino seu Partieipio praeteriti tempori^ form^ntur omnfa 

tempora Verbi passivi auxiliante Verbo Su mm, tum pTaeteritum 
perfectum et piusquam perfectum periphrasticntn' Verborum activo- 
nim et neutroruni auxiliantibus Verbis abere Itabere \ et fiire fieri 
^el tast, quae omnia in Coniugatione clanus Tidebimus. ' - 

Conspecti:^ terminationum primam^personam distinguentium 
foatnor simplicium Coniugationum Verborum regularium: 

A, Ind-ieativus Modus* . ..^ 



I. II. 

— ^ii ^ — u 

— aimm — ebam 

— abiu — ebiu 

— #t. v — Ut 

V» piosq. perfect. — aram — uram 

VL fut. exaci* — ariu . — uriu 



I. praesenfl. 
n, imperf. , 
lil. faturum» 
IV* perfe^t.. 



in. 


IV. 


— ff 


-:.-i# \. 


*-^bam 


^f^^f^ooim 


-^biu 

• 


* • • 


— uram 


— iram 


— uriu 


-^iriu . 



I. praesens^., 
H. im^erf.. 
ni. perfe^t. 

praesens. 
aoristum* 

4 

aoristum. \ S 



^ • 



aoristam. 



B^ Co.nittnctivus Miodus;» 

U * • *-rt# — fi 

— arem — erem ^rrerem 
'^assem . — ussem, -^^ussem 
C In^p^er.ativus Modtta., . 
•— .« , — e — e 

D. Infinitivus M.oda«. 
—are. — ire . . . — ere 

E* Gerundiuni.. 
— andu . — endu^^ -^endu 

F* JSupinium. 
— atu k, —lUu • . — lUu ^ 



— 7U 



• * 



. 1 






— fi«fe*i 



r-t/l* 



112 



AnalyBis Verbalis, 
Coniagatixi simp^lex Verborum activorum 

A. Indicnti* 



1. 




U. 


1« Tempiis 


S. caniu 


canto. 


tacu 


taceo. 


canti 


cantasj 


taci 


taces» 


canta 


cantat. 


tace 


tacet^ X 


T.cantamu 


cantamna^ 


tacemu . 


tacemus» 


cantaii 


cantatis , 


taceU 


tacetis , 


canta 


cantantji 


tacu 

* 


tacent. 


t 


•■» 


II. 


Terapus praeter- 


SpCantdSam 


cantal^am» 


taceham 


tacebam. 


cantdSai 


cantabas. 


tacibai 


tacebas , 


cantaba 


cantabat, ' 


tu^eba 


tacebat > 


^^cantabifayiu 


cantabamns , ; 


tacebdmu 


tacebamus# 


cantabati 


cantabatis^ 


tacebdH 


tacebatis. 


. cantAbit^ 

t 4 • ^« 


cantabant^ 


taciba 


tacebant. 


« 




■ 


> III. TetDpas 


8. cantdbiu 


cantabo. 


taciHu\ < . 


tacebo. 


. cantHH 


cantabis , 


tacebii 


tacebis , 


canMe 


cantabit , 


tacibe 


tacebit. 


V.canMimu . 


cantabimu»^ 


tacibimu ' 


tacebimusj 


canidbiH 


cantabitis^ 


tacibiH ^ 


tacebitis. 


cantdbuHMTU 


cantabunt^ 


> tacibu^^or»' 


tacebunt. 


m * V ^ 




IV» 


Tempus praetei' 


S.cantdi 


cantavi. 


iacui 


"^ tactti; ' 


cantasH 


eantasti. 


taeusH 


tacuisti. 


eantd 


cantavit. 


iacii 


tacuit^ 


V.^mnidmu 


cantavimos^ 


tacHniu 


tacuimus. 


wntdH 


cantastis^ 


iaciUl 


tacuistis. 


cantdro 


cantarunt , 


iacUro 


tacaernnt. 


• 


\ 


V« l^euKpus praeteritam 


8. cantaram 


cantaveram^ 


tacuram 


tacueram. 


cantdrai 


cantaveras , 


1 

tacurai 


tacueras^ 


cantdra 


cantaverat. 


tacdra 


tacuerat • 


V.cantardmu 


cantaveramus. 


tacurdmu 


tacaeramus , 


cantardH 


cantaveratis^ 


tacurdti 


tacueratis^ 


cantdra 


•antaverant , 


iacura 


taeuerant. 





De Variatione Verhorum. 


• 


et Deatromm regularium. 





vus modu8. 






' 


praeseiif. 


JIL 




IV. 


^,vmdu 


vendo , 


nudiu 


audio^ 


vendi 


yendia* 


audi 


audia. 


vende 


vendit. 


kude 


Audit^ 


V.vendimu 


vendimus , 


au&mu 


audimua , 


vendUi 


venditic. 


r.audiH 


auditia. 


tendu 


vendmit. 


audu 


audiuQt» 


itom imperleetvm. 






^.tendibam 


vepdekun» 


audibam 


audiebanft» 


vendihai 


vendebaa. 


audibai^ 


audiebaa,. 


vendiba 


vendebtt^ . 


audiba. 


audiebat , 


hvendebamu 


veniQfebamiu, 


audibamu 


audiebanuuif 


vendebaU 


Vend^D^atia^ 


oudibaH 


audiebatia. 


vendeba 


vendeliant. 


audiba 


audiebanl^ 


fDtorum» 


• 






^.vendebui 


vendam» 


audibiu 


•audiam. 


vendebU 


vendea ^ 


audibii 


audiea. 


tendebe 


vendet. 


audibe 


audiet. 


V.vendebimu 


vendemua. 


audibimu 


audienraa» 


tendebUi 


vendetis. 


audibiH 


audietia , 


tendebu^aru 


vendent. 


audibu^nu 


audient. 


itnm perfeetiim. 






^'Vendui 


vendidi , 


audii 


audivi. 


tendusH 


vendidiati. 


etudisH 


audiati , 


tendi 


vendidity 


audi 


audivit. 


^'Vendtlmu 


vendidimna. 


audimu 


audivimua , 


venduH 


vendidiatia , 


audiH 


audiatia. 


venduro 


vendiderunt^ ' 


audiro 


. audierunt. 


plnsqnam perfeetum* 






^^venduram 


vendideram. 


audiram 


audieram» 


tendirai 


vendideraa , 


audirai 


audieraa. 


tendura 


vendiderat, ' 


audira 


audierat , 


^*tenduramu 


vendideramna. 


audiramu 


audieramnaji 


tenduroH 


vendideratia» 


audiraH 


audieratia. 


tendura 


vendiderant^ 


mudira 


. aadierant. 




^ 




8 



113 



114 



Analysis Terbalis'. 



• 


- 


1 


VI. Temptts fuiu- 


S.cantdriu 


cantaTero, 


tacuriu 


tacuero. 


cantarii 


cantaveris , 


tacurii 


tacueris , 


cantdre 


cantaverit , - 


tacure 


tacuerit , 


P. cantarimu 


cantaverimus. 


tacurimu 


tacuerimus. 


cantdriti 


cantaveritis , 


tacuriti 


tacueritis. 


cantdreru 


cantaverinty 


tacureru 


tacuerint , 


* 


• 


• 


B. Coniuncti' 
I. Tcmoa» 


8,so eantu 


cantem ^ 


80 tacu 


taceam^ 


90 canti 


cantes. 


88 taci 


taceas^ 


80 cante' 


cantet. 


80 taca 


taceat'. 


V.80 cantamu 


cantemu». 


80 taceniu 


taceamus, 

1 


80 cantati 


cantetis. 


80 taceti 


taceatis , 


80 ^canie 


cantent^ 


80 tacea 


taceaiit , 




/ 


11. 


Tempus praeter- 


S. eantqrem 


cantarem , . 


tacerem 


tacerem. 


cantarei 


cantares , 


tacerei 


taceres. 


cantari / 


cantaret , 


taceri 


taceret,.' 


V^ciantaremu 


cantaremus. 


taceremu 


taceremus > 


cantaretf 


cantaretis» 


tacereti 


taceretis^ 


cantareru 


cantarept^ 


tacererfi 


tacereot. 




• 


Illii Tempus praeterUani 


S. cafUdssem 


cantassem. 


tacussem . 

4 


. tacuissem. 


cantdssei 


cantasses. 


tacussei 


tacuisses. 


cantdsse 


cantasset^ 


tacusse 


tacuisset. 


P. cantdssemu 


cantassem!\8» 


. tactissemu 




. tacnissemus. 


cantdsseti 


cantassetis^ 


tacusseti ,: 


tacuissetis , 


cantdsseru 


cantassent^ 


tacusseru ; 


.tacuissj^nti 


\ 


« •. 


• 


C* Imperati^ 


S. cantd 


canU, . . , 


. '««^» , .- 


tace. 


P. cantamu 


cantemus , 


tacemu 

» • 


taceamus , 


cantdti 


, cantate ,. , 


taceti 


tacete^ 




w. * 


. •• . • t 


b! Infiniti" 


cantare 


cantare, , 


^tacere . 


tacere, ,. 




% * ^. ' , 


• 


E. GcruB 


cantandu 


cantando. 


iacendu 


tacendo. 


1 
» 


.;'. '-• ••>■'» .' '. 


■ i • • • • 

• 


F. teiip»- 


cantitu 


cantatum/ '' * 


tacutu 


tacituna^. ' 



•v 



De VaWatione VcrBoraii. 



115 



miii ezaetiini. 
H,vendiiriu 

vendurn 

vmdAre 
f.vendurimu 

tenduriH 

vendureru 
tus modue. 
praesens. 
8.«o tendu 

90 vendi 

80 venda 
hio tendimu 

80 vSndiH 

80 venda 



V 



j . 



vendiderir,' 

vendideris ^ 

vendlderit;* 

vendiderimufi, 

vendideritis^ 

vendiderint. 



vendam, 

vend99» 
vendat« 
vendamna, 
vendatis > 
vendantj 



I <' 



msditiu * 

auditit 

audire 

audtrimu 

audiriti 

audtreru 



iUm imperfeettim* 
%.%mderem venderem^ 



tenderei 
venderi 
V.venderemu 
vendereH 
vendereru 



venderes, 
venderet, 
venderemus^ 
venderetis « . 



so audii^ , 
.00 aUdi 
80 audia , 
90 afuiimu 
90 audiH 
so audia 

audirem 

audirei 

audiri 

audiremu 

audireH 

audireru 



venderent, , 
perfectum et plusquam perfectum. 
H,vendussem vendi^is^ei^, . audissem 

vendidissea , 

vendidiaset, ' 

V.vendissemu vendidissemus , audissemu 

vendusseH vendidissetis» audisseH 

vendidissentj 



vendiissei 
vendisse 



audissei 
audisse 



vendAsseru 
VU8 modus. 

• 

vende 
vendimu 
venditi 
VU8 modus. 

vendere . 
dlunu- 
vendendu 

Bum,» 

vendiiiu 



vende> 

vfendamus, 

vendite^ 

vendere, 
vendendo , 
veiMHtum; 



audisseru 

audi 

auiRmu 

autUH 

audire 

' '. :•. 

audmdu 
audHiUr ^ 



audiero^ 
audieris, 
audierit , 
audierimus^ 
audieritis , 
audierint. 



audiam , 
audias» 
audiat, 
audiamus , 
audiatis , 
andiant, 

audirem, 

audires^ 

audiret, 

audiremus , 

audiretis, 

audirent. 

andissem, 

audisses , 

audisset, 

audissemus, 

audissetis, 

audissente 

audi, 

budiainns^ 

audite. 

audire» 
audiendo. 



« • ^ .• . m 



aiMMtum. 

8* 



116 Analysifl verbalft. 

Mota 1. Participium praeaentis temporiii: r<ia/4iiite .eantana, laeente 
tacena, tendente vendena, «iir<f^fe * aiHliena, tantum In iionnuU)s Verbfai oe- 
currit et Adiectivi significationem habet. ^ , . 

2. Supinum per genera et numeros flexum efilcit Participium prae- 
teriti temporis$ ita,: cantatu cantatus, cantata cantata; c«ji/a/i cantati, cai^ 
taie cantatae» nunt Participia. 

3. Futurum exactum magia est in usu apud Aureliani Daciae inco- 
lasy reliqui eius loco lih^^ntiua periphraiilicd deincepa proferendo ntmiturj 
quamvis oneroaius sH^ 

4. Imperativi modi terHa persona tum sinf^laris tum pluralis nu- 
meri ex Coniunctivo desumitur*, uti: cante cantet vei cantent, taca taceat 
vel taceant, venda vendat vel vendant, audia audiat vel audiaat. 

5. Imperativi modi secunda persona singularia numeri negatione m 
praefixa ex Infinitivo desumiturf uti: nu cantdre^ non canUif nu taeire noD 
tace, nu vendere non vende, «» audire non audi. 

6. Verba secundae Coniftgationis in : ^bir^ — eeVe, -^dire , faiciant 
Imperativum in f) uti : abi habe, taci tace, vedi vide^ tum Verba: mwure 
manere, remanere remanere etc* nenipe: mkni mane^ remani remane} reU- 
qua autem omnia regulariter in e, uti: imple impie, tene tene etc. 

^ 7. Tertiae Coniugationis Verba : facere facere> ducere ducere» iicere 

dicere habent Imperativum: fa fac, du due^ di dicj quartae venire venire 
facit tena veni. 

8. Primae Coniugationis Verbum ambtare ambulare/ ire, in commwt 
sermone habet Imperativum in plurali : blamu eamus « blati l^e : 

I. Bi^undam primam Coniugationem coniuganturs 

adunare adunare, adaquare adaquare, adirare adirare^ 

adjufare adjuvare, aflare invenlre^ allenare lenire, 

amblare ambolare amare an\are, angustart- angustare^ 

animare animare, appesar^ deprimere, apperate defendere, 

applecare applicare^ appropiare appropin- arare arare^ 

aubpumare^ , ^ quare^ arrogare arrogare^ 

orfiuire armare^ arrec/^re indicare, a^^ei/tar^e eollocare^ 

aesemilare aimilare > assecurare affirmare^ assudare sudare, 

assonare adsonare dusare woL^tvt, auscuUare aascultare# 

atf«rrttitcare averrnn*' basiare basiare, dra^care hrsLCcas indtt' 

care^ bonMtare bombitare, ere, 

buccinare buccinare, cacare cacare, . ealcare calcare, 

calciare calceare , capiiare accipere y carrare vehere^ 

carricare ottierare, co^cAre aperire os^ - •camsare causare^ 



I>e Variationt V«ilM>ruin. 117 

cmtiare qiiaerere^ • eertare certare^ cenare edeaare^ 

ehnutre voeare^ eogitare co^iiare^ .« coUieare decttrabere^ 

eommandare m9LXk^9iTt, comperare emere, comfnUar^4Mm^vAKtep 
eenaohtre consolare, constare eonatare» «. conveniare ^oncioim, 
eoronare eoronare, . corrimare pernimpuer^ crepare crepare , 
cnmiare erutnie^e , curvare cvtrvsM,^^ curare ciXTtffo, 
decUnare deelinare, * deciarare declarare» degelare oong-elari» 
departare anioYere, depanare glomerare, deoclare ftuictirare,> 
ifereifMrrtfsecareramoadM^tftare eejun^ere, disbracemre exuere, 
iMeentare^ee9Jii9TO, diecarricareexM^vtget^clauare solvere, 
iisefdeiarecxchlcwe^discuniare reaerrare, dieertare vacaare, 
^ssetlare mlvere diffamare AiffsimBrTey diejugare ex iugo boI' 
ephippiimiv vitiiperarev* vere y 

dimodope enodare, deepUeare expKeare^ diecetare excitare^ 
distupare aperire, '^ dimfmre dividere^ directare iatiare^ 
Bjunare jejnnare, eepsetare expectare^ ' estimare aestimarei 
ferricare ferrare, fetare foetare, -. frecare ixhitsxo, 
femeiiteire anhigeTo, fumare ftimATe^. ' fumigareiomigzvep 
fulminare fuminare, fulgerare falgarare, furare furttri, 
geminare geminareV getare gelare^ * generare generare, 

sloriare ■ gioriari , gustare guatare , ibemetre Iiibemare y 

ignorare ignorare> • «'//«mtftar e illuminare^ im^roerare braccae in- 
totdaAt/iir^ inebriisirey tift^iitare combinare, daere^ 

imhraciare amplecli;^ imbuccare mordere, imbulbare ingurgitare, 
imbonane meliorare, immotliare mollire, immutare immutare, 
impaeeare conciliare^ impalare impalare ^ impatulare complicare^ 
impedicareimj^oAiezTtfimpennare pennare» impromutare commo- 
tm;7«rar^ imperare, . tift/ior^are importare , . ~ dare, 

imputare imputare^ inaltiare elevare» incab^llfe' equum adac. 
incaiciare calceare , incarricare onerare , incaglare coagulare, 
incessare cesaare, inctauare connectere, incliffare inclinare, 
incingtare cingere, incordare tendere, tft^oroftar^.ooronare) 
tncr^^^^ striare, > tfti?ri^are crieparey tft^iKe/tfft^ar^prolen^are 
indemanare accommo* indirectare dirigere, indesare condenaaire 

dare» inviare^ tfi/amare infamare , 

nifarinare fai^inare« infasciare faaciare^ it^ebrate horrescere, 
inferrare ferrare, ; inftare inflare^ infocetre ignire^ 

^ermare informare, infricare deterrere» infrontare exprobrare. 



IIB 



.lAnAtyBiB verbalis. 



insimurarekiiAvmvre, 
imermare ' «erenare^ 
intardnmre retardare, 



in^an^rtf^flubsannarey ingraariare aaginare, ingratdcare gravdre, 
insfroeaiare[)crAaasLrG ,» injugare injungere,, injurare objurgarev 
innecare ««^odaiie, > innodare connodarey' innoetare pernoctare, 
a^«i8j^ar« aanf^ui-» ffii^aifBr^tfreflanare^ fn^arcinare ^aarcinare, 

' ry.''v nare, ' inao n a re iosonarig, 
inselldre sMfkrfi, \- . % insegnars ^aignwpe , 
insoeiiure.toonaoi^ULi^^ inapiru^e inaf^irare, 
fW^iifp9iar0.oeeurrer)&fWam«m.'reTertere, ^ f ififflrrcignartf inte<*rogar« 
intrare intrapo , * > infyiaf^re oontriatari ,. ineersare infnndere» 
fnre<7/^0 obMleficerie9fiirf>fi»amvicinum'reiLfffr0/iriyre diaeere» 
yoi^ar^ lttdere> yf«li<w*« judicare^ .v . ./fe^artfjugiilare, 

jurare jurare , . . . JuMare jubilare^ { ' ' jutare j ware , 
lacerare lacerare, laerimare lacrimari^ /a/?f<fcRr6;abiicere, 

Igirare latrare, . /afcore lavare, 
legare ligare, ^ ieuare levare, « 

ti^iare condonars^ tiberare liberarej. 
/fmare lineare, \ /fVifore limare, 

lefrrar^ iabotare» .. lubrieare lubricarei 

tussuriare luxuriari, 
iitai?/ari0 :maeulare ; 
mancare rmanducare > m anti^aremane movere maniare iritare , 
mandare mandare» marginare Iimitare,% maritare mariture^ 
maeUcare masticare, metutare verrere, 
Jiierarar#'menaupare« m^Vare medDcarey 
fiffm^artfjttinietrare^ missicare^ movere» 



/a^^arff sinere, 

laudars. lattdarey 

timitarei tiflutarer ^ 

ticitare Ueilft*e, > . 

/ocarelooak*e, 

tuminar4 iUulninare^ tustrare. lustrare , 

iif a£?drartf 'paeerare , macinare moiere. 



mesHcdre mi^cere, 
nfmara minare, 
motliare mollire^ 



moderare moderari , morsicare movdeM , V mostrate corripepe, 
i9fff/^/f<;are> multiplir mutare utiutare, 

care, na/are natare» 
negare ne^are; 
notare' notare, •' 
nuneikre nunciare, 
ornare omara.^ 



. navtgare navigare, 
. narrare narrare, 
negotiare neg^otiari , netidiare nitidare^ 
nonunare nominare, numerare nnmerare, 



octare oculos iniieere^ 
odorure odorare. 



obtHare obiivisci» 

onorare htfnorai^e, 
wcur4re ebscurare-, osset^are ^ohawvssp^ , ordinure ^xrdinare • 

or^f^are coecutire, cirartf orare, - \ospitare bospitare, 

ossecare- exsiccare , jouare ova pc^nere , patp^e palpare , 

papare pap jkre , ' parare parare, passare tranfsir^,- 

parsitare parcere, pariare pariare, pafitionare pascere, 

pausare pausare, peccare- ^tctdSQ, /^ec/f ifare pectinaroj 



D« yariailone Verboram* 



119 



peseare piscari, 
fnperare piperare^ 
pitsiare meiere, 
pkcare incUnare, 



pieuhwe stiliare, 
jnsare pisare, 
plqniare plantare, 
•^predicare pra^dicarei 
perveglare vigilare. 



picare cadere , 

pipare fiunigare» 

pissicare vellere, 
. ,pre4are praedari , 
prejudicare praejudic. pretiare aestimare , 
puUiare parere pallos» puUear» pulieea qwHS^jR^purgare pur^are , 
pupare osculari, quercare quaerere, quesHcare lucrari, 

raiifWitiireradicesagerer<7//ontfr^.ratiocinarij^ rediquare eleTare^ 
recenciliare reconcil, redundare redundat^e, V^/ri^erar^ refrigerare 
regnare regnare, relassare relaxare, ' remUnerare remuner. 
renouare renovare , , reparare reparare , repausare qulescere , 
replecare replic^re, ^resplieare explicare, ri?«/ilrar6 respirare, 
reetomare auhy erieri, resonare resdnare, reversare effandere^ ' 
rimare rimare, rogare rogare, 

rumigare rumigarjs^ saerare sacrare, 

saltare saltare^ 

sanare sanare, 

saturare saturare. 

scarpinare fricare^ 



Mkre salere, 
eahare saWare« 
tttpare fodere, 
mpare effugere. 



eembare commutare, seollare levare, 
ecurtare abbreviare, scutuldre exagitare. 



eeecare exsiccare, 
eeminare seminarc, 
eigUlare sigillare» 
epectare spectare, 
epeUare lavare. 



segnare signare, 
serenare serenare, 
sihilare sibilare, 
speculare speculare. 



rorare rorare, 
'sagettare sagittare, 
salutare salatare, 
sanginare sauguinare^^ 
scaldare excaldare, ' 
scapirare scintillar^^ ' 
scolare cplare, 
secilare sicilire, 
semilare similare, 
servare servare, 
spanticare lacerare, 
spendulare suspendere 
spurcare «purcare , 



spumare , ispumare , 
etemperare temperare, sternutare sternutare^ stracolare transcolare, 
etramutare t^anamut^tf/raiiiar^peregrinari^ stricare destru^re.^... 
etrigare clamare^ strinctare angustare, sudare sudare^ 
eupperare offenderCy fiui^ugare^ Avihyi^^ve , suffiare sufilare^ 
^gusiqre a^ffocave, suggltttiare singnliire, suppuiare supputare, , 
^^ptiUare. ^xteuuare, surrnpare concidere, spt^lare auyolare ^ 



taUare acindere, 
tornare vertere^ 
testare tesjtari, 
turbare turbare, 
^'fnbrars umbrare,^ 
tirmare sequi. 



teniare tentare, tocare tangere^. 

iemperare temperare> /eite^rt^iir(e tenebrare, 
iremufare tremere, ireblare tribulare^ 
iurhtdare turbidare, udare udare, 
undare undare, urlare ululare, 

usare uti^ usurpare usurpare» . 



1 



IM 



Analysis verbalis. 



\ 



ussorare nxorem i9iTe,usMarB Ufltnlare^ vaeare vacare, 

vagUare vagire, vagitare vagitare, vermre effaiiderey 

vecHmare mutilare, re^/«y'« vigilare, venare venari» 

venhilare ventilare, vendicare vendicare, visitare viaitare etc. 

n. Secandam seeiindam Coniagationem coiiiagantar; 

cadire cadere, seadere decreacere« recadire recidere, 

debire debere, docere docere, jaeere jacere , 

adjacere adjacere, subjacire sobjacere, manere manere^ 
remanire remanere» /lerinan^rtf permanercy mon^re monere^ 
ammonere admonere, parire parere»* apparire adpareret 

comparire comifaTere, disparire diaparere, reparire reparere, 
placire placere» eompiacerecomnlAcoroQfUreJ V^^^^ji 

eompiire complere, repiire replere^ 
potire, posse, sedere SQdere^ 

consedire considere, presidejf^ praesidere, 
studire studere^ retacire reticere, 

continire continere, detinire detinere, 
retinire retinere, sustinire austinere, 
prevaOre praevalere^ vedire videre, 
prevedere praevidere, /yrorediereprovidereetc. 



impiire implere, . 
suppUre snpplere, 
assedire adsidere, 

r t 

resedire residere» 
tenere ten^re, 
pertinire pertinere^ 
vaiere valere^ 
inpedere invidere^ 



Idl. Secondam tertiam Coniagationem coniogantur: 



batere batnere, 
debatere discutere^ 
strabatere percutere, 
cemere cernerey 
eoncredere concredere, 
crescere crescere^ 
capere capere^ 
incepere incipere, 
facere facere^ 
refacere reficere , 
renascere renasci, 
pascere pascere^ 
temere timere, 
consere consuere« 



abbatere detrudere, 
rebatere decutere, 
bebere bibere^ 
deeernere decemere, 
incredere incredere^ 
accrescere adcrescere^ 
incapere locum capere, 
decepere decipere, 
disfacere "^ssolvere^ 
gemere gemere, 
noscere noscere« 
repascere repascere, 
tessere texere, 
disconsere dissuere« 



combatere pugnare, 
esbatere quatere^ 
imbebere imbibere^ 
credere credere^ 
discredere discredere; 
decrescere decrescere, 
cepere coepisse, 
pereepere percipere; 
perfacere immutare^ 
nascere nasci^ parere, 
connoscere cognoscerc, 
^erdere perdere, 
contessere ccftlexere, 
traiecere traiicerej 



De yariatione yerborutn. 



m 



inirmecere superare^ pertrmecere traDalre^ iremere tremere^ 
emiremerecontctmtT^etemere eternere, asternere adsternere 

elc. 

iy« Secnndiim quartam Coniagationem coniugantnr: 

eeutire^euHrevLeaeTeeoperire cooperire^ dieeoperire aperire^ 
aeeoperire contegere^ dormire doxmiTfi, addormire vhdoTmiTe, 

^lutire glutire , 
demefUire dementire^ 
parHre partiri^ 
repartire repcrtiri, 
perire perire, 
imputire foetidare, 
resalire oriri. 



ire fogere^ 
inglutire absorbere,. 
vmire mori , 
^partire /Beparare , 
paUre pati, 
reperire reperire, 
saike salire» 
fetUve senlircy , 



refujgire refugere, 

mentire mentiri^ 

ommorire occidere^ 

impartire impertiri, 

compaHri compati^ 

puHre putere , 

inealire inaOire, 

<;oMeft/<r« conaentire^ diaeentire diiiseiftire^ 
fve^eftifjre praeaentire^ re^ifif /4>e resentire^ aseenHre adsentire, 
mire servire, deservire deservire, inservire inservire, 

ivfferire sufferre, preferire praeferre, ^offerire offerre, 
nnire venire , advenire advenire ; convenire convenire , 

ptrtenire pervenire, prevenire praevenire, revenire revenire etc» 

Nota. In Verborum Coniugatione penes maximam rcgularitatem pro- 
nnnciatio vel maxime variat, ita ut hic omnef fere reg^ulae, tnm de Voct- 
liam , tnm de Consonantlum pronnneiatione suum habeant locum , quapro- 
pter liaud fmportunejudicavimua, heicquaedam attentionia exCitandae .et 
pronunciationi^ exercendae gratia adferre, praesettim quoad praeaenlia 
tenopora, nam in reliquis sibi magis constant« 

A d p r i m a m» 
Indlcativus modush 



jku 


»#»4 


shltu 


Ihudu 


vkrsu 


, gustu 


Jki 


Ugi 

* 


shlH 


Ihudi 


vhrsi 

t j 


gusH 


j6ca 


lisn] 


sdita 


tduda 


nersa 


gusta 


Mmu 


leghmu 


salthmu 


laudhmu 


\ershmu 


gusthmu 


jochti 


teghti 


* salthti 


laudhH " 


vershti 


gustiiti 


ioca 


'leg^ 


sdlta 


Iduda • 


virsa 


gusta. 






Coniunctivus modus. 






*o jdcu 


Ikgu 


siatu 


Ihudu 


vlrsu 


gustu 


M 


ngi 


shlH 


ihudi 


versi 


gusti 


ooce 


lege 


sdlte 

$ 


Idude 


virse 


guste 


Jochmu 


leghmu 


saltamu 


iaudhmu 


vershmu 


gusihmu 


Mti 


iegitti 


salthH 


laudhH 


vershti 


gusihti 


ikc 


lege 


shite 


Idude 


verse 


gustf. 



m 






» » 
* 


\ \ 


. IlP|^eratlvu0 inqfliu^ 




• 


idet^ ^ 


li§a 


< '9hlta Iduda .. 

• ' * • . 


viraa , 


gusta 


jochmu 


leghmu 


salthmu iaudhmu 


vershmu 


9 

gusthmu 


JocdH 


legoH 


salthti laudhH 


vershti 


gutthti. 



joedre 



iegare 



> • • 



jochndu tegandu 



ItiGnitivua modus/ 
isaltdre Jauddre 

« ISerundium* 
salthnda laudhttdw 



•^* ♦ t 



^rsdre gw$drp*\ 



vershndu gusthndu* 



\ > \» ^ .y 



>>4» 



\. . i 



Supinum. 

•i • • • , . 

Jochtu legatu salthtu laudatu vershtu gustfitu, 

(vid.tfyC.) (vid. e, g.) (vld/o> t.) (vid. a, d*) (vid. e, s*) (Yid.s, r.) 

s 

Ad secunda$H9 * . r, . ^ , 



I 



TndieetivUB ndodoe^ -^ 



jhcu 


pbtu 


chdiu vediu 


' tlniu 


remairiu 


ihei 


yioti 


chdi vedi 


thtti 


refnani 


Jdce ' 


pSte 


cdie ' . vede 


tine 


, remane 


Jaclmu . 


potlmu 


cad^Mu vedemu 


tenemu 


remaahm 


JaclH 


poi^H 


cadtti vedeti 


tenhH 


remanbti 


Jhcu 

. • 2 » 


pbtu 


chd» vedu 


tHu 


remanu 






Coniunctivua modna. 


• 4 » i 


* ' • 


so Jicm 


pbtu 


chdm . vediu. 


ikniU 


remaniu 


ikci ' , 


pbH 


. Cftdi vedi . 


tlai. . 


remam 


iioa . 


' pdta 


cddo vedia' 


iknia 


remakia 


JeehasU' > 


po^n 


tadikmu vedemu.^ 


thnimu 


remanhmu 


Joclti 


potlti 


cadUi vedeti , . 


tentti 


remaatH 


Jdca 


pdta 


cdda vfidfa 
Ymperativus modua« 


ania 


remania, 

1 


Jaci 


(pote) 


cadi vedi 


Uni 


remani 


Jat^mu 


(poikmu) 


' cad^mu vedhnu 


tenhmu 


remantmu 


JtwH 


ipomi) 


cadhti vedhti 

> 

Infinitivua modua. 


tenhH 

» 


remanbti 


Jacire 


' potire 

» 


cadire vedire 
Gerundlum. 


tenire 


remanere» 


Jachndu . 


pottndu 


cadhndu vedhndu 
^ Supinum* 


ienendu 


remanendu» 


Jachta 


pothtu 


cadktu vedhtu 


tenutu 


^remasu 


(vid, a, c.) 


(vid* (?,/.) 


(vid. tf> d.) (vid. e, d,) 


(vid. e,«.) 


Cvld #r, a-) 



fheu 


\ ^irbgu 


fhci f 


' dirlgi 


fdce 


dirige\ 


fdqihnu 


dirigimu 


fdeUi 


dirigiU 


faeu 


dirigu 


to faeu 


dirigu 


faei 


dirlgi 


faca 


diriga 


fdcimk 


dirigimu 


fdciti 


dirigiii 


fdca 


diregd 


fa 


dirige 


fdcimu 


dirigimu 


faciU 


dirigUi 



faeere 



fachtdu 



dirigere 

♦ » • 

direghiau 



facutu . 


,mptH 


(vide o, c, 


,) (vide e^ g>) 


pe(heu 


fUgu 


petUci 


f^ 


petesee 


fuge 


pet}mu 


fuglmu 


petUi 


. fugUi^ 


petescu 


•""fitgu" 


90 peteseu 


fugu' 


petesci 


Mi ■ 


petesca 


f^gtk 


pethnu 


fuglmu 


petUi 


fug\H 


vetisca 


fugu * 



D« Variatione yerbonii 

A*d i.r txTW i « M. 
IndiciUmis modu«« 

hhH itsH 

bdie * •"• f^tfe 

bdUmu tissimu' 

bdHH tisHH 

bhtu * i^ssu 

Coniunctiviui modufl. 

^hiu "iUiU 

bhH thsMi '■ 

bdhs ' - - tis$u] 
bdtimu tissimu 

bdtiii ' ' thsiH 
bdta ' Usia 

Imperativaa modos 

bdte tisse 

bdtimu 

bdHH 

InfinHiviiflJmodilA. . 

bdtere ' tesser» ^ 

.Crerundium. 

buthtdm ■'• tesstudu 

Stipiihim. ' ' 

.. bathfif te^svtu Crescktu 



m 



M 



erUeu 

erhci 

cresce 

eriseimu 

erisciH 

criscu 

er^scu 

"'erhsci - . 
erista^ 
eriseimu 

' criseiti 



eresca ' 

> 



crisee 
tissimu erisdmu 

' tiisiH 'crisciH' 



tbrguu 

tdrgui 

tirgue 

t6rqui\ 

tdrquiH 

idrguu 

tdrguu 

tbrgui 

tirgma 

tdrguimu 

tirguiH 

tdrqud! ' 

t « 

tirgue 

tirquimu 

tdrguiti. 



• •• « % 



\A 



, V 



eriscetf»" tSrguerek 



ereae^uAt? Jergt^tdu* 



■? «i 



tbrtu» 



[ (vidc (r, t.) . (vide t, e, *.) (vlde e, #/c.) (vidc o, g,) 

> . . »■ . ,,,»..,, , .• « • 

Ad.guartam, 



Indicativu9 modus» 
#eiift'ti audiu 

«eii/^e «. <!»</& 
«ejirlmu . . audlmu 
senttH audUi 

sentU' ' " audu 

Conlunctlvufl modua. 

setttiu * ' audia - ' 

senti " / audi 

sentia audia 

sehfmu audtmu 

senftH audlH 

seniia audia 



' ► •• ■ • < » ^ ' I 



pkriu 


ehUu 


ptri 


vbai 


pire 


rine 


perlmu 


• venmu 




perMt 


ten\H •' '' 


fftrit 

« 


phtUp'"' 


pki4u 


m 

uMu 


ptrs 


veui "•• 


piria 


s^a , 


perlmu 


veuimu 


per\H' 


ioeukti 


piria 


- veida. 



121 



petiMce 


fngi 


pefkmu . 


faghnu,' 


petMi ,. . 


fugtti . 



peAre 



petindu 



peHtu 



fugtre 



fugindu 



fugitu 



ilnalyflls Terbalif. 

tanperaliinifl tnoiliHu 

xtnti aiu4V 

zenttmu . audtmu . 
senAti auditi 

Infinitiviifl nioda«« 

' sent\re audlre 

Gerundiun« 

eentindu audindu 

Sujpjnum* 

■ 

eentitu . auditu 



phri 

per^mu 

pertti 

perlre 



(veni) 

veHtmu 
venlti. 

venire* 



perindu venindu. 



peritu 



venitu» 



Cvid.f^eyj^c) - (vid. Ut r*) (vid. e, », f«) (vid. a, Ujd^) (vid« e, r.) fvid. e, n.) 
.\ ,«• . » . 

, inc elucet anincienter veritaa adlatae Orthof raphiae et modns, qiio 
fpaa lijngua monet ae , jBcribendam tBBe- Similes veritatea videri potueruot 
etiam in Nominibus $ nempe : 



pdrsieu 


pdrsicu 


pirsici 


pirsice 


slceu 


sicta 


M^CCi 


sicce 


Imngu 


lunga 


lungi 


lunge 


mdrtu 


miria 


mhrti 


' mirte 


surdu 


surda 


Murdi 


Murde 


grbssu 


grSssa 


grhssi 


grisse 


eaneteu 


cancMca 


canesci^ 


canesce 


angustu 


angusta 


angtati 


anguMte' 


. satullu 


satulla 


satuUi . 


satulle 


vimiu 


vitella 


vitelli 


9i$elie 


moUe 


mo(li etc. 



Bt hla aalla Indicibua e fenlollnipiaaemanantibua relialanturomneS) 
qul neaclo qua ignorantia ducti de alla Qrthofraphla proponenda aomniant. 

Praeter adlataa coniugandi formaa dantnr in prima et quarta 
Coniugatione, praeaentibua temporibus Indicativi^ Coniunctivi et Im- 
peralivi modi etiam aequentea, in derivatia vel maxime occurrentes. 



A. IndicaNvua modus. 



t 



I. Tempiia praesena. 



JV. 



infrenediu 

infrenedi 

infrenedia 

infrenamu 

infrendH 

infrened^a 



infreno^ 
infrenaa^ 
infrenat ^ 
inlrenamuay 
infrenatf 8 ^ 
infrenant^ 



infioreecu 
.s infloreeci^ 
infloresee 
inflorimu, 
infloriti 



infloreaco, 

infloreacia , 

inflorescit, 

infloresciq(U8j 

inflorescitis» 

inflorescunt 



infloreecu 
II. Tempua praeteritum imperfectum. 
infvetiabam eic* inCrenabam ete» infloriSam etc* inflorebam etc« 



De Variadone Verbomm* 



IIL Ten^ii* fiituniin* 
infrenMu ete. infrenabo etc* it^ariUu «lr« . iaflareecam ele«.. 

IV. Tempufl praeteritum perfectam. 
mfrenai etc. infrenavi etc. inflorii etc. inflorni etc» 

V, Tempiia praeterltum pfoaquam perfectum* 
mfremram eie* infrenaverametc«^ort>Mii ete* .inflomeram etc* 

VI* Tettpaa ftitaram eiaetnm* 
wfrenariu ete^ infrenavero etc. tnfloririu etc. infloruero ete. 



ioinfrenediu 
mfrenedi 
mfrenedie 
mfrenamu 
mfrenati 
mfrenedie 



B« Ceniunetirue Mtdue. 
L Tempus praesena* 
infrenem , eo infloreeeu * 



infrenea , 

infrenet^ 

infrenemns^ 

infrenetis, 

infrenentf. 



inflareeci 

infloreeca 

inflorimu 

infloriti 

infloreeca 



ii\floreAcam« 

infloreacaa» 

inflorescat^ 

inflorescamna, 

inflorese^tis^ 

inflorescant. 



IL Tempus praeteritum imperfectum. 

.< 

mfrenarem etc* infrenarem etc« if^orirem etc. inflorescerem etc. 

IIL Tempns praeterilnm perfeetum el plaeqnam perfectum. 
mfrenaeeem etc^ infrenassem etc, inflorieeem ete. infloruissem etc* 



nfrenetUa 
mfrenamu 

mfrenati 



infrenare 



iefrenandu 



infrenatu 



ۥ Imperatieue modue. 

infrena, infloreece infloresce» 

infrenemuSf inflorimu inflorescanAua ^ 

infrenate ^ infloriti i|iflorc»scite« 

D. Infinitieue modue^ 

inf^enare^ inflorire ' inflorescere» 

E« Gerundium* 



infrenando , inflorindu 

F. Supinum^ 
infrenatnm, it^oritu^ 



infloreseendo. 



ItB An«lysi« verbalis* 

!• Secnndam primalii Gdniajfatfoniemconiagantar: 

addeterare,Mddi9>eredki wti^co f4iddat^nUUireadderfaiUdimLiiormio 
adumbraresadumhredjm adambro, , arefu^fi p arenediu areno , 
drumqre, . brumedia pruina tegit^ callare, . eallediu itinero , 
eaeionare, casionediu causo^ conventare,conveniediu concionor^ 
departare, departedtig removeo^ deeatullare^desatuUediu conienio , 
di^frenare^diefrenediu effreno» fdrinare, farinediu farino^ 
ibemare, ibemediu hihomo , .imp0t;0^* impareclediu diacordes 
imh^aciarewi^raciediu^m^^lccioT, clare, ' ];^ddo, 

impaucp' impaucinediu minno, inereden^ incr^dentiediu ansideo , 
nare, - . diminao, Hare,^ fidem facio, 

indemana^ indemanediu admini- ingrauare,ingrauediu gravo, in- 
re , culo, gravo, 

inedentia-' inscienUediu certum insegnare^insegnediu signo, si- 
* ' re^ facio. g^ifico, 

ineerenare^inserenediu sereno, intristare, intristediu contristor, 
inteclare, inveclediuinyeiersLaco, invertosia^intertossediu consolide 
informose^informosetiediu ]^n\cro, re, induro, 

tii^re, ' lacrimare ^lacrimediu lacrimor, 

lamentare, lamentediu lamentorj latinare, latinediu Xhiinizo , 
lactosiare, lactosiediu lactesco , muUerare, mulierediu muliero, 
fioctare , noctediu pernocto,- odorare, odorediu odoro, 
pervegiare^pervegkdiu ij^eryigilo, pulliare, puUiediu partario, 
ra^einare%radicinediur9ii\cea^o,sanitosiare^anitosiediu sano, 
epumare, spumediu B]^nmo, strinctare, strinctediu airingo, 

euptUiare, suptiliediu ionw » umbrare, umbrediu umbro, 

quorum tamen pleraque^ etiam secundum ^eneralem Coniogationem 
flectuntur. . , . * 

If* Secundum quartam Coniugationem coniugantur: 

albire, albescu dealbo^ : aeprire,. asprescu aspero^ 

Murire, aurescu inauroy argentire, argenteecu argentoV 

balbutire, b^lbutescu balbutio^. canutire, eanutescu canesco^ 

casatorire, casatorescu eofnlkre^ darire , elarescu declaro^ 

curaUre, 4:uratescu ^nrgo, disunire,. disunescu ee^aTO, 

feticire, feticescu felicito^ finire, ftnescu finio^ 

florire, florescu Horeaco, garrire garrescugSLrrio, 

imblandire,imblandeseu cicuro, impetrire, impetrescu petrifico, 



De Variatione Verlrormii* 



i» 



hnplenire,' implenescn impleo, hnplecHr§,impleete$eu plectOj 
immutUre » tninutieecu multiplito, inalhite , ' ifMlbeaiu^ dealbdV 
incaldiire^ incaldeseu calefacio, indutcire'» indntceseu dulco^ 



ifrfrundire^infrundeecu erfron- 

desco, frondesco» 
immir^y innouescu reriovo, 
inverdire, inverdescu viridor, 
inveeteacu vestio, 
targeecu amplio, 
lungeecu prblongo, 
marescu magniflco, 
mondeecu mundo, 
mUjfescu mttgio, 
netidescu nitido, 
odescu odi. 



inveiUre^ 

largire, 

lungire y 

mrire, 

mondire, 

mugire, 

neiidire, 

odire, 



innegrire, ii^negrescu nigrieo^; 
inno6iliA, tnnolHtescu nobilfto, 
intenerire^intenerescu tenero» 
invertire, interiescu vev^ , > 
latirey latescu :^\i9Xo ^ 
timpedire, limpedeseu limpido, 
lugirCf - tugescu lugeo» 
menutire , minuteseu nAmo , 
nutcidirey mucidescu muoescoy 
muttire, muttescu miiltiplleo^ 
nutrire, nutrescu nutrio» 
ominire y ominescu l^onoro. 



ommutire, ommutescu obmutesco^ ommortire, ommortescu rigep , 
ofwdirey ossurdeseuohsvLrdeBeOfOr^re^ orbeseu obeoeoo^ 



or^Sy ordescu oirdior, 
pasnre, passescu gradior, 
pleciire, ptectescu plecto, 
prandiriB, prandescu prandeo, 
putfidescu pi^refio, 
rapescu rapio, ' 
receseu^frigtiTO^ 
repetescu repeto, 
rossecu rubefacio, 
tuesescu tussio,' - 
terdeseu viresco , 
testesouyieMo, 



pdridire) 

rapire, 



rectre. 



repeiire , 
roasire, 
iussire , 
feriUre^ 
testire, 



opproihire, opproibescu prohil>eo, 
petire, petescu peto^ 
phnescfj^ ple^, 
"pUneseu punio^ 
putrescu. putresco , 
raresou rarefacio, 
reeoreseu refrigero, 
resipescuiA\BH\i^ , ^ 



ptenir^, 

punire, 

putrire, 

rarire^' • 

recoHre, 

resipire, 



tratduire, trauiuescu vivo, 
unire, uneseu nnio, 
verbire, rerbeseu loqaof, 
vomire, 'tomescu vomo. 



III. De Prdetctitis et Snpinis VerboPum. 



t i 



Primae Coniilgayonilii Prat^t^ritum et filiipinttm regulariter foi^ 
mant omnia Verba, praeter cfori? et stare; nam illud facit dedei^ 
W^feleg; (vlde irregttlaria)» Composita Verbi dare pertinent ad 
tertiamConittgationem et formant Praeteritum etSupimim secundttm 
hniQs reguiasy ttti: perdu perdo, perdui, perdutu; addu adda, 
oddui, addutu; tradu tradp/ iradui; tradutu; teddu reddo, reddui. 



IjSS Anaiysi» vcrbalis* 

reddmtu; i^endu Tendo, petuiui, vendutu; froJbi prodo*^ prodmy 
produiu; pra4ster: {eondu condo, coneei, ^oneu')^ aecondu abscon- 
do , aeconeei^ aeconeu; et dedau^ me dedau adsnefio, quodprimae 
manet* . Compo^sita Verbi eiare pertinent pariter ad tertiam Conia- 
gationem et Praeterilam .retinent priinae, Supinum autem modificant, 
uti: aeeietu adsisto, aetetei, aetitu; eeeietu exsisto^ eetetei, eetitu^ 
coneietui consisto, conetetei, conetitu; ineietu insisto» inetetei, in^ 
etitu; pereietu persisto, peretetei, peretitu; reeietu resisto, re- 
eteteif reetitu; eueietu subsisto^ euetetei, euetitu; praeter: cofh 
etare constare^ inetare instare^ preetare praestare^ reetare restare, 
quae primae manent, 

Nota. Verba: 9uHare anflnarey nnrare spiraret et eomm compofiita 
formant Supinum regularitery tantum Substantiva ab eis derivata anomala 
apparent) nempe: zufflitu» tpirituj spiritus^ quum tamen Supina sufflatu$ 
sfnratu, fuerint. 

Secundae ConiugationisVerba regulariter formant Praeteritum 
et Supinumi» praeter: manere manere^ cttm suo composito remth 
nere remanere, qua6 hac ratione se habeot: manere manere, ma^ 
niu maneo^ meeei, maeu; remanere remanore^ remaniu remaneoi 
remaeei, remOeu^ Cadere penes Supinum cadutu habet caetu, (et 
caeu Bubstantivom); eedere penes eeduiu habet eeeiu, (et smu 
Substantivum) ; vedere penes vedutu habet veetu, (et vieu Substan- 
tivum); sic etiam eorum composita: ecadere minoi^ recadere reci- 
dere^ coneedere considere« preeedere praefidere, aeeedere assidere, 
reeedere residere^ mr^^er^ invidere, proeeder e, j^Tovidere, preve^ 
deri praevidere» revedere revidere. 

Tertiae Coniugationis Verbura: facere facercj et eius Compo* 
sita e Particulis penes formas regulare# Pri^teriti et Supini admit- 
tunt etiam Jrregularesi, nempe; facu facio, facui et fecei, factUu 
et factu; diefacu dissolvo^ diefacui et diefecei, diefacutu et dis* 
factu; prefacu modifico^' prrfacui et prefecei,. prefacuJtu et pre* 
factu; refacu reficio^ refacui et refacei, refacuiu et refactu; 
hmefacu benefacio^ benefacui et ben^fecei^ benefaeutu et bene" 
factu; malefacu noalefaeio, malefacui et malefecei, malefacutu et 
maiefactu; eatiefacu satisfaeio, eaOefaeui ei eaH^ecei, ealirfe^ 
cutu et eatiefactu; reliqua cx Praepositionibus cOmposita modifi- 
oant tempora rei imperactae^ uti: afficere afiicere» canficere con- 
ficere,» eufficere sufiicere etc« in temporibus autem rei peractae 



De Praeteritis et Supinis Verborum. 129 

eadem ratione ae habent; Compoaita ex Nomiiiibaa pertinent ad pri- 
mam^ uti: modificare modificare, ^anctificare aaneUficare etc. 

Sequentia vero hnias Coniu^alionis Yerba formant Praeteri» 
tom et Sapinum modo sibi proprio* 

infinitifms, praesent, praeteritum. tupinum. tferivatum, 

Berihere^ scribere^ acribUj scrissei, e^riesu, scriptu^ 
aseribere, SidacTiheTe, ascribu f ascrissei, ascrissu, ascriptu, 
circum» circamneri- circum^ circum^ circum^ ciueum" 
icriheref bere]« scriSu, scrissei, scrissu, scriptu^ 

eonscridereconBCTihe" conscribu, conscris^ canscrissu,conscriptu, 

TCf aei, 

deserihere, dcscTihere j describu , descrissei, descrissu, descriptu^ 
mcH^er^^ inacribere, inscribu, inscrissei, inscrissu, inscriptu, 
. prescride'^ praescribe* pre^crt^ preecris^ prescrissu,preseriptu , 
rOf re , *ci, 

;»*0#m^tfr«pToscribere /iro^ertto, proscrisseiproscrissu,proseriptu , 
rescrihere, TeacTiheTe , reserihu, rescrissei, reacrissu, rescriptu, 
mcrihere,aubacTibe* :suscrihu, suscris'^ suserissu, suscriptu, 

. re, sei, 

euprascrp' sopraseri- suprascri^ suprascris^uprascris^sUpraseri^ 
bere , bere, bu, eei^ su, pfu, 

transeribe^TsaiBacTi" transcribu,transcris^ transcris'^ transeriptu 

re , bere, sei, su, 

dtcere, dicere, dicu, 'dissei, dissu, dictu^ 
addicere, addicere, addicu, addissei, aetdissu, addietu, 
condicere, condieere^ condicu, condissei, condissu, condictu, 
dedicere, dedicere, dedicu , dedissei, dedissu, dedietu, 
indicere, indicere^ indicu, indissei, indissu, indietu, 
predicere, ^^TSLcdiceTe,, preeUcu , predissei^ predissu, predictu, 
redicere, redicere, redicu, redissei , redissu, redictu, 
cmfradi^ contradice- contradicu^contradis" conbradis^ fontradictu 

cere, re, s^i, su, 

henedicere,henedxceTe, benedicu, benedissei, benedissu, benedietu, 
maiedicere mhledieeTe, maleeUcu , meUedisseifmatedissu,maledictu , 
ducere, ducere^ ducu, dussei, dussu, ductu , 

adducere, adducere^ adducu, addussei, etddMsu, adductu, 
conduoere^conduceTe^ conducu, condussei, condussu, conductu. 



130 Anal^sis verbalis. 

infinitivut* praesent, praeteritum* tupimm. 

deducere , dedncere^ dedueu, ' dedueeei, deduesu, 
educere, educere^ educu^ edussei , edussu, 
inducere, inducere, inducu^ induesei, indussu, 
introduce^ introduce- iniroducu, introdtis" introdussu,introductu, 



^erkatm. 

deduetu, 

eductUf 

inductu, 



re 



rc. 



producere^ producere, producu, 
reducerey reducere^ reducUy 
seducere , seducere, seducu, 
sudducere, subducere, sudducu, 
traducere, traducere, traducu, 
(^specere , specere, specu', 
aspecere , adspicere, aspectiy 



sei, 
produsseiy produssu, produetUf 
redussei, redussu, reduetu, 
sedussei, sedussu, seductu , 
suddussei, suddussu, sudductu, 
tradusseiy tradussu , traductu, 
spessei, spessu, spectu)^ 
aspessei, aspessu, aspeetu, 
conspecerecou8^\cere,conspecu, conspesseijconspessu, eonspectu^ 
despecere, despicere, despecu, despessei, despessu, despectu, 
inspecere, inspicere, inspecu, inspessei, inspessu, inspectu, 
prospecere,fros]^iceTe, prospecm , prospessei,prospessu, prospeetu^ 
respecere, respicere, respecu, respessei, respessu, respectu, 
vincere, vincere, vincu, vinseiy vinsu, victUy 
convincere,cony\iiCcvc,convincu , convinsei, convinsu, vonvictu, 
devineere, devincere, devincu , devinsei, devinsu^ devietu, 



tnvinset , 
revinsei, 
cosseiy 
decossei , 



tnvtnsu , 
revinsu , 
coctu, 
decoctu. 



tnvtncer^, invincere, tnvtncu, 

revineere, revincere, revincUy 

coqttere , coquere , coguu, 

decoquercy decoquer^e, decoquu, 

recoquere, recoqnere, recoquu, 

rescoquere i^ii^rcoi{\kcvc,reseoquu , reseossei , recoctu , 

torquere f torquere, torquu, torseiy torsu, 

distorquerediaiovqvLcredestorquUf distorseiy distorsu. 



recossei, ^recoctu, 



intorquere,yevteve , intorquu, intorseiy 
retorquerefVeiorqvierey retorquu , retorsei , 
storquere, extorquere, storquu , 
ardere, ardere, ardu, 
(^candere. candere,^ candu y 
accendercy aceendere, accendu, 
incenderCy incendere^ incendUy 



storsei y 
arsei, 
cansei , 
accensei. 



tncenset. 



intorsu, 

retorsu, 

storsu , 

arsu, 

cansUy 

accensu, 

incensuy 



invietUf 

reviclu, 

coctu, 

decoctu, 

recoctuy 

recoetu, 

tortu, 

distortu, 

intortu, 

retortu, 

stortu, 

arsu, 

cansu)'y 

accensu, 

incensu , 



succenderesuccendeve,succendu, sticcenseiy succensu, succensu, 

(cedere, caedere, cedu, * cesei , cesu , cesu)^ 



De Praeterilis et Sopinis Verbonim. 

praeteritumi wpinmm. 

decisei, decisttf 

incisei, incisu, 

occiseif occisti, 

recisei, recisu, 



prsesem* 

decidu , 
incidu, 
occidUf 
recidu, 



InlMtkMi. 

decidere, decidere, 
incidere, ^ncidere, 
oecidere, occidiire, 
recidere , recidere ^ 
areumci^ circumci- 
dere^ dere, 

(cedere, cedere, 
accedere, accedere^ 
cmcedere, concedere, ctmcedu, 
diecedere, digcedere^ discedu, 
eecedere, excedere, eccedu, 
procedere, procedere, procedu, 
recedere , recedere, recedUy 
succedere, succedere, succedu, 
(tlmtdere, clandere , elatidu , 



131 

derivatum» 

dedsu, 
incisU, 
occisu , 
recisu, 



set. 



su. 



drcutnci^ circufnd" drcu^ct" etrcumci" 

du, 
cedu, 
accedu. 



Sfi, 

cessei, eessu , cessu^y 
accessei, accessu, ^accessu, 
concessei , eoncessu, concessu, 
discessd, discessu^ discessu, 
eccessd, eccessu^ eccessu, 
processdy processu, processu, 
recessdf recessu, recSssu, 
successd, successu , successu, 
clatisei, clausu, clausu,y 
mcltidere concludert, concludu, concltisd , concltidu , conclusu, 
disclttdere, diacludere , eUscltidu, disclttsd, disclusu, disclusu, 
includere, includere, includu, incltisd, incltisu, incltisu, 
precludere,]^tSLec\ndereprecltidu , preclusd, precltisu, preclusu, 
recludere, recladere^ reciudu,' reclusd, recltisu, reclusu, 
euccludere,svLCc\vLdcTe, succltidu , succiuse^, succitisu, sUcciusu, 
(condere, condere^ condu, cottsei, consu, conditu,y 

asconsd, ascortsu', 
fensei , fensu , 
defensd , defensu ^ 
offensd, offensu > 

ftisd, ftASU^ 



Ascondere, abscondere^ ascondu , 
(fendere , fendere , fendu , 
defettdere, defendere, defendti, 
offendere, offendere, offendu, 
(fundere, fund^ere^ fundu, 
confundereconfandere,cofifundu, confnsd, confusu^ 
infundere^ infundere^ infundu, infusdi inftisu^ 
refundere, refundere, refundu, refmd, refusu ^ 



(gradere, gradi, 
oggredere, adgredi^ 
congredere congredi^ 
ingredere^ ingredi, 
progredere progredi^ 
regredere, regredi , 
(lidere, lidere. 



ascondUu, 
fensu,y 
defensu, 
offensu, 
fusu,) 
conftMU, 
inftJtsu^ 
reftisti , 
ffressu,y 



gradu, grassdj- grassu^ 
aggredu, aggressd, dggressu, aggressu^ 
congredu, congressd,congreSsu, congressu ^ 
ingredu, ittgressd, ingressu, ingressti, 
progredu, progre8sei,progi*tssu^progressu > 
regredu , regressd, regressuj regres§$u i 
iidu, iisd, iisti, iisu,} 

9* 



13S 



infinitivUM, 

collidere, 
0udere , 
alludere, 



collidere , 

ludere>. 

alludere , 
colludere , colludere^ 
deludere , dpludere , 
illudere, illudere, 
preludere, praeludere, proludu , 
(jfendere^ pendere, pendu, 
appenderej appendere, appendu, 
dependere, dependere, dependuy 
impendere,\m^^u^fivt 9 impendu, 
spendere^ expendere, spendu. 



Analysis verbaliB. 

praeteritum. Mupinum. 
collisei, collisu y 



praeunsi 

eollidu, 
ludu, 
dliudu , 
colludu, 
detudu, 
illudere , 



Itisei, 
allusei, 
colluseif 
deluseif 
illusei , 
prelu8eiy 
pensei , 
appensei, 



lusu, 
allusu, 
collusu, 
delusu , 
illusu, 
prelusu y 
pensu, 
appensu, 



derivatmi* 

follisu, 

Jusu,J 

ailtisu, 

collusu, 

delusu, 

illusu, 

prelusu, 

pensujj 

appensu, 

depensu, 

impensu, 

spensu. 



depensei , depensu , 
impensei, impensu, 
spensei, spensu, 
stispendu , svLBpendere^suspendu , suspensei, stispensu, suspensu, 
prendere, prehendere,/ireiM/fi^ prensei, prensu, prensu, 
apprendereQXcit^re , apprendu, apprensei, apprensM^, apprensu, 
compren^ com^^niben- compendu, compren* comprensthcomprensu. 



dere, 



dere. 



set^ 



deprendereexeTCGvn,. deprendu, deprensei, deprensu, deprensu, 
interpren^ suscipere, interpren^ interpren^ interpren^ interprenn 



dere. 



du. 



set. 



su. 



su. 



reprende^ reprehen- reprendu, reprensei, reprensu, reprensu. 



re 



dere. 



supprendereo^]^vimevii,supprendu,supprensei,supprensu,sttpprensu, 

radere, radere, radu, 

ridere, ridere, ridu, 

deridere, deridere , deridere, 

irridere, irridere, irridere, 

surridere, subridere, surridu, 

rodere, rodere^ rodu, 

corrodere, corro^dere^ corrodu, 

(^scandere, scandere^ scandti, 

ascendere, adscendere, ascendu, 

conscende" conacende- cottscendu, conscensei,conscensu, conscensu , 



raset. 


rasu. 


rasu, 


risei. 


risu, 


risu. 


derisei , 


deristt. 


derisu, 


irrisei. 


irrisu. 


irrisu. 


surrisei. 


surrisu. 


surrisu , 


rosei. 


rosu. 


rosu. 


corrosei. 


corrosu. 


corrosu. 


scansei. 


scansu, 


scansu,-) 


ascensei. 


ascensu. 


ascensu. 



re 



re 



descenderedeacet^dcve,descendu, descensei, deseensu, descensu, 
condescen^ condeacen- condescef^ condescen^ condescen^ condescen" 
dere, ^ deve, du, sei, su, au. 



De Praeteritis et Snpinis Yerbornm. 133 

in/hdtiplii. praeseni» praeteHtim* supitutm. derivaluw» 

fy^anseen^ tmkBcende^transdendufy^anseen^ transcen'* iranseen^ 



dere. 



re, 



seh 



su. 



su. 



icmdere, scindere, semdu , seissei, scissu, scissu, 
iiwrjfMfere^inflcindere, inscindu, inseissei, inscissu, inscissu, 
presdnde" ^prsLeacinde' prescindu, prescissei, prescissu, prescissu, 

re, te, 

reseindere,Te8clndere,reseindu, rescissei, rescissu, rescissu, 
(spandere,B]^onAere, spandu, spansei, sponsu, spansu,y 
respandere reB^onder e,respondUy respansei , respansu , respansu, 
mrespan^ correspon- carrespan^ carrespon^ earrespan" carrespan^ 

dere, dere, du, sei, su, su, 

(tendere, tendere, tendu, tensei, fensu, tenfu,') 
Bttendere, attendere^ attendu, attensei, attensu,, attentu, 
<mtendere,coniendere, catitendu ^ cantensei, cantensu^ cantentu, 
tniendere, intendere, intendu, intensei, intensu, intentu, 
pretenderei^rsLetendere,pretendu, pretensei, pretensu, pretentu, 
itendere, extendere, stendtff stensei, stensu, stentu, 
Umderey tondere^ tondu, tonsei, tonsu, tonsu, 
(tundere, tundere, tundu, tunsei, tunsu, tusu,) 
pertundere^penetrsLre , pertundu, pertunsei, pertunsu, pertusu, 
reiundere , retnndere , retundu, retunsei, retunsu, retusu, 



(vadu, 

dividu, 

(agere , 

ddigere, 

cogere, 

eseigere, 

redigere. 



vadere, 

dividere^ 

agere, 

adigere^ 

cogere^ 

exigere, 



vadu, 

dividu, 

agu, 

adigu, 

eagu, 

essigu , 



redigere , redigu ,, 



vaset, 

divisei, 

assei, 

adissei, 

cossei, 

essissei, 

redissei, 



vasu, 

divisu, 

assn , 

adissu, 

cossu , 

essissu, 

redissu. 



vasu,) 

divisu, 

actu,y 

adactu , 

coactu, 

essactu , 

redactu, 



transigere,tr9LXia\gere, transigu, transissei, transissu, transactu, 

C^ugere, augere, augu, aussei, aussu, auctu,) 
adaugere, adaugere, adangu , 
cingere , cingere, cingu , 
accingere, accingere, accingu, 

discingere, dianolyere, discingu, diseinsei, discinsu, discinctu, 

incingere, incingere, incingu, incinset, incinsu, incinctu, 

succingere.ancc\n^ere,succingu, succinsei', succinsu, succinctu, 

figere, figere,' figu, fisSei, fissu, fictu^ 



adaussei, audaussu, adauctu, 
cinsei, cinsu, cinctu, 
accinse^, aecinsu, aecinctu. 



AnalysiA verbalifl* 



^ praesens, 

affigere^ affigu, 
defigere, defigu, 
infigere ^ infigu, 
praefigere« prefigu, 
transfigere^ trafigu , 
fingere , fingu^ 
efiingere, effingu, 
fligere , fiigu , 
afiligere , affiigu , 
frangere , frangu , 



prneteritunu supinum 

♦ 

affi^eeij trffiasu 

defissei, 

infissei, 

prefissei, 

trafissei, 

finsei, ' 

effinseiy 

fiisseip 

affiisseiy 



defi^su, 

iufissUf 

prefissuy 

trafissUf 

finsUy 

effinsUf 

fHssu, 

affii^su, 

fransu. 



derivaiMm» 

affictUj 

defictu, 

infictu, 

prefictu, 

trafictu, 

fictu, 

effictu, 

fiictu,) 

affiictu, 

franctu. 



m 

infinitivus, 

.affigere, 

defigere, 

infigere , 

prefigere, 

irafigere, 

fingere^ 

effingere^ 

Cfiigere, 

affiigere , 

frangere, frangere, frangu , fransei, 

conft^nge" confringe- confringu, confrinsei, confrinsu, confriactu, 

re, re , 

tf^rfni^^r^^ infringere, infringu,, infrinsei, infrinsu, infrinctu, 
refiringere,TeMngeTe, refriugu, refrinsei, refrinsu, refrinctu, 
resfringereTe^McsLTe , resfringereresfrinsei, resfrinsu^ resfrinctu, 
frigere, frigere, frigu, frissei, frictu, frictu, 
eonfrigere, confrigere, confrigu , coi^issei, confrict^, confrictu, 
(fungere, fungere, fungu, funsH, funsu, functu^ 
defungere, defangere, defungu, defunsei, defunsu, defunctu, 
jungercj jungere, jungu, junsei, junsu, junctu, 
adjungere, adjungere, adfungu, adjunsei, adjunsu, adjunctu, 
conjungerecoT^vingeTe,conjungu, conjunsei, conjunsu,, conjunctu , 
disjungere,dis}\ingcTC, disjungu, disjunsei, disjunsu, disjunctu. 



mjungere, mjungere, injungu, 
rejungere, rejungere, rejungu, 
sejungere, sejungere^ sejungu, 
suhjufngere^x^imigcTc, suhjungu 
leg^rSi legere, legu, 
cqtlegere , coUigere, coltegu, 
dilegere, (diiigere, ^itegu, 
elegere, eligere , eligu. 



injunsei, injunsu, injunctu, 

rejunsei, rejunsu), rejunctu, 

sejunsei, ^ejunsu, sejunfitu, 
suhjunsei, suhjunsu, suhjuftctu t 

lessei , lessu, lectu, 

collessei, cotlessu, cottectu, 

ditessei, dilessu, dilectu , 

etessei, etessu, elect^. 



intetlegere,intc\\igcTe, intetlegu , intettessei, iniettesftu, fnteHectUj^ 
negteg^re, negligere, negtegu^ negtessei, nejftessu, negtectu. 



pretegere, pTSLc\cgcTc,pretegu , 

retegere , r eligere , retegu , 

setegere, seiigere, setegu, 

Hngere , lingqere, tiugu. 



pretessei, pretessu, pretectu, 

retessei, retessu, relectu, 

setessei, .^efessu, selectu,^ 

linsei, . J^insu, tinsu, 



135 

ileriraium. 

preiinsu. 



De Praeteritte et Supiitis Verborttm. 

infittUkmM* vraeteni* praeteritnm* Mupinum 

preUnffere,i;fT9LfMugtT%preimgu, preUneei, preUns 
mergerey mergere^ mergu, meraei, mersu, niersu, 
immerffere,immerg%re,immergu , immersei, immersu, immersu, 
summerge^j^ihmeTg^^ summergu, summer-' summersu,summersu , 

re, re, seiy 

ningere^ ningere, niuge^ mnse, 
Cpangere, pangere, pangtt, pansei^ 
appmgere, appingere^ appingu, appinsei, 

campingerecom^ingerecompingu, campinsei, cotnpinsu, compactu, 
imping^e, im^ngere, imp:ngu , impinsei, impinsu, impaciu. 



nmsu, ninciu, 
pansu, paciUyJi 
appinsu , appaciu » 



repingere, repingere^ repingu, 
pingere, pingere, P*^Hf^} 
depingere, depingere, depinguy 
plangere, plangere^ piangts, 



repinsei, repmsu, repaciu, 
pinsei, pitisu, piciu, • 
depins^i , depinsu , ' depiciu , 
piansei, plansu, pianciu, 

compian' complange» compiangu compianr' compiansu,compian- 
gere^ - re, sei, ciu^ 

depiangere def\sLngere,depiafigu , depiansei, depiansu, depianciu , 

pungere, pungere, pungu, punsei , punsu, punciu, 

impungere,impnngeTe, impungu , imptmsei, impunsu, impunciu, 

perpungereper^vLngexeperpungu, perpunsei, perpunsu , perpunciu, 

repungere, rej^nngere, repungu, repunsei, repunsu, repunciu, 

iraftspun~ Uranspun- itattspuft^ transpun' iranspun- iranspuu'' 
gere, gere, gu, 

regere, regere, regu, 

corregere, eorrigere, corregu, 

diregere, 'dirigere, diregu, 

eregere, erigere, eregu, 

pergere, pergere, pergu, 

porregere, porrigere» porgu, 

^nrgere, gurgere, surgu, 

^pargere, spargere, spargu, 

(tspergere, Sidaf ergere,aspergu , 



set. 



su, cfu, 

ressei, ressu, recfu, 
corressei , conressu,^correciu, 
diressei, diressu , direciu , 



eresset, 

persei, 

porsei, 

sUrsei , 

sparsei, 

aspersei. 



eressu, 
persu, ' 
porsti y 
stjursu, 
sparsti , 
aspersti , 



ereciti, 

perrectu, 

porreciu, 

sttrreciu, 

spartu\ 

asperiu. 



coneperge^eottsperg^' coftspergu,conspersei,coiUfpersu, conspertu , 



re 



re, 



sHtigere, entingnereyStiftgu, stinsei,' 
^Hngere^ Aiti\3Lngneire,disHftgu , distifisei, 
9trittgere, siringerei, siringUy strittsei, 



stinsu, 

disUtum, 

sirinsuy 



stinctu,- 
disUnciu, 
^Birinciu, 



196 



Analysis verbalis. 



infiniHvus* praesens, praeteriium* 

astnngerept^Bivingares aatringu, astrinsei, 
roit^/rtff^e-coDstringe- consiringu^ consirin^ 



rcs 



re. 



«#f» 



sets 



ostringere, ohairiugere,ostringU, ostrinsei ^ 
restringere reairingerQ,resiringu, restrinsei, 
strugerey 0truere, strugUy strussei, 
astrugere, adslruere, astrugu, astrussei, 
construge^ constraere, construgu, construs-^ 

re, 
destrugere,ieairnere ^ destrMgu, 
instrugere, inairvLtre, ifistrugUf 
ostrugere, obstr^ere, ostrugu, 
restrugere, reatruere, restrugu , 
sugere, sugc^re, sugu, 
tangere, tangere, tangu., 
attingere, attingere, attingu, 
contingere, coniingere, contingu, 
intingere , intingere» intingu, 
pertingere, pertingere, pertingu, 
(^tergere, tergere , tergu , 
stergere , abstergere, stergu , 
tragere, trahere, tragu , 
attragere, attrakere, attragu, 
contragere^eonir^liere, contragu, 
detragere, detrahece, detragu, 
distragere, distrahere, distragu, 
estragere, extrabere, estragu, 
pertragere, pertrah^rej pertragu , 
protragere, protrahere» protragu, 
retragere, retraherey retragu, 
suttragere, subtrahere, suttragu, 
ung.ere, un^ere, ungu, 
inungere, inungere^ inungu, 
(jpellere, pellere , pellu, 
impellere, impellere, impellu, 
repellere , repeUerC) repellu, 
(^st^mere, auinere, sumu. 



iypinum^ derivnUm, 

astrinsu, asirinctu , 
constrin^ constrin^ 
su, ctu, 

ostrinsu, ostrinctUj 
restrinsu, resirinctu, 
sirt^ssu, struciu, 
astrussu^ astruciu, 
construsifw consiructu. 



destruscei, destrussu, desiruciu, 
instrussei, instrussu, instruciu, 
ostrussei , ostrussu., ostructu, 
resirussei, resirussu, restructu, 

suctu, 
iaciu, 
attaciu, 
cohtaetu, 
intactu, 
pertacfu, 
iersu,') 
siersu, 
iraciu, 
attractu. 



sussei , . suciu, 
ianseif tansu, 
atiinsei, attinsu, 
coniinsei, continsu, 
intinsei, intinsu', 
pertinsei, pe^rtinsu, 
tersei, iersu, 
stersei, stersu, 
irassei, irassu, 
attrassei, atirassu, 
contrassei, contrassu , contractu, 
detrassei, detrassu, detractu, 
distrassei, distrassu, distractu, 
estrassei, estr^ssu, estraciu, 
pertrassei, pertrassu, periractu, 
^protrassei, protraseu, proiraclUy 
retrassei, retrassu, retrachi, 
suttrassei, suttrassu, sutiractu, 
unsei, unsu, unciu, 
inunssi, inunsu, immciu, 
puisei, pulsu , puisu , 

impuisu, 

rept§lsUy 

sunsu. 



impulsei, 
repulsei, 
sunsei. 



iinpuisu}, 
repulsu, 
sfimlH, 



De Praetel*ttifl et Siipinis Verboriiin. * 137 

inllnitivut. 'prtietens. praeteritum, sufnnum. derimttm. 

cmsumereeoitiwmere,conmmu'y can^nsei, consuneu, consuntu, 
presumere,^resumeve, presumu y presunsei, presunsu, presuhfu, 
resumere, resumere^ resumu, resunsei , resunsu, resuntu, 
fremere, premere, premu, pressei, pressu, pressu, 
offprimere, SLppTim^tre, apprimu, appressei, appressu, appressu, 
comprtme" comprime-' comprimu, compres" compres'- compressu„ 



re. 



re, 



set, 



su 



uprimere, exprimere^ esprimu, ^ espressei, espressu, espressu, 
mpriniere,im^v\meve^ imprimu, impressei, impressu, impressu, 
9pprimere, o^^vimere, opprimu, oppresseii oppressu, oppressu , 
mpprimereA\k^^vimeve,supprimu, suppressei, suppressu, suppressu , 
promere, promere^ pr&mU, pronsei, pronsu, prontu , 
dtpromere^^e^vomeve, depromu y depronsei, depronsu, deprontUj 
ponere, ponere» ponu, posei, ^posu^ postu, 

upponere, apponere, apponu, apposei, apposu, appostu. 



composet , 
deposei^ 
disposei, 
imposei , 
opposei 9 
posposei , 



cmponere,comjfoneve, componu, 
deponere , deponere, deponu, 
disponere, disponere^ disponu, 
intponere, imponere, imponu, 
opponere , opponere , opponu, 
posponere, ^oai^oneve, posponu , 
preponere, j^TSLe^oJieve,preponu , preposei, 
proponerCt proponere, proponu, proposei, 
reponere, rcponere, reponu , 
fponere , exponere , sponu, 
seponere , s ep on er e , seponu , 
supponere, supponere, suppanu. 



reposet, 
sposei, 
seposei, 
supposei. 



composu, 

deposu, 

disposu, 

imposu, 

opposu, 

posposu , 

preposu, 

proposu, 

reposu , 

sposu, 

seposu, V 

supposu, 



compostu, 

depqstu, 

dispostu , 

impostu , 

oppostu, 

posppstu , 

prepostu, 

proposhty 

reposiu, 

sepostu, 

repostu, 

suppostu^ 



presuppo^ praesuppo- presuppo» presuposei^presuppO" presuppo^ 
nere, nere, wfi^ su, . stu, 

/raii«;7oitP- transpone- transponu,transposei^transposu, transpostu. 



nere. 



re. 



rumpere, rumpere, rumpu, rupei, ruptu, ruptu, 
corrumpe^ corrvLm^e^ corrumpu, corrupei, corruptu, corruptu. 



re. 



re. 



interrum^ interrumpe-tii^^miirt- interrupei, interruptu, interruptu 

pere, ve, pu, 

irrmnpere, irrumpere, irrwnpu, irrupei, irruptu, irruptu. 



138 A,tialysis .v«rb«U8. , 

infinUivui* praesens, praeieriium* fupinum* derituUm* 

currere, earrere^ curru, eursei, cursUf cursu, 
aceurrere ,9LCCVLTr^rey accurru, aceursei, accureu, accure^j, 
concurrereconcvLTrtT^yConcurru, conctweei, concursu, concursu, 
decurrere, decurrere, decurru, decursei, decursu, decursu, 
discurrerCfdii^VLTrere, discurru, discursei, discursu, discursu, 
incurrere, incarrere^ incwru , incursei, incursu, incursu, 
occurrere^ occurrere, occurru, occursei, occursu, occursu, 
percurrere,^crc\kTTWC,percurru , percursei, percursu, percursu, 
precurrere,^r9LCCVLTTc» precurru, preeursei, precursu, precursu, 

TC, 

recurrere, recurrere, recurru, recursei, recursu, . recursu, 
succurrere avLCCvLTTCTe,succurrUy succursei, succursu, succursu, 
transcur^ transcurre- /iraiitfcttr- transcur" transcur" transcur- 

rere, rc, ru, sei, su, su, 

mittere, mittere, mittu, misei, mfssu, missts, 

ammitlere, ammittere, ammittu, ammisei^ amnUssu, ammissu, 
committere commilieTC,committu , commisei, commissu, commissu , 
dimittere, dimittere, dimittu, dimisei, dimissu, dimissu, 
immittere, in^nittere, immittu, immisei, immissu, immissu, 
intermitte^ inieTmiile" intermittu, intermisei, intermis'* intermissu, 

re, re, su, 

ommUtere, ommittere^ ommittu, ommisef-f ommissu, ommissu,, 
permittere,^eTmiiieTe,permittu, permisei, permissu, permissu, 
prenUttere,]fT2k.emiiieTepremittu, premisei, premissu, premissu, 
promittere,:pTomiiieTe, pronUtiu , promisei, promissu, promissu, 
compronUt^omj^romii' compromit^eompronU^ compro^ compromiS" 

tere, . tere, tUy sei, nUssu, su, 

remittere, remittere, renUttu, renUsei, remissu, renUssu, 
summittere aummiiieTe,summittu , summisei, sumthissu, sutnnUssu, 
tratmttere, tramittere, tratiUttu, tramisei, tramissu, tratnissu, 
(quatere, quatere, quatu, qtsasei, quasu, quasu,^ 
conctitere, concutere, concutu, concusei, coticusu, concusu, 
perstitere, pe^cutere, percutu, precusei, prectisu, percusu, 
scutere, excutere, 'scotu, scosei, 

fervere, fervere, fervu, fersei, 
soltfere, solvere, solvu, sohei, 
assolverf, absolvere, assolvu, assolsei, 



scosu. 


scusu. 


fertu. 


fertu. 


soltu. 


soltitu^ 


assollUy 


assolutu. 



De Praeteritls el; Sttpinis /Ved^orum» 

uifinitiimf» piraMna*- pra9tetitum, supinum* 

disiolvere, dissolTere, dissohu, dissolsei , dissoUu , 
resohere, resolvere^ resolvu, resolsei, resoUu^ 
vohere, volvere> voIpu, volsei, volki, 

cwi9o/f «re^cofivolvere^ convolvu , eonvolsei, convoltu, 

* 

disvohere, evolvere, disvolvu, disvolsei^. disvoUu, 
molvere, involvere, involvu, 
rmhere, revolvere, xevohUy 



invohei^ invoUu, 
revohei, revoUu, 



vmre, 
cwmueret 



viverc, 
convivere. 



vtuw, 
eonviuu 



visset 



vtssu. 



rmuere, revivere^ reviuUt , 



derivalum^ 

dissoluhi, 

resoluiu, 

volutu,, 

convolutu , 

dhvolutu, 

involutu, 

revolutu, 

victu, 

convictu, 

• 

revictu^ 



eomtssetf convtssu, 

revis^ei, revhsu, 

ConiagaDtut itaque haec Verba in temporibus rei peractae sequenti modo: 

A. lndicativus moduf^ 
Tempus praeteritum perfpctum. 

arsei trassei dissei cursei scossei 

arsesti trassesti dissesti cursesti ^ scossesti ' 

arse trasse disse curse scosse 

arsimu trassimu dissimu eursimu scoMsimu 

arsiti trassiti dlssiti' cursiti scossiti 

arsero trassero dissero cursero scossero. 



icntset, 

icriiies^ 

Kritte 

tcrissimu 

scriuiti 

terissero 



Tempufl praeteritum plusquam perfectum< 



teruseram 

scrisserai 
scrissera^ 



arseram 

arserai 

arsera 



/ 



smsseramu arserapiu 
scrisserati arseruti 



tcrissera 

scrisseriu 

scrisserii 

tcrissere 

tcrisserimu 

tcrisseriti 

tcrissereru 



arsera 

arseriu 

arserii 

arsere 

arserimu 

arseriti 

arsereru 



trasserami 

trasserai 

trassera 

trasseramu 

trasserati 

trassera 



curseram . 

curserai 

cursera 

curseramu 

Curserati 

cursera 



disseram 

disserai 

dissera 

disseramu 

disserati 

dissera 

Tempus futurum exactum*. 
traseeriu disseriu curteriu 

disserii 

dissere 

disserimu 

disseriti 

disserero 



trasserii 

trassere 

trasserimu 

trasseriti 

trassereru 



cursent 

cursere 
curserimu 
curseriti* 
cursereru 



scosseram 

scosserai 

scossera^ 

scosseramu 

scosserati 

scossera, 

Mcosseriu . 

scosserii 

scossere 

scosserimu 

scosseriti 

sco*sereru. 



B. Coniunctiv tt s mpdus, 
Tenipus pra^teritum perfectum et plusquam perfectum. 



tcnssessem 

tcrissessei 

iCrissesse 



arsessem 
arsesssei 
arsesse 



'crissessemu arsessemu 
'orissetseti arsesseti 
fCrissesseru atMesseru 



trassessem - dissessem 
trassessei dissessei 
trassesse dissesse 
trassessemu dissessemu 
trqssesseti dissesseti 
trqssesseru dissesseru 



cursessem 

cursessei 

cursesse 

cursessemu 

cursesseH 

curseueru 



scossessem 

scossessei 

scossesse 

scossessePtu 

scossesseti 

scmwcfp. 



140 



1. 
*" 8, me nUru 
te miri 
se mira 
V^ne mirimu 
ve mirati 
ee mira 



miror , 
miraris^ 
miratur, 
miramur^ 
miramini , 
mirantar , 



Analys|8 Verbalis. 

Coniu^atio Verborum recipro- 

A« Indieati» 

n. L TempQs 

me ienki teneor> 

te teni teneris^ 

se tene 
ne ienemu 
ve teneti 
se tenu 



%.mendrabametc,va\v9Lh9LV etc. 



%.memiraHuetc.VQiv9!bov etc. 



tenetur^ 
tenemur , 
tenemini, 
tenentur» 

II. Tempus praete^ 
me tenabametc^ tenebar etc. 

IIL Tempns 
me tenebiu etc^ tenebor etc. 



IV* Tempus praeter- 
8. me mirai ete. miratus sum etc. me tenui etc^ tentus sum etc. 

V. Tempus p.aeteritum 
8. me miriram e/^. miratns eram etc* tne tenuram etc, tentus eram etc« 

( VL Tempus fnlu- 

S*fiiefiiirarif#e/c,miratu8ero etc. me tenuriu etc^ tentus ero etc. 

B. Coniunctir 



B.so me miru mirer^ 
so te miri . mireris^ 
so se mire miretur, 

P. so ne miramu miremar, 
^o ve miriti miremini^ 
so se mire mirentur. 



so me teniu 
so te teni 
so se tenia, 
so he tenemu 
so ve teneti 
so se tenia 



I. Tempufi 
tenear^ 
tenearis, 
teneatur ^ 
teneamur» 
teneamini, 
teneantur , 



II. Tempus praeler- 
S. me mirar^iTi e/4?« mirarer etc. me tenerem etc^ tenerer etc. 

III., Tempus praeterilum 
8.me mirassem «^c.miratas essem^ me tenussem etc^ ten tus essem etc 

C. Imperatir 



S.mira^te 
P. miramu^e 
mirati^e 



se mirare 



mirare , 
miremur, 
miramini , 



narari. 



tene^te 

tenemu~ne 

teneti-ve 

se tenere. 



tenere, 

tenearour, 

tenemini^ 
D, Infinitir 

teneri. 



CoQiQgatio VeriNinim redpDOCorttm. 

cornm AccQsatlvi casua* 
VU9 modu8* 



%H 



prAeseaa» 


m 




IV. • 


mt ducu 


abeo> 


me auUu 


ladacendo» 


te duei 


abisy 


te euU 


,.. .adscendia^ 


86 duce 


abit^ 


se eube 


' adscendit^ . 


ne dadmu 


abimiia 9 


, . ne sudimu 


adscepdimav/ 


te dttciH 


abitis. 


ve eu6iii 


adscenditia. 


se ducu 


abeant^ 


ee embu 


:\ .adscenduat . 



itTim imperfeetum» 
medueebametc* abibam.ete* 

fnUrutti*. 

meducebiuetc. abibo etc* 

itom perfectam. 
medueeeieic* abivi etc* 

pUfqiam perfectani* 
ineifia«€ram«l<)«abiveram etc 

rom exactum. 

me dueeeriu «/c«abivero etc. . 

9U8 modue. 

praesens. 



.ms 



etc. adscendebam ete. 



memMbiuet^p. ndscendam etc 



me 



ete., adscendi etc. 



me euUrmu eto. adscenderam etc. 



me eubiriu etP*. a.dsceQdero. etc. 



80 me ducu 


abeamf 


eo me eubiu. 


adscendamf 


80 te duci 


abeas^ 


eo te. eubi 


adscendas» 


80 86 duca 


abeat» 


so se subia 


adscendat. 


80 ne ducimu 


. abeamus. 


so ne subimUt 


adscendamus. 


»0 te dudti 


. abeatis, . 


, sa ve subiti . 


adscendatis» 


80 86 duca 


abeant^ 


so se subia 


adscendant. 



itODi imperfe^tiiB^. 

me ducerem etc. abirem etc. me subirem ete. adscende^em etc. 

perfectum et plusquam perfectum. 

me dussessem etc^ abivissem etc* me subissem etc. adscendissem etc 

9US modus. 



du^e 


abi. 


stM^te 


adscende , 


dticimu^e 


abeamus. 


subimuHue 


adscendamus,^ 


ducili-^e 


abite» 


9 

stMti^ve. 


adscendites. 


tU8 modus. 




• 




86 dticere 


abire. 


se siMre 


adscendere. 



I4f 






/. 



mi obliiu 
H ohm 
si ohUta 
ni odiiiimu 
rt ohlitifH 
si ohliia ' 



obliyisc<yfi 
obliviscerifii ^ 
oblivi^citur^ 
oblivisciinifr^ 
obliviscimini , 
obliviscuiitur^ 



CoAiugatio Verbo?iim recp 

A* Indicati' 

IL I. TempnB 

mi impleo 
«& tibi imples 
^^ sibi implet 
s n. implemus 
§> V. irapletis 
sibi implen^ 



nu impliu 
ii impii 
oi impie 
ni impiemu 
vi impieH 
si impiu 





9 

r* 
O 



II. Tempus practer- 
miohUMmneie. obliviscebar ete. miimpUhametc^ mi impleban etc 

III. Tempw 
nt» ohWahiwete* ob^yiscar etc. mi impiehiuete, mi implebo etc. 

IV. Tempus praeler- 
nU ohHtai ete. oblitus snm ctc. nU impiiki etc^ mi implevi etc. 

V. Tempus praeteritvm 
miohihtiaram etc* oblitus eram etc.«ii»n^/firiiiit«/«.miimpleveramete, 

VI. Tempna fnti- 
mi bhHtariU ete, oblitner eto etc. nU.impiuriu etc, mi implevero ete. 

B. Coniuncti" 



so nd ohlitu 
€0 H odHH 
90 si ohiiie 



obliviscar^ 

obliviscaris, 

obliviscatnr^ 



so ne ohiitamu obliviscamuis 
so ve ohiitati ocliviscamini » 
so si ohiite obliviscantur^ 






I. TempttS 
so mi impiiu mi iaipleam 
so H impii § t. impleas 
so si impiia §^ s. impleat 
so niimpiemu S* n. impleamus 9 
so vi impieti ^ v. impleatis 
so si impiia s. impleant 

n. Tempns praeter^ 
mi ohUtarem ete. obliviscerer • etc. mi]^mpierem etc^ rai implerem etc. 

III. Tempns praeteritum perfei 
nd ohUtassemetcohliins essem etc. mi impiussem eicmi implevissem el 

C. Impereti 



ohUta^H 
ohUtamU"^ 
ohiitati^ * 

ai ohUtare 



obliviscere , 
obliviscamur , 
obliviscimini , 

oblivisci^ 



impie^H 

impiemu^i 

impieti^vi 

si impiere 



§ imple tibi ^ 

8 impleamus n. 'J 

g" implete vobis " 

D. Infiniii 

implere siht. 



Coniugatio Verborolte reciproeoram. 



148 



nr. 



mi eoperiu 
H coperi 
ei eopere 
ni cop^mu 
vi coperiU 
ei eoperu 



mi cooperio 
Q t cooperis o 
^ 8. eooperit g- 
^' n« eooperimus ^ 
5* V. cooperitifl P 

a. cooperinnt 



procoram Dativi eaBns. 
tu8 modue. 

praeflenff. JQRT. 

fltf batu jodu illudo, 

/) baH jocu illadifl^ 

n bate joeu illudit, ' * 

mbaHmuJoeu illudimns/ 

rt batiti jocu illnditis» 

si batu Jocu illudunt, 

Um imperfeetnm. 
fBibatibmn etc^ illndebam etc* 

foto r n m. 

m batebiu ete. illadam etc. 

Uum perfectnm. 

im btUui etc. illusi etc. 

plusquam perfectum. ' 
mbatitram etc. illnseram etc* 

rom exactum. 

m baturiu etc^ illusero etc. 

tn9 modus^ 

pTaesens. 

80 m batu Jocu illadam^ 
80 U bati Jocu illudas , 
80 si bata Jocu iliadat^ 
80 ni baHmuJocu iliadamus , 
80 ti batiH Jocu illudatis, 
80 8% bata Jocu illudant^ 

itum tmperfectnm. 
mbateremetc. illuderem, 

ctnm et plusquam' perfiectum. 

tni batuseem etc illasissem etc. mi coperiseem etcmi cooperuis^em 

t>U8 modus. 

eoperi-te 

coperimu^mi 

copertti^ 



mi coperibam.etc. mi cooperiebam , 
mi coperibfu etc. mi cooperlam ete« 
mi coperii etc. mi cooperui etc* 
mi coperiram ete. mi cooperueram. 



micopeririuetc^ micooperueroetc. 



so mi coperiu mi cooperiatn 
so H coperi ^ \. cooperias § ' 
so si coperia ^ s. cooperiat §• 
so ni coperimuT^ n.cooperiamns 
so ri eoperiti ^ v« cooperiatis p 
so si coperia s. cooperiant 

ffti coperirem etc. mi cooperirem etc. 



bale-H Joeu illude , 
batimtMfii Jocu illudamns , 
batiti'-ti Jocu 
tus modus. 
8i batere Jocu 



cooperi tibi 



^ cooperiamus n. |- • 



illuditi , 



illudere. 



^cooperitevobts 



si copenre, codperire sibi. 



o 



N. 



iV^ Aoaiysiji. .v.eriiali^ 

Coniugatio Verboruin reciprocx^r^uni Oaiivj caau» cum 

A.. Indicati^ 
mascuL Hufful» • foemin. sinp%l* h Tempas 

• 

tni lu segnu m\ illum signo, mt la segnu joX iUam signoi 

U lu aegni tibi il. aignaa, H la segni ;tibi iU aignas^ 

si lu segna sibi 11. jsiignat, si la segna sibi il, signat^ 

ni lu segnamu nobisil.aignamusfit la segna^u nobis il. si^amus 

ri lu segnati vobis il, signatis^ vi la segnifi - vobi» il. signatis , 

si lu. segna sibi il* sig^ant^ si la segna sibi il. signant, 

n. Teiapns praeter 
nU lu segnabam mi il* «ignabam. mi l^ segnadam mi il, signabani. 

III. Tempus 
mi lu segnadiu mi illum signabo.nti la segnabiu jax illam signabo, 

IV. Tempus praeter* 
mi lu segnid mi illum signavi. mi la segnai mi iliam signavi* 

V. Tempus praeteritum 
mi lu segnaram miil.signaveram«mt la segnaram mi ii. sigoaTeram. 

VI. Tempus fatu- 
mi lu segnariu mi 11« signavero. mt la aegnariu. 

B. Coniunctir 
I. 'Tempus 
so mi lu segnu mi illum signem^^o mi la segnu, mi illam stgnem, 
so H lu Megni tibi ih signes, so H la segnij tibi il. sigaefi> 
so si Ju segne sibi il. signet , so si ia segne sibi il. signent, 
so ni lu segnamu nobi^ 11. signemus so ni la^ ^e^n^mu nobis il. signemus 
so vi lu segnaHyohie^ 11. signetis^^o rt la segnaH vobis IL signetis; 
so si lu segne sibi il« signent, so si la segne ,sibi iU.^^ent» 

IL Tempus praeter- 
mi lu segnarem mi il« signarem, mi la segnarem mi iL signarem, 

IIL Tempufi praeteriCum perfe- 
mi lusegnassemxDx iL signassem, mt lasegna^^emmi il. signassem, 

C. Imperaii" 
segna^H^lu signa tibi illum , segna^H^a signa tibi illam^ 

segnamu^i^lu signentus nobis il. segnamu^^ni-^a, signemus n obis 11* 
segnaH^vi-lu signate vobis iL segnati-vi^la signatevobisil. 

D. Infiniti' 
si lu segnare signai'e sibi illum^^t la segnare signare sibi iilam, 



Coniugatio Verbonim redproconiiii. 145 

ProDomlnibiio personaUbiia coniunctifl AccuBativi. 
vtt9 modu»,^ 

praesens. mascul, plur, ' foemin. plur, 

m U 9egnu mi illos «igno, nU le segnu mi lllaB signo 

h U segni tibi il. iignM, ti le segni tibi il. aignaa, 

ii U segna sibi il. signat^ si le segna sibi il. aignsl, 

mUsegndmu nobis il.signamus i»i le segnmmu nobis il. aignamna 

ti U segnaH vobis il. signatis» vi le segfUfU vobis il. si|[^atis , 

ii U segna sibi il. signant, si le segna slbi il. signant. 

itnm imperfectum. 

mUsegnabam miiliossignabamyinjfe ^^na^aiTt mi illas signabam. 

fatnram. 

nu U segnadiu mi illos signabo ^ntf le stgnaKu oiii illas sfgnabo, 

itQm perf ectum. 

ndUsegnai miillos signavii mi le segnai mi tilas signavi. 

plniqnam perfectnm« 

m U segnaram iiii ill. signaveram, mi le segnaram mi il< signaveram» 

rom ezactum. 

sii U segnariu mi illos signavero^ mi l6 segnariu mi illas signavero^ 

9US moduSi 

praesens. 

somiU segnu mi illos signem» so mi le segnu mi iUas signem ^ 

90 U U segni tibi illos signes^.^o ti le segni tibi il. signesi 

90 H U segne sibi illos signet^ so H le segne sibi il. signet^ 
90 ni H segnamu nobis il. signemus s6 ni le segnamu nobis il. signemus 

90 vi li segnaH vobis il. signetis^^o vi le segnaH vobis il. signetiSi 

90 8% U segne sibi il. signent» so si le segne sibi il. signent 

itum imperfectum. 

m U segnarem mi illos signarem,»» le segnarem mi ilias signarera« 

ctiim et piusqnam perf ectum. 

m U segnassem mi illos signassem^nti le segnassem mi illas signassem^ 

tus modus^ ' 

segna^Mi segna tibi illos» segna»^ip»ie signa tibi iUaig^ 

9egnamu^i^tt signemus nobis il. segnamu^^le signemus nobis i]I« 

segnaH-vi-U signate vobis il. segnaii-^i-^e signetis vobis U« 
tus modus, 

9i U segnare sibi illos signare, si ie segnare sibi iUaa sigttare^ 

10 



146 Analysis Terbalis. 

Ad Acciiflaiivam reciproce aecandnm paradigmaAa pagina 140 
el 141 adlata coniugantur: 



me aflu 
tne aaaediu 
tne eacu 
me. earru 
me ciamu 
me eammeiu 



valeo^ 

me coUoco, 

cacoy 

me aufferd^ 

appeUor, 



me apperu 
me duccuiu 
me canttr 
me certu 
me ceiiicu 



me defendo» 
laetor , 
lamentor, 
rixor^ 
decumbo^ 



audeo , 
me eoniremuiu horreo, tremo, me deciinu 
me disbebUu crapulam exhalo^m^ disdraccu 
me 4iebraccinu aolvo braccaa;^ , me disbumbu 



me diemeniu 
me disceiu 
me iauu 
me imbebUu 
me influ 
me inieciu 
me iniornu 
me Jocu 
me iapidu 
me mariiu 
me meeHcu 
me missicu 
me nominu 
me ospiiu 
me piecu 
me radimu 
me resfaciu 
me rossinediu 
me saturu 
me scoiiu 
me supperu 
me gaudiu 
me baiu 
me deprendiu 
me inieiiegu 
me intraiecu 
me perdm 



iram depono, 

expergiacor , 

me lavo, 

inebrior, 

me inflo, 

Jactor, 

redeo, 

ludo, jocor, 

renuncio, 

nubo, 

immiacory 

moveor, 

nominor, 

convivo, 

humilior, 

innitor, 

luxurior , 

erubeaco, 

aatior, 

surgo 9 

offendor, 

gaudeo , 

pugno, 

exeroeor, 

eonsentio , 

ineptio, 

perdor. 



me communicu, communico, 

dedinory 
exuo braccasy 
solvo nodulos* 
separor, 
disputo , 
me aufferoy 
me extoUoy 
me infreno. 



me disperunu 

me dispuiu 

pne ieuu 

me inaitiu 

me infrenediu 

me instraniediu alienor, 

me intristediu contristor, 

me iassu 



me iegu 
me meniu 
me mesuru 
me iuctt$ 
me operu 
me perambiu 
me portu 
me repausu . 
me rogu 
me sanginu 
me scaidu 
me stemperu 
me vagitu 
me ardiu 
me connoacu 
me disfaeu 
me iniorquu 
tne piangu 
tne iemu 



desisto , 
obligor, 
irascor , 
me comparo^ 
luctor 9 
coQor, 
spatior, 
me gero^ 
quiescoy 
rogo, precor, 
crnentor, 
balneo, 
temperor, 
lamentor^ 
nror, 
innotesco » 
solvor« 
reVertor ^ 
quaeror , 
timeo^ 



Coningfttio Verbomm reciproGornm* 



147 



m a$pre9eu asper -fio , 
me mUereeeUi misereor, 
m erraHcescu erro» 



me diepartiu Mgregor, 
me recorescu refrigeror^ 
me remeseescu paciscor etc* 



Tum qmnia Terba actiTa 


reciproce expressa ad sensum pas* 


sivnm reddendum, nempe: 






m adjutu 


adiuvor, 

» ■ * 


me clamu 

• 


vocor. 


m diffamu 


diffamor , 


me fermentu 


fermentor. 


m gubernu 


gnbernor , 


me judicu 


judicor 9 


m ^mitu 


iimitor. 


me molliu 


mollior» 


m numeru 


numeror« 


me onoru 


bonoror. 


mfuercu 


tentor. 


me rec&mpenau recompensor^ 


m segmi - 


Bigiior, 


me turMu 


t*irbor, 


m udu >. 


udor» 


me pteitu. 


visitor» 


m impUu . 


in^leor. 


me vediu 


videor. 


m pascu 


pascor , 


me tragu 


trahor. 


m sentiu 


sentior^ 


me veateecu 


vestior ete. 



Ad Dativum reciproce secundum paradigmata pagina.148 et 
143 adlata coniugantur: 

mi fyuru figuro mibi^ mi imaginu imaginor, 

fflt iaUupelt^ lu scindo mi capiUos^int lauu mani'le manus mi lavo, 
m legum^diu locv^ lu cingor, mi stricu ocli^U mi oculos debilito» < 
mi (eniu gula' ta Bilto , mi tondiu capt^ luiondeo mi cti^ni, 

mi poniu capu^lu periclitor capfte^ miradiu harbafla rado mihi barbam, 
mi addu a mente recordor» mi rumpu bracit/^lu mi frango brachium, 
miascuUudenttU^LCViomihi deAles,tmi ordescu €aile*'ta miordior iter« 

nultai[ne alia adnexo sibi Accusativo Substantivorum ad Agentem per- 
sonam pertinentium reciprocilatem efiFicienlja .^x. .(Honstructione dictir 
onom discenda. 

Ad Dativum reciproce adiunctis Pr^^pniinibus personalibns 
Conianctivis Aecusativi casus secundum paradigmata pagina 144 et 
145 adlata coniugantur omnia Verba Dativum casum personae et Ac« 
cusativum rei poscentia , nempe : mi tu versu fuhdo mihi illum vel 
illnd, e« g. vinum; mi la satu s^llo mihi eam^ e. g* carnem; miti 
coquu mihi iilos coquo» e^ g. pepones; mi le>fmcu facio mihi iUas^ 
scilicet res, nU ta veHdiu vendo^ mihi illam> a. ^. domum; mi h 
setdiu sentio mihi illas» scilioet manus» 

10» 



148 



Aitalysi* verbiilift.^ 



7. 



fulgetn 



fulgeraba 



fulgerabe 



fuigerd 



fulgerara 



fulgerare 



fulgerasse 



futgere 



ftdgerare 



fulgeratu 



fttlgurat^ 



» t 



pare 



fulgurabat^ pareba 



fulgurabitji 



fulguravlt^ 



fulguraverat , 



parebe 



parA 



fulguraverit^ pardre 



$0 fulgere, fulguret. 



* 1 ' 

fulgerare, fulguraret^ parere 



fulgura3«et^ 



f«tgtiret>^ /' 



» > • « , , 



fnlgurai^e , - parere 



fulgerandu fulgurattdo, parehdu 



i Ll • I . • 



fulguratum, parutu 



tona 


lonaty 


Uee 


grandina . 


grandiiiat. 


eare 


ploua 


plttil» 


deee 



Conijigalio Verbo- 

A. IndicaU" 
//. I. Tempus 

paret^ 
11«' TempuA praeter 
parebat^ 

III. Tempufi 
parebit , 
IV. Tempu9 praeter* 
paruit, 
V. Tempua praeleritum 

parura paruerat, 

'VI. Tempus fntii- 
paruerit^ 
B* Coniuneii' 
h Tempnfl 

so parta ', pareat^ 

II; Tempus ^raeter- 
pareret;! 

III. tempu0 praeteritnm perfe- 
. parusse paruisset, 

C, Imperaiir 

pareat^ 

D. Infiniiir 
parere , 

fi. Gerufh 
parendo, 

t'. Supi' 
paritum , 
Hoc modo e^ 

licel , 

carel^ deeat; 
decet. 



I 



partm 



Coniugalio >Verberttm impevmalium. 
Tniif {inp^rsonnlittm. 



148 



prftetann* Itt. 

nmge ' ningif, 

itnm foiperfeotttm. 

ningeba ningebtt^ 

fatnrum* 

rmgebe ninget^ . 

itQiii perfeetum^ 

fme ninxit , 

p/ifquam perfeetum; 

mserm ninxerat, 

ram ezactura. 

fmere ninxerit^ 

tU9 modue. 

praesenfl. 

90 rnnga ningat^ 

itum imperfectum. 

mngere ning^eret. 



iV. 



lucesee 



•■•■■•• 



lucHa 



lucHe 



lucS 



lueira 



lucSrh 



• f • . > , I 



80 lucesca 



lucire 



ctum et piusquam perfectum. 



nmsesee 


ninxisset 


tU8 modue. 




ninga 


ningat. 


VU8 modue. 




nmgere 


ningere. 


dium. 




ningendu 


ningendo 


num. 




nineu 


ninctum , 



iam eegueniia: 

hate venti/iu flat ventus, 
bate petn^la grandinat, 
oppone eoh^le occidit sol» 



lucieee 



lucesca 



lucire 



lucindu 



lucitu 



more 

pute 

resate sole^lc 



iucescit^. 



lucebatf 



lucebity 



luxif^ 



.iuxeraty • 



» j 



luxerit. 



lucescatv 



Ittceret, • '■ -^ 



luxisset , 



lucescat , 



Ittcescere , 



lucendo. 



^»1 



moritur, 
putet p 
oritur liol. 



180 



M aerena 



!>••»' 



90 se serene 



ee eerenare 



ee eerenaeee 



eerene^e 



Coniug^atio yerboram tmpe^ 

X^ Iniiejati' 
L ' 17. I. Tempm 

. serenatur^ . ^ ee cade ■> dportet, 

IlT Tempus pra^le^ 
ee cadetm' oportebat^ 

III. Te.mpnf 
ee cadebe oportebit> 

rV. Tempna praete^ 
aerenatnm est » ee cadH . ,. ' oportnit^ 

V. TempnA praeteritQn 
serenatum wM^ ee cadura oportuerat» 

VI. Tempua fvtv- 
serenatnm «rit^ ee caddre oportnerit, 

B. Coniuneii^ 
I. Tempas 

serenetur, eo ee eadia oporteat;» 

it Tempus praete^ 
serenaretur, ee cadere oporteret, 

III. Tempus praeteritum perfe- 
serenatum esset» ee cadueee oportuiisset^ 



ee eerenaha serenabatnry 



ee eerenahe serenabitnr» 



ee eerena 



ee eerenara 



ee eerenare 



serenetur , 



ee eerenare serenari^ 



eerenandu^e aerenando. 



caduMe 



ee cadere 



eadendu^e 



eerenatu 



serenatum, ^aduiu 



w 

ee lumina illucescit^ 

ee inieneirica tenebrescif» 

ee nuiih nnbilat. 



ee vede 
ee pote 
ee tene 



C. Imperati^ 
oporteat^ 

D. InfinilU' 
oportere, 

B« Gerun^ 
oportendo» 

F. Supi^ 

Hoe modQ et* 
iddetur^ 
fieri potest, 
putatur. 



luultaque alia ex actjivis rel neutris formata» quorttm 



Coniugalio Verl^onim impersonaliuin. 



1151 



sonalinBi reciprocornnu 

vtfr modus, 

praesens* 117» 

86 diee dicitnr • 

itam imperfeetum^ 

H dic^a dicebatur, 

fntur^um. 

H diceie dicetnr , 

itum~p e r f e c]tn m. 

«e disse dictnm est , 

pJttsqnam perfectum. 

«e diasera dictnm'erat, 

ram eiacinm. 

%t dissere dictnm erit^ 

fus modue. 



IV. 



ae eonvene 



conyenit. 



ee cotweiA^ convenielMit, 



ee conremie conveniet. 



ee convem 



convenit , 



ee eonvetdra convenerat. 



ee convet^re convenerit^ 



eo ee convenia convenial. 



praesena» 

90 86 diea dicatur', ^ 

itam impertectum. 

8t dicere dlcerelnr, 

r 

ctum et plusquam perfectum. 

86 diseesee diclum esset , ee canvenisee 



se convenire 



vus modus. 
dica-se 

vus modue, 
se dicere 

dium. 
dicendu^ee 

num. 
dissu 



dicatnr , 



dici. 



dicendo^ 



convenia-^e 



se convemre 



conveniret. 



convenisset. 



conveniat , 



convenire. 



convenindu^e convenendo > 



conveniiu 



dictum. 

iam seguentia* 
se face dia lucescit, 
se face noote , fit nox , 
se crede creditur, 

lcrlij^ persona passive vel reciproce efferi potest 



se aude 
se verbesce 
se recesce 



conventnm , 

auditur, 
traditur , 
frigescit. 



15t 



tne manca 


prarit mibi; 


me dole 


$s manca 


prurit tibi. 


fe dole 


lu manca 


prurit Hli, 


lu dole 


la manca 


prurit i\\\. 


la dole 


ne manca 


prurit nobis» 


ne dole 


ve manca 


prurtt vobis^ 


ve dole 


U manca \ 


prurit illis^ 


li dole 


le manca 


prurit illis^ 


le dole 



me maneaha etc^ pruriebat , 



memancadeete. pruriet^ 



me mancd etc^ prurivit , 



memancaraetc. pruriverat^ 



me mancdre etc. pruriverit^ 



eomemanceete. ut pruriat^ 



me mancare ete^ pruriret^ 



me mancasse etc, prurisset , 



Analysis verbalis* 
Coningatio Verbo.ram im|>er8onalliim ad 

A. Indica" 

I. TempuA 

me dolet» 
tp 4^1et» 
illum doletf 
illam dolet|, 
nos dolet^ 
vos dolet, 
illos dolet^ 
illas dolet, 
II* Tcmpus pTaetcr- 
me doleba etc. me dol^bat, 

UI* Tempii' 
me dolebe etc. me dolebit , 

IV. Tempus praeter- 
me dolu etc. 'me dolnit^ 

V, Tempus praeterltun 

* 

me dolura etc. me doluerat, 
^ VI. Tempus fnlu- 

medolureetc^ me doluerit^ 

B. Coniuncti^ 
L Tempus 
so me dolia etc. ut me doleat^ 

n. Tempus praeter 
me dotereletc me doleret, 
III* Tempus praeteritum perfe- 
me dolusse etc. me doluisset» 

C* Imperatir 



manee^me etc. pruriat» 



me mancare etc^ prurire. 



^liihfmp etc. 



me dolere etc. 



m^neanduFme pmriendp etc. dolendu^me 



doleat me, 
D* Infinitir 

me dolere^ 

E. Gerufh 
dolendo me^^ 



•. 



Goniugaiio VeTborum lni]p6rjionalittin. 
Accttsativi per§ona» reciprocprnih, 
Hvtu modu*. 



153 



me Btringe 
te stringfi 
lu string^ 
\a atringe 
ne strinffe 
ve stringe 
U stringe 
k stringe 



mo slringit, 
te fltringit, 
illam stringit, 
illam snringit, 
no8 stringit, 
V08 ^tringit f 
illoa stringit. 



me rmpeMKfe 
te rapme^ 
lu rapeeee 
14 rapuce 
ne rapeice 
ve rapeece 
U rapeece 
le rapeece 



me rapitfc 
te rapit^ 
lilum rapit, 
illam rapil)^ 
noa rapit, 
Yos rapit^ « 
illos rapit» 
iliaa rapit. 

me rapiebat. 



me rapibe etc. me rapict, 
me rapi ete. me rapuit. 



me rapuerat. 



me rapire etc. me rapuerit 



ilias stringit, 
HnvBL i)«iperfectam. 
mestringebaete.me stringebat, merapibaetc. 

faturunu 

msttingeheete^ me stringett 

itnm p erfectum* 

me strinse etc me strfpiUt, 

plnsqnam perfectam. 

me strinsera etc. me strinxcrat , me rapira etc. 

rQm exactam. 

me^trinsefeetc. me strinxerit, 

rtf> modue. 

praesens. 

so mefitringa efc. me stringat , 

itum imperfectum. 

mestrinjgferietc. me stringerct, 

ctum et plusqaam perfcctam. 

»trmsesse etc. .m «trinxissel, me rapisse etc, me rapttisset. 

tivus modtts, 

stringa^ etc. «tringat me, rapesca^ ete. rapiat m«. 

tivus modua. 

mestringere etc. me stringere . me rapire etc. me rapef e. 

dium. 

striiigendtMneetc. str}ngendo me, r«/M«*i-»«e ele. rapieildo m. 



90 me rapesea etc. me raplat. 
me rafnri ete. nie Taperet. 



f 



IBfe 



J9tt pesa 
H pesa 
li peea 
ni peea 
ifi pesa 
le pjgea 



<; 



mea inlerest^ nd place 
tua inteMct» ti place 
flua intereet, U piaee 
nostra ioterest, m plaee. 
vestra interest» ri plaee 
8ua intereet, . h plaee 



nu 



peeaia etc. 



peeabe etc. mea intererH 



peed etc^ mea interftut. 



peeara etc. 



mi peewre etc^ 



eo mi peee ete^ 
mipeearietc. . 
mi peeaeee etc^ 



peee-fm 
peee^ 
peee^U 
peee^ni 



peee^e 



mi peeare 



Anflysis verballA. 
Coniagatio Verb^orum impersonaliun 

k. Indieati'» 

h Tempns 

. . mi placet> 
tibi placct, 
ilii placetj 
nobis placefy 
Yobis place^ 
illis placet, 
II. Tempus praeter- 
mea intererat, mi placiba etc. mi placebat, 

ni, TempuA 
nU ptacUe ete. mi plaeebit, 

rV. Tempns praeter* 
mi placA etc, mi placuit^ 

V, Tempus praeteritom 
meainterfderat, mi placura etc^ mi placuerat, 

VI. Tcfmpus fatii* 
mea interfuerit^ miplae4re etc. mi plaeuerit» 

B. Ceniuncti' 

I. TempQi 
mea intersit^ eo miplaca etc. ut mi placeat> 

II. Tempus praete^ 
mea interesset^ miplaceri etc, mi placeret, 

III. Tempus praeteritum perfe- 
mea interfuisse^ mi placmee eic, mi placuisset^ 

C* Imperati' 
intersit mea^ placa^ni 
intersit tua» ptaca^H 
intersit sua, ptaca^li 
intersit nostra» ptaca^ 
intersit yestra, ptaca^ 
intersit jillorum^ placa^le 



interesse mea^ nd phcere 



placeat mihi, 
placeat tibi^ 
placeat illi» 
placeat nobisj 
placeat vobisj 
placeat illiSf 

D. Infinitir 
mi placere» 






Conittgatio Verboriiai fanporoonaliiiiD. 
ad Dativ! poraona0 retl^focoriini. 
VU8 niodus^ 



155 



praesena. 

flit eresee 
H cresce 
U cresce 
m cresce 
tt eresce 
k cresce 



Q 



« 

«• 

s- 



nU puMe 



mi puii 



laetpr , 

laetaris, 

laetatnr , 

laetamar, 

laetamini, 

laetantar, 

Uam imperfectum* 

m cresceba ete, laetabar, 

fatnrnm. , 

m crescehe etc. laetabor , 

Uum perfectum. 

mt creseA ete^ laetataa foi, 

plasqnam perfectum* 

ndcrescuraete. laetatus faeram'^ mipuHra 

ramexactum. 

mereseure ete^ laetatua fuero» mi putfre 

9U9 modus^ 

praesena. 

90 mi cresca etc. laeter , 

itam imperfectum. 
m crescerS etc. laetarer , 

ctum et plusquam perfectum. 
mcrescusseetcA9Le!Mw fufssem* miputisse 

tus modus. 

laeter , 
laetare , 
laetator , 
laetemur> 
laetamini^ 
laetantor. 



vvoruHi. 


■ • . ^ 

/ 


mi pute 


mi patet. 


H pute 


tibi pntet, 


li pute 


ilii putet. 


ni pute 


nobis- putet; 


rt pute 


vobifl putet» 


le pute 


Ulia putet. 



mi puHda ete^ ml patebat^ 



ml patebit 



mi patoit; 



mi putaerat» 



mi patuerit» 



so mi putia mi puteat. 



mi putirS 



mi puteret. 



creseaHni 

cresca^H 

cresca-tt 

cresca^i 

cresca^ 

cre9ca^ 

tus modus. 
w crescere 



mi puHsse 


mi putiiiaael. 


putia^i 


puteat mihi. 


puHa^H 


puteat tibt; 


putia^li 


puteat ilii. 


putia^ 


puteat nobia 


putia^ 


puteat Yobia, 


puHa4e 


puteat ilHa. 



laetari. 



mipuHre 



putere nulii 



'tS$ > Anftljsisverbalifl. 

Conlugaiio Verbo^Piam jiaperf onalittJii p^r se re<;i« 

A« Indicati* 



mi se pkdm 
H se pleea 
H ee pleea 
ni ee pleea 
vi se pleca 
le se pleoa 



nansep, 
nauseas , 
nauseat, 
nauseanius , 
nausea.tis , 
nauseant. 



mi se eade 
H se eade 
li se cade 
ni se cade 
vi se eade 
le se cade 



1« Tempus 

mi competit, 
tibi competit» 
illi competit^ 
nobis competit, 
vobis competit» 
illis competit. 



IL Tempus praete^ 
ndseplecataeteiJiismesLktM, mi se cadeba mi competebat» 

m. Tempus 

nu se pbealfeetc. nauseabo « mi se cadebe mi cQmpetet« - 

IV. Tempus praeter- 
' mi se pleed ete. napseavi^ tnisecadu mi competivit, 

V. 'Tempi|s praete.riium 
misepledara nauseayeram» nU se cadura nii competiverat^ 

VI. Tempus futu- 
mise cadure mi competiverit, 

B. Coniuncti^ 
I. Tempus 
so nd se cadia mi competat^ 

II. Tempus praeter- 
mi se caderi mi competeret, 

III. Teoipus praeteritum perfe- 
mi se cadusse mi competisset. 



mi seplecate nauseavero^ 



so mf §e plece nauseemj- 
nU se pleeari nausearem , 



mi se phcasse nauseassem , 



plece^^ni^ 

pteee^Hnse 

ptece^ti^e 

pteee^i^se 

ptece^in^e 

ptece^te^e 



nauseem^ 
uausea , 
nauseato^ 
uauseemus ^ 
nauseate, 
nauseanto» 



nU se^ptecare nauseare 



cadia^mi^se 

cadia^H^se 

cadia^ti^se 

cadia-w^se 

cadia^vi^e 

eadia^te^se 

mi se cadere 



C Isnperatjl^ 
competat mihi, 
competat tibi> 
competat sibi, 
competat nobis, 
competat vobis^ 
competat iliis, 

D. InfinittF' 
mi CQmpeterej 



Conlagatio Verboram impartoiialittm. 



117 



procorum et a4 Dativi personas relatorum* 
ttts modus^ 



prae8en«< 

m 06 dic^ 
H 9t diee 
U se dice 
m se diee 
ti se dice 
k se dice 



mi dleltur^ 
tibi dieitar, 

illi dicitur, 
nobis dicitar, 
Yobis dicitur^ 
illis dicitur» 



mi 9e eomene mi iConYenit^ 

ti ee eeuvene tibi coav«ni|^ 

li se convene illi convenit, 

ni se convene iiobis convenit. 



vs ee eonvene 
le ee popvene 



vobis convenit^ 
illis convenit« 



nU ee eonveniba mi conveniebat 



mi ee eonveniie mi eonveniet. 



itnm Imperfeetum. 

m se dieeda mi dicebatar , 

futarum. 

tni se diceBe mi dicetur , 

itam perfectum. 

tnite disee mi dictum est, nU se eonveni mi convenit. 

plnsqnam perfectum. 

tfu se dissera mi dictum erat^ mi se eenvenira mi convenerat. 

rum exactum. 

tm se dissere mi dlctum erit. mi se eonvenire >mi convenerit 

■ . ' . , « 

9US modus^ 

praesens. 

so mi se dica mi dicaUur » somise eonvenia mi conyeniat. 

itom imperfectum. 

mi se dieer^ mi diceretur, . mi se conveniri mi conveniret* 

etum et plusquam perfectum* 

vU se dissesse, . mi dictum eaaet» mi «e coitr^ii/tf^^^ni convenisset. 

tus modus, 

^ca^im-^e 

dica^ti^e 

dica^U^e 

dica-mi-se ,., 

dica^vi-se 

^ca-le^se 

tius mo4us» 
m se dieere 



.dicatur mihi, 
dicatur tibi» 
dicatur illi, 
dicatur nobisj 

.dicatur vobis^ 
dicatur illis^ 



convenia^^mi^e conveniat milii, 
eonvenia^ti^e s conveniat tibi, 
convenia^li^se conveniat iili, 
convenia^^nii-^e conveniat nobis, 
convenia^i^se xonveniat vob{Sf 
conveniofle^e .,conveniat iiUs, 



mibi dicere» ifii^e conrfnjr^mibi convenir#* 



m 



Analysia verballa. 



De Verbis irreguiaribns. ' 

Verba irregularia Tocantur illa^ quae communibua Gdningandi 
formis hand obediunt. Talia sunt in prima Coniug^atione : dare dare, 
et stare stare; in aecunda: abere babere^ et tolere velle; in tertia: 
(jessere^ ease^ et (Ai^re fnere); in quarta: /Si*efieri, et sdre^ame, 

Irregularia primae Coniugationis; 

A* Indieativus modus^ 

I. Tenipua praeaena. 

do , stau 

da#» stai 

dat, sta ' 

damus, stamu 

datis, stati . 

dant , stau 



8.dau 

da 

V.damu 

dati 

dau 



B,da6am 

dabai 

dada 
9*da6amu 

dabaH 

daba 

B.daUu 

doM \ 

dabe 
Vmdabimu 

dabiU 

daboru 

BMdei 
dSdesH 
dide 

t.didtmu 
dediH 
didsro 



sto» 

stas^ 

stat^ 

stamus 9 

statis^ 

stant 



II. Tempu# praeteritum imperfectum« 



dabam> 

dabas^ 

dabat^ 

dabamus, 

dabatis , 

dabant^ 



stabam 

stabai 

staba 

stabamu 

stabaH 

staba 



in. TempiM fiiturum; 



dabo» 

dabis^ 

dabit, 

dabimus» 

dta>itis , 

dabnnt. 



staMu 

stabH 

stabe 

stdbimu 

stabiti 

staboru 



IV. Ten^us praeteritum perfectnm* 



dedi^ 

dedisti, 

dedit, 

dedimus , 

dedistis» 

dederunt^ 



stetei 

stetesH 

stete 

stetimu 

stiHti 

stetero 



stabam , 

stabas^ 

stabat, 

stabamus, 

stabatis ^ 

stabant. 

stabo^ 

stabis , 

stabit, 

stabimns, 

stabitis, 

stabunt. 

steti, 
stetisti i 
stetit, 
stetimuiv 
stetistia^v. ^ 
steterunU 



Coningatio Verbomm ivFegnkrimit 
V. Temiraui praeterlliim plMgii^iii perfRctmn. 



169 



%Mderam 


dederam. 


eteteram 


steteram^ 


dederai 


dederas. 


eteterai , 


steteraa^ 


dedera 


dederat^ 


etetera 

1 • 


ateterat. 


f.dederamu 


dederamns» 


steteramu 


steteramna. 


dederaH 


dederatifl , 


steterati 


steteratis , 


1 dedera 


dederanty 


stetera 


steterant. 




VI. Tempns ftitunim exactum. 


• 


%,dederm 


dedero , 


steteriu 


stetero , 


dederii 


dederia. 


steterii 


steteris. 


dedere 


dederit , 


stetere 


steterit. 


H.dederimu 


dederimua , 


steterimu 


steterimus , 


dederiH 


dederitis. 


' steteriH 


steteritis. 


dedereru 


dederint. 


sieiereru 


steterint. 



B. Coniunctivus modus. 
I. Tempus praesens. 



iM dau 


ut dem. 


so stau 


nt stem. 


9$ dai 


ut des. 


so stai 


ut stes^ 


90 dea 


ut det. 


so stea 


ttt stet,. 


^90 damu 


ut demns. 


so stamu 


ut stemus» 


90 daH 


ut detis , 


so staH 


Qt stetis. 


90 dea 


ut dent, 


sf stea 


Qt stent 




II. Tempns praeteritum imperfectum* 


S,darem 


darem^ 


starem 


starem,' 


darei 


dares. 


starei 


stares» 


dar% 


deret. 


starS 


starel , 


hdarhnu 


daremus^ 


starimu 


staremus , 


darki 


daretis , 


stariH 


staretis^ 


dareru 


darenV 


stareru 


starent. 


III. Temf 


)ua praetepitnra perfectum et plusquam perfectum. 


^*dedessem 


dedissem^ 


stetessem 


stetissem , 


dedesaei 


dedisses r 


stetessei 


stetisses^ 


dedesse 


dedisset. 


stetesse 


stetisset. 


^*dedessemu 


dedissMius, 


stetessemu 


stetissemus , 


dedeaseH 


dedissetis. 


stetesseti 


stetissetis> 


dedesseru 


dedissent. 


stetessem 


stetissent. . 



160 



H.da 
damu 
datil 

dare 

dandu 

dattt 



AaaLyiiis verbftli«« 
C4 Impermti9UM modue. 

da^ 9ta 

dentaa, ^tamu 

date» 9taU 

D. Infinitivus modue. 

dare 9 stard 

E. Gerundiuni^ 
dando , etaftdu 

F. Supinum. 
datum , tf/a^ti 



fltemUff y 
8tate« > 



atare. 



stando» 



atatuiit. 



Sicut dare Coningatnr etiam eiua oonipositum dedare exercere^ «ed 
reciproce me Mitu exerceori reliqua eius composita pertinent ad tertlaB]! 
Conlugationem , ut superius notatum est. Composlta Yerbi stare : conttare 
constare, viverei i»re«iare prestare^ resiore restare, reg^ulariter coniugaotiir) 
reliqua autem eius composita pertinent ad tertiam Coniuf^ationem. Leuare 
levarCy sumere^ tantum in pronunciatlone irregulare apparet i nam / emol" 
litur aut reticetur' in stng^iari numero et tertia persoUa pluraiis in prae- 
sentibus temporibus Indicativi, Coniunctivl et Imperativi modi^ in caeteris 
autem distincte pronunciatur. (Vlde L, II. 4) pag* 81.) Observa quaeso: 



IndicaU praes* 


Coniunct. 


, praes. 


Imperativuifil^ 


ieuu 


levo 1 . 


so leuu 


levem , 






leui 


levaSy 


so leui 


leves , 


ieua 


leva. 


leua 


levat. 


Mo leua 


levet. 


ieue 


levato, 


ieutmu 


levamns, 


90 leuamu 


levemus , 


ieuamu 


levemus, 


leuuH 


levatis y 


Mo leua$i 


levetis, < 


ieuati 


levatis, 


leua 


levant« 


Mo ieue 


levent. 


ieue 


levanto* 



Irregularia secundae Coniugationis» 

A. Indieativue modue^ 
I. Tempus praeseM. 



S. aiiu 


habeo. 


voUu 


volo. 


abi 


. habes , 


tolip teig 


vis. 


abe 


habet. 


9ole, f>a 


vult. 


T.abemu 


habemus, . 


rolemu, ^emu. 


volumua» 


abeti 


habetis , 


voleti, veH 


vultis , 


abu 


habent , 


volu 


volunt^ 



Coniugatlo VerboriiiB irregularinm. 
II. Tempua praetericiirii Imperfectam. 



161 



H,Bieiam 


liabebam» 


' voleham 


volebam , 


abebai 


habebas , 


volebai 


volebas. 


aheba 


habebat. 


Toleha 


volebat. 


f.abebamu 


habebamns» 


volebatnu 


volebamus , 


abebati 


habebatis , 


volebaH 


volebatis. 


abeba 


habebant. 


voleba 


volebant. 




III. Tempu« futnrum* 


h 


%,abebiu 


habebOf 


volebiu 


volam. 


abebii 


habebiB, 


volebi 


voles^ 


•bebe 


habebit> 


volede 


volet. 


V.aiebimu 


habebimus» 


volebimu 


volemus , 


obebiH 


habetitis^ 


volebiH 


voietis , 


abebaru 


habebunt^ 


voleboru 


volent 




IV. iTempui praeteritum perfectum* 


,S.tfW 


habui. 


volui] 


volni^ 


ubueH 


habuiati^ 


volueH 


voluisti, 


abi 


habuit, 


volu 


voluit , 


^>abumu 


habuimus , 


volurriu 


voluimus t 


abiH 


habuistis , 


voluH 


voluistis p 


abiro 


habuerunt. 


voluro 


voluemnt* 


■ 


V. Tempua praeteritum pluftquam perfectum* 


^*aburam 


habueram 


voluram 


volueram ^ 


aburai 


habuera8> 


voturai 


volueras. 


abura 


habuerat^ • 


volura 


voluerat. 


f^aburamu 


habueramus» 


voluramu 


volueramusi 


aburaH 


habueratis , 


voluraH 


volueratis^ 


abura 


habuerant^ 


volurm 


voluerant. 




"VI. Tempus 


futurum exaCtum* 




^.abtirhi 


habuero» 


voluriu 


Voluero^ 


aburii 


habueris» 


volurU 


vplueris , 


abure 


habnerit. 


voiure 


Voluerit^ 


l^^aburimu 


habuerimus ', 


voiurimu 


voluerimus^ 


aburiti 


habueritis^ 


voluriU 


Volueritisj 


abureru 


habuerint» 


voiureru 


voluerint. 
11 



/ 



\ 



16» 



Analyais verbalU. 

B« Coniuueiipus modus, 
I. T^mpntf praesens. 



X 



8.«o abiu 


' ut h^beam, . 


80 voliu 

• 


ut velim^ 


90 ahi 


ut babeas^ 


80 voli 


ut velis. 


80 ahia 


ut habeat. 


80 volia 


nt velit. 


V.90 ahemu 


nt habeamus^ 


80 volemu 


ut velimns. 


80 aheti 


ut habeatis. 


8o voleti 


nt velitis.. 


80 ahia 


ut habeant. 


80 volia 


nt velint» 




II. Tempufl praet^ritum imperfectum. 


o» ao^rem 


haberem^ 


volerem 


vellem. 


aherei 


haberefl» 


volerei 


velles , 


aher^ 


haberet^ 


voleri 


vellet. 


P. aSeremu 


haberemus , 


voleremu 


vellemns. 


ahereti 


haberetis. 


volereti 


vell«tis^ 


ahereru 


haberent, ' 


volereru 


vellent. 


III. Tempus praet^riltMm perfectum et pjuiqu^ 


m perfectum. 


S. ahuseem 


habuissem , 


voluesem 


, voluissem^ 


ahu88ei 


habuisses'^ . 


- w 

volueeei 


voluisses. 


ahu88e 


habuisset ^ 


volueee 


voluisset, 


P« ahueeemu 


habuissemjo^ 


volu88emu 


voluissemus^ 


ahueeeti 


habuissetis, ' 


volu88eti 


voluissetis. 


ahueeeru. 


habnissent^ 


volueeeru 


volnissent. 




C« Impera 


tivue modue^ 




8 ahi 


habe. 


(volij 


Cvelis) 


P« ahemu 


. habeamus. 


(^volemuj 


Cvelimus) 


aheti 


* 

habete. 


CvoUH) 


(velitis) 




D. Infinit 


ivu8 modus. 




ahere 


habere. 


volere 

• 


velle. 




E« Gerundium. . 




ahendu 


habendo» 


volendu 


volendo. 


- 


F. Supinum. 


• 


ahutu 


habitum , 


volutu 


X 


w 


G. Par 


ticipium* 


/ 


S. ahutu 


habitus , 


volutu 




ahuk^^^ 


habita. 


volula 




V. ahuti 


habiti , 


voluti 




ahute 


habitae. 


volute. 





Coniogatib Terboruto inri^gillariuin. 163 

>Aee duo Verba, ul-vid^e licel, foriQa «unt reg^laria, et tautum 
proBnaciatiooe irre(pilaria, et quideni pro modo et sigDificatione , quibua 
adbibentur. Prima perciona /i^tttVerbi snbstantivi et auxiliaris cum Supino 
juDcti pronunciatur communiter ut am, auxiliaris autem Infinitivo coniuncti 
MXasiu vel agiu^ secunda persona semper regulariter ut ai; tcrtia Verbi 
snbstentivi el auxiliaris cum hifinHivo ut me vel «i*, cuni ^pino oceur- 
rentU ut a» vel (I ; prima persona pluralls numeri Verbi substantivl ut 
mmu, 9uxiliaris vero utroque casu ut amu^ secunda subs^antivi ut aveti, 
auxiliaris ut «fi/ tertia substantivi et auxiliaris cum Suplno ut «ii, auxi- 
liarisvero cum Infinitivo ut «rtt/ praetcrea auditur ft ut r quotiesVerbum 
trisyllabon aut tetrasyliabon fit(VideB.II. 1.2.]Volaspag.20.)> in singulari 
numero vero Coniunctivi et Imperativi modi , et tertia pitrsonu nluraliitf, 
retinet b suum sonum j|;enuinum apud nonnuUos, apud alios verd etfertur 
Qt V; t vero pofltpositum ante b cum vocali a diphthonguih efTiciens.auditur. 

Observa, quaeso , frequentiorem pronunciandi moduin pro Verbi si- 

^nificatione* '' 

nbiu cata habeo domum, (pron* mu) 

«bi legne habes ligna, (prpn. ai) 

uUfue abe habet quid habet, (pron. are) 

akmu amici habemus ainicos, (pron. avemu) 

abeH parenfi habetis parentes, (pron. aveti) 

ahu lucru hab«tit laborem, (pron, au) 

abebmu fuatru cabaUi habebamus quatuor equo»; (pron. aveamu) 

abutti detatullu sat habuisti , , (pron.. aousi) 

aburaii mai multu habueratis plus, ^pron* avurati). 

abiummtu habui, (pron. 1191) abiu fdcere facirem, (pron. asiu) 

abi guerutu petiisti, (pron. ai) itbi dicere diceres, (pron. ai) 

abe datu dedit» (pron. au vel a) abe potire posseti (pron. ar) 

dbmu aratu atiBTlnius (pron. amu) abemu cantare^ cantaremus^(pron. amu) 

«ie/j tettu vidi/stis, (pron. ati) dbeti «eiiltr^ sentiretis, (pron. (i^y 

iHdiisu dixerunt, (prou. au) abu ^cire aclrent, (pron. #iV*)) 

In Verbo substantivo vpliu exccptis primis et secuhdis personi^ siii- 
fnlaris numeri et tertiis pluralis praesentis temporis Indicativi; Gonlun- 
ctivi et ImperaiM modi communiter non audltor j / vero aspere effeirtur 
ntr. (Vide 0. Nota 5» pag. 8. t. III. p.32.). Annexa forma irre([^iilaris vo- 
Uuy teiyva, vomu veti, volu, est auxiliaris, et tantiim ciim Infinitivo juncta 
ad trmpus futurum exprimendum ^ adhibetur. Prdetera datur adhuc tertisl 
bttius Verbi forina volire , quae quartae est Coniuf atioUis , et praeaeBtiai 
tcmpora in esdu format^ nempe: voiiescu; ast rarioris usus ejit; 

Irregularia tertiaei et quartae COriiQgatidhis; 

Dao holas Coniugationis irregularia Verba: (^esserej esse^ 
{fuere fuere), sunt siinul defectiva, et quideim prius tantum prac- 

11* 



m 



Aaalysis verbatis. 



«entia tefmporaniodoramfinitorum^tuiii imperfectnm Indicativi modiha- 
bet> posterius vero nisi tempora rei peractae, hacque ratione 0e mutiio • 
supplent; quibus ad reliqua tempora supplenda tertium /Ire fieri^ 
quartae Coniugationis, accedit. £n illa «imul ordinata^ adnexo quartac 

Coniugationis irre^ulari Yerbo scire scire: 

< < 

A. Indicativu9 modus. 



I. Tempuj praesens. 



H.egu su, 


ego sum. 


sciu 


Bcio, 


H& esei 


tu ea» 


seii . 


scis. 


eihi e 


ille est, . 


sde 


flcit« 


V.noi sumu 


nos sumus. 


scimu 


scimus» 


voi seii 


vos estis. 


sciii 


scitis» 


eUi su 


illi sunt. 


sciu 


sciunt* 




II^ Tempus praeteritum imperfectnm. 


H,egu eram 


e^o eram^ 


sciebam 


sciebam) 


iu erai 


tu eras^ 


sciebai 


sciebasj 


eilu era 


ilie erat» 


scieba 


sci^batV 


V.noi eramu 


nos eramus> 


sciebamu 


sdebamns» 


voi eraH 


^ yos eratis. 


sciebati 


sciebatis. 


eilt era 


illi erant^ 


scieba 


sciebant 




III. Tempus futurum. 


* \ 


S.egu fihiu 


cgo ei^o. 


scibiu 


sdaiii^ 


iu fibii 


tu eris , 


scibii 


scies. 


eiiu fi^e 


ille erit, ^ 


scibe 


sciet. 


P, noi fibimu 


nos erimus/ 


scibimu 


sciemiis. 


voi fibiH 


vos eritis» 


1 

scibiti 


scietis , 


eUi fiboru 


illi erunt. 


i scibu^ru 


scient. 


• 

» 


IV. Tempus praeteritnm perfectum 


• 
• 


S» egu fm 


e^o fui^' 


1 scifii 


scivi^ 


iu fusH 


tu fuisti^' 


seiusii 


scivisti^ 


eiiu fu 


ille Mt^ 


sc$4 


scivit» a. 


V.noi fwm 


nos fuimus^ 


sciumu 


scivimusy 


voi futi 


vos fuistis^ 


sciuH 


scivistis^ 


eiii furo 


illi fuerunt. 


scidro 


seiverunL 



ConiugAtio Verbomm Irragnlariuni. 

V. TeinpiM praeteritnm plusquam perfectum. 
^,e$u furnm ego fueram^ 



165 



tu furai 
eUu fura 
V.noi furamu 
voi furaH 
elU fura 

B»egu fariu 
tu furii 
ettu fure] 

9,m furimu 
9ot furiU 
dU fureru 



sciuram 

sciurai 

seiuri^ 

sciuramu 

sciuraii 

sciura 



tn fueras, 
ille fueratj 
nos fueramus^ 
vos fueratis, 
illi fuerant^ 

YI. Tempua fiiturum exactum. 

ego fuero^ sdufiu 

tu fueris^ 

ille fuerit^ 

nos fuerimus^ 

vos fueritis^ 

illi fuerint^ 



seiuru 

sciHre 

sciurimu 

sciuriti 

sciureru 



sciveram j 
sciveras , 
sciverat^ 
sciveramus ^ 
sciveratis, 
sciverant. 

scivero , 
sciveris , 
sciverity 
sciverimus , 
sciveritis^ 
sciverint. 



B« Coniunetivus modus. 
h Tempus praesens. 



%%o siUf fiu 


ut aim. 


se sdu 


Qt sciam^ 


99 sH, fii 


ut sis^ 


so scu 


ut scias^ 


90 sia, fla 


ut sit^ 


so scia 


ut seiat. 


^*ionmu,/imu ut simus. 


so scimu 


ttt seiamus» 


sofiH, fiH 


ut sitli^; 


so seiH 


tit sciatis. 


90 na, fia 


ut sint; 

• 


so scia 


ut sciant. 


. 


II. Tempus 


praeterltum imperfectum» 


^*fifeia 


essem. 


scirem 


scirem^ 


firei 


^SB^S, 


scirei 


9cires, 


firi 


esset, . 


. scirS 


sciret , 


^'firemu 


essemus , 


sciremu 


sciremu9^ 


firefi 


essetis , 


scireii 


sciretis^ . ,. 


fireru 


essent^ 


scireru 


scirent* 


III. Tempus praeteritum perfectum etplusquam perfectum. 


^*fussem 


fuissem. 


sciussem 


scivisseuu 


fuseei 


fuisses. 


. sciussei 


scivisses. 


fusee 


fuisset , 


sciusse 


scivisset^ 


^*fu88emu 


fuissemus. 


sciussemu 


scivissemus , 


fusseU 


fuissetis , 


sciusseH 


scivissetis> 


fueseru 


fuissent % 


sciusseru 


scivissent. 



IfiG 


" i A4ialy«is verbalis, 


j« 




C« Imperativus modus. 


* 


BMi, fii 


es, esto, scU 


sci, Beitdt, 


V.simu, fimu 


" simus, scimu 


scimus , 


siti, fiH ' 


este, estole j sciti 


scite^- schote« 


* 


^ D. tnfinitiv\us modus. 


• . • 


fire 


w 

esse , seire 

E* Gerundium. 


scire« 


fiendu 


sciendu 


sciendo. 


m 


F«. Supinum. 


< 


fU9tUyfOBtU 


(falum)j^ sciutu 


scitqm. ' 


1 


G. Participium, 




H.foatu 


sciutu 


scitus , . 


fosfa 


sciuta 


seita. 


V.fosH 


sciuti . 


sciti , 


foste 


sciute 


scitae» 



Praes. Ind. exte, sentimu, semitiy setUv , -vLt omroaa reiicienda fltmt. 
Quartae ConiuiratioDis Yerbum venire venire « penes Sppinaii^ veniiu 
habet etiam ventUf sic etiam eius composiia, in caeterls est regulare» 

■■ « ' p • 

m 

Conittgatio composita seu periphrastioa» 

In Verboram Coniugatione praeter tempora simplicia hncusque 
adlata dantur adhuc alia composita pro futuro Indieativi et imper- 
fecto Coniunctivi modi, tum pro temporibus rei peractae ; et quidem 
pro futuro Indicativi adhibito auxiliari volere cnm Infinitivo Terbi 
subst^ntivi, pro imperfecto Coniunctivi adhibito anxiliari ahere pa** 
riter cum Infinitivo Verbi substantivi, pro, temporibus autefft rei pe* 



raciae aimiuiio 


auxiiian aoere cuiu oupino verjy 
Fnlnrum Indicativi. 


n BUIIBI^UUVU 


toUu eantare 


cantaboji 


voliu audire 


audiam , 


vei cantare 


cantabis , . 


vei audire 


audies^ 


va cantars 


cantabit^ 


va audire 


audiet. 


vomu cantare 


cantabimns. 


vomu audire 


andiemus , 


veti eantare 


cantabitis. 


veti audire 


audietis , 


volu cantare 


cantabunt. 


volu audire 


andient. 



i 



ahiu tantare 
cbi eantare 
abe cantare 
abemti cantare 
obeH cantare 
f^u cdntare ' 

abiu cantatu 
abi cantatu 
ok cantatu 
abemu cantatu 
abeti cantatu 
abu cantatu 



Cotiiugatio periphrastica. 
Imperfectum Couiunctivf. 

aiiu a^idSte 
aii audire 
ahe audire 



ne7 



cantarem , 

cantares^ 

cantaret, 

cantaremus » 

cantaretifl, 

cantarent» 



abemu aUdhre 
abeti audire 
abu audire 



Perfectum Indicatlvi» 



cantavi , 
cantaviflti^ 
cantavit , 
cantavimus^ 
cantavistiB , 
cantaveruiit; 



abiu auditu 
abi auditu 
abe auditu 
abemu auditu 
abeti auditu 
^ abu ateditu 



audiretn, 
audires^ - 
audiret , ' 
andirehius / 
audirelis^ 
audireni. ^ 



audivi^ 

audlvisti^ 

audivit^ 

audivinius,^ 

audivistis, 

audiverunt. 



Plusquam perfectum I. Indicativi. 



ciebam cantatu cantaveram, 
ubebai cantatu cantaveras, 
ahtba cantatu cantaverat^ 
ahebamu cantatu cantaveramus ^ 
abebati cantatu cantaveratis^ 
abeba cantatu cantaverant. 



abebam auditu audiveram , 
abebai Uuditu audiveras. 
abeba audifu audiverat^ 
abebamu auditu audiveramus , 
abebati audifu audiveratis, ' 
abeba auditu audiverant. 



Plusqt^m perfectuoi Ilv Indicativi. 

abm emttttu cantaveram, * abui auditu 

abuati rantatu cantaveras > 

abd canfatu cantaverat, * 

abumu eantatu cantaveramus , 

ahuti cantatu cantaveratis^ 

ahuro cdntatu cantateraht» 

PliUquam perfectum IH. Indieativi. 



abusti auditu 
abil auditu, 
abumu auditu, 
abuti auditu 
aburo auditu 



audiveram « 
audiveras^ 
audiverat , 
aiidiveramns , 
audiveratis^ 
audiverant.^ 



aburam cantatu cantaveram^ 
aburai cantatu cantaveras^ 
abura cantatu 'cantaverat/ 
aburamu can/a/f»cantav($tamus ^ 
aburati cantatu cantaveratis^ 
abura cantatu cantaverant , 



aburam aUditu 
aburai auditu 
abura emditu 
aburamu auditu 
aburati auditu 
abura auditu 



audiveram , - 
audiveras ,'* 
audiverat, 
audiveramu^ , 
audiveratisy 
audiveranty 



les 




Analysis verbalia. 








Puturum exactmn !• 




abebiu cantatu 


cantavero. 


abebiu auditu 


audivero» 


abebii cantatu 


cantaveris^ 


abebii auditu 


audiveris. 


abebe caniatu 


cantaveril. 


abebe auditu 


audiverit. 


abebiniiU cantatu cantaverimus» v 


abebimu auditu 


audiverimus. 


abebiti cantatu 


. cantaverltis > 


abebiti auditu 


audiveritis. 


abeboru cantatu cantaverint^ 


abeboru audUu 


audiverint, 

r 






Futuruni exactum II. 

1 




aburiu 




fuero. 


aburiu 


fber0| 


aburii 
abtire 


1 


o fueris» 
^ fuerit. 


aburii . 
abAre | 
abUrimu g; 
aburiti 


^ fueris« 
e- fuerit. 


aburimu 
aburiti 


S fuerimus» 
S fueritis» , 


S fuerimus»^ 
• fueritis. 


abureru 




fuerint. 


abureru 


fuerint« 






Perfectum Conlunctivi. 




90 abiu 




cantaverim» 


90 abiu 


audiveTim^ 


so abi 


A 


cantaveris^ 


90 abi 


audiveriB , 


90 abia ' 


i 


cantaverit^ 


90 abia i 


fiudiverit. 


90 abemu 


1 


cantaverimus^ 


90 abenuii Tiz 
90 abeti 


audiverimus^ 


9o abeti 


cantaveritis , 


andiveritis, 


90 abia 




cantaverint^ 


90 abia 


audiverint 


« 




Plusqnam perfectum I. Co^iitQctiyi 

■ 


• 


aberem* 




cantassem , 


aberem 


audiSiSdiVLt 


aberei 


M 


cantasses , 


m 

aberei 

• ' t 


ffudisses^ 


ifber^ 


1 


cantasset. 


aber^ | 
aberemu 1: 
abereH 


audiaset. 


aberemu 
abereti 


cantassemus» 
cantassetis» 


audissemus « 
audissetis^ 


abereru 




cantassent» 


abereru 


audiasentt 






Plusquam perfectum II. Ooiiiunctiv] 


. 


abu99em 




cantavissem.. 


abussem 


audivissem^ 


abussei 


#^ 


cantavisses. 


abussei 


audivisses , 


abusse 


1 


cantavissDt, 


abusse S 
abussemu g: 
abusseH 


audivisset^ 


abussemu 


cantavissemus. 


audivissemus , 


abusseti 


'^ 


cantavissetis^ 


audivissetis , 


abusseru 




ciMitavissentj, , 


abuseeru 


audiviaaent* 



QaniiigatlQ periphratt^a. 

Praeteritimi iBfinUivi* 
aiere caniatu cantavisse, abere auditu 

Praeteif^m 6enia4ll. 
abendu eanhUu qaam cantaasein^ abendu audHu 

Praeterltum Snpinl, 
abuttt cantaiu cantatum, abutu auditu 

Periphrias.tiQa exa|^gerata*, 
Faturum exactum. 



m 



andiyiase. 



qaam audtoaem. 



aaditum. 



wiUu 

tu 

ea 

tmu 

teH 

voltt 



aH 

ube 

abemu 

abeU 

abu 

abiu 

abi 

abe^ 

abemu 

abeH 

abu 



fuero. 
I faeria^ 
P fuerit^ 
S faerimaa. 
S fueritia, 

* « • 

foerint^ volu 

Plaaquam perfectum Conianctivi. 



voHu 
vei 
va 

vomu 
veii . 



\% 



I 



cantassem, 
cantaases , 
cantasset, 
cantassemas, 
cantassetis^ 
cantassenty . 



dhiu 

abi 

ahe 

abentu 

abeti 

ahu 



s 



fuero» 
p fueris» 
g: fuerity 



S fuerimua^ 

• fueritis. 

• • ' • 

fuerint. 



1 » 

audissem , 
aadisses , 
audisset» 
audissemus , 
audissetis, ^ 
audii^sent. 



»• •%» « 



Plusquam perfectum Indicativi. 









qantaveram» 
cantaveras , 
cantaverat, 
C£uitaveramas, 
cantaveratis, 
cantaverant y 



abiu 

abi 

ahe 

ahemu 

abeti 

ahu 






r 



audiveram , 
audiveras , 
audiverat, 
audiveramus , 
audiveratis, ' 
audiverant. 



Periphrastiea neutraliter expressa. 
Plusquam perfectum Indicativi. 

eram 
erai 
era 
eramu 
eraU 
era 



eram 


< 




cantaveram , 


erai 




A 


cantaveras , 


era 




s 


cantaverat , 


eramu 




i; 


cantayeramus , 


erati 






cantaveratis^ 


era. 






cantaverant , 



audiveram , 
audiveras , 
audiverat^ 
^ audiveramns ; 
audivet-atis, 
audiverant. . 



/ 



170 


* Analysis vefk^balts. 




t 


^ 


Perfectnm doniimetivi. 




t 


90 fiu 


cantaverim» so fiu 


- 


1 • 

audiverim» 


90 fii 


cantaveirk^ ' 90"fii "' 




au4iveris ,' 


99 fiti .% 

90 fimu % 


cantaverit^ 90 fia 
cantaverimus^ 90 .fi^ 


auditu 


audiverit, 
audiverimus. 


90 fiH ^ ' 


cantaveriti^ , 90 fiti 


audiveritis , 


90 fia 


cantaverint^ 90^ fia 




audiverint. 


Plusqus^tn perflectum Coniunctivt exa^geratum. 


,ofiu ^ 
•ofii l 


cantavissem^ , 96 fiu 
cantavisses^ 90 fii ^ 


•> 

fio 


audivissem» 
audivisses ^ 


*«A« * 


cantavisset» 90 fta 


5- 


audivisset^ 


so fitnu % • 


cantavissemus , 90 fimu 




audivissemus» 


»0 fiH:. |-; 


cavtavissetis , 90 fiti 




audivissetis» 


»0 fia 


cantavissent, 90 fia 


audivissfnt 




Praeteritum Infinitivi. 

* * 1 * 






fire eantatu 


cantavisse» . fire auditu 




audivisse« 


1 


Praeteritum Gerundii. 




' 


fiendu (fitiiatu, 


quum cantassem^/f^iM/ff can/a^ 


quum audissem 



Praeterltum .Supini. 
fo9iu eaniuiu . caatatum» fostu audUu auditum. 

Quodvis Terbum babet itaque in genere tot tempora« 

A. Indicativuo tnodu9. 

.• 

1. Tempus praesens. 
jcantu cantOf me miru miror* 

II..'Tempus praeteritum imperfectum«> 
eantabam cantabam, menUrabam mirabar. 

|IL Tempus futurum"8implex. 
eaniabiu cantabo, me mirabiu mirabor. 

1V« Tempns futurum compositum. 
voliu cantare cantaturus sum , me voltu mirare miratArus sum^ 

V* Tei^pus praeteritum perfectum simplex* 
eaniai cantavi , me mirai miratus sum* 

VI. Tempus praet« perfectum compositum. 
abiu eaniatu cantavi , me abiu miratu miratus sum. 



C6mvkgitlo peripbrasUca. ^ifi 

Vn.- feibpiu' pmet. phuquam p'iftrr. Almpiex. ' 
earfhtf^m*' ' cantaveram» menHraram lAlrattia eram. ^^ 

Vm. TeJiipisn^tii-iel pluiq. pcrf. composttam I. " ' 
dbehoM cantatu cantaVeram, me abebam miratu miraftis erani.' 

" IX. Tempus praet. plu6q. perif; compdflitnm It, '*' 
abtd eantattt ' cantaVeram^> tne aSuimiratu mirt^tLB erim. 

X. Tei0piiA)prMt;.pliuiif. ptcf«t.eodipo«itam 111. 
ttburam 'amhiiu cantayerftiii ^\ , me aburam^miratu miratua fueiraiB. 

XI. Teniy>.u^^]^raet.^plaaq, pei^C, n^utr^iter cbmp. 
(Tim cantatu cantaveiranEi ^ me eran^ miratu miratas fneram. 

r.. XII. Tempjia praet.. pluaq. perf. exa||;|^eratum. 
abm foetu eantatu. Qan,taveram , me abiufoetu miratu miratus eram. 

XIII. Futurum exactum simplex. . . 

tmUariu cantavero. me nUrariu miratus ero. 

■ 

. . XIV. l^empus Aiturum exac:«iim compoaitum I. 
abebiu eantatu cantavero, m^ a^e^iumira/ii miratua fuero. 

XV. Tempua futurum exactum compoaitum II. 

aburiu cantatu cantavero, meaburiumiratu miratus fuero. 

XVI. Tempua jfuturum exactum exaggeratum. 

toUufire eantatu cantavero , me voUufire miratu miratua fuero. 

B. Co niunctivua modue, 

I. Tempua praeaena. 
so cantu ' cantem, so me miru rairer. 

II. Tempua praet» imperfectum almplex. 

cantarem cantarem, me mirarem mirarer. 

ni« Tempus prtfet. imperfectuiAr c6Ynpos1tum. « 
tibiu eaniare cantarMi» .. meoMumirare mirarer. 

IV* Tempua praet. perfectum cotipoaitum. ' \\ 

ao abiu cantatu canUverim, som^abiumiratu miratus sim^ 

I 

V. Tempus. praet. perfectum ne^rallter comp. 

^o /iu eantatu cantaverim, so me fiu miratu miratus fuerimj 

VI. Temp. praet. plusquam perfeqtnm sMi>plex. 
caniaseem caatavissem , me miraasem miratus es^enu 

VII. Tempus praet» plusq. perfectum compositum I. 
^erem cantatu cantavissem^ iTteaformuffra/mniiralus fuissem. 



V 

VIII. Tempiitf praet. pluafi* peiftictnm <;Q9ipo0Unm II. 
aiuMemcaniafu cantavissem, meaiufifiem .HMra/ti miratus foiasem. 

!%• TeiQpiiif.p^^et. pli|/^q. jjerf. jCompo/fftiim exafgeratam. 
abiufirecaotatu cantavisaem. , me adiufiremiraiumiv^%\isfy\a8CtXi. 

X. Tempua praet« plusq. perf, nentrjiliter ^epM^ggeratam» 
sofiufostu ca/KUatu (^antavi^semj eo mefiufostu miratu miratus fuiMem. 

'ۥ Imperati9ue\mo.du0^ : 
eania eanta^ . mira^" mirmre/*- • - 

• inftnttttue maaue. 

I. Temptia aoristnm. '' ' 

cantare tatotare, ' eemitrire'" mirari. 

'11. Tempus praeteritum compositum. 
abere eantaiu cantavisse, «^ a&^r^ mirtf /f« miratnm esse* 

IIL Tempiis praeterituin neutr&tfter cbtiipositum. ' ' 
fire eantatu, cantavisse/ eefiremiratu miratnm esse. 

E. Gerundium. 



I. Tempus aoristum 



• -1 . . 



cantandu cantando. mirandu^e mirando. 



II. Tempus praeteritum compositum. 
ahendu cantatu qnui^caintasset^ ad«ii€i?i«-«einfVa^cummiratusesset 

III, Tempus praeteritum neutraliter compositum. 
fiendu cantatu qnumcant^sspt» fiendu^emirafu quummiratas esset. 

F. Supinum^ 

,. 1. /Tempvs aoristuifi. 
eantatu cantatnm., nUra^. .. . miratum. 

II, . Tsmpos^praeteritum GOMpniitam. 
a6utu cantatu eantatumy " abutu^nmutu miratum. 
III. Temptik pracil^ritum neutralitei^ ebmposlttitBV 

fostu cantatu cantiittim;' ' /ostuWiiratU / mi^atum. 

'••'■«'••>.< • ". . < . 

Tot tempora nulla europte Hni^a praebist;' ne quidem antiqua Graeca, 
ast non omnliim promlsi^uas est usufi, neque mntiibiis In locisi sed de his 
inSyntaxi ai^emus. 



Confaigatib Verboruilk jW^siVbniiii* 



17^ 



Coniugatio Verbornm passivorum auxiliante 

Terbo su sum. 

' • 1 

A^ seiksam passivnm exprimendum jungitur Yerbum auxiUare 
«tfsttQi^.i^um partieipio activo praeteriU temporia^ quod pro ratioue 
personarom per genera et numeros flectitar. Duo lieic observasae 
«ailiGiat, wium primae, alterum tertiae ConiugaUonis. 

A.' indicmtivue modU9. 



tgH su laudatu^a 
i» esci laudatu^a 
eUu e laudatu 
dk e laudata 
noinmu laudatp^ 
m seH iaudati^e 
elU 9u laudmH 
eBe 8u taudate 



I. Tempus praeaens* 

laudor^ 
laudaris, 
laudatur , 



laudatur, 
laudamur , 
laudamini « 
landantttr , 
laudantur. 



e^u su batatfPHi, 
tu esci batutUF-a 
eUu e batutu 
eUa e batuta 
noi sumu batuH^ 
vaiseti batutu-e 
elU eu batuH 
eUe 8U batute 



II. Tempus praetentum Imperfectum. 

egu eram laudatu^a laudabar , e^u eram batutu^ 
tu erai laudaiu^ laudabaris, tu erai b^tatu^ 
eilu era laudatu laudabatur, eilu era batutu 
eUa era iaudata laudabatnr/ eiia eta batuta 
nn eramu imudafi^e laudabamur^ uai eramU batuip-e 
901 erati iaudati^e laudabamifii^ vai eraH batuH^ . 

* laudabantuf> eiii era batuH 
laudabtmtur^ \eiie era batute 



dU era iatsdati 
€Ue era iaudate 



III. Tempus futurum slmplex^ 

egu fibiu iaudatu^ laudabor , egu fibiu batutUHf 
i^ fibU iaudatu^ laudaberki^ tu fidii batutu^a 
eUu fibe iaudatu kindtibftar , eiiu fibe batutu 
ella fibe iaudata laudabitHr, eiia ftbe batuta 
noi fibimu iaudafi^e Iaud«ibimur> noi fibimu butuH^ 
^oifibiH iaudath-e IsLViisibkikinU voi ftMi^bakiiP^ 
eUi fihoru iaudati laudabnntur^ eiii ftbofU^boHsH 
sUe fiboru i^udate laudabamur, eUe ftboru batute 



verberor, 
verberaris^ 
verberatur, 
verberatur, 
verberamur, 
verberamini ^ 
verberantnr ,, 
verberantur. 

verberabar , 

verberabaris^ 

verberabatur, 

verberabatur, 

verberabamur^ 

verberabamini, 

verberabantur, 

verberabantur. 

verberabor , 

verberaberis^ 

verberabitur, 

verberabitur, 

verberabimur, 

verbera%imini, 

verberabuntur, 

verberabui^tar. 



m 

Toiiu fire 
vei fm 
va fire 
vomu fire 
veHfire 
volu fire 

fui 

fuaU 

/>'* 

fumu 

fuH 

ftiro 



Aniily«iii-.T,arbali«. 

IV. Tempua Aiturum com[\o8itum. 

laudabor» roliu fire g^.verberabor^ 

§ laudaberifly vei fire ^ verberaberis^ 

& laudabitur, va fire ^ vcrberabitur, 
f laudabimur , 
^. laudabimini^ 

* laudabuntur y ^,.^ ^ .^. 

1* Tempua.praeterUum perfec^tun» sioiplex. 
sum. fui ^ ^ 



roliu fire 
vei fire 
va fire 
vomu fire 
veH fire 
volu fire 






44 ' 

4* VcrberaMratir, 
5" Verberabiihini^ 
J' verberabuntur. 



^ sum, 

§. esl, 
^ sumus, 
r estis, 
* ® sunt. 



fui 

fusH 

fu 

fumu 

fiUi 



^ » 



sum 



\ 3 est, 

g« S sumus^ 

? >L. estis , 

4* % sunt. 



VI 



ahiufosfu 
abifoatu 
abe fostu 
abemu fostu 
abeti fostu 



__. ., furo ^ 

. Tempus praeteritum perfectum compoaitum. 

_ N- fui, abiu fostu . :S ^«i f 

abi fostu 
abe fostu' 
abemu fostu 

t * K 

abeti fostu 
abu fostu 



^ fui, 
ft £.fuis,tii 
w* S" fuit, 
^ j, fuimus; 
'f T fuisiis^ * 

* fuerunt'. 



^ 
a 



5' fuisti « 
g. 3 fuit» 
S S fuimus, 
f Ifuistis, 

S faerunt« 



abu fostu , , 

Vn. Tempus praeteiritum plusquamperfe^tum simplex* 
pam. furam ■ ^ ai***» 

furai 



fwram 

furai 

fura. 

furamu 

furaH 

fura 



g. erajn, 

.§. S" erat, 
I S eramua. 
7. T* eratis , 
* erant^ 



VIII. Tempus praeteritum 

abebamfostu ^ f ueram , . 
abebfiifostu § g^fiierj^s^. 
abebftfostu ^ 1* fuerat,. 

abebam^osfuf | .fueranBii^r 
abebatpfostu f |* f«^ti«^. 



fura .; . 
furapm., 
furati 

fura 

» 

plusq. perfectum compositom I 

abebamfostu 
abebai fostu 



< eram, 
ft tr^ras, 
i. » erat» 

S eramus^ 
r S. eratis, 

% erant. 



< f aeram» 
a & fueras , 

abebi^foHu % 3 fu^irat^ 

T ^ 



4nbekamuf<kst^\ ^ fueramas, 
abe^ati, fi^jsiu: T' S. f^eratis, 

fCs « 



a 



o fiu^aiH* 



Contvgatlo Verborom paMlTomni. 



17S 



DC* Tempua praeterilQm plaoqaam perfeetnm 



eompoeltnm II. 

< faeram, 
& ^ fneras , 

fS. 3 faerat, 
& S fueramas, 
T' £. faeralis, 
o faeraaU 

X* Tempno praeteritvm^plaequam perfeGtum compoaitum III. 



nhdfeski 

ahu»Hfo9tu^ 

abu fostu 

abumufostu 

abutifostu 

aburofostu 




fueram, 
fueras, 
fuerat^ 
faeramue, 

f ueratia , 

« 

faerant. 



abui fostu > 
abustifostu 
abA fostu 
abumufostu 
abutifostu 
aburo fostu 



ahuram fostu 
aburai foslu 
aJmra fosfu 
ahuramu /. 
oburaHfostu 
ahurafostu 



^ faeram, 
g^fueras, 
g- fuerat, 
I fueramua, 
T* fueratis , 
^ faisrant. 



^ faeram, 
^ S^fueraa, 
^ fuerat. 



aburam fsstu 

aburai fostu 

abura fostu 

aburamuf^ I S faeramos, 

aburatifostu T |. fueratisy 

aburafosiu ** ' * 



ri 



** faerant. 



XI. Tempno praeteritnm plusq. 

ttmfostu ^ ^fueram, 
eraifostu « g^ fueras , 
I I ftierat, 
^ faeramoe. 



perfectum neutraliter compositum. 



erafostu 
eramu fostu 
eraH festu 
trafostu 



\* T fueratis > 
* fuerant» 



eram fostu 
erai fostu 
era fostu 
eramu fostu 
erati fostu 
era fostu 



< fueram, 
Q & f ueras , 
§> 3 fuerat, 
I Sfa.rama.. 
T* £. fueratis , 

o fuerant* 



XII. Tempus futnrum exactom simplex. 



furiu 

furii 

fure 

furimu 

furiH 

fureru 



_ ^ ero, 
st S eris 



r 



2- erit, 
? erimus. 



f 4;eritis, 
* * erunt, 



furiu 

furu 

fure 

furimu 

furiti 

furerti 



< ero, 
a tir' eris , 
g. 2 erit, 
I S erimus, 
f- £. erilis, 

S erunt. 



XI II. Tempus ftiturum exactum compositum I. 



ubebiufostu ^ ^fuero, 
abebnfostu | g^ fueris, 
abebe fostu fe | fuerit, 
shebimu fostu^ % fuerimus, 
abebUifostu f rfueritis, 
aheborufostu ^ * fuerint. 



abebiufostu < fuero, 
abebiifostu ^ v^fueris, 
abebe fostu §. 
abebimu fosiu 
abebiti fostu 
.abeboru fostu 



3 fuerit, 
S fuerimus, 
S. faeritis , 
S fuerint, . 



/ 



m 



Analysfs verbalfs. 



XIV. Tiemptis ftitarttm exactum composittim If/ 



^ faero , 
8 g^faeris. 



aburin fostu 

aburii fostu 

abure foatu a g- faerit, 

aburimu fostu \ ^ fuerimufl, 

aburiti foatu ^. T faeritis , 

aburerufostu ^ ® faerint. 



aburiu fostu 
aburiifostu 
abure fostu 
aburimufootu 
aburitifostu - 
abureru fostu 



< faero, 
^ fueris , 
S faerit, 
£ fuerimai, 
JL, fueritis , 
S faerinL 



XV. irempufl fUtamm exaetinn exaggeratum* 



voUufirefostu 
veifirefostu s 
vafirefostu % 
vomufirefostu T 
vetifirefostu ^. 
volu fire fostu^ 



^ faero , 

p» 

g^ faeris ^ 
5 fuerit, 
^ fuerimucr. 



T' fueritis, 
* faerint. 



so flu taudatu^a lauder, 
so fli laudatu^a laaderis, 
so fla laudati^a laudetar , 
soflmu laudatu-e laudemar , 
so fiti taudati^ laudemini^ 
so fia taudati^e laudentur , 



voliufirefostu < faeiro, 

vei fire fostu ^ & faeris , 

vafirefostu % S fuerit, 

vofnufiref^ & S fuerimaa, 

vetifirefostu T |.faeriti», 

votu fire fostu % fuerint, 

B. Coniunctivus modus^ 

I» Tempus praeseos* 

so fiu batutu»a verberer^ 
so fii batutu^ verbereriA^ 
so fia batutu^ verberetnr , 
so fimu batuti^e verberemur , 
so fiti batuti^e verberemini^ 
so fia batuti^e verberentur. 



II. Tempufl praeteritum imperfectum simpiex. 



firemtaudatu^a laadarer, 
firei taudalu^ landareris , 
flri laudutu^a laudaretar, 
flremu laudati^e laudaremur, 
fireti laudati-e laudaremini^ 
fireru taudati^e laudarentur. 



firem batutu^a verberarer, 

firei batutu^a verberareris , 

fire batutu^a verberaretur, 

firemu batuti-e verberaremur, 

fireti batuti^e verberaremini, 

fireru batuti^e verberarentur. 



III. Tempus praeteritum imperfectum compasitum. 



abiu fire 
abi fire 
abe fire 
abemu fite 
abeti fire 
abu flre - 



^ laudarer , 
g laudareris^ 
«|'landaretur, 
I laudaremur, 
^ laudaremini , 
laudarentur. 



abiu flre 
abi flre 
abe flre 
abemu flre 
abeti flre 
adu flre 



o« 



verberarer , 
g[ verberareris , 
verbera|;etur , 
verberaremur, 
verberaremini , 
verberarentur. 






Coniitgfttto Verboroltt paB8i«omiii« I77 

..IV. Tempva. praeterilam perf» compoellam I^ 
M Muge^iu ^ laudauuha Mim, so aUu festu verberatui'^ sini, 
99 M fo^ I laudatua-a ais, so ahi fooiu t y erberaUis^a si«, 
80 abiafootu, ft laudalo^-a aU^ so adia fooiu % verberatus*a sit. 
soabemuf. T laudaU-ae^iouis^ 00 abemuf k verberati«ae sim» 
M aheH fostu \ laudati-ae sitis» so abeU fostu T verberati<^ae silis, 
9oaUa:fostu. ^ laudati-ae siiit, so abiafostu verberali-ae sirft. 



V. Tempus praeteritum perf» composiium n. 



tofiufostu 
oofifostu 
iofafostu 
oofmufostu 
90 jUi fostu 
90 fa fostu 

fmem 

fmei 

fme '■ 

fmemu 

fmeU 

fmeru 



^fuerim, 
g^ fiieris, 
I fuerit, 
? fuerimus, 
^* 7* fueritls , ' 
* • fuerittt. 



so ftu fosiu 
so fii fostu ' 
so fia fostu 
so fimu foiiu 
so fiti fostu 
so fia fbstu 



^ fuerim, 
I; 3' fueris , 
^ fuerit. 



te fueriiiiuSi 
,1« fueritis ^ 
S fuerlnt* 



VI. Tempus praet. plusquam perf. simplez* 

fussem 

fussei 

fusse 

fussemk 

fusseti 

fusseru 



^ essem , 
esses, 
ft esset, 

m 

? esfremus^ 

^" • • . 

t. T* essetis, 
s 



essent. 



< essem, 
S* esses, 
3 esset. 
^ «ssemus^ 
S. essetis, 
S essent" 



\-' 



VII. Tempus praet«. plusq. perf. compositum I. 
aheremfostu ^ ^fuis^em» aberemfostu ^ fuissem. 



ebereifostu g g^fuisses, 
oherefosiu g^ S- fuisset, 
dheremufosiu 
obereHfosiu 



s 

QB 



fuissemu^ , 



aberei fostu 
a6eri fosiu 
aberemufostu 
^ abereii fosiu 
abererufostu 

» • ' , , ■ 

VIII. Tempus praet. plusq. per£ cdmpositiim II. 



& fuisses, 

<p 

3 fuisset. 



I». T* fuissetis, 

^erufostu * * fuissent^ 

\ 



S fuissemuSi 
|.fuissetis, 
% fuissentl 



ohssemfosiu^ ^fuissem, 
abusseifostu § g^fuisses, 
fihuseefosiu g 
fthuesemuf^ f 
fihsseH^f. 
^iiusseru f 



^ fuisset, 
^ fuissemits ^ 

T*fuissetis. 

99 

^ fuissenl. 



abussemfosUe ^ fuissem, 
abusseifostu 9^ &fiiisses^ 
abussefostu % 5 fuisset, 
ab9issee»u f 
abusseHfostu 
abfss^u f 



Ifai8.emn«, 
S.fuissetis, 



S fuissent. 
1» 



178 ABatysis verbafia. 

]X«iTenipiUi: pract. plitaq* pert compQaHuiii exafgeratum. 



fMufbrefoatu ^ ^ fiiisaein ^ 
aUfirefQslu « fuiasea» ^ 
abefirefoeiu C g- foisael^ 
abemufiref. i ^ faiaaemaa, 
aieti fUe f. f • ^ fuiaselia 



ahiufirefestu j.fiiiaaeitt» 
ahifirefeelu ft* &'faiaaaa, 
ahe fire feetu |. S; fiilaset^ 
atemufiref^ £ S f^iaaeraits^ 
abeH fire f. T t. fataaeUa, 



atu fitte f. 



faiaaeQt, ^ ahu fUe f. 



S fttiaaent* 



X. Tempaa praet.. plaa^. perf. neati^aliter exafgreratom* 



80 fiu foetu 
so fU fostu 



^ ^ fuiasem. 



s: g^fuiaaea^ 
so fia fosiu g. g* fuiaaet^ 



so fimu fostu ||. I 'fuiaaemua^ 
so fiti fostu ^* v^fuiaselia, 
so fia fostu ^ ^ fuiaaenl^ 



7 



fU taudatu^ 
fimu laudati^ 
fiti laudatt^e 



fire laudatu^a 



so fitlfostu < faiairejn, 

so fii foslH Q 9* foiaaea^ 
so fia foslu % 3 fuiaaet;. 
so fimu fostu.k S foiaaemaay 

S. fuiaaeUa, 
% fuiaaent« 

verberare^ 

verberemur, 

verberamini* 

verberari« . 



so fiti fostu 
so fia fostu 

C. Imperatitus modus. 

. laadare, fii batutu^a 

laademur^ fimu baCuU'^ 

laadamini, fiti baluti^e . 

D. Infinitivus modus* 
l. Tempaa aoristum. 

iandariy fire batutu^a 

II. Tempua praeteritum compositum I. 

/Ire/oa/if fatMfa/^ laudatum ease^ fire fostu biilutU verberatam esse, 

III. Tempus praeteritum oompoaitUm II. 
aberefostu laudatu laudatum esse aberefostu batutu verberatam foisse. 

I F. Gerundium^ 

I. Tempus aorlatum. 
fiendu laudatu quum aini' laudatus fiendu iatutu quamaim verberataa, 

II. Teinpus praeteritum compositum I. 
fieindufostu taudatu q. eaaem laadat fiendufpsiu^batutu q* eaaem verb, 

m. Tempoapraeteritum compoaitum II. 
abenduf^ taudatu q. fuisaem laadat abenduf. batutu q. f niaaewverbera' 

G. Supinum. 

> !• Tempiia aoriatum. 
laudaiu laadaCam, - batutu 

II. Tempoa praeteritnm* 
fostu laudatu laudatum « fostu batutu 



\\'t* 



verberatiim« 



verberatam. 



Coniagatio Verbormii ncmtr<i-impersonaliuiii. 179 

Verbani su fmpersonaliter samtirm et ad Dativiitn personarum 
relatuni parlicnlarem efficit Coniagationewi. Dild: exempTii.attuTisse 
sufficiat. 

A. Indieatif>us m&4u$^ 

I. Tempu4 praesens. 



m e caldu 
U < ealdu 
U e eaidu 
m e eaidu 
fie eaidu 
k e ealdu 



caleoj 

cales^ , 

calet^ 

calemuSf 

caletisy 

calent. 



esurio, 
esuris, 
^surit p 
esurimus» 

esuritis, 

< ' • 

esurfunt. 



m era ealdu 



mfte caldu 



mi e fame 
H e fame . 
li e f^me. 
ni e fame 
vi e fame 
le c fame 

\i, Tempus praeteritum imperfectum. 
calf^bam , ' mi era fame * esuriebam* 

ill. -Tempus fUturum simplex. 
calebo^ ' mi jt6e fame esuriam. 

, IV. Tempus fiilorum compositum. 

^tafre cahhi calebo, ' mi va firefame esuriam, 

V. Tempus praeteritum perfectum simplex. 
^ fi ealdu calui« mi fA fame esurivi. 

VI. Tempus praeteritum petfectum composltum« 
^abefoatucaldu ealui» ' miabefostufame esurivi. 

VII. Tempus praet.' plusq. perf. simplex. 

nifuraealdu calueram^ mifurafame esuriverani. 

» • ♦ •• 

VIII. Tempus praet. plusq. perf. compositum I. 

* •■ . * • . . • 

^adebafostucalduealaei^aiim, miabebafostufam^ esuriveram. 

f * ■ ' 

IX. Tempus praet. plusq. perf. comjiositum II. 

0» oM fostu caldu calueram , mi alnifostufame^ esuriveram. 

X. Tempus praeU plusq. perf. compoaltom III. 

mt (Aurafosiu caldu ^alueram , mi abura fostf^fame esuriveram. 

Xl.,Tempus picae^ plusq. perf. neutffaAiler comp. 

vderafoatucaldu esXwvvmf 'n^erafostufameeBViriverB.m* 

XII. Tempus lUturum exactum simplex. 
nufure ealdu . calue^o^N '. mi furef/tme esuriero. 

XIII. Tempus Murum exadiam compositum I. 
mabebefostueMu ca(l«6t0» ^miabebefostufame esurier^« 

1«* 



lOB AnalvAis verbalU. 

XIV*, Tempus ftiturnm exactun compoailum II. 
miaMr^fofit^caldfi .cali^ero, imakurefostufame esuriero. 

XV. Tempufl futurum ezactum exagjj^eratum. 
mivafirefostuealdu caluero, mivafirefoetufame esnriero. 

B. Coniundtituo modue. 

I. Tempns praesena. 
so mi fia catdu ealeam, - so mi fia fame esuriam. 

' 11« Tempufl praeteritum imperfecturii slmplex* 
mi fire caldu calerem , mi firi fame esurirem« 

IIL Tempus praeterltum imperfectum eompositum. 
miabe fire caldu calerein^ miabe fire fame asurirem. 

IV. Tempus praeteritum perfectum compositum I. 

eomiabiafoetu caldu caluerim. somiabia fostu fame esnriveriin. 

,•11.. . » 

V. Tempus praeteritum perfectum compositum II. 

so mifiafostucatdu caluerim, so mi fiafostufame esuriyerim. 

VI. Tempus praet. plusq. perfectum simplex*' 
mifussecatdu caluissem, mifussefame esur^ssem. 

. VII. Tempus praet. plusq. perf. compositum I. 
mi aberifostu caldu caluisseni^^ miaberSfostufame esurissem* 

VIII. Tempus praet. piusq. perf. compositum II. 

nU abusse fostucatdu calmssem^ mi abussefostufame esurissem* 

IX. Tempus praet. plusq- perf. compost. exaggeratum» 
miabefirefostucatdu caiuissem^ miabefirefostufame esurissem. 

X. Tempus. praet. plusq. perf. neutraliterexaggeratum. 
somi fiafostucaldu caliiissem^ so mi fia fostu fame esurissem. 

C^ Imperativus fnodtis. 



fia^ni caldu 


caleam, , fioHmifame 


esuriam , 




fiw4i catdu 


eale, fia^H' fame 


esuri. 




fia^lp catdu 


.caleto , . ^ /fa-fi fame 


esurito. 




fia^mi caldu 


caleanms', • /««-m fame 


esuriamus ^ 




fia^ caldu 


ealetO) . fia^ fame 


' esurite» 




fia^le caldu 


caleaqt, .».,:.. fia^le fmna 


. esuriant. 


/ 




D; Infinitivus modus^* 


• 






I..Tempus aorMbn* 






nU fire caldu 


ealere^ mi fir^fama 


esurire« 





Coniagatio verbonini neiftro-impersonaliuiii. 181 

n. Tempnf praeteritvm compoaltom I. 
mfhre fo9iu ealdu calttisse» mifirefostufame esariftiie. 

IIL Tempna praeteritum compositQm II. 
nd aierefostucaldu caluisae^ miabere fostu fame eaurisse* 

F. Gerundium^ 

I.'Tempii8 aorilitum. 

fiendu-mu ealdu calendo ego, fiendw^ftime esuriendo ego^/ 

/iendu^ti ealdu caiendo tn , fiendu^ fame eauriendo tu ^ 

fiendu^i ealdu calendo ille^ fiendurU.fame esuriendo ille^ 

fendu^ ealdu calendo nos^ fienduHni fame esuriendo nos, 

fendU^eaidu calendo vos, fiendii^i fame esuriendo vos^ 

fiendu^ caldu caleiTdo iH, 'fiendu^le fame esuriendo illi. 

n. Tempus praeterltum composllnm I. 
fiendu-mif.calduqimm caluissem, fiendu-nUf^fameipiwak esurissem , 
fendu^f.ealdu quum caluisses, fiendu^tif. fame quum esurisses^ 
jiendu^li f. caldu qvLVLm caluisset^ fiendu^lif.fame quum esurisset^ 
fmdu^f^calduq. caluissemus, fiendu^if.fameq. esuriasemusy 
fendu^f^caldu q. caluisjietis^ fiendu^ni f.fame q. esnrissetis^ 
fiendt^lef.calduq. caluissent^ fiendu^le f.fame q. esurisaent. 

in. Tempus praeterltum compositum 11« 
ekenduHmf^e^ quumcalurssem, a^6it<ft<5iiit//laii7t«quum esurissem^ 
abendu^ti f. c. quum caluisses, abendu^tif.fameqwim esurisses^ 
abendu^i f. c. quum caluisset , a^eiiJtf-/f //am^ quum eanrisset^ 
ahenduF^. f. c« q. caluisaemus » a^^it Jfi-m /. /. q. esurissemus » 
abendu^f.c. q» caluissetis, ahenduHn f. f. q. esurissetis^ 
ohendu^ef.e. q* caluissent, ahendu4e f. f. q. esurissent 

G. Supinum. 

I. Tempus praeterltum compositum I. 
foetu caldu calitum , foetu fame esuritum» 

11« Tempus praeteritum compoaitum II. 
foeiu fostu caldu* calitum , fostu fostu fame esuritam . 

Ita coniugantur: 

^ e frigu frigesco, mi e sete sitFO , 

^ e hene bene valeo^ mi e male p.reumole valeo^ 

^ e somnu somnulentussum^m» e rossine pudet me, 

ni e eordoltii cordoUb toneor, mi e graueOa nauseo etc. 



188 r Aii«ly«iB vapbalis* , 

DE SECUNDARIIS DICTIQNIBUS 

SIVE PARTICULIS. 

Dictiones secnndariae , sea sic dictae Particnlae , cardinalibas 
orationis partibus arclins coniungendis^ sensuiqae eorum propius de- 
termiuap^^ insei^viunt» el^.in quatuor classes abenot, scilicet; AA" 
veriia, Prueppsiiipnes , Cofuuncl',ones et InieriecUaBes^ 

D E A D V BlfB II S. ' 

Adverbia exprimunt praedieatorum aut assertornm modan-j de- 
terminant tempus et,lo<;um^ sabianguntarque Yevbis; et sont: 

I. Ratione si^nificatus: 

1) Adverbia qualitatis^ uti: bene b^ne, male, reu male, graue 
gl»aviter, leue leviter, facile facile, difficile difficil^, inqueiu lenle, 
currendu cito, subite subito, rapide rapid^, repente, dircciu directe, 
blandu blande, formasu pu]ci*e, fedu toede, tarplter, elc» 

5) Adverbia qnantitaftis, uti: inii/^if multum^ paucinuj^arm^ 
tnai ma^s, numai tantum, raru raro, desu dense, desaii saiis, 
desutuliu sufifieienter, depienu plene, nemica nihil etc. 

3) Adverbia loci, uti: ici^ mci liic, quolio ibi, alibe alibi, 
unde ubi, intru intns, afora foris, desupra supra^ desuptu subtas, 
susu savsum, diosu deorsum, inante antrorsam, inderetru ve\xoT' 
Kum, aprope prope, deparle procul etc. 

4) Adverbia temporis, uti: cmiiy amussi mox, modo; anunci 
naiie, atunci tunc^ apoi postea, adi hodie, eri heri, attraeri ant^- 
heri, deunadi nuper, mane ci*as, poimane postcras, tempotiuu 
tempestive, tardiuu tarde, alequandu aliquando, sempre semper. 

5). Adverbia llmitandi, uti: forte valde, pre niinis^ apenuyisif 
doraton, pote possiblle^ qua quami demenu saltem, attrametiie 
aliter^ seoxa etc. 

6) Adverbia demonstrandi, vAi: ecco ecce! omnesque Iinpera- 
tiyi hoo se&au Adverbia efficientes: vedi vide, vedi bene scilicet; 
certe; audi aadi^ oredi crede eie. 

7) Adverbia affirmandi et negandi, uti: si, asi sic! nu non! 
dahaud quaquam! a«^6«n«(^ similiter! ^«fiebenel adeveruiH rerev^\ 
edequo nimirum! ergo ergo » profecto elc. 



Dt Prftepofticioii{bB#« 183 

8) Adverbk iQterron^liiMU , uti: quamu qQomodo? que qnidt 

dipie cur? pntquh quare? fmife ubi? qummjbi qiiando» qumniu 

qiiantam? qwUe qualitar et€. 

' ... 
II. Ratione formae: 

* 

1) Adverbia primitiva, nti : eri heri, tnaue cras^ iei hic^ unde 
nli, hene bene, mai ma^ia, e\ aic, nu non^ qua quam, quandu 
qnando? qtie quid? 

2) Derivata; uti! currendu cito, rapiie repente^ mtMu mul- 
im, forte valde, omineece humane e.c* De liia apeciatim in Deri* 
vatiooe agemua. 

» 

S) Composita, et quidem 

a) propria, uti: anunei nunc, atunci iunc^ ineueu aor* 
m, ftretci hac» pruque quare , inconlra quoraum etc* 

hy impropria, uti: a rare ori raro^ a deee ori aaepe, de 
miUe ori muUotioa, de doue ori hie, de irei ori Xer, etc, ; a me^ 
didiia meridie, dupo mediadia post meridiem, de mra vesperi» 
it unadi nuper etc. De hia uberiua in Compoaitis erit sermo; 

DB PR A'£ P O S I T I O N I B U S. 

Praepoaitionea indicant praedicatorum relationem ad Nominajt 
Iionnnque mutuam conditionem exprimant. Dividuntur vero in eepa^ 
raiiles et ineeparabilee ; et separabiles rursum in eimplicee e| com^ 
imitas. 

Simplices minores snnt: a ad^ in isi, de de, pre per, cu cum^ 
pru pro^ eu Buh, 

Compositae mi^ores sunt: dea vel de a ab^ dein, fin vel din 
^ perh vel pre a per^ perin vel prin por» 

Simplices maiorea sunt : a^ ante ante^ eine sine, inlre inter , 
sufn^e supery prope prope ; hj dupo post^ ionffo penes, pino usque ; 
c) inlru intro, retru retro» eupiu supter, proptu propter, vereu 
^ersus, eecundu secundiim: d^ aupra supra, imf^a infra^ intra 
intra, eelra extra, citra citra, uUra ullra, contra contra^ cerca 

« 

circa, fora C^oras) sine» 

Gompoaitae maiores tam prppriae quam nnpropriae in tra* 
clatu de Compositione commodum {nvenient locum. 

Inseparabiles Pjaepositiones auas olitioebuat partes in Compo^ 
wlorum investigatione^ ' 



IM A.]i«l7fiis irerballii* 

PMepQaitionam QQiTetaariim naam eanimqiie €am Womiiiibiis 
oonalractionem in j9yntaxi Tidebimoa. 

DBCONIVHCTlblVIBUS. 

Conianctionea exprimant rationem, qaft aaserta adinvieem refe- 
runtar^ et strlctias eadem coniangnnt determinantque.Dividantoryero 
respectu formae in simplices et compositas, respecta aatem sigDi- 
ficatus: 

I. Ad asserta homogenda coniungenda adhibitae in : 

1) copulativag, ati: et (pronuncia tvel^) et, etiam^ neei md 
S) distributivas, uti: au aut, seu seu; atf-aif aut-aat^ smh 
$eu aeufsea, necu-^ei neve-neve, 

8) adversativas^ uti: vero vero^ atqul atqui, ^tfi sed* 

II. Ad asserta heterogenea eoniungenda adhibitae ins 

X) conditionales» ali; si, do bI, si nu^ do nu niai; da fw 
dummodo» 

Z) causales, ali: quo qaoj qaod» qaia; so^ fuaso at« 

3) concessivae, uti: benequo quanquam, mecarqtw quando- 
quidem» do quomu siqnidem; totUy totusi^ pure^ tanie tamen, 

4) conelusivae^ uti: ergo ergo^ dergo igitar» oA ergo sic 
crgo, dequi quare, hinc; pruque quapropter» 

DE IJTTERIEICTIONIBUS. 

Interiectiones exprimunt eum atata aliquo aimul modam et na- 
(aram eiasdem# Abeunt in simplices et compositas et qaidem i0i» 
proprias^ 

Simplices sant praecipae monosjllabae^ uti; hal hel M! ho! 
hu! hiU! haul heil heul hoil houl hiul ^uil hem!\fmivai! st! 
ft varia vocis modulatione omnes animi senaua indicant; oli; 

1) Laetitiam: hiu hiu hki hiul 
«) &i8am; ha hi hal 

8) Dolorem : hau hau haul heu heu heul 

4) Vagitam: hei hei heil vail hoi hoi hoi, 

5) Admirationem:Afii Atft huil 

6) Derisam: hem hem heml ha ha ha! 

7) Laudem; Atf^ Aet/ 

9) OeteaUtionem: /W, 



/ Dd DerifatloM; )8S 

9) npoirtfdatioliaais «te/ M/ 

10) AppeUationem : ol heul - 

11) FcobibitioMtti : hmt Amt . ' 
It) RefponsioDeiii:«'Aeiii/ Aa/ 

18) Silenliiim i sif , ». 

Nomina SabilantiT» et Adleetiva kk Vocativo eaatt;, et Te^ba 
inlmperativomodo» tom Adv^ia Intenectioneo impropriatf effieitint> 
iiti:Z^^Dea«lJ7oift^ Dominet ione Doimne boneDominel eamie 
Beu sanete Dens! amU Mudli da dat ^ene benei eeco eecet m»- 
«a animort 

Oeinde iententlae integraeboc senmi snmtae, nti: aBi^aeu*tu 
iBiIam! pru Deu, pru nome' le hU Beu per. Deum! iufftdu fraie 
Jm fratert fcie^Zlra^ti qttid nudnmt 



D Jff DERIVATIONE. 

Reapectu derivationis, voeabnla sunt aut primitwa aut deri^ 
uia, Priteitiva, qnae efeiam radicalia dicuntar, snnt illa quae nullis 
aliu debent origlnem^ sed per se ipsa edaeta, proprie sabsistnnt, et 
iliis deriyahdis iiiservire po jsant. Derivata afttem vocantnr, quae ab 
iliis oriantur, quorum modifieatnm sensnm •etiam communiter ser- 
viot, uti: eocietate societasv derivatur a eoeiU socius; iriaietia trf- 
«tida^ a irietu tristis ; decimu decimus^ a deee decem ; paefione pa 
itio, a paecere pascere» 

ir O M I ir A SUBSTANTIVA. 

Nomina Substantiva derivantur 

1) ab aliis Substantivis uti : pometu pometum^ a pomu pomus ; 
<7a;»/am2c cervical, a capu caput^ nifi/iVrontff ingentis magnitudi- 
Dis mulier, a miiliere mulier; societlate societas^ a sociu socius; 
ttcinitate vicinitas, a vicinu vicinus ; pertute virtus^ a reru vir etc. 

2) ab Adiectivis, uti: bomtate bonit^s, a bonu bonus ; pau» 
pertate panpertas^ a pauperu pauper; grauitate gravitas, a graue 
gravis; lungitudine longltudo^ a lungu longus; fit»//i7tM&'iie multi- 
tndo, a muUu multus; dulcetia dulcedo, a dulce dulcis; viueiia 
▼ita a tiuu vivus etc. 

3) a Nnmeralibus, uti: unitafe unitas^ ab unu unus; eengu^^ 
fiMe solitudo , a eengulu singulus ; eepOmana septimana^ a eepte 



septem; primatu primatas, a primH pilBiiiaj .I^Mtefe^lfiifilas, a 
irim trini vcl ternl etc, \ > ' ' • ;'i* «^ i 

4) a Pronominibua, nti: ^MyK/^^qiuuilltifs, a. ii^ttoitlEl qnan- 
tna; qualiiale qnalitas, a qualt «fusUia .6tc. - r ..../.:: : ; 

6) a.yerbi8, nti: ft,;a (vLga, Sifuffu (hgiot fprafMXiMpnftndiam, 
9L:ptan^9cu prandfso; notm HQmen^/a iiumtu nqaCQ ; mdore aador» 
a w<fef ando; vi^ir 4pmninni:> a'rejsSii vidaoi «^««ai pltniiiea^ a 
M^ sedeo; eribri^ ^el tifm* cribriini;i)ti; cemu mmf, ^cientia 

I 

itcientia^.a. 0ciu aeio; ^criptura acriptuira* .^ ecrHu acribo; rega» 
Uone rogatio, a rogu ro^o; adjulosHU acyutoriam^ a tu^tu ad- 
jav« ; jmntmeniu jiuramenlam^ a Jupq ymni earcina «arcina, a aar- 
do;/(«fc*tf fabcir.^ 4 /«<'» facio etc*-. . . . . 

6) a Particalia, uti: dimamKa\mXv^mwk'^ a aUme mane; 
adversitate adversitas» ab adversns. 

INOViHA ADIECTIVA* 

Nomina Adiectiva derivantnr : . 

1) a Sabstanlivis nti : eelMtieu silvaticns^ a#6/f>adlva; ««« 
Uero9U mnlierosns^ a mulierox mnlier; meduUariu medullaris, a 
ntitdidia .mfi^vXLzi r^rtewi^nosnsy sokidus, a vertute virtns; diui* 
Hoeu dives» a diueiie divitiacj formosu formosas, a foima fornia ; 
emndu biumidus^ ab um&re bnmor; mortule mortalis^ a ntojr/emors,* 
mnimale^ animalis^ .ab.mtima aniiha; mititare militaris, a mUite mi- 
les; omineseu hnmanus, ab omu homo; caneecu caninus» a caae 
canis; pedestre pe4estri/9,. a pede pes 0(0. 

8) Ab Adiectivia^ nti: albastru (»ubalbus^ ab alhu albus; ne^ 
preciu subni^er, a negru niger; bonisciolu utcunque bonus^ a bomi 
hoDUs ; sanitosu sanas, a sanu sanus; /^a^ciiia paulullus^ a paucu 
pancus; paucineltu pauxillns^ a superiori etc. 

3) A Kumeralibus, nti: primariu prlmarius, a j9rmi# primas; 
denariu denarius; a deni deni; miliiariu milliarius, a miUe luiUe, 
tertianu tertianus^ a tertiu terlius ; sengulare singularisx a sengulu 
sing^ulus; sessagenariu sQxagenarius ^ a sexag'eno; ntecimale deci- 
malis, a decimu; eto- 

43 a Verbis, uti; laudatu laudatus^ a laudu Ui^do ^ auscfJ" 
iatoriu |obcdiens, ab aussuUu obedjo; conveni^u conveniensy a 
eonvpmu convcnio ; fervmte ferveiw», a fervu ferveo ; ima^He ama* 



Terininationes NomlnOni derivatotam Sttbstantivornni. 187 

bilis ab mnu amo ; nobU^ fioUHs, a nascu nosco ; moMe mobilte*, 
a moveo; nuUle nnbUis, a &ubo; mtelUgibUe iiiteUigibilis , ab aff- 
unUfU iloUigo^ docUe docHis a doceo; etc^ 

5) a ParticnliS) uti: imrHuu tardns, a tmrd^ tarde; ,internk 
internns, ab intra intra» eaternu externns ab eatru extra; ttU^ 
mre nlterior, ab Mdtt^n nltra; supeiriore snperior, a eupra snpra; 
Htpremu snpremns, a snpra; uliimu nltimns^ abultra; contrariu 
cootraritts a contra contra; antaniu primiis ab ente aate. 

Terminationes Nominnm derivatorum Sfubstantivornm. 

A, /^l^ derlvata a Terbis^ ex pra^^senti tempore, si^uificant 
reoi abstractam ita comparatam ut Yerba ipsa indicant, nti: fuga 
%a, ccrta certamen, Ufuda lans^ tolia volantas, iitr^ilta tnvidia» 
pkuia pluvia, etd. 

lA, 9l Substantivis indicant qnalitaiem primitivis responden- 
tem, nti: dfofffifritf dominatus, si»fitf<i hnmanitas, porcia immnndities,- 
easatoiia matrimonium, dtiitoria debitum, ofCeinm; imperatoria 
ytlimperatla im^^evlnm ; popittaria pneritia, da&allaria eqnitatns^ 
pegenia etlinicismus. 

Ab Adiettivis orta t breve iiabere soleiit, uti: euperbia sn- 
perbia, miserta miseda, misericordUi misericofdia, coneordia con* 
cordia, discordia discordia, cuetodia custodia^ memovia memona> 
inerlia inertia» famitia familia, terdia viridia, cranibe. 

ETIAy ab Adieclivis, nti: btandei*a blandittes» boneiia boni- 
tai, canuleiia canities, dufcetia dulcedo, grauetia gravedo» ifiUeUa 
vlta^ amicetia amicitia, stutteUa staltilia^ tenereiia teneritas^ juven- 
ttt8, adolescentia^ veleraneiia seuectus, ttisietia trlstitia» formo* 
9ttla formositas^ pulchiitudo ; gtitbinei^a flayu« color^ rerdeiia vi* 
ridis color, ulbetia all>edo, negreHa nigredo, 

ANTIA y ENTIA a Pardciplis praesentibus : potentia po- 
tentia, sdent-a scieiitia> cre(!enl'a fides, sperantla spes^ vmcantia 
vacaul:aj connoscentia cogoitio^ pciMenlla poenitentia» audieniia 
aadientia, essenlla cssenLia, convenieniia couveoientia , differenUa 
differentia, carem'a careutia» votieniia voluntas^ nascenila nativi- 
tas, sententia seutentia» setneniia sementis» umitienlia humililas. 

URA a Supino^ indicanl modum^ quo aliquid fit vel factum 
est, ati: ambiaiu^a ambttlatttra« arsura ustio, baiitura subtemen. 



IdB Analysift ▼erbalis. 

imdahiru blMa, eaeutwa eaeatnNi» eoeiara coetnra, eonmtiuta 
tftttura^ cemmunUak$ra cammQi^o,' de^lahtra rea congetata» /a- 
etura creatura, fertura coctio» frietura assuih^ impumura pnnctio; 
infiatura tumor^ latratura latratio^ legatura tigamentum, iectura 
leolHra» mesura mensura^ morsicatura.mwaua, naiura natura, f^ 
aatura contusio^ rasura rasura, rupiura mptqra» eeriptura scri- 
ptara, epartura fractura, statura statura» strinetura angustiae, «i- 
Matura sibilatiot taUatura scissio^ sectie; torsura torsio, trasura 
tractio» urlatura ululatio. 

ELA a Verbis significatione plerumque abstracta^ nti: iutela 
tutela^ euratela curatela, corruptela corruptela^ querela querehi 
medela medela^ eandela candela* 

ESSA terminatio graeca persona^ foemininam, masculinae, 
nnde deducitur conyenientem indicans, uti: Principessa Principis 
Qxor, judicessa jndicis uxor» ba^onessa baronissa, eamitessa co- 
mitissa^ preitessa astc&rdoiia uxor, generalessa ^eaeraha vxot, do^ 
etoressa doctoris uxor^ pastoressa pastoris uxore^ pecuraressa 
opiUonis uxor, capraressa caprarii uxor^ porcaressa subulci con- 
toralis, raccaressa vaccarii uxor, viteUaressa vitulorum pastoris 
nxof ^ bouaressa bubulci uxor^ cabaUaressa equitis uxor, mola^ 
ressa -molitoris vclox,. leonessa laena^. pauonessa pavo femina, ma- 
ressa sponsa. 

U, lU a Verbis, ex praesenti tempere^ significatione abstractt, 
ttti: portu gestus, danu donnm, sonu sonns» tonu tonus^ cantu 
cantns, /iriiiMfii^ prandium^ studiu sludium, audiu auditus, odiu 
odium^ negotiu negotiom^ gubemiu gubernium, itnperiu imperiumy 
principiu principinm. 

ECIU, ETIU a SnbsUntivis et VeAis, uti: judeciu judi- 
eium, artifeciu artificium, sacrifeciu sacrificium, ospetiu convi- 
vium^ nuiretiu nntritium^ armisteUu armistitium. 

TU, SU, ex Yerborum Supinis : peccatu peccaium^ siaiu sta- 
tus, venatu venatus^ cacatu cacatum, eoiiessu collectio^ vindemiae ; 
eieuatu fermentum^ comprensu tenor, conventu concio^ verbum» 
inteiiessu intellectus, responsu. responsum, successu snccessns» 
seminatu seminatio^ tortu vel torsu netum, uriatu ulutatus, venitu 
provehtus , visu somnium, sessu planities^ coM casns, suffiiu 
spiritu spiritus / sonitu sonitns , tonUu tonitm. 



\ 



Tenniniitiones Nominiiiii derivalornm Sabstantivoram. 189 

TRt/, a VerbU, praeeipne ex ajopiiiia^ nli: mrairu aratriim, 
eultru colter, lusiru luatrom» /if/ni Intron^ /ea^fitheatrum,J9ia#/^ii 
monstram, ioniiru tonitriu 

BRU, BLU, a Verbis, ex praesenti« uti:. criiru (cibtm) 
cribram, cere6ru (crebru) cerebrum» ife/if4rf# <delabrum ^ fabru 
faker, bUMu stabalum^ pocaUu TOGabaium^ /MiMcipabulam (foemin. 

tubla sabula, a suo)^ 

CRU, CLU, a Verbis^ ex-suplno, uti: lucru labov, lauacru 
iayacnim, fulcru fuleram, sepulcru sepalemmy oraclu oraculum^ 
spectaclu spectaculum^ miraclu miraculumf eeclu seculum» perichi 

pericolum. . ' 

MENTU, a Verbis, ex praesenti, uti: Jurameniu joramen- 
tnm, tetiameniu testam^ntum, coperimeniu^ accoperimeniu te^u- 
meQtam, assedBameniu^Bj^oBiiio, cadimeniu casus, casameniu mvL' 
trimonmm^ credimeniu creditum^ /erfiteii^ fermentum , documeniu 
docBmentum, fundameniu fundamentnm, legameniu iigamentum^ 
cdcimneniu, incaldameniu calceamentum , draccameniu, im^brac^ 
cmeniu femorum vestitus; vesHmeniu, invesiimeniu vestimentum, 
tMtnmeniu instrumentum , pauimentu pavimentom^ terra; perga-* 
miu pergamena charta. • 

ETU, a Substantivis arbores signlficantibus, indicant earum* 
(iemrilvamy ati: pomeiu pometum, /?rtfiie/^ prunetum» nuceiu nu- 
cetam , fagehi fagorum silva , salceiu salicum silva , spinetu 

spinetum^ dumeiu dumetum. / ^ 

ATU, munus indicantia, uti: magesiraiu magistratus, eonsi^ 
/o/tf consulatus j» iribtmaiu tribunatus, i/oc/ora/ti doctoratus^ dt^ 

rectoratu directoratus; 

i' 

iS> a Verbis, ex praesenti desumpta, pi^aecipue concretaf.uti: 
%e lex^ rege rex, judice ixkdex, indice index, cusiode custos» 
^e dox, serpe serpens, pace pax» 

ME, a Verbis, est tantum abbreviatio terminationis meniu^ 
Qti: nome nomen^ lume lumen, culme t^ulmeo^ essame ci^amenK 
carme carmen^ crime crimen^ seme semeuj flume flumen, regime 

fegimen. 

Dljm, GINE, SINE, a Nominibus el Verbts, uti: margine 
^^io^ origme origo , inkigine imago , fuUgine fuUgat ruUgine^ 



190 ' Anaiysis Terb^llg. 

ruffina rnbigo^ repgine vhrgo, veriiffine vertigo^ o.^dine orio, gran^ 
dme grsmdo, cupidine Cqj^o, roeiHe- piidor. 

ITUDINE, ab Adie^tivis^ abstracta, praecipne qnantitatem 
indfcantia, ntis nUilHhidine multifndo^ A«t Uudire Inngitndo, laU^ 
foilliftf latitndo, larffihtdme 9Lm^\\toAo , groesiiudine CTAa& es» Ana« 
loga: awrifudine asperitra» acrUudme aeritndo, cruditudine eni- 
ditas, nmcritudine macies. 

TATE, TUTE, aNominibns, abi^tracta, uti: eocietate socie- 
taSf retiMe veritaSi Saniiale. bonitas» ciuiiaie civitas» curiosiiaie 
ouriosjfas, direciate jnaiilitL, feliciiaie MiciiSia, ^rauUale gravitas, 
leuiiaie loitas, rariiaie raritas^ sitniiaie sanitas^ secui-Ufiie seca- 
ritas , sUanleiaie peregrinilas , pauperfale paupertas, vCc'niiaie yi- 
cinitas, facuiiaie facultas^ veriuie \lrlusjp servl^uie servitus^ juuen^ 
taie juventus* 

ONE, antiqna olassica derivfitione ^et si^ificatione diversa, 
nti:. carbone carbo, iUione titio, sapone v. saponu sapo> pauone 
vel pauonu pavo, calcione v. calcionu calceus, cotbnrnus« JVon bnc 
pertinet pepone pepo, 

ONE, aug^mentativa, a' Nominibusy quomm nunc adiectiva 
forma oniu magis est in usu, uti: cabaUone vel cabaUoniu in^g^^^ 
equus« caldarone ve} caidaroniu majnnm abenum^ mutierone vel 
muUeroniu ingens mulierj, caione v. caioniu felis mas« capiione 
V. capiioniu capito, nasone v, nasoniu naso, furcone v. furconiu 
magna furea» sapone v. saponiu ligo, sufflone v« suffloniu ciniflo^ 
folis, plouone \, plouoniu imber. 

lONE, TIQNE, SIONE, k Verbis , et quidem posteripra ex 
snpinis, indicant activitatem ipsam, uti: deseriatione des^rtatio, 
vanitas, auscultaiione obedientia. occasione v* casione kOCC^mo, 
eommunione communio, retiffione religio , intetleetione intellectio» 
supersiitione superstitio, rogaiione rogatio, nntione natio, ratione 
TSLiio, siaUone statio, lectione lectio, plecaHone demissio, pasiione 
pastio, libertatione condonatio, interrogatione interrogatio, inqui^ 
naUone, spurcatione inquinatio; peritione exitium, stricdtione de- 
aXTVLt\io, ossiccaHone OTLaiot^Xio, legioneltgio, oraHone OThXw, mo^ 
Hone motio. 

RE, Infinitlvus Verborum Snbiltantivum factus^ indicant pa- 
riler activitatem, nti i.poriare gestio, amblare ambulatio» potere 



Terjninatione& tam SiitMtiiiltivis ^ani ilidibctlvis eommnnes. IM 

potetfa»^ sedtre sessio; imBeefe ni^thm tCre$0ere inerenientnm, 
ienHre sen«io> palire' |ASBil>; 

ORE\) ; a Vel^bis ex i^raecenti , abatracta « atatnm ab externis 
eausis Jeterakinatiim in^ieantia, Mi: ^udofre mSlMy dudcere A^kt^r p 
alki*e albor, umore amor^ Umere tXmoty puiore pntor^ odore odory 
««(.'O/-^ mncor, recore refri^erinm, eapore aapor, hmgore langnor, 
iolore^oXw, onore homr^ ««ntMir^ aomnolentia^ fmore hnmoTt 
tepOiB vapor, (Non buo percinmit : mrborO' ai-bor , lepore l^8«> 

TOHff^ SORE, a Verbia, ex snpinb antiquo» conereta, >per^ 
sonas agentea indicantlaj qno^nm nnnc fonna adiectiya oriu- eoriu 
maigia in uin eai, uti^: caniore vel emniariu cantor^ pieiore vei 
^M/tfW^ pictor^ creditore yrel erediioriu ^CTediXor , euraiore vel cic* 
f«A7riff cnraior, ociore if\\meioriu aclor> impermiore vel imperu^- 
toriu vel impermtu imperator^ eenmiore vel «MMiloirfifaenator^-m-. 
Are vel audiioriu auditor^ ecrlptore vel epriploriu acriptor» pro- 
fmsore vel profeseoriu profeaaor» dociore v. docioriu doetor> iS* 
re(;/6r0 v« direcioriu director^ ceneore v. ceneoriu censor, muiore 
y.ottloriu aactor, pasiore v. /9i/«/orftf pastor, venmiore v« fmo- 
iontt venator. 

TRWE, forma foeminina masculinorum in /or^^ pro qua nune 
frequentjus adhibetur adlectiva ioria vel graeca toresem, uti: ifli^ 
peratrice v. impermiessa imperatrix, peccatrice v. peccmiorim v. 
peecaiosm peccatrix^ ostettice obstetrix, mctriee actrix, cmnimtrice 
eantatiix, smltmirice saltalrix^ meretrice meretrix^ nuirice nutrix^ 
Beairice Beatrix. 

Terihinationes tam Sobstantivifl quam Adiectivis 

communes. 
ICU, ICA, * 

o) SuVstantiva a Nominibus, indicant qnalitatem eius^ quod 
in radicer nunciatui', longa pcnultima^ uti : lumbricu lurabricus, um^ 
Micu umblHcus, lenticu ctitoris, iiteiMfo'i;tf mendici^s^ <i!ffifi?tiamicus^ 
foftnica formica, loricm lorica, re^ca vesica, lecHcm leciic^,' urHcm 
Qrtica; brevi penultima^ uti: caii/fVff canticum^ /7«rMc.if per»icus, 
icfiftVf» involucrum» faacia^5./wrf!f<?ufru«tum,..pc/|0^icf#fem«rale, mm^ 
nicm m^ica, pedicm pediea, ,nmsic0 musica» dominicm dominiea^ 
medica me^> puUiom pulb^ ftAricm fabrica, imseHcm basiUca, 
t«mplum.. .... 



190 . . itii»i)y«is.ver)tUi««. 

i) Adtocllvli : luMem vel ImMihrm )fibrlcas> pMicu ftubli* 
cus* intenebricu vei inieneiricosu teiie)Hrica«, ruedcu msticiis^ 
domeeUeu domeBlicii^^ eeh^ticu BibfBticnBy aquaHcu aquaticoB^ lu^ 
iMff«f» lnDaticas» ertaiicu erraticua^ eurdaHcU «urdaltter^ ktdemoF^ 
nmHcu dcxter^ eeraUcu^vneigjAwJ^, firimat^eraUcu ytrnns, ibernatieu 
hibemua^ auiemnaHcH ^iJAvam^i^SBeanginaticu saDguinoientuaj pre* 
««lim: proaaicusj.tam origiue.graeca; /H2«/i^ poeticus> dranuna^ 
Hcu draiftmaticus, ere/itffi^liaereticttSy «^/^iy^ii elericus^;Rraciii'ctf pra- 
eticus^ ieareHcu tbeoreticnsy dogmaHcu dogmaticus, ergamcu or- 
ganicus« 4 nationibus: germamcu germanicus^ Romanicu romani- 
cus, brOannicu bcitannicusr afigiicu.Bng]icu&, francicu frm^euB^ 
epanictt hispanieus^ daeicu dadcus^ iiiit^artcti ungaricus» iurcieu 
turcicua^ riiffM'tfii ^ruaaicus ; quae etiam per eeeu efferri solent^ uti: 
germaneeeUf romaneeeu, franeeeeUy angleeeu, ungareeeu. 

Yltioaa sunt ex utraque termlnaifone conilata , uti: angliceicu, 
wpmicescu, arabieescuy orJBianieescu', §ranmaHceseu. 

ELLU, ELLAy 

ii^-l^ubstantiva diminutiya^ a Nominibus uti: cateUu eatulns» 
eaieUa catula^ porcellu porcellus, porcella porcella, agnelfu agoel- 
lus^ aghella agnella, cancellu cancellus^ clavicula^ /ra/6//ii fratel- 
lus, misellu misellus^ mii^elia misella. eugarellu agnus lactens^ 

V . • • • • • 

eugellu panaritium^ eurcellu surculus, /7eif{ic«//ii ' crataegus » oxya- 
cantba, etiam uredo in pedibus^ iaUateliu turunda^ eaponellu sapo, 
penmcellu pennicelius^ anneliu anulus^ cacatellu stercua minutani; 
buccatelia offula^ cacarella diarrhoea, caliicelia semitsi, corella 
coriumv ciuitateiia oppidum, furcelia furcilla^ jocareila^ crepoHdia, 
particeiia particiila» petriceila calculus^ rondinelia hirundo, tur-^ 
tureiia turtur^' venetiiia cyanus^ vergelia virgula* 

o/'Adiectiva: formoeeliu bellusj| paucineiiu pauxillus. 

ILLUy Il£a, ULLU, ULLX: popiiiu pili>iUus/infan«, 
fio/M/^a pupilla^ pauciiia pauxillum» meduiia medulla, caeeiuiia vel 
caeeiola cassis. Adiectiva: eafidiu satullus, tranguiiiu trauquiUos. 

OLUy OLAy et quidem longa praultima, : 

dy Substantiva^ uti: fofitioiu iitfafntulus^ jliveiiis> peHolu pe* 

tielus^ popoiu populusi <ra;7rt(^/^ capreoIus> raflrfo/n oaseolos^ 

«^hmIii agnus himuc^^^tfj^^o/na^^tia liima.^ feHoin £atfdculas cana* 

bis^ urcioiu urceolus^ periedolu pirola rotundifolia , pulHeciolu 



Terminationes fam Sttbatantivia quam Adiectivis commtmea. l^ 

paUiu» domMseiolu diomicellas^ ealUseiola gemlta^ earfdsciola 
earunciila, funisdola foniaaltts^ fl^Uhiiiti^la froiidicala^ pennisciola 

plQmnla. 

6^ Adiectiva: Bonisciolu tttcilnqtte boniis, aerisciolu snbaci- 
das, marisciolu mainscultta» micusciolu minttscalas, laHseiolu la- 
tiQftculas» grauiseiolu graviascaltts, leuiseioh* levitiscttltts. 

VLtf, ULA , forma qttidem dimintttiva» ast significatione raro : 

a) Sttbstantiva, nti: maseulu mascalus (sas), mucuki ger* 
meD| hucculu laetus, s€mbulu nncietts, glandula glandula, lingula 
\\^, seandula scandala» seorbula caverna in trttnco^ stergula 
miiDtile^ manestergula Sttdarium^ batejoeula ladibriam, vergula vir- 
^; metula iscopa; ^ 

i) Adlectiva: turbulu tarbalenttts^ sengulu singttlui. 

BLU, BLA, PLU, PLA, CLU, CLA, GLU, GLA, lan- 
tnm contracta per expttnctionem vocalis u, utl: sablu sabulttm^ 
9uhh subula^ fabla fabula^ tabla tabula^ poplu popultts, auunclu 
aTuncttlus, manunclu manubrittm^ genunelu genicttlttm» renunelu 
ren, peduclu pedicttltts» muselu mascttltts^ trunclu trttntttltts , cau^^ 
Uclu eaalis, aurecla axLria, parecla par» radiela raphantts^ anglu 
ugolas, ungla ungttis, eingla cingttlas, tegla tegttla^ 

ANU, ANAj concreta a Nominibas^ uti: Romanu romantts^ 
poffanu paganas^ veteranu senex, montanu montanas , selvanu sil- 
vanasy campanu campestris^ terranu agricola^ fontana fons, pa- 
tenS) septimana septimana , auettana avellana nox* . 

Nomina proprla familiarttm^ uti: Julianu JuIianttS^ Jouianu 
JoTianus^ ilfarctanfi Marciantts, Traianu Traianns, Aurelianu An» 
relianus^ 0<;/ama}iti Octavianns, Valentinianu Valentinianus , «/w/^ 
niamt Justinianas. 

Nomlna poptiloram, ati: Germanu Germanns^ Africanu Afri-» 
canos, Ciganu Cingantts^ Judanu Jttdaetts^ Sicitianu Slciliantts, 
^eneHanu, Austrianu, Ulpianu, Clusianu, Aibanu ^ ^ Parisianu 
etc. Distingttenda snnt: Ungarianu, Dadanu, Tradanu, TtalianUp 
RMianu, Persianu, Indianu, ab Ungaru, DacUy Trace, Italu, 
Kussu^ Persa^ Indu; nam haec indicant ipsos indlgenas^ adejoqne 
eoram nationem» illa autem incolas dontaxat einsdem regionis« 

13 



19i . Analysia 'VerbaUs. 

Nomina propria animaUum domesticorom» praecipue vaccanun^ 
quae a diebus, quibus natae aunt^ desumuntur, uti: luniana, mar" 
HanOy tnercuriana, jouiana^ veneriana, sambatana. 

Ab Ordinallbus formata indicant classem vel legionem, uti, 
primanu primanus, secundanu secundanus, tertianu* idTiisms, 
guartanu quartanus^ guintanu quintanus^ sestanu sextanus, sep&^ 
manu septimanus^ octauanu octavanus^ nonanu noiianus^ deci- 
manu decimanus etc. 

ENU, ENA, ttti : Armenu Armeuu^ Nicenu Nicenus , Per-* 
gamenu pergamenus, venenu venenum, murena muraena^ auem 
avena^ catena catena» terrena, arena arena ; Adiectiva : serenu se- 
renus^ amenu amoenus^ plenu plenus. 

INU, INA, uti: ticinu vicinus, ricina vicina, patrinu patri- 
nus, patrina patrina, /Uinu filius baptism. filina filia baptismalis, 
ciuitatinu vel ciuitatianu civis^ cascioiinu caseolus^ galUna gal- 
lina» aivina apis^ capitina cranium, gradina hortus^ radicina rar 
Aix, medicina medicina^ resina resina, officina offlcina^ farma fa- 
rina^ brevi penultima: frassinu faxinus, carpinu carpinus, am<h 
iinu agnus annotinus, sarcina sarcina> braccina braccarum cingu- 
lus, buccina buccina. 

Adiectiva : paucinu pauxillus , marinu marinus ^ geminu ge- 
minus; gaibinu flavus» 

• ONU, ONA, uti: pa/roriu patronus, patrona patrona» «m- 
frona matrona, coionu eolonus^ grassonu nefrens delicus^ annom 
Annona', mentiona mendacium* 

Nominapearum: BeUona, Pomena, Latona, JUeliona, Epo- 
na, ast Junone. 

UNU, UNAy uti : tribunu tribunus, fortuna fortuna, lacum 
lacuna, et Neptunu IVeptunus. 

ANIUy ANIA, nti: capitaniu cervical^ eaicaniu calcaneam» 
eampania campania. 

, Adiectiva: antaniu j^rimua ^^ straniu extraneus» peregrinus* 

ONIU, ONIA, uti: strigoniu magus, strigonia striga, cur 
lmti».'cydonius» euionia cydonium, et Nomen Antoniu Antonius» 

Huc. pertinent omnes fbrmae adiectivae ex au^mentativa one de- 
ductae uti: tfasoiUu magjia domus vel casonia; non huc refemntur desi- 
nentia in moniu vel monia uti: matrimoniu, jfatrimoniu, tkercimoniu, testf 
moniu, vadimoniUf ceremonia^ guerimonia^ parsimonia etc. 



iTerminatioiies iam SubsUHtivis ijfuam AdiectiTis communes. 195 

ARIU, ARiAy a Nominibus^ concreta pi^aecipue opifices si- 
gnificantia, uti: aurariu faber aurarius, argentariu argentarias, 
cMarnriu aerarius falier, ferrUriu ferrarfus, plumharvu plumba- 
riiis> maeeUuriu lanio^ meeafiu arcularius, molariu itiolitor, pel-" 
hriu feerdo^ rotariu rotarius^ sapanariu saponarius^ funariu re- 
stiarins^ graSnariu bortulanHSy legnariu lig^narius, ollariu figulas ; 
pastores: bouariu bubulcus^ eaprariu caprarius^ pecurariu opilio^ 
porcariu subulcus^ vaccariu vaccarius^ viteUariu vitulorum pastor, 
arietariu arietum pastor, gaUinuriu gallinarum custos; tum diver- 
m res inanimatas, uti : granariu granarium» eellariu cellarium vel 
conclave^ caldaria ahenum. 

EsL ordinalibus formata» uti: fMriinariu (irimarinis, eecundariu 
secundarius , ^uartanu quartarius^ eestariu «extarius etc. 

£x distributivis > uti: binariu binarius, trinatiu vel ternariu 
ternarius, i/«i9ar»ff denarius, centenariu centenarius > nUUenariumWr 
lenariivi » et guantariu statera, huc referiiritur ; tum aetatem indlcantia^ 
luadragenariu,' guinquagenariu, eeseagenariu/ eeptagenariu^ oatO" 
genariu, nonagenariu* • 

ORIU, ORIAy sunt derivata, formd adiectivai a Substantivis 
in ore, uti: callatoriu viator^ eaUatoria viatrix>^ bebitoriu potator^ 
MUoria potatrix, aratoriu 9LTaior,d^bitoriu debitor^ debitoria de- 
hitrix, veglatoriu Tigilator, adjuioriu adjutorium^ eoctoriu fornax^ 
prensoria carcer, seditoria domus nentium^ servatoria dies festus, 
lucraioria dies profestus i tmscitoria genitrix > frangitoria frangi-' 
bulam^ stergitoria mantile^ amblatoria foriea« 

Adiectiva pariter inde derivata > a secunda vero et tertia coit- 
iugatione raro ex supino, sed saepissime in itoriuy uti: auscutta- 
toriu obediens^ apprenditoriu exeitans» deicantatoriu excantatis, 
jocaiotiu ludenSi latratoriu latrans^ mancatoriu vorans^ perditoriu 
perdens^ predatoriu praedator, tacitoriu taciturnus^ orditoriu or- 
diens^ venitoriu veniens^ futurus etc^ 

ASTRU, ;4iSTH-4 ^ a NoUiiriibus, iii maluhi sensdni convcjr- 
tentiaj uti : filiastru privignus^ filiastra privigna, fratellastrU frater 
non germanos, sorellastra soror non germana> poetastru malus 
^ol&isL^ piciorastru malus ^chorjpopastru miaeT sacerdos* 

Adiectiva: albastru albidus^ negrastru nigricans, verdastru 

snbviridis^ gaibinastru subflavus. 

13* 



196 Anaiysis verbalU. 

VTlUf VTIA, diminativa: neuHu acnlens, e^rruHu cnrrns 
furyvLa, fratu&u fraterculus^ /octt/itf igniculus^ porcuHu porcnluis^ 
iatuHu paterculus, casuiia domua parva^ caldaruHaahennm^SLrmoij 
furcuHa furcilla, frundiutia frons parva, cepuHa cepa parva; hac 
ratione etiam Nomina propria imminui posaunt^ uti: PetruHu par- 
vus Petrusy Annutia Anna parva, MariuHa parva Maria. 

Adiectiva: nUcuHu parvulus» grossuHu utcunque crassus, foit- 
guHu ulcunque longusi lahUiu utcunque btus. 

ALE, a Nominibus^ pro quilnis^nunc propter pronunciatiooifl 
afiPinitatem frequentius etiam are vel ariu adhiberi solet^ uti: dn 
gitale digitale, frigale veru^ frontale frontispicium, focale focoiS; 
pugnaie pugio, ^eeale secale^ animale animal^ vegetale vegetabile; 
mmerale minerale, apinale spina dorsi, draciale ancile. 

Adiectiva: glaciale glacialis^ regale regalis, mortale morta- 
lis, pastoraie pastoralis> naturale naturalis^ raHonale rationalifl, 
moraie moralis, iegale legalis,' frugaie frugalis» naHonaie natio- 
nalis^ capitaie capitalis^ finaie finalis. 

AREf quae propter affinitatem etiam per ariu efferuntnr; in- 
dicant genus vel proprietatem quandam a radice dependentem, uti: 
miiitare vel mUUariu militaris^ famiHare yfe\ famiUaria familiaris, 
consuiare oonsularis^ saiutare salutaris^ senguiare singularis, seo^ 
lare scholaris^ popuiare popularis* 

ESXy a Nominibus propriis quorundam populorum et civiU- 

tum; indicant incolas^ uti: Viennese Yieunensis, Veronese Yero' 

-nensis, Parmese Parmensis, Genuese Grcnuensis, Senese Senen- 

sis, Leeneae Lugdunensis, Angiese Anglus» Francese Francus, 

Oiiandese Hollandus. 

ANTE, EifTE^ INTE, Participia praesentis temporis, uti: 
parente parens, amante amans, eiegante elegans, serpente stV' 
pens» sapiente sapiens, docente docens, /ertente fervens, potente 
potens, impotente impotens^ florente florens, recente recens, fWF* 
irinte nutriens; solet etiam frequenter syllaba nte omitti, uti: 
serpe, rece etc. 

TUj 8U, ATU, ETU, OTUy ITU, UTU, Participia prae- 
terti temporis, uti: intellectu intelligens, prudens^ directu rectusi 
justus, spa/^tu fractus, ruptu ruptus, sanctu sanctus, franctu fra- 
ctus, strinctu strictus^ arsu ustus, iorsu torsus, armatu armatu» 



Terminationes Adiectiyis propriae. 197 

juriAt jaratas, plecaiu sQbmfssna, ossieahi dccQs , eompleki com- 
^ldinB, feUcU^ felix, unUUiu Immilis^^ eanutu cafms, minuiu mi- 
natoii iatuiu percnasus. 

Terminationes Adiectivis propriae. 

IVV^ uti: bebiHuu ebriosus, tardiuu tardus» /l^^/ifffi festivus, 
natim nativus^ datiuu dativus^ temporiuu tempestivus, aldiuu, al» 
hmuu albescens^ galbimuu subflavus, verdiuu Tirescens. 

OSU, a Nominibus, indicant indolem vel plenitudinem rei 
eaivsdam, agAatosu, aquosu aquosus, aurosu aurosus^ argentosu 
argentosus^ baselicosu solerter frequeutans templum^ bebitiosu 
eliriosus, carnosu carnosus^ credenHosu fidelis, conveniosu con- 
Teninsj diuitiosu dives, fioccosu floccosus, pilosus, formosu formo* 
m^ fumosu fumosus, gustosu gnstosus sapidus, mentionosu men* 
dax, morbosu morbosus^ potentiosu potens, radicinosu multis ra- 
dlcibus praeditus, sanginosu sanguineus, sanitosu sanus^ setiosu 
sitieofl^ spauiosu pavidus^ spinosu spinosus, squamosu sqnamosus, 
itricatosu destruens^ fim^ro^ti' umbroisus ^ uhsorosu pinguis^ ver-^ 
<2i0«« virescensy venenosu venenosus > • r^rnfmo^fi verminosus, ri- 
wm vinosus, vertosu virtuosus^ firmus« 

IDV, uti : mucidu Aiucidus> limpidu limpidus , lAcidu lucidus, 
ii^u liquidus, languidu languidus, morbidu morbidus^ neHdu ni- 
tidus^ rancidu rancidus> solidu solidus^ vescidu viscidus. — • Oon- 
tracta sunt : caldu calidus. crudu crudus^ ve^de viridis« 

ARlTf ERU, ORUf URU, indicant proprietatem intensivam: 
Qti: amaru amarus, auaru avarus^ seueru severus, austeru au- 
8terns, ieneru tener, juvenis^ pauperu pauper, sonoru sonorus, 
canoru canorus, maturu maturus» Quo etiam: superu superus, in^ 
ftru inferns, esteru exterus, referuntur,- 

ERNU, URNU, uti : fraternu fraternus^ paternu paternus , 
mternu maternus^^ internu intemus , esternu externus, supernu 
supernus^ infernu infernus^ «oir/ffriifi nocturnus , diurnu diurnus, 
tacitumu taciturnus^ Saiurnu HsXxxvnxLS, MaiUiurna Manturna. ^ 

ENTU, LENTUy indicant copiam, uti: cruentu vel cruntu 
craentus^ violentu .violentus, somnoleniu somnelentus, opulentu 
opulentus. 



/ 



198 > Analysis verbalis. 

UNDUs BUNDU, CUNDU, uti: roHiniuToVsmAns, orlundu 
oriunduA^ vagabunda vagabundus, famebundu famelicus» moribandu 
moribundusy facundu facundns» verecundu vereonndas^ fecundu 
foecunduSy iracundu iracundus. 

ILE: supHle suptllis» ciuile civilis^ gentile gentilis^ ostih 
hostilis^ Aprile Aprilis. 

ABILE^ EBILE, OBILE, IBILE. UBILE^ ILE, a Ver- 

bis^ praesertim ex praeseiiti^r facultatem vel aptitudinem quamdam in- 
dicantia^ uti: amabile amabilis^ laudabile laudabilis^ stabile stabi- 
lis, probabile probabilis, mirabile mirabilis, flebile flebilis, deiebiie 
delebilis^ nobile nobilis, mobile mobilis, possibile possibilis^ sen^ 
sibile sensibilis^ terribile terribilis^ orribile borribilis, volubile vo- 
lubilis, solubiie solubilis, docil^ docilis» agile agilis;^ facile facilis^ 
/4?r/i7e fertilis^ uHte utilis* 

BBU^ BREf CRUf CRE, aVerbis praesertim, ^iii/salubre 
vel salubru salubris, lugubre lugubrisj, ludicru ludicer, mediocre 
vel mediocru mediocris. 

ACE, a Ve^bis ex praesenti^ u^: fugace fugax, sugace sa- 
geus, audace audaxj. cap^ce capax^ mordace mordsix ^Jsnace te- 
naxj, rapace rapax. 

ESTU, ESTE, a Nominibus, habitum indicantia^ Aiti: anestu 
hqnestusx mo^sstu fuodestus, funestu funestus « seelestu scelesttts , 
celeste yel celest^ coele^tis* 

ESTRU, ESTRE, uti : sehesfru silvester, terrestre vel /r«- 
•*estru terrestris^ pedestre vel p^destru pedestris, campestre vel 
fiampestru campestris. Huc pertinent* 8ubstantiva: capestru, capi- 
strum, fito^^tf/rf^ magister, i»inef /rif minister» 

ESCU, a Nomintbus , uti : canescu caninus , ferescu lerinus 
brutalis, ominescu humanus, dominescu dominalis^ tum a Nationi- 
bus. derivata, uti: francescu francicus^ anglescu anglicus, ronuir 
neseu pomanicus> turcescu turcicus,* russescu russicus. 

Cave a dupiicibus, uti: organiceseuy vel plane trtpIicil>uB uti: norma* 
liceacu, pro organicu, normale. 

ORE, antiqui comparativi gradus, uti: superiore superior, 
inferiore inferior, interiore interior^ esteriore exterior, ^iteriore 



Verba derivaliiv 109 

citerior, tdteriare uUtrior, anteriore anterior, poeteriare posteHor, 
mm(fire maior, nUnore miiior, 

IMU, ISSIJUD',) EMU, antiqui superlativi, uti : tnassimu ma« 
ximas, mimmu minimus, intimu intimus^ infimu infimus^ ultimu 
ultimus; tum: «t^/ireiiif^ supremus, ^«/r«f/ii< extremus^ pdstremu 
postremus, summu summus; carissimu carissimus^ clarissimu cla- 
rissimus. illustrissimu illustrissimus . eccellentissimu excellentis- 
simns^ et ordinalia dominicas indicantia, vl\\\ trigesima tri^esima, 
(jttadragesima quadr^gesima^ quinquagesima quinquagesima » seS" 
iogmma sexagesima, septuagesima septuagesima 5 a Substantivis 
orU; mariHmu maritimus, legitimu legitimys, flnitimu fihilimus. 



V £ R B A. 



I 
Verba derivantur : 



1» a Substantivis, praecipue adnexis Praepositionibus , uti: 

frmre vel in/renare frenare, a frenu frenum; carminare vet 

«carmtnare-carminare, vellicare, a carme carmen; adaquare h^9L.^ 

quare, ab aqua aqua^/ itoiiitiiiir^ nominare^. a nome nom.en^ culmi» 

nare culminare ^ a culme culmen ; luminare luminare , a lume lu- 

men; dominare dominari, a dominu dominus; judicare judicare, ^ 

judice judex 5 scottare extollere , a cotlu collum , infehrare dolore 

perceilere, a fehre febris, inferrare ferrare, a ferru ferruiii, in^ 

formosetiare pulcbrum reddere, a formosetia pulchritudo; imhra^ 

ciare amplecti^ a hraciu brachium ; imhraccare induere, a hracca 

l)raccft; mcaiciare calciare, a calciu calceus; inserare vespera- 

scere, a sera vespera; innoctare peruoctare, a node^ nox, usso^ 

f^re uxorem ducere, ab ussore uxorj maritare nubere, a maritu^ 

inaritas ; pulicare puliccs quaerere ; a puUce pulex $ peduclmre pe- 

diculos quaerare^ a peduclu pediculus ; rossinare erubescere, a ros"^ 

9ine rabor^ fermentare fermentare, sl fermentu fermentum^rtc/f- 

Welaedere, a f?tc^iiiia laesio ; ^tij^^tf^titr^ suffocare, a ^i«^'<iguttur. 

8« ab Adiectivis, uti: athire dealbare, ab athu albus; acrire 
acidum reddere, ab acru acer^ immottiare moIKre, a nto/^/e mollis 
inviuare reviviscere^ a viuu vivus 5 intristare contrrsf ari , ^ a tristu 
tnstis; inferventare fervescere^ a /eri76it/(0 fervens^ indurare in- 
durare, misereri, a dur^ dsigmy.indegnare indignari, ineitare, a 



SOO Analysifl Verbi^lifl. 

degnu dignufl ; inair^niare pereg^rinari, a strmniu extranenfl ; crHr 
care caecutire^ ab arbu caecufl; rapidire praecipitare, a rapidu 
rapidus; insanitoaiare convalescere^ a aanUoeu flanus; ingroseiare 
impregnare, a grosau crassufl, 

3* a Numeralibus, uti: unire unire^ ab unu unus; secundare 
secundare, a secundu secundufl; decimare decimare, a decimu 
decimi^s. 

4. a Verbis, uti: indirectare inviare. a dirigere diri^ere; 
cantare , a canere; morsicare mordere, a mordere; versare fon- 

dere^ a vertere; salutare salutare^ osculari, n salvere; capitare 

tt. ... 

accipere, a. capere. 

5. aParticulis, uti: manicare summo mane movere^ a mane; 
negare nega^e, a neci nec; intrare intrare^ ab intru intro; supc' 
rare superare, a supra supra; amdlare ambulare, ab ambL 

Terminationes Verborum. 

^uni Verba derivata tantum ad primam et quartam conitig^a- 
tionem pertineant^ patet tantum ,hhB particularea babere termiDa- 
tipnes^ et quidem: 

ICARE, a Nomibibus et Verbis, uti: ferricare ferro obdu- 
cere^ incarricare onerare currum, incahalUcare adscendere equam, 
ingrauicare impregnare, cdllicare decumbere, quericare vel guer-* 
care qnaerere^ inquirere, sorbicare sorbillare, mesHcare miscerei 
mprsicare vel mosicare mordere, missicare movere, adurmicare 
sagire. 

ILARE, uti: secUare aicilire> meterei.ra^tfar^ ▼fl^c^i*^ 

Ulare jubilare» 

• • • 

ULAHE,. uii: tremulare tremere, usturale ustulare^ huceW' 
lare gaudere^ spendulare fluspendere, scutulare ezcutere^ turbu^ 
lare turbare, ventulare ventilare. ^ 

TABE, SARE, ATARE, ITARE, UTARE frequenfatiTa, 
uti: cantare cantare, arrectare indicare^ versare fundere, caca- 
tare frequenter cacare^ parsitare parcere^ dormitare dormitare^ 
fi7i^e&t/ar« inebriare, guercitare quaerere, investigare; vagitareYSL- 
gire, sternutare sternutare, salutare oscuiari« 

TIARE , uti: inseienUare ootum facere, ineredeniiare coofi* 
dere^ inaltiare extoliere^ imformosetiarc pulchram reddere. 



Particulae derivatae. 801 

I8ARE, atf: prganUare organifiare^ germanisar^ germa- 

nisare* 

Deinde mnlta alia aNomiiiibas deriyata, qaae praesentem per- 
sonam in eHu formant, in infinitivo vero nullam pecoliarem termi» 
nationem babent^ uti : departare, prima persona departediu amoveo ; 
sirinctarey etrinctediu atringo^ suptiliare, euptitiediu anbtilem fa- 
cio, etc. 

Tum quartae coniugationis deainentia in ire, et praesena tem- 
pusin escu formantia, uti: impartire imparteacuimi^eviioT, immul^ 
kt^ immuUescu maltiplico^ imdlandire, imblandescu cicuro^ ir^ 
fimre, irrossescu rubefacio; lungire, lungescu prolongo etc* 

Cavendum a desinentibus in ueatu et mag^is adbue in atueicu, quae 
vitiofia sunt; imo etiam terminatlone escu admodum caute utendum. 

P A R T I C U L A £. 

Particolae sunt in genere primitivae, quapropter de earum de- 
riyatione tantum, quod Adverbia attipet, aermo esse potest, nam 
nisi horum quaedam aliunde emanant. De bis autem sequentia tenenda : 

1. Adverbia ab Adiectivis in u desinentibus orta^ eodem modo 
de«inunt, quo borum genus masculinum^ ast nullam ulteriorem va- 
rMtionem admittunt^ terminanturve ordinarie in latino in ffmvel o, 
iiti: quantu quantum» multu multum vel multo, paucinu parum, 
raru raro^ desu dense, formosu pulcbre, hucculosu libenter» caldu 
calide, reu male, desatuUu satis, addeveratu revera» 

Seqnentia vero Adverbia transeunt in e, uti: bene bene» 
iMde male, subite subito, rapide repente^ peculiare peculiariter » 
nUramente aliter, alio modo. 

Tum Adiectiva desinentia in icu vel escu uti: publice pliblice, 
poetice poetice, romanice vel romanesce romanice^ grece vel ^re- 
cesce graece , franctce vel francesce francice, turcice vel turcesce 
turcice, russice vel russesce russice , barbarice vel barbaresce bar- 
i)arice, feresce brutaliter, dominesce domihaliter. 

2. Adiectiva in e desinentia, immota adverbialem sensnm ad- 
mittuiit, uti: forte fortiter valde, /«fice felidter, duke dulciter, 
wUe molliter, subtUe subtiliter. 



\ 



Analysis verbalis. 

3' A Verborum partieipiis orta pariter immota manent» uti: 
fertente fervenfer, eapiente sapienter, directu recte, curaiu vel 
puratu pure; ndnuiu minutim^ umUUu humiliter* 

Gerundia alloquin. per se sunt adverbia, uti: currendu cur- 
rendo^ qito> eadendu cadendo, praecipitanter» passandu transeondo. 

4. Praepositiones absque casu IVominum Adverbia fiunt> uti: 
inante antrorsum, inderetru retrorsum^ susu sursum^ diosu deor- 
sum versus^ inintru intus, afora extus, inquaee horsum, inquoUo 
iilorsum, desupra supra, desuptu subtus. 



D K COMPOSITIO iV «♦ 

Respectu Compositionis vocabula sunt aut simplicia aut com-' 
posita; Simplicia vo^cai^tur^ ^uae una solummodo radice consistunt; 
composita vero» quae e duabus vel etiam pluribus primitivis vel de- 
rlvatis couflantur. Compositorum secundum v6l ttltimum locum oc- 
cupans respicitur velnt basis compositioDis« 

KOMINA SUBSTANTIVA. 

Nomina Substantiva componuntur : 

1» Cum aliis /Substantivis ^ uti: Dominedeu Deus, e.Domim 
DominQs et Deu Deusj casarma contubernium militum, e casa 
domus et arma arma; luceferu luciferji e /icc^ lux et /^ri» ferens 5 
nocteluca noctilup^, lemures, e nocte nox et luce lux; manester" 
gula mantile^ e man6> manus et stergula \aLQ\m9L abstergens; cau^ 
dahatula motacilla'^ e caudacm^^ et datula vibrans. 

3« Cum Adiectivis, uti: bonavotentia ];^enevolentia « e bona et 
votentia voluntas; medUilocu medium, e mediu medius et locu lo- 
eus; mediadia meridieS;, e mediu me^ius et dia dles; medianocte 
inedia nox^ e media et nhcte nox; vagioclu strabo» e vagu vagus 
et oclu oculus; qmnipotentia omni^otentia^ ex omni et potentia. 

Huc referuntur nomina sanctorum,, uti: Sancta-Maria y Sancta-Bar^ 
bara, Sanctu-Georgiu^ Sanctu-Demetriu, Sanctu-Juanne 9 Sanctu-Martinu , 
Sanctu^Nicolaf, Sanctt^Petru, Sanctu-PaullUt, Sanetu-TeodorUj Sanclu-Basiliu. 

3. Cum Numeralibus, uti : trifoUu trifolium, unioomu unicor- 
nis, centimanu centimanus ^ primavera primum ver» 



De Compoailioiie NptBiiittni. 20^ 

4« CttlnVerbil^ uU: hatejocula ladibriiim, e taiere batuere et 
joeu Jocas; eacasange diMenterici, e caeare et sange aaiifttis; co- 
ci^riea pasilianimis , e eaeare ei frica limor; eacaredia Bteroas 
caprarum , e cacare et edu lioedttfl^ carelegi baeehanalia, a care 
caret . eViefi Jeg^ej|. 

5* ComAdverbiis, a(i: /^«nerdfeft/ia beneyolentiat benedicenHa 
benedictio, beneficenHa beneficium, maledicenHa maledictio; male- 
tolentia malevolentia ^ maleficentia maleficentia, eatisfactione «a« 

tigfactio* 

6* Cam Praepositionibas : 

Aff^ uti: a jiiifdai»/ia «abundantia, aesentia absentia, assurdv» 
iuie absnrditas^ asHhenHa abstinentia. 

Plerumque vero ex ab$ solet db omlttif uti: etergmiu loeo atfer- 

gtriu mantile. 

AD^ ttti: adappostu refa^iam, adunatura congregatio, adde^ 
teru addeverentia veritas; adjutoriu, adjutor ienHa jaLmilifim; aC" 
coperimentu tegumenium, appUcaHone applicatio. 

A3tBI, uti : ifmUHone amhitioj' amHguitate ambigaitas» 

ANTK, ttti: antecessori antecessores, antenoH antenati. 

COA^ ttti: copifmandu mandatnm^ commatre commater, com^ 
;Mi/re compater, consoeru consocer^ consocra consocrus, conno^ 
icentia cognitio^ communieatura commnnio, coilectione collectio» 
correctione correctio, conventu conrenttts, concio^ dictio» 

CIRCUM, uti: circumstanHa circumstantia ^ eiroumcisione 
circamcisio, circupMcriptione circumscriptio. 

COJVTRA, uti: eontradicHone contradictio, contraversia con' 
traversia. 

DE^ uti: desertaHone vanitas» departaHone remotio, deci^ 
eione decisioy definitione definitio, desperatione desperatio^ ileiiur- 
neUa matutinum» * 

B18, ttti: ekscantatura excantatio, dissacci bisacciund, man- 
tica; differenHa diflferentia^ disHncHcne distinctio, disposiUone 
^\%^09\\A0, distanHa distantia^ discarminatura explicatio, discarri" 
eutura exoneratio. 

ES, uii lessempln exemplnm^ espeetoHone exspectatio. 

Plerumque vero e omitti solet, uti: scambiu vel scambu cambittm 
mtuimetau pavor, stricatura destfuctio» 



204 ^ Analysis. verbalU.. 

IjV, utl : imbraecamentu indameiitam extremoraiii inferioruin, 
tncaleiameniu caleeamentam , instrUmeniu intrametitam^ inirp- 
siaHone contristatio, intempera$Uia inlemperantia, immoUaioriu 
moUieM» impaeaieriu conciliator, inveiiaiura doctrina. 

INTERf ati: inierrogatione interrogatio^ inieflectione intel- 
lectio^ inierpretaHone interpretatio, iniroduetione introdnctio/ 

OB, ati: odlitatoriu obli^Bcens , obUgatione dbligatio^ ocri- 
eione occiaio^ oppreesione oppressio, oesicatura exsiccatio, 

PER, ati : peramdlatura perambalatio» perveglantia yig^ilatio, 
permanentia permanentia* 

PRE, ati: presenHa praesentia, prestaniia praestantia^ pre- 
dicatoriu cohcionator prejudeciu praejadicam. 

PRO, ati: promuiatoriu commodator, processu processns, 
progressu progressas, pronuncia pronunciatio. 

RfE, uti; remanentia remanentia^ responsu responsom^ re" 
pausu quies, reducHone reductio^ restanHa restantia residuum^ re^ 
eonatoriu resonans» 

SE, iiti: separatione separatio^ seducHone seductio. 

SUB, uti: subala axiila, subalare; auppositione suppositiO; 
suiiractione subtractio, sustantia sabstantia. 

SUPER, uti: supereetia sapercilium^ supersHHone superslitio. 

TRANS, ati: iransposiHone transpositio, A*amfilatf one traiu- 
mutatio, iramissione transmissio* 

NOMINAADIECTIVA. 

Nomina Adiectiya componuntur: 

!• Cum Substantivis, utji: belluamuia vel belluafnuiu BioMnu 
t^bellua bellua et muiu matus, scienHficu scientificas e aeientia 
scientia et faciente. 

' 2. Cum Adiectivis^ uti: dulceamaru dulcamarus> e dulce dal- 
cis et amaru omarus^ omnipotente omnipotens» ex omni et potente ; 
magmficu magnificus, e magno et faciente* . 

3* Cum Adverbils, uti: beneficu beneficus, e bene fiifacienic, 
maleficu maleficus e male et faciente; neseiuiu nescius, e im et 
ecienie; negligente negligens, e neci aec et legenie legens. 

4. Cum Praepositionibus, uti: assurdu absurdua , ambiiiosu I 
ambitiosus, affundu profandus» circumcisu Gircameisas> eonvemosu 



De ComposIUone Proiioiiiteuin. jM^ 

convenfen/i, decens ; conwiu eonsntns , directu justns^ diseuUiu pe- 
dibus nndiis^ mveHatu doctus, ifUelleciu sapiens, perdutu perditns , 
preclaru praeclarns, prolungatu prolongatus » oseuru obscurus, 
9curtu curtus, estraordinariu extraordinarius ^ etricatu destructus» 
repoaiu repositus, eedussu seductus^ euppoetu suppositus, eeleetu 
selectus, tramieeu tramissus. 

NUMERALIA. 

Haec plerumque interse componuntur interiectis Praepositioni- 
bns vel Coniunctionibus , efficiuntque compositioneji sic dictas im- 
proprias. 

Absolutae sunt : douedeci viginti, treideci triginta^ quatru^ 
^ct quadraginta, qmndeci qninquag^ta etc; interiecta Praeposi- 
tione supre, uti: unu supre dece undecim, doui supredece duode* 
cim, treisupre dece etc; Coniunctione et uti: douedeci et unu yi" 
^nti et unum, douedeci et doui etc» guindeci et guah-u eie^ ; Inter- 
iecta Praepositione de uti: octudeci de milli octo decim miilia, 
doueded de milH ete« 

Hultiplicativa maiores compositiones improprias efndunty uti: de 
im ori hiBf de trei ori ter, de quatru ori quater etc. ; tantum una data vel 
m m semel» 

Distributiva uti: doui emi bini, trei ensi terni, guatru ensi quatem!, 
^nqui ensi quini etc.V non sunt compositiones sed reipsa constructiones» 
ideoque adSyntaxim referuntur, ^ 

PROIVOUINA. 

Pronomina singulares sibi proprias formant compositiones» uti : 
Ttime qnisnam ? m^n^ mefnet, tene ^iemet, seneaemei; estu, questu, 
^uestu iste ; eltu, quettu, aquellu ille ; ensu, densu, adensu ipse ; 
^Mu^a, questu^y aquestu^a bicce; ellu^a, quellu^a, agueltu^ is; 
guale^i qualis^ qui; quantu^a quantus; atequip atequine aliquis; 
ukque aliquid; alequate quidam; sic etiam: utequantu aliqiiantus» 
olequandu aliquando^ alequomu aliquomodo, siaqui quiscunque^ 
iiaque quidcunque^ siaquine quiscunque, nesqui, nesquine quidam ; 
^eeque quiddam; quiva, quineva quivis, aliquis; queva quidvis, ali- 
quid; quantuva quantumvis^ aliquantum; ^if 09ii/tir«r aliquando, quo^ 
wuva atiquomodo, undeva- aMmhi, nedunu nullus, velunu aliquis> 
otantu tantus, atale talis., contale talis quidifm. 



, fl06 Antlysls verbalis. 

V E n B A. 

I 

Verba coinpoiiiiiitar : 

1. Cum 8abtaiitivis^ uti: segnifieare signifieare^ e segnu, si* 
giiiini et fueere facere: edificare aedifieare, ab aede et facere. 

SL Cam Adiectivis^ uti: mulHpUcare inaltiplicare e muUumxiV 
tam et p/irar^ plicare ; eancHfieate aanctificare,, e eanctu satoctus 
et facere facere» 

3* Cum Namei*alibas> ati: tripUcare triplicare e trei tres et 
pUcare plicare* ^ 

4».Cam Pronominibas, Uti: fUalificare qualificare e quele ^ 
qaali# et facere facere« 

5. Cum Verbi«, uti: batejeculare vel batejocuUre iliudere e ' 
tatere batuere et jocare jocari. -^ 

6. Cam Adverbiis» uti: tiil^^odiii^tfre introducere exintrumXvo >'' 
et ducere ducere; neecire iiBscire e ne et ecire; denedicere hene' ^/ 
dicere, e 6ene etdicere; benevolere benevolle e bene et volereveUe; *i\ 
maledicere maledicere e male et dicere; eatiefacere satisfacere e <^<» 
eaHe et facere. ^ k 

7« Cum Praepositionibus, et qaidem: ^'^ 

AB: abbatere declinare» alfiectare abiioere» ablubricare la- 
bricare» aeeolvere absolvere. 

AD: adaugere adaagere, adiicefe^ adaquare adaqnare, adiir, 
nare coadunare^ con^re^are, accurrere accurrere^ accoperire coot^, 
perire, t^ddere addere, adducere adducere> adjungere adiungere^, 
adsequi; adumbrare adumbrare^ affumare perfumare^ affundare 
profundare, immergere^ aJ/if/ar^ adiuvare^ allaterare conferre, atl^'^ 
nare adlevare^ ammeeticare admiscere, ammenitiare minitari, ap» ^ 
perare defendere, appeaare premere, appticare applicare, apprem 
dere accendere, aeeediare stabilire, aesecurare afiirmare, aeso^i^^ 
nare adsonare^ attingere attingere, aititiare excitare ignem, ^tig 

ANTE: antecedere antecedere, anteponere auteponere» ante^']. 
etare antestare. 



CON: eombatere pugnare^ commandaremsLndave, comperam^i 
emere » computare comj^utare , temperare ^ concedere concedere;< ^ 
conducere conducere , confiare conflafe , intumescere ^ congiurarikui^ 
vel incongiurare circumdare, conjugare coniugare, coUegere coIujqi 



z' 



De Composttione Verborum. S07 

ligere, eommunicare communicare , cannoseere cognoscere, com^ 
prendere comprehendere, corregere corri^ere^ corrumpere corrum* 
pere^ conatare constare, vivere; conlaminare conUminare, conve^ 
fiire convenire> comtremulare contremere, conveniare concionari, 
loqui. 

CONTRAi contradicere contradicere, contrediare (contraau- 
dere) audere^ contraponere opponere. 

CIRCUM: circumcidere circumcidere^ circumducere circum- 
dueere circums^ribere circumscribere^ circumetare circumstare« 

DE: debatere decutere^ decidere decidere, deducere dedu- 
cere, defendere defendere, degradare deponere, delungare prolon- 
gare^ removere; demanare vel indemanare asvefacere, denotare 
iettoistre, deoetar^ fascinare, departare removere, deponere depo- 
nere^ defamare ramis privare, desertare deserere^ vacuare; detra^ 
gere detrahere. 

DlSf disbatere disputare, disarmare armis enerei disbebi^ 
tare crapulam exhalare^ disbinare seiun^ere^ disbraccare exuere^ 
(/tfcon/ar^ excantare^ discarricare enoneraTe , disclauare disspl- 
vere, discingere cingulum solvere» discuniare reserrare^ diffamare 
diffamare^ diffasciare fascias solvere , disjugare ex }ugo solvere, 
Megare absolvere, dismaniare iram missam facere^ disnodare no- 
dniD solvere, dispedicare compede solvere, disquamare exsquamare» 
diitupare obturaculum solvere, disvetiare dedocere^ disunire se- 
parare. 

ES*^ essaminare examinare^ espectare exspectare^ espumare 
expymarQ, elegere eligere, elargare , elungare fugare. ^ 

In reliquis e. plerum^ue omittitury uti: scaldare balneare^ scapare 
liberare, scapirare ignem eiicere, scarminare excarminarey scarpinare sca- 
bere, scamhare excambiare^ «(^o//are levare, icof/«r^ excutere, educerC) scur* 
\Hre excurrere^ sctUulare quatere^ speUare lavaTre, spauimentare exterrete 9 

Cmoriare terrefacere, spanticare lacerare, spuUerare pulverare, strieare de- 
ruere , svolare auvolare, sventare exsiccare. 

IJV: inaurare inaurare, rnbinare combinarej imbraccare in- 
ere, imbonare meliorare, imponere imponere^ immolUare immo- 
e^ immuttire muUipIicare, impacare reconciliari , impartire im- 
rtiri, imptantare plantare^ imputare imputare, inaltiare extol- 
e, incaldire calefacere, incepere incipere^ iiii?e**«r^ cessare, •«• 
mare incliufire, dedieare; includere includere, incuniare clau- 



M6 .Analysis TerbaUs. 

dere, indegnare indi^ari, indenmare incitare, indireeiare inviarey 
infarinare farinaire^ inflare inflare, ifrfroniare reprehendere, tit^o- 
nare snbsannare, ingliaciare eongelare, iniecfare iniicere, praeci- 
pitare; innecare immergere, innodare^nodare , iUunUnare iUami- 
nare, irradidnare radicare, insanginare sanguinare, insarcinare 
onerare, inaeUare imponere, insegnare indicare^ intemplare evenire, 
intempinare convenire, intristare contristari, injugare ininngere, 
injurare iniuriari^ obsecrare; inveelare inveterasci, inverdire vi- 
rescere, inviuare reviviscere^ inveetire vestire, invitare invitare, 
invetiare docere, discere; invocare invocare. 

INTER: interdicere interdicere^ interiectare interiicere, tif- 
tellegere intelligere^ interrogare interrogare> interponere interpo- 
nere^ interpretare interpretari. 

OB: ohlitare oblivisci^ ohlegare obligare, occidere occidere, 
.oddormire obdormire» ahiectare obiicere, ommutire obmutescere, 
opproihire probibere^ oesuprire opprimere, o^rariitre obsurdescere, 
ossicare exsiccare. 

PER : peramhlare deambnlare^ pereepere percipere , pergiu^ 
rare vel knpergiurare cingere» permandare mandare» permutare 
permutare^ perunare vel imperunare coniungere, persalare B9\e 
conspergere, perveglare vigikre* 

PRE: predicare praedicare, conciohari; prejudicare praeia- 
dicare^ prefacere transformare , prelingere praelambere, preponert 
praeponere, suspicari; prescrihere praescribere « presentire prae- 
sentire» * 

PRO: procedere ^^rocedere, producere producere^ profundare 
immergere, progredere progredi^ prolungare prolongare, promu^ 
tare vel impromutare commodare* pronti^ciare proDunciare» pro^ 
ponere proponere, proscriiere proscribere. 

POST: posponere postponere, possedere possidere, porri^ 
gere porrigere. 

RE: reclamare revocare, rehatere decutere^ reputare repu- 
tare, rediguare erigere^ remanere remanere, repausare quiescere, 
reponere reponere, respondere respondere» resaUre resurgere, re^ 
sonare resonare» reversare refundere» 

SE: seducere seducere, selegere seligere^ separare seponere» 



De Compositione Adrerbiorum. SOQ 

SUB: stMre ascendere, evfferire sufferre^ euffiare flaro, 
«ff^^rtfMor^ suffocare, summiiiere BvihmiiXATe, supponere snpponerey 
mrupare corraere^ euscribere sobscribere, euttragere anbtraherej 
iusUnere sufltinere. 

SUPfiR: eupercemere anpercernere» superponere anperpo* 
nere, supef^emre snpervenire» 

TRANS: transcolare percolare» transpungere transfigere^ 
trakcere traiibere^ tramittere mittere, tradere tradere^ traducera 
traducere, trauiuire vivere , ttamutare vel stramutare transmntare. 

ADV£RBIA. 

Adverbia composita alia sunt propria, alia vero impropria; 
solent autem plernmqne e Praepositionibus simpiicibus eoalescere^ 
Qti: adensu serio, stndio, apena vix, atantu tantum, asati satis, 
siW hic, aguollo ibi^ n^ora foris, aprope prope, asupra supra, 
mu modo, mox; nfifiiicf nnnc, atuncilimt, a/M»tpostea, tfift' bodie^ 
odem saepe, ararU raro ; mante antrorsnm , inderetru, inapoi re* 
trorsum, tn^uace horsum^ inquollb illorsum, inintru introrsum, 
wafara extrorsum» foras; insusu anraum, indiosu deoTBnm, de^ 
fkm perfecte« desdti satis, desatullu, de adjunsu sufflcienter^ 
^d hinc, departe procul» desupra supra, desuptu subtus» desusu 
^m^tVy dediosu ab infra, delateri penes^ deretru retro, demultu 
pridem, olim; deaquotto illinc» inde, deafora a^ extus, deaprope 
cominus^ d^inquace citra, d^inquolto ultra, ^inante abante, </' fit- 
^iy a tergo, ^inderetru a posteriori, ^insusu a supra, d* in^ 
^Bu ab infra, d^ inintru ab iptus, d inafaru ab extus» dedemultu 
a longo tempore» dedeparte eminus , dedesuptu ab infra, deanunci 
s nQnc, a modo, deatunci a tnnc, deapena vix, deasupra superne | 
fre ici bac, pre aici hac , pre aguolto illac, pre desupra snperius^ 
pre desuptu inferius^ predtinsusu superne, pre^indiosu inferne^ 
pre ttinante abante» ab antico; pre d^inapoi a postico, pre d^in^ 
(fuace ab hacj pre iFinquolld ab illa, pre totinde nbique, deunadi 
nnper^ de una data un&» de attra data alias; pino anunci hucus- 
fne^hucdum ; pino atunci eousque, pino unde quousque^i pino quandu 
qnoadusque^Titiio que qnousqne» pino aici kucnsqne, pi^o aquollo 
consqae, pino adi hodiednm^ pino eri nsqne heri, jiTtito niaiie Ufiqu» 
cras; quomu quomodo^ afefffomif aliqnomodo» alequandu aliquandoj. 

t4 



tlO Analysis verbalis. 

aleunde allcabi, aleqwmtu aliquantnm , aUbe alibi, neeaUhe hul« 
libi, quomuva qaomodocanqae, quanduta quandocanque, undeva 
alicabi^ quantuva qaantamvis, aliquantam; siaquamu qaomod<rcan 
qae, siaquandu qaandocunqae , sia unde ubicunque, sia quanhi 
quantnmcanqae 9 adi bodie, adi sera bodie Tesperi^ adi nocte bac 
nocte» adi demanetia bodie mane» esta di bodierno 'die, esta sera 
bac vespera^ esta nocte bac nocte, esta demanetia boc mane; eri 
heri, eri sera beri vesperi, eri noete beaterna nocte, eri denuh 
netia beri mane; mane craa» mane sera cras vesperi, mane nocte 
craa noctu, mane demanetia cras mane ; a mediadia meridie, dupo 
medukUa post meridiem^ inante de mediadia ante meridiem; a me- 
dianocte media nocte, dupo medianocte post mesonyctium^ inanU 
de medianocte ante mesonyctium, dupo prandiu post prandiamy 
dupo cena post coenam^ inante de prandiu ante prandiam^ inante 
de cena ante coenamj multaque alia- ex diversis oratidnis partibos 
composlta^ adverbialem sensum admittentia, ex usu addiscenda. 

PBABP^OSITIONES* 

Praepositiones componnntttr^ cum aliis Praepositionibus ^ et 
quidem^ vel minores interse, vel minores cum maioribus, uti : prope, 
aprope, deadrope, predeaprope prope^ ante, inante, dtnatUe, 
pred^inante ante; intre, d^intre inter; supre, desupre, predesupre 
super; lonffo penes» delongo; pre longo; intru intra^ adintru, iih 
adintru, d^inadintru, predFinadiniru; retru retro* dereiru, inde^ 
retru, ^inderetru, pre tfinderetru; suptu subter^ desuptu, dede^ 
suptu, pre dedesuptu ; supra supra» asupra, deasupra, dedesupra, 
predesupra, predeasupra; fora fovU, afora,deafora,pre deafora, 
d'inafora, predinafora; inquace borsum^ (tinquaee, preiin* 
quace; inquolio illorsum, ^ inquollo pre d^inquoiio. 

Ex Substantivis con.ilatae sunt et tantum sensum, non autem 
for;nam» Praepositionum babent: m capu initio, in fronte in fronte, 
in facia Coram , in dosu in dorso , in tornu circa circum , imper" 
0iuru cirmm, ingyro, inpectu e regione, inmodu moio, informa 
forma, in mediu in medio, in iocu, in vice vice; in caudd ultirao 
loco^ in urmc ultimo^ in consequenHa consequenter , in respectu 
respectu, in fine in fine. ^ 



\ 



PARS SYNTACTICA* 



Syntaxis, qaa altera pars GraHimaticaey aut aiog^alarnm dietiO'^ 
vm ad inte^raa sententiaa efficiendas Conatractionem docet, aat 
ipsarum sententiamm , sea Fropositionom simpliciam ordinationem^ 
flecandum mataam relationem^ proponit; qaapropter in daaa abit se- 
ctionet^ qaaram prima Syntaxim JHcHanum, aelcanda Syniaxim 
SenlenHarum continet* 

\ 

■ 

S E C TI O P R l MA. 

I 

STNTA»S DICTIOMinVI. 



Inveatigavimas hacusqae in Analysl vocabuloram aeparatim 

conceptus simplices primkivos^ tum etiam dcrivatos^ deinde con« 

ceptus qaoque compositos attigimus, quateniis nimirum aut uno vo* 

cabnlo aut pluribus, ita tamen inter se.nexis^ ut grammatice saltem 

tanquam unum inseparabile respici deberent , exprimuntur : disqui- 

rendi nunc veninnt conceptus compositi» et quidem pluribus aperte 

ab invicem distinctis dictionibus oonsistentes > sed sociatim compa- 

rentesj deinde judicia e variis conceptibus mutua relatione inter s^ 

coDJunctis enata, quae verbis expressa Proposiliones grammaUca^ 

efficiunt, discutienda sunt« . 

Conceptus compositi partes principales sunt: Suppositum, hoc 
C8t, cogitatum primarium absolutiAn» rem suis limitibus constrictam 
cxprimens, et Appositum, hoc est, cogitatum secundarium notam 
rei Supposito conceptae reddens« Ambo haec cogitata- possttnt GOtt<* 
tineri uno vocabulo simplici, uti : Deu Deus» scilicet^ Ens supre^ 
^nm, aut uno vocabulo composito, uti: Dominedeu DominusDeus; 
^t qua talia, ut snperius monuimas» obiectnm Synlaxeos non sunt: 
ant vero plQribus vocabulis determinativis exprimuntur, uti: Dp^ 

14* 






218 Syntaxifi dicUonnin. 

minedeu addevenUu, Deus verns, vel pluribus circumscriptivis effe' 
runtnr, uti: Dommedeu amatariu de omini Dens amator hominam 
vel amans homines; 

Indicii partes principales sunt: Suhiectum^ hoc est, conceptas 
per se subsistens^ aut qua. tale co^tatum^ de quo aliquld asseri po« 
test^ et Praedicatum sive Verbnm^ hoc est» adsertum^ sive id^ 
quod de Sul)iecfo dicitur» Ambo hi conceptus possunt irolo Verbo 
conttneri, uti: ninge ningit» vel separatim enunciari, uti: Antom 
eerihe Antonins scribit, aut aliis conceptibus propius determinarii 
uti: Antomu scri6e'ietoria *la Romani *loru Antonius scribit hi- 
storiam Roraanorum* 

Tam in conceptibus eompositis Suppositum et Appositnm^ qnan 
!n judiciis simplicibus Subiectum et Praedicatum, tum inter se, tum 
cum reliquis eogitatis convenire debent, quod In Orationis partiom 
Convenientia seu Congruentia consistit^ Syintaximque Coneordantiae 
•fficit* 

SYNTAXIS COIVCORDAIVTIAE. * 

/ 

Orationis partes ad eahdem rem perdnentes inter se accorati 
convenire debent. Hinc: 

L Substantivum requirit Adiectivum> Pronomen et Participium in 
genere, mumero et ^asu^ uti: 

omu bonu, ' homo bonus* 

muliere formosa, mulier formosa. 

aqua ealda, aqua calida* 

Hnu nouu, vinum n^vum. 

eria verde, herba viridis* 

peli negri, pili nigrl* 

monte inattu, mons altus. 

easa micay domus parva* 

omim dmetiosi, homines divites. 

iempori felici, tempora felicia. 

mustu duleoy mustum dulce. 

penne albe, pennae albae. 

aquestu eaballu formosu , hic equus pulcher* 

muUi ronumi arnuUi, multi romani armati* 

altre capite attre cogde,^ alia capita alia cogitata. 



SyntaxU Concordantiae. S13 

Unu popittu peeiinatu^ Paer comtnff* 

Unu eagetta acutUa^ Sagitta aenta. 

Boue terghd peHie^ Daae yirgines petitae. 

Frate teu jace m&rtu, Frater taus jacet mortnas. 

Multi ondni nu eciu que faeu, M ulti homines non sdunt qaid fa- 

ciaDt« 
Faeie 6ane et inieUeeteeuferte Opera bona et pnidentia sunt valda 

rmre, "rara^ 

EBtu omu e nuu invetiatu qua Iste homo est doctior, qaam reliqai« 

quelli altrij 
Vnu turannu aiemaimuUieerti Tyrannasplareshahetservos,qaam 

fui amici, amicos. 

II. Sobstantivum alii Sobstantivo , at Appositnm junctam , cam 
eodem in casa, et ubi fieri potest, in genere et numero^ convenire 
debet, e* g. < 

Trakmu imperatoriu vinee Da^ Imperator Traianus Daciam devicit 
da 7a et ia euppoee Romani et Romanis subiecit. 
'foftt. 

Ceuta auru, metattu ereatu eu^ Quaerunt aurum^ metallum ad inr 
pre infelicitate *la omini 'loru felicitatem hominum creatum. 

fmperantia'la, vertute prima^ Temperantia^ virtus primariaerga 
ria contra eene ensusi, nu e semet ipsum , non noscitur ab 
eonnoecuia de toti guali la omnibus^ qui eam praedicant. 
predica, 

Ptndlu, patre mm e forte mor'* Paullus, pater meus, est valde mor- 
ioeu» bosus. 

Numa Pompiliu carreeee legi^le NumasPompiliuscorrexit leges po- 
poUtice et ditfine; guette que liticas ist sacfas ; quas elegit vo- 
elesee furo ctamate religione, catae «unt, religio^ quae superste- 
^ueUe que remasero a tuigu tere penes vulgus, dictae sunt, 
9e dissero eupersHtione^ ^ superstitio^ 

III* Subiecto in Nominativo consentit Verimm, utPraedicatum, in 
Mmero et persona» e. g. 

Petru scriie. Petrus scribit. 

Demetriu lege* Demetrius legit. 

Marcu plange. Marcus f lorat. 



tl4 SyntaxSfl dietiomuiL 

Aqua *la ferte. . * Aqua fervet 

tlrha 'la cresee» Herba creseit. 

Otd 'le paaeu. Ovea praacuntur. 

Qumqui juueni eaduro in etta Quinqae' jftvenes ceciderant in illa 

baUtlia^ / pugoa. 

Jiei cQfmoeeimu hene *le ei fa^ N oscimus bonum et facimua m- 

ohnu reu* ' lum» 

"Kgu judieu quo voi nu ve porm Censeo, quod vos non bene vos ge- 

taR hene: ratis (non bene vos gerere.) 

Nota 1; Snbiectum^ si Pronomen Aierit, omittitnr in prima et se-' 
cunda persona Verbi« quum claritas fd admittit, e. g. 

Nu $totiu iniellegere que abi sorisgu, JVoA possum intelli|fere quld scripslrtL 
Veniti guaudu ve etpeetamu. Venite quando vos exspectamus. 

Bumu plecaii supre reu et guerimu Wtimor in malum et petimus, qoae 

gue nu se^convene. non decent. 

fjaudamu facte Ve vostrCf vero nu le Laudamus opera vestra^ sed non imi- 

wmamu* tamun 

2. Subiectum omltitur etiam in tertia personaVerbi, quuni Jam sul>- 
intelUg^itur» nuUaque ambigultas obversatur; e. g. > 

Pioua de trei septimani^ PltUt a tribus septimanis. 

Ningei pergiti a casaf Ningit^ ite domum! 

Nusecade a dicerereude amici*li sei. Dedecet male loqui de amicis. 
&e dice guo JUareu e in Moma. Dicitur Marcum nomae euse, 

Mi pare quo mente. Videtur mentiri. 

Atf li sede bene in elle vesHmente. Non congrunnt illi vestimenta. 
Jfu se convene a leuare pane* la filii Non oportet filiis panem adimere et 
^loru e$ /0 ^uerruncare cani 'loru. canibus. proiicere. 

IV. VerlHim substantivum eu suni ^ xequirit Participium , Nomen 
ve| Pronomen^ nt Praedicatum vel Appositum, cum Snbiecto4n casn 
et ubi fieri potest in genere et numero concordans ; e. g» 

Puhliu e omu inteiiecfu Publiua est homo prudena« 

AureUanu fu imperaioriu ro^ Aurelianusfuit hnperator.romanus. 

manu* 

Luciu e useoraiu^ Lucius est ihatrimonio junctus. 

Maria nu e maritata. Maria non est nupta« 

Pane^ia voetra nuehene cocta. Panis vester non est bene pistns. 

Tota materia 'la e eupp^sta mu^ Omnis materia est mutationi ob- 

tatiqne 'teU noxia. 



ByntKtiB Concor4^ntiae. 815 

Nu UlU V€rhB *le que dieiU eu Non omnia verba> qaae dicitifl» sunt 

addeverate» vera. 

Nu e ioiu que eplende auru* Non est omne id , ^uod splendet, 

anrum. 
JVtf toii amini quali nu audu eu Non omnes homines, qui nun au- 

eurdi. diunt, sunt surdi. 

QueUe que diee eUu nu eu tote Ea quae iile dicit;. non habent om- 

ioimie. nia salem veritatis* 

Egu inquo eu pieioriu. Ego etiam sum pictor. 

F. Post duo vel plura Subiecta in singulari, quae ratione con- 
ceptus, ut pluralia considerantur^ S^equitur Praedicatum in* plurali 
ADmero, e. g, 

Mereu, Luciu, Tiiu periro in Marcus, Lucius^ Titus perierunt 

baiaUa* in pugna. 

Melu'iu ei prunu'lu facu pome. Malus et prunus ferunt poma« 
Seetu ei Juiiu fiiii 'U iui Con^ 8extiisetJuliusiiliiConstantini fue« 

etafiUnu furo cu noi in Bu^ runt nobiscum ByBaiitii. 

eaniiu^ 
Lupu 'iu ei agneilu'lu nu lega Lupus et agnus non ineunt focdus 

amicetia. amicitiae* 

Mercuriu ei Venere eu pianeie. Mercurius et Venus sunt planetae. 
Tata 'iu et fiiiti^ lu piansero Pater et filius ploraverunt audien- 

audindu morte'ia iuiJulianu^ tes mortem Juliani« 

Nota 1. Praedlcatnm post plura Subiecta masculini ^^eneris ponitur 
ad id^m genus in plurali numero , e, g. . 

Paire '/« et /Uiu Uu su 0rasH. Pater et filius sunt pingfues. 

Lepore *le et tane *le nu te joca iit- Lepus et canis non ludunt simul. 
teme. 

2. Post plura Subiecta diversi generis poniturPraedicatum ad genus 
.maacunnum> e. g* 

TUu et Cornelia *u popilU ausculta" Titus et Comelia sunt pueri obe- 

torii, dientes. 

Vrtu 'lu et vulpe Ha su rapitorii. Vreua et Vulpes sunt rapaces. 

3. Post pluraSubiecta foeminini generis ponlturPraedicatuiu ad idem 
^enus \n plurali numero , e, g, 

Capra'ia et oue Ha su ianose* Capra et ovis sunt lanigerae. 

Uatia 'la et patmaUa su ^ouci Manu^.et palma sunt duo. 






fj|6 Syiilaxis dietioBttD. 

^ Praedie»tiiiii poollur ad Biimenim siiifiilarem eiia proximo 8ii« 
|)lecto in genere concordans 

a) qpando Subiecta tanqiiam vmuii contioiram tcI nnno con* 
ceptus considerantur, e. g, 

OcWH elcapnHu me dole^ Oculi et caput milii dolet* 

Vinu*lu et agua e turbula, Vinum et aqua eat turliida* 

Mente 'la et onimaHa mi se iurbula Meiu et animus lurbi^turYidendo bano 
vedemu aguesta indireetate* • iniuatlUam» 

b} quando unum inter reliqua praecipuum eat ^ yel in uno reli^ 
qua i^ncipiuntur^ e. g» 

JFilHHi et Parentene perae inciuitate* Filli et Parena ivit in civitatem* 
Btate Ha ei form^ et tnai multu nome Aetaa et forma et auper omnia roma^ 

'le romanu te face mai ferotu^ * nuqi nomen te ferociorew facit. " 

ffeci Traianu neci A,urelianu nu Af Nec Traianua ne Aurelianua ftiit cbrl« 

criMtianu. stianus. 

c) qiiando pro aingulo Subiecto ainf^laMter sumitury e. f « 

Cadk Hfarcu Antqmu et Quintu Castiu. Cecidit Marcua Antoniua et Qointua 

CassiUfl* 
ConstanUnu e in Parisi, PrudenHu in OonsUntinus est Parisiis, Pmdentias 

Vienna. Viennae, 

Ursu Hu e negrUf tmlpeUa rosia, Ursus est nigfer, vulpes mfa* 

5. Praedicatum post plnres personas ia plurali 

a) nobiliorem sequitur, e. g, 

JSigU et soru mea venimu de h Venetia^ Bgo et soror mea ▼enimUs Venetiii. 
Tu et Purciu scribUi formosu, Tu et Porciqs scribitis pulcbre* 

M!ffu et voi scimu distingere reuUu de Ego et vos.scimus disting^ere malom 
bene. a bono, 

b) vel in casibus superius indicatis 4) sequitur vicinius Stt<* 
biectumy e» g. ' - 

Effu fui in eiuitate et ella pre campu. "Bgo fui in urbe et illa ruri. 
Spuriu mancaba carncj Antoniu casiu^ fifpurius edebat carnem^ Antonius ca« 
eyu pane. seum , ego panem. 

Res indeterminata tertia personai foeminino genere exprimitury nam 
subintelligitur facta res, e. g. 

4questa*h nu mi plaoen Hoc milii non placet, 

Agtielld-h e mai bona qua t^uesfa-^. Ulud meiius est lioc* 

Aquesta-h nu ti stabene$ da^la la| Hoc tibi non convenit, da id Tbeodoro ! 

Teodoru, 

VI. Praeter Terbnm aubstantivum 9U suni poscunt^Nominativum 

Praedicati etiam alia Verba aSinem significatioitem habentia; qtta<^ 
lia aunt: 



Syntnifl Coneordantiae. 217 

1« Vorbi^ exbtentiam indieanti», nti : ^iau ato^ remaniu re- 
maneo» e. g. 

tgu su negoUaiorm, Bgo snm negotiator. 

Tu stai oanUomi. Ta sanns ea« 

Wu remane omu de nemica^ llle manet ueqnam. 

S- Yerba reciproca 

a) Denominationem significantia, e. g. 

EBu ae clama CHorgiu. Ille vocatnr Georgiua. 

Fraie meu eedieeomueumente.Frater mens dicitnr ingeniosus. 

Vicinu 'lu noefru ee dice mare Vicinns nosterdicitnrmagnns men- 

menUonoeu. dax« 

ComeUu ee connoeee judice fH- Corneflns nosdtar judex intelli- 

tetteetu. gens. 

i) Klectionem signifieantia^ e. gJ 

VelenUnu ee elege duee^ Yalentinns eligitur Dnx. 

ConetahHnu ee nomina impera^ Constantinas nominatnr imperator. 

ioriu, I 

Horianu ee face pecurariu* Florianns fit opiIio« 

c) Cognitionem significantia, e. g. 

Anhniu ee connosce Dominu. Antonius cognoscitnr dominns. 
Soerate fu judicatu de oraclu Socrates jadicatasestoraculoApoI- 

/tct Apotto intre toti omini Ui linis omninm Iiominum sapien- 

gueUu mai sapiente. tissimus. 

Juanne ee numera quettu mai Joannes numeratur felicissimus e 
{fetiee d^in fametia sea. sua familia. 

VIL Nominativns ponitnr saiBpe nt exclamatio^ e. g. 

Eeco eocU noetru Ecee socii nostri. 

Eceo lettere 'le vostre. Ecce literae vestrae. 

O morte fortuna. O fortunata mors. 

Dracu de omu yue esci. Pestis humani generis es. 

177/. VocatiTus indicans Obiectum^ quod alloqnimor, sententiam 
perfectam, pront Interiectio, com qna saepe jauctus occurrii; vi sua 
exprimit, e^ g. 
Oa^,Bomine,guemipQtid4U^e Da mihi, Domine^ quod fn solus 

numai tu senguh^ mihi dare potes« 



218 Synlaxb dictiomim« 

O Domkiedeu, fue e triueiia *la Deas, qiiid «esl vita hamanat 

umana! 
Petre, include ueHa 'la, ei nu Petre^ elaude januam et tteminem 

lassare pre neme in caea» aine intrare domam. 

Maria , addu^^ni bmuna 'la ei Ifaria, adfer milii candelam etveni 

teno cu mtne* meeum. 

« . 

DB DETERMINATIONB NOMINUOr. 

Nomina absolnte, id eat, aine Prpnominibo^ posita^ dicmitiir 
Indeterminata^ cum Pronominibas vero jancta» vocantar determi- 
oata. Adbibentar aatem ad Nomina determinanda Pronomina praeci- 
pae demonstrativa, tam etiam indefinita» qaae llcet per se vaga gint, 
tamen Substantivis adiuncta, seniBum eorum figunt 

/. Abaolute ponuhtiir Nomina omnibus in illia caaibna, ubi ob- 
lectum aliquod solummodo denominatur^. absque ulteriori generall 
vel speciali determinatlone» e. g« 

Sandru manca pane. Alexander manducat panem. 

Siantiu bebe agua, Constantius bibit aquam* 

Oratiu face versori. Horatius facit versus. 

Anna si lassa sange. Anna sibi venam secari caral« 

JuUa sede in Sabiniu^ Julia habitat Cibinii. 

Saru mea inquo suge lacte. 8oror mea adhuc lactet* 

Angelu in celu et dracu pre Angelus in coelo et diabolus In 
pauimentu. .^ terra. 

//. Cum Pronominilras demonstrativis . et indefinitis junguntur No- 
mina omnibus in illis caslbus , quibus accuratior distinctio a caete* 
ris^ aut specialis determinatio requiritur; e. g. Aquestu vinu nu mi 
place, hoc vinum mihi non placet; hic enim vinum specialiter de* 
nomlno, et ab alio distinguo, hocque solum vinum mihi non piacere 
declaro ; pinu nu mi place, vinum mihi non placet , tantundem sl- 
gnificat, qaodvinumj qualecunqne demum illud sit» mihi non sapiat. 
Uiteriora exempla doceant rem: 

EUe pvme su putride. IHa poma sunt putrida* 

EUa penna nu scribe bene* llla penna non scribit bene* 

QueUe tempari nu mai venu. Illa tempora non redeunt amplias. 

JUuUi pmini nu sdu seribere% Multi homines non sciunt scribere^ 



De Determinatioae Nominttm» ti9 

AUri juueni nu era cu noi. Alii juvenea non eranf nobiscnm. 
Vna rondineUa nu faee prima^ Vna liirundo non facit ver. 

vera^ 
Da^^ una pera^ Da milii pirnm. 

Dhi omini manea fora meeural Quidam homines vorant uUra mo- 

dum. 
Altre iempori furo aquelle^, Alia faerunt tempora ilia. 
Marcu comperd altru caballu^ Marcus emit alium equum. 
QuanH frati ahetif Quot fratres liabetis? 

Quali ooui eu mai graaei f Quales bovea annt pinguiores ? 

AUiU fantioU nu ee potu auffe^ Tales juvenes non possunt ferri 

nre in eocietate, in societate« 

AtanH mUitari nuabemu mai Tantos milites nunquam vidimiis. 

vedutu* 

/ 

Hoc modo deterndnant etiam Numeralia cardinalta; e. g. 

Doue petre ii caduro in capu* Buo lapides cecidere llii in caput. 

Quinqui juueni periro in batalia , et Quioque juvenes periernnt in belio , 

septe tom&ro a casa, et septem domuni redierunU 

D Hn sesse nepoti qui abA numai trei E sex nepotibus, quos habuit» tantum 

viuu^ ' tres supervivunt. 

IHce vergini ealtdro in temptu Hu lui Decem virgines saltarunt in templo 

Apollo. Apoilinis. 

» 
Specialem^ magnique momenti Nominum determinationem effl- 

cit demonstrativum ellu postpositum^ quod respondet graeco Arti- 

Cttlo: 0, iif to; italico: ily la; hispanico: el, la^ francico : ^^> la; 

lusitano: o» a; germanico: derydte, dae; an^lLco: the; hungarico: 

a%, ii ; quapropter etiam Articulus vocatur, quamquam nihil aliud 

sit, quam Pronomen demonstrativum , ita:' omu ellu vel omu *lu, 

reipsa idem est ac ellu omu ille homo» vel homo ille« Ponitur au- 

tem Articulus omnibos in illis easibus ^ ubi accuratior determinatio 

requiritur, et reliqua Pronomina admitti nequeunt; e. g. s - 

Omu*lu mortu nu mai eente fie- llomo mortuns nihil amplius sen- 

mica^ tit. 

Soru *la picinu 'lui ee marita, 8oror vicini nubit* 

# 

Porta *ia cittitate 'lei e forte Porta civitatis est valde larga. 
larpft^ 



Sytilaxis dietioniini» 

I. De Omissione ArticulL 

Non ponitnr Artieolas. 

1« Ubi reliqna Pronomina adsnnl, e. g. 

Unu eane negru me mosicd de Cania niger manum milii momor* 

mana. dit/ 

Unaru imkni nu place lacte *le Quibusdam liominibua non sapit 

aUroru vmu. lac^ aliis vinum. 

Multe fere nu su forte eelvatice» Hnltae ferae non sunt valde (fe- 

rocea) silvaticae. 
Paucine verhe adjungu omt^ hU Pauca Tcrba 8u£f!ciunt homini In- 

cu mente, * teliigenti, 

Quanii omifu eedu m esta ckd^ Quot homines habitant in hacurbe? 

iatef 

S. Ubi adaunt Numeralia cardinalia, e« g. 

ffuinqui caee areero in una dia^ Quinque domua araemnt ona die. 
Vediu eesee pesci in riuu. Yideo aex pisces in rivo* 

IVIsi peculiari determinatione opus flierlty quo ki casu Articulns Olif 
praeponitur» e. g. 

EIH fuairu juueni nu su laudaH de Uli quatuor Juvenes a nemine landiiH 

neme» tnr. 

ConnoscutH etti trei furi famosi» Novisti ilios tres celebres fures. 

& Ante Nomina propria personarum in Nominativo et Acca- 
iativo casibus^ e. g* 

Constaniiu mori in FlorenHa. Constantius mortuus est Florentiifl. 
Comelia e d^ octu supre deci Comelia est octodecem annorum* 

«rnm. 

_ « 

Commodu fumare turannu. Commodus fuit magnus tyrannus. 

In genitivo vero et Dativo praeponitnr illisArticuiusdecurtatus, c.g. 

J}a carta* la lui JuUu^ Da epistolam Julio, 

Du^te in gradindf CQllege fiori et^da-le 1 in hortum, collige flores et irade 

lei Maria» iilos Mariae» 

Frati^ H lui Maniliu su toti morti, Fratres Maniiii sunt omnes deftmeti. 
Sorori' ie lei Anna su forte formose, Sorores Annae snnt valdae pulchrae. 

* 

4) Ante Nomina propria ^urbium in Nominativo ct Accusatlvs 
absolnto vel Praepositionibus instructO; e. g^ 



De OmlMtone Artieiili. Sf 1 

Roma fu iomina^, la mumk^ luL Roma fail orbis domina 

Cohma nu aba oianA MUanH Colonia non haEet tantos incolae 

guanH Parisi* ' quantos Parisii. 

In Vienna se vedu muUe opere Yiennae visuntar mnita operalande 

de lauda, di^na* 

Vene t^in SaHniu ei perge h Venit Cibinio et pergit Budam* 

Buda. 

In GenitiTo vero et Bativo snbJnBfltiir lllis Articulosy e. f • 

Bfliflic^ It KonuC iei tu mai formote Basilicae Romae sunt TeDUsUores 

fik elle Matritn^ Isl* quam Matiitl. 

(W le CiuHu* iui tu wud iuaile ^ Romus ClaudiopoUtanae «unt altiores» 

tHeiUagiu* iiu*' qnam Blasiauae* 

6, Ante Nomina dierum septimanae g^neraliter expressa» e.g. 

Jm et Veneri nu eeeu if tn Die Jovis et Yeneris non exeo 

eoia, domo. 

BmifUca pergu in ciuitate. Dominica pergo in urbem. 

Dun^ autem ita determinantur, ut omnes dies illius nominis subin* 
telligantur, tum Articuliim petunt/ 6» f * 

DminMlaf Mercuria' ia et VetUria Dqmini, Mercurii et Veneris diebus 
'te fis lucramu» non laboramus^ 

Id est, omnibus diebus Domin!, Mercurii etVeneris non laboramus; 
«i tttem diceretur : Dominiea, Mercuri et Veneri uu iucramuy tantundem si- 
^earet, proximo die Domini^ Mercurii et Veneris non laboramus* 

8. Ante Nomina mensium in Nominativo et Accusativo, e. g* 

Jiuguetu e mai caldu gtii ee^ Augnstus calidior est septembre. 

piemire» 
hJamtariu e $$udfrigu qua iH Mense Januario frigidins est quam 

Febrttariu, Februario. 

In €renitivo vero et Dativo» tanquam Nomina propria personarum» 
poscunt Articuium decurtatum ante se , e« f • 

i^lttluiMartiuemaiplauiota guikMenaia Martius est magis pitn^us 

ella lui Maiu. quam Malos. 

t^le iui Juiiu eu forte formoee. Dies Juiii sunt valde amoeni. 

7. Post Praepositiones : a, de, in, d^m, pre , prin raro ad- 
ii^ittitur Articulus^ nlsi fortiore determinatione opus fuerit, e» g. 

^hmu' pt' grddinat Eamus in hortnm, 

Veniti it BaeeUcat Yenite ad te^plum. 



; 



2128 SynUxra dictioiittm* 

t 

Verhesee de nmsiea» Loquitiir de miisica» 

Blhi eeai dTin ciuUate. lUe exivit ex urb^ 

tntrati incurte! Intrate aulam. 

Pergimu pre ealle! Eamua per viam. 

Traiecimu prin aqua, Tranaimua per aqaam. 

Veni pre petiole. Venit pedestria» 

8. Appositio sine Articnlo occurrit; e. ^. 

Temperantia* la, vertute laudata^ Temperantia^ virtus laudata, veruin 

tero paucinu pracHcata, nu parum exercitata, non agit radices 

prende radicini in esta ciui^ in liac urbe. 

tate, 
Voi, omini cu mfinte, abeti po^ Yos> viri prudentes, potuistis hoc 

tutu dicere aguesta^af dicere? < 

Ellu, gua judice, nu potA fa^ Ille^ qua judex, non potuit plusfa- 

eere mai muliit. cere. 

Fratimei, profeseori amendoui, Fratresmei, professoresamboymul- 

iucra multu suprebene^ ie na" tum laborant in bonum nationes. 

tione^leu 

9* Prae Pronominibus possessivis cum nominibus sanguiniU- 
tem significantibus non adniittitur Articulus, e. g. 

Frate meu, soru mea. Frater meus» soror mea. 

Tata meu, patre meu. Pater meus. 

Mamma meuy matre mea^ Mater mea. 

Filiu meUf filia mea» Filius meus^ filia mea. 

Socru teu, socra tea. Socer tuus^ socrus tua* 

Generu seu, noru sea. Gener suus^ nurus sua. - 

Cognatu nostru, cognata nostra* Affinis noster, affinis nostra* 
FiUnu vostrUy filina vostra, Filius vester baptismalis, filia ve- 

K stra baptismalis« 

PrognaseiulorUyprognascialoru.V9XTm\iHy patrina illoruih. 
Pronubu lorUy pronuba loru^ Ularum testes matrimonii. 
Tata meu e a campu et mamma Pater meus est rnri et mater mea 

mea in gradina, in horto« 

Que faee frate teu do nU mai Quid a^it frater tuus tandiu mo« 

vene? rando? 

Soru sea nu se porta mai bene Soror sua haud meliores mores 

de guantu tnamma sea^ praesefert qiiam mater saa. 






De loeo Artiiteli* IHS 

FUH mei, leuaU benej$ mente Filii md^ adverdte bene ad id^ 
ffi^ rt dicul ' qnod vobia dico! 

Cmii reliqais aiitem Ifominibiia aemper Articulum petant PoMca- 
«iva, e* j:* / 

Cane^le vicinu^lui meu erepAdefame. Ganis Vicini mei periit fame. 
Facte^le vostre nu su forte de lauda, Opera veatra non sunt valde landa» 

bilia. 
CabnlH' li noftri iu mai infoeafi guh Nostri eqjak fervidiorea aunt^ quam 
eUivottru ve«tri« 

In genere, Articalo admodnm parce ntendum est, et nisi snmma 
fuerit necessitas ad sensum , secns vagnm vel dubium > determinan- 
duiD, potius omittendus, quam adhibendus. 

II. De loco Articuli. 

/. Articnlus sabiungitur Nomioi primnm locnm occupanti. Hind: 
1. Substantivo, si id primum fnerit, e. g. 

Cane^ le Veseiuatu ee teme de o- Canis lixivia perfusus timet aquam 

^la calda^ calidam. (Experientia cautum 

reddit. ) 
HuUere^ la^ formoea nu retnane Mulier formosa baud diu id igno 

mUu fora a la ecire. rat. 

Pnu omu cu capu' lu groeeu, Homo capite crasso, naso longo, 

flo^ lu lungu, ocli* li mici et oculis minutis et ore amplo prae*. 

9^(^ la larga nu face figura ditus non pulcherrimam reddit 

pre formosa. , fignram. 

8. Adieetivo» si id primum locum occupaverit, e. g. 

Korti^ lucorpuinpaucinufempu Mortnum corpusintra paucum tem* 

9e face puitere, pus pulvis fit.^ 

InlellecH' li omini nu verbescu Sapientes viri non loquuntur, nisf 

fora a cogiiare» prius.cogitaverint. 

Saturatu' lu pentice nu suffere Saturatus venter non fert motum. 

omblaturti^ la. 
^oni' li filii onora parenti*li^ Boni filii honorant parentes* 

ESxcipitur hinc Adiectivnm vel potius Pronomen indefinitum totu to 
^) omnisy nam , quamquam semper primum occuparet iocum , Articnlum 
tamen Bjibsequenti 8ubstantivo junctum habere vult » e. %, 



fS^ Synuiis dictionum. 

Toti amini? li mom. ^ Omnes homlnes moriiiiilar. 

Tote factt* U n» tu a§$emUU Onmia opera non «nnt similia (ae- 

qaalla). 
fiu $e miMsica tote animaie ie d' im Hon omnlit animalia moventiir de loco 

iocu iu locu, in locum* 

AiK toti Mttucti' li 9U iu celu, Non omnea aancti sunt in coelo* 

'//. Anle se pelant Articalnm: 

1. Pronomina Possessiva Nominibns praeposita^ e. g. 

EUu nostru imperatoriu, Noster imperator.. 

EUa iea mana e mai musclosa Tua manu0 est magis muscalosa, 

qua ella mea. quam mea» 

EIU eei fiUi eu forte auseulta^ (Sui filii sunt valde obediuntes* 

torii* I 

di verolVominibus postponantury Articulus subiungitur» ita in snpe* 
rioribus exemplis: 

Jmperatorit^ lu noitru. Imperator noster* 

Mlant^ ia tea e mai musclosa guh eiia Manus tua est magis mnsculosai quam 

mea» mea. 

Fiiii tei tu forte auscuHatorH. FilU sni sunt valde obedientes. 

2. Nnmeraiia ordinalia^ e. g. 

Ella tertia parte nu e finita. Tertia pars non est finita. 
Se tede in eUa aeptima pagina^ Videtur in septima pagina. 

d« Numeralia cardinalia ad fortiorem determinationem efificieo« 
dam> 6. g. 

Voliu eomperare elti doui boui. Volo emere illos duos boves* 
EUe trei capre eu pre preHoee» IUae tres caprae multo conrtaat. 

4« Superlativi gradus» ,e« g. 

EIU mai inteUecti nu eusempre iPrudentissimi non sunt semper 

elU mai ioni. optimi. 

EUe mai mici parti inquo ubu liinimae partes etiam Iiabent suam 

pretiu^hi laru. pretium* 

6. Adiectiva emphatica, e. g^ 

EUi rei odescu pre eUi honi. Mali oderunt bonos. 
EIU forti juueni eadurocuarme IHi fortes juvenes ceciderunt eam 
*ie in muni^ armis in manibus. 

Etiam si postposita fuerint, e. g« 



8yntaxls casnum. 21^ 

Omu ellu menioeu nu scie que Homo iratua non si^lt» quld agit 
face. 

Pieonasmus est-SubstdQtivo Articulum subiungere et ante Adiecti- 
vum repetere» e. ^. ^ • 

MonteHe ettu inaltu te vede de de^ Mons altuseminus vi4etur« 
pdffie, 

Sufficeret enhn : Monte' le inaltUt vel tnonte ellu inaltui 

' ♦ 

///. Artictlns ponitur inter Substantiviiin et Adiectiium, quum 

lioc, ad proprietatem singularem indicandam, nominibus propriis post^ 

poQitur, &• g* 

Peiru ellu mare, Petrus magnus. 

Florentia ella formosa. Florentiae pulchrae. 

Antoninu ellu piu. Antoniniis pius. 

Stefanu ellu blandu, Stephanus mitis» 

Ser^ ellu iHtetiatu. Sergius doctuis. 

S X N T A X I S C A ^tJ tJ M. 

/. Genltivus casus ponitur ad indioandum relationem .obiectoraiil 
a se mutuo dependentium^ et respondet ad quaestionem cuius. e..gi 

Lmintf la stelU^ laru nu e aei Lux steUarum noA ^t- adeo elarar 

clara qua ella eole' lui, prouti solis. 

Nepotfii lui Conetantinu su in Nepotes.Conslantiiii suotiiiFmncia. 

Franda^ 
fhri' le primawrfi IHinformo-^ Fldres «!m& oritaAt <iam|»uflh 
^eUedia cantffui Im - ^ 

• • ■ ■ . ' ' 

Occurrit autem Genitivus semper post Substantivum obiectum 
ad 86 pertinens indicans^ e. g.' Scripte^ le lui Platone, ^crjpta Pla* 
tonis; in defectu autem Substantivii Articulus ad id relatus semper 
praeponi debeti e. g. cauda' la cane* lui , cauda cknii^; omissd Siib-' 
stantivo cauda , efferri debet : ella cant^ lui^ 

Elle cui penne su aqueste-^at Cuius sunt istae pennae? 

Elle frate meu, Fratris mei. _ 

Ctt elti cui cahatti aheti fostu Cum cuius equis faistis iri v^hei 

in ckutate? 
Ou elli vicinu' luii Cum illis vieinii 



200 SynUxis dicYionuin. 

- ' ■ Hane*ob eausam soI«Dt PiHinomina poascssiva , quae relpsa Geniti- 
vum exprimunt^ sola posita Articulum poscere, e. g. 

Filii tnei et elli vostri su ia scola, Filii mei et vestri sunt in schola. 

. .. . • • » 

Genitivus petit Articulum ante se, quotiescunque Substantiyum 
obiecti subfteqaitur, e. g. . 

Elie omini' loru connoscentie nu Hominum coguitiones haud vaide 
se intendu forte departe. ' procul extenduntur. 

Hanc ob caufiam poscunt Pronomina possessiva primum locum oc- 
cupantiaArticulum Substantivi subinteilectly cum quo in genere et numero 
coUcordant / e. g* - - 

E le melle vestimente su tote rupte, Mea vestimenta snnt omnia lacerata* 
Elle vostre scientie merita lauiUu Vestrae scientiae laudem merentur* 

Blle loru verbe nu su tote salate* lUorum verba non habent omnia saleia 

• ■ i • > 

veritatis. 

//. Dativus casua ponitur ad obiectum remotins indicandum» re- 
spondetque ad quaestionem cui? e. g. 

Auerrunca oaee* le cane'Juil Proiice ossa canil 
Da pane cu lacte f^pilM^lui^, Da panem cuni lacte pnero. 
Nuplaceomini* loruaddeveru' lu. Non placet honiinibyns veritas. 
KiUi au debitorU parenti' loru Filii debent parentibus honorem. 

onorc* '» " ' '» ' 1. . k 
Nu. dUeclude: aurecli' Ifi rogatio^ iVon ap^rit ^ures precibas nostris. 

'laru noetre^ . . , 

DaUvoft easus ponitur. ihsuper 

1) post Adiectiva: oemile^ aseemile similis> eguale aeqnalis, 
convemosw'coriYtm&aSf ^4mmodu commodns^ propriu propriu&^ com' 
mune communis^ vicinu vicinus, connoscutu notus, faeUe faciUs, 
difflcUe difilcilis , graue gravis , teue levis , et caetera huius ge« 

neris, e. g» 

• • < •. , 

Micie^la e assemile leu* lui. Feiis est similis leoni. 

Tott^lu e equale parti' laru selle Totum est aequale suis partibns 

inseme leuate^ simul sumtis. ^ 

Nu e facta conveniosd parenti Non est actio conveniens parenti- 

^loru a si obUtare de filii sei, bus oblivisci filiorum. 
Domini 'lo$'u e forte commoda Dominis est valde commoda haec 

aquesta cusa. domus. 

Nu e propria natura' lei fran" Non est propria naturae leguin fra- 

gerela legi' laru. - ctio (eversio). 



n 



^yntaxis casaum» ftilt 

Afuesta opinidne e commune Haec opinio est^communis omni- 

iotoru cuitaHani* loru. bus civibus. 

Luna'lft e mai vicina pauimeh^ Luna est vicinior terrae, quam sol* 

tu'lui qua ^oU* ie. 
Nu e cof^oscuta ^fuelloru li^ Non est nota literatU haec lingua. 

teraU aqueatd lingua. 

2. Post Verba Dativum refi^e^ntia, uti : dare dare^ spqnere nai*- 
rare^ dicere dicere, respondere respondere, amscultare obedire» 
memiiare simile esse^ impartire impertire, donare donare>.e* g* 

Jitdesti pome*le popittf torUf Dedisti poma pueris? 

Portara^ la voitrA nu responde Yestri mores nou respondent ex- 

espectatione' lei parenti' loru^ pectationi parentum. 
^tf ioti filii as6emiki pareiifX IVon omnes filii similes ftunt pa- 

7orw. rentibus. 

Imperaioriti lu imparti militari' Imperator distribuit mlHtilhiii qj^i^ 

loru quinqui milli de d^narii. que millia denarioruni, 

Qutiiii' BTdUilna shie Pronominibus , et in spjecie Articalo^ nullam 
admittant flexionem per cftsus) ^nc absolute posita, loco Genltivi Ablati- 
Vum ctim Praepositipne de.$ et Dativi eundem cum Prciepositione h po<» 
8cunt, e, gf 

JUkemu comperatu seue carre de tegne» Emlmus sex currus lig^orum.' 
diciti h secitatdrii 'sO sedta hpmndiu. Dicite messorlbas^ ut coasideant ad 

prandiuin, 

De hjs vero mox in tractatu de Praepositionibus iilteriora adfe- 
remas. • 

f 

IIL Atfensatiyua. cas^^s pt^nitUr ad vicinius obiectum» in quod 
aptio Verbi immediate influit^ determinandum ; e. g. 

Bomrk/^iu pasce boni' Uk Bubulcujs pascit boves» . 

Noi coiiegimu pere^ Nos coliigimus pira« 

Antoniu compera eeresie^ AntoniUs emit cerasa. 

Noi mancamu pane, et voi b^ 'Rob manducamus panem> at vos 

hiti aqua^ bibitis aquam» 

Servanu^ adaqua cabiii^^U^ Servanus potat equos* 

Prae Accusativo personae ad propius distingu^dum a Kominativd 
fiolet Praepositio pre poni? e. g« 

tiomaHVli baturo pre DacVlii ftomani superarunt Dacos. 

^fu ved^ pre PaullUi . Titus vidit Pjiullum. 

fareniVli ama pre filiii . Parentes amant filios. 

15* 



IS8 8yntaxifi dittionmn. 

SY^TAXIS PRABPOSITIONUM. 1 ' 

Praepositiones Nominibns Jnngnntur^ eornmqne relationes de- 
terminant, regunt antem omnes Accusativum casum, quapropter hic 
Idcnm eis assignare non abs re fore censuimus. ^ ^ . 

A ad, signiiicat: 

|. directioh^m 5 e. g. 

Pergiti a eaaat Pergite domiim! 

Procedimu a tnante* . Procedimus ad montem. 

Ijewati a mentel . Attendite! 

Ne ducima i campu. ^) Imus rus. 

Ve^daeiti a daselica» i Itis.ad templnm. 

Veniti a nail Veniie ad nos* 

Ihi^te a iueru! Vade ad laborem. 

Pergimu^a^ Rwna. Pergimus Romam. 

%, Locamyin qtto^ ▼elpersonam^apaidquam^itaquequietem; e.^. 

JVif *e d eaea, Ifon est domi» 

t*rate meu e a cathpu, Frater meus est ruri. 

Abemu pranditu a parenti, Pran^imus apud parentBs. 

Paeear.o §rei anni a Parisi, Transegerunt. tres annos ^arisiis. 

3. Temporis momentuiii» 6. g.' 

A mediadia abemu adjunsu a Ad meridieni «dvenimus ddmnm. 

caea. 
A mediaMcte inijud erd ecol^ Ad mediam lioctem aidhiic vigila- 

latu, bat. 

A primavera polemu ineeper^ Vrimo vere alias scientias ineipere 

altre ecientie, volumus» 

A iberna remanemu in eiuiUOei Hieme moramur in urbe. 
A-i^domna faciti^ni onortf ia Autnmno praestate nobis honorem 

de venire a noi% ad nos veniendi. 

A qiiatru ore ftti aiei^ Ad quartam horam eiitote hic. 

N4i cemhnu a noue. Nos coenamus nona hora» 



^) Praepofiitio 4^ solet in commuoi 8ermonepronUnciariM,ut A)pagina 6). 
nolatum est« 



Syntaxbi ^raeposUionain. S20 

A qtumU pergiH in 4$mhersi^ Quoia hora itis in univ«r«itatem ? 

tatef 
A irm ei medieiaie. Tertia et media. 

4. Exprimit Dativum > e. g« 

SponiH a negotiatorii que vi Dicite negotiatoribas » quae vubiti 

t^etnu dissu, diximus. 

Dati aqua a ioui etfenu a eon Date aquambobns etfoenum equis* 

halU. ^ 

RespondiH a interrogationi' le Respondete interrogationibus nia- 

magestrt^ lui, gistri. 

faeiti a popiUi queva de man^ Facite pueris aliquid «d conieden- 

eittu^ dum. 

Neme nu pote servire unadata Nemo potest semel duobas duuii- 

a doui domini. ^ nis servire. 

Que dai, da a toH. Id quod das , da omaibus. 

0t a servu so taca. Dic servo^ ut taceat. 

r 

Ad pr«priam DaUvucD exprimendum necessario adhibetuf ubicaoque 
Articiilus, vel aliud Pronomen, pro sensus ratione^ requiritar, ut superiufi 
Tidere nc*|!t. 

5* Ante Verborum infinitivum modum adhibita efllcit* copu- 
lationem huius cum Verbo in modo finito occurrenti, e, g* 

EUi invetia a scribere. Illi discunt scribere. 

A dicere que se convene nu e Dicere quod decet^ non est pec- 
peccatu. catum. 

De hoc in Verborum Syntaxi uberior sermo erit. 

6. Format multos Idiotismos ex usu discendos; e. g. 

Nu le abemu a mana. Non babemus ea prae manibuii. 

Li dissei a nome^ Dixi illi nominatim» 

Pute a cepa. Redolet cepam. • 

Lu prense a lungu. k longinquo cepit illum. 

Omtf mars a statura et bonu a Homo magnae statarae et aptus ad 

bebitura* potandum. 

Canf U nostri su fsrte rapidi a Canes nostri sunt vaide celeres ad 

cursu. cttrsum. 

MuHere alba a facia et negra Mulier albae faciei et nigri cor- 

a aninia» dis (animi). 



830 Syntaxis dictionam. 

Muliere*la e ^ cBmmunelungn Mulier est eommaniter lon^ornm 
4 pelu et scurta a mente, capillorum et brevis ingpenii. 

Ellu . e coctu a mente et dutoe i^ Ilie est maturi in^enii .et affabilifi, 
verbe^ 

Cu toti' li su a quinqui milli* Omnes simul facitfnt circiter ^in* 

^ bue millia. 

^ fuatru^^ci de lupi veniro pi"* Quadraginta circiter lupi venerant 
no a porti^ la ciuitate^ M, usque ad portam civitatiis* 

Antoniu manca a pane, Antpnius manducat panenit 

Publiu bebe a vinu^ ^ Publius bibit vinum. 

Iit in» significat: 

1. Directionem ad locum; e. g>, 

Intrati in casa, Intrate domum. 

Venimu in grq^inq^, Yenimiis in hortum. 

Me ducu in ciuitate, Vado in urbem. 

Se folHca in pauitu, Decumbit in lectum. 

Versa aquci la in capvi lu ti'- Infundit aquam in ^caput vituH. 

teltu' lui. 

Pergimii in Vienna» Pergipius Yiennam. 

Se sube in podu. Adscendit in podiuni. 

Procede in satu. ^ Procedit in pagum. 

?f Locumjr in quo res yel persona qufescit; e. ^. 

Sede in casa. Sedet ii^ domo. 

Abita in Cqrona* ' Habitat Coronae» ' 

Ambla in curte. Ambulat in aula. 

Se joca in gradina. |iudit in borto. 

E qsconsu in coctoriu, Est absconditus iu fornace* 

Lucra in pfilte. Laborat in valle. 

In totu satu' lu nu ^e afia W}U In tpto pago, non invenitur hoiuQ 

omu de onore^ honestus. 

Innota in miseria, ' Oppriniitur iiiiseria^ 

3. Temporis continuationem 5 o. g, 

InsepteanniinvetidmedieiHa' la. Septeni annos» didicit niedicinam. 

In dece ore nu potu finire estu Decem horas non possum iinire 

lucru^ hunc laboreni. 

In dotie die e k noi, Inira duos dles est apudSios. 



Sxola^iis Praepositionum. 231 

4. E£ficit multoaiId)oU«mo8; e. g. 

Quine nu abe in eapu, mbim in Cuideest ingeniam^fiuppleat opera. 

petiole, 
Nu abe in vetereneHe qume nu Non habet in seneetute qui noii 

parsita in teneretie. parcit in juventute. 

Nu eta in tene qua so faci Non^^stat apud te C^^on cst tnuai) 

aquestw-a. • . ' hoc facere. * 

In teatru su toti omim'U ver-^ In theatro sunt omnes homlnes vir- 

tuoH. tuosi. 

Grtdiu in unu Deu^ Credo in unum Deum. 

Ifl nome' le meu nu verbire. Meo nomine ne loquatis. 

De de, significat: • 

1. Ablativum; e. g. 

Nu e fama bona de frate teu^ Non est bona fama de fratre tuo. 
FiUu meu e laudatu de totk Filius meus laudatur ab omnibas 

profeeBorf IL ^ professoribus. 

BeLuciunu v^hes^senemebene. De Lucio nemo loqoitur bene. 
J^6 90% nu fu ifiterrogatione. De vobis non fuit quaestio. 

2. Exprimit Genitivum proprietatis ; e. g. 

facta de lauda. Opus laude dignum. 

Omu de fronte» Homo primarius. 

Popittu de nemica^. W Puer nequam. 

Juuene de onore. luvenis honestus. 

Professore de Filosofia. Professor Philosophiae. 

Hinc Snbstantiva e Verbis activis creata prioram Verbonim Aecusa- 
tivumpostulaut cum Praepositione de ; e. g. 

Amatoriu de scientilh Amator scientiarum. ' v 

fortatoriu de cura. Curam gerens» 

Inudatoriu de viHU, Laudator vini. 

yenditoriu de lana. Venditor lanae. 

^egotiatoriu de Aromate. Negotiator aromatnm. 

3. Exprimit Genitivum materiae^ e. g. 

Vestimentu de latm. Vestimentum laneum. 

Oamesia de linu^ 8ubucula lintea. 

Annettu de auru. Annlus aureus. 

Afe«a de legnu. Mensa lignea.. 



♦ 

93t SyntaxU dicUoiiaiii. 

Oosa de peira, Domus lapidea. 

Vass de ar^emki^ Yasa jsirgf)Qlea, 

Calciamente 4^ p^Ut' QalGeamenta pellicea* 

Fiine de c^^pa* Funia canabea. 

\ 

4. Exprimit Genitivum p^rtitippis; e« g, 

Una mulHiudine de omini. Multitndo hominun^ 

Uhu pondu dejcarne* Pondo carnis. ' 

Uifiu urciolu de qliu. Urceua olei. 

Unu modiu de granu. Modins tritici. 

Doue huti de finu, Duo dolia vini. 

Trei quariarii de ora. Trea quadrates horae. 

Ociu Jufere de pauimeniu. Octo jugera Aoli« 

5. Scopum, ad qaeni atiqi|i(|^fit vel deatinatani eat; e«g. 

fi^ne de ecri^eu* Calami scrlptorii. 

Cane de penaiu Vertaj^us. 

Arma de focu. Arma i^niyoma. 

Mola de granu. Mola tritico terendp deatinata^ 

Mola de veniu. Mola pneumatica. 

Mola de aqua. Mola aquaria. 

%. Causam^ propter quam aliquid fit; e. g. 

More de fatne^ Interit f^e. 

Salia de volia bona Ezultat mtitia. 

Peccaiu de morie^ Peccatum mortale. 

De menia nu poie verhire^ Prae ira non potest loqui. 

Nu mai poiiu 4^ seie. Non possum sustinere amplius si- 

tim. 
Nu ee pote mteeica de pigreiia. Prae pig^ritia n^n potest se mo- 

vere. 

7. Ponitur post Compacatiyum gradum cum guaniUs loco gua 
quam> coniunctnmj e. g. 

fllluemai i^nerudequantuiene. Ille est junior te^ vel quam ttt. 
Scri6e mai bene de^guaniu mene. Scribit melius quam 6g*o. 

Si autem Numerus fltequatur, omittitur guantu et Particula <f^sola 
eomparaUonem exsequitur; e, g. 

Mai multu de dece florem. PIus decem florenls. 

Pe qu^nqui qrmi mai veclu, Quinque annis vetenor. 



Syntaxift Praepoflitionttin. 233 

8. Post Namerofl : dauedeci vl^nti, treideei triginta, quatru-' 
d$e$ quadraginta , quindeci quinquaginta , eedeei aexaginta , eepte^ 
deci septnaginta^ octudeci octoginta, nouedeci nonaginta ; tum eentu 
centum et eius multipla^ deinde mille miUe et milliane millio ; e. g. 

Abe comperai» eabaUef lu eu Bmit equum nonaginta florenis. 

fMfuedeci de ftorenu ' 
lA dedknu eeptedeci et quingui Dedimus iUi septoaginta et quinque 

de ^^fiarii^ denarios. 

Nufd canieniu eu treieentejde Non fuit conteiftua tercentis firan- 

ffend. cis* 

iVtt lu poitt capitare cu trei eu^ ICon potuit accipere id tredeciin 

jfre deee milli de gtMini. miUibus aureorum* 

9. Frae j!Vumeris temporis durationem significantibus; e. g. 

De irei anni nu audimu nemica A tribus annis nihil de iUo audt- 

de eUu. mus. 

De qmnqui eepttmani jace quu A tribus septiraanis jacet ut mor- 

mertu* tuus* 

de quanti anni eecif Quot annorumes? 

Egu 8U de douedeci et qmnqui figo sum viginti quinque annorum, 

de 'anni^ 
Soru mea e de eepte eupredece Soror mea est septemdecem annu- 

antii, rum. 

Be guinqui die nu ahe tnancatu A quinque diebus non manducavit 

una huccatura de pane. offulam panis« 

10. Prae Numeralibus multiplieativis j e. g« 

De doue ori dque eu guatru» Bis duo sont quatuor. 

De douedeci de ori tu eedui in Yigesies vidi illuni in theatro. 

teatru, 
Mila spose de seeae centede c^ri, ' Sexcenties dixit mihi id. 
De treideci de milli de ori^ Triginta milUnm vicibus. 

De g^ante ori abeti leeeu estu Quoties iegistis hunc libruqi. 

libruf 
De eepte ori, |>eptem vicibus. 

De guante ori voliu tibertare Quoties remittam peccata fratris 

peccat^ te frate m4u f ^ niei ? 

De eeptedeci de ori gtmnte eepte, Septenis vieibus septuaginta. 



S9k Syntaxis dietioniiiii. 

11. Poflt Praepoflitiones maiores: fora sine, 4^<ira extra^ 
aprope penes, departe procol, inanfe smte, de aprope cominus, 
de departe eminus^ d^insueu snpra^ ^indioeu infra^ ^inqum 
eitra> ^inquollo ultra; e. g. ^ 

Omu fora de lege, Homo exlex, seelestus« 

Af&ra de noi neme nu ecie n- Extra nos nemo novit lioe. 

queeta^a. 
Aprope de easa lui Wlauianu. Penes domum Flaviani. 
Departe de parehti^ Procul a parentibus. 

Inante de prandiu nu potiu ve" Ante prandium non possum venire. 

nire» - * 

jyineueudepontejace unu cane Superius ponte jacet canis mortaas. 

mortu. 
jy indiosu de ealle e una fm^ Infra viam esl fons. 

tana. 
jy inquaee de riuu nu ahu oui Citra fluvium non Iiabent oves pa- 

*le gue pascere. #cua. 

jyinquollb de monte su locori Ultra montem sunt agri Servm 

'le lui Servanu. 

12. Post Adiectiva: plenu plenus, satullu satur^ setiosu s!- 
tiens, degnu dignus; e. g. 

Capi^lu ti e plenu de farintf. Caput est tibi plenum farina* 
Taci, quo su satullu de seca^ Sile, nam satitr sum tuis vexa- 

htrfle telle, tionibus. 

Setiosu de rinu^ Tinum sitiens, 

Jfegnu de lauda. Laude dignus. 

13. Post Verba reciproca ; e. g» 

Me miru de bonitate' la lui Do^ Miror bonitatem Dei. 

minedeu. ' \ 

Me ragu de liderimre. Veni^m rogo. 

Si obtita de noi. Obliviscitur nostrum. 

Si bate jocu de miseria. Illndit miseriae. 

Nu simai adduceamentedevoi. Non recordatur amplius vesfrum. 

14» Ante V^rborum infinitivum modum; e. g. 

Da popiUi'loru de mancare. Da pueris ad comedendum. 
Da^ aleque de bebere. Da nobis aliquid ad bibendum. 



8yntaxi« Praepa«Uionuni. 835 

Nu e tempu de mdi remanere Non est tempas ampliug . hoc. ia 

in estu locu. loco morandi: 

flu abemu volia de scfibere, IVon habemus yoluntatem (.animum) 

scribendi* -^ 

15.«Multos constiluit idiotismos; e« g* 

Ahemu datu de unu lupu^ Impegimus in lupum. 

Facu de prandiu. Paro prandium« 

fia^H de bene^ Conducat tuae sanitati. 

Clama lu de facia. Voca euni praesentem, 

iSedle de dkrectd la Patref lui^ Sedet ad dextram Patris. 

Dk 4e carne. ^ Dies carnibus vescendis licitus. 

frende lu de capu. Arripe euiii capite tenus. 

Leuaiudu de pelu» Capite eum capillorum tenus. 

Ntt mi e frica de eUu. , Non titneo illum. 

Legati caballu' lu de arbore. Alligate equum arbori. 

V(d de noi peccatosi* li ! Tae nobis peccatoribus ! 

Felice de voi omini innocenti! Felices vos innocentes! 

Miseru^lu demene, que sofacu! Miserum me, quid faciam! 

MiseUu^lu de Nicola mi abefu^ Nequam Nicolaus furatus est mihi 

ratu caballi^ lu4 equum. 

Mlua'la de lupu miabeman^ Bellua illa lupus voravit mihi vi- 

catu vtt^lMJu^ tulum. 

De a ab, ex, composita ex de ei a, indicat: 

1. Locum ex quo proceditur; e. g.* 

lemmu de a casa. Yenimus domo. . 

Ne intorquimu^jde a campu^ Redimus rure. 

Plecaro de a monte. Moverunt e monte. 

Vene de a Sabiniu^ Venit Cibinio« 

^^ h capu pino a petiole, A capite usque ad pedes« 

De a noi nu e calle asi lunga A nobis non est adeo longa via 

pino a voi. usque ad vos. 

2. Efficit idiotismos quosdam; e. g* 

^e a lungu*lu. * Secundum longitudinenu » 

^e a tatu'lu. ^ 8ecunduni latitudinem. 

^e a prope nu e formosu. Cominus nbn est puicher. - " 

^<J a mintttu'iu. Minutatim 



jegS Sytitikxls dfetldham. 

Dtf a numa. Dextere* 

De apena. « Yix. 

Haltosque aUo8 passlm flfgnificationem adverbfalem Iiabentes 

Ileln vel <ftii ex, signiticatione priori affine; e. g. 

Mssimu d in easa et intramu in Eximns domo et intramus in hor- 

gradina. tam« 

jyin incepuhi pino in flnitu, Ab initio uaqae ad finem» 
Trage anneUti^ lu X in degitu. Extrahe annnlum digito. 
jtft abe ecoseu unu dente tPin Extraxit milil dentem. 

gula. 
Homantli d^in Dacia, Romani in Dacia habitantea. 



per, Indieat: * 

1* Directionem p^r locam'; e* g* 

Perge pre calle, Pergit per viam. 

Vene pre mare. Venit per mare« 

Amhla pre ossicatu^ Ambulat per continentem. 

JEssimu pre ustia. Eximus per januam. 

Intoryuiii l$i pre dosu. Yertite in partem adversam. 

, S. Locum, In quo obiect«iB qaiescit; e* g. 

Sede pre cabatlu. Insidet equo. 

Jace pre pauimentu» Jacet humi. 

Calca pre petra. Calcdt petram^ lapidem. 

Pre unde te duci? Quorsum is. 

Pre totinde nu -ee capita pane Ubicunque non datur tam bonus 
asi bona. panis, 

3. Indicat causgm vel modum; e. g. 

Lu abemu comperatu pre ar^ Emimus illud pecunia. 

gentu. 
Dau trei floreni pre esta pan^ Do tres florenos pro isto paniio« 

nula^ ' ' X 

Nu capitai nemica pre granu. Nihll obtinul pro tritico. 
Totu gue ' se face pre dkrectu Omne id^ quod recte fit, laudatur. 

7fi e taudatu. 

4. Ponitur ante Accusativnm personae ad distingoendam ettm 
a NonoJnatlvo; e. e. 



SynUxU Praepo»itioiiiini. 837 

Lauda pre Daminedeu. Lauda Dominam D^om. 

Vediu pre Peiru^ Yideo Petrnm. 

Vulp^ la abe inseUatu pre lu* Vnlpes imposuit lupo. 

piilu. 
TMlu hatu pre filiu' tu. Pater verberavit filium. 

5. Conatituit multos idiotismos ; e. g. 

Lu eamoscimu pre verha^ Noscimuii illum ex loquela. 

Qwmiu ee diee aqueeta^ pre Quoraodo dicitur lioc lingna ro« 

rmama? mana? 

TfMbief» pre franeta. Traduco in francicimi. 

^nlta ii da pre diat Quantum solvit tibi p&^ diem? 

Me jmria pre septimana, pre 8olvit me pre septimana,^ pro 

luna, pre annu, % mense, pro ^ anno» 

Mi lu dede pre qmnqui anni^ Dedit id mihi in quingue annoa , 

Ambla pre ii^ienehricu, Ambulat in tdnebris« 

Proeesse pre luna^ Movit lucente luna. 

La feee pre asconsu, Fecit id clandestine. 

fre inqueiu perge tnai bene* Lente melius agritur res. 

tre kgtf la mea ! Per raeam iidem \ 

PreDeUI Medius fidius! 

Prexarpul Papae! 

Pre m per, composita ea pre et a, indicat locum^ in^quo obieotum 
wperiiur; e. g. 

AaUa pre a easa^ Domi se continet. 

fre aqufiUo nu. se poifi afiare. . Ibi non potest inveniri. 

Pre a noi nu se verhesce ast. Apud nos non ita loquuntur« 

Pn a siranU nu e omu' lu ioiu Apud exteros non est hom<r aeiii* 

de una securu. per securus. 

Aei pre a voi ^ua pre a noL Sic apud vos» prout apud nos. 

Pepin vel prin per, composita ex pre et in, indicat locum^,per 
qnfem tranaitus fitj e. g. * , 

^raieeimu prin ciuiiaie^ Transimus per urbem. 

Ahemu f>eniiu de a Roma prin Yenimua Roma per Venetias Vien- 

VeneUa a Vienna, nam. 

^'tfi focu ei prin aqua. Per ignem et aquam. 



238 



8ytilftxi$ dMionuin. 



cum^ indicat:' 

1. In8trunientum;'e. g, 

TaUa pannula* la cu forfici* le. 
Manca cu Ungula'la. 
Se bate cti spaMlai 
Lu impinse cu mana^ la.. 

2. SocieUtem^ e. ^. 

A4funse cu eesse socii. 
Amdla ct^noi quandu e aici 
Nu viue cu.muUere'la sea. 



Scindit pannum forficibus^ 
Manducat^ edit cochleari« 
Pugnat gladio. 
Tru3it'eum manu» , 

• . . . , 

Advenit. cnm sex socijs. , 
Ambulat nobiscum quando est iiiCi 
•Non vivit cum sua uxore* 
Eamus omive^ fi^i^iul! .^ 



• 1 « 



Bhmu eu ioW UI 

. 3^ Modum> quo .aliqvid fit; c. g; 

Manca cu compufu. Parce ^comedit * 

BeMmu cu mesura. ' Bibiniui^^ temperantei'. 

Ellu e cu DoUa^la bona* ' "' lile est hilaris* * ' 

4. Mensuram» e« ff« . . 

« . * • * 

Soru mea e cu trei degite mai Soror mea c^st tribus polUciiUs mi- 

' ■ ♦ • •'' • . . \ ■ 

mica de quantu mene^ nor me. ^ 

EUu e cu 4/uafru anni mai i^e-.Ilie est quatuor annis senior fratre 

ek$ de quantu frate seu. . suo« 

Cofnperd caballu^ lu cu septe Emit equum septem millibiis deo^ 
< fuUU de denarii. • ' ! . . riorumi • > • 

5* Idiotismos efificit; e. g* 



Omu cu mente^ 



Homo ingeniosuli/^ 



MuUere cu Ungua^ Id aimKta,, ' Mulier acutae lingiiae Ci^^o^O* 



Verbesce cu intelleetioffii. 
JuMce eti directate^ 
Trauiuimu cu sanitate. 



Loqtritur sapienter« 
Judex justus* 
Vivimus sani, • 



Vv\ « • 



Nu pote fire omu eu cogitereUe Non* potest dari komo prftVae co- 
et cu facte bone, * gitationis et bonorum operum. 

Vertura cu carne^ Cibus carneus. 

GaUina cu pulU. Gallina puHos haben/s« 

Vacca cu ktcte. Vacca lactaria. 

Cu quantu e omnt^iU' mai pO" Quo pot^ntior est homo^ tantoplu 
tenUosu cu atantu e n$a$ pec* ribus peccatis expositus. 
catosu. 



Syntaxis 'Praepositionttm. S99 

Wtm, pro, indieat cavsanif propter quam aliquid fit; e. g^ 

Se^certa pru onore* la romafti Certat pro honore romanonuu. 

*ioru. 
Pru hene* le totoru. ' ' Pro bono communi. 

Pru mene tipoti epargere et ro- Per me licet tibi etiam caput fin- 

pti^ lu^ ' dere» 

Pru essemplu. Exempli gratia* 

Pru Dotmnedeu! Per deos immortaies! 

Pru que nu tacif Quare non siles? 

Pru (/uine comperi vastftuf Pro quonam emis vasT 
Pru quantu mi lu daif Quanti das id mlhi? 

Sa sub^ indicatlocum^ aut tempus, sub quo aliquid reperitur^ e«g. 

... 

Su mesa jace cane' le. 8ub mensa jacet canis« 

Adjunse su mediadia^ Advenit meridie* 

Cadu su ponte^ Cecidit sub pontera. 

Lu prense su pauitu, Cepit eum sub lecto« 

Corneliu dorme su peru. " Cornelius dormit sub piro« 

Ante ante^ indicat locum aut tempus^ ante quod aliquid repe* 
ritur^ e. g» 

Nu vede que li e ahte ocli^ IVon videt id^ quod ei ante oculos 

I 

est, 
Ante trei septimani lu vedui in Ante trek septimanas vidi illum in 
umversitate. universitate. 

» * • 

Usitatior est composita inante , e. g» 

Nu vede que 7i e inante de ocU, Non videt id, quod ei apte oculos est. 

vel ocli' loru. . • . 
Inanie de trei sepHmani, ' Ante tres septimanas. 

Slne sine^ significatione Praepositioni cu opposita;' e. ff* 

Facta mare a rare ori se face Magnum facinus raro fit sine pie* 

sine peridu, riculo. 

Sitie dubiu, nu scie que face. Absque dubio non scit quid agit» 

Frequentior se eius aequivalens foray e. g. 
JPora perichif fora duhiu^ ' Sine periculo, sine dubio. (Vide fora,) 

Intre inter, indicat locum veltempus^ inter quod aliquid repe- 
ritur vel accidit; e. ^. 



SU> Syntaxls di6tiDQiiin« ' 

Intre casa ei mtre daselica jaeu Inter domnln et temptuiii Jaeent 

morWH. mortui, 

Intre noi nu pote fire pace, Inter nos non potest esse pHx» 
Tote vertuti' le su unite in/r^; Omnes virtutessnntinter seunitae« 

sine^ 
Intre quinqm et intre septe su Inter quintam et septimam horam 

a casa» sum domi, 

Infre arme tacu legi' te^ Inter arma silent le^es* 

Possedemu unu tocu intre ciui^ Possidemus agrum inter nrbem et 

tate et intre riuu^ fluvium. 

Mori de fame intre doue panit Mortuus est fame inter duos p> 

qualaru una' ia era mancata nea, quornin unus xonsamtasi 

- et quetla altra nu era parata. aller needum paratus erat, 

Supre super, • 

1. indicat locum vel tempus^ super quod res quaedam reperi* 
tur ; e. g. 

Pace supre popolt^lu vertuosu. Pax super populum virtaosum* 
Supreresalitu^lusole' luiincepu Oriente sole coepit pluere. 
- a plouare. 

S* Ponitur loco Praepositionis pru pro, e« g« 

fjucra supre ben^ le cdmmune^ Studet bono communi* 

3^ Occurrit loco Praepositionis versu versus, e. g/ 

Africti la jace supre mediadia. Afriea jacet versus meridiem) 
JUe ducu supre directa' ia* £o ad dextrum, versu^s^ dextrani, 

Rediqua octi' ti supre ceiu^ Elevat oculos ad coelum« 

4. Jungtt Numeralia a decem usque viginti; e« g. 

Unu 9Upre dece. Vndecem. 

Dom supre dece, Duodecem. ^ 

Trei supre dece eic^ Tredecem ete. 

Projiie prope^ indicat vicinUatem, e« g. 

Prope cast^ ia iui Luciu se VC" Prope domum Lucii' videbatur af 
deia una arbore umbrosa. j)or umbrosa« 

Frequentior est eius composita aprope^ ^. ^* 

A0ope de casn^ia iui Luciu se re- Prope domvm Lucii vldebatur arbor 
deba una arbore umbrosa. - umbrosa. (Vide aprope.) 






Syntaxis P^rneyp^tipniiin. Si|. 

.- ■' * 

Biipa post, iodicai. snceessionein teinporis, ant positionem loci 
post airum fliti; e, g* * 

Jkiipo nai vemba JUareu cufraie VostnosYeniebatMarcuscam jfratre 
seu et eu trei,jkOpiUL sno et cuiu tribus puerisi 

Bupo medianoct^ inceesd a Post mediam noctem Cessavit 
plouarCk ^ )[»luere* '^'' 

Janufu de doue ori inclUsu du^ Janus bis clausiis fuit 'piost ^m* 
po Numa. mam. 

Bupo pranditt iHcep4ro abebere, Post prandidm coeperdnt bibepe< 

Lu mendro dapo caiaUL MisecoMt .ewii eqnos.^dtaUirumA . 

Dv^ morte nu se nuU deie mnUk Post mortem nnlla Toluptas* 

du4e 4upo aqua! I aquamvlalorasl 

Loni^o penes ^ indicat statnm Ticinum > e^ g» <> . s . 

•.«•.4I>''' 

Servi* li stau lohgo dominf tt Servi stantpenes siios dolnihos* 

latu^ 
Vimna jme longojfoimiiu . VienQia J9^t,.peat^s Daupbium* 
Lengo casnfla luiConstanti^se Pen6s domUm Constanti^ cons^ici* 

vtde^unift^colufnnajmcfa^ ^ jtur. colv^na,antiqiui( /^ ^^ 
L&ngo leu dormiba tfulpe* hu , i^enes leonem dormtebat. yulp^S^ 

nno usque» indicat extensionem usquf^ ad Certnm scopumi 

1. Nominibus praepdsita occurrit semper cum a vel in ton* 
iuncla; e^ ff* 

. • . .4 <2#*i«. . . '♦*■ w • 1 ■» ••!' ■ « " 

Be ici fdno a floretitiH ^ Sj^tfi, Hinc usqiie Florenti^s sUnt septei9<«- 
eupre dece milUofie* . decem milliariai ^ 

Lifu sociu pino a mofie. . , Fuit illi soctus usque ad mor|emi, 

tntraro pino in m^.diuhim%^ Intrarunt usque ad mj^^^iii^ijif » . 

^u volu venire cu mene pino'^o\\aii mecum venire Usque ad sil*' 
m selw. vanu '■ ' **.« ttvV. 

ft» Cum aliis autem orationis partibui»' absolute pomtcrt^» ^* t* 

t^^no mane nu potiu implere vo^ Vsque cras non pdssiim vbluiitati 

liu' la vostrai, vestrae satisfacere». 

Lu eepectdmu pino eri Serdi . JKxpectavimiis eum usque iesCeV' 

ham vesperanii 
Aito guandu ,remaneti eu noi? Quousque maneits tioi)i^Cum« 

Iittru intro^ est composita^ vel potiils derivata^ ex Praepositiond 
•«» loco cuius eliam pohitur^ e, g* 

16 






242 ^'%nta3fifl dictionQni. ' 

Intm lauda eterna, In laudem aeternam* 

Intru ocK U mei nu lu potiu re- Non possum eum octtllb lidere. 

■ 

Retru retro. significatione Ptaepositioni anfe opposifa, e. g*- 
Retru patre eeu veniba fitiu'lu* Post patrem veniebat filios. 

.UsiUUor est eiaa Coroposit^ in^eretrUf iiti: inderetru patre seu venibn 
filiu*lu. Vide inderetru. * 

S«pta subter 9 indical situm, quem alfaui .anpereminet , e. g, 

Supiu pelte de oue poria mnima Sub oyina pelle gerit animmn C^or) 

de lupii. lop!nu]li«v . 

MiUtari' li era etiptu^ monte. ' . Mifites erant ad radicem lAontis. 
Se cotUed euptu peru. . /. Decubuit sub piro. 

Lu prefUfi 9jl/iptu euiala.^ ^ ■ Amplexus est eum bracbio. 

Proptn propter, indicat tausam, e« g. 

Propfti peceatefle pdrentfloru Proptdr- peccata' parentoni. punibis 

fupuMHt.' " ' fait. 

Proptu frigu nti ee Me coctu Propter frigus-non matumiMriti- 

graht^lu. ' ' - cum* " 

Terpik versus, indicat directionemy e. g. 

Indirectamu cureu lu vereu CO" Dirigimus cursum versus coltt- 

lumne'le Itu Ereule. mnas Herculis* 

Vireuht^iUadia. ' Versus itferiditem* 

Vereu medianocie* "*" Yersus septemtriones. 

Veriii 6riefite. * ' " ' * ' Versus orientem. 

.Vereu^cctilehte. ' " ' Versus occidentem. 

Seeonda secundumy indicat alleg^ationem> e* g. 

Secuftdtf^X^cerone ee^^pote rto- Secundum Ciceronent licet ^YifB 

lentia\ la apperare cu vUh vi repeliere. 

lentia. 
Secundu ooinione^la lui Aiigu^ Secundum opinione^Augustiniest 

eUnu e peccatu. peccatum. 

Seeundu que dice ecriptura^ta Secundum id^quod dicit scriptura; 

ee cade a credere agueeta^a. oportet hoc credere. 

Frequentior est eius aequivalens mrmamlup vel etiam dupo^ uti: «r* 
mnmlu Cietrone , dupo Aueustinu, etc. 



Syntaxia Praepositfonuiii* S43 

Sapra flnpra^ indical locum auperemiiientem^ e. g, 

Supra cUfm li aedebaunuearvu. Snpra caput eins sedebat corvuf. 
Supra mewt^ la umana se con^ 8upra mentem humanam oportet 

vene a fire Dominedeu. Deum esse. 

EiUs compositae.i/eftrpra et asupra sunt frequentiores$ vide eas. 

Infra infra, signifieatione pdori opposita, e. g. 

Omeru nu fu infra Lucurgu^ Homerus non fuit infra liycur^m. 
If^ra degnitate^la umana. Infra dignitatem humanam. 

Eius aequivalentes depipiu et dedesuptu sunt frequentiores. 

Hntra intra, indicat loeum certis limitibas circuraseriptuiii^ e. g. 

Inta parieH' li case^ iei nu e Intra parietes domus non est suae 

Hcuru de tiueMia sea* vitae seourns. 

IfUra ihargini* ie terrtt iei au Intra limites i^egni tenenlur vt- 

9trtnei a viuere. vere» : 

Cwtra extra» indicat statnm extra locum certis limitibus cir* 

CQmscriptum; e. g. 

Pa^sd iota nocte' tk eetrm i^jiri- Transegil totam noctem extra mr* 

to/e/ bem. 

Esfyra gradina ,nu ate nemica. Extra horlam nihil habet 

Eius aequivalens est a/WtfyUll: afora d^in duitattf afetm d^ pradiotu 

Cltra citra^ indicat statum in loco, certo limite diviso, ex parle, 

qua reperimur^ e. g. 

OitraVanudiu Jace Dacia^ id tui Citra Danubium jacet Dacia Tra* 
Traianu* ., . . {ani^ 

Eiuft aeqnival<M esl,^ls^aee» ut(; d^J^ifu^e de ifanubiu jaee Pa*. 
ck*la lui Traiauu* 

Ult^a ullra» indical statam pdori ppposilom, e. g* . 

VUraRenu jace Franout ia que Ultra Rhenum jacet Francia» qoaa 
se claind una data Gaiiia»^ vocabatur oUm Gallia« 

Eius aequivalens esl d' inguel^o, uU i^dHn^uotlode Beniujaee FrUf^ia^Uh 

^inqudeeGermania'ta. ' '■.'.• 

ContrA contra, indicat oppositionem, e. g. 

RtMsflu procedu cotitra Turcu Russi procedunt contra Tttrcoli. 
Verbi contra ratione et contra Locutus est contra rationem el 
legi. cohtra leges. . / . . . 






.» 



2kk Syntaxis dictlonnm. 

Ponilur adbuc 

1. loco Praepositionis verm versUs^ e. g. 

De a stanci^ la confra directa' la. A sinistra dextram versus. 
Quanduluveducuraecontraellu, Ut eum vidit, adortus est illum. , 

£• loco Praepositionis a ^ e. g. 

Carti' le lui PauUu cantra Ho^ Epistolae Paulli ad Romanos. 

manim 'r * ' 

Parce nihilominus hoc sensu adhibenda est haec Praepositio, nam 
nunquamisine ambiguitatis periculo fieri potest. Ita in'adlato'exempIo>Dist 
res historlce npta foret^ pullo modo distingui possety an PauUus epistol« 
yyContra Romanos*^ vel y^ad Romanoa** scripserit 

Cerea circa, indiisat. statum rei, de (^ua ceria actio praedlca- 
tur» e. g. 
Muiti scrissero cerca aguesta Multi scripserunl circa Jt^anc >rem. 

f^cto,,, , ,. 

Periro cerca trei milU de juueni. Perierunt circa tria millia juvenuro. 

'Vwm sine^ indifiat .deati^onem re.aliqua^ e. g. 

Neme e fora peccatu» Nemo est sine peccato. 

EUu e onm fora m^ie.- * tlle >^t TMiOffis expers* 

Bwli€^fora m^Bura^ "■ Bibll ullra isioduBi» 

Mi plfloe (fuo e forM te^niH^. Placet. nnilil, >nam est sine malitia. 

Praepositipnes .ex Substantiyis conflatae. 

, Hae semper GeniUvunii<oasum post se postulant, e,^ g. . 

Incapv^lu safki hdasidA* depto Adportanft-pagi oecidU ex ^quo. 

cahaUu^ ■ ■ ■ ' . s 
Infronte* la mesdf leiskddka-Fk^ iPrimum 'ad^mensam IdoQmtaiebat 

^i^bianu.' : .1. \A >• . Fabianus, . '. . 

In facit^la te^pU^iui'se\vede B regione templi videtur* domus 

..:un»,€aff^ inaU^ et ffir$ii^a*\ aU(i...et pufclira. 

In dostf lu cast^ lei crescuro In parte adversa domus crevere 

doue ardori, .. duae arbores. 

' ' ' ' " 

In torni/lu gue* lei saUha agneU Circum ovem saltabant airnL 

In pergiuru' iu Romani' hru era Clrcum Romanos erant taiitae ua- 
naUpU barbare. Womi barbarae. 



\ 



Syntaxis JPraepositionum. 245 

In pectuflu armaU^M era ini-^ E regione exercitus erant inimiei. 

IfltCf* . < . 

In moduf lU'Unui cercu Irasse In modum circuli duxit calamuuK 
In formiHa maXUvf lui era fa^ In forma mallei erat factus. 

In mediU lu pane^lfii impunae In medium panem iniecit cultruni. 

cumu^lu. ' 

/ff locuf lu miKUirf loru paesaro In locum militum iverunt ipsi. 

ienai, 
h caud^ la hurma *lei pergeba Gregem sequebatur canfs. 

anufle» 
Inurmt^ laguettoruque Jieeim^» Seeminpi oa» qnae diximus. 
In coneequenM la aquelloru^ Juxta ea aportet. 

se convene, / 

In reepecluf lu parenli' loru nu Respectu parentum non aumatir ae^ 

eumu eguaU*. . . qual«». 

In ftnefla eraiione^ lei plecd ca* In fine orationis denuoU caput. 

V^lu. 

' Hac eadem ratione poacunt sequentes Praepoaitipnea composi- 
Ue> a^iuncto aibi tanquam 8ubAtantivis Articulo, Genitivum pasum; 
nempe: inante ante^ inderetru retro, post, desupra supra, dede-' 
auptu subter^ inintru inir^Lt d^inafara extra» tf insusu a\\]^TaL, d^ in^ 
^su infra» c. g. 

Ver6i inante^ la popolti lui. Locutus eat ante populum (coram). 
Inderetri^iu carru^lui. * Post currum. 

Oesuprt^la satvflui. Supra pagum. 

Dedesuptu^lu monte^lui» Infra montem. 

Inintriilu ciuitateflei. Intra civitatem. 

^ inafaref la terrei M. Extra regionem. 

lyinsusu^ lu casaf lei^ A parte«domns superiore. 

^imttoeytlu gradiwi.lei* ... ^ P^^^^ horti inferiore. 

Pronomina possessiva^ cnm accepto penes se Articulo in genere 
et numerOi poscunt liae Praepositiones, e. g. 

Inmt^lameat inderetrvf lu teu. Ante me> post te« 

Oesuprt^ ianostra, dedeeuptu' lu Supra aos^ in(ca vos. ^. .*..>; 



.« • < 



SM Syntaxis dtetloniim. 

Asupra^ tamea, de supn^ la tea. Contra me, sapra te. 
Imnthflu meu, in facit^ la tea, Intra me, coram te^ etc. 

Hoc eodem modo etiam reliquae, earum compoaitae» !n Analysl ad« 
latae, conatninntnrt 

De Praepositionibus compoaitia in genere adhuc notari mere* 
tnr, quod earnm para antecedena a motum ad locnm, aut qnietem 
in loco ; in motum in locum aut quietem in loco| ; de motum de loco 
ant quietem in loco; pr^ motiim per locum significat; quibus, si re- 
petita compositio accesserit^ hae eaedem subtilitates augentur, quae 
a linguae gnaro quidem facile peroipiuntur , in aliud aut^m idiomi 
difilcnlter^ aut plane nulla ratione, verti possunt. 

(9TNTAXIS ADIECTIVORUM. 

Adiectiva concordant cum Substantlvis in genere^ numero et 
easu^ e. g. 

Pane bona et vinu bo^u. Panis bonus et vinum bonnm. 

Cani bom et oui bene. Canes boni et oves bonae. 

1. Adiectiva^ si qnalitatem simplv^iter significantt commoniter 
post Subtantiva occurrunt; e. g. 

tfuUer^ la formoea nu remane Mulier formosa non manet absque 

fora petitori. procif . 

Unu eane turbatu me mpeicd de Canls rabidus momordit mihi ai* 

mana' la directa. num dextram* 

In Italia eu multe ciuitati /Qr" In Italia sunt multae pulchrae d- 

mose» vitates. 

OnUni intellecti ef directi^ Homines prudentes et justl. 

Adiectiva postposita per smphasim expressa poscttnt ante «e Prono 
men demonstrativum guellu vel eliu pleonastice; e. g. 

OmimUi quelli boni nu se^temu de Homines boni neminem timent. 
neme^ 

Fetm queliu mieu nu era eu noi^ Petrus parvus non erat nobiscum. 

2. Ante Substantiva ponuntnr Adiectiva quotiefiiCttinque maio- 
rem attentionem petere videntur» e, g. 

Bone donUne nu me faesare! Bone domine non me dereiinquas. 
Sancti Parenti, rogati Oamine^ Sancti Patres^ orate Deum pro me. 
deii pru mene! 



SjolaxLi Adiectivoram. 847 

De Compar^at&one* ^. .,».,.. 

Dain duo vel plura obiecta inter se 'eomparantai^> fit id ope 
pTQprietaUim ambobus commonium. Hae proprietates'^Mve' iluiit i» 
atroque obiecto aequali ^ gradu , sive unum eoruifi praecellit; in 
primo casu e£ficitur Comparatio gradii dequali, in '6'ecuhd6' Uutem 
inaequalu 



\' •»"^». ^*.» 



I. Vgmparaito gra.au aequalt^ 



% t 



« i-, .\ .i\ : '?i':frr \li^ 



Ad ae^alem grkdum proprietftfum^ duorum ob^fMlMrom indi- 
candum usurpanturParticulae : asi^quat^ti^^qyitkmfaiafUu^^^quaniutm' 
tnm.quanlumf e, g.« ' '." ' »«^«»v^u>. 

tth e oA de inalfa jjui ^0^11 nia.esttaiii alta, quajrn.jsorpr eius. 

sea. 
Gramflu aqueeiu^ « utaniuiie Triticum hoc est tam carum , quam 

earu quaniu queUw ^aUru^ \ alterum. m . . 

EUu e aai de miseUu qukfrate Hle est adeo miseryMq«am frater 

aeu. siius, .. 

iVSn' ademu aianiu dedrffentuHoa haKemus tantum pecuniae, 

qumtiu et tmi^ . .qunntnfli.vosliabefls./ 

l'lh Comparaiio gradu ihaequUli.^ 

1. Quando duo obiecta inter se comparantur^ quorum unum 
respectu cuiusdam ^proprietatis alteri praecellit^ usurpatur Compara« 
tim gradus f^npji, Parl(\ci^a qui vel de quaniu coniu^ctus; e. g. 

LiteiuemaihiveiiaiuquaMartu* Lucius est doctior,. qu|im Marcus. 
XUu e mai connoscuiude quan^ Ille est magis notus» quam nos in 
iu noi in esie locori* his locis. 

Sequentibus Numeralibus cardinalibus ponitur tantum de, e, g» " 

Ahe nuU.multm de septe^ caballu Habet pIuS| quam septem equos. 

Mi dede mai paucinu de guingui dC' Dedlt mihi minus, quam quinque die* 

«artl. narlo8« 

Sra de doue ori mai pretiosu. Dupio carius erat. 

8. Obiectum; propr4etates omnibus praecellentes habens expri- 
mitur Superlativo,.gradu, adiunctis sibi Praepositionibus inire vel 
^intre inter, aut in velifm ex, e. g.. 

Fraie meu e queUu mai iniel^ Frater meus est sapientissimus in 
ieciu ^ inire iqii prfifesfiori' Ut, ter omues professores. 



248 Syntaxtii dictlcfntim. 

A pMmflu nostru se eapiiipa^ Apiid Tioinam noBtrum datnr panis 
fw' Im gufifla tnai alia f in* albissimus in tota iu*be« 

iotq ciuifat^h,' ... 
AngeWM 9%eancti* maiaanctide An^elf 8^nt<8ancti,sanctioredqiiaiu 
auantu noi, Deu e quellumai nos. Deus cst sanctiasiniiis. 



eanctu. 






Ad altum ji^radum , extra Gomparationem , Indicandum usurpantur 
Particulae: forte valde, m|i/ftf hiulto» itrr^ ' adfnottutti,' «T. f^) 

Agueiiu eMf&f^H e forte </ffioi^^tfHie,ciyis€Lat va|df^ di,yea« ;^ 
Beri$9e'.\Ui^^ earte Borori' larw selle Scrlpsit e,plstalam sororibus sukianuh 

quellaru multu amate» tissimis. * 

8accu'lu aguestU'^ e pre graue. Hic saccus est'admo(lQM''g^^; 

in titulis tisurpatur 'i^iittquus Snperla^v^ 

CarUsimi frati t Carissimi fratres t 

Clarissime iyokore f ••'''♦'' Clarissiilie »^^ 

Jllustrissime Dominef • '^' ■ lUustrlsslina .P»i||ine ( . 

SaffCtiimiiiteyPatre i ;• Saiip^is,siina Fatet! ^ 

D^1^,9»eraHbuB, _ . 

1. Nuhieralia cai^itialia unu unus, doui duoj emM amiMj^ CQn-> 
cordant cum Substantivfis ia genere, .numero et pasu, e. g. 

(/nu e^ne negru traieceba pre Unus canis nig^er^ transibat per 

calle^ viam. 

Voue capre tu lacte^ Duae ckpp^d 1actar|ae, 

Ambi frati ti furo a venatu. ' Ambo ' fratres 'faerUnt 'venatum, 
Mendoue sorore le eta iii ba;. Ambae «bcora» ennit iii teii|ib. 






t 



^elicd, ' " ' * « ., V ... ■.,^.... 



> > 



, ', 1. 



S. nfumeralia reliqua usque viginti CQUi Substantiyis itbsdttte 
junguntur, e. g. ' .',. . ., 

/n urea'la quella mare sevedu In ursa maiori Vid^ntur septem 

eepte etelle luminoee^ . .. ' stellae laeidae, 
Qciu eupre dece filii abe abutu^ Octodecem fi^os babuit. 

3. Numeralia ultra vig^inti usque Cetitiinij tahquam multipia de 
decem^ tum c^n/if ceotuni^ m»/fe mille» nsffftafid mlHip» posenntPrae- 
positiouem de post se ; e. g^. 

Pouedeci et quinqui de pere^ci^ Vijfihti quin^ue vei*veces. ' 
Quatru milli d^ qmim. Quatuor miUia homifittni. 



Sg^ataUft PronomiiMiin. iVH^ 

4. Nttmeralta ordimiltay diatribativa» mttkipHeativa^ el propor- 
tionalia« Adiectivomm ntore cum Sabatantivia coneordant , e. g. '- 

iR dede tomtflu decimu^ D6dit mihi tomuin decimuhi. 

Responde a aqueeta iniefroffiS^ Responde liaic simplici quaestionil 
Hone sempUeeJ 



ni 



STftTA:S(I3 PaONQMIKUM. 



•« i \ 



« « 



a) Abeolutis^ 



• » ' >» I 



»' • ♦. 



Proaoiiiina peraonalia abjfoluta loco .Sabatantivor^im siiifia|fl- 
.Jedorom adi^iberl ^oleni feyg^r^^onst^ntitm.^carmqse^pre-^I^^m, 
ConstantiwA poacit Liviam;.i|i igitur ambo Iia^c npivuaa e&g^jl^ce- 
denlibus niita fuerint» Umc Jioc .enanciatumita efferri potesJt^„6tfi^/» 
cmmooce ille noscit enm. 



.» \i • 



1. Nominativi Iioram Pronominam, nisi pecali^ria reqairatur 

dislinclio, omitU solent; e/jf;' ^ ^ * 

Nu scinm '9^ so faoknu^ ... Neacimas quid 'fa^iAmiia* 
PereepueifgifiifluUu^, , Percipio cqgltaUua taum* . m;.^ 
Lsudi gu.e nu e de lauda. . Laudas quod non est laudabil^^. • 
Att me intellegi^ Non intelligis me« 
Au^forte 6ene que dicimu., Audiunt valdf3 bene ea^ quae diei- 
mus. 

2* DativMs.'.et Accu9ativu9 Proaonunumnb^ola^orum^ dum iidest 
Verbum eosdem petens» ra^o adhibentur, sed frequentioA copfamcto- 
ram hoc in casa usurpantur^ ' e. g* t \ . 

^ti mi placu verh^le vostre^ Non placent mihi ^erba. vesCra, ' 

Lu lassaro morki* * Reliqueniiit. enm mortoum» 

» • . ., 
Nota 1. Ubi oppositio pluriuniy aut accuratior distihctio requlritury 

«xprimantnr necesse esti e. g* > • 

A^ect nobe neci vobe sta bene una Nec nobis nec vobis convtfnlt huius- 
portare quh; atfUetta^h, - ' modi comportaCfO* '' ' *^ 

2. Quotiescunque non iit eadem sententiaoccuri^t Verbumy pariter 
exprimi debent; e» g. 

<^ui dedtsti twma' laf Cut dedisli pomum ? 

W6e, vobe. V Tibi, vobis» » . . , 



SBO Syntaxid iietfoMio, 

CM re^fOM mguettm^kf ,Ool retfpondit hoc? 

Nobef vobe^ mibef tibe. IVoblSy vobifly mihi, tibi. 

3. Accusativiu Pronominam perfonalinm al)AoIatonim dlatinctioois 
et accnratioria determinationia cauaay aemper PraepoaiUonem pre ante se 
poatnlaty e. f * 

Jhre noi lauda pre voi difama» JVoa landat vos vitnperat. . 

Fre ptine eamio senm'iuf Quem quaerit aervua? 

Pre tene, nrevoi, ftreeUu, fireelliete.Te, voa, illum, illoay etc. 

3« Tam Daffvua, quam Accuiatlvus abaolute ponitur , maioris 
empbaseos exprimendae eausa, etiam^ai adfuerint Pronomina eo- 
niuncta; e. g. 

Mi b$ dede miie, et nu Hbe. Dedit id mihi^ et non- tfbll 
Jfobe ni dkee qm e eamioeu, et Nobie dicit se aanttm '^sire^ et vo* 

vohe vi mente qt*6 e morhoau, - bis mentiturse ^eg^ita esse. 
Pre menie me dole eaipti lu et Hihi dolet eaput et vobie ocaU. 

pre poi oeKU* 

b) Coniunotie. 

1. Pronomlna personalia coniuncta ^ qnae etiam reeiproea to- 
eanlnr, in Dativo Ct Accusativo casu nunquam omitti soient; e. %* 

Pa-^ni qtdnqtii denarU et tm e Da mihi quinque d^arios > et n- 

deeatuUu. tis est mihi. 

iVfi ti pare reu de morte^lalui? Nulloneteneris doloreililus mortis. 
Nuei mai adduee a mentedenoi. Non recordatur amplins nostmm. 
Ifu ie da neci de beiere neci de Nee ad bibendum nec ad comedeu- 

maneare, dnm dat cis. * 

Ni e mai bene aiei. Melins est hobi» hic. 

Vi epone mentiohi, Dicit vobis mendaeia. 

Le da eepte eupre deee erueia^ Dat ets septemdeeem cracigeroi 

rii pre dia, pro die« 

JUe intrietaiforteatidindu[aftte» C6ntristatns sum valde hoc au- 

eta^. diens. 

Te roga eo li dai una pane. Rogat te« velis illi panem dare. 
Verbm mot ehrt^ qttonu ve ii^ Loquimini clarios^ nam non intel- 

tellege. Mgii vos. 

I^aeea^U in ma/nri la MDomi» Permitte eos bonae malaeque iilo* 

nedeti» rum sorti. 



Syntaiis * PrdBomintini, JHi 

Nu te mai tedemu de quutru IVon Tldenius illas jam a quataor 

teptamam. hebdomadibus. 

Ne pane drae%flu so ne ducinin Ducit nos malus genius in popi- 

invinaria in locudeneducere nam, quum in te^iplum ire de- 

i haeeUca* . beremua. . 

2. Haec Pronomha Yerbia coniuncla tam ante» quampoat ea* 
poni possuntj sed hoc ab emphasi dependet^ 'O* g. • 

A rare ori ie vedm. ' Raro te ^video. 

Quefaci, rogu^tef Quid agis^ qiiaesoT • . • ^ 

tfe miru de reuUUe'la omi^luL Miror malitiam hominis; - 
Tulu eonnoaei aei de 6ene guo' Tu eum tam bene nosda proiil 
m hi connoeeu egu^ ego ilium nosco. . ' . 

Connoscimu^iu pino d^inquoUb. Noacimena eum citra et uUra* 
Lu poteii vedere que umu e* . Potestis videre qualis homo sit. 

a) In Coniugatione negativa semper ante Verbum aceur- 
rant, e. g. ^ 

Nu ne doie nemica. Nihil nobis dolet. 

Nu ii pote sufferire. Non potest' fllos ferre. 

Nu se poria quomudesidera pa» Non se fferit, ut desiderant paren- 

renttU. tes* 

QuomunuUveneesia^ain capuf Quombdo' non incidit hoc tibi in* 

ment^m? 

Sy In Coniugatione interrogativa absoluta post^ Vcrbum 
oceurrunt; e, g. 

J^oi^iu au baf Das id vel non? 

dueU^te eu eiUf Is cum eis? ^^ 

Potp-iu inteiiegeref . Potes illum intelligere? 

OmnoscUi^ief Noscitis illas? 

Pare^e desaiuUuf . Videtur ijUis satis? 
Ifnpromuii-^i aguesta summaf Das mihi mutuam hancsumniam? 
Bxcipitur casus^ 1. quo interrogatio simul negativa eai, e. g. 

^u ti spoBei quo e oniu de nemiea f ]Von dixi tibi» quod homo sit nequam ? 
Nu se buccula quo abe capUatu et Non laetatur se tantum quoque acce- 
atanta^^if > pisse? 

2. qiio Particulae interrogpativae Verbum comitantur, e. g. 

Vnde te'ducif Qub vadis? 

%«^ nu lu tasti a dracu^M Quare non sinis eum malo suogenio. 



y 



/ 



fSS Synlaxb dicttoirain. 

Mtm te poti iaunre dt binMlemmiie^ Et non potea vale dlcere seniel Ms 

'ie este-h unm data t , . nefandie aclionibus ? 

Que te dolef Quid tibi dolet? 

Quomu te clama f Quomodo te vocant? 

Quandu lu adduciti & noit Quando addnciti»*eum ad n09? 

Quautu le dati jn-e este faait Quidnam datia illis pro hte fanibafl? 

Quine ei 4a atantu argentuf Qula dat yobia tantam pecnniam? 

e) In ImperatiTo modo p^at Y^rba ocoarrunt^. e* g« 

TramUte^te negotiatanu' iuil Mitte ea negolialorl! 

Leuati^ in manal Accipite ea manibas! 

PanUma premtesal Ponitejllam ad mensam! 

D»*4e afaral- Yade forasl 

Stdnmu-^ne in earrul Adacendamua carrnml 

Bxcipitnr etoua ne^ailvus, e. g. 

Nu te dueere afara! %Non yadas foraa! 

Nu ve mestieati inlucror^lealtrui-h/ Non immiaceatia Toa rebua alterliisi 

Nu le mai rompe tu capu ! N e vexate llloa ampliua ! 

i) Cum (}erandio Qccurranl postpoaita; e. g. 

Aiunei vedendu -.iif. incepd a Tunc videns noa co^pit flere. 

ffslang^re, 
Temendtt^e de rigore' la lege Timena rigorem legis cesaavit a 

*lei ineeeed a faeere reu. male agendo« 

Jdirandti-^e de invetiatura^la lui Mirando illius doctrinam adbuc p^ 

in^uo paucinu abi factdu. rum fecisti* 

3« Occurentibus duobus Verbis^ quorum unam in Infinitito 
modo reperitur, Pronomen alteri praeponikir; e* g* 

QtAe H potiu eponere/H eponiu. Quod tiSi narrare possam, hoc 

narro« . 

Nu te potemu hmdare^ Non possnmus le lanjare. 

ElUi le ede facere ^omu ee Hle scit ea facere^ ntl oporlet« 
eade\ \ 

4u In Coniugatione periphrastica Pronomen ante Verbam au- 
^iliarei Ipci^m sil^i yindicat; e« g» 

Vedeti, fuantu A* abemudaiuet Videle, qaantum dedimus illl> e\ 

inqua nu e etmtentu» tainen non est QOQtentus. 

Nwneratu li abi argeniu^lut Numerasti illi pecnniam? 
JUe vaUu itUorpiere.ero a ca«£jk^ Bedibo rarsas domum. 



/ 

SynUvli Pronominiifii. SKH 

Littare lu veU tu toif Feretii IHQm vabisciimt 

Poiuij» la aU faeeref Potuistine id facere? 

5« Concurrentibafl Dativf casus Pronoininibusv cum AceuMLtivi 
reciprociis, illa aemper primum, baec vero aecundnm locum ocCQ« 

pant; e. g» 

Jfi te laudd de quafde ori vene Laudat te mihi^ quoties ad me ve- 

i tnene^ nit* ' 

SB ee redigua peW (i audin^ Stant mihi comae, quum te audio» 

Me. 
dihle in easa et li lu da in Intra domum, et porrige id ei in 

mm, guo nu credku quo lu manum^ nam non credo quod sit 

M afiare^ inventnrus illnd. 

Rogu U tassa^^mi^la pinomme^ Rogo te, aine eam mihi usque era* 

fltinum diem« 

6. Dativi caaus Pronomina peraonalia frequentissime poaaea- 
sivorum loco abhibentur; e. g, ' i 

Maria nd e eoru^ tfaria e^t aoror mea, 

iMa nd e ftUa. Livia «st mea filia. 

iVtt m e muUere qvi eosnata. Non est mea uxor^ aed mea.ainQi8. 

MarcumifueoeiupreMa calle^ MaLVCVLB fuit meua comea toto Iti- 

fe# • • " nere. 

Jiegite^ le U eu plene de tulneri^ Digiti eius sunt pleni vudneribus, 

7. Accusativi casus Pronomina personalia singulariter adli^ben* 
turpoflt Adverbiulh eeca'eeeti e. g« 

ioco^me^ecco^. Bcce me, ecce te. 

Ece(h4u^ ece&^a. ■ " . . 9c»Qe ilium, (eUum); ecce illam^ 

(ellamj. 
EcctMie^ ecco^e. Ecce nos, ecce vos. 

Ecc<hU, ecco^le. Ecce illos, (ellos) 5 ecce illas, 

(ella^)« -■ ^ ■ 

Beco^-me ifuo teniu^ Bcce venfo. 

Unde eu forfitiUf Ubi sunt fbrfices? 

Eceih4e! Ecce illas! 

ttcihU quautu eu de nUeeUi, Beee quam miseri snnt. . 



j ' 



Sn SyniBiig dfetiomim» 

il. De Pronominibus possemiTiB. 

Pronomina poflsessiva tam ante» qnam post Substantira locnm 
habere possuBl; tamen fireqnentius seduhdo adhibentnr, nisi empha- 
sis primum poseat In utroque casu antelB» ante se Articuhim pe- 
tunt; e. g» 

Cane' le meu prensiunukpore. Canis meus cepit leporem« 
Vacci* le vostre su n^ai graeee Yaccae vestrae sunt pinguiorea, 

de quaniu elle ricini/lui* quam illae vicini* 

Ellu meu lucru e mai graue Meus labor est diflElcilior^ qnam 

qua ettu voetru. vester. 

a) In Vocativo casu sine ArfciculQ occurrunt, ast simul substaDtivo* 
rum in u desinentium formationem in e prohibent^ e. g. 

Dominu meu et Veu meu nu me las- DominemiDeus, noUmederelhiqnefe! 

sare f 
FraH mei,. auseulioH conveuie' le Pratres mei, auscultate verba meil 

melUt 

s 

Anime^ia mea , quaniu ie abiintri- Anima mea, ^uantum contristaU.eil 
Mtatut 

Vocativi iiit mi et tnei mei, Substantivis praepositt possessivonim 
sif nificationem amiserunt^ ei tanlum ut Interiectiones adbllkentur» e. g. 

lHi Peire, da^i penna^lat Mi Petre, da mihi pennaml 

Mei tociif fiU cu anMnat ^ Mei sodi, ^ote forti ataimol 

h) Substantivis co^piationem sifpiificantibus Juncta baec Prononioi 
pleramque Articulum bespuun^; e. g* ^ ^ 

Frate meu et soru mea se duuero in Frater meus et soror mea iveruDt Ib 

teatru» theatrum* 

Cognatu teu et cognata tea furo eri Afflnis tuns et alRnis toa Itaeniitheri 

m pradina'la nostra* in nostro horto. 

' III. De Pronominibas demonstrattvki. 

1« Pronomina demonstrativa : ettu ilie, etta illa^ esiu iste^ eita 
ista^ et eorum composita, Nominibus praeposita absolute pccurrunt; e. j[* 

Estu tempu e forte ealdu* Hoc tempus est valde ealidunu 

Msta nocte e forte frigida^. Haec nox est valde frlgida. . 

Ettu cane me mosic4. de^ petiolu* Hle canis mihi pedem momordit. 
Ette pere .su putride* / Hia pira sunt putrida. 

S« Substantivis postposita sibi Parttculam «, ilUa vero Arti' 
eulum desiderant; e« g. 



SjfBteadi Pronoiiiiniim« SB5 

Tempuf lu agUMlu "i e ferie Tempua iatud ,e$i valde ealidnm* 

ealdu, 
Noet^la esia^ e ferte frigtia. 9ox ista est valde frigida. 
Cane*le aquellu^ me mosied de Canis ilie momordit mihi manam* 

mafBa, 

• ■ 

Pere^le ette-^ eu putride. Pira illa annt putrida* 

3. Snbatantive, hoe eat, abaqne Nominibna poaita, semperPar* 
ticnlft a oopnlata occnrmnt^ indicatqne eetu^ vlcinius ellu^ re- 
moUna oblectum; e, g. 

Vmire ioie veeiimefM le e/fe-a Inter omnia veatimenta illa sunt 
«f queUe mai formoee, vero pulcherrima, haec vero tibi ma« 
eete^ ti eedu mai hene. gis conveniunt. 

fiUppuetAleeeandrufuromariVhlUppnB et Alexander fuemnt 
duei, aquellu^ era patre^le magnlduces^illepater eratistius. 
agueetup^^ 

4. Demonstrativom eneu ipse, semper cnm Dativis persokia» 
liam coniunctomm copulatum occurrit, e. g, 

Egueneuminu eeiuqueeofaeu* Ipsemet nesciQ» quid faciam. 
EUu eneuei mi la epoee^ lile ipse hoc mihi dixit. 

EUe eneeei ee declararo» Illae ipsae declararnnt. 

& Compositum deneu ipse, saepennmero tertiae personae eUu 
loco occnrrit^ e. g. 

ValenHnupafediierni^la in 6al' Valentinus transegit hiemem in Gal* 
lia cu militari' U eei, in prima^ lia cum suis militibus , Inennto 
tera laeed aqueeU^ eu Flac^ vere reliquit hos cum Flacco*. 
eut ei deneu vet^ in ItaUa. Ipse autem in Italiam venlt. 

IV. De Pronominibus relativis. 

1. Pronomlna relativa concordant cum Nominibus praecedenti- 
bus in genere et numero, in casu autemayerbissubsequeotibus de- 
pendent^ e« g. 

Onn^lu fui nu pereepeneei a^ Homo^ qnl nequidem tantum intel* 
iania^, nu meriia mare lauda. ligit, haud magnam laudem mo« 

retur« 

J^ecta^laque nu place dmmmf Opus, quod domino non placvt, nec 
lui nu pote plaeere ned nobe* nobis placere potest. 



TeH^ nu hedeU iniMenebrp-- Onnes^ qoi ni^ vMelia iii i^e-' 
cu apprendiH lumim^la^ briis, accendite lucernain. 

2. Prbnomen quale qnalis; etiam ut relativilm adhibetnr^ ea^ 

(lemque ratione constraitur^ e. g» " 

PopillM^iu guale traiecA anunci Puer> qul iiunc hic pertrarisitit, 
pre ici e fiUt^ tu lui Stefanu^ est filius Stephani. 

MuHertle quali nu ee sefu neci MuliereSy quae nec lie orliare scinnti 
' orhare, nu sclti nemica, aei riihil sciurit^ tanta estin iHis va- 
e de mare vanitate' la in elle^ nitas. 

31 QuUri) relatiVa seiitennam ihcipiunt, praeponi solent ipsi^ 
dfemonstrativa guettu ille^ quella ilfa» e* g« 

QueUu qui e eanitoeu nu cauta Qni sanus estnonquaeritmedicum« 

fwdicu, 

0ueUi gid furo cu noi moriro Qui nobiscum fuere> oikines mw* 

toti^ tui sunU 

' *. '■ . ' . . . • 

Quelte qui nuama vertute^la Illae^ quae non amant virttitemt 

merita diepretiatione, merentuf. despectum. ' 

Ph^bnaBiice repetuntur demonstrritiva > quando Substantlva praece^ 
dunl^ e. g. 

VominedeuHu nostruy^guetlu gui ttei l)eus noster^ qui es ili coeVSi 
$/$ celorL 

• V » a • 

V. De^ Pronominibus interrogativiiS» 

i« Pronomina interro^ativa: quale qualis, quis; ^nn/ii qualM 
tus , coneordant cum Substantivis sibi adiunctis in genere , numero 
'^i casu; ' 

Qiiine me'strigaf . Qnis me vocat? 

Fifiu teu. Quale? JHb^rw* Filius tnuSi Qualis? MarcUi. 

Quale calte e mai scurta de ici Quae via est brevtor hinc usqne 

fiino a Viennaf • - - ■ Viennarii? : ■ * 

Quanta iana abeti comperatuf Quantum lariae emistisT 

Tam quale quam guantu usurpantur ut Particulae comparativae, quo 
in cas» responsivae ataie et atmniu eis adiici solenti e, g* 

Qu«ae*^atmaiiae fiUu, QHlM pater talis fillns« 

Quanie capite atante eogite. . Qnot capita tot sensa. 

>Ci Interrogaliva: qtdne qnls; que quid> absolute oecumiiit^ 
illud de personis, hoc vero de rebns quaerit, e. ^; 



^ 

"* 



SynUxis Pronomioum, VS/ 

Quine inira 4n casat Quis intrat domum? 

Oue faciHf Quid facilis? v 

Cui esci deMoriu? €ui debes? 

Pre guine laudaHf Quem laudatia? . 

Cu fuine amSlaiif Cum quo ambulatia? 

Ambo uaurpanlur etiam sensu relativo, e* g. 

In eiuiiate*la agueMtank 4/uine nu abe In hac urbe quipecuniam non habet» 
argewtu mu abe neci ominia. * nec honorem habet> (nihili cenaetur). 

Quine potey osse rode, Qui poteat, oaaa rodit (prov.) 

Vai de quine nu lu auscuttaf Vae ilii» qui ei non obtemperat» 

VI. ^De Pronominibus indefinitis. 

• 

Pronomina indefinita Substantlvis praeponi solent absolute^ hoc 
est, aine Articulo, e* g. 
Mtilii liieraii ecrissero deeupre Multi Hterati «crip&erunt hanc 8U« 

aquesia maieria. per rem« 

Alire iempore alire opinioni^ Alia tempora^ aliae opinionea. 
Um pesci su eieciriei» Quidam pisces sunt electrici* 

a) Toiu Substantivis junctum» Articulum quoque eis adnexum 
habere vult ;^ e. jb^. 

Toiu sange'le mi se iurduld* Omnis sanguis mihi turbatus (eon 

citatus) est. 

6) Unu et aliru absolute^ hoe est sine Substantivo^ posita 
poscant in IVominativo et Accusativo Articulum sibi subiunctum» e* g* 

Uni' ii se jocaba ei aiirf ii dor" Nonnulli ludqbant^ alii dormiebant. 
ndka. 

cl Queliu aiiru, hoc modo cum demonstrativo copulatum ex- 

primit latinum nalterom**, e« g. 

Mi aSi impromuiaiu doui fio^ Mutuos mihi dedisti duos florenos, 
rim, um^iu H dedeieri, ecco unum redditi tibi heri^ ecce ai- 
queiiu aiiru» terum» :> 

'dj JVeme nemo» substantive ponitur et ad ne^ationem perfe- 
ctam efficiendam nu non, adhuc desiderat, e. g. 

Neme nu ne connosce^ ' Nemo noscit nos* 

NenUnui nu sede bene iniempe^ Nemini est decori intemperantia^ 

ranMla^ ^ 

Pre ttema nu te poti taseafe, Nemini fidere potes. . 

' 17 



S58 Syntaxis dictionum* 

SYNTAXIS YERBORUM. 

'Qaodvis enapciatam vi Yerbi , quo aliqoid fieri aat non fieri 
declaratur, sensum perfeetum acquirit* 

Verbum concordat cttjn Nomine aut Pronomine in Nominativo 
casu posito, tanquam Subiecto^ in persona et numero. 

]• Prima persona usurpatar quotiescunque loquens ipse Sub- 
iectum orationis efficit,, e. g. * 

Egu su domim^'lu teu. Ego sum dbminus tuus. 

Nu crediu quo pote fire alegue Non credo aliquid pulchrius esse 

in natura nuri formosu qua in natura quam caput hominls. 

capu' lu omu' lui. ' 

Que dicuegu, se cadeso sefaca* Quid e^o dlco^ oportet fieri. 

8. Secunda persona usurpatur, quum sermonem ad aliquem 
praesentem aut etiam absentem dirigimus » imu etiam ad res inani- 
matas, dummodo eas nobis tanquam entia intelligentia repraesenta* 
mus, e. g« 

Tu nu scrihi bene, Publie. Tu non scribis bene^ Publi« 

Veno filiu meu so ti sponiu que Yeni mi fili, ut dicam^ quid te fa- 

se cade so fdci. cere decet«, 

O domine, quandu ti adduci a Odomine; quando jreminisceris oo- 

mente de noi! strum! 

Sorte,incessademepersecutare! Sors, cessa me persequif 
Flore formosa, quantu de pau^ O flos pulcher^ quam parum de- 

cinuabidelectatuocKlinostri lectasti nostros oculos^ et quam 
' et guantu de currendu abi cito transivisti, emblema Titae 

traiecutu, emblema de ella nfH nostrae» 

stra viuetia. 

3. Tertia persona usurpatur^ dum de personis aut rebus extra 
loquentium sphaeram existentibus sermo fit^ e. g. 

JVeme nu salta guandu e tristu, Nemo saltat tristis, ast Marcus flet^ 
vero Marcu plange quandu e quando est laetitia plenus* 
plenu de letetia* 

Numer^ lu stelle^ laru e forte Numerus i|tellarum est valde ma- 
mare, et quelti mai sublimi gnus^ et maxime sublimes Astro- 



/ 



Sj^taxiA. Verborum, SSO 

a&irmominu lu a&u potuiu ' noml e^in,deter]ninare non po- 

dei&rminare^ben» quo fM99aro -tuerant» quanqiiam tetam 0uam 

tota viuetia' la loru contem^ vitam coelum oontemplando tran- 

plandu deit^ lu. segeriiitl'" ^ 

Haec '^isona potiitur quotlescuifque -Sirt)iectifm aliquod generaliter, 
absque aliqua re«triclione, exprimi debet^ atit Verbum tunc eat oommunlter 
imperaonale reciprocum » e» f • 

Se dice qlLO Juliu e mortu^ Bicitur Jullfum mortuum esse. 

• • • • . • 

Se clamA facta rea tota uqUella-h que Vocatur nefasquidquidcerlatcumjure 

u certa cu directu^ lu nltrfi^^^ft. alterius. . 

8e cade so facimu que ni comnia^a Oportet nos facere id, quod lex dictat. 

'k9e> la. -'^. * - •••'.' 

• • • • • 

« 

De PelTBCHiis Numeri pluralis. 

!Pers.onai*ttm pluralis humeri eadem est ratio, quae singularis* 

1« Prima persona plnrajis ponitnr^ 'quotiescunque loquens plura 
indiTidua aecnm ad eandein catefi^oriain pertinentia suo sermone re« 
praesentare nititur; fs. g. . ' * 

Noi omini, vedemu que e 5ene • Nos homines Tideinus quid bonuni 
lu laudamu et facimu reu. est^ laudamus id, et facimus ma- 

■ 

lum. 

Qtke ade)itii'^qae^ticatti eri per» Id, qnod heri acquisimns^ hodie 
dimu Iddf. " , perdimus. 

Volemu efnii votemu, planffimu Volumus ef nolumus^ flemus et ri- 
tt ridimu, cautamu que nu 'demus, quaerimus quae non in- 
apamu^ desideramu que nu venimus, desideramus quae non 
abenlu^resipimu que posse*' habemus^ dissipamus quae'pos- 
demuy cu una verba', sftintu , sidemusi verbo, hominesshmus, 
ominietifitotumomentu* luda" et omni memento documenta de 

« 

tnu proba^ de etla nostra im^ nostra imperfeetione damus/ 
perfectionc 

«.».4 ■* • 

Saepe numero ponitur prima persona pluralis pro sing^ulari^ praeci- 
pne cum loquens de stiis proprietatibus sermonem instituit, modestiae 
«rfo, e. g.. : 

Totu que sta. m pofere*ia nostra faci^ Omne ^d, quod in nostris est viribniB 
«1», ffru aquelle^h ne roffumu, de facimus, quapropter roe^amus^ quo- 
quante ori se presenta (occaHot^e' la tiescunque offerat ae occasio , noa 
so ve indirectati h noi, adire velitis. 

1? ♦ 



( 



200 * fiyntaxis dietiomilii, 

CofMOieiwm ^0 imufeit «f premie' Afiio«dini», landea ct praeml» vettra 
*/e 9oHre abu paasatu cu multue^-^ mttlto «uperMM exapeeUtionem no- 
cMwne^la nosira.. ^ «tram. 

Ahemu guantu ni adjunge a M^ere Habemus quantum requiritur, ad con 
contenH. ' tente vivendum. 

Sumu felici abendu unu amicu quh Sumua feliees taiem liaii^enteaamicum. 

aquellu^h^ 
JHu potemu regratiare quomu $e con- Non poaaumua d^ratiaa af ere, ut con- 

vene pru- atantu benefeciu. * . venit, pro tanto beneficio. 

Jiu intellegimu gue dicUi* Non inteliigimua quid dicitia. 

9« Secunda pecsona pluralis ponitur ^uotiescunque loquens 
sermonem suum ad plura obiectadirigit; e! g* 
Carissimf froH, quandu mai ra- Carissimi fratres quando veniti» 

fdH a nai? adhue ad nos. 

Nu vedeH qtw nbtaH in miseria? Non vjdetis vos miserid premi? 
Do percepiH que dicu, pru que Si inielligitis quid vobis dico, quarc 

nu me auscultaHf non auseiiltatis. 

Vai mecldmati dominu, ei egu Vos me doraihum vocatis, et ego 

ve esHmu qua fraH^ vos ut ^fralres aestimo* 

3. Tertia persona pluralis ponitur quotiescunque loquens plura 
obiecta remotiora suo sermone refert; e. g. 

OminSti nascuy muu^ moru, ecco Homines nascuntur^ yivunt, mori- 
ella loru sorte! untur, ecce illorum sorsl 

Medici' li staubene^qtiandu altri Medici.bene se Iiabent quando alii 
stau reu, una proha quo omi^ male, , documento, homines diVi- 
nfU su imparHti in classi, sos efi^e in classes, et^ ut lii 
asi quantu si tenu inseme ^raepon^Qrent, alii necessario de 
unu certu equilibriu^ et qua pondere perdere del>ent» ; 
unfli so traga, e necessariu * 
qua altri'U so pertjUa^ , 

De Temporibus simplicibus. 

« A* Indicativi modi^ 

Modi indicativi tria tempora: praesens, praeteritum, fttturom, 
vocantur absoMa, quia per se intelliguntur; reliqua: ilnperfectum, 
plQsquamperfectum et futurum exactum voca»tur relativa, qaia non- 
nisi relatione quapiam ad tempora absolvta intellig^untur j unde haec 
altima pleram^ue in sententiis subordinatis occurrunt» 

/ 



Sjr^itaxia Verborum. t61 

.1. Per, tempas praesene Blsiii loquens rem eo temporis mo- 
mento^ qi|0 reperitnf ipse. ad quod tamen plus minus de praeterito 
computat ; e* g. 

Demefriu passa ven^ la ineam- Demetrius transigit aestatem in 

pama* viila (ruri). 

ScribitnUy legknu et invetiamu, Scribimus, legimus^ et disoimus, 

aquesle'^ su tote luerori' le haec sunl omnia opera nostra. 

nosfre, 
dormenuumuUude^antuper" Dormit pl^uaqltam vigilat. 

vegledia^ 

2. Per tempus praetieritum perfectnm proponit narrans rem 
«bsolute ut praeteritam^ absque relatione quapiam ad durationem, e. g» 

Scrissei unu versu. Scripsi versum. 

Li dedei una palma^ Impegi ei colaphum. 

Planse cu suspirn intellegendu FleTit cum suspirio inteliigeus mor- 

guo mort matre sea. tuam esse suam matrenu 

Popillf^lusalfdisculciWinneue^ Puer saliit pedibus nudis in uives» 
Toti tac&mu audindu este verhe. Omnes conticuimus haec yerba au- 

dientes. 
Portdmu aquesta sarcina tota Gessimus banc sarcinam totam no- 

tiuetia' la nostra sine ne VU" stram vitam, quin conquesti si- 

gitane^ - mus» 

3» Per tempus futurum indicat loquens rem quandam eventu- 
^am, absque ulteriori relatione^ e. g. 

Peribe et ellu qua patre seu^ Periblt etiam ilie ut pater eius. 
Dabiu siaqualui dece d/^fMrii, Dabo cuivis decem denarios* 
Remanet^imu imperun^ pinfi u Remanebipius simul usque ad mor- 

mort^. tem» 

Pofebii venire cu mene ? Poterisne mecum venire ? 

Vembiti cu noi in ciuitq(ef Venietis nobis cum in urbem. 
Valeriu sedebet a casa^ Valerius manebit domi. 

Seminabimu et noi in data que Seminabimus nos quoque quam 

ploua. primum pluit. 

4* Praeteititum imperferfectum ut descriptivum usurpatur^ 
quando de rebus, quao aliia «imultanee in praeterito durant, sermo 
^t; ^ g. . * 



2f)S Syiitaxis dietionafn. 

Noi eramu in camptt qnandu in fios erahiiis riiri qiium coepit 

cepti a plouare. pluere. 

Ningeia forte quandu egu ple^ Ningebat valde quando %go a moia 

cat de a moia, 'mo\U' " *> 

Socit^ lu meu adjurise in eUu Comes meus advenit eo tempore» 

iempu que egu U'*8eribeham» ' qiio eg^o.lili scribebam* 
Aquesta^a se intempM pino egu Hoc-evenit» quandiu ego in itinere 

eram pre caUe. eram. 

' Luciu vemSa a cena de quante Lucias veniebat ad coenam quoties 

ori scieba quo nu pertraiet^ sciebat nos vesperai^ haiid ei- 

musera^la afora d^in casa. tra domum trans^cturos. 

Omini'H secilaba guandu in^ Homines siciliebanl quando coepit 

cepil a grandinare, grandinare. 

5. Praeteritam plusquam perfectum indicat res^ quae ante ini- 
tium aliarum praeteritarum iam perfectae fuerunt, quapropter sem* 
per penes aliquod praeteritum perfectum occurrit, e. g» 

QuandiS adjunse carte' la tea Quaqdo fidvenit tua epilstpla frater 

frate meu plecara i Rotna. * . meus itlneri se accinxerat Ro- 

niam. 
Mancaro Mu- qtsandu ellu venf Totum comederant, quando ille ad 

a cena. - coenam y^it. , 

Fu\occisu de aqueUu^ prequa^ Occisus est ab eo, quem ipse mqrte 

ie eiiu scapara demorte, liberaverat. 

Dupo gue essira d in casa cadu Postquam domo ^xilssety mortaos 

mortu^ • cecidit. « 

Pausania fu ingropatu in ^//tf Pausanias sepultus est eo in loco, 

locu unde si poserq viuetia^ ia, ubi vitalh amiserat. 
Dupo que tacura queiii aitri^ Postquam tacuissentreliqui^Sextas 

Sestu ordi conventu* iu. * orsus est sermonem« 

6. Fttturum exactum declarat rem futuram tunc fore peractam , 
qn^n^o alia sequetur, quapropter semper cum alio Yerbo^ cui inest 
conceptus statas futuri, ocurrit, e. g. 

'Stabimu mai Hsne quandu in- Melius nos habebimus , quum di- 
veHarimu^ que poscesce et cu dicerimus» quid poscat et qui- . 
que se conientedia hatura^ia^ bus re^biis cehtenta sif natora. 

Quandu adjun^ere i casa fibit^ Qnando doiriuin advenerit ego quo^ 
et egu mai tranqmiiu. que magis ^ranquillus ero^ 



Syntaxis Verboruin. 863 

Tempora periphrastica. 

Te.mporum periphrasticorum seu compodiitorum eadem ratio 
tsi, quae simplicium^ et maiori in usu sunt in quotidiauo seqnone» 
licet onerosa sint, et sua prolixitate oratipnem omni elegantia spo- 
leant^ et yago conceptum exprimendi modo^ omni praecisione ca- 
reant^ ' quapropter in elegantioriscribendi stilo non sunt commen- 
danda, praecipue quum adsint simplicia, quibus quodvis tempus et 
quivis modus maxima cum accuratione exprimi potest. 

Periphrasticorum itaque: 

1. Praet«ritum perfectum (compositum scilicet) exprimit rem 
ante actam^ et quodammodo indeterminatam ; e. g. 

Abemu veduiu pre imperatorm Yidimus imperatorem. 

Que abeH facuiu pino anunci? Qiiid fecistis hucdum? 

Daiu~li abi argeniu'lu que H Dedisti illi pecuniam » quam tibi 

lasearamuf reliqueramus. 

Toia sepHmana nu H abiu r«- Totam septimanam non vidimus 

dutu. illos. . 

Abu essitu d'in casa eine di^ Exivit domo^ quin verbum dixis- 

cere una verba.' set. 

2. Praeteritum plusquam perfectum active (cum;auxiliari abere') 

compositum in pleno est usu apud Aureliani Daciae incolas, Ultra- 

dannbiani autem plerumque eo abstiuent^ et vel ^nentraliter (eum au- 

xiliari pre) composito^ vel exag^gerato utuntur, ast raro sine am- 

l^i^itatis periculo; nam tam prius quam posterius in Verbis quidem 

neutris apte statum plusquam perfectum indieat^ in activia vero 

omnino passivam produci^ signiiirationem; ita, e. g« EguMram ve^ 

nUu mai inante de que incepusae a ningere, Ego veneram prSus- 

quam coepisset ningere^ est plane idem ac; Egu venira^ mai in-* 

ante de que incepusse a ningeref ast vero: Petru inquo nu era 

seminatu quandu appose sole' le potest signiiicare : Petrus adhue 

non severat^ quaudo sol occidit; sed nihil impedit, quin significet: 

Petrus adhuc non erat satus quando sol occidit; et ita primo sensu: 

Petru inquQ nu seminara quandu oppose sote'le, secundo: Petru 

inquo nu fu semmatu quandu oppose sole' le, intellegi potest. Si- 

nuli roodo res se babet cum exaggerato^ nani: Inquo nu abe fosCii 



IM Syntaxis dictionuin, 

esMu ifin easa quandu daHi oetu, adhuc nonexiverat domo» quum 
octava sonnit; verti potest: Inquo nu eesira dHn casa quandu 
hattt octu. Non aatem ita; Inquo nu aie fostu mancatu quandu 
datd octu, quod significare potest: adhnc non ederat quando sonuit 
octaTR, et: adhnc non Voratns erat quando sonnit octava^ et primo 
sensu verti potest: Inguo nu mancara quandu batu octu, et secun- 
do : Inquo nu fu mancatu quandu batu octu; praeterea sua proli- 
xitate magnam causat hoc exaggeratum onerositatem « quapropter 
necquidem in possivo^ adhucminus in activo commendandum est, et 
eodem vitio laborant etiam citradanubiana active composita» lieet 

•enstti non noceant. ' 

• 

3* Futurum compositum rem futuram vagam denotat, Bulloqoe 
obiecto fixam , nuUaque- relatione ad alias obstrictam , e. g« 

Vembimu et vomu remanere ' a Yeniemus et manebimns apud tos. 

voi^ 
Spone^^i que vei dicere? Dic mihi, quidnam diees? 

Dare mi lu vei pre"*unu annu ? Dabis id milii per aanum (pro an 

no)? 
Nu ti voliu tnai dicere nemica. Nihil amplius tibi dicain. 

Tertia persona Verbi voliu cum sequeote Coniunctivo pariter 
futuram slj^nificationem parit^ e. g. Va so viniu h voi et va »o v% t»om 
facte ne audite. Venlam ad vos et dicam vobis res inauditas 5 crediu guo t» 
eoploue, credo quod giu^t* 

4, Futurum exactum» in genere^ tempus est valde delicataBi, 
et eius usus adhuc deiicatior. Ex quatuor formis, simplex^ geDoiDaf 
vera et elegans est Aurelianidarnm (^superiua exposita'), Traianidae 
exaggerati eius loco.ntuntur, quae ambiguitatem parit^ quapropter 
dissuadenda ; et praeterea magf^am post se trahit onerositatem, qiut 
pec reUquaeduae, active compositae, carent. 

In genere periphrasticis temporibus summa cum cahtela uten< 
duni , nam permult^m praecisiqni lingnae nocent , eamque laxam red- 
dunt, quum, caeterum, res sat clare et determinate temporibus sim- 
plidbus exprimi possit^ 

B* Coniunctivi modi^ 

1. Tempus praesens Coniunetivi modi iisurpatnr> nbi de re 
tneerta, aut ^ondalionaUi vel arbitraria , quasi avoluntate loqneotia 



Syntaxi* Verboriiiii, t66 

j 

dependente sermo fit , quapropter semper post aliud Verbam in ali- 
quo tempore Indicativi modi locum tenena aequitar, et quidem Con- 
ianctione so nt» copulatum. Verba, in Indicativo occurrentia et 
Coniunctivum petentia, aunt exprimentia : i) necessitatem ; se' cade 
oportet, se eanvene convenit> e neceesariu necesae est» e 4ie opu 
opufl est^ e conveniosu conveniena est; 8) mandatum: commandu 
mando, dicu dico, sponiu dico; 3) voiuntatem: voliu voliu, propo^ 
niu propono^ 4) desiderium: desideru desideru, optu opto, poscu 
vel pos^escu posco, queru qnsierOypeiescwpeto^ 5) consilium: coii- 
seiiu suadeo, inveiiu doceo; jB) rdgationem: ift« ro^ rogo, et con- 
trariiun; e* g» 

Se cade so se ienia omu^lu de Oportet bominem stare verbia. 

. • ■■ • 

verba* 
Se convene so faca siaquale de* Conveoit , ut quisque suum faciat 

diforia'lq sea* ofEicium», 

Nu e necessariu s6 remaneii in Non est neceasarinm, ut maneatia 

esia ciuiiaie, ^ in bac urbe. 

Commanda so pergimu in Ger" Mandat, ut eamus in Germaniam. 

mania. 
Ni dice so facimu bene so lu Dicit liobia^ ut eum exspectare ve« 

especiamu. ^ limua. ^ 

Sponia^li so venia de alira daia. Dicite ilii, ut alia vice veniat. 
Nu voliu so ii facu esia incom^ Nolo tibi boe incommodum facere, 

modiiaie^ 
Proponiu so nomesca pre De^ Propono, ut Demetrium judicem no^ 

me iriujudice. minent. 

Desidera so remanemu cu densi Desiderant » ut cum eis ad pran- 

a prandiu^ dium maneamus. 

Quere so ti se dea unu responsu. Petit, ut responsum iili detur. 
iVf consetia so invetiamu ei esta Suadet nobis, ut banc quoque dis« 

scientia, * camus scientiam* 

l^i inveiia ao fure^ Docet illos, ut furentur. 

Ve rogaso li daii quantu poteti, Rogat vos^ ut illi detis, quantnm 

potestis. 
Se roga so nu lu lassati. Rogat, nt illum relinquere noiitia 

Ad finemy propter quem allquid fity ciarlua exprimendum,aolet Coi^* 
iunetivo modo Particula gua»o vel guh 90, aut pru qnato ut» praefifl^i; e. g. 



S86 SyntaxU dictioimm* 

Quh $o poie verbire reu de noitmne Vt poiisit de Bobis maie loqtii , nos 
perdii tola sera'la de oclu t.ptam vesperam oculis secutus est. 

Pru quaso sedia a casaiberna^lasuda Vt possit domi sedere hieme» sudat 
tota vera'ia, Cotam ae«tatem« 

Quh nu dora so ne perdia, ne urmd Vn forte nos perdat, nbieanqtie bos 
premoHnde. secutus ^el^ 

d) Ponitur deinde hoe tempus pro modo mandativo ; e. g. 
Se nu esai tfin curte pino que Ne exeas auli q«ousque ego non 

nu voliu venire egu inderetru^ redibo* 
So nu queriti nemica, et inquo ^\\k\\ poscite^ et ettam si aliquid 

do pi da ateqUe so nu leuati. vobis dat, non accipite. 

2. Tempus praeteritnm imperfectum Coniunctivi modi aut con- 
ditionem indicat» aut desiderium sub conditione denoUt; primo casu 
occurrit cum Coniunctioqe do, si si^ secundo absoltite, e. g. 

Do aheremu filii, fir^mu maife^ Si fiiios haberemus^ feliciores es 

UcL semus. 

Remaneremu et nqi aici do nu Maneremus nos quoque hic si alios 

aberemu altre lucrori» nonhaberemus iabores* 



Hoc modb^ eodemque sensu usurpatur etiam periphrasticum ; e. g. 

Abemu bebere do alfemu abere que. / Biberemus , si esset quidl 
Vi abiu sponere aleque do abiu scire Natri^em vobis aliquid^ si scirem vos 
quo vi teneti gula*la* id non prodituros. 

3* Tempus praeteritum perfectum, quod respectu formae^ ideni 
est cum plusquam perfecto, occurrit» quoties de re incerta praele- 
rita , aut de conditione vel desiderio y qua praeteritis sermo fit ; e. g. 

Ael et voi potuseeti venire a Sic vos etiam potuissetis ad pran- 
prandiu fiendu clamati. dium venire^ quum vocati^es- 

setis. 

Do connoscussemu cQgite'le ro-* Si novissemus cogitationes vestrsis> 
stfe nu ne interdiuassemu a non intermisissemus hoc facere, 
facere aquesta^k , quotmt et quantumvis di£Eicile etiam faerit« 
fttsse de difficile. 

Periphrastica praeterlti, tain perfecti quam plusquam perfecti, oon 
adeo sunt in usu, et ei^aggerata liic quoquff eandem periculosam pariani 
ambiguitatem, praesertim in Verbis Activis ; e. g. 8i fii venitu et tu cu moi 
ubi fire nuditu cu uurecii'le , que pote vomire una guia fora frenu ^ si no-^ 
)>isGum venlsses, propriis auribus «udivisses^ quid os eifreoum vomerc po 



8yntaxis VerboruDi* 867 

leat; — sat bene^ast: do oH fire intellatu nu abi jacere aici poitat signifi- 
care: si.decepiaaefl, non Jacer^«.hip, et eMam: «i deceptuB efisefl non ja- 
ceres hic> quapropter cave« 

€. De Imperatipo modo. 

' 1. Imperativas modus nisi ad praesens tempus extendltur, tres- 
que tantum personas habet, scilieet secundas utriusqiie numeri^ et 
primam pluralis ; e. ^. 

Fa dene, da~mi ella penna! ' Sis bonus^ des mihi illuni calamum. 
Pergiti in gradina, et me eepe" Ite in hortum , et expectate me us- 

ctati pino a sesee! que sextam horam, 

Dtf-fo in campu! Tade rus! 

Incepimu cu toti'li! Incipiamus omnes simul! 

Segnati elte tocori! Signate illa loca! 

Auditi'fitii^mei! Audite i^ei filii. 

r . 

r 

a) Dutn aliquid prohibetur, negfatiove nu Imperalivo praofigitur, 
tuDc in secuuda persona singularis numeri, loco Imperativi ponitur Infini- 
tivus; qi^ae constructio elliptlca est, e. g, Nu facere gue nu ti place , hoc 
est: nu debi facere que nu ti place, noli facere quod tibi non placet; nu 
dicere (fe neme reu, nemlnem calumniare) nu cantare quh unu bebitu , non 
canta tanquam ebrius; nu mai mentire, noli amplius mentiri. 

b) Ad tertiam persoi^m utriusque numeri expifimendam adhibetur 
Coniunctivus modiisi e« g. 

Peria misellu^tu! Pereat nequam! ' 

Audia paganV li et so te rossinedia! Audiant gentes et eryhescanO 

t 
2. Ad modum mandativiim fexprimendum adhibetur Coniunctives^ 

elljptioe , e. g. aVo cogiti a verhe' te mette de quante ori vei vedere 

aquesta-a , hoc est : &e cade vel se convene so cogiti a verbe'le 

melte de quante ori vei vedere aquesta-a, cogitato ad mea verba 

quoties hoc videbis^ alia; ^ ^ 

So nu taceti addeveru' tu inante Nolite tacere veritatem coram ne- 

'la nemenui, mine« 

Marcu so remania a casa et voi Marcus maneat domi et vqs eatis 

so pergiti in setva. in silvam. 

Desatuttu abemu repausatn, so Satis quieyim*us , incipiamua' labo-!- 

incepimu a tucrare^ ^ rem. 

So le^amu a mente! Attendamus! 

* Dominu' tui so he rogamu! Dominum oremas! • 



jMS ' Synlaxia dlctionam. 

D. De Infiniiipo modo^ 

Infinitivus modas ponitor solam modo post Verbst in aliquo mo- 
do finito occurrentia, a quibus dependet* 

I. Absolute ponitur Infinitivus modus post Verba: potere posse; 
ecire scire, voiere velle, «^ere habere, confrediare, ausare auderei 
debere debere, solere ^olere, licere licerc, e, g. /^ 

Nu potemu reapondere a ana Non possumus respondere ad quae- 

interrogatione aei curiosa, stionem tam singularem. 

Scie legere, scribere et calcu^ Scit legercj scribere et calculare, 

lare, et mai muttu nu queriu et amplius non praetendo ab eo. 

de a densu. 
Voleti remanere adi eu noi a Vultisne nobisGum hodie ad pran- 

prandiu? . * diummanere? 

Au contredia dicere una verba Non audet verbum dicere coram 

inante*la patre seu. patre suo 

Debeti computare bene unu lu^ Debetis rem bene perpendere an- 

eru inante de ponere mana tequam aggredimini eam. 

*la a ellu. 
Soleba dice Seheca , quo e mai Solebat dicere Seneca, melius esso 

bene de facere aleque reu, qua aliquid male facere , quam nihil 

denufacere nemica. agere» 

Nu lice vectimare legi'le. Non lieet leges violare* 

Abiu facere queva do nu me Aliquid agerem, si mihi manv 

abe dolere mana' la^ non doleret. 

VoUu venire mane au poimane. Veniam cras aut postcras. 

In his duobifs ultimis exemplis^ i^ti videri potest, Verba abere et 
rolere sunt auxiliaria. 

II* Infinitivus modus cum Praepositione a ponitur post Verba ev 
primeotia^: nisum^ dirsctionem, appropinquationem, motum ad locunoi 
aliquem, inchoationem , exercitationem , perceptionem, facultatemj 
dexteritatem aut iogenium, e. g. ' 

Invetia a seribere^ Discit scribere. 

8e adopera a dicerealequeraru» Nititur aliquid singulare dicere. 
Se deprende a fe lu,ctare. Exercetar luctari. 

Nu ni batimu capu' lu a jacare. Non cogitamua ad lasum. , 
Se convene a facere que eo^'» Oportet facere ea> quae leg-es ioi 
rnanda Ugi*le' perant. i 



Syntaxls Verboruni. 

Se ftpprapia a fti ipmere ale^ Adpropinqttat^ nt nobis qaidpiani 

que neuu^ novi dicat 

A nu facere nemica e facile, Nihil agere est faeile^ aliqnid age- 

alucrare e difficile, et a fa^ re est difncile^ et bene agere 

cere queva bene e forte diffp' est valde diificile, quapropter 

le,pru aquella^a eplmumun^ mundus pienus est otidsis^ par- 

di^lu de otiosi, raru semi^ ce satus industriis» e quasi ex 

natu cu 'induetfioai , et mat . integro privatus virtuosis (vir- 

de totu priuatu de vertuoei* tnt^ praeditis)« . 

111« Infinitivus onm Praepositione de nccurrit post Verba rogan* 
di^ desiderandi^ sperandi^ timendi, permittendi, promittendi, sua« 
dendi, cessandi, admirandi, gaudehdi^ af^lrmandi; ita etiam post 
Substantiva tempus^ occasionem^ causam^ finem et necessitatem in 
dicantia; e. g« 

Ve rogu de passare este die cu Rogo vos, hos dies nobiscuin tran-» 

«01. sigere velle. 

Speramu de fire mane de bona Speramus nos cras mature in via 

ora pre calle. , fore. 

Tememu de nu lu offendere eu "Timemus illum offendere nostris 

verbe'le nostre. - sermonibus. 

Vi conseUu de remanere inquo Suadeo vobis adhuc aliquas heb- 

veMoue septimani aici, ' domades ^pc manere. 

Incessa de plouare et incepe a Cesadii pluere ^t incipit ningere. 

mngere. 
Me miru forte de nu audire ne>^ Miror valde niliil me . audire de 

fnica de densu^ ipso. 

Me gaudiu forte de ve vedere Gaudeo summop^re tos in bona 

in bona sanitate. salute videre. 

Nu e tempu de amblare nemica. Non est tempus nugis «emet oc- 

cupandi. 
Nm abe causa de se plangere. Non habet causam querendi. 

Notandumy has phrase« plerasque resolvi posse per Indicativum cum 
Coniunctione qao quod^ quod praecipue in viU communi fit5 uti: me miru 
forte guo nu audiu nemiea de densii^ alias vero per Coniunctivum cum 
Coniunctione soi uti: me rogu so nu la leuati in nome de reUj rogo nolite 
id in malum vertere. 

IV. Infinitivus mpdus cum Praepositione pru ponitur ad indicandam 
causam aut finem^ propter quem aliquid fit, e. g* ^ 



tTO SynUxis dicUonum* 

Pru 0eire guiemare uUri'U se Ut alios .^«bwiare sciamiui» cipar- 

eantene so invetiamu a ne tet discere nosmet Jpsos guber'- 

gubernere pre noi ensine, nare* 

Pru adjungere a ellu scopu de^ Ut ad eum scopum perveniamus , 

bemu applecahe tota .dili^ omnem diUgeqtiam adliibere de- 

gentia'la, bemus» 

Pru percepere lingua^la roma^ Ad intelli^endam lin^uam roma- 
• nesca nu se quere multa in^ nam haud magnum requiritur 

dustria^ vero pru la scire ds" studinm^ verum ad eaih per« 

plenuy mi pare quo nu e lu-^ fecte .sciendam» non videtur res 

cru asi facile* facUis. 

1. Hae pariter pbrases per ConiunctiTiiin. cum Coniunctione ^wuq 
resolvi possunt) utl: Stuiiemu tota viuetia^la nostra guaso connoscimu na" 
tura* la, Studemutt tota nostra vita cognoscendae naturae. 

2. In vita communi saepenumero Praepositio composita tupre a 
(eootracte witre a) loco pru ponitiir^ e. g^. e necesMariu a invetiare muUm 
supre a percepere aleque d* in-aguestascientiaf neceBaeeBimaltam studere ad 
aliquid intelii^endum ex hac scientia. « 

y. Infinitivus cum Praepositione sine occurrit, quotiescunque actio 
quaedam declaratur sola et absque alia eam; quodammodo necessa- 
Tio, comitanti fieri; e« g. . 

Se dusse sine mi dicere una Abivit, quin mihi verbum diceref. 
verba, 

Pa.ss4ro in Germania. sine dare Transrvit in Germanaam» qnin no- 
de scire parenti'loru sei. tum redderet parentibua^ 

lUancamu, bebimu, ne letamW, Edimns^ bibimiis, laetamur^ contri- 
ne intristamUf ridimu^ phnh' sfamur^ ridemus, flemus, trans- 
ghnu^ calcamu legi'ie^ ne pe-- ^redimur leges, poeniteraas , in 
nitemu , in finitu morinm, et fine morimur, et imus in para- 
pergimu in paradisu qua disum ut stulti^ haud scientes^ 
stulti sine scire quemu et qttompdo et quare. 
j)ru que. , ^ - 

Hae sententiae resolvi possnot per Grerundium adjuncta ne^atione 
fitf aut ne non^ uti: He ^usse ne dicendur^i' una verba ^ Passaro m Ger- 
tnanianedandu de scirepUrenWloruf intramu in paradisu ne sciendu ^tiomaf. 

E, De Gerundio. 

. GerundiUm ponitur quotiescunque Particulae : quandu qaando^ 
«^ofimdum,;9rfi^2<oquoniam, dupo que postquam, subaudiuntur» e.g^* 



V Syntaxis Verbopum* 271 

Sciendu fuo traieee prin e^iui-' filcientes enm per nostraiii nr* 

tafe ^la nostra^ li pereimu in^ bem transire , ivimus illi ob- 

ante, viam. 

Addu^endu^si a tnente de noi et Recordams nostrum, nostraeque mi* 

de fhiseria^la nostra inceptt seriae larcimas fundere coepit. 

a versare lacrimi^ 
Luciu audindu quo mori Cor" Luciusaudiens Corneliam niortuam 

nelia se intristd fora mesura, esse contristatus est extra mo- 

dum. 
Potendu cohnoscere quo nu e Quuih potuisset noscere non esse 

aqaesta^a volia' Id mea nu se hanc meam Yoluntatem , non de- ' 

^adu so se duca aquollo. buit illuc ire. 

Quum*piura Nomina in eadem phrasi occurrunt^ notari oportet, Ge 
nmdium ad Subiectum referri ; e. g. Egu lu redui pergendu in teatru, hoc 
ita intellig^endum : Egu lu vedui quandu pergebam in teatru , nop autem : 
^andu ellu fiergeba in teatru^ sed hoc in casu, ad ambiguitatem evitan- 
4am, cousultius est, sententiam per Particulas resolvere. 

F, De Supino. . ^ 

Supinum saepenumero loco Infinitivi aut Substantivomm mo- 
tnm significantiuni^ cum Praepositione a vel de ponitur. 

^mcamu a venatu. Summo mane imus venatum* 

^e d^cimu a collessu, Pergimus ad vindemias» 

Fentiftff* de a secilatu„ Venimus a messe. 

Ast, prouti per se patet, haecSuplna sunt vera Substantiva, quem * 
^Qodum etiam Infiuitiviy qui adbuc Articulum postnlant; e. g, Veni in 
'^ireVa meay loco: veni in scientia^la mea, venit ad meam notitiam^ Se 
ftvrifii cu tcireHa parenti^oru, nupsit conniventibua parentibus» I«iicrare'/a 
^^produce nome bonu, bona actio producit bonum nomen* 

G. De Participio 

* ■ 

1* Participium praesentis temporis est verum Adiectivunfi « et 

^Dcordat qua tale cum Substantivis in genere^ numero et casu^ 

g. aqua fervente aqua fervens^ omu sapiente homo sapiens^/^o^ 

^ccellente panis excellens^ optini sapienti bomines sapientes, 

w eccellenti panes excellentes. 

2. Participium ^raeteriti temporis praecipue adhibetur ad Con- 
[itionem periphrasticam eflficiendam cum Verbo auxiliari aberey . 
Qoc in casu immotum manet, e. gC' 



87S Syntaxis dictionaiii» 



CenMmHu ahe imiraiu in ciui' Consiliario» intravit urbem Miin 
iate eu tota famiUefla sea^ tota aua familia.- 1 

' Anna abe essitu a campu cu Anna exivit' ad campam cam suia 
socie^ie eeUe» sociabaa* 

Le ademu inierrogatu (^tiafii^tf Interrogavimas ea8> quaadonamve- 

9olu venire in teatru, nient in theatram, 

■ - * 

3. Verbo vero aaxiliari su aum, conianctamy pasaivam f^ene- 
rans significationem , semper cum Nominativo convenit» e« g^ 

Elli su batuti ds Dominedeu^ Illi sant a Deo paniti. 

E laudatu de toti qnelli qui lu Laudatar ab omnibus, qui illam 

connoscu. , noscant. 

De aquesti^a e laudatu de o- Laudatur ab his, culp^tur ab illis. 

guelti^ culpatu^ * 

* 

4. IJt Adiectivnm etiam adhibetar concordans oum Nomini- 
biis, e* ^. • ^ 

Came fricta et cauleclu fertu Carnem assam. et caules coctos 
li dede de mancare. " dedit illi ad comedendum* 

. Pane' la maneaia e ffmie obli^ Panis consumtu^ facile oblioni tra- 
iata^ ditun 

De Verbis activis. i , 

1* Verba activa post se Accusativum obiecti^ in quod aetio 
fit» postulant, e. g. 

Man^amu pahe ei bebimu tinu. Bdimus panem et bibimus aquam. 
Numera argentt^ lu. ' Nnmerat pecuniam. 

Pasce oui'ie, adagua boui'li, Pasce oves, pota boves« et impone 
_ et insetla caball^li. seilam equis. 

2. Multa Verba activa duos postulant Accusativos , unun& per- 
sonaei alterum rei» e. g. 

Vateriu ne invetia /iii^a '/a Valerius docet nos iing^uam fran- 
. francesca^ cicam« 

Senatori'li iu eiessero Judice. Senatores er^arunt enm judicem* 
, Lu fecero popa, Nominarunt eum sacerdotem* 

Te nominaro miseUu. Nominarunt te inceptunu 



I 

SynUxis Verborum. . S73 

> 

Me elatna Antonin. Vocant me Antonium* 

Ste panu direeioriu. Creant me directorem. 

3. Verba dandi, adferendi^ dicendi^ tribuendi, pofltulant Dati- 

■ 

vnm personae penea Accusativum rei, e.*g. 

Da^mi denarii^li. Da mihi denarios. 

Scriditi^H una carte, 8cribite ei epistolam* 

Addu^nU una vergella, Fer mihi vir^ulam* 

SponUiF^ aqueeta istoria. Narrate nobis hanc historiam. 

//. 

De Verbis paflsivis. 

Passivum genus duplici modo exprimitur^ aut nimirum: 

1« per Participium praeteriti temporis auxiliante Verbo eu sum, 
qno in casu tempora ab eodem auiliari , et genus personae a Parn- 
cipio Verbi passionem eiprimentis, dependent, e* g, 

Nu e mai onoratu eervttlu qua Non magis honoratur servus quam 

donumi lu. dominus. 

Servili eei furo mai datuti qua Servi sui magis fuerunt verberati 

nuiriti^ quam nutriti. 

Nu sumu ati de peraeeutati Non adeo persequuntur nos ^utnal- 

quantu 80 nu aflamu unu a^ lum inveniamus amicum. 

micu. 
Fihe* te lui Constantiu su diffa^ Filiae Constantii vituperantur ab 

mate de toH quelH qui le eon^ omnibus iliis » qui eas nqverunt. 

noseu^ 
NegoHt^ lu seu nu e eautatu de Merces snae a nemine qnaeruntnr. 

neme^ 
Vediu quo seH eonnoseuH de toti Video» quod ab omnibua canibus 

canf U in estu satu. huius pagi noscamini. 

Dondnieaf la su totu de una ela^ Omni die dominico vocor ad pran- 

matu a prandiu^ - dium. 

8« Aut formft reciproca» e. g. 

Me laudu et me diffamumaide Laudor et vituperor jam ab his 

unf H fuai de altri' li^ jam ab aliis. 

Nu se aude nenUea de ettu, nc" Nihil auditur de illo, sive boni si- 

d de 6ene neci de reu^ ve mali* 

t8 



Hfi Syntaxis dictionum. 

« 

Oue se mai diee in dmtatef Quid dicitar adhuc in lirbe? 
Quimdu se incepu leetiam' lein Quando inchoant praelectiones in 

Aeudentia? Academia? 

Nu se nfla neei unu loeu fora Nullus locus absque fundamento 

fundamentu in esta etpera^ datur in hoc opere. 

Nu se pote missicare de pre l^on potest moveri de scamno. 

^eamnu^ 

fiinc pfltet.pFlma forma lune praecipHe uiiurpari, quando possio cla- 
rlus exprimitur^ et etiam Subiectum plerumque cum Praepositione de ap- 
perte occurrity ■secunda vero, ubi haec notio vagior est, et nisi ji^eneraliter 
aliquid fierl indicatur; caeterum haec multo frequentior est, praeprimis In 
<iuotidiano sermone, quae tamen , ul)i ambl^uitas enasci \>osset , snadeDte 
prudentiay evitanda est, e. g* In tote die' le su clamatu u prandiu, omni dle 
vocor ad prandium ) hoc enunciatum vitiose efferretur reciproce : /« toie 
die^le tne ciamu k prandiu, vam tantundeln significdret: Ego obstantibus 
inVitatoribus 4ui prandium ine offero: "quapropter tali in casu ant prima 
forma passiva adhibeuday aut sententia in activum vertenda;'ita, e. g. 
In tote die' le me clama h prandiu, omnibus diebus vocant me ad prandium, 
<scilicet dmini liomines; quae forma tam 1n scriptura, quam in loqueia ma- 
gno est in usu, quotiescunque Subiectum non determinatur, e. g* 

Quomu te clama f Tttu* Quomodo te vocant ? Titum. 

Que te abu facutu? Popa* Quid te crearunt ?. iSacerdotem. • 

Lu abu eiessu judieem ^legerunt eum judicem. 

JLu abu pubUcatu esta ibeiena* Publicarunt euoi horna hieme. 

Quae omnes phrases etiam j^ssive, eodem sensu, efferi possunt» mb 
ila aiitem reciproce. 

11. 

. . . • 

De Verbis recipi^pcis. 

«^ Aevusativi casus^ 

Terla reciproca Aecusalivum casuiii Pronominum personaMm 
(eues se habentia aut 

1) ActioneiB ad se reileclunt» et 8|int formit et significalione 
proprie talia^ c« g^ 

Me lauu au aqim catda^ Me lav^ aqxA tcalida. 

JUe -sctMu in ofua iimpida^ Me balneo in aqua Iimpfda* 

Ne collicamu a decs or^ et ne Decumbimus ^ecima hora et surgi' 

^cottamu a s^esse, mus sexta» 

Me pecfinu et me un^u. Pectino et mgo me. 



Syntaxifl Verborttiii. 275 

Se inelina lui Domifiedeu. Devovet se Deo* . 

Popilli^ lu se ascande in erba^ Puer abscondit se in herba. 

8) Attt statum neutrum denotant, 'B. g. 

Me ducu a casa^ £o domum. ' 

Me peramblu pre calte^ Ambulo in platea» vei via, 

»Se percepe in tote facte^ le fta Gnarus est omninm actionum tam 

ione fia relle. - bonarum quam malarum* 

Ne jocamu cu cartfle. Ludimus chartifoliia. 

JFrate tneu se ussora, soru tea Frater meus uxorem ducit» soror 

se marita. tua nubit. 

3) Aut sensum habent deponentium, e. g. 

Me miru guo nu tnai vene» Bfiror, quod necdum veniat, 

Me intuitu a celu^ , Intueor coelum* 

Se vagita forte^ Lamentatur valde. 

Ne bucculamu auo ve vedemu. Laetamur, quod vos videamus* 

Ne intristamu quo fu perdimu^ Contristamur, quod enm perdamus. 

4) Aut plane sensum activorum pene/n formam et Constructio- 
nem reciproco-passivam habent^ ^* g* 

JUe subiu pre scala. Adscendo scalam. 

Me rogu de libertare^ Rog^o vteniam. 

Se roga lui Dominedea» k Adorat, precatur Deum. 
Ne lapidamu de dracu'hf. Rennnciamus diabolo« 

Ve lassati^de misellie. Taledicitis nequitiis. 

by Dativi casus. 

Verba reciproca Dativum casum Pronominum personalium penes 
se habentia indici^nt actionem a Subiecto in semet relatam; et 
occurrnnt 

. 1) Absolute, hoc est» absque alio Substantivo» e. g. 
Mi imaginu quo e bebitu^ Imaginor eum ebrium esse. 

Si oblita gua et eUu fu una da^ Obliviscitur se quoque pauperem 

tu pauperu^ quondam fuisse. 

Nu ni potemu figurare quo e ast Non possumus nobis imaginari 
de misellu. eum tam ineptum esse. 

8) Cum Accusativo ca^u Obiecti^ e.» g. 
Mi lauu manfle^ Lavo mihi manus. 

18* 



276 SyntaxM dictionum. 

Mitaliu pelvt lu. Scindo niihi capillos. 

Ti pani captflu. Periclitaris capite. 

^t rade barbtfla. Radit sibi barbam. 

3) Cum Accusativo casn Obiecti adiunctaPraepositione de^ e.^ 

Petru si oblita leuissime dea^ Petrus obliviscitur levissime suo- 
mici*li eei. rum amicornm. 

Ni addicimu a mente de denei Recordamur eoruui quotieseunque 
de quante ori traiecimu prin transimus per eum locum , uM 
loct^ lu unde ne dispartimu nos ab invicem ^separati faimus. 
un^li de alfrfli. 

MieelM lu si batejocu de matre Nequam illudit matri suae* 
sea. 

Mi impliu oclfli de pulvere. Impleo mihi oculos pulveribus. 

De Verbis impersonalibus. 

1) Verba impersonalia absolute occurrere solita sunt praecipne 
naturae phaeiiomena exprimentiay e. g« 

Tona, fulgera et ploua. Tonat, fulgurat et pluit 

Ninse tota nocte* la. Ninxit totam noctem. 

2« Impersonalia reciproca neutraliter» hoc est absque ulteriori 
ad persbnas relatione expressa, tantummodo cum Accusativo casu ter- 
tiae Pronominnm personae occurrunt^ e« g* 

Se intenebrica, blamu a casa! Tenebrescit eamus domum! 
Se lumina erOy scollati^e! Illucescit iterum, surgitel 

Nola 1. Reciproca impersonaiia naturae phaenomena significantia sae- 
pennmero. Nominativum, rei> de qua praedieantnr pi^nes se babent, e. g. 8e 
face dia lucescit, se facc nocte vesperascity se diigliacia lact^lu solvitur 
glacies in lacu, 'se recesce fertura^ la frigescit cibus. 

, 2« Reoiproca impersonalia eventum quendam in quotidiana vita com- 
munem significantia posciint Coniunctionem ifuo post se , e. g. 
8e vede quo nu te percepe* Videtur^ quod te non intellegat. 

Se dice guo se abuussoratu amendoui, Dicitur eos atnbos dxores duxisse* 
8e fote guo e addeveratu, Potest verum esse. 

3* Reciproca impersonaiia officinm exprlmentia poscunt Coniunctio- 
nem so ut, post se, e. g« > 

Se eade so facimu gue commandale" Oportet» ut faciamus.ea» quae jubeot 
gi^te. leges» 



SyiUaxis Adverbiorum. S77 

Se convene mo auneulte filiVH de pa- Convenit, ut obediant filii parttuti- 
reHii. bu8. 

3) Verba impersonalia ad Accusativi casus personas reciproica^ 
vel potius ad FroDOininum personalium Accnsativum casum relata, 
pierumqne Nominativuni obiecti poscunt, e. g* 

Me manca pellef la^ Prurit mihi pellis* 

Lti dole capt/ilu. h Dolet ilii caput« 

Me etringe corella' la. Stringit me corium (loruiii). 

La rod^e petiolicu' lu. Fricat eam tihiale. 

4. Verba impersonalia ad Dativi personas reciproca, vel po-^ 
tius ad Pronominum personalium Dativum relata, 

a) aut absolute occurrunt, e. g» 

Nu nu pesa de tene neci ^iiait*#IVequidem flocci te pendeo» 

iu e negru suptu ungla, 
Nu U place a noL Kon placet itli apud nos. 

b) aut cum Nominativo Obiecti junguntur, e. ^» 

Li creac^ anima'la vedenilu^te. Crescitei cor praelaetiavidenti te. 
Mi tene in mente unu lucru de Incidit mihi in mentem res omnino 
lotu estaordinariu. extraordinaria* 

Kota. Hic praecipue notari merentur reciproca ex Verbo su sumy 
nata» cum Snbstantivis 9 quorum existentia nunciatvir^ occurrentia; e« g» 
Mi e caidu caleo^ mi e frigu frigesco, H e bene, bene valesy H e reu male 
valet^ «i e sete sitimus» rt e fame esuritis, le e grauetia nauseanU 

5) Yerba impersonalia reciproca Accusativi casus» Dativum 
personarum poscentia, respectu Constructionis nihil a reliquis diffe- 
runt, e. g. 

Ti ee cade so invetii. Oporlet te discere. 

Mi se dice que e inquo in Roma^ Dicitur mihi adhuc Romae esse. . 

Nu mai mancare, quo pote quo Non comedas ampliusy nam fieri 

U se plecd^ potest, ut nausees. 

Da^U quantu U se convene* Da illi quantnm ei convenit« 

SYNTAXISADVERBIORUM. 

1. Adverbia ad Yerboram- sensum, penes qnae stant, propius 
determinandnm adhibentur ; locus autem eorum a vi expressionis de- 



278 V Syntaxis dictioniiin. 

pendet^ in communi tamen «ermone proximus post Verba eis assi" 
gnatur, e. g. 

Veno niane i metie Veni cras ad me. 

Spone^nU currendu que ti abe Dic miki cito» quid ille tibi dixit« 

diseu ! 
Scribe.formosu et lege eubite. Scribit pulcbre et legit celeriter. 

Observa, quaeso, ea, in quibus Adverbia empbasim babent: 

Bene abi facutu, amicef Bene fecisti, amice! 

Reu ie porti, fiiiu meuf ]IIale,te geria , mi filit 

Aici so fii dupo prandiu. Hic esto post prandlum ! 

2) In sententiis interro^ativis postulant Adverbia responsio- 
nem appertam et determinatam^ quae iUis necessario in responsivis 
reddenda est; e. g. 

Quandu pleci a Sabiniu ? Quando moves^ Cibinium ? 

Mane, poimane. Cras, postcras. 

Unde sedi tota dii^la? Ubi moraris totum diem? 

In jfradina, in vinaria, In horto, in popina. 

Quantu abi capiiatu pre granu? Quantumne accepisti pro tritico? 

Qumqui galbini* Quinque aureos, 

Kftta 1* Interrogatlo simplex (absque Adverbio)» postulat 1n respon- 
sione repetitionem Verbi absoiutamy sL responsum afnrmativum est, et cum 
negatione hu, si hoc negatlvum est, e* g. 

8cii romanescef sciul Scisne romane? scio! 

Poii venire cu menef potiul Potesne mecum venlre? possum! 

Facebii gue U disseit facebiu! Faciesne quid tibi dixi? faciam! 

t) In Constructione periphrastica petit interrogatio tantum VerbuB' 
principale (non auxiliare) inParticipio vel Infinitivo modo pro temporlsra- 
Uone, e* g. . 

Mancatu abi adit mancatu! Comedistine hodie? comedi! 

Mancare abi carnet mancare! Comederesne carnem? comederem! 

Dissu le abu so viniat dissu! Dixeruntne llils, utveniant?dixerunt! 

Picere le volu so tiniat dicere! Dicentne iills, ut veniant? dicent^ 

3. In Constructione duobus Verbis constante quorum alterum iu In- 
finltivo modo i^peritur^ petit interrogatio tantum Verbum in modo finito 
occurrens, e. g. 

Heiti scribere et legeret scimu! Scitisne scribere et legere? scimuai 

Poutirmi da trei pondi de talct po^ Potestisne dare nobissalispondotria? 
'^"•«•' possumus! 



SynlaiLis Adverbiorum. 279^ 

4) Interrogatio •ciacitan% utrum aliquid revfBra exintat vel non exi- 
Btat^ petit 

l - 4 

a) repetitionem absolutam Verbi aub«.tantlvl e fn tertla persona^ 
in qua hoc aensu quaai aemper occurrit/ ai responsione affirmatur, e. g« 
A ctua e Marcut e! JBstne domi Marcus? estf 

E detatHlluf e! Sufficitne? sufncitl 

b) cum ]^egatione nu junctam repetitionem , si rea in responsione 
ne^tur, e. g. 

Nu e a Cttsa Marcuf uu t! Non est domi Marcu«? non esll 

Nu e desatulluf nu'e! Non est satis? non est! 

e} aut solam IVegationem nu, si interrog^atio pariter negativa fue-> 
rity aut dupltcatam IKejB^atlonem ba nti, si interrogatio afflrmativa fuerit, e( 
responsia contraria fieri opoBteat^ e» g, , . 

Nu e a casa Marcuf nu! IVon est domi Harcus? nonf 

JS a casa Marcuf ba nu! £stne domi Marcus? nequaquam f 

Haec obscurior perspectio habitudinisr Yerhi substantivi e (in terflji 
persona, uti jam diximus), et emphatica eius pronu^ciatlo hoc ia casu» ulii 
solum occurrit, et absoluta suppressio» ubi nenpatio nu locum habet, incau- 
tos eo duxit^ ut hoc Terbnm Particulam affirmativam latinae <fa respon<^ 
dentem tM^ autumarent, quod omuino falsum est; 

5. Interregatio rem ipsam sciscitans^. petit repetitionem- rei^non eius. 
status (Verbo expressi,) in.respQnsIone, e«L g». 

Marcu ti dede fttHeHef Hlarcuf' v Marcusne dedit tibi folia? Marcas.1 
A casa e pajtre teuf a casa* Bomine est pater tUHS.? domi» 

Quapropter hofi in casu Adverbia comitantia Veiha repeti debent in 
responsione» non vero Verba^ e. g. 

As\ se dice esta-h romanescef ««).. Sicne dicitur hoc romane? Sic. 
Bene se partAro fUii meP in asseniia Benene se gerunt filii mei abstente ■■ 

^la mea f bene. me ? bene. 

AiH invetid ellu Matematica^ htf aici^ Hicne didicit iUe Mathesfan? Hic* \ 

83* Negationes: nemica nihil^ neme- nem.o^ neci unu, nuUu 
nullii&« neci neque^ necalibe nullibi, neci una data, nunqua niin- 
qu^m ^ ^neci de qucmu nullo modo, in sententiis cum Verbis occur- 
rentes ad negationem perfectam efficiendam Verbis Particulam nega- 
tivam nu praefigl desider(uit> e« g^ 

Nu ecie nemica. . I^Uhil seit. 

Neei una datanu lu ahiu veetu. Nunquam vidi eura. 
Nu me eonnosce neme. Nemo me noscit. 

Nju intellege neci romanesce ne^ Nec romanice nee hispaniee intel- 
ci spanesce. ' . ., ligit. 



280 Syntaxis diclionuiii. 

4) Praeposltiones absque Nominum casibus occurrentes Adver 
biorum sensom admittunt^ e. ^. 

EffU pergebatn inanie, et ellu ve^ E^o anteibam , et ille sequebatiir. 

uiba itinderetru. 
lyinquace e calle^la nmi batuta Citra eat via magis trita, quam ui- 

» 

gua iTinguoUd. tra. 

5) 8ubstanti\a cum Pronominibus demonstrativis occurrentia: 
estu annu hoc anbo, esta ibema hac hieine, esta primavera boc 
vere, esta vera hac aestate^ esta autamna boc autumno, esta luna 
hoc mense, esta sepHmana hac s^ptimana^ esta nocte hac nocte^ esta 
sera hac vespera , esta demanetia hoc matutino , esta dia vel adi 
hodie, ante mediadia ante meridiem, dupo mediadia post merldiem« 
ante medianocte ante mediam noctem, dupo tnedianocte ^osl me- 
diam noctem etc. Cpag. 210)» omnino adverbialiter in ConAtructione 
usurpantury e* g. 

Estu annu sfbemu abutu forte Hoc anno^^valdj? parum vini habai- 
paudnu vinu^ mus. 

Esta ibema nu nuU incessa a Hac hieme non cessatampliusnin- 
ningere, gere. 

Esta vera se marifd Liuia. Hac estate nupsit Llvia. 

Estu luna nu potiu venire a Hoc mense non possumad vos ve- 
voi, vero in quella venitoria nire» verum futuro me secure 
me poteti espectare securu. exspectare potestis. ^ 

Esta nocte abemu mai ingla^ Hac nocte ferme frigore gelan- 
ciatu de frigu, mus. 

Ante mediadia abiu de scrissu, AniQ meridiem ad scribendum ba- 
pru que me rogu so nu me , heo, quare vos rogo^ nolitis me 
incommodati^ vero de abeti incommodare» ast si tempusha- 
tempu, faciti bene et veniti betis, praestate mihi ofilciaiD 
dupo mediadia* post meridiem veniendi. 

8YNTAX1S CONIUNCTIONVM. 

Coniunctiones adsertis aut homogeneis ant heterogeaeis con* 
nectendis inserviunts qua in operatione sequentes leges praescribunt: 

1) Copulativae: et ei, neci nec; et diaiunctivae : au aul, seu 
seu; au^u aut-aut> set^seu^^sen^Ben, neci^neci m\e'M\e , poscont 



Syntaxia Conittnctionum* 281 

a) in Nominibus eosdem casus^ e. g. 

Planle'le ei animali* ie se/nasca. Plantae et animalia nascuntur^ vi- 

vifiu ei moru. vuilt et moriuntur. 

In coffite, in rerbe et in facte Cogitationibus , verbis et operibu» 

se facu tote peccate^ le, fiunt omnia peccala. 

Da^ oui' laru et capref laru de Da ovibus et capris ad edendum 

maucatu et de bebutu* et potandum. 

OcH' li domim^ lui et elli servu Oculi domini et servi non vident 

'lui nu vedu assemile» aequaliter. 

JFacte^le parenti'loru et elte fi^ Opera parentum et filioreni non 

lii 'loru nu consona totu de concordant semper. 

una. 
Au Petru au Marcu me abe in^ Aut Petrus aut Marcus imposuit 

seilatu/ unu'iu d'in doui de mihi, unus ex duobus eerte. 

certu. 
Neci nobe neci pobe pUice men» Nec nobis nec vobis placet men- 

tiona'ia. dacium* 

/^) itt Verbis eadem tempora» e« g. 
Luciu iege et scribe, Tittt plaf^ Lucius legit et scribit^ Titus plo- 

i 

ge et suspira. rat et suspirat. 

Cesare vem, vedu et vinse^ ^ Caesar venit^ vidit et vicit. 
Neci nu viue neci nu more^ ve^ Nec yivit nec moritur , sed lucta- 

ro se lucta cu viuetia'la et cu tur cum vita et cum morte. 

morte'ia. 
Di^li so perga a doctoriu et so Dic illi^ ut eat ad Medicum et di- 

ii s;Mma quo su morbosu^ cat, quod sim morbosds (aeger)» 

Constante furd cabaiiu'iu et iu Constans furatus est equum et ven- 

vendu. didit eum. 

Au iucra au te du a dracu'lu. Aut labora aut abi in malam rem.. 
Abe venitu et me abe rogatu so Venit et rogavit me, velim illi de^ 

/i impromuH dece detmrii^ cem denarios mutuos dare. 

Vomu venire et ve vomu roga^ Veniemus et vos Togabimus, ut 

re so faciti bene so ne adju-- nobis beneficium praestetis adiu- 

tati, quandu ni va fire neces^ vandi^ quando necesse nobis erit« 

sariu^ 

2} Conditionales^ causales^ concessivae , conclnsivae , «dversa- 
'tivae» duas aut plures coniungunt sententias ab invic<^ dependen- 



28S 8yntaxis dlctionuin. 

tes^ quapropter ad sententiarum Hyotaxim referuntur^ et hic tantum- 
modo praeliminarie proferri possunt. £n qpaedani exenipla : « 

Bo nu ti place^ nu lu leuare. 8i tibi non plaeet^ non eme illud. 
Do tni sposeaee que abiu defa- Si mihi dixisset, quid faeiendnm 

eerey nu perdueeem tempu'lu. habeo» non perdidissem tempus. 
Pote quo inquo nu e a casa^ Possibile est, qnod adhnc non sit 

domi. 
Ifu e in ciuitate, quo do fire lu Hion est in urbe^ quia si essti, 

abussimu vedutu veluna data. jam. vel semel illum vidissemas. 
Bene quo e invetiatu, totu nu Quanqbam doctus sit^ tamen non 

scie tote. scit omnia. 

Do quomu lu vedi , clatna^lu d Si quo modo illum vides, voca eum 

noi^ ad nos. 

Nu me clama ajudeciu,, ergo Non vocat me in judicium^ ergo 

nu abe directu. non habet rectum. 

3) Inter omnes Coniunetiones solummodo so ut^ Conianctivuni 
modnm petit; occurrit autem etiam 6um qua ani pru qua coniun- 
cta;e.g« 

8e roga so lu adjutamu. Rogat^ ut eum adiuvemus. 

Qua so pota mai multu stricare Ut aliis magis nocere possit^ ipse 

quetloru altri, sufferi densu maximos pertuKt dolores* 

quetle mai mari dolori. 
Que fece so nu mai faca, qiio Quod fecit^ nec faciat amplius^nai» 

nu la va finire hene. non finiet bene. 

4) Conditionales si, do si, si f$u, do nu nisi, do qtw dum* 
modu, quum conditionem possibilem tantum, aut aliqua ratione in- 
certam exprimunt^ petunt imperfectum Coniunctivi modi, quando even- 
tum praesentem> et phisquam perfectum eiusdem modi^ quando even* 
tum praeteritum annnunt; e. g. 

Do abi fire omu de ominia te Si homo esset honestus, verbis 

« 

abi tenere de verba, stares. 

^ Do scire quo su morbosu veni^ 8i sciret me aegrum t%sity venrret 
re qua mai currendu» quo ocius. 

Do abeti flre fostu in Vienna a^ Si Viennae fuissetis^ mundum na- 
beti ftre invetkUu a connosce^ scere didieissetis* 
re hme'ta^ 



SyntalU Interiectionam. 283 

Do lucrasse in juuenetie nu mo" Hi in Javentute laborasset non pe- 
risae de fame in veteraneiie. riisset fame in senectate. 

iVota 1. Quotiescunque autem conditio ut certa exprimitury occurrunt 
liae Conhnictiones cum praeseiite tempore Indtcativi modi ; e»g,daHeitete, 
bebe, si sitis bibe. 

2. Coniunctio pio quod, qnocunque sensu adbibeatury semper cum 
Indf cativo modo ponttur) e. g. Egu 9ciu ja de muitu guo Marcu e mUellu f 
£go Jam pridem acio , quod Marcus .neqiiam sit. > 

SYJKTAXIS INTERIECTIONUM. 

1. Interiectiones licet partes orationis slnt simplicissimae, ta 
inen vi sua integ^ras formant sententias, santqae inter Particulas id, 
qnod Vocativus in IVominibus et Imperativus inVerbis, cum quibus 
etiam frequentissime occurrunt^ e« g« 

O filii meiy leuatibene a tnente O fiiii mei^ attendite bene ad ea, 
a quelle que vi dicu! quae vobis dico! 

Hou, mai inante nu ee perge ! Consiste , ulterius non ititur ! 

Hi^ plecamu! Eia, moveamus! 

Muiii anni! Vive multos antios! 

Deu, nu ti crediu! Per Deum» non credo tibi! 

Nicola audindu aquesta^a dis^ Nicolaus lioc audiens aperuit eos 
clusse gula'la quantu potd , quantum potuit, et erupit in lia! 
et intense unu ha! ha! ha! lia! lia! 

8) Interiectiones : vai vae, bene bene reu male« felice tisMx, 
tnisellu miser, poscnnt Praepositionem de post se sequentibus No- 
minibus vel Pronominilms ; . e. g. 

Vai de noi peccatosi' ti ! Vae nobis peccatoribus ! 

Misellu de mency nu mai potiu Miserum me^ nec passnm amplius 
facere unu passu! facere possum! 

Campu' luscientia'lei eangustu, Campus scientiae est angustis li- 
vero eilu credentia' lei e tar-* mitibus circumscriptus « verum 
gu, quali nu su contenti in fidei est largissimus^ qui illo non 
aquellu^a se potu auerrunca^ sunt contenti^ possunt sc^ proii<» 
re in aquestu^, aicipotufire cere in liunc^ hic possunt esse 
feUcitiy vera^ vai d^ felicitate feMces> verum vae felicitati il- 
^la loru! lorum! 



S E C T I O S E C U N D A. 

I 

SinjH^ulae orationis parjtes muiao inter se coDneclantar aut ad 
eonceptus conipoaitos efiioiendos aut ad judida simplicia exprimenda, 
qaod ope Constructionis dictionum grammaticae fieri hucusque docai- 
mus. Tum conceptus compositi» tum judicia simplicia ulteriori cou- 
iunctioni seu connexioni idonea sunt, quod ope Constructionis enun- 
ciatorum mutuam copulationem poscentium perfici solet, de quo nunc 
nobis agendum erit. 

/• Enunciata simplicia, seu sic dictae Sententiae, inter se coniuii- 
etae, aut ad eandem rem pertinent autad diversam. Priori in casa 
junguntur enunciata partim circumscriptione plurium mutuae copula- 
tioni efficiendae idonearum partlum constitutiyarum , partim conne* 
xione plurium sententiarum completarum ad se invicem relatarum. 

Brevitas et concinnitas expressionis postulant, ut in id genus 
connexionibus partes integrantes pluribus sententiis communes non 
repetantur^ e. g. 

Valeriu scrisse istoria'la Spa" Valerius scrlpsit hisloriam Hispa- 

niloru , Marcu ella Romani norum , Marcus Romanoruni. 

*hru. 
Noi mancamu carne, voi casiu , Nos mandacamus carnem, vos ca- 

vicini'li nostri pome. seam, vicini nostri poma, 

FraH mei imetia Matematica Fratres mei discunt Mathesim tai 

elli tei Medicina. , Medieinam« 

Mibe tni place» tibe nu^ Mihi placet, tibi non. 

//« Bententiae ad rem diversam pertinentes^ inter se junctae , a- 
beunt in priniarias et secundarias *, illae suapte judicium integrum 
exprimunt, hae vero partem a^liquam constitutivam primariamm sen- 
tentiarum circumscribunt,' et ope Constructionis cum inis jungun- 
tur, aut earum membra separant;. Constructionemque respuunt^ et di- 
cuntur incisae, e* g. 
CredeniiaHa, gua credeniia, nu Fides^ utfides, non potestinscien- 

se pote rediquare a scientia* Uam elevari» 



Sententiae coordinatae* 285 

OminVli directiyinquo eteuper" Viri justi etiam cum capitis peri- 

dere'la capu*lui, nu ee a6da^ culo , non decliiiant a via vir- 

tu de a calle^la vertute' lei. tutis. 
Constaniiu, cadendu de pre ca^ Constantius^ decidendo ex equo, 

dallu, 81 franse bracit^ lu. ivtgii sibi braehium. 

Aureliu^ de quante ori me re- Aurelius, quoties me videt, inter- 

de, me interroga, que.faciti. rogat me, quid faciatis. 

///. Plures sententiae primariae mutuo inter se junctae^ vocantur 
coordinatae; aliae ab his dependentes aut ab horum praedicatis» 
dicuntur eubordinatae ; illae inter se construuntur, hae ab iUis de- 
terminantur. En exempla: 

QuelU intellecti amdijeritate' la, Sapientes amant veritatem , ambi- 
quelli ambitioei cauta onore tiosi quaerunt honorem^ scele- 
'la, quelU scelerati intorquu • rati vertudt ordinem in republi- 
ordin^lain repubUca , et per-^ ca» et perdendo statum pereunt 
dendu statu'lu peru ensisi. ipsi. 

Mort^ la nu face neci bene o- Mors nec bene facit illis, quos ra- 
queUorU'-i pre quali leua^ nc" pit^' nec male illis,. quos vivere 
ci^reu aqueUoru^a pre quaU sinit^ uti res, quae adesse po- 
lassa, qua una facta qui po^ test, ita ut non noceat, et desi- 
te fire sine stricare^ et se pote derari^ ita ut non prosit. 
desiderare sine adjutare^ 

Nu se scie que se dice in ciu^ Nec scitur quid dicitur in* civitate, 
tale^ neci que se face in cur" nec quid agitur in aula^ nec quid 
te, neci que se conseUa ini se^ deliberatur in secreta. 
cretu^ 

IV. Relatio, in qua sententiae coniunctae» ad invicem referuntur 
indicatur 

1) ope temporis. Sententiae primaria^ coniunctae retinent , nisi 
ret natura aliter poscat» eadem tempora} secundariae vero et sub- 
ordinatacj tempus relativum sumunt; e. g. 

Que sciu, sciu, et aquesta^a ap» Quod scio , scio , et hoc defendo , 
peru, que nu sciu, nu pre" quod non scio, non praetendo 
tendiu; 

Traieceba pre ealle , quandu es» Transibat plateam, quahdo exivi 
sii iFin casa. domo. 



286 Syntaiir Sententiarum. 

Virimie^lm abe una potere aei Virtua tantam vim habet^ ut etiam 
^ de fnare, quaniu et quelli rei mali in quadam specie non pos- 

in una specia, nu potu Buffe^ sint ferre vitium in genere. 

rire viHi/ lu in genere^ 

%) Ope modi, 8ententiae primariae et secundariae determinant 
aibi invicem modos ; praecipue occurrunt primariae in Indicativo, se- 
cundariae vel maximopere in Coniunlstivo ; subordinatae contri sem- 
per in Coninndtivo occnrrnnt, quoniam harum complexus ut aliquid 
cogitatnm^ opinatum aut imaginatum proponi potest^ e. g. 

J)o e una directate, se dehe pur- Si justitia existit, debet pnniri ma- 

nire revdu^ lus (homo)« 

Que so facuy Magestre^ quA so Quid faciam, Ma^ister, at vitam 

abiu viuetia' la eterna? aefernam habeam? 

Do potereru facere mani'le totu Sr possent facere manus omnia^ 

gue cogitamente^la, flremun^ quae cog^itat meus, foret hic mun- 

du^luaquestu^ pre micupru dus nimis exi^uus pro homine. 

omu. 

3) Ope copularum^ quae aut sunl Pronomina relativa^ aut Con- 
iunctiones, aut Adverbia> e. f^, 

Quellu qui nu eonndsce adde^ Ille qui non noscit veritatem , non 

, veru' lu nu se pote numerare potest numerariinter entia in- 
intre enti'li inieUegenti, telligentia» 

Muia su clamaii , vero paudni Multi sunt vocati , verum paiucl t- 
elessi. * iectL 

Pote quo scie mai multu, de Possibile est, quod plu^ sciat, 
quantu se vede in quelle que quam videtur ex illi^^ quae dicit. 
^ce. ■ ■ , 

Quelli qui pretendu quo tnateria Qui praetendunt materiam existe- 
*laessiste,diceunufilosofu,su ve, dicit quidam philosophus» 
inscola'iaqueiiamai^in dio^ sunt in infima schola^ et age- 
su , et facereru bene de se rent bene, si se initiandos cnra- 

. iniHare in musierie'ie eieusi" rent in mysteriis eleusinis, ut 
ne, qua so invetie a mancare dtscant mandueare panem et bi- 
pane' ia et a bebere vinu'lu, bere vinum, et videant se man- 
et so vedia quo nu manca et ducare et bibere nihilum. 
nu bebu nemica. 



Sententiae explieativae. 2d7 

V. Sententiae explieativae eircumscribiint singulares partes con- 
stitutivas alicttins enunciati, e. g. 

Quelle que nu scimu, potemu Ea^ quae ignoramns^ possumus di- 
imetiare^ et quelle que ecimu^ scere , et ea quae scimus , pos- 
potemu altroru^a arrectare» sumus alios ddcere, 

De multe ori dolu mai multu 8aepe magis afHfgantur dolore au * 
aurecli'le pre quellu qui au^ res auscultantis» quam os ser- 

' sculta de quantu guta *la pre mocinantis^ 
quellu qui terbesce. 

Graccu peceatu'ki seu, quale Gracchus peccatum^suum^'quod ce- 
potusse ascondere, volti mmi lare potuisset^ confiteri maluit, 
bene a confessare de quantu quam haerere in republica reli- 
a ponere religione'la in di^ gionem. 
sereditu in republica, 

fntate iempori'le se aflaro mmi In omnibus saecuiis pauciores viri 
paucini omini, quali si invin^ inventi sunt , qui suas cupidita- 
sero cupiditati'le loru , de ies, quam qni hostium copias 
quantu quali invinsero arme^ vincerent* 
te*le inimici'loru. 

E difficile a numerare quanti Diflicile est numerare quot viri 
omini furo, quali nu nutnai fuerint^ qui non mia aliqua in 
in una faeta separata lucra" vq, separatim elaboraverint ; sed 
ro, vero tote quante poturOy omnia^ qnaecunqne possint^ seien- 
eomprensero in quercitarVle tiae pervestigatione comprehen- 
scientia'iei, derint, 

Nue neme pre quale egu n- Nemo omnium est, quem ego nunc 
nunei desiderarem a vedere, magis videre cuperem, quam te. 
qua pre tene. 

Natura'la nu abe nemica, que IVaturanihil habet, quod raagis ex- 
quererh mai muUu qua one^ petat, quam honestatem. 
mtate'la. 

Nu e de credutu quo totiquelli Non est credendum^ quod omnes, 
qui seiu bene verbire , sciu qui norunt bene loqui, etiam bene 
inqtio et bene scribere, scribere sciant 

lE faota de miratu quo anima Mirum est ^ ut animus agitati^ne 
'ia se disceta prin miscaHone motuque corporis excitetur. 
'la et agitatione'la corpu'lui. 



288 Syntaxis Sententiaruni. 

Nu se eade a dubitare quo fu^ Non dubltari debet, quin ante Ho- 
ro poet\ inante de Omeru. merum poetae fuerint. 

VL Sententiae causales subordinantur Sententiis primariis et oc- 
currunt vel maxime in ' Coniunptivo* modo^ e. g. . 

Legi^laru pru aquella^a sumu Legibus idcirco omnes servi su- 
toH eervij qua ao potemu fire niua, ut liberi esse possemus. 
liberi. 

Romani'li de a aratru addua" Romani ab aratro abduxerunt Ciii* 
aero pre Cincinnatu, gua ao cinnatum ut Dictator esset, 
fia Dictatore* 

Su multi quali repescu de a al^ Sunt multi, qui eripiunt aliis, quod 
tri guaso pota dare altroru^-a^ aliis largiantur. 

JFf2 cu calle qua ominV li so a^ Non modo homines aequum fuit 
biaspeclu, in quale so si po" sibi habere speculum, ubi os 
ia redere nu numai gula^la, contemplarent suum^sed quiper- 
tero undeso si pota radire et spicerepossent cor. 
anima*la. 

Ne mena natura*la so adjuta^ Impellimur natura, nt prodesse ve- 
mu a quantu de multi potemu^ limus , quam plnri^iis* 

JFiendu singulitate*la et viuetia Qmm soUtudo et vita sine amicis 
'la fora amici plene de insi^ insidiarum et metus plena sit^ 
die et defrica, ratione'la en^ ratio ipsa mpnet aniicitias com- 
sasi conseUa so cautamuwm' parare» 
cetie. 

Se intempla^ quo quelli mm Est, ut plerique philosophi nulla 
multi filosofi nu dau inveHa^ tradant praecepta dicendi^ et ha- 
tura d* in eloquenHa, 6ene quo beant paratum tamen quid de 
su parati a verbire de fiaque quaque re dicant. 
facta* 

Se roga so lu iiberti, quo reu' Rogat veniam» nam malum quod, 
lu que fece, nu lu fece ifin fecit, non ex malignitate cordis^ 
anima rea, vero ifin ignoran* ati, ex ignorantia commisit. 
Ua. 

Vlh Sententiae temporales subiunguntnr ope Adverbiorum Sen- 
tentiae primariae eventum quendam ut punctum indicanti, ex quo alius 
eventus ut praeteritus,^ praesens vel futurus considerandus et cum 
illo in nextt cogitandus esset , e. g. 



Sentenliae copuktivae. S89 

Fd miu tempUy quandu amim Fuit tempus, qaum rura colerent 
7i lucraha camporiHe et in^ homines/ neque urbes haberent. 
guo nu abeba ciuitati. 

Atunci ifuandu frati nostri era Tum, quum^ fratres nostri adhuc 
inguo in ftore'la viuetia'lei^ in flore aetatis essent^ scientia 
omati cu scientia et cu va^ et fortitudine ornati, nemini huius 
ientia, fm se intempld neme" modi res commissa est. 
nui una facta qua aquesta^a^ 

AgriHi quandu repausaro mai X^vx, quum multos annos~quieve- 
multi anni producu fructe mai runt, uberiores efferre fructus 
grasse^ solent« 

Crratiosi fumu noi ensini quan^ Gratiosi fuimus ipsi, quum tem^ 
du tempori'le quereba, pora postulabant. 

Dupo que nu mi se scrisse ne^ Postea quam nfhil mihi de ad- 
mica de venitu' lu teu, me te-- ventu tuo scriberetur, verebar 
mebam so nu se intemple asi ne id ita caderet, ne ante, quam 
qua mai inante de que ve^* tu in provinciam venisses^ e^o 
nissei tu in provincia, igu so de provincia discederem* 
me ducu ^ in provincia, 

Quandu adjunserii in vertice'le Quum perveneris ad montis verti- 
monte'lui,especta^^e,quoegu eem, expecta me^ nam ego abs* 
de bona summa nu voliu in^ que dubio nuUam patiar moram 
tardiuare a ti urmare passfli. tuos passus sequendi. 

VIII^ Sententiae copulativae, id est, tales, quae ut cohaerentes, 
copulationi efificiendae a^tae sunt, ordinantur aut ope Particiilae co- 
pulativae et et, aut abque ulla Particula^ praecipue cum singulae 
earum partes inter se ut ootiones binae ab invicem inseparabiles 
se habent; e.^ g* 

In mente/ki omu'lui e una po^ In mente hominis est mirabilis 
tere mirabUe de cogitatione et quaedam vis cogitationis et sci- 
de scientiuy etde tote vertuti'le^ ' entiae , virtutumque omniuni. 

Nu sumu nascuti numai prunoi 'Non nohi8 solum nati sumus ih 

W» mundu, qui pfu umanitate, mundo, sed " humaniiati , patriae 
pru patria, et pru amiei. ef amicis» ' » . * . . 

JSe eapita %ntotescientie'le nes^ Dantur in omnibusscientiis quae- 
que veritatr^asi de poHd^ro^ damveritatesadebmagniponderis, 

19 



290 Syntaxis Sententiaruni. 

se^ quaniu neme nu pote dw- utnemo aadeatdobitare de earam 

biUire de fundamentu 'lu laru^ f andamento ; et qnam eas demon- 

et quandu le volemu demo^ strare volumaa^ omnino obstu- 

sfy^are, inglaeiamu de totu, et pemaa^ nec quid facere SGimus^ 

nu seimU que somaifacimu, videndo, quod omnia, quae ad 

vedendu quo totu que se po^ earum veritatem coniirmaDdain, 

tere adducere supre addeve^ adferri possent^ multo obscario- 

rire*la laru, e cu muUu mai ra; inferioraque sint* 
eseuru de quantu dense^le. 

Democritu perdendu lumina^la Democritus^ luminilnis amissis^al- 

octi' loru, nu poteba distinge» ba et atra discernere non pote- 

.re quette albe et quelte i»e- rat; atvero bona, mala; aeqoa, 

gre; vero poteha quette bone, iniqua ; honesta^ turpi»; ma^ai 

quelle relle ; queUe direete, parva poterat. 
quellestrembe; queile oneste, 
quetle orrite; queUe mari , 
quelle mici, 

IX. Hententiae disiunctivae dicuntur iliae^ quae alternatim se tol- 
lunt, posita scilicet un& negantur reliquae, e. g. 

Au remani a casa, au veno cu Aut domi mane, aut nobiscum TeDi. 
noi. 

Nu sentu omini'ti valorssi vul» Non sentiunt viri fortes in aeie 
heri'li in batalia; au do te vulnera; vel si sentiunt^ semori 
sentu, queru mm bene a mo^ malunt. 
rire, 

Mariu promise, quo do lu volu Marius promisit» si se consulem 
facere consute, ettu va dare fecissent^ brevi tempore aut vi- 
in scurtu tempu pre Jugurta yum, aut mortum Jugurtham se 
au viuu au mortu in pote»^ in potestatem populi romani da- 
state'lu poputu'lui romanu. turum. 

De aquestu obiectu poti dicere De hoo 4>biecto dicere potes quid 
qiie ti place au bene au reu, tibi pl.^et, aut boni aut rnali» 
quo potifire increderUiatu quQ nain certus ess& pp9«s te DuUam 
mi abebii refutatori* habiturum refutatorem. 

, CaJle'ta a vertute e forte strin^ Via ad virtutem est valde an^u- 
cta, quantu et quettti qui ta sta, ita quidem^ ut iUe etiam» 
conapsce qua ma^ bene^ nupote qui c^^ optime noverit , non 



4 ' 



Sententiae adversativae, 891 

j8o nu se abbata de a densa possit non declinare ab ea ali- 
alequamht^ au de direeta'la quando stve ad dexteram sive ad 
au de atanca'la, . sinistram. 

Venibe tempu'lu morte*lei, et Yeniet tempns mortis, et quidem 
inquo' currendu, au tu tntar" celeriter ; et sive retractabis^ 
diuedi au te properi. sive properabis. 

X. Seiitentiae adversativae vocantur iliae, qiiae sibimet invicem 
aut ope conceptuum oppositornm^ aut ope refntationis vel obiecti- 
onis repugnant» e. g. 

MulH sciu multe , neme tote. Multi scinnt multa, nemo omnia* 

Benevolentia'la se pote stengere Benevolentia potest exstingni in- 
intre consangini^ fora a se ter consanguineos, absque ex- 
stengereconsanginitate'la,in^ stinctione consanguinitatis, inter 
tre amici nu se pote, fora pe^ amicos non» absque interitu ami- 
rire'la anUcetia'lei. citiae. 

Nudora sepunescufacte'lerel^ Non enim malae actiones pnniun- 
le, qm volia quella rea prin tur^ sed mala voluntas» qua illae 
qtuile aquelle^a, se fecero, factae sunt 

Nu scribe esperientiaUa legi in^ Non experientia praescribit ieges 
tellectione'lei umana, qaiin^ intellectui humano^ sed intelle- 
tellectione'la esperientia'leu ctus experientiae. 

Quelli qui ama vestimente pom^ Qui pomposa amant vestimenta, 
pose se facu de risu inatUe ridiculos se faciunt coram om- 
'la totoru, quali sciu quo nu nibus illis, qui sciunt non ve- 
vestimentu'lu face pre omu, stes facet^e virum^ sed «iontra^ 
qtd omu'lu pre vestimentu, virum facere vestes» 

Nu numai desupra'la pauimen^ Non vero supra terram, sed etiam 
tu'iui, qm et in ititenebriee in intimis eius tenebris, pluri- 
'4e iui quelie mai ^finintru marum rerum latet utilitas. 
e asconsa utiiitate *ia queiia^ 
ru mai muite iucroru 

PeriputeticiHi diceba quo per^ Peripatetici perturbationes non mo- 
iurbationi*ie nu su numai na-' do naturales esse dicebant^ sed 
turaiif vero et supre uiiiitiUe etiam , utiliter a natura nobis 
de a natura nobe date, datas. 

19* 



S9S Syntaxis BentenUarum* 

Xh Sententiae eonclusivae dieuntur Ulae, quae praecedentibus cau- 
aam continentibus subiunguntur » indeque procedentem neGessitatem 
ope Particularum conclusivarum indicant; e. g. 
Facta miraMle ae clama, pru Res mirabilis vocatur, qnia non 

quo nu se face de.multe orL saepe fit« 
Quelli mai mttlti omini nu se Plnrimi bomines inebriantur non 

imbebita dora, pru quo bebu forte ideo» quod nimium bibant, 

pre multu, vero pru guo su sed quod minime potloni ad- 

invetiati pre paucinu cu be^ sueti sint. . 

bitura *la, 
Nu aberela face felicitate *lay Non opulentia facit felicitatem, sed 

qm contentetia^lay pru aquel^ contentus animus, quapropter qui 

la^a quelli qui volu sofiafe-^ felices esse volunt^ non debent 

liciy nu abu de invetiare a discere multa congererCy sed 

addunare muttu, vero a se paucis contentos esse. 

contentare cu paucinu, ^ 

Nemica nu se scie , disse unu Nihil scitur, dixit quidam Apore- 

Aporeticu. De unde scii tu ticus. Unde tu scis nihil te sei- 

quo nu se scie nemica ? in^ re ? interrogavit Criticus. Ab ex- 

terro^d unu Criticu, DUn es^ perientia, respondit ille« Ergo 
' pertentia , ^ response aquetlu^ tamen scis aliquid, subiunxit hie, 

a^ 'Ergo totu scii alegue, sub^ quamquam tantummodo ab ei- 

junse aquestii^a^ bene quo 9tfi- perientia. 

mai dHn e^perientia. 
Netnica nu pere in natura, de" Nibil interit in^ natura, ergo nec 

qui neci animaHa nostranu animus noster interire potest. 

pote perire^ 

XII* Sententiae conditionales duabus consistunt partibus» antece- 
denti^ scilicet^ et subsequenti, quanim prior communiter conditio* 
nem ipHam^ posterior vero conditionatum exprlmit; sed pkrumque 
ordo etiam inverti potestj e. g. 
Do esci 0nu de ominia, nu te Si vir es honestus, noli familiari- 

imperunare cu nesqm misetti tatem tam iniquorum hominnm 

qua aquelli^a, quaerere. 

De mutte ori omim'ti morbosi Saepe homines aegri^ si. aquam fri' 

dobebu aquafrigidtty se facu gidam bibant^ aani fiunt (rele- 

sanitosi. vantur.) 



J 



Sententiae concessivae. S93 

Especiaremeimaimultu,do,s^i^ ExsfectBrm quidem amplias, ai 
rem quo nu especiu.pro ne^ acirem me non in vanum expe- 
mica. etaturam. 

Do e unu Deu direetu, nu pote Si exiatit Deus jostas, malitia lio- 
remanefe retUate' la omini'lo^ minum-impunita non poteet ma- 
ru impunita; dequi e unu nere; atqui .existit Deua, nam 
Deu, quo nafure^la nilu ar»» natpra eum nobis indieat^ et ju- 
. re^a, el dirsctu, quo mente atus^nam mensnobis talemprae- 
7a nostra ni lu predica: er- dicat: ergo malitia hoBiinttmjnon 
go reutate'la nu varemanere manebit impunita; et quamquam 
impunita ; et do et scapa in evadat in hac vita^ certe in fn- 
aqtiesta tiuetia, cu addevera^ tnra non est qui eam evadere 
tu in quella altra nu e quine faciat. 
so ia scape, 

Do 'intetiassei alequcy nu aH Si aliqnid didicisses , non adeo es- 
fire asl superstifiosu. ses superstitiosus. 

Do flremu mai JRuetiosi, ere^u Si ditiores essemus, credo, quod 
quo aheremu mai multi amici. plures haberemas amicos* 

XIIL Sententiae concessivae exprimuni conditionem ad effectum 
expectationi oppositum producendum, quae conditio sive ut suppo- 
sitio ab adiunctis petitur, sive ut concessio liberae voluntatis ex- 

/ primitar. Particulis concessivis in parte antecedenti respondent ad- 

. .. • ' 

versativae in subsequenti tamCf totusi tamen; e.,g. 

Beneqtto nu potemu fire toti in^ Quamquam non possimus esse om- 
telleeti, totusi sumu toti deH^ nes sHpientes ^ tamen' oranes 
torii a' fire tertuosi. prdbi esse debemus. / 

OmitWli honifacUy que edirec" Boni homines faciunt^ quodrecthmy 
iu et que e.one^,- Henequa quod honestnm est, etsi nullum 
nu vedu neci unuemohmen^ conseCuturum emolumentum vi- 
iu urmatoriu, dent. 

Omu'lu nu se mira de que vede Homo» quod mente videt, lion mi- 
cu ,mente'la, mecarquo nu ratur, etiamsi» cur fiat, nescit» 
^Kie, pruque se face^ 

Que e fedUy do se et asconde, Quod turpe est, id quamvis occul- 
tatne nu se pote in neci unu tetur, tamen honestum fieri nullo 
modu facere onestu. modo potest. 



894 Syntaxis Sentenfiarttm, 

MecargU6 e^ci oftm de nemict^ Etiii homo sis neqnam, tamen te 
kfHi9i nu te orreifcu, pre tene non abotnlnor, te dlco, ast abo- 
dicu^ vero H orreecu faete*ie» minor aetiones taaiir. 

MuUi su^ quuU nu coniedia di^ MnHI snnt, qai non audent dieerei 
cere fue eentu, d^ « et beme^^ qaod sentinnt^ etsi optimam sit, 
/iendu^le frica de invedia. invidiae meta« . 

Do me et laudi cu fuia'la, to^ Qnamirfs ore me laudes^ tanien tibi 
iusinuieerediu, ecienduque non credo,- sdens qaod animo 
eenH in unima. seittis. 

XIV. Sentenliae relativae dicantar illae , qaae ope Particalaram re- 
latiyaram: qtd qui, queilu qui ille qai, qtmle qualis^ quantu qmkn- 
tus , unde ubi > de unde unde, copalantur, ad mutuam relationem vel 
depententiam inter se indicandam ; e« g. 

Quine e queliu qui pote dicere, Quis est» qai dicere potest;, egonon 

€y« nu eu peccatosu ? sam peccator* 

Queilu qui nu ia pote ducere. Qai mente eousque pervenire hon 

cu menieHa a atanta^a, eo potest, at cogitet, qaod vult, et 

cogite que coie et eo voiia que at velit quod cogitat» illum pu- 

cogita, se debe rossinare. dere debet» 

Quantu abifactUu nu edesaliti^ Quantam fecisti, non est satis, si 

iu, do poti facere mai muitii'. plus facere potes. 
Vdrtuti' ie anima Uei se nascu Animi virtutes ex ratione gignun- 

d'in raiione, de quantu quaie tur^ qoa uihil est in horaine di- 

nemica nu e in omu mai di" Vinius. 

Fontana^ia de unde adduci o- Fons>.ipde aquam fers^ non torba^ 
qua nu se turbuia^ do nu ia tur» nisi tu eum turbes^ 
tui-buiitu, 

XV., ^ententiae correlaAivae vocaolnr illae» qaae ope ParUCalarnni 
^emonstrativarum et relativaram sibi respondentiam. copnlantar, et 
matuam producunt reciprocitatem-^ ita ut una absque altera cogitari 
nequeat; e. g. 

^unnti Ofninii atante sententie* Quot hominesy tot sententiae.^ 
Quaieportare, ataie remunerare. Quales mores, ' tklis remuneratio. 
C^ quantu mai muitu hwetii, cu Quo plus discis, eo melius vides t« 

atantu mai bene vedi quo nu nihil scire. 

scii nemiaa. 



8^tenliAe pArtitivae. S95 

Quanfu argentu abi m arcfis «- Quaatum numinoruin habeaip area, 

tafUu aU et credUu. tantunv habes el fidei. . 

Quamu ari , 0$i eecili* • Qaemadmodum aras, ita metis. 

Quandu neci nu cogiti, atunci H Quando nequidem cogitas, tunc ob- 

vene fortuna *la^ viam tibi fit {ortuna^ , 

Quomu commanda imperatoriu Vi imperato.r imper^t^ ita miles ob- 

'lu, aei aueculta mUitariuHu. temperat. 
Cfu guanfu mai muftu ne intuita^ Quanto plus in^Uiemur coelum, tan- 

mu a ceiu, cu aianta^ »mw to magis admiramur nostrum 

tnultu ammiramu ellu noetru creatorum« 

cr^^toriu, . 

XVJ; 8ententiae partitivae vocantur illae^ quae eadem Particula 
incipientes talem ad se invicem exprimunt relationem, ut tanquam 
partes ad unum integrum pertinentes compareant; e* g« ' 
Altre tempori, altre cogite et al^ Alia tempora^ aliae opiniones> et 

tre ueantie^ aliae consuetudines* 

Altri*H aduna auru, altrifli lu Alii eonferant aurumy alii dissipant. 

reaipeecu. 
Amu ride, amu plahge; amu Modo ridet, modo plangit; modo 
euppera , amu ee roga de li^ ofifendit, modo veuiam rogat. 
bertare^ 
Tota armata*la fu parte dcciea, Totus exarcitus fuit partim occi- 

parte prenea, sus ^ partim captUs. 

Altramente debemu viuere cu Aliter debemus vivere cum tyran- 
"^ turannu^ lu, altramente cu a- no^ aliter cum aniico» 

micu* lu, 
Altre animati paeeindu, altre^le Alia animalia gradiendo, alia ser- 
eerpendu , altre He evolandu, pendo» alia volando» alia nando 
altreHe innotandu ee ducu a ad pastum accedunt; cibumque 
paetiohej et buccate^ le parte partim dentibus capessunt^ par- 
cu dentiHi le appuca, parte tim unguibus arripiunt^ partim 
cu ungleHe rapeecuy parte cu rostris; alia sugunt^ alia calr- 
roetru; attre'le carpu, altre'le punt, aliavorant, lilia mamdunt. 
rodu, altre*le manca. 

XVII^ Sententiae continuativae dicuntur illae , quae secundum se- 
riem cunsecutivam ope Particularum continuativarum inter se copu- 
lantur; e» g. 



896 



Hyntaxis Sententiaranii 



iVff H poHu spanere mai mnUe ; Non possnm tibi plara dic^re , pri- 
antaniu prufuo nu abiu tempti muniy quia nunc tempas non ha- 
anuncif apoi pruguo nu abiu ' beo^ deinde quia deest animas. 
voUa, 

Du^ie anunei a ca*9a , etespecta Yade modo domamy et exspecta 
pino vene Marcu , apoi te po^ eousqae Marcas veniat, deinde 



adscendite currum et ite ros ; 
nam ego^ postqaam finivero mea 
negotia, subito seqaar. 



niti in carru et ve duciti in 
campahiaf guo egu dupo que 
finiriu lucrerVle melle, inda» 
ta voliu urmare, 
Veno ormene quantu mai de cur^ Veni ad nie quo ocias : at primam 
rendu: gua antaniu so nemai nosmet videamus^ deinde «at col- 



vedemu , apoi so mai verbimu, 
et 80 ne intellegimu de supre 
quelle que va so facimu; du^ 
po aquella^a ao diecutimu nes" 
que questioni scientifice / et 
mai pre urma so ne confirma» 



loqaamur, et iia de rebus .con- 
certemus^ quas faciendas habe- 
mus; tnm ut aliquas quaeistienes 
scientificas discutiamus; et po- 
stremoy ut nostram amieitiam 
confirmemus. 



mu anncetia^ la. 
Aquomu ausculta que ti dicu, Nunc attende ad ea» quae tibi dico, 
apoi fa que ti commandu, et tumfac» quae tibi fnando » deni- 
in fine te collica. que decumbe. 



IMP. CA£SARl. DIVI. NERVAE. F. 

NERVAE. TRAIANO. OPTIMO. AVGVSTO. 

GERMANICO. DACICO. PONTIF. MAXIMO. 

TRIB. POT. IX. IMP. V. COS. V, P. P* 

A. TRBBON* LAVRIANVS/ 

EIVS. EX. DAC. COIi. EX. V. P. 

POST. MDCCXXXIV^ ANN.OS. 



m 



JE r r a i a. 



pctgina. 


ord. 




ioco. 


lege. 


XIV 


3. 


1 


PontU8 


JPontum 


XIV 


4. 


• 


Barysthenem 


Borysthenem 


XXXIII 


11. 




Brundizuberensis 


Brandizuberensis 


XLVII 


19. 




Antonius 


Antoninus 


LIII 


20. 




vere 


vero 


6 


1. 




aciellu^ — famCf 


aciellu, —fame 


7 


15. 




angelico 


anglico 


12 


16. 


ab imo. 


oppertet 


oportet 


13 


3. 


ab. i. 


quarendo 


quaerendo 


20 


9. 




orbi 


orbi 


24 


8. 




hoc !n , casu 


hoc in casu 


27 ) 


12. 


ab. i. 


abtuse 


obtuse 


31 


2. 




vulpis. 


vulpes ■ 


42 


7. 


ab i. 


circumfiexus 


circumflezus 


45 


1. 


ab i. 


secunduriae 


secundariae 


46 


13. 


ab !. 


representatfto 


repraesentatio 


47 


2. 


ab i. 


destinates 


destinatas 


50 


1. 


ab i. 


cinu 


vicinu 


63 


8. 


' 


pluralam 


pluralem 


68 


3. 


ab i. 


ucidu 


lucidu 


70 


2. 




subtitis 


subtilis 


70 


18. 




allo — foeminium 


allo — foemininum 


71 


9. 


ab i. 


silvatici etc. 


aelvatici etc. 


72 


12. 




pluralum 


pluralem 


77 


10. 


ab i. 


done*la 


doue 'la 


78 


2. 




quine 


quinae . 


85 


10. 


• 


velgne 


velgue 


110 


6. 


ab !. 


canteam 


cantaam 


124 


12. 




inc 


Hinc 


127 


11. 


ab i. 


rossecu 


rdssescu 


132 


17. 




compendu 


comjnrendu 


143 


3. 


ab i. 


illudit! 


illudite 


145 


9. 


ab i. 


1 


mi 


146 


2. 


ab U 


qnaeror 


queror 


147 


13. 


ab !. 


addu 


addueu 


178 


6. 


ab i. 


laudat 


laudat. 


184 


17. 




concessivae 


concessivas 


184 


19. 




conclusivae 


conclusivas. 


197 


12. 




venins 


veniens. 


199 


12. 


ab i. 


calciare 


calceare 



2W 



pagitM, 


oriL 




ioco. 


l«pe» 




204 


7. 


ab 1. 


omiyntf 


amams 




206 


16. 




beDevolIe 


benevelle 




208 


15. 




abieciare 


obieetare | 




208 


1. 


ab i. 


separare 


separare «eparare. 


seponere 


210 


4. 




sia undcj Ha qtuuUu 


Mtaunde, siaguantu 




218 


,10. 


ab i. 


Numaa 


Numa 




216 


5. 


/ 


capn 


'capu 




217 


7. 


ab i. 


fortuna 


fortunata 




210 


21. 




temptm 


templu 




223 


6* 


ab i. 


pentiee 


pantice 




281 


4. 




vetereuetie 


veteranetie 




282 


in 




quadratea 


quadrantes. 


i" • 


230 


4. 


ab i. 


•e 


eat 




240 


6. 




eiue 


Mcne 




249 


15. 


ab i. 


Auduforte 


Audu forte 




252 


17. 




rompe tu capu 


rumpiti eapuHu* 




258 


2. 




faeere 


facere 




250 


/ 10. 


ab i. 


memeoto 


momento 




261 


3. 


abi. 


imperferfectam 


imper^ctum 




264 


9. 




poMivo 


paaaivo 




265 . 


13. 


ab i* 


Deme triu 


Demetriu 




266 


2. 




tola 


tota 




268 


7. 




aua 


una 




260 


5. 




difi^ 


diffiei" 


■ 


270 


3. 




fubemere 


gubernare 


• 


270 


4. 


ab i. 


purenii 'ioru 


parenti Uoni 




271 


5. 




larcimas 


lacrimaa. 




274 


12. 


ab L 


11. 


III. 




276 


7. 




addicimu 


adducimu 


■ w 


277 


19. 




estaordinaHu 


estraordinariu 


» 


270 


14. 


ab i. 


esta-u 


eetorh 




280 


20. 




estate 


aectate 




281 


4. 




rerbe 


verbe 




283 


20. 




eoa 


oa 


•• 


285 


13. 


ab i. 


tale 


tate 


• 


287 


18. 




arme» 


arma^ 


* 


280 


11. 


tfb i. 


abqae 


alMqne 




289 


2. 


abj. 


Danturin 


Dtntur in 




291 


20. 


1 


^a\ 


qul 




298 


«. 




el 


et 


m 


295 


16. 


ab i. 


exarcitiia 


ezercitua. 


• 

t 

■ 










• 


1 

1 

• 
• 



i 



r. 



\ 



r ?' 



1» • • « \ 



■^N