(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Tursellinus :lbde particulis Latinis commentarii"

IRDINANDI HANDII 



TYIiSELLINVS 

SEV 

DE PARTICVLIS LATINIS 
C O IM M E N T A R 1 1. 






V L V M E N S E C V /\ D V M. 



L I P S I A E 

IK LIBRARIA WEIDMANNIA 
18 3 2, 



* 






BA. 

Asper Iimior ia Art. gram. p. 1736. interiectiones irri- 
dentis nominat BA et ko. IUud esse potest graecum /3a, 
de cjuo vide Slephani Thes. T. 1. p. 632. At sunt haec 
vocabula, quae animi scnsum exprimunt, omnibus Jin- 
guis comraunia. Exemplum grammatici aflerunt Plauli 
Asin. 1,1, 23. de. Modo pul percepi, jLibane, cjuid 
istnc sit luci, nhi fu polenta, te furtaase dicere. Li. 
lia 1 necjue hercle ego istuc dico , nec dictum volo. 
Sed codices et autiquae edd. exhibent a/i, ha, alie, at, 
atat. Verum equidem puto primum illud ah, quod et 
negationem auget, (vid. Tom. 1. p. 217.) et abominatur 
rem odiosam: quamquam non ineptum videtur esse at, 
quod Bothius recepit. Seyferlus in Gramm. T. 2. 
p. 298. ha, unde haiatus et halo descendat, esse ait ab 
oviutn balatu desumptum, idquc significare stupidum 
hominem. Quis ita loquutus sit, uon addit, nec po- 
tuit addere. 

BABAE. 

Graecum |S«/3«l Stephanus in Thesauri Tom. 1. 
p. 632. appellat vocabulum inarticulate loquentium. Ne- 
que vero alium usum observavit, quam quo admiratio 
exprimerelur. Sed apud Aristophanem Lysist. 1078. de- 
signatur horror Iristissimae rei. Latinum verbum signi- 
ficat laetum sensum. Conf. Lambin. ad Plaut. Pseud. 
1,3, lol. Bothius ad Plaut. Cas. 728. distinguit hahae, 
quod sit admii-antis et approbantis , et papae , quod sit 
vocabulum merae admirationis, allato Prisciani testimo- 
nio p. 1024.: taraen addit, haec misceri, sicut facile ap- 
probationem inveniant, quae admiremur. Quae distin- 
ctio falsa est, Neque enim Priscianus eam confirmat, 
neque in uUo scriptorum loco illa approbationis notio 
apparet. Ita Plaut. Pers. 5, 2, 25. Pseud. 1,3, 131. 
Terent. Eun. 2, 2, 48. 3, 1, 26. in quibus sufficit ad- 
miratio rei magnae et mirificae. In Plauti Stich. 5, 7, 3. 
II. 1 



2 BABAE. BAT. 

k 

bahae hilarltatis est exclamatio, ut 3, 1, 1^.' papae. Ni- 
hil igitur differunt hae voces, nisi scx'iptura adraoduin 
dubia, sicuti Lucianus verbis TtanaX nuTtaiaiE, expressit 
Aristophanis ^a§a\ §a^aiai,. Nec rainus in Stichi locis 
unam scripturam admiserim , quam in Casina , ubi co- 
dices praebent papae. Hoc legitm- in Plaut. Cas. 5 , 2, 
26. Epid. 1, 1, 52. Bacch. 2, 2, 29. Rud. 5, 2, 33. 
Truc. 2, 6, 26. nec lantura de laela re, sed etiam in 
magnae rei admiratioue. Men. 5, 5, 20. papae , andin^ 
tu, nt deliramenta loqnitnr. Apud Terentiura occurrit 
non nisi in Eunucho, 2 , 1 , 23. 2, 2, 48. 2, 3, 25. 
3, 1, 26. Pelronius ol. faTnilia vero , babae! babae! 
non me Ilercules pnto decumam partem esse, quae do- 
minum suum novit. 

Seyfertiis in Gramm. T. 2. p. 299. hnic particulae tribuit 
admirationem cura dcsipectu coniunctam, nullo argumento. 
Ideni quod addit, papac apud veteres scriptores primam syl- 
labam liabere brcveni , apud recentiores longam , ideoque 
etiam in babac ancipitem esse vocalem, non probavit exemplis. 

BAT. 

Plautus Pseuci. 1,3,5. ps. Mittam hodie huic 
siio die natali malam rem magnam et maturam. CA. 
Qnid opus est ? PS. Potin aLiam rem ut cures ? CA. 
At. PS. Bat. CA. Crncior, Ps. Cor dura. In his bat 
non integrum verbum esse videtur, sed ridicula conver- 
sio antecedentis at. Tamen Charisius p. 213. Bat. 
sonus ex ore cornicinis litunm eximentis , ut Caesellius 
Vindex lib. B Utltrae scribit. Ptitur PLaut. in Pseud. 
Haec Bothius confert cum fragraenti veibis , quae apud 
Charisium pi216. leguntur. Butu batta. haecPlau- 
tus pro nihiLo et pro nugis posnit, ut in glossis vete- 
rum: bat tat ti, Jluctus quidam et sonus i^ocis ejjoe- 
minatior, ut esse in sacris anagiJienorum vocum vete- 
rum inlerpres scribit. Ita inlerpungenduni est: sed 
quae sint sacra anagmenorum, non hquet. Meursii 
admonitione utor, quum corrigo in sacris anaxamen- 
tis deorum. nam glossae habeut: anaxant, ovoftK^ovcrt, 
et verba in unii^ersos homines apud Festum in v. axa- 
menta corrupta sunt. Festus etiam: buttnbatta (i. e. 
bu tu bat ta) ISaevius pro nugatoriis posuity hoc est 
nullius dignationis, Has voces non pueriles , ut Scali- 



BENE. 3 

gero visnm erat, sed fictitias esse, bene perspexit Meur- 
sius in Exercit. cril. Purl. sec. p. 26. 

BENE. 

Significatlonem eh usum huius vocabuU illastrant 
lexica, nequc ad hunc nosti'um campum ea pertinent, 
in quibus notio absoluta per se constat, aut in quibus 
oiiud adverbium adiungitur, Velut vatde bene^ plane 
bene. Id tantiim hoc loco commeraorandum videtur, 
bene addi aliis adieclivis et adverbiis ifa, ut in unam no- 
iionem coeant. Tum conditionem significat magnam et 
auctam, idemque quod valde y i^ekefnenter. Franco- 
galli dicunt blen. 

Vid, Brant. ad Bcll. hispan. 4. et 25. Salmrtg. Plln. Ex- 
ercit. 26. B. Merula et Coluinna ad Enniuni p. 71, (27.) Gro- 
noT. ad Flaut. Most. 4,2, 51. Lindent)rogt ad Ammian. 
Marc. 19 , 8. Perizon. ad Pompon. Mel. 1 , 9. Oudendorp. 
ad Vit. luvenal. p. 998. Wagner. ad Ammian. 14, 2, 17, 

Eunius apud Porphyr. ad Horat. 3 , 24 , 50. accipe daque 
fidem, foedusque feri bcne firmum. Cic. Div. in Cdec. 15, 48, 
in clamando quidem video eum csse hene robustttm atque exerci- 
tatum. in Catil. 2, 10, 22. aut imberbes aut bene barbatos vi- 
detis. de Orat. 2, 88, 361. habetis sermonem bene longum ho- 
minis utinam non impudentis» ad Fam. epist. Poll. 10 , 33 , 11. 
Antonium habere -^ legitincs sub signis atmatas tres, — ■ iner- 
tnes bene tnultos. Ovid. Her. 15, 67. me quoque, quod moniii 
bene multa fidditer , odit. Trist. 1,7, 15. vid. Gifan. in Lu^ 
cret. Collectan. p. 21. Bell. hispani 4^ 3. ex oppido bene 
magna multitudo ad equitatum concidendum quum exissent etc. 
Horat. Sat. 1,3, 61. pfo bene sano ac non incauto fictum 
astutumque vocamus. Ammian. Marc. 14 , 2 , 17. quibus occur- 
rere bene pertinax miles explieatis ordinibus parans. Arnobius 
5. p. 101, 2. arietem nobilem bene grandibtis cum testiculis de- 
ligit. Apulei. Met. L p. 107, 29. hoc habitu Socratem bene 
quietum circumstetere^ Recte igitur restituendum cbnsuit tiein- 
eius in Ovid. Trist. 1, 7, 13. haec ego discedens , sicut bene 
multa meorum , ipsa mea posui moestus in igne matiUi Antea 
legebatur bond^ 

Cum adverbiis coniungitui- in his : Ennius apud Gelli 12 , 4. 
qui quum bene saepe libenter mensam sermonesque suos rerum 
suarum comiter impertit. BeU. hispan. 25. nostri cx humili 
CQnvalle bene longe «unt egressi. Cic. Tusc. 2, 19, 44. sed si 

1 * 



4 BENE, 

est tantiis dolor, quantus Philodctae? Jiene plane magnus 
mihi quidem vidctur EinesLins conier.it bene sane : ma^nun. 
Kiihner nunc intcrpungit Jicnc. Planc vias^nun: non sentiens, 
quam otiosum et ah antifiuo iisu alienuni sit illud bene. Voca- 
bulum ^)/ane a glossatore scriptiim co magis vidctur, quod di- 
cendum erat plane bcne magnus. In Verr. 2, 70, 109. qui — 
bcne penitus in istius famiUaritatcm scse dcdit. ^T)i Scliutzius 
„in quo," inquit, ., quid significet bcnc nemo dixerit: particula 
pcnitus scraper siinpliciter ponitur sine adiuncto alio adver-^ 
bic " Vide in pemtv^j. 

Ad tempus refertur lu his formulls : Clc. ad Att. 4 , 6. icns 
in Pompcianum bene mane haee scripsi. 10, 16. quum ad me be- 
ne raane Dlonysius fuit. de Orat. 2 , 64 , 259. qui te intcrrogas- 
sct , num tibi inolcstus essct futurus , si ad te bene ante luccm 
venissct. uLi mane addi voluerunt Erncstius cimi Gulielmo, 
sed temere. vid. T. 1. p. 361. Vita luvenaiis : et tamcn bcne 
diu nc modico quidcm nuditorio quidquam comrmittere est ausus. 

Quod Oudendorp. in Apuleii 3Ietam. 1. init, conieclt : vt 
ego — aures tuas bcnc bibulas lepido susurro pCrmulccam , ne 
ah elegantia quidem cnmmendatur. Sufficiunt bibulae aures, 
quas lihrarii in bcnivolas mutarunt. >oc prohari potest Sal- 
masii enicndatlo in Solini Polyh, 1. p. 6, a. qui — omnes ad- 
versarios levi tactu ac pcnc sccuris congrcssionibus viccrit : ita 
rodices. Salmasins, omisso voc. ac , scripsit bene securis, 
quod placuit Oudendorpio, non mihi. 

Haec vero arctissinium notionis nexum habent. 
Nam bene suo, cui iuhaeret, nouiini praecedit semper 
proximo loco , et duo vocabula fere comprehenduntur 
uno accentu, ut in be/ie ole/is apud Cic. Acad. 2, 7, 21. 
bene moratus p. ]\Iil. 34, 93. bene jnorigerns apudPlaut. 
Capt. 5, 2, 13. Quae aliter sunt disposita, poetarum 
licentiae tribuautur. 

Ennius apud CIc. de Div. 2, 39, 82. 51/1/771 tonuit laevum 
bene tcmpcstate scrcnn. Lucret. 5, 706. donicum eum contra 
p{eno bene lumine fulsit. 

Cic. Phil. 6, 7, 18. itaquc scnatum , bcne sua spontc fir- 
mum, firmiorcm vestra auctoritate fecistis. Codiccs harhar. «um 
Tct. cdd. sua spontc bcnc firmum : recte. Fcrrarius compara- 
vitverha, quae uhi in Epist. ad Att. lenantur, non Invenio : 
nos e7i/7n ct nostra sponle bcnc Jirmi. Ne tamen verba sua 
sponte firmum in unam notioncm coniuncta putes, oppositio 
auctoritatis vetat. Hccentioris aetatis scriptores id non curasse 
putabis, ei Icgeris locos ab Lindcnhrogio allatos : at in Am- 



BEJNE. BOMBAX. 5 

iiilaii. 19, 8, 8, oiunes codd. habent profundum pcne vidimus 
piiteum et 30, 7, 8. quorum spoliis pene redierant locupletes. 
vid. PEivii;, 

2. Poetae bene coniunxeriint cum negatione, et non 
bene dixerunt pro {>ix, ne - quiclem : unde etiam i^ix bene. 

O.vid. Met. 12 , 615. iam cinis est et de tam magno restat 
Acliille nescio quid , parvam quod non bene compleat urnam: 
ubi si cnin Gierigio cxplicaveris non prorsus, nicht ganz voll, 
sententiam habebis aliqua cx parte ineptam. 

Ovid. Fast. 5, 277. dic, dea, ludorum, respondi, quae sit 
origo. J ix bcne dcsieram, rctulit illu mihi. 

3. Cum accusativo et dativo nominum compositum 
bene vetere^ adhibebant ad formulam conficiendam, qua 
yiicui bona apprecari solebaot, praesertim in convivio- 
rinu acclamatione: vid. Lipsii Antiq. lect. 3. p. 154. et 
159. In ea autem quam incertum sit, quod Lipsius ad- 
dit, complementum orationis, ipse dativus, qui non di- 
vcrso modo usurpatur, monstrat. Conf. Heins. adOvid. 
Art. 1 , 601. et ad Fast. 2, 637. 

Plaut. Stich. 5, 4, 27. bene vos , bcne nos, bene tc, bene 
me , bene nostram etiam Stephanium. Tibiill. 2, 1, 31. bcne Mcs- 
salam , sua quisque ad pocula. dicat. iibi Scaligero magis pla- 
cuit dativus, yui cum benedicat coniungeretur. Ovid. Fast. 
2, 637. et bene nos, patriae , bene te pater , optime Caesar, di- 
cite. Ita scribendum est , non vos. Intelligitur autera sodali- 
tium, non populus. 

Flaut. Pers. 5,1, 20. bene mihi , bene vobis , bene amicac 
meae. 

De dictione bcne est vid. Lambin. ad Ilerat. Sat. 2, 2, 120. 
p. 119. Casaubon. ad Pers. 4 , 29. Burmann. ad Petron. 34. 
et 65. ad Ovid. ex Pont. 1, 3, 39. 

BOMBAX. 

Graecum est vocabulum |3oft^a|, de quo Eustathius 
ad Odyss. p. 1718, 9. £t legitur apud Aristophan. 
Tiiesm. 46. Adrairationem exprimit, sed cuni risu. Ita 
apud Plautum Pseud. 1,3, 131. ubi vid. Lambiaus. 
Asper grammaticus, ut Putschius edidit, p. 1736. inter- 
iectio est — irridentis , ut bom, bax, ba, ma, unde 
Seyfertus ia Gramm. Tom. 2. p. 299. colligit, inter- 



6 BV. CASSVIVI. CASSE. 

dnm etlam divisis vocibus dici hom bax. At scribendi 
illud est vitium. De verbi derivatione a hombo facta 
conf. Martinii Lex. phil. T. 1. p. 98, 

BV. 

Festas in voc, imbvtvm. imhutumesty quod cuius-' 
j)iam rei succnm hibit : unde iajautibus ^ an velint hi- 
berey dicentes BV syllaba contenti sumus. Meursius in 
Exercit. crit. P. 2. p, 27, scripsit infantibus , quum ve- 
lint bibere, dicentibus bv syUabam c. s. Festus id no- 
tare vult, pro bua^ quae est potio infantura, ut Nonius 
refert 2, 97, ex Varronis testiraonio , a nutricibus mu- 
tilato vocabulo dici bu, Hoc diversum est ab illo bii in 
ba tu bat ta, quod reddit sonum tumidum, ex inllatis 
buccis, aut ex aliqua cavitate prodeuutem: uude et ad- 
hibelur in componendis vocabulis, quae magnam et 
pleuam rem significant, et usurpatur iu formulis nugas 
et veutosas res notautibus. 



CASSVM. CASSE. 

Priscianus 9. (9 , 48.) p. 869. docet cassvm particl- 
plum esse verbi careo, sed dilficullates , quae inde 
nascuntur, bene sentiens , addit paullo post: qtiaj?n'is a 
cureo jiituri participinm non cassnrns , sed caritnrns 
fuciat. Servius ad Virgil, Aen. 2, S7. c ass um , j^fi- 
vatunif vacnuni: et cassum est quasi quassum et nildl 
continens : natn et t^as qnassnm, qnod hnmore/n in se 
nun continet et est vacnnm. (^uam iueptam sententiam 
grammaticorum ut refellat, Noui€is INlarc. 1, 217. cas- 
suni veteres inane posuerunt , et arbitrandnm est, eins 
verbi proprieluteni magis ab uranearnm cassibns di- 
ctani, qnod sint levis et nnlLins ponderis , non nt qni- 
bnsclum videtnr, quasi quassum. Haec omnia probari 
niUlo modo possunt, quamquam Doederlino video nu- 
per in Synon. lat. T, 3. p. 102. placuisse derivationem 
illam a cwrec factam , neque etiam prorsus dis|)licuisse 
alteram, qua cassns diceretur pro quassns. JMarlinius 
a casu deducit, uL vanum a vado: esse id, quod noa 
perstet , sed cadat et evancscat, Nos uno cognationis 
noraine coraprehendaraus verba cavo , cassns , casa^ 
cassisj quorum originein in syliabica radice ca, quae 



CASSVM. CASSE. 7 

vacuum notat, recouditam videmus. Cavatum dicitur, 
quod vacuum est factum, cassimi^ quod est vacuum, 
sicali~iassatus et lassus , faius ^ fatigatus etfessus dii- 
ferunt. Littera /^ omitti poterat, quippe quae auxilia- 
ris esset, ut iu lavo , nowus , ovis. Ab eadem origine 
descendit careo. Cassum igitur significat id, in quo 
aut nihil est , aut non inest, quod inesse debet. Neu- 
trura prc adverbio ponitur, quemadmodum dubium an- 
nuit apud Statium Theb. 10, 134. aeternum stridens 
1 , 599. Sic dixit Seneca Herc. Oet. 352. quid ipsa 
flammas pascis et vastum foves ultra dolorem misera? 
guid cassum times ? Est accusativus , cuius explicandi 
auxilium non petamus a praepositione in, ut Doeder- 
lino videtur, sed constat sua ipse ratione, quae est 
direclionis, plene expressae verbis in cassum. Hiiic 
glossae Cyrilli fidrriv , frustra , nequidquam, cassum, 
ubi Martinius T. 2. p. 39. corrigendum censet in cas~ 
sum. Et recte quidem cassum et in cassum accipitur pro 
inaniter, sinc effectu. Ita componitur cum verbis, quae 
raotum in agendo significant: in cassum cadere Plaut. 
Poeu. 1,2, 147. recidere Coiumel. 4, 3,5. in c. ire 
Lucan. 2, 263. tum trausfertur ad quamcumque actio- 
nem , unde in c. agere Sallust. Orat. Macri 11. p. 970. 
Cort. incassum Jiirit Virgil. Georg. 3 , 100. ut Statius 
Theb. 4, 533. inane furens. incassum missae preces 
Liv. 2 , 49 , 8. incassum disserere Tacit. Ann. 1 , 4. 

Ad Virgil. Acn. 7 , 421. tot incassum fusos paticre laborcs. 
Servius haec : dicit autem , ut tot tui lahores fundantur incas- 
sum, id est , in irritum cadant. Incassum autem tractum cst a 
cassibus, id est, retibus. Ita quae derivata sunt , pro fontc 
habentur. 

Vtrum in unum verbum coniungatur praepositio, 
an seorsum scribatur, parum refert, nec facile demou- 
strari potest, quid antiquorum scriptorum usus ad- 
sciverit. 

Casso , quod Forcellinus Tom. 4, p. 594. nescio 
unde aflert, vocabulum erat veteribus incoguitum, sed 
fortasse ab Italis usurpatum. Eliam casse, quod legi- 
tur apud Livium 24, 26, 10. ai.'ersis auribus animisque, 
casse ne tempxis tereretur , ferrum quosdam expedien- 
ies cernehat. fruslra Drakenborchius defendere videtur 
Ruhnkenio, qui in Praefat. ad Schelleri Lex. p. 508. edit. 
.Friedemann. eraendat: ai^ersis auribus animisque, quasi 



8 CASSVM. CASSE. CE. 

tempus tereret , ferrinn quosda/n expedientes cernehat, 
Sed cur hoc vocabulura repudiemus, non aliam caussam 
allatara Tideo , quam quia nobis nuuc desunt plura ex- 
erapla. Bonum igitur sensum reslituisse mihi videlur 
Roelhus in hunc niodum: aversis auribus ammiscjuey 
casse ne tempus tereret , utjerrum (piosdam expedien,- 
tes cernebat, tum etc. vd, iulra ia vr, 

CE. 

Ne phiries de una re mihi dicendura sit, hlc agam 
de syllaba CE , quae in formandis vocabuhs et praehgi- 
tur et adiungitur. Syllabani dico, non vocabuhnn , nec 
cum iis consentio, qui idem esse censebant, (|uod grae- 
cura yL Vid. Lindemanni Comm. I. de Adverbio p. 11. 
Comparari enim debet Graecorum xi, quod latino qtie 
respondet, et simiU compositioni verborun inservit iu 
rolog, Tiog, roL Atque Priscianus p. 948. bene praecipif, 
additionem esse ce, quae si separetur , niliil signijica- 
re possit per se. Quamquam non auimadverlit, id re- 
puguare reguhs , quas p. 558. et 559. proposuit de ge- 
minata cousonanle. Est tamen duarum vocum compo- 
sitio , in qua duphci consonauti conceditur locus. lllani 
vero uotionem, quam plenam exprimit ce, htlera c in- 
dicat obscurata saepe siguificalione in couforraandis qui- 
busdam vocabuhs. Atque ea vis est demonstrativa. Jla 
facta sunt/i/c, horunc, sic , nunc, tnnc. JSunc et tunc 
non significant ruv ys, rors ys , sed , ut ea comparemus, 
quae pauho graviorem potestatem habent, vvvl, rors di], 
nc([uc opus est, ut cum Grolefendo , Gramm. Tom. 2, 
146. c pro que dictum csse pulemus. Nam quod nec 
pro neque ])onilur, nihil impedit, quo miuus nunc et 
/unc aliaui formam verborum inm et num, sed magis 
«lemonsLralivam esse censeamus, ne([ue ctiam cura 
Schncidero, Gramm, p, 243. que abuudare existima- 
bimus, 

Ab hia diversus est litterae c tisiis, quo ad cxplendura hla- 
tuin inter dnas vocales intcipouitiir , uti specus fit ex Gniog, 
voco ex l^ata , et ita iu sicubi, et aliis, quemadiuodiim iii 
j^raccis rovzoyi, zuvzayi, de quil>us vide Buttiuauu. iu Gramni. 
Toiu. 1. p. 315. 

Plcna igitur ista demonstraliva vis in syllaba ce ap- 
paret, eaque additur pronominibus denionslralivis , non 



CE. CEDO. 9 

iis tanlum, ut Priscianus ait, quae ab aspiratione inci- 
piunt, sed in iis etiam, quae primitiva formatione ia 
se habent illud c, hocce^ istaecce. Gonf. Schneideri 
Gramm. 1. p. 669. Graeci id exprimunt per t in ovxoei. 
Itaque recte scribitur haece , /ilcce, /lancce: de quibus 
dixit Schneiderus Tom. 1. p. 403. Ila formatur etiam 
ecce. Sicce, quod legitur apud Plautum Rud. 2,4, 12. 
est ovrcoal: forlasse etiam jiuncce pro vvvl usurpabatur, 
Adverbiorum /liccej /lucce , /dncce, illicce exempla ia 
veterum libris non repei-iuntur, tamen afieruntur a 
Prisciano. In inscriptionibus apud Gruterum p. 509. 
606. 508. et in libris scriptis, ut l)rakenborch. ad Liv. 6, 
16, 2. narrat, una exhibetur c littera in /lice etc. Id 
tamen librariorum compendiario usu factum est. De 
lorma nominativiA/sce pro /lice vide Bentlei. ad Terent, 
Eun. 2, 2, 38. 

Ce mutatur in ci, ubi alia syllaba confirmativa ne 
accedit, unde fit /uccine, /luscine, siccine, nunccine, 
quae ne quis suspicetur composita esse ex /lirne, sicne 
interiecta vocali auxiliari, satis caulum est argumentis, 
quae Schneiderus exposuit p. 405. Nam quod a Teren- 
tio aliquolies /licine , /locine prima syllaba brevi usur- 
patum videmus, factum videtur mobili pronuntialione, 
qua eliam /lic , /loc syllabae breves iuterclum producun- 
tur. Eteuim necesse non est, ut cum grammaticis qui- 
busdam statuamus, /lic et /loc productas voces poni j^ro 
/licce et /locce. conf. Schneider. p. 669. Vtrum vero 
scribatur /licine, an /liccine , non magnum rei afiert 
discrimen, quod tantum ad compendium scribcndi per- 
tiuet. Atque recte iudicat Schneiderus, requiri unam htte- 
ram modo in iis, quaeprimam syllabam habeaut brevem: 
quamquam ipse exempla non addit, quae si reperiantur^ 
altera prior c abiecta est. 

P.ilmerius in Spicileg. p. 712. Grnt, Thes. Tom. 4. in 
Plaut. Trnc. 4,4, 33. ex etiam sc fecit etiamce, novum verbuni, 
quod uiuquain in usu fuisse nemo affirraavit. 

De ce syllaba praefixa dicam in proximo voca-? 
bulo cedo. 

CEDO, 

De hoc vocabulo grammatici veteres fere in unum 
modum praeclpiunt, cedo esse imperatjvum defectivum 
verbi, quod declinari non possit. Ita Phocas p. 1718. 



10 CEDO. 

1719. Donatiis p. 1756. Cledonius p. 1916. priraam 
personam esse dicit , tamen explicat dic milii illani renu 
Paullo diligentius rei difficultalem perpendit Consentius, 
eamque removere conatus est hoc modo p. 2056. quae- 
dam Litteram solemnem ac. legitimi temporis in fine 
habent , sed ad significandum genus nihil id prodest, 
(juod id verhum aut aliam personam aut alium modum 
ajjerl, qua?n quo genus inielligitur , ut cedo. JSon, 
enim prima persona est indicativi modiy temporis 
praesentis , • sed secunda imperatii^i modi , temporis 
praesentis. Cedo enim significat dic. p. 2071. ergo 
plerumquetalis verhorum in coniugationihus dejectus est, 
ut ipsa secunda persona y in qna quaeri solet coniuga- 
tio , non exstet , ut est cedo , faxo , amaho. Valer. 
Probus p. 1486. cedo, quod significat da, sine verbi 
totius suhstantia solum reperitur numero singulari 
cedo, numero plurali cedite. cf. p. 1479. Ita etiam 
Priscianus p. 843. in verbis ponit, quae in usu deficiant 
personis. luter recentiores Rodolphus Agricola , quum 
lormam intellexisset non esse congruam, in Commenta- 
riolis in Senec. Declamat. Basileae a. 1529. edilis ita cen- 
suit : verba praesto et cedo et amaho ad aliarum par- 
tiura orationis vim longo usu esse delorta , ut, quura 
dicei'et quis , dicafJi tibi Jioc , responderet alter cedo, 
id est, permitto , dic: inde postea consuetudinem te- 
nuisse, ut diceretur, cedo manum, cedo cantharum. 
Quam absurdam sentcntiam a Yossio de Analog. 3 , 40. 
p. 161. probatam esse valde miror. Quis enim non in- 
sanus talem confusionem forraarura tribuat negbgentiae 
famiUaris sermonis? Atque Perotlus et ipse Vossius de 
Art. grara. 2. p. 275. bene viderunt, cori-ipi huius vo~ 
cabuli primam syllabam , quae in vei-l)o cedo pro- 
ducitur. Vid. luvenal. 13, 210. Pers. 2, 75. Schellerus 
Ut hanc mensuram mutatam defendat , affert exempla 
^iquidem, modo , quomodo ^ quorum illud excusationem 
habet a compositione, haec ab ambiguitate vocalis. Vnus 
Tursellinus ausus est appellare adverbium , et Bentleius 
in ind. Terent. aliique recentiori tempore eum se- 
quuti sunt. 

Cedo iu se habere graecum 66g, et'forma et men- 
sura et significatio ostendunt. Ce , quod pracfigitur, 
iliud est demonstrativum, quod praemissum videmus 
in ceterum, ceu, cis, coram: ipsa compositio noii in- 
«olentior, quam qua in illo vocabulo celeram continen- 



CEDO. 11 

tur "rsQOv et ce. Slmiliter Francogalli praeposita vocula 
componvint cl - deuant, Est igitur cefZo imperalivi for- 
rna peregrina, qua semel in latinum usum recepta, fa- 
cile potuit fingi , tamquam in vernaculo verbo, pluralis, 
qui est cette pro cedote. Atque ii vehementer errabant, 
qui cette pro cedite dictum esse putabant, idque et Sey- 
ferto Tom. 2. p. 374, et Schneidero 1. p. 503. per^ua- 
debant. Pronomen^w, in tiicedo adiectum, legitur ia 
Terent. Phorra. 5 , 8 , 42. 

1. Primitivus huius vocis usus fuisse videtur absolutus. 
Peregrina enira vox, ut saepe factum est in verbis exgal- 
lica lingua in germanicam receptis, exuerat significa- 
tionera suae formae innatara , et usurpabatur pro adver- 
bio, cui accusativum addi posse, nemo cum Schwartzio 
negabit. Ita dictura est cedo maaurn, i. e. die Hand 
her, pa la main^ et sic in reliquis, quibus id exprimi- 
tur, quod nos dicimus Jier damit. Opponitur cape in 
Terent. Phorm. 5, 8, 57. cape ^ cedo, Ac primo usur- 
patur de porrigenda aut offerenda re. 

Plaut, Aniph, 2, 2, 146. hem tibi pateram: eccam. am. 
cedo mihi, Mogt. 1,3, 150. cedo aquam manibus. Terent, 
Hec, 4, 4, 8(5. puerum, Phidippc, mihi cedo : ego alam. 

2. Tum dicitnr de re arcessenda, quae non adest: 
ubi nos diciraus schajf mir, schaJJ' her, i. e. iube adesse, 
fac adsit. 

Plaut. Pseud, 3,2, 101. quin is accubitum^i et convivas ce~ 
do. iibi non opus est corrigas i, convivas cedo. Terent. Annr, 
1, 2, 43. postremo aut desine, aut cedo quemvis arbitrum, 
Phorin. 2 , 2 , 7. cedo senem. 1. e. nun schaff den Altcn her, 
Kuhnkenins male reddit : \ eniat , si vult , comparans Phaedr, 
5, 2, 6. cedo , inquit, illum : iam curabo sentiat , quos atten- 
tarit: uhi idem ille sensus est. Terent. Ad. 3, 4, 38. coram 
ipsum cedo. non ipso , ut vidit Faernus explicans : exhibe cum 
in conspectum nostrum. 

S. Inde de efficienda re formula fit cedo ut pro faa 
Uty sine: lajs mich, 

Plaut. Most. 2, 1, 26. cedo ut bibam. Curc. 5, 2, 54. ccdo 
nt inspiciam. 

4. Denique cedo evocat ad exproraendam senten- 
tiam, ut sit id quod ede, profer, dic, sive res expri- 
matur accusativo aut obliqua iuterrogatione , sive ab- 



12 CEDO. 

soluta sit evocationis forma, sive post inlerrogalioncm. 
Atque utilur liac dictione et is , qui iuterrogando alicui 
iostat, et qui, ut Donatus ad Terent. Audr. 4, 4, 24. ait, 
cum qiiadarn Jiducia et cojitevipla eius^ cum cjuo sermo 
est, interrogat, 

Terent. Phorm. 5, 6, 16. guen tii hinc pollicitationes aufer 
ct quodfers, cedo. Cic. in Verr. 5, 2(», (>7. unum ccdo aucto- 
rcm iuifacti: vnius profer exemplum. Tcrent. Ileaut 2, 2,91. 
o^e, age , ccdo istuc tuum consilium. Cic. ad Att. 9, 18. cedo 
rellqua: ubi Eriiestius habet credo. in ^erj-. 3,12, 29. cedo 
mihi unum ex tricnnio practurae tuac, qui octupli damnatus sit. 

Terejit^ Andr. 2 , 3, 9. ccdo igitur , quid faciam. Cic. in 
lerr. 2, 42, 10(>. cedo , cui Siculo , quum is reus fieret, civis 
romanus cognitor factus umquam sit. de Fartit. orat. 1 , 3. ce- 
do, quas. dc Div. 2, 71, 140. 

Terent. Andr. 4,4, 24. cedo; cuium puerum hic apposuisti^i 
dic mihi. ^■■■^ 

Cic. ad Att. 16, 13. ego statim , cedo, inquam, si quid db 
Attico. 

Terent. Eun. 5, 4 , 28. (5, 5, 8.) quid ita? aut quid fa- 
ctumst? ccdo. 1,2, 82. quid tc crgo aliud solUcitafi ccdo. 4, 
3, 14. intclligo : nova nunc religio in te isthacc incessit. Ccdo, 
Ita interpungeudiuu est. Et cedo fere idem quod itanef 

5. Cicero ulilur formulis cedo , cedo mi/ii in exci- 
tanda animi allenlione ita, ut ad aliquid considei'andum 
provocet. Nam quura in Verr. 1 , 42 , 109. ail : cedo 
jni/ii leges Alinias, Furias. non postulat, ut leges scri- 
jjtae aireranlur, neque ut recitentur, sed tantum ad eas 
provocat probandae rei caussa. 

In A err. 1,33, 84. in Philodami iudicio diccs id actumt- 
Ccdo mihi ipsius J erris testimonium. 1 idcamus, quid idcm istc 
iuratus dixcrit. Quod vulgo additur rccita, abest a cod. leid. 
et recte quideni. 

Cic. Brut. 86, 295. Oalbam landas. Si ut illius aetatis 
'principem, assentior : sic cnim accepimus : sin ut oratorem, ccdo, 
quacso , orationcs, (suJit enim) ct dic , Jiunc, qucni tu plus 
quum te amas , Jirutum , velle te illo modo dicere. de INat. d. 
1, 27, 75. fac id , quod ne intelligi quidem jiotcst, mihi esse 
pcrsuasum: cedo mihi istorum adumhratorum dcorum lineamcn- 
ia atquc formas. j». Sext. 50, 108. ccdo jntnc ciusdcm illius 
inimici mci dc mc codcm ad vcrum populum in campo martio 
foncionem. i. e. vidc nunc. 



CEDO. 18 

Apulei. Apol. p. 298, 14. cedo enim eTpcriamur , an et tnihi 
possint in iudicio lilterae meac prodesse. i. e. age. 

6. Si audias interpretes, luvenalem duobus locis 
censebis mirum in modum dixisse cedo pi'o quanto ma- 
gis, Ille 13, 209. jiain scelus intra se tacitum qui co- 
gitat nllum, facli crimen habet. Cedo, si conata per- 
egit. 6, 503. AndromacJien afronte (-'idebis : post nii- 
nor est: credas aliam : cedo , si breve pan^i sortita est 
lateris spatium , breviorque videtur inrgine pygmaea^ 
ntiUis adiuta cothurnis. Haec explicant','ititerrogalio- 
nis signo posito : quanto magis credas, si adeo brevis 
est. Alii tamen intellexerunt: ila da et concede hoc 
parvis illis mulieribus, ut alliores videantur, et quae sunt 
aliae absurdae interpretaliones, a Rupertio allatae. Est 
vero cedo id qiiod dic , quid censeas, si etc. , idque 
ponitur pro quid dicas? quid si etc. ? 

7. Cumpluraliconiungipossecef/o, deraonstrare qui- 
damconali sunt exeraploNaevii, cuius verba Cicero ailert 
deSenect. 6,20. cedo, qui Vestramrem publicani tantam 
ajuisistis tam cito? Sed iam Gesnerus aniraadvertit, his 
verbis unum virum interrogari. Aiia est ratio verbi 
age, quod Gernhardus coraparat. 

8. Uonatus ad Terent. Andr. 2, 3, 9. haec: singu- 
laris tanlum numeri esti cetera pluralis , ut salt^e, 
sali^ete, et iteruni ad v. 15. cedo singulariter tantum: 
cetera pluraliter. Alii tamen opinati sunt pluralem for- 
mari cedite euraqUe contrahi in cette: quod prorsus ab- 
souura videtur. Cedote est legitima forma, quae vulgari 
sermone transforraabatur iu cette. 

Valer. Probus p. 486. ccdo, quod signijicat d a , sine vcrbi 
totius substantia solum reperilttr niimero singulari cedo , nu- 
mero plurali cedite: sic Plautus et antiqui comoediographi, 
sicut salve, salvcte. Aiit calamo, aiit mente erravit bonus 
grammaticust nara P]iocas p. 1718. cedo ct ave similiter et 
imperativi secundam scmper personam habent numeri singula- 
ris: cedo etiam numeri pluralis lectum est apud Plautum cette. 
In quem modum etiam Cledonius p. 191fi. et Alcuinus p. 2118. 
Calphurnius ad Terent. Heaut. 3 , 1 , 84. iterum raale scripsit 
cedjte. 

Nonius 2, 122. cettc significat dicite vel date , ab eo quod 
cedo. ISaevius Lycurgo: Pro industria ne te regem progna- 
tum patrem Lycurguni cette. (corrupta verba lunius emendare 



14 CEDO. CERTE. CERTO. 

aam3 est: proiti Dryante reg^e pro^natum patrem Lycurtftitn 
cctfe.) Ennius Medea : Salvete, optima corpora, cettc manus 
vcstras, measque accipite. Accius Menalippo; Kn eum aliquis 
cette in conspectum , autnos, uhi est , ducite ad eum. Pacuv. 
Atalanta: Is vestrorum uter sit , cui signum datum est"? cette, 

Plaut. Merc. 5,4.4. uxor tibi placida et placata est. certe 
dextras nunciam. Ita editio prlnceps. Vir doctus nescio quia 
bononlensis , qui exeraplar, quod apud me est , multls in lo- 
cls emendavit, haec Terba Ita gcrlpslt: certe dextra nuncio. 
Sed Caipera,rlus correxit: cette dextras nunc iam : quod dubl- 
tarl potestan recte dlcatur ab eo, qul non ipse acciplat dex- 
tram. Nam nimls incertum est, quod e Plauto Cledonius 
p. 1916. et Terentil nomine Alculnus p. 2118. affert : cette pa- 
tri meo. Tamen veram puto hanc in^eniosam emendationem, 
intelUgens evocationem ad dextras iungendas. Rostius nuper 
ita Tertlt, quasi sensus esset: certe illa mihi dedit dextram. 

9. Cedo aut ab initio interrogationis , aut in fine 
poni, non in media sententia, id bene observavit Wop- 
Kensius in Lect. Tiill. p. 177. (127). Temere enim Da- 
visius soUicitabat locum integerrimum Cic. de ISat. d. 1, 
24,67. sed ubl est i>eritas? la mundis, credo , innu- 
merabilibus etc? corrigens cedo. Neque in Sulpicii 
Epist. ad Cic. 4 , 5,4. an illius i>icem , credo , doles ? 
cum Davisio emendabimus cedo, Vid. Tom. 1. p. 344. 
et ad Wopkens. p. 178. 

10. Cedodnm ut agedum dicitur apud Terent. 
Phorm. 2,2, 15. cedodum, en mnqnam iniuriarum 
audisti mild scriptam dicam? Vid. "dy^u 

11. Ceterum rarissime adiunguntur aliae particulae. 
Terentius dixit Andr. 2,3,9. cedo igiiur. Et Phorm. 
4,4, 11. cedo nunc porro — quid jiet. Quae parti- 
cula etiam in Heaut. 2, 3, 92. pulchre: cedo quid fa^ 
ciet sua. exspectari poterat: tamen sua vi consistit il- 
lud cedo» 

* Confunduntur in scriptis libris cedo et ede. vd. 
Apuleii Apolog. p. 503. Oudendorp. et saepius credo* 

CERTE. CERTO. 

Dnae sunt rationes, quibus rem veram ac certam 
significamus. Nam aut conditionem designamus rei, 
quae in certo versatur, aut constituimus iudicium seu 



CERTE. CERTO. 15 

raoclum cogitationis, quo rem veie sic se liabere aut 
videri aftirmamus. IUud requirit notionem plenam et 
vocabulum , quod per se constel: lioc continetur in iu- 
dicio confomiando, et adverbium cohaeret cum verbo. 
Illud Latiui exprimunt per certo , hoc dicunt certe» 
Vtriusque vocabuli origo et formatio sponte sua intelli- 
gitur. Sed antiquo tempore scriptores non accurate 
distinxerunt, ut paullo post demonstrabimus. Num- 
quam tamen certo pro certe dixerunt, ut visum est Mo- 
sero ad Cic. de Repub. 1,5. p. 27. 

Herzogius ad Caes. de Bell. gall. 6, 31. ita rem dublam 
componere conatus est : certe referri ad universam rem et ad 
totam sententiam , certo ad unum praedicatum. Haec ut vera 
proLat Moserus ad Cic. de Repulil. 1, 5. At non species, 
sed ratio dictionis erat exponenda, quae quidem in confor- 
mando iudicio posita est : alioquin non potest intelligi , quo- 
modo fiat , ut certc indicet opinionem. Beierus autem in lah- 
nii Anual. 1827. 1, 3. p. 32. existimat in illa demonstratione 
omissum esse praecipuum hoc , quod certo non respiciat aliaa 
res, certe id indicet, quod alicui rei prae aliis rebus certam 
conditionem tribuat. Quod quo modo et cur fiat, non addit. 

1. 1. Certo igitur est in certo , pcr certum, et po- 
nitur pro re vera aut extra dubitationem posita. Op- 
ponitur id , quod dubium aut speciosum aut negandum 
videtur. Nos dicimus in TVahrheit, in der That, wirh- 
lich. Nam fit certus a cerno, quoniam id, quod oculis 
cernimus, verum, non dubium esse putamus. Apud 
oratores non multa reperiuntur exempla : plura apud 
comicos. 

Plaut. Poen. 3,5, 43, nunc pol ego perii certo , haud arbi-' 
trario, i. e* non est j quod quisquam dicat se arbitrari me per^ 
iisse, ut fecte Lambinus. Terent. Eun. 5, 1, 9. atqui ccrto 
comperi. Hec. 4,2, 10. cerfo decrevi. Plaut. Amph. 1, 1, 
213. at mentiris etiam : certo pedibus, non tunicis venisi i. e. noit 
potest negari. Prol. 93. praeterea certo prodit in tragoedia. 
i. e. de quo ne quis dubiteti 

Plaut. Amph. 1,1, 176, mihi certo nomen Sosia esti Men. 

2, 2, 39. nam tu quidem hercle certo non sanus satis, Menaech- 
me , qui nunc ipsus maledieas tibi. Stich. 1 , 3 , 86. Restituit 
Bentleius in Terent* Phorm. 1,3, 12. 

Cic. Tusc. 5, 28, 81. nihil ita exspectare, quasi certo futu^ 
rtm. Equidem non exputo , quo modo Mogero in raenteiu v«- 



16 CERTE. CERTO. 

nlre potiierit. fore, qui in Cio. de Rcp. 1, 5. scrlhpniliim cen- 
seant : iam illa jyerfn^ia^ quac sumunt sibi ad cxcusationem, — 
certo minimc sunt audicnda. Quis ita unujuam loquutus est: 
ccrto non est'? OroUius ad Cic. p. nauc. 1<>, 38. profitctur, se 
non facilc proJiaturum esse ccrto ni»i ante v. scio: tamen ad- 
niisit in loco Tusculan. 

Cic. p. Caec. 19 , 55. veniunt in mentcm mihi permulta : vo- 

bis plura , certo scio. ad Att. 1, 12. 2, 23. ad Fam. 4, 13, 19. 

ad Quint. fr. 1, 2, 2. nlsi ibi scribendum est : certc enim scio. 

Plaiit. Mil. 2. 3, 2. Truc. 1,1, 49. Terent. And. 5, 4, 26. 

. Heaut. 1,1, 19. et saepe alias. 

2. Hinc ponitiu* iii responsionibus, quilnis ante 
dicta affirmantur: eliam ab iis, qui secum loquuntur. 

Plaut. Men. 5, 8, 9. mk. Liberum cgo te iussi abire. mks. 
Ccrto. 5 , 9 , 50. 2,2, 38. Poen. 5,5, 20. estne illaec mea 
amica Antherastilis'i Kt ea ccrio cst. 

3. Certo pro certe qui putabant poni, critici aperto 
errore decepli sunt. ]Sam quod olim leffebalur apud 
Ciceronem ad z\tt. 2, 22. extr. secl cer/o videntur liaec 
aliqjLo e7'iiptura. correclum est a Clerico sed certe vi- 
dentur. lu Plaul. Aul. 5, 4. certo eaim ego vocein hic 
loqiieiitis iiiodo me aiidire i^isus su/ii. coliaerent verba 
cerlo audire, 

4. Non minus falluntur, qui docent certo coniungi 
cum quidem. In Plaul.Epid. 3, 2, 42. 7ne qnidem cer- 
to ser<,'a<>dt consiliis suis. et in Men. 2,2, 39. illud qui- 
de/n nuUo pacto referri potest ad voc. certo. 

II. 1. Certe, quae est adiectivi certus forma ad- 
verbialis , et proprie s\gn'iricatjirmiter, cere, haud du- 
hie, aliam condili<)nem habet in antiquiore usu, aliam 
m recentiore. Antiquiore enim temjK)re scriptores non 
subtililer dislinguebaiit rem a modo iudicii: poslea au- 
tem prudentiores usur])abant certe , non de re firmi- 
ter et cerlo modo acla, sed ad iiidicium de affirman- 
ua aliqua re constilueudum. Quare certe ponitur, 
ubi quis suara opinionem aut sentenliam de re aliqua 
sibi certa profert, nec veritatem in ipsa re apparere, 
idque omnibiis persuasum essQ affirmat. Quo h\ usu 
iion nisi cum verbis componitur, non cum adiectivis: 
nec facile ob ambiguitatem dixeruut certe afjirmare, 



CERTE. CERTO. 17 

sed certum affirmare , sive pro certo. Rara etiam simt 
exempla, quale illucl Cic. de Divin. 2, 7, 18. si enim 
scit, certe illucl ei-^eniet : sin certe eveniet ^ nulla jortu- 
na est. In his rei certus modus cum iudicio constiiui- 
tur. In coraparativo certius nulla est ambiguitas, nul- 
lum discrimen. 

Apulei. Met. 2. p. 118. (105. Otid.) fdix et certius beatus, 
cui j)crmiseris illuc digitum intingere. haec covrupta esse omnes 
viderunt : Oudendoi-pius coniecit certo certius. 

Pro certo dixit Lucret. 4, 760. sirmiidcra lacessunt Jiaec ca- 

dem nostros antmos, quae quom vigilamus, iisque adco, certe 

vt videamur cernere eum , quem — iam mors ct terra potita est. 

Conf. locoa supra p. 16. Jillatos. Plaut. Epid. 1,1, 4. certe 

oculis nteris. ubi corrcxerunt recte. Terent. Heaut. 4,4, 4. 

(2, 4.) quum is certe renuntiarit. Guyetus et Bentleius emen- 

darunt certo. In comico tamen dubitare licet. Ovid. Met. 

14, 30. dignus eras: ultro poteras certeque rogari. Interpre- 

tes que tertio loco positum putant. Id tamen totuin sensum 

perturbat, nec potest ce)'<e sincerum videri. Alii codices 

multi praebent ccrto , alii transponunt verba: nemincra offen- 

dit absurda dictio in verbis poteras rogari. Legfendum tide- 

tur: dignus eras: ultro poteras ccrtoque rogare: et si spem de- 

dcris, mihi crede rogabcris vltro. Certo rogare est confidenter, 

cum certa spe. Cic. de Div. 2, 45, 94. haec igitur quum sit 

tum serenitas , tum perturbatio coeli: estne sanorum hominum 

hoc ad nascentium ortus pertinere non dicere (quod nOn certe 

pert/net) : illud ncscio quid tenne — dicerc ad piierorum ortus 

pcrtincre ? De hoc loco Madvigius disputavit in Emendat. 

p. 36. sed cancellis parcntheticis , quos posuit , nihil expedi- 

tur, nisi adeo in omnibus sententiis interiectis eiusmodi fultu- 

tam adhibere malis: neque anacoluthi cst forraa. Cicero 

dicit haec : nemo tam demens est, ut in niaximis mutationi- 

bus coeli neget vim esse ventis et tempcstati : quare non est 

sanorum hominum , hoc in nascentibus hominibns negare , sed 

lunac tamcn et sideribus earadera vim tribuere. Et adiungit 

de sua sententia: quod certe pertinet. Id enini non falsa su- 

perstitione suspectum, sed verum est, in nascentiura ortum 

valere coeli temperiem. Certe pertincre non potult dici , po- 

tuit autem quod ccrte , nec facilis videtur transponendi ratio, 

qua Schiitzius scripsit: quod certe non pertinct. Topic. 16, 61. 

hoc igitur , sine quo non fit , ab eo , a quo certe fit, diligenter 

est scparandim. Ernestius eraendavit certo. quod omnes acce- 

perunt. At certe non est pro certo, sed quod alibi dicitur 

II. 2 



18 CERTE. CERTO. 

pfbfecto. vld. n. 3. Cornel. Hamilc. 1, 5. Romanos armis 
persequi, donicum aut cerle vicissent, attt ricti mamis dedisscnt. 
in aliis codd. aut ut ccrte. Critici qiuini vidisisent corrnpta 
liaec esse, non uno inodo cracndare aiisi snnt. Etiain Bre- 
miiis coniecit scribcndura essc aut vitae certamine vicissent, 
scd in novissima cditionc hacc missa faciens seqiiitnr Giiii- 
thenim, qui , compaiata Livii 22, 34, 11. dictionc vere vin- 
cerc, etiara tcrtc vincere inter insolitas: loquutiones defendit. 
lam Gehhardus oliin cxplicuerat : victoriam indubitatam etlain 
concessione hostium reportare. At repugnat oninis huius 
verbi ratio et usus. Ej^regie iam Lanibinus : ,,si certe, in- 
qiiit , affirmationem signiOcat , non est hic ci voci locus : sin 
pro saltem ponitur , posteriore loco semper poni solct. " Et 
donicum vix dici poterat a Cornelio Nepote. Fortasse scripsit : 
donec vi aut arte vicisscnt. 

Noltenius in Supplemenf. p. 130. ,,certe confirraantis et con- 
cedentis est, et totara enuntiationera afficit: certo est fere con- 
firmati et certioris de allqna re facti, et non nisi verbura afficit, 
qnod dfitGcos subiungitur. " llaec siibtiliter quidciu : sed ratio- 
ne destitnitur id , quod addit : ccrto iungi verbis sciendi vel 
cognoscendi : si vero qnaedjira interponuntur , certe redire, 
igiturqne dicl certo scio , sed certe enim scio , certe edepol scio. 

Comparativo usus cst Livius 35 , 48 , 3. aversos refugiente 
equo certius figentes. 3, 41, 13. Quinctil. Declam. 355. se 
quaedam certius etiam ab uxore quaerere. 

2. Praeter antiquos scriptores nerao facile vocabu- 
lum certe non ad iudiciura conformandum adhibuit. 
Sunt tamen dictiones quaedam , in quibus utraque for- 
ma locum habel, ideoque in libris scriptis saepissime 
confunditur. Ila recte dicitur cerle scio , quod signi- 
ficat ; certum est me scire , et aliquanfum diifert a ver- 
bis certo scire , i. e. cerla est mihi notilia rei, certe est, 
et in responsione affirmantium certe, 

Plaut. Bacch. 2, 3, 20. quia edcpol certe scio. Aul. 1, 1, 21. 
Ernestius qunin in Cicerone ubique restituendura censnisset 
certo scio , multos tainen locos intactos reliquisset, hos notavit 
Schellerus in Obscrvat. p. 39. et 18(). et utriusque formulae 
unara essc significationcra dcmonstravit, comparato promiscuo 
usu verborum manifesto et manifeste. Sed argumenta , quae 
profert, parura proficluut: nam quod Cic. de Nat. d. 1, 2, 5. 
dicit: alterum fieri profecto potest , «t carum nulla, alterum 
eerte non potest, ut plus una vera sit. non indicatur rei con- 
ditio, sed iudicio affirraatur, rem fieri non posse. £t sic in 



CERTE. CERTO. 19 

reliquis. Burmannus ad Phaedr. 1 , 21 , 12. ct ad Lucan. 8, 
547. nihil exposuit quam duhitationem sunni. Bcckius ad Cic. p. 
Arch. 12. quem Gernhard. iidCaton. 1, 1. sequitur, ex Ernestii 
praeceptis distinguit certc , quod sit sinc dubio , et ccrto , quod 
signiilcet cutn certa rationc , atque sempcr dici putat certo 
scire. Atque sic ctiam Oclisnerus in Eclog. Cic. p. 398. nov. 
edit. aliique. Garatonius ad Philip. 3, 6. ccrto scire esse ait, 
certa rationo colligere , sed certe scirc eos , qui ex aliis ali- 
quid resciant. Discrimen paullo doctius cxposuit I. C. G. Er- 
nesti in Synonym. lex. Tom. 1. p. 19(5. Lihri variant in plu- 
rimis locis p. Rosc. Am. 8, 21. Phiiip. 3, 6, 17. 12, 12, 29- 
Caton. 1, 1. 1,2. Sallust. Cat. 51, 16. ubi vid. llivius. 
Onines consentire videntur in certe scio apud Cic. p. Arch. 12, 
31. p„ Fontei. 4, 8. optimi vero in Sallust. lug. 9, 2. In 
Balbi epistola apud Cic. ad Att. 9, 6. legitur sed illud certe 
scio, sed paullo ante eique satisfacturum te certo scio. Terent. 
Andr. 3, 2, 23. certe enim scio. quod si dixisset certo scio, 
ipsam rem certam opposuisset dubiae, sed refert ad suam 
cognitionera. Ceterum quaeri potest, num recte dicatur certe 
nescio. At exempla, quae reperiuntur, diversi suut generis. 
Nam apud Terent, Andr. 5, 6, 2. nescis , quid mihi obtigerit? 
BA. Cc)-te; sed quid mi obtigerit , scio. sive interrogationera 
ponas , sive cum Bentleio orationem rectam, illud certe uni- 
versara sententiam affirmat. Apud Plaut. Amphit. 1,1, 175. 
ccrtc enim hic nescio quis loquitur. et apud Horat. Sat. 1, 9, 
67. certe nescio quid secreto velle loqui te aicbas mecum. ncscio 
quid significat aliquid. 

Plaut. Trin. 4, 3, 64. Estne ipsus, an non est? is cst: 
certe is est , is est profecto. quod in Poen. 5 , 5 , 20. ccrto. Te- 
rent. Eun. 5, 5,4, et certe ipsus est. Statii Theb. 5, 64. 
erant certe quae — vulgarent. 

Plaut. Asin, 3,3, 132. ar. Jisn' vero? le. Ccrtc, in- 
quam. Terent. Andr, 3, 5, 11. p, Expedies? r>. Certe, Pam- 
phile. Cic. Tusc, 1,5,9. m. Est miserum igitur , qtioniam 
malum. a. Ccrte. Oratorlae interrogationis , cui certe in re- 
sponsione seu affirmatione adiectum est, exempla sunt apud 
Cic. p. Rosc, Com. 14, 41. p. Cluent, 54, 149. Fhilipp. 1, 
15,37. Acad. 2, 35, 113, 

3. Igitur certe cuicumque iudicio addit confirmatio- 
nem, et fere idem valet quod profecto. Opponitur/or- 
tasse. Et saepe explicari potest non duhium est quin, 
sine duhio, ut reddit Donatus ad Terent. Andr. 1, 1, 55. 
^lQvdxi. Cf. Markland. ad Stat. Silv. 5, 1 , 110. p. 246. 

o * 



20 CERTE. CERTO. 

Corl. ad Lucan. 3, 126. Negare id voluit Burmann. ad 
Lucau. 8, 547. 

Plaut. Amph. 2,2, 198. namqiie de illo subditlvo Sosia Tnt- 
rum nimis est. Ccrte de istoc Amphitruone iam altcrum mirum 
est magis. Cic. loco modo allato de Xat. d. 1, 2, 5. alterum 
fieri profccto potcst , — altcrum certe non potcst. de Opt. gen. 
d. 4, 10. ita fit, iit Dcmosthcncs ccrte possit summisse diccre: 
elate Lysias fortasse non possit. Alia est ratio in Briit. 32, 
123. ccric enim ct boni aliquid attuUmus iuvcntuti, magnificcn- 
tius, quam fucrat, gcnus dicendi ct ornatius : et nocuimus 
fortasse, quod vctcres orationcs post nostras — lcgi sunt dcsitae. 
Kam certc pertinet ad totam gententiam , quae in altera parte 
invertitur. 

Terent. And. 5, 4, 30, certe mea est. i. e. dubitarl non 
potest, quin raca sit. Cic. p. Mil. 35, 96. addit haec, quae 
ccrtc vera sunt. i. e. gewifslich wahr, gans wahr. Cic. in 
Catil. 4, 4, 7. vincula vero, et ea sempitcrna, certe ad singu- 
larcm poenam ncfarii inventa sunt. ad Att. 3, 18. scripseras, 
T rrronem tibi pro amicitia confirmassc, caussam nostram Pom- 
peium ccrte suscepturum. p. Marcel. 2, 7. totum hoc, quantum- 
cumque est, quod ccrtc maximum est , totum cst , inquam, tuum. 
Ovid. Met. 10, 488. vltima ccrte vota suos habucre dcos. Lu- 
can. 3, 125. 5, 307. vult omnia certe a se saeva pcti. Ita scri- 
bendum es^t, non Caesar. vid. Cortii not. Ovid. Her. 1, 3. 
Troia iacct certc , Danais invisa pucllis. ubi bene coniunxit 
verba Lennepius , ct ante eum Grunerus explicuit in Actis 
Soc, Lafc. lenens. Vol. 3. p. 31. Est: dubium non est, quin 
Troia obruta te redire sinat : Troia licgt ja. Frustra enim 
defendit Biirmannus ad Propert. 2, 6, 1. emendationem a pa- 
truo factam : jjcr tc. Lucan. 9 , 556. ccrte vita tibi semper di- 
recta supernas ad lcgcs. Cic. p. Planc. 16, 38. tu autem , La- 
tercnsis , quaa tribus cdidisti? Tcrentinam , crcdo. Fuit certe 
id acquum vt ccrtc exspcctatum cst, ct fuit dignum constantia 
tua. Orellius ipse cognovit se errasse coniiciendo ct ccrto: 
tamcn ne rcpetitio quidem displiccre dcbebat. Wernsdorfius 
restrictivum csse sensum utioque in loco existimat. At nec 
diversus est sensus , et affirmatione intenditur. Vertas cs war 
allcrdings — und allcrdings. In Ovidii Am. 3, 12, 13. an 
prosint, dubium : nocucrunt carmina ccrtc. omnes libri scripti 
exbibcnt sempcr, quod quum ilarius in uno codice iEvcnisset 
mutatum in ccrte, reliqui approbarunt hanc interpolatoris 
emendationem : sed recte dicitur scmper. 



I 



CERTE. CERTO. 21 . 

4. Saepe, praesertira apud comicos, augendae con- 
firmationis caussa addunlur nomina hercle^ edepoL 

Terent. Andr. 3, 2, 15. certe hercle nunc hic se ipsus fallit, 
haiit ego. Plaut. Araph. 1,1, 285. certc edepol — nimis simil- 
cst mei. Vid.Vossius de Construct. 63. p. 515. Exempla collegit 
Pareus iu Lexico crit. p. 190. 

5. Interdum parlicula , quum dubitationem reiiciat, 
rem ipsam tamqiiam omnibus notam et apertam mon- 
strat ex sententia eius, qui loquitur, sicuti nostrum ja. 
Ita in loco Ovidii Her. 1, 3. allato et apud Claudian. in 
Rufin. 2, 95. dilecta Jdc ingnora certe, hic doniusy 
neque aliter iu iis , quae n. 7. afleremus. Quare inter- 
dum additur ecce. Et usurpant cerie, qui aliquem pa- 
lam convincere volunt. 

Plaut. Curc. 5, 2, 17. certo ccctstam, video. Cist. 4, 2, 28. 
cerlc eccum locum signat. 

Plaut. Cist. 2,3, 62. certe modo huitts^ quae loquuta est, 
quaerere aiebas filiam. i. e. du sagtest ja eben. 

Ita explicandus Catullus 62, 8. sic certe: viden ut pernicitcr 
exsiluerc. i. e. ecce , ut dixerain , sic factum est. Sed rectc 
emendatur codicis Thuanei auctoritate sic certe est. 

6. Saepe etiam fit , ut in conclusione ponatur , qua 
certo iudicio aliquid efficitur. Quare componuntur ver- 
ba ce7'te igitur , certe enim ^ nam certe , afqni certe, 
et praemissa sententia conditionati aut caussali usui-jja- 
tur certe in apodosi, De alio usu, quo certe enim di- 
citur pro enimvero , vide in enim. 

Cic. de Div. 2,9, 23. certe igitur ignoratio futurorum ma~ 
lorum utilior est quam scientia. Acad. 1,4, 13. ccj'fe cnim rc- 
ccntissima quaeque sunt correcta ct emcndata maximc. Brut. 
82. vide p. 20. ad Att. 8, 12. nam ccrte neque tum peccavi, 
quum etc. 

Cic. ad Att. 7, 7. illud puto non adscribis: et tibi gra- 
tias egit. atqui certe ille agere debuit : ct si essct factum, 
quae tua cst huinanilas , adscripsisses. 

Cic. de Nat. d. 3, 19, 49. scd si hi sunt dii, csl ccrlc 
Ercchtheiis. uhi Ernestius perpcram voluit addi ct. Hcindor- 
fius comparafc 3, 19, 51. quod si 7iubes retulcris in deos, refc- 
rcndac certc erunt tcmpestatcs. Est id qnod paullo ante crgo. 
Ovid. Fast. 2, 401. ferrct opem certe, si non ope matcr cgcrct. 
i. e. si non versaretur in ope matri ferenda. 



.22 CERTE. CERTO. 

Propert. 2 , 12 (11) , 14. scd certe pennas perdidtt ille suas : 
evolat heu nostro qitoniam rfc peciore numquam. quae temere 
in sHfipicioneiu vocarunt critici. 

7. Sed dicitur etiam certe, ubi rem certam esse 
praesuraimus, dicimusque nos suspicari aut exislimare, 
rcra vere ita se iiabere. Germani ambiguo verbo 
sic/ier, Graeci l'6cog , eo quidem usu, quem illusti-averuat 
Schaeferus ad Long. p. 357. Butlmann. ad Soph. Phi- 
loct. 180. Idque usurpatur saepe in indicandis rebus 
iuf uris : quas aliquando fore , certi sumus. 

Plaut. Aul. 4 , 4 , 23. ah nu^as agts. certe habes. Cic. 
ad Fam. 11, 16, 6. si me tanti facis , quanti certe facis. Ovid. 
Hcr, 19, 47. iam certe navigat , inquam. Met. 2, 423. hoc certe 
coniui furtum mea nesciet. Stat. Silv. 4,6, 108. certe tu mu- 
neris auctor non aliis malles vculis, Lysippe , pYobari. Cic. ad 
Fam. 7, 8, 1. scripsit ad me Cacsar perhumaniter , nondum te 
sibi satis essc familiarem proptcr occupationes suas , sed ccrte 
fore. ubi Erncstius male correxit certo. Plaut. Bacch. 3, 2, 58. 
ego quidem ab hoc certe exorabo. Virgil. Aen. 1, 234. 

Huc rcfero etiam Propert. 2, 7 (6) , 1. gavisa cs certe sub- 
latam, Cynthia , legem, qua quondam edicta flemus utcrque diu, 
ni nos divideret : quamvis diducerc amantcs non queat invitos 
lupiter ipse duos. Sibi respondont verba quamvis • — ccrte. 

Et de quo antea dubilavimus , nobis ipsis monstra- 
WUs per certe , rem vere sic esse. 

Terent. Eun. 5, 5,4. Plaut. Trin. 4, 3, 64, vide. p. 19. 

8. Praesertim vero in interrogatione additur certe, 
ubi affirmatio praesumitur, aut qualis res sit, iam indi- 
catur anticipando. 

Sueton. Aug. 33. certe patrem tuum non occidisti? i. c. non- 
ne verum est, te non occidisse patrein? Cic. de Leg:. 1, 1, 3. 
certe non longe a tuis acdibus inambulans post cxcessum suum 
Romulus Proculo lulio dixerit, se dcum esse"? ubi alii codices 
certcne, non male; sed pessime Moserus cum Graevio edidit 
certone, et perverso sensu Ernestius num non longe. Est vero ; 
nonne verura est? 

9. Haec nos perducunt ad ironicam dictionem et 
ad eam, qua iudignatio exprimi solet. Germani dicunt 
freilich, 

Lucan. 4, 213. non potes hoc caussae, miles, praestare sena- 
tus , assertor victo rcdeas ut Caesarc: cerfe utvincarc, potes. 



CERTE. CERTO. 23 

Phaedr. 1, 21, 10. fortes Indignc tuli mihi insultafe, te, na- 
iurae dcdecus, quod ferre certe cogor, bis videor mori. Nec 
potest probarl Burmanni sententia, qua cerfe dictum sit pro 
saltem , nec coniungi cerlte ciim verbis bis videor mori, neque 
vero transpositio vocabuli, quam Meursius aliique fecerunt 
cogor , certe , adeo facilis ratio est : ne dicara de coniecturis 
male factis. Quis enim Latlnorum umquam ita loquutus est: 
certe bis videor mori? Certe est scillcet , /re/iic/i. Cic. Tusc. 
5, 20, 60. huic quidem certe vitam tuam committis. in quibus 
ironia erat, quae Dionysii iram crudelem excitaret. 

10. Vidimus antea, per hanc particulam removeri 
dubitationem et augeri affirraationem. Id adhibetur ad 
res opponendas. Quare, reiecta aha re, id ponitur per 
certe , in quo tamquam in re satis certa et iusla ac- 
quiescendum sit. 

Ovld. Her. 15, 120. quid dolet haec? Certe fiUa vivit, ait. 
i. e. es lebt ja doch die Tochter. 

11. His cognata est vis restrictionis. Praemittitur 
enim aut intelligitur sententia, quae vel dubiam rem po- 
nit, vel non audet tolam rem aut alias res aiiirmare. 
Tum subiicilur cerie cum iis , quae praeter illa dubiu 
vel incerta vel nimia, saltem ex sua parte valent ct at- 
firmari possunt. Significat igitur certe fere idem ac 
minimuni, dumtaxat , saltem, quod proprie de extre- 
mo dicitur, sed etiam pro cjuidem usurpalur. Nos Ger- 
mani sicher , wenigsteas. Cf. Gudius ad Phaedr. 2 , 5, 
20. Cortius ad Saliust. lug. 31 , 5. Drakenb. ad. Liv. 2, 
1 , 2. Praecedunt saepe yerhix Jortasse , forsitan: saepe 
unum oppouitur piuribus aut celeris. Additurque etiam 
certe in contracla oralione pro his : si iliud non conceda- 
tur autniraium videatur, hoc saltem verura est. Caterum 
idem est usus atque sensus, sive parlicula praeponatur, 
sive subiiciatur suo nomini , modo id proxime attingat. 
Interponi tamen potest aiia sententia secundaria. 

Terent. Andr. 3, 2, 14. saltem accurate; ut metui videor 
certe, si resciverim. 

Plaut. Arapli. 1,1, 152. cingitur , ccrte expedit se. Cic. de 
Fin. 4, 3, 7. res enim fortasse verae, certe graves , non itu 
tractantur, ut debent. Liv. 9, 11, 13. et illi quidem , forsitan 
et publica, sua certe liberata fide , a6 Caudio in castra romana 
inviolati redierunt. Sueton. Calig. 51. uno solatio acqvicsccns, 
transmarinas certe sibi superfuturas provincias. Sallust. lug. 



24 CERTE. CERTO. 

4 , 3. atquc ego credo fore qui — ianto tamque utiU labori meo 
nomen inertiae imponant: certc, quibns maxima indnstria vide- 
tur, salutare plebcm etc. Cio. de Fin. 4, 3, 7. totum genus 
fioc et Zeno, et ab eo qui sunt , aut non potuerunt , aut nuluc- 
Tunt , certe reliquerunt. Liv. 22 , 34 , 11. consvlatum unum 
ccrtc plebis romanae csse. Lucnn. 8, 501. Aegvptum certe la- 
tiis tucamur ab armis. Tacit. Anii. 14, 59. repertus est ccrte 
per mcdium dici nudus eiercitando corpori. Quocnm coniparai'! 
potest Sueton. Caes. 50. nam certc Pompeio — cxprobratum cst. 
in addcudo argumento certo. Horat, Carm. 2, 4, 15. rcgium 
ccrte gcnus et pcnatis mocret iniquos, 

Siieton. Aug. 65. etiam de necanda (Clia) deliberavit. Cerlc, 
quu7n sub idcm tempus una ex consciis liberla , Phoebe nominc, 
suspcndio vilam fmisset, vialuisse sc , ait , Phoebes patrem 
fuisse. 

12. Media inter hanc restrictionem et istam confir- 
mationein senteuiiae ca coUocanda esse puto exenipla, 
in quibus cerie addilur iniperativo , quo ad unani ali- 
quani rem nou negligendam, aut prae aliis efficiendam 
provocamus. Germani dicunt cloch ja, 

Lucan. 8 , 547. hanc certe servatc fidem. Alii codices 
praebent saltim: quod qui scripsit, de significatione vocabuli 
certe dubitaverat. Sed ccrte est di], dochja. Cortiuspro sal- 
tem positum putat. 

Ovid. Trist. 4, 4, 28. hoc noU certe dissimulare. Alii codi- 
ces : Saltem hoc noU d, 

13. Ita restringi videtur sententia in conditionali 
formula certe si, certe nisi, qua rem saltem in hao, 
quae dicitur, conditione veram esse conceditur. Sed 
melius iianc rem perspexeruut ii , qui cum Pareo haec 
ita interpuuctione designabant, ut explicarent: recte 
hoc a te diceretur, si etc. Pertiuet igitur affirmatio ad 
fiuperiorem orationem, adiecta conditione, quae alie- 
iiam sententiam restriogat, 

Cic, Orat. 42, 144. a% dignitatcm docere non habet. Certe, 
si quasi in ludo: sed si monendo, si cohortando — ncscio — cur 
noUs. iu quibuo vocabula at-ce;te SchMartzius nescio quo mo- 
do, tamen inepte arbitrabatur cohaerere. lure id rcpre- 
henderuut Facciotatua ct Erncstius. Respondent autem verba 
sed si. de Fin. 2, 27, 91. nalnrales divitiaa dixit parabiles 
essCf quod parvo cssct natura contenta. Certe , nisi volupta- 
tem tanti acstimarctis, dc OiT. 3, 29, 10§. at enim ne iratus 



CERTE. CERTO. 25 

quidetn lupiter pltis Regulo nocuisset , quam sihi nocuit ipse Rc- 
gulus, Certe , si nihil malum csset , nisi dolere, 

14. Sentenliae concessionalis prior pars per et certe 
ita formatur , iit sensus sit: conceclaraus hoc verum 
essQ: non negabo, quod certum est. Nos uncl aller- 
dings, Ita etiam simplex certe ponitur. 

Cic. p. Marc. 2,6. ct cerie in armis militum virtus , locorum 
opportunitas, auxilia sociorum — multum iuvant: maximam ve- 
ro partem quasi suo iure fortuna sibi vindicat. ad Fam. 4, 2, 5. 
quod cxistimas , meam caussam coniunctam esse cnm tua , ccrte 
similis in utroque nostrum — crror fuit. i. e. allerdings. 

15. Sed in eadem sententia concessionali , apodosis, 
cui aptum addimus vocabulum tamen, hums ipsius lo- 
cum explet cerie. Ita fit post si, si non, etiamsiy 
quamids, ut, et interdum etiam omissa coniunctione, 
Neque aliter ea, in quibus caussa ponitur pro conditio- 
ue, cjiioniam pro cjua^nc^uam, 

Cic. p. Balbo 27, 62. si certorum hominum mentcs nulla ra- 
tione, iudices , placare possumus, vestros quidem animos certe 
conjidimu^ — esse placatos. Cic. ad Att, 3, 15. qui si non 
plus ingcnio valebas quam ego , certe iimebas minus. Cic ad 
Fani. 4, 7. victi sumus igitur, aut, si viuci dignitas non 
potcst , fracti ccrte et abiecti. Alia daLimus in si. Exempla 
^pud Apuleiuiu obvia notavit Oudendorp. ad Metam. 6. p. 382. 

Tacit. An. 16 , 25. sin crudelitati insisterct , distingui cerie 
apud posteros memoriam honesti exitus ab ignavia pcr silentitim 
percuntium. 

Cic. ad Att. 16, 7. etsi, quamvis non fueris suasor et impul- 
sor profectionis meae , approbator certe fuisti. 

Cic. Fliilip. 12, 3, 8. qui si pacts, id est timoris mei, no- 
tnen audiverit , ut non referat pedem, insistet certe. Conf. in- 
fra n. 17. Cic p. Quint. 1, 3. Bene restituerunt critici Ovid. 
Her. 19 , 115. o utinam vcnias : aut ut ventus paterve , caussa- 
que sit ccrte femina nulla morae. 

Cic, Acad. 2, 32, 105. haec — ^ sint falsa sane: invidiosa 
certe non sunt, Vid, Biinemann. ad Lactant. Epit. 62. Cic. 
Tusc. 3, 17, 36, quae pervellere te forsitan potuerit , non 
poterit certe vires frangcre. Bentleius necessarium putabat 
quac ut pervellcre. Sed bene obloquutus est Wopkens. Lcct. 
Tull. p. 113. (83.) adhibitis aliis cxemplis, quae vide. 

Ovid. Met. 1 , 557. at coniux quoniam mca non potcs essc, 
arbar eris certe, dixit, mea. 



26 CERTE. CERTO. 

16. Qnodipsamproiawe/iponilur, certe adiunctum 
sibi habet iamen. Id Gernhardus ad Cic. Cat. 23 , 84. 
ab elegantia alienum esse censuit, ideoque ad familiaris 
sermoni.s abundantiam retulit : cuius sententiae neque ra- 
lionera perspicio , neque eam ab accurata observatione 
informatara video. Ahter paullo, sed recte et ab opti- 
niis scriptoribus dicitur at certe: de quo vide Vol. 1. 
p. 444. et sed certe, 

Cic. dc Orat. 3 , 6 , 22. sed si hoc quoque videtur esse altius, 
guam ut id nos , humi strati, suspicere possimus , illud certe ta~ 
men, quod amplexi sumus — nosse et tenere debemus. Cat. 23, 
84. scd habeat sane: habet certe tamen aut satietatem aut mo- 
dum. duo codices omittunt tamen. 

Balbus apud Cic. ad Att. 9 , 6. quod (consilium) si non 
fuerit prudens , at certe ab optima fidc et optimo animo pro- 
ficiscetur. Tacit. An. 12 , 39. Hist. 4 , 58. Germ. 33. ubi vid. 
Longolius. Ovid. Fast. 3, 351. at certe credemur, ait , si ver- 
ba sequatur cxitus. i. e. at tunc certe credent , quum viderint 
exitum. Alia in si. 

Cic. ad Att. 9, 10. non scilicet integra re, sed certe minus 
infracta. de Lcg. 1 , 21 , 56. sed certe rcs ita se habet. et paullo 
post ; quaproptcr hoc diiudicari nescio an umquam, scd hoc ser- 
mone certe non potest. 

17. De usu in formulis disiunctivis aut certe diximus 
Vol. I. p. 556. De t-e/ certe vide in VEL. In priori 
sententiae parle non locum esse particulae, recte monuit 
Lambinus conti-a Scioppium ad Cornel. Hamilc. 1. vid. 
p. 18. Dictionem atU certe etiam, x^^ugustino de Civit. 
S, 3. restituendam, illuslravit Eusthat. Swarlius lii Ana- 
lect. p. 63. 

18. Vis illa restringens etiam adsingula verbaaccom- 
modatur ila, ut cer/e idem sit quod quidem: quemad- 
modum certns interdum pro (juidarji pouitur. Quo 
sensu maxime cum pronominibus copulatur: certe ego, 
Tnihi certe , quod certe. 

Cic. Tusc. 5, 28, 81. quo quid sit leatius , mihi certc in 
mcntem venire non potcst. Ovid. Her. 19, 81. certc cgo tuni 
ventos audircm Itnta sonantes. i. c. ego quidem. Met. 13 , 840. 
ccrte cgo me novi. Trist. 4, 5, 13. Fast. 2, 5. ccrte ef^o vos 
habui facilcs in amorc ministros. ubi alii codices ipse ego, 
quod miror Marklando placuiss:;. vid. Heinsius. 
Huiic usura non satis compertum habebat Cortius, quum ego 



CERTE. CERTO. 27 

delenduni esse existimaret in Salliist. Ing. 31, 4. sed quam- 
quam haec talia siint ^ tamen ohviam ire factionis j^otcntiae 
animus subigit : certe ego libertatem, quae mihi a parente tra- 
dita est , experiar. Displicuit ego Cortio , quia vis oppositio- 
nis in verbis obviam ire et cxpcriri libertatem quaerenda esset, 
non in pronomine. Etiam Marklandus in Statii SilT. 5, 3, 10. 
certe ego magnanimum qui facta attollere regum ibam etc. mon- 
strosam corruptelam cognovisse sibi visus erat, ubi clegantia 
splendet. 

19. Duplex est forma, qua certe et quidem compo- 
nuntur. Primura enim additur cinidem vocabulo alicui 
antecedenti, cuius vim intendit ita, ut haec formula a 
simplici cerle tantum gravitate distinguatur. Gernhar- 
dus ad Cic. Cat. 2, 6. particulae quidem non satis accu- 
rate tribuit vim oppositivam. Qnidem ad vocabulum 
proximum pertinere, exempla probant, quae aliud ver- 
bum interpositum habent, aut ordinem conversum. 
Pronomina vero sunt, quibus praesertim additur qnidem 
certe. Pareo particula qnidem videbatur tantummodo 
explendi vel ornandi caussa accedere superflua. Erne- 
stius ad Cic. p. Quinl. 1,3. respondere dicit graecum 
luv 8ri, sed abundunter adcJi certe. At neutrum verbum 
arnmdal: alterura enim ad nomen, allerum ad totam 
senlentiam perliuet. 

Cic. Acad. 2, 7, 22. memoriae quidcm certe — nihil omnino loci 
relinquitur. Cat. 2, 6. quoniam spcramus, volumus quidcm 
certe senes Jlcri. ubi quod Syh ius dedit volumus ccrte quidcm, 
esse deberet aut certe quidem volumus aut certe volumus qui- 
dem. ad Att. 1, 1. spero tibi me caussam probassc, cupio qui- 
dcm cerie. Sed bunc locum adliibere debebant critici in con- 
stituendis verbis de Leg-. 1 , 13 , 35. ita scribendis : ex his 
enim, quae dixisti, Attico videtur , mihi quidem certe, cx nc- 
tura ortum esse ius. Dicere voluit Attico et mihi videtur , sed 
invertit orationera. Nam interpunctio , quam recentiores cri- 
tici post nomen Atiico fecerunt, alienam affert subtilitatem et 
abliorret ab usu loquendi. ad Quint. fr. 3, 8. aliud hoc tem- 
pore de re publica nihil loquebatur: agebatur quidem certe 
nihil. 

Terent. Eun. 4, 5, 5. certe tu quidem pol multo hilarior. 
ubi non praestat scriptura ccrfo ; est, mlttamus hoc, me for- 
mosiorem esse: saitem tu quidem liilarior es. ad Att. (i, 3. 
de quo ipso nihil cupide agemus, sin^ tuo quidem consilio ccrte 
nihil. 12,28. sit missum necne, nescio: dictum quidem mihi 



28 CERTE. CERTO. 

certe nthil est. de Prov. cons. 17, 41. qtiam saplenter, non 
disputo: multis enim non probabo: constanter quidem ctfortiter 
certe. ubi Schwartzius temere censct legendum constanter 
etfortiter certe quidem. p. Balb. 27, 62. vid. p. 25. 

Cic. ad Fam. 1,9, 66. me quidcm certe tuamm actionum, 
sententiarum , voluntatum, rerum dcnique omnium socium comi- 
temque habebis. de OfT. 2 , 39 , 140. qiiarum quidem certe est 
adhibcndus modus. ad Att. 16, 6. quod quidem certe enitar. 
Plaut. Araph. 1,1, 261. hic quidem certe , quae illic sunt res 
gestae, memorat memoriter. Cic. ad Fam. 1, 9, 31. illud qui- 
dcm ccrte nostrum consilium iure laudandum est. iu \err. 2, 
74 , 183. 

Cic. ad Fara. 1, 8,2. quae (res) quales sint, non facile est 
scribere: sunt quidem certe in amicorum nostrorum potestate. 
Si quis in Lis requirat particulam post amicorum ponendam, 
diiigentius cousideret vim et naturam verbi substantivi, de 
qua in cvidem dicturi sumus. 

A^e — quidem certe in quibusdam libris legitur apud Cic. 
p. Quint. 15 , 50. huic ne perire qnidem certe tacite obscureque 
conceditur. Sed in aliis deest certe. 

Certe quiclem ollera. est forma, ia qua ipsum certe 
amplius intenditur, igiturque per se coustat et reliquis 
Terbis praemittitur. Pareus existimabat hoc non diflerre 
ab quidem certe, uisi quod illud ab initio, hoc in fme 
sententiae poneretur. 

Cic. Tusc. 1, 29, 70. ubiubi sit animus , certe quidem in te 
cst. Liv. 45, 22, 5. cerfe quidem vos estis Romani, qui tdeo 
felicia bella vestra esse, quia iusta sint, prae vobis fcrtis. 

20. Certe eqnidem ubi legitur, non cohaerent haec 
Vocabula, sed certe confirmationem veritatis adiicit uui- 
Versae sententiae, et pertiuet ad verbum. 

Plaut. Aul. 2,2, 38. certe edepol equidem tc civcm sinc ma- 
la omni malitia semper sum arbitralus. Pers, 2, 2, 27. certc 
equidem puerum pciorem quam te novi neminem. Virgil. Ecl. 
9, 7, certe equidem audieram, — omnia carminibus vestrum 
scrvasse Menulcam. 

In Lucret. 3, 1091. certe equidem finis vitac mortalibus ad- 
stat. nunc rcstitutum legitur ccrto quidem. Vide Forbigerum 
ad h. l. 

21. Peculiari modo certe coniungitur cum adverbiis 
temporis, ut designatio fiat distinctior. Ita dicitur iam 



CESSIM. COSSIM. 29 

certey nunc certe, quod est vvv 8vi, nuper certe, iiinc 

certe. 

Liican. 5, 357. iam certe mihi bella gcram. Ovld. Her. 19, 
47. iam ceHe navigat. ubi si certe cum verLo navigat con- 
iunxeris, res eadem erit, sed languidior sensus. Calpum, 5, 
10. iam certe potcs insudarc labori. ubi ineptae sunt coniectu- 
rae Heinsii et Burmanni. Virgil. Aen. 12, 880. possem tantoi 
finire dolores nunc certe. Ovid. Met. 13, 502. nunc certe, dixi^ 
non est metuendus Achilles. 

Novura illud est apud Tertulllanum de Pallio 4. extr. enim- 
vero quum hanc primum sapicntiam vestit, quae vanissimis su- 
perstitionib^is renuit , tunc certissime pallium super omnes exu- 
vias et pcplos augusta vestis. 

* Cerle et certae confusa atqiie hoc in tantae 
mutatura est Ovid. Her. 19, 115. et in coeptae Liv. 2, 
1 , 2. ubi vid. Drakenb. et ad 9, 11, 13. Ctrte et per 
te commutata voluit Eurmannus non uno in loco. vd. ad 
Ovid. Met. 14, 30. Her. 1, 3. Trist. 4, 3, 41. ad Cal- 
purn. 5, 10. et Burmann. Sec. ad Propert. 2,7 (6), 1. 
et varietas haec exslat in Propert. 3, 17 (15) , 5. ubi iu- 
re defenditur duplex per te. Certo et credo commutata 
sunt in Cic. ad Fara. 1,2, 16. unde critici emendarunt 
certo scio, Certe et cetera confusa sunt in Apuleii Met. 2. 
p. 123, 16. ad quem locum videOudendorp. p. 139. Vid. 
Sch\vai-z. ad Plin. Paneg. p. 583. certe et cene, coenae 
quoraodo commutarentur, deraonstraturus erat Mar- 
kland. ad Stat. Silv. 5,1, 110. ubi et ipsius certe et 
Burraanni /je/ie egregie languent. Quod in Ovid. Fast. 
1 , 5. ipse pro certe legitur , factum est ab iguorantia 
formulae certe ego, 

CESSIM. COSSIM. 

Quae lexicorum auctores de vocabulis CESSIM et 
REGEssiM tradunt, aut falsa sunt, aut incerta. lih enira 
breviter dicunt cessijn, a cedo factum, significare retro» 
Equidem primum apponam veterum scriptorum locos. 
Ex Yarronis Sesquiulysse Nonius 4, 42. et 4, 109. aflert 
haec, in quibus cod. guelferbyt. ahique cossum et cossim 
exhibent: Adi>ersi venti ceciderunt. Quod si pergunt 
diutius mare uoluere^ vereor , ne me quoque, quum (al. 
quo) domum ah Ilio cossim revertero (in altero loeo 



SO CESSIM. COSSIM. 

cossum iienero) praeter albnm canem cognoscat nemo. 
Alfeaus in Digest. 9, 2, 52, 2. inierim snperins plo- 
strum cessim ire coepit. et paullo post : si — ideo plo- 
stnmi cessim redisset. lustin. 2, 12, 7. ^^os cummisso 
proelio ite cessim , iii/iihete remis , et a helLo discedite. 
Sed codd. veteres alii ite cessum, ite cesserim, ite ce- 
sim. Apulei. Met. 2. p. 121 , 8. (p. 125.) lagena inxta 
orificio cessim dehiscente patescens facilis hauritii 
prorsns gladiatoriae J^eneris antecoenia. Librorura 
scriptorum, ut videtur, nullus praebet incorruptum vo- 
cabulum, sed cessi, cessni, caesim, cesim: unde Al- 
dus fecit sensim, reliqui explicant cessim, retro vel 
gradatim. Vegetius Art. vet. 5, 22, (3, 21,) 1. sed 
qna/nuis alienata horum i^el emota coxa videatur, si 
snper ipsum pedem cessim repellantnr , continue emen- 
dahitur gressus. Ibi codices temperaveris pedes cessis 
compellantur, 

la universum hoc est tenendura, cessum, cessim, 
cossum, cossim unius verbi diversas esse formas, quera- 
admodum antiqui dixerant tonores , amplocti, Qthemo, 
benns pro homo , honus. Ea vero a ceso , quod factum 
est a cedo , recte deducuntur. Atque ex ceso facta sunt 
cesso el cosso: unde cossnm et cossim, cuius formatio 
convenit cura multis aliis , veluti raptim, restrictim, 
iuxtim , pro raptum, restrictnm, iuxtnm. Haec vero 
vocabula non significant motum retrogradum aut retro 
versum, sed obliquatum , sive id quod fit cedendo in 
latus aut retrorsura, quod nos diciraus bengen, ansheu- 
gen: unde dicitur coxa, quam eadera ratione nos voca- 
mus den Bng. Hinc cessum revertere, cessim ire. 
Illud comraode Tisurpat Vlysses in isto scrraone per- 
quara festivo : hoc rectc ponitur de plaustro , quod, 
dura retro cedit, de via deflectit. Et lustinus dixisse vi- 
detur de militibus fugitivis, uti nos anshengen. Tura 
etiam usurpatur de grcssu vacillante vel labando cedente 
retro apud Martian. Capell. de Nupt. philol. 7. p. 271. 
edit. Plant. tunc motihus negatis magis involutus adstat, 
■cessimqne jormidantes ahennt pedes iremore. PauUus 
in Dig. 21,1, 43. hovem, gui cornu petit, vitiosnm esse 
pieriqne dicunt: ifem mntas , qnae cessnm dant. Ho- 
loander dedit: cpiae cessi?n eunt. Apud Apuleium 1. I. 
orificiura lagenae vocatur cessim dehiscens , quod non 
rectum exit, sed curvatum sive obliquura habet os; 



CETERVM. 31- 

quamquam corrupta verba leguntur in plurimis libris 
cesim deascento , sed in cocl. guelf. deiscento» 

Sed pro cossim etiam coxim dicebatur. Nam No- 
nius 1 , 191. cossim dictiim qnasi coxim, Pomp. Porca- 
ria: Sciunt hoc omnes, cjuantum est, qui cossim cacat, 
et Apuleius Met. S. p. 129. complicitis denique pedibus 
ac palmulis in alternas digitorum vicissitudines super 
genua connexis , sic grahatum coxim insidens ubertim 
flebam. quod quum explicuissent de pedibus in modum 
sartorum complicitis, negarunt lib. 2. p. 122, 17. scribi 
posse super me cossini, seu cessim, residens, ubi co- 
dices habent sensim: at negotio isli Veneris pendulae 
illud bene convenire videlur: nam cossim significat {>a- 
ricatus, ut bene vidit Scaliger in notis ad Festum p. 110. 
edit. Dacer. Reliqui docuemmt coxim esse idem quod 
in coxas. In Comici fragm. quod affert Oudendorp. ad 
Apulei. T. 1. p. 132. coeunles sinuant cossim femina,. 
Etiam qui pedibus infiraa parte complicitis sedet, coxim 
sedere dici potest, distracta superiori parte, quod est, 
distentis coxis. Sed coxim non fit ex coxa, sed utrum- 
que verbum deducitur a cossare sive coxare: unde in- 
coxare dicitur a Pomponio apud Non. 1 , 180. et cossi- 
gerare ab Attio apud Non. 1, 305. s. v. porcae: bene 
proscissas cossigerare ordijie porcas bidenti jerrOy 
tectas obruere. Intelligo porcas distrahere. 

Quod in Plauti locis quibusdam nunc vulgo legitur 
recessim, omnino est antiqua auctoritate destitutum. Nam 
in Cas. 2,8,7. omnes libri veteres exhibent retro ver-~ 
sum cedam ad parietem: et in Amphit. 5, 1, 60. ego 
cunas recessum vorsum trahere et ducere. Vulgo scri- 
pserunt: ego cunas recessim rursum vorsum trahere, 
Corruptum esse hunc locum, et Meursius et alii per- 
spexerunt. Quod apud Festum s. v. nepa legitur reces- 
sim dabo me ad parieteniy factum est ab Antonio Au- 
gustiuo. 

CIlTERVM. cetera. cetero. 

Primum dc orthographia. Atque recte scribitur 
ceterum , non caeterum. Id bene intellexerunt Manu- 
tius, Cellarius, Norisius, quem vide apud Harlesium 
p. 212. Vol. 2. Qui defendunt diphthongum , temere 
approbant perversam opinionem Vossii et Dausquii alio- 



32 CETERVM. 

rumque grammaticorum receiitiorimi , quibus vocabu' 
lum videbatur ex graecis xal etEQog composiliim esse. Ita 
etiam Heumannus in nolis ad Cellarii librum, et Beie- 
rus in IMiscellan. crit. Vol. 1. p. 183. Haec vero verbi 
formatio et lalsa est , et sensu deslituta , quamquam 
non desunt, qui eam doctani appeilent. Scilicet a do- 
ctrina graramalicorum proficiscitur, sed inani ac futili. 
ISara aai ersqog non fit '/MirSQog ^ sive 'ArjrsQog, sed '/^urSQog 
sive '/.ar£Qog. Et quod Beierus argumentum illud, a 
Cellario aliisque prolutum, quo duplicis copulae ratio ia 
Terbis ei cttera absona reiicitur, alio exemplo ver- 
borum et pleraque infringere voluit, id non ad rem 
attinet: nam haec syllaba que nec liabet vim copulati- 
vam, nec potest comparari cum ce sive cae, cui nsmo 
tribuet significationem graeci '/.ai Conf. absqve p. 66. 
Vol. 1. Heumannus, qui per c spirilum asperum ex- 
primi putabat, productam syllabara exemplis siniilibus, 
ovoiia et nojjien , comprobare conatus est. Equidem ia 
ce video illam particulam demonstrativam, de qua p. 10. 
dixi: quae ipsa brevis contractione producitur, et sen- 
sum aflert reliquae vocabuli parti satis aptum. Nam 
quae in /licce, ecce postponitur, hic praefigitur. An- 
tiqua autem monumenta conveniunt fere omnia in 
siraplici vocali: id quod per omnia terapora deraon-^ 
straverunt Cellarius et Norisius. Quod vero legitur ia 
inscriptioue apud Gruterum p. 801. n. 11. caeterisque 
snis fecit , dubiae videtur auctoritatis esse, et si alia ex- 
stant certa exempla, sunt ea facta consuetudine, qua e 
et ae raultis in vei-bis confundi solebant. Vid. Schnei- 
deri Gram. 1. p. 65. 

i)e discrimine verborum ceteri et reliqui disputavit 
Beierus in JMiscellan. a Seebodio editis 1. I. hunc in mo- 
dum: celera dici ea, quae ad unum genus cum eo, quod 
dictum est, relata ex siugulis partibus seu membris con-= 
stent: ubi autem aliae res ad illud unum explendum re- 
ferautur , non iu partes discernendae, usurpari reliqua: 
ideoque quae celera dicuutur, etiam dici posse reliqua^ 
non discretis his rebus. In quibus unum verum, duo 
falsa suut. Nara recte refertur in cetero alia pars ad 
idera genus, aut ad idem corpus, et cetera sunt partes 
unius rei: at priraarium illud est, quo diverso raodo 
cetera et reliqua ad illud unum rcferautur, nec quid- 
quam interest, utruni hoc, quod reliquum dieitm', to- 



CETERVM. 33 

tnm esse censeas, an in partes discretum cogites, neqiie 
in loco Cic. ia Verr. 4, 22, 48. coemihat apud eiiin: 
argentum ille ceterujn purum apposuerat. verbis qui- 
dem significatur, argentum pmurni apparuisse in mullis 
vasis. Sed ex sententia Beieri reliqua i'ita apud Terent. 
Hec. 3,5, 40. totam reliquam vitae partem, cetera viia 
apud Q. Cic. de Petit. c. 7. alias \itae conditiones diver- 
sas significat , et in Liv. 1 , 48 , 5. non abkorret a cete- 
ro scelere. intelJigi debent plura scelera. Quod ad ia- 
terpretationem pene ridiculam perducit verborum Vir- 
gil. Aen. 2, 207. pars cetera poatum pone legit , quasi 
inlelljgantur , quae postea dicuntur immensa terga. Id- 
que Beierus ipse sentire poterat, quum, apud Tacit.' 
Agr. 17. ut in cetero orhe multiplicem rem haberet, 
suppLendum essQ scripsisset „ una cuni reliquis terris. '■' 
Nihii vero magis coarguit errorem viri docti quam adver- 
bium ceterum, in quo, si verum esset illud decrelum, 
intelligi deberent singulae aliae res aut partes. At tali 
subfilitule non opus habemus in distinguendis his voca- 
bulis, quorura naturam ipsa origo docet. Ceterum euim 
id dicitur, quod allerum opponitur alteri rei, sive quod 
adhaeret, veladditur, vel addi potest alteri, quae dicta 
est, rei, tamquamparsnecessaria: reliquum autem estid, 
quod relinquitur et superest. Id bene perspexisse video 
et Doelekiam in Grammat. p. 188. et Doederlinum in 
Synon. lat. Vol. 1. p. 183. etiamsi non eo procedam 
cum hoc viro erudito, ut ceterum, ex Ite^ov factum, 
appellem mutatam formam verbi alter , quod cum alXog 
cognationem habere nemo negabit. Ex his vero patet, 
quo facili modo cetera et reiiqua inter se permutari 
possint, quum eamdem rem et cura dicta re cohaerere 
aut ad eam referri putemus, et seorsum spectare aut iu 
se relinquere eam possimus. Conf. Sallust. Cat. 59,2. 
et 5. ubi reliqua signa sunt, quae pauUo post ceterum 
exercitum dicuntur. 

Quid sibi voluerit Grotefendiig , qui iii Granimat. Vol. 2. 
p. 192. ceterj ab l-Aii deducendum cxistimat, ego non magis 
perspicio quam Doederlinus. 

\iri docti in rei demonstratione adhibere debebant locos, 
m quibus vocabula illa non commode possent commutari, vel- 
uti Liv. 21, 20, 6. zonira ea aucUre sese , gentis siiac homincs 
aj^ris finibusque Italiae pdli a populo romano stipcndiamque 
pendere et ccterc indigna paii. i. e. aliaque. Cic. dc Nat. d. 2, 

n. 3 



34 C£TERV]M. 

10, 27. iant vcro reliqua quarta pars mundi ea et ipsa tota 
natura fcrvida cst, et cetcris naturis ovinibus salutarcm imper- 
tit et vitalem calorem. Non poterat scribi cetera quarta pars 
mundi. 

1. 1. Cetermn igltur, qui est adiectivi accusativus 
neutralis adverbii loco positus, primum significat: quod 
ad cetera attinet, in ceteris rebus, praeter hoc, quod di- 
ctum est, praetcrea, hoc excepto, sive misso. Nihil 
opus est ellipsin praeposilionis statuere, sicuti posuit 
Vossius de Aualog. 4,20. p. 251. Simiii modo, sed 
diversa, quani ante explicui, ratione usurpatur reli- 
quum, Interdum vocabulum ceternm a nomine ita at- 
trahitur, ut adiectivam naturam non exuat, sed cum no- 
mine congruat: quemadmodum dicitur nihil ceterum 
pro nihii praeterea. Sed refertur ceterum ad sententiam, 
quae pronunliatur, universam : ubi una rei condilio ce- 
teris opponilur, Latini nou dicuut ceie7'um, sed cetera* 

Cic. ad Q. frat. 2, 14. ego me in Cumano et Pompeiano, 
praeterquam quod sine te , cctcrum satis commode oblectabam. 
liiv. 1, 24, 3. foedcra alia aliis lc;2;ibus , ceterum eodcm modo 
omnia fiunt. i. e. praeterqiia/ra quod aliis legibus fiunt. Plant. 
Baccb. 4,4, 51. enim nihil , nisi ut ametis , impero: ccterum 
quantum lubet me poscitotc aurum, ego dabo. 4,8, 37. tu au- 
rum rogato: celcrwn verbutn s^it cst. nbi recte Acidalius : „ de 
Cetero , sive quod ad cetera rttinet, Terborniu Stitis est : quasi 
dicat , de rcbns aliis nihil opus tc ad senem memlnisse, num- 
mos saltem rogato. " Truc. 4, 3, 72. filium istinc iuum te me- 
liiist rcpcterc : ceterum uxorcm , quam primum potest, abduee 
ex aedibus. Terent. Phorm. 1,2, 91. nunc amitte , quaeso, 
hunc : ceterum , posthac si quidquam , nil precor. 

Plaut, Stich. 5,3, 8. Stichus obso7iatus cst: ceterum ego 
curando id allcgavi. quae interpretor : quod reliquum erat, 
cius curam aliis transmisi. Capt. 5,3, 12. nihil cctcrum. 
Epid. 4,1, 21. quid cetcrum? 3, 4, 75. numquid me vis cete- 
rum? Pers. 4,0, 26. Uubitabant iam veteres gramniatici de 
expliiandis vcrltis Sallustii in Epist. Mitbrldatis. p. 987. Cort. 
scio equidcm tibi magnas opcs virorum , armorum ct auri esse : 
ea re a nobis ad socictatcm , ab illis ad praedam pcteris. Cete- 
rum consilium est, Tigranis rcgno integro , meis militibus bclli 
prudentibus — pcr nostra corpora bcllum conficerc. Charlsius 
Instit. gram. 2. p. 177. ad liacc : ubi Jsper: ceterum quo- 
modo posittivi cst? pro alio quin consilium est? an pro 



CETERVM. 35 

reliqnum con silium est? Et Vossuis de Analog. 1. 1. 
explicat ad reliquum quod attinet, Cortius sed , in eo quoque 
falsiis, quod iiitellexit consilium Tigranis. Sensus est: etiauisi 
societatera repudias , consilium tamen constat, 

Adiectivum hoc habet proprium, ut, si in una re duae par- 
tes distingnuntur, nomini praemittatur , sin vero universa res 
opponitur alil rei taraquara diversae , post ponatur , tit a Ca- 
tone dicitur apud Gclliura 3 , 7. illo facto , quod illos militcs 
subduxit, exercitum ceteriim scrvavit. et a Sallustio Cat. 52 , 32. 
videlicet vita cetera eorum huic sceleri obstat. In locis Cic. in 
Verr. 4 , 22 , 48. et ad Att. 14 , 16. > ut infra indic.?ho , intel- 
ligi debent udverbia. 

2. Hanc vim adverbii saepe cum reliqiiis verbis ita 
fcoliaerere videmus, nt oratio cogitatione compleatiir, et 
oppositio fexsistal , quae alteram rem praesumi iubet. 

Cornei. Nep. Eum. 8, 5. de duabus viis : quarum brcvior 
per loca deSerta, quae nemo incolebat proptcr aquae inopiam, 
ccternm dicrum erat fcre dcccm. i. e. quaraquam brevior crat. 
Liv. 39, 15, 0. bacchanalia — non fama modo accepisse vos, 
sed crepitibus etiam ululatibusque nocturnis , qui personant tola 
urbe, certum habeo: ceterum, quae ea res sit, ignorare. i. e. 
cjuamquam vos ca cognita habueritis. 

8. Coniungilur ceierum cum etiam et cjuoqite eo 
modo, quo iam anlea vidimus jvaeterquam, praeter 
in altero enuntialionis membro addi posse. 

Sueton. Gall). 16. ceterum praetorianos etiam metu et indi- 
gnitate commovit. Celsus 7, 19. ceterum, antequam excidan- 
tur, hac quoque vinciri lino summae debent. 

4. Grammatici fere omnes docent, ceterum j)ro 
sed, tamen, i'erum poni, aut certe cum iis permutan 
posse. Vid. Ernest. ad Plin. Pan. 55, 9. Ch. G. Schwarz. 
ad c. 5. p. 583. Aug. Guil. Ernesli in Glossar. Livian. 
s. h. V. Zumptius in Graramat. n. 349. apud Curlium 
frequentem hunc usum observasse sibi visus est. I. Conr. 
Schvvartzius dubilabat, num ita ab oratoribus aureae 
aetatis diceretur. llli vero ad solam oppositionem re- 
spiciebant, quae in ipsa huius vocabuli natura seraper 
inest, et saepe magis valet quam reraotio alterius rei. Ta- 
men in omnibus locis, qui huc perlinent, restringilur aut 
omittitur altera , quae antea commeraorata est , res , et 
altera ex sua parte consideratur. Ita praecedit quicJem^ 

3 * 



36 C£T£RY:\L 

aiit intelligi debet. Atqiie significatio vocabuli ceteriim 
eadem mauet, quam yidimus n. 1. 

Liv. 2,3,1. qunm haud cuiquam in duhio esset , belhim 
ab Tarquiniis imminerc, id quidem spc omiiium scrius fuit: ce- 
tcrum , id quod non timehant, pcr dolum ac proditioncm prope 
libcrtas amissa cst. 1,3,9. uhi ct pcdiium quidem robore cctc- 
rum cquitatu aucto nupcr plurimum romana acies valuit. Florus 
3, 1, 11. ct Zamam quidcm frustra din voluit : ccterum Tha- 
lam gracem armis thcsaurosque rcgis diripuit. Plln. Pan. 5, 4. 
turba — iila quidcm , vt tunc arbitratum deum , cctcrum ut 
docuit evcntits tc consalutavit impcratorcm. Liv. 42, 26, 9. ve- 
ncrant Rhodii lcgati ad purganda ea , quae vidgo iactari dc ci- 
vitatc solebant: ccterum scnatum iis dari , quum novi consules 
magistratum inissent, placuit. 3, Tl, 6. co rem sc vctustate 
oblitteratam , ceterum suae memoriae infixam adfcrrc. 22, 2, 2. 
quum aliud longius , ceterum commodius ostendcrctur iter. Flo- 
rns 3, 5, 3. cuussam quidcm illius belli praetenderat apud Cas- 
sium le^atum , attrcctari tcrmino» suos a ^icomcde bithynico : 
cctcrum elatus animis ingcntibus Asice totius , et si possct, 
Europae cupiditatc flagrabat. Tacit. Ann. 1, 44. scquuti ei- 
empluni vcterani haud multo post in Raetiam mittujitur , spccie 
dvfendendae provinciae ob imminentis Sucvos: ccicrum ut avcl- 
lerentur castris. i. e. specie qiiidem defendendae provinciae, 
ged re vera, ut avellerentur castris. Ita etiani 15 , 52. 

Id imprimis fit uegalioue praemissa, et iu re certa, 
quae dubiae oppouitur, aut cum parvis vel minoribus 
rebus componitur. 

LIv. 9, 21, 1. consulcs exitu anni non consulibus ab se crca- 
tis, Sp. \autio et M. Popillio , ccterum dictatori L. Acmilio le- 
giones tradiderunt. 28 , 11 , 7. id quamquam nihil portcndenti- 
bus diis, ceterum neglegentia humana accidcrat , tamcn et ho-' 
stiis maioribus procurari et supplicationcm ad J estae habert 
placuit. 

Plin. Pan. 55, 9. praeterca ut quisquis factus est j)rinceps, 
extcmpJo foma eiits , inccrtum bona an mala , ceterum acterna 
est. Tacii. 12, 59. pauca rcpetundarum crimina, cctcrum ma- 
gicas superstitioncs obiectabat. 

Saepe tameu etiam sensus reddi potest verbis ab al- 
tera jjarle, accedlt ah aUera parte , quamquam, ubi 
oratio insisLit Juuc alleri parti, alteram missam facieus, 
redit illa , quam supra exposuimus, vis, nobis reddeu- 
da per abgaseheTi Jiiervojij abgesehen dat^on. 



CETERVM. 37 

Liv. 9, 26, 21. rublilms etiam Philo , multiplicatis summis 
Jionoribus, post rcs tot ilomi Idloque gcstas, cctctum invisus no- 
bilitati, caussam dixit , absolutusque est. 42, 50, 4. cctcrum 
multo maior pars fcrocioris sententiae erat. Florus 2 , 18 , 7. 
scd non minus Numantini quam Caudini illius focdcris flag;rans 
ignominia ac pvdorc populus romanus dcdecus quidem pracscn- 
tis flagiiii deditione Mancini expiavit: ceterum duce Scipione 
Carthaginis incendiis ad excidia urbium imbuto , tandem eiiam 
in ultionem excanduit. 

Liv. 21,18, 4. praeccps vcstra, Iloviani, et prior legatio 
fuit, quum Hannibalem, tamquam suo consilio Saguntum op- 
pugnanlem , deposccbatis : cctcrum hacc lcgatio verbis adhuc le- 
nior est , re aspcrior. Cctcrum csse potest ah altcra parte, 
contra: sed potest ctiam esse : niissa illa priore legatione, 
Jiaec est etc. quod est tamen. 21, fi, 1. cum Saguntinis bel- 
lum nondum erat: ceterum iam belli caussa certamina ctim fini- 
timis serebantur. Ita saepe Tacitus : Ann. 1 , 6. 1 , 3. 

Plaut. Trin. 4, 2, 151. scd euim qui sis, qui non sis, floceuni 
non interduim. Antiqui liLri habent: sed herum: igitur Sciop- 
pius cgregic eracndavit ccterum. Nos ubrigens ist mir gans 
gleichgiiltig. 

5. Hac formnla confioi potesL demonstralio ita, ut, 
missis aliis rebiis, in unum momentum colligantur ea, 
quae evenerint: id quod Latini etiam per dmique ex- 
primunt. 

Tacit. Ann. 1, 58. ccterum ct inieci catenas Arminio , et a 
factione eius iniectas perpessus sum. Nos das Resultat war. 

6. Contraria his esse videtur ratio , ubi per ceterinn 
res aliqua accuratius definitur et restringilur ita, ut sen- 
sus sit et (juiclem. Inest tamen oppositio, qua ad rem 
dictam ex alia parte aliquid accedit. 

Cic. in Verr. 4 , 22 , 48. cocnabat apud eum. Argentum illc, 
ccterum purum apposuerat , ne purus ipsc relinqueretur , duo 
liocula non magna, verum tamen cum emblematis. Ita sunt 
liaec verl)a intcrpungenda, quorum facetus sensus est: appo- 
suerat argentum, et purum quidcra, ne purus ipse relin- 
queretur. 

7. Ponitur ceterum in transitu ad aliam rem, qune 
post alius aut praeter alias spectanda sit. Est igitur id 
quod restat ut ; saepe etiam id quod ut hoc addam. 
Ita loquitur , qui aliud argumeutum vel aliam caussam 



38 CETERV]\I. 

additurus est, et is, qui in, demonstratioiie rerum , alia 
«missa, aliam suscipit. 

Plaut. Poen. prol. 91. vosmet nunc facite coniecturam cete- 
rum, quid id sit hominis, cui Lyco nomen siet. Terent. Hec. 3, 
3, 31. ceterum de redduccnda idfacias, quod in rem sit tuam. 

Plaut. Poen. prol. 125. dekinc ceterum valete. Men. 4, 2, 59. 
ceterum familiarium alicui irata es? Accedit enlm propius 
ad rem. 

Sallustins Jng. 4, 1. exposita sententia de virtutibus animi 
humani, pergit: cetcrum cx aliis negotiis, quac ingenio exer- 
centur, imprimis magno usui est memoria',rerum gestarum. Co- 
lumella 8, 8, 6. ceterum cibos iuxta parietem conveniet spargi. 

8. Locura habet haec parliciila in interrogatione, 
Quae cum admiratione aut cum ironia profertur. 

Terent. Ad. 4, 7, 18. ceterum placet tibi factum, Micio^i 
Eun. 1 , 2 , 7. ceterum de exclusione verbum nullum ? Haec 
enim interrogatio est admirantl». Donatus : plus admirationis 
est, nec accusationi, nec satisfactioni locum reliquisse meretri->^ 
cem, callide dissimulata iniuria. 

9. Peculiari modo hanc dictionem usurpat Livius, 
libi orationem per interpositas senleutias distraclum et 
ambiguam restituit, et iterum incipit ab altera parte, 
inissis iis , quae inserta erant. 

Liv. 38,55,2. ad liunc praetorem adeo amicum Corncliae 
familiae, ut, qui Romac mortuum elatumque Scipioncm — tra- 
dunt, pileatum ^ sicut in triumpho ierat, in funcre quoque ante 
lectum isse mtmoriae prodiderint , et ad porlam Capenam mul- 
sum proscquutis funus dedisse, quod ab eo inter alios captivos 
in Africa ex hostibus receptus esset: aut adeo inimicum eum- 
dem, ut proptjr insignem simultatem ab ea factione , quae ad- 
versa Scipionibus erat, delectus sit potissimum ad quaestionem 
^xercendam: ccterum ad hunc nimis acquum aut iniquum practo- 
rem reus cxtemplo fuctus L. Scipio. 

10. Sallustius hoc proprium habet, ut in narralio- 
ne persecjueuda ponat ctLernni ibi, ubi non modo nuUa 
apparet opposilio, sed incepta rei expositio contiuuatur 
per alias partcs ita, ut parlicula potestatem nectendi 
accipiat, 

Ing'. 20, 7. itaque non ut antea cum praedatoria manu, sed 
magno exercitu comparato bellum gercre coepit , et aperte tolius 



CETERVM. S9 

Nnmidiae imperium petere. Ceterum, qua pcrgebat, urbis, agros 
vastarc, praedas agere: suis animum , icrrorcra hostibus au- 
gcrc. 29, 1, scd ubi lugurtha pcr legalos pecunia tcntare bel- 
lique, quod administrabat, aspcritatcm ostendcrc coepit , animus 
aegcr avaritiafacilc convcrsus est. Ceterum socius et administer 
omnium consiliorum assumitur Scaurus. 

11. Significallonem, qua ceterum pro alioqnin 
iisurpatur, sunt qui ad recentiora tempora referaut, et 
tautum apud iurisconsultos reperiri narrent. At com- 
munis fuisse videtur usus omnium temporum: modc 
oratores aloslinuerunt. Conf. Gifanii Observat. p. 31. 
(58.). Gruler Suspic. in Oudendorp. edit. Apuleii T. 3. 
p. 427. Oudendorp. ipse ad Apulei. T. 1. p. 502. Post 
Goveanum, quem vide in Lection. iur. civ. 2,1. p. 259. 
Brissonius de Verb. sign. p. 186. collegit multa exem- 
pla, sed confadit diversa. Mam eliam ea peculiarera 
ibrmam habent , in quibus verba cetennn si componun- 
tar, quae significant vel etiam si vel praeterea si, 

Terent. Enn. 3, 1, 61. oc miM istuc non in menicm venerat. 
GN. Ridicidtim : non enim cogitaras : ccterum idem hoc aut 
mclius tute iiwcnisses. Liv. 3, 40, 11. cctcrum ncminem maio- 
re cura occupatis animis, verum essc , praeiudicium rci tantae 
afferre. iibi antecedcntia verLa monstrant ceterum esse alio- 
quin. Aliiian. in Dig. 4, 4, 7, 2. et ideo si minor convcniat 
debitorem, adhibere dcbet ctiratores, ut ei solvatur pecunia: 
cetcriim non ei compellctur solvcre. 4,4,9,5. si non dolus 
ipsorum intcrvcniat: ceterum cessabit rcstituiio. 37, 10, 5, 4. 
TertiiUian. adv. Marc. 2, 9. ita et anima, imago spiritus , so- 
lam vim ciits e.rprimcre non valuit , id est, non deUnquendi fe- 
licitatcm. Cetcrum non esset aninia , sed spiritiis. ad A xor. 2, 2. 
sanctificatur enim iiifidelis vir a fideli uxore etinfidclis uxor a 
fideli marito: ccterum immundi cssent filii vcstri. Apulci. Mti. 
7. p. 200 , 33. (p. 592.) qua coccitatc atqne foetore tandem fu- 
gaia est a me i)crnicics: cetcrtim iitionc dcliruntis Althacae Me~ 
lcugcr asinus iulcrissct. 

Vlpian. iu Dig. 39, 2, 15, 33. itu Lubco, ceteyum nullus, 
inquit, finis rei invenictur. 

Tipian. in Dig. 41, 3, 10, 2. Scaevola autem scribit, se 
jnilare , usucapere jJosse et j^f^t^^tum : ncc enim essc partum ret 
furlivae purtem: ccterum si csset pars , ncc, si apud bonac fidci 
ewptorem peperisset , usucapi j^otcrat. Panllus in Dig'. 23, 4, 

12, 1. Africanus47, 2, 01, 7. Iluc rcferunt etiam VJpian. 
4(> , 7 , 5. pr. iam tamen fid^iussore , qui iudicium acceperat. 



40 CETERA. 

damnato , frustra defenaioncm reus suscipU: ceterum etsi solu- 
ttim fuerit, posteatpiam iudicaium est, rcpetitionem constitueri- 
mus cius, quod solutum cst. qiiibus de rerbis cxplicandis inter 
iurisconsnltos ambigitur. Equidem ita interpretor : quum 
Cdeiussor damnatus est, debitor reus frustra defensionem sui 
euscipit : praeterea etiamsi postea a fideiussore solutum 
fuerit, quam de ipso iudicatum est, constituerimus, ut ei a dc- 
Mtore restituatur id, quod solutum erat. 

12. Quod Oiidendorpuis de iisu Apuleii monet 
T. II. p. 510. eum nusquam ab iuitio senlentiae po- 
suisse et ceterum, id ad reliquos scriptores plurimos 
pertinere videtur. Nemo elegantiorum liominum ita 
loquutus est. 

II. 1. Haec singularis numeri forma omnibus tem- 
poribus comraunis erat. Pluralis Cetera, qui eumdem 
sensum praebet, non ab orauibus scriptoribus eodem 
modo usurpabatur. Grammaticorum alii graecismum 
appellaveruut, alii ellipsin , iu qua aut praeposifio se- 
cunclum, aut quad ad intelligendum esset. Vide Vechue- 
ri Hellenolex. 1, 2, 26. p. 347. Ruddjmann. T. 2. 
p. 62. Graeca xa Aoi.-ra, ra cdku s. rcd}.a commode 
poterant comparari: at nullo suiDplemeuto opus esse, 
omues, puto, nuuc cousentiuat. Vsus ipse suam con- 
ditionem habet. Cum verbis coraposuerunt poelae 
tantum , non oratores , neque etiam bistorici. 

Ennins apud SerTium ad Virgil. Aen. 9, 656. ccfera, quos 
peperisti, nc curcs. Plaut. Mil. 3,3, 53. quiescas cctera. Vir- 
gil. A. 9, 656. ccicra parce, pucr, bcllo. quod imitatus est Silius 
17, 286. cctcra parcCy jtrecor, pciago. Martial. 13, 84. visccri- 
bus bcnus cst: cctcra vile sapit. Siliug 2, 332. nam ccfcra non 
latet hostis. \irgil. Aen. 2, 438. ceu cctera nusquam bclla 
forent. 

Non pofest Iiuc rcferrl Cic. ad Fara. 1,8, 13. ceteraquc, 
guae ad tc pcrlinebunt, quum etiam plus contcnderimus quam 
possumus , viinus tamcn faciemus quam debcmus. Ita cnim 
codd. optimi: vulgo cc/er«, quae. Sed cctera cum verbo co- 
haeret adicctlvi ratione. Plln. Epist. 2, 11, 10. ad hoc ia- 
Ttuarius mcnsis quum cetcra, tum praccipue scnatorum frcqucn- 
iia cclcbcrrimus : pracfcrca amplitudo auctaque dilationc cx- 
sj^cctatio. Cortius ablalivum , qucra alll intellexcrunt, ineptnm 
Tocat, curaque etiam Schaeferus rcpudlat ob vocabulum jjrac- 
tcrea. Hoc ccrtc non impcdit: at nemo posuit accusativum 



CETERA. 41 

aljsolutum in tali structura. Est vcro ablativus et eadcni voca- 
bulorum compositio , qua Sallust. lug. 104, 3. Bocchus quum 
cctera, tum maxume benignitatem ct studium Sullae lubens ac~ 
cepit. Curt. 9, 1, 1. Alcxander — docuit , quidquid Indis vi- 
rhim fuisset , illa dimicatione prostratum: cetera opimam 
praedam fore, celebratasque opes in ca regione eminere. Ita 
codices plurimi : alii ceteram. Snakenburgius defendens cetera 
prudenter tenuit adiectivi rationem, ut sensus esset : cetera 
erunt opima praeda. Freinshemius coniecit ceterum , et in- 
teUexit, ut videtur, adverLium. Budaeus cefera explicuit in 
posterum. Ccteram placebit attiactiouis fautoribus, nec siiie 
caussa. 

2. Freqiientior et proprius est iisus, quo cetera 

addilur adieclivis et adverbiis conditionem rerura signi- 

ficantibus, ut alia, omniu. \nix excipitur condilio^ 

rcliquis sive aliis omnibus opposita. Atque id plurali 

forma proprie designari, iam diximus p. 34. Quare cetera 

non ponilur, \\t vulgo putaut, pro ceterum. Sed sim- 

plex accusalivus idem exprimit quod ad cetera: cuius 

utriusque formulae usum exposuerunt raulti: Rhenanus 

ad Liv. 1, 32. Vechnerus Hellenolex. p. 300. I. Fr. 

Gronov. ad Senec. Consol. ad I^larc. 25. lac. Gronov. 

ad Liv. 21, 34, 5. Bentlei. ad Horat. Epist. 1, 10, 3. 

Corlius ad Sallust. lug. 19, 7. et ad Plin. Epist. 2, 11, 

10. N. Heins. ad Ovid. Met. 9, 99. et ad Claudian. Laud. 

Slil. 2, 29. Perizonius ad Sanctii Min. 2, 5. p. 223. 

Tora. 1. Arnlzen. ad Aurel. Vict. Caes. 9. Ui-aken- 

borch. ad Liv. 37 , 7, 15. et 1 , 32 , 2. Ruddimann. 

Tom. 2. p. 62. Ruhuken. ad Terent. Eun. 2, 2, 22. 

Oudendorp. ad Apulei. Met. 8. p. 584. 10. p. 704. Vide 

Tom. 1. p. 107. Gifanius in Observat. p. 31. (58.) et 

Scioppius in Suspect. Lect. 5 , 20. p. 286. observave- 

ruut Ciceronem ab hac dictione abstinuisse. Eos se- 

quuli sunt Pareus in Lex. crit. p. 193. Heusinger. ad 

Vechner. p. 301. Vtuntur autem hac voce et poetae et 

historici. Ex iis exemphs, quae e Ciceronis operibus 

afieruntur, nullum est, in quo non discrepet scriptura: 

quaraquara id , quod crilici substituerunt, ceteroqui non 

firmiorera liabet aucloritalem. Omnes vero scriptores 

boni , qui usurpant, adverbiura praemittunt nomini: 

qui postposilum exhibent, infirai sunt temporis. 

Gifanius haec , quae Pareus tamquam sua profert : ., poeti- 
ca est phrasis et historica : oratores ea non utuntur , quamvis 



CETERA. 

eam Ciceroni interdura arvoget Lambinus, sed invito', et, ut 
ille loqiiitur, invitis libris. "• 

Cic. Orat. 25, 83. (juem nisi quod solum, cetera recte quidem 
vocaiit atlicum. Ita Meyenis e cod. viteberg. nunc cdidit : re- 
liqiii libri habent cctcroquin , cctera quur , cctcrorum. de Nat. 
d. 1, 22, 60, non enim poeta sobtm suavis, verum etiam cetcra 
quam doctus sapiensque traditur. Codd. ceterorum prcdoctus, ce- 
tera qui doctus , ccicraqua doctus , cetera quoque , ceteraque, 
nnde fecerunt cctcroqui, nescientes , quam suspectus sit huius 
vocabuli usus , et ccteia quam doctus, quod Heindorfius reiecit, 
quasi qumu abhoiTeret a consuetudine Ciceronis. sed vide qvam. 
ad Att. 14 , 16. o loca cctcra qttani valde cxpctcnda , interpcl- 
lantium autem muUituditie peite ftigiettda. Jlaiiutius dedit, 
nescio unde ccteroqui valde exp. Laiubinus in Cic. p. Sext. 3, 

11. sane ccterarum rerum paterfamilias et prudens et attentus, 
una in rc paullo minus considcratus. coniecit cetcra paterfami- 
lias etc. 

Horat. Epist. 1, 10, 50, excepto, quod non simul csscs, ce- 
tcra lactus : quae conferri possunt cum Ciceronis verbis in 
Epist. ad fratr. supra p. 34. appositis. Carm. 4, 2, 60. Vir- 
gil. Aen. 3, 593. dira illuvies, immissaque barba , conscrtum 
tcgumen spinis : at cetera Graius. ubi conf. Servius. Georg. 3, 
62. Salhist. lug. 19, 7. praeter nomcn , cctera ignarus populi 
romani. Liv. 1, 35, 6. ergo virum , cetera egrcgium , sequuta. 
conf. 1, 32, 2. 21, 8, 10. missile tcluiii hastili ubicgno et cete- 
ru tereti practcr quam ad extremum , unde ferrum exstabat. Ita 
emendavit Ascensius id, quod non eleganter iii codd. exstat 
ct cetcro. A ellei. P. 2, 46, 2. vir celcra sanctissimus. ubi vid. 
Ruhnken. 2, 119, 4. Suet. Calig. 50. Persius 5, 122. quum 
sis cctcra fossor. iilius Ital. 9, 436. Tacit. Ann. 6, 42. Pal- 
ladius 3, 26, 1. scrofas vero longi latcris debcmus cligerc, — 
cctera verribus similis. ubi alii libri jpcr cetera. Coinpositio 
verboruin cctera similis apud Plinium frequens est: 8, 15, 16. 

12, 7, 13. 22, 25, 64. cf. Tacit. Germ. 29. Tacit. Agr. 16. 
hic qutim cgrcgius cctcra arroganter in dcditos — consulcrct. 
ubi Walchius coniccturam proposuit nc , quamquam egrcgius 
cctcra — consuleret, taiuen deiuonjtrare noluit, qiiis voteruni 
scriptorura huic dictioni quamquam adiunxcrit. Equidera ne- 
uiinem cognovi inter bonos. liorat. Ep. 1, 10, 2. hac in re 
scilicet una multum dissimilcs: at cctcra pcne gcmelli fraternis 
animis. quibuscum conipaiari potest Virgilii lociis ante dictus. 
Alii scripserunt ad cctera, quod ut rciiceret Obbarius argu- 
menta protiilit magis spcciosa quam vera : nam quo miiiiis ad 
ectcra scribatur, ncque oppositio gravior, ueque vocabuluiu 



CETERIS, CETERO. 43 

sciUoet impedit. Tamen at cetera defenditur et auctoritate co- 
dicum et poetariun usu. Ovid. ex Ponto 3, 2, 87. cxsti- 
tit hoc unum, quo non convencrit illis: cetcra par concors ctsine 
lite fuit. Etiam Pompon. Mela 1, 19, 19. fecundos pabulo, 
at alia steriles nudosque campos tencnt. quod in ad aUa teme- 
re mutat DrakenborcLius , qui etiam in iudicio de Livii usu 
constituendo incertus vacillat. IVam quae comparat exempla 
27, 15, 8. 38, 14, 3. non suppeditant ad defendendam prae- 
positionera. 

Apulei. Florid. 1,3. p. 341. eo genitus Marsyas quum in 
artificio patrissaret tibicinii, Phryx cetera et barbarus, vultu 
ferino trux. Solinns 51. p. 58. B. est et eale ut equus cetera, 
cauda vcro clephanti. alii libri: aUas utcquus, cauda elephanti. 
Martianus Capella 1. p. 3. orc iam pubescentes genae seminu- 
dum eum incedere chlamydeque indutum parva, invelatumque 
cetera , humerorum cacumen obnubere sine magno risu Cypridis 
non sinebant. 

Cetera omnia coniunxisse vldetur Apulci. Met. 10. p. 245, 
21. possumus omnia quidem cctera fratrcs manere. quaii quani 
nonnulli codices omittunt omnia. vid. Oudendorp. ad h. 1. p, 
704. cf. p. 489. 

III. Qiiod per notionem motus ad aliquam rera di- 
recti accusativo exprimitur, potest etiam ablativo de- 
signari per notionem loci. Idque fecerunt Curtius et 
Plinius. llle ceteris pro cetera, hic cetero pro ceterum et 
in adiungendis sententiis, et cum adiectivis coniunclum 
posuit. Etiam in his neque praepositionem neque sub- 
stantivum subslituendum esse, nunc inter omnes con- 
stat. De formula de cetero vide in de. 

Curtius 6, 5, 3. ego ceteris laetus, hoc uno torqueor, quod etc. 
Alii intelligent ablativum caussalem, et re vera ille, qui se- 
quitur , effecit , ut Curtius mutaret formam. 

Plin. Hist. n, 11, 38, 49. cetcro viri quam feminae maius. 14, 
20, 25. cetero vinorum medicamentis tanta cura est , ut etc. 3, 
11, 16. 8, 3, 4. 10, 1, 1. 20, 4, 12. cetero acstivo usus in 
Italia et armoraciam vocant. Ita emendavit Harduinus , ve- 
reor ut recte. 6, 26, 30. durat adhuc ibi lovis BeU templum. 
Inventor hic fuit sideraUs scientiae. Cctero ad soUtudinem rc- 
diit, exhausta vicinitate Seleuciae. 

Plin. H. n. 10, 48, 68. pedes leporino villo nomen ei hoc de- 
dere, cetero candidac, columbanim magnitudine. 37, 6, 23. 37. 
9, 52, est et aUa iris, cetero simiUs , at pracdura. De tempo- 



44 CETEROQVI. 

ra Piln. Hisf. n. 10, 58, 79. jmlumbes incuhat femlna posime- 
riiliana in matutinum, cetcro mas. 

* Yocabula cefermii ct certnm a librariis confusa 
^^SQ notarunt Roaldus et Oudendorp. ad Apuleii Met. 
7. p. 502. 

CETEFlOQVI. 

De CETEROQVI eadem dicenda sunt, qnae iam in 
verbo aliociui exposui. £a legunlur Vol. 1. p. 235. 
Significat ce/e7"0(y?/t idem quod uLioqui, ceterum, aXlag. 
Vsus autem , quera lexicorum auctores toti antiquilali 
assignare solent, tam rarus est apud veteres scriptores, 
ut adeo de auctoritate dubitari possit. Nusquam, quod 
sciam, hoc vocabulum occurrit in Livii, PJinii ulrius- 
que, Taciti, Curtii scriptis. Apud Ciceronem exstant 
quaedam exeinpla, sed librornm discrepantia tam ara- 
bigua , ut non nisi de duobus epistolarura locis certura 
iudiciiim facere liceat. Tantura igitur abest, ut cum 
Davisio ad Cic. de Nat. deor. 1 , 22. falsam regulam 
constituamus, quasi ceteroqni nusquam ponatur nisi 
ubi cum ynKoGH quadam laudes alicui lioraini tribuantur, 
ut ex his paucis locis contrariam seutentiam colligamus, 
aut ab omni affirmatione abstineamus. Mihi quidem 
nterque locus vaide suspectus videtur. Recentiora ex- 
emplu non multa inveniuutur. 

Cic. Orat. 25, 83. quem, nisi quod soliim, ceie^-oquin recte 
vocant atticum. de quo loco Tid. p. 42. Eadem varietas libro- 
riira ajiparet de Nat. 1, 22, 60. non enim pocta solum suavis, 
vcrum ctiam cctcroqui doctus sapicnsquc iraditur. Certe non 
excnsationis caussa ita loquutus est Cicero , quasi Sinionides, 
qui non nisi suavis poeta essct, non satis locuples testis in hac 
re videri posset : qnae erat Beieri sententia in Seebodii Bibl. 
crit. a. 1823. 1. p. 31. Etiani de loco ad Att. 14 , Ifi. dixi- 
niHS p. 42. ad Att. 16 , 4. pauca TiaQci li^iv , ceteroquin et satis 
graviter, et non contumaciter. edit. veteres habent cctcraque, 
quod non niutandum in cetera quidem , ut Ernestio ^ idebatur. 
ad Fam. 9, 10, 7. ego ceteroqui animo aequo fcro : vnum ve- 
rcor , nc hasta Cacsaris refrixcrit. Lambinus emendavit: ce- 
tera qui animo acquo fcro. 

Cic. ad Att. 12, 3. ne vivam , mi Attice, si mihi non modo 

Tusculanum , ttbi ceteroqui sum libcntcr, sed (iukccqcov vrjaoi, 

anti sunt, ut sine tc sim totos dics. ad Fam. 6, 20 (19), 2. 



CEV. 46 

eius (MacUlae) Falernvm mihi semper idoneum visum est tliver- 
swio : si modo tccti satis est ad comitutum nostrum Tecipicn- 
€him. Ccteroquin mihi quidcm locus non displicet, nec ea re Pg~ 
triinim tuum deseram-. 

Vlpiaiins in Dig. 28, 5,35, 3. hoc intelligendum erit , re- 
rum italicarum significa,tione eas contineri, quas perpetuo quis 
ibi habuerit, atque ita disposuit, ut pcrpetuo habcrct : cctcroquin 
si tempore , in quo transtuUt in alium locum , non ut ibi habe- 
rct, sed ut denuo ad pridinum locum revocarety neque augebit, 
quo transtulit, neque minuet , unde transtuUt, 

CEV. 

Plnrirai in Rob. Stephani observalione aeqnieverunt 
atqiie docueruut, vocabulum CEV poelis esse proprium. 
Coutra eos contendil Ceilarius in Curis post. p. 297. Nec 
probari polest seutenlia Vossii, qui hoc vocabulum ab 
Hebraeis acceptiun dicebat, neque Sclieidii , qui origi- 
nem quaerit in eraeco xl, eiqiie significalionem tribuit 
lalini quani. Hic tamen bene vidit ceu- gssq ceve, uti 
neii formalur pro nevey seu pro sive. Atque ve ideni 
est, quod in pe/ apparet: cuius vis primitiva posita est 
in aequiparando, seu apponendo ex aequo. Ce prae- 
fixum autem illud monstrativura esse puto , quod in 
ceterum, ceclo iani explicavi. Componi potest grae- 
cum T£, cuius demonstrativa potestas in rolog, toI con- 
spicua, coalescit cum aequipai'ationis notione, unde di- 
cilur rofftE, quod est wie da , gleichwie. Atque alia 
conformatione inde factum est q^ie. Vid. p. 8. Ceve 
igitur, sive ceu proprie usurpaturin re aequali raonstran- 
da, ut sensus exsistat: aeque illic , ut illic. Quara- 
quam suspicor, iis, qui coijte esse dicunt wie etwa (vid. 
Stallbaura. ad Plat. Phileb. p. l45.),^probabiIem videri 
sententiam hanc: ce esse graecum xs,. quod incertam 
reddat notionem coraparationis , ut'oen significet wie 
etwa. At neque in ts recte intelhgitur ahquid incertum 
et ambiguura , neque ah rehquis verbis latinis per ce for- 
mandis aptum est. 

Vocabuhira ceu mimquara in coraraunem usum re- 
ceptura , sed poetis epicis et lyricis propriura fuisse vi- 
detur, usque dum post Augusti terapora prosaici scripto- 
res ea sibi arrogarent, quae ad poefarujn usum perti- 
uuerant. Nusquam enim occurrit ia scenicis poelis anti- 



46 CEV. 

quis, nec apud oratores et historicos. Ex Veteribus 
usnrpavit Ennius, post euraLucretius et Catullus, et post 
Virgiliiuu et Horatium omnes fere poelae. Inter pro- 
sae orationis auctores paucis in locis adhibuerunt Sene- 
ca et Suetonius, frequentissirae Plinius iu historia na- 
turali. Exerapla, quae ex Celso et ex Livio afleruntur, 
falsa sunt. 

Apud Celsiira lib. 1. pracf. p. 5. Alm. in veihis ceu slne quo 
iierno mortalhnn rejieriri ^jossit, codices omlttunt ceu, Li Li- 
vio 21, 46, 10. emendando nemo Gebliardi fiduciam imitPtus 
est : ille de cod. palat. restituendum censuit : quod et plures 
tradidere auctorcs, ccufama obtinuit, ubi recte legitur ct fama 
obtinuit. 

1. Triplicem usum distinguimus in hoc Vocabulo. 
Priraum coraparatur res sirailis , quae aut eiusdera est 
generis, aut habet quo conveniat. Est igitur id quod 
ciuemadmoclinn , ut. Qua dictione apud Plinium nihil 
frequentius: quamquam erant, qui ceu ubique per tam- 
quujJi explicandum gssq existimarent. Etiam Draken- 
Borchius ad Liv. 21, 46, 10. desiderat exempla, in qui- 
bus ceu pro quejnaclmodum positum sit, idque vilium 
reprebendit in scriptorum nosfrae aelatis Usu: et reclc 
quidem praeter coraparationis rationem siraibum rerum. 
Dixerunt tamen Plinius et Suetonius adeo de rebus, quae 
fieri solerent. 

Virgil. Aen. 6, 490. ut vidcre virum, fulgentiaque arma 
per umbras, ingenti trepidare metu: pars vertere terga, ceu 
quondam pctiere ratis. Plin. Ilist. n. 37, 9, 48. intus a centro 
ccu stella lucct fulgore lunue plenae. 1), 6, 7. argumcnto ani- 
malium , quae sempcr defossa vivunt , ceu talpae. 11, 48, 108. 
inscciorum pcdcs primi longiorcs, iluros habcntibus oculos , ut 
subinde pedibusxos icrgcant, ccu notamus in muscis. 9, 37, 61. 
Sueton. Vitel. 17, rcducto coma capite, ceu noxii solent. Plin. 
Hist. n. 19 , 13.,^ 62. ut intelligatur vana , ceu plerumque , vitue 
persuasio. 

2. Tum peculiari modo inservit comparationi poc- 
ticae, seu metaphoricae, in qua homines et res cum aliis 
rebus ob similem loraiara coraponuntur. In hac assi- 
milatione aut siraplex est rerum coUalio per ceu -, ut 
tenuis jugit, cea jumus, iji auras Virg. Aen. 5, 740. 
aut descrqHio rei ahquando similiter apparenlis ex- 
primitur per foi"mulam ceii quuJJi. Sequitur indica- 



CEV. 47 

tivus in re certo moclo describenda. Lncretius dixit ceu 
si^ et coniunctivum et indicativura coniungens. Atque, 
ut fit in aliis coraparationibus, exit saepe oratio in 
descriplionera rei comparatae: saepe eliani sentcutia 
clauditur demonstratione per verba haud aliter, sic 
facta. 

CatriUus 64 , 239. Tliesea , ceu pulsae ventorum flamine nu- 
bes aerium nivci moniis, liquere , cacumen. Virgil. Aen. 2, 
355. inde liipi ceu raptores atra in nebula, — per tela, pcr 
hostis vadimus haud dubium in mortem. 2, 515. hic Hecuba et 
natae nequidquam aliaria circum, praecipites aira ceu tcmpe- 
state columbae , condensae. 5, 527. Ge. 3, 541. genus omne 
natantum litore in extremo , ccu naufraga corpora, fluctus pro- 
luit. Horat. Carin. 4,4, 43. 

Virgil. Aen. 5, 86. caertdcae cui terga notae, macidosus et 
auro squamam incendehat fulgor : ceu nubibus arcus millc tra- 
hit varios adverso sole colores. Stat. Theb. 4, 95. 

Virgil. Ge. 1, 302. invitat genialis hicms , curasque resol- 
vlt ; ceu pressae quum iam portum tetigere carinae , jntppibus et 
laeti nautae imposuere coronas. 4, 9(J. Aen. 9, 792. 7, fi73. 10, 
97. cunctir^ue frcmcbant coclicolae assensu vario : ccu flamina 
prima, quum dcprensa frcmunt silvis , et caeca voluiant mur- 
mura. 9, 30. Senec. jNat. quaest. 6, 24, 3. immo, inquit, ceu 
quum frigore inhorruimus, tremor sequitur^ sic terras quoque 
spiritus extrinsecus accidens quassat. 

Lucret. G, 160. fulgit itcm, nubes ignis quom semina multa 
excussere suo concursu , ceu lapidcm si percutiat lapis aut fer- 
rum. 4, 619. sucum scntimus in ore, cibum quom mandando 
exprimimus : xeu plcnam spongiam aquaC si quis forte manu 
premerc ac siccarc coepit. — Sequitur post comparationem con- 
clusio in veibls haud alitcr apud Virgil. Aen. 9, 797. 10, 360. 
et sic 10, 729. Ande fecit Ileinsius cmendationem, a Doe- 
ringio probatam, Valer. FI. 3, 558. stagna vaga ceu luce mi- 
cant ubi Cynthia coclo prospicit — ; tale iubar diffundit aquis. 
pro eo, quod vulgo legitur, sic luce micant. 

8. Denique per ceu exprimitur comparatio condi- 
tionata. Coraparatur enira aliquid cum eo, quod non 
est quidem, sed aut videtur esse, aut esset, si conditio 
daretui-. Est igitur id quod tamqtiam, tamquam si. 
Vbi verbum sequitur, coniunctivus ponatur necesse est. 
Nos dicimus als wie et als p^^are. Graeci cog el cum 
optativo : de quo disseruit Hermannus de Legibus ser- 



48 CEV. 

monis Iiomer. II. p. 14. Opusc. T. 2. p. 51. Atquc 
hoc eodem luodo desiguatur caussa vel ratio simulata, 
quae alicui rei suppouitur, aut supposita videri dicitur, 

Ennius apud Nonium 8, 4. etsi mulier cruhuit, ceu lacic ct 
purpura mista. i. e. quasi essent lac et purpura mixta. Vir- 
gil. Ge. 3, 194. pcr aperta volans , ceu liber habenis, acquora. 
i. e. taraquam eseet liber liabenis. Piin. H. n. 34, 18, 54. 
derasoquc ccu situ. l. e. et deraso quasi situ. 9, G, 5. Sueton. Tib. 
52. Gernmnico tisque adeo obtrectavit , ut — gloriosissimas 
rictorias, ceu damnosas rei puhlicac, incrcparet. cf. c. 44. Stat. 
Tlieb. 1, 320. nunc queritur ceu tarda fugae dispendia. Curt. 
7,4, 40. 

Virgil. Aen. 2, 438. hic vero ingentem pugnam , ceu cctcra 
nusquam hclla forent , nulli tota morcrcntur in urbe , sic Mar- 
tem indomilutn — cernimus. Silius 2, 378. tum vero attoniti, 
ceu templo irrumperet hostis, exsiluere patres. Plin. Ilist. n. 

10, 10, 18. silus iii excelso montium, ccu maria fugcreU 34, 6, 
13. Clocliac enim statua cst cqucstris, ccu parum essct toga 
eam cingi. 35, 6, 29. 29, 4, 79. cantharidcs obiectae sunt 
Catoni rticcttsi, ceu vencnum vendidisset in auctionc regia. 31, 

1,1. at illac, ceu parum sit in tantam pervenirc altitudinem, 
rapiunt eo secum piscium examina. 14, 22, 28. in nulla par- 
te opcrosior vita est, ceu non saluberrimum ad potum aquae li- 
quorem natura dederit. Stat. Theb. 2, 417. sufjicerct vel sola 
fides, qua torvus et illum mente gercns, ceu septa noviis iam 
mocnia laxct fossor — praefuris. 5, 5. Silv. 3, 1, 6. ceu tae- 
dis iterum lustratus honcsti ignis, ab Oetaea conscenderis 
aethera flamma. 

Ilaec est ea forma, quamXoltenlus p. 1731. et Ruddiraan- 
nus Tom. 2. p. 313. simulationem rel ironiara vocabant. 
Bamsliornius nescio qua ratione docet p. 589. ceu ubique se- 
cmu liabere couinnctivum. 

4. Plinius composuit cen vero eo modo , quo alibi 
dicitur cjnasi vero , iu reiicienda alieua sententia. Ne- 
gationis ironicae est formula. 

Plin. Hist. n. 7, 55, 50. cadem enim vanitas in futurum 
ctiam se propagat, — alias immortalitatem animae , alias 
transfigurationcm , alias sensum inferis dando ct manes colen- 
do , dcumque facicndo , qui iam ctium homo esse desicrit: ceu 
vero uUo modo spirandi jatio homini a ceteris animalibus distet. 

11, 39, 92. sunt qui suhtilitatcm animi consiare ncn tenuitxte 
sanguinis putcnt, seci cutc operimQntisquc corporum magis aut 



CIRCA. CIRCVM. . 49 

minus bruta esse: — ceu vero non crocodlUs et dnritia tcrgoris 
tribuatur et solertia. 33. praef. 1. persequimur omncs eius (tel- 
luris) fibras , vivimusque super excavatam , mirantes dchiscere 
aliqnando , aut intremiscere illam: ceu vero non hoc etiam in- 
dignatione sacrac parentis exprimi possit. Praef. libr. 1. p. 26. 
Franz. ceu vero nesciam, advcrsus Theophrastum — scripsisse 
etiam feminam. 9,1,9. 12, 1, 5. 13, 22, 43. 

* Comrautantur in libris scriptis ceu et seu, vid. 
Gronovii edit.Plinii 9,6. 9, 37. 11 , 48, 16, 10. et cum, 
Tid. Oudendorp. ad Apul. Met. p. 94. 

CIRCA. CIRCVM. 

Cognatio verborura CIRCA ct CIB.CVM et xiQHog, xiq- 
k6(o , xQMog aperta est: origo tamea latinorum non 
potest in ipsis graecis quaeri. Nam quod apud Athe- 
naeum x/^xo? dicitur, latinum est nomen circi,in epi- 
grammate Phaniae Analect. T. 2. p. 52. n. 2. niQKog^ 
circulus, recentioris videtur esse formationis. Qiiare 
omnia haec ex communi quodam fonte deducta puta- 
mus, ex quo etiam Germani sua verba Kraiz^ Kreisy 
Krink hauserunt. 

Primum apponam grammatlcorum veterum prae- 
cepta. Charisius Instit. gram. p. 207. circum, circa, 
cir citer hae (fortasse legend. Jioc) dijjerunt, quod 
circumlociest: circum tlieatrum. — Vircatempo- 
ris : circa Kalendas. Cir citer numeri : circiter /loras 
decem: et si aliter inveniantur , licentia dictum i^ide- 
tur. FJav. Caper p. 2241. circiter ad numerum re- 
jertur , circum ad locum, circa ad tempus , quod 
est zvkXo). ergo dicimus circumiisse nos urbem , non 
circaiisse. Quorum sententiam quum Dempsterus alii- 
que critici in diversis scriptorum locis corrigendis com- 
probassent, refellere demum conatus est Broukhusins ad 
Propert. 4, 6, 6. tamquam non omni ex parte conve- 
nisset poetarum usus: quae recoquit Baden ad Senec. 
Herc. Fur. 149. conf. Drakenborch. ad Liv. 4, 12,9. 
Non ratio, sed observatio consueludinis fefellit islos 
grammaticos. Coutraria docuit Beda p. 2332. circa 
ad visibilem materiam vel locum pertinet. Circum 
ad tempus refertur. Hunc et ratio et lectio destituit. 
Priscianus 14, 3, 33. p. 989. circum quando ntQl 
significat, praepositio accipitur , iam in compositione, 
II. 4 



50 CIRCA. CmCVM. 

qnamin sepa7'ationej nt circiimfero , mQKpsQGi , circum 
montemy ■:tsQ\ to OQog: qiiando vtro TtsQit, dejnonstrat^ 
adi'erhiinn est locale , ut VirgiLius in qnarto Aeneid. 
Anna vides toto properari Littore circum: Ex lioc 
nascitur circitor, o ntQi^iOQkQioq. Circa quoque 
mQi graecam signijicat , quando pro iuxta accipitur. 
iit circa forum , circa tempLum, circa viginti annos: 
et nutrrquam praepositii^a componitur : postposila ta- 
men invenitnr apud VirgiL. post uhLatii^um , quo loco 
coniunctionis proLata causalis , ut in 1. Aen. Quocirca 
capere ante doLls et cingere flamma reginam meditor. 

Circum et circa , quae Gesnei"o noii nisi souo dif- 
ferre videbantur, accusativi et ablativi formae ex obso- 
leto adiectivo circus desumptae, proprie significant ara- 
bitum, seu locum, qui aliquam rem ub omui vel ex ali- 
qua parte ciugil, neQl, um. Hunc locum quum per- 
currimus circumeundo sive pedibus sive oculis, ipsura 
liunc auibilura designamus per circum, Vnde dicitur 
circumire, circumdare el aedificia circum fornm, quac 
cingunt per spalium procurreutia. Sed potest etiara 
haec cinctui'a concipi ex certo quodara loco sive ex pun- 
cto quodam circuli circumscribendi : quod per ablati- 
vum exprimitur circa, qui non extensum spatium, sed 
silum propinquura notat , quasi radio ad centrura ex 
aliquo circuli punclo directo: est enira in loco , non 
per locum. Hiuc iutelligilur, cur circa non adhibealur 
in corapositioue verborura raotura siguificantiura, nec 
umquam significet circumcirca , ringsum, x\tque cir- 
cum aliquam urhem commorari est iuconclusa vicinitale 
versari , in der Umgegend, circa urhem in propinqua 
regione, in der Cegend, haud procul. Neque alia est 
caussa, quapropter circa, non circum ad metaphori-' 
cum nsum admittatur: neque bonorura scriptorum 
quisquara circa pro circum posuit, nisi ubi utraque 
ratio et conclusionis et propinquitatis conveniret cura 
rei natura. Haec ralio certa coustat, etiamsi vulgaris 
usus postea quacdatn comrautaverit. 

Nos coniungamus, quae utrique formae communia 
sunt, et quae ad usum praepositionis et adverbii perti- 
nent aequali sensu ac modo. Nara nullo in exemplo 
lam clare deraonstrari potcst adverbialis natura praei^o- 
sitionum quam in Iioc. Caussam vero, quae ellecit, ut 
circa et circum cura accusativo coniungeretur, acute 
perspexit Scaiigcr de Caussis liug. lat. p. 391. 



CIRCA. CIRCVM. 51 

Antiquior forma est circum , nova et per occasioneui 
facta circa. Haec enim desumpta videtur ex formula 
circumcirca y qua iam Plautus utitur. At circa nec 
Plautus dixit, nec Terentius, nec Lucrelius, numquam 
Sallustius et Varro , et ex Ciceronis operibus pauca tan- 
tum exempla notata habemus, ut adeo in iis de iutegri- 
tate scripturae dubitari possit. Apud Livium tam saepe 
occurrit, ut Drakenborchius negaret, formam circum 
usquam admitti posse in hoc quidem scriptore. Apud 
Horatium primum apparet frequentius. Etiam Celsus 
hac nova forma pluries utitur quam antiquiore. Atque 
eam non primitivam in compositis verbis non adhibi- 
tam esse , res ipsa docet. 

In Lhii llbi-is videntur scribae ex suo usu plerunique rcsti- 
tuissc formam circa. Quare altera forraa frequentius recurrit 
in ea operis parte , quae non a tam multis tractata est. vid. 
42,45, 1. 

Grammatici veteres, ut expedirent quosdam poc- 
tarum locos , docebant circum etiara cum ablativo com- 
poni. Servius ad Virgil. Aen. £cL 1 , 30. antiqui enim 
posty ante, circiim etiam ahlativo iungehant: 
quod hodie Jacere minime possumus. Haerebant enim 
in explicando adverbio , veluti : RutuU portis circum 
omnihus instant. Conf. Priscian. p. 989. et voc. QVO- 
cmcA. lidem auctores distinguebant adverbiuni acceatu, 
quem alii in praepositionis ultima acui praecipiebant 
(vid. Priscian. de Accent. 7 , 48.) , alii gravem esse et 
cum nomine coalescere dicebant, alii in voc. circum 
distinctioni inservire putabant. Servius ad Virgil. Aen. 4, 
416. ad verba toto litore circum : circum non est prae- 
positio, sed ad(wrhiumloci: nampostposita praejjositio 
et accentum mutaidt et suas perdidit vires. Hiuc Sca- 
liger de Caussis 1. L p. 395. de praepositionibus : „sic 
prisci prodidere : omnes extrema syliaba , nisi postpo- 
nantur Graecorum ritu, acui: eodemque ritu si post- 
ponantur, accentum transferri. Ita nostris placuit , ut 
dicereraus penes Caesarera et Caesarera penes. Quodsi 
usu veniat, ut praepositio sit ambigua vox aliique parti 
coramunis, ne postposita quidem transferri, ut semper 
dicalur altaria circura, sicut circura altaria, ne concur- 
rat cura quarto casu norainis huius circus. " Conf. Voss. 
de Arte ^v. 2, 9. p. 187. Aliter Quinctilianus 1 , 5 , 25. 
ceterum iam scioj quosdam eruditos, nonnullos etiam 

4* 



62 CIRCA. CmCVM. 

gT'ammaiicos sic docere ac loqui, ut propier qnaeclam 
cocum cliscriyyiina verhum inierim acuio sono Jiniant, 
vt iri ilLis: cjuae circum litora, circujn piscosos scopu- 
los , ne si gravem posuerint secundam, circus dici 
videatur , non circuiius. — Mihi videtur condiiionem 
muiare, quod /lis locis verha coniungimus. JSain cjuum 
dico circu?n litora, tamcjuam unum enuntio , dis- 
simulaia distinctione: itacjue tamquam in una i^oce 
iina est acuia. — Sejiarata vero liaec a ptraecepLo non 
recedent : aut si consuetudo vicerit , cetus /e.v aermonis 
aholehitur. Negat Quinctilianus , ut bene vidit Spaldin- 
gius , acui ultimam in circum, neque etiam vult acui 
penultiiuam, sed praepositionem tamquam parlem sub- 
stantivi accentu proprio carere. At(jue ita prudenter 
obstitit importunae subtililali qiiorumdaai grammatico- 
rum. Vid. Seyferli Gramm. Vol. 1. p. 178. 

]. 1. Circum proprie dicilur de molu, quo ambi- 
tur et cingitur aliquid, et de iis , quae et utroque lalere 
et ante et a lergo sunt. Hinc coraponitur el cum verbis, 
quae molum indicant, et cum iis, quae quietein ac situm 
notant. Vtrisque commune est, ut aliquod centrum 
ponatur in medio. Ac primum ea dislinguimus, in qui- 
bus totus rei ambitus et circuitus omnem partem com- 
plectens inlelligitur: ringsum, herum. Ea \)er circu77i, 
non pcr circa significatur, nisi quod poelae interdum 
ab auribus petiisse creduutur iudicium, ne ofienderen- 
tur ingrato souo : quod arguiuentum , si verum esset, 
ad recentiorem usum pertineret. Ceterum uon solum 
de rebus usurpatur, quaecirculo ambiuntur, sed eliara de 
quadratis, modo omnes pai'tes, quae s^Jatium cii'cum- 
dant, intelligantur. 

Cato de Re r. 21, 4. armiUas quatuor facito, quas circum orbem 
indas. Cic. Acad. 2, 39, 123. de tcrra : quac quum circum axem 
se snmma celcritate convertat etc. Sueton. Ner. 51. U^ato circum 
collum sudario. Varro deRerust. 3, 14, 1. idoneus sub diosumendus 
locus cocleariis, quem circum totum aqua claudas. Taclt. Ann. 4, 
25. Jisos loco, quia vastis circum saltibus claudebatur. Plaut. 
1,4, 33. interim da ab Delphio cito cantharum cinum. Vir- 
gil. Ge. 1 , 345. terque novas circum felix eat hostia frugcs. 

Caes. B. civ. 2, 10. ttbi cx ea turri, quae circum csseiit opera 
tucri se posse confisi sunt , mttsculum — facere instituerunt. 
Virij;il. Aen. 10, 118. intcrea Rutvli portis circum omnibus in- 
sfonf. iibi Servius : id cst circumcirca fusi : naiii modo circum 



CIRCA. CIRCVM. 68 

adverbium loci est. Aen. 2, 604. namque otnnem , quac nunc 
obducta tuenti niortalis hebetat visus tibi, ct humida circum ca- 
ligat , nitbem eripiani. Georg-. 4 , 193. sed circum tutae stib 
vioenibus urbis aequantur : quae Vossius vertit dicht uni die 
Mauern. Est vero sensus : ringsum an den Mauern. Tibull. 
1, 3, 77. Tantalus est illic, et circum stagna. 1,5, 11. ipse- 
que ter circum lustravi sulfure puro. 

Varro de Re r. 3, 10, 3. singulis, ubi pariant, faciundum 
haras quadratr.s circum binos pedes. Gesnerus male accepit 
pro circiter , itlque restituendum putavit. Schneiderus beuc 
vidit, haras quadratas intelligi, quae quoquoversus binos pedes 
habeant, 

Propert. 4, 6, 6. terquc focum circa laneus orbis eat. Dcmp- 
stero ad Rosin. Antiq. rom. 4,9. p. ()14. e codice restituere 
placuit circum : nec sine caussa, nisi quis probet, Latinoa 
dixisse circu ire. Quod Burmannus excusationem quaerit iii 
euphonia, non habet excmplum v. fi2. plauserunt circa libera 
signa deae. In Gratii Cyneg. 10. olim legebatur : scd pri- 
mum auspicium deus artibus altaque circa firmamenta dedit. 
Et defendit Mitius in Addendis, afferens Liv. 1, 4, 8. At 
haec diversa sunt, et merito accepta est a Gudio et Burman- 
no altera scriptura circuni, quod iu tmesi ad verbiun pertinet. 

2. Sed potest res noa ab omni parte circumcliisa in- 
telligi , sed ex aliqua parte , vel e quibusdara partibus 
circumdata aut circumventa. Scilicet posita in medio 
re, ex quocumque circuli circumducti puncto potest ac- 
cedi ad eam. Quod et per circiim et per circa indica- 
tur, ubi nos dicitnus um. Circum enim ipsum circui- 
t.um exprimit, circa aliquem locum in hoc circuitu. 
Adverbium saepe ponitur de rerum ambiLu, quem ad- 
speclu complectimur. 

Varro de Ling-. lat. 6 (7) , 3. abiegna bos apud augures, 
quam circum aliae hostiae constituuntur. Terent. Heau. 2, 3, 
49. capillus sparsus, promissus, circum caput reiectvs negle- 
genter. Ilorat. Sat. 1,3, 134. quos tu ni fuste coerces, urge- 
ris turba circum te stanic. Virgil. Ecl. 9, 40. varios hic flumi- 
na circum fundit htimus flores. 

Cornel. N. Alcib. 10. nociu ligna contulerunt circa casam 
eam, in qua rj^uicscebat. Senec. Nat. qnaest. 5, 3, 1. circa 
flumina et lacus frequens nchula est. sed Curt. 4, 12, 20. cali- 
go, quam circa humidi effudcrant montes. 

Hovat. Carm. 1, 3, 9. illi rohur et acs triplex circa pcctus 



64 CIRCA. CIRCVM. 

erat. Sat. 2,6, 33. aliena nco^otia centum per eapui et ctrca 
saliunt latus. Virgil. Ge. 1 , 484^ sin — frigidus obstitcrit cir- 
cum praecordia sanguis. Id dixit Lucan. 2 , 557. fervidus haec 
iterum circa praccordia sanguis incaluit. ubi mirabiliter friget 
coniectura Bentleii frigidus. Elegans est emendatio a Langio 
facta inPropert. 4, 9, 35. fontis egens erro, circaque sonant loca 
lymphis, ubi vulgo circaque sonantia, nomine perperam omisso. 
Tacit. Ann. 2 , 24. tantum illa clades novitate et jnagniludi- 
ne excessit, hostilibus circum littoribus. qnod si vertas rings- 
umher, ne absurde loqui videaris, considera, quemadmodum in 
iitraque lingua circuitus oculorum designari soleat. 4, 67. 
aestas in Favonium, obversa, et aperto circum pelago pcr- 
amoena. 

lirgil. Aen. 8, 345. tum Salii ad eantttS incensa altaria cir- 
cum popitleis adsunt cvincti tempora ramis. Celsus 5, 28, 1. 
dein lividum fit , circumque exiguae pustulae oriuntur. 

Celsus 5, 28, 3. eircaque, qua tumor ex tnflammatione esty 
imponenda , quae reprimant, cataplasmata, 5, 28, 4. at circa 
proxima cutis, quae vitium receptura est, tumidior et durior est. 
In illo loco non coliaerent Terba circa imponcnda: in utroque 
proxiraa regio intelligitur. Sed quod in libro Simplicli p. 89. 
Auctor. rci agrar. legitur: qualitas in has spccics dividitur, ut 
extremitatibus concludcntibus aut quadrata sit , aut circa flexa^ 
aut coneata. si vera est scriptura, tribuendum erit deteriori 
consuetudini. 

S. Adverbium et praeposltio circum cum verbis 
componitur, quae contiunum motum significant per 
propinqualoca quasi circulo currentem, ubi Germani, qui 
elegantius loquuntur, usurpant imiher , vuigus autem 
Jierum, quod quidem differt: illi eliam composila verba 
formant iimachweben , ximgehen, al. Ita dicitur errare 
circinn, quod est mnher irren, circii/n loca mitterey 
circimi uliquem vagarly circum aliquid pendere , quod 
est umschwehen, Recentiores scriptores etiam circa 
dixerunt. 

Flant. Mil. 2 , 5 , 14. qxiae circum vicinoa vagas. Alia prae- 
bent lexica. 

Curtiu9 4 , l^- dc aquila : diuque circa equum Alexandri 
pendenti magis qiiam volanti similis apparuit. 

4. Hic corame7norandus videtur usus praepositionis 
in iis, quae adverbium rcquirunt. Nam quod legimus 
apud Cicer. ad Att, 8, 9. ego Arpini volo esse pridie 



* CIRCA. CIRCVM. 55 

KaL^ deinde circiirn vilhilas nostras errare. nondiclara 
cst ab eo, qui circum villas erraret, sed qui versaretur iu 
villis circum iaceutibus, nec vertamus iim die VilLen, 
sed in, den Villen umlier, Potest igitur etiara ita ex- 
plicari: villulas ex ordine perlustrare et circuraire: ut 
Plautus Truc. 2,4, 53. circumit per familias. Ralio 
vero illu commutata eadem est , quam in ante illustra- 
vimus Tom. 1. p. 370. Ceterunl ante Livium nemo in 
hac loquutione usurpavit formam circa : ille vero dixit, 
quod Oudendorpius negare voluit. 

Cic. p. QuInLfi, 25. tum Naevtus pueros clrcum amicos di- 
mittit. Nos bei rhn Frcunden umher schicken. Tid. Mamit. ad 
h. 1. Sueton. ]\cr. 47. Cic, in Verr. 2, 70, 169. is qviim 
praetorem circum omnia fora sectaretur , neque ab co vmquam 
discederet, etc. in Catil. 4, 8, 17. Caes. B. civ. 3, 22. Liv. 
42,45, l.legatio sub idem tempus in yisiam circum insulas missa. 
1,9, 2. tum cx consilio patrum Romulus legatos circa vicinas 
gentes misit. i. e. ad vicinas gentes circa. 4, 23, 5. 42, 51, 1, 
litteris circa pracfectos dimissis. 28, 26, 11. custodesque cir- 
ca omnes j^ortas missi, ne quis urhe egrederetur. 31, 3, 5. 
quum — edocuisset eum , — qncmadmodum circa omnes non 
continentis modo urbes , sed eliam insulas pariim ipse adeundo, 
•partim per legatos conciret homines ad arma. 26, 13, 1. mini- 
tabantur, nisi venirent in senatum , circa domos eorum ituros se 
et in publicum omnes vi extracturos esse. i. e. domos adituros 
circum. Plin. Hist. n. 7, 37, 37. Hippocrates — discipulos — 
ad auxiliandum circa urbes dimisit. Sueton. Aug. 49. In bac 
forraula mittere et dimittere proprie dici dcmonstravit Oudendorp, 
ad Sueton. Caes. 41. 

Simillter Propert, 1 , 4 , 21. te circum cmnes alias irata 
puellas differet. i. e. apud omnes pucUas circum. Quo refe- 
xam etlam fragmentum, quod ex Graccho affert Diomedes 
p. 371. ridiculo errore inter fragraenta libror. Ciceronis de Di- 
vin. receptura : cohoriatione circum conciliabula antecellunt. 

Sueton. Ner. 28. hunc — circa conventus mercatusque Grae- 
ciae ac mox Romae circa sigillaria comitatus est. Oudendor- 
pius qwierens, nnm Nero cum Sporo solum iuxta et prope 
eas urbes, in quibus conventus et racrcatus agebantur, vene- 
rlt, neque eas Intraverlt, corrigendum censet circum conven- 
tus et circum sigiUaria. At , ut Llvil verba allata probant, 
etiam circa ponitur pro ad loca, quae circa sunt, quod nos di- 
clmus umhcr. Quae Baumgarteu-Cruslus in Clavi Sueton. 
p. 197. profcrt , quasi in praepogitione circa cum verbis , quae 



56 CIRCA. CIRCVM. 

motnm elgrnificant, coninncta intelligatur magis commoratio in 
loco allquo quam motus, totam rationera invertunt : nam mit- 
terc circa oppida non e»t, ut in oppidis, qui mittitur, ma- 
neat, sed in loca, quae circa gunt slta. 

5. Circa, qiiod proprie, ut exposilnm est, signi- 
iicat in loco , qui circumdat aliqiiam rera, ideoque etiam 
de eo dicitur, quod ab utroque latere et ante et ab tei'- 
go est, interdum ex reliquarum partium enumeratione 
ad unam aliquara adstringitur. Id bene vidit Draken- 
borch. ad Liv. 21 , 43 , 4. Hinc de lateribus usurpatur, 
€t de rebus, quae conspectum explent et ante posilae 
sunt. Eliara circinn interdura apud poetas oppouilur 
\erhis infra, siipra , ante, ubi res in lateribus conspi- 
cuae sunt designandae. 

Liv. 27, 18, 5. fluvhis ab tergo , ante, clrcaque, veliit rlpa 
praeceps oram eius omncm cingebat. Et recte legitiir 21, 43, 4. 
dextra laevaque dito maria clandunt , nullam ne ad effugium 
quidem navem hcibentibus : circa Padus amnis — : ab tergo Al- 
pes urguent. ubi Gronovius emendavit contra, quod Ernesthis et 
Kreyssio^ius probavcrunt. At Hannibal regionL-m desrribit, 
quam milites conspiciebant circiini , cui opponitur id, quod ab 
tergo est. Ita 28, 33, 2. campus ante muntibus circa scptus 
erat. 9, 32, 9. Etrusci — ante signa circaque omnes ceci- 
derunt. 

Ovid. Met. 4, 667. gentibus innumeris circumque infraque re- 
lictis. Stat. Ach. 1, 56. Tyrrhenique grcges circumque infraqucro- 
tantur rcge salutato. Theb. 9, 114. corpus servans circumque 
supraque vcrtitur. Albinovan. Carm. iu Maecen. 46. fortis erat 
circum, fortts et antc ducem. 

6. Atque ita dicitur de iis, qui ante aliquem locum 
Tcrsantur, nec ipsum iutrare audent, vel propius ac- 
cedere non possunt. 

Airgil. Aen. 1, 55. illi indignantes magno cum murmure 
TTiontis circum claustia frcmunt. 3, 75. de Delo : quam pius 
arcitenens, oras ct littora circum errantem Gyaro celsa My- 
conoque rcvinxit. 

7. Quoniara id, quod superadditur, aut imponi- 
tur alicui rei , eain circumdat et ampleclitur, praeposi- 
tio circa componitur cliam cum nominibus , quibus ad- 
Uj solet praepositio supra. 



CIRCA. CIRCVM. 57 

Celsus 7, 8. iniicienda eo pinna est, illita medicamento ci- 
catricem inducente: circaque id medicamentum dandum, ut cu~ 
tis circa pinnam sanescat. 

II. 1. Quod de circuitu dicitur, Iransfertur ad \i- 
cinitatera. Atque circuin et circa usurpantur de rebus, 
quae vel pluribus locis aliquam rem cingere videntur, 
vel in vicinia et in confiniis positae sunt. Tum circian 
indicat reglonem proximam, quae rem circumcludit, 
die U/ngeg-encl , circa locum vicinum et propinquum, 
in der Gegend von, Francogalli dicunt anpres. Priscia- 
nus p. 989. interpretatur iuxta. Sed utrumque potest 
ad eamdem rem referri, ideoque coinmutari. Adverbiura 
circa saepe absolute poni hoc sensu , observaverunt et 
Livio tamquam propriura tribuerunt Dukerus ad 1, 
4, 6. Drakenborchius ad 9 , 2, 7. et 21 , 62, 1. et 26, 
49, 13. et36, 14, 12. Scheffer. ad lul. Obseq. 75. Ou- 
dendorp. ad Sueton. Aug. 40. Quaiuquara ubi adiectis 
aliis verbis plena apparet oratio, tentare aliquid non 
decet. 

Cn. Magnus ad Domlt. apud Cic. ad Att. 8 , 12 (19). sin au- 
tem ille circum isUicc loca commorarctur, te ei — resistcre vel- 
le. 3, 17. aut ad te conferam me aut etiamnunc circum haec 
loca commorabor. de Opt. gen. or. 4 , 10. exercitu in foro et in 
omnibus templis, quae circum forvm sunt , coUocato. In verbis 
circum forum magis apparet circiili species quam in circa fo- 
rum. Curt. 7, 8, 21. non succurrit tibi, quamdiu circum Bacira 
haereas? non dixit circa, ut ipsius urbis oppugnationem de- 
eignaret. Cic. Phil. 2, 26, 64. quum tot essent circum hastam 
illam. Ita recte scripserunt Muretus, Faernus et alii pro 
circa. 

Cic. Catil. 4, 7, 14. plenum est forum, plena templa ci-rca 
forum, pleni omnes aditus huius loci ac templi. Quinctil. Inst. 
6,3, 38. tabernae autem erant circa forum. i. e. iion procul, 
ad forum. 

Agrar. 1 , 7 , 20. nunc omnes urbes , quae circum Capuam 
sunt, a colonis occupabantur. sed pauUo post 22. quum Rullus 
atque w, quos multo magis quam Rullum timetis, — Capuam 
et urbes circa Capuam occuparint. 1. C. G, Ernestius in Syn- 
onym. Lex. T. 1. p. 201. affert circa Capuam, ut de- 
monstret, non recte dici circum Capuam. 

Curt. 5,1, 13. duo millia et quingenta stadia cmcnsi sunt, 
qui amplissimum intervallum circa Armcniae montes notavcrunt. 



58 CIRCA. CIRCVM. 

prm. nUt. n. 12, 5, 11. gignitur circa Acesincm maxime 
amnem. 

LiT. 1, 4, 6. liipam sitientcm er montibug, qui circa sunt, 
ad puerihm vagitum cunum deflcxisse. 42, 64, 2. et 7. 

Hinc apnd Liviuiu aHo^que forraula quod circa est. 34, 29, 6. 
cversa est turris quodqiie circa muri erat. Vid. Gronor. ad 1, 
28,1. Plin.Hist. n. 24, 9,42. Corinthus ef quae circa est regio. 

26, 1, 1. alibi quam Romae circaque. Apud Livium 21, 62, 1. 
legendura putabat Heinsius Romae et circa muUa ea liieme 
prodigia fdcta. Ita Gj-onovius 1, 38, 1. et 36, 14, 12. et 36, 
43, 7. nomen interpolatum esse a librariis censuit, qui in absoluto 
usu advcrbii haesissent. Conf. Ileinsius ad Vellei. Pat. 1, 17. 
Cort. ad Sallust. Cat. 30, 3. ubi ipse edidit : Q. Marcius Rex 
Faesulas, Q. Metellus Cretiais in Aimliam circumque toca mis- 
si : quae ne latina quldem sunt, si, intelHgens adverbium, cum 
Cortio aceipias pro in ApMliam et in loca circum. Mittere cir- 
tum loca dicitur pro ad loca circumiacentia , rid. p. 55. et 
scripsit Sallustina, ut legitur apud Nonium et in codicibus, 
circumque ca loca q. e. ad loca ibi proplnqua. Bene defendifc 
Oudendorpius emendationem in Sueton. Ang. 40. in foro cir- 
cave. Curt. 4, 12, 20. caligo, quam circa humidi effuderant 
montes , etc. In his vero nemo nunc ellipsin cum Cortio ad 
Sallust. p. 986. per situs explendam censebit. Etiam apud 
Livium 21, 7, 10. male supplent: ianta circa (Hannibalem) 
fuga ac trepidatio fuit. 

Vt fert cnnsuetudo istlus aetatis , Livlus et Plinius et alii 
eaepe adverbiiun cum noraine simpllclter iungebaut. 1, 17, 4. 
multarum circa civitatum irritatis animis. Multa exempla col- 
legit Drakeub. ad 9, 2 , 7. Vid. 1,4,8. 29 , 29, 2. 27, 30, 3. 

27, 15, 15. 

Liv. 21, 7, 5. angulus muri erat in 'jAaniorem patentioremque, 
quam cctcra circa, vallem vergcns. Pliu. Ilist. n. o, 17, 21. Oro- 
biorum stirpis essc Comum ct Ucrgamum ct Licini foritmet aliquot 
circa populos auctor est Cato. A id. Aurel. A ict. et qiios alioa 
affcrt Cortlus ad Sallust. p. 986. Horat. Ars poct. 32. Aemi- 
lium circa ludum unus ct unguis exprimct ct mollis imitabitur 
aere capillos. ita recte correxlt Bentleius, quamquam, quod 
Fea observat, imus non posse simul stare cum voc. circa, quod 
locum indeterminatura signiiicet, calculura addit nullum : nani 
faber , qui iraus dicitur , liabitare poterat non procul a ludo, 
hoc est, circa. 

2. Vbi pliires res appositae nominanlur, circum et 



CIRCA. CIRCVM. 59 

circa poniintur pro ad, apudj iuxta. Hinc circa esse 
pro adstare. vid. ,Gronov. ad Liv. 26, 49, 13. 

Sueton. Ner. 38. quaedam Jiorrca circa domum auream. 
Tacit. Ann. 4, 74. aram Clementiae, aram Amkitiae, effigies- 
que circum Caesaris ac Seiani censuere. Liv. 26, 49, 13. 
aetate et forma florcntes circa erant Indibilis filiae. ut bene 
emendayit Gronovius. Ilorat. Sat. 2, 8, 6. acria circum ra- 
pula , lactucae , radices. de cibis una cum apro apposiliis. 

Hinc etiani disponi circa de rebus in aUqua regione coUo- 
candis. Sueton. Caes. 43. Ner. 13. 

Critici corrupta esse pronuntiant verba Flori 4,2, 91. cjVco 
templa imagines. Sed qiuim Suetonius de Caesare c, 76. nar- 
ret , ei decreta fuisse templa , aras , simalacra , intelligi pos- 
sunt templa et eimulacra circum ea posita. 

3. Sed non tantum de pluribus rebus circumstanti- 
bus ita dicitur, verum etiam de una re, nec solura de 
regione ex omni undique parte conspicua, sed de uno 
loco ita, ut circa idem sit quod ad^ iuxta, nostrum 
hei, vel de eo ponatur, quod rem attingat propinquam, 
ubi nos Germani an dicimus. 

Sueton. Claud. 38. quodam — cum ferro circa sacrificttntem 
se deprehenso , senaium pcr praecones propere convocavit. De 
aliis locis Suet. Tit. 4. et TibuUi vidc paullo post. 

Proculus in Digest. 18, 1, fi9. Rutilia Pidla emit lacum Sa- 
harenem angularium et circa eum lacum pedes decem. Faullus 
8,3,30. 

4. Hac ratione circa et circum usurpatmr de perso- 
nis, quae cum aliquo et in vicinia commorantur, et de 
stipatoribus , comitibus, ministris, et proximis cuiusvis 
generis, et de iis, quorum familiaritate vel assidua eon- 
suetudine ulimur: quod Graeci et TttQi rivog vel riva et 
«ftqpt Ttvog dicunt. Vnde formulae circa, circum esse, 
circa se., circa se habere. Vid. Cortius ad Sallust. 
Cat. 14, 1. et ad 26, 4. Broukhus. ad Tibull. 1, 3, 87. 
Casaubon. ad Sueton. Caes. 27. Gronov. et Drakenb. 
ad Liv. 21 , 49, 7. Scliwarz. ad Plin. Pan. 83 , 3. Vor- 
stius de Latin. falso susp. p. 233. Drakenb. ad Liv. 1, 
41, 1. 26, 49, 13. 36, 14, 12. Quam vicinitatis 
rationem si considerassent Vulpius et Wunderlichius 
ad Tibull. 1,3, 87, abstinuissent a falsa opinione, qua 
contendebant , circa et circum non de uno homine, 



60 CIRCA. CIRCVM. 

sed de plnribus dici, igilUTqu.e puellam apud Tibullam 
pi-o pluribus nomiuari. Circa se popilur pro ad laliis 
apud Suelouium. 

\ irgil. Aen. G, lfi6. Hcctoris hic magni fuerat comcs , Ile- 
ctora circum et lituo pvgnas insifrnis obibat et hasta. Terent 
Eun. 3, 5, 33. paitcae, quae ciixum illam essent, mancnt novi~ 
tiae pvcUae. Curt. 3, 1, 17. circa regem erat et Phrygum tur- 
ba etc. 4 , 10 , 25. e spadonibus , qui circa reginam erant , Ty- 
riotes etc. Virgil. Geo. 4, 75. 4, 334. eam circum milesia vel- 
lera Nymphae carpebant. Marlial. 1, lil, 3. omne sed officium 
circa te scmper obibat turba tui scxus. Plin. Pan. 83, 3. 

Cic. ad Att. 9, 9. nec sine caussa et eos , qui circum illum 
sunt, omnia jjostiilantes ct bellum nefurium times. Liv. 22, 
30, 1. in admirationem et ipsum ct omnes, qui circa erant , con- 
vertcrunt. 1, 41, 1. Cornel. Euni. 10. Tacit. Ann. 2, 11. suf- 
fosso equo labitur ac multi nobilium circa. Multa exempla col- 
legit DrakenLorch. ad Liv. 1. L 

Sallust. Cat. 14, 1. omnlum flagitiorum atque facinorum 
circum se tamquam stipatorum catervas habcbat. 26, 4. circum 
se praesidia amicorum atquc clicntium occultc habebat. 

Liv. 29, 1, 2. cx iis trccentos iuvenes — incrmes circa sc 
habebat. Cic. in Verr. 1, 48, 125. multa sibi opus esse , multa 
canibu^ suis , quos circa se habcrct. intellige honiines ad indi- 
candara praedara idoneos. Sucton. Aug. 48. Cal. 43. Alia 
vide apud Vorstiura. 

Peculiari modo, nec , quod miror , alibi ohvio, Cic. in Vcrr. 
1, 36, 92. scrvos artiflccs pupilli quitm haberet domi, cireum 
pcdcs autcm homincs formosos ct littcratos, suos essc dicebat. 
Quod aliter dicitur ad pcdcs. Cum principatu assurapta est 
fonnula , quae legitur apud Papinian. in Digesf. 27, 1,30. 
iurisperitos — optimi maximiquc principcs nostri constitucrunt 
eicusandos , quoniam circa latus eorum agercnt. 

Sueton. Tit. 4. equo quadam acie sub fcminibus amisso alte- 
roquc inscenso, cuiits rcctor circa se dimicans occubuerat. ubi 
vid. Oudendorp. Male olim legcbatur conlra. 

Qnod Gracci brcviter in substantivi forniam composucrunt 
ol TtiQi uvzov , id auoraodo Latiui , articuli nsu dcjlituti, irai- 
tati sunt, assumpto verbo auxiliari, cognosci potest in scripto- 
Lus recentioribus : Sueton. Caes. 27. omnibus vcro circa eum — 
eratuito aut levi focnore obstrictis. Dom. 9. omnes circa se 
largissimc proscquutus. Cicero graecis verbis usus est ad Att. 
13 52. Hanc rcm bcne perspexit Drakcnborch. ad Liv. 21, 
49 , 7. ubi quum legcretur : exiemplo ct circa practorcm ad ci- 



CIRCA. CIRCVM. 61 

vltates missi legnii. Sigonhis et Douiatius g;raecam formulam, 
qua ol TtSQt nitxrcova pro ipso Platone dicitur, ad Latinos 
translatam putarunt. Ilaec vero foriiiula, quam graramatlci 
non recte plconasniis adnumerant auctore Ilerinanno, a Lati- 
nis tractari nullo pacto poterat ob defectum articuli, neque 
apud ipsos scriptores imitationis ulhim exstat vestigium. Ab- 
surda est Turncbi conicctura c circa practorem, neque con- 
inngi possunt verba lcgati circa praetorem. Equidem nomcn 
"practoris a librariis, qui praepositioni id addendum existima- 
icnt, insertum , integraque verba esse puto haec : cjrca ad u- 
vitates missi, uti 1, 17, 4. 

Tibull. 1 , 3 , 87. ac circa gravibus pensis afjlxa puella paul- 
latim somno fessa rcmittat opus. lo. Henr. Vossius recte no- 
tavit per circa significari vicinitatem non definitam , tam de 
mio homine quam de pluribus. Wunderlichius , quum vidisset 
a iluschkio comparari locnra , in quo Seleucus apud Athe- 
naeum 6. p. 267. c. a^cpinoXov interpretatur ttJv tz^qI ttJv 
deGTtotvav &SQdnaivav , monet haec ex vitiis nostrarum lin- 
guarum iudicari : Latinos vero non imitatos essc graecum 
usum et cjrca dominam usurpari non nisi de pluribus, et si 
quando contrariura observetur in praepositione, id non perti- 
nere ad adverbinm. Ilaec prorsus absona vehcmenter miror 
a viro alioquin laudabili scribi potuisse. Sed Bachius aflert 
Drakenborchii et Dukeri libros, in quibus longe alia deraon- 
strantur. Etsi grammatica ratio non subvcnisset, riderem 
poetam et imaginem ab eo descriptam, in qua multas ancil- 
las circa dominam somno oppressas videremus. Profecto, si 
plures essent, garrulis serraonibus soranum depulissent. Ta- 
raen Vulpii explicationem collectivae dictionis probavit etiam 
Lachmann. ad Pi-opert. p. 237. Alia res est apud Apulei. Met. 
2. p. 125. qutim rcpcnie iniro rcpci s mustela circa me constitit, 
obtvtumque accrrimum in me destituit. ubi bcne correxerunt 
conira me. Neque conferri potest Albinovani locua supra 
p. 56. allatus. 

5. Denique quum ex vicinia ipse loci siUis cogno- 
scatur, ponitur o/7'c« pro «cZ vel ajmd, et haec omnia pro 
in. Jntelligilur enim regio , in qua terra vel res sita 
est, et ipsa haec terra vel res. Medicorura peculiaris est 
nsus , quo vitium et morbum esse dicunt circa aliquam 
corporis parLem. 

Martial. 12, 83, 1. effugere in thermis et circa balnea non 
est Mcnogencn. Curt. 4,9,1. dubitaverat, utrumnc circa 
Mesopotamiam, subsisteret , an interiora regni sui pctcret. Plin. 



62 CIRCA. CmCVM. 

Hist, n, 19, 3, 16. quod circa Syriam nascitur. Vellcl. P. 1, 
2, 5. Orestis libcri — quintodccimo anno sedcm cepere circa 
Lcsbum iHSulam. ubi iiihil opus est correctione ab Heinsio fa- 
eta, nedum depravationc in toc. contra , de qua Walchius in 
Emendat. p. 25. loquutus est. Intelligimus ipsam Lesbum et 
circamiectas insulas. 

Quinrtil. Inst. prooem. 20. qul — protinus circa ima substi- 
terint^ i. in imis. 

Senec. Ocdip. 312. de igne , qui flammae rectae opponitur : 
an latcra circa scrpit incertu^ viae, et fluctuante turbidus fumo 
labat? cod. traiect. circum: quod Burmann. ad Propert. 4, 6, 6. 
ncn iniprobat: vereor, ut recte. Ccrte scribendum crit cir- 
cumscrpit. Legitur quidem apiid Sueton. Ner. 6: deprehensis 
in lccto cius circuin ccrvicalia serpentis ejuviis. Tamen dabito 
etiam de huiu€ scripturae intcgritate. 

Horat. C- 1,25, 13. quum tibi flagrans amor et libido — 
saeviet circa iecur ulcerosum. quod Petronius 17. saevit in prae- 
cordiis. Celsus 5, 28, 2. id vitium fit maxime in superioribus 
partibus, circa faciem , nares , aures , labra. 2, 8, si — circa 
pectus atque scapulas dolor mansit. Et ita fere in quacumqne 
pagina. 

Scribon. Larg. Composit. med. 163. quorum nihil circa pra- 
tense trifolium invenitur. i. e. in. PauIIus in Digest. 33, 7, 13. 
vasa, ancones, calices, trullae, quae circa coenam solent traii- 
ci. i. e. in coena. 

Horat. C. 2, 5, 5. circa virentes est animus tuae campos iu- 
vencae. 

6. Qni in aliqua re agenda versatur, recentiori 
tempore dicebatur circa rem versari, circa aliquam 
rem occupatuni esse. vid. Dukei'. ad flor. 3, 19, 12. 
Nam veteres dicebant ia aliqua re i>ersari» Atque id ad 
alia verba occupationis transfertur. 

Sueton. de Granim. 18. hic initio circa scenam versatus est. 
Quinctil. 2, 15, 15. quidam enim circa rcs omnes, quidam circa 
civiles modo vcrsari 7-hetoricen pulaverunt. Sueton. Caes. 64. 
Alexandriae circa oppugnationem pontis. i. e. in oppugnatione 
Tersatus. 

Senec. de Benef. 7, 28, 2. sic evenit , ut circa consularia 
occupato comitia — quatsturae suffragator excideret. Sueton. 
Ker. 23. Valer. Max. 6, 8, 7. 

Quinctil. Declam. 6, 3. dum circa cadaver nostrum orbi 
rixamur, 306. lcfi^istinc circa decennis bdli exuvias contendisse 



CIRCA. CIRCVM. 63 

clarissimos reges"? Flor. 3, 19, 12. dum circa ad depTeJienden- 
dum eum multitudo contendit, inter rixantium maniis pracda 
lacerata est. Dukerus cum Salniasio corrigunt circa adpre- 
hendcndum eum : ille quidem addens : „ etsi fortassis purior 
aetas linguae latinae hoc gemis loquendi ignoravit. " Certc 
non potcst proLari circa adverbimn cum nomlue multitudinis 
coniungcndum. 

7. Vt clrca dicitur pro ad locum, qiii circa aliqiiam 
rera est, concisa in oratioue etiam usurpatur pro usquc 
ad eam regionera, quae circa cst, vel pene usque 
ad rem. 

Celsus 8, 10, 5. esse etiam is (canalis) debet a planta, si 
criis fracttim est , circa poplitem , si femur , usque ad coxam. 

8. Dnae sunt formulae w/zfZ/^/^/e circa, circiim iin- 
dlque et circa omnia, seu omnia circa, quaiaim illa 
significat ex omnibus, vel in omnibus , quae circa sunt, 
locis, et totaiu rera coraplectitur, liaec vero altera, 
cuius sensus sponte intelligitur, interdum tantiun augefc 
vim vocabuli omnes. Sic eliam circum undique a Gellio 
dicitur pro ioto. 

Liv. 42, 56, 8. frumento undique circa cx agris convecto, 
Virgil. Aen. 4, 417. Anna , vidcs toto properari littore : cir- 
eum undique convenere. Olim interpungebatur post circum: 
correxit Marklandus ad Stat. Silv. 2, 5, 13. ubi legitur: clau- 
sis circum undique portis , ut 5, 1, 155. furvae miseram circum 
undique leti vallavere plagae. Tlieb. 2 , 228. pars virginibiis 
circum undique fusae focdcra conciliant nova. 

Translato sensu Gellius 14 , 2. amici mei — viri — in pa- 
irociniis et in operis fori celcbres>, semperque se circum undi- 
que distrahcntibus caussis festinantes. Recentiores lii scriptores 
videntur unum verbura scriptura expressisse circumundique, uti 
Gellius 4, 5. quem (locum) sol oppositu circumundique aliarum 
aedium numquam illustraret. 13, 24. in fastigiis fori Traiani 
simulacra sunt sita circumundique inaurata equorum. i. e. tota. 
IVos vulgo um und um. 

Liv. 9, 23, 10. nam et circa omnia defecerunt. 21, II, 11. 
quum tam procul Romani , unica spes , circa omnia hostium es- 
sent. Alia excmpla vide apud Drakenborch. ad 9 , 2 , 7. et 
apud Graev. ad Flor. 3, 19, 12. 4, 12, 60. cf. Duker. ad Flor. 1, 18, 
lo. Liv. 31 , 38 , 1. exhausto circa omni agro. Valer. Flacc. 
8, 2. Colchida circa omnes pariter furiaeque viinaeque patris 



64 CIRCA. CIRGVM. 

habent. Apud Florura 4, 12, 60. natura regionis circa se omnis 
aurifera. delendum videhir prononien. 

Florus 1, 18, 13. ium omnia circa quasi hostilia gravi mole 
pcrmiscuit. 

Lucret. 5, 631. de luna: flaccidiorc etiam quanto iam tur- 
bine fertur , — tanto magis omnia signa hanc adipiscuntur cir- 
cum , practcrquc fcruntur. Coninnge omnia circum. Forbiger 
explicat : signa circum scil. ovtol , vel signa cingentia. 

III. 1. Propinquilatis notio Iransferri ad tempus 
coepit saecalo Augusti. Notatur vero lioc modo tem- 
pus proxiraum. Et potest illud , cui proximum est, vel 
iiniverso nomine designari , vel per additura nuraerum 
deflnitius. Saepe idem significat circa, quod panllo an- 
te. Livius, cuius in scriplis antiquissima exempla huius 
dictionis leguatur, poetarum usum vel consuetudinera 
vulgarem sequutus e?se videtur. Circum de tempore 
non diclura est. Id iam grammatici veteres docent et 
ipsa vocabuli ratio. Conf. Kellmann. iu Animadvers. ad 
Nolten. Lex. p. 2153. 

Liv. 42, 57, 10. postcro die circa camdem horam in cumdem 
locum rcx copias udmovit. Flin. Hist. n. 9, 18, 33. Curt. 5, 
3 , 7. ipse tertia vigilia castris motis circa hicis ortum superave- 
rat angustias. Sueton. Oth. 11. Columell. 5, 6, 19. circa 
vcrnnm dcinde aequinoctium binae vites — scrobibus deponendae. 
9, 13, 4. 5, 10, 8. arbores et semina cum radicibus autumno 
serito, hoc est circa lalendas et idus octobres. 5, 10, 12. 5, 

12, 2. 7, 3, 11. Plin. Epist. 1, 7, 4. me circa idus octobres 
spero Romae futurum. Pailadius de Re r. 2 , 4. 2,7, 3,8. 

13, 1. 

Addito numero Celsus 2, 6. p. 56. ac si circa septlmum dicm 
tale esse cocpit, proximum est, ut is circa quartumdecimum 
diem deccdat. 2, 7. p. 65. Sueton. Caes. 88. Scribonius 
Larg. 227. 

\ellei. Pat. 2, 93, 1, circa Murenae Cepionisque coniuratio- 
nis tcmpus. i, e. paullo ante. Pliu. Ilist. n. 33, 12, 55. circa 
Magni Pompeii aeiatem. 35, 8, 34. 50, 112. avium loquaciores, 
quae minores , et circa coitus maxime. 11, 38, 73., circa 
mortem. 

Ilorat. Carra. 4,1, 4. desinc — circa lustra dccem flcctcrc 
moUibus iam durumjmpcriis. Sueton. Doni. 16. in libris scri- 
ptis legitur : ad ci)'^ mediam noctcm ita est cxterritus , ut ex 
strato prosiliret. vel ac circa. Alil ad, alii circa excluserunt. 



CIRCA. CIRCVM. 65 

Non displicet iilud ac circa, etiamsi ac paullo post re- 
currit. 

lurisconsulti , indefinitae rei cuiuscumque osores, post mal- 
tas controversias alii constituerunt , tcrapus, quod per voc. 
circa compreliendatnr , non ultra sex raenses extendi, alii de- 
cernendam rem iiidlci romraiserunt. Vid. Barbosae Dictlon. 
usu freq. 57, 7. p. 528. StrauchiiLex. partic. iur. p. 30. et 269. 

2. Recenlioris aevi quidam scriplores per voc. circa 
vitam et aetatem alicuius hominis ita designabant, ut 
ipsius nomen loci insfar pro tempore pouerent. Conf. 
Regius ad Quinctil. Inst. 2, 4. Spaldiugius ad Quiuctil. 
2,4, 41. componit graecum navd. 

Quod Plln. Hist. n. 33, 12, 55. dixit : circa Magni Pom- 
peii aetatem. id Quinctillanus expressisset circd Pompeium. 
Quinctil. Inst. 2, 17, 7. doctares artis sero iam et circa Tesiam 
et Coraca repertos. 2, 4, 41. circa Demetrium Phalerea insti- 
tutum fcre . constat. 12, 10, 5. floruit autcm circa Philippum et 
usque ad successores Alexandri pictura praecipue. Senecae Con- 
trov. 1. praef. p. 65. Gron. quidquid romana facundia habet, 
quod insolenti Graeciae opponat aut praeferat , circa Ciceronem 
effloruit. ubi Schulting'. comparat Vellei. Pat. 1,17, 1. in 
Accio circaque eum romana tragoedia est. ubi olim legebatur 
ciVca^we eorum. 

3. Deinde componitar czVca cum nominibusj quae 
Vel numerum , vel aliam rerum quantitatem significant, 
quo intelllgatur numerus non plenus et mensura non 
pressius definienda. Schwartzius in priore Tursellini 
editione dubitaverat, an Livii locus 27, 42. ob singula- 
rem structuram esset corrigendus. Sed non desunl alia 
exempla. Quod vero apud Varronem legitur circnm^ 
ne quis pro circiter accipiat, aut corrigat, a Schneidero 
provisum est. vid. p. 53. 

Liv. 45 , 34 , 6. ca fuere oppida cirea septuaglnta. 27, 42, 8. 
ctrca quingentos Romanorum sociorumqUe victores ceciderunt. 
ita ex uno cod^ palat. edidit Gronoviiis : in rellquis numerus 
nullus exstat aut falsus^ Vid. Drakenb. Sueton. ^Jer, 48. circa 
quartum miliarium. Curt. 4, 6^30. cecidere Persarum Ara- 
bumque circa decem millia. Petron. 97. puer — annorum circa 
aedecim. ubi alii cortexerunt circitcr. 

Celsus 4, 19. patiis circa selihram ex vino aminaeo mero 
suthere. 7 , 15j deind^ per inaequ^nteS dies circa Singulas hemi- 
nas emittendamt 

11 B 



66 CIRCA. CmCVM. 

Sueton, Claud. 6. eum — legato etiam circa sestertium vi- 
cies prosequutus , commendavit insuper exercitibus. ubi Grono- 
Tius haec : „immo sestertii vicies : nam ea vox regitura legato, 
non a praepositione , quae instar adverLii sine casu noinini ^ 
ponitur. " Quod probari vix potest. Ac desunt etiam alia 
cxempla. 

4. His igUur, quae dispntavimus , intelligitur, anti- 
quos scriptores in hoc vocabulo semper unam loci no- 
tionem tenuisse. Octavo demura urbis saeculo desidera- 
batur aliquod vocabuiura , quod ad respectum alicuius 
rei denotandum graeco y.uxa responderet. Huic notioni 
aptura videbatur voc. circa, quod quura regionem vi- 
cinam et res se attiugentes significaret, etiam de animi 
cogitatione ad aliquam rem relata et de actione ac ne- 
gotio , in quo quis versatur, usurpari poterat. Conf. 
ll,6. p. 62. Ita factiim est, ut una haec praepositio 
loquutiones eas comprehenderet, in quibus antiquiores 
scriptores in, cle, ad, erga ponebant: quae orania 
communem admittunt notiouem appropinquationis. De 
qua re dixerunt Duker. ad Flor. 1, 10, 5. Schwarz. ad 
Phn. Paneg. 95 , 1. Burmanu. ad Quintil. Declam. 1, 
17. p. 37. Suetonius aliique pkirimi coniunxerunt ad— 
iectivn, quae conditioucm ahquam notant, Quinctilia- 
nus, uterque Plinius et Tacilus et scrael Suetonius etiam 
substantiva. Idque non. appellaverim depravationeni 
linguae , sed adiuraentura in hoc desiderio non temere 
assumptum. 

Sueton. Tlb. fi9. circa dcos ae religiones negligentior. i. e. in 
rolendis diis. Ncr. 51. Tacit. An. 16, 8. qui — inslantem 
damnaiionem frusiruti, mo.v j\'eronem circa sunima scclera dis~ 
tcntum , quasi minores evaserc. Gcrm. 28. de Orat. 21, 3. 
Z2, 3. lustin. 14, 1, 3. ut quo modo circa se animati essent 
cognosceret. Alia ex Apuleio collecta habct Pricaeus ad Me- 
tara. p. 230. ]\ot. p. 635. Suct. Tib. 11. quum circa scholas et 
auditoria prnfessorum assiduus esset, qnod Baumgarten- Cru- 
sins in Clavi p. 197. mirura in modum intcrprefatur : in plu- 
ribus circa schotis. conf. Domit. 3. Ner. 23. ne quid circa 
hacc occupatum avocaret. 

Quinctil. Inst. 1. pr. 4. nuUam ingenii sperantes gratium 
eirca res etiamsi necessarias , procul tamen ab ostentatione po- 
siias. 4 , 1 . 9. inde illa veierum circa occultandam eloqucntiam 
simulatio. 10, 2, 14. Plin. Ep. 3,9, 13. circa Classicum qui- 
dcm bievia et crpeditus labor. Traianus ad Plio. 10, 70. (03.) 



CIRCA. CIRCVM. 67 

mantfcstum est — nec prudentiam nec diltgentiam tibi defuisse. 
circa istum lacum. Plin, Pan. 20, 3. Tacit. An. 11, 15. pu- 
hlica circa bonas nrtes socordia. Plin. llist. n. 29, 1, 5> hine 
illae circa aegros miserae senteniiariim concertationes. 18, 1, J. 
sermo circa rura cst. 8, 16, 19. varia circa hoc opinio. Seneca 
de Ira 3, 32. Plin. Ep. 5, 14, 1. promisi scripturum mc tibi. 
quem habuisset cvcntum postulatio tirca Tiiscilium jyoviinntum. 
Florus 1, 18, 22. quum Fabricius decem pondo argcnti circd 
Rufinum consuhircm virum quasi luxuriam censoria gravitate 
damnaret. i. e^ in Rufino. Sueton. Claud. 14. novo circa prin- 
cipem exemplo. i. e. in principe. Quibus verbis non potest 
excusari vitiosa ratio , a Ruhnkenio reprehensa , apud Mure- 
tum Oper. Tora. 3. p. 271. quamquam circa illas quoque vidi 
exemplum. 

Quinctil. 8. pl-ooem. 5. sunt paucat circa quae si is , qui in- 
stitkctur, non repugnaverit, pronum ad cctera habiturus est 
cursum. 15. ideoquc praecipue circa praecCpta partis huius la- 
horavit. 7,2,6. quacritur per coniecturam et qualitatem cir- 
ca modum , specicm , numerum. Tacit. Dialog. de orat. 3, 4. 
adeo te tragocdiae istac non satiant, quominus omissis oratio- 
num et cilrarum siudiis omne tempus modo circa Medeam , eccc 
nunc circa Thyestcm consumas. Ilist. 1, 13. hi discordes .■— 
circa consilium eligcndi successoris in duas factiones scindeban- 
tut. Sueton. Claud. 45. mors eius celata est, donec circa «ttccc*- 
soixm omnia ordinarentur. cf. c. 22. 

Symmachus imprimis solebat coniungere pronomina. 1 , 90. 
etsi amore praevenior , ne sim circa te avarus officii. 2, 68. 3, 6. 
8,8. officia circa nos mtitua6 affectionis implere. lurisconsulti 
eaepissimc usurpahaui haiic vocem pro dc, quoad, quod nos 
dicimus in Betrcff, in Riicksicht: Paulhis in Digest. 3,3,42,6. 
rcs expediri non potest circa adiudicationes. lulianus 41, 1, 36. 
circa caussam dissentire , quod paullo ante in caussis diss. 
Vlpianus 5,2, 24. circa inofficiosi querclam evenire plerumquv 
assolet etc. Porapon. 24, 1, 51. evitandi autcm turpis quaestu$ 
grutia eirca u.torem, hoe videtur Quintus Mucius probasst^ 
Multa collegit Brissonius de Verb. gignif. p. 191. 

Tacit. An. 11 , 29. Callistus iam mihi cirea neccm C. Cae- 
iaris narratus. Qiiod esse potest in rlece harranda. Florus 1, 
10 , 5. ubi friistrato citca purpuratum eius ictu tenetur. Equi- 
dcm haeb ita intelligo : quura frustratus esset ictus eo ^ quod 
purpuratum, non regem occiderati 

Cic. ad Fam. 9, 15. init. cx prioribus iuis liiteris intellexi 
pergratam tibi essG curam valetudinis tuae: quaitt tibi pcr- 

5 * 



68 CIRCA. CIRCVM. 

spectam esse gaudeo. In lioc depravato loco crant qni inepte 
corrigercnt : pergratnm tibi esse animum meum perspectum 
circa curam valetudinis tuae. Quamquam iam Scliwartzius in 
notis ad Tiirsellin. oLservavit, Ciceronem non solere circa de 
aliis rebus quam de locis usurpare. 

IV. 1. Praepositioues circum ct cij'ca post snbstan- 
livum suuiii poui propterea notamus, quod i'ara suut 
exempla apucl prosaicos, et quod ^ioetis inlerdum stru- 
clura adeo dura placuit. Vid. Wopkeusii Lect. Tull. 
p. 170. (128.) Ivlarkland. ad Stat. Silv. 3, 3, 21. Walch. 
ad Tacit. Agric. p. 338. 

Cic. de jVat. d. 2, 41, 105. Tiunc ctrcum ccqktoi dude ferun- 
tur. in Verr. 4, 48, 107. quam circa lacus lucique sunt plu- 
rimi. Lucret. 1, 935. prius oras poculn circum contingunt mel- 
lis dulci liquore. Viri^il. Aen. 1 , 32. crrabunt acti fatis maria 
omnia circum. 3, 75, 6, 329. Stat. Theb. 3, 395. Tydea 
circum omnes — stipantur. 

2. De particula a verbo , qnocum cobaeret, avulsa, 
et de scribendis verbis compositis tria sunt moneuda. 
Praepositionem verbis praefixam secerni, et adverbinm 
per se constare posse , res est omnibus nota. Hauc 
tmesin, in qua potius dicas adverbium non esse compo- 
situm cum verbis , illustraverunt Vlitius et Bnrmaun. ad 
Gratii Cyneg. 10. Cavendum tamen est, ne fingamus 
vocabula, quae nnmquam in usum venerunl, veluti cir~ 
cumamplecti , circumseqni , circumesse. Neque, ubi 
circa legitur, tmesis ista locum habet. 

Virgll. Aen. 2, 792. ter fonatus ibi coltd dare hrachia ctrcum. 
1,175. arida circum nutrimenta dcdit. Lucret. 5,881. cir- 
cum tribus actis impiger annis florct equus. 

Adverbium al)solutnm ponitur a Gratio in Cyneg. 375. tum 
pura monebo circum labra sequi. et a Virgil. Ecl. 3, 45, et 
molli circum est ansas amplexiis acantho. nam quod apud Apu- 
lei, Met. 3, p. 130. (44.) Colvius et Scloppius coniecerunt: in- 
ter tot milia jyopuli circumsequentis , antiqua aucioritate destl- 
tutum est, nec circumamplecti dictum essc, ipse, quem affe- 
runt, Virgllll locus Aen. 5, 312. lato quani circum amplectitur 
aurobaltcus, si integra est haec scriptura, per elisionem de- 
monstrat^ 

Grat. Cyn. 404. ct vivum lapidem et circa mclttensia ncctunt 
curalia. aut circa positum est pro supra, aut, quod verum 
puto, scribcndum est circum. In Senecae Herc. f. 149. recte 



CmCA. CIRCVM. 69 

exhibent libri scripti : iurhaque circa confusa sonut : naru dici- 
lur tiirba circu. Vid. Gi-onov. ad Liv. 21 , 49 , 7. ut Tauit. 
Ann. 11 5 31. strcpcutc circum procuci clioro. 

Tura componitur jjraepositio cumverbo, uuoque ac- 
cenlu ulrumque contineliir noii tantum iu iis, quibus 
cxprimitur actio , quae rem ali(juam circumeat aut cir- 
cumplectatur, sed etiara ubi conditio describitur, quae 
ad totam rem pertiueat, aut res ])er regionem circa dis- 
posita. Ita circumsiidare apud Flin. Hist. u. 14, 1, 3. 
circiinmascens 2, 103, 106. circumsonare, de locis, quae 
circum resonant, apud Liv, 39, 10, 7. aut acfive de vo- 
cibus undique allatis, circumiacere apud Liv. 37, 54. 

Legitur apud Cic. de OfT. 3,2,5. conduccre arbitror, tnli- 
bus aures tuas vocibus undique circumsonure. quod est talibus 
vpcibus undique pcrsonare, ut est ad Fani. 6, 18, 7. Beierus, 
qui viderat Pearcii explicationem de soiiantibus auribus ridi- 
culam esse , correxit circumsonari , tamen nullo cxcuiplo cora- 
probavit , prosaicum scriptorera ullum , nedum Ciceronera 
passivo usum essc. Ncque Ciccro dixisset aures circumsonari, 
nec eas — avdire. 1'ronomen eas , diversum antca esse sub- 
iectum orationis , declarat. Scriptores posteriores dicebant 
undique circum. 

Denique quaeritur de verbis cum duplici praeposi- 
tione compositis", de qua re dixi ad Statii Silv. 1,1,1. 
Sed ratio verborum et consuetudinis tempora distinguen- 
da suut. Atque negavit Cortius ad Sallust. Histor. fragra. 
p. 986. scribi posse mdlo circumadiiitente , quum a La- 
linis fere cautum esset, ne ti-ia vocabula coniungeren- 
tur. Tamen ratio obstat: nam significatione dilierunt 
circumadniti et neminem circum , i, e. eorura qui circa 
sunt, adniti. Sed antiqui scriptores semper in his ap- 

f)osuerunt adverbiura purum, etiara proximo a verbis 
oco. Postea quura pleniores forraae placerent, et in 
doclrinarura expositione nova vocabula adhiberentur, 
coniungebant adverbia eliara cum verbis compositis, ut 
onmes partes uno accentu comprebenderent, idque aut 
continua scriptura exprimebant, aut hyphen interpone- 
bant. Vna tamen erat exceptio omnibus temporibus 
coramunis. Vbi enira super et circum maiori significa- 
tione pro insuper , circumcirca ponebantur, etiam di- 
stinctione et proprio accentu eflerebantur. Quare Cato 
de Re r. 48. scripsit jurcas circum offigito •> Plinius 



70 CIRCA. CIRCVM. 

Hist. n. 19,5, 26 , 4, confert alterna folia circiim ob- 
rnere, ut 19, 5, 30. clejlexa circa ohruuntur. Sed Liv. 
25, 36, 5. si cjuo mocto posset i>alhmi circuminiicerey 
Coliimella 5, 12, 3, stercoratam terram circumagge- 
rato, et Plinius 19, 5, 23. jimociue circumaggeratas re- 
^istere frigori radices, TibuU. 1,5, 10. ipsecjue ter 
fiircum lustravi sulfure puro, 

Qnod olim legebatur apud Caton. de Re r, 114. duas partei 
terrae circumaddito. nunc restitutum est circumdato. Pliu. Hist. 
n. 8, 33, 51, antiquae editiones praebent: ncc pupillae motu, 
scd totius oculi versatione circumadspicit. Quod Aristoteles Hist. 
qn. 2, 11. CTQiq^ii Ss rov oqi&aXfiov v,v%Xa} y.ca ttjv oiptv inl 
nuvrag toiJs tonovg fifTa^uklsi , Plinius reddidit et scripsit : 
cireum adspicit. Harduinus temere mutavit circumspicit. Quod 
apud 4pulei. Met. 2. p. 120, 23, (120.) comprobasse videtur 
Oudendorpius quum — coronae circumadstantium fata donaret. 
et 8. p. 212, 13. (570.^ quae res circumadstantium — dcterruit 
animos. certe non confirmari poterat exemplo Taciti Ann. 4, 
C2. Ibi enlm homines, qui in ampliitlicatro assidebant, iis 
oppommtur, qui circum adstabant. 

8. Adverbium , ut iii multis exemplis vidimus, 
proximum praecedit substantivis. Vnde duplex gram- 
inaticorum opinio nata est. Alii putabant haec coniun- 
gi per hyphen , atque scribi circa-saltus. vide Fabri 
Thesaur. ]). 549: alii ex antecedentil)us inteUigendura 
esse dicebant nomen vel pronomen: Tantalus est iilic 
et circum (scil. eum) stagna. vid. Bachii Geist der rom. 
Elegie p. 64. Signo, quod hypheu vocant, non opus 
esl, nec rc vera coalescunt vocabula: tamen id facile 
coucedi potcst, adverbium , ubi praecedit nomini ap- 
positum, arclius coniungi ad uuius iiotiouis speciera. 
filhpsis vero nulki est. 

4. Praepositio, quae verbls coniuncta est, non so- 
let, ut in aliis , iterum poni cum nomine, sed semper 
dicitur circnmire aliqnid, circnmvolare , circumdarey 
circjimsedere alicjnid. Cf. Ruddimaun. Tom. 2. p. 328. 
Plautus adeo dixit Moslell. 3,2, 157. eho islum, putr, 
circumdnce hasce aedes et conclacia. 

* In scriptis libris quum compendium esset simil- 
Hmum , librarii raodo circa , modo circum dederunt. 
Vid. Drakenborch. ad Sil. 2, 646. ad Liv. 4, 12, 9. 10,. 



CIRCITER. 71 

38,8. Cornpendinm brcve ca vel ^ eflecit, ut totuni 
vocabulum aut oraiiterelur (cf. Drakenb. ad Liv. 21, 
46, 3.), aut coramntarelur cum contra, vid. Drakenb. ad 
Liv. 37, 15, 7. Oudendorp. ad Frontin. 1, 4, 7. ad 
Sueton. Tit. 4. ad Apulei. Met. p. 152. Ruald. et Ou- 
dend. ad libr. 7. p. 492. 500. Interpr. ad Piin. Ep. 3, 
9,14. 5 , 14 , 1. ad Quinctil. Inst. 4,2, 12 et 19. el cura 
citra. vd. critici ad Liv. 1, 38, 1. Drakenb. ad 21, 
38, 6. 10,25, 5. Saepe pronomen enm addiderunt in 
iormula circum esse, vd. Gronov. et Drakenb. ad Liv. 
26,49, 13. ad9, 2,7. 



CIRCITER. 

CiRCiTER adverbium est ex adieclivo circits de- 
sumptum, ideoque idem significat, quod circum. Cuius 
usus vestigia nonnisi in fragmentis velustissimoruni 
scriplorum reperimus. Cassius Hemina apud Plinium 
Ilisl. n. 13, 13,27. lajndem Juisse quadralum, circi- 
ier iii media arca vinctum candeiis guacjuai^ersum. 
Ita enim haec verba, quod nemo animadverlit, inlelli- 
genda sunt. Posteriore tempore circiler ad tempus et 
ad numerum proprie referebatur. Priscianus 14. (S, 34.) 
p. 990. circiter vero ium similiter Tttqi graecam signi- 
jicat , cjnum pro iuxta accijntur: ad iemjms tamcn 
solum jjertinet, ut circiier calendas ianuar. Alcuiu. 
p. 2138. Beda p. 2332. flav. Caper p. 2241. Hi 
omnes praepositionera nominant. Repugnant Sauctius 
et Ruddimannus cum aliis, qui docent essc adverbium, 
cui subaudienda addatur praepositio ad: quae quum 
ablativo non conveniat, ubi iegilur circiter meridie, 
sententiam integram videri hanc: in meridie aut circitcr 
ad meridiem. At nomen per se constat, et tempus, quo 
aliquid fit, non modo ablativo , sed et accusativo ex- 
primitur : sicuti Graeci dicunt nji; eGTieQccv , eGnsQOv , rov 
oQd^Qov. ConL Vol. 1. p. 380. Est igitur meridiem id 
quodpermeridiem. Acceditvero cum adverbio aliaratio, 
qua id, quod circa aliquod tempus est, ad ipsum, quod 
nominatur, tempustamquam ad centrum refertur, idque 
accusativo designatur. Hinc fit, ut verba arctius co- 
haereant et adverbium induat speciem praeposilionis. 
Significat idem quod /enne, jere» Germani utuntur 
verbis um et ohngefdhr. 



72 CIRCITER. 

Plaut. Most. 3 , 1 , 52. redito huc clrciter meridie. Varro de 
Re r. 3, 10, 6. sic curati circiter duobiis mensibus fiunt pin- 
gues. Paullo ante Schneiderus niniis audacter correxit locuni 
corruptum , in quo nihil nisi numeri nota cominutanda ■» ide- 
tur : ad saginandum eligunt pullos circiter If . J ve. (i. e. qua- 
tuor quinquevc) mcnses , qui sunt nati. vulgo legitur circHer 
ses qui menses. Caesar B. gall. 4 , 23. ipse Iwra diei circiter 
quarta cum primis navibus Britanniam aitigit. 

Varro de Ling. lat. 5, 5. (6, 5.) quia singulis verbis primi- 
geniis circiter quingentae species declinationibus fiunt. 

Sallust. Cat. 56 , 3. ex omni copia circiicr pars quarta erat 
viilitaribus armis instrttcta. Caes. B. gall. 2, 32. armorum 
magna multitudine de muro in fossam , quae erat ante oppidum, 
iacta, — et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum 
cst, celata et in oppido retenta , portis patefactis , eo dic pace 
sunt usi. AdTcrhii officium defenderunt Linacer de Emend. 
struct. p. 112. et Cortius ad Cic. ad Fam. 4 , 12 , 4. 

Cic. ad Att. 2, 4. nos circiter cal. aut in Formiano erimus, 
aut in Pomneiano. ad Fara. 14, 5. nos — circiter idus novcm- 
bres in Italia speramus fore. Varro de Re r. 2, 11, 7. ovea 
hirtas tondent circiter ordeaceam messem. 3, 8,3. 

Caes. B. gall. 1 , 15. iia dies circiter quindecim iter fccerunt. 
Liv. 18, 1, 7. quum decem circiter millia ab hoste abesscnt. 
Plaut. Mil. 2, 3, 79. nam .illic noster est fortasse circiter 
triennium. Vid. Heuslngeri Ohs. antibarh. p. 463. 

Sanctius in Minerv. 1 , 16. et Vrsinus Instit. Vol. 2. p. 438. , 
ut ellipsin praepositionis ad comproharent, afferehant Cic. 
!'.d Att. 2, 17. vcrum — haec in Arpinati ad seitum circiter 
idus maias non deficbimus Sed iam Ruddimannus Vol. '£• 
p. 331. mnnuit, recte legi a. d. sextum. i. e. ante dicm. 

Gerh. I. Vossius de Analog. 4, 22. p. 263. „ aliquando," in- 
quit, „ suspicio mihi incidit, ut obitcr dicimus voce ex ob et 
iter composita , ita etiam circitcr esse conflatum ex circum vel 
circa et iter. ita circiter Romam integre sit circum iter ad Ro- 
mam : hoc est circa illud iter, quo Romam itur. ". Quo ineptiua 
excogitari non poterat. cf. Perizon. ad Sanctii Min. 1 , 16. 

Ratio certa est, qua adverhium proxime coniungi solct cura 
nomine numerali. Sulpicius ad Cic. 4, 12. mutavit ordinem 
verborum, dixitque : circiter hora dccima noctis. Recte interpo- 
nuntur verha, quae ad nomcn numcri pertinent: Aurel. Vict. 
de Caes. 36. mcnse circitcr post Aureliani intcritum seito. Post 
nnmerale legitur in loco allato Cic. ad Att. 2, 17. Conf. 
Goclenii Ohserv. p. 102. 



CIRCVMCIRCA. CIRCVMQVA QVE. 73 

Diximus antea circlter proprie fuisse circum. Hinc 
anliquo tempore etiam id expressit, quod circuy de lo- 
coi"um regionf? , sed cum indicio incexlo. 

Plaut. Cist. 4,2, 7. de cistella: ubi ea sit nescio, nisi, ut 
opinor, loca Jiaec circiter excidit mihi. i. e. hic aliquoL for- 
tasse loco. 

cmcvMcmcA. 

Priscian. 14. (3, 34.) p. 989. est tamen quando 
circum praepositioni eam (i. e. circa) subiungimus et 
circumcirca dicimus. — Et hoc tunc Jit , quando 
aiiq)l tveqI significare i^olumus y ut Hesiodus u^qA mQi 
y^Qrjvrjv ioBiSia. Sergius in Donat. p. 1855. numcjuam 
enijn praepositio alteri praepositioni cohaeret. Si au~ 
tem {'olueris , ut coniunctim coJiaereat , non iam ad^ 
verbium erit, sed polius recipit naturam suam: nam 
et praepositionem praepositioni sic cohaerentem , ut 
pro una parle praepositionis habeatur , invenimus 
saepe apud Catonem, ut circumcirca id est circa» 
Sergius hoc dicere voluit: praepositio ubi cum praepo- 
sitioue coniungatur, eam non manere adverbium, sed 
coire utramque in unam vocem. Tamen ne praeposi- 
tio quidem vocari potest. Nam quae reperiuntur ex- 
empla, omnia adverbium praebent. Id vero factum vi- 
detur, ut totus alicuius rei ambitus et circuitus regionis 
denofarelur; sicuti nos dicimus um und um , quod est 
ringsum. Hac e:i composilione verbi circumcirca re- 
centior usus servavit simplicem formam circa y quae 
deinceps in vicem praepositionis circum successit, 

Plaut. Aul. 3,4,8. uVi erat haec defossa , occoepit scalptu- 
rire ibi unguUs circumcirca. Sulpiclus in Cic, ad Fam, 4, 5, 8. 
ex Asia rediens quum ab Aegina Megaram versus navigarem, 
coepi regiones circumcirca prospicerc. Liber de Bello liispan. 41. 
huc accedebat, ut aqua, praeterquam in ipso oppido Mimda, cir- 
cumcirca nusquam repcriretur propius milia passuum octo. Apu- 
lei. Met. 11. p. 258, 23. palla nigerrima — quae circumcirca 
remeans et siib dextrum latus ad humerum laevum recurrens. 

CmCVMQVAQVE. 

De verbo circvmvndiqve vide supra ^."63. Aure- 
lius Victor, sive qui scripsit libellum de Origiae gent. 



74 CIRCVMSECVS. CIS. 

rora. 17, 6. coloniae deductae snnt Praeneste Ti- 
Jjxiy — Boifillae, ceteraque oppida circumquaque, 
Alia exempla non exstant. £t dubitari potest etiam isto 
io loco, ubi praecedit cetera, cui parum eleganter ad- 
ditur quaque. 

CIRCVMSECVS. 

CmcVMSECVs vocabulum est Apuleio propriura, 
culus forma respondet aliis intrinsecus , aitrinsecuSy 
foT'insecus. Atque secns regionis traclum , in quo alte- 
ra pars alteram sequitur, sive quem nos oculis quasi 
sequimur, indicat. Nos dicimus tvart y ivcirts ^ in an- 
derwdrtSy rilckivdrts. Est igitur circumsecus fere idem 
quod circnmy et usurpatur de regione, quae circumia- 
cet: uniwdrts , in der Gegend umher. 

Apulei. Met. 2. p. 121 , 11. quum ctlam nos omnei circumse~ 
cus adstantes in clarum eachinnum vidcret effusos. 5. p. 166, 23. 
et multi coloni quique circumsecus venantur , et accoJae plurimi 
viderunt eum vespera redeuntem. 11. p. 204 , 33. navemfaber- 
rime factam picturis miris Aen;yptiorum circumsecus variega- 
jj,;re — deae nuncupavit. Ita ememlavit Stewechius cor- 
ruptum voc. circumspectus , \el circumspectisy vel circumseptus i 
idque probai-i posset, si luotlo ulia exempla confirmarcnt 
eignificatiouem circumcirca, ab omni parte. 

GIS. 

Cis qnid proprie adsignificet, etymologiae aucto- 
res disceruere non audent. Gerh. Vossius suspicatur, 
abiecta priore syllaba, factum esse ex hElas: lamen ipse 
in Art. gramm. 2, 19. p. 238. et 2, Sl. p. 293. demon- 
stravit, vocalem corripi. Idque colligit et ex analogia 
verbi bis , et ex usu verborum citimus et citro. lila 
vero analogia non recte constituta est, usus autem syl- 
labae brevis in vocabulis citro et citimus ad recentissi- 
inos poetas pertiuet: Horatius aliique citra producunt, 
Ne.mo enim nunc carmen astronomicum , quod in An- 
tholog. Burraaun. 5,46. lcgitur, Varroni Atacino tri- 
buet, aut admodum vetustum esse putabit. Quare 
nil obstat, quo rainus longatn syllabara in cis statuaraus, 
Alque factura est hoc vocabukira ex deraonstrativo no- 
niine, cuiua diversas fornias in hic et is usurpamus, 



CIS. 75 

praefixa littera c seu syllaba ce, de qua diximus p. 10. 
Igilnr primitivum fuisse videlur c/iis ^ sive transversa 
forma vocabuli hicce: adiecta quiclem littera 5, quac 
in frans et iii obsoleto pris , unde pridem est, et in aliis 
adbaeret. Nam quid Schwenckius sibi voluerit, quura 
in Seebodii Sylloge II, 1. p. 161. cis pro quis dici exi- 
stimat, eqnidera non perspicio: rectius Grotefendus 
II, 2. p. 361. cognationem particulae ce comraemora- 
vit, et graecura Iy.ii contulit. 

Antiquo tempore Latini dixerunt c/s, tit uls ^ sed 
postea mutaverunt in citra. Quare eae significationes, 
quae recentiori terapore accesserunt , non ad cis refere- 
bantur, idque ipsum modo in certis quibusdara forrau- 
lis perstabat. Vide in voc. CITRA. Vulgaris tamen ser- 
rao alia, quibus sciiptores aevi poslerioris formam cz- 
tra adhibuerunt, etiam cum cis coniiraxisse videtur, 
Quare Priscianus universum usura complecti voluit his 
verbis 14. (3, 27.) p. 987. cis et compoiiitur et separa- 
inr, et magis localem liabet significationem , vt cisul-' 
pina GaUia et cis IVieniim. Fossumiis tamen per 
translationem eb in tempore et in aliis rebus ea uti , ut 
cis dejinilum tempus, sicut ultra definitum, vel cis nu" 
lurae Leges , ut ultra naturae. Conf. Beda p. 2332. 

Apud Fomponium in Digest. 2 , 2 , 31. quuni legatur cis Ti- 
berim et ultls Tiberim, grammatici arbitrahantur , olim dicto 
csse -vocabula ultis ct citis , et Vossius de Analog. 2 , 25. p. 802, 
ait: declinant vero cis, citis,uls, ultis , quo praeter Varro^ 
ncm usus Pomponius : et Forcellinus forraam ultis , citis anti- 
quiorem Tocat. Quae omnia inccrta aut falsa sunt. Apud 
"\'arronem nullum exstat longioris formae exemplum, nec 
puto Latinos umquam dixisse citis. 

1. Cis praepositio de locis dicitur, quae aliqua re 
interposita , sive monte sive fluraine interieclo, diffin- 
dunlur. In iis notare videtur eam partera, quae ad nos, 
qui loquimur, speclat, i. e. in hac parte, diesseits. Sed 
tolus hic usus cons+iluitur negativa nolione non ultra, 
ut ab altera interiore parte intelligatur id, quod termi- 
num non transgredilur. Opponitur uLs et trans. Et 
coaiungitur cis eliam cura verbis , quae motum signifi- 
cant. Glossae Cyr. Ivxog, cis , intra, intro. 

Varro apud Nonium 2, 180. eo die cis Tiberim redeundum est, 

quod de coelo auspicari ius nemini sit praeter magistratum. 



76 CIS. 

Sallnst. apud Victorln. in Cic. Rhet. p. 82. Pith. et apud No- 
niiuu 1. 1. omni GalUa cis Rkcnum atque intcr mare nostrum 
atque oceanum, nisi quae a paludibus invia fuit, perdomita. Cic. 
ad Fam. 3,8, 15. quid enim erat, quod me persequerentur in 
castra, Taurumve transirent , quum ego Laodicea usque ad Ico- 
nium iter ita fecerim , ut me omnium illarum dioecesium , quac 
cis Taurum sunt, omniumque carum civitatum magistratus le- 
gationesque convenircnt? ad Att. 7, 2. quoad hostis cis Euphra- 
tem fuit. Liv. 8, 14, 5. et senatus inde abductus , iussique 
trans Tiberim habitare : ut eius , qui cis Tiberim deprehensus 
esset , usque ad mille pondo clarigatio esset. 5, 35, 4. cis Pa- 
dum ultraque. 38, 38, 3. In 4, 17, 8. hic cnim primus cis 
Anienem cum rege Veientium secundo proelio conflixit. librarii 
rariorem vocem aut omlserunt aut mutarunt iu citra et circa. 

Nonlus, qul Sallustii et Varronls verba affert, in praemissa 
explicatlone cis positum pro ultra axit stupido errore confudit 
locorum rationes , aut scripsit non ultra. 

2, De temporeiisurpatur ex Prisciani praeceptis ita, 
nt, contrarium vocabulo ultra, indicet id, quod ante 
temporis termmum definitum praecedat: noa ultra , in- 
ira. Hoc tamen non usurpatur nisi a recentissimis 
scriptoribus. Aurel. A^^ictor de Caes. 42, 1. eum Con- 
stantinus cis viensem decimnm jacundiae vi deiectum 
imperio in prii^atum otium removit. Antifpii scripto- 
res unam habent formulam additi vocabuli pauca: ut 
cispaucos dies sit non ultra paucos dies, iutra p. d. Vid. 
Livinei, et laeger. ad Mamert. Grat. act. luliano 15. 

Plaut. Truc. 2,3, 26. ita ego illam edepol servem , itaque 
parcc victitcm , ut nidla faxim cis dies paucos siet. 3Ierc. 1, 2, 
41. liberum caput tibi faciam , paucos cis menses. Most. 1 , 1, 
16. quod te in pristinum scis actutum tradier , cis , hcrcle, pau- 
cas tempcstates. Mamertln. Grat. act. lul. 15. cis pauculos 
flies in novum ac florentem statum re publica restituta. 

3f I)enique ad rerum terminuraquemcuraque cis re- 
ferri, notat Priscianus, non addilis exemplis : neque ea 
obvia sunt in autic^uis scriptoribus. Quare ad usum 
vulgaris et obsoleli sermonis pertinuisse videtur. Quod 
vero in aliquibus Taciti editionibus ex emendationeLip- 
sii legitur Ann. 11, 30. i^enia7?i in praeterittim petens^ 
quod ei cis V^ectium, cis Planlium dissimulavisset. 
ForcellinUs interprelatur ; quod tacuisset, donec res 
constitit intra Vectium et Plautium. At nemo Latino- 



CITO. CITIVS. 77 

rnm sic loquntus est. Quae Gronovins comparat, alie- 
na suDt. Fortasse integrara sci'ipturam servavit codex 
Agricolae, Titios, Vectios, Plaiitios, 

Hoc loco tamquam certo quodam argiimento usus est He- 
rellus , ut Taclt. Ann. 11 , 16. conlectura eraendaret ita : sac- 
jiius vinolentiam cis libidines. pro ac libidines. Illud vero ne la- 
tlnum quldem esse putem, vinolentiam autcm, et quae cura ea 
semper cooriuntur libidines, in Germanis, qui a Tacito barbari 
vocantur, negare, verecundiae est nimiae et affectatae. 

CITO. CITIVS. 

Citus vocabulum, quod nemo hodie cum Ang. Ca- 
ninio per metathesin ex xayy transformatum putabit, 
factum est ex cieo. Vossio in Etymol. p. 156. videtur 
Ci7//s proprie esse i>ocatns , et quia, qui ab aliis vocau- 
tur sive periculi sive affectus caussa , celeriter accedere 
soleant, veloces dici citos , nisi sit citum, quod in itione 
est, a x/o), eo. At non omnes citi vocantur, nec qui 
vocantur, semper festinant. Nec sufficit ralio, qua 
Doederlinus p. 132. Tom. 2. Synonym. omnem horum 
verborum naturam reducit ad voluntatem, et cituin 
eum esse putat, qui animo et voluntate praedilus aliorum 
voce aut nulu ad aliquid agendum commoveatur. Ciere 
non est vocare, et differt a mo{>ere eo, quod significat 
conatum et irritationem , qua quid, ut se moveat, im- 
peliitur, sive sit homo sive res non auimata. Ila fit, ut 
citum sit et id, qnod ad motum impulsum est, el ia 
cuius motu vehemenliori apparet impulsus et accelera- 
tio. Q uare c//o dicilur pro citato actu, celeriter, et ad 
tempus relatura, pro brevi terapore, sine mora. Quae 
satis confirmantur exemplis in lexicis abunde proj)ositis« 
Hic nobis commemoranda sunt modo haec. 

1. Cum negatiotie coniunctuul non cito ponitur pro 
haucl jacile de eo, qui ahquid ob dubitationem cunctan- 
ter acturus est, et de eo, quod fieri, aut fulurura esse 
dubitamus , praesertira in formula non cito dixerim» 
Nos dicimus jiicht gleich , et nicht leicht. 

Cic. Brat. 76, 264. negue vtrhis aptiorent cit6 aiiunt dixetinif 
neque sententiis crcbriorem. In comparationls formnla Cic. 
ibidem 205. quem tu non tam cito rhetorem dixeris — ' quamy ut 
Graeci dicunt, JtohziKov, 



78 CITO. CITIVS. 

Terent. Ad. 3,3, 89. haud cito mali quid ortum ex koc sit 
puhlice. 

Non cito pro non celeriter, non brevi tempore, legltur apud 
Cic. de Orat. 3 , 36 , 146, 

2. Praeterea cilins , praesertim, ut videtur, in evo- 
catione, ponitur pro ^jr/«5 \elpotius. Estque hic usus 
recenlioris aevi. 

Senec. Agamem. 965. citiug interea mihi edissere, ubi sit 
' gnatus, uhi frater tuus. Senec. Lud. de morte Claud. 7, 1. 

citius mihi verum , ne tibi alogias eicutiam , dicito. Vtroque ia 
loco Gronovius expHcat : quam citlssime , statim , et compa- 
rat Lud. de morte Ci. 13 , 2. celerius inquit Mercurius, et ve- 
nire nos nuntia. At ibi bene corrigitur codicum auctoritate 
celerius i. Quid Auctor de Different. voc. p, 2193. Putsch. 
(p. 469. Mai.) in distinguendis vocabulis citius et celerius sibi 
Toluerit, alii evolveut, corruptissimum locum emendaturi. 

3. Hinc citiiis — qnmn usurpatur de eo, quod faci- 
lius, aut prius (juani aliud quid fiat, ubi Germani eher 
— als , Graeci ^uggov. Sopb. Philoct. 631. ^aGGov uv t^j 
nXEiGrov hi^GTiqg i^aol y.kvoi^' ix^Svijg. 

Plaut. Araph. 1, 3, 6. sed uhi summus imperator non adest 
ad exercitum , cititis quod non facto^st usus fit , quam quod 
facto'st opus. Cic. in Aerr. 4, 26, 59. vox me citius defecerit 
quam nomina. ad Fam. 5, 2, 30. citiusque amore tui fratrem, 
tuum odisse dcsinam quam illius odio quidquam de nostra bene- 
volentia detraham. de Off. 1, 18, 59. ut vicinum citius adiu- 
veris in fructibus percipiendis quam aut fratrem aut familiarem. 
Liv. 8, 32, 9. modo vitam sibi eripi citius quam gloriam re- 
rum gestarum posse vociferaretur. O^id. ex Pont. 2,8, 65. 
nam caput e nostra citius cervice recedct — quam caream raptis, 
o publica numina , vobis. cf. 2,7, 25. Horat. Sat. 2, 5, 35. 
Drakenb. ad Livii 8, 32. Citius — quam de tempore ac cele- 
ritate vid. Plaut. Pers. 3, 3, 30, 

4. Hoc modo citius in comparalione usurpatur cnm 
quam compositum in formula citius dixerim pro po- 
tius, vel facilius. 

Cic. Phil. 2, 11, 25. citius dixerim, iactasse sc aliquos, ut 
fuisse in ea societate viderentur, quum conscii non fuissent, quam 
vt quisquam celari vellet , qui fuisset. quod dictum est pro his: 
quam ut dixerim, quemquam celari Toluis&ei 



I 



CITRA. 79 

6. Ceterum cito inter ea vocabula referendnm est, 
quae, sicut sero, longus, sedulus, etiam conditionem in- 
dicant nimis magnam. Significat enim interdum perquam 
cito , nimis cito , zu frixlu 

Pallad. de Re r. 1, 6, 15. omnc opus rusticum, qunm fieri 
praecipitur , neque cito est , si ante quindecim dins , nequc tarde, 
sj post quindecim fiat. 

CITRA. 

Gellius Noct. att. 12, 13. e disputatione Apollinaria 
Sulpicii haec refert: tres istae voces intra, citrUy 
uLtra, quibus certi locorum Jines demonstrantur , sin- 
gularibus apud veteres syllabis appellabantur in, cis, 
uls. Hae deinde particulae , quoniam parvo exiguo- 
que sunitu obscurius promebantur , addita est iribus 
omnibus eadem syllaba, et quod dicebatur cis Tibe- 
rimetuls Tiberim dici coeptum est citra Tibe- 
rim et ultra Tiberim. Priscianus 14. (3, 33.) 
p. 989. citr a nujnquamcomponitur , et pene eamdem 
habet signijicationem quam cis: nam apud nos locurrt 
significat. Sed invenio , quod propriis nominibus , vel 
montium cis solet piraeponi plermnqjie , reliquis vero 
magis citra, ut cis Rlienum, cis Alpes, cis Paduam: 
citra saniem, citra cruorem , citra foru7ii; et a cis 
quidem derivatur citra , a citra vero citer, cite— 
rior et citimus, teste Capro. — Vtriusque tamen, 
interpretatio apud Qraecos adverbium est , id est, 
ro (o8e i.'el ln\ tccSe., Conf. Beda. p. 2332. Quod vero 
distinclionis caussa grammalici docent, citra praeponi 
solere appellativis , non autem cis , id inde factum est, 
quod linguae auctores in metaphoricura usum recentio- 
rem etiam novam forraam condiderunt. Ea priraum 
erat adverbii ex ablativo citera, unde citerior , formatis 
tum cum nomine coniunctum praeposilionis naturam 
mduit. Apud Festum quum legatur: citimus , extre-' 
mus. Vls enim jacit ullra , ultimUs , cis , citra , ci~' 
timus, graramaticus nonnulhs videtur citra habiiisse pro 
coraparativo. At nec Festus scripsit haec verba ^ nec, 
qui scripsit , Paulus Diaconus hanc sententiam istis ver- 
bis expressit, sed contuHt similium formarum exempla, 
aut si illud vohiit, significatione ad comparationem ac- 
cedente est deceptus. vid. n. 8. et 9« Nec vero citra 



80 CITRA. 

est prolongata forma verbi cis, sed nova: qnae quando 
sit facta, dici non potest. In comicis et in veterrimo- 
rum scriptorum fragmentis exemplum reperilur nullum. 
A Cicerone et reliquis usurpatur eo sensu , quo cis dice- 
balur de loco propiore. Adverbii exempla normulla 
nunc in scriptoribus recentioribus exstant. Sed fuerunt 
scriptores quidam etiam novissimo tempore^ qui hac 
voce prorsus abstinerent , veluti Symmachus. 

1. Ciira igitur dicitur de regione anteriore, quae 
flumine, seu monte, seu urbe aliave re in medio posita, 
ad eum qui loquitur, aut de quo narratur, jDroxima spe- 
ctat. Contrariuni est nltra. Nec tantum cuni verbis 
quietam sedem significantibus coniungitur , sed etiam 
cum iis, quae motum exprimunt. Doederlinus in Syno- 
nvm. Vol. 3. p. 109. ita disliuguit: cis significare locum 
sirapliciter, citra simul indicare propinquitatem. Sed 
fallitur. Cis Wiewim et citra Rhenmn, cis Taurum et 
citra T. nihil differunt significatione : id quod multa 
exempla comprobaut. 

Sulpicius apud Gelluim 12, 13. ita dlsputat: Cicero intta 
oceanum , non, ut tu interpretare , citra oceanum dixit. Quid 
enim potest dici citra oceanum esse, quum undique oceanus cir^ 
cumscribit omnes terras ct ambiat? nam citra quod est, id 
extra est. Qui autem potest intra esse dici, quod extra est? 
Sed si ex una tantum parte orbis oceanus foret , tum quae terra 
ad eam partcm forct, citra oceanum esse dici posset, vel ante 
oceanum. Quum vero omnes terras omnifariam et undiqUever- 
sum circumfluat, nihil citra eum est: sed undarum illius ambitu 
terris omnibus convallatis in medio eius sunt omnia, quae intra 
oras eius inclusa sunt. Tamen recte dici a Gellio poterat ci- 
tra oceanum, etiamsi ultra oceanum quidquam esse neg-avisset. 
Vid. n. 3. Silius 16, 660. nec retulit urbi signa prius , quam 
fumantes circa acquora vidit romano Phoebum solventem litorc 
currus. Barthius et Heinsius correxerunt citra aequora. quod 
poeta dicere potuisset, etiamsi non cum aliis credidisset, 
Phoebum relicto citra oceanum curru redire solere ad orien- 
tera per oceani fluctus. Sed scripsit circa aequora, ut Sta- 
tius dixit Theb. 3, 407. hesperii devexo margine ponti , et 
Konnus Dion. 12, 11. coy.savolo nagu tiqoxotjgi. 

Caes. B. gall. 6, 32. Segni Condrusique lcgatos ad Caesarem 
miserunt, oratum , ne se in hostium numero duceret^ neve omni- 
iim, Germanorum, qui essent citra Rhenum , unam csse camsnm 
iudicareti Liv. 21, 48, 6. paucos moratorum oCcidcrunt , citra 



CITRA. m 

flumtn tntefceptos. Cic. ad Fam. 16 , 2 , 2. h locua est cilra 
Leucadem stadia CXX, Liv. 38, 48, 1. quidquid est terrarum 
citra Tauri iuga. ad Att. 16, 7. erat enim cum suis navibus 
apud Haletem Jluvium citra Veliam millia passuum IH pedi- 
bus ad me statim. 

Cic. Phil. 6, 3, 5. paullo ante decretum est, ut cxercttum ct- 
ira flumen Rubiconem^ qui ftnis est Galliae , educerct. Caes. 
B. g. 6, 8. quae fore siispicatus Labienus , ut omnes citra flu- 
men eliccret , — placide progrcdicbatur. 

Plin. Hist. n. 3, 5, 12. citra cst Oglasa. 3, 17, 14. 6, 11, 

12. citraque in riipe castello. 

Postponitur suo noraiui apud Horaf. Sat. 1 , 10 , 31. natus 
mare citra, 

2. Citra cum utira composltum liabent formulae 
nlira ciiraqiie, ultra cilnwe , quae utramque regionem 
termiui alicuius interpositi notant. Sed in liac una for- 
mula interdum evanescit ratio medii termini ita , ut tan- 
tum regiones diversae inlelligantur. 

Horat. Sat. 1,1, 106. sunt certi denlqiie ftnes, quos ultrct 
ciiraque neqttit consistere rcctum. Plin. Hist. n. 10, 23, 31. et 
quamvis ultra citrave pervolent , numquam tamen advenisse ms- 
quam , nisi noctu, existimantur. i. e. in his iUisve regiombus, 
ultro citroque. Nemo alius sic loquutus est. Ovid. Met. 5, 
185. inque petendo dextera diriguit , nec citra mota , nec ultra. 
Rigescens dextra medium quasi tenuit, nec potult moveri ad 
lianc iliamve partera. 

Quod Mercerus in Dict. Cretens. Bell. troi. 2 , 8. edidit itl* 
tra citraque vagabantur. non de consilio factum videtur. 

8. Sed quum particula citra eam designet partem, 
quae ante percurritur vel conspicitur, quam ad termi- 
nura in medio positum pervenitur, etiam de eo usur- 
patur, quod aut certum terminum non attingit, aut 
quamdam regionem non excedit eaque continetur* 
Quare explicari potest modo per voc. intra , raodo per 
voc. ante: nec respicitur ad id , quod ultra est. Haec 
■vero ratio reconditam ia se habet comparationem , |et 
ciira dicitur pro iis, quae anteriora vel priora sUnt, 
sicuti citerior pro citero» 

Liv. 10, 25, 4. profectus aptd itefcHu ^ <td oppidilfti Ahaf-' 
nam, unde haud procul hostes ^fant, ad cttsird JppU praeiofli 
pergit. Paucia citfa milUbus Ugnatorea ei cuni pra^sidio occuf^ 

IL ^ 



«2 CITRA. 

funt. 1. c. antequam ad castra pervenlssel. Taclt. Hist. 3, 23. 
tela hostium citra cadcbaut. i. e. non ad Roniauos pervenerunt. 
Plin. Hist. n. 2, 17, 14. dicatur, cur Veneris stella num- 
quam longius XLTI partibus , Mercurius viginti tribus a solc 
abscedunt, saepc citra eas ad sclem rcciprocent. 2, 17, 15. in 
cancro vero non citra vicesimam quintam partem. 

Cic. Top. 9, 39. quum autem a generc ducetur argumentum, 
non erit necesse id usque a capite arcesserc. Saepe etiam ci- 
tra licet, dummodo supra sit, quod sumitur, quam id, ad 
quod sumitur. i. e. etiamsi non altius adscenditur. 

Cic. Orat. 18. ipsa enim natura qtiasi modularetur komi- 
num orationem, in omni verbo posuit acutam vocem, nec una 
plus , nec a postrema syllaba citra tertiam. i. e. non ante eam 
eyllabam , quae tertia est a postrema syllaba. 

4. Ita fit, ut citra dicatur de re inferiore, quae ad 
cerlura ierminum non adscendit, sed infra se contiuet. 

Plin. Hist. n. 17, 21, 35, 13. vinculo mox adstrictus a ter- 
tia gcmma alligari: quoniam et sic coercetur impetus materiae 
dcnsioresque citra pampini eisultant. i. e. infra densiores pal- 
niites progerminant. Ovid. Met. 10 , 607, pronepos ego regis 
aquarum , nec virtus citra genus est. i. e. inferior , non attin- 
gens genus. 

Dubius est locus Senecae in Oedip. 949. morere, sed citra 
patrcm. Haec Farnabius explicavit : non imo "ctu et Laius : 
quod non inest in particula : Gronovius autem nielius : „ non 
usque eo , quo pater , ut e viventium numero abeas : morere, 
scd citeriore quasi linea quam pater, ne ad patrem pervenias, 
utque quamvis mortuus sis superstes , et vlvum funus circum- 
ferare. " £st igitur: non accedens ad patrem, sed in terra 
remanens. 

5. Etiara ad tempus transfertur ita, ut temporis 
parlera iudicet, quae ante aliquem terminura, sive sit 
dies, sive aetas, sive aliqua res gesta , praegreditur : 
lioc esl anie. 

Gellius 12, 13, citra calendas explicat verbis ante calendas. 
Columell. 2,8,3. ceterum locis uliginosis — plerumque citra 
calendas octobris scminare convenire. Ovid. 3Ict. 8, 3(J5. for- 
sitan ct Pylius citra troiana pcrissct tcmpora. ubi Burm. 10, 84. 
citraquc iuventam aetatis brcve ver et primos carpere Jlores. De 
loco Sueton. Aug. 43. vidc n. 7. 

Quiuctil. Decl. 12, 9. rctro aguntur exscquiae: aui citra aut 



CITRA. 83 

ad rogos pugna est. i. e. inversus est rerum ordo : pugna est 
aut antequara cadavera ad rogofi portantur , aut ad rogos. 

6. Transfertur denlqne cifra ad rerum conditiones, 
quae lernaino quodam constiluuntur, Is quum nondum 
atlingitnr, necdum expletur numerus aut arabitus rei, 
cltra emn dicimus fieri rem. Et potest res aliqua con- 
tioeri et restringi citra quemdam tei'minum seu modum* 

Colurael. 7, 6, 5. nec tamen ea sola creant abortus , sed 
etiam glans , quum citra satietatem data est. Itaque nisi potest 
affatim praeberi, non est gregi permittenda. i. e. non ad satie- 
tatem , ita ut non satientur. 9, 13, 2. Celsiis 1 , 2. exerciiatio^ 
tiis autem plerumque Jinis esse debet sudor , aut certe lassitudo, 
quae citra fatigationem sit. Plin. Hist< n. 2, 9j 19. gusiu 
amarum citra acorem. 19 , 8 , 54. 

Sueton. Claud. 35. motu civili quunt eum Carnillua , non du- 
hitans etiam citra bellum posse terreri, contumeliosa — epistola 
cedere imperio iuberet etc. i. e. ante quam ad bellura proce- 
fceretur. Ovid. Trist. 5, 8, 23. quia pcccavi citra scelus. i. e. 
peccatum quod nondum ad scelus promotum. 2, 127. vita data 
est, citraque necem tua constitit im. i. e. non ad mortis poenam 
prolapsus. Quinctil. 7, 2, 23. sive invicem accusant, sive cri~ 
men reus citra accusationem in adversarium vertit. i. e. ita ut 
non ad accusationem adscendat^ vcrso in adversarium cri-^ 
lnine< 

Gellius, qui cjtrrt morem dixit pro praeier morem, etiattl 
12 , 13. verba intra modum explicat his : non ad ipsum modnm^ 
6ed retro paullulum et citra modum, Sed vide n. 7. 

7. Hinc recentiores scriptores clira Usurparunt pro 
sine, nort cum, praeter in iis, ad quae res non pertinet, 
aut non altingit, aut non complectitur. Nemo frequen- 
tius Quiuctiliano usurpat hanc diclioneuat saepe etiam 
Plinius. Nec falso Scioppius Infam* Fam. p. 136. eam 
propriam tribuit argenteae aetali: nam quod contra 
opposuit Borrichius in Defens. Stradae p. 302. exem- 
piiun est Ovidii supra allatuni) aliquanto diversum. 
Glossae Cyr. avtv , sine , absquey praeter, citra. Gloss. 
Phil. Citra , Slxcc, %coQlg, htog. Sic Sophocl. Antig. 
330. Kal vvv yaQ iKTog ikTtldog yvcoi-vyjg t iiirjg aco&sig. Conf. 
Brera. ad Sueton. Caes. 28. Frotscher ad Quinctil* 
10, 7, 7. 

Plin, Hist. n< 3 , 3 , 4. ex quibus pfaeter ipso^ BracaraS Bi^ 

6* 



84 CITRA. 

lali , CoeUrini — ehra fasiidlum mmineniur. \. c. non ctim 
despectu, 7, 29, 30. ctenim insignibus iudiciis opiime citraque 
invidiam tam superba ccnsiira perageiuT. 31, 2, 18. siccantur 
duodecim diebus , aliquando viccnis , citra svspicionem ullam 
aquae. i. e. ut nuUa restet snspicio aquae. 

Florus 3, 1, 2. citra spem omnium fortuna cessit. ubl Duke- 
ru9 comparat Gell. 2, 3. citra morem gentium Graeciae cete- 
rarum, quod Terentio Andr. 5, 3, 8. est praeter morem. 
Sueton. Caes. 28. citra senatus populique auctoritatem. Aug. 66. 
neque dolore dissimulato , si parcius aut citra honorem verbo- 
rum. Aug. 24. alias immodesie missionem postulantes ciira com- 
moda emeriiorum praemiorum exauctoravit. ubi qui Toc. prae- 
miorum eiiciendum censebant , non reputaTerunt , emerita 
praemia dici possc praemia emeritorum , quibua rectc ad- 
eignantur cov.moda. Quinctil. 10, 7, 7. postremo habebunt 
modum tifinem, qiti esse ciira divisioncm nullus poiesi> Plin. 
Hist. n. 2 , 51 , 52. Marcia — icia gravida, pariu exanimato, 
ipsa citra ullum aliud incommodum vixii. 12, 17, 40. odor — 
aggravans capita, citra dolorem tamen, quae eadem Terba lc- 
guntur in Plin. Ep. 2, 1, 4. Hist. n. 8, 38, 57. leoniopho- 
non — odit lco, visumque frangit et ciira morsum exanimat. 
20, 21, 84. purgat citra vulnus. Tacit. de Orat. 27, 3. iudi- 
cium anini ciira damnum affcctus proferre. i. e. ita ut noa 
cxsistat amicitiae daranum. Agric. 1. nec id Ruiilio et Scauro 
citra fulem aui obtreciationi fuit. i. e. ut non retineret fideui. 

Duker. ad Flor. 3, 1. et Oudendorp. ad Sueton. Aug. 43, 
acerbius inTchuntur in Pitiscum, qui Tcrba Suetonii: solebat 
etiam citra spcctaculorum dies , si quando quid invisitatum 
dignumque cognitu advcrtum essct , id exira ordinem quolibet 
loco publicarc. explicuit anie spcctaculorum dies: sed immerito : 
nam Pitiscus non intellexit diem ante spectacula proximum, 
ged quemcumque alium , antequam spcctacula ederentur. £st 
igitur : non exspectato epectaculorum die. 

Rariora haec sunt: Quinctil. 1, 10, 33. qvae si dici debctah 
oratore, ncc dici ciira scieniiam musiccs potest. i. c. slne. 12, 
10, 9. longe citra aemulum. LIt. Epit. 126. bcllum citra san- 
guinem co^ifecii. Paullo durius Quinctil. 2 , 16 , 13. et ingredi 
citius et pasci .et tranare aquas citra doceniem natura ipsa 
aciunt. L e. nuUo doctore. 

luxisconsulti formulis utnntur eitra mandatum, Big. 17, 1, 10, 
10. Cod. 2, 13,19. citra decretum. Cod. 4 , 71 , 14. citra 
praetoris auctoritatem. Dig. 2, 15, 8, 6. citra praetorm, qu«d 
alibi ains pra^tore S , 15 , 8 , 25. 



CITRA. 85 

8. Ifa ponitur de secernendis ct excludendis et 
excipiendis, qiiae aul adhaerent aut adiuogi possunt, re- 
rum condilionibus, quod nos Germani exprimere sole- 
mus formulis abgesehen von, ausgenommeri. Latini 
Teleres dicunt praeter. 

Pomp. Mela 1, 19, 17. citrtt magnitu^inem prope Ponto 
similis. Quinctil. 2,4, 22. communes loci (de iis loqunr , qui- 
bus citra personas in ipsa vitia moris cst perorare — ) ex me- 
diis sunt iudiciis, 7,2, 13. 8 , 4 , 8. crescit oratio miiius aper- 
te, sed ncscio an hoc ipso efficacius , quum citra distinctionem 
intextu et ciirsu semper aliquid priore maius insequitur, i. e. 
non adhibita distinctionc. 8, 5, 3. Papinian. inDigest. 3,6, 9. 
sed et citra pretii aestimationem quaeritur de calumnia eius. 
Separatum est etenim calumniae crimen a damno. Cuiitciua 
accipit pro ultra. Est yero id quod practer. 

Ovid. apud Quinctil. 12, 10, 75. ut lana tincta fuco citra 
purpuras placet. i. c. non comparata purpura, abgeseheu von> 
Purpur. 

9. Citra cum quam componitnr, ut supra quam 
in eomparatione duarum rerura , quarum altera non 
altingitur^ altera recedit aut inferior est. Hinc ab Ovi- 
dio dicitur de eo , quod minus est et intra terminos mi- 
uores cohibetur. 

Ovid. ex Pont. 1^7, 55. culta quidem, fateor, citra qtiam 
dehuit illa, Art. 3 , 757. neve domi praesume dapes , et desincy 
citra quam cupias , paullo , quam potes esse , minus. quae ulti- 
ma Terba corrupta sunt. 

Non huc pertinet , ruam alii afferunt , Consol. ad LiTiam 
45. quid (titi prodest) tenuisse animum contra sua saecula re- 
ctum? — nec vires errasse tuas campoque foroque, quam- 
que libet citra constituisse domum ? Beckius explicat : magis 
efficere Toluisse quam oranes alias familias. Quae in isti» 
verbis non insnnt. Codices praebent licet. Quare Burmannu» 
coniecit: quamque licet citra continuisse modum. At citra mo- 
dum esset, uti Gellius ait, non ad ipsura modum, infra mo- 
dum. Cf. ISorat. Sat. 1,1, 106. Poeta scripsisse mihi vide- 
tuT : nec vires errassc tuas campoque foroque , quaque licet , ci- 
tra constituisse domum. i. e. Tires tuas non aberrasse ad res 
ciTiles et publicas, sed citra forum et campum, priTatis cu- 
ris constituisse et firmasse omni qua licet ratione domujn 
tuam. Qua iicet ut apud Ovid. Her. 16 , 234. 

Plin. Hifit. n. 3, 13, 10. de/ectus ducenlts viginti Iribus 



86 CITRA, CITRO, 

tnensibva redire in suos orbes certum est: solisque defecfum 
jion nisi novissima primavc fieri luna quod vocant coitum : lu- 
jiae autem non nisi plena , scmperque citra quam proxime 
fuerit. In hoc obscuro loco quum interpretes non consentire 
cognovissera , et ipse ego aliquando existiraassem Plinium non 
de regione cocli, sed de plenae lunae forma loquutum csse, 
adii, ut mihi difflcultatis caussara explicarent, Friesium menm 
et Schauhachium , viros harum rerum peritissimos, Vterque 
raeam sententiani reiecit, ct propterea quod inter lunam plua 
luinusve crescentem et decrescentem et inter defectionis con- 
sequutionem nulla intercedoret ratio, et quod, si luna iq 
ipso defectu decrescens illis verhis descrihi videretur , verara 
quidem, sed commemoratione vix dignara sententiam auctori 
tribueremus, Schauhachius vero cum Harduino, quera Frie- 
gius errasse sihi persuaserat, interpretatur verha ita, ut in 
descrihendo defectu lunae non quotidianus cursus , quo sidera 
ah oriente ad occidentem moventur, sed periodicus, quo ab 
occidente ad orientem procedunt, intelligatur : unde exsistit hio 
^ensus : lunam post unnra annum ad eumdcra fere locum , quo 
proxirao anno ante defecerit, reversam iterum deficere in par^ 
te uiagis occidentali, non totius circuli cursu confecto. Frie- 
pius autera , quiun vidisset magnura annura verhis Fiinii non 
designiiri, illud quod citra fieri dicitur , ad proximum defe- 
Ctum retulit ita , ut lunam intelligeret intra semicirculura, 
citra quara ad semicircuU finem pervenerit , deficere, qui est 
locus in parte magis orientali. Atque illa explicatio concin- 
nior, haec simplicior esse videtur, in utraque tamen manet 
ea difficultas , quod in illa proxime pro ante annum magnum, 
in hac autera citra quam pro ante completum semicirculi spa-% 
tium admodum ohscure dictum est, 

"^ Confunduntur ia libris ciira et circa. vid. Dra- 
kenb. ad Liv. 21, 48 ^ 5. et contra^ vid, Dukert a^ 
Flor, 3, 1, 2, 

CITRO, 

Ablativus ciTRO , qiio proprie non aliud significa^ 
lur quam feniinina forma cilra, in usum quando vene- 
rit, non constal. Id tamen certum esse videlur, hanc 
formam nusquam alibi inveniri quam in compositione 
verborum ////ro e/ c//ro , ultro citroquey ultro ao citroy 
el omissa copula ullro cilro. Priscianus 15. (3 , 15.) 
p. 1011, deri^'ativa vero , a cis citro: unde dicitur ul-^ 



CITRO. 87 

tro citroqne, Non dlxerunt mutalo ordine ciLro iiltro- 
que. In hac vero formula non notantur adversae regio- 
nes alicuius rei mediae , sed loci diversi et partes distin- 
ctae , ita ut sit id quod huc illud et ab utraque parte. 
£t usurpatur de motii et de iis , quae ab utraque parte 
aut in utraraque partem agunfur. Graeci dicunt Ssvqo 
'Httiin, Kanslci acu to SevQO, Galli par ci par la, ca et la, 
Germani /lin. und her. De adiicienda copulativa vehe- 
menter dubitarunt critici , et qui concisae orationis fau- 
tores exstiterunt Cortius ad Sallust. Cat, 11, 2. lug. 
17 , 5. 60 , 4. et Beierus ad Cic. de OfF. 1,17, 56. et ad 
Lael. 22 , 85. asyndeti rationem ilhistrabant et elegan- 
tiae nomine commendabant. At Mich. Heusingerus ad 
Cic. Off. 1, 17, 10. exemphs coraprobaverat usum co- 
pulae. Neque vero eleganlia ulla subest, sed maior vis 
et significantia. Nara ubi opposita collocatione aequi- 
parantur et quasi in unam notionem coeunt, non opus 
estcopula: ubi vero ad utramque partem respiciendura 
est singulatira, et res facta esse dicitur vicissim aut mu- 
tuo, nec ab una, sed etiam ab altera parte , semper in- 
terponitur copula apud bonos quidcm scriptores. Vbi 
ea oraitfitur, sententia speciera habet disiunctivara : sive 
ultro sive citro , queraadmodura Plinius dixit ultra ci- 
trave: quaraquara nihil irapedit, quo minus etiam in 
tali sententia addatur, sicuti in formula ultro citroqua 
commeare, 

Cic. Lael. 22 , 85. nam implicati ultro et citro vel ustt diu- 
turno vel etiam officiis repente in medio cursu amicitias exorta 
aliqua offensione dirumpimus ; ubi Beierus delendam censet co- 
pulam propterea, quod in duobus codd. male scriptum legitur 
ultroque , et ucl citro. At necessario ea requiritur , qoiuu sit : 
ab utraque parte. 

LiT. 5, 8, 6. per legatos ultro citroque missos iureivrando 
inter se obligati. Caes. jj. Gall. 1 , 42. B. civ. 1 , 20. Liv. 29, 
23 , 5. data ultro citroque fide eosdcm amicos inimicosque habi- 
turos. 44 , 23 , 2. 9 , 45 , 2. oratione ultro citroque habita : ubi 
Drakenborch. iure sprevit alteram florentini alioriimque codi- 
cum scripturara ultro citro. Cic. Somn. Scip. 1. miiltisque ver- 
bis ultro citroque habitis ille nobis consitmptus est dies. Liv. 7, 
9, 2. quum multae antea querimoniae ultro citroque iactatae 
essent. 

Varro de Re r. 3 , 5 , 16. e quo rivus pervenit in duas , quas 



crrrxo. 

diri, piscinas, ac piscicuU ultro aa citro commeanti l. c. cx al- 
tera in aUeram piscinam. 

Senec. Qnaest. natnr. 4 , 2 , 29. ob hoo Pontua tn infernum 
ftiare assidue fluit rcjjjrfusj non ut cetera Tnaria, cltemafis ul~ 
iro citro aestibus. 

Notae gunt dictiones : ultro citroque commeare , ultro citroque 
vcrsari. Omittitur copula, ubi non de certis partibus, sed in- 
defiuite dicitur : huc illuc ire, ire et rcdire, hin und her gehen, 
et Terba ultro citro commeare unam constituunt notioncm : 
ut apud Sueton. Calig, 19. per hunc poutem ultro cllro com- 
meavit hiduo continenti, i. q. transivit et rediit. Apuleii Me- 
tam. 8. p. 211. ultro citro coTnmeabant multiiuga scaturigine. 
Ita codd. optimi. Sed ut si^ificetur a quacumque parte et ah 
tttraque parte recte dicitur ultro citroque. Cic. Acad. 1 , 7, 28. 
quum ita moveatur illa vis, quam qualitatem esse diximus, et 
quum sic ultro citroque versetur etc. de Nat. d. 2, 33, 84. sic na- 
iuris his , ex quibus omnia constant, sursum dcorsum, ultro citro 
commeantibus mundi partium coniunctio continetur. ita legltur 
in plurimis codd. Est enim : eive hac sive alia via, von da 
vnd dort: nec tamenfalsa, sed melior videri potest altera 
«criptura sursum deorsum ultro citroque com. qua exprimitur : 
iitraque via, avco •/.octco , comraeare natui'as quocumque in 
loco. Hii-tius de Bello afric. 20. vallum — deducere — a ca~ 
stris alterum eodem , quo tutius ultro citroque commeare auxi- 
liaquc sine periculo','sibi succurrere possent, i. e. ab utraque parte. 
VitruT. 5 , 4 , 2. Cic. in Verr. 5 , 66 , 110. in conspectu Italiae^ 
vestibulo Siciliae praetcrvcctione omnium , qui ultro citroque na- 
vigarent, i. e. cx Italia et ex Sicilia. In Plin. Hi»t. n. 2, 38. 
sic ultro citroque commeante natura, antiquissimae editionea 
praebent ultro citro comm. Illud praestat. Et in rcliquis locis 
omnibus Plinius addit copulam 27, 1. 19, 1. 35, 12, 46. 13, 
17, 32. Vid. Schori Phras. lat. ling. s. v. ultro. 

Cic. p. Rosc. Am. 22 , 60. postea homtnes cursarc ultro et 
citro non destiterunt. Priscianus p. 1011, ultro citroque: qua- 
re Beierus p. 133. copulam eiiciendam putat. Scd recte dici- 
tur iliud, quod est, in omnibus urbis partibus, ubicumque, uf; 
apud Lucret. 4, 36. volitant ultro citroquc per auras. Liv. 
40, 40, 7. his ultro citroque cum magna strage hostium — 
transcurrcrunt. i. e. omnes uudique. In Apuleii Metam. 1. 
p. 104. omnes codd. praebent ; j)er Thessaliam, AetoUam, Boe- 
otiam ultro citroque discurrens, tamen critici eiecerunt copu- 
lam. De Deo Socrat. p, 45. eadem cst varietas scripturae. 

Ci€. de OfF. 1, 17, 56. ma^na etiam illa communitai est) 



CLAJVI. CLANCVLVM. 8fi 

^ae conflcHur ex benejiciis ultro citro datis aceeptis. ita Beie- 
rus scripsit, Schutzium et Gernhardura in Addendis p. 460. 
eequutus. Aut scribendura est beneficiis ultro et citro datis ac- 
ceptisque, sicuti praebent vett. libri, quod est ab utraque 
parte, ut apud auctorem Belli hispan. 22. quorum responsia 
ultro citroque acceptis et redditis : aut ultro citro datis acceptis- 
que. ut ultro citro data uno quasi Terbo dicantur mutuo data, 
et sic etiam mutuo accepta. 

Quae quum revolvo , neque in ullo loco Ciceronis ant Cae- 
«aris aut Livii consentire video codices in omissa copula, in 
eam opinionem adducor , ut putem , formulam , quam Donatu» 
ad Terent. Eun. 5,9, 29. proverbialem vocat, ultro citro ex 
communis vitae usu a recentioribus scriptoribus demum ac- 
ceptum, antiquioribus antem non usitatura fuisse. Vltroque 
citroque y quod in codice quodam Cic. de Amic. 22. legitur, 
Dusquam alibi antiqua auctoritate comprobatum vidi. 



CLAM. CLANCVLVM. 

Paulus Diaconus ex sua, ut videtur, doctrina, sed 
Fesli nomine refert: clam a clavibus dictum, quod 
his, quae caelare (celare) i^olumus y claudimus. m 
quibus, ne vera falsis miscereutur, ineptis claribus 
oraissis, tenendum erat celare. Idem vero ille antea 
liaec : calim antiqui dixerunt pro clam , ut nis pro no- 
bis, sam pro suam^ im pro eum. Etiam in his diversa 
componuntur: sed calim et calam, unde per synco- 
pem factum est clam, diiae videntur fuisse antiquae for- 
mae, quarum cognatio in verbis celo, naXvTCtHv, vliTtrHv, 
xki^^a , clepo et fortasse etiam in KXdo) , unde claudo, 
cernitur. Hebraea et chaldaea vocabula, quae Vossius 
et Schellerus comparant, similitudinem , non origintm 
ostendunt. Etiam Plutarchus coniunxit verba clam et 
celare in perversa nominis calendarum exphcatione, 
Quaest. rom. p. 269. c. ovo^a^ovGi xov (lev agsavtfffiov 
avxTJg (^tijg Gtlyivrig) nal x^v nQv^rpiv aaXavdag, oxi nav x6 
XQvq)a aal lad^ga kIuh , ml KtjiaQe x6 lav&dvsiv. Contra- 
riura , sed eiusdera forraae est palam a palo, Conf, 
Scheidius ad Sanctii Min. p. 234. 

Antiqua forraa calim nusquam exstat. Eam oblit- 
teratam esse suspicabatur Lindemannus de Adverb, 4. 
p. 14. in Attii fragm, apud Cic Tusc. 2,9, 13. unde 



90 CLAM. CLANCYLVM. 

ignes cliiet immortaUhus calim dii>is doctu* Prometheus 
cLepsisse dolo. Egregie Herraannus cum H. Stephano 
ia Dissert. de Aeschyli Philoct. p. 9. restituit : unde 
ignis cluet mortalibus clam divisus: eum dictus Pro- 
metheus clepisse dolo. 

1. Significatio una est. Liber de Difler. voc. quera 
falso Fi'ontonis noraine iascripserunt, p. 2202. (p. 481. 
Mai.) occulte latent , clam caelant. Alteri non pro- 
dere: alteri caelare naturali hahitu inest, L C. Th. 
Ernesti in Synonyra. T. 1. p. 208. „clam aut clancu- 
lum agit , qui palam non audet : occulte serpit , moli- 
tur, qui detegi non vult. '' Clam agit, qui ita agit, 
ut alii nesciant, occulte vero , qui dissimulatione ita 
agit, ne alii sciant. Cic. in Verr. 4, 10, 23. cpiod ce- 
lari opus erat , hahehant sepositum ac reconditum: 
per istos , quae voLehat, in na^em clam imponenda, 
occulte exportanda curahat. Quae saepe ad unam ra- 
lionem redeunt, et cLam fieri id quoque dicitur, quod 
data opera occultatur. Vlpian. in Dig. 43, 24, 3, 8. 
idem Aristo putat eum quoque clam facere , qni ceLan- 
di animo hahet eum, quem proLiihiUirum inteLlegerit, 
et id existimat aut existimare dehet se prohihitum iri, 
Oppotiitur palam, 

Terent. Ad. 1,1, 45. dum id rescitum iri credit , tantisper 
cavet : si sperat fore clam, rursum ad ingenium redit. i. e. alioa 
non rescire. cf. Plaut. Truc. 4 , 3 , 21, 

Plaut. Poen. 3,3, 49. at enim hic clam furtim esse volt , ne 
qui sciant , neve arbiter sit. 5 , 2 , 62. ne quid clam fur~ 
tive accepisse censeas. Cic. Tusc. 3,8, 17. qui propter avari- 
tiam clam depositum non reddidit. quibuscum conf. Flaut. Aul. 
Prol. 7. 

Plin. Hist. n. 36, 2, 2. nec elam illud occulteque facturi est. 

Cic. ad Fam. 1,1, 10. ut in rebus — ab intimis ac dome- 
sticis Pompeii clam exulceratis , deinde palam a consularibus 
exagitatis , — ita vcrsamur. p. Rosc. Am. 8 , 23, multa palam 
domum siiam aufcrebat: plura clam de mcdio rcmovcbat. 
p. Coel. 9, 21. Tibull. 2, 1, 84. Plaut. Merc. 5, 4, 63. 
Sueton. Dom. 2. neque ccssavit ex co insidias struere clam pa- 
lamque. ubi vide Burman. de copula non omittenda. 

Poetae elcganter coraponunt clam cum verbis tacitus et si- 
inilibus. Tibnll. 1, 10, 34. tacito clam venit illa pcde. 4, 6, 
10. ubi vid. BroukUue. et Heya. 1 , 8 , 60. strepito nullo clam 
reserare fores. 



CLAM. CLANCVLVM. 91 

2. Clam proprium est nomen in co designando, 
quod non ex animo profertur , sed in pectore recludi- 
tur: tum de eo, qui reconditus latet in insidiis, vel ex 
insidiis et ex improviso agit. 

Ovid. Rem. am. G94, nec dic ^id doleas , clam tamen m- 
que dole. 

Phaedr. 3 , 10 , 19. simulavit iter ad villam , clamque in op- 
pido subsedit. Alrgil. Aen, 1, 348. ille Sychaeum impius ante 
aras — clam ferro incautum superat. Plaut. Bacch. 5, 2, 27. 
meus est istic clam mordax canis. Quod est graecum Xa&QoSri- 
XT7JS Kvcov. vd. Bekkeri Anecdota p. 50. Ammian. Marc. 15, 
3, 5. «t clam mordax canis interno vitio, submissius agitana 
caudam. Ita enim scribendum videtur , nisi in codicum lectio- 
pe interna vitia excidit praepositio. 

8. Non raro cum altero quodam adverbio compo- 
nitur: certe apud scriptores receutiores. 

Sueton. Ner, 34. abiecto clam iuxta pugione. 

4. Adverbium quod est, cum nominibus coniun- 
ctum et genitivum et accusativum et ablativum assumit. 
Genitivus ad graecum modum componitur. Homer. II. 
269. Xcc'»Q7) AaoiiiSovrog. Eur. Iph. T. 1048. C1017.) Ac- 
cusativum etablativum localis ratio constituit: nam quod 
clam agitur aut a4 aliquem pertinet, atque rei dissimula- 
tio in aliquem convertitur, aut coram aliquo agitur. 
Frustra enim repugnat Priscianus, ipse affirmans loca- 
lia adverbia praeponi casibus. At credo, iis magis oblo- 
quitur, qui praepositionem appellaverant. Etiam Rams- 
hornius n. 149. p. 283. ablativum intelligit casum con- 
ditionis. Vtilur ablativo Plautus quatuor vel quinque 
tantum in locis , accusativo autem saepissime : apud Te- 
rentium non nisi in formulis clam te, clam me occurrit, 
Cicero nnmquam cum nomine coniunxit, neque etian^ 
Caesar, nec Tacilus, 

Priscian. 14. p. 988. (Z, 30.) clam enim magis. adverbium 
est 1 quum ncc localem habeat aliquam significationem , quam 
plerumque praepositiones possident: et qualitat^m demonstret^ 
quae in adverbiis inveniri solet : et diminuatur {diminuitur Kr.^, 
quod nulla praepositio habet, ut clanculum: et possit (potest 
Kr.) etiam absque casu proferri , ut, bona aperte facit, mala 
autem clam: ct quod apud Graecos absquc ulla dubitatione ad~ 
verbium ent. ]\ihil mirum tamen, quod pracponatur casvd. 



92 CLAM. CLANCVL™. 

quum multa adverbia et maiime localia et apud Graecot et apitd 
nos soleant casibus praeponi, quorum pleraque nostri , ttt supra 
diximus , praepositiones esse dixerunt. P. 998. (6, 48.) clam, 
iit diximus, apud Graecos adverbium est, apud nos auiem ideo 
praepositio accipitur , quia et casualibus praeponitur , et gravi 
accentu pronuntiatur , ut Terentius in Andria: nec clam te est 
quam illi nunc utrneque res inutiles, Potest tamen etiam apud 
nos adverbium ostendi, quum verbo invenitur iungi , non ser- 
viens casui, ut T irgilius in 1. Aen. clam ferro incautum su- 
jaerat securus amorum. Aec in compositione invcnitur. Et ad^ 
iungitur non solum ablativo, sed etiam accusativo, teste Do- 
nato. Habet tamen etiam diminutionem , quae in praepositione 
numquam invenitur , in adverbio vero est quando, ut bene belle, 
longe longule : sic crgo clam clanculum. Ita Krehlius edidit. 

Servius in Art. Donati p. 1798. clam praepositlo, quam Do- 
natus intcr ablativas posuit, scire debemus, quod indifferenter 
pro arbitrio dicentis et ablativo iungitur ct accusativo : dicimui 
enim clam patre et clam patrcm. Eadem etiam Cledonius 
p. 1880. Pomponius in Commento artis Donati p. 399. cl am 
vult remotam esse omnino. Falsum est , sed est utriusque casus: 
ncc utriusque casiis, sed ambigui. Aliud est , esse utriusque ca- 
sus nec utriusque casus, aliud, esse ambigui. j>am si dicas 
vtriusque casus esse praeposiiionem in sc, iungere iUam habes ad 
Itgem illarum praepositionum , quae nunc accusativo iunguntur, 
rtunc ablativo, — Tunc clam patrem, quando ad locum 
significat: tunc clam patre, quando in loco significat. — 
Sed clam ambigui casus, id est, licentiae tuae datur , ut si 
velis dicas illam cum accusativo, si velis dicas illam cum abla- 
tivo, Possum, quando volo dicere clam amicos fccit. JSulla 
dlfferentia est. In his duplex est error. Donatus enim non 
removit clam praepositionem. Conf. p. 1765. Tum rero diffe- 
rentia illa, etiamsi nsu promiscuo oblitterari poterat, tamen 
constat certa sua ratione. Bene id exposuit Sorvius in Art. 
Gramm. p. 532. Vrsinns Institut. T. 1. p. 1071. et T. 2. 
p. 434. praepositionem esse contenderat, cui obloquitur Peri- 
zon. ad Sanctium 1, 16. p. 177. 

Plant. Merc. 1,1,42. illico res exulatum ad illam abibat 
clam patris. 

Plaut. As. 5, 2, 92. hie senex si quid clam vxorem suo animo 
fccit vohtpe. Merc. 2,3, 26. nihil potest clam illum haberi. 
Alia multa vid. apud Pareum Lex. Plaut. Auctor Belli hi- 
«pan. 3, 2. legati clam praesidia Cn. Pompeii Caesarem quum 
adiissent. 35, 3. utroque in loco editores scripserunt praesidio 
Tel praesidiis. Librarii alU interposuerunt praeter. vid. 



CLAM. CLANCVLVM. 93 

Oudend, 35, 2. clam quemdam Phtlonem. Librarl! addideront 
erga , editores supposuerunt ablativum. 16 , 1. a Pompeianis 
clam ad nostros tabellarius est missus. Clarkius restituit sen- 
fium deleta Toce ad. 

Flaut. Merc. 3, 2, 2. empta est amica clam uxore mea et 
filio. Curc. 1 , 3 , 17. Merc. 4,6,5. uxor viro si clam domo 
egressa est foras. Truc. 2, 1, 37. In Amph. Prol. 107. edi- 
tiones antiquissimae habent is amare occoepit Mcumenam clam 
viro: correxit nescio quis virum. Caes. B. civ. 2, 32. non 
sibi clam vobis salutem fuga petivit^i 

Apud Cic. ad Att. 15, 1. (2.) in antiquis edlt. legitur: 
quin etiam paullo clam iis eam vidi. sLne sensu , quem non re- 
Tocavit Bosius coniectando : quin etiam Baulos Cumis eam vi^ 
di. Scribendura videtur : quin etiam paullulum Cumis eavi 
vidi. Falsum auctorem produnt verba Respons. in Sallust. 
Ciceroni adscriptae 15. timens^ ne facinora sua elam voa 
essent. 

5. Apud comicos et quidem apud Terenlium in una 
Hecyra legitur formula clam te est pro te jugit. Sed 
Plautus adeo dixit mihi clam est pro me latety ignoro, 

Terent. Hec. 2, 2, 19. neque adeo clam te est, quam esse 
eum laturum graviter credam. 3, 4, 10. 4, 1, 53. 4,2, 1. 
Flaut. Mil. 3, 3, 9. meretrjcem commoneri, quam sane magni 
referat, mihi clam est. 

Alia est formula clam aliquem habere , sicuti Germani dicunt 
vor einem gehcim halten. Terent. Hec. 4, 4, 85. ubi vid. 
Donatu9. 

CLANCVLVM diminutiva forma fit ex clam, interpo- 
sita C littera , quemadmodum nuncuhi pro numubi di- 
citur. Ex vulgaris sermonis consuetudine receperunt 
comici: alii scriptores boni non.usurpant. Significatio 
non nisi colore differt, quo secretum designatur sub- 
tilius. 

Notanda videntur ex multia haec exempla : Plaut. As. 5 , 2, 

31. aucupemus ex insidiis clanculum , quam rem gerant. Men. 

3, 2, 13. nequeo, quae loquitur, exaudire clanculum. Ita saepe 

et proprie de auscultantibus. Terent. Eun, 3, 1, 20. invidere 

omnes mihi: mordere clanculum. Phorm. 5, 6, 33. cum eius 

consuevit olim matre in Lemno clanculum. 

Terent. Ad. 1, 1, 27. postremo alii clanculum patres quae 

faciunt, quae fert adoiescentia , ea ne me celet consuefeci 

fiiium. 



94 CLAM. CLANCVLVM. COMMINVS. 

Recentiores scriptores novam formam fecerunt 
CLANCVLO, taraquam ablativum acJiectivi clancnlus, 
Apulei. Met. 3. p. 133, 5. 9. p. 221 , 13. 10. p. 245, 26. 
Macrobius Sat. 5, 18. Araraian. Marc. 21, 12, 13. Nec 
negaverim novum usum vocabuli clanculus. Nam quod 
clira in Tertulliani libro de Pallio 4. legebatur: certe 
iam virum alicuius clanculo junctus. Salraasius, quum 
in codice aliquo inveuisset c/6r/zc7///s, scripsit virum ali- 
cui clanculus functus. Verisimilior fuisset haec corre- 
ctio : virum aliquibus clanculis functus, ut clanculae 
dicerenlur, quomodo paullo post Lydia clancularia. 

* In libris scriptis saepe confunduntur clam et 
iam. vid. Heinsii Advers. p. 572, Heyn. ad Tibull. 
1,9, 2. 4,6, 16. 



COMMINVS. 

lam antiquo tempore cognitum erat vocabula COM- 
Jmxvs et EMINVS derivanda esse ab manus, Nam vulga- 
rem doctrinam exponit Beda de Orthogr. p. 2331. cum- 
minus cum gladiis pugnaimis: eminus cum lanceis: 
quia illud a manu non recedit , hoc e manibus erniH- 
tur, Fronto seu quisquis est auctor libelli de DifFerent. 
voc. p. 2193. (p. 469. Mai.) comminus et emimis a iaculis: 
quod illud a manibus non recedit^ lioc e manibus emit- 
titur. Barthius correxit quando illud: sed post com- 
minus excidisse videntur verba a gladiis. Afque fuisse 
olim videtur eliOim. admiuus verbum, unde factum est 
adminiculum. Tamen analogia non oraui ex parte 
constat. Potest euim hoc adverbiuni iis adnumerari, 
quae ex norainibus et praepositiouibus composita sunt, ex^ 
templo , obviam, ilLico : reliqua autem in us exeuutia 
omnia formautur a verbis. Comparari igilur dcbent 
intus , pugnitus , etiarasi non exacte convenianl. 
Quodsi Scahger audiendus esset , aufiquara forraam 
emanu haberemus in verbis Ennii apud Festura p. 428. 
quem mea comfninus machaera aique Jiasta hostivit 
emanu. Vnum Perottum video aliter nec prorsus 
inepte sensisse, quum in Cornucop. p. 778. ait: „item 
a maneo fit eminus adverbiura , quocf significat delonge, 
quasi ab extraraanente , et comminus >, cpiod significat 
deprope, quasi a commanente, hoc est siraul maneute. " 



COMMINVS. 95 

Id certe tenendura, vocabula manere, manuSy minerei 
emlnere^ et extei-na ^nivziv, fisvog, Mann omnia 
esse ea ratione cognata, qua quid dicitur firraiter consi- 
stere. Prudenter Corlius ad Sallust. Cat. 60, 3. scriptu- 
i-am vindicat duplicis M, quandoquidera in ceteris a con 
et vei'bo ab m incipiente corapositis constanter geminari 
soleat. Nam quae in inscriptionibus unara litterara ha- 
bent, aut a brevitate profecta sunt, aut a vulgari pro- 
nuntiatione, qua consonans altera compensabatur pro- 
ducla vocali antecedente. Vid. Gellii Noct. att. 2, 17. 

Derivatio quum admodum dubia sit, quaeri debet 
de antiquitate usus. Atque omnia exempla comprobant 
hoc: antiquitus non nisi unam significationem fuisse, 
qua comminus de pugna diceretur, quae gladio aliove 
telo manu stricto, vel ipsa raanu, propinquo ex loco 
comraitterelur. Quare proprie significat GvGxfx86v , noa 
Gvveyyvg, quod habent Glossae Cyr. Neque vero illo 
terapore de propinquitate quacuraque , aut de quieta re 
prope adiacente usurpabatur. Opponitur eminus et 
procul: nec seraper opus est verbo , quod irapetura et 
aggressura denotet, raodo de pugnantibus serrao sit, 
Hic usus per orania terapora permausit : novum accessit 
tempore Augusti. 

Hnnii verba Tide snpra. Cic. de Sen. 6 , 19. nec emtnus ha- 
Stis, aut comminus gladiis uteretur. Ovid. Met. 3, 119. Cic. 
p. Caes. 15, 43. neque conjlictu corporum, ncque ictu comminus, 
neque coniectione telorum. p. Planc, 33 , 73. Liv. 44 , 35 , 19. 
missilibus procul regia auxilia melius pugnabant : comminus sta- 
bilior et tutior aut parma aut scuto ligustino Romanus erat. 
i. e. iv GvaraSdv ftaxy. Cic. Tusc. 4, 22, 50. videoenim utrumque 
comminus ictu cecidisse contrario. Ovid. Met. 12, 482. comminus 
adgreditur : lateriquc recondere duro luctatur gladium. Lu- 
cret. 4, 1045. namque omnes plerumque cadunt in volnus: et 
illam emicat in partem sanguis , unde icimtir ictu: et si commi- 
nus est , hostem ruber occupat humor. Quorura sensum nec 
Lambinus, qui versus totos damnat, et nescio an quisquam alius 
perceperit. Emissionem seminis poeta esse pntat excitationem 
per araoris ictnra et vulnus, et sicuti in quocumque ictu ac 
vulnere profluat sanguis , et pugnantes ultione et sanguine se 
expleant, ita in coitu apparere vulnerationera ab utraque 
parto, Cadcre in vulnus dixit pro vulnerari: unde pro ibi 
unde. 



96 COMMINVS. 

Dura cst dictio Valerii Flac. 1 , 365. Deuealian certtu ia- 
culis et commintts ense nobilis Amphion. 

His repngnare ridebitiir locus Catulli 04, 108. illa "procul 
radicihus exturbata prona cadit latequc et comminus obvia 
frangens, Sunt codices sat multi, qui hanc scripturam confir- 
ment : tamen plurimi et meliores corrupta habent lateque eum 
eius omnia, Tel quaecumque vis, vel quaccumvis: ut facile per- 
cpiciatur , istam , quam Scaliger amplexus est , iectionem a 
correctore quodam esse profectam. 

2. Ab armis el hostili aggressn translatum est voca- 
bulum ad aggressum quemcumque et ad alias res pro- 
pinquo ex loco et manu quasi agendas. Et cniiiminus 
accedere , ire breviter dicitur pro accedere ad hostera 
comminus feriendum vel de quacuraque iufesta inten- 
tione. In verbis comminus ire construendis et dativo et 
accusativo locus est, vid. Lachmann. ad Propert, 
p. 231. 

Metaphoram ad orationem transtulit Cic. de Divln. 2, 10, 
26. sed haec fuerit nobis tamquam levis armaturae prima ora- 
tionis excursio : nunc comminus agamus. 

Cic. ad Att. 2, 2. qui me epistola petivit, ad te , ut video, 
eomminus accessit. i. e, te petivit ipse , ut scriptorum suorum 
lectione molestisiima te conficeret. Wielandus bene reddidit : 
dir ist er, wie ich $ehe, sogar auf den Leib geruckt. Stat. 
Theb. 3, 100. qui comminui ausus vadere contemptu regis. 
aut ita scribendom est , aut contemptu in regem. conf. 12, 180, 
6, 501. 

Ovid, Fast. 5, 175. in apros audet et hirsutas comminus ire 
leas. vid. Barth. ad Stai. Theb. 11,530. Livinei. ad Pro- 
j»ert. 2, 19, (15,) 21. non tamen ut vastos ausim tentare leo~ 
nes , aut celer agrestes eomminua ire sues. ubi irc simpliciter 
construitur cum accusativo : ne quis cum Forcellino adverbio 
tribuat vim praepositionis. 3,1, 26. jlumina haemonio com- 
minus isse viro. sicuti Silius 5 , 560. dignum sese ratus in 
eertamina saevo comminus ire viro, Sueton. Caes. 63. commi- 
nus tendens , — suppUcem ad se recepit. ubi vid. Burman. 
Apulei. 3Iet. 8. p, 202. canum procaciores, quae comminus con- 
tulerant vestigium, 

Virgllii Ge. 1 , 104. nemo recte interpretatus est, sed omnes 
crediderunt Servio, qui gallicam loquutionem a poeta adhi- 
bitam existimat, vid. n. 5. Quid dicam , iacio qui semine 
comminus arva insequitur. Servlua explicat statim , sine 
intermissione. Quod abhorret ab usu VirgUii. Vossiu» inter- 



COMMINVS. 97 

pretatur: prope, etatlm post eum, qui lirat, geu occatlone ee- 
mlna operit : quod poetae verbis non expressum est. Commi- 
niis arvainserui est manu exercere terram, manu urgere, eeu 
rastro. 

3. Inde ab Augusti teinpore usus, quem notio ar- 
mali impetus adstrinxerat , laxior est iactus. Ponebatur 
euim comminus eodem sensu, quo pj^ope , in propiri- 
quo , ex propinquo dicebantur. Atque adeo de prae- 
sentia usurpabatur simpliciter. 

Ovld, ex P, 1 , 5 , 74. quaeque est procul urbe Quirini , ad- 
spicit hirsutos comminus Vrsa Getas. Stat. Theb. 2, 215. spe- 
cies est cernere avorum comminus et vivis ceriantia vultibus aera. 
Tacit. Hist, 1 , 41, viso comminus armatorum agmine. Quod 
Plinius eo traduxit, ut diceret Ilist. n. 11,42,97. Romae, 
ubi omnium gcntium hona comminus tudicantur. I, e, oculis sub- 
missa, In Gell. 13 , 8. oHra legebatur : qui sapiens esse rerum 
humanarum velit , non libris salis , neque disciplijiis rhctoricia 
dialecticisque opus esse, sed oporiere e^tm versari quoque exer- 
cerique in rebus commimis noscendis pcriclitandisque. sed Lam- 
becius restituit cod. lectionem in rebus communibus. Val. Flac. 
1, 263. Herculeo fert comminus ora leoni. Stat. Tlieb. 13, 
248. grave comminus aestuat aiir sordidus. i. e. e propinquo. 

Plin. Hist. n. 18, 28, 68. aestate enim intcrlunio neeesse est 
cum sole nobis proximo cireulo currat , igne eius comminua re- 
cepto candens. cf. 5,9, 10, Tacit, Ann. 12, 12. non com- 
minus Mesopotamiam , sed fiexu Armeniam petivit. Apulei. 
Met. 5. p. 164, 1. videsne, quantum tibi periculum velitatur 
fortuna eminus? ac nisi longe firmiter praecaves , mox commi- 
nus congredietur. Vid. Pricaeus ad Apolog. p. 4, 

Plinius adeo scripsit de eauroctono Hist. n. 34, 8, 19, 10. 
fecit et puberem Apollinem subrepcnti laccrtae comminus sagitta 
insidiantem. sicuti 35, 3, 6. similiter Lanuvii, ubi Atalanta et 
Helena comminus pictae sunt nudae ab eodem ortifice. 

lurisconsulti comminus de eo dicunt, qui praesens aliquid 
Bglt, seu qui coram aliquo agit. Pumpon. in Dig. 13, 7, 3. 
si quasi recepturus a debitore tuo comminus pecuniam reddidisti 
«i pignus. recte Gesnerus : de manu in manum. Cod. lust. 
T , 51 , 3. nisi iudex — eomminus partibus constitutis iuridica 
pronuntiatione significaverit. 

4. Poetae recentiores alia via redeunt ad primitivum 
sensum , dum oomminus usurpant pro ad manus. la- 
terdum etiam de pugna quacumque dicebant, ut esset 

II. 7 



98 COMxMINVS. 

id quod armata mann, vel in acie, in qua vir virum 
legit. 

Valer. Flacc. 5, 583. mos eoTnmtnus arma eemper kabe- 
re viro. 

Stat. Theb. 10, 213. non comminus Jiostes sternendi: hellum 
iacet. Apulei. Met. 2. p. 122, 14. comminus , si vir es , dirige. 
Verba in adspectum, quae absunt a codicibtis, cur defendantur, 
non video : comminus est stans in proelio. 

5. Denique etiam temporis propinquitatem intelligi 
et coTmninus pro illico , statim positiim esse nar- 
rant srammatici. Servius enim ad Vireil. Ge. 1 , 104. 
coiTLfninus , id est, statim , sine intermissione. vion, 
est ergo ex propinqno , qui significatus frequentissi- 
mus est in Cisalpina Gallia: vulgo enini dicunt vade 
ad eum, sed comniinus; unde P^irgilius magis 
■patriam consuetudinem videtur sequuius. Veteres 
enimnon in tempore, sed ia loco comminus pone- 
banty id est, iuxta, «^ es^ (Georg. 3, 374.) commi- 
nus obtruncantferro: cui contrarium est emi- 
nus, id est, longe. Haec Bart]iius ad Slat. Tlieb. 10, 
209. mira appellat, nec videtur provinciarum usus a 
scriptoribus receptus esse. Nam VirgUii verba aiiler esse 
explicauda, supra demonstravi. 

Venuleius in Dig;. 45 , 1 , 137. coniinuus actus stipulantis et 
promittcntis esse debet : ut tameri aliquod momentum naturae 
intcrventre possit : et comminus rcspondcri stipulanti oportet. 
Godofredua explicat: e vestigio : Brissonius autem coram: 
quod bene se habet. 

6. Tertullianus videbatur Elmenhorstio peculiari 
modo comyninus usurpasse pro eo, quod antiquior la- 
linitas per voc. dirtcto expressit. Sed pertinet hoc 
quoque ad universam propinquitatis notiouem, estque 
recta via ad rem prope accedens. Tamen recentior usus 
simul ea hoc nomine comprehendit, quae nos dicimus 
Verbis unmiltelhar , geradehin. 

Tertull. de Poenitcnt. 3. qnum adulterum non cum solum de- 
finit, qui comminus in aJienum matrimonium cecidisset, verum 
etiam ilhim , qui adspectns concupiscentia contaminc^set. Hoc 
fit ex longinquo , illud e propinquo. 

Apulei. de Mundo p. 69, 3. (p. 344.) reetius est atque hone- 
stiua sic arbitrari, summam illam potestatem, sa^raiam coeli 



COMMODE. COMMODO. COMMODVM. 99 

penetralibus , et illis, qui longissimc separentur , et proximis 
una et eadem raiione et per se et per afios opem salutis afferre 
neque pcnetrantem atque adeuntem specialiter singula, nec in^ 
decore attrectantem comminus cuncta. Met. 2. p. 117, 16. 
comminus cum re ipsa gnaviter congredere. 

7. Tertullianus de Carne Christi 21. accedam adJmc 
cominius ad congressum. Sed ne in libris quidem con- 
stat auctoritas. Cod. Pithoei communius. Gesnerus 
addit „ metuo ut recte. ** 



COMMODE. COMMODO. 
COMMODVM. 

1. 1. Verba cum modo materiem praelDuernnt ad- 
iectivi formandi commodns , cuius accusativus vicem ad- 
verbii explet. Commodum autem qunm sit et aptuni 
et probum ac bonum, refertur adverbialiter ad tempus 
opportunum , ut indicet rem actam convenire cum tem- 
pore aut cum alia re agenda. Nos dicimus grade, Est 
vero haec vox vulgari sermoni propria : qnare occurrit 
tantum apud comicos et apud recentiores scriptores. 

Plaut. Amph. 2, 2, 37. ad aquam praebendam commodum 
adveni domum decumo post mense. i. e. ut convenit. Trin. 5, 
2,12. namque hoc commodum orditur loqui. Mil. 4,4, 61. 
ccce [autem commodum aperitur foris. i. e. ut exspectabara. 
Symmach. Epist. 2, 47. appetehat commodum tempestiva kora 
convivii. 

2. Refertur autem haec opportnnitas ad tempus vel 
proximum tel praesens, et ad id, quod nunc modo ac- 
cidit, aut pauUo ante vel eodera tempore actum est: 
ubi nos dicimus eben. Recentiores utuntur hoc vocabu- 
lo ad tempus distinctius definiendum pro iunc iam, Vid. 
Beroald. ad Apuleii Met. 1. p. 22. et 33. Oud. et ipsum 
©udendorp, p. 27. 

Plaut. Cas. 3,4,3. ad td Tiercle ibam commadum. Terent* 
Phorm. 4,3,9. id cum hoc ageham commodum. «bi Douatud 
fexplicat: tantum quod. 

Gellius 2, 2. Taurus, seciatoribtis commodum dimissis, scdc- 
hat pro cubiculi suiforibus. Apul. Met. 1. p. 112, 22. comm^ 
JufR coenare incipientem invenio), 

1 * 



^OO COMMODE. COMMODO. COMIMODVM. 

Apule!. Met. 3. p. 129. commodum punicantibus phaleris Au- 
rora roseum quaticns lacertum coclum inequitabat- 4. p. 151, 34. 
qui commodum domo similiter insequentes processerant. Florid. 
p. 341, 15. quippe adhuo ars ista repertu novo commodum 
oriebatur. 

3. Jta collocantur in unum tempus duae res , qua- 
rnm altera alteram proxime excipit. Consequutio sae- 
pissime exprimitur plusquamperfecto : coniunctio qiium 
temporalem obtinet vim in altera parte sententiae. Hanc 
vero vulgarem loquutionem non usurpabant oratores. 
Cicero eam admittit nounisi in epistolis. Ceterum di- 
versus est modus caussae vel occasionis , ubi quum con- 
iunctivum assumit, 

Flaut. Stich. 2, 2, 40. pcstqnam me misisti ad portum cum 
luci simul, commodum radiosus ecce sol superabat ex mari. 
Alciatua explicat iam^ Lambinus tantum quod. 

Cic. ad Att. 13 , 9. commodum discesseras heri , quum Trebcr- 
tius venit, 13, 19. 13, 30. 10, 16. commodum ad te dederam 
litteras de pluribus rebus, qttum ad me bene mane Dionysius fuit. 
Apulei. Met. 1. p.l07, 15. commodum quieveram, et repente 
impulsu maiore , quam ut latrones crederes , ianuae reserantur. 

Sytnmach. Epist. 3, 50. quum tu Romam commodum repetis, 
ego me in secessu suburbano asscrui lectioni. Sed 1, 11. quum 
iam filiae nostrae dies natalis appeteret, commodum aderant, 
quae muneri miseratis. 

4. Interdum in familiari sermone ponitur de modo 
opportuno, non inepto, sed certo et accommodato. Idem 
est quod cerle, Nos diciraus etiam grade, eben. 

Flant. Merc. 1,2, 104. si istae ibis, commodum obviam ve- 
niei patri. i. e. certe, grade entgcgenkommen. Cic. ad Att» 
13, 9. commodum enim egeram diligentissime. i. e. tch hatte 
eben aufs sorgsamste verhandelt : quod non retiilerim ad tem- 
pus. Hoc modo esplicandum puto locum Terentii Heaut. 
Prol. 13. Sed hic actor tantum poterit a facundia, quantum 
iUe potuit cogitare commode , qui orationem hanc scripsit. Ne 
nimia offenderet iactantia , aut tantum explicuerunt nihil am^ 
nlius, aut correxerunt si hic actor. Illud recte, eed comprehenso 
vocabulo commode, quod dicitur pro quantum certe: so viel — 
ela eben. 

II. Charisius loslit. gramm. lib. 2. p. 174. de ad- 
verbiis in e et in o exeuntibus agens: Par est, inquit, 
ut in muUis generibusy commodo dictionis eiusmodi, 



COMMODE. COMMODO. COMMODVM. 101 

vt Plaut. in Frivolaria: commodo dictitemus, 
£t p. 177. Similiier et commodo dixerunt , ut 
Flautus in Frivolariapro commode. Titinnius in luris- 
perita: nunc adeo <^isam: i^elle rem magnam 
aiebat ses e mecnm loqui: et commodo ec- 
cum exit. COb raetrum Scaliger i^elle, Gerh. Vos- 
fiius sese omitlit.) id est in teinpore, Sisenna Milesia- 
rum decimo tertio: eamus ad ipsum: atqne ijpse 
commo do departe s up eriore descendet at. 
Nec ratio obstat in hac ablaliva forma, neque analogia 
deest: quamquam in scriptoribus , qui nunc exstant, 
certa occurrunt exempla pauca vel nulla. ^onf. I. G. 
Vossius de Analogia 4, 19. 

Palmerius in Plaut. Trin. 5 , 1 , 2. scribendnm ccse snsi»- 
catur : commodo ea, quae ctipioy eveniunt. pro commoda. Her- 
niannu9 correxit commode. Plaut. Mil. 4,4, 61. vulgo lege- 
batur eommodo aperitur foris. eed codd. et edit. princ. commo- 
dum, quod Lindemannus restituit. Schwartzius in Turseliino 
ecripsit commode. 

Manutius ad Cic. Epist. 1, 1. „quod commodo rem faeere 
jtossis. commodo inquit pro commode antique dictum : in quo 
dubitatum a nonnullis miror, quasi commodo adverbium esse 
non possit : nisi diligens antiquitatis observator Charisius ad- 
monuisset, Caesaris tamen ad Ciceronem epistola doceret. 
Quum Furnium , inquit , nostrum tanttim vidissem , neque allo- 
qui , neque audire me commodo potuisset. " At in lioc loco (ad 
Att. 9 , 6.) legitur meo commodo : in illo quantum discrepent 
librl, constat. Aut commode scribendum est , aut commoda 
reip. ut exhibet edit. rora. Quod incommodo in Bruto 4, 17. 
comparant , aliam habet caussam in praecedente tjto commodo. 
Restat igitur, quod in Scnecae Epist. 70, 16. legitur: quum- 
que commodo mori non licuissety nec ad arbitrium suum instru- 
menta mortis cli^erc: obvia quaeque rapuerunt. quod quiim- 
quam explicant dc iis , quibus asservatis non licuerit commo- 
de mori, equidcm non video , cur tales intelligam. Seneca 
loquitur tantum de hominibus vilissimae sortis , quibus dcsint 
cummodac mortis viae. Quo sensu nemo alius dixit commodo 
pro commode. Conf. Kellmann ad Nolten. p. 2154. 

III. CommocZe praeter eas significationes , quas cum 
adiectivo comraunes habet, etiara ponitur ulroque mo- 
do , quo commodum usurpatur de tempore , atque adeo 
componitur formula comynode quum. Tamen numquam, 
ut videtur , a Cicerone oratore dictum est. 



102 COMMODE. COMIMODO. COMMODVM. 

Flaut. Trin, 2, 3, 9. commode ipse exit Leshonicus. 
Cic. ad Att. 2 , 12. emerserum commode ex Antiati in Ap^ 
piam ad Tris Tabernas, — quum in me incurrit Iloma veriiens 
Curio tneus. 

Cic. in Verr. 3 , 25 , 61. adducitur a Veneriis atque adeo at- 
trahitur Lollius commode, quum Apronius e palaestra rediisset. 
Ad haec Schiitzias : ,, Tulgo : attrahitur Lollius commode, 
guum Ap. eeneU inepto. Rescripsi commodum quum (^als so 
€6en). " Haec reiicicns Orellius: „commode quum nostris sal- 
tem in codd. aliquoties reperitur eodem eonsu atque illad. " 
Vellein adiecissct, quo illud aliqu oties spectet. Equidera unum 
illum locum novi. Id vero , quod Schiitzio placuit, Cicero 
' concepisset hoc modo : commodum , quum Apronius rediit, 
Quare recte legitur commode, quod ad superiora pertinet, ut 
sit eensus : attrahitur commodo i. e. apto terapore , quoniam 
Apronius e palaestra redierat et in triclinio decuhuerat. Sic 
Cicero ad Att. 13, 9. dixit: tv-ACitqco$ ad me venit , quum ha- 
berem Dolabellam , Torquatus, Neque aliter Syramachus loco 
supra allato. ApudApuIeium Florid. loco p. 100. apposito alii 
codd. praebent commode. 

CONFERTIM. 

CoKFERTIM adverbium, cuius origo per se patet, 
apud anliquos scriptores non nisi de re militari usurpa- 
batur ad significanda ea, quae a militibus iu turma et 
denso ordine agebantur, ut esset i. q. turmatim. Quo- 
circa occurrit in narrationibus bellicis. 

Sallust. lug. 50, 5. non confertim, neque in unvm sese reci- 
piebant , sed alius alio quam maxime divorsi. Liv. 31 , 43 , 3. 
guia non excedunt temere ordinibus suis, sed confertim etpugnant 
et cedunt, 

Sed Liv. 21 , 8 , 9. itaque quo acrius ct confertim magis 
utrimque pugnabatvr, eo plures vulnerabantur. codices prae- 
bent pugnabant , duo eonserti et confercti: Gronovius correxit 
conferti pugnabant. Livius adverbium cura nomine adiectivo 
eaepe conimixit : at scmper adverhium secundum locum ohti- 
net prope verham, veluti 2, 30, 11. effusi et contemptim 
pugnabant: nec placet collocatio triura adverhioruiu. Quare 
cerie confertim restituendnm est. 

Confertius dixit .4iaraian. I^Iarc. 24, 7, 7. quasi a conferte, 
quod olim etiam legehatur 81, 15, 4. 



CONFESTIM. lOS 

GONFESTIM. 

CoNFESTiM cum verbo festinare cognatione co- 
haerei"e, iam veleres grammatici intellexerunt. Hoc 
verbum Verrius Flaccus nfando perinepte deduxit, nec 
malto melius Gellius 16, 14. illum vituperaus, fesli- 
iiare esse dixit quasi fessum esse. Vossius etymologus 
bene cognoverat yero esse fundamentum, e quo de- 
sumptum esset Jertus , fertim, festbn, festlnare, sed 
in explicatione ad feriiis alterum, quod est Si farcire, 
aberrabat. Acutius hanc rem perspexit Doederlinus Ety- 
molog. Tom. 2. p. 131. quem vide. Confestini igilur 
proprie non significat continenter aut sine interraissio- 
ne, sed smQ movdi , unverzuglich. Id autem, quod sine 
mora fit, opponi potest ei , quod intercedeute quiete fit 
ex iutervallo. 

Novam, sed parum probaLilem rationem proposuit Linde- 
mannus de Adverbio 4. p. 20. his verbis : „confestim antiquum 
est proprie eignificans una cum iwce, vel simul cum luce. Vt 
enim profeslus est remotus a festo , sic confestus est una cum 
festo. " Quae quo modo per se constent, et cum usu ipsiu3 
vocabuli conveniant, equidem non pei*spicio. 

Charisius p. 176. confesiim pro coniinuo et sine tntervallo, 
sed iugi festinationis studio pergentis. Sallust. lib. fecit ut 
nu nciis confestim lugubribus. Vbi Statilius Maximus, 
ordine, inquit, et sine intermissione. Sisenna Mihsiarum XIII. 
confestim sequut a esi. 

Cic. Phil. 5, 12, 31. rem administrandam ariitror sine ulla 
mora et confestim gerendam. Virgil. Aen. 9, 230. tum ISisus et 
una Euryalns confestim alacres admittier orant : rem magnam 
pretiumque morae fore. quorum verborum duplex quura sit ex- 
plicatio, altera haec praestat : rem magnam esse, et moram in 
hac re fore magui momenti. Cic. p. Cluent. §7 , 192. quum 
appropinquarc huius iudicium ei nuntiatum est , confesiim huc 
advolavit, ne aut accusatoris diligentia, aut pecunia testibus 
deesset. Phil. 2, 81, 77. Caesar B. gall. 5, 18. Caesar, 
praemisso equitaiu, confestim legiones subsequi iussit. 4, 33. 
, Curt. 4, 12, 1. ille quidem confestim Mazaeum cum tribus equitum 
millibus ad itinera occupandapraemisit. Cornel. Epam.4, 3. ar- 
gentum huic redde : nisi id confestim facis , ego te tradam ma- 
gistratui. 

Civ. de Inv. I, 28. cetera, quae factum aliquod simililer 
confestim aut cx intervallo solent consequi. 2, 12, 42. 



104 CONFESTIM. CONTINVO. 

In aliquibus locis pro statim, alsbald , vel pro 
paullo post , mox positura est. 

Cornel. Paus. 5, 4. hic quum semianimis de iemplo elatm 

esset , coiifestim animam efflavit. 

Sicuti rerum consequutio in Iiis vel per ablativos, 
vel per qnum exprimitur, ita etiam forraula facta est 
confestim ut , quemadmodum continuo ut , statim ut 
dicitur. 

Scct. Aug^. 10. confcstim ut j4pollonia rediit, Brutum Cas- 
siumque — lcgibus aggredi statuit. 



CONTINVO. 

CoNTixvo adverbium eara significationcra , qnara 
sibi innatam habet, non exuit quidem , sed peculiari 
modo ad temporis successum refert. Nam quum con- 
tinuum id dicatur, quod nullo interiecto spalio nuliave 
a!ia re intercedente profertur, aut perpeluum est, id 
tamen veteres scriptores adverbiis continue et continen- 
ter , non adverbio continuo exprimunt. lioc enim non 
ponitur nisi de duabus rebus continuo terapore se at- 
tingentibus, pro statim, nullamora intcrposita, Nos 
sogteich, alshald. 

Alfter visnm est antiquis g^rammaticia. Servius ad Virgll. 
Ge. 1, 60. continuo has legcs aeternaque focdera certis imposuit 
vatuTu locis/\ iugiter in aeternum, cd pcrpetuiim, sicut sequentia 
indicant. Philargyr. ad Ge. 3,36G. continuoque greges villia 
lcge mollibus albos.] continuj pro perpetuo : semper enim koo 
fieri debet. Vtioque in loco significat statim. conf. n. 2. ct 6. 
Turseliiuus notavit continuo pro assidue barbarum esse. 

Virgil. Ge. 4, 548. haud mora: continuo matris praecepta 
facessit. Terent. Ad. 2,1, 17. ne mora sit , si innuerim, quin 
pugnus continuo iri mala hacreat. Cic. p. Ilosc. Cora. 6, 17. 
nonne, ut ignis in aquam coniectus continuo restinguitur et re- 
frigeralnr, sic rcfervens falsum crimen iii ^Jurissimam et castis~ 
simam vitam collalum statim concidit et exstinguitur? Cic. ad 
Att. 12, 1. utinam continuo ad compleium meae Tulliae, ad 
osculum Atticac possim currerc. 

Cic. ad Fam. 16, 10, 2. iam ad td biduum , quod fueria t« 
via^ dum in Cumunum venis . acccdent cnntinuo ad rcditum, 
dies quinque. Ego iii Formiuno a. d. III. calend. esse volo. 



CONTIjSTO. 105 

h. e. nnlla mora interposlta: nam certo die in Formiano 
esse volo. 

Quinctil. 10, 7, 2. slquidem {nnumerahiles aceidunt subitae 
necessitates vel apud tnaoistrattis , vel rcpraescntatis iudiciis ccn- 
tinuo agendi. i. e. nullo tempore meditationi concesso. 

2. Quare dicitur de terapore proximo, quod noa 
Jonge distat , sea de lempore paullo post futuro. Qnod 
Graeci dicunt avxivM, dequo vid.Hoogeveen. Atqueusur- 
patur de eo , quod cura ipso rerura ortu exsislat, aut 
quod cum re apparente cohaereat ab initio, 

Cic. Acad.2, 1, I. deinde absens facius aedilis, eontinno prae^ 
tor: licebat enitn celcrius legis praemio. i. e. non legitimo tem- 
porc post dnos annos. Lael. 3, 11. qiii summam spem civium^ 
quam de eo iapi pucro habuerant, eontinuo adolescens incredibili 
virtute superavit. 

Cic. ad Att. 9, 15. quidquid egero , contimto scies. Tercnt. 
Enn. 3, 2, 39. hoc prius introducam , et quae volo simul impc- 
rabo: postca continuo exeo. Andr. 1,5, 62. hanc mt m ma~ 
num dat: mors continuo ipsum occupat, 

Cic. Tusc. 4, 18, 42. perturbationes ^ amplificatae certe, pc- 
ttiferae sunt: igitur etiam susceptae eontinuo in magna pestia 
parte versantur. de Fin. 3,9, 32. quidquid enim a sapiente 
proficiscitur , id coniinuo debef explctum esse omnibus suis parti- 
bus. Nam ut peccatum est patriam prodere , parcntes violare, 
fana depcculari, quae sunt in effectu: sic timere, sic moerere, 
sic in libidine esse peccatiim est , etiam sine cffectu. Verum 
ut haec non in posteris et in eonsequcntibus , sed in primis eon- 
tinuo peccata sunt , sic ea , quae proficiscuntur a virtutCf 
susceptione prima, non perfectione , recta sunt iudicanda. 

3. Quod ita cum aliqua re cohaeret, semper fieri 
videtur. Quare utnntur verbo continuo , qui indicare 
volunt re aliqua exsistente vel incipiente aliara non ces- 
sare , sed semper accedere. Similiter nos dicimu.s an— 
genhUcMlch» Haec raaxime iu serraone famiiiari ob- 
veniunt. 

Cic. ad Fam. 9, 14. neminem eonveni, — quin omncs, quum 
te summis laudibus ad coelum extulerunt, mihi continuo maxima» 
graiias agant. i. e. illico, simul ag-ant Bemper. 

Quinctil. 9, 1, 11. quum in eosdem casus , aut tempora aut 
numeros aut etiam pedes cotitinuo quis , aiit certe nimiuni fre- 
quenter incurrit. praeciperc solemtis variandas figuras esse. Cum 



106 CONTINVO. 

Beglo Burmannua scripserunt continue, quod ob ipsum voc. 
incurrit displicet. At continuo est statim, si modo loquitur, et 
hoc est semper. 2, 20, 3. qualis illius fuit , qui grana ciceria 
ex spatio distante missa in acum continuo et sine frustratione 
inserebat. Spaldingiua dubitat, ad seriem granorum iu una 
acu contlnuatorum, an ad iactus continuationem spectetur. 
Neutrum potest , sed scribendum esset continue. Continuo au- 
tera est uno iactu , non cessante effectu. 

Terent. Andr. 3,2, 24. sed si quid narrare oceepi, continuo 
dari tibi verba ccnses. i. e. da denkst du gleich. £un. 1, 2, 24. 

4. Quum duarum rerum succedentium ratio hoc 
modo signiticetur, fiunt formulae compositae verbo- 
rum quum — continuo , nt — c. , nbi — c. , simul- 
ac — c. in quibus coniunctio aut praecedit aut sequi- 
tur. Vnde contractu magis forraula facta est conti- 
nuo ut. 

Vid. Cicer. et Terentii loci modo allati. 

Terent. Hec. 5, 3, 15. aderit continuo , hoc uhi ex te audi- 
verit. Heaut. 2, 3, 35. 

Cic. de Orat. 1, 26, 121. quod continuo consilium dimiserit, 
stmulac me fractum ac debilitatum metu viderit. 

Cic. in Verr. 4, 22, 48. is^e continuo ut vidit, non duiitavit 
illud insigne penatium hospitaliumque deorum ex hospitali 
mensa tollere. 

5. Laurentius Valla Elegant. 2 , 30. quod docuerat, 
non continuo et non statim significare non ideo, id Vor- 
stius de Latin. falso susp, 18. p. 188. proprium tri- 
buit enuutiationibus couditionalibus, quasi abundanter 
adderetur coniinuo , sicuti in Germanorum nicht als- 
hald. £t ita etiam illico usurpatur. Neque universa 
ratio verbi, quara illustraviraus, mutatur addita nega- 
tione, sed conlinuo indicat nexum rernm proximum 
aut necessarium, nulla conditione iutercedente. Quare 
Varro de Ling. lat. 8, 27. dixit: neque ideo statim ea in, 
omnihus cerbeis est sequenda. 

Cic. Tusc. 3, 19, 45. ego summum dolorem — ■ non coniinuo 
dico esse brevem. 3, 3, 5. quum — ncc omncs, qui curari se 
passisunt, continuo ctiam convalescant. 

Cic. de Orat. 2 , 48 , 199. si illae seditiones saluti huic civi- 
iati fuissent , non continuo , si qui motus populi factus esset , id 
C, Norbano in nefario crimine — esse ponendum. p. Roec. Am. 



CONTINVO. 107 

33, 94. non continuo, si me in gregem sicariorum contuli, sum 
sicarius. Gaius Instit. 2, 204. quod autem ita legatum esf, 
post aditam hereditatem , etiamsi pure legatum est , non ut per 
vindicationem legatum continuo legatario adquiritur , sed nihilo- 
minus heredis est. Manil. 2 , 345. nec quum sunt forte qua- 
drata, continuo inter se servant commercia rerum. 

Cic. de Fin. 4, 27, 75. aeque enim contingit omnibus fidi- 
hus , ut incontentae sint : Jllud non continuo , ut aeque incon- 
tentae. 

Quinctil. 9, 2, 84. continuone, si ille siulte cogitavit, nobii 
quoque stulte dicendum est ? Cic. Tusc. 3 , 18 , 40. si malo co- 
reat, continuone fruitur summo bono? 

6. Graecae llnguae auctores quum vidissent avrtxa 
ab initio sententiae saepe in probandis argumentis poni 
pro exempli gratia (vid. Ernest. ad Xenoph. Mem. 4, 
7, 2. Ruhnken. ad Tiraae. p. 56.), Koenius in notis ad 
Gregor. Cor. p. 194. (416. Schaef.) hunc usum ad Lati- 
nos translatum esse putabat, atque in eumdem modum 
esse. expHcandum locum Virgihi Ge. 1 , 356. continuo, 
ventis surgentihus aut jreta ponti incipiunt agitata. 
tumescere etc. cui alii addiderunt 1, 60. 1, 169. 3, 75. 
4 , 254. At primum avriKa non poterat ita , ut illi fece- 
runt, explicari, sed significat rem, quae coraprobationi 
inservit, in promptu esse. Tum vero in illo Virgilii 
loco dicitur natura imposuisse leges prirao ortu. Deni- 
que in reliquis signihcat statimy gleich, vel statira a 
principio, gleichanjangs.\e\u\.i 1,169. continuoin silvis 
magna vi flexa domatur in burim, i. e. gleich imTJ^alde, 

Sic Georg. 3, 75. continuo pecoris generost jinllus in arvis 
altius ingreditur. intellige equura adhuc puUura , qui statira 
in priraa iuventute generosae prosapiae indolem declarat in- 
gressu. 4, 254. continuo est aegris alius color. i. e. iam inci- 
piente aegritudine. 

Oclisnerus in Eclog. Cic. p. 104. probasse Tidetur senten- 
tiam Koeaii, argumeutis tamen novis noa gubstructis. 

CONTRA. 

CoNTRA formatum esse videtur ex conterus^ sicuti 
extra , supra , infra aliaque. Conf. T. I. p. 390. Ha- 
bemus enim etiam contro in coniroversus : sicuti dicitur 
intra et intro. Neque negari potest, con^ quod subest, 
antiquam formam ess» verbi cam. Primitiva enim signi- 



' 108 CONTRA. 

ficatio id complectitur, quod apparet in aequali positio- 
ne, in qua unura ad alterum refertur recta iJDea, et 
utrumque una regione contioetar. Aliae opiniones, qui- 
bus Vossius a contiior , Scheidins ad Sanctium p. 227. a 
contus , Ang. Caninius ex transposito verbo avny.ov de- 
ducebant, oranes falsae sunl. Verum vidit Scaliger de 
Caussis lat. ling. c. 155. 

A1)!atlvara formam ryllaba extrcma prodit. Ea enim pro- 
ducitur. Et quae brevem exhib^nt, exempla sunt i?tiud aeta- 
tis , in qua plurima prosodiae pars accentu regebatur , aut 
debentur negligentiae recentissimorura scrlptorura. Ennius 
apud Varron. de Ling. lat. 6, 2. quis pater aut cognatus volet 
jios eontra tueri? Attius apud !!Macrob. Sat. 6, 1. quum neque 
tueri contra aeque affari queas. Ita Vossiu^ scripsit Art. gram. 
2, 24, p. 266. ante Hermaunum , Opusc. T. 3. p. 121. Apud 
Lucretium 1, 467. dudura restitutum est: ne forte hacc per se 
CQo^ant nos esse fateri, pro contra falsri. Sed Manilins 2, 253. 
eontra iacet cancer paiulam distentus in alvum, ubi Bentieiug 
emendavit strata iacent, Stoeberus excusat vitium doctae neg- 
ligentiae nomine : Gesnero videbatur iacet per dialysin le- 
gendura esse tribus syllabis. Auson. Praefat. Theodo!». 16. 
saepe mora est , quotiens contra parem dubites. Exemplura, 
quod grammatici afferunt ex Phaedr. 3 , 2 , 4. , non huo per- 
tiaet. 

Ab initio tinus erat adverbii usus. Qnare apud co- 
micos praepositio nusquam occurrit, nisi in una ea for- 
mula, quae mutationis occasionem suppeditasse videtur. 
Quura enira dicere .solerent adstare aLiquetn, his addi- 
derunt contra: unde factura est coiitra aliquem adstarey 
ut legitur apud PlautumPers. 1,1, 13. Significatio igitur 
adversae contentionis apud antiquiores scriptores non- 
dum expriraitur praepositionis forma. Vnde etiam 
postea saepe factum est, ut confra ante accusativum no- 
jninis poneretur, quod non cohaereret. 

Quod in lexlcls e Plauto affertur : se contra disciplinam 
mcam gesserint, Traiani sunt verba ia Epist. Pllnii 10, 82. 

Praepositionem etiara cum dativo cor.^trui , falsis exemplis, 
quae adversativum sensum habercnt, demonstrare volnerunt. 
Plaut. Stich. 5, 7, 4. corruptione laborat. vid. infra IT. 5. Mil. 2, 2, 
43. quem dolum doloso conira conservo parem. advcrbiura est, 
quod cum verbo cohaeret. Neque in formula contru aurn, au- 
ro contra datlTum aguoscimus, sed ablativum, qno pretium 



CONTRA. 109 

exprlmi flolet (vld, Ramshorn. Gr, 144, 7,), adiecto ad- 
verbio. 

I, 1. Ratio , qua omnis usus liuius verbi constitui- 
tur, duplex est. Atque priraum dicitur de re in loco 
adverso posita, ut sit i. q. adversus, ex adverso , e re- 
gione, germanicum gegenilher, gallicum vis a vis. Conf. 
Tom. J. p. 180. Ita usurpatur et adverbium et inde a 
Varronis temporibus etiam praepositio. 

Frlscian. 14. p. 976. stmiliter contra quando jtora 
significat, loco liraepositionis est accipiendum , ut, conira con- 
cionem Metdli; qiium vero to i^Evtcvziccs, quod proprium est 
eius, signijicat, adverbium est sine dubio , ut ego in hanc par- 
tem specto, tu contra. Quae quam parum sufficiant, non ceit 
quod demongtrcm. Charislus p. 207. contra et adversiis ita 
differunt, quod contra ad locum, ut contra hasilicam, advcrsus 
ud animi motum , ut adversns illum facio. Interdum aulem 
promiscue accipitur. 

Liv. 5, 37, 8. iam omnia centra circaque hoslium plena 
vrant. ubi nihll emeudandum est. 

Prlmariam gignificatlonem expressam video iu Pllnii Ilist. 
n. 18, 33, 76. contra mediam facieni meridies: ct paullo post: 
^rui/m minima umbra contra medium fiet hominem. i. e. recta 
linea. 5,9, 10. contra perpendiculum fontis sidcre stante. 

Caes. B. gall. 3 , 9. auxilia ex Britannia , quae contra eas 
regiones posita est , arcessunt. 4, 20. 7, 62, 8. qui praesidio 
contra castra habieni erant relicti. B. civ. 3, 23. insulamque, 
^uae contra brundisinum portum est , occupavit. LIv. 3, 26, 8. 
contraeum ipsumlocum, ubinuncnavalia sunt. 38,4,5. castellum 
loco edito contra arccm cbiecit 24, 41, 5- ubi vid. Drakenb. et 
ad 5, 37, 8. 87, 15, 7. pacatis contra insulam suam terris^ 
ubi alii libri ciixa: at recte dlcltur contra insulam dc terria 
ab adversa una parte obiectis. vld. Drakenb. ad h. 1. Plin. 
Hist. n. 6, 23, 26. contra insulam distans LXX stad. Alexan- 
dria. Alla Vossius et Burmann. ad Vellei. Pat. 2, 76, 3. qui 
tamen frustra laborant in defendendia verbls : sed pax contra 
Brundisium composita. Recte emendavlt Rhenanus circa. Alia 
Oudendorp. ad Frontin. 1,4,7. et ad Caes. B. gall. 8, 41, 2w 
et Davis. ad Bell. hisp. 27. Celsus 4 , 5. id quod contrd slO" 
machum est. 7, 7. atrumento notare eas contra tempora. 

Plinius Illst. n. 37, 7, 25. eosdem, — tonira radios solin et 
tcintillare. cf. 6, 22. quod est 37, 6 , 10. adversis posita soiis ra- 
diis. Columell. 7, 3, 8. ea poni debent tontra medium dkm. 



110 CONTRA. 

Caes. Bcll. gall. 5, 13. cnntra septemtriones. qiiod Talgo dicitar 
ad septcmtrioiies. Piin. Hist. n. 6, 22,24. conira meridiem. 

Quinctil. 10, 3, 32. relinquendae autem in utrolibet genere 
contra vacuae tabellae, in quibus libera adiicicnti sit excursio. 
«bi vid. Burra. Sueton. Calig. 25. mandasse ad Pisonem contra 
accumbentcm. 18. equiti contra se hilarius avidiusque vescenti 
partes suas misit. Celsus 8, 8. si acuta fragmenta sunt, 
incidi contra cutis debet. Ovid. Slet. 7, 587. tem.pla vides 
contra. Virgil. Aen. 6, 23. Tacit. Agr. 10. septentrionalia 
eius, nullis contra terris, vasto atque aperto mari pulsantur, 
Plin. Hist. n. 2, 65. cur non decidant contra siti. Saepe di- 
citur contra stare. luyenal. 3, 290. Vid. Drakenb. ad Liv. 3, 
60, 9. Plautus dixit Pers. 1, 1, 13. quis illic est , qui contra 
mc adstat. vid. n. 2. 

Plaut. Cas. 5, 3, 2. nec meam ut uxorem adspiciam contra 
oculis. Pers. 2,2, 26. feminam scclestam te adstans contra 
contuor. Most. 5,1, 56. surge, ne nugare: adspice dum con- 
tra me. ubi adverbium est, non pracpositio. Lir. 1,16,7. 
petens precibus , ut contra iniucri fas esset. quod recte defen- 
dunt coUato loco 9 , 6,8. ubi Drakenb. Hinc poetarum aliae 
dictiones, veluti SU. Ital. 6, 368. /ert lumina eontra pacatua 
frontem. 

Singularl modo de parte contrarla Ovld. Met. 4 , 79. parti- 
que dedere oscula quisque suae^ non pervenientia contra. 

Salmasius ad Lamprid. Heliogab. 33. et ad Trebell, Poll. 
Galien. I. 18. recentiores dixisge putat, contra se pro contra, ut 
ontc se pro ante (vid. Tom. 1. p. 363.) , afferfcque Teterem in- 
scriptionem : contra se porticus. 

2. Hac vero ratione, qua contra aliquem stare 
dicebant , recentiores scriptores etiam in aliis formulis 
contra pro coram posuerunt. De voc. adversum vid. 
Tom. 1. p. 181. Plinius, qui in hoc vocabulo magnam 
sibi concessit licentiam, adeo pro ad posuit. 

Plant. Rnd. 1,4, 22. accede ad me atque adi contra. i. e. 
adsiste contra: ut Pseud. 1,2, 23. adsistite omnes contra me 
et quae loquor, advortite animum. 

Birtius Bell. alexand. 24. flens orare contra Caesarem toepit. 

Plin. Hist. n. 18, 87. et cum terrestres votucres contra aquam 
tlangorea dabunt) perfundentea sese. i. e. ad aquam con- 
Tereae. 

3. Adverbium cum quibusdam verbis coniungitur, 
quibus aliquid ab altera parte vicissim vel mutuo fieri 



CONTRA. 111 

dicitnr. vid. Goclenii Observ. p. 229. Ruhnken, ad 
Tereat. Eun. 2, 3, 63. Sic conlra amare, quocuni 
Bachius iu Sylloge eleg. poem. p. 32. male comparavit 
ciyaTtav avti Tivog. 

Plaut. Araph. 2,2, 23. quae me amat, quam contra amo. 
Cist. 1,1, 97. Catull. 16, 23. non iam illud quaero ^ coritra 
ut me diligat illa. Qui scripserunt contra me ut diligat , sea- 
8um mutare non poterant : neque contra me coniungendum 
eseet magis quam apud Terentium Ad. 1,1, 24. habui, amavi 
pro meo. — Ille ut item contra me habeat , facio sedulo. Quo 
exCmplo utitur Servius ad locum Virgilii Aen. 10 , 567. cum 
Uomero conciliandum, sed frustra. Autliolog. lat. 2, 124. non 
contra iit sit amor mxituus inde mihi. 

Terent. Eun. 3, 1, 53. si laudabit haec illius formam, tu 
huius contra. Hec. 4, 2,7. nunc tibi me ccrtum est contra 
gratiam referre. Eun. 2, 3, 64. Hec. 1,1, 13. nemo qnis- 
quam scito ad te venit, quin ita paret sese, abs te ut blanditiia 
suis quam minimo pretio suam voluptatem cxpleat: hisce tu 
amabo non contra insidiabere. Flaut. Amph. 2,2, 62. te ut 
deludam contra lusorem meum. Trin. 4, 2,55. 

Cic. Agr. 2 , 33 , 91. nihil cnim supererat , de quo certarent : 
nihil, quod contra peterent, nihil, ubi dissiderent. 

II. Vocabula, quae locum adversura significant, 
duplicem admittunt sensura , quo et res opponuntur et 
adversandi modus exprimitur. 

1. Igitur contra usurpatur in designandis personis 
vel rebus opponendis, sive contrariae siat partis, sive 
diversae. Est igitur ex altera parte» In his vero ad- 
verbium potestatera couiunctionis habet. INos dicimus 
dagegeji, Poetae et recentiores scriptores in eiusmodi 
distinctione contra dicunt pro autem, quemadmodum 
Graeci uv pro di ponunt. vid. Hermann. ad Viger* 
n. 234. 

Cornel. Epam. 6, 1. tdem quum in conventum 'oenissei Arca- 
dum, petens, ut societatem cum Thebanis et Argivis facerent, eon- 
traque Callistratus Atheniensium legatus — postularet, ut potiui 
amicitiam sequerentur Atticorum etc. Petron. 13. exhilaratus 
ego — negavi circuitu agcndum, sed plane iure civili dimican- 
dum. — Contra Ascyltos leges timebat, Celsus 8, 20. medicui 
debet id , quod emmet, retro cogsre, minister contra eoxant 
propelleret 



112 CONTfiA. 

Plaut. Mil. 2,2, 89. (87.) ut si illic concriminatus siet ad- 
vorsum militem meus conservus, eam vidisse hic cum alicno 
oscularier, arguam hanc vidisxe apud te conlra conservum meum 
cum suo amatore amplcxantcm atque osculantem. Ita edidit 
Lindemannus. 

Propert. 2, 1, 44. cnumcrat milcs vulnera, pastor oves. JSos 
contra ans^^uslo versauies proelia lecto. Ineptinn enim mihi \i- 
detur intelligere hostili sensu versantes proelia contra alios. 
Est cnim nos autem. Et arahigna significatione dlcit poeta 
proelia et cxercendo et narrando tractata. Sueton. Domit. 23. 
occisum eum populus indifferenter , miles !>:ravissime tulit. — 
Conlra senatus adco laetatus est, ut etc. Tiher. 2. contra Clav- 
dius Appius etc. 

2. la enuntiationibus , quibus duae res coraparan- 
tur, altera, quae opponitur, per voc. contva gravius 
designatur: ut — sic contra^ tanium abest ut — ut 
contra» 

Cic. Tusc. 5, 6, 16. ut hi miscri, slc contra ilU heati, quos 
nulli metus terrcnt. de Orat. 1, 45, 198. ut apud Graecos — 
sic in nostra civiiate contra. 

Lir. 6 , 15 , 5. cui ego rei tantum abest , ut impedimento sim, 
ut contra te, M. Manli, adhorter, liberes foenore plebem roma- 
nam. 6, 31, 4. in qua trepidatione tantum afuit, tit civilia 
certamina externus cohibcret, ut conlra eo violcntior potestaa 
tribunicia impediendo delectui esset. 

3. Eodera raodo per adverbiura contra opponuntur 
res contrariae. Saepe fil, ut adverbium vira coniunctionis 
recipiat: saepe etiam, utadiectivum contrariaesigaificatio- 
nis ita expriraatur. Interdum pro negatione usurpatur. 
Atque in hoc usu contra fere post aliud nomen, quo- 
cum cohaeret, vel primo loco ponitur. 

Propert. 1 , 11 , 25. seu tristis veuiam , seu contra laetus 
amicis. 

Cic. dc Off. 1, 27, 94. quod cnim viriliter animoque magno 
fit , id dignum viro et decorum videtur: quod contra, id ut tur- 
pe, sic indecorum. 

Cic. de heg. 2, 1, 2. mirabar te tam valde hoc loco delecta- 
fi: nunc contra miror te, quum Roma absis , usquam potius 
esse. ad Fam. 5, 5. pro iis rebus nuUam mihi abs te relatam 
esse gratiam , tu cs optimus testis: contra etiam esse aliquid 
abi te profedum , es multis audivi, L e. contrarium mihi. 



CONTRA. 113 

Cic. Acad. 2, 32, 103. esse rerum elumodi dhsimttitudincs, 
ut aliae probabilcs videantur, aliae contra. <le OfF. 2, 2, 7. alia 
probabilia , contra alia dicimus, nam critlci elecei"unt glosciam 
non probabilia cssc: si vera est illa scriptura, aniraadvertatur 
positio verbi non in aliis exemplis obvia. De Inv. 2 , 15 48. 
locus communis aut certae rei quamdam continct ampUJicatio- 
nem, — aut dubiae , quae ex contrario quoque habcat proba- 
biles rationes argumentandi : ut suspicionibus credi oportere, et 
contra , suspicionibus credi non oportere. 

Varro de Re r. 1 , 8 , 1. contra vineam sunt qui putent 
sumptu fructum devorare. 1 , 47. contra herba in praiis ad 
spem focnisiciae nata non modo non evellenda in nutricatu etc. 
Ita Varro saepissirae, non item Cicero. Sueton. Caes. 73. 
simultates contra nullas tam graves excepit umquam , ut non, 
occasiojie oblata , libens deponeret. Ita recte unus cod. Memm. 
non nuUos. Oppouuntur verba anteced. amicos tanta scmper 
facilitate tractavit. Vitell. 2. Vesp. 16. sunt contra, qui opi- 
nentur etc. 

4. Altera slgnificatio complectitur motum ex ad- 
verso loco et actionem, quae ex altera parte dirigitur. 
Nos dicimus entgegen. Quo sensu — nam praeposi- 
tionis usus ne in his quidem antiquior est — • adverbium 
cum verbis componitur: contra sonare., contra venire, 
contra collocjni^ contra niti et alia. Cf. Tom. 1. p. 183. 
Quorum nonnulla post Augusti tempora ita copulaban- 
tur, ut nova compositorura verborum formatio exsisle- 
ret. Quod factum est in verbis contradicere , contrai- 
re , contraponere cum dativis constructis : quae Cicero- 
ni et reliquis antiquis scriptoribus incognita erant, 

Plaut. Amph. 1 , 1 , 72. contra consonat terra. Merc. 5, 3, 
41. contra pariter fer gradum et confer pedem. i. e. komm mir 
eben so entgegen. Pseud. 2, 4, 17. Bacch. 3, 6, 6. Amph. 1, 
1 , 183. verum certust confidenter hominem contra coUoqui. 
Epid. 4, 1, 20. orationis aciem contra conferam. Araph. 1, 1, 
67. item hostes contra legiones suas instruunt. Virgil. 5, 21. 
tiec nos obniti contra, neque tcndere tantum sufjicimus. Sallust. 
lug. 35, 8. Cic, Agr. 2, 33, 91. nihil supererat, de quo cer^ 
tarent: nihil, quod contra peterent, Contra Uceri, i. e. licendo 
ge altcri opponere , Caes. B. gall. 1 , 18. iUo Ucente contra h- 
ceri audeat nemo. Liv. 4 , 53 , 6. Maenio contra vociferante. 
de altercatione. 

Contra rescribere, contra cavere dictiones sunt iurlsconsnl- 
torum. Vid. Brlsson. de Signif, v. p. 261. Curt. 4, 1,10, 
contra rcspondere Curt. 7, 9, 1. Virgii, Aen. 6, 23. 

II. 8 



114 CONTRA. 

Caes. B. gall. 7,28. constiterunt hoo animo, nt , el qua ex 
pcrte obviam contra veniretur, acie instructa depugnarent. quae 
defendit Oudendorp. collato loco B. afric. 45. contra Caesarem 
adversus armatusque consistam. quo nihil comprobatur : alii 
ecripscrunt obviam contraveniretur. Recte Vrsinus auctoritate 
codicis sui contra abiecit. 

Contradicere primns scripsisse Tidetnr Livlas. Vid. 8, 2, 2. 

Vlpianus in Dig. 9, 2, 29, 4. si navis alteram contra se ve- 
nientcm obruissei etc. Cicero aliique contra aliquem vcnire 
dixerunt pro oppugnare aliquem, de actione contra nliquem in- 
«titucnda. Cic. p. Mur. 4, 9. si turpe existimas, te advocato, 
illum ipsum , qucm contra veneris , caussa eadere. ubi vid. Ma- 
nut. p. Rosc. Com. 6, 18. quid tu, Saturi, qui contra hunc 
venis, existimas aliter? Phil. 2, 2, 3. 8, 6, 18. Adverbium 
Civ. ia Verr. 2 , 43 , 107. si de Utteris corruptis contra venit ? si 
contra omni rutione pugnavit? Mencken. Observat. p. 191. 
De verbis contra ali^ucn* adesse vid. Cort. ad Plin. Epist. 1, 
23, 3. 

5. Qai contra consistit, nec mntat locura, hostilem 
impelum sustinet aut propulsat: qui adversatur, e con- 
trario loco agit. Quare contra usurpalur de certaminis 
contentione et de quocumque adversandi modo, sive in 
hostili aggressione, sive in alia quacUmque conteutio- 
ne, et ila quidem , ut in verbo adiersua inagis ad animi 
motum , in contra ad ipsum irapetura oppugnanfem 
respiciaraus, Taraen , ut Charisius ait, haec proraiscue 
accipiuntur. Advtrsa apponuntur contrariis ex aequo. 
Cic. Orat. 19, 65, Cf. T. 1. p. 184. Opponilur inter- 
dum yiro , quod vide, Iq his vero praeposilionis usus 
recenlior est. 

Caes. B. gall. 2, 17. qua (leglone^ pu\sa tmpedimentisgue 
direptis, fuiurum, ut reliquae contra consistcre no» auderent. 
Catul. 62, 6. ccrnttis , innuptae , iuvenes consurgite contra. i. e. 
ut certamen ineatis. 

Propert. 3, 11, 13. (4, 10, 13.) ausa ferox ab equo contra 
oppugnarc sagittis Macotis Danaum Penthesilea rates. Ovid. 
Met. 2, 434. vid. Buraian. ad Properr. loc. Liv. 3, 15, 2. 
eo acrius contra tribuni tendcbant. Aid. Drakenb. ad 3, 13,4. 
Terent. Eun. 4,1, 10. voluit facere contra huic aegre. Cic. 
in Verr. 2, 43, 107. si dc litteris corruptis contra venit? si con~ 
tra omni ratione pugnavit^i de Orat. 1, 19, 65. disputabant 
contra diserti homines. 



CONTRA. 115 

Cacs. B. gall. 2, 13. contra populum romanum armis con- 
tendere. Coel. ad Cic. Ep. 10 , 9. nunc te contra victorem 
Caesarem facere — summae stultitiae est. Sallust. lug, 31 , 6, 
neque ego hortor , • — uti contra iniurias armati eatis. Virgil. 
Aen. 5, 414. his magnum Alciden contra stetit. 5, 370. solus 
gui Paridem solitus contcndere contra. Stat. Thel). 9 , IG. aut 
saevos Libyae contra ire leones. Cic. Acad. 2, 18, 60. restat 
illud, quod dicunt veri inveniendi caussa contra omnia dici opor- 
tere et pro omnibus. 

De formula contra rem jiublicam facere, sentire vid. Brisson. 
de Form. p. 203. Herzog. ad Sallust. Cat. 26, 4. 

Plautura dixisse ferunt vocarc contra pro in certamen voca- 
re: at verba Stich. 5, 7, 4. corrupta sunt. Non male emen- 
davit Bothius : omnis voco cinaedos : contra stetis. 

Flaut. Poen. 5j'6, 18. ag. num quid recusas confra me? 
lY. advorsum quidem. In his duae res offendunt, praeposi- 
tionis usus Plauto iiicognitus et iuauis vcrborum lusus. Vtri- 
que cgregie consuluit Saliiiasius hac certissima emendatio- 
ne: num quid recusas contra? ly. ne advorsum quidem. Atque 
intelligitur in verbo adversum mitior animi recusatio , ut sen- 
6US sit : ne adversa quidem mente. 

Contra esse non raodo de adversariis honiinihus usurpatur, 
eed etiara de rcbus, quae non favent, nec approbationem af- 
ferunt, sed repugnant et redarguunt: veluti de tcstimoniis et de 
arguraentis. Nos quoque gcgen cinen sprechen^ gegen einen 
seyn. Cic. de Orat. 3, 20. quare hoc, quod complector tantam 
scientiam vimque doctrinac, non modo non pro me, sed contra me 
€st potins. p. Quint. 24 , 76. tiium testimonium — quoniam 
contra te cst ctc. de Orat. 2, 81, 330. p. Cluent. 36, 102. 
Senec. de Benef. 6, 31, 6. sed haec res contra nos est. 

Franc. Robortellus Annot. 1, 37. castigavit Manutium, quod 
orationcs in Verrera a Ciccrone habitas inscrlpserat contra 
Verrem: „ nara si quando , inquit, accusat Clcero et reprehen- 
dit aliquera acrius nominatum, tunc inscribit orationcs suaa 
in , ut in Tatinium , in M. Antonium : si quando autem disse- 
ritur adversus aliquem m ser.atu, dum dlcuntur sentcntiae, vi- 
detur idem Cicero exlstlmasse contra debere tunc orationcm 
inscribi. In eo igitur llbro qui inscribitur orator (31, 111 ^ 
ait : muUac sunt eius totac orationes subtilcs , ut conira Lepti- 
nem. Demosthenis oratio inscribitur JtQog AiTttivrjv , in qua 
disserit contra illura de loge immunitatis : uulla cst accusatio, 
eed dictio tantum sententiae apud populum. Nec vero me la- 
tet Cic. etiam ecribere: ui contra Aeschinem falsae legationis, 

8* 



116 CONTRA. 

vl contra eutndem pro caussa Ctesiphontis : sed duos ego manu- 
scii}jtos Iiabeo , in qulbus iion contra, eed in est scriptum: et 
ita omnino legi debere affirmo. " In codicibus nemo alius in- 
venit in : tamen recte appcllatur oratio contra aliquera habita, 
qua adversarlus ipge orator irapngnatur, Aliter iudicavit Si- 
gonius Emendat. 1 , 19. Sed ipse Ciccro contra dicere posuit 
pro accusare , pr. Cluent. 48, 133. si quis contra dicere vellel. 
ubi non est widersprechcn, sed contra C. Licinium dicere : id- 
que Qiiinctil. 5, 11, 13. reddidit verbis : tiullo accusantc , et 
PlutarchusApophtheg. reg. p. 200. E. iirjdsvds nuTrjyoQOvvTog. 

6. Hlnc transferlnr acl defensionem, qua quls ho- 
stem aut raalum qualecumque repellit, aut se tuetur: 
unde etiam dicilur firmus , iiivicius contra alicjuid. 
Idem notavimus in adi^ersus Tom. 1. p. 185. 

Cic. de Orat. 1, 39, 177. quum egd C. Scrgii Auratae con- 
tra hnnc nostrum yintonium iudicio privato caussam defcndcrcm. 
p. j\lil. 1, 2. non illa pracsidia, — etsi contra vim collocata 
sunt, non afferunt tamen aliquid , ut etc. Tacit. Agr. 45. 
Tubor , quo se contra pudorem muniebat: ubi Walchius frustra 
defendit o quo. Cic. de Senect. 13, 51. contra avium mino- 
Tum morsus munitur vidlo aristurum. Tusc. 5, 7, 19. ut essct 
contra fortunam sempcr armatus. Plin. Ilist. n. 18, 8, 19. cx 
omni gencre durissimum far ct contra hiemes jirmissimum. 23, 
1,22. minus roboris contraque labores patientiae. 8, 25, 37. 
et unguibus hic armatus est , contra omnes ictus cute invicta. 

7. Atque usus, quem eumdem habet voc. adi^ersuSy 
est de remediis adhibendis. Vid. Tora. 1. p. 186. 

Plin. Hist. n. 7, 2, 2. et tamen omnibus hominibus contra 
serpentes incst vcnenum. 5, 1, 1. 20, 8, 27. 7, 1. totque me- 
dicinae contra mala excogitatae. Pallad. 11, 14, 17. vinum, 
quod salutarc contra pestilentiam sit , — Jieri hoe genere fer- 
tur, 10, 3, 2. quoniam quacdam animalia stibterranea sectis 
radicibus necant plerumquc frumenta , contra haec proderit, si 
hcrbae etc. 

8. Sed potest hoc modo etiam res designari , quae 1 
non ipsa repugnat aut nocet, sed in quam reiiciendam j 
vel impugnaudam aliquis loquitur vel agit. 

Cic. de Xat. d. 2, 67, 168. mala cnim et impia consuetudo 
est contra dcos disputandi. p. Quint. 13, 44. Q. Uortensius 
contra caput non didicit diccre. i. e. de crimine capitali. 

Cic. de OiT. 3, 19, 77. se illam rem tiumquam iudicaturum. 



CONTRA. 117 

ne aut spoUaret fama prohatum hominem , si contra iudicassct, 
aut statuisse viderctur virum honum cssc aliqucm. 

9. Dicitar contra etiam de eo, quod cursiim aut 
modum rerum naturalem noii sequitur, sed adversum 
lendit, sicut in fluraine. Et quum ardua adscendeutes 
cliam adversum agere videantur, ctiam de iis ponitur 
contra. Gesnerus in Clirestom. Plin. p. 112. origiuem 
dictionis in eo quaerit, quod qui scalas adscendit, eas 
ante oculos sibi oppositas habet. 

Cic. Orat. partit. 13 , 46. illa autem altera argumentatio, 
guasi retro et contra, prius sumit qiiae vult eaque confirmat, 
dcinde id , quod proponendum fuit, permotis animis iacit ad ex- 
tremum. i. e. inTersio ordine : nam einiiilici ordine primum di- 
cimus, quod defendere volumus, deinde argumenta eubii- 
cimus. 

Plin. Hist. n. 29, 3, 12. cxpcrimcntum eius esse , si contra 
aquas fluitet vel auro vinctum. 18, 35, 88. 6ot'cs coelum olfa- 
ctantes, seque lambentes contra pilum. 27, 4, 5. capite in sole 
contra capillum uncto. Coluraella 7, 3, 12. ut contra ventum 
gregem pascamvs. Pallad. de lle r. 8, 4, 4. Plin. Ilist. n. 19, 
8 , 39. si — increscentia folia contra ipsas religentur. 

Silius 14, 352. pujtpes etiam constructaque saxa feminea 
traxisse fcrunt contra ardua dextra. Plin. Hist. n. 7, 20, 18. 
ducenaria duo humcris contra scalas ferebat. 

10. Ita refertur ad omnem rem , quae non sequilur, 
sed obvertilur, et a norma aut ab hominura opinione 
deflectit et distat, vel cum aliqua re pugnat. Nos ivi- 
der, entgegen. Vid. Vorstius de Latin. falso susp. 
c. 23. p. 233. Opponitur seciinchnn. 

Cic. de Off. 3, 5, 21. detrahere igiiur alteri et hominem ho- 
minis incommodo suum augere commodum , magis est contra 
naturam quam mors. Sallust. Cat. 2 , 8. Plin. Hist. n. 7, 8, 0. 
Cic. de Off. 1, 6, 19. cuius (veri) siudio a rebus gerundis ab- 
duci, contra officium est. Acad. 1, 10, 37. officium ct conira 
officium. Sallust. Cat. 15, 1. alia huiusccmodi contra ius fas- 
que. Sueton. Caes. 43. qui obsonia contra vctitum retinercnt. Cic. 
dc Orat. 3, 19, 70. aut ex lege aut non contra legcm. in Verr. 
2, 10, 26. Plin. Hist. n. 10, 75, 98. confra consuciudincm 
somnium. Cic. ad Att. 9, 7. contra mchercule nieum iudicium 
ct contra omnium antiquorum auctoritatem. 

Caes. B. gall. 6, 30. ccleriler contraque omnium opinioncm 



118 CONTRA. 

eonfeeta itlnere. Sallust. lug. 15 , 9. Pricae. ad Apulei. Met. 
10. p. 523. Caes. B. gall. 8, 40. quum contra exspcctationem 
omnium Caesar Vxellodunum venisset. Liv. 24, 45, 3. quumque 
res romaiia contra spem votaque cius resurgeret etc. Solemnis 
est forranla in sepulcroium inscriptionibus contra votum. Vid. 
Murator. T. 3. p. 1353, 7. p. 1313, 8. Burmann. ad Anthol. 
lat. T. 2. p. 168. et 689. 

Sallust. lug. 33, 1. contra decus regiiim cultu quam maxume 
miserabili. 46, 5. ubi contra bclli faciem tuguria plcna ho^ 
minum, Gaius lust. 3 , 15T. quod contra bonos mores est. 
Plln. Ilist. 13, 22, 43. Aejo Caesar — nocturnis grassationi~ 
hus ccnverberatam faciem iUinens sibi cum thure ceraque, et 
sequuto die contra famam cutem sinceram conferens. 

Liv. 9, 18, 6. qui Partkorum quoque contra nomen Romanum 
gloriac favcnt. Sueton. Aug. 78. nc id contra commodujn face- 
ret. Cic. p. ^lur. 23, 47. quibus aut contra valltudinis cornmo- 
dum laborandum est^ aut incommodo morbi etiam ceteri vitae 
fructus relinquendi. 

Celsus 4, 19. contra priores auctores Asclepiades affirmavit. 

11. Proprielatem eara, de qua Tom. 1. p. 184. 
diximus, corilra ab ach-ersus dislingui officiendi et op- 
pugnundi notiooe, antiqui scriplores omnes huic voca- 
Lulo servarunt. Plinius tameu, historiae naturalis auctor, 
wsum huius verbi tantopere extendit, ut non sine vilii 
specie pro er^a vel in poneret, 

Plin. H. n. 8, 7,7. de elephanto : tpsius animalis tanta 
narratur clementia contra minus validos, ut in grege pecudum 
occurrcnlia manu dimovcat. Quo modo id factuhi sit, mon- 
strant dictiones vulgaris sermonis : Plaut. Truc. 1,2, 4. ct tu 
fcr contra manum. 

Capitol. Maxim. 8. et ut se habcnt stnltae opinioncs , tales 
cos contra spcrabat futuros ^ quum iani imperator esset. alii li- 
hri contra sc. 

Vlpian. in Djg^est. 48, 8, 4. lege CorneJia ' de sicariis tene- 
iur , qvi, quum in magistratu csset, eorum quid feccrit contra 
hominis neccm , quod Ugibus pcrmissum non sit. 

12. Cognata sive eadeni est significatio , qua contra 
etiam diversum et alienum modum, quo quid fiat, indi- 
cat. Id vero etiara ad id pertinet, quod exspectationi 
aut opinioni non respondct. Saepe in his pro simphci 
Degatione dicitur. 



CONTRA. 119 

Varro do Wng. lat 8, 41. quutn origo nomimtus osfendertt 
contra. i. e. aliter. Plin. Epist. 1, 20, T. eg-o cantra puto. 
Vlpian. in Dig. 9, 2, 21. iicet Cetsu* contra scribit. Sallust- 
lug. 85, 21. eorum fortia memorando clariorea se putanti quod 
contra. i. e. quod aliter se habet. 

Cic. ad Fam. 12, 18. utrumque contra accidit. Horat. Sat. 
1,3, 27. at tibi contra evenit. Cic. p. Cluent. 31, 84. in stul-' 
titia contra est. Senec. £pist, 7, 3. contra est. i. c. aliter 
quam exspectaverani, 

Terent. And. 5, 4, 23. age nune iam, experiamur porro 
eontra , ecquid ego possiem blande dicere aut bmigne facere. 
i. e. aliter et contrario modo» 

Cic. de Orat. 2 , 81 , 330. ad summam tottus eaussae pertinet, 
caute an contra demonstrata res «it. Acad. 1, 10, 36. quae 
autem secundum naturam essentf ea tumenda, ei quadam aesti- 
matione dignanda docebat eontraque contraria: ncutra autem 
in mediis relinquebat. Gaius Instit. 2, 78. si in tabula mea 
nliquis pinxerit velut imaginem, contra prohatur. i. e. nou 
probatur. 

13. Ita coninnguntur in compavatione rernm discre- 
pantium vocabula contra atqne, conira quam pro all- 
ler ac, iit adcersus guam, de quo vide Tom. 1. p. 188.. 
Discrimen inter vocabula atque et qtiam intercedens,. 
quod Herzogius ad Sallust. Cal. 60. sempiternum vocat, 
non ubique observatur, ut ipsa exempla raonstrant. 
Kam et aequiparationi et comparationi locus est in hac 
sententia. 

Varro de Re r. 1, 7, 6. item eontra atque apud nos fieri. 
Cic. p. Balb. 3 , 7. si denique aliquid non contra, ac liceret, fa- 
ctiim diceretur, sed contra atque oporterct: tamen esset omnis 
eiusmodi reprekensio a vobis rcpudianda. dc Divin. 2, 24, 53. 
vides tamen omnia fere eontra, ac dicta sintj evenitse. cf. in 
Verr. 4,6, 11. Orat. 40, 137. Caes. B. civ. 8, 12. B. ffall. 
4, 13. Sallust. Cat. 60, 5. Petrcius ubi videt Catilinam, contra 
ac ratus erat, magna vi tendcre etc. ubi alteram ecriptu- 
ram quam non dixerim deteriorem. Cic. Phil. 11, 13, 34. 
in Catil. 3,8, 20. simulacrum lovis faccrc maius et in excelso 
collocare, et contra atque ante fuerat, ad orientem convertere. 
p. SuUa 24, 69. Plin. Hist. n. 12, 19, 43. quem contra at- 
jue in cinnamo levari ct exinaniri pretium cst. Vid, Hadrian. 
Cardin. de modis 1. 1. p. 8. 

Cic. de Orat. 2 , 20 , 86. clamarc contra quam dcceat et quam 



120 CONTBA. 

possit, hominis est stuUitiae siiae quam plurimos testes domesti- 
co praeconio coUigcntis. p. Clucnt. 5, 12. in Pis. 8, 18. ut se- 
natus contra quam ipse censuisset, ad vestitum redirct. de Leg. 
2,5, 11. quum contra fecerint quam polliciti professique sint. 
p.' Dom. 47, 122. ad Quint. fr. 1,1,1. Liv. 30, 19, 9. con- 
tra quam sanctum legibus est. Critici restituerunt 30, 10, 4. 
contra quam in navali certamine solet. rid. Gronov. Pliu. Hifit. 
n. 10, 53, 74. aves omnes inpedes nascuntur, contra quam re- 
liqua animalia. 11, 20, 24. Gellius 6, 8. contra quam nos 
supra diximus. Silius 15, 107. omnia contra experienda ma- 
ncnt quam spondet blanda voluptas. i. e. contraria iis , qnae 
spondet voluptas. Vid. lo. Fort. Ringelberg. de usu vocum, 
quae non flcctuntur. in Oper. Lugd. 1556. p. 125. Schorus in 
Pliras. lat. ling, p. 92. quum barbaros contendissct dicere con- 
trarium faccre quam, latinos contra quam , defensores exstite- 
runt Cellariu8 ct Biinemannus ad Lactant. Inst. 3, 29, 13. 
tamen praetcr cb.ristiaQOS Bcriptores nullum coustituere po- 
tuerunt teetem. 

14. Sed etiam in componendis similibns rebiis huic 
vocafeulo conceditur locus. ]Nam in pendendis et pon- 
dere examinandis rebus contra proprium est verbum 
ponderis oppositi. Ita aes contrarium dicitur, ut ait 
Festus , aes grave , dvri^^oTiov. vid. Scaliger. ad Plaut. 
Epid..3, 3, 30. Vnde lacta est proverbialis diclio auro 
conlru, et apud recentiores contra aurum, i. e. auro 
contra appeuso, prelio auri. vid. Scaliger etVrsinusad 
Varr. de Re rust. 1 , 2. Praeterea quaecumque com- 
pensatio admittit hanc praepositionem. 

Plin. Hist. n. 17, 10, 14. contra immane pondus attollcrc 
se non valet. 

Flaut. Mil. 4,2,84. contra auro alii Jianc vendere potuit 
opcram. Petron. 7, 6. oneravi vinum: et tunc erat contra au- 
rum, Scbcirerus «cribendura esse suepicabatur contra auro, 
sine caussa iusta in lioc quidem scriptorc. De ablativi ratio- 
ne vid. p. 108. 

Plaut. Epid. 3, 3, 29. nac tu. hahes servom graphicum ct 
quantivis pretii. non caru^st auro contra. Nos cr ist nicht mit 
Golde zu bezahlcn. Curc, 1,3, 45. ph. auro contra cedo mo- 
destum amatorem: a me aurum accipe. pa. Ccdo mihi contra 
aurichalco , cui ego sano serviam. conf. Pseud. 2,3, 23. Mil. 
3,1, 64. Truc. 5, G, 58. iam mihi auro contra constat Jilius : 
etiamnum me nihil pcpcndit, Giacci similiter. Alcman apud 



CONTRA. 121 

Plutarch. Lycurg. 21. iQnsi yaQ avra rm aiSccQOi ro xaicos 
v.i%aQi6Ssiv. Welckerus rto ciSccQOi ecripsit. 

Corruptus est locus Varron. de Re r. 1 , 2 , 10. huiusee, tn- 
quam, pomaria summa sacra via, uhi poma veneunt contra au- 
rum imago. Ita cod. vet. Victorii et Vaticani. Emendationes 
a criticis factae oianes ineptae sunt. Voc. imago adscriptum 
videtur ali aliquo , qui antea pinacothecas cum oporothecis 
comparatas viderat. Traheae vcrsus , quem Scaliger affert, 
fraudi Mureti dehetur. vid. Fabricii Bibl. lat. 4, 1, 4. 

Plin. Hist. n. 7, 1. cuius (horainis) caussa videtur cuncta 
alia genuisse natura magna saeva mercede contra tanta sua 
munera. Terent. Eun. 2, 3, 64. si scias quod donum dono 
huic contra comparet , magis id dicas. 

Huc refero formulam in inscriptione apud Gruterum p. 331. 
n. 4. coronato contra omnes scaenicos: qui n. 6. dicitur coro- 
natus adversus histriones et omnes ecaenicos artifices. 

III. 1. His adiiciamus formulas, ia quibus contra. 
cura aliis particulis coniungitur. Ac primo notanda est 
formula quod conira^ quam nonnulli pro anastrophe 
praepositionis acceperunt, alii per ellipsin explicuerunt 
clrca qiiod negotium. Ea vero ratio, quam, Ochsne- 
runi sequutus, Beierus ad Cic. Lael. 24, 90. proposuit, 
ex qua nominativo quod addantur verba in appositione 
aequalia, ob concinnitatis defectum probari non potest. 
Quod nectit senlentiam etiam contrariam non alio rao- 
do, quam in verbis si^ quoniarn, quia, et aliis. Vid. 
not. ad Wopkens. Lect. p. S6. Est enira in wie jern, 
Atque vis eadem est, quae exprimitur item contra. 
Pleonasraus nullus apparet, sed arcta coniunctio, Vsum 
primus observavit Pareus in Lex. Lucret. s. v. qiiod, 
Cf. Hottinger. ad Civ. de Divin. 2, 62. Goerenz. ad Cic. 
de Ein. 1, 20, 67. Quod idem Goerenzius ad Cic. de 
Fin. 1,6, 19. explicat, quod pro immo hoc dici, non 
ad quod pertinet , sed ad contra. 

Cic. Lael. 24, 90. peccasse enim se non anguntur, ohiurgart 
moleste ferunt : qtiod contra oportehat delicto dolere, correctio- 
nc gaudere. Comma erat delendura post oportehat. De Senect. 
23, 84. cuius a me corpus crematum est: quod contra decuit ab 
illo meum. Non recte explicat Gernhardus quum contra. Lu- 
crct. 1, 81. illud in his rebus vereor , ne forte rearis, impia tc 
rutionis inire elementa viamque indugredi scelcris : quod contra 
sacpius illa religio peperit scelerosa atque impia facta. Cic. p. 



122 CONTRA. 

Quint. 28 , 67. rellquum est , ut eum nemo iudtcio defenderit. 
Quod contra copiosissime defcnsum esse contendi. de Off. 1 , 15, 
49. sed in collocando beneficio et in rcferenda gratia , si cetera 
paria sunt, hoc maxime officii est , vt quisque maiime opis in- 
digeat, ita ei potissimum opitulari: quod contra fit a plcrisque. 
ITii Beierus magnopere errat, quura anastrophen praepositio- 
nis exemplis conCrmat. Posset quidem quod pro id accipi: 
id vero fit contra : ut apitd Sallust. lug. 85 , 21. eonim fortia 
facta memorando clariores sese putant: quod contra. 

2. Ifem contra componit ex alfera parte rem aut 
vicissitudine aut aequali ralione comparandam. Saepe 
est id qiiod ex sua altera parte. 

Plaut. Aul. Prol. 20. item a me contra factum est. i. c. ut 
iUe me neglexit. Pers. 5, 2 , 32. Cic. de Fin. 2, 27, 8G. 
beate autem vivcre alii in alio , vos in voluptate ponitisi itcm 
contra omnem infelicitatem in dolore. 

Plaut. Cas. Prol. 48, at cam puellam hie senex amat efjlictim 
et item contra fiUus. 

Plaut. Amph. 1, 1, 67. item hostes eontra legioncs suaa in- 
struunt. 

Alio modo Terentius Ad. 1, 1, 25. rid. p. 111. 

8. Adverbium et ipsum per se et cum aliis particu- 
lis coDiunctora inservit oppositioni , qua contraria sen- 
tentia adiuamtur. Ita dicitur contra ^'ero in rebus di- 
Tersis componendis apud recentiores scnptores pro at 
vero. Et comprobatur aliqua enunfialio apposilo con- 
trario : nani confra, atqni contra. Et coniunguntur 
verba at conira. secl conira , quibus saepe praeuiiltitur 
Dcgativa sententia in formulis non modo non, — sed 
contra , non quo — sed contra, 

Plin. Hist. n. 16, 39, 74. mirum apxid antiquos primo punico 
beJlo classem Duillii imperatoris ab arbore excisa LX die nnvi~ 
gasse. Contra vero Hieronem regcm CCXX naves effectas die~ 
bus XLV iradit L. Piso. Apud Cic. de Off. 1, 27, 94. unus 
codex iniusta vero contra , et paullo post alter quod vero con- 
tra exhibet praeter Ciceronis morem. Celsus 3,6. p. 152. 

Sallust. Ing. 1, 1. falso queritur de natura sua genus huma- 
num, quod imbccilla atquc aevi brevis forte potius quam virtutc 
regatur. ISam contra reputando nequc maius aliud neque prae- 
stabilius invenias. Quinctil. Inst. 1, 1,1. 

Apulei. Apol. p. 287, 24. tu mihi vitio dabis — quod paueio- 



COOTRA. 123 

res ego servoS haheo , parciu» pasco , levtus vestiQ, minus ob- 
sono? Atqui ego contra: quantulacumque tibi haec videntur^ 
multa etiam et nimia arbitror. 

Cic. ad Fam. 4, 4. nos , qui domi sumus,tibi beati videmur* 
at contra nobis non tu quideni vacuus molestiis, sed prae nobia 
beatus. Sallust. lug. 15 , 3. omnibus modis pro alicno scelere et 
flagitio sua quasi pro gloria nitebantur. At contra pauci, qui- 
bus bonum et acquum divitiis carius, subveniendum Adherbali 
— ccnsebant. 4, 7. Sueton. Galb. 15. Tacit. Ann. 5, 28, 
Alia A-iile Tom. 1. p. 418. et 444. 

Cic. Acad. 1 , 10 , 35. Zeno igitur nullo modo is erat, qui ut 
Theophrastus nervos incideret: sed contra qui omnia, quae ad 
beatam vitam pertinerent, in una virtute poneret. Symmacb, 
Epist. 6, 81. nobis Tibiiris aura blanditur, sed contra exaspe^ 
rat animum male gesta ratio villicorum. ■ 

Cic. p. Flacc. 11, 26. quod quidem ego non modo non posttilby 
sed contra, iudices, vos oro et obtestor , ut totam caussam quam 
maxime intentis oculis , ut aiunt, acerrime contemplemini. ad 
Att. 9, 15. non modo autem nulla qucrela est municipalium ha~ 
minum ac rusticorum , sed contra metuunt ut crudclem, iratum. 

Cic. de Orat. 3, 24, 93. quos (magistros dicendi) ego censor 
edicto meo sustuleram : non quo — acui ingenia adolescentium 
nollem, sed contra ingenia obtundi nolui. 

4. Et contra , coniraqne. His coniunguntur res 
sibi oppositae. Interdura ila redditur sensus verbi im~ 
mo, Etiam in disiuuctione locum habet vel contra* 

Cic. p. Balb. 22, 51. atque utinam, qui ubique sunt prO" 
pugnatores htiius imperii, possent in hanc civitatem vcnire , et 
contra oppugnatores reip. de civitatc exterminari. Sueton. Cal. 
51. non imr.icrito mentis valetudini attribuerim diversissi^^a in 
eodem vitia , summam confidcntiam et contra nimium metum, 
Tit. 7. 

Cic. p. Marc. 6, 20. non enim tua ulla culpa est, si te ali- 
qui timuerunt, contraque summa laus , quod plerique minime ti- 
mendum fuisse seriserunt. de Fin. 2, 17, 55, num igitur eum 
postea censes anxio animo aut sollicito fuisse? nihil minus: con~ 
traque illa hcreditate dives ob eamque rem laetus. 

Quinctil. 4,1, 72. de prooemio : nam et supervacuutn aU- 
quando est, si sit praeparatus satis etiam sine hoc iudex. "^ 
Contraque est interim prooemii vis etiam non exordio. 

Sueton. Galb. 3. quod praepinguis fuerit — , vel contra quod 
tam exilis etc. 



124 CONTRA. 

5. Quin contra. De hac fcrmula vide in qtin. 

6. Contra ea gramraatici docent pooi pro contra. 
Sed primum distinguenda sunt ea exempla, in quibus 
ea noQ abundat, sed ad ante dicla respicit, veluti Liv. 
5,57, 1. contra ea V^irginins — aiebat. cf. 33,31, 
10. Caes. B. gall. 5, 29. Tum vero, praesertim a Livii 
tempore, quo praepositionis usus invaluerat, nonnulli 
scriptores dixerunt co/i/m ea eodera raodo, quo ^^r^e- 
terea, postea, siqjra ea, pro contra adver1)io in oppo- 
nendis duabus seutentiis conlrariis: nos im Gegensatz 
von diesem, dagegen. Yicem praestat coniunctionis. 
Quid sibi Gerlachius voluerit, qui ad Sallust. lug. 85. 
cojitra ea gravius dici existimat, equidem non per- 
spicio. Celsus dicere solet contra id pro contra, in 
contraria parte. 

Liv. 4, 52, 6. superbe ab Samnitibus, qui Capuam habebant 

hti .Cumasque, legati prohibiti commercio sunt: contra ea benigne 

' -o6 Siculorum tyrannis adiuti. 41, 24, 8. opportuni propinqui- 

tate ipsa Maccdoniae sumus : an infirmissimi om.nium, tamquam 

quos nuper subiccit, Dolopes'? immo contra ea vel viribus vestris, 

deum bcnignitate vcl rcligionis intcrvallo tnti. ubi vid. Crevier. 

et Drakenb. 2, 60, 1. contra ea in Aequis inter consulem ac 

viilitem comitate ac bencficiis certatum est. 44, 43, 1. 21,20,6*. 

' -j ! contra ea audire sese etc. Caes. B. civ. 3, 74. Coriicl. Praef. 

- '. \6. Alcib. 8, 3. Con. 5, 4, Epam. 10, 4. Jph. 3, 4. patcr — 

Thracem me genuit, contra ea mater Aiheniensem. Epam. 5, 6. 

.^ namque ille cum universa Graecia vix decem annis unam ccpit 

, , nrbem : ego contra ea una urbe nostra dicque uno totam Grac- 

'.,/, ciam — liberavi. Olim legebatur contra ex una. Bremius 

observavit Cornelium contra non nisi AIc. 8, 1. Ages. 7, 4. 

ct Epam. 6, 1. contraque dixisse. Id fortasse argumentimi 

erit quaestionis de auctore Imius libri instituendae. 

Sallust. Ing. 85, 1. sed mihi contra ea videtur. Hoc omnes 
critici vel auctoritate codicum vel falso gravitatis nomine 
defendunt: Cortius explicat : sed milii id , qnod est contra ea, 
vidctur: quod probari non potest. Equidem vero vehcmentcr 
dubito , an contra ca cum verbo passivo coniungi possit: ncc 

.j xatio suppetit, neque aliud exemplum. 

^ f • Celsus 8 , 4. scd fere contra id dolor est. 4 , 13. solet cnim 
contra id tumcrc. 

'"''- if. Recentissimae originis sunt forraae eco/z^rar , vel, 
ut alii scribunt, e contra , ct deconlra. liUid Gcr. 



CONTRA. 125 

Vossius de Vit. serm. 1, 25. p. 108. existimat ortum esse 
ex verbis e contrario , compendio male accepto , vel ex 
vitiosa corruptione verborum et conlra^ eccontra: at 
duplicata praepositione conslat, cuius gcuei-is multa in- 
veniuntur apud scriptores infimae latinitatis. Nemo an- 
tiquorum ita loquutus est. 

Aurel. Yictor de Caes. 39, 45. honestiorumque provectu et 
econtra svppUciis flagitiosi cuiusque virtutum studia augeban- 
iur. Fortasse ex librariorum consuetudine. Hieronym. Epist. 
12. aliis vero econtra videtur. Ep. 138. alia affert Vossius 
I. c. Gul. Insulani Sylva ObserTat. 1533. edit. p. 43. „ e con- 
tra non est latinum, sed Iiaec illius vice potius e divcrso aut 
contra, dum lioc in vim adverbii transit. " Goclenii Silv. 
p. 23. Borrich. Analect. p. 61. Cellar. Antibarb. p. 42. (30.^ 
Curae post. p. 269. 

In Taciti Ann. 12 , 47. ex cod. florent. restitui roluit Piclio- 
na et erant e contra. Sed iam I. Fr. Gronovius tribuit id 
terapori, quo factum est illud exemplar. Etiam 13, 37. in 
edit. pr. legitur si copia econtra duceretur. vid. lac. Gronov. 
ad 12, 47. In Apuleii Met. 2. p. 116. nunc correctum Icgitur 
ecce lapis. lam Becichemus iu Epist. c. 74. „ecce, non c con~ 
tra : qui sermo in ore illiteratorum est : non enira diciraus 
c contra neque e converso, sed contra. Scio quosdam g^rara- 
maticos inniti similitudine quadara, quod ita liceat dicere 
e contra, sicut exadvcrsum: qui videntur ignorare proprieta- 
tem latinae Iluguae, quae non huiusmodi nugatione, sed ob- 
eervatione et usu excellentissimorum scriptorum nitescit. " 
IVon mudo in Servii Coraraentariis , eed etiam in Virgilii car- 
juinibus saepe a librariis suppositum esse notavit Burman. 
ad Aen. 1, 76. Ita etiam in Quinctil. 4, 1, 8. ubi vid. Re- 
gius et in Priscian. 1,9. p. 49. Kr. 

Salmasius ad Capitolin. Opil. Macr. 11. affert ex Innocentil 
libro de casis litter. de contra sextanea parte aquam vivam in- 
venies. 

8. In praepositione notanda est anastrophe, qua 
nomen praemittitur, maxime relativura. 

Tacit. Ann. 3, 1. /tgrippina Corcyram insulam advchitur, 
litora Calabriae contra sitam. cf. apvd p. 416. Cic. p. Mur. 
4, 9. quem contra veneris. Phil. 2, 8, 18. Orat. 10, 34. non 
intelUgit eum, quem contra dicit , laudari. Plin. Epist. 1, 23, 3. 
st forte me appeUasset, vel iUe, cui adessem, vel iUe, quem 



126 CORAJSI. 

contra. VirgU. Aen, 5, 370. Solus qut Paridem solttus conten^ 
dere contra. 10, 567. vid. Rulinken. ad Vellei. P. 2, 91. Mat- 
thiae ad CIc. p. Mui". 4. qui quae affert ex orat. pr. Cluent. 
47, 130. nunc aliter leguntur. Arabigue scripsit Cic. ad Att. 
10, 8. non est committendum , ut iis pareamus , quos contra nie 
senatus — armavit. 

Quinctil. 10, 7, 3. nam saepe ea , quae opinati sumus et 
contra quae scripsimus , faUunt. Frotscher cum Wolffio ex- 
plicat adversus qnae: at iutelligeudum est adverbium quae 
acripsimus contra. 

*) Confuncluntur a librariis contra et circa. vid. 
p. 60. et corani Lucrel. 4, 1084. et intra. vid. Drakenb. 
ad Liv. 10, 5, 11. et mutantur contra et ach>trsMs. vid. 
Drakeiib. ad Liv. Epit. 57. et omittitur ob compeadii 
brevitatem. vid. interpret. ad Cic. Acad, 2, 43, 134. 



CORAM. 

Mirabllla oplnionum commeDta grammaticis placue- 
rnnt in origine verbi coram explorauda. Petrus Nun- 
nesius deducebat a y.aqa, C. Scaliger a v.oqri, pupilla ocu- 
li, nulla ratione hnhita longae syllal)ae, quara Raum- 
garten-Crusius in Clavi SuclOU. p. 252. frustra detendit 
inconstantiae nomine et exeraplis alienis: Vossius ex 
cor et am coraposilum putabal , ut esset: circum cor, 
Martinius in Lex. p. 261. T. 1. e,^se, quasi coiram a 
coco , Val. Slothuberus in Diatr. de Caussis casuum lat. 
p, 164. et Scheidius ad Sanct. p. 234. ex %(oqci factura, 
dici pro naxa. xcoQav , e regioue. Coguationera verhi os 
unus Schellerus suspicaius est, taraen non exposuit. 
Vocabula enim ora et ors , quod mufatura est in os^ 
unam habebant significationem extreraae partis vel fa- 
ciei, quae ad aliquid spectat. C litlera praefixa illud 
est augraentum demonstrativum, de quo in CE , ccdo et 
CEV loquuli suraus. Quare si plenura sensum tenere 
velis , \\>xheh\s in oram , quod est in os : ins Angesiciit 
liin, angesic/its. Sicuti Terent. Ad. 2, 4, 5. i>ereor 
corani ia os te laiidare. Neque vero ea , quae apud 
Apuleium legitur, incoram anliquior est forma , sed 
nova ex sensu innato profecta. Vulgus enim coram ita 
acceperat quasi esset nomen cora , ideoque fecit in co- 
ram, sicuti dixerunt i'icem et imiicem. 



CORAM. 127 

Adverbio ubi nomen adiiciendum est, ablatlvus aut 
praemiltitur aut postponitur. Praeposiiio vix potest 
appellari. Saepissirae praecedit ablalivo, quocum non 
cohaeret. 

Priscianus 14 , 6. p. 998. coratn quoque et palam apud Grae~ 
cos adverbia sunt, quae propter supra dictas caussas nostri 
etiam iriter praepositiones assumserunt. Sed mihi videtur, quum 
inter advcrbia quoque haec eadem plerique ponant , quippe quod 
eine casualibus verbis possint adiungi, adverbia ea dicere, quac 
praepositiva possunt esse etiam casualium. 

Et quum in eo , quod coram agitur, duplex sit ra- 
tio, et eius, ante quein aliquis adesl, et eius, qui prae- 
sens ipse adest, utraque exprimitur uno hoc vocabulo. 
Quare modo redditur angBsichls, i^or^ i. e. ante oculos, 
in conspectu(Servius ad Virg. Aen.2, 533. comparat ivw- 
mov), mo(\o persdnlich, in eigner Person, i. e. praesens. 

Terent. Eun. 4,7, 24. quae mi ante oculos coram amatorem 
adduxti tuum. And. 5 , 3 , 29. illum huc coram adducam. 
Flaut. Pseud. 4,7, 43. quia te ipsus coram praesens praesen- 
tem videt. Cic. de Lege agr. 3, 1, 1. commodius fecissent tri- 
buni plebis , si , quae apud vos de me deferunt , ea coram po- 
tius me praesente dixissent. Horat. Sat. 1, 6, 56. ut veni co^ 
ram , singultim pauca toquvtus. Liv. 2 , 47 , 4. Manlius quOf~ 
que ad restiiuendam aciem se ipse coram offert. i. e. in conspc- 
ctuni militum , qui consulem putabani interfectum esse. 43, 
5,6. s» coram cum arguere vellent. Sueton. Aug. 13. hunc 
foedissimo convicio voram prosciderunt. Tiber. 24. 

Tacit. Ann. 4, 54. nec tamen Tiberii vox coram sequuta, sed 
ohversus ad matrem — ait. i. e. vox Tiberii non conversa est 
ad Agrippinam ipsam recto ore. Terent. Ad. 3 , 4 , 36. immo 
hercle extorque ^: postrcmo non negabit: coram ipsum cedo. 
i. e. statue ante oculos. 

Symmacli. Epist. 10 , 30. ut coratn vestmm numen advenerer. 
quod 10, 27. augusta ora venerarer. Idem de praesentia usur- 
pat formulam coram locaius 6, 9. 10, 27. 

Cic. in Pis. 6, 12. mihi vero ipsi coram genero meo, pro- 
pinquo tuo, quae dicere ausus es? luvenal. 10, 22. cantabit 
vacuus coram latrone viator. 

Cornel. Epam. 4,2. at ille Diomedonte coram — inquit. 
Tacit. An. 3, 14. 4,8. diis ct patria coram obtestor. et ita 
«emper Tacitus. vid. Heusingeri Emendat. p. 81. et Ouden- 
dorp. ad Sueton. Aug. 69. ubi bene emendant viro eoram: 



128 CORAIM. 

nam quidquld dicant vulgatae scripturue defengoree, ineptus 
manet sensus. 

Opponitur abseus. Lentul. ad CIc. 12, 14, 15. practerea 
milii promiserttnt Pansa et Ilirtius coram, et absenti mihi 
scripscrunt. Caes. B. gall. 1 , 32. ne • — abscntis Ariovisti cru- 
dclitatem , velut si coram adcsset , horrerent. Cic. in Verr. 2, 
41, 101. tollit ex tabulis id, quod erat, et facit, coram dela- 
tum esse. 

lurisconsulti Tocabulo tribuerunt eam potestatem, ut, ei 
quul corara allquo factum esse dlceretur, id ab illo intel- 
lectum esse deberet. vid. Dig. 50, 16, 209. 4, 8, 25, 5. 

Opponltur id, quod per eplstolas aut per scriptura agatui'. 
Cic. ad Att. 12, 1. quid ergo opus crat epistola^i quid , quum 
coram sumus? 1 , 20. 7, 3. extr. 6, 1. ad Fam. 11, 16. quem- 
admodum coram , qui ad nos intcmpestive adeuni., molcsti saepe 
sunt, sic epistolae offendunt non loco redditae. ad Quint. 3,1,5. 
cum eo enim coram Caesar egerat, ad Oppium scripserat. ita 
bene emendavit Ernestius vulg. corani Cacsare. ad Fara. 5, 12. 
coram me tecum cadem haec agerc saepe conantcm dcterruit pu- 
dor quidam pene subrusticus : quac nunc expromam abscjis au- 
dacius: epistola enim non erubescit. Sueton. Tlber. 6fi. nullo 
non damnatorum omne probri genus coram , vel per libcllos in 
orchestra positos ingerente. 

Dura vcrborura constructlo est apud Sueton. Aug. 39. lenis- 
simum genus admonitionis fuit traditio coram pugillarium. tra- 
debantur enim in ipsas manus eorum, qui admonerentur. 

2. Nec tantum de uno homine, sed etiam de mul- 
titudine usurpatur, veluti de populi coaventu. 

Cornel. Epam. 6, 4. coram frequentissimo legationum convcntu 
sic Lacedaemoniorum tyrannidcm coarguit. Ilorat. Art. p. 183. 
ne pueros coram populo Medea trucidet. Sueton. Tit. 10. in 
quorum (spectaculorum) Jine populo coram ubertim flcverat. 
Horat. Sat. 1,4, 73. non rccito cuiquam, 7iisi amieis , idqvc 
coactus, non ubi vis coramve quibusUbet. Pliaedr. 2, 3, 4. 
noli coram pluribus hoc facere. Tacit. An. 13 , 32. propin- 
quis coram. 

3. Verba videndi, audiendi, cognoscendi corapo- 
nuntur cum voc. coranif ut sensum exliibeant, rem 
ipsis oculis, ipsisve auribus perceptam esse. 

Cic. de Provinc. 9, 22. quod intucor coram haec lumina at- 
gue vrnamenta reipublicae P. Servilium et A/. Lucullum. i. e. 



CORAM. 129 

vIto9 ipse intueor. Vir^l. Aen. 2, 538. qui vati eoram me 
cernere letum fecisti. Gell. 15, 18. gemitus y vulnera, proinde 
ut si ipse in proelio versaretur, coram videre sese vociferatus est. 
Cic. Acad. 1, 4, 13. quod coram etiam ex ipso audiebamus. 
Virgil. Aen. 3 , 173. coram agnoscere vulttis. 

4. Coram adesse, coram teneri formulae sunt, qui- 
bus praesentiae tribuitur maior vis. 

Cae3. B. gall. 1, 32. vide p.l28. Virgil. Aen. 1, 595. co- 
ram, quem quaeritis , adsum troius Aeneas. Curt. 8, 10, 1. 
Patrem Liberum atque Herculem fama cognitos esse: ipsum co- 
ram adesse cernique. Cic. pro Cluent. 13 , 39. extrahitur domo 
latitans Opyianicus a Manilio: index Atiliua ex altera parte 
coram tenetur. ot praesens adsit. 

6. Coram non addito nomlne ita saepe ponltur, tit 
ex verbo intelligatur persona, tamquam dictum sit co- 
ram se. Pronomen librarii addere solebant. vid. Ou- 
dend. ad Sueton. Ner. 49. 

6. Interdum hoc nomine etiam simpliciter expri- 
mitur vis pronominis ipse, 

Terent. Phor. 5, 7, 20. ferme eadem omnia, quae iute du- 
dum coram me incusaveras. ubi Donatus haec : nova loquutio 
coram etc. non, quae hic incusaveras. Belle: ut^ si 
quid neget, contra se ipsum sentire videatur. Sueton. Claud. 
34. tormenta quaestionum poenasque parricidarum repraesenta~ 
bat exigebatque coram. 

7. Quod grammatlci pcrblbent, slgnificarl publlce 
ct palam factam rem, id ad ea quodammodo per- 
tinet , quae ante oculos hominum agi dicuntur. cf. n. 9. 
Contra etiara ea, quae cum uno homine aliquis separa- 
tim aut propius accedens agit, hoc modo designautur, 

Sueton. Ner. 41. oc ne tunc quidem aut senatu aut populo 
coram appellato , quosdam e jirimoribus domum evocavit. i. e. 
in omniiun conspectum, in puLlicam curiam. Tacit. An. 6, 8. 
spectamus porro, quae coram habentur, cui ex te opes, honoreSf 
quis plurima iuvandi nocendive potentia. i. e, quae ante oculoa 
posita sunt. Stat. Achill. 1, 152. ipsi mihi saepe queruntur 
Centauri, raptasque domos abstractaque coram armenta. i. e. 
ipsis conspicientibus. 

Cic. pr. Lege manU. 22, 68. libenter haec coram cum Q. Ca- 
tulo et Q. Hortensio disputarem, summis et clarissimis viris. 

U. 9 



130 CORAM. 

Qul non infellexerant , ctim elecernnt. Est vero , praeserdm 
cuiu Catulq, in prlvata quasi diripntatlone. 

AiFerunt Lucret. 4. 1084. quod fieri coram ioium naiura re- 
pugnat. Sed ibi codices praebent contra. Ovid, M€t. 9 , 559. 
et damus amplexus et iungimus vscula coram. i. e. coram aliis. 
uti Heroid. 16 , 225. oscula quum vero coram non dura darcti$ 
etc. quod pauUo anie me spcctantc. 

8. Singaloris cst dictio apud Ciceronera Orat. 27, 
95. ^e philosophorum scholis tales fere evadunt , et nisi 
corum erit comparatus ilLe fortior, per se hic, quem 
dico , probuhitur, Alii reddunt illico , auf der Stelle: 
alii contra^ gegenilber: alii iuxta, promus. Cicero 
autem iutellexit comparalionem in ipsa oralorum duo- 
rura couteiitione iuslitutam, ubi praesentia haud pa- 
rum valet. 

Servlus ad Vlrn^U. Aen. 2,538. coram, modo : advefbium 
temporis cst , ut 1 , 595. cbram , quem quaeritis, adsum, Vtro- 
que in loco alitcr accipi debere, iam antea diximus. 

9. Suetonius etiara propria liabet ex recentiori usu. 
Et saepe ambigua est explicatio. Ponitur enim coram 
d« rebus, quae agere non veremur, nec celamus: quare 
€sse potcst coram se, et hoc pro illico , quemadmodura 
nos dicimus vor seinen Augen pro au[ der Stelle: 
potest vero etiam intelligi coram omnibus , vor alltr 
Augen. Servius quidem non errat, quum coram et 
palam eo distinguit, quod illud ad personam unam, 
hoc ad omnes referatur, Nam vulgaris sermo discessit 
a significatioue priraitiva, quae cerl^m ralionem "cora- 
plectilur. Hinc Vlpianus in Dig. 50, 16, 33. palam est 
coram pluribus. 

Sueton. Dom. 23. senaius adeo laetatus est , ut — non tem~ 
peraret , quin ■ — scalas infcrri, clypeosquc et imagines eius co~ 
ram detrahi et ibidcm solo affligi iuberet. ubi non potest esse 
praesente senaiu , sed aut coram omnibus , aut illico. Aug. 27. 
tiam et Ptnarium, equitem romanum, quum concionante so, ad- 
missa turba paganorum, apud miUtes, svbscribere quacdam 
animadvertissct , curiosum spccidatorem ratus, coram confodi 
imperavit. Cland. 16. essedum argenteum , sumptuose fabri- 
eatum ac venale ad sigillaria, rcdimi concidique coram im- 
peravit. 

Hinc formula coram dcprchensus pro tn flagranti crlmine, 
in avzocpcoQO). vid. Eimenhorst. ad Apulei. 3Iet. 3. p. 131, 2. 



CORAM. . 151 

hhhetis ttaque renm tot caedtbus impiatum , fenm eordtn depre- 
hensum. 9. p. 226, 34. non quidem coram noxae deprehensu^ 
conscientia tamen pessima permistits lacrimis. 

10. Constructio verborum saepe ita est comparata, 
ut verbum praepositionem cum attrahat, simulque ad- 
verbium coram secum habeat, 

Cic. ad Fam. 5, 12. coram me tecum eadcm haee eaepe' co- 
nantem deterruit pudor. Liv. 28, 17, 8. firmandae eius fidem 
nec dare, nec accipere, nisi cum ipso coram duce romana. Pe- 
rizonius interpretatur : cum ipso Laelio coram Scipione j eed 
recte Drakenborch. unum inteUigit Scipionem. 

11. Recentiori tempore factum esse videtur inco" 
ram, quemadmodum insuper , inante et alia. Vid. 
Raevardi Var. 8 , 3. Burmann. ad Anthol. lat. Tom. 1, 
p. 157. SedApuleius, qui solus lioc nomine utitur, sem- 
per coniunxit cum genitivo ita, ut substantivum esse 
putaret. Quare scribendum est in coram. 

Apulei. Met. 7. p. 197, 21. mulierem ibidem in coram 
omnium gestiebat inscendere. ubi conf. Oudendorp, p. 488. 
9. p. 221, 17. p. 223, 32. insistens iubebat in coram sui plaga* 
mihi quam plurimas irrogari. 10. p. 241, 5. 

Met. 10. p. 249, 33. quae meciim in coram puhlicam populi ca~ 
veam frequcntaret. Quae corrupta esse nerao negabit. Scd 
$i cum Roaldo transposuerls verba in eoram populi puhl. c. /. , 
desiderabis aptuiu Terbum, sin cum Oudendorpio addidcrid 
coitura , non conveniet voc. coram. Quare vidcntur mlhi plu- 
ra verba escidisse poet in coram. 



CRAS. 

Cras dicitur de die proxime futuro', avQiov , mor-^ 
gen. Vnde descendat vocabulum, non apparet in opi- 
nione Martinii, qui a •nqaaig derivat: neque ex coram 
factnm es(, ut Vossius putati Equidem diversam tem- 
poris rationera expressam video in vocibus her {Jierif 
liesternus) et cer , unde ceras , cras: illa diem antece- 
denlem , haec futurum designat. 

Significatio una est. Opponuntur Jiodie, perendie, 
heri. Interdum non diem proximum, sed fulurum 
tempus universum intelligimus* 



1S2 * CRAS. 

CIc. ad Att. 13, 30. quem quidem negat Eroi hodie: eraa 
mane putat. i. e. renturum esse.l2, 44. scies tgitur fortasse eras, 
Mummum prrendie> 

Horat. Carm. 1 , 9 , 13. quid sit futurum cras , fuge quaere- 
re. ubi vid. Mitscherlich. 

Pro futuro verba praesentis temporis coniunguntur, 
qnando certus rei eventus, non temporis ratio spe- 
ctatui'. 

SerTius in Art. ecc, Donati. p. 1791. item qui dieunt cras 
lego iecfionem, vitiose loquuntur: nam cumlego tempo- 
ris praesentis sit, eras vero adverbium futitrum , utique haec 
loquutio non cohaeret. Tractandum est illud , an sana sit lo- 
quutio haec eras legam, an eras lego. Craslego, 
ut diximus , vitiosum est. Cras autem legam ideo nonnulli 
vitiosum iudicant, quoniam duo futura quasi in aliud fuiurum 
nos deferunt. Serviua in Arte grarara. p. 516. similiter soloe- 
cismus , si dixero , cras ad te v.nio et lego tibi : cras enim fu- 
turi tsmporis est, lego praesentis. Dicendum est, cras ad te 
veniam et legam tibi. Hanc quaestlonem , quam subtilcm ap- 
pellat, Fompeius In Commento artis Donati multis Terbia 
p. 315. persequutus est , id demonstrans, in verbis craa dicam 
utrumque ad unum tempus faturum deferri , non ad dno. 

Terent. Eun. 2, 3, 47. cras est mihi iudicium. Phorm. 3, 2, 
46. eras mane argentum mihi miles dare se dixit. Plaut. Most. 
C, 1, 125. abeo: sat habeo, si cras fero. Horat. £pli»t. 1,5,9. 
ubi vld. Schmid. Varro ayud Kon. 2, 336. eras credOf ho~ 
dit nihil. 

Quum aptior forma deesset, cras dicebatur etiam 
pro in crastinum diem, auf morgen. 

Martlal. 2, 37, 11. craa i«, Caeciliane^ non voeaor. 

Instar substantivi construitur cum adiectivis. vid. 
Vossius de Construct, p. 562. 

Martlal. 5, 58, 2. d»c mihi, crat istud, Postume, quando ve- 
nit? Pers. 5, 67. ted quum lus altera venit, iam cras hester- 
num comumsimus. 

Scriptores recentissimi temporis dixerunt crastino. 
vid. Pricaeus ad Apuleii INIet. 1. p. 60. 

Gelllus 2, 29. si cnim dominus, inquit, messem ad amicos 
reiicit, crastino seges non mctetur. Apulei. Met. 2. p. 119,38. 
quam largus, inquit, imber aderit erastinQ. 



CREBRO. 135 

CREBRO. 

CREBROadverbinm, ex cre&er desumptum , a ter- 
bo cresco derivandum esse, omaes etymologi consen- 
tiunt, diversi tamen in distinguenda significatione. Doe- 
derlinus nuper Synonym. lat. T. 1. p. 17. demonstrare 
voluit, crebro esse minoris potestatis quam saepe, red- 
dique debere per lidnfig: nam crebram dici rem stipa- 
tam, quae denso ordine exsistat, gedrdngt, frequen- 
tem autera, cuius larga copia adsit: ideoque verbo cre- 
bro saepius notari reni vituperandam. T. S. p. 305. ad- 
dit crebro opponi vocabulo raro, Hoc verum puto, non 
ilem reliqua. Nam crebro, ex cresco natum, a verbis 
saepe elfreqnenierita dificrt, ut in his ad iterationem 
et mulliplicationem respiciamus, in crebro id amplecta- 
mur, quod ex iteratione et frequcntia prodit et redun- 
dat. Ilaque id, quod saepe et a mullis factum est, cre- 
brum fit. Quare saepe et frequenter in se habent tem- 
poris rationem, crebro copiae apparentis, Thucydides 
apud Cic. de Orat. 2, 13, 56. creberfit rerum frequeji-^ 
iia: freqneniior fama apud Livium 2, 32. cst quae a 
pluribus circumfertur, crtbrior apud Plinium Hist. n. 36, 
26, 66. quae ampliori ambitu constat: lucus frequenti 
silva septus Liv. 24,3, 4. multas habet arbores, creber arun- 
dinibus Ovid.Met. 11,190, densam silvam. Sic nostrum 
oft indicat temporis successum, hdufig autem copiam 
rerum, quae adsunt. Ideoque crebro maius quid signifi- 
cat, vertique polest gar oft, recht oft* £st enim non 
raro , sicuti saepe est non semel. 

Plaut. Pers. 4,4, 104. libera eri$ actutum , $i crelro cadcf. 
Tacit. Aon. 15 , 73. crebro vulgi rumore lacerahatur. 

Quaraquam vulgari sermoni accurata interdum dc- 
cst distinctio, sed tamen in iis, quae non raro fiunt, 
et in quibus, ut multa sint, requirifur, recte adhibetur 
crebro, sicuti coniungitur cum verbis plenitudinis et 
copiae. 

Plaut. Aul. 4,6,9. erehro salicto oppletus. Cic. ad Att. 
6, 5. obvias mihi litteras quam argutitsimas de omnibus rehua 
crebro mittas. ad Frat. 3, 1,2. urbanam expolitionem urgst 
ille quidem et Philotimus et Cincitts : scd etiam ipse crebro in- 
terviso. de Leg. 1,5, 15. crebro insistens , intcrdum acquie- 
scens. i. e. non raro , ita ut multum ceset f actum. In his BO- 
curatissimns auctor non facile commutasget verba. 



m CVM. 

Sed p. Coel. 24, 59. et quum parietem saepe feriefia cum^ 
gui cum Q. Catulo fuerat ei communis, crebro Catulum , saepe 
me , saepissime rempublicam nominabat. in hia variatnr oratio, 
ne ideiu verbura recurrat. 

Crebro adverbium qnum seraper ad tempus et na- 
merum constipalum referatur, dixerunt quidam ^crebre 
de loco et de rebus spissis, 

Yitruv. 2, 9, 10. alnus — quod minus habet in corpore hu- 
moris , in palustribiis locis infra fttndamenta aedijiciorum pala- 
l tionibus creb.e fixa • — permanet immortalis. cf, 10, 14 (20), S. 
crates ex tenuibus virgis creberrime tcxtae. 

Idem Vittuvius pro cr«6ro disit <;rcWiter XO , J.3 (19j , 7. 

'^ CVM. 

Vix operae prelium est argumentis refellere opinio- 
nes, quae raaximam partem ineptae de origine et for- 
mationc particulae CVM conceplae sunt. Ne dicam de 
Perizonio, qui ad Sanct. Min. Tom. 2. p. 508. ex he- 
jJbraeo fonte derivat, aut dc Scheidii somniis, quibus 
ciim, pro ciime dictum, ablalivum e5SQ censuit nominis 
ciimis , a 'm-av^ui et kvco, turaeo, raole augeor, dedu- 
cti, quasi ct/m illo esset illo taraquam curaulo adiecto: 
Scahger de Caussis lat. hng. c. 155. graeca esse putabat 
«al ovv, et quod facihus ad coniunctionem referri pos- 
set, praepositioni tribuit. Bultmannus nuper in Lexi- 
logo, Tom. 2. p. 263. docuit, cu7n et graecum gvv con- 
iuncta esse in '^vv ita, ut a priraitivo nvv, praefixa a fa- 
ctura esset okvv, unde aUera htlera oraissa avv, quem- 
adraodura cognata essent ^vvog et zoivog. Haec fieri po- 
tuisse facihus deraonstrabilur, quam facta esse , nec ma- 
«is audacler Ang. Caninius et jc liLteras comrautatas 
*sse posuit. Quid ihud kvv sit, an graecum, an peregri- 
aium , nenio dixit: Graccis scihcet id non opus erat, ut 
Cvv in ^vv mutarent. 

Ahi in eo laborabant, ut praepositionis et coniun- 
ctionis unam esse origiuera et indolera comprobarent: 
sed frustra. Eos anle orania meminisse oportebat, in, 
quacuraque hngua haud serael ilictum esse , ut duae plu- 
resve voces a diversa stirpe profectae similem haberent 
speciem , nec facile reperiri exemplura praepositionis 
ud coniunctivum usura simphciter apphcatae. Nara quae 



CVM. 135 

Doeleklus iu Graffim. p. 214. comparat, antequam, 

postquani, alieni sunt generis. Atque in praepositione 

et in coDiunclione diversa apparet caussa: nam coniun- 

clio quum, qnom, cum est reJativa forma eius stirpis, 

e qua ium demonstrativa, mim interrogativa forma exit, 

Inde factum est cumque, Praepositio per se constat^ 

non aliunde deducenda, nisi quod similitudinem ad 

graecum verbum conferaraus. Ilaec vocabula iam ab 

antiquis temporibus distingui solebant scriptura, quae^ 

ia coninnctione ambigua, praepositionem semper per 

litteram c designabat. Id docent grammatici, Quincti- 

lianus 1,7,5. Mar. Yiclorinus p. 2460. Velius Lon- 

gus p. 2231. Scaurus p. 2261. in eo cousentientes , ut 

pronuntiationis fere nullam diversitatem , unam tamea 

seriptnram praepositionis agnoscerent. Quod enim apud 

Gruterum p. 509. 6. qvom soveis VIATORIBVS legitur et 

alia in aliis inscriptionibus unum hoc monstrant, » 

sculptoribus alleram formam com, antiquis Jemporibus 

usitalam, expressara esse litleris in coniunctione adhi- 

bendis. In verbis Scauri p. 2262. alii sic, quoties V 

sequitur, Q ponendum, ut per quo lilteram mequ om^ 

tequomy quotus efc. non inesse video eum , quem 

alii volunt, sensura , quasinarret, fuisse qui scribereufe 

mequom, sed addit exempla, quae, si illud praeceptum 

proburclur, ita scribenda essent. 

x^niiqua forma erat com, ex osca lingua desumptai: 
nam in tabula bantina legitur com preivalud. i. e. cum 
privato. Haec servata est in verbis compositis, quae ar 
vocali incipiunt, comedoy comitia, unde apud Plutar- 
chum Rora. 19. (p. 30. a.) legitur KoiiiQe pro coire, et 
ante b, p, m consonantes. INam ante reliquas conso- 
nantes mutari com in con, falsumque esse omnium lere 
gramraaticorum decretum, quo formara con priraiti- 
vam fuisse slatuebant, egregie demonslravit Schneide- 
rus in Gramm. T. 1.. p. 306. et 537. Priscian. 14, 3, 
29. p. 988. excepta cum, pro qua con in compo- 
sitione semper iui^enitur praeposita , eamdem signijl- 
cationem habens, quam cum praepositio, ut concur- 
ro, co nficio, ISec scriptura tamen multum discre- 
pat. Antiqui enim pro cum con scribebant, Et sae- 
pe tamen m in n sicut n in m coni^erti solet. Citra com- 
positionem con non oceurrit, nisi in quibusdam inscri- 
ptionibus: con quem apud Gruter. p. 325. n. 7. quicon 
vixit p. 751. n. 8. Sed hia exemplis, sicuti formula 



1S6 CVM. 

cum nohiSf obscoenitatis noraine suspecta, ea tanturo, 
ut idem Schneiderus vidit , declaratur consuetudo , qua 
M ante litteras Q, V, N, pronuntiabatur N. Cun exstat 
in inscriptione apud Grut. p. 21. n. 3. cvN fratribvs. 
Quod legitur p. 315. n. 2. cvxc petkonia compen- 
dium est verbi coniunx, non praepositio. 

Terentianus Scaurus de Orthogr. p. 2261. narrat 
antiquis adverbium cume usurpatum fuisse pro cum* Id 
etiam ad praepositionem retulit Meursius Exercit. crit. 1. 
p. 53. emendans Plauti Capt. prol. 24. postquam helli- 
gerant Aetoli cume aliis, Dixisse enim veteres cume^ 
tame y quamey et interserta D littera, cumcle, tamde, 
Vide in QVAM. Sed a praepositione prorsus aliena erat 
haec formatio. In Plauti verbis cum non eliditur. 

CvM coniunctionem adsignificat, sive eam rationem, 
qua aiicui rei alia consociatur, coniungitur, construi- 
tur, aut aliquo raodo cohaeret. £a non expriraitur 
simphci casu ablativo, sed addita praepositione propter- 
ea, quod localis notio non sufficit ad designandara con- 
sociationem. Quare ea, quae in gramraaticis dicunlur 
componi cum dativo pro praepositione cum posito, 
iunctus alicui et aliqua re, miscere aliquid alicui 
rei , certare alicui , loqui alicui cognatam quidera, sed 
nihilominus diversam rationem habent, neque etiam ex 
graecis desumpta sunt. Id bene intellexit Zumptius, 
n. 473. non item Kamshornius n. 124. 4. In verbis 
enim iunctus et coniunctus ipsis inest notio coniuncti- 
va. Praeposilio autem non polerat cum alio casu nisi 
cum ablativo construi , et quae in inscriptionibus legun- 
tur cum coniugem Gruter. p. 1139. n. 13. cum jpartem 
jundi p. 215. n. 2. cum quem p. 528. n. 5. 777. n. 2. 
con quem p. 825. n. 7. p. 757. n. 1. editori muneris sul 
cum ferarum libycarum p. 343. n. 2. (conf. Laurenberg. 
Antiquar. p. 98. et 115.) ea ineruditorura sculptorum ne- 
gbgentiae debentur. Rationes vero , quas Graeci distin- 
guunt verbis cvv et fiara, quorum illud coniunctionera et 
consociationem, hoc autem compositionera, qua res se 
attingunt aut se excipiunt, significat, Latini uno verbo 
coraprehendunt. 

1. Igitur priraum comitatura et societatem signifi- 
cat: quod uotum est. Additur interdum una. Atque 
uno hoc coniunctionis nomine possunt omnia ea com- 
prehendi , quae non ab uno homine, sed coniuncta 
opera agantur, et quae ad phu-es homines vel res aliquo 
modo coniunctas perlineanl. Attamen distingueudu 



C™. 137 

nobis quaedam sunt deinceps ob singularem rationem 
coniunctionis. 

Sueton. Caes. 10. venationes autem ludosque et eum eollega 
et separatim edidit, Sallust. Cat. 46, 5. reliquos cum custodi- 
bu$ in aedem Concordiae venire iubet. Terent. Eun. 3,2, 41. 
haud convenit una ire cum amica imperatorem in via. Cic. ad 
Att. 14, 21. cum Pansa vixi in Pompeiano. CatuU. 67, 36. 
cum quibus illa malum fecit adulterium. Virgil. Georg. 1 , 41. 
ignarosque viae mccum miseratus agrestes ingredere. 

Senec. Epist. 58. quidquid vides, currit cum tempore, Sym- 
mach. Epist. 3, 13. quia crescunt vitia cum tempore. 

2. In quibusdam dictionibus non tam societas aut 
coniunctio est, quam respiciamus , quam locus, in quo 
duo horaines simul versanlur, et id quod per vocabu- 
lura apud exprimilur. Sic /labiiare, coenare, esse cnm 
aliqiio: mecum pro apud me , circa me , um mic/i: 
dormire cum aliquo de commercio araoris et vitae con- 
iugalis: stare cum ailquo pro stare ab alicuius parte. 

Cic. Verr. 1 , 25 , 64. eius esse filiam , quae cum patre habi- 
taret propterea, quod virum non haberet. PauUo aliter ad Att, 
14, 21. vivit habitatque cumBalbo. Sueton. Dora, 3. essetne quis 
intus cum Caesare. i. e. apud Caesarem. Terent. Eun. 1,2, 
115. me te oblectes : mecum tota sis. i. e, apud me. 

Virgil. Ecl, 2, 12. at mecum raucis , tua dum vestigia lustro^ 
sole sub ardenti resonant arbusta cicadis. Male Burmannus 
explicat: me etiam cautante. vid. Vosgiug ad h. I. coll. Stat^ 
SilT. 2, 1, 21. 

Hornt. Epist. 1,7, 70. si coenas hodie mecum. i, e. apud 
me. Quod differt ab his Cic. de Sen. 13, 45. epulabar igitut 
cum sodalibus omnino modice, 

Ovid. Art. 1, 601. et bene dic dominae, 6enc, cum quo dor- 
miat illa. Remed. 481. Her. 19, 57. Cic. ad Att. 5, 1. 

Terent. Phorm. 2, 1, 39. nam ni haec ita essent, cum illo 
haud stares. ubi vid. Ruhnken. Cic. de Fin. 5 , 28 , 88. tu veroy 
inquam , ducas , si sequatur : erit enim mecum , si tecum erit. 

3. Sed etiam de quacuraquererura hominurave con- 
lunctione usurpatur praepositio, ut si^nificet una cum 
/lis et pariter, ideoque idem exprirait, quod et. Quare 
saepe nominibus additur adiectivum et verbura plurali 
numero. Interdum de raultitudine, in qua quis cum 
aliis versatur, pro inter usurpatur. Ceterum pauca 



138 CVM. 

sunt axcmpla, ia quibus iuanimatae rcs coniunclae ita 

designentur: plurima personas nominant, quibns haec 
dicfio propria esse videlur. In illis saepe temporis com- 
muuis ratio efficit cousociationem ineummodura, ut 
dicatur, quando illud fuctum sit , simul et hoc fa- 
ctum esse. 

Cic. ad Aft. 8, 2. vagamur egenies ctim conuigtbus et lihe- 
ris. Liv. 21, 60, 7. ipse dux cum aliquot principibus capiunlur. 
26, 46, 8. in quam Mago cum omnibus aimatis refugerant. 
Tid. Stroth. ad 22 , 21. Schaeferus in Glossario comparat 
graecum usura. Claudian. in Eutrop. 2 , 415. cum ducc muta- 
tae vires. Florus 3, 10, 8. Cottam cum Titurio Sabino le- 
gato ibi amisimus. ubi GraeTius. Lir. 45, 28, 1\. filiam cum 
minore filio a Sanothrace adcitos Amphipolim omni Uberali 
ciiltu habuit. Salhist. Cat. 43, 1. Lentulus cum ceteris , qui 
principes co7iiurationis erant — consiitucrant etc. Caes. l». 
gall. 6, 1. duplicatoque earum cohortium numcro , quas cum 
Q. Titurio amiserat. Horat. Art. p. 145. Antiphaten Scyllam- 
que et cum Cyclope Charybdin. Sat. 1, 10, 85. te, Mcssala, 
tuo cum fratre. ubi vid. lleindorf. 2, 3, 58. honesta soror, cum 
cognatis pater , uxor. 

Pluralis usum in verbis et adiectivis adiunctis illustraverunt 
Grouov. ad Liv. 22, 21, 4. in Syllog. Epistol. Burman. 
Toni. 3. ep. 1G9. Perizonius ad Sanctii i\lin. 4, 10. p. 368. 
Burmann, ad Seren. Samon. 203. ad Ovid. Met. 1 , 320. Cor- 
tius ad Sallust. lug^. 101. ad Cat. 43. Wopkens. in Miscell. 
Obs. nou. T. 1. P. 2. p. 9. Ondendorp. ad Apulci. ?.Iet. 
p. 224. Drakenb. ad Liv. 21, 60, 7. 32, 25, 9. 37, 12, 6. ad 
Epit. 73. Schellerus in Graram. p. 351 , 3. et Broederus 
129. tirones moneut, ut abstineant ab hac dictione, cjuam 
optimud quisque scriptor usurpavit 

Virgil. Geor. 2, 8. nudataque musto tingue vovo mecum 
ilireptis crura cothurnis. Aen. 1 , 675. scd magno Aencae 
mecum teneatur amorc. i. e. ut ego eura amo. Nam argu- 
mentum, quo Servius hanc explicationem reprobat, nullum 
est. Ovid. Her. 3, 55. scilicet ut quamvis veniam dotata repel- 
lar, et mecum fiigias , quae tibi dantur , opes. Liv. 38, 48, 16. 
negaretis hoc mihi cum diis immortalibus? ubi vid, Drakenb. 

Stat. Achil. 1 , 12. mcque inter prisca parentum cumque suo 
rnemorant Amp\ione Tkcbae. vid, Barth. ad Silv. 1,1, 20. 

Liv, 6, 41, 11. fidem abrogari, cum qua omnis humana 
socictas tollitur. Cic. Tusc. 3 , 1 , 2.' ut pene cum lactc nutri- 
cU errorem suxi^se videamur. de Leg. 2, 14, 86. neque solum 



CVM. 1S9 

eum laetitia vivendi rationem accipimus , sed etiam cum spe me- 
liore moriendi. Liv. 21 , 51 , 2. advenienti Hamilcar — prae- 
fectus praesidii cum paullo minus duobus millibus militum , op- 
pidumque cum insula traditur. Plaut. Rud. 5,3,6. una istinc 
cistella excepta est modo cum crepundiis , quibuscum liodie filiam 
inveni meam. i. e. simul cum iis. Perizonius ad Sanctii Min, 
Tom, 2. p. 250. male explicuit : quorum opera , Bauerus flliam 
eecum habentem crepundia, Sallust. lug. 85 , 3. ne^we me 
fallit, quantum cum maxumo heneficio vestro negotii sustineam. 
Graevius et Ciacconius cum Perizonio emendarunt quum maxi- 
me : sed perpcram. Bene Cortius , esse sensum : una cura 
maximo beneficio vestro maxlmimi etiam negotium me sujti- 
nere scio. conf, Baueri not. ad Sanct. p. 251. Liv. 40, 2, 1, 
atrox cum vento tcmpcstas coorta, Curtius 3, 13, 7. vcsles, 
quas cum pecunia pGrtabant, 9 , 3 , 16, olamor vndique cum plo-' 
ratu oritur. 

Liv. 22, 31 , 5, ad mille hominum, cum kis Sempronio Blae- 
so quaestore amisso. ita legendum est, non amissum , quod 
quomodo per defectum participii verbi substantivi dici posset, 
nemo demonstravit, Voc, amisso proxirao noraini acconinioda- 
tum est, quamquam ad superius quoque pertinet, Cic. de 
Orat. 2, 73, 2%'. idquc mcmoria teneo — dixisse me cum cete- 
ris tuis laudibus lianc essc vel maximam. 

Goerenzius in Cic. de Fin. 3, 16, 55. reposuit : nam quia 
sapicntia est convenicns actio, est tum illo pertinenti gencrc, 
quod dixi. quasi ex graecismo quodam dici posset latine ctini 
genere aliquo esse pro in genere vel generis esse. At prorsus 
diversa est ratio graecae dictionis ovv rivt tivat de iis, qui 
alicuius partes eequuntur. Et potest dici cum aliquo alicuius 
vel eiusdem generis esse, sed ne cogitari quidera cum generc 
esse. Egregia est Davisii emendatio est in illo p. genere, 

4. His apertum est, quo modo, ubi res per hano 
praepositionem coniunguntur, adiiciantur parliculae 
etiam, quoque. Atque ita exprimitur qualiscumque re^ 
rum communitas. 

Liv. 2 , 52 , 1. urbi cum pace laxior etiam annona rediit. 4, 2, 
14. si patribus tribuni cum iure ae maiestate adempta animos 
etiam eripuerit. 

Cic. in Verr. 4, 28, 64. qui cum ceteris rebus illud quoque 
eximium atque pnlcherrimum donum in Capitolium afferrent. 
p. Mur. 19, 40. itaque lex haec, quae ad ludos pertinet, est 
omnium gratissima, quod honestissimo ordini cum splendore 
frucius quoque iucunditatis est reslitutus. 



140 CVM. 

Vano de Re t. 8, 5, 2. quidam eum eo adUciunt praeierea 
aves alias quoque, quae pingues veneunt carne. Haec cor- 
rupta esse nemo non videt: nam ne Scribonius quidem, quem 
Schneiderus affert, cum eo dixit pro praeterea. Equidem ar- 
bitror excidisse aliquam sententiam post verba quidam cum eo, 
praesertim quum Arsinus in codice quodam legisse se narret 
quidam cum eo coniiciunt. Scribonius Comp. med. 135. videtur 
autem vinum vetustius ventremque cum eo satis molUt. Rho- 
dius correxit bibetur autem etc. Sed videtur dictum est pro 
videtur adhibendum , et cum eo pro mixto cum aloe. 

5. Communionis ratio in iis quoque intercedit, quae 
aequalifate et similitudine cohaerent aut comparantur. 
Quare cum locum habet in comparationis formulis post 
■verba aeqite, pariter, iuxia, et in designanda similitudi- 
ne atque dissirailitudine (nara ea quoquo liuius est gene- 
ris, quamquum Bauerus ad Sanct. Tom. 2. p. 261. id ne- 
gavit) et io rerum unitate, post vocabula iderriy unum, 

De verbis aeque cv.m vide Tom. 1. p. 193. de reliquis 6U0 
loco dicemus. 

C. Caesar in Vita Terentii: lenibus atque vtinam scripti$ 
adiuncta foret vis, comica ut aequato virtus polleret honore cum 
Graecis. Virgil. Aen. 4 , 239. pedibus talaria nectit aurea, 
quae sublimem alis — rapido pariter cum flamine portant. 
Quae ex Humero desumpta 8unt Od. 5, 46. ajiu Ttvot^g 
ccvi^oio. 

Apulei. Florid. p. 366 , 7. quibus inter se nox cum die dif~ 

ferunt, 

Cic. ad Fam. 2, 13, 5, genus institutorum et rationum mea- 
rum dissimilitudinem nonnullam habet cum illius administratio- 
ne provinciae, 

Tacit. Ann. 15, 2. hiine ego eodem mecum patre genitum, 
in possessioncm Armeniae deduxi. GeUius 9, 10. Annianua 
poeta et plcrique cum eo eiusdem Musae viri summis assiduisque 
laudibus hos J irgilii versus ferebant. vid. Perizon. ad Sanctii 
Min. 4,6, p. 260. sq. Horat. Carm. 3 , 2 , 26. vetabo , qui 
Cereris sacrum volgarit arcanae, sub isdem sit trabibus fragi- 
lemve mccum solvat phaselon. ubi iisdem per se intelligi non 
posse , bene aniniadvcrtit Bauerus p. 262. qui tamen errat, 
quum apud Gelliura coniungit verba cum eo ferebant, 

Caes. B. gall. 2, 3. qui eodem iure iisdem legibus utantur^ 
unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant. 
Graecigmum, quo idem cum dativo Eimplici componitur, illu- 



CVM. 141 

strat Heinsiua ad Ovld. Am. 1,4,1, ubl pro his» «iV tuus €it 
epulas nobiscum aditurus easdem. restltuit nobis aditurus eas^ 
dem, idemque conllciens in Stat. Silv. 2, 4, 5. sed frustra. 

Vorstiud de Latin. merito susp. p. 32. bene demonstravit, 
barbaras et ab antlquo verbo alienas esse loquutiones, quibua 
olim scriptores ex Germanorum gente utebantur : comparatum 
est cum aliquo, alitcr cum aliquo se habet , eadem ratio est 
cum hac re. Tamen fortasse recte dici posse est huic rei 
eadem ratio cum, illa , ex superiori declaratione patet. 

Scriptores aevi chrlstlani multa exhibent nova et mirabllla. 
Alcimus Avltus Poem. 3 , 230. quod pelagus gignit , quod terra 
creat, quod flumina gignunt — portabat pallens auri eum fasce 
minister. i. e. pariter atque aurum, quod portabat. Sed no- 
Etri tcmporls ecrlptores non pauca ex germanica llngua ad la- 
tinam transferre solent , quae ab antlqua ratlone et usu pror- 
Eus abhorrent : veluti : post hoc vocabulum cum Beckero comma 
ponendum est. Schaefer. ad Demosth. T. 1. p. 207. 

6. Ad tempus relatum , cum indicat duas res eodem 
tempore simul apparuisse vel factas esse. Quo con- 
ficiuntur formulae quaedam ad tempus significandum. 
Additur simiil. De conslruclione, qua simiiL cum abla- 
tivo componitur, omissa, ut credunt, praepositione, vide 
in siMVL. Saepe tempus designatur nomine rei factae 
aut faciendae, quae quum exsisteret, aliud quid secura 
tulisse dicitur. 

Plaut. Araph, 3,2, 111. egone ais te aiii hinc hodie cum 
diluculo. Cic. ad Att. 4,3. Metellus cum prima luce furtim in 
campum — currebat. de Off. 3 , 31 , 112. accurrisse Romam et 
cum primo luci Pomponii domum venisse dicitur. alii llbri omlt- 
tunt praeposltionem: de verbls primo iuct vldc Belerum. Hirt. 
Bel. afric. 62. cum primo mane Leptim universa classe vectus. 
Sallust. lug. 106. Sulla pariter cum ortu solis castra metaba- 
tur. c. 68. pariter cum occasu solis expeditos educit. Vld. Vor- 
etlus de Latin. falso susp. p. 225. Westcrhov. et Bentlel. et 
Ruhnken. ad Terent. Ad. 5, 3, 55. Cort. ad Sallust. lug. 68. 
Burmann. ad Ovld. Am. 3, 14, 7. ad Lucan. 5, 678. Ouden- 
dorp. ad Sueton. Claud. 34. ad Hirt. B. afrlc. 62. et 105. Fa- 
brlc. et Heusing. ad CIc. de Off. 3, 31, 7. et ad Nep. Eum. 3. 
Graecum usum comparavit Vechner. Hellenolex. p. 555. 
Heus. 

LucIIIus apud Dlomed. p. 372. ergo e somno pueros eum 
mane expergitus clano. Plaut. Merc. 2, 1, 81. ad portum 
ft»n« aiii mane cum i«c» simul. vid. eiMVi. Virgil. Aen. 3, 



142 CVM. 

868. inietea fessos ventus cum sole reliquit. i. e. Bimiil qQtim 
occidebat sol. Oudendorpius quum in Suet. Vespas. 5. legendum 
esse coniiciebat, cum initio secundi consulatus, non demonstra- 
Tit , quis umquam ita loquutus esset. 

Caes. B. gall. 5 , 46. exiit cum nuntio Crassus. quod est eo- 
dem tempore, quo nuntius abiit. Sed Hirt. B. afric. 12. et 
hercule cum eo nuntio pulvis inrrens conspici coeptus est. i. e. 
quum nuntiaretur. De loco Ovidii Met. 1, 179. vide n. 12. 

Liv. 1 , 82 , 10. cum his nuntius Romam ad consulendum 
redit. Minuc. Felix 4,5. et cum dicto eius adsedimus. vid. 
Barth. ad Stat. Theb. 4 , 679. 

Liv. 1, 10, 5. simul cum dono dcsignavit templo lovis fines. 
i. e. spolia donavit et simul designavit eodem tempore flnes 
templi. 

Quod Germani, qui latine scrlbunt, ex vernacula lingua trans- 
ferre solent cum tcmpore pro tempore, procedente tempore , id 
quam alienum et vitiosum sit, exposuit Vorstius de Latin. 
merito susp. p. 89. distinguens locos Syramachi et Senccae, 
quos p. 137. posui. Conf. Scioppius de Stilo hist. p. 133. 
Cellar. Antib. p. 211. 

7. Sed noa modo ea, quae cum aliis aguntur, aut 
Una cum aliis exsistunt, liac praepositione siguanlur, 
sed ipse nexus, quo duae res in unum composilae sunt 
et coliaerent. Ita in constructione verborum conne- 
cteudi, copulandi, componendi, cohaerendi, quae 
eamdem praepositionem in se iiabent. 

Exempla horum rerborum stippedit»nt lexica. 

Taclt. de Orator. 13, 5. quod alUgati cum adulatione, nec 
imperantibus umquam satis servi videntur , nec nobis satis libe- 
ri. Crltlci aut abiecerunt praepositionem, aut correxerunt: 
nemo vero ita prudenter, ut coraprobari posset. Quae Osan- 
nus miper contulit, prorsus nihil ad rem. Vnum hoc quae- 
ritur, num recte dici possit alligati cum adulatione. Atqui 
non potest. Lltteris cum exprimitur compendium verbi ci- 
vium: quod alligati civium adulatione etc. 

II. 1. Aliae sunt dictiones, ia quibus Latini hoc 
consociationis nomine ufuntur, ut praesentiam alterius 
liominis vel rei indicent, quod vel ad communionem, 
vel ad caussara, vel ad modum propius accedit. Atquc 
liaec est ratio variarum loquutionum, quas nunc dein- 
ceps illustraturi sumus. ISam quum. Caesar de Bell. civ. 



CVM. 143 

1, ^8. ait: Varro cum iis , qiias hahebat ^ legiombu& 
ojnnemulteriorem Hispaniam tveatur , non exacte in- 
telligitur dux cum legionibus coniunctus, neque una 
curn legionibus, neque etiam caussa ipsa, sed adhibi- 
las esse legiones ad hanc expeditionem easque praesen- 
tes agendae rei participes fuisse. Idque etiam simplici 
ablativo exprimitur. cf. Wiillneri Expositio de natura 
casuum p. 82. Stare cum aliquo , ut supra vidimus, 
est slare ab alicuius parte. 

Liv. 1,5,7. Romulus — non eum globo {uvenum , — sed 
aliis alio itinere iussis certo tempore ad regiam pastoribus , ad 
regem impctum facit. Drakenborchio non displicuit codicia 
neap. scriptura globo iuvcnum: quam bene, vide n. 8. Saepe 
recurrunt formulae cum copiis , cum exercitu, Cic. ad Fam. 
2 , 10 , 5. Tacit. Ann. 1 , 34. quae apud Gcrmanias iUis cum 
legionibus pulcherrima fecisset. in quibus auxilium operae in- 
telligitur. Conf. II. 14. 

Ovid. Her. 20, 106. (103.) tpse dedit lcto, cum quibua anie 
feras. i. e. qui ei auxiliabantur in feris caedendis. 

2. Tum adhaerere et coniunctum esse cum aliquo 
homine vel cum aliqua re id dicunt Latini, quo homo 
vel res exstruitur, aut instruitur, aut completur. Hinc 
cum ponitur in eo designando , quod receptaculum aut 
vas aliquod continet: sicuti Germani dicunt e//i i^^i/yi 
?nit Wtin. Tum de vestilu hominum et de armatura 
et de aliis rebus , quibus quis instructus incedit, aut 
quibus quid praeditum est. Deinde in aliis formulis 
ponitur cum, quae alibi in habent. Exempla ablativi 
non cum praepositione coniuncli vide apud Ruddimau. 
T. 2. p. 268. 

Quaeritur , num recte dfcatur instructus cum aliqua re. Liv, 
1, 51, 5. non dubitare , — quin prima luce — instructus cum 
coniuratorum manu armatusque veniurus sit. 3, 14, 4. instructi 
paratique cum ingenti clientium excrcitu sic tribunos — adoHi 
sunt. Haec exempla rem non declarant, ncc desunt codices, 
qui praepositionem omittant. Sed exstructionis notionem cx- 
pressam videraus in Cic. p. Rosc. Am. 46 , 133. familiam vero 
quantam et quam variis cum artijiciis habeat, quid ego dicam? 

Lucret. 5, 365. at neque , uti docui, solido cum corpore 
mundi natura est. 

Plaut. Stich. 5,1,7. cadum modo hinc a me huc eum vino 
iransferam. Pers. 2,3, 15. qui salitunn scrvo obsignant cum 
eale. Recte Lambinus: ii est salinum, in quo est sal. 



144 CViM. 

^ost. 1,3, 91. cedo mihi speculum et cum ornamentis arcit- 
lam. Carc. i , i , 83. eine hic cum vino sinus fertur ? Cato de 
Be r. 156. postea ollam statuito cum aqua. Cic. in Verr. Act. 
1 , 8 , 22. fiscos complures cum pecunia siciliensi — trans- 
latos. 

LiT. 30, 24, 5. cenium oncrariac naves eum eommcatu — ire 
Africam transmiscrunt. Alia apud Drakenb. ad 30, 36, 2. 
Cic. Verr. 4, 27, 62. erat etiam vas vinarium , ei una gemma 
pergrandi trulla excavata cum manubrio aurco. Codices pluri- 
mi oraittunt praepositioncra, quod MadTigiura comraovit, ut 
in Epist. crit. ad Orell. p. 29. eam non latinam, certe non ci- 
ceronianara censeret, ubi res norainaretur, quae non aliam 
extra addita comitaretur, sed eius pars esset. At manubrium 
aureum ipsum erat adiectum truUae e gemma factae. 

plaut. Rnd. 1, 4, 31. siccine hic cum uvida veste grassahimur ? 
Stich. 2, 2, 26. Cie. in Verr. 4, 24 , 54. in hae officina maiorem 
nartem diei cum tunica pulla sedere solebat et pallio, 5, 13 , 31. 
ouum iste cum palUo purpureo talarique tunica versaretur in con- 
viviis muliebribus. in Vatin. 13, 31. p. Rabir. Posth. 10, 27. L. 
vero Scinionis — non solum cum chlamyde, sed etiam cum crepidis 
in Capitolio statuam videtis. Liv. 35, 34, 7. Sueton. Claud. 
13. Cal. 12. Florus 4,2, 45. Silius Ital. 1 , 94. atque Ache- 
ronta vocat stygia eum veste sacerdos. Alia Gronov. ad Liv. 
S 47, 1. et Observat. 4, 25. et ad Gellium 7, 12. conf. 
Dwkenb. ad Liv. 4, 19, 2. et ad 29, 19, 12. 

Cic. in Verr. 5,3,7. edicta praetorum fuerunt eiusmodi, 
iit ne quis cum telo servus esset. Tusc. 5, 23, 65. immissi cum 
falcibus multi purgarunt et aperuerunt locum. Phll. 2, 8. quum 
in hac cella Concordiae — cum gladiis homines collocati stcnl. 
in Catil. 3, 2,6. Diversa paullo, taraen cognata est dictio 
aggredi cum gladio. cf. n. 12. Petron. 105. aggrediuntur nos fu- 
rentes nautae cum funibus. Cic. p. Caec. 9, 25. ut in Caeci- 
cinam advenientcm cnm ferro invaderet. Vid. Cortius ad Sal- 
lust. Cat. 27 , 2. In his si quis instrumentum intelligi dixerit, 
germanicae linguae rationem tenebit, non latinae. Bremiua 
ad Cornel. Alcib. 10, 4. quod permirum videtur , cum propter- 
ea addi putat, quoniam coniunctio multorum horainuni ar- 
watorum intelligatur. Poetae omittunt praepositionem inter- 
dnm. Virgil. Aen. 9 , 615. praeceps saltu sese omnibus armis m 
fluvium dedit. 

Liv. 27 , 11 , 5. eum elephantl eapite puerum natum. 30 , 2, 
11. equulcus Beate cum quinque pedibus ncrtus. 27, 4, 11. vid. 



CVM. 145 

Duker. ad LIv. 32 , 9 , 3. ubi restituenda est praepositio. Sue- 
ton. de Rhetor. 4. quem ferunt olim. praecipitatum in fonicm 
fluminis Sarni, paullo post cum cornibus exstitisse. Flaut. 
Rud. !2 , 2 , 15. cum istiusmodt virtutibus operisque natus 
gui sit. 

Cic. de Nat, d. 2, 2, 6. duo iuvenes cum equis albis. Davi- 
eius coniecit in equis, quod idem , non melius. Vid. Heindorf, 
et Wytte.ibach. p. 741. conf. Ep. ad Quint. fr. 2 , 13. vide ia- 
fra n. 8. 

Liv. 34, 30, 4. Pythagoras ad imperatorem vetiit, nullis 
ctim aliis mandatis. ut alibi mittcre cum mandatis. \id. Duker. 
ad Liv. 24, 28, 9. Intelliguntur ii, quibus mandata erant 
commissa. 

Huc referri etiam possunt formulae cum praesidio equitum^ 
de qua Oudendorp. ad Caes. B. gall. 8 , 2. et 46. cum copiis, 
et similes. 

S. Sic etiam verba complendi, inficiendi, ornan- 
di et quae sunt huius generis, alias cum simplici 
oblativo vel eliam cum dativo composita, constru- 
uutur. 

Columel. de Arbor. 4 , 5. sulcum cum stercorata ierra ad 
tnedium complcto. Cato de Re r. 77. cum melle oblinito bene. 
Plin. Hist. n. 7, 19, 20. vehicula cum culeis onusta. Cuto d^ 
Re r. 10 , 2. iuga cum loris ornata. 

Huc refero etiam Virgil. Aen. 6, 359. ni gens crudclis madir 
da cum veste gravatum • — fcrro invasisset. 

4. Eodem modo vitae conditio, et quae ei iniunctae 
sunt proprietates designanlur, quasi res et conditio, iri 
qua quis versatur, ipsi adhaereat. Ila ponitur praepo- 
sitio in iis, quibus, quaHs aliquis sit, describitur. Piuhn- 
kenius ad Terent. Ad. 5,4, 37. videtur hai:.c formam 
propriam ti^ibuisse indignationi. 

Cic. ad Att. 6 , 9. cognovi ex eo — te Romam venisse — r cum 
febri. conf. UI, 6. de Off. 1, 38, 136. ira procul absit , cum 
qud nihil recte fieri — potest. 

Tercnt. Andr. 5,4, 37. dignus es cum tiia religione odio. 
Phorra. 3,1,1. multimodis cum istoc animo es vitupcrandus. 
Colurael. 4 , 22 , 8. cuius cum vitio consenuit, nullo modo rc- 
stituendum ccnsemus. Ennius apud Cic. de Senect. 1, 1. 
ille vir haud magna cum re, sed plemi' fidei. Sallust. de 
II. 10 



146 CYM. 

Rep. const. 2,4,2. mtilti praeterea cum spe hona adolescen- 
tes. ul)i vid. Cortius. 

Tcrent. Eiin. 1,2, 73. egon^ quidquam cum istis faclis libi 
rcspondeam. Coliaerent verba iibicumistis faclis, q. e. qui liaec 
feceris. Cic. Pliil. 13, 18, 37. conscrvandus civis cum tam pio 
iustoque focdere. 

IIuc pertinent formulae esse cum imperio^ cum potestatc. 
Cic. ad Fam, 1,1,7. de Inr. 1 , 25 , 35. Sensum ver- 
boriun cum imperio illusti*ant Manut. ad Cic. Epist. 1, 1. 
1». 37. Po^pnia de Differ. 3. p. 134. Cort. ad Cic. ad Fam. 
1, 1, 7. Markland. ad Cii;. post Rcdlt. 14. et in Remarks on 
the epistles of Cicero. p. 257. et permultls exemplis collatis 
Guntlierus Latln. reatitut. Part. alt. p. 263. Cum magistratu 
Sueton. Tib. 12. ncmine cum iwpcrio aut magistratu tendente 
quoquam , quin deverteret Rhodum. Quum addito adiectiro 
praepositlo omittitur, alia est ratio. Cornel. Milt. 8, 3. dicuntur 
iyranni, qui potestate sunt perpetua. i. c. perpetuae potestatis. 

Ennlus apud CIc. de Senect. 1 , 1. ille vir haud magna cum 
re, sed plenu fidei. Contrarimn Cic. p. Coel. 32, 78. hominem 
sine re , sine fide. 

6. Proprie aiitem conditio animi in enm modum 
per praeposifionem significatur, ut animus aflectibus et 
facultale quasi instructus, et cum habifu coniunctus 
esse videatur, in quo nos Germani dicimus eum ver- 
sari. Ablalivo simplici id exprimitur, ubi accedit ad- 
ieclivum. 

Ennius apud Servium Petrl Daniells (vid. Mernla p. 820._) 
haut temcre^st, quod tu tristei cum mcnte gubernas. i. e. dum 
tristis es. 

Cic. p. Cluent. 18 , 51. semper cquidem magno cum metu in~ 
cipio dicere. Liv. 38, 17, 17. omnis illa , cum qua venerant, 
mansucfacta est fcritas. Cic. m Catll. 2,0, 19. quodsi iam 
sint id , quod cum summo furore citpiunt , adcpti etc. 

Lucret. 1, 288. molibus incurrit validis cum viribus amnem. 
nt Cic. in Arat. 145. Eridanum cernvs — funestum magnis 
cum tiiribus amnem. Cic. de Ofl". 1, 38, 137. quue enim cum 
aliqua pertnrbutione fiunt . ncc coustantcr Jicri possunt, nee iis, 
qui adsuht, probari. ubl Heusing-erus de abundantia agit. 

Ennlus npud Donat. ad Terent. Phorni. 3, 1, 1. omnia cum 
pidcris animis romana iuvcntus. Tcrent. I. 1. muliimodis cum 
isthoc animo es vitupcrandus. Caecilius apud Xonium 1, 33. s. 
V. illcx: quid narrus barbcre cum indomiiis moribus. Lucrct. 5, 



CVM. 147 

862. levisomna canum fido cum peciore corda. 6, 1232. dcfif 
cicns animo moesto cum corde iacebat. 

Terent. Ad. 3 , 3 , 88. homo antiqua virtute ac fide. Non 
poterat dici omisgo adiectivo. 

6. Praeter eum nexum, quo duo pluresve homines una 
aliquam rem agunt, saepe communio intercedit, in qua 
non tam ageutes , sed actionem communem spectamus : 
quae triplicis est generis. Nam aut agimus aliquid, 
quod allerum tangat, aut alterum nobis adiunctum ha- 
bemus consentiendo et conveniendo, quod etiam ad re- 
rum rationes congruas refertur, aut denique actio con- 
stat mutuo negotio, sicuti in bello et certamine, in quo 
manus conseruntur et adversarii committuntur. Haec 
una particula Latini designant: Graeci diversas habent: 
qnemadmodum dillerunt cx^axtvsiv ^txa uvos et Gvv rm, 
tlvctt Gvv rivi et ^zxa xivos. 

Curt. 4, 10, 30. cum foeminia ernfo agcrc debemus? Com-' 
municare cum aliquo et Bimilia illustrat Ruddimann. T. 2. 
p. 217. dividere aliquid cum aliquo Flaut. Stich. 5 , 4 , 15. 
facium ego tecitm divido. Horat. Sat. 2,5, 81. quae si semel 
mio de sene gustarit tecum partita lucellum. Curt. 5, «J, 16. 9, 
10, 6. lustln. 6, 9, 5. ul)i multa alia Vorstius. 

Cic. ad Att. 2, 4. interea quidem cum Musis nos dclectamus 
animo acquo. i. e. cum Mugis versanteg. Neque aliter de Orat. 
2, 14 , Cl. cum liis me, ut dixi, oblecto, qui res gestas — .scri- 
pserunt. Nemo tameu dixit oblectare se cum aliqua re. Te- 
rcnt. Hec. 4, 1, 40. quacum tot consuesset annos. 

Consentire cum aliquo , congruere , convenire et quae huius 
generis sunt, ad res etiam referenda, e lexicig nota sunt. 
Cum aliquo facere dicuntur , qui ab alicuius parte stant. Cic. 
ad Att. (i, 8. cum illo praetores designatos — facere. dc Di- 
vin. 2, 57, 118. p. Caecin. 28, 80. Cornel. Agcs. 2, 5. vid. 
Forcellin. Lex. T. 2. p. 268. Esse alicui cum aliquo de fami- 
liaritate intercedente et d« commercio dicitur. Cic. p. Quint. 
6,25. iussit bona proscribi eius , quicum familiaritas fucrat, 
societas erat. Terent. Phorm. 2,3, 74. postremo tccum nil rci 
nobis, Demipho, est. Vide multa exempla apud Gronov. ad 
Plaut. Cas. 2, 2, 13. Terent. Eun. 4,6, 21. quicum res tibi 
cst , peregrinus est. Curt. 6, 3, 8. cum feris bestiis rcs esi. 
8, 14, 14. Sed etiara de rebus. Cic. p. Cluent. 17, 5.5. quid 
mihi, inquit cum ista summa sanctimcnia ac diligentia? In 
his quoque intcUigitur nesas agendi. Scd praetcr hauc for- 

10* 



148 CVM. 

mulam nullus est usua. Quare Frotgcher haud bene coniecit 
Quinctil. 10, 1, 107. scripsisse : in epistolis quidem, quamqunm 
sunt utriusque, dialogisve , eum quibus nikil illi , nulla conten- 
tio est. De formula cum aliquo esse vide I, 2. 

Qui orationem hahet, eum cum aliquo esse oportet non tau- 
tum, qui audiat, sed quocum agat oratione. Cic. p. Mur. 
29, 01. et quoniam non est nobis hacc oratio hahenda aut cum 
imperita multitudine , aut in aliquo conventu agrestium. alii 
codd. in imp. m. alli imp. in m. quo suspecta redditur scriptu- 
ra. Caes. B. gall. 7, 47. legionisque decimae , quacum erat 
concionatus, signa constitere. Schellerua in Observ. p. 94. 
jconiecit coram: alii ex edit. Gryph. edlderunt qua tum erat 
. , . , comitatus , alii commoratus , qua tum e. concionatus. Sufficit 
in defensionem scripturae codd. Terent. Ilec. 2,3, 21. hanc 
habere orationem mecum principio instilit. £t concionari recte 
dicitur pro habere concionem, agere in concione. 

Orare cum aliquo et qiieri cum aliquo dici poterat, quum 
intelligeretur precibus et querimonlis agere cum aliquo : qua- 
re illud in precum perpetuitate, hoc in exprobratione locum 
habct. Plaut. Asin. 3, 3, 72. iube petere atque orare mecum. 
Cas. 2, 5, 15. Curc. 3, 62. tecum oro ct quaeso. Terent. 
Hec. 4, 4, C4. I. H. Vossius ad Vlrgil. Ecl. 2, 12. expllcat, 
pro apud poni : quod aliquanto dlversum est. In Caes. B. civ. 
1 , 22. cum eo de salute sua orat alque obsecrat. glossatores scri- 
pserunt agit; reliqua verba integerrlma sunt, nec quidquam 
reduudat. vid. Davis. et Oudend. ad h. l. Pareus in Lex. 
Flaut. tecum et mecum pro te et me «();j;«iV.aj 5 posita censebat : 
Auson. Popma de Vsu antiq. loq. 1, 0. et Ruddimann. T. 2. 
p. 371. adeo illud cum jiro syllabica adiectione habebant, In 
Ennil fragm. apud Festum s. v. orarc scribendum mlhi Alde- 
tTir : face vero, qtiod tecum precibus patcr orat. non te cum pre~ 
cibus. CIc. ad Fam. 3, 7, 7. quum diceret te secum esse que- 
stiim. Acad. 2, 25, 81. p. Deiot. 3, 9. quamquam cui sunt 
inauditae cum Deiotaro querelae tuae? ubi alli de Deiotaro. 
Coel. ad Cic. 8, 9, 13. scio eum conquestum esse cum Scipione. 
Tibull. 2, 6, 34. supplexque sedebo , et mea cum muto fata 
qiierar cinere. vid. Cort. ad Cic. Ep. 3,7,7. 

Liv. 9, 1,8. qiiodsi nihil cum potentiore iuris humani re- 
linquitur inopi. i. e. in consortione , adversus potentiorem. 
6, 14, 8. Curt. 4, 4, 15. cognationis cum Tyriis memores. 
Qua rationc defendam verba Li^ii 40, 34, 14. pacemque cum 
iis populus romanus — praestitit. 

Servare fidem cum hoste CIc. de Off. 3, 29, 107. ubi alli 
libri substituunt hosti. Firmare fidem cum hoste Liv. 28, 17, 8. 



CVM. * 149 

mutare fliem cum aliquo Terent. Phorm.^, 2, 27. Haec illu- 
gtrat Drakenborch. ad Liv. 28, 17,8. Yaria composuit Li- 
viiis in his 23, 33, 3. postquam tertia iam pugna, tertia victoria 
cum Poenis erat. quihus tamen non vindicatur importuna con- 
iectura 21 , 51 , 11. a lac. Gronovio facta. 

Ovid. Pflet. 10, 570. pedibus contendite mecum. Bellum ge- 
rere cum aliquo , pugnare cum hoste , certare cum aliquo : vide 
exempla in lexicis, in quibus inepte dicitur cum significare 
contra. Cf. Iluddiiiiann. T. 2. p. 217. Ceterum notandus est 
locus Cornel. Chabr. 3, 1. quod Chabrias adversum regem bel~ 
lum gereret cum Acgyptiis. 

Disscntirc , differre , discrepare cum aliquo. vid. Ruddimann. 
T. 2. p. 215. Cic. Brut. 49, 185. itaque numquam de bono 
oratore aut non bono doctis homiiiibus cum j)opulo dissensio fuit. 
de Orat. 2, (iH , 267. quum stomacharetur cum Metello. Terent. 
Eun. 2, 3, 31. ubi vid. Donatus. Vt iias dictiones quodam- 
modo explicaret, Herzogius ad Sallust Cat. 9. rationem hanc 
posuit, quasi in verbis cum hostibus simnltates exercere intel- 
ligeretur consociatio animi infesti. Qnod alienum est. Quod- 
cuiiique enim actionis consortium Latini per c,um designant, 
non tantum eam rationem, quam Herzogius eubiectivam ap- 
pellat. 

Cic. p. Deiot. 5, 15. quonam ille modo cum regno , cum do- 
mo , cum coniuge, cum carissimo filio distractus esset, tanto 
scclerc non modo perfecto, sed etiam cogitato"? Heumann. et 
Orellius explicuerunt praepositionem , ille putans distractum 
cum aliquo dici, qui ex amico eius factus sit inimicns, hic 
comparans verba discrepnre cum aliquo , dissidere cum aliquo. 
Wernsdorfius id fieri posse negat, quum h. 1. ron sermo sit 
de societate amicorum olim contracta, neque verba quonam 
modo aptum praebeant sensum. At prinium, ut iam Erne- 
Btius vidit, nusquam dicitur tegno distrahi, sed a regno distra- 
hi: tum coniunctio cur tam saepe et cum vi repetatur, nnlla 
est caussa , quae adest in locis a Wernsdorfio coUatis ; denique 
oratio non potest ita abrurnpi nisi praemissis iis , quibus sup- 
pleatur, aut in hunc modum conforraari : quonnm ille modo 
talc facinus perficere potuit, quum tanto scelere perfeclo 
distractus csset a regno? Neque etiam apponi poterat illc. 
Quare nihil restat, quam ut distrahi cum aliquo dici posse 
etatuamus, ut Germani dicunt mit einem zerfallen, mit einem 
auseinander kommen. Seneca Epist. 65, 23. distraham cum 
illo socielatem. Atqui inter rcgem et regnum sempcr inter- 
cedit coniunctio quaedam et nccessitudo. Quonam modo dictum 



150 CVM. 

est cnm admiratlone , ut in Epist. ad Att. 8, 16. quo modo 
autem se venditant Caesari? 

7. Formnlarnm cjnji animo cogitare, investigare, 
recordari rationem non bene explicuerunt, qui instru- 
mentum intelligebant. In omnibus euimlocis operosam 
cogitationem ac repulationem his verbis expressam vide- 
mus : quare id commercium intelligi necesse est, quo 
quis cum animo suo ipse consulat et reputando agitet: 
iinde etiam dicunt agitare cum animo. Nam quum 
dicunt animo agitare (vid. Cort. ad Sallust. lug. 84, 4.), 
eadem fere est res , sed alia ratio. Bene intellexit 
Bauerus ad Sanct. Min. T. 2. p. 249. comparans Ho- 
meri usum. 

Plant. Most, 3,2, 13. quo ma^is cogito cgo cum meo animo. 
Terent. Ad. 3, 4 , 55. Pliiut. Aul. 4,9,3. equidcm quo eam, 
aut Jibi sim , aut qui sini, ncqvco cum animo ccrtum invcstijare. 
Sallnst. lug. 13 , 5. in otio facinus suttm cum animo rcputans. 
70, 5. lug. 6, 2. mttlta cutn antmo suo volvebat. 108, 3. vid. 
Cort. ad Cat. 32, 1. Oudendorp. ad Apul. Flor. p. 29. Yir- 
gil. Aen. 6, 185. atquc haec ipse suo tristi cum corde volutat. 
Cic. p. Cluent. 25, 70. st cum animts vestris longo intcrvallo 
tccordari C. Staieni vitam ct naturam vohicritis. Sallnst. lug. 
93, 1. Marius — anxius trahere cum ammo. sed c. 84, 4. ani- 
viis trnhcrc. Cic. in Verr. 3, 41, 95. sic habuisti statutum cum 
animo. De loquutione cum animo agitare vid. Cort. ad (Sal- 
lust.) Ep. ad Caes. 2,1,4. DrakenL. ad Liv. 8, 25, 2. 

Ab his Tero aliquantum difTerunt veiba secnm co- 
gitare, secnm repntare, secum dubitare , quibus de- 
signatur tacila et occulta cogitatio, qua aliquis non cum 
aliis agat, sed se cohibens aut in se conclusus. Quare 
additur saepe ipse. Terentius dixit lleaut. 2, 4, 5. 
qnimi egornet nunc mecum in animo ^'itam tuam con- 
sidero. 

Plaut. Mil. 4,8, (55. quum cgomet mccum cogiio. CIc. post 
Red. 12, 32. mulia mecum ipse rcpuiavi. Boetliius Consol. 1, 1. 
haec dum mccum tacitus ipse reputarem. Sallust. Cat. 32, 1. 
multa sccum ipse volvcns. Cic. de OfT. 1, 32, 118. diu secum 
multumque dubitassc. 

Propert. 3, 18, (IG^ 17. iollc animos ct tccum fingc trium~ 
fhos. i. e. tibi finge, Tcrent. Hec. 1,2, 32. haud proptcrca 
U rogo, ut hoc profcram, sed ut tacita mccum gaudcam. 



CVM. 151 

8. Quum nec comitatus simpllci ablativo, nec 
caussa pez- praepositionem cum exprimatur, mirum vi- 
deri potest, quod Caesar et Livius aliique Listorici 
gcriplores copias et exercitum, quocum dux in aciem 
descendat aut beljum gerat, omissa praepositione de- 
signare solent. Id commune habent cum Graecis, qui 
GtoXay , Xmtoig, vavdi dicunt. Vid. Scbaefer. ad L.Bos. 
p. 745. Matthiae Gramm. p. 741. Alii ad ellipsin praepo- 
sitionis confugiunt, alii cum Hermanno de Ellipsi p. 104. 
instrumentum infelligunt, uti Heldius ud Caes. B. civ. 1, 
41., alii ad modum rei constituendum referunt; Vid. 
Bernhardi Syntax. gr. p. 100. Seebodii Bibl. crit. 1825. 
p. 416. Neque vero caussa, nenue eliam instrumentum 
intelligi potest ia itinere faciundo, nisi de equis iiisessis 
aut navibus, qnibus vehimur. Sed Latini, et, ut videtur, 
cliara Graeei ito loquuntur adiecto alio nomine adiectiro, 
vei genitivo, quo vel numerus vel genus vel conditio 
significatur : quare ipse ablativus modum et conditio-» 
nem indicat non ahter quam in reliquo usu, quem 
grammatici absohitum vocant. Sicuti integris signis 
apud Cic. in Calil. 8,3,6. dicitur non omissa praepO'- 
silione: ila magna manu , omnibns copiis intelhguntur, 
quum raagna essetmanus, omnes copiae essent collectae.. 
Germani dicunt bei ganzein JJeere , unter zahlreicJier 
Begleitung, magno comilatu. Neque diverso moda apud 
Livium 22, 9, 5. praecla — gaudentibus profecius^ et 
8, 30, 4. exerciiu instructo paratoque projectus. quod 
male accipiunt ^vo cum gaudentibus, cum exercitu. Ne- 
que vero his opponi potest, saepe eliam dici cum copiis, 
Accedenle enint adiectivo mutatur ratio, non res: sicuti 
dicitur pace advenire Plaut. Amph. proh 32. et cum 
pace delabi Horat. Carm. 3, 29, 35. Vei'ba, quae 
cum hac formula componuntur, designant militares 
actus proficiscendi , considendi, occupandi , nec tantum 
ad motum pertiuent, ut Heldio visum est.. 

Exeraplis non opns est. Ea cong^esserunt Cort. ad Sallust. 
Cat. 57, 4. Perizonius ad Sanctii Mln. 4, G. p. 272. Burra. 
ad Sueton. Caes. 33. Drakcnljorcli. ad Liv. 1, 14, 7. 2, 26, 2, 
et 22, 9, 5. 3, 14, 4. 23, 41, 10. 37, 11, fi. Oudendorp. ad 
Caes. B. gall. 2, 7. In locis Livii his 35, 24, 10, r<igcm Ilel- 
lcspontum cjim exercitn, transissc. 36 , 12 , 10. consulcm iani cttm 
legionibiis mare traiecissc. in quibus unus codex omittit prae- 
positionera, Dralcenborchius attenderc dehebat ad defectuni ad- 
iectivi. Apud Statium Silv. 1, 1, 30. iret — castris non esse 



152 CVM. 

cam castris , expogui in notis et ad Gronov. Diatr. p. 48. Liv. 
9, 13, 10. alter consul victore exercitu advenit. Etiam hoc de- 
fendi posse puto, quaraquara in aiiis codd. haud paucis legitur 
cum victore exercitu. Est enim in victore exercitu. 

Cic. Catil. 3,2, 6. qnum iam pontem mulvium magno comi- 
tatu legati Allobrngum ingrcdi incipercnt. Beneckius docet ad 
li. 1. omitti praepositionem , ubi comitatus praeter societatem 
a)iud consilium exsequatur, sicuti AUobroges cum legatis missi 
essent, ut iis auxiliura, si quando opus esset, afferrent. Tale 
Gonsilium ubique supponere non licet : sufficit praesentiae et 
conditiouis notio. p. Mil. 10, 28. obviam fit ei Clodius expe- 
ditus , in equo , nulla rheda, nuUis impcdimentis, nullis graecis 
comitibus , ut solcbat — • quum hic insidiator — cum uxore ve- 
herctur in rheda, paenulatus , magno et impcdito, ac muliebri 
ct delicato ancillarum puerorum^ue comitatu. de Re publ. 2, 3. 
quod ei fuit illa manu copiisque facillimum. Male supplet 
Creuzerus cum: est bei jener Mannschaft, quum ei esset illa 
manud. 

Heldius ad Caes. 1. 1. instrumentalem intelligens ablativmn, 
ita exponit rationem , ut statuat duos esse modos , quibus ali- 
quis per copias proficisci aut aliquid agere dicatur : aut esse 
ducem, qui agat, aut voluntatem omnium uno nomine populi 
sive exercitus comprehendi , atque eos, qui in agendo consilio 
Torsentur, quamquam iidem sint cum istis, tamquam instru- 
menta et actores suae voluntatis distingui. At his machinis 
nihil opus esse videtur, nec recte dicitur aliquis per omncs 
copias prnficlsci seu ire, neque in locis, qualis est Caes. 
B. gall. 4 , 1. fsipetes magna cum multitudinc hominum flumen 
Rhenum transierunt. ne in his quidem locis intelligitur comi- 
tatus, sed tantum praesentia magnae multitddinis : quum esset 
magna multitudo. vid. n. 1. 

Vbi ablativus ponitur non adiecto epitheto , alia est ratio, 
quae instrumentum indicat. Caes. B. civ. 1, 36. Domitius 
navibus Massiliam pervenit. cf. Oudend. ad 2, 24. etDrakenb. 
ad Liv. 5, 34, 8. Cic. de Off. 3, 21, 84. quanto plurcs ei 
regi putas f qui exercitu populi romani populum ipsum romanum 
oppressisset, Ileusingerus errat, quum dictura putat pro cv.m 
exercitu. Nec minus Doeringius in Ilorat. Epist. 2,2, 72. fe- 
stinat calidus mulis gerulisque redemptor. intelligens cum mulis. 
Est enim dativus : vehemens in aiulas. 

9. In rebus agendis ea, quae rera comitari videntur 
et cum iis coniuncta sunt ita, ut ilJis apparentibus eliam 
ipsa appareant, aut ex illis proveuiant, aut una conser- 



CVM. 153 

ventur. Germani utuntur praepositlonibus. unter et hei 
et zu. Haec noQ semper commuui verbi ratione conti- 
nentur, sed potest res dici abesse, dum manent ea, 
qiiae hoc defeclu efflciuntur, ut apud Ciceronem au- 
ftrre cum gemitu cUitatis. Ablativus, non addita 
praepositione, ponitur, ubi res cum alia re comitante 
cohaeret necessario et proximo nexu , neque haec ex- 
trinsecus accessit, sed in unum coaiuit: idque fit , ubi 
cura nomine coniunctum est participium aut adiectivum. 
Nam ii, qui rationem ablativi absoluti eo explicaverunt, 
quod res cum alia sive tempore sive caussa coniuncta 
diceretur (vide Wiillnerum de Cusibus p. 99.), non de- 
monsLraverunt, quomodo id non fieret nisi adiecto par- 
ticipio aut adiectivo. Id vero fit communi notione, qua 
esse res cogitantur. Ea enim, quae inest in coniunctio- 
ne attributivorum, coit cum ea, quae est verbi prima- 
rii: in simplici nomine non subest. 

Caesar B. gall. 1, 20. Divittacus mtiltis cum lacrtmis, Cae~ 
sarem coviplcxus, obstcrarc coepit. i. e. unter vielen Thrdnen. 
Liv. 8, 33, 23. Cic. in Verr. 1, 24, 63. ut illo ittnerc veniret 
Lampsacum cum magnn calamitate et prope pernicie civitatis. 
i. e. ut simul exsisteret calamitas. in Catil. 1 , 13, 33. in Verr. 
1, 19, 49. hunc ipsum, inquam , Tenem — abstulit magno cum 
gemitu civitatis. Caes. B. gall. 1, 10. id stfieret, intelltgebat, 
magno cum provinciae periculo fiiturum. 1, 17. 7, 54. vid. 
Oudend. &d 7, 14. Plaut. Baccii. 3, 4, 4. illud hercle cum malo 
fcctt suo. p. Mur. 1,2. ut consul — bcncficium populi romani 
cum vestra atque omnium civium salute tueatur. i. e. ut civium 
ealus coniuncta sit cum eo , in salutem. Flancus ad Cic. 10, 
24 , 13. quae mens eum , aut quorum consilia — ad cogitatto- 
nem consulatus bimestris summo cum terrore hominum et insulsa 
cum efflagttatione transtulerint , exputare non possum. in Verr. 
3,8, 19. Terent. Ad. 4, 1, 3. Vellei. P. 2, 98, 2. vid. 
Mattlilae ad loc. pro Mur. p. 180. Velleius Pat. 2, 88, 3. 
nullaque cum perturbattone aut renim aut hominum oppresso 
Lepido. Cornel. Milt. 7, 4. quo factum est, ut — Miltia- 
des — Athenas magna cum offensione civium suorum Tcdiret. 
ubi vid. Guenther. Sueton. Aug. 24. Cic. de Orat. 1, 32, 
145. magna cum exercitatione praecepta gustaram. ubi egregie 
Ernestius, iion per longam exercitatiouem , inquit, praecepta 
a Cicerone percepta erant, iramo gustaverat tantum : sed prae- 
cepta, quae ^ustarat, coniuncta fuei-ant cum magna exercita- 
tione. Liv. 44, 31, 8. vano cum incepto moenibus pcpulissent 
Romanos. i. e. ut Inceptum Romanorum irritum escjet. Aliter 



154 CVM. 

8, 83, 15. ^Mj foedissimo cum eventu pvgnassd. 37, 16, 12. 
Bomani cum haud incruenta victoria ad naves redientnt. Fre- 
quens est formnla cum mascna spe, cum bona spe. Cic. p. 
Rabir. Posth. 2,5. ad Att. 7, 10. Liv. 7, 7, 2. 

Catxill. 61, 19. inna cum hona nubet alite virgo. 40, 7. quan- 
doquidem meos amores ciim longa voluisti amare poena. 64, 
112. inde pedem sospes multa cum laude rejlexit. Liv. 5, 26, 8. 
praeda ad quaestores redacta cum magna militum ira. 

Caes. B. gall. 3, 1. quod iter pcr Alpes, quo magno cum 
periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, pa- 
tefieri volebat. Liv. 43, 23, 1. rex cum minore vcxatione iu- 
mentorum hominnmque, quam venerat, in Macedoniam rediit. 
ul)i alia Dralvcnb. Cic. de Invent. 1, 3, 5. coU. 1, 2, 3. 

Cic. de Fin. 4, 22, 61. quum in republica princeps esse velles 
ad camque tucndam cum summa tua dignitate maxime a nobia 
ornari atqueinstrui posscs. i. e. itaut tua dignitas servaretur. de 
Leg. 1,24, 62. qua — consolari possit affictos factaque et consulta 
fortium et sapientum eum improborum ignominia sempiternia 
monumentis prodcre. i. e. ut simiil appareat ignominia iraprobo- 
rimi. Cic. de Off. 1, 28, 97. nobis autcm persoiam imposuit 
ipsa natura vingna cum excellentia praeslantiaque animalium 
reliquarum. Virgil. Aen. 1, 55. illi indignantes magno cum 
murmure montis circum claustra fremunt. i. c. ita ut raagno 
murmure resonaret mons. Beierus ad Cic. de Off. T. I. p. 102. 
contulit varia, quae non iiisi rerum coniunctionem indicant. 
Liv. 7, 10, y. in advcnicntis arma hostis vanum caesim cum 
ingcnti sonitu cnscm dciccit. quae conferantur cmu uifra 
p. 156. positis. 

Curt. 6, 10, 35. ego ipse — eum ludtbrio crcdulitatis reptil- 
sus sum. i. e. in hulibrio , inter ludibrium. Liv. 9 , 2 , 14. sua 
zpsi opera labvrcmque irritum — cum miserabili confessione 
chidcntcs. Liv. 29, 27, 15. milites sine armis cum ingcnti tu- 
multu in terram evasisse. 7 , 10 , 9. 

Recentiores scriptores interdum aliquid ausi sunt, ut lustin. 
7, 2, 5. Argacus moderate ct cum amore popularium adniini- 
sirato rcgno succcssorem Philippum rcliquit. 

Quo iure Herzogius ad Caes. B. gall. 1, 10. elegantiam ser- 
monls latini in eo positam esse censeat, quod cum proprie dc 
personis et rebus sensu pcrcipiendis, tura vero in me-apJiorica 
dictione de rebus non sensu percipicndis usurpetur, cquidera 
iion asscquor. Id enim pcne omaibus praepositionibus com- 
mune est. 



CVM. 155 

Et potest res coniuncta dici , quae tamquam condi- 
tio adhaeret, veluti apud Cnrtium 6,7,5. et ille ratns^ 
Tiihilj quod eiiam CMvi periurio detegendnm foret , in-^ 
dicaturmn: i. e. nihil, qiiod ut detegeretur necesse esset, 
etiam admisso periurio. Haec tam similia sunt iis, quae 
njodum rei agendae definiunt, ut vix dignosci possint. Nam 
quum Livius 22, 32, 1. ait: consules Fahii artibns cnm 
summa inter se concordia bellnm gessernnt ^ et condi- 
tio comitans intelligitur , et id , quod modum agendi 
constituit. Et quum Suetonius Caes. 70. decumanos 
Romae cum ingentibns minis snmmoque etiam urbis 
periculo missionem et praemia fiagitantes : esse polest 
inter minas et per minas. Nec dislinxit haec genera 
Beierus ad Cic. de 0(T: 1, 13, 40. p. 102. Saepe idem 
exprimitur verbis non sine, veluti Curt. 6, 7, 33. veri- 
inm, ne iurgium inter amatorem et exoletum non sine 
risu aliorum deiulisset, 

10. Eiusdem generis sunt, in quibus duo substanti- 
va per praepositionem coniunguntur, quorum alterum 
indicat modum et conditionem allcrius rei. 

Cic. p. Sext. 45, 98. id quod cst pracstanttsstmum — ■ cum 
tllgnitatc otium. i. e. quotl secum hjibet dignitatem. ad Fara. 
1, 9, 60. de Fin. 3, 6, 20. sequilur deinceps cum officio scle~ 
ctio. i. e. cui iniunctum est officium. Ilaec nou l)ene explicuit 
Bcierus ad Cic. de Off. T. 1. p. 102. 

11. Modus rerum agendarura ita potest definiri, ut 
ipse modus ad rem agendam adliiberi et cum ea coniun- 
gi dicatur. Quae igilur adverbiis designautur conditio- 
ries rei agendae^ etiam praeposilionem cirm admittunl, 
ubi non caussa , sed modus adhibitus significatur. Nani 
ablativo exprimitur caussa, quasi in uno loco cum ipsa 
re posita, et cum ea sua sponte cohaerens aut conflala: 
praepositione adiecta mutatur ratio , dum actionera et 
TOodura tamquam duas res ab eo, qui agit, couiunctas 
videmus. llla coniunctio percipitur cogitatione, haec 
autem apparet conspicua in rebus ipsis coniunctis. 
Quare a bonis quidem scriptoribus haec dictio usurpa- 
tur, quando agentis persona in conspectum cadit. 
Praepositio enim requirit ac constituit notionem eius, 
qui agit, ablativus autem aclionis, quae agitur. Ita fit, 
ut praepositio personae alicui aliquid tribuens perspi- 
cuitatem atque vim oralioni addat, et imprimis in 



156 CVM. 

iis locum habeat, qnae ad animum eiusqae affectus per- 
tinent. 

Hid similia exposuit, nescio an verbis non satis perspicuis, 
Herzogius ad Sallust. Cat. 51, 38. in eo quidem falsus, quod 
in praepositione notionem temporis continui expre.«sara putat: 
nec potest , ut ille voluit , arabitus huius usus certa reg-ula 
determinari. Alia enim nomina admittunt praepositionem, alia 
sua natura respuuiit. Ita rccte dicitur fide amicitiam colere et 
cum fide , quod est adhibita fide : non itera c.ira scriberv littc- 
ras, sed cum cura: nam curam nos adhibemus in re agendfi, 
ildes autera potest amicitiae colendae caussa et auctor es^se. 
Hoc raodo a Ciccrone dicitur ratioue et via orationem habcrc, 
ratione philosophari, et ab aliis iure aliqiiid facere: nam mo- 
d.is intelligitur ipsius rei agendae. Sed regula, quam Zump- 
tius Gramra. n. 472. in usum tironum coraposuit, qua.si simplici 
gubstantivo seraper nddatur praepositio, in adiectivo adiuncto 
et poni et oraitti possit, diversos modos confundit, et ad per- 
versa iudicia deducit. vid. Hessius ad Tacit. Germ. 40, 5. 
Kam adiuncto adiectivo exsistit ratio diversa eiusdem senten- 
tiae, atque conficitur caussae definitio singularis ita, ut, 
quum Nepos dicit Epaminondas a iudicio capitis mniima disccs- 
sit gloria, sententia sit : discessit , quum esset gloria inaxiraa. 
Si scrlpsisset maximn cum gloria, videreraus Epaminondam 
una cum gloria , quae raaxiraa erat , i. e. non sine raaxima 
gloria discessisse. Quae Ramsliornius in Gramra. p. 252. do- 
cuit, equidera non intelligo. Ablativum norainis cum adiecti- 
TO coniunctura iiliistrat Brerai. ad Cornel. IMilt. 1, 4. 

Cic. de Nat. d. 2 , 23 , 59. multitudo nec cessantium deorum, 
nec ea, quae agant. molientium cum laborc opsroso ac molesto. 
Plin. Epist. 2, li) , 5. xtt ea, quae scripsimus cum labore , cum 
labore etiam audiri putcmus. Liv. Epit. 81. lustin. 12, 7, 13. 
Institut. Prooem. 1. quorum utramque viam cum summis vigiliis 
summaque providentia annuente deo perfccimus. Cic. de Fin. 
1,3, 9. quem — locum cum mulia venustate ct omni salc idcm 
hucilius. ubi Matthiae cum abiiciendum esse putat: est vero, 
admodura venustus: nec pertinet praepositio ad nonien salis. 
Liv. 38, 10, 4. Athenienses cum silentio auditi sunt. Tacit. 
Ann. 1, fi7 Plin. Pan. 83, 8. non et ipsa cum silcntio incedat, 
quod Sallu^t. lug. 106, 4. dixit silentio cgrcdi. Plaut. Amph. 
1, 1, 89. maxumo cum clamore involant. Liv. 2, 23, 8. cum 
clamore in forum curritur. i. e. clamantes cnrrunt. Alia 
vide apud Drakenb. ad 24, 31, 10. Cacs. B. gall. 8, 52. 
summa cum celcritate ad excrcitum Nemetoccnnam rediit. vid. 
Oudendorp, ad Beil. Iiispan. 1, 5. Plaut. Mil. 3, 1, 9 (7). si 



CVM. 157 

mmus cum cura aut kktu Xoyov locus loquendi lectus est. Lir. 
22, 42, 5. speculatusque omnia cum cura renuntiat, insidias 
profecto esse. 38, 18, 7. cum cura coacto agmine procedebat. 
Cic. de Inv. 1 , 39 , 70. Sallust. Cat. 51 , 38. Seneca de Pro- 
•vid. 5 , 7. ut cfjiciatur vir cum cura diccndus , fortiore fato 
opus est. item de Tranquil. an. 14, 6. De Benef. 4, 1, 1. 
tribuit lianc loquutloneni tamquam propriam Sallustio : nihil 
tam nccessarium , aut magis, wt ait Sallustius , cum cura di~ 
cendum. Seneca loquiturde formula c%im cura dicendum. Quare 
Cortius prudentcr haec ad fragmenta retuHt p. 1010. immerl- 
to reprehensus a Ruhkopflo. Cum cura saepe dixerunt Livius, 
Curtius , Tacitus et alii. Permulta exempla contulit Otto in 
Gifanii Observat. p. 112. Alia sedulo coUecferunt Vorstius de 
Latin. falso susp. p. 226. Cortius ad Saliust. Cat. 51, 38. 
lug. 54, 1. Drakenborch. ad 27, 24, 8. et ad 38, 18, 7. et 
ad 39, 41, 0. Liv. 8, 25, 12. cogitaret populus romanus po- 
tius, cum quanto studio periculor/ue reditum in amicitium suam 
esset. vid. Drak. ad 39, 39, 11. An vero apud Livium 4, 
58, 4. recte dicatur: quia cum summa vi restare nuntiabantur. 
quod Drakenborchiu visum est, equidem vehementer dubito. 

Tacit. Ann. 3, 76. quum ferme cunctos proceres cum honore 
nominavisset. Plin. Epist. 8, 6, 5. quod et ipie cum simnno 
honorc mentionem eius prosequutus esset. 

Plaut. Most. 3,1, 129. nec minus bono cum iure, Cic. ad 
Fam. 15 , 4 , 10. curavi , ut cum auctoritate regnaret. Liv. 29, 
18 , 2. vidimus enim, cum quanta ceremonia non vestros solum 
colatis deos , sed etiam externos accipiatis, 

Cum pace et cum bona pace aut dicitur de eo , qui sine con- 
tentione cum aliis aglt. Cic. Tuscul. 5, 29, 83. sed is ut co/i- 
tra Stoicos , quos studiosissime semper refellebat et contra quo- 
rum disciplinam ingenium eius exarserat: nos illud quidem cum 
pace agemus. LIv. 21 , 24 , 5. cum bona pace exercitum per 
fines \suos transmiserunt. aut de conditione eum, qui agit, corai- 
tante. Liv. 21, 32, 6. cum bona pace ad Alpes incolentium ea 
loca Gallorum pervenit, Alia vide apud Drakenb. ad 28, 37, 3. 
De formula cum pace dicere Bvakenb. ad Liv. 3 , 19 , 7. llo- 
rat. Carm. 3, 29, oZ. fLuminis — nunc medio alvco cum pace 
delabentis etruscum in mare. Cum bona venia. Liv. 29, 17, 6. 
cum bona venia , quaeso , audiatis , patres conscripti , id qiiod 
invitus dicam. 29, 1, 7. cf. Drakenb. ad 7, 41, 3. Ovid. 
Trist. 4 , 1 , 104. cum venia facito , quisquis es , ista legus. 
vid. Frotscher. ad Quinctil. 10 , 1 , 72. Cic. de Fato 4 , 7. 
Posidonium — cum bona gratia dimittamus. 



X58 CVM. 

Lit. 1, 25, 13. Romani ovantcs et gratulantes IJorattum ac- 
cipiunt, eo maiore cum gaudio , quo prope metum res fuerat. 
ubi vid. Drakenb. et Pricaeiis ad Apuleii Met. p. 300. Liv. 9, 
11, 3. te victori cum qua pctes fide restituis. 23, 19, 16, tum 
remissi Cumas cum fide. Cic. de Orat. 2, 85, 345. quid ctim 
fide , quid cum acquabilitate fcccrit. Curt. 8, 11,25. pretium 
cum fide rcdditum est. Tacit. llist. 2, 98. Valerius Festus le- 
gatus studia provincialium cum fide iuvit. i. e. fidelis. Scd 
Auii. 4 , 59. cum fide audiebatur. i. e. fide sibi habita. Alia 
Pricaeus ad Apuleii Metani. p. 58. Gronov. ad 28, 32, 1. 
Drakenb. ad 23, 14, 7. 45, 8, 4. 39, 7, 5. Otto 1. 1. p. 113. 

Cic. de Fin. 2, 11, 34. vivere cum intelligentia earum rerum. 
8,8, 29. honeste, id cst cum virtute, vivere. Quaraquam niiror 
B Goerenzio in verbis 2, 16, 50. viriute vivere omissaru prae- 
positionem siibstitui. de OfT. 1, 38, 136. ira procul absit, cum 
qua nihil rcctc ficri , nihil consideratc potcst. 

Planc. ad Cic. 10, 17, 6. sicut adhuc singulari cum lenevo- 
lentia fecisti. Liv. 3, 12, 1. coactus cum multa indignatione 
prensabat singulos. Caes. B. gall. 7, 54. obsidibus siimma cum 
contumclia cxtoriis. i. e. atUiibens modum maxime contume- 
liosum. 

Liv. 27, 13, 2. cum tanto pavore incidcntibus vobis in vallum 
portasque, Sallust. lug. 14, 15. clausi in tenebris cum moerore 
et luctu morte graviorem viiam exigunt. Curt. 7, 5, IG. totam- 
que eam noctem cum magno animi motu perpetuis vigiliis egit, 
Cic Orat. 52, 174. quum enim vidcrct oratorcs cum severitate 
audiri , poetas autem cum voluptatc. Alla vide apud Ouden- 
dorp. ad Apuleii Metam. p. 170. et in Guntheri Latin. restit. 
P. 2. p. 253. 

Sueton. Cal. 16. cum fide ac sine calumnia repraesentata 
persolvit. 

Insolentiora haec sunt. CIc. de Fln. 5 , 11 , 31. qui — sl 
metuant, nc cum dolore moriantur, idcirco mortem fugiant. 
ubi quod Goerenssius dedit iie, quum dolore m., idcirco m. f^ 
nullum praebet seusum. ad Quint. fr. 1, 2, 2. certo enim scio 
te fecisse cum caiissa. Auson. Epigr. 138, 2. nomcn qui pro- 
prium cum vitio loquitur. Horat. Carm. 1, 33, 12. (Veneri) 
flacct impares formas atque animos sub iuga acnea saevo mittere 
cum ioco. Graeci eodem niodo loquuutur. Soph. Philoct. 
842. '/.op,7iHv S' £cr' uxiXri cvv ipsvSeatv alcxQov ovsidog. i. e. 
^svScos. Alcipliron 1 , 5. sl nlovTels , Gvv Smaicp Tt).cvrii, 

Cum adverbio componitur apud Plin. Epist. 2, 13, 8. quod 
quamquam parce ct cum delectu daret. 



CVM. 159 

12. Quod inslrumento aliquo adhibito fit, aiit ope . 

alicuiusrei agitur, id dicipotest cura ea agi: quod rationi 
bene convenit. Nam subest duarum rerum coniunclio, 
Id grammatici olim ita conceperunt , ut in quocumque 
ablativo iustruraentum significante praeposilionem vitan- 
dae ambiguitatis caussa omissara intelligerenl. Vid. 
Sanctii Min. 4, 6. p. 248. £t rairatur Vossius de Constr. 
47. p. 498. ablativnm apud Latinos refiigere praeposi- 
tionem : quani quum omnes fere linguae exprimant, 
etiam in latina intelligendam esse. Cuius sententiae 
advei'sarii poslhac exslilerunt muUi. Sed Perottus in 
Cornu cop. p. 320. et Laur. Valla in Elegant. 2, 6. et 
Goclenius in Problem. gram. 3, 13. demonstraverant 
ciun praepositi6iBem numquam iungi nomini instrumen- 
ti, sed coraitis,'nec Litine dlci jDerciissi cimi /lasta , sed, 
sicubi occnrreret praepositio, significari comitera. CL 
Bangii Observ. philol. T. 2. p. 875. Perizonius, qui 
Sanctio pluriraa exempla aliena aut falsa exprobrat, 
ipse ne uniim quidera attulit, quod cum ratione congrue- 
ret. Nec Scaliger de Gaussis h L 4, 81. p. 189. alia de- 
derat quam Sanclius: sed in Perizonii demonstratione 
acquieverunt Vrsinus Instit. T. 1. p. 1065. 2. p. 294. ct 
alii multi. Ac Bauerus certe in repreheudcnda hac de- 
monstratione pertinaciler est versalus. Ruddimannus 
autem quum Vallara sequutus negasset, cum significare 
instrumentum, eaque exempla, quae ahi adstruxissent, 
vel falsae vel dubiae lecLionis videri , et caussam rei non 
in evitanda ambiguitate, sed in arbitraria latine loquen- 
tium cousueludine quaerendara esse, ipse intellexit, esse 
Utique, in quibus re vera adiungeretur praepositio abia- 
tivo instruraenti, sed vel ipsa incerta, vel ex auctoribus 
latinitatis minus usitatae desumpla. Res ita se habet. 
Antiquissirao tempore Latini praepositionera usurpabant 
ad designandum instrumentura adhibitura, sed quum 
Toluntatem et vira agentis, qua instrumenta reguntur, 
accuratius distinguere et in hngua conforraanda ratio- 
cinatione magis quam sensu uti coepissent, oraiserunt 
praepositionem , et ablativo expresserunt caussalem no- 
tionem. Tamen antiquus usus mansit in vitae commu- 
nis sermone et in carminibus poetarum. Quare exem- 
pla aut antiquiorum scriptorum sunt, aut eorum , qui 
artes tradebant vulgares, medicam et rusLicam , aut poe- 
tarum. Pvecentissimi scriptores vulgari dictioni adhae- 
seruat: quare etiam multos locos a librariis in modum 



160 CVM. 

ipsls usitatam interpolatos videmns. Atque sunt, in 
qaibus non facile modus ab instrumento, aut caussa ab 
ratione distinguatur, et alia quaedam ex vulgari ser- 
mone etiam :n bonorum scriptorum libros per consue- 
iudinem translata: illud tamen omnibus temporibus 
commune et elegans et optimo cuique probatum fuisse 
•videtur, ut, ubi aliquid per homines aclum esse dice- 
retur, ne deesset aliqua voluntalis coniunctio, pro sim- 
plici casu aut pro vocabulo per poneretur cwm, socie- 
tatem operae signiticans. 

Piget iterum apponere orania ea exempla, quae Sanctius, 
Cyr. Guntherus in Latin. restit. P. 2. p. 250., Perizonius alii- 
que perversa intei-pretatione huc referunt,/"» noLis suo loco 
restituta. Pauca sufficiant. Ovid Met. -4, 179. terrijicam 
ca^itis concussit terque quaterque caesariem , cum qua terram, 
mcre, sidera movit. Perizonius societatem rei vel actiunis, 
Bauerus idem tempus intelligit, quo et caesariem lupiter con- 
cusserit et terram moverit. Ita iam Goclenius Prohlem. grara. 
3, 13. et recte quidera : est simul cum. uec exputo, quid in hac 
explicatione ineptura videatur AViillnero de Casib. p. 82. Ira- 
mo displicet caesaries instrumenti instar adhibita. Conf. lo- 
cus Plauti Rud. 5,3, 6. p. 139. Curtius 5,1, 23. ipse cum 
curru urbem, ac deinde regiam intravit. ubi Cellarius , prae- 
positionis, inquit, insolentior usus videtur pompae et appara- 
tus comitatum significare. Liv. 9, 16, 3. legatisque missis ad 
pacem cum precibus petendam. Frequenter scilicet dicitur 
precibus petere pacem (vid. Drakenb. ad 1, 16, 3.) et caassa 
intelligitur , sed addita praepositione adhibitae preces dicun- 
tur et modus, quo pax petatur. Cic. ad Att. 11, 15. Quintus 
non modo non cum magna prece ad me, sed acerbissime scri- 
psit. Lactant. dc Ira d. 16, 2. eumque, qui sit dominus ac pa- 
rens omnium , venerantur cum prccibus assiduis ac frequentibus- 
votis. Alii libri et precibus , ut haec cum inferioribus cohae- 
reant. Lactant. Instit. 5, 20, 8. quibus cum lacrimis , cum ge- 
jiiiiu, cum sanguine de mcmbris omnibus flucnte Ubatur. Quo- 
Kodo haec explicentur, unura vocabulura gemitus ostendit. 

Caes. B. gall. 5 , 58. equites tela coniiciunt et magna cum 
contumclia verborum nostros ad pugnam cvocant. Intelligo et 
telis et contumelia, inter contumeliosa verba. Virgil. Ge. 2, 
423. ipsa satis tellus cum dente recluditur unco, sufjicit humo- 
rem ct gravidas cum vomerc fruges. Servius ita : cum abundut: 
nam hoc dicit : subministrat fruges vomere, id est, per vomerem. 
J rbanus tamen sic accipit gravidas cum vomerc, id est, statim 
post arationem. Neutrum potcst probari. Heynius vidit esse 



CVM. 161 

coniunctionem quum. Alia, quae animi conditionem designant, 
vide p. 156. 

Cl. Quadrigar. apud Gell. 9 , 13. extemplo silentio facto cum 
voce maxima conclamat, Claudian. Bapt. Pros. 2, 365. exsul- 
tant cum voce pii. 

Ennius apud SerTiura ad Virg. Ge. 2, 424. effundlt vocea 
proprio cum pectore sancto. LucIIius apud Non. 4, 69. acribus 
inter se cum armis confligere cernit. Dousa coniecit inter sese 
armis. Conf. quod supra p. 144. posuimus cum ferro aliquem 
invadere. CatuUus 98 , 3. ista cum lingua , si usus veniat tibiy 
possis culos et crcpidas lingerc carbatinas. 

Nec potest disceptari, si quis malit huc referre Yirg. Aen. 
5, 368. continuo vastis cum viribus effert ora Dares. 

Cclsus 7, 6, 4. si morabitur, excuti quoque cum aliquo ferra- 
mento potcrit. sed editiones vet. habent excuti quoque ictum. 
Vitruv. 2, 8, 4. cum ansis fcrreis et plumbo frontes vinctac 
sint. Vegetius artis veterinariae auctor frequentissime hac 
dictione usus est. 1, 27, 2. caede caudam cum tabula aliqua 
non ponderosa. 3, 31. statim eam cum fibulis consuito. 1, 11, 8. 
7JCC ungere cum vino et oleo tepcfacto desit industria. Festus in 
Paulli exemplo : funebres tibiae dicuntur, cum quibus in funere 
canitur. Schol. Germanici : Aquila] Dicitur sagitta Apollinia 
fuisse , cum qua Cyclopas interfecit. Orosius 7 , 33. ipse impe- 
Tator cum sagitta saucius (al. sauciatus) versusque in fu" 
gam etc. 

Grammaticorum est formula vocabulum scribi cum littera 
quadam. Varro de Ling. lat. 4, 4. ferra in augurum libris 
scripta cum R uno. 

Ovid. Met. 6, 614. aut ego cum factbus regalia tecta cre- 
mabo, artificem mediis immittam Terea flammis, aut linguam 
— ferro rapiam, Si cum coniunctionem esse iudicamus , ex- 
eistit intolerabilis languor, nec ferri potest cremabo^ quod 
Heinsius mutavit in cremaro : sin praepositionem prohamus, 
addi debet copula, quam nonnuUi codices guppeditaut, art. et 
mediis vel mediisque : nam ne vehementia quidem orationis 
excusabit asyndeton. Art. am. 3 , 556, sed 7ieque vtctor equum-^ 
qui nuper sensit habenas cum paribus frenis, artificemque reget. 
alii comparibus frenis , quod an in antiquis libris inventum sit, 
nemo narravit. Virgil. Aen. 9 , 816. de flumine : ille suo cum 
gurgite flavo accepit venientem. 

Librarii saepe ex suo usu adiecerunt praepositionem. vid, 
Ovid. Her. 16, 260. 



162 CVM. 

IS. In his exemplis , quae diversa ralione distinxi- 
mus, plurimain se Labentverbum eundi, vel proficiscen- 
di, vel veniendi , velmitLendi, vel persequendi, eoqiie 
declarant primitivam particulae vim, quae comitatum 
siguificat. Illa igitur verba quocumque modo assumunt 
praepositionem cum, etiam ubi instrumentum et caus- 
sam intelligas. 

Ita, quae supra posuimus , cum magno periculo ire, cum 
victoria redire, cum clamore currere , cum mandatis mittere. 
Sic Curt. 5, 1, 23. cum curru intravtt. 3,6, 8. cum poculo 
intravit. Liv. 38, 18, 23. traducite in terras cum multis for~ 
tibus factis saepe a vobis peragratas. Curt. 8, 13, 15. cum 
gloria abire. Liv. 34, 30, 4. cum qua fama venerunt. et quae 
Drakenb. ad 43,23, 1. Liv. 4, 9, 8. in agros optimatium 
cum ferro ignique excursiones facit. Admodum durum est, quod 
Minucius Felix Octav. 3. scripsit : cum hoc sermone eius me- 
dium spatium civitatis emensi. 

Ilinc etiam dicitur prosequi. Liv. 39, 55, 4. prosequuii cum 
donis lcgatos sunt. Alia ride apud Sanctium 3Iin. 4, 6. p. 272. 
Aliter Cic. ad Q.Frat. 2, 13. quod eum essent cum equis prose- 
quuti. In Taciti Germ. 40, 5. deam — vectam bubus feminis 
multa cum veneratione prosequitur. alii libri omittunt cum. 
Uinc Hessius abiiciendum putat , simul negans , substantivo 
nude posito, id iieri posse: quod quam falsum sit, eum do- 
ceat Vellei. Pat. 2, i)j2, 5. et innumera alia exempla. 

Defendendum est ipso elegantiae nomine, quod dixit Tacit. 
Dialog. de Orat. 7, 3. habere quod si non in animo oritur, nec 
codicillis datur, nec cum gratia venit. Atque eadem ratione ex- 
plicuerim verba illa Phaedri 2,5, 25. de quibus vide III, 4. 
veneunt est vcnum eunt : quod apte coniuugitur cum nomine 
negotiantis: mecum veneunt. 

14. Quaeritur, num id, quod de adhibitis rebus 
recte dici oslendimus, etiam ad personas transferatur, 
atque cum allquo pro per aliquem ponalur. Qua ia 
quaestione ante omnia cavendum est, ne aliena confuu- 
dantur. Scilicet quod supra posuimus p. 151. cum le- 
gionibuSy cum copiis , et quod infra illustrabimus cum 
volenlibus diis , auxilium attinent praesentiae. Keliqua 
videntur alius esse rationis. 

Tacit. Ann. 1, 43. tua, dive Auguste, coelo recepta mens, tua^ 
pater Druse, imago , tui memoria iisdem istis cum militibus, 
5fuos iam pudor et gloria intrat , eluant hanc maculam. Sunfc 



CVM. 16S 

qm explicent ; per istoB milites. Est potius, adhibitis istis mi- 
litibus. 

Liv. 82 , 5 , 6. et cum. Achaeis quidem per hacc societatem 
firmahat. Macedonum animos sibi conciliavit cum Heraclide. 
interpretantur plurimi, per Heraclidem, Douiatius autem , ad- 
iuvante Heraclide. Equidem plura verba excididse puto: nam 
ab omnibus antiquis libris absunt verba sibi conciliavit , desi- 
deraturque expositio caussae, qua Heraclidea populo infensua 
faisset. 

III. Restat, at proprietatera quarnmdum dlctionum 
illustremus. Nam vulgaris sermo , qui ia omnibus prae- 
positionibus usum multiplicat, efiam in hac singularia 
composuit, quae ne boni quidem scriptores repudia- 
verunt. 

1. Rationem Jiahere cum aliquo dicitur de eo, qui 
oliquo nomine coniunctus est cum aliquo et commer- 
cium aut rem habet cum aliquo: im f^erhdltnijs, im 
Verhelir mit elwas stehen, 

Cic. ad Att. 2 , 5. nunc vero , quoniam , quae putavi csse 
praeclara , expertus sum, quam essent inania, cum omnibus Mu- 
eis rationem habere cogito. i. q. Tusc. 5, 23, 66. cum Musia 
commercium habcre. p. Coel. 20, 50. si qua mulier sit huius- 
modi , — vita institutoque meretricio, cum hac aliquid ado- 
lescentem hominem habuisse rationis, num tibi perturpe aut 
perflagitiosum esse videatur? de Senect. 15, 51. habent enim 
(voluptates agricolarum) rationem cum terra. 

Cic. in Verr. 2, 65, 159. cum statua se eius habuisse tempo- 
ris rationem, quo posita esset: cum homine vcro, quo gereret 
bellum atque hoatis esset. i. e. rationem, quae inter Rhodios et 
etatuam Mithridatia intercederet , fuisse temporia, quo haec 
posita esset. 

2. Facere cum aliquo ^ praeter eum sensura , quem 
p. 143. exposui, de eo, qui ab alicuius parte stat, usur- 
paUir in vulgari formulu de rebus in usum adhibitis. 
Alia est diclio •. qnid cum hac re? Et dicunt Lalini etiam 
ablativo et dativo posilo: quid hoc homine fucias? 
Cic. p. Sext. 13 , 29. ubi Manut. et quid huic homini 
facias? Cic. p. Caec. 11, 30. IIoc homine est, quum 
talis .sit homo, ut Cic. de Leg. 3, 16, 37. non quid hoc 
IJopulo obtineri possit. Zumptius in Gramni. n. 491. 
temere negavit usum praepositionis. 

11 * 



164 CVM. 

Plaut. Capt. 4 , 2, 22. quid hic homo tantim tncipissit faccre 
cum tantis minis. 

Fhaedr. 3 , 19 , 8. medio sole quid cum lumine ? 

3. Deliberare, quod verbum abaliis refertur ad per- 
sonam, deliberare cum aliqiio, Quinctilianus, primitivara 
siguificationem a libella, qua quid perpenditur, deri- 
vans, ita usurpat, ut deliberare cum alicjua re sit ralio- 
nem habere alicuius rei, eaque collata et perpensa ali- 
quid constituere. 

Quinctil. 3, 7, 16, utra sit autem harum via utilior, cum 
materia deliberabimus. 5, 13, 59. tamquam perierit haec ratio 
media et nihil cum ipsius caussae utilitate sit deliberandum. 
7 , 10 , 10. quare plurima petamus a nobis , et cum caussis deli- 
heremus. 9,4, 117. occasionibus utendum et cum re praesenti 
dcliberandum. 

4. Brevitatis caussa simpliciter ponitur cujn, iit si- 
gnificetur id, quod aliquo modo cum re agenda iamquam 
eius conditio aut pars cohaeret. 

Liv. 9, 31, 10. datum , ut triduum quotannis ornati cum 
eantu atque ftac, quae nunc solemnis est , licentia per urbem 
vagarentur. 

5. MecujTif tecum, et reliqua pronomina persona- 
lia mulliplicem admittunt verborum coniunctionem. 

Secum afferre Cic. ad Att. 10 , 13. semper secum aliquid af~ 
ferunt tuae litterae. Secum habere et de comitatu , et de con- 
tinendis ac silentio servandis rebus. Cic. ad Att. 5, 8. hc il- 
lum malus emptor alienus mancipiis, quae permulta sccum ha- 
bet, spoliarct. de Orat. 1, 18, 52. Sed ad Att. 4, 15. iiaec tw 
tecum habcto. ad Fam. 7 , 25 , 4. Nec negaverira cum Erne- 
etio recte scribi Cic. in Verr. 2 , 31 , 77. habeatis sane vobis- 
cum istum senatorem. cf. n. 6. Scripserunt vulgo vobis. 

Secum esse pro sibi , in sua parte. Liv. 4 , 32 , 5. proin 
memores secum triumphos , secum spolia^ secum victoriam esse. 
Virgil. Aen. 4, 115. mecum erit iste labor. i. c. mihi. Silius 
8 , 330. mecum erit haec prorsus pietas. i. e. in me. Ovid. Aui. 
1, 6, 37. erga Amor et modicum circa mea tcmpora vinum me- 
cum cst. Tum de anirao sc continente. Cic. de Senect. 15, 
49. secum esse secumque , ut dicitiir , vivere. i. e> anirao in se 
revocato et secum agitante. Horat. Sat. 2,7, 11. adde, quod 
idem non horam tccum esse potes , non otia recte poncre. ubi 
Acron Schol. quum ductris voluplatibus , non es tecum, id est. 



CVM. 165 

non es sanus. Easet igitur i. q. apud te, in te. Cruquius ad 
inconstantiam animi vel ad inaequalitatem vitae refert. Po- 
tius intelligamus enra, qui libidine et rerum deliciis distractus 
non secum agit, sed aliena et externa captat. 

Secum reputare vide p. 150. De mecum pro apud me vid. 
p. 137. Vt verba obscura Fhaedri 2, 5, 25. explicarent, cri- 
tici mecum esse domi meae, apud me demonstrarunt locis Te- 
rent. Hec. 1, 2, 99. Phaedr. 3, 5, 15. Cic. ad Att. 5, 8. 
qui omnes prorsus diversi sunt. Cum Bentlcio ego quoque 
miror ineptam interpretationem , ex qua latine dicatur multo 
maioris alapae mecum veneunt de manumissione nescio cuius 
pro : libcrtas apud me maioris venditur. Scnsum idem Eent- 
leius bene perspcxit. Est vero hic iocus : parva adhuc cst tua 
opera, et ne alapis quidem digna. Quo ego pugnis pmiiaui, 
maiiis quid conficiendum erit. Quomodo vero mecum hut 
verbis conveniat, vide in II, 13. 

6. Miiretus ad Catull. 89. (98.) 3. haec: „particula 
C7im tacitam quamdam significandae indignationis vini 
habet, quae percipi facilius quam exprimi potesf. Te- 
rent. Eun. (4,3, 9.) abi liinc quo cligmis es , cnm clo- 
nis tuis tam lepiclis. Idem Ad. (4, 6, 2.) ut , Syre, te 
cum tua monstratione magnns perdat luppiter.^^ 
Ruhnkenius in Praefat. ad Schelleri Lex. (jd. 509. Orat. 
a Friedemanno edit.) addit haec Plaut. Epid. 1, 1^33. 
abi in malam rem maximam a me cnm istac condi- 
tione. Mostell. 2, 2, 33. clii te deaecjue omnes faxint 
cum isto omine. Liv. 5, 27, 5. scelestus ipse cum sce- 
lesio mnnere venisti. et ad Terent. Andr. 5,4, 38. alia 
haec Eun. 1 , 2 , 73. Phorm. 3,1,1. Hec. 1, 2, 59. 
Haec vero indignatio non inest in ipsa particula, sed in 
eo potius, quod in abominandis hominibus, ipsos cum 
omni re, quae adhaeret, aut qua illi molesti fiunt, simul 
comprehendimus. Quai-e Livii verba aliam habent ra- 
tionera, et in Terent. Eun. 1, 2, 73. et Phorm. 3, 1, 1. 
conditio describitur. 

7. Quod Graeci dicunt Gvv ^sco, Germani mit 
Gottf Latinos non expressisse verbis cum Deo, sed 
dixisse deo iuvante, cleo anspice, grammatici quidem 
docuerunt. Vid. NoUenii Lex. p. 1413. Contra Vos- 
sius de Constr. p. 593. etiani in his formulis praeposi- 
tionera omissam esse putabat. Et additam videmus apud 
Ennium et Calonem et alios. 



165 CVM. 

Enniua apud CIc. de Off. 1 , 12 , 88. doque volentibu' cuin 
magnis dia. Cato de Re r. 141, 1. cum divis volentibus quod- 
quc bene eveniat. Liv. 21, 43, ?• agite cum dia bene iuvanti~ 
bus arma capite. 

Similiter Plancas ad Cic. Epist. 10, 8, 12. nam cum deum 
benignitate ab omni re simus paratiores. 

Clandian. de Cons. Stil. 3, 174. hanc tu cum auperis, Stili- 
eho praeclare , tueris. 

8. Peculiaris est formula cum eo, qua et ea condi- 
tio significatur, quae cum aliqua re cohaeret innexa sive 
innata, et ea, quae alicui rei substruitur vel super- 
struitur, ut sit: hac addita conditione vel exceptione, 
sub hac lege, sub hac conditione. Intelligitur enim 
coniunctio, ut dicitur cum edicto, Sequitur qnod et iit. 
Vbi vero sententia aliara praecedentem restringit et sin- 
gulari conditione vincit, additur cjuidem et tamen. Cf. 
Nolten. Lex. p. 141S. Spalding. ad Quinctil. 2, 4, 30. 
10,7, 13. Ita loquuntur scriptores post Livium, im- 
primis Celsus (vid. Rhodius ad Scribon. 135. p. 208.): 
non autem Cicero, nisi in epistolis ad AtLicum, et so- 
mel quidem aut raro. Cuicumque sententiae potest hoc 
modo addi conditio. 

Liv. 29, 21, 5. eastraque in campo locat, cum gravi edicto, 
$i quis miles etc. 

Quinctll. Declam. 13, 15. nam et cetera animalia videtur mi~ 
hi natura usibus nostris genuisse, haec etiam deliciis cum eo, 
quod in illis , quae vel scindendo solo velmaturando itineri com- 
paramus , multus ante reditus insumittir labor. Scrlbon. 
Larg. Compos. med, 60. hoe cum eo, quod candidos facit 
dentes. 

Qulnctil. Inst. 10,7,13. nec fortuiti sermonis contextum mira- 
hor umquam — ; cum eo, quod, si calor ac spintus tulit , fre- 
quenter accidit, ut sussessum extemporalem conscqui cura non 
possit. 

Liv. 36, 5, 3. apud regem gratiam initam vjibant cum eo, 
ut cavcjrent , ne quid offenderent Romanos. 8 , 14 , 2. et 8. 30, 
10, 21. Celsua 3, 22. p. 169. sanguis mittendus est, sed pau- 
latim — cum eo, ut cetera quoque eodem modo serventur. 
6,2. 

Columella 5,1,4. obsequar voluntati iuae cum eo , ne du- 
bitcs id opus geometrarum magis essc quam rusticorum. Celsus 
7 , 22. rames — adurendua est tenuibus et acutis ferramenlis. 



CVM. 167 

quae ipsis venis infigantur cum eo, ne ampUu$ quam has 
ttrant. 

Celsus 2, 17. p. 94. manentibus vero adhuc febribus ^ si hae 
sunt lentae , lienesque iamdiu male habent, recte medicina ista 
tentatur, cum eo tamen, ne praecordia dura sint. 3,5. p. 127. 
4 , 6, 7 , 27. Cic. ad Att. 6 , 1. sit sane , quoniam ita iu vis : 
sed tamen cum eo , credo , quod sine peccato meo fiat. 

9. Vt expriraerent, quotuplum ex agro vel ex semi- 
ne rediret, vulgari sermone Latioi contractara formu- 
]am usurpabant, cumdecimo. Intelligitur cum d. grano, 
Germani dicunt, zehnfdltig, 

Varro de Re r. 1 , 44 , 1. ut ex eodam semine aliubi cum 
decimo redeat, aliubi eum quintodecimo. Cic. in Verr. 3, 47, 
112. ao-er efficit eum octavo , bene ut agatur: verum, ut omnes 
dii adiuvent , cum decumo, Plin. Hist. n. 18, 10, 21. cum 
centesimo quidem et Leontini Siciliae campi fundunt. 

Flena dictione Flin. Hisf. n. 5, 4, S. cum eentesima fruge 
agricolis foenus reddente terra. 

10. Supra notavimus p. 145. dici de corporis con- 
ditione cum febri. Ita etiam propria fit formula cum 
vulnere, quemadmodura etiam Germani loquuntur. 

Lir. 9 , 44 , 15. Minucium consulem cum vulnere gravi rela- 
tum in castra. 33 , 25 , 9. Tuditanum cum gravi vulnere latum. 
ex proelio haud ita multo post exspirasse. 

11. Grammatici tradunt, in poetarura carminibus 
praepositionera a suo noraine longius removeri, nec pro- 
xirae coniungi: tamen quae afferunt exerapla, vaide du- 
bia esse videntur. Cuningharaus in Aniraadvers. in 
Bentl. not. in Horat. p. 144. exemplis denionsti'are vo- 
luit, a poetis eleganter et fere semper praepositionem 
cum post adiectivum positam esse: in oratione nuraeris 
solula alias adiectivura praecedere, alias sequi. Bent- 
leiMs contrarium usum Horatii observasse se narrat ad 
Serm. 1, 10, 49. Elegantia vero, quara dicunt, com- 
munis est oranibus praepositionibus monosyllabis : nec 
certa constaL regula. 

o 

Horat. Sat. 1, 3, 69. amicus dulcis, ut aeqnum est , cum mea 
compenset vitiis bona , pluribus hisce , si modo plura mihi bona 
sunt, inclinet. Interpretes, antlqua scliolia sequuti, coniun- 
gunt: cum vitiis meis mea bona compenset. Argumenta, quae 
criticis placuerunt , nimis exilia \identur : «am coniunctivus 



168 CVM. 

rccte 8C habct, ut dlxit Cic. de Orat. 1, 38, 174. tu mihi 

quum in circulo decipiare adversarii stipulatiuncula — ego tibi 
vllam caussam maiorem committendam putem. Et quod existi- 
uant dicendura fuisse : quum compenset vitia mea bonis , hoc 
genu9 Terborum compensandi, comparandi, aequandi utrara- 
que rationem rautuara adraittit, non mutato sensu. Cic. de Fin. 
2, 30, 96. compensabatur cum his omnibus animi laetitia. Qua- 
re nihil impedit , quo minus scribaraus : quum mea compenset 
vitiis bona. Apud Lucretium 2 , 1167. quem confert Heindor- 
Cus , recte legitur : et quom tempora temporibus praesentia con- 
fert praeteritis. Horat. Ep. 2, 1, 24. foedera rcgum vel Gabiia 
vel cum rigidis aequata Sabinis. interpretes retrahunt praepo- 
eitionera, quod nou opus esse vidit Marcilius. 

Interpositae copnlae exemplum habet Cic. Tusc. 5, 23, 66. 
cum et diurno et nocturno motu. 

Exerapla praepositionis inter adiectivum et substantivum in- 
terpositae permulta collegit Cuninghamus I. 1. qui adeo cor- 
rigenda putat verba Horat. Sat. 1 , 8 , 50. 2,3, 112. Art. 
p. 260. Caesar ecripsit B. gal. 5, 43. summa cum laude, eed 
Flinius Ep. 7, 9. cum summa laude. 

12. Anastrophes in hac praepositione multiplex est 
nsns. Ac primo fere semper post pronomina me, te, 
«e, nohls, vohis ponitur. Vid. Priscian. 12. p. 949. 14. 
p. 988. Tum adiuogitur pronomini qno, cjua , quibus, 
et quicnm dicilur pro quocum et qnacum. Priscianus 
p. 949. quomodo igitur, si dicam propter ie et te pro- 
jpter, idem signijico , et cum quihus et quihuscum, sic 
cum me et mecum, Nam antiquissimi utrumque dice- 
hant: sed in plnrali primae personae cacephati caussa 
solehant per anasirophen dicere nohiscnm pro cum no- 
his. Itaque propter hoc reliqnarum qnoque persona- 
Tum ahlaiivos simiiiier praepostere proferre coeperunty 
teste PLinio, qui hoc in II. lih. sermonis duhii ustendit, 
et Cicerone , qui de oratore his utitur verhis: JSolnimus 
CU771 me et cum te dicere, ne eidem computationi 
adiungendum esset, cum nohis , sed potins mecum 
et tecum et s ecum et n ohiscu m diximus , c u m 
praepositione , quae jacit ohscoennm , assidne postpo- 
sita. Antiqui tamen ahsque ohserpatione naiurali or- 
dine haec protulisse inveniuntur. Ciceronis verba in 
Oratore 45, 154. aliler se habent sic: quid? illud non, 
olei unde sit, qnod dicitur cum illisj cum autem 
nobis non dicitury sed nobiscum? quia si ita dice- 



CVISI. 169 

retury ohscoenius concurrerent Utterae, vt etiam modo, 
nisi auteni iaterposuissem , concurrissent, JEx eo est 
mecum et tecu m , non cum me et ciim te , nt 
esset simile illis jiobiscum atque vobiscum, Ex 
his intelligitnr, ambigunm icsum, qno et cum te, cum 
nobis et tecum, nobiscuni dicebatur, a grammalicis iam 
olim ad praeceplnm illud, quo rariora vitari iubereni, 
revocatum eique praeceplo substructara esse rationem 
speciosam qiiidem, sed non verara. INam etiam in Epist. 
9, 22. refert Cicero vnlgo dici: cum nos te volumus 
convenire, Quod vero in cum nobis , liquida littera 
assimilata , obsoeans sonns resultat, casu fit et potest ab 
oratore vitari : lamen perversa argnmentatione cum Ci- 
cerone conclndererans, ob hanc canssam evitaudae ia 
cum nobis obscoenitalis etiam dictnm essQ tecum , i^-o- 
hiscum. Alii grammatici veteres videntur rationem quae- 
sivisse in una collisione litterarnm m et n, quarnm illa 
in hanc transiret ita, nt praepositionis vis et species 
absconderetur: et recte quidem. Qninctilianus ulrum- 
qne miro modo coniunxit 8,3, 45. iunctura deformi- 
ter sonat , ut si cum hominibus notis loqui nos 
(licimus, nisi /loc ipsum hominibus medium sit, in 
praefanda videmur incidere (i. e. obscoena pronuntia- 
re) : quia ultima prioris sjUabae littera , quae exprimi 
nisi labris coeuntibus non potest, aut intersistere nos 
indecentissime cogit (i. e. ut coninnctio praeposilionis 
legitima tollatnr) , aut continuata cutn insequente in 
naturam eius corrumpitur (i. e. commutata in n exuit 
natnram suam). Ycra et priraa ratio cernilur in maiori 
Tohibilitate pronominum, quae facilins cednnt in sna- 
viorem , ut tum videbatur, formam. In hac vero com- 
positione utrumque vocabulum uno accentu comprehen- 
debatur, tamquam praepositio facta esset enclitica. 
Qna de re Priscian. 12. p. 950. Jiulla tamen monosyLla- 
ha praepositio anastrophen patitur , nisi ea. Ea for- 
iassis ideo encUtici vice fungitur , quia encUtica Jiio- 
nosyUaba sunt. et 14. p. 988. aUis vero ideo encUtici 
vice fungi postposita videtur , ne, si acuatur y adver- 
hiujn esse putetur. 

Dixeriint de hac rc Manut. ad Cic. Eplst. 9 , 22. p. 1042. 
Bangius Tom. 1. p. 699. et reliqui grammatici fere omnes, 
in Ciceronis explicatione acquiescentes. Koltenius p. 1415. 
observasse se narrat veteres pro ciim nonnuUis dlxisse cum 
paucis. Idem notat exempla Caes. B. c. 1 , 31. cum navibus et 



170 CVM. 

Virgil. Aen. 1 , 197. et Hirt. B. afr. 23. qnae parum in istam 
sententiam probant. 

Locos, in quibus cum quibus , eum quo poslta eunt, college- 
runt Drakenborch. ad Liv. 38 , 9,2. Heusinger. ad Cic. Off. 
1, 35,2. Brerai ad Corn. Nep. Milt. 1, 2. Cf. Gernliard. 
ad Cic. Lael. 1 , 2. et 6 , 22. Doelekius p. 158. et Ramshorn. 
p. 378. praeponi praepositionem dicunt, ubi vim habeat pecu- 
liarem. Quod quamquam demonstrari posset verbis Cic. de 
Fato 16, 36. interesse autem aiunt , utrum eiusmodi quid sit, 
sine quo aliquid effici non possit , an eiusmodi, cum quo aliquid 
effici necesse sit. taraen in lioc loco discrepant libri scripti, nec 
in reliquis Cic. de OfF. 2 , 23 , 82. Cori.el. Att. 4 , 2. apparet 
maior vis. Diversa cst caussa apud Cic. ad Fam. 14, 14, 3. 
his de rebus cum Pompeio , cum Camillo, cum quibus vobis vi- 
debitur, considcretis, Ibi enim dicitur pro cum iis , qui- 
buscum. 

13. Quod Drakenborchius ad LIv. 31, 29, 15. ob- 
servasse sibi visus est hanc praepositioaem eleganler bis 
poni, veluti apud Liv. 9, 9, 12. cian senatu, cum populo 
de pace ac Jbedere agere: id certe non hoc exemplo 
probari poterat: ibi enim adscendit oratio per eam for- 
mam, quae omnibus verbis communis est. Sed Zump- 
lius quoque n. 744. proprietatem quamdam huius repe- 
lilionis notat cum hac conditione, ut altero in loco 
praeposilio annexa esse debeat pronomioi: quemadmo- 
dum Cic. de Amic. 3,11. memitii Caionem , anno ante 
quammortuus est, mecum et cum Scipione disserere. Et 
recte quidem, si quaeritur, num in hac coniunctione 
omitti possil altera praepositio: quamquam nihil impe- 
dit, quo minus etiam aliis nominibus iterum apponalur, 
si utrumque nomen singulalmi pronuntialur, nec in una 
notione arctius cohaeret. 

Cic. de Amic. 21 , 84. idque factunt cttm desiderio et cum 
quadam similitudine amoris humani. Graevius omisit, quae in 
multis codd. deest, praepositionem. Bene eam tamquam nc- 
cessariam vindicat Gernhardus : „ nam desiderium animantes 
eentiunt , sirailitudinem vero insciae gerunt. " Orat. 13 , 42. 
me autcm — una cum Socrate et cum Platone errare patian- 
iur. Editiones vet. omittunt cum alterum : recte: nam in an- 
tecedentibus Socrates et Plato uaam personam tenent. de 
Fin. 1,3, 9. cum multa venustate et omni sale. 6upra dixi 
non attrahi praepositLouem. 



CVM. 171 

14. Qtium coniunctio et cum praepositio in una 
enuntiatioue posilae nullam habent ofiensionem in- 
gratam. 

Cic. p. Arch. 4, 6. interim satts longo intervallo et qtium es- 
set cum L. Lucullo in Siciliam profectus , et quum ex ea pro- 
vincia cum eodem Lucullo decederet etc. ad Fam. 3, 6, 3. 
ut mihi , cum illo quum loquerer , tecum loqui riderer. 2 , 6 , 1, 
15, 2,7. Quinctil. 6,1, 25. mutae tamen res movent , aut 
cum ipsis loquimur , aut quum ipsas loqui fingimus. coniectura;! 
multas enarrant editores. Scribendum erat mutae tantum res 
movent , aut quum ipsi loquimur etc. Oederus quidam in Epi- 
stola critica Gottlng, 1742. edita p. 8, hoc loco et 10, 7, 2!J. 
cum semel positum coniunctionis et praepositionis vicem simnl 
Bustinere existlmabat. Sim. Bosius in Cic. ad Att. 5 , 13. 
coniecerat legendura quum cum decumanis. Ineptiarum libeUi, 
quales itlelissus grammaticus olim composuit, etiam hodie 
componi poterunt. 

*) In codicibus interdum commutata sunt cu et cd. 
i. e. canssa. vid. Drakenb. ad Liv. 4,44, 10. cum et 
eum. vid. Urakeub. ad Liv. 4, 19, 2. 10, 7, 3. 27, 
44, 9. Oudendorp. ad Apulei. T. 1. p. 141. et in. Dra- 
kenb. ad Liv. 9, 30, 10. Cic. de Senect. 1,1. et iam. 
Burman. ad Lucan. 5 , 678. et tum ad Virgil. Aen. 6, 
185.el praenomen C. Drakenb. ad Liv. 4, 52, 4. etC/i. ad 
8, 18, 13. et Q. Duker. ad Flor. 3,21, 21. et con in 
compositis verbis. Drakenb. ad Liv. 4, 24, 7. Excidit 
antecedente syllaba cum. Drak. ad Liv. 32, 9, 3. et tum 
ad 35, 23, 10. et iam ad 36, 12, 10. et sequente sylla- 
ba com s. con ad 3 , 7 , 7. 3 , 69 , 5. 6,14,12. Addita 
est ob praecedentem syllabam cum ad 9, 17, 9. Et 
saepe adiecerunt librarii ex suo usu. vid. Ovid. Her, 
16, 260. Liv. 38, 25, 7. nam bene dicitur cum aUquo 
homine periclitari , non item cum alicjua re. De con- 
fusis V. cum et quum Broukhus. ad Tibull. p. 25. et 317. 
Burmann. ad Lotich. p. 406. 

CVMPRIME. GVM PRIMIS* 

GelliusexQ. ClaudiiAnnal. 17, 2, 14. IS am M., in- 
quit , Manlius, quem Capitolium s ert^ass e 
a GalLis supra ostendi, cuiu sq ue operam 
M. Furio dictatore apud GaLlos cumpr ime 



172 CVMPRLME. CV.M PRLMIS. 

Jortem atque exsuper ahilem res puhlica 
sensit^ is et genere et vi et virtute bellica 
nemini concedehat. Apprime crehrius est^ 
cumprime rarius: traductumque ex eo esl , quod 
CU771 p rimis dicehant pro eo , quod est in pri^nis, 
la his duplex apparet error, ab omnibus poslhac re- 
ceplus. Primum enim cu77ipri77ie non poterat a cu7npri- 
mis deduci: neque vero coraparari diversa vocabuli 
apprime corapositio. Prime, de quo Sosipater p. 188. 
et Priscianus dixeruot, fit appri77ie , quod auctam 
habet vim signiflcalionis apposito praeverbio ad, sicuti 
affaii77i, approhe, addecet. vid. Vol. 1. p. 200. Sed 
si iu similem compositionem adhiberetur praeposltio 
cum, formatio esset compri77ie. In cum-pri777e, sive 
qwnn - pri77ie et cum-77iaxi77ie , sive qu}i7n-77iaxi77ie ap- 
positura est adverbium, nou composita praepositio: 
nec raultum refert, utrura unum vocabulum scribamus, 
an hyphen interponamus. Significat autem cu77ipri77ie 
idem quod qua7n pri77ie. Conf. CVMQVE. In cum pri- 
mis haberaus praepositiouera noraiui praeraissara, ut sit 
in primis , inter pri77ia , prae ceteris. Haec recentiori 
terapore in unura verbura co7npri7/Lis , sicuti i7npri77iis, 
coniuncta sunt, et si qui adeo scripserunt c7/772^jr//7iZ5, 
ii nativara forraam servaruut ex antiqua consuetudine. 
Inde vero nata est falsa ista deductio verbi cumprime» 

Cum pri77iis dicitur in comparatione eorura , quae 
in quoque genere priraa sunt, et praecipue excellunt, 
Ita Turnebus Advers. 30 , 19. Sed ponitur etiam de 
ordine etprincipio, \)Vo pri77iu77i , ante alia. 

Plaut. Truc. 3,1, 15. eradicare est certum cum primis pa- 
trem , post id locorum mat.cm. Lucret. 2, 849. cum primis 
quaerere par est. 5, 337. et hanc, primus cum primis ipse re- 
pertus nunc ego sum, in patrias qui possim vortere voceis. Vir- 
gil. Geo. 1, 178. area cum primis ingenti aequanda cylindro, 
ubi Serviu8 : interea quod maximc ncccssarium est , vcl inier 
prima opera ct officia. 

Lucret. 1, 717. quorum agraganiinus cum primis Empedo- 
cles est. opponuntur \. 735. inferiores. 2, 537. 3, 929. tam- 
quam in morte mali cum primis hoc sit corum. 5, 620. C, 260. 
KoTissinius editor cur in quibusdam locis 2, 848. 3, 929. 6, 260. 
coniunctam scripturam praetulerit, non exputo. 

Cic. de Dlvin. 1 , 32 , 68. Coponium ad te venissc — cum 
primis hominem prudcntcm atque doctum, in Verr. 1, 52, 137. 



CVMQVE. 173 

2 , 28 , 68. homo domi snae cum primis locuples atque honestus. 
Sed Brutus apud Cic. de Orat. 2, 55, 2Ii4. sapiens videlicet 
homo cum primis nostrae civitatis norat hunc gurgitem. coniun- 
ge cu7n primis nostrae civitatis. i. e. inter primos. 

Gelliuj 1 , 13. cumprimis autem respicicndum putaverunt in- 
genitim. Apulei. de Deo Socr. p. 54, 7. sed comprimis miran- 
dum est. ubi vid. Oudendorp. p. 170. 

los. Scaliger in notis ad rcstura p. 105. Dac. existiinasse 
videtur cumpartim al) antiquis scriptoribus dictum esse in mo- 
dum Tcrborum cumprime , impracscntiarum. Quod falsum est. 
Vid. Geliius 10, 13. qui deraonstrat , partim cum praepositione 
coniungl instar nomiuis iu casus inclinati. 

CVMQVE. 

Vocabulum cvmqve sive Cvnqve quamquam ad 
coniunctionem quiun pertinet, quam etiam scriptura 
distiDguimus , tamen quia veteres scriptores praeter 
pauca exempla, in compositis certe verbis, semper vi- 
identur scripsisse cumcjue, non quumque aut quojnque, 
hoc ordinis loco dicendum est de eo. Atquc joronun- 
tiatio una erat, sicuti in praepositione , nec subsidio 
scripturae opus erat, quo adverbium et praepositio in- 
ter se discriminarentur. Apud Gruterum quidem p.629. 
in antiqua tabula legitur qvosqvomqve, et in Lucre- 
tio 2, 21. et 113. nescio , an cum antiqua auctoritate 
ediderint quomque: in codice britann. 2. apud Wake- 
fieldum legitur 1, 326. quaecomque, 1, 263. quaecon- 
que , in editione veneta 1, 434. quodquumque. 

Quum coniunctio significat, id, quod dicitur, aut 
temporis aut caussae rationi esse subiectum : que sylla- 
bicum vocabuli , cui adhaeret, arabitum et vim extendit, 
et in relativis verbis quisque, ubique et abis ita, ut omnes 
res alicuius generis comprehendantur, quod Germani di- 
cunt, wer immer , wer , wo , wie auch es sey , et in 
demonstrativis vocabulis, veluti in itaque, ut tota res 
contineatur et definitius designetur (nos so iiherhdupt, 
so eben): quare cumque proprium sensum habet verbo- 
rum, wie immer , wie auch et wann immer, indicat- 
que omnem , qui cogitetur, modum, omueve tempus. 
Vniversitatera huic nomini propriam iam Gesnerus in Thes. 

notavit. Lindemannus de Adverh. 1. p. 19. comparat graecum 

T£ in Sore , ths : in quo equidem non aseentior. 



174 CVMQVE. 

Duplex est hiiius vocabuli usus. Coraponitnr enim 
cum formis relalivis qiiicimique, qualiscumque , uhi- 
cumquey et quae sunt reliquae, suo loco explicandae, 
in quibus saepe admiLtitur tmesis. Tum Tero etiam 
ipsum cumque a poelis antiquioris temporis usurpabatur 
solum, vel ad tempus relatum, ut significaret quanduque, 
quoquo tempore , vel de modo ac ratione rei universa, 
quoquo jnodo , ut idem sit atque in uni^ersum , iiber- 
/laupl, 

Lucret. 2, 20. pauca videmus esse opus omnino, quae demant 
quomque dolorem. Larabinus edidit quemque. Verto , was dcn 
Schmerzubcrhauptbenchme. 2, 113. contemplator enim, quom solis 
lumina quomque insertim fundunt radios per opaca domorum, (>, 8*. 
aunt tempestates et fulmina clara canenda, quid faciant, et qua 
de caussa, quomquc ferantur. i. e. weshalb irgend. 5, 312. rion 
monimenta virum dilapsa videmus? quaerere proporro sibiquom- 
gue senescere credas. i. e. quoquo niodo. sed vid. Forbiger ad 
h. 1. Horat. Carm. 1 , 32. o decus Phoebi et dapibus supremi 
grata testudo lovis , o laborum dulce Unimen , mihi cumque sal- 
ve rile vocanti. ubi Scliol. quotiescumque te vocavero , quando- 
cumque. Bentleius, „scio," inquit, „quid interpretes de cumque 
illo slc nude posito dixerint, quoruin ego nientem et indu- 
etriam laudo : ncque tamen quisquam quod sciam vel ex omni 
qua patet , latinltate simile exemplum proferre potuit: neque 
quidquara de tam singulari loco liabent gramraatici veteres. " 
Cuningharaus vero Aniraadr. p. 239. praeter Lucretii locum 
affert cod. Theodos. de Susceptoribus 12 , 6 , 32. aurum sive 
argentum cumque a possessore confertur , arcanus vel susccptor 
accipiat. 

Cic. de Leg. 3,3, 9. equitem cumque qui regat, habeto. Ita 
scripserunt Turnebus, Goercnzius et alii, quod Orellio ne la- 
tinum quidem esse Tidetur: imrao inepta exit sententia, si con- 
iungis quicumque. Cod. unus paris. praebet equitatum cumque 
qui regat et sirailiter exc. Victor. Hoc verura puto , et in eum 
niodum dictura , quo Lucretius supra quac demant quomque 
dolorcm: ut intelligatur, qui universo imperio equitatum re- 
gat , sive qui universum equitatum regat. Sic Lucret. 3, 548. 
velut aures atque ocuhi sunt atque alici sensus, quei vitam 
quomque gubernant. ubi haud facile coniunges quicumque , nisi 
eimul comprehendas gubernandi negotium universum. conf. 4, 
739. 6, 1017. Turnebo indigna erat opinio , qua connecti 
posse putabat cum habeto. 

Tmesin in compositis TOcabulis non tantum poetae, sed 



CVR. 175 

etiam oratorea eaepe usurpant. Terent. Andr. 1 , 1 , 36. cum 
quibus erat cumqiie una. Lucret. 2 , 405. quae amara atque 
aspera quomque videntur. 2, 805. .5, 2C0. Cic. de Orat. 3, 
16, 59. quam se cumque in partem dedisset. de Fln. 4, 25, 69. 
de Div. 2, 2, 7. de Orat. 2, 23, 97. quantulum id cumque cst. 
p. Sext. 31, 68. quocunique venerat, quod iudicium cumque 
subierat. Alia collegit Cortius ad Sallust. Cat. 52, 10. 

Lexicoruin auctores mirabile formant vocabulum cumcum- 
que , allato loco Lucretii2, 113. in quo tniesis, etiam a Doe- 
derlino Synonym. 1. p. 16. approbata, nullum habet locum. 

CVR. 

Antlqui grammatici iam docuerunt, cvr contractum 
esse verbum qnare. Velius Longus p. 2231. est enim 
cui j'ei, qnod significat oh quani reni: ex hoc re- 
tinuit consuetudo liodierna^ ut dicerenius quare: quo 
una syLlaha castigaluni fit cur, cjuod jios cojitenli 
sumus per C scrihere, Schellerus, ut transformatio- 
nem persequeretur, collocavit voces quare, quar , qnur^ 
cur, contulitque quatio et cutio. His vero adcli posset, 
qui ab anliquis diclum fuisse pro qua , et liiteram I 
creberrime transire in V. Tamen probabilior mihi vi- 
detur esse altera Gerh. Vossii senlenlia in Etymol. s. v. 
cuni et de Analog. 4, 21. p. 254. , conlrahi verba cui 
rei: qua et antiquioris scripturae ratio quor , i. e. quoi 
rei , facilius intelligitur, et primiliva significatio demon- 
strari potest : quamquam in antiquissima lingua, ubi 
nuilum eral dativi et ablativi discrimen, quoi rei et qui 
re proxima cognatione cohaerebant. 

Antiquos quor scripsisse narrat Velius Longus p. 
2236. quasdam vero scriptiones antiquis relijiquamusy 
ut iji eo , quod est cur. ILli enijn per qiior scrihe- 
bant. Primitivum sensum expressit Plautus Poen. 3, 31. 
AN. Viscum Legioni dedi fundasque: eo praesternehujit 
foLia farferi. LY. Quoi rei? AN. Ne adfujidas viscns 
ad/iaeresceret. Est igitur c//r relativa forma: in cjnani 
rem, zu ivas: quae non primitus interrogationi inservil, 
sed per contractam orationem. Nam dicitur in inlerro- 
gatione pro ciuid est , cui rei. Vnde inlelhgitur discri- 
men, quo distinguiraus quare. Id enim ipsam rem ef- 
ficientem notat, cur aulem caussam, quae cogitatur, et 
rem, qua aliquid ^sz^ coguoscitur,, den Grund. lu li- 



176 CVB. 

bro de Differentiis vocab. qui Frontoni tribuitur p.2191. 
Cp. 466. Mai.) cur simplioiter percontatvr : quare 
caussarn rationemque desiderat. nec male: nam qui 
cur quaeritat, saepius non distinctam vult caussam, sed 
aut in universum de re facta rogat, aut rem tantum ad 
aliquam caussara refert. Haec tamen rursus omnia 
miscet usus vulgaris. 

I. 1. Pi-imitivam significationera ponamus relati- 
vam eam , qua aljquid ad caussam referatur, quae ad 
rem agendam exciteL et commoveat: quod nos dicimus 
iveshalb , Latini quam oh rem: ideoque lioc vocabulo 
etiam designari finem et consilium, cui aliqua res inser- 
Tiat, in qua?n rem, wozu. Pertinet igifur ad animum 
et voluntalis Caussam , quara nos Beweggrund voca- 
mus, et ad argumentum senteutiae. Tura aut praemit- 
titur nomen caussae, argumenti , rationis , quo refe- 
ratur cur ^ aut omittitur. Quod fit etiam post orania 
verba, quae ratiocinationis atque iudicii vel sensus et 
affectus notionem exprimunt aut secura afFerunt inclu- 
sara, veluti accusare, mirari, irasci , dolere. 

Cic. p. Rosc. Com. 16, 49. non fuit caussa, cur tantum la- 
borem capcrcs. p. Rosc. Ani. 50, 146. quodsi tibi caussa miUa 
est , cur Jiunc miserum tanta calamitnte affici velis: si tibi 
vmnia sua jyraeter animam tradidit: quae ista tanta crudclitas 
zst. de Orat. 2, 45, 189. de Nat. d. 3,4, 9. eur contuerere 
autem altero oculo, caussa non csset. ad Fani. 15, 20, 3. 
quamquam duae caussae sunt , cur tu frcqucntior in isto officio 
tsse dcbeas quam nos. Cic. Lael. 13, 48. quae caussa est, cur 
nmicitiam funditiis toUamus e vita? Codices multi praeljent 
ut. ad hacc vero Gernhardus : ,,cur ipsum effectum ab ipsa eiua 
caussa snspcflsum ostendit^ " De Orat. 2 , 45 , 189. 

Cic. de Xat. d. 1, 23, 62. id satis magnum esse argumcn- 
ium dixisti, cur esse dcos confiteremur. 3, 4, 10. de Div. 1, 

8 , 5. Cic. ad Fam. 6 , 8,2. ncgare et afferre rationem , cur 
7i€garent. Xeque alienum est> quod Tacit. Ann. 1, 76. cur 
abstinucrit spectaculo ipse, varie trahebant. nam trahere 
eigniCcat ad rationem referrc , beziehen. 

Vulgares sunt formulae est cur, non est cur, nihilcur. Ovld. 
Met. 2, 518. cst vero , cur quis lunoncm laedere noUt. Flaut. 
Stich. 1,1, 51. neque est , cur non studcam has nuptias muta- 
rier. Ovid. Her. 10, 144. non tumen cst , cur sis tu mihi caus- 
sa necis. vid. Burmann. ad Petron. 176. extr. Cic. ad Fam. 

9, 6, 4. quod ego cur nolim, nihil video. 



CVR. 177 

CIc. io Verr, 3, 7, 16. qua in re pTtmum ttlud reprehendo 
et accuso , cur in re tam veteri , tam usitata , quidquam novi 
feceris. ad Att. 3 , 13. quod me sacpe accusas , cur hunc meum 
easum tam graviter feram. quod dixit ep. 12. hic tu me accu- 
sas, quod me afflictem. p. Sext. 37, 80. maledicito Sabinio, fto- 
mini reatinOf cur tam tempori exclamarit occisum. Plin. Epist. 
8, 5, 16, repeto, me correptum ab €o , cur ambularem. ubi 
vide Schaeferum. Tacit. Ann. 6, 4. Haterius Agrippa con- 
sules anni prioris tnvasit i eur^ mutua accusatione intenta , nvnc 
silerent. 

Cic. de Fin, 5, 27, 80. non pugnem eum homine, eur tan- 
tum habeat in natura boni. in quibus corruptelam latere cen- 
eet Orellius: at sana eunt haec: quid eit, cur tantum boni 
habeat. 

Cic. ad Fam. 7, 27. intror, eur me aceuses, quum tibi id 
facere non liceat. i. e, miror, quid sit, cur. Philip, 2, 20, 
49, ad Fam, 5, 12, 30, Terent. Heaut, prol. 1. ne cui sit ve- 
strum mirum, cur partis seni poeta dederit, quae sunt ado- 
lescentium. Horat. Epist. 1, 8, 9. irascar amicis, cur me fu- 
nesto properent arcere veterno. i. c. cogitans , quid sit, cur. 
Horat, Cnrm. 1, 33, 3. Albif ne doleas plus nimio , memor 
immitis Glycerae, neu miserabiles decante» elegoSf cur tibi 
iunior laesa praeniteat Jide. i. e. quid eit, cur. 

2. Sed liaec orationis contractio ad alia quoque ver- 
ba adhibetur, quae non ipsa rationem vel caussam at- 
tingunt. In loco Iloratii Carm. 1 , S3 , 3. modo allato 
brevior erat explicatio. Sed quum Livius 41, 24, 11. 
ait: Jecerit aliqiiid Philippus , ciir aduersus eum arma- 
tum et hellum gerentem hoc decerneremus : quid Per- 
seus f noms rex, omnis iniuriae insons y — meruit? 
haec intelligi debent ita:' fecerit aliquid, quod caus- 
sae esset, cur hoc decerneremus. Quod nos dici- 
mus, weshalb. Est igitur cwms cuussa , propter quod. 
Atque hanc dictionem rariorem dixerim , non item illam 
antea explicatam , auctore Lambino. Recentiore aetate 
caussam cuiusvis generis Latini ita designabant. Apud 
antiquiores inveni verba /acere, committerey accideref 
et similia. 

Non perspicio , cur Schmidiua ad Horat. Ep. 1, 8, 10. in 
his omnibus breviloquentiam agnoscere noluerit: modo ne in- 
telligat verbum quaeritandi. 

Liv, 5, 46, 6. Caediciu^ negare, se eommissurum, cur sibi 
IL 12 



178 CVR. 

aut deorim aut hominum quisquam imperlum. finiret poitus quam 
ipse mcmor ordinis stii jiosccret imperatorcm. Cornel. Arist. 
1, 3. qnid Aristidcs commisisset , cur tanta pocna dignus ducc- 
retuT. Sueton. Cal. 15. nihil sibi admissum, cur cuiquam invi- 
s«s esset. Ovid. Am. 1, 3, 1. quae me nuper praedata puella 
€St, aut amet , autfaciat, cur cgo scmpcr amem. 

LiT. 10, 18, 14. malle frustra operam insumptam, quam 
quidquam incidisse, cur non satis esset Etruriae unus consularis 
exercitus. i. e. quod caussae esset, cur etc. 

Sueton Galb. 3. qui primus Svlpiviorum cognomen Galbae 
tulit, cur aut unde traxerit, ambigitur. Ilorat. Epist. 1, 9 , 7. 
multa quidem dixi , cur excusatus abirem. Schol. Cruq. c«r 
i. e. ut. Quod faclle alios decepit. Sensus est: multa dixi de 
re1)ug, quarum caussa, seu quibus excusarer. 

In his omnibus coniunctivum requiri, grararaatica 
docet. Tamen exstiterunt, qui indicativum defende- 
reut. vid. Rarashorn. p. 497. Sed iam Tom. 1. p. 359. 
dixi aut corrupta aut aliena esse exempla. Interim de 
hac re disputavit Buschius in Diar. scliolast. a. 1828. 
p. 691. Omnia ad unum hoc referri debent: indicativo 
nullum esse locum in oratione pendeute, qua rei notio 
coustituatur, sed per eum indicari rera, quae in se con- 
stet et ipsa definita subiiciatur sentenliae non definilae. 
Xa Cic. Verr. 3, 26, 64. iam omnes intelLigunt , cur 
umversa prouincia defensorem siiae salutis eum quae- 
sivitj cuius iste Jidei, diligentiae , perseverantiae 
nulla ratione eripi possit. recte correxerunt quaesii^e- 
rit. vid. Herehus in Coramenlat. philolog. a Ruperlio 
editis Vol. 4. p. 95. Apud Priscian. 1. (5, 25.) p. 548. 
interpungas: cjuaeritur: cur in valiy ali post vocales 
ponitur aspiratio ? 

S. Haec locum habent in ipsa interrogatione Tel 
recta vel obliqua post verba quaerendi. Vnde formula 
quid est , cur , ut dicitur quid est , quare: quid est, 
quam oh rem, 

Cic. p^ Cluent. 53, 147. quid est, cur tu in isto loco sedeas? 
de Fin. 1 , 10 , 34. hanc ego quum tencam scntentiam, quid est, 
cur verear , ne ad eam non possim accommodare Torquatos vo- 
ttros'? Liv. 21, 43, 12. ubi Gronov. et Drakenb. p. Cacl. 20, 
50. p. Flacc. 2, 5. quid est caussae, cur non is, qui Catilinam 
cx urbc expulit, pertimescat^i ad Fam. 3. 13, 3. «^e Orat. 3, 
48, 185. 



CVR. 179 

Cic. ad Fam. 2, 16, 10. quid ergo aecidit, eur eonsilium 
mutarem? Liv. 3, 38, 8. quidnam incidisset, cur ex tanto in- 
tervallo rem desuetam usurparent. Terent. Andr. 1 , 1 , 7G. 
quid ohstat , cur non verae fiant ? 

Catiill. 14 , 4. nam quid feci ego , quidve sum loquutus , cur 
me tot male perderes poctis? 

Cic. p. Cluent. 61, 169. in quo primum illud quaero, quae 
caussa Avito fuerit, cur interficere Oppianicum vellct. ad Fam. 
9, 2,5. quaeres fortasse , cur, qiium liaec in urhe sint , non 
absim. p. Arch. 6, 12. p. Sulla 1,3. de IVat. d. 1, 22, 60. 
quum — Iliero requireret, cur ita^faceret. Sueton. Caes. 74. 
interrogatusque , cur igitur repudiassct uxorem — inquit etc. 

Hadrianus Cardinalis Leue observavit antiquum usum ele- 
gantiorum scriptorum, qui non dicebant: aliquam caussam 
quaero , propter quam , aut o6 quaTn me domo extrudas: neque 
etiam : quid est , quod me videre non potes? 

11. 1. Interrogalio, quae de caussa actionis et con- 
silii quaeril, proprie designatur particula ciir. Nara logi- 
ci quidam subtiliore distinctione constituunt rationeni 
sufficientem agendi: quae quidem a ratione, qua quid 
fiat rerum nexu, aliquantura differt. Atque multiplex 
est usus huius interrogationis ad exprimendum anirai 
seusum. Nam primum ea a dubitatione et ab incerta 
sententia proficiscitur, in qua de ralione agentis ita 
quaeritur, ut vel caussa, quae agentera comraoverit, 
vel consilium , quod quis amplexus sit, declaretur. 

Plaut. Poen. 1,2, 140. eur miki haec irata est? Sabinua 
Mas&urius apud Geliium 4, 20. et cur, inquiunt, ita est, ut 
iu sis quam equus curatior? Liv. 6, 15, 12. nam quod ad 
thesauros galiicos attinet, rem suapte natura facilem, diffici^ 
lem interrogatio facit. Cur enim quaeritis , quod aciiis? cur 
quod in sinu vestro est , excuti iubetis potius, quam ponatiSf 
nisi aliqua fraus suhest? Liv. 2, 84, 9. cur ega plebeios ma- 
gistratus, cur Sicinium potentem video sub iugum missus? Tc- 
»ent. And. 1,1, 107. qui^ agis? cur te is perditum^i 

Cic. de Leg. 1, 1,4. quorsum tandem, aut cur ista]quaeris? 
i. e. quo tendis hac quaestione, aut potius quae est caussa 
quaestionis ? Male igitur quidam ecripeeroat ae, Terent. 
£un. 3,3, 17. haec cur quaeritat? 

Cic. p. Cluent. 60, 167. quod autem iempus veneni dandi 
tllo die? unde sumptum? quae deinde tnterceptio populi? cur 
non de integro autem datuml Terent. Phorm. 4, 8, 15. euv 

12* 



180 CYR. 

nm , inquam , Phormio , vtdes , inter no9 haec pottu$ eum hona 
ut componantur gratia quam cummala? LW. 8,4,3. cur non 
omnia aequantur? cur non alter ab Latinis consul datur? 

2. Deinde eius est , qui alium vel se ipsum repre- 
heudit, et cum iudignatione non sufficere aut deesse 
caussam coarguit. rsegatione adiecta querimur de re, 
nt videtur, temere omissa. 

Cic. ad Att. 7, 3. cur imperium illi, aut cur illo modo pro- 
rogatum est^i cur tantopere pugnatum est, ut de eius absentis 
rationa habenda decem tribuni plebis ferrent? de Div. 2, 30, 
65. cur autem de passerculis coniecturam facit ^ in quibus nul- 
lum erat monstrum : de dracone silet , qui — lapideus dicitur 
factus 'i 

Terent. Andr. 5, 3, 15. Sed quid ego me autem excruciot 
cur me macero? cur meam senectutem huius sollicito amentia? 
£un. 5, 4, 42. (5, 22.) atque adeo autem cur non egomet introeo? 
Horat. Carm. 2, 17, 1. cur me querelis examinas tuis? 

Terent. Heaut. 5 , 5 , 3. ehem , Menedemc , eur non acccrsi 
iubcs Jiliam , et quod dotis dixi , Jirmas ? 

Apud Flautum saepe occurrit formula cur ausus es. Men. 8, 
2, 28. aiil. 5, 9. Pseud. 1,3, 114. al. 

S. Haec interrogatio inservit et dolori exprimendo 
et desiderio , quasi cum indignatione obscuram fati ra- 
tionem reddendam flagitemus. 

Cic. Phil. 7, 4, 14, heu me miserum ! cur scnatum cogor, 
quem laudavi semper , reprehendere? ad Fam. 2, 7, 5. dii im- 
mortales , cur ego non adsum vel spectator laudum tuarum , vel 
particeps vel socius vel minister consiliorum? ad Att. 16,6. 
2, 19. me miserum! cur non ades? nihil tc profecto prae~ 
teriret. 

Terent. Andr. 3, 5, 17. ei mihi: cur non habeo spatium , ut 
de te sumam supplicium'? Sed Faernus et alii omnes scripse- 
rnnt quum non habeo. quod valde dubito an non praestet. Hec. 
1,1, 17. ehcu me miserum , cur non aut isthaec mihi aetas et 
forma est, aut tibi haec sententia? 

4. Vtitur hac formula, qui nullara caussam vel ra- 
tionem agendi adesse indicaturus, sc ipsum vel ahum 
excusat. Id per coniunctivum exprimitur. 

Cic. ad Fam. 2 , 18 , 5. cur ego te velim incidere in terrores 
tribunitios ? i. e. warum sollte ich wollen ? Flaut. Fera. 4, 4, 68. 



CVR. 181 

cur ego id mirer, nii hom? Poen. 1, l, 24. Most. B, 2, 24. 
cur non tangerem? 

Caes. de B. gall. 1, 40. Ariovistum^ se consule, cupidissime 
populi romani amicitiam appetisse: cur hunc tam temere quia- 
quam ab ofjicio discessurum iudicaret? 

Cic. p. Coel. 29 , 68. at propinquis placuit, Cur non place- 
ret, quum rem — a te ipsa compertam deferre diceres? Planc. 
ad Cic. 10, 23, 15. quidquid aliquando futurum fuit in castria 
perditorum contra patriam, hoc omne iam convenit. Pro urbis 
vcro salute cur non omnibus facultatibus , quas habemua , 
utamur ? 

Locus est Cic. Tusc. 5, 27, 76. sint sane illa genera bono- 
rum, dum corporis et externa iaceant humi et tantummodo, quia 
sumenda sint, appellentur bona: alia autem illa divina longa 
lateque se pandant eoelumque attingant: ut ea qui adeptus sit, 
cur eum beatum modo et non beatissimum etiam dixerim. Etiam 
iis cognitis, quae Orellins ad infringendam defensionem horum 
verborum protulit, in ca confidcnter pereistam: nam mutationis 
eubitae caussa cernitur ia iuterrogatione mcidente. vid. ad 
Wopkens. Lect. p. 150. 

6. Omissis reliquis verbis, tota interrogatio inter- 
dum una voce constat, Ellipsis est per se clara. 

Terent. £un. 3, 1, 46. c. immo auge suspicionem. th. cur? 
o. rogas? 3,3, 28. py. at tu apud nos hic mane , dum redeat 
ipsa. CH. nil minu». tr. cur , mi Chreme? Pl«ut. Aul. 2, 4, 
24. Capt. 4, 2, 82. Cas. 8,1,8. cur autem? 

Terent. lleaut. 1,1, 110. ch. apud me sis volo. mb. non 
possum. CH. cur non ? Ad. 4, 7, 30. Eun. 5, 2, 58. hunc tu in 
aedis cogitas recipere posthac? th. cur non? 

6. Saepe ex sententia, quae assumptionem aut con- 
ditionera in se habet, oratio transit ad interrogationem. 
Praecedunt igitur coniunctiones sz, quum. 

Cic. de Nat. d. 3, 39, 93. fac esse distentam, coelum versan- 
tem, terram tuentem, maria moderantem: cur tam multos deos 
nihil agere et cessare patitur? cur non rebus humanis aliquos 
otiosos deos praeficit? Terent. Phorm. 2,3, 53. ium id si fal- 
sum fuerat , filius cu,- non refellit? Cic. ad Att. 7, 3. si respu- 
blica defenditur, cur ea consule isto ipso defensanon est? deNat. 
d. 1, 11, 28. cur autem quidquam ignoraret animus hominis, st 
csset deus? Cornel. Eura. 11, 4. quid tu? inquit, animo si isto 
eras , cur non in proelio eecidisti potius , quam in potestatem 



182 CVR. 

immici veniresl ubi Bremius falsam interpunctionem coramen- 
dat: quid? tu, inquit, aninio etc. Plautus eodem modo Truc. 
4,3, 23, Orid. Fast. 1, 257. quum tot sint lani, cur stas sa- 
cratus in uno? Cic. Acad. 2, 17, 55. cur enim, inquics , quum 
ex illis individuis — in reliquis mundis ■ — innumerabiles Q. 
Lutatii Catuli non modo lyossint csse, sed etiam sint , in hoG 
tanto mundo Catulus alter nonpossit effici? 

7. Ea , quam ia AN Torn. 1. p. 349. illiistravimus, 
arguraentatio , a minore ad mains progredieus , ut vo- 
cant logici , etiam per cnr conficitnr. Quaeritur, qua 
de caussa alterum locum suum teneat, alterum vero non 
teneat. 

Cic. Orat. 41 , 142. cur igitur ius civile docere semper pul~ 
chrum fuit , hominumque clarissimorum discipulis floruerunt do- 
vius: ad dicendum si quis acuat aut adiuvet in eo iuventutem, 
vituperetur ? 

8. Non raro praemittitur interrogatio per quid ef- 
formata, et altera sequitur negativae formae cur noju 

Terent. Eun. 1,2, 7, quid hic stabas? cur non recta introi' 
bas"} 3, 2,12. 

9. Alteram interrogationem altera interdutu sequi- 
tur negativa. 

Plaut. Pseud. 1,5, 75. cur haec , uhi tu rescivisti, illico cae- 
lata me sunt? cur non rcscivi'i Merc. 2,4, 3. cur ego vivo? 
cur non morior? 

10. Plures interrogationes ita formatas continuo or- 
dine componi posse, omnes Ciceronis orationes com- 
probant. Sed coniungantur obliquae et rectae etiam 
interposilis particulis qiie et ce et aut. 

Ovid. Fast. 1 , 219. tu tamen auspicium cur sit stipis vtile, 
quacrls , curque iuvent nostras acra vetusta manus. Ita legen- 
duni ex antiq. llbris. Vide quae dixi in Ephem. litter. Lips. 
a. 1813. p. 2087. 

Ovid. Trist. 5, 8,3. qilae tibi rcs animos in me facit, im- 
probe? curve casibus insultas , quos potcs ipsc pati? 

Plaut. Amph. 1,1, 253. quid igitur cgo dubito^ aut eur 
non introeo in nostram domum^ Asiu. 1,1) 33. 

11. Particulae interrogationi propriae nam^ enim, 
igltur saepe appoaunLur, cLiara in obliqua oratione. 



DE. 183 

Plant. Amph. 3, 1, 33. am. Pestis te tenet. so. nam chr istuc 
dtcis? Aul. 1, 1, 3, nam cur me miseram verberas^i Sne- 
ton. Claud. 4. cur enim non praeficitur urbi , si potest fratrem 
suum sequi in montem^ Cic. Acad. 2, 17, 55. cur enim, in~ 
quiesj etc. Terent. Andr. 1, 1, 21. cur simulas igiiur^i Flaut. 
Amph. 2, 2, 98. 

Sueton. Cal. 34. cur enim sibi non licere dicens quod Pla- t 
toni licuisset, Caes. 74. interrogatus , cur igitur repudiasset 
uxorem. 

12. De ordine verbornra hoc tenendum est. Quau- 
do vocabukun aliquod rnaiori vi praevalet, particula se- 
cundum vel tertium oblinet locum. Qua ia positione 
eleganliam nescio quam reconditam viderunt grammati- 
ci. Vid. Nolten. Lex. antib. p. 1771. Sicuti Graeci 
TttSg et rig adeo in fine sententiae locant, ita etiam poe- 
tae latini. 

Flaut. Stich. 5, 4, 23. stratege, noster curhic cessat cantharus ^ 
Horat. Sat. 2,7, 104. obsequium ventris mihi perniciosiits cst 

curf 2,3, 187. ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas 

cur? \id. Heindorf. ad 1, 2, 111. 

IS. Negatio ubi additur, ut quaeratur de re non fa- 
cta, coniungilur ea proxime cum particula interrogati- 
va, nisi intercedit aliquod vocabulum parum validum, 
veluti enim, igitur. Vt voc. quiclni ab his distingue- 
rent, alii dicebant, quidni esse affirmantis et admiran- 
tis cum quadam ironia coniunctum, Zumptius autem 
praecepit, in cur non responsionem requiri, Y>ev quidni 
non nisi orationem in affirmationem converti. Vid. 
Habichli Lex. synon. p. 227. lllud non quadrat: hoc 
verum est. 

DE. 

Vt pluriraarum praepositionum significaliones ab 
observatione motus proficiscuntur, ita etiam de pro- 
prie declarat motum, quem alicunde procedentem se- 
quiuiur. Nam molum duplici ralione observamus ocu- 
lis vel sensu , aut in eo loco, a quo incipit et exit, aut 
in eo , ad quem proferlur. In illo consideramus et ori- 
ginem vel exitum, et id quod reraovelur vel separatur: 
in Jioc autem et ipsura motura et eam rationem, qua 
locura relinqui, et alteram rem cum altera antea co- 



184 D£. 

haesisse vldemus. Illud per a designatur , quod est 
voTi da ans y von da hin, hoc per ae, quod est von 
da her, Kam in de non spectamus initium motus, nec 
rem ex alio in alium locum iam essQ translatam, sed 
persequimur raotum, rem ad alium locum quasi per- 
aucentes ita, ut uexus, qui inler locum, unde motio 
fit, et rem motam intercedat, non omnino tollatur. la 
a apparet separatio rerum simplex, in de adhibemus 
rationem loci vel rei, quacum id, quod removelur, 
coniunctum erat. Primitiva igitur vocabuli notio posita 
est in deductione. 

A castris (vii. T. 1. p. 50.) est vom Lager aus, de castris 
apud Sallust. Cat. 61, 8. vom Lager her: a tergo est im i?u- 
cfcen , sed de tergo (lustm. 20 , 5 , 5.J vom Rucken her. A 
principio, quod vulgo dicitur, est vom Anfang: de principio 
apud Cic. p. SuUa 24 , 69. vom Anfange her. Nec sine ratio- 
ne factum est, ut Latini dicerent ab filiquo vel ex aliquo loco 
redire, non de aliquo loeo. 

Ex his intelligitur falsam esse opinionem vulgarera, 
qua grammatici plurimi de dicunt proprie esse deor- 
sum. Nam haec notio superioris loci acceclit, atque 
etiam per a exprimitur, Tum vero a significat hinab, 
de autem herab , quod utrumque saepe iu unam rem 
quadrat. In verbis videre ab aliquo loco , deiicere ab 
aliquo loco (vid. Tom. 1. p. 14.) proprie intelligimus 
eum , qui videat aut deiiciat, in superiore loco stare. 
Et quum, quae loDge absunt, supra sita esse videantur, 
€t quura in iis designandis per coutinuum spatiura ad 
inferiora quasi descendamus, haec ad eamdem notiouem 
referri possunt. Quemadmodum descendere pvo prodi- 
re usurpatur. Vid. Garaton. et VYernsdorf. ad Cic. 
Phil. 2, 6. Neque vero eorum sententia comprobari 
potest, qui omnia ad notionem partis ex aliciua re de- 
sumptae revocant ita, ut in verbis dicere de alicjuo intel- 
ligant: ahquam parlem alicuius personae vel rei sumere 
dicendam. Quod absurdum est. Scaliger vero, ex ety- 
mologia aliquid lucri pctens , de Caus. lat. ling. c. 155. 
docuit de esse ex di factum, sicut prae ex pri, iie ex 
ni. Atque illud di alii a graeco bia , alii a 6ig deduce- 
bant, et verba composita comparabant, in quibus di 
nibil nisi sumplionem significare videretur, ut sunt di- 
lecfns , dirigere et aha. Quae ahter constituenda sunt. 
Triplex enim fuit forma, de et di longa svllaba, ex 6t« 



DE. 185 

natnm «t dis brevis syllabae, ex Slq faclum. Sed prima 
illa, quae deductionem (von wo weg) significat, et alte- 
ra, quae dissipationem (aus einander) indicat, cum 
lertia, quae rem duplicatam declarat, cognatione sua 
tam prope cohaerebant, ut pronuntiatione et liberior« 
Terborum compositione saepe commutarentur. 

Quod Scaliger narrat, se aliquando in eo fuisse, ut de a 
Sel deduceret, id non magis ridebimus, quam quod Burges- 
eius in Annot. ad Dawesii Misc. crit. p. 517. (i^i.) opinatui 
est,* 8s et S^ et del facta esse ex dfo), quod csset I am 
going to. 

Multa in hac praepositione miscuit vulgaris nsus, 
sed praeler antiquissimos scriptores, quibus nondura 
corroborata erat Jingua, et praeter recentissimos, qui 
antiquitatis hbertatera affectabant, phirimi tamen dis- 
crimina servarunt. £t quod Lucilius dixerat: solus iam 
vim de classe prohibuit Vulcaniam. id singulare ex- 
emplum, quo de pro a dictum esset, iamNonius 12, 35. 
notavit. 

De vulgari recentiorls aevi more Fapinianus in Digest. 86, 
1, 57 , 2. dixit : peto de te , uxor carissima , uti, qvum morieris, 
hereditatem meam restituas Jiliis meis, £t Hyginug Fab. 54. 
Prometheus — ' de monte Caucaso est solutus. 

I. 1. Primum igitur haec praepositio usurpatur de 
motu , quo ahqua res secedit vel ad alium locum prodit, 
ideoque cum locorum nominibus coniponitur, unde 
ahquid promovetur aut proraitur. Qui abiit, non adest 
et mutavit locum, sed qui decessit, rehquit locura, 
in quo erat aut esse debebat: quod abest , non reperi- 
lur, quod deest^ desideratur. Plaulus dixit Poen. 4, 2, 
107, dum herus ad\^enit a joro , opperiar domi, i. e. 
exiens a foro. Sed Cicero Verr. 4, 65, 147. itaque tum 
dejoro, quum iam advesperasceret , discessimus. i. e. 
rehquiraus forura. Ilhid nos Germani vocamus i^on tva 
hin, den Ausgang , hoc i>on wo her , ix>eg von, den 
TVeggang. Nec tantum verba, quae eamdem in se 
habent praepositionem, iunguntur, sed ea etiam, qui- 
bus adhaerent a et ex. Quibus in dictionibus remotio 
et exitus coraprehenditur una cum aotione rehnquendi. 
Atque hae diversae praepositiones saepe copulantur va- 
rietatis caussa, saepe eaedem ob similitudinem. 

Ovid. Her. 4, 96. ihat ad hunc sapiens a sene diva viro. 

eodices non pauci praebent de, quod certe gignificantia prae- 



186 DE. 

stat. Relicto cnim Tfthono Aurora se convettit ad Cephaloin. 

Nos sic ging von ihm weg. 

Sallust. Cat. 61, 8. qni de castris visundi aut spoliandi gra^» 
tia processerant. ubi vid. Cortius. 

Decedere dc provincia apud Cic. Verr. 2 , 20 , 49. idem est 
quod 65, 157. deccdcrc ex provincia. Cic. ad Att. 2, 7. nunc 
vero qxium cogar exire de navi etc. de Orat. 2, 65, 263. 
quando tandem, Galba, de tricUnio exibis. Curt. 8, 1, 51. dc 
convivio cxire. 

INura quis Lonorum scriptorum umquam dixerit abire dc ali~ 
quo loco, vehementer dubito, de Cicerone nego. Quare in 
verbis ad Fam. 14, 1, 7. de familia, quomodo placuisse amicia 
scribis , facicmus : de loco nunc quidem abiit pcstilentia , scd 
quamdiu fuit , me non attigit. intelligamus commate interposi- 
to : de loco quod quaeris. vid. II. 8. Sed Vlpian. in Dig. 3, 
8, 35, 2. cogi eum etiam in provinciam dc Itoma abirc, vel e 
contrario , vcl a provincia in aliam provinciam , et defendere 
durum est. Hygin. Fab. 261. quum de Graecia ad j4ulidem 
Vanai venissent etc. Cf. Astron. 2, 5. 

Dicitur secedere de via , Plaut. Curc. 2,3,2. sed ubi ipsa 
distantia et remotio intelligitur , secessisse ab aliqua re. Ovid. 
Fast. 6, 279. tantum secessit ab imis terra. Sallust. Cat. 33, 3. 
saepe ita plcbes — armata a patribus secessit. Plaut. Trin. 
2, 4, 80. decedam ego illi de via, de semita, de honore 
populi. 

Cic, p. C. Rabir. perd. 11, 30. qui iam de vita decesserunt. 
Lael. 4, 15. quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius 
exire de vita. Sed 3, 12. pridie qnam excessit e vita. tres 
quatuorve codd. habent dc et de Fin. 3, 18, 60. duo de vita 
excedcrc. Attamen Goerenzius in lalinii Annal. pliil. I. 2. 
p. 297. negat e Ciceronis et aliorum bonornm sci-iptorum usu 
dici posse exccdere de vita: quamquam dictum sit exirc de vi- 
ta. Ratio me quidem fugit. 

Cic. ad Fam. 10, 1, 1. de mcdio cursu reipublicae voce rC" 
vocatus. 

Quinctil. 6,1, 19. fugiendum de civitate, ccdendum bonis. 
Cic. p. Rosc. Am. 52 , 151. arbitrantur isti bonorum cmptorcs 
vos hic talcs viros sederc, qui excipiatis eos, qui de suis mani- 
hus effugcrint. Phaedr. 1 , 17 , 6. de conspectu fugere vcloci 
impetu. quod Terentius e conspectu. 

2. Ex Iiis verbis , quae cum de iunguntur, non 
pauca assumuut e.v, sensu non diverso: quare librarii 



DE. 187 

haec vocabula commutaverunt, ubicumque libuit, poe- 
tae autem noa raro de pro ex posaerunt, nbi concursus 
vocalium alterum hoc non adraisisset. Alque adeo ea, 
quae rem aliquani internam significaut, de suo loco 
dicuntur depromi. Hinc grammaticorum praecepta, 
quibus de pro ex poni docuerunt. Cf. Cortius ad Sal- 
lust. Cat. 61, 8. et ad Lucan. 1, 534. 7, 741. Henmanno 
vero videbantur Afri ita loqui , non RoraaDi. Ei oblo* 
quutus est Biineraann. ad Lactant. 5,9, 1. Latinis de- 
est vocabulum, quo nostrum wegnehmeji, weggehen 
exprimant: quare dicunt aiiferre, toUere de aliqua re: 
non habent desianptionem, Solvere, quod cum a vul- 
go componilur, attrahit cZe, ubi intelligitur : solvere et 
deducere. 

Cic, de Fln. 2, 7, 23. iam dolorts medicamenta illa epicurea, 
tamquam de narthecio proment. luvencus 2, 120. haec divino 
de pectore promit. Cf. Cort. ad Lucan. 2, 285. Cic. de Oraf. 
1, 60, 252. iuris utilitas — vcl a peritis vel de libris depro- 
mi potest. Duae rationes in his coniunguntur uno Terbo: 
aliud enim desideratur post voc. a peritis. Columel. 12, 11, I. 
quum secundarium mel defavis fuerit exemptum. 12 , 49 (^T), 8. 
quum exeunt de muria. Cornel. Paus. 4, 4. hic quum semiani- 
mis de templo elaius esset, ubi Tzschuckius , significantius, ifl- 
quit , quam e templo : fuit enim in loco edito. At templum 
hoc MinerTae in acropoli situm fuisse, non ipsa praepositio 
indicat. Ovid. ex Pont. 3,2, 94. de templo rapiunt simulacra 
Dianae. Hj gin. Fab. 77. Cic. ad Att. 2 , 7. vid. p. 186. 

Cic. p. Sext. 33, 72. nomen suum de tabula sustulit. de Nat. 
d. 3, 3, 84. iam mensas argenteas de omnibus delubris iussit au- 
ferri. Senec. Epist. 81 , 12. quantum autem existimas interessCf 
Utrum aliquis de arca, qttod praestabat, sumserit , an benejicium 
acceperit, ut daret? Pctron. 71. nummos in publieo de sacculo 
effundentem (facias). Ovid. ex Pont. 8, 5, 19. magis adducto 
pomum decerpere ramo , quam dc caelata sumere lance iuvat, 
TibuU. 1,6, 80. tracta de niveo vcllere ducta putat. Ovid. 
Fast. 3,8, 21. qui maculas laesis de vestibus atifers. Her. 18, 
103. dequc tuis demptos humeris mihi tradis amictus. 

Cic. Tusc. 1, 32, 77. me nemo de immortalitate dcpellet. 

Cic. in Verr. 4, 20, 44. praeda de manibus amissa. adFam. 
7,5, 11. hominem tibi ita trado dc manu, ut aiunt , in ma- 
num. Plautus dixit Trin. 4 , 2 , 47. e manibus dedit in manua. 

Cic. p. Font. 17, 36. num etiam de matris hunc complexu-— 
avellet atque abstrahet ? Stat. TUcb. 8 , 101. ncc alma sic ni&- 



188 DE. 

Tui it lue4 rapi. Taclt. An. 1 , 87. quum fisci de imperatore 
rapti tnter signa interque aquilas veherentur. Quae quomodo 
Intelligantur , ipsa praepositio monstrat. Non erat pecunia 
imperatoris , Bed militum , quae apud impcratorem deponcba- 
tur ad signa. Est igitur von dem Feldherrn wegnehmen. 

Goerenzius ad Cic. dc Leg. 3, 19, 43. contendit , a Cicerone 
de pro e poni, si quando altera haec particula ambiguitatem 
afferat : quare eum p. Arch. p. 10, 22. scripsisse non hunc He- 
radeensem de nostra civitate eiiciemus? ne intelligeretur : in 
exsilium mittcmus. IIoc consilium fuisse Ciceronis equidem 
non crediderim. Optimus quisque scriptor de aliquo loco eiici 
dixit de excludendis : quamquam interdum etiam de expellen- 
dis. Martial. 14 , 166. de pompeiano saepe est eiecta iheatro. 
Hygin. Astron. 2 , 34. dc insula eiectus existimatur Lemnum ad 
Vulcanum pervenisse. Scd jMattliiae nunc ad Orat. pr. Arch. 
haec : „omuiiio tara saepe de et e inter se permutantur, ut in- 
certum sit, an verba « praepositione iuncta umquam cum de 
consociaverit Cicero. " Ipse affert Catil. 2,1, 2. de manibua 
extorsimus : et sufliciunt exempia p. 186. allata. Accedit, quod 
Cicero semper dicit de cioitate eiicere, delere, non e civitatCf 
fiicuti de collegio. 

Cic. in Verr. 5, 11, 28. ut alius inter mamis e convivio, tam- 
quam e proelio, auferretur. Sed de Fin. 2, 8, 23. qui de con- 
viviis auferantur, 

Propert. 1, 3, 21, modo solvebam nostra de fronte coroUas. 
Petron. 11. lorum de pera aolvit. 

Vtramque praepositioncm coniunctam habent PHn. Epist. 
9, 7, 4. possis — liiscari hamumque de cubiculo ao pene etiam de 
lectulo, ut e navicula, iacere, TertuIIian. adrer*. Iud.9. p. 193. 
c. Rigalt. «ec ex r.quo vel dc niuro , aed de nutricis et gerulae 
suae dorso sive collo hostem dtstinaturus. 

£x metrica necessltate pendent haec. Blartial. Spect. 12, 3. 
exsiliit partus miserae de vulnere mjtris. Epigr. 1, 14. gladiwn, 
quem de visceribus traxerat ipsa suis. 0\ id, Fast. 3 , 433. o 
quam de tenui Romanus origine crevit. 3, 194. aliquam de qua 
procreet, anguis habet. 3, 841. quia de capitis fertur aine matre 
paterni veriice prosiluisse. Ex Pont. 3, 8, 16. terraque de fru- 
ctu quam sit amara docet. Cf. Tom. 1. p. 34. 8. 

8. Kaec vero est ratio , qua plurima verba sumendi, 
capiundi, excipiendi, pelendi cura hac praepositione 
coniunguntur, ubi parlem a toto dcductam intelligimus. 
Non copia, unde quid suraatur, est, quam solam respi- 
ciamus , uti Perizoaio videbatur ad Sanct. Min. T. 2. 



DE. J89 

p. 265. secl ipsa sumendi actio , ia qua aliqnid deducitur, 
reliquum manet. 

Cic. p. Sull. 1, 2. existimavit — aliquid se de auctoritate 
meae defensionis posse detrahere. Petron. 26. sciat, quantum 
de vita perdiderit. 

Cic. de Lege agr. 3 , 1 , 3. si ostendo , non modo non adimi 
euiquam glebam de Sullanis agris , sed etiam etc. Plin. Epist. 
9, 40, 2. multumque de nocte vel ante vel post diem sumitur. 
S , 2 , 9. ad quos loc. vid. Cort. Horat. Sat. 1 , 1 , 55. magno 
de flumine malim quam ex hoc fonticulo tantumdem sumere, 
Ovid. Fast. 2 , 264. de nullo gelidae fonte bibantur aquae. 

Tibull. 1,1, 34. de magno est praeda petenda grege. Con- 
tra OTid. Fast. 3, 423. de veteris Troiae dignissima praeda 
favilla. 

Plin. Hist. n. 31, 10, 46, 2. minus de flumine addunt. i. e. 
minorem partem aquae iluvialis. Flor. 3, 3, 9. de cruento 
flumine non plus aquae biberit quam sanguinis barbarorum. 

Cic. in Verr. 4, 9, 20. quod hoc non da summa frumenti 
detractum est. 

4. Neqne vero ubiqne intelligitur copia sitre pars 
totiusrei, sed saepe etiam locus, unde aliquid sumitur 
Tel haurilur , et res , unde quid Iransfertur. Quo per- 
tinent verba cognoscere^ habere^ satisfacere de ali" 
qua re. 

Curius ad Cic. Epist. 7, 29, 4. nec solere duo parietes de 
eadem fidelia dealbare. i. e. ex eodem urceo. Cic. de Orat. 
1, 59, 252. iuris utilitas ad quamque caussam quamvis repente 
vel a peritis vel de libris depromi potest. Ajgustin. de Civ. dei 
7 , 26. quae proferremus de libris. Lactant. 1,6,6. superest 
de responsis carminibusque sacris testimonia, quaa sunt multo 
certiora , profcrre. Alia ex hoc scriptore contulit Biinemann. 
ad 1, 5, L 5,9,1. 

Cic. de Off. 3 , 31 , 82. tpse autem socer in ore semper gra«~ 
cos versus de Phoenissis habebat. de Orat. 3, 35, 141. versum- 
que quemdam de Philocteta paullo secus dixit. Quinctilianus 
de eadem re 3, 1, 14. versu ex Philocteta frequenter usus. 

De verbis cognoscere de aliqua re vid. infra. Similiter 
Cic. de Orat. 2 , 74 , 299. facit enim de se coniecturam. i. e. ex 
ee sumptam. 

Hygin. Fab. 75. quis magis de re veneream voluptatem ca- 
peret. Asin. PoU. ad Cic. Epigt. 10, 82. maiore argenti co- 
acto de publicis exactionibw. 



190 DE. 

Hahere de allqua re. Ovid. ex Pont. 4 , 10. qnae (marina 
unda) mixto de salc pondus habet. Apulei. Met. 9. p. 220, 7. nisi 
eos putas aes de malo habere. vid. Oudendorp. p. 604. Ovid. 
Fast. 1, 582. hic ubi pars urbis de bove nomen habet. 3, 810. 
quum de se nomina fecit aquae. Alia ratione vocari de aliquo 
nomine vid. infra. 

Satisfacere , supplicium dare de aliqua re, quae alii male 
reddiderant, propter rem , explicuit Cortius ad Lucan. 4 , 805. 
Intelligitur id , unde poena sumatur. Cic. ad Frat. 1,3. quum 
de visceribus tuis et jilii tui satisfacturus sis, quibus debcs. 
Liv. 2, 35, 1. nisi de tergo plebis romanae satisfiat. PJaut. 
Trin. 2,4, 25. dabitur pol supplicium mihi de tergo vestro. 
_ ,. Mil. 2,6, 22. nisi mihi supplicium virgarum de te datur. 
Terent. Heaut. 1, 1, 86. Gronov. ad Senec. de Const. 14. 
Senec. Suasor. 7. p. 57. afferri protinus flagra iussit et Cice- 
Toni , ut oportuit, de corio Cestii satisfecit. i. e. petens de Ce- 
etii corio satisfactionem. Lucan. 4 , 805. has urbi miscrae 
vestro de sanguine poenas nempe datis. 

5. Ex his intelligitur, iibi personae nomen poui- 
tur, capere cle aliqno proprie non esse accipere ab ali- 
guo y scd quod nos dicimus i>on- einem., einem wegntli- 
men. Idque saepe redit ad siraplicem sumendi notio- 
nem , qiiam nos designamus von, einem entnehmen. 
Quare proprius est usus verborum de aliqiio aliqnid 
habere de conducendis rebus : quamquam etiam ad alia 
refertur, quae alicunde aliquid recipiunt. 

Cic. p. Dom. 49, 128. ut imperator agros de hostibus captos 
consecraret : i. e. den Feinden weggcnommene Aecker. Liv. 27, 
1, 1. Marcellus — Mareoneam et Meles de Samnitibus vi ce- 
pit. 1, 38, 5. haec de priscis Latinis aut qui ad Latinos defc- 
cerant , capta oppida. Hinc Curt. 9, 1, 2. obsoleta esse spolia 
dePersis. 8, 6, 9. 9, 10, 12. 

Terent. Andr. 4, 1, 27. quid istue iam miram, de te si exem- 
plum capifi Simlliter Caes. B. gall. 8, 31. Caninius ad eos 
persequendos contendit, ne de detrimcnto aut timore provinciae ma- 
gna infamia — caperetur. Ita recte legitur in codd. Lactant. dc 
Ira dei 17, 3. dum membra saturentur cc vigorem capiant de 
quiete. ubi vid. Biinemann. De quibus iterum V. 4. 

Flaut. Pseud. 4,7, 127. de improbis virii aufetri praemium 
ef praedam decet. 

Terent. Phorm. 2,3, 17. ibi agrum de nostro patre colen- 
dum habebat. Ager enim patri manebat, sed CHo tradebatur 
in ueum. Cic de Div. 2, 21, 47. redemptor, qui columnam 



DE. 191 

tllam de Cotta et Torquato conduxerat factendam , noJi tnertia 
aut inopia tardior fuit. 

Apulei. Met. 6. p. 178, 11. quoad de solis Jlagrantia mutua- 
tae calorem. ubi Oudend. p. 403. 

6. Refertur ad personas, a quibus aliquid accipi- 
tur, aut quarum ex parte ad aliam aliquid ducitur, m 
verbis emere , qnaererej aiidire, discere , quae saepius 
cum praepositionibus a et ex construuntur. Andire de 
aliqno /wmine de iis usui-patur, quae audiuniur ex ipsis 
loquentibus , ans eignem Munde, Graeci habent Tta^cf, 
quod proprie ad personas adhibetur. Recentior aetas 
etiam alia verba impelrare , petere huic rationi accom- 
modabat haud probabili modo. 

Cato de Re r. 1 , 4. dc domino bono colono bonoque aedifica- 
iore meliiis emetvr. Plaut. Capt. Prol. 34. emit hosce de prae- 
da ambo de quacstoribus. Epid. 3,4, 59. mercatus te hodie est 
de lenone yipoecides. Cic. p. Flacc. 20, 4G. fundtim cymaeum 
Jlomae mercatus est de impillo Meculonio. ad Fara. 5, 6, 4. 
ul)i Manutius. ad Att. 13 , 31. Quomodo eadem Terbormn 
constructio ad emporium referatur, vide post 

Cic. ad Att. 1, 14. postea Messala consul in senatu de Pompeio 
quaesivit , quid de religione — scntiret. de Div. 1 , 24 , 49. et 
eum admiratum quaesisse de deo, quodnam illud esset tale mon- 
strum. p. Deiot. 15, 42. exquire dc lilesamio. 1, 3. quum more 
maiorum de'.servo in domimim ne tormentis quidem quaeri liceat. 
Diverso scnsu: Orat. partit. 34, 118. qui quum de servis in 
dominos quaeri noluissent , de incestu tamen et coniuratione — 
quaerendum putaverunt. Cf. Mattliiae ad Cic. p, Mil. 22, 59. 

De discriminc verborum audire ab aliquo et de aliquo dixi 
Tom. 1. p. 17. Sunt tameu optimorum scriptorum loci, irt 
quibus de pro ex dictum est, ut proximum commercium intel- 
ligeretur. Cic. p. Balb. 5, 11. audivi hoc de parente meo 
puer. de Orat. 3, 34, 133. equidem sacpe hoc audivt de patre 
et de socero meo. de Rep. 2, 15. ad Att. 1, 11. verum haec 
audies de Philadelpho. i. e. ex ipso Ph. ad Fam. 11, 12, 4. 
qui si ita sehabet, ut, quemadmodum audiebam de Graeceio, 
confligi cum eo sine pertculo non possit , non ille mihi fugisse a 
Muiina videtur, sed locum belli gerendi mutasse. Acad. 2, 4, 
11. aderant mei familiares, docti homines , P. et C. Selii et 
Tetrilius Rogus : qui se illa audisse Romae de Philonc et ab 
tpso illos duos libros dicerent dcscrtpsisse. Goerenzius, cui hic 
abusus, ut vocat, maguopere displicet, ita interpretatur : non 
ipsum quidem PhUonem audisse, sed ex aliis, quae iUe sea- 



19^ DE. 

tiret, acceplgae. Tmmo ineptua esaet scriptor, qni hoc gensu 
adderet nomen de Philone. ad Att. 1 , 1, agere coepit — de ii$ 
rebua, quas eum dolo malo mancipio accepisse de Vario diceret. 
Sueton. Ner. 46, de mausoieo , sponte foribus patefactis, ex- 
audita vox est nomine eum sciens. De consilio ita scripsit , ut 
indicaret, ex ipso mausoleo provenisie Tocem. 

Terent. Eun. 2,2, 31. ut sibi liceret discere id de me. Ar- 
rudanus Messus ia Elucidat. YirgU. nondum editis : disco 
de illo, 

Liv. Epit. 51. «Tor eiu», quae paucis antc diebus de marito 
impetrare non potuerat , ut etc. Petere de aliquo, quod primi- 
tivo sensu locum designat, ut apud Ovid. Fast. 4, 822. de vi- 
cino terra petita tolo, id de precibus non usurpatur nisi a raa- 
lii «criptoribus. Fapinian. in Dig. 36, 1, 57, 2. peto de tc, 
vxor earistima , vti, quum morieris, hereditatem meam restituat 
filiis meis. Apulei. 3Iet. 6. p. 179, 40. petit de te Feniis. ubi 
Oudend. p. 412. Martian. Cap. 2. p. 47. poscit de love. Apu- 
lei. Met. 2. p. 122, 25. restituit Oudend. forte quadam die de 
fne magno opere Byrrhaena contendit. Cf. Oudendorp. ad Met. 
8. p. 583. 

Quod Tulgo dicltur stipulari ab aliquo, interdum etiam de 
aliquo. Paullus in Dig. 47, 2, 68, 5. Africanus 7, 1, 37. 

7. Deductionis ratio saepe transfertur acl loca supe- 
riora , ut descensura significans de sit deorsum , i>on — 
herab, v.axi(. jivog. Sed ipse descensus, ut antea iam dixi, 
iion primitiva significatione huius particulae exprimitur, 
sed reliquis verbis , atque de coelo lapsns est proprie 
vom Hiynmellier gefallen, quod secundum rei naturam 
\x\\.(^\^\\mx vom Himmel herah. ISam eliam res, nnde - 
quid assurgat, eodera modo dicitur: sicuti Ovid. Fasl. 
2, 354. memhraqne de dura vix sua tollit humo. 5, 228. 
de quorum per me i^ulnere surgit honor. Vbi descen- 
sus erat significandus , fere semper dicebatur de , non a, 
quod in iis, quae Tom. 1. p. 14. dedi, non descensum, 
sed regionem et fixam sedera declarat. Tamen vulgaris 
consuetudo in hac quoque re multa negligenter confudit. 
Poetae omittunt praepositionem. vid. Ovid. Fast. 3, 317. 
et 327. Ceterum verba de coelo etiam de tractu in longi- 
tudine dicuntur: quod nos am Himmel her , Graeci 
etiam in aliis verbis per xara cum accusativo coniunctum 
exprimunt. 

Flaut. Rud. 3,5,5. ie ara capillo iam deripiam. quod esse 



DE. 19S 

potest vom Altar weg. Tibull. 1, 2, 84. nutn feror — serta 
de sanctis deripuisse focis ? 

Ovid. Fast. 6 , 387. in medioa de summis arcibu» hostes mit- 
iite. Am. 3,2, 14. deque meis manibua lora remissa fluent. 
Curt. 10 , 2 , 30. desiluit deinde frendens de tribunali. Cic. 
Verr. 2 , 30 , 75. ita properans de sella exsiluit. 

Vsu9 vitae communis in his mutat rationea. Sic Sueton. 
Caes. 9. togam deiicere de humero , sed Aug. 52. deiicere ab 
humeris togam. cf. Burmann. ad Domit. 10. Et deiicere de 
aliquo loco dicitur duplici modo, et de eo, qui in Buperiore loco 
ipse stat, et de eo, qui ex aliquo loco aliquid ad se deorcum 
traliit. Caes. B. civ. 1, 18. Lucretius et Attius de muro te de- 
iecerunt. Sed Livius 28 , 6 , 10. venti ab utriusque terrae 
praealtis montibus se deiiciunt. Id regionem indicat : von wo aus 
herabstiirzen. De saxo deiicerc saepe apud Livium. Flaut. 
Stich. 2, 2, 31. hinc araneaa de foribua deiiciam et de 
pariete. 

Prospicere, quod componitnr cum a6, Virgil. Aen. 8, 648. ct 
cum ex, Catuil. 64, 61., gaepe eecum habet de. Stat. Theb. 
9, 895. frustra de colle Lycaei anxia prospectas. Exempla 
collegit Cort. ad Lucan. 3, 88. 

Virgil. Ecl. 1 , 17. de coelo tactaa memini praedicere quercus. 
Sed Cic. de Div. 1, 42, 94. quodque propter aeris crassitudi- 
nem de coclo apud eos multa ficbant. i. e. meteora , quae per 
coeli gpatia furnicata apparent. Ita Phillp. 2 , 32 , 81. quis- 
quamne divinare potest , quid vitii in auspiciis futurum sit, nisi 
qtii de coAo servare constituitl de Prov. cons. 19, 46. p. Sext. 
36, 78. Garaton. ad Phil. 2, 32. Plin. Hist. n. 2, 26, 33. lu- 
men de coelo noctu visum ett. 

8. Propria est huius praepositionis vis , ut exitnm 
rei una cum nexu iudicet, quo res inota antea cohaese- 
rit. Hinc ei tribuitur etiam iila potestas , quae declarat 
ahquid proxime ab ahqua re solvi , vel ex ipsa re exire. 
Florus quum 2, 15, 15. ait: subita de ciiierihus jlamma, 
jtrodihit. sensus est : ex ipsis cineribus flamma surget. 
Paliadius de Re rust. 4, 10, 1. seritur plantis de ma- 
trum radice demlsis. quod vertas unmitteihur von der 
TVurzel ahgeldst. Neque alia est caussa, qua multae 
dictiones hac voce formantur, in quibus Germani po- 
nunt an. Id etiam fieriin particula a, dixiTom. 1. p. 14. 
Dicitur ah alicjua re pendere de atfixa re, in alicjuo loco 
adhaerente, sed in rZe videmus hanc affixam rem quasi 
raoveri et descendere. Transfertur enim molus, qui est 
II. ' 13 



194 DE. 

in oculls percnrrentibns , ad rem non motara. Tamen 
inepla est opinio eornm, qui existimant de sigDificare in, 
Vbique euim subest aliqua motionis species. 

Cic. Verr. 4,34, 72. sagittae pendebant ab humero. Pe- 
tron. 30. luccrna de camcra pendebat. Ovid. Fast. 2, 760. de- 
que viri collo didcc pependit onus. 

Ovid. Fast. 1, 151. tunc est nova temporis aetas , et nova de 
gravido palmite gcmma tumet. Intellige ex palmite prove- 
niens. Plin. Hi»t. n. 28, 8, 27. dentcs si de sijiistra parte ro- 
stri eruti sint etc. ne quis accipiat pro in sinistra parte , ratio 
verbi eruere vetat. 

OvId.Her. 21, 100. miror — de qua pariens arhore ntxa dea 
est. ubi critici mirifice falluntur » Lennepius comparat verba 
de sella agere , de via clamare : at nemo sanus umquam dicet 
von eincm Orte aus gcbdhren, Latona vero, ut narratur in 
hjmno homerico 1 , 115. , non tergo reclinata , sed genubus in 
terram innixa parturit, brachia circumdans palmae, de qua 
pendere videbatur. 

Varro dc Re r. 3, 9, 14. quando dc clunibus coeperint ha- 
lcre pinnas , e capitc et e collo corum crebro eligendi pedes. 
Haec corruptione laborare, nemo non videt. Ipsum toc. eo- 
rum indicat aliqua excidisse , quae restituere vix Ilcebit. Ve- 
get. Art. Teterin. 3, 54, 1. orthocola — de capitibus ungula- 
ntm calcant, et simt rigidis articulis , ut planas ungulas in 
terram pronere non possint. Si integra sunt haec verba, auctor 
ab elegantla alienus indlcare voluit , iumenta illa defiexis un- 
gulis , nen planls calcare. 

Intcrdum substltui potest pracpositio in, ubi Germani di- 
cunt an. SIc in verbls Jieri de aliquo. vld. n. 11. SaUust. de 
Rep. ordln. 2, 9, 5. si quid adversi coortum est , de illis potis- 
simum iactura fit , quia pretii minumi sint. i. c. an ihnen wird 
der Auswurf vorgenommen. 

9. Sed in imiversum designatur omnis locns , unde 
aliquid agitur: id quod etiam per ex exprimitur. £st 
von wo lier , von wo aus, quod quidem propi'ie dicitur 
a de eo, qui in ipso loco stat. Tid. Tora. 1. p. 16. Sed 
haec usu confunduntur, neque tantuni loca superiora 
intelliguntur, sed ne metaphora quidem ab iis translata 
est scmper, ut nonnullis videbatur. Quaedam ver~ 
ba propriam sibi virdicaut hanc praepositionem, in aliis 
aperla est commutatio vocabidorum de et ex. 

Cic. Verr. 2, 38, 94. palam de iclltt qq tribunali pronuntiaf. 



DE. 195 

4, 40, 86. agehantur in conveniu palam de sella et de loeo 
superiorc. Cornel. Timol. 4. veniebat in theatrum — propter 
valetudinem vectus iumentis, atque ita de vehiculo, quae videban- 
tur, dicebat. Quae superioris loci ratio ia aliis evanescit: 
Cic. in Verr. 5, 7, 16. ad se vocari et de tribunali citari iussit. 

Cic. de Oif. 1 , 30 , 109. qui nihil ex occulto, nihil dc insidiia 
agendum putant. Librarii scripserunt ex insidiis , sed vid. 
Heusing. Tibull. 1, 1, 37. neu vos de paupere mensa dona, 
nee e puris spernite fictilibus. ubi Broukhusius bene restituit 
de. vid. Wunderlich. Intelligo dona de mensa snmenda. Ita 
Cohnnel. 9 , 1,1. semper dc manu cibos et aquam praebere. 
recte Perizonius ad Sanctii Min. T. 2. p. 254. explicuit: de 
mauu sumendos : ne quis coniungeret de manu praebere. cf. 
Ruddimann. T. 2. p. 267. 

Lucan. 3, 610. ausus romanae graia de puppe carinae inie- 
ctare manum. Cic. ad Att. 1 , 13. quam Cepistolam) de pha- 
selo dedisti. Paullus in Dig. 12, 1, 40. me accepisse a Publio 
Maevio quindecim mutua numerata mihi de domo. 

Cic. in Pis. 15, 35. praeter deos de lapide emptos tribunes 
plebis. Apulei. Apol. p. 285, 16. iussisse duos pueros in foro 
dc mensa cmi. Met. 8. p. 213, 35. crat quidam iuvenis satia 
corpulentus — collatitia stipe de mensa paratus. de quibus lo- 
cis vid. interpret. coll. Gronovii Observat. 4, 24. 

Possunt etiam huc refcrri verba, quae supra posulmus , Cu- 
tn ad Cic. Epist. 7, 29, 4. nec solcre duo parictes de cadem 
fi.delia dealbare. 

Terent. Andr. 3,2, 10. eed postquam egressast, illis, qui 
sunt intus , clamat de via. i. e. es via in domum. 

Hac ratlone constant formulae de scripto dicere, de libello re- 
citare. IUud est non mcmoriter, sed libro adhibito. Consue- 
tudo haec fuit senatorum , quum seiitentia ferenda erat de re, 
quae impcnsiore cura egere videbatur. Vid. Markland's Re- 
marks on the Epistles of Ciccro to Brutus p. 243. apud Wol- 
fium in Cic. Orat. p. 64. Praef. Cic. ad Fara. 10, 13, 2. « 
roc de scripto dicta sententia est. Phil. 10 , 2 , 5. ita enim 
diiisti et quidem de scripto. ad Att. 4, 3. med. Brut. 12, 46. 
Plin. Hist. n. 28, 2, 3. de scripto praeire aliquem. Cic. in 
Verr. 3, 53, 124. recita de epistola reliqua. 

Sic ctiam formula de jilano, qua utuntur imprimis lurlscon- 
Bulti. Pe plano cognoscere , discutere, interloqui. quod est ex 
aequo loco, non ex superiore cognoscere, non cx tribnnali, 
sed inter viara. Praetores controvcrsias facile* de plano di- 
iudicabant. Sic ;i;a/xd'9'£» opponitur verbis %q6 ^j^hoczos apud 

13 * 



196 DE- 

Modestln. !n Dlg. 27 , 1 , IS , 10. Vld. Lanibin. ad Luctet. 1, 
412. p. 66. Vlpian. in Dig. 1,4, 1. vel de plano interloquutus 
est, vcl edicto praeeepit. 1, 16, 9, 3. poterit de plano simili- 
ter et libertum non obsequcntem emendare aut verbis aut fustium 
castigatione. Alia vid. apiid Brissonium de Verb. sign. 
p. 10<i2. Cf. Torrent. ad Sueton. Tiber. 33. Gesner. in Thcs. 
p. 908. Hinc i. q. facili negotio, non multa opera adhibita : 
Lucret. 1, 412. hoc tibi de plano possum promittere. i. e. non 
eolemniter, sed simpliciter. Inscript. ant. apud Gruter. p. 408. 
ut paucis iam onerosa honeste de plano ccmpartiamur. Lingius 
in Quaest. Plaut. p. 66. cum Wakefleldo accipit pro adverbio 
et expllcat prorsus , penitus. 

Eadem est ratio formulae de plano legi posse. Vlpianus 
in Dig. 14, 3, 11 , 3. proscribere palam sic accipimus claris 
litteris, unde de plano rccte legi possit, ante taberuam scilicet. 
Auson. Grat. act. p. 294. Bip. Vid. Cuiac. Observ. 7, 29. 
Senec. Kat. quaest. 1,4,2. 7ios interim repetamus alias pro- 
bationes, quae deplano legi possint. Etiam Ciceronem auctorera 
laudat Heinecciua Epist. ad Att. 9, 27. Locum non iavenio. 

10. Regionera haec praepositio potest denotare, ubi 
ea alicuade ad aliquem locum vergit. Sic dicitur de 
tergo , quod esl von hinten. 

lustin. 20, 5, 5. de tergo intentis in proeliunt hostibuf. 
Plaut. Asin. 2,2, 10. de tergo ducentas plagas praegnantis 
dabo. Sed alio sensu 2 , 4 , 75. Vide lupra p. 190. 

11. Illa vero notio deduclionis alios quoque modos 
regit. Atque ut genus alicnius rei desigaemus, dupli- 
cem viam iuire possumus. Nam aut rem dicimus a suo 
genere proficisci et ex suo genere provenire, aut cum 
eo cohaerere et iude deduci. Quare de non significat 
parlem ex loto separatam , quemadmodum e.v, sed rem 
esse alicunde sumplam, eoque pertinere. Nexus igitur 
iirmior est, et relatio fit pauUo distinctior ad id, quo 
res pertinet. Pauca exempla, quae exstant in a prae- 
posilione, notavi Tora. 1. p. 34. 

Ex hac ratione de ponitur in genere constituendo, 
quod est vel gens, vel classis, vel gradus, vel coadifio. 
Vid. Burmann. ad Petrou. 44. et alii quos iaudat Dra- 
kenborch. ad Liv. 35, 29, 8. Nos dicimus i^on, einer 
von. Saepe componuntur vocabula unus, aliquis et 
numeraha. Inlerdum sensus exsistit, quem reddas 
praepositione inter: veluti de aliquibus praestare all- 
qua re* 



DE. 197 

Cic. ad Att. 8 , 1. hominemque certum mtsi de comitibus meis. 
Varro de Re r. 2, 8, 3. de asinis quam ampUssimum formo- 
sissimumque possunt , eligunt. Cic. ad Fam. 15, 2, 14. qxium 
rex a me equitatum cohortesque de exercitu meo postularet. 
Sueton. Ner. 20. qui de novo commeatu Neapolin confiuxerant. 
Alia iiiulta acerTavit Schorus Phras. p. 96. 

Cic. p. Mil. 24 , 65. postea sc gladio percussum esse ab uno 
de illis. Ilorat. Carm. 3 , 11 , 33. una de mtdtis face nuptiali 
digna. Alia Burmann. ad Petron, 44. Oudeudorp. ad Sueton. 
Aug. 101. Cic. ad Att. 5 , 18. mitte tamen ad no4 de tuis ali- 
quem tabellarium. p. Caec. 19, 55. p. Flacc. 4, 9. nam si 
quis umquam de nosfris hominibus a genere isto , studio ac vo- 
luntate non abhorrens fuit , me et esse arbitror et magis ctiam 
— tum fuisse. luvenal. 6 , 385. quaedaru de numero Lamia- 
Tum. De formuia de numero vid. Garaton. ad Cic. Philipp. 
2,6. 

Cic. Brut. 33, 125. istum de superioribus pene solum lego. 

Cic. de Off. 1, 30, 108. de Graecis autcm dulccm — in 
omni orktione simulatorcm — Socratem accepimus . 

Sueton. Aiig. 17. Antonium iuvenem , maiorem de duobus 
Fulvia genitis — interemit. 

Cic. de Opt. gen. 4 , 9. quod qui ita faciat , «f , si cupiat 
uberior csse, non possit, habeatur sane orator , eed de mino- 
ribus. 

Poetarum est formula dc gente. Virgil. Aen. 10, 350. trcs 
quoque Threicios Boreae de gcnte suprema. 9, 281. geneirix 
Priami de gentc vetusta est mihi. Stat. Silv. 5, 3, 126. ubi 
Marklaud. 

Cic. Brut. 34, 131. atquc eodem iempore accusator de jdcbe 
L. Caesulenus fuit. Liv. T, 17, 6. adversus eum terrorem di- 
ctator C. Marcius Rutilius dc plebe dictus magistrum equitum 
item de plebe C. Plautium dixit. Ovid. Fast. 5, 20. ausws de 
mcdia plebe sedere dcus. 6, 781. Ita homo de plebe. vid. ex- 
empla admodum multa apud Drakenb. ad Liv. Epit. libr. 2. 
Vossius de Vitiis serm. 1 , 33. dcmonstrare voluit , quo luagno 
discrimine differrent homo dc plebe et plebeius , quasi ilhid or- 
dinem, hoc significaret gemis; at etiam genere plcbeio nati 
dicebantur de plcbe. De significatione sortis abiectae vid. 
Burra. ad Ovid. Amor. 1,7, 29. Cic. p. Arch. 10, 25. quum 
ci libellum malus poeta de populo subiecisset. «bi vid. Mat- 
thiac. 

Cum nominibus qnantitatls et numcrl. Cic. Parad. 1,1,8. 
cuius quum patriam Pricnen cepisset hostis ccterique ita fugcrent. 



198 DE. 

ut multa d6 suis rchus seeum asportarent. de Dir. 2, 65, 134. 

misit coniectori quantulum visum est de argento. Cornel. Thras. 
3, 1. non plus habuit secum , quam triginta de suis. Cic. p. 
Bosc. Am. 35, 99. de tribus et decem fundis tres nobilissiwos 
fundos eum video possidere. "Viil. Bremi ad Cornel. Them. 4, 3. 
Drakenborch. ad Liv. 22, 49, 16. 

In negatione Cic. Verr. 2 , 46 , 113. ut — nullum ornamcn- 
tum, nihil ei sacro, nihil de publico attingeres. de Off. 3, 7, 
84. neque enim quidquam de hac parte post Panaetium explica- 
tum est, quod quidem mihi probaretur ex its, quae in manus 
meas venerint. ubi vid. Heuslng. de Orat. 1, 43, 191. ncmo 
de iis , qui peritissimi sunt. p. Rosc. Am. 9 , 24. cui de tanto 
patrimonio praedo iste nefarius ne iler quidem ad sepulcrum 
patrium reliquissei. Fiaut. Most. 1, 2 , 72. quo nequc industrior 
de iuventute erat. 

Adiectis numerallbua. Cic. de Off. 2,9, 32. de illis tribus, 
quae ante dixi , benevolentiae praeeepta vidcamus. Ita bene in- 
terpunxit Beierus. Columel. 5,6, 16. de ternis pedlbus super 
positis alii rami submittendi sunt. Sueton. Aug. 101. de tribus 
voluminibus uno mandata de funere suo complexus est: altero 
indicem rerum a se gestarum — ; tertio breviarium totius im- 
perii. Nemo , puto , ita loquitur emimeratis omnibus rebus 
eingulis : nec potest esee : quod attlnet ad tria voluraina. Sed 
meliores arbitror codices eos, qui praepositionem omittiuit. 

Intelligi potest intcr in his. Propert. 2, 24, 30. (19, 14.) 
iam tibi de timidis iste protervus erit , qui nunc se in tumidum 
iactando venit honorem. i. e. apparebit eum, qui se nunc ia- 
ctando attollit, inter tiuiidos non nisi protervum esse. Sueton. 
Dom. 13. precantes, ut Palfurium Suram restitucret , pulsum 
olim senatu, ac tunc de oratoribus coronatum. i. e. inter orato- 
res, ut orator : qucm ad modum legitur in inscriptione apud 
Gruter. p. 332, 3. coronatus cst inter poctas latinos. Alii ali- 
ter , quasi victoria de oratoribus intelligatur. Vari*o de Re r, 
1, 38. stercus optimum scribit esse Cassius volucrium. — De 
hisce praestare columbinum, quod sit calidissimum. Cic. ad 
Q. Fr. 1, 1,3. dc quibus honore ct dignitate ct actate pracstat 
Tubcro. 

Singularia haec sunt : Cic. ad Fam. 16 ,'1, 7. de tuis innu- 
merabilibus in me ofjiciis erit hoc gratissimum. Ovid. Her. 2, 
43. si de tot laesis sua mimina quisque dcorum vindicct, in poe- 
nas non satis unus eris. Porapon. 3Iela 2 , 7 , 17. de amnibus 
Himera referendus. Tacit. Ann. 15, 54. ut plerique tradidcre 
de eonsequentibus. Sed haec non uno nomine suspecta sunt. 
Consequentes enim non possunt nominari scriptores posteri. 



DE. 199 

neqne interposito verbo nomina geparari. Quidam codices in 
Cic, de Leg. 3 , 15 , 37. exhibent : ut — quidam alii dii de 
peregrinis iudicati e civitate eiiciantur, quaal ita dici poaset 
pro alii de diis peregrinis. 

In omni hoc usu llbrarii saepe snpposuerunt e : vid. Burm. 
ad Virgil. Aen. 3, 602. ad Sueton. Dom. 12. ad Ovid. Met. 
11, 6. Drakenb. ad Liv. 21, 6, 5. 35, 29, 8. Garaton. adCic. 
Phil. 2, 6. 

12. Non alia est ralio , qua niateriam designamusy 
ex qua aliquid sumptum aut factum sit, autfiat. Quare 
recte dicitur de aliqua re aliquid facere , et saepe ad- 
iectivi vicem praestat nomen praepositione coniunctum. 
Idem exprimitur vocabulo ex» Et dicitur de rebus vel 
componendis vel immutandis. Aliquantum dilfert for- 
mula cjuid j aciam dehac re? qua non materia, sed ipsa 
res significatur : in hac re , ad hanc rem quod attinet» 

Ovid. Met. 14, 313. niveo factum de mavmore ttgnum. 5,. 
183. in hoc haesit signum de marmore gestu. Cic. ad Att 13, 
37. de eodem oleo et opera exaravi ncscio quid ad tc. Ovid. 
Met. 1 , 127. de duro cst ultima (aetas) ferro. Virgil. Ge. 3, 
13. vindi in campo temjilum de marmore j^onam. Plin. llist. 
n. 26, 4, 11. succtts de quinquefolio. Ovid. Fast. 3, 184. ad- 
• spice de canna straminibusque domum. 3, 254. Prifipei. 42, 2. 
de cera facili dat tihi poma. Ita Scaliger emendavit vuljatum 
dc ccra facla. Palladius de Re r. 1, 43, 4. paremus — ocreas 
manicasquc dc pellibus. 

Ovid. Fast. 4, 725. cerfc ego de vitulo ciner^m — saepe tuli 
plena manu. Seribon. de Coiiip. 245. cinis de filice facta. Pal- 
lad. dc Re r. 1 , 35 , 8. aliqui cinerem de fico super erucas 
spargunt. 

Tibull. 2,1, 59. rure pucr verno primum de flore coronam 
fecit. 1,1, 3. fictilia — fccit agrcstis pocula , dc facili compo- 
suitque luto. Ovid. Fast. 5, 223. lustin. 7, 2, 11. captioum 
de rege facturi videbantur. Pctron. 105. ne viderer de nave 
carcerem facere. Ovid. Fast. 5, 616. inque deum de bove ver- 
8MS erat. Flor. 2,6, 32. quum — mediam dc Italia Africam 
faccrent etc. Tid. liurm. ad Ovid. Ilcr. 14 , 86. et ad Ani. 1, 
10 , 8. quidquid magno de lovc fccit Amor. Inven. 7 , 197. si 
Fortuna volet,fies de rhetore consul. De loco Cic. Philip. 5, 
7 , 18. de templo carcerem fieri , ubi alii codd. e templo , vide 
Garaton. 

Florus 3 , 20 , 8. jicc abnuit ille de stipcndiario Thrace milcSf 



200 DE. 

dt milite desertor. Itlanil. 4, 46. qnod consul totlens exsul, qHod 
de exsule eonsul. de quo loco vid. Gronov. Observ. 4 , 20. Mi- 
nuc. Fel. 20, 4. de hominibus aves et feras homines et de homi- 
nibus arbores et Jlores. Petron. 72. de una die duas facere. 

Cornel. Them. 2, 6. miserunt Delphos consultum, quidnam 
faccrent de rebus suis. quod Ileynius ad TibuU. 1, 1, 37. te- 
mere tentavit. Terent. Ad. 5,9, 39. sed He fratre quid fiet ? 
Salluet. Cat. 50, 3. refert, quid de his fieri placeat. Cic. ad 
Att. 2, 5, rescribe — quid de P. Clodio fiat. vid. Sciopp. Susp. 
Lect. 2, 13. et 20. 

Cic. de Orat. 2 , 19 , 83. artificium — euiusmodi de ipso iure 
civili hesterno die Crassus componi posse dicebat. Schwartziu» 
et alii coniungebant componi de iure civ. Ad cohaerent dice- 
bat de iure civ. 

13. Nec tantum materia ita declaratur, sed orane 
id , unde aliquid suppeditatur , vel quo quid constat. 
Quare etiam de quocumque impendio. 

Plaut. Epid. 1,1, 62. amatne illam , quam emit de praeda. 
Flor. 1,7,8. de manubiis captarum urbium templum erexit. 
nbi vid. Duker. 

Ita de aliquo vivere. Plaut. Truc. 5, 61. de vestro vivite. 
Idem quod ex aliquo vivere Ovid. Met. 1, 144. Cic. ad 
Fam. 9 , 17. quiu de lucro prope iam quadriennium vivimus. 
i. e. ei beneCclo. Vid. Sigonius ad Liv. 40, 8,2. qui egre- 
gie emendaviti de lucro tibi vivere me scito. 

Ovid. Fast. 5, 282. iam de vetito quisque parabat opss. 

Plin. Hist. n. 83, 4, 24. Augustum de crure eiu4 (statnae 
anreae) coenare. 

14. Peculiares igitur sunt formulae de impensis 
cuiusvis generis, praesertim de pecunia de vieo, de suo, 
de alieno , de puhlico, quae etiam praepositionem a, 
assumunt. Cf. T. 1. p. 16. Vavassor de Vi verb. p. 517. 
Schelfer. ad Piiaedr. 4, 19, 26. Schwarz. ad Pliu. Pan. 
26. Drakeub. ad Liv. 4, 60, 4. Arntzen. ad Aur. Vi- 
ctor.Epil. deCaes. 48, 17. Graeci dicunt xIvhv TcaQCi zLvog. 

Cic. ad Fam. 4, 3, 5. nam quod exemplofit, id etiam iure 
fieri putant: sed aliquid, atque adco multa addunt et afferunt 
de suo. i. e. a sua parte, slne exemplo multa faciunt. Plaut. 
Mil. 3,3, 31. ad tua praecepta de meo nihil his novum appu- 
sivi. Men. 1, 2, 40, Plin. Epist. 4, 13, 8. qui fortasse dc 
alieno H«gligent6« certe de suo diligentcs crunt. 



DE. 201 

Terent. Ad. 1,2, 87. ohsonat , potat , olet unguenta de meo : 
amat: dabitur a me argentitm. Plaut. Bacch. 1,1, 64. nam 
id Jlagitium sit meum mea te gratia et operam dare mihi et ad 
eam operam facere sumptum de tuo. Cic. ad Att. 16, 16. 
Planco: Atticus , qui civitatem conservatam cuperet, pecuniam 
numeravit de suo. Plaut. Truc. 1, 2,11. de nostro saepc edunt. 
Lir. 6, 15,10. sedquid ego vos de vestro impendatis hortor? ubi 
Drakenb. Suct. Caes. 19. Ovid. Fast. 3, 828. munera de ve- 
stris pauca referte deae. 

Liv. 3 , 1 , 3. possessores et magna pars patrum , trthuniciis 
se iactare actionibus principem civitatis et largiendo de alieno 
popularem fieri querentes. lustin. 30, 3, 9. 8, 34, 3. vid. 
Drakenb. ad Liv. 4, 60, 4. 

QuodPlaut. Men. 3, 3, 21. rfa eodes ahs te. id Tercnt. 5, 8, 
17. de te largitor , puer. i. e. de tuo. Acutius hoc appellat 
Donatus. 

Cic. Verr. 3, 44, 105. memoria tcnetis — quotidie solitvm 
esse non modo in publico, sed etiam de publico convivari. Liv. 
4, 59, 11. additum — ut decerneret senatus , ut stipendium 
miles de publico acciperet , quum ante id tempus de suo quisque 
functus eo munerc esset. 1 , 20 , 3. his — stipendium de publico 
statuit. 2, 16, 7. P. Valerius — anno post — moritur copii» 
familiaribus adeo exiguis, ut funeri sumptus deesset: de publico 
est elatus. 

15. Pot est esse etiamlocus, in quo aliquis habitat 
vel versatur, unde aliquis arcessitur vel ducitur: impri- 
mis ubi genus hoc modo constituitur. Conf. Vorst. de 
Lat. falso susp. 19. p. 196. 

Ennius apud Cic. de DIv. 1, 58, 132. non habeo denique 
nauci marsum augurem, — non de circo astrologos. Cic. p. 
Cluent. 59, 163. A. Binnium quemdam, coponem de via latinUf 
subornatis. p. Mil. 24 , 65. popa Licinius , nescio qtii de circo 
maximo. Librarii correxerunt in et cx. vid. Garaton. luvenaL 
14, 134. aliquis de ponte. i. e. mendicus. 

Cic. Orat. 15, 47. non enim declamatorem aliquem de ludo 
aut rabulam de foro , scd doctissimtim et perfectissimum quaeri- 
mus. i. e. forensein. de Orat. 2,7, 28. hominem enim audietis 
de sohola atque a magistro — eruditum. Sueton. Aug. 98. 
naidae de navi alexandrino. Ovid. Fast. 2 , 209. libyca de ru- 
pe leones. Tibull. 1 , 1 , 15. nostro de rure corona. luvenal. 
6 , 344. vaticano fragilcs de monte patcllas, 1 , 137. nam dc iot 
pulcris et latis orbibus et tam antiquis una comedunt patrimonia 
mensa. 



202 DE. 

Nemes. Ecl. 1 , 66, dant Fauni < — de vite racemos , de campo 
culmos , omnique ex arbore fruges. 

Hulus generis est Plaut. Aul. Prol. 28. nam compressit eam 
de summo adolescens loco, Capt. Prol. 30. quoniam heri indau- 
divit, de summo loco summoque genere captum csse equitem Alium. 
Foen. 3, 1, 13. De loco Cic. Tusc. 2, 6, 15, Tide infra. 

Ita igitur tantum de locis usurpatnr , non de urbibus. Ta- 
men Martial. 1 , 42 , 12. quod de Gadibut improbus magister. 
IntcUigitur ex Gadibus arcessitus. 

16. Genitivus quum rationem expriraat, qna ali- 
quid ex alia re pendeat, sive ei inhaereat, sive sit inde 
suraptum, in graeca et latina et in aliis linguis fit, ut 
idera sensus etiara per praepositiones expriraatur, quae 
sunt aTto et £>c, a et de. vid. Tom. 1. p. 35. Id ex usu 
corarauni demonstravit Cortius ad Sallust. Cat. 35,2. 
Recentior aetas quo longius ab antiqua siraplicitate rc- 
cesserat, eo frequentius praeposilionem adhibuit ad ex- 
primendam vim casus genitivi. Mirabilia atque adeo 
absurda exerapla habet roraana lingua rustica, cui 
Francogalli modura debent , quo ipsura genitivura hac 
particula de apposita designant. Latiui scriptores an- 
tiqui et meliores abstinebant ab hac diclione minus ad- 
stricla, nisi in collocatione duorum genilivorum ambi- 
guitas evitanda erat praepositionis auxilio. Sic Cicero 
Verr. 1, 12, 32. concedite pudoi^i meo , iit aliqiiavi 
partem de istius impudeniia reticere possim. Poetae, 
metri necessitate adstricti, et comici, vulgarem consue- 
tudinem tenentes , saepius hac foi-ma utuutur, certe ia 
quibusdam nominibus. Ab his autera distant dictiones 
oplimis scriptoribus probatae, in quibus verbum con- 
slruclionem regit non uno modo ila, ut et genitivus et 
praepositio ad aequalem sensum perducat. 

Herzogius nuper ad Sallust. Cat. 35 , 2. negare voluit veri- 
tatem buius observationis, quasi vcrba : satitfactionem ex nulla 
conscientia dc culpa proponcrc decrevi , non signlOcarent, we- 
gen keincr Milivissenschaft um ein T erbrcchen , scd tpegen k. 
M. um irgend etwas , teas ferbrechen hicfs. quae quomodo 
dlffcrant, equidem non exputo. Neque eonscientiam Sallustius 
intellexit socictatera scclcris, sed animi ccientiam, das Bc- 
v^ufslscyn cincr Schuld. Et dieitur conscium esse lic aliqua re 
Cic. ad Att. 2, 24. et alicuius rei. Vid. Krit7.ius ad h. 1. Sed 
. de liis infra. jNec aliter mcnlionem facere alicuius rci Cic. in 
Pis. 10,23. et de aliqua re Cic. pr. Quint. 11, 39. mcmi- 



DE. 203 

nisse de al. Cic. ad Att. 15, 27. recordari de al. Tusc. 
1,6,13. 

Homines plehis dicebantur homines dc ylebe Drakcnb. ad 
Liv. Epit. libr. 1. Quac apud Cic. Phil. 2, 27, 65. persona dc 
mimo , est persona minii : sed sarcasmus inest. 

Terent. Heaut. 4 , 1 , 39. si moreretur, ne expers partts esset 
de nostris honis. Ovid. Fast. 4, 19. 2, 748. quantum de bello 
dicitur esse super. 2, 567. 6, 309. venit in hos annos aliquid 
de more vetusto. Gratii Cyneg. 17. centum omnes nemorum, 
centum de fontibus , omnes Naiades. Perquam imprudenter 
Burmannus quacrit, cur poeta non fontium scripserit. Vopisci 
Firmus 3. tantum habuisse dc chariis , ut publice saepe dtceref, 
excrcitum se alere posse papyro. Ovid. ex Pont. 4, 13, 23. 
laudes dc Caesare dixi. Tacit. Ann. 1 , 12. addidit laudem de 
Augusto. Muretus correxit de laudibus Aug. , Wolfius laudem 
Augusti : liic tamen etiam liberiorem usum particulae de sae- 
pe se notasse narrat, nullo exeraplo addito. Neque vero tanta 
erat bonis scriptoribus libertas. Intelligi debet laus, quae 
argumento ex Augusti meritis sumpto , simul Tiberium effer- 
ret. Comparari poosuut vei-ba Caesaris B. gall. 5 , 41. addunt 
etiam de Sabini morte. Sed potest etiam particulae tribui ea 
vis, quam habet dictio : spolia de hostibus , spolia de Persis. 
Curt. 8, 8, 9. 9, 1, 2. Tcrtullian. de Testimon. an. 1. sed ne 
suis quidem magistris alias jirobatissimis atquc rectissimis fidcm 
inclinavit humana de incrediditate duritia. quae vindicat Gro- 
nov. in Diatrib. p. 560. (368.) comparans graeca exlrjQOV r^e 
aniGziu^. Minuc. Fel. 7, 2. specta de libris memoriam. 

Formula Lucretio saepe usurpata est cetera de hoc genere. 
4, 592. 462. 746. 5, 38. 165. Horat. Sat. 1, 1, 13. Cicero, 
quod saepe dixit quae sunt eiusdem generis ^ Tusc. 4, 7, 16. 
expressit: si quac sunt de eodem genere. 

Recentiora exempla : caput de aquila , vestes de altari Tide 
apud Salmas. ad Volcat. Gallicani Avid. Cass. 5. Minuc. Fe- 
lix 25 , 3. mox alienas virgines iam desponsatas — et nonnullaa 
de matrimonio mulierculas sine more rapuit y violavit. i. e. naa- 
ritatas. 

II. 1. Accedo ad tempus, ciii desigaando etiam haec 
praepositio inservit. Atque plerique graramatici prae- 
cipiunt, duplicem illam rationem , quam in a observavi- 
mus T. 1. p. 20. etiamper de exprimi, idque ettemporis 
certi iuitiam et perpeluitatem significare. At illa initii 
notio prorsus abhorret ab hoc vocabulo, neque umquam 
a bonis scriptoribus de nocte dictum est pro a iiocie, ^ 



204 D£. 

prima nocte. Alii , quibus nuper Boettigerus accessit, 
inlellexerunt diem cousurapluni, ut, qui de die potaret, 
terapestivo convivio diceretur aliquaotum carpere de die 
negotioso. Quod speciosum argumentum fallit, nec 
quadrant omnia exempla. Quid enim dixisset Plaut. 
Asin. 3,1, 13. ergo nna pars orationis de die dabi- 
lur rni/ii? De enim indicat tractum temporis, quem 
quasi sequimur, atque lormulae de die ^ de nocle signi- 
ficant i^om Tage Jier , procedente die, p. nocte: ini 
Laufe des Tages. Quod fere idem est quod die, no- 
cte: am Tage, in der JSac/it. De jnedia nocte est 
tempore mediae noctis. laterdum de die, de nocte 
idem significant quod jjer diem, per noctem, 

Boettigerus dixit de hac re in Libellis vespertinis Dresdens. 
1830. n. 5. ubi addit, Horatii verLa Carm. 1, 11, 8. carpe 
diem ex eadem ratione dici de parte negotiosi diei carpenda; 
quod quomodo cum Leuconoes vita convenerit, equidem noa 
perspicio. Femina carpit diem sic , uti flores et fruges. 
Lambinus ad Horat. Epist. 1, 7, 88. dc acceperat pro ali- 
quanto post. Burmann. ad Phaedr. 3, 10, 20. de nocte do- 
cuerat notare non priniam aut quamvis partem nocti», sed 
mediam. Quod quomodo fieret, non deraonstraverat. Taraen 
Ernestius in Clavi Cic. p. 439. de nocte esse exposuit , statim 
a medja nocte, seu multa adhuc nocte , de die esse statim a 
meridie. Quera Ruhnken. ad Terent. Ad. 5, 3, 55. et alii 
mnlti sequuti sunt: quamquam mediae noctls nullum adest in- 
dicium. Sed Bentleius disertis verbis ad Horat. Epist. 1, 18, 
91. media de nocte fieri ait, non quod eo usque producitur, 
ged quod tum primum incipitur. Vtruraque falsum est. Sal- 
raasius, quem referunt ad Solin. p.456. dixisse, de dieinterdum 
csse ctiam a raane, nihil de hac re, Censorinus quod dicit 
dc Die nat. 24.: tempus , quod mediae nocti proximum est , vo- 
catur de media nocte. non ita accipiendum est , quasi sit inde 
a media nocte, sed per eam noctis partem, quae a media noctc 
cst ad gallicinium. Recte igitur Gesnerus in Thes. T. 2. p. 12. 
„ (f c cura nominibus temporis significat, illud tempus nondum 
plane cffluxisse. " Id aniraadvertit Matthiae ad Cic. p. Mur. 
19, 22. cf. Dralienb. ad Liv. 8, 23, 15. ubi legendum cst: 
consul oriens de nocte: ct Oudcndorp. ad Suet. Vesp. 21. Bre- 
mi. ad Snet. Oct. 9T. Keizogius ad Caes. B. g. 1, 12. miscuit 
varias notioncs. 

Terent. Ad. 5, 3, 54. ceterum rus cras cum filio cum priino 
lucu ibo Iwic. M. (immo) dc nocte censco. i. e. noch in dcr 



DE. 205 

Nacht. nondum exhaugta nocte. Cic. ad Att. 4, 8. in comt- 
tium Milo de nocte venit. idem est quod paullo ante nocte. 8, 6. 
ohsin^nata iam epistola, quam de Tiocte daturus cram, sicut 
dedi (nam eam vesperi scripseram^ C. Sosius praetor in For- 
mianum vcnit. Horat. Epist. 1,2, 32. ut iugulcnt hominesy 
surgunt de nocte latronet. quod reddunt: ticf in der Nacht. 
Hoc nbuium est: sufficit, nocturno terapore. Frontin. Strat. 
4, 3, 7. Hannihal surgere de nocte solitus, ante noctem non 
requiescehat. i. e. ante diem. Ineptum esset : statim a medla 
nocte. Cic. p. Mur. 33, ()9. prope de nocte opponitur horae ter- 
tiae. 19, 22. vigilas tu de nocte, ut tuis consultoribus respon- 
deas. L e. nocturnis vigiliis. sed ad Q. frat. 2, 15. evenit, ut, 
siserius, quam voluerunt , forte surrexerint , properando etiam 
citius, quam si de multa nocte vigilassent, perveniant, quo velint. 
i. e. multara noctera. Sueton. Vesp. 21. 

Plaut. Rud. 4,2, 10. vt de nocte multa impigreque exsur- 
rexi. Caes. B. gall. 7, 45. Caesar mittit complures equitum 
turmas eo de media nocte. 7, 88. Sueton. Cal. 26. Cic. ad Att. 
7, 4. multa de nocte profectum esse ad Caesarem. i. e. diu ante 
lucem. ad Q. frat. 2,9. p. Sext. 35, 75. quum forum, comi- 
tium , curiam , mnlta de nocte armaiis hominibus ac servis quo- 
que occtipavissent etc. quod paullo ante : templum aliquanto an- 
te lucem occupavit. Et dePetit. consul. 13. domus ut multa no- 
cte compleatur. Quae omnia Bentleius si reputasset, ahsti- 
nuisset ah inopportuna correctione in Horat. Epist. 1 , 18, 91, 
nani potores bibuli media de nocte falerni sunt, qui per me- 
diae noctis tempus hibunt. 

Formula de die vulgo explicatur a media die: qno fa- 
cto etiam opus est, ut diem pro media die dici statnnnt. Ac 
de die nihil est nisi die, lucente die: am Tage, am hcllen 
Tage: non eo tempore, quo convivia et potationes apud Roma- 
nos antiquos hahehantur, quod erat teste Martiale 4, 7. post 
nonam horam : unde formulae de die potare , convivium de die 
apparare. Plaut. Asin. 4, 2, 16. unam ad amicam de die po- 
tare. Terent. Ad. 5, 9, 8. scortum adducere, apparare de 
die convivium. Catull. 45 , 5. vos convivia lauta sumptuose de 
die facitis. Horat. Epist. 1, 14, 34. quem scis — bibulum me- 
dia de luce falerni. uhi non licuit verhorum ratione graeca lo- 
quutio comparari dcp' r^fiegag nivfiv. Haec enim, ut hene in- 
tellexit Toup. ad Suidam T. HI. p. 495. Lips. significat a ma- 
iie poculis indulgere. Conf. Salmasius ad Vopisci Florian. 6. 
Westerhov. ad Terent. loc. Lips. in Excurs. ad Tacit. Ann. 14, 
2. Vales. ad Plaut. Asin. 4, 2, 16. Cellar. ad Curt. 5,7,2. 
Sueton. Dom. 21. lavabat de dic prandzbatqu^ ad satietatem. 



206 DE. 

Forcellinu3 expllcat : orto iam dle , mane , mature : quod fal- 
sum. Alia coUegit Gesnerus in Thes. p. 11. 

Apud Hirtium Bell. Afr. 63. in salo in anchoris ea nocte 
commoratus. quum codd. quldem praeLerent eadem, Oudendorp. 
conieclt ea de nocte. At nemo ita loquutus est , neque aliata 
exempla halient pronomen. 

Horat. Epod. 13, 3. rapiamus , amici, occasionem de die. 
Qui cum Porphyrione tempestiva convivia intelllgentes mter- 
pretati sunt primo mane, vehementer errant. Sufficit consu- 
mendi notio. Donatus in Terent Ad. 5, 9, 8. explicat : re- 
pente, neque ante praedictum , nec pridie constitutum. quasi slt 
hoc ipso die. Respexit enim ad formam de tempore coenare, de 
qua paullo post. 

Cic. Phii. 3 , 34 , 87. cum perditissimis latronibus non solum 
de die , sed etiam iii diem vivere. de quo loco longae exstant 
expositlones. Pleri*que Graevius persuasit, verLi vivcrc du- 
plicem esse signlilcatum , voluptatlbus indulgere et vitam in- 
etituere. At nemo umquam dixlt de die vivcrc pro de medio die 
coenare. Nec rectlus Wernsdorfius vertlt : dafs du mit den 
verworfensten Strafsenrdubern in Liisten lebst von Tages yin- 
bruch. rorcellinus cum Abraharao interpretatur : palam omni- 
bus videntlbus , pubblicamentc. Equldem video , Ciceronera 
lusisse verbis in diem, iisque oppusulsse de die, quod esset per 
diem. Ceterum Ernestlus ad Sueton. Ner. 27. observavlt, non 
dici de medio die, sed de die et a medio die: quare recte le- 
gi: epulas a medio die ad mediam noctcm protrahebat. Caussa 
vero cernltur non in voc. medio , quod Horatius quoque addi- 
dit , sed in signlficatione initii , inde a — usque ad. 

Cic. ad Q. frat. 2, 1. ext. /ac, si me amas, ut consideratc 
diligenterque naviges de mense Decembri. i. e. mense Decem- 
hri. Caes. B. clv. 1, 63. quum de tertia vigilia Pctreius atque 
Afranius castra movissent , repente sese ad novisslmum agmen 
ostendunt. i. e. im T erlaiif der dritten Stunde. Non bene cx- 
f llcant : tertia vigilla transacta, post tertiara vlgilLam. Becte 
Gronovius ad Liv. 9, 44, 11. ante tertiam ^lgiliam trans- 
actam. Perraulta excmpla collegit Drakenborch. ad Liv. 1. c. 
et bene explicuit ad 8, 23, 15. Fetron. 45. occidit de lucema 
equites. 

Ruddiraannns 2. p. 290. obserrat , de cnm minori fere tem- 
poris specie , de die , de tertia vigilia , raro cum maiorc , de 
mensc , iungi; nec dici pesse de anno proximo venis , claruit 
de olympiade sexagesima : sed in his dominari consuetudlnem, 
ut aoB feriade ac dc tcrtia vigilia^ it^ de hora tertia profectus 



DE. 207 

est dicatur. lllud , ei verum esset , ipsum refragaretur sen- 
tentiae eorum, qui partem temporis consumptam intellige^ant. 
Apud Columcl. 2, 4, 9. deinde de Aprili medio ^jsquc in solsti- 
tium iterandi. codd. auctoritate correctum est ab Aprili. 

2. Vulgaris est opinio, de significare tempus, post 
quod aliquid fiat. Quod probari non potest nisi in iis, 
quae cousequentiam expriraunl continuato tractu. Quum 
Plautus Most. 3,2,8. ait: jion bonus somnns est de 
prundio: dos reddimus niclit gnt ist der Sc/daf gleich 
von Tische weg, intelligeutes eos , qui de prandio dcce- 
dant. Neque aliter in formulis diem de die prospecla^ 
re, diem de die differre* 

Cic. ad Att. 12, 3. velim scire, hodiene statim de auctione 
aut quo die venias. Hic et verbum venire et vocabulum stalim 
explicationem confirmant. 

Liv. 5, 48, 6. interim capitolinus exercitus — diem de die 
prospectans , ecquod auxilium ab dictatore appareret. 25, 25, 4. 
quum is diem de die differret etc. lustin. 2 , 15 , 6. diem de 
die proferendo. Aliter diem ex die exspectare Cic. ad Att. 
7, 26. 

Formulam de die in diem, von Tag su Tag, «x Vulgata 
scripturae «acrae versione in usum deductam esse notavit Cel- 
larius Antibar. p. 192. Cur. post. p. 294. Noltenius ut he- 
braismi notam deleret, attulit Plin. Hist. n. 21, 1, 1. flores 
vero odoresque de die in diem gignit. et Cyprian. Ep. 3 , 11. 
extr. ut omnes sciant , schismatici huius et haeretici dolum et 
praevaricationem de die in diem evacuari. In Plinii loco vete- 
res editienes exhibent verba a librariis interpolata ; Cyprianus 
autem ex Epigeorura potius rivulis quam ex latinis fontibus 
liausisse videtur Heusingero in Observat. p. 465. Saepe li- 
hrarii haec suo more corruperunt, sicuti in verbis de verbo 
ad verbum: de quibus Koltenius p. 1427. et Goclenii Analect. 
p. 396. Cellar. Cur. post. p. 349. 

Ad tempus male referunt Virgil. Aen. 2, 662. iamque aderit 
tttulto Priami de sanguine Pyrrhus. quasi sit : post caedem Pria- 
mi et Politae filii. In aderit inest notio veniendi. 

Barbari dicuut de facto. 

8. De tempore pro tempore in nno loco Belli iii- 
span.SS. legitur: ipse detempore coenavit. quodwSchae- 
ferus m Glossar. Liv. p. 188. idem esse dicit, quod de 
diecoenare, Atrepugnat ipsa sententia auctoris, qua di- 



208 DE. 

citnr Scapula coenasse statim apparata coena. Alia, 
sed iusta caussa est loquutionis ex tempore» 

III. 1. Illa , quam antea illustravimus, notio dedu- 
cendi propinquam sibi habet in re persequenda vel 
agenda. Qiium enim de aliqua re agimus, alicunde co- 
gitalionis vel oralionis materiam petimus, aut cogita- 
liouem ad certum finem ita perducimus , ut ex aliquo 
loco exeunles decurrere videamur. Itaque de materiam 
et caussam rei ageudae indicat : de quo iam dictum est 
Tom. 1. p. 34. ISotissima sunt, quae ad verba cogj- 
tandi, dicendi, disserendi , narrandi pertinent, et argu- 
meutum indicant. Alia metaphora Laliui dicunt snper^ 
Germaui iiher. In de quasi per campum rei dicendae 
vel cognoscendae descendimus. A significat agenlem, 
de rem agendam. Pliu. Ep. 4, 7, 7. credas non de 
puero scripturny sed a puero. Charisius p. 209. at 
vero de ad id (referunt) , quod Qraeci tvsqI dicunty 
qnasi de MarceUo , ut Cic. de amicitia (l , 1.) Q. Mu- 
tins augur multa narrare de C. Laelio socero suo me- 
moriter et iucunde solebat. Conf. Priscian. p. 996. 

Cic. de Fin. 1,7, 22. (Epicurus) nihil de dividendo ac par- 
iiendo docet. Caes. B. gall. 7 , 10. ilaque cohortatus Aeduos de 
supportando commeatu , praemittit ad Boios, qui de suo adven- 
tu doceant. Sueton. Caes. 9. de hac significare videtur et Ci- 
cero. Sallust. Cat. 51, 19. de timorc supervacaneum est disse- 
rere. ubi Cort. Curt. 4,8, 12. Rhodii et Chii de praesidio 
querebantur. Caes. B. g. 7, 55. quum — de statu civitatis 
cognossent Livaticum Bibractc ab Aeduis receptum etc. Horat. 
Carm. 4,7, 21. quum semel occideris et de te splciidida Minos 
fecerit arbitria. Cic. ad Att. 7, 2. de epistola : erat enim de 
re publica, de opinione. de Dir. 2, 1, 3. tres libri perfccti 
sunt de natura deorum. Paullo ante : primus est enim de ron- 
temncnda mortc. de Inv. 1, 20, 29. quae praeccpta de brevi- 
tate sunt. 

Sallust. Cat. 5, 9. de moribus civitatis tempus admonuit. 
Caes. B. gall. 5, 41. addunt etiam de Sabini morte. Sallust. 
Cat. 4,3. de Catilinac coniuratione — paucis absolvam. Ta- 
cit. Hist. 4 , 48. ea de caede quam verissime expediam. vid. 
Cort. ad Sallust. loc. Sueton. Tib. 17. sed de cognomine inter- 
cessit Aug}'f'us. Cic. de Orat. 2, 19, 83. artificium esse hoc 
quoddam non dissimilc cetcrorum , cuiutmodi de ipso iure civili 
hesterno die Crassus componi posse dicebat. Terent. Ileaut. 
2,3, 22. hic de nostris verbis crrat, quac hic loquuti aumus. 



DE. 209 

Plaut. Most 3, 1, 26. etiam fatetur de hospite. Sallnst. Cat. 
45 , 4. multa prius de salute sua Pomtinum obtestatus. Cic. ad 
Fam. 1, y» 3. in omni actione atque administratione reip. flo^ 
ruissemus, de qua ostendam equidem patdlo post, qui sit meua 
sensus et status. Cornel. Dat. 7, 1. Scismas — de defectione 
patris detulit. Similiter dc aliqua re polliceri Liv. 1, 4T, 7. 
Cic. p. Planc. 42, 101. 

Huc pertinent etiam verba dissentire , atsentire. Cic. Phil. 2, 
15, 29. de summa re dissentientes. vibi vid. Garaton. Liv. 29, 
20, 1. de ceteris Maximo assensus , de Scipionis caussa dissen- 
tit. Dubitare de aliqua re Cic, ad Fam. 3, 10, 15. 

2. Verba activa sentiendi, iudicandi, cognoscendi, 
postulandi et alia , quae fere accusativum secum ha- 
bent, componmitur cum praepositione de , quae mate- 
riam significat, accusativo non apposilo. Id imprimis 
tum fit, quum res non tota simul comprehenditur, sed 
tractatur separatim per singulas partes: quod ahas circa, 
Cf. Held. ad Caes. B. civ. 1 , 32. Similiter verba neutra. 
Herzogius ad Sallust. Cat. 3 , 2. comparat graecum 
T(J TtBQi. Cognoscere alicpiid est rem ipsam unam et to- 
tam cognoscere, sed de aliqua re cognoscere partes ad 
eam pertineutes. 

Caes. B. gall. 5 , 32. posteaquam ex nocturno fremitu vigiliis- 
que de profectione eorum senserunt. Cic. ad Fara. 4, 4 , 7. uno 
te vicimus , quod de Marcelli, collcgae tni, salute paullo ante 
quam iu cognovimus. Ovid. Trist. 1,9, 27. de comite argolici 
postquam cognovit Orestae. Caes. B. gall. 1 , 35. ut — grava- 
retur, neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum pu- 
taret. Sallust. Ing. 95 , 3. nisi quod de uxore potuit honestiua 
consuli. ubi vid. Cort. 

Sallust. Cat. 47, 1. dissimidare de coniuratione. lug. 84, 3. 
de ullo negotio abnuere audebat. ubi vid. Cortius. Cat. 30, 6. 
si quis indicavisset de coniuratione. Cic. p. Quint. 9, 33. iudi- 
cium esse non de re pecuniaria , sed de fama fortunisque P. 
Quintii vides. 

Ita etiam verba superioribus illis eimilia certare de aliqua 
re Cic, Lael. 8, 28. dimicare p. Arch. 11, 29. pugnarc Flor. 
1, 11, 5. contendere Cornel. Arist. 1. Ita mereri de aliquo 
Cic. p, Mil, 34 , 93. 

Terent. Heaut. 4, 2, 4. quod de argento sperem, nihil est. 
Sic gaudere, dolere de aliqua re , vide infra. De aliqua re ca- 
verc et ab aliqua re cavere quo difTerant, docent exempla 
II. 14 



210 DE. 

Caes. B. gall. 6,2. Cic. de Lege agr. 1,4,10. Sucton. 
Caes. 8. Sallast. lug. 108. Cic. Verr. 2, 23, 55. 

5. Hac dicfione boni scriplores saepe iitnntur ifa, 
iit, quae iam aliis verbis expressa sunt , adiecfo argu- 
menti nomine distinctius designentur, aut ut praeinisso 
rei uomine id , quod de ea praedicetur, addatur per 
formam accusativi cum infinitivo. 

Caes. B. civ. 2, 17. quaeque postea acciderant , de angu^tiis 
rei frumerdariae accepit. 1, 21. quae ignorubant, de L. Domitii 
fuga cognoscunt. 3, 58. postquam non modo hordcum pabulum- 
que omnibus locis herbacque desectae, sed etiam frondes ex ar- 
boribus deficiebant, — conandvm sibi aliquid Pompeius de 
eruptione existimavit. Cic. Brut. 45, 105. quod idem dc C, 
Coelio dixerim industriam in eo summam filissc. 15, 57. 72, 252. 
Tusc. 5, 20, 57. de hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum 
accepimus , surnmam fuisse eius in victu tempcrantiam. ad Att. 
9, 7. dc pace idcm ssntio quod tu , simulationcm esse apcrtam. 
ia Verr. 2, 71, 174. 4, 18, 28. Lactant. 5, l), 1. de suis mo- 
ribus meritisque coniectant abesse iustiiiam. 
I Interdum ita ponitur nomen cura bac praepositione , tit 

siraul subiectum sit verbi, quod sequitur. Cic. in Verr. 3, 33, 
76. de accessione dubito , an Apronio ipsi data sit. 

4. Nou alia est ratio, qua verba miltere.^ legare 
cura hac praepositioue componuntur, ut indicetur res, 
cuius agendae caussa aliquis millitur. Quae propius ac- 
cedunt ad ipsam caussae notionem. 

"Cic. de GiT. 1, 13, 39. Regulus — quum de captivis commu- 
tandis Romam missus csset etc. Coelius ad Cic. 8,8, 31. rem, 
<?e qua misi^ velim curae habeas. Brut. 90, 312. dictatore enim 
Sulla legatus ad senatum de Rhodiorum praemiis venerat. Caes. 
B. gall. 2, 6. qui legati de puce ad Caesarem vcncrant. Tacit. 
Ann. 1, 22. a<i q. 1. Wopkens. in Act. soc. Trai. Tom. 2. 
p. 27. Cf. infrii p. 212. 

5. Nexus, qiii in his intercedit inter verbum et no- 
men cum praepositione coniunctum, in aliis abest. Nam 
in verbis celare alicpiem de alicjna re omini polest no- 
men rei, quam ipsa dissimulatio tangif : aut qnum 
dico facere alicpiid de aliciua re , id proprie significat 

facere ex alicpia re: sed potest etiam esse facere ali- 
quid sumpta ex aliqua re caussa vel occasione, ob ali- 
quam rem, pro aliqua re. Jgitur ut rafionera, qua 
actio regitur, indiceut, Graeci ab amplecteado dicunt 



DE. 211 

n£Qt (vid. Stallbanm. ad Plat. Menon. p. 105.), Germani 
a convertcndo m Ilinsicht , Latini contrario modo a 
dediicendo appeliant de, quod est von wo her , et poni- 
tur pi'o qjiod attinet ad, in BetrejJ. Similiter Germani 
von wegen. Hoc modo saepe exprimitur vis genitivi. 
Nam quod ad aliquam rem attinet, eius esse potest pars 
aut pendet ex ea. Nec refert, utrum accusativus adii- 
ciatur, an absoluto usxi ponatur verbura. Sunt vero 
loquutiones, in quibus deductionis notio pressius teneri 
possit : veluti Quinctil. 8,2, 19. quidani — de figuris 
idem pitium consequiintur. quod explicare licet exjigu- 
ris,parte figurarum. Atque hoc modo fit, ut multaliuius 
generis exempla eliam ad rationem supra expositam re- 
ierri possinl. 

Caes. B. gall. 5 , 27. neque id , quod feccrit de oppugnaiione 
castroru7n, aut iudicio aut voluntaie sua fecisse. Sallust. Cat. 
50, 3. refert, quid de his Jieri placcat, qui in custodiam tra- 
diti erant. cf. Cic. ad Fara. 14, 1,7. de Leg. 3, 1, 2. sicut 
de religionum lege fecisti. ubi Davisius temere scripiit in relig. 
lege. Terent. Heaut. 2, 2, 1. se mihi secnndae res de amore 
meo essent, ium dudum, scio, venissct. Caes. B. gall. 6, 19. de 
morte si res in suspicionem venit. cf. Held. ad 5 , 27. Herzo- 
gius ad Sallust. Cat. 45. varia exempla miscuit. 

Cic. ad Fara. 1 , 1 , 6. Hortensii et mea et Lucidli sententia 
cedit religioni de exercitu. Caes. B. gall. 6, 36. diffidins de 
numero dicrum Caesarem Jtdem servaturum. Cic. ad Att. 9, 9. 
recte non credis de numero miliium. Lir. 3, 60, 4. postquam 
concessum propemodum de vicioria credebant. 6, 42, 11. conces- 
sum ab nobilitate de consule plebeio. ubi vid. Drakenb. pr. 
Rosc. Ara. 40, 118. num videtur — iste discipulus magistro 
tantulum de arte concedere? Verr. 2, 40, 108. 

Plaut. Merc. 3, 2, 22. de lanijicio neminem metuo, una aetatc 
quae sit. Pseud. 1, 1, 121. de istac re in oculum utrumvis con- 
quiescito. Cic. ad Fam. 1 , 9, 11. neque de monimeniis meis 
ab iis adiuius es , a quibus debuisti, neque de vi nefaria, qua 
cum fratre eram domo expulsus. Qulnctil. Declam. 2, 13. exi- 
guum argumentum, noverca, de magnafacilitate fecisti. Ovid. 
Fast. 4 , 581. solem de virgine rapta consule, 

Terent. Hec. 3, 3, 31. ceterum de reducenda idfacias, quod 
in rem sit tuam. Liv. 36, 31, 9. si qua haberent, de qvibus aut 
recusare aut in posierum caveri sibi vellent, Corlnthum ad se 
venircnt. Terent. Eun. 3,1, 44. ptirgon'' ego r.ie de istacThai- 
dil Piaut. Epid. 5, 2, 41. quomodo me ludifecisti de illu con~ 

14 ♦ 



212 DE. 

ductlcia fidieinaJ Caa, 2, 6, 20. Je istaeCasina huio nostro dH- 
lico gratiam facias. 

Flaut. Most. 3, 1, 40. spe» est de argento. i. e. argenti. 
Cic. p. Sext. 33, 72. quae etiam collegac eius moderatio est 
de me. 

Plaut. Amph. 2,2, 169. illud non placct principium de oscu- 
lo. Cic, p. Domo 18, 47. collegia, quae coeant de hominum 
locupletissiTnorum bonis. An Tero ipse Cicero alibi ita loquu- 
tu8 sit, dubito. Varro de Re r. 3, 2, 3. vide infra V. 1. 

6. Hoc eodem modo adiectiva, quae alias genitivum 
assumunt, per de cum nominibus coniunguntur. 

Cic. ad Att. 2, 24. his de rebus conscium esse Pisonem. Sal- 
lust. de Rep. ord. 2, 1, 1. quum — neque de futuro quisquam 
sati» callidu» satisque prudens sit. 

7. Rarior est et a Graecis acceptus usus, quo ad- 
iectiva cum nominibus, quae conditionis rationem indi- 
cant, per hanc Tocem componuntur. Graeci dicunt 
Kar«: Kuxa yv(6^av l8Qi.g Soph. Oed. R. 1086. 

Flaut. Men. 5, 5, 83. modestior nunc quidem est de verbis. 
i. e. ad verba quod attinet. 

8. Breviata oratione saepe ita de ponitur, ut ver- 
bura dicendi vel agendi intelligatur. Quo idem sensus 
exsistit, quem reddas verbis <y7/o<:Z attinet ad , germani- 
cis von wegea, in Hinsic/it , n>as anlangt. Atque, ut 
fit in ellipticis dictionibus, verba haec per se constant, 
saepe commate distinguenda. Praeraittuntur enim reli- 
quis, in transitu ad abam rem commemorandam. Qua 
forma Cicero utitur frequenter in epistolis, Varro in li- 
bris de re rustica: saepe etiam Caesar et alii. Prae ce" 
teris insignis videtur esse formula de me , de te. 

Plaut. Rud. 2, 7 (8), 3. de illo vidulo, si sapias , sapias. 
Terent. Andr. 3, 4, 46. de uxore, ita ut possedi, ni mutat 
Chremes. i. e. de uxore ut dicara. Quod per ellipsin Ad. 2, 1, 
50. de argento somnium. id verbo exprcssit poeta Heaut. 4,2,4. 
quod de argento sperem , nihil est. vid. Rulinken. ad h. I. 

Varro de Re r. 1, 59, 1. de pomis , condltiva mala stru- 
thca — servari recte putant. 2,2,3. de forma , ovcni esse 
oportet corporc amplo. 2, 9, 11. Cic. ad Att. 9, 12. de Dio- 
nifsio, sjim admiratus. 2, 17, 3. de rationibus rcfercndis , nott 
erat incommodum te nullnm referre. ubi Cort. ad Att. 9,9. de 
teptentrione , plane ita est. 12, 43. de Othone diffido fortasse. 



DE. 215 

quia cupio. 0,7. de trlumphOf tihi assenUor, 10, 1. de pace, 
tdem sentio quod tu, simulationem esse apertam. 14, 1, 7. de 
familia, quomodo placuisse amicis scribis, faciemus. Similiter 
in forraulis de cetero , de reliquis, quas vide infra. 

Cic. ad Fam. 3, 12, 3. de me avtem suscipe paullisper meas 
partes. Propert. 2 , 8, (14,^ 29. de me mi certe poteris formosa 
videri. Martial. 1 , 19 , 5. de nobis facile est : scelus est iugu- 
lare falernum. Cic. de Orat. 2,8, 33. atque utinam — pos-* 
sim vobis exponere. Sed de me vldero. i. e. quantum in me est, 
a mea parte. 

Cic. de OiT. 1, 15, 47. de benivolentia outeiR, quam guisque 
habeat erga nos , primum illud est in ofjicio etc. ubi Heusinger. 
3 , 2 , 9. de quo alterum potest habere dubitationem , — alterum 
dubitari non potest. iibi rid. Heus. de Fin. 4, 5, 12. in hac 
Tatione tota de maximis fere rebus Stoici illos sequuti eunt. 
Terent. Hec. 2, 1, 36. de te quidem, satis scio, peccando detri- 
menti nil fieri potest. i. e. tu, satis scio, peior fieri non potes. 
Propert. 2, 32, 21. (23, 71.) sed de me, minus est. i. e. me 
quod attinet. ubi cf. Burm. Sciopp. Susp. Lect. 5 , 24. Graeci 
quoque tcbqI ita absolute ponunt. vid, Heindorf. ad Flat. 
Phaedr. 65. Bremi ad Demosth. Olyntli. 1. p. 210. Schaef. 

Cornel. Them. 9, 4. ea autem rogo , ut de his rebiis, quas 
tecum colloqui volo, annum mihi temporis des. Quae nerao ex- 
plicuit. Nam ctiamsi recte dicatur loqui aliquid, numquam 
tamen cum aliquo aliquid colloqui. 

Alia ellipseos exempla haec simt: Cic. de Divin. 1, 27, 57. 
unum (somnium) de Simonide (agens). ad Frat. 2, 13. me ma- 
gis de Dionysio delectat. int. librum de Dionysio scriptum. 
vid. Victorii Var. Lect. 32 , 19. cf. infra V. 9. Liv. 45, 14, 8. 
de altero Masinissae filio Misagene Utterae allatae sunt. 10, 8, 1. 
tamquam integra sit causse patriciorum de sacerdotiis. Sueton. 
Caes. 34. appellatis de republica patribus. 

lurisconsulti in formulis suis breves fuerunt sem- 
per. Alque ex eorum consuetudine in coramuuemusum 
transierunt ea orania, quae crimina et actionum argu- 
menta designabant. Hinc dicebatur de crimine alicjuo 
condemnari : quod Zumptius in Gramm. n. 446. com- 
mutatione genitivi et praepositionis explicandura arbi- 
tratur. Quam opinionem si probaverimus, magnu ta- 
men obscuritas manebit isti genitivo, in quo exponen- 
do gramraatici admodum dissentiunt. Nam aut substi- 
tuunt nomine vel crimine (vid. Rarashorn. Gram. p. 188.), 
aut significationem existimant esse caussalem (vid. "WuU- 



214 DE. 

ner. de Casib. p. 34.) aut ad corapensationis nescio 
quera modura (vid. Bernhardi Syutax. p. 178.) referuut. 
Quo vero modo verba condemnare aliquem de allqua 
re, accusare de aiiqiia re, reus de vi, et quae sunt 
huius generis, intelligantur, Cicero monstrat, quum 
Philipp. 2, 23, '50. Licinium Denticulam appellat de 
alea condemnatumy sed paullo post lege, quae est de 
alea, condemnatum. Qua enim ratione lex esse po- 
test de alea, eadem etiam conderanatio de alea. Haec 
contrahuntur. Et quum Cic. p. Rosc. Am. 32, 90. ait : 
de veneficiis accusabant , est accusabant accusatione, 
quae est de veneficiis. Sic Coel. ad Cic. 8, 8,2. Tuc- 
cium — reum lege plotia de vi fecit. i. e. quae est 
de vi. Sed contrucla oratione p. Sext. 35, 75. Sex- 
tius , is y qui est de vi reus. i, e. in actione de vi. 

Quinctil. 4, 2, 30. qui cynicum apud censores Teum de mori- 
hus facit ? 

Latinalingna qaoniamplurimas notionuminter seconne- 
xarum relatioues casibus indicat, nec facile duo substanliva 
praeposilionibus coniungit simpliciter, etiam in de rara 
sunt huius generis exerapla, quae aut a brevitate caussam 
habent , aut ad eum posterioris aetatis usum referri 
possunt, quo genitivus etiam praeposiliouibus circura- 
scribebatur, de qua re dixi p. 202. IUud vero genus usi- 
tatum erat iam antiquis scriptoribus, et maxime in no- 
minibus, quae a verbis deducuntur. 

Cic. in Verr. 1,8, 22. pluribus verbis vobiscum agere coegit 
non timor mcus de vestrafide, aed spcs illoriim nova. p. Mil. 
S5, 98. jion solum fama iam de illo , sed etiam laetitia pera- 
gravit. ad Fam. 11 , 2. maxim» de vobis iimore afficiuntur 
amici nostri. in Verr. 3, 12, 29. ut intclligatis — cuiusmodi 
istius de cohorte recuperatores existimati sint. Sueton, Caes. 53. 
urgentibus de Pharnacc nuntiis. cf. c. 57. Aug. 55. etiam 
sparsos de se in curia famosos libellos ncc expinvit nec magna 
cura redarguit Cic. ad Tusc. 1, 22, 53. a me autem posila cst 
in sexto libro de rc publica. Brut. 8 , 31. philosophia, non illa 
de natura , quae fuerat antiquior , sed haec, in qua de bonis 
rebus et malis — disputatur. 

IV. 1. Propriam vim verbi in iis agnoscimus, in 
quibus signiticat secundum. Nara quod de aliqua re fit, 
ex ea deducitur, eiusque modura sequitur et decurrit 
quusi pcr regioncm eius. Seqiiendi uotionem Germani 



DE. 215 

tenenl in vcrbo nachy Graeci exilnm in c%o; V. gr. «tio 
^v^itxaxiag avTovonoi Thucyd. 7 , 57. Huc perlinent for- 
mulae de senteiiUa allcuius, i. e. nacJi eines Meimuig^ 
de consilio , de voliintate , de exemplo , de more , de 
compacto , nach T^erabredung, De ablativo simpliciter 
posilo vid. Corlius ad Cic. Epist. 4,1, 11. Quae ex his 
etiain praeposilionern ex admittunt, originis , unde quid 
proveniat, ralionem raagis efierunt: quamquam saepe 
promiscue.usurpaatur. 

<'"^"' Plaiit. Bacch. 4, 9, 115. fecisse dicas de mea sententia. Capt. 

' ' • Prol. 48. Cic. p. Rosc. Am. 10, 27. de amicorum cognatorum- 
qtte sententia Romam confugit. de Fin. 2, 31, 101. quaero^ au- 
tem , quid sit , qnod — sanciat , ut Amynomaclius ct Timocrates 
hcredes sui de Hermarchi sententia dent, quod satis sit etc. 

,.,:,, Ita de senaius scnteniia Cic. de Div. 1, 2, 4. de consilii sentcntia 

Ciqero eaepe: ad Att. 4,2. in Verr. 5, 21, 53. Plin. Hist. 

,..:, JB, 38, 5, 4, 11. Sueton. Tib. 18. Cic. ad Att. 4, 2. tum M. 

' ':, ^,LuQuUus deomnium collegarum sententia respondit. de QfF. 3, 
20 , 89. ut res nummaria ric communi sententia constitueretur. 
Alia iniilta Schorus Phras. p. 96. Cic. p. Coel. 29, 68. de 

^■'-' ■ suorum propinquorum — sententia atque auctoritate fecisse. 
'Hac auctoritatis significatione etiain Tusc. 2, 14, 34. Cretum 
leges, quas sive lupiter sive Minos saniit de lovis quidem 
sententia. 

Terent. Phorin. 3 , 1 , 16. id aiebat de eius consilio velle sese 
fnccrc. Cic. ad Fani. 12, 3. de mc quidem non dubitanter (di- 

•'■^'■'xit), quin omnia de meo consilio et vos fecissetis et Canutius 

'' faceret. ad Att. 6,3. Q. Cicero puer lcgit — epistolarn inscri-' 

'" ptam patri suo. Solet enim aperire , idquc de meo consilio. i. c. 
ex mea voluntate. Caes. B. gatl. 8, 54. de voltmtate adversa- 
riorvm suorum. B. civ. 3, 4. Cic. ad Att. 4, 2. med. Plaut. 
Most. 3,2, 86. de exemplo meo ipse aedificato. 

Virgil. Aen. 11 , 142. de more vetusto funcreas rapvere faces. 
Lucan. 1, 584. ubi Coi-t. Orid. Met. 12, 11. hic patrio de more lovi 
quum sacra parassct. Xivg. Aen. 10, 831. tcrra sublevat ipsum, 
sanguine turpantem comtos de more capillos. 7, 357. Sueton. 
Galb. 18. castrensem sellam dc more positam pro tribunali etc. 
Tit. 5. Plin. Hist. n. 7, 39, 31. fores percuti de morc a lictore 
vetuit. Plin. Pan. 5, 3. tibi adscendenti de more Capitolium — 
civium clamor ut iam principi occurrit. addidit illaverba, neTra- 
ianus ipse captasse viderctur occasionera. Cicero non ita di- 
cit, sed more. Ovid. Fast. 6, 121. 619, 2, 361. 

Plaut. Capt. S, 1, 24. scjut extemplo rcm dc compacto gcri. 



216 DE. 

quod ▼. 29. eompacto. Pseud. 1,5, 126. de eompacto faciunt 
consutis dolis. Lingiua in Lection. Plaut. p. 66. adTerbium 
esse censet. 

In Tcrbis de opinione potins intelligas sumptum ex opi- 
nione. Plaut. Rud. 4,4, 48. hic nisi de opinione certum nihil 
dico tibi. Quem usura negg^vit Wolfius , quum in Ephemer. 
lenens. a. 1791. 115. p. 561. reprehenderet Terba Ruhnkenii; 
ut — plurium etiam verborum lacunas de coniectura suppleret. 

2. Peculiaris est forma vocare de aliqiio nomine, 
Ea non potest comparari cum iis , quae supra posuimus, 
nomen liahere de aliqna re, nomtn facere. Neque cum 
aliis dixerim abundare praepositionem. Intelligitur 
enim non ipsum nomen, sed exeraplum eius: nac/i ei- 
nem. JSamen nennen, 

Lucret. 6, 909. quem magneta vocant patrio de nomine 
Gracci. Ovid. Fast. 8, 77. patrioque vocat de nomine mensem. 
Sed antea v. 76. primus de patrio nomine mcnsis eat. non est 
incipiat a patrio nomine, sed primus eit mensis, appellatus de 
patrio nomine, 

V. 1. Caussam hac praepositione declarari, omnes 
grammatici affirraant. Sed errant, si originem et proxi- 
mam caussam intelligunt , eamque ad omnium scripto- 
rum usum referunt. Z)e non ipsam caussam significat, 
sed deductionem ex caussa faciendara. Atque in hac 
quaestione distinguere licet ti'iplex genus caussae: ob 
quam, per quam^ ex qua. Primum veteres Latini 
caussam agenlem distinguunt a caussa commovente, et 
hanc per de , illam per a vel ablativo simplici expri- 
munt. Nam quum dico hac de caussa, intelligo rera, 
ob qiiara aliquid factum sit. Est igitur propter , von 
wegen. Ac saepe ita rem tamquam fontem actionis de- 
signamus. 

Clc. ad Att. 7, 7. nam id nisi gravi de caussa non fecisset. 
Liv. 45, 23, 6. qui de quacumque caussa tum aspernati nostra 
auxilia estis. Coel. ad Cic. 8, 15, 6. adeo quod lutemelii in 
armis sunt , neque de magna caussa. de Orat. 1, 41, 186. Ma- 
nut. ad Cic. Epist. fam. 9, 6. Cortius ad Saliust. Cat. 37, 5. 
Cic. p. Rosc. Com. 4, 12. de quo nomine ad arbitrum adiistij 
de eo ad iudicium venisti. 

Varro de Re r. 3, 2, 3. avea — quas mihi apposuisti — ad 
lacum Velini eunti de controversia Intcramnatium et Ueatino- 
rum, cf. p. 26. Curt. 10 , 5 , 13. non de regno Asiac , sed de 



DE. 217 

rege ipsi$ tangulnem csse fundendum. Ovld. Fast. 6, 76. «ne- 
cus est , de quo solUcitamur , honor. Propert. 1,5, 26. quum 
cito de tanto nomine rumor eris. i. e. propterea quod tantura 
tibi git nomen. Terent. Eun. 3,2,3. ecquid nos amas de fidi- 
cina isthac? i. e. propter. 

Cic. Somn. Scip. 1. ut cubitum discessimus, me et de via, et 
qui ad multam noctcm vigilassem , artior , quam solebat, somnus 
complexus est. eed vide n. 5. 

Cic. ad Att. 11 , 3. provide , ne quid ei desit , de qua scis me 
miserrimum esse. in Verr. 1, 30, 76. flebat uterque non de suo 
supplicio , sed pater de filii morte , de patris filius. 

Saepissime usurpant pracpositionem hoc sensu Tertullianua 
et alii scriptores aevi infirai. Venant. Fortunat. Hym. de Re- 
6urr. 110. una corona tibi de te tribuatur ab alto, altera de pa~ 
pulo vernet adepta tuo, 

2. Eiustlem rationis est caussa, quae non proxlraa, 
SQcl, ut ita dicara, caussa caussae, ut aliquid fiat, ante- 
cedens vel intercedens efficiat. Ceres apud Ovidium 
Fasl. 4, 587. quura dicit: si memor es ^ de qno mi/u sit 
Proserpina nata. intelligilur de quo a me nata. Et 
apud eumdem 1, 162. si legilur de love crimeti hahety 
Callisto dicitur per lovem incidisse in criraen : sin coi*- 
rigilur ex nonnuUis codd. a love, auctor est lupiter. 

S. Hoc modo dictio oritur, qua liberi de aliquo et 
de aliqna nati dicuntur pro ex aliqua. 

Ovid. Fast. 4, 54. Ilia cum Lauso de Numitore saii. Sueton. 
Aug. 17. etiam de Clcopatra liberis inter heredes nuncupatis. 
Caes. 52. non esse Caesaris filium, qiiem de Cleopatra dicant. 
ubi alii correxerunt: quem Clcopatra dicat. Vid. Misc. 01»- 
eerv. T. 9. p. 331. Aliter Priap. 1, 4. nec quae de patrio ver~ 
tice nata dea est. i. e. ex patris capite. Flor. 1, 18, 19. cui 
(Herculi) tot caesa hostium capita de sanguine suo re- 
nascuntur. 

4. Hinc dicitur <Ze proper, quando intelligitur id, 
unde aliquid exierit, aut unde aliquid capiatur. 

Ovid. Fast. 3 , 233. quod erat de me feliciter Ilia mater. 
i. e. per me. Hygin. Fab. 66. Laio ab Apolline erat re- 
sponsum, de filii sui manu mortem ut caveret. Caes. de 
B. gall. 8, 24. ne quod simile incommodum accideret de in- 
cursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis accidis- 
set. alii librarii scripserunt accideret decursione barbarorum, 8^ 



218 DE. 

30. ne de detrimento aut timore provinciae Tnafrna infamia per- 
ditomm hominum caperetur. Sed vide p. 190. 

Nemes. Cjneg. 16. qiiis iwn Semelen igncmrjue iugalem leta- 
lemque simul novit dc pellicis astu. coniungp : letalcm dc astu 
pellicis. Vulgo interponitiir comma. SUitius Theb. 4, 72. 
trunca vident de vulncre multo comua. 

Tcrent. Ad. 5,3, 30. quod hinc accesserit , id dc lucro pu- 
iato esse omne. Snpra p. 200. posuimus forraulara de lucro vivcre. 
Pri.jp. 40, 2. quae , puto , de quaestu libera facta sua est. In- 
telligitur ex lucro desumptum. 

In his muUa sunt, quae regunlur ralione verbi. 
Sic solatiuin cle uliqua re irlhuert, 

Apulei. Met. 4. p. 145, 25. tam periculosis laboribus sola- 
tium dc tam sera rcfectione tribucsl 3. p. 132, 35. iiostrae — • 
soUludini de vindicta solaiium date, 

5. Denique quae caussa continet origitrem rei vel 
condilionis , ea polest Iioc mcdo exprimi, ut rera a 
fontealiquo suo deductam, sive eam ex aliqua re pende- 
re dicamus. Haec cum iis donveniunt, quibus materies 
significalur. Nam quod dicitur clolere aliqua re, ubi 
praeposilionem adiicimus, esse potest et dolorem sentire 
ex argumento alicuius rei , iiber eine Sac/ie Sclimerz 
jiUilen, et ex aliqua re ipsa, per aliquam rem, ^'o/z. einer 
Sac/ie. Adiectiva, quae conditionem designant, cum no- 
minibus caussae coniunguntur a poetis et a recentiori- 
bus scriptoribus. 

Terent. Ad. 2,2, 44. lactu? est de amica. quod es?e pofest 
ubcr et dtirch: utrumque inest in verbo von wegen. Prudent. 
Cathera. hymn. 5, 131. tcrris domini de cruce tristibus maior 
sole novurn restitucns diem. 

Cic. ad Att. 12, 1. de Atticae febricula scilicct valde dolui. 
6, 6. de Ilortcnsio te certo scio dolere. Ovid. Trist. 4, 10, 84. 
Horat. Epist. 1 , 14 , 4. Sed diversa haec : Plaut. Truc. 2, 
8, 2. mihi de vento miserae condoluit caput. Cic. Phil. 1, 5, 
12. quunique dc via languerem. Acad. 1, 1,1. nisi de via fci- 
sus csset. Plaut. Ps. 2,2, 66. nam ut lassus veni de via, me 
volo curare. Cic. ad Fain. 12, 26, 9. non minus me de illius 
re laborare quam ipsum de sua. cf. Garatnn. ad Cic. Phil. 1. 1. 

Plaut. Cas. 2, 8, 63. de laborc pectus tundit. i. e. prae 
dolore. 

Valer. Fl. 6, 65. Dathin achamcniac gravior dc vulnere 



DE. 219 

pugnae misit in arma Daraps. quod Vellelus 2, 55. gravis 
tulnere. Piin. Hist. n. 28 , 4 , 12. cotem — subiedam ignari 
cervicalibus , de venejicio deficientis evocare indicium. Ovid. 
Trist. 3,3, 82. deque tiiis lacrimis humida serta dato. Met. 
10 , 49. incessit passu de vulnere tardo. 

Tacit. Hist. 1 , 34. facilius de odio creditur. 

Apulei. Met. 8. p. 204, 29. Thrasyllut vero praeceps alioquin 
et de ipso nomine temerarius. Oudendoi'p. qui haec p. 528. de- 
fendit, explicat: temerarius nomine ipso eum stimulante. 
Potest etiam ex usu recentioris aevi esse : a parte nominis. 

6. Haec varia caiissae notio est, qua componuntur 
formulae quaedara: de industria, quod etiam ex indu- 
sLria et ob indusLriam diciLur, atque uoa solura de in- 
tentione anirai, sed etiani de cousilio: de ni/iilo. i. e. 
um nic/iis willen. 

Plaut. Asin. 1, 3, 59. quod ego iusseram, quod volueram, fa~ 
ciebatis: quod nolcbam ac vetticram , de industria fugiebatis. 
Cic. de Fin. 4, 1, 2. obscura, inquit , quaedam esse confttcor : 
nec tamen ab illis ita dicuntur de industria: sed inest in rebua 
ipsis obscuritas. Orat. 44, 151. ubi etiam de industria id fa- 
eiendum fuit. Opponitur natura. Cic. de Off. 1, 30, 108. 
erat in L. Crasso et in L. Philippo multus lepos, maior ctiam 
magisque de industria in C. Caesare. Terent. Andr. 4,4, 55. 
panllum interesse censes, ex animo , ttt fert naiura, facias , an 
de industria. i. e. iitrum facias animo indulgens et naturam 
ducem sequens , an consilio adhiLito , etiam contra animum. 
Ciu-t. 8, 10, 24. a meridie velut de industria rupes praealtas 
admolita natura est. Vellei. Pat. 1,2,1. de industria rixam 
ciens. Curt. 6, 1, 9. velut de industria intcr fortissimos viros 
certamen aequante fortuna. Plaut. Aul. 3, 2, 5. homo nullus 
est — cui ego de industria amplius malc plus lubens faxim. 
Liv. 4, 58, 12. eam (plebem) de industria vexandam militia 
irucidandamque hostibusque obiici. De LiTii usu vid. Drakenb. 
ad8,38,4. 

Plaut. Curc. 4, 1, 17. qui alteri de nihilo avdacter dicunt con~ 
tumcliam. Truc. 4, 2, 50. dc nihilo illi cst irasci, quae tc non 
fiocci facit. Terent. Hec. 5,1,1. non hoc de nihilo est , quod 
Lachcs me nunc conventam esse expetit. Propert. 2, 3, 16. 
710U sum de nihilo blandus amator ego. Liv. 34, 61, 12. mali 
rem eiempli essc , de nihilo hospites corripi. 30 , 29 , 4. 

7. In plurimis his critici opinabantur de praeposi- 
tionem abundare. Vid. Barth. ad Claud. Praef. libr. in 



220 DE. 

Eutr. 2, 25. Advers. 17, 17. Burraann. ad Nemes. Cyn. 
17. et ad Eclog. 2, 11. Oudendorp. ad Apulei. Met. 
p. 250. Valer. Vouckii Specim. crit. p. 49. Exempla, 
quae afleruntur, nos suis locis iam reddidimus. Sed 
poetae recentissimi luxuriam quamdam affectant, a qua 
boni scriptores anliqui abstinebant. Illi imprimis de ad- 
liibeut ad instrumentum declarandum: quod ne primus 
fecisse videatur Ovidius ]\]et. 6 , SO. jjercussa^^icjiie sna 
simulai de cnspide terram prodere cum haccis foetum 
canenlis oli'>--ae. excusatio apparet in verbo prodercm 
Nam in illo texili cuspis pingebatur terram attingens et 
sub ea prodeuntis olivae germina. 

Ammian. Marc. 29 , 3 , 8. de fustibus cae»i. ubi editorea te- 

mere eiecerunt de. 31, 5, 12. quid potestas martia de habitu 
' prudentiae valeat — dtdicere. Apulei. 3Iet. 11. p. 271, 38. 

insuper etiam de Serapis principalis dei nocturnis orgiis illu- 

stratus. 

Prudent. Apotheos. 573. pubertas signata manet, gravis in- 
tus et extra incolumis , Jlorens de fertilitate pudica. Lactant. 
Sympos. Prol. 1. hoe quoque Symiiosium lusi de carmine inepto. 
T. 15. hos versus feci subito de carmine. Alia ex Cypriano 
Tide apud Barthium, alia apud Ueumanu. ad Lactaut. 1. 
Calpurn. 9. (Xemes. 2.) 12. postquam Donacen duri clauscre 
parentes , quod non tam tenui filo de voce sonaret. ubi critici 
interpositam putant praepositionem superfluam, ne duo abla- 
tivi concurrentes sensum turbarent. Fortasie dictum est pro 
tenui filo vocis. Cortius ad Lucan. 2, 85. affert ex Anonymi 
libro de Vita conteraplat. 3, 32. si nec suo , nec de proximi sui 
peccato contristetur. atque comparat Aristid. Orat. 1. p. 58. 
Oxon. ccfiaQzriaovTut yocQ tooovzov avz^e > oaov ntQi zov Si- 
y,ciiov. rid. n. 5. 

Apulei. Met. 9. p. 236 , 17. inversa vite de vastiore nodulo 
cerebrum suum dlfjindcre. ubi Oudendorp. p. 669. Aeget. Art. 
Tet. 3, 40, 1. de sinistrac manus pollice vcnam deprimes. 5, 14, 
16. ut animalia a coUo usque ad pcdcs involvantur dc sagis. 
5, 16. de' cauterio lcviter adusta. Alium locum Tide p. 194, 
$»*1.«7l3S. ad Lamprid. Alexand. Sev. 37. ex Marcello affert de 
fuiiilu eonitringere , de canna occidcre , de torno componere. 

B. C«3atfS alii in multis diclionibus praepositionem 
de»lderabant, eamfjue omissam suppleri iubebant. San- 
ctius iu Min, 4, 6, Scioppius in Gram. p.87. Schwartz. 
inTursellino, qui airart; quid vie fiet Terent. Andr. 4, 
2, 26, (juod alioj de m§f,i mea smtmtia Cic de Off. 1, 



DE. 221 

11 , 85. meo iudicio CIc. ad f am. 9, 21, 10. aalute gau- 
dejnus Cic. ad Fara. 12, 13. quae sicut reliqua a Liiid- 
nero de Eilips. lat. p. 196. allata per se conslant, ne- 
que opus est ullo suppleraento. l)e formula quid me 
jiet Cic. Verr. 2, 64, 155. vid. Oudendorp. ad Apulei. 
Met. p. 51. 

Tacit. Ann, 13 , 21. ubi nihil pro innocentia, quasi difjideretj 

nec benejiciis, quasi exprobraret , disseruit. quae defendi noa 

possunt. Scribendum est dc beneficiis. 

Poetae usuiu , quo noraina terrarum et urbium etiam non 

addita praepositione exprimebant locura, unde quid exiret , ad 

alia rerura nomina transtulerunt : quod ^ammatici omittunt. 

Vid. Ovid. Fast. 3, 297. 5, 622. 

9. Passiva verba cura de aeque atque cum a com- 
poni posse, Graevius ad Cic. p. Caec. 36, 103. conten- 
dit, sed nemini persuasit, Ernestius optimo iure nega- 
vit id fieri posse. Apud Ciceronem igitur emendarunt 
critici: nec minus verereiur, nc cunitmnere Aehutium^ 
quam ne ah eo contemptus esse existimaretur. ISeque 
Luc pertinent verba de Oft". 1, 37, 135. Jieque enim 
omnes iisdem de rehus , nec omni tempore , nec simi- 
liter deleciamur. Quae eiusdem sunt. generis, cuius 
supra p. 213. me magis de Dionysio deleclat. 

Alius rationis est etiam Ovid. Am. 2, 19, 34. hei mihi de 
monitis torqueor ipse meis. sed meliores libri praebent: ne 
monitis torquear. 

Flaut. Epid. 3,4, 10. strenuiori deterior si praedicat suas 
pugnas, de illius ore fiunt sordidae. intellig^e de ore exeuntes. 
Ovid. Trist. 1,1, 13. qui viderit illas, de lacrimis factas sen- 
tiet esse meis. non est pro a lacrimis , sed ex, ut apudPropert. 
4,3, 3. haec erit e lacrymis facta litura meis. 

VI. Supersunt quaedam compositiones, quae ad 
liniversam antea a nobis exposilam significationem re- 
vocari debent, sed proprielatem uominum sequuntur, 
aut multiplicem usura adraittunt. 

1. Ac prirao adiectiva componuntur cum de ad in- 
dicantlum modum, sicut Graeci dicunt ccTto rov ngo^pa- 
vovg. vid. Duker. ad Thuc. 6, 40. Conf. T. 1. p. 28. 
Modo inteUigi potest ex ., raodo qnod attinet. £x bis 
vero nonnulla coaluerunt ita, ut, pro adverbio accepta, 
uno aceentu in unum vocabulum contraherentur, veluli 
deimproviso. vid. Diomedes p. 401. 



222 DE. 

De improviso. Caes. B. gall. 2 , 3. eo quum de improvlio cr- 
leriusquc omni opiiiione venissct. Cic. p. Rosc. Am. 5Ii, 151. 
Teient. Andr. 2, 2, 23. Heaut. 2,3, 140. Dicebatur etlam 
improviso. vid. Drakenb. ad Liv. 6, 33, 7. et ex improviso. 
Liv. 8 , 10 , 5. 

De composito. Apulei. Apol. 213 , 38. de composito nec opi- 
nantem — patroni eius incessere malcdictis. Nemo tamcn dixit 
de proposito, neque etiam de coiisulto, quibus nostrac aetatia 
Bcriptores multi utuntur. 

pc transverso. in formula ecce de tr. CIc. ad Att. 15, 4. ecce 
autcm dc transverso L. Caesar, ut veniam ad se, rogat. ad He- 
renn. 4 , 10 , 14. Sed Acad. 4 , 38 , 121. ecce e transverso. 

J)e integro. Cic. in Vcrr. 2, 56, 139. censores didt de inte- 
gro sibi ereari placcre. ad Fara. 12, 30, G. qui quum levati 
morbo videntur , in cum de integro incidcrunt. ad Att. 13, 27. 
ita multa mutari volunt, ut milii de intefrro scribcndi caussa 
■non sit. Alias ab integro, cx intcgro. vid. Virgil. Ecl. 4,5. 
Interpr. ad Liv. 21 , G , 5. Pro de novo dicebatur denuo. vid. 
Nolten. p. 1425. Drakenb. ad Liv. 29, 35, 8. 

De cetero. Ciccro aliique scrlptores boni haec verba usur- 
pant ex illa ratione elliptica, qu.im p. 212. illustravi. Quare 
ab initio ponitur in transitu sententiarum. Cic. de Fin. 1, 7, 
26. de cetero, vellem equidem, aut ipse doctrints fuisset instru- 
ctior , aut ne deterruisset alios a studiis. Curt. 4,1, 14. d" 
cetero , quum mihi scribes, memento Jion solum regi te, sed 
etiam tuo scribcre. Ita coniungitur cum imperativo. Sencc. 
de Ira 3, 30, 3. rfe ceiero vide non tantum an verum sit quod 
dicis , scd an illc, cui dicitur , veri patiens sit. Curt. 8,7, 15. 
dc cctcro parce etc. Colerus , seu qui scripsit Praefationem 
Orthographlae Schurzfleiscliii praeraissam p. 13. teniere ne- 
gavit usura Ciceronis. Recentiores scriptores apertc posuc- 
runt pi-o ceterum adverbio. Plln. Hist. n. 3 , 5, 8. de cetcro 
Arctini veteres. 11, 27, 32. de cetcro in ventre nihil cst. Rc- 
fertur ad consequentiam et ad tempus, ut sit poslhac, fortan. 
Curt. 8,3,7. f/e cetero futurum in viri potestate. Lactant. 6, 
3 , 2. in qua (via) si quis difficultate superata in summum eius 
evaserit, habere cum de cetero planum iter. Alia Heiueccius ad 
Brisson. addidit p. 294. b. Venuleius in Dig. 48, 3, 10. si 
facile solverint vinctos , non indifferenter de cctero facient. i. c. 
in ceteris rebus. Plin. Hist. n. 17, 1, 1. ne quis vilem de ce- 
tero Crassi domum — iudicet. Constructione verborum ambi- 
gua dixit Sidon. Apolliii. Epist. 3 , 6. fas est de cetero sperare 
meliora. 



DE. 223 

De reliquo. i. e. qiiod reliquura est, ceternm. Et coniungl- 
tur oratio eodem modo quo in de ceteio. Cic. ad Faui. 6, 21 
(20) , (>. de reliquo , vt te saepe pcr lilteras hortatus sum , ita 
velim tibi persiiadeas , te ia hac caussa nihil habere , quod tibi 
timendum sit. Plin. Hist. n. 17, 10, 14. de reliquo tutae sunt 
perpetua securitate. Alia est structura Cic. de Orat. 1, 22, 100. 
quoniam id , quod difjicillimum nobis videbatur , — assequuti 
suinus , dc rcliquo iam nostra culpa fuerit, si te , nisi omnia, 
quae percunctuti erimus , explicaris , dimiserimus. Dc rcliquis. 
Cic. ad Fam. 4, 4, 18. res sunt einsmodi, ut, si Romae sis, 
nihil practcr tuos delcctarc possit: de rcliquis, nihil melius 
ipso est. ul)i vid. Cort. qui Leue interpunxit. 

De proximo ex vulgari sermone apud recentiores scriptores 
de \icinitate et propinquitate. Plaut. Aul. Prol. 31. cam egoho- 
die faciam ut hic senex de proxinio sibi uxorcm poscat. i. e. \i- 
cinus senex , dc proxiraa Ticinia. Apulei. Met. 4. p. 152, 3. 
certatim gladios eliani de proximo cungerunt. 1. p. IIG, 10. 
sicunde latratus de proximo ingruerit. 11. p. 269, 1. accessi co- 
ram et adoravi de proximo. Sed Apulei. p. 329, 40. illc cele- 
berrimus in comoediis versus de proximo congruit. i. e. proiime, 
aptissimc. 

De j)lano. \\ie p. 195. Lucret. 1, 412. hoctibi de plano possum 
promittere , Memmi. ubi vd. Forbiger. Inscriptio antiquii apud 
Gruter. p. 408 ut jiaucis iam onerosa honcste de plano compar- 
tiamur. Gifanius in Collectan. p. 43. Hav. „iurisconiulti dicunt 
de plano cognoscere, id est non soleraniter pro tribunali, sed 
inter vias, ut reteres loquuntur. " Pareus in Lex. Lucret. 
„ simpliciter ac nude, non multa opera insurapta. " Lingius 
in Qunestion. Flaut. p. 68. cum Wakefieldio accipit pro ad- 
verbio , et explicat : prorsus, penitus. 

Defacili quod antiquiores efacili, lul. Firmicus Astrol. 5, 6. 
de facili ab iis superabuntur. Plaut. Epid. 5,2, 21. mihi dc 
praefacili exoras. 

2. Cognoscere de aliqna re quomodo dicatur de 
materia, uber etwas Kenntnijs gewinnen, supra expo- 
situra est. Alia est ratio , qua huius geueris verba cuni 
Domiuibus componuntur rerum, uude quis notitiam vei 
lestimoniura vel argumentura habeat: aus , an elwas 
erkennen. Ybi personae nominautur, plerumque a usur- 
patur. Tertia .significatio est verborum nosse de aliqua 
re pro quod ad hanc partem altinet. 

Cic. ia VatiB. 15, 35. de gestu intelUgo quid respondeat. 



224 DE. 

Plant. Curc. 2, 1, 17. de forma nwi, de colore non quco no- 
visse. Apulei. Met. 7. p, 193 , 9. de verbis eorum quibusdam 
dubiis cognosco. Plaut. Curc. 1,1, 81. de odore adesse me 
scit. Truc. 2, 6, 26. scio iam de argumentis. Epid. 4,2, 26. 
quibus de signis agnoscebas. Lactant. Inst. 5 , 19 , 15. quum 
enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et im- 
peria et interitus et sepulcra de libris noverint. i. e. ex librii. 
vide p. 189. 

His glmilis est loqTuitio apud 'Cic. Phil. 12, 2, 6. de me 
eiperior, i. e. ich erfahre es an mir. Tertullian. de Orat. 14. 
de abstinentia osculi agnoscimur ieiunantes. Minuc. Fel. 18, 6. 
omitto Persas de equorum hinnitu augurantes principatum. 

Cic. in Pis. 32, 81. habet hoc virtus, quam tu ne de facie 
quidem nosti. i. e. dem Gesicht nach. quod Quinctil. Declam. 
338. nepotem suum optime facie novit. 

3. TriumpJiare de aliqno , victoria de aliqno , ubi 
Germani iiber , Graeci naQcc dicunt. Caussa huius di- 
ctionis in eo apparet, quod recentiores scriptores etiam 
dixerunt triumphare ex aliquo. 

Cic. deSen. 16, 55. M\ Curius quum de Samnitibus, de Sabi- 
nis, dePyrrho iriumphasset etc. Liv. 2, 38, 3. £x aliquoPiin. 
Hist. n. 7, 43, 44. Vellei. Pat. 2, 30, 2. 2, 40, 4. 

Liv. 8 , 12 , 4. anno insigni victoria de tot ac tam potentibus 
populis. Flor. 4,2, 88. primum de Gallia triumphum trans- 
miserat Rhenus. Curt. 8, 1, 33. Philippi de Atheniensihua 
victoriam Thcbarum praeferebat excidio. Sueton, Caes. 11. tro- 
paea C. Marii de lugurtha, deque Cimbris atque Teutonis — re- 
ttituit. 

Huc trahunt critici VirgiL 3, 288. Aeneas haec de Danais 
victoribus arma. et Sueton. Dom. 13. de oratoribus coronatum. 
de quo loco dixi p. 198. 

Ex hac analogia, sed admodum dure Sueton. Cae?. 53. 
crebro commcmorans Pompeii felicitatem , cui praecipua militiae 
laus de tam imbecilli genere hostium contigisset. 

4. Ex palaestra formulae quaedam, ut fit, in arlis 
usura confectae ad alias res metaphorica dictioue Irans- 
ferebantur. Sunt autem praesertim ea, quibus signili- 
cabatur genus seu modus pugnae, veluti de genu pugna- 
re, quod quamquam explicari potest, von den Knieen 
ans , tamen sensura ex artis praeceptis demonstrandum 
bi'eyiter complectitur: nam de genu pugnat gladialor, 



DE. 225 

qni, ut ail SenecaEplst. 66. in genua se excepit^ nec ar- 
ma dijuisii^ igiturque in genua incumbens pugnat. 

Senec. de Provid. 2, 4. etiamsi occiderit, de genu pugnat. 
Pe gradu est ex ea positione , qiia pugnantes in gradu stare 
eolebant. Liv. 34, 39, 3. non modo ad emittenda cum procur- 
su, quo plurimum concitantur tela, spatium habebant , sed ne 
ut de gradu quidem libero ac stabili conare7itur. Senec. Epist, 
29, 5. de lulio (Jranico philosopho: non possum , inquit , di~ 
cere: nescio enim, quid de gradu faciat : tamquam de essedario 
interrogaretur. Sensus cst : i^escio, quid ille praestet de gradu 
pugnans , non ex esseda. Aputei. de Dogm. Plat. 1. p. 2 , 12. 
iantos progressus exercitatio ei contulit , ut Pythia et Isthmia de 
lucta certavcrit. 

Proverbialis loquutio est de gradu deiici, de gradu depclli. 
Cic. de Off. 1, 23, 80. ad Att. 16, 15. Est moveri loco, non 
obtinere statum aut commodum. Breini ad Cornel. Them. 
5, 1. Beier. ad Cic. de Off. I. 1. 

5. Verba implere, refertns cnra hac praepositione 
non propterea componuntur , quod de caussam expri- 
mat, qiiae erat Sancfii opinio, (vid. T. 1. p. 40.), nec 
omnia, quae afleruntur, exempla unius sunt gcneris. 
INam in aliis , quae pauca in poetarum carminibus inve- 
niuntur, de significat, unde iacta sit rei expletio. Mar- 
tial. 14, 12. hos nisi de fiih-a loculos impLere moneta 
non decet , argenium vdia ligna jerant, Alia vero, ut 
bene vidit Bauerus, in se habent loquutiones diversas iu 
unara confiisas. Quum Cic. Acad. 2, 27, 87. ait: de 
(juibus volumina impleta suni non a nosiris solum^ sed 
etiam a C/uysippo. inteHiguntur Volumina de his rebus 
scripla et his rebus impleta. 

Cic. de Orat. 1, 19, 86. quacrehat, cur de prooemiis, ei de 
epilogis et de huiusmodi nugis referti essent eorum libri. Hia 
verbis de prooemiis etc. nominantur capita librorum. 

6. Quaedam nomlna cum hac praepositione com- 
posita usurpantur proprio quodarasensu, quem con- 
suetudo supposuit. De manii est ex sua manu, eigen- 
hdndig: conf* supra jd. 187: de peciore id quod sincere, 
ex animi sensu. De meliore noia, quod pro diligcntis- 
sime dici putant, hominera designat nobiliorem vel 
bonura. 

Sueton. Tib. 34. consuerat quadruplam strenam, et de ma- 
tiu dare* 

11. 15 



226 DE. 

Stat. SUv. 4, 6, 55. sic mitis vultus veluti de peetore gau- 
flcns hortctur mensas. 2, 2, 143. quorum de pectore mixtae in 
longum coicre faces. 

Cic. ad Fara. 7, 29. SuJpicii successori nos de meliore nota 
commenda. Ad haec Manutius : „ diligentissime : tran»Iatio a 
doliis , quibus diversae inuruntur iiotae , ut internoscantur vi- 
na. " CatuUus 68, 27. l eronae iurpe Catullo esse , quod hie 
quisquii de mcliore nota frigida descrto tepcfecit membra 
cubili. 

7. De adverbiis cnm Iiac pracpositione compositis 
Noniiis j\Iarc. 12, 1. omnes unttm &ecpniti negant ud- 
verhils praepositionem addi oporlere , sed uuctoritas 
veternm prueponi inhet. Donatus p. 1761. pruepositio 
separatijn udi-erhiis nori applicahitnr , qnami^is Legeri- 
mus de sursnm , de suhito , de repente, et ex inde, et 
abusque, et dehinc: sed haec tamqnum unam par- 
tem orationis sub uno accentu pronuntiahimus, Adde 
Diomedem p. 401. Qiiaedam sunt adiectiva cum prae- 
posilioue legitime composita, de snhito, derepente sicuti 
de pluno, quae uuo accentu comprehensa etiam scriptu- 
ra coniungebautur. Atque haec ab antiquo tempore 
omnibus scrij^toribus probala sunt. Siguificationis ea 
estralio, quam n. 1. illustravimus. 

Donatus ad Terent. Hec. 4,1,3. dcrepcnte una pars ora- 
tionis cst, ut dcfcssus. Adverbiis enim pracposHioncs separatim 
non adduniur. Et iternm : derepcnte, vqpcV. nam si separave- 
ris, non est latinum. 

Plaut. Most. 2, 2, 57. atque ille exclamat derepenie maxi- 
mum. Terent. 4, 1, 3. ita corripuit derepente tacitus sese ad 
filiam. Multa ex Turpilio, Ennio ct aliis poetis antiquis affert 
?fon. Marc. 12, 2. Cic. p. Ligar. 5, 14. s/, qmtm hoc domi 
facercmus , — tu dcrepenie irrupisses etc. Tacit. Hist. 1, (io. 
Sueton. Tit. 23. In Livio se nusquam invenisie hanc dictio- 
nem observat Drakenb. ad 21, 41, 6. De rcpentino habet 
Apulei. Florid. 3 , 10. vid. Oudend. p. 62. 

Titinius apud Xon. IMcirc. 12, 1. sed amabo , quid desubito 
iam repenic ad me ten/sti? Ennius : quum dcsubito mc orat 
mulier lacrymansque ad genua accidit. Ibi alia mult.a ex anti- 
quis poctis. Lucrct. 2, 263. nonnc vidcs eiiam — non possc 
tamen prorumpere cquorum vim cupidam tam de subitn , quam 
mens avct ipsa"* 3, 642. Plaut. Most. 2,1, 63. Terenf. Heaut. 
4, 2, G. Cic. de Rep. 6. apnd Non. 12, 1. apud Moscr. p. 459. 
itt his, ut meministis , concursu levissimae muliitudinis ct aere 



DE. 227 

eon^csto funus de eubito eiset omatum. Vid. Laurenberg. An- 
tiquar. p. 133. 

Alia formavit recentior aetas, in componendis vo- 
cabulis nirais sedula. £t vulgaris quidem Joquela vide- 
tur quocuraque lempore ex adverbiis novas formas com- 
posuisse, quae postea a scriptoribus recepLae apud 
grammaticos vituperaLionera non effugerunt. Ita de- 
conira^ de quo supra p. 124: deinlus, cuius exempla af- 
fert Muncker. ad Fulgent. Exposit. serm. ant. p. 777. 
Burmann. ad Anthol. T. 1. p. 1.57. Veget. Ai-t. veter. 4, 
9, 2. Apud FulgenLium codd. praebent: promos et con- 
dos appellari vobienint cellarios eo, quod deintus pro- 
mant. Cf. Pompeii Commentum p. 343. JDeprocul, i\uod 
in v^f. libris Plauti legiturPers. 4, 2, 6. age illuc adspice 
deprocul in conspectum. \n lanta liuius loci corruptela 
vix poterit defendi. Cf. Vorstius de Lat. fals. susp. 
p. 202. Neque verbum deprope veteribus cognitum 
erat. Vid. Godescalci Observat. p. 647. Dejoras jegilur 
in inscriplione apud Gruterum p. 573. 1. in CapiloUo, 
ad aram geniis luLiae dejoras podio sinisteriore. De- 
joris apud Piinium Valerianum de Re medica 1, 31. et 
apud Vegelium Art. vet. 1,9,4. 1 , 15. 4. Est extrin- 
secus. Verbis desecus et delatus iititur Innocenfius 
agrimensor. Vid. Salmas. ad Capitol. Opil. Macr. 11. 
De voce depost Pompeius Comment. 29, 3. p. 396. 
item quomodo male loquuntur ^ modo ita dicnnt de- 
post illum amhulat. D e praepositio esf,posl: 
praepositio est: eae duae praeposiliones non coliae-^ 
rent. JSon licet. Sed Pompeius deinceps pergit expo- 
nere caussam huius composifionis, qua duae parficulac 
recte copulantur in unum vocabuhun , et vel praeposi- 
tionis vel adverbii polestatem occupauf. Ita desub.^ 
desuper , dehinc, deinde, desursum, aha, quae suis 
locis vide. Haec sunt autiqua et meiiora. Quod Hei- 
neccius in Fundam. stil. cult. p. 312. aflert deante, ia 
modum verborum abante, inante formatum, nus- 
quam legi. 

8. Elegantia speciosa, quam critici in cum obser- 
yasse sibi videbanLur, efiam in de notata est: eleganfer 
inlerponi praeposiLionem inLer substanfivum et adiecti- 
vum. Vide, quae diximus p. 167. et Drakenb. ad Liv. 
2, 19, 8. 22, 11, 1. Postponitur f^e post relafiva. Cf. 
Ruhnken. ad Vellei. P. 2, 91, 2. Walch. ad Tacit. 

15 * 



228 DE. 

Agr. p. S38. Vndeexslsluut diversae formulae: qiia cle 
caussa , qua de re est weswegen , de qua re agitur 
autem wuruber» 

Charisius 2. p. 2C9. itcm ex et de praepositiones nonnumquam 
mediae inveniuntur , ut quum dicimus , fac tua ex re, qua de re 
agiiur. Priscian. 18. p. 1198. 

Cic. dc Orat. 1 , 41 , 186. certis de caussis. Plin. Hist. n. 21, 
13, 43. simili de caussa. Et sic in hoc noraiue fere semper. 
Horat. Epist. 1,7, 88. media de nocte. Cic. de Off. 2 , 6. si 
iis de rebus — dixcrimus. alii de iis rebus. PauIIo post eadeni 
vari*tas in verbis de caussis piiiribus, Conf. Cort. ad Sallust. 
Cat. 37 , 4. Lucret. 5 , 703. qui faciant solem certa de surgere 
parte. Cic. Phil. 1,5, 12. quorum de konore agitur. 

Cic. de Inv. 1, 28, 41. quod simile crit ei negotio , quo dc 
agitnr. De lege Man. 16, 47. dc huius autcm hominis felici- 
tate, quo de nunc agimus, hac utar moderatione. Magnani co- 
piam exemplorura vide in Menckenii Ohserv. lat. ling. p. 208. 
Massurius Sahinus apud Gell. 5, 13. in ofjiciis apud maiores 
ita observatum est , primum tutelae, deinde hospiti — postca 
afjini. De qita caussa feminae viris potiores sunt habitae. Esse 
putant pro qua de caussa : at significat in hac caussa. 

9. Quoniam per hanc praepositionem argumentum 
rei constituitur , quod raultiplex esse potest et distin- 
guendum, saepius in ea quam in aliis fit, ut bi.s terve po- 
natur. Quam rem bene perspexit Gernhard. ad Cic. 
Lael. 6, 22. et ad Off. 2, 15, 52. Exempla vide apud 
Drakenborch. ad Liv. 33, 31, 4. 38, 18, 12. Livius 
adeo dixit 22, 11, 1. iuiii de hello reque de imbLica 
dictator retulit, 

Cic. de Xiit. d. 1 , 1 , 2. nam et de figuris deorum , ct de lo- 
cis atque sedibus et de actione vitae multa iicuntur , dcquc his 
summa philosophorum dissensione ceriatur. Ita e codicc Lam- 
binus. Vulgo oraittitur de ante actione , quae tertia 6.4 pars 
quaestionis. Cic. dc Leg. 2, 1, 2. recte scrihitur: paullo aute 
de legc et de iure disscrens. In disiunctivis enuntiationihus 
etiam hanc praepositionem a Cicerone his poni acourafe oh- 
servavit Wunderus Var. Lect. p. 17. Cic. p. Lege Man. 24, 69. 
aut de re , aut de perficiendi facultate. p. Cluent. 11, 31. ct de 
suo et de uxoris interitu. Tacit. An. 1, 11. et ille varie disse- 
rcbat: de magnitudine impcrii, sua modcstia, Ita vulgo inter- 
pungitur, omnesque interpretes reddunt opposita, qua;;i scri- 
ptum esset et de aua modestia. at omitti non poterat praeposi- 



DE. 229 

tio. Coniangenda iunt Terba disserebat tua viodestia, et intel- 
ligenda est modestia illa falsa , quae Tiberio propria erat: 
mit der ihm cigenen Bcscheidcnhcit. Ironiae vis designatur 
positione pronoininis : quai^e interpunctio corrigenda est. 

Cic. Tusc. 2,6, 15. primvm igitur de imbccillHatc multo- 
rum et de variis disciplinis philosophorum loquar. Wolfius in- 
terpungeudo constituit hunc eensura : loqnar de inibccillitate 
niuUorum pliilosophorura , qui erant dc variis disciplinis. Et 
Orellius, si quis non assentiatur, eum prorsus ratione destitu- 
tura censet. At vellera ante omnia demonstrasset, ubinaui 
Cicero verba composuerit in Iiunc modura : pbilosophi de va- 
riis disciplinis. Quidni ille dicat; prlmum loquar de irabecil- 
litate multorum hominum et de variis discipllnis philosopho- 
rum? Nara quura de pliiiusophis dicturus esset, agendum ei 
erat de variis disciplinia horura philosophoruui. Sed antea di- 
cit etiara de poetis. 

Sueton. Claud. 43. signa — poenitcntis ct de matrimonio 
jigrippinae deque Neronis adoptione dedcrat. Caes. 11. 
Deque componitur non raro. Martial. 1, 104, 1. 10, 68, 3. 

10. Dequem formula susijnedeqne fere ornnes gram- 
matici decurlatam formam verbi deursum esse pulaut: 
cuius rei nulla apparet ratio. Sus enim noa pouitur 
jivo susum sen sursum, ut Prisciano videbatur p. 559. , 
sed est praepositio in composilis obvia: susloUu , susci- 
piu , sive ea ex sub vel subs facfa , sive primitiva vox 
sit. Hinc susque deque proprie significat avco ncd wctco. 
Festus expiicat ^:>Z«s minusue , quod cur inlerprclibus 
displicuerit, nou video. Nam propinqua est nolio 
allerendi et detrahendi. Idque in animo liabuisse vide- 
tur Gellius, quum 10, 29. ait significaLioni , qua atqne 
adiiciendo rem intendit, contrarium est, quod itidein 
a veteribus dictum est deque. 

*) Ex et de saepissime commutata esse supra no- 
tavimus. vid. Burmann. ad Suet. Dom. 10. ad Ovid. Her. 
14, 86. et ad Virgil. Aen. 3, 602. Cort. ad Lucan. 1, 
534. 7, 741. Drakenb. ad Liv. 21, 6, 5. et a. vid. Bur- 
manu. ad Ovid. Her. 4, 96. 

DEIIINC. 

1. Dehinc adverbium , cuius slgnificalio cx ipsa 
corapositione intelligitur, quamquam, ut graecum Iv- 



280 DEHINC. 

TEv&ev, de loco proprie dicitur, hoc sensu boh usurpa- 
batur a yeteribus scriptoribus , sed aetate recentiore 
post Augusti tempora in designatione terrarum , a tem- 
pore ad locum translatum, sicut fit in mox et aliis. 

Tacit. Ann. 4 , 5, cetera Africae per duas legiones : parique 
numero Aegyptus. Dehinc initio ab Syriu: usque ad flumen Eu- 
phralen quantum tngenti tcrrarum sinu ambitur quatuor legio- 
nibus coercita. quamqiiam corniptum videtur Tocabulum ini- 
tio, non vero coercita. Plin, Hist. n. 3, 5, 6. Italia dehine 
primique eius Ligures: mox Etruria, J mbria, Pomp. 3Iela 3, 
8, 4. interiora Cedrosii, dehinc Pcrsae habitant. 

2. Tura usurpatur a poetis de rerum serie. 

Sil. Ital. 8, 471. clarique dchinc stant ordine patre». Horat. 
Art. poet. 143. ex fumo lucem cogitat , ut speciosa dehinc nii- 
racula promat. i. e. in rebus deinceps narrandis. 

3. Autiquioris temporis nsus significationem dum- 
taxat ad tempus referebat , et ad praesens quidem , ut 
esset ab hoo tempor'e, von nun an. Ita coniungitur 
cum futuro aut cum praesente, potestatem futuri obti- 
neute, et cura imperativo. 

Conjponitur cum nunc et iam apud Terent. Eun. 5,2, 33. 
at nunc dehinc spero aetcrnam inter nos gratiam fore. Plaut. 
Poen. 5,2, 68. Mi. non hercle nunc quidem quidquam scio. Ha, 
at vt icias minc, dehinc latine iam loquar. Bothiu« inter- 
punxit antc nunc. Dubitarl potest ob antecedens ;junc quidem. 
fied Poen. 1,2, 161. nunc iam dehinc erit vcrax tibi. Merc. 
5, 4, 40. et quidem ego dehinc iam (feci). 

Plaut. Asin. 1,1, 98. profccto ncmo est , quem iam dehinc 
metuam. 1, 3, 8. 

Terent. Eun. 2,3,5. dcleo omnis dchinc ex animo mulieres. 
Andr. Prol. 22. dehinc ut quiescant porro, monco. Liv. 1, 59, 1. 
vos , dii , tcstcs facio , me L. Tarquinium Supcrbum — ferro, 
igni , quacumquc dehinc vi possim, exsequuturum. 

Plaut. Asin. 5, 2, 8. at nuno dchinc scito, illum ante omncs 
minimi mortalem preti. 

4. Itd demum pro vocabulo 7iunc ponitur simpli- 
citer. 

Plaut. Poen. Prol. 125. dehine cetcrum valete , adestc. 

5. Ex illa vero lemporis deducendi caussa de/iinc 



DEHINC. 2S1 

iu vulgarl sermone apTid comicos accommodatur conclu- 
sioui, ut Germanorura daher. 

Plaut. Cas. 1, 6. deliinc coniidto ceterum, possisne necne etc. 
Terent. Andr, 1, 2, 19. dehinc postulo , sivc aeqnumst, te oro, 
Dave , ut redeat iam in viam. 

6. Sed posteriores scriptores hanc ralionem ad res 
praeteriti temporis adhibebant, et primum ila, ut c/e- 
/unc esset inde ab hoc , von da an, voii dem an. ^ 

Sueton. Tit. 8. quum ex instituto Tibcrii omnes dehinc Cae~ 
sares beneficia — aliter rata non haberent. Valcr. Flacc. 1, 
551. qua classe dehinc effusa procerum bella! 

Sueton. Cal. 58. duplex dehinc fama est. i. e. de rebus, quae 
inde ab eo teinpore factae sunt, duplcx est fama. 

7. Tiira pro deinde usurpabatur vel in consequu- 
tione temporum designanda , vel in rebus enumerandis. 
Karius id appellat Krilzius ad Sallusl. Cat. 3, 2. quod 
recentius tantum vocari debebat. 

Virgil. Ge. 3, 166. ac primum laxos tcnui de vimine circlos 
cervici subnecte: dekinc , ubi libcra colla servitio adsucriiit, 
ipsis e torqiiibus aptos iungc pares. Senec. Nat. quaest. 3, 29, 6. 
incipiet ergo putrescere, dehinc laxata irc in humorcm ■ — . Tunc 
exsilient sub montibus jlumina — indc aura tacita munabunt. 
Sueton. Aug. 49. iuvencs primo modicis intcrvallis per militares 
vias , dehinc vehicula disposuit. Sueton. Dora. 8. Corncliam, 
maximam virgincm, absolutam olim, dehinc longo intcrvallo 
repeiilam atque convictam defodi imperavit. alii codd. deinde. 
Eadcm varietas apud Ilorat. Sat. 1,5, 97. 

Etiam Ciceronem dicunt hac formula usum esse, sed quod 
olim Icgebatur in Tusc. 2,0, 15. princeps et auctoritatc et 
antiquilate Socraticus ^4ristippus non dubitavit summum mulum 
doiorem dieere. Dehinc ad hanc — ,scntcntiam satis docilcm se 
Epicurus praebuit. uunc e codd. restitutum cst : deinde ad hanc 
ctc. Sed in Sallust. Cat. 3, 2. vulgo editum est : primum 
qtiod facta diciis snnt exaccjuanda: dehinc quia plerique — iiu- 
tant. ]Sisi aliqui codcl. dubiam reddereut scripturam, hoc an- 
tiquissimum esset cxemplorum. 

8. Hinc faclum est, ut dehinc pooeretur pro tumf 
postJiaec , posiea. Suetonii^s eodera modo usurpa- 
vit hinc. 

Virgil. Aen. 1, 131. Eurum ad se Zephyrumquc vocat, dchinc 
talia fatur. 5, 722. visa dekinc coelo facies delapsa parentis An- 



232 DEINCEPS. 

chisae tuhito talet effundere voces. 8, 837. vijc ea dicta: dehinc 
progressus monstrat et aram, Horat. Sat. 1,8, 104. Sueton. 
Caes. 35. dehinc Scipionem ac lubam — devicit. Xer. 25. Tib. 
51. Dotn. 16. dehinc mane haruspicem ex Germania missum — 
audiit condemnavitque. Tacit. Ann. 13, 38. 1 , 34. 4, 14. 

Ovid, Fast. 6 , 787. sona latet tua nunc , et cras fortasse 
latebit, dehine erit, Orion, adspicienda mihL Kos Gcrmani 
spdter. 

Celsus 1, 8. p. 31. dehino , st parum illa proficicnt, alocn 
sumat, 

Sueton. Aug. 97. mors quoque, de qua dehinc dicam — otten- 
tis praecognita cst. Ner. 19. 

9. Poetae primam syllabam verbi brevem reddunt 
semper: id quod loci modo expositi deciarant. Vid. 
Schneideri Graram. Tom. 1. p. 545. et p. 101. Saepe 
syllabas ia unam contrahunt, sicuti dein pronuntiabant. 
vid. Bentlei. ad Horal. Epod. 16, 65. Burmann. ad 
Prop. 3,8, 15. conf. comicorum exerapla pluriraa ante 
allata. Vnde Apuleius ille de Orthogr. 45. numque 
qnuni h solurn inttr duas locatam vocales in^>enerinius, 
sjnaeresin fieri posse videmus, ut quum prehendo dis- 
syllabum et dhinc monosyUabum reperitur. Scriben- 
dura erat deliinc. Pronuniiabatur enim deinc: queraad- 
raodum eliam in codicibus scriptum legitur, ut in Pro- 
pert. 3,8, 15. Eadem est caussa commutalionis verbo- 
rum dein, deinde, de/unc, de qua Cort. ad Sallust. 
Cat. 3 , 2. Burm. 1. 1. 

DEINCEPS. 

Festus: Deinceps ,, qui deinde cepit: ut princeps, 
qui primum cepit. Deincipem antiqui dicebant proxi- 
me quemque captum , ut principem primum captum. 
Haec derivatio vix polest negari. Nam analogia constat 
in verbis /7(/r//ce/Js , municeps , auceps y princeps. Vid. 
Vossii Etyraolog. s. v. anceps et caput. Adiectivura ex 
anliquissimo, ut videtur, usu apud Apuleiura deraum 
recurril. Vide Bosschara ad Florid. T. 2. p. 64. A.t- 
que intelligimus euni, qui dein, i. e. postalium, capit 
aut occupat rem. Etiara deinceps antiquura est ver- 
bum, tamen nusquara apud coniicos obviura. Neque 
poetarum alius quisquam eo utitur, sed doctrinae aucto- 
res Varro et Cicero. 



DEIiSCEPS. 233 

1. Significat id , quod post aliud occupat locum, et 
quod aliiid praecedens excipit. Dicitur igilur de serie 
continua et de proxima successione, qua res loco proxi- 
mae, nulla alia re intercedente, componuntur: nach 
einandtr , in Reihenfolge, 

Varro de Re r. 1 , 14 , 2. sepes fit — ex arboribus trunctt 
deMssis in terram deinceps constitutis. Caes. B. civ. 1 , 25. his 
perfectis collocatisque alias deinceps pari magnitudine rates iun- 
gebat. Cic. de Div, 2, 54, 111. tum vero ea, quae cc>iQ06Tixis 
dicitur , quum deinceps ex primis versuum litteris aliquid conne- 
ctitur. de Orat. 3, 47, 183. (paeon oritur_) — a brevibus dein- 
ceps tribus extrema producta alque longa. 

Sallust. lug, 19, 3. igitur ad Catabathmon — secundo mari 
prima Cijrene est, colonia Thereon, ac dcinceps duae Syrtes, 
interque eas Leptis : dein Philenon arae — ; post aliae punicae 
tirbes. in quo loco, ne dubitationem excitet vocabuhim inter, 
intplligantur deinceps positae Syrtes cum urbe Lepti. Cete- 
rum lioc ipso excmplo demonstrari potest gimilitudo verboriim 
deinceps et deinde, 

2. Item de successione in tempore et prlmum qui- 
dem de hominibus, quorum alius post alios unam teuet 
dignilatem vel negotium , aut qui similiter operanles 
succedunt, Saepe udditur numeri nomen , sive ut indi- 
ceutur ordinis fines, sive quotus quis sit in ordine. Ne- 
que aliter de rebus, eliam de duabus taatum, hac tem- 
poris ratione consequentibus continuo : nach einander, 
et de ordine non interrupto, sed perpetuo. 

Liv. 1 , 21 , 6. tta duo deinceps reges alius alia via, ille bel- 
lo , hic pace, civitatem auxerunt. Cic. ad Fam. 2, 18, 4. tres 
fratres summo loco natos, promptos , non indisertos te nolo ha- 
bere inimicos , praesertim iure: qnos video dcinceps tribunos ple- 
bis per triennium fore, Liv. 6 , 5 , 6. interreges deinceps M. 
Manlius Capitolinus, Ser. Sulp. Camerinus , L. Val. Potitus. 

Cic, Tusc. 4,2,3. in Originibus dixit Cato morem apud 
maiores hunc epularum fuisse , ut deinceps , qui accubarent, ca- 
ncrent ad tibiam clarorum virorum laudes. Caes. B. gall. 7, 3. 
nam ubi maior atque iUusirior incidit res , clamorc per agros 
regionesque significant, hunc alii deinceps excipiunt , et pioxi- 
mis tradunt. 

Liv. 26, 20, 1. duabus tantis cladibus deinceps icti. 2, 47, 11. 
funera deindc duo dcinceps collegae fratrisque ducit. 22, 7, 11. 
postero ac dcinceps aliquot dichus. 



234 DEINCEPS. 

Cic. de Leg. 2, 19, 47. de sacris autem — haeo sit una 
scnlentia , ut conserventur semper , et dcinceps familiis prodan- 
tiir , ct , ut in lcgc posui , perpctua sint sacra. Liv. 5, 51, 5. 
intuemini enim liorum deinceps annorum vel secundas rcs vel 
udversas. i. e. liuius annonira seriei. 

Cic. de Re publ. 6, 21. (Soran. Scip. 7.) quin etiam si cu~ 
piat prolcs illa futurorum hominuni deinccps laudcs unius cuius- 
que nostrum a patribus acceptas j^osteris prodcrc, tamen propter 
eluviones exusticnesque terrarum — ne diuturnam quidem glo- 
riam assequi possumus. i. e. perpetua tratlitione. 

3. Ila fit, ut saepe componatur cum verbis alii, reli- 
qniy miilli , omiies , totian. Cf. Drakenb. ad Liv. 27, 
89,6. qiiemadmodum Graeci Ttciv i^rjg componunl. C. 
G. lacobus mibi notavit Tbiicyd. 1, 20. Xenoph. Hist. 
gr. 4. 6, 4. Demostb. de Reb. Cherson. p. 103, 15. Lu- 
ciun.Icarom. 7. Gall. 10. 

Liv. 29, 3, 3. exercitus se in agrum Ilergetum Ausetanornm- 
que et deinceps aliorum populorum ductums. 29, 14,13. eae 
per manus , succedentes dcinceps aliae aliis — in aedem Jicto- 
riae — perlulcre deam. Caes. B. gall. 7, 3. 

Caes. B. gall. 3, 29. reliquis deinceps diebus Caesar silvaa 
caedere instituit. 

Cic. Brut. 3 , 12. posteaque prosperae rcs deinceps multae 
consequutae sunt. 

Cic. Acad. 1, 12, 44. dcinccps omnia tcnebris circumfusa csse 
dixcrnnt. ubi Goerenz. de Orat. 1, 9, 37. Lir. 27, 23, 5. ludi 
ApoUinares Q. Fulvio, Ap. Claudio consuUbus a P. Cornclio Snlla 
practore urbis primum facti erant. Inde omnes deinceps prac- 
iores urbuni fecerant. 2,~1, 2. 2, 45, 14. idem deinceps omni» 
exercilus in se quisque iurat. 21, 52, 5. populari omnem dcin- 
ccps agrum usque ad Padi ripas iussit. 

Cic. in Verr. 1 , 10 , 28. possum dcinccps totam rem explica- 
rc: deinde nd exlremum id, quod accidit, dicerc. Coluinella 2, 
4,3. ea (pertica) si aequalitcr ac sine oifensione pcnctravit, 
manifestum est , totuni solum deinceps essc motum. 

4. Rarior est usus , quo cleincejjs cum noraiuibus 
ordinalibus couiuuctum indicat, quotus ^ quis sit iu 
ordinc. 

Varro de Ue r. 2, 4, 2. jiroavus ac superiores de Tremelliis 
iiemo appellatus Scrofa, nec minus septimus sum dcinccps prac- 
torius in gente noslra. Quinctii, 12, 8, 15. sic caussum per- 



DEINCEPS. 235 

scrutatus propositls ante oculos omnibuSy quae proiint noctantve, 
tertiam deinceps personam induat iudicis. 

5. Ponitur deinceps in designandis expositionis vel 
narrationis partibus ex ordine sequeulibus, 

Cic. de Off. 1, 14, 42, de iustilia satis dictum est. Dein- 
ceps , ut erat propositum , de beneficentia ac de liberalitate di- 
catur. i. e. ordiiie sic ferente, ut ait Bauer. ad Saiict. T. 1. 
p. 750. 2 , 15 , 52. 3,2,7. dc tertio autem genere deinceps se 
scripsit dicturum. quae Beierus ad 3, 2, 10. iure negat vcrti 
posse, ein anderes Mal, Columel. 3, 10, 25, (11, 3,) seritur, 
ut deinceps praecipiemus, 

6. Erant, qui deinceps pro deinde poni dicerent. 
Quare Sanctiura sequutus Pareus in Lex. crit. p, 3l7: 
,ydeinceps nou idem valet quod deinde, ut multi pu^ 
tant, sed valet idem quod ordine et graece Igjf^jjg. '' 
Etiam Wopkensius m Lect. TuU. p.255. (344.) observat, 
quaravis saepius idem deuotet quod postea , mox, aut 
simile quid, non tamen deesse locos, in quibus diver- 
sum aliquid significet: nam deinde esse postea, imircij 
deinceps autem referri ad seriem quaradam utque suc- 
cessionem. Et re vera deinceps aut contiuuatam se- 
riem sive continuationem similiura rerura ex ordine in- 
dicat, aut rera continuo post exsistenlem, non aliis re- 
bus intercedentibus: quaraquara interdum discrimea 
horura vocabulorura propemodum tollitur similitudine. 
Tid. Sanctii Min. 3, 14. p, 750. Graev. ad Rhet. ad 
Heren. 3, 18. Nollen. Lex. p. 915, Toepferus in Actis 
soc. ]at. lenens. Tom,*3. p. 167. Heusinger. ad Vech- 
neri Hellenolex. p. 158. Ochsner. in Eclog. Cic. p, 19. 
(16.) Goerenz. ad Cic. de Leg. 3, 19, 43. Giese ad Cic. 
de Divin, 1 , 30, qui Wopkensium sequuutui'. Conf. 
n. 9. et n. 11. 

Cic. Phil. 4, 4, 8. quae est enim alia laudanda defensio? 
Peinceps laudatur provincia Gallia. Est fere idem quod dcin- 
de, sed simul indicat sequi similem laudationem. Liv. 44, 31, 1. 
deinceps et urbes regionis eius idem faciebant. 31 , 16 , 5. dein- 
ceps alia castella Cypsela et Doriscon et Serrheum occupat. 

Caes. B. gall. 5, 40, 4. ab nostris eadem ratione, qua pri- 
fiie , rcsistitur : hoc idem deinceps reliquis fit diebus. i. e. omni- 
bus reliquis. Cic. de Nat. d. 2, 37, 93. cur non idem putety 
si innumerabiles unius et viginti formae litterarum vel aureae 
vel qualescumque aliquo coniiciantur , posse ex his in terram 



236 DEINCEPS. 

excussis annalei Ennii, ut dcinceps le^ potsint, effici. i. e. 
contiiiua lectione. 

Cic. de Inv. 1, 20, 28. si non ab eo , in quo proximc dcsi- 
tiim erit, deinceps incipictitr. i. e. continuo post. conf. p. 2'j7. 
Sed Liv. 1 , 47 , 6. quum Tanaquil tantum moliri poluisset 
animo , vt duo continua regna viro, ac deinccps genero dedis- 
sct. de duol)us dicltnr pro ac post eum cx ordine. cf. supra Liv. 
1, 21, 6. Cic. Acad. 2, 14, 40. de quibus iam diximus: et esse 
armatos , ut occurrcre possimus interrogationibus eorum captio- 
nesque discutere : quod deinceps faccre constitui. i. e. proxiuie. 
Liv. 6, 29, 6. octo practerea ovpida erant sub ditione Pracne- 
stinorum. Ad ea circumlatum bellum : deincepsque, haud magno 
certamine captis, VcUtras exerciius ductus. 

7. Hinc componuntur diversa nomina deinde deln- 
ceps , inde deinceps , postea deinceps ^ quorum altera 
temporis consequiitionem denolant, alterura seriem 
confinuumve ordincm. Id exposuit Wopkens. 1. 1. Quod 
in his formulis, ne concursus sirailium vocum displi- 
ceat , saepe interponitur vocahulum aliud, id non de 
regula fil. Livius proxirao loco coraposuiL indn postea 
et inde deinceps , Cicero deinceps inde. Graeci dicunt 

tTlHXCi l^%. 

Cic. de Leg. 3,2, 4. idque in rc publica nostra maximc va- 
luit, quoad ei regiiUs potcstas praefuiL: deinde etiam dcinceps 
posteris tradebatur. 3, 19, 43. sunt deindc posita deinceps, 
quae habemus etiam in pubUcis institutis. Rhetor. ad Ileren. 
3, 18. deinde facile erit dcinccps similes notas quinto quoque 
loco coUoeere. ubi vid. Graev, Liv. 2, 47, 11. funera deindc 
duo deinccps coUegac fratrisqus ducit. ubi Drakeub. De loc» 
de Div. 1 , 30. vide n. 10. 

Liv. 45, 14, 2. populum romanum ab eo beUo punico forti 
fideUque opera adiutum, ct iUum favente populo romnno regnum 
adeptum : aequitate sua postea trium regum beUis deinceps 
omnibus functum officiis. 

Cic. Brut. 90, 312. deinceps indc wuUae , quas non minns 
diligentcr claboratas — affercbamus. Liv. l, 44, 3. addit duos 
coUes, Quirinalcm, J iminalcm : inde dei/iceps auget EsquiUas. 5, 
87,6. sed antecedenie fama nuntiisque Chtsinorum , deinceps 
inde aUorum populorum , plurimum terroris liomam celeritas 
hoStium tuUt. alii codd. deinceps deinde. Ei^t alii post alios. 

8. Falsa erat. opinio eorum, qui existimabaflt, dein- 
ceps siuipliciter pooi pro ilerum. 



DEINCEPS. 237 

Rhetor. ad Ixcrenn. 1,9, 14. et ne bis aut saepiva idem dt- 
camus cavendum est ; etixim ne id , quod semel supra diximus, 
deinceps dicamus. Qui haec extrema explicant jjc iterum di- 
camus , unam sententiam his positam hahent. At intelligen- 
dura cst continuo post , nuUis interpositis aliis rehus : unmit- 
telbar drauf. Scmel non est mutandura in simul. Scd ipse 
anctor sensisse vidctur ohscuritatera verborum, ideoque addi- 
disse exemplura. 

Ue loco Cic. de Inv. 1 , 20. vide p. 235. Beierus ad Cic. de 
Off. 3, 2, 10. iure reprehendit Bremium. 

9. Deinceps iisurpatur in enumerandis , quae se ex- 
cipiunt, reljus, praernisso nomine priniiim. In his pe- 
ne idem est quod deinde. 

Cic. de Fin. 3,6, 20. primum est ofjicium, ut sc conservct 
in naturae statu: deinceps , ut ea tcncat , quae secundum natu- 
ram sint pellatquc contraria: quac invcnta sclectione et itcni re~ 
tcctione , sequitur dcinceps cum ofjicio selectio. de Off. 1 , 17, 
58. principes sint patria et parentes — ; proximi liberi totaque 
domus — ; deinceps bene convcnientes propinqui — . Tacit. 
Hist. 1 , 48. iussu C. Caesaris oneratus catenis : mox mutalione 
temporum dimissus , cursu honoruni inoffenso — ; scrvili dcin- 
ceps. probro respersus est, iamquam scyphum aureum, in convi- 
vio Claudii furatus. 

10. In ]iis ycro enumerandis rebus saepe formnla 
compouitur, quae nostris und so iveiter respondet. 
£st enim in continuala serie, im weiteren V^erfolg. Tum 
vero omitlitur interdum copula. Si quae ponatur, 
aptissima est «c, quae significat et item., und so. 

Cic. de Gff. 1 , 45 , 160. in ipsa autem communitate sunt 
gradus ofjiciorum, ex quibus , qvid cuique praestet, intelligi 
possit: ut privia diis immortalibus , aecunda patriae , tertia pa- 
rentibus, deinceps gradatim reliqua reliquis debeantur. Quinctil. 
1, 10, 5. nam et in prooemio primum cst aliquid , et secundum, 
ac deinceps. Tacit. An. 1, 81. de comitiis consularibus , quue 
tum primum illo principe ac deinceps fuerc, vix quidquam Jir- 
mare ausim. 

Cic. de Divin. 1, 30, 64. dixisse, qui primus eorum, qui se- 
cundus , qui deihde deinceps moriturus esset. quae , nisi lihri 
discreparent , defendi deherent. Sed alii praehent qui dcinde, 
qui deinceps : quod non male se hahet: alii omittunt deinde, 
quod non displicet. Certe in verhis qui deinde deinceps , si 
integra sunt, comma interponendum videtur. 



238 DEINDE. 

Codices qnidam in TerLis Lirii 27 , 39, 6. deineep$qtie aliae 
copulam omittunt : non male. conf. 5 , o7 , 6. 

11. Sic etiam usurpatur de re per ordinem conti- 
nuanda, ut sit i. q. weiter. Varro etiam posuit de i^Jso 
tempore perpetuo, quod nos immerfort. 

Varro de Re r. 3, 8, 1. perg-e dcinceps. i. e. faJvre weiter 
fort. 

Varro 3,9, 2. gallinae villaticae sunt , quas deinceps rure 
habeiit in villi». 

12. De posiLione vocabuli Herzogius ad Caes. B. 
gall. 3,29. composuit regulam , ex qua deinceps sera- 
per antecedeus vocabulum raoderelur, et locian obti- 
neat iuter praedicatura et substantivum. At haec con- 
iunctio, nou uni huic vocabulo propria, omnibus par- 
liculis, quae modum adduut, communis est. £ae enim 
praecedunt, ubi cum noraine iu uuara nofionem coeunt, 
sive adieclivo praemisso, sive cura substantivo cohae- 
rente. Postpouitur auleni particula, ubi sua ralione ad 
verbum refertur. Quod comprobant exempla omnia a 
nobis proposita, et errorem viri doctissimi ostenduut. 

Vide uniim illura locum Cic. de Re publ. 6, 21. (supra p.23-1.) 
in quo neque verba futnrorum hominum deinceps, neque dein- 
ceps laudes coniungi possunt. 

DEINDE. DEIN. 

Festns : Deincle compositnm est ex praepositione 
et Inci significatione ^ nt exinde , perinde, promdej 
suhinde: fjuae ilem tempiis significunt. InteUigit loci 
significationera primitivara ex graeco tv&ev , quod in 
inde fransiit, uti •^iog iu deus. Haec vero in iatiuo 
vocabulo rarior est. 

De forraa tria sunt memoranda. Priraum contra- 
hebatur vocabulum deinde in duas svllabas non tantum 
a poetis, sed communi antiqui teraporis prouuntiatione, 
in qua ei non clara iila diphtliongus sonabat, quam 
Gerraani audiimt ia Meile, sed vocalis i pressam vocem 
e ita sibi adiunctara habet, ut graviorera accentum ei 
concedat. Quare Priscianus 15. (2. 10.) p. 1008. dicit 
in verbis deinde, si/binde, perinde acui anlepenulti- 
mam. Quod non ita accipi potest, quasi vocabulum 



DEINDE. 239 

distractis syllabls tribus pronuntietur, quemadmodum fit 
hodie ubique ex more, ut videtur, inde a saeculo quin- 
lo depravalo. Ita eliam proinde duabus syllabis con- 
stabat. Tiira vero a poelis recentissimi aevi hanc con- 
tractara syllabam rursus solutam esse, breviata vocali in 
dej pauca ostenduat e.xempla. 

Vid. Burman. ad Aiith(jl. Lat. Tom. 1. p. 197. Sidon. ApoU. 

9 , 272. ncc qul consimili deindc casu irati fuit histrionis exsul. 

Prudent. Enchir. 1, 1. Eva colitmba fuit tunc candida , nigra 

deinde. Paulin. Nolan. 24. Nat. S. Fel. 9, 45. IT, isi. 

Apud Phaedr. 4, 25, (3, 20,) 24. corruptionem verborum omnes 

criticl aguoscunt. 

Deniquc, prima syllaba gravata, iara antiquo tempore 
omittebatur extrema syllaba: unde factum est dc/ny 
e.xin. Nam deind in modum verborum voliip^ dijjicnl 
formalum, eliam litteram ullimam amisit, quemaumo- 
dum ex ambi factum erat amb et am. Sic endo fit ifty 
quamde quam. 

De integritate huius formae , in scriptorum libris saepe ob- 
litteratae, extra poetarum carmina vix potest certo iudicio 
aliquid affirmari. Nam in plurimis codicibus deinde scri- 
ptum est conipendio dein. Gronovius iibicumque in bonis co- 
dicibus inveiicrat dein , restituit tamquam elegantiorem for- 
luam. vid. ad Liv. 4, 32, 5. neque aliter Drakenborchius. 
vid. ad 3, 3, 6. cf. Goercnz. ad Cic. dc Fin. 5, 12, 34. Ellendt 
ad Brut. 24, 93. Gerlach. ad Saliust. Cat. 32, 1. Kritz ibidera 
et ad 59, 1. Quae de discrimine significationis disseruit Ker- 
zogius ad Saliust. Cat. 32. et 45. quasi dein sit advcrbiura 
teraporale sigiiificans continuo, sinc mova, sofort, deinde au- 
tem coniunctio, quae ordinem indicet, hicrauf, omnino ca- 
rent ratione, idcoque falsa sunt. Nec coercetur usuj ea con- 
ditione , quam posuit Kritzius, ut dcinde solum adhibeatur in 
enumerando. Brevior enira forma minorera habet vim : qua- 
re non ponitur, ubi singulae partes sive tcmporis sive ordinis 
distinctius sunt designandae. 

I. 1. Sjgaificat deinde proprie loci continuatio- 
nem, sive ex quo loco aliqua regio procurrat, (^on da 
an, idque dicitur de proximo spalio, quod post aliud 
posilum^ est : weiterhin, Eodem modo inde usurpatur. 
Graeci ivzev&8v. 

Liv. 2-, 4,2. et iam pefvsnerant ad loca insidiis nata, ubi 
tnaxime montes cortonenses Trasimenus subit: via tantum in- 



240 DEINDE. 

f ercsf peran^usfo , velut nd id ipsum de induitrla relido spa- 
tio: deinde paullo latior patescit campua , inde colles ad- 
turgunf. 

2. Ordo rerum non semper temporis ratione cle- 
signatur, sed etiam loco , in quo series rerum appareat 
continuata. 

Tacit. Ann. 2, 1(5. nostcr exercitus sic incessit: auxiliares 
Galli Germanique in fronte, post quos pedites sagittarii: dein 
quatuor legiones et cum diiabus praetoriis cohortibus ac delecto 
equite Caesar j cxin totidcm aliae lcgiones. Cic. Orat. 63, 213. 
haec quidem duo binis pedibus inciiim. — Dein membratim. de 
Nat. d. 2, 42,110. 

II. 1. De tempore delnde adslgnificat continuatio- 
nem in aliis parlibus aut in aliis rebus conspicuatn, et 
ordinem, quo res se excipiunt et sequuntur, id est con- 
.sequentiam: dxa , danriy daranf. Hoc primo dicitur 
de rebus in temporis traclu continuis et proximis: id 
lere idem est quod postea, tum. Keque opus est, ut 
priori rei, quae ante nominatur, addatur particula 
prinuim. Sic Graeci Hxa, artzira et alia ponuut non 
praemisso Yoc. TtQarov. Cf. Goerenz. ad Cic. Acad. 2, 
12, 37. 

Cic. Catil. 3,3,0. horum omnium scelerum improbissimum 
machinatorem Cimbrum Gabinium statim ad me — vocavi. 
Tteinde item arcessitur L. Statilius et post eum C. Cethcgus. ad 
Fam. 6, 13, 1. nec sum tam stultus , ut te usura falsi gaudii 
frui velim , dcinde frangi repente atque ita cadere. Liv. 4, 3, 11. 
Plin. Hist. n. 25, 11, 84. radix admixta combusta teritur cum 
adipe suis nigrae. — Sol deinde plurimum confert illitae. 
Terent. Andr. 1, 1, 52. accepit conditionem, dein quaestum 
occipit. 

Cic. Brut. 24 , 93. naturalis quidam dolor dicentem incende^ 
bat efficiebatque, ut — vehemens esset oratio : dein quum otiosus 
stilum prehenderat , — flaccescebat oratio. de He p. 1, 10. dein 
Tubero , nescio , Africane, (inquit). p. 3IiI. 15, 41. quum 
ille — lapides iaciendos curasset , dein subito vultu Milonis per- 
' territus , fugeret ad Tiberim. ita libri antiqui , non deinde. 

2. Sed praemilfilur saepe primum, primo ^ ut di- 
slinctior fiat rerum designatio. 

Cic. Tusc. 4, 1, 2. quum — in his primum ipsius Pythago- 
rac, deinde postea Pythagoreorum tantum nomen esset. Caes. 



DEINDE. 241 

B. civ, 1 , 74. prtmum agunt gratias omnes omnibus — .* deinde 
imperatoris fidem quaerUnt , rectene se illi sint commissuri. 

Siiigulari modo Tacitus loquutus est Ann. 1 , 47. mox hie~ 
mem aut negotia varie caussatus , primo prudentes, dein vul- 
gum , diutissime provincias fefellit. Vuo nomine et ordinem et 
longitudinem temporis slgnificavit. 

S. Possunt ita componi plures res, ideoque oratio, 
vocabulo deinde bis, terve, pluriesve posito, percnrrit 
longiorera rerum seriem. JNeque aliter alia adiungun- 
tur vocabula inde, postea, post, tum , postremo j sive 
primum praemisso, sive non antecedeute eo. 

Cic. ad Fara. 9, 21, 6. hunc sequutus est Cursor, homo valde 
honoratus: deiiide L. Masso aedilicius: inde multi Masso- 
nes — ; deinde Carbones et Turdi insequuntur. Plin. Hist. 
n. 5 , 32 , 40. ea appelluta est Cronia , dein Thessalis , dein 
Maliande et Strijmonis. 

Cic. Brut. 67, 236. is quum satis Jloruisset adolescens , minor 
haheri est coeptus postea. Deinde ex virginum iudicio magnam 
laudem est adcplus et ex co tempore quasi revocatus in cursum 
tenuit locum tam diu, quam ferre potuit laborem: postea, quan- 
tum dctraxit ex studio, tantum amisit ex gloria. Orat. 64, 
215. Catil. 3, 3, 6. dcinde — post. vide snpra. 

Plin. Hist. n. 6, 30, 35. universa vero gens Aetheria appel- 
lata est, deinde Atlantica, mox a Vulcani filio Aethiope Ae- 
thiopia. Sueton. Aug. 19. dcinde — mox — exin — praetcr 
has — ad extremum. Tacit. Hist. 1 , 15. sororis filium Mar- 
cellum , dein generum Agrippam , mox nepotes suos , postremo 
Tiberium Neronem privignum in proximo sibi fastigio collocavit. 
1, 72. 

Cic. de Lege agt. 1, 2,5. iubent venire agros Attalensium 
•—: deinde agros in Macedonia regios — ; deinde agrum opti- 
mum et fructuosissimum corinthium — ; post autcm agros in 
Hispania — ; tum vero ipsam veterem Karthaginem vendunt. 

Plin. Hist. n. 19 , 8 , 51. peregrinum fuit et lcpidium. Seri^ 
tur afavonio: dein quuni fruticavit, iuxla terram praeciditur: 
tunc runcatur stercoraturque. 

Liv. 45, 1, 2. quarto post die — quum tn circo ludi fierent, 
murmur repente populi tota spectacula pervasit — . Dein fre^ 
mitus increbruit : postremo clamor plaususque -^ est exortuSi 
Tacit. An. 14, 17. quippe oppidana lascivia invicem incessentes 
probra , deinde saxa , postremo ferrum sumpsere. 3 , 66. 1 , 73. 
2,3. 2, 62. negotiatores ^ quos ius commercii, dein eupido 
II. 16 



242 DEiPvDE. 

augendi pecuniam , posircmum oblivio patriac suis quemque ab 
sedibus hostilem in agrum trunstulit. 

4. Coniungitur deinde cuni his iisdera verbis tmn^ 
tiinc , jyostea , post, porro , mox , pustremo , ad ex- 
tremjun, deuiceps , ii;i(nr: quara abundanliam impro- 
. bavit Manutins, negare usum non potuit. Vd. Sanctii 
Min.3, 14. p.745. et Mencken. Observ. p. 234. a quibus 
critici surapserunt argumenia suae demonstratiQuis. 
Verbis deinde post sacpe expriraitur relatio rerum pro-' 
xime sequeutium, drauj danii: saepe etiam, vel inter- 
posito aliquo verbo, ut apudCic. p. Cluent. 26. , velcerte 
alterius adverbii vi aucta, indicalur distantia rerum: 
darauf spdter. 

Varro de Ling-. lat. 5 , 6. primum ea, qiiac sumus acturi, co~ 
gitare dcbcmus, dcinde tum dicere et facerc. ubi Aldus ac po- 
strcmo facere. sed male Spengelius coniecit : deindc dicere ac 
tum facere. Quinctil. 4, 2, 27. nonne optime patronus occur- 
rat prius conviciis luxuriae — quam vencjicii'? — Dcinde tum 
narret de bonis Pallae. Ibi Spaldingius nescio cur hanc ge- 
luinationem appellet non elegantem. Seneca Epist. 74, 22. 
quid adversus hos pro nobis responderi soleat , ponam: deinde 
tunc adiiciam , quid praeterea respondendum putem. Valer. 
Flacc. 8, 109. quaerenti tunc deinde — ait etc. Lir. 2, 8, 3. 
tum deinde comitia collcgae subrogando habuit. 

Cic. p. MII. 24, 65. servos Milonis apud se ebrios factos sibi 
confcssos esse de interficiendo Cn. Pompeio coniurasse , deinde 
postea se gladio percussum csse ab uno de iUis, ne indicaret. 
Tusc. 4, 1, 2. Liv. 41, 24, 20. legati deinde postea missi ab 
rege, quum MegalopoU concilium esset. Celsus 3, 4. p. 121. 
5, 28, 14. extr. 7, 18. p. 456. Cic. p. Cluent. 26, 71. capit 
hoc consilium , ut pecuniam — polliceatur : dcinde eam postea 
supprimat. Celsus 7, 8. poslea dcinde imponere id, quod pur- 
get. Valcr. Max. 9, 1. ext. 5. 

Terent. Andr. 3, 2, 3. nam primum fac, istaec lavet: post 
deinde , quod iussi ei dari bibere , — date. Cic. ad Att. 2 , 23. 
Gellius 15,12. 17,20. extr. VeUel. Pat. 2, 23, 3. maior 
pars nobilitatis ad Sullam in Achaiam, ac deinde post in 
Asiam perfugit. Cornel. Eura. 5. substringebat caput loro al- 
tius , quam ut prioribus pedibus plajic terram posset attingcre: 
deinde post verbcribus cogebat exsulture ct calces remittcrc. ubi 
Giintherus aliique pleonasmi usum tcmerc negarunt, nemo 
explicuit, quo modo equi, qui, capitibus altius adstricti>, 



DEINDE. 243 

terram non priorlbus pcdi!)us attingerent , calces remittere 
posseiit. Erat autem Euraenis exercitium hoc : adstrictis pri- 
nuim frenis attollebatur equi caput et pectus, ut, quum post- 
ca Terberibus excitaretur, eo vehementius in priores pedea 
incideret, et exsultaret, et calces remitteret. 

Caius iu Digest. 1, 2, 1, 13. post hoc dein de aitctorvm suc- 
cessione dicemus. Praepositio ibid. 28. post aliquot dcinde 
annos. 

Flaut. Trin. 4, 2, 103. deinde porro nolo quidquam prae- 
dices. 

TibuU. 1, 7, 35. et simulat transire domum: mox deinde 
recurrit solus. Cic. de Inv. 1, 28, 43. deindc poslremo atlen- 
dcndum est etc. Rhet. ad Heren. 2,2,2. dcindc ad cxtre- 
muirt docebimus. Cic. in Verr. 1 , 10 , 28. vid. p. 234. in Pi- 
son. 31 , 78. 

Exempla voc. deinCcps vide p. 236. Flaut. Stich. 1, 2, 29. 
post id agam igitur deinde. vd. igitvr. 

5. Eliam veiba alius ^ alibi., et qiiae sunt huius 
gencris, componuntur ad enumerandas parles. 

Curt. 7,4, 2G. Bacirianae terrae muUiplex et varia natura 
est. Alibi multa arbor et vitls largos mitesquc fructus alit. — 
Magnam deinde partcm eiusdcm terrae steriles arenac tencnt. 

Sallust. lug. 36, 2. lugurtha trahere omnia et alias, dein- 
de alias morac caussas facere, 

6. Coniunctiones quiim, 'postquam, posteaquam, vbi 
proximeconiimguntur. Qua forma exprimilur conlinuus 
nexiis rerum aclarum. Saepe liaec, cerle forraulu 
deinde quuni ila ponitur, ut reddi possit germanicc 
nrid als , vel und sobald als: quod non tanlura de una 
re praeterita, sed etiam de consuetudine agendi usur- 
patur : und wenn dann. 

Cic. de Re p. 1, 12. dein quum essent perpauca inter se uno 
aut altero spatio colloquuti etc. Liv. 3, 47, 6. dcin quum M. 
Claudius — iret ad prehendcndam virginem, — Jlrginius — 
inquit etc. Plin. 19, 8, 51. vid. p. 241. Cornel. Alcib. 1, 2. 
ad omnes res aptus, consiliique plenus — , discrtus, ut impri- 
mis dicendo valeret, quod tanta erat conimendutio oris atque 
orationis , ut nemo ei dicendo possct resistere, deinde quum 
tempus posccret, laboriosus, patiens. alii codd. dives , quod 
absurdum: Rremi diligens, cuius corruptio non intcUigitur. 
Quod Gijntherus observavit , apud Corneliura particulam non 

16* 



244 DEINDE. 

nisi ie fempore usurpari, bene conrenit, nec rero obstat, 
quem alii sensisse videntur, languor. Est und wcnn dann die 
Verhdltnisse es verlangtcn. Columel. 2, 3, 2. quum dcinde 
tempestive potuerint vesci, non multum nec universum cibum — 
praebere convenit. 

Liv. 3, 66, 5. coniunctis eiercitibvs lattnum primum agrum 
perpopulati sunt : dcinde postquam ibi ncmo vindcx occurre- 
bat , — ad moenia ipsa Romac populabundi — acccssere. 6, 
13, 3. 7, 37, 7. 8, 8, 3. 33, 10, 2. 42, 7, 4. 42, 55, 2. 6, 
29 , 3. primo impctu ac clamore dissipati ordines sunt. Dein 
postquam nullo loco constabat acies , tcrga vertmit. 9, 31, 9. 

Celsu3 7. praef. Dcinde posteaquam deducta ab aliis habere 
f>rofessores suos coepit , in Aegypto quoque increvit. 

Liv. 7, 14, 10. primo credere duces Gallorum , non descensu- 
ros in aequum Romanos: deinde, ubi degressos repente vide- 
runt , et ipsi avidi ccrtaminis in proclium ruunt. Salhist. 
lug. 68, 1. ct 69, 1. Cat. 45, 4. ubi alii dein , alii deindc 
ecripserunt. 

7. Ccntraliilur haec oratio , nbi ablativns apjjoni- 
tur. Tum deinde idem quod postea^ Sic Tacit. Hist. 
2, 50. avevi iiivisitata specie apvd Reginm Lepidam 
celebri loco consedisse , incoLae memorant, nec deinde 
coetn liominum aut circujnvoLitantium aLitum territam 
pulsa7Ji('e , donec Ot/io se ipse interficeret. Quod est 
nec deinde, cjuum coetus hojninum adesset. Tamen 
alii sunt loci, in quibus deinde simpliciter pro postea, 
posthac posilum est. 

Cic. ad Fratr. 3,8. tu velim cures, ut sciam, quibus nos 
dare oporteat eas, quas ad tc deinde litteras mittemus. Liv. 3, 
3, 10. in Aequis nihil deinde memorabile actum. 6, 20, 14. 
gentis Manliae decrcto cautum est, ne quis deinde M. Manlius 
vocaretur. 33, 22, 1. 

Ita accipi debet Vellei. Pat. 2, 89. nihil dcindc optare a diis 
homincs possunt etc. ubi intelligitur, posteriore tempore, post 
Caesarem. cf. dem^te. 

8. Consequutio rerum ila etiam concipitur, ut alte- 
ram rem ex altera re prodire videaraus. Igitur deinde 
indicatnexum rerum et originis deduclionem, ubi nos 
dicimus cum quadam conclusione und sonach. Ita ad- 
scendit oratio ad superiora: quare deinde, aeque ac de- 
nique, fere siguificat et adeo, und sogar. 



DEINDE. 245 

Liv. 21, 34, 1. ibi non bello aperto, sed iuis ariihus, frau- 
dc, deinde insidiis est pro])e circumventus. Wunderlichius et 
alii, huiic usum ignorantes, scripturam duorum codd. et insidiis 
comprobaverunt. Est vero und sonach, in Folge dessen, sivo 
etiam vnd sogar. 21, 41, 12. emisimus ex obsidione: pacem 
cum victis fecimus : tuiclae deinde nostrae duximus, quum africo 
bello urguerentur. 

9. Sed etiam simpliciter videtur deductioni rei in- 
servire et pro incle poni. 

Qulnctil. 1 , 2 , %. fit ex his consuetudo , deinde natura. 
Quod Sarpius Analect. p. 21. ex aliis codd. revocandura cen- 
guit inde , interpretibus debetur : nec praestat argumentura 
a Gernhardo expositura , quasi illis verbis dicatur, ex his fieri 
naturam. Est enim: ex hac consuetudine. 

Tacit. An. 12, 27. iisdem temporibus in stiperiore Germania 
trepidaium adventu Cattorum latrocinia agitantium. Deindc 
L. Pomponius, legatus , auxiliarcs Pangionas ac Tiemetas — 
monuit , ut anteirent populatorcs. 

111. 1. Haec orania, qnae terapus attinent, etiam 

adhibentnr ad cogitationem, et per deincle rerum, vel 

argumentorum , vel ralionum series notatur. In affe- 

rendis partibus demonstrationis saepius praemittitur /:)7-z- 

minn: tamen id ubi non adest, cave, ne negligenter 

oraissum pntes. vid. Goercnz. ad Cic. Acad. 2, 12, 37. 

Cic. ad Fam. 9 , 24 , 6. fe ad coenas itare desisse molesic 

fero. — Deinde etiam vereor, — ne nescio quid illud, quod 

solebas , dediscas. de Orat. 2, 11, 45. qui laudabit qucmpiam, 

intelliget , exponenda sibi esse fortunae bona. • — Deinde quid 

sapienter is, quem laudet — feeerit, aut tulcrit. ubi Schiitziua 

iiecessariura putabat primum exponenda. Acad. 2, 12, 37. in 

Catil. 2, 8, 17. 

Cic. ad Fam. 3, 7, 10. cn ego tibi ohviam non prodirem? 
primum Appio Claudio? deinde imperatori? deinde more maio- 
rum ? deinde , quod caput est , amico ? de Inv. 1 , 28 , 43. 2, 
13, 43. Orat. 54, 108. p. Rosc. Ara. 45, 130. ubi Matthiae. 
Giese ad Cic. de Div. 1 , 55 , 125. Quater positum de Inv. 1, 
17, 24. 26, 27. octies 2, 49, 145. 

Cic. Acad. 2, 16, 49. si tale visum obiectum est a deo dor- 
mienti, ut probabile sit, cur non etiam ut valde verisimile? 
cur deinde non , ut difficiliter a vero internoscatur ? deinde ut 
ne interjioscatur quidcm ? postremo ut nihil inter hoc et illud in- 
tcrsifi De Nat. d. 2, 1, 3. 



246 DEI^DE. 

Celsua Praef. p, 4. igitur hi rationalem medicinam projl- 
tentur, haec necessaria esse projyonunt: abditarum et morbos 
continentium caussarum notitiam , deinde evidentiam, post haec 
etiam naturalium actionum , novissime partium interiorum. 
2, 18. p. 100. aqua lcvissima pluviatilis est: deindc fontana, 
tttm ex flumine, tum ex puteo , post hacc cx nivc aut glacic. 
ibid. p. 98. tum — deinde — tum — post. 3, 7, 1. dcinde — • 
tum . — postero die. 6 , 11. p. 386. 

Cic. de Fin. 3,6, 20. primum est ofjicium, ut se conservet in 
7iaturae statu: deinceps ut ea teneat, quae secundum naturam 
sint , pellatque contraria: qua inventa seleclione — scquitur 
deinceps cum officio selectio: deindc ea perpctua, tuni ad extre- 
mum constans consentaneaque naturae. 

2. Similiter scriptores , praesertitn recentiores, sive 
praemissis vocabulis ijrlmus , optimus et aliis, sive iis 
uoa posilis, per deinde descendunt ad res ignobiliores 
et rariores. 

Cic. Brat. 88 , 301. quamquam inciderat in Cottac et Sulpi- 
cii aetatem — exccllente tum Crasso et Antonio , deinde Phi- 
lippo, post lulio, cum ils ipsis dicendi gloria comparabatur. El- 
lendtius \idit non de terapore , sed de laudis maj^nitudine dici. 
Plin. Hist. n. 9, 28, 44. in j^rimis quae mollia appcllantur: 
dcinde contccta crustis tenuibus, postremo testis conclusa duris. 
Pallad. de Re r. 1, 12. 1, 33. stercus asinorum primum esf, 
maxime hortis : dcin ovillum et caprinum et iumentorum : por- 
cinum vero pessimtim. Plin. Kist. n. 21, 6, 17. prima nobilitas 
cilicio (croco), ct ibi in Coryco monte : dein lycio monte Olympo, 
mox ccnturipino Siciliaz. 

Plin. Ilist. n. 25, 11, 87. est autem optimum cilicium e Tauro 
monte: dein pamphijlium. 25, 13, 94. 14, 20, 25. 25, 13,100. 37, 
9,38. optima scythica, dcin cypria, postrcmo aegyptia. Columel. 
11, 2, J;2. quorum optima sunt ilignea, deinde carpinea, post haec 
fraxinea. Celsus 3 , 6. optimum — deinde ■ — tcrtium — ce- 
tera. 6,6, 39. eorum ergo sanguis nostros quoque oculos ab 
externo casu commodissime tuctur , hoc ordine, ut sit hirundinis 
optimus , deinde pahimbac , minimum efficax columbae. 8, 1. 
p. 500. maxima — deindc — tum. 

Plin. Ilist. n. 21, 18, 6!). laudatissimus in insulis Creta, 
dein Naxo, et posica in Phoenice. 21, 21, 92. 28, 9, 39. 

Celsug 8, 20. femur in omncs quatuor partes promovetur : 
saepissimc in interiorem : dcinde in citcriorcm : raro admodum 
in priorem aut posteriorcm. 



DEINDE. 247 

3. In his omnibus particula plerumque adiungit 
sentenliara ipsa. Raro interponitur copula et vel ac. 
Tura VQi'o cleinde significationem habet absolutam, jjosi- 
hac^ aut simplicem adverbiiivim occupat. 

Terent. Ileaut. Prol. 18. id esse factum liic non ne"-at , ne~ 
que se pigere, et deinde factum iri autumat. 

Vellei. Pat. 2 , 23 , 3. maior pars nobiUtatis ad Sullam in 
Jchaiam, ac deiude post in yisiam perfugit. i. e. und spdter. 
Columel. 2,2, 28. ex eo tiimor ac deinde ulcera invadunt. 

4. Graecorum usum in verbis sha et STietta imitantur 
Latini, quum deinde, pro tum positum, et in interroga- 
tione, quae consequulione quadam gravatur, et extra in- 
terrogationem usurpant, ubi Germani dunn., denn., da 
dicunt. Est enim idem quod quvm ita sit vel ergo, 
Devarius de graeco dra p. 131., prae se fert indignatio- 
nem et vehementiam, inquit, tum propter vira interro- 
gationis, tum etiam, quia illativum est et ex quibusdara 
praemissis subsequitur. Gronovius explicat post talia. 
Cf. Drakenb. ad Liv. 4, 49, 15. 

Quinctil. Declani. 1, 6. caecus infcUx patrem occidit? Dein- 
de cui manum porrigct sccurior? cuius humeris levior incumbet^i 
i. e. quum infclix sit caeciis : wem solltc cr dann ruhigcr dic 
Hand rcichcn'i Schultingius diligenter observavit usnm : atnon 
bene cxplicnit euni de consilio, quo adversarius ad absurda de- 
ducilur. Id non particula cxprimitur, sed tota sententia. Eur. 
Alcest. 838. (821.) 0E. yvviq (i\v ovv oltoUv 'Adfnjrov , ^ivs. 
HP. ri q)}jg; insiza drJTu (i l^svfQsrs. Senec. Oed. Oet. 
1407. dolor iste furor est. Herculcm solus domat. Cur 
deinde latebras aut fugam vccors pctam ? Obire forli meruit 
Alcmene mumi. Neque aliter Virgilius Aen. 12, 889. qua^ 
nunc dcinde niora cs(? oiit quid ium, Turnc, rclraclas? i. c. 
quum res ita se liabcant, tuque enseni recuperaveris. Plin. 
Pau. 9, 4. annon obscqucrcris principi civis, lcgatus impera- 
iori , fiUus patri? Jbi dcindc discipUna, ubi mos a maioribus 
iraditus, quodcumquc impcrator munus iniungcrct, aequo uni^ 
nio paratoquc subeundi? Valer. Max. 3,2, 10. 

Quinctil. Declani. 17 , 19. vcnenum , quod viderctur depre- 
hcnsum, nemo idco bibissc credcretur, quia sibi paraverat. Dic 
nunc: non fui passurus , si bibere voUiisses. Deindc hoc sic 
probas , ut me hodieque coneris occidcre. i. c. ergo , et tamen. 
Sprich nun, ich wiirde es nicht zugegebcn liaben, ivenn du 
Gift hullcsi trinkcn woUen. Darnach , sive nun da bcweist du 



248 DEINDE. 

diet damit, dafs du heute mich zu todten wternimmit. Per- 
git declamator: T^on eras passurus. Quando , ■per fidera, in- 
iicis manus? potuit eadem , potuit peragi brevitate, qua iusse- 
ras. Non eras passurus. Deinde non timuisti, nc mihi ani- 
mum pereundi vel hoc faceret , quod putabam me iuheri, Liv. 
4, 49, 15. incipite deinde mirari, cur pauci iam vestram susci- 
piant caussam. i. e. und nun wundert euch noch — . 

Non ausim liuc referre Cic. de Nat. d. 1, 37, 103. quod 
eius domicilium? quae sedes? qui locus? quae dcinde actio vi- 
tae? quibds rebus , id quod vultis , beatus est. Procedlt eniin 
auctor ad alias quaestionjs partes : deiude quae actio \itae? 

5. Similis est consequntio ia velieraentiore oratione, 
qua ex aliqua condilione deinceps ad aliam rem certa 
conclusione provocaraus, aut ex praeraissis concludi- 
mus. Nos Gerraani tum addiraus fere copulara: und 
dann. 

Cic, in Verr. 3 , 16 , 41. innocentia ? Jdspice aedem : dein- 
de, si audes, fac mentionem innocentiae. Diligentia? Codicis 
lituras tui contcmplare in Sthenii Thermitani nomine : deinde 
aude te dicere diligentem. Cic. de Orat. 2, 69, 280. ille Sicu- 
lus , cui praetor Scipio patronum caussae dabat hospitcm suum, 
hominem nobilcm, sed admodum stultum: quaeso , inquit, prae- 
tor , adversario meo da istum patronum , dcinde mihi neminem 
dederis. i. e. tura non opus erit mihi dari patronum. Gib 
meinem Gegner diesen Anwalt: und dann magst du mir keincn 
geben. Ovidius lianc formam ita composuit Fast. 1, 15. da mihi 
te placidum : dederisque in carmina vires, 

Quinctil. Decl. 12, 18. nullus amoenua praetermittitur por- 
tus, nulla cclebris civitas invisiiata transitur. Mentior: etiam 
acl esuricntes applicas. Dein, si quam timoris iniuriam quere- 
ris, non feram te morantem: quomodo satis accusabo venden- 
tem. Critici emendatione indioero verba putarunt, quae non 
intellexerant. Sensus est: Haec falsa videbitur accusatio. 
Etiam ad nos esurientes tandcm applicas. Tum vero si hoc 
conccditiu", et tu quereris dc iuiuria proptcr timorem tibi illa- 
ta, comprobare non possum, te tamdiu moratum esse : mul- 
to magis te accusabo veadentcm fruraenta. 

6. Haec parlicnla ob vira suara coniuugendi priraum 
obtinet in senteulia locura. Ncque obstant exerapla, ia 
quibus post prirauin vocabulum positura est ajnid Li- 
vium iuler nomina propria 4,3, 11. Lncitan deinde 
Tarcfiiiniinn etc, et iu iormula dainde dei/iceps. vid. p. 



DEINSVPER. 249 

236. Vbi vero adverbii potestatem habet extra rerura 
continnationem , ubicumque loci collocatur. Liv. 3,3, 
10. e( Cic. ad Fratr. 3 , 8. vid. p. 244. 

Liv. 39 , 22 , 1. per eos dies — ludi taurii per biduum facti 
religionis caussa: per dies decem apparatos deinde ludos M. 
Fulvius — fecit. Tribus haec affecta sunt yitiis , primo quod 
verba per dies non leguntur in scriptis libris : tum quod nou 
poterat dici per dies dcccm apparatos, quae coliaererent; deni- 
que quod deinde ita in qiiintam gedem relicitur. Scribendura 
videtur omisso numero deinde apparatos ludos, ut praebet co- 
dex lovan. sec. ^ 

*) Confusa saepe sunt in libris scriptis vocabula 
deinde et demum: vid. Drakenb. ad Liv. 4, 49, 15. ad 
40, 22, 1. Heindorf. ad Cic. de Nat. d. 1, 37, 103. et 
denique: vid. Schwarz. ad Plinii Paneg. 45, 1. et dehinc: 
vid. Oudend. ad Sueton. Ttb. 23. Dom. 8. Tit. 5. et in- 
de: Liv. 40, 22, 13, Cic Tusc. 1,3,5. et saepe alibi. 



DEINSVPER. 

Sicuti ab aliis dicitur desuper , a Sallustio usurpa- 
tum vocabulum deinsuper aftertNonius Marc. 12, 48. ex 
Hislor. 1. 1.: Sertorius Parthis turham orantibus, et 
nullo , iit in terrore solet , generis aut imperii discri- 
mine, per calonum corpora , ad mediiim quasi in de- 
insuper stantium manibus in imtrum attoUitur. Sed 4, 
128. ita: S.fortis turba morantibus nullo , ut in terro- 
re solet — quasi deinsiiper instantium — . Critici 
emendarunt: portis turbam morantibus et adstantium: 
illud vere, hoc praeter necessitatem. Nemo recfe ex- 
plicuil sensum. Debrossius iLa reddidit, quasi dictura 
essel: mililes alter in alferius humeris stabant usque ad 
medium murum, et Serforium manibus atloUebant. 
Quod quomodo eFfici, et quomodo illis verbis dici po- 
tuerit, non perspicio. Scribendum est : jjer calonum cor- 
pora , ad medium quasi deinsuper instantium mani- 
bus in murum attollitur. Exlra murum Sertorius ia 
humeros calooum adscendebat, et excipiebatur ab iis, 
qui in urbe fere admedium corpus dechnabant, de mu- 
ro et manibus dacem attollebant. Quasi id quod fere: 
instare est adverli, impendere. Deinsuper vero signi- 
ficat desuper, deorsum , von oben herab. 



250 DEMAGIS. DE.AIVM. 

DEIMAGIS. 

Noniiis Marc. 2, 229. clemagis, valde niagls, 
Lucilius lib. XVI. Rex Corus iUe duus hos venios , au~ 
strum atque acjuilonem, nuvissime alebat , solos dema- 
gis istos ex nimbu austelLos nec nos seneces putare. 
Haec corrnpta verba ila eraendancla sunl: Rex Corus 
ille duos ventos , austru?n atcjue acjiiilonem JSovisse 
aiebat se solos demagis: istos Ex nimbo austellos nec 
nosse , nec esse putare. Eestus : demagis pro minus 
anticjui dicebant. Dacerius suspicabatur scribendura 
esse nimis. Gloss. Philoxeni: demagis, acpodQus. 

DEJMVM. 

Origo vocabuli DEm^M valde obscnra est. Noa 
potest, quod Vossius et Forcellinus opinabautur, a 
graeco riji.iog deduci. Haec enim demoustraliva forma 
est verbi ijuog. Neque a demo verbo desceudit, quasi 
id siguificet, quod demtis prioribus postremo superest. 
Cerlior videtur esse cognatio graeci 5?}, quod factum 
est dem, sicut ex ^e/cc decem. Cf. tandem. Nani 
syllaba um adiecta formationi inservit, ut in tumy 
num , et in actulum, cJoTiicum, sedum. Veteres dixe- 
runt demus : quod apud Livium Andronicum observavit 
Lcstus: sicuti rnrsus et rursum dicebatur. At([ue haec 
conveniunt significatioui primitivae, quae non ad tem- 
pus modo perliuet, ncque rem non jjrius factam desi- 
gnat, sed distinctiorem designationem et confirmationem 
exhibet. Est enim nostrum eben. Onomast. graeco- 
]al. demum 81), to xilog. Haec vero designatio duplex 
esse potest: uam aut opponendo dislinctio dechiratur, 
aut reslringendo potestas rei couiirmatur. Ilhid ab an- 
ti(|Uo tempore usurpabatur: lioc autem recenlior aelas 
iuvenit. 

jVimis al)sai'de ille Apulelus, culus Ilbrum de Diphthongis 
edidit O^annus , hc^iec p. 144. dcmiim ctltim plcvique dipJitkoJi- 
gant: scd quiim demum quasi dccimum dictum csse feralur , mi- 
oiime diphthonn;andum vidclur: a dccem idco dicitur dcmuni, 
quod signijicat ad Jinem , quoniam in dccem naturalis cst finis 
numcri. A l»i quam Osannus compiohavit, Vossii sententia uou 
potest eo slahillvi, quod a zrjfios olim dictum tcmus postca ad 
modum nominmu Cassanlra ct Alcxantcr in dcmus et dcmum 



DEMVM. 251 

traiisformatum fiierlt. Quam diversa slt lltterae t natura in 
liis nominibus, nemo liaud mlnus intelligit, i[uam demonstratx- 
vam litteram z non mutari potuisse in d. 

1. Hac ralione demum vel tempus vel locutn vel 
rera aliquam ita designat, ut cum quadam confirmatione 
praemissis aiiis oppouantur. In liis fere semper parti- 
cula ei vocabulo adhaeret, cuius vim intendit. Alque 
antiqua quidem lingua triplex raaxime habebat geuus 
verborum, quibus demum adiungeret: temporis, nunc 
demujn, post demum, igitur demum, tum demum: loci, 
ibi demum: pronomina demo istraliva, is demum, /loc 
deiiium. Praeter haec quae reperiuntur pauca sunt, scd 
ad eamdera rationem revocanda. Becentior usus vero 
muUa novavit. 

1. ISunc de77ium signi^cat non aniea, de eo qnod 
antea non erat, aut aliis rebus praegressis factum est. 
Hoc est vel id , quod Graeci per vvv 5?) et vvv ys, Ger- 
niani graviori voculatione exprimunt, vel id quod jetzt 
erst, de larda re: sed rarius hoc fit. Coniungitur sen- 
tentiae altera pars saepe per quum, postquam. Teren- 
tius etiam dixit modo demujn, Ovidius iam demum. 

Terent. Ileaut. 2 , 3 , 3. ego vcro audio nunc demum et vivo 
et valeo. Plaut. Epid. 4,1, 42. remigrat animus jiuiic demum 
mihi, Poen. 5,3, 39. nam nunc es plaue meus : nunc demum 
ego cum illa fabulabor libere. Frequenter usurpatur ab iis, qui 
rem antea incognitam arripiunt, nunc demuvi scio. Plaut. 
Epid. 3, 4, 22. Mil. 2,6, 62. nunc dcmum intelligo. Terent. 
Heaut. 2, 3, 12. 

Terent. Ad. 5,3, 19. nunc demum istaec nata oratiost. ubi 
non reddi potcst Jefst erst, sed nun sprichst du so. Westerho- 
vius bene yidlt Denieam non negare vetus istud Micionls dl- 
ctura , sed mirail, quod ita vertatur oratio, nec antea Micio- 
ni lilud in mentem venerlt. Andr. 4,1, 58. d. hem st , ma- 
ne, concrepuit a Glycerio ostium. pa. Nihil ad tc. B. Quaero. 
T. Hem: ntincne ilemum? D. at iam hoc tibi inventum dabo. 
Donatus pro dcnique positum putat. Male vertunt erst jetzt. 
Ita reddo : Dies geht dich nichts an. — Ich stcK' avf dcr 
Lauer. -r- Ach jetzt ? — Und ivill dir das Gefundcnt vorlcgcn. 
Quinctil. 10, 2, 8. nisi fortc nostra potissimum tempora dam- 
namus huius infelicitatis , ut nunc demum crescat nihil. Nerao 
cum Frotschero ad 10, 6, 5. interpretabitur tantum: est 
enini nunc adeo. ' 



252 DEMVINT. 

Plaut. Capt. 5, 4, 25. nunc demum in memoriam redco, 
quum mecum recogito: nunc edepol demum in memoriam regre- 
dior audisse me etc. i. e. j et zt besinne ich mich. Mil. 2, 6, 
78. nunc demum a me insipienter factum esse arbitror , quum 
rem cognosco. Aul. 1, 2, 1. nunc defaecato demum animo 
egredior domo, postquam perspexi salva esse intus omnia. 
Plaut. Rnd. 4, 4, 78. Jiiinc dcmum istuc dicis, quoniam ius 
meum essc intelligis. 

Adduntur aliae particulae affirmationis. Plaut. Cas. 2 , 8, 
32. attate: nunc pol ego demum in rectam rcdii semitam. 4, 4, 
14. nunc pol demum ego sum libcr. 

Terent. Ad. 2,2, 25. rcfrixerit res: nunc dcmum venis? cur 
passus? i. e. cur non prius venisti. Cic. ad Att. 16, 3. nunc 
demum enim rescribo his Uttcris , quas mihi misisti, convento 
Antonio Tiburi. Plin. Ep. 5,8, 8. undevicesimo aetatis anno 
dicere in foro coepi, et nunc demum, quid praesiare debeat 
orator, adhuc tamen per caliginem video. 

Terent. And. 5,3, 11. modone id demum sensti, Pamphile. 
OUm istuc, oUm , quum ita animum induxti tuum , quod cupe- 
res, aUquo pacto efjiciendum tibi, eodem die istuc verbum vere 
in te accidit. 

Ovid, Trist. 2, 7. carmina fecerunt, ut me moresque 7iotaret 
iam demum visa Caesar ab Arte meos. Apud Quinctil. 8 , 2, 
21. pervasit iam multos ista persuasio , iit id iam dcmnm clc- 
gantcr atque cxquisite dictum putcnt , quod intcrpretandum sit. 
bene intellexit Spaldingius delendum esse iam, 

2. Fost demum cum fiiluro clicitui' a Plaufo: quod 
est spciter dann: quo modo etiam igitur demnm a 
comicis usurpalur. Hoc vero eliam in apodosi ponitur, 
ut significet danri erst , vel ut modo inteudatur vis con- 
sequulionis. 

Plaut. Asin. 5,2, fi5. posl enm dcmum hiic cras adducam ad 
lenam. Amph. 3, 1, IG, post igiLur demum faciam res Jiat 
palam. 

Plaut. Arapli. 1,2, 11. igitur demum omncs scient, quae 
facta. i. e. spdtcr dann. Merc. 3, 2, 7. adolescens quum sis — 
rei tuac quaerendac convcnit operam dare: demum igitur quum 
senex sis, tunc in oiium te coUoces. Most. 2, 1, 32. miscrum est 
opus , igitur dcmum fodcre puteum , ubi sitis fauces tenet. i. e. 
crst dann. Rud. 4,1, 25. iam ubi Uber ero, igitur demum in- 
struam agrum, aedes, mancipia. quod redde dann pleniore voce. 

Praepositio est apud Asin. Foll. ad Cic. 10, 31, 10. unas 



DEMVM. 253 

enim post idus martlas demum a Pansa litteras accepi. Sue- 
ton. Aug. 10. post biduum demum, 

3. Tum clemum veteres usurpant non nisl m con- 
ditione praeposita, ut consequutio maiorem vim acci- 
piat. In alfera parle sententiae aut si aut uhi aut cjuiim 
ponitur. Et clemum necessitatem quidem consequutio- 
nis ita exprimit, ut reddi possit: lum certissime, tum 
maxime. Eliara clemum hoc significatu pro ium cle- 
mum dicebant. Postea optimus quisque scriptor etiam 
in narralionibus adhibebat de rebus longe exspectalis, 
pro tum clenicjue: et dicebant etiam non diverso modo 
tujic clemum. Nusquam vero legitur cleincle clemum. 

Flaut. Men. 2t,2>, 71. tum demum sciam rede monuisse, si 
tu rcctc caveris. Mil. 4,8, 55. si idfacies, ttim dcmum sci- 
bis, tibi qui bonus sit , qui maliis. Cic. ad Att. 9, 10. verba 
Attici: quodsi iste Italiam relinquet , facict omnino male — ; 
sed tum demum consilia nostra commutanda sunt. 

Plaut. Trin. 3,3, 51. tum tu igitur demiim id adolesccnti 
aurum dabis, ubi erit locata virgo in matrimonium. Poen. 1, 

1, 60. As. placet consilium. Mi. Immo etiam ubi expolivero, 
magis hoc tum demum dices. Celsus 7, 27. extr. et tum de~ 
mum, ubi iam nihil tale extrafertur, ad cicatricem perduci. 

Plin. Epist. 8, 20, 7. ac tum demum, quum medium tenuere, 
non contrahunt. 

Coliimell. 1. praef. 33. quas (partes) ordine suo tunc demitm 
persequar , quum praefatus fuero etc. Senec. Epist. 121 , 3. 
tunc demum intelliges — quum didiceris — . In Cic. de Leg. 

2, 4, 10. nunc legitur tum dcnique. 

Plaut. Merc. 5,2, 68. servala res est dcmum si illam vidc~ 
ro. Plin. Ep. 3, 3, 2. quibus omnibus ita demum similis ado~ 
lescet, si imbutus honestis artibiis fuerit. Tid. n. 5. 

Caes. B. gall. 1, 50. tum demum Ariovistus partem suartim 
copiarum, quae castra minora oppvgnaret, misit. i. e. non ante 
quam Caesar frustra instructa acie exercitura in castra redu- 
xisset. Ovid. Her. 11 , 91. exicrat thalamo: tum demum pe- 
ctora plangi contigit. Liv. 2, 20, 11. tum demum impulsi La- 
tini , perculsaque inclinavit acies. 40 , 50 , 4. tertio dic proelio 
maiorc iterum pugnatum : et tum demum haud dubie victos 
Celtiberos — esse. 10, 13, 13. 3, 12, 1. Ovid. Fast. 4, 615. 
Plin. Ep. 6 , 20 , 6. iam quassatis circumiacentibus tcctis quam- 
quam in aperto loco , angusto tamen, magniis et certus rui- 
nae meius. Tum demum excedere oppido visum. 3, 14, 3. 1, 



254 DEMVM. 

13, 2. tum demum, ao tunc quoqiie lentc cunctanterque , vc- 
niunt. 

Livins saepe praemissis aljlativis : 2 , 29 , 1. utraque re sa- 
iis eipcrta, tum demum consulcs (dixerant). 

De scriptiira tunc demum vix poterit regnla condi. vid. Dra- 
kenb. ad Liv. 41, 3, 5. Legitur sine scripturae discrepantia 
apud Celsum 3, 6. p. 130. 3, 10. p. 139. et apud Sueton. 
Claud. 5. Colmuel. 12, 23, 1. et praef. libr. 1. extr. Sencc. 
Ep. 121, 3. uhi cuni gr,iviori vi positurn. Goerenz. ad Cic. 
de Leg. 2,4, 10. ium dcnique et tum demum quomodo dibtin- 
giiat, vide in demqve. 

Tacit. Ann. 1, 64. nox demum inclinantcs tum legioncs ad- 
versae pugnae exemit. Ita nuper critici restituerunt cura ex- 
plicatione ; tum , qnura nox erat : sed qui ita umquam loquu- 
tus fuerit, non indicaruut. Optime emendavit Frelnshemius 
inclinantes iam legiones. 

4. Sed alia qnoqne verba cum simplici particula 
coniungcbantur , ubi dicendum erat, rem uou alio tem- 
pore, aut uou aule factam esse, sive adderetur tempo- 
j^is nomen, sive participium. Qua formula saepe ex- 
primitur, rem nonnisi aliqua conditione interposita fa- 
ctam esse. Recentior aetas usurpabat simpliciter pro 
denique. 

Tcrent. Ad. 5,8, 15. ego novus maritus anno demum quinio 
et sexagesimo fiam? Ovid. Met, 13, 209. dccimo demum pu- 
gnavimus anno. i. e. ersf im sehnten Jahre. Plin, Ep. 5, G, 10. 
tantis glebis tenacissimum solum quum primum prosecatur , aa- 
surgit, ut nono dcmum suJco perdometur. Horat. Sat. 1, 5, 23. 
quurta vix demum exponimur hora. Plin. Epist. 7, 2,2. hieme 
demum. 

Plaut. Bacch. 2, 3, 36. postquam quidem praetor recuperato- 
res dedit, damnatus demum, vi coactus reddidit ducentos et mille 
philippum. i. e. non ante qiiam daninatus esset. Sueton. Aug. 
3L postquam vero pontificatum maximum, quem numquam vivo 
Lepido auferre sustinucrat , mortuo demum susccpit. i. e. erst 
nach dcsscn Tode. Caes. 23. mox et ipse a L. Antistio , tribuno 
' plebis, postulatus , appcUato dcmum coUegio , obtinuit , quum 
reipublicae caussa abcsset, rcus nc ficrct. i. e. 7iur crst nach- 
dcm er an das CoUcgium appcUirt haltc. lustin. 1, 7, 3. do- 
mitis dcmum plerisque, quum advcrsus Babylonius beUum gere- 
ret, Babyloniis rex Lydorum Croesus — in auxiUum vcnit. 
SaetOD. Galh. 3. quod oppidum Ilispaniae frustra diu op- 



' DEMVM. 255 

•pw^naium illitis demum galbano facibus succenderit. Calig. 6. 
ut demum fato functum palam facium est , non solatiis , non 
edictis inhiberi luctus publicus potuit. 

5. lia demiim pro tnm clemnm , ut gerraanicum 
so nnr pro dann nnr , vel so eist pro dann erst, usur- 
patiir a recentioribus scriptoribiis, praesertira ia condi- 
tione proponenda. 

Celsus 3, 21. p. 1C3. si plus humoris excernitur , quam assu- 
mitur , iia demum secundae valciudinis spes est. Plin. 3, 9, 11. 
nam nos qunque tam numerosum agmen reorum ita demum vi~ 
debamus posse superare , si per singulos carperctur. 3,3,2. 
vid. supra p. 253. Sueton. Vitell. 14. ita demum firmiter ac 
diutissime imperaiurum , si supersies parenii eistitisset. Cl.iud. 
25. lustin. 11 , 4 , 10. Quam rem iia graviter tulit Alexander, 
ut — denuo bellum deprecantibus iia demum remiserit , «f ora- 
tores et duces — sibi dedaniur. 

Celsus Praef. p. 11. simulaique vero ferrum ad praecordia 
accessii , et discissum transversum scpium est, — homincm pro- 
tinus animam amittcre: itaque demum moHui praecordia et 
viscus omne in conspectum latrocinantis medici dari. 

6. Quemadraodura tempus distinctius designatur, 
ita locus eliara constiluitur in formula ibi demnm. Poe- 
tae recentiores ea utuntur in narratione rerum deinceps 
actarum, ut sensus sit da niin. 

Hei-zogius ad Sallust. Cat. 12, 5. teniere neg-aTit demum 
umquani coniungi cum verbis locum signiilcantibus. Cf. Vir- 
gil. Aen. 1 , 629. 

Plaut. Capt. 5,4,3. illic ibi demum est locus, ubi labore 
lassitudo omnist exigunda ex corpore. i. e. dort cbcn, Quinctil. 
10,3,13. lulius Florus in eloquentia GalUarum, quoniam ibi 
demum exercuit eam , princeps. Spaldingius iatelligit tanium, 
nur: at significat gerade da. 

Stat. Theb. 2, 474. te, Meleagre, subit. Ibi demum cuspi- 
de lata haesii. Silv. 2, 3, 14. caelica tecia subit. Ibi dcmum 
vicia laborc — fluidos collegit ainiclus. ubi Marklandus abiti- 
nere debebat ab emendatione. 

Ad tempus relatum apud Terent. Hec. 1 , 2 , 50. usque illud 
visuni est Pamphilo neutiquam grave, donec iam in ipsis nupliis, 
postquam videt paratas, nec moram ullam, quin ducat, duri. 
Ibi demum ita aegre tuUi , ut ipsam Bacchidcm , si adessct, 
credo ibi eius commisercscerei. 

Livius dixit eo demum pervcnit, de quo vid. n. 7. 



256 DEMV]\I. 

7. Haec eadem est ratio , qua demnni cura prono- 
minibus cuiusvis generis coniungitur, ut praestantia aut 
qualitas propria significetur, et ut maior vis adiiciatur 
demonstralioni. Kst igifur modo id maxime^ ante 
omnia : modo quidem, dies eben^ Tot;To 5»J. Gravior 
accedit affirmalio , ubi additur profecto , vel ubi prae- 
cedunt verba venmi enim vero. Sed in plurimis exem- 
plis simpliciter definilur, cuius generis aut condilionis 
sit aliqua res. Quare lorraula id demum est significat 
re i^era est ac proprie. 

Plaut. Pers. 2,3, 14. nam id demum lepidum est, triparcos 
homines, vetulos, avidos, aridos benc admorderc , qui sulimim 
scrvo obsignant cum sale. Tereiit. Ad. 2, 3, 1. abs quivis lio- 
mine , quum est opus , benejlcium acciperc gaudeas: verum enim 
vero id demum iuvat , si, quem aequumst facere , is bene facit. 
ul)i Donatus : ostendit plus esse quod iuvat quam gaudium. 
Cic. ad Att. 8, 8. sic enim scntio, id demum, aut potius id so- 
lum essc miserum, quod turpe sit. Sallust. Cat. 20, 3. idem 
velle atque idem nolle, ca demum firma amicitia est: qiiod male 
explicant id solum. 12, 5. ubi quae Herzogius notavit, non 
conciliare possum cum iis, quae ad c. 2, 9. dixerat, atque 
haec ipsa inter se pugnant. Quinctil. 9,4, 3, 

Plin. Epist. 1 , 20 , 18. relinquere vero aculeum in audien- 
tium animis is demum potest, qui non pungit , sed infigit. 
Quinctil. 1,3,4. possunt autem id demum, quod in proximo 
est. 6. proem. 11. in utracumque lingua tamquam ad eam de- 
mum natus cssct, expressa jiroprietas omnium litterarum. i. e. 
fiir diese eben. Edictura Nervae apud Plin. Ep. 10, 66. extr. 
1, 8. 6. atque ea demum recte facta minus detorquemus et 
carpimus, quae in obscuritate et silentio reponuntur. Curt, 
1,4,3. 

Plaut. Capt. 1 , 2 , 19. nulla iuventutis est spcs : sese omnes 
amant: ille demum antiquis cst adolesccns moribus, 

Plaut. Bacch. 5, 1, 13. hoc , hoc est quod peracescit, hoc 
est demum quod percrucior. Virgil. Aen. 1,628. me quoque 
pcr multos similis fortuna labores iactatam hac dcmum voluit 
consistere terra. i. e. grade in diesem Lande. Liv. 1,5,6. 
sciscitandoquc eo demum pervcnit , ut haud procul esset, quinRe- 
mum agnosceret. Itii enim scribendum est, non eodem. vid. 
Drakenb. ad 32, 14, 2. 

Qumctil. 1, 10, 5. sapientem formantes — non modo cogni- 
tione coelestium vcl mortalium putant instrucndum, sed per 
quaedam parva sane, si ipsa demum aestimes , ducunt. i. e. 
wenn man sie an sich betrachtet. 



DEMVM. 257 

PHn. Hist. n. 7, 7, 5. ts demum profecto vitam aequa lance 
pensitabit , qui semper fragilitatis humanae memor fuerit. Sal- 
lust. Cat. 2 , 9. verum enim vero is demum mihi vivere atque 
frui anima videtur, qui etc. i. e. in der That der eben. Te- 
rent. 1. niodo cit. Liv. 4,4, 9. verum enim vero lege id prohi~ 
^ beri, et connubium tolli patrum cc plebis, id demum contume- 
liosum plebi est. 

Cic. de Leg. 3, 17, 38. vos demum, ut video, legem anti- 
quastis sine tabella. Sed ego — istam libertatem largior popu- 
lo. Est vos quidcTP : quod habct edit. CommeL Non bene ex- 
plicuit Goerenzius. 

Celsus Praef. libri 1. p. 12. nam quae demum caussae vel se- 
cundam valetudinem praestent , vel morbos excitent, — conie- 
tlura prosequuntur. i. e. quae re vera. 

8. Jn his omDibus pronomen est, cui istam confir- 
mandi vim parlicula adiiciat. Sed alia quaedam osten- 
dunt, ipsam veritatis declarationem et vim definitionis 
esse caussam , quapropler demian eliam ad alia verba 
referatur. Tum est re vera, vel id quod Germani di- 
cunt eheii, gerade. 

Ovid. Met. 15, 122. immemor est demum, nec frugum mune- 
re dignus, quipotuit, curvi dempto modo pondere aratri, ru- 
ricolam mactare suum. i. e. der ist in der That undankBar. 
Cic. de Re publ. 2 , 15. ea sunt enim demum non ferenda in 
mendacio, quae non solum facta esse, sed ne fieri quidem po- 
iuisse cernimus. ubi interpretes perhibent demum non sine vi 
esse posltum : at qualis ea sit , non exponunt. Sensus est : ea 
fiunt re vera non ferenda. 

Quinctil. 10, 6, 5. sed si forte aliquis inter dicendum efful- 
serit extemporalis color , non stipcrstitiose cogitatis demum est 
inhaerendum. ubi quae Frotscherus comparat, non quadrant. 
Vertenda sunt haec : so mufs man nicht an den Gedanken ge- 
rade mit Aengstlichkeit hdngen. De loco Taciti vid. infra 
III, 3. Cic. de Leg. 3,7, 17. ista potestate nata gravitas 
optimatium cecidit. Codd. damnata. Quare egregia est Da- 
visii emendatio ea potestate demum nata, quidquid contra di- 
cat Goerenzii^s : modo comma , quod post nata ponitur vulgo, 
deleatur. Intellige ita : denn durch jene neuentstandene Macht 
eben sank das Ansehen. Ita demum legitime suum locum 
obtinet. 

9. Augendi vim demum babet, ubi additur com- 
parativo: quemadmodum veteres etiam et adeo , et ex 
recenlioribus nonnulii ad/iuc dixerunt. 

n. 17 



258 DEMVM. 

Plaut. Most. 3, 2, 15C. latius demum est operae prctium 
ivisse. i. e. noch weiter zu ^ehcn. Quinctil. 4,2, 79. videamvs 
ergo , num expositio haec longior demum esse debcat et jiuullo 
verbosior praeparatione. vihi vid. Gesner. et Spalding. 

11. 1. Festus , sive ex eius libro PauUus quum di- 
cit : alil demum pro duntaxat posueriint: observavit 
usum, quem uos tanlum apud scriptores recentioris 
aetatis reperimus. li enim demum usurpant in restri- 
ctione, qua simul praestantia aliqua tribuilur rei. 
Graeci dicunt yi: nos eben, sed ut restrictio etiam ap- 
pareat, ebennur, i^orziigUch nur. Alias taraen simpli- 
citer significat dumtaxut , tantum , non nisi. Atque 
adeo interdum exprimit id quod cerle , Germanorum 
wenigstens. Antiquos scriptores, certe Cicerooem abs- 
tinuisse ab hoc usu, demonstrari potest Epist. ad hl\. 
8,8. in quo id demum et id solum opponunfur. vid. 
p. 256. Qaare errare videturHerzogius, quum illam vim 
exclusivam iu Sallustii dictione aguoscit ad Catil. 12. 

Quinctil. Prooeni. Inst. orat. 3. quamvis autem non tam me 
vinccret praestandif quod exigebatur , fiducia quam negandi 
verecundia: latius se tamen aperiente materia, plus quam im- 
ponebatur onerii sponte suscepi : — simul ne vnlgarem viam 
ingressus , aliLnis demum vestigiis insisterem. i. e. eben nur 
fremdcr Lcitung folgen. 11, 3, (i8. adeo — suis demum oculis 
crcdidit , qnod efficeret. i. e. er glaubte vorziiglich nur seinen 
Augen. 2, 15, 1. alii nomen hoc artemque, de qua loquimur, 
bonis demum tribui volunt. 10, 1, 44. 1, 4, 11. ul)i Spalding. 
Traian. ad Plin. 10, 33. nobis autem utilitas demum spectanda 
est. i. e. dumtaxat, ut vidit Buchnerus. Sueton. Aug. 16. Aur. 
Victor de Viris illusti*. 46. Mater Deum Pessinunte arcessita — 
quum moveri nullis viribua posset , ex libris cognitum, castissi- 
mae demum feminae manu moveri posse. i. e. non nisi. 

Opponitur sed etiam. Quinctil. 9,2, 105. ut non is demum 
sit veneficus , qui vitam abstulit data potione, scd etiam qui 
mentem. 7. praef. 1. neque enim ea dcmum , quac ad docendum 
pertinent, exsequuti sumus, verum ctiam motus animorum tra- 
ctavimus. 

Plin. Epist. 9, 30, 5. nam si diu tacui , vel ambulavi, post 
somnium demum lectionemque , non vehiculo , sed equo gcstor. 
i. e. certe post somnium. 

2. Ex hac ratioue m quibusdam dictionibus addit 



DEMVM. 259 

vim, quae «imnl et restringlt et intendit sententiara. 
Nos Germani dicimus niir eben. 

Rutilius Lupus 21. (20.) fer fortiter demum lalorem : iam 
brevi domum venies exspeciatus. Critici omnes hacc correxe- 
runt: fer fortiter demum hunc laborem: quod esse debcLat 
hunc demum : vel fer f. extrcmum lab. At redde : ertrage die 
Miihe nur eben standhaft, Sueton. Oth. 6. nihil magis pro con- 
cione testatus est , quam , id demum se habiturum , quod sibi 
ipsi reliquissent : i. e. er werde nur eben das sein nennen. 

in. 1. Accedo ad significationes f alsas , qiias quuni 
grammatici liuic vocabulo tribuissent, Jiodiernus do- 
cLissimorum virorum usus saepe vitiis inquinabatur. Ac 
primo pro deincle in designanda temporis consequutio- 
ne, quod a nounullis olim traditura est, nusquam 
potiitiir. Nam quod supra exposuimus ibi demuniy 
aliam habet caussam. 

Cic. Tusc. 3 , 1 , 2. quum vero parentibus redditi , demum 
magistris traditi sumus, tum ita variis imbuimur erroribus. Er- 
nestius explicuit : tandem et serius. lure id reiecit Wolfius. In 
tam magna codd. discrepantia, qua legitur dein et deinde, vel, 
id est, non duhitari potest de vetusta interpolatione. In Sueton. 
Tib. 68. e codd. revocatum est deinde. 

2. Propriam vim Tursellinus et oranes lexicomm 
auctores agnoverunt in interrogationibus, quibus vim 
gravius instandi adiiciat. At ob interrogationem ipsara 
in locis quidem adhuc allatis nuUam video constitui 
posse projirietalem. Tamen hodierni scriptores demiini 
in quacumque interrogatione pro tandeni ponunt. 

Cic. Tusc. 5, 37, 107. iam vero exsilium, si rerum naturam, 
non ignominiam nominis quaerimus , quantum demum a perpe- 
tua peregrinatione differt? Ernestius in Clave explicuit tan- 
dem , quaeso , Goerenzius ad Cic. de Leg. 3, 17, ZS. postremo. 
At vero ea est forma, quam supra p. 256. ilhistravimus, inter- 
rogationi subiecta. Extra eam dici debebat: si rerum natu- 
ram quaerimus, nihil demum differt exsiliura a perpetua pere- 
grinatione. Terentii verba Adel. 2 , 2 , 25. suo loco p. 252. 
posuimus. Quare quod HeindorCus ex codd. vratislav. revo- 
cari iubet in Cic. de Nat. d. 1, 37, 103. quod eius est dnmici- 
lium? quae scdes? qui locus? quac demum actio vitae"? falsum 
est, nulloque exemplo certo confirmatur. Bene se liahet : quae 
deinde actio vitae? vid. p.248. Neque Goerenzius, qui in Acad. 

17* 



260 ' DEIMVM. 

2, 15, 47. eimilem coniecturam fecit, flrmlore argumento 
usus est. 

3. Novura et inandilum videtur Gssej quod legilur 
in Taciti Dial. de caiis. corr. eloq. 26. ego autem ex- 
spectaham^ iit^ iiicnsato Asinio et Coelio et Cahoj 
aliud nobis agmen produceret, plurescjue vel certe toti- 
dem nominaret, ex cjuibus alium Ciceroni^ alium 
Caesari , singuLis demum singulos opponeremus. £x 
interpretibus unus Scliulzius animadverlit , deynum 
esse pro denique collcclivo , ut puto, sensu positum. 
Nastius vertit, quasi scriptum esset deinceps. Neulrum 
fert antiquus usus. Sed istis verbis opposita sequuntur 
haec : neminem laudare ausus est nisi in publicum et 
in commune. Quare demum intelligi debet sensu con- 
firmativo, quem supra p. 257. exposui. Jjnter denen 
wir einen deni Cicero , einen andern dem CaesaFf 
einzelne gerade einzelnen entgegenstellen koiinten, 

4. Nostrae aetatis scriptores, praesertim Batavi, in- 
serunt demum post xerha qualiscu77icjue, cjuantumcum- 
cjue: quod et absurdum est, nec exemplum habet vetus. 
Ruhnkenius in Orat. de Graecia p. 2. (p. 84. Fried.) du- 
plici vitio : cum existi77iationis , cpiantula demu7Ti cu77i- 
quesit, dispendio. Alberli in Praefat. ad Hesych. p. 4. 
quisciuis de7iiu77i ille juerit. Sic multi alii saepe. 

*) Confusa saepe sunt vocabula denic[ue. vid. Ovid. 
Her. 11, 91. dei/ide. vid. Drakenb. ad Liv. 40, 22. 
Heiudorf. ad Cic. de Nat. d. 1, 37, 103. item Cic. de 
Leg. 3, 17, 38. 

DENIQVE. 

Dextqve utrum ex de77iu77i, au ex dein factum sit, 
arabigitur inter grammaticos. Sed quivis auribus sen- 
tiet, quo modo deinque transformari potuerit in deni- 
que, dummodo antiquo more pronuntiet litteram e: 
nam auxiliari littera i opus est, ut loquela ex n littera 
ad q transeat. Hanc igitur raetathesin ipsa uatura docuit. 
Hhid vero que, quod adhaeret, magis est syllabicum, 
cuius vim in cvmqve exposui, quam copulativum. Vid. 
Priscian. 14. (5, 44.) p. 996. Quamquam sunt quaedam, 
in quibus etiam vis copulativa apparet: veiuti boni 



DENIQVE. 261 

scriptores non dicunt et denique. Sed significatio ver- 
bi deiri hac accessione syllabae extenditur, ut in rerum 
serie persequenda extremum intelligalur: quemadmo- 
dum absque est prorsus ab, ita denique proprie pror- 
sus deinde, dann gar , vnd dann gar. Sic etiam uti- 
que, itaque, uterque complectuntur rem aliquam uni- 
verse vej generafim. Alque ex hac ratione proficiscitur 
altera siguificalio, qua est dann eben, 

I. 1. Denique igitur ordinis est nomen, quod 
quum extremam aut longe remotam rem significet, alia 
priora necesse est aulecedant. Ita usurpatur, ubi mul- 
tis enumeralis subiicitur ultimum. Praecedunt verba 
primujji, deinde, et quae huius genei*is sunt. Germani 
endlich et zuletzt, Galli enfin dicunt. Eodem sensu 
postremo y novissime , ad extremum usurpantur. 

Cic. post Redit. ad Quirit. 7 , 16. cuiiis oratio fuit — tripar- 
tita: primum vos docuit meis consiliis rem publicam esse scrva- 
tam — ; tum in perorando posuit vos rogari a senatu — ; deni- 
que ipse ad extremum pro mea vos salute non rogavit solum, ve- 
rum etiam obsecravit. in Catil. 2 , 9 , 20. primum omniuni mc 
ipsum vigilare , adcsse, providere reipublicae: deinde magnos 
animos esse in bonis viris — ; deos denique immortalcs invicto 
populo, clarissimo imperio, pulcherrimae urbi contra tantam 
vim sceleris praesentes auxilium esse laturos. Terent. Hec, 1, 
2 , 45. ille primo se negare. Scd postquam acrius pater instat, 
fecit, animi ut incertus foret , pudorin^ anne amori obscquerctur 
magis. Tttndendo atque odio denique cffecit senex. 

Post primum statim infertur ab Hygino Astron. 2 , 11. pri~ 
mum quod assidue est venatus , et semper in terra fuit : dcniquo 
adhuc inter sidera venari videtur. 

2. Etiam omissis istis parliculis coniunguntur plures 
res unius generis vel rationis, sed extreraae additur de- 
nique , ut clausula imponatur exposilioni. Tum est id 
quod et praeterea etiam. Alque Axciixxx denique etiam. 
Neque aliler in senlenliis disiunctivis aut denique post 
alia plura membra claudit orationem. 

Cic. p. Rosc. Ani. 10 , 28. consilium cepcrunt plenum scclcris 
et audaciae, ut nomen huius de parricidio deferrent, ut ad eam 
rem aliquem accusatorem veterem compnrarcnt — , deniqueut 
tcmpore ipso pugnarent. pr. Milon. 3() , 100. de Fin. 5 , 3,7. 
mathcmatici, poetae, musici, medici deniqnc cx hac tamquuni 
ex omnium artium officina profccti sunt. de Lege agr. 1, 4, 11. 



262 DEMQVE. 

provinciaSf civitates libcras, socios , amicos, reges denique cjr- 
hauriunt. in Catil. 2, 11, 25. copia cum cgestate , bona ratio 
ctim perdita , mcns sana cum awcntia , bona denique spes cum 
omnium rerum desperatione conjiigit. Ovid. Trist. 2, 231. 

Cic. p. Flacco 4, 9. tribuo tllis litteras, do multarum artium 
discipUnam , non adimo sermonis leporem , ingcniorum acnmen, 
dicendi copiam : dcnique etiam , si qua sibi alia sumunt, non 
rcpugno. p. Sext. 10, 22, videbamus genus vitae, desidiam , in~ 
ertiam : inclusas eius libidines , qui pauUo propius accesserant, 
intuebanlur : dcnique etiam sermonis ansas dabat , quibus recon- 
ditos eius sensus tenere possemus. lustin. 2, 10, 23. ipse autem 
primus in fuga, postrcmus in proelio semper visus cst: in peri~ 
culis timidus: sicubi mctus abessct , inflatus : denique ante ex- 
pcrimentum belli fiducia virium vcluti naturae ipsius dominus. 
25, 3, 9. 

Cic. p. Arch. G, 12. me autem quid pudeat , qui tot annos ita 
vivo , iudices , ut ab nuUius umquam mc tempore aut commodo 
aut otium meum abstraxcrit , aut voluptas avocaril, aut denique 
sojunus retardarit. 

S. In afferendis rebus , vel caiissls , vel argumentis 
cratio ad gravjora ita adscendil, ut graviiis, quod ulti- 
mo loco nominalur, vocabulo denique designetur. 
Quare saepe coniunguutur verba denique ipse. Nec 
raro additur particula in fine anaphorae, quae non mo- 
do tribus pluribusve mcmbris, sed duobus etiara con- 
stat. 

Cic. in Catil. 1, 13, 32. secedant improbi, secernant se a 
bonis, unum in locum congregentur, muro denique, id quod sae- 
pe dixi, secernantur a nobis. Terent. Ad. 5,9, 10. postremo 
hodie in psaltriu hac emunda hic adiutor fuit: hic curavit : 
prodesse acquum cst. — Dcnique hic vidt ficri. i. e. quid opus 
e«t aliis argumcntis? Aeschinus tuU id fieri. Sallust. Cat. 
20, 11. at nobis cst domi inopia , foris acs alicnum : mala res, 
spcs muUo aspcrior: deniqnc quid reUqui habcwus , practcr mi- 
seram animam? Quinctil. 6, 3, 9. quum vidcatur autem rea 
levis , et quac a scurris, mimis, insipicnlibus dcnique saepe mo- 
veatur, tamen habet vim nescio an impcriosissimam. Plin. Pa- 
neg. 24,1. tu qvotidie admirabilior ct meUor : talis denique, 
qualcs aUi principcs futuros se tantum polUccntur. 37, 2. 

Plant. Merc. Prol. 71. tibiarus, tibi occas , iibi seris, tibi 
eidem nietis , iibi dcnique islc purict lactitiam labos. Cic. p. 
Lege mauii. 14 , 40. non avaritiu ab instituto cursu ad prac- 



DENIQVE. 263 

dam altquam devocavit, non libido ad voluptatem, non amoeni- 
tas ad delectationem , non nobilitas urbis ad cognitionem, non 
denique labor ipse ad quietem. 

Sallust. lug. 76 , 1. arma , tela, locos, tempora, denique na- 
turam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat. Cic. p. 
Mil. 36, 100. ego me plurimis pro te supplicem abieci; bona, 
fortunas meas ac liberorum meorum in communionem tuorunt 
temporum contuli: hoc denique ipso die , si qua vis est paratOf 
si qua dimicatio capitis, deposco. Similiter de Fin. 2, 22, 74, 
te — quae cogitas , quae contendis, quo referas, cuius rei caussa 
perjiccre, quae conaris , velis , quod optimum denique in vita^ 
iudices, non audere in conventu dicere. Goerenzius alieuam 
Lic proposuit explicationem. 

Cic. in Catil. 3, 11, 26, nihil me mutum potest delectare, ni- 
hil tacitum, nihil denique huiusmodi, quod etiam minus digni 
assequi possint. ad Att. 1, 14. vox plena gravitatis, plena au- 
ctoritatis, plena denique salutis. Alia collegit Beierus ad orat. 
p. Scauro p. 206. Piin. Pan. 25, 4. ne quis acger, ne quis 
occupatus, ne quis denique longc fuisset. 66, 5. nihil exhor- 
tationibus tuis futurum, nihil subdolum deniquc , quod creden- 
tem fallere paret. Ita Gesnerus restituit : Schwarzius ma- 
le : nihil subdolum , denique nihil quod etc. quamquam ipse 
comparat 63, 5. Liv. 5,6, 12. apud hostes tanta modcstia cst, 
ut non obsidionis tacdio , nan denique rcgni quidquam apud eoi 
novatum sit. Ernestius in Glossario defendit dcnique secundo, 
non tertio loco praefixum : tamen magis adiiciendum putat 
tertlo 71071, quod paullo post gequitur. Id vero extra anaphoram 
positum est recte. 

4. iDterdum deniqiie non extreraam rem designat, 
sed additur praeterea aliquid ultimo ia loco per particu- 
lam jjostremo. ]Nec repugnat natura vocabuli, quippe 
quod loDgiorera progressum in ordine rerum indicet, 
neque impediat, quo minus in oraiione multiplici, vel 
ad maiora adscendente, extremum superaddatur. 

Varro de Ling. lat. 7, 19. denique si est analogia, quod in 
midtis verbis est similiiudo verborum , scquitur , quod in pluri- 
bus est dissimilitudo , vt non sit in sermone sequenda analogia. 
Postremo si est in oratione etc. Cic. de Lege agr. 2, 23, 62. 
omnes urbes , agri, regna denique, postremo etiam vcctigalia 
vestra venierint. de Nat. d. 3, 9, 23. isto modo etiam disertus 
ct quidem mathematicus , musicus, omni denique doctrina eru- 
ditus , postremo philosophus erit mundus. in Catil. 2, 11, 25. 
uhi iterum sequitur denique, sed alio sensu. Ita Cicero argu- 



264 DEiSlQVE. 

menta disponit verbis denique — fostremo ad Fam. 2, 15, 6. 
lustinus in reram gestarum narratione 23 , 3 , 13, primum — 
denique — ad postremum. Cf. Wopkens. Lect. Tull. p, 65. (46.). 
Cornel. Eum. 12. hic quum primo perturbati admirarentur, 
non iam de eo sumptum esse supplicium, a quo tot annos adeo 
essent male habiti , ut saepe ad desperationem forent adducti, 
quique maximos duces interfecisset , denique in quo uno esset 
tantum, ut, quoad iUe viveret, ipsi securi esse non possent , in- 
terfecto nihil habituri negotii essent ; postremo si illi redderet 
salutem , quacrebant etc. In his non opponuntur Toces deni-' 
que — postremo, 

5. Peculiari modo cornponunlur verha denique si, 
Consideralis aut expositis rebus, accedimus ad alium 
rem, quae vel superaddi potest argumentis, vel etiam 
aliorum opinionem occupat, 

Terent. Ad. 1, 2, 13. denique si conferendum exemplum est, 
non fratrem videt rei operam dare 7 i. e. praeterea si. lul. Se- 
Terian. Sympt. in Rhetor. Pithoei p. 302. denique si haec quis- 
quam digna aestimet, qiiae in manus sumat, reperiet etc. 

Huc referri possunt etiam haec Cic. p. Mil. 35 , 96. nune 
denique, si haec contra se sint futura, sibi facinoris suspicio- 
nem , non facti crimen obstare. cf. 36, 100. hoc denique ipso 
die , si qua vis est parata , — deposco. 

6. Eadem ralione additur argumentum, quod, 
etiamsi alia non valeant, ipsum tamen rem conficiat et 
ordini rerum finem imponat. 

Ovid. Her. 20, 67. expositis aliis ergumentis, quibus Acon- 

tius Cydippae persuadet, quid cnpiat, addit : deniquc, dum 
captam tu te cogare fateri, insidiis esto capta puella meis. 

7. Quod in his de ordine rerum dicitur, refertur 
e(iam ad tempus et rerum actarum consequutionera. 
Sed quod Donatus ad Terent. Phorm. 1,2, 71. praece- 
pit, deniqiie poni pro postrenio , siias habet conditio- 
nes. ISec sine caussa racciolalus ad Tursell, p. 37: „de- 
nique, inquit, pro postremo non facile usurparim: 
quamvis usurpasse videatur Brutus in fine epistolae ad 
Att. 17." Ac re vera denique tunc deraum ponitur, 
quum narratio rei alicuius aclae per partes et ordine ad 
extremum tempus procedit. Id(|ue fit apud historicos 
recentiores, Suetonium, Tacitum. Rara sunt antiquio- 



DENIQVE. 265 

rum scriptorum exempla, in quibns denique per se 
s\gxn^cjX postremo, zuletzt, zu allerleizt, 

Sueton. Ner. 35. Octaviae consuetudincm cito aspernatus — . 
Eamdem mox saepe frustra strangulare meditatus , dimisit ut 
sterilem : sed improbante divortium populo — etiam relegavit. 
Denique occidit sub crimine adulterionim. Caes. 75. deniqne 
tempore extremo etiam, quibus nondum ignoverat, cunctis in Ita- 
liam redire permisit, 

Terent. And. 1,1, 119. ego illud sedulo negare factum : ille 
instat factum. Denique ita tum discedo ab illo , ut qui se Jiliam 
neget daturum. Ovid. Met. 2, 814. multis, quae Agraulos 
pai^sa fuerit, enarratis addit : denique in adverso venientem li- 
mine sedit exclusura deum. Ita etiam Apulei. Met. 3. p. 141, 4. 
dcnique agnito salutari praesidio etc. ubi Oudendorp. falsam 
explicatiouem proposuit. 

Lucret. 3, 758. quare dissolvi quoque debent posse pcr artus, 
denique ut intereant una cum corpore cunctae. nisi haec perti- 
nent ad n. II, 1. 

Quae Facciolatus affert ex Bruti Epist. 17. denique, quod 
petis , faciam libcntcr. forniula est epistolarura. Sulpicius in 
Epist. ad Fam. Clc. 4,5, 13. et 19. bis in eo erat, ul; epi- 
etolam ad hunc modura finiret. cf. Weiskius ad h. 1. 

8. Sed denique iion modo id indicat, quod ulli- 
mum accidit, verum eliara , quod post alia deinceps 
evenit : quasi qne in se recipiat vim copulalivam. Jn- 
servit declarando ei reruni nexui, quo aliares alii proxi- 
me iniungitur, vel ubi alia res ex alia provenit quadam 
necessitate. Germani dicunt und sonac/i et und sodann, 
Quo sensu componuntur verba denique iam, 

Caes. B. gall. 7, 64. ille impcrat reliquia civitatibus obsides: 
denique ei rei constituit diem : huc omnes equites — celeriicr 
4:onvenire iubet. uhi non potest reddi cndlicji, 

SaUust. Histor. fragm, Orat. Philippi 1, maxume vellem rcm 
publicam quietam esse , aut in periculis a promptissimo quoque 
dcfendi : denique prava incepta consultoribus noxae esse: ubi est 
und dann, 

Terent, Hec, 5, 3, 8, deniq.ue hercle iam pudebat. Eun, 3, 
1, 42, denique metuebant omnes iam me, 

Ita Plautus adverbio usus est pro deiiiceps Pers. 4,1, 3. 
ferme ut qui^que rem accurat suam, sic ei y^-Qcedunt.postprin- 
cipia denique. 



266 DENIQVE. 

9. Contra ia rebus vel ordinis vel temporis ratione 
disponendis adiicitur ad extremum , ad postremum: 
quod non ubique pleonasmum appellaverim, sed desi- 
gnalionem distiactiorem. Recentiores scriptores abun- 
dantia delectantur. 

Cic. ad Quirit. 7, 16. cuius oratio fuit — tripartita: pri- 
mum vos docuit — etc. tum in perorando posuit — ; denique 
ipse ad extremum pro mea salute non rogavit solumy verum 
etiam obsecravit. Sic in Verr. 1, 10, 28. deinde ad ex~ 
tremum. 

Cic. p. Sext. 47, 100. honi nescio quomodo tardiores sunt et 
principiis rerum ncglectis, ad extremum ipsa denique neccssitate 
excitantur. 

lustin. 11 , 16 , 12. victus denique ad postremum est non vir- 
tutc hostili. 37, 1, 9. Apulei. Met. 2. p. 121, 17. et tandem 
denique devorato pudore ad Milonem aio. 3. p. 138, 39. tandem 
denique reversus ad sensum praesentis. 

U. Jn his omnibus denique coniunclionis vicem 
praestat, ideoque ab iuitio sententiae, ant post primuni 
vocabulum jjouitur. Aliud genus earum est dictionum, 
in quibus, vel posita rerum serie, vel in alicuius rei 
ampliludine, ad ultimum, quod eveniat, spectamus, 
aut praecipuam rem extremo ioco statuimus, aut tolam 
rem una cogitatioue unove verbo comprehendimus, 
omnes partes in unum colligentes. Tum denique ad- 
verbii instar quocumque loco, jDraeserlim in fine sen- 
tentiae collocatur: quod nescio cur Goerenzius ad Cic. 
de Fin. 3, 44, 136. negaverit. 

1. Atque primo denique de eo dicitur, quod nlti- 
mo loco fit , aut futurum esf , aliis rebus praecedenlibus. 
IScrn ordo rerum consideratur , sed ipsa extremitas. 

Plaut. Trin. 4, 2, 93. nisi quia hibct experiri, quo cvasurust 
denique. Terent. Ileaut. 3, 3, 8. metui , quid futurum denique 
esset. Pliorm. 1,2, 71. quid fit dcnique? 2,2, 11. vereor, ne 
istkaecfortitudo in nervom erumpat denique. Virgi!. Aen. 2, 69. 
Jieu, quae nunc tellus , inquit , quae me aequora possunt accipe- 
re? aut quid iam misero mihi denique restat? 

Cato apud Festum s. v. citeria: quid ego cum illo dissertcm 
ampUus , quem ego denique credo in pompa vectitatum ire ludia 
jiro citeria, atque cum spcitatoribus scrmocinaturum? Scriben- 
dum cst vectilatum iri. Ilcdde : am Ende , glauV ich, wird er 
als Spottbild aufgefiihrt iverden. 



DENIQVE. 267 

Hinc formula quiiestionis : quid denique agitis ? Flaut. 
Bacch. 2, 3, 60. Truc. 3,4, 47. 

2. Eadem est ratio eorum , in quibiis ad postremum 
respicimus, quod ex reliquis consequatur, etiam ubi 
aliter videri possit. Germani simililer dicunt am Encle, 
Sed usurpalur haec formula in iis saepe sententiis, in 
quibus dici posset nihilo minus. 

Horat. Art. poet. 267. vitavi denique culpam, non laudem 
meriii. i. e. quod reliquum est. Coelius ad Cic, Epist. 8 , 6, 7. 
unum illud monere te possum , — nihil de tua voluntatc osten- 
das — . Denique invidiosum tibi sit , si emanarit. i. e. am 
Ende mochte dies doch wol Gehdssigkeit zuziehen. Capitol. 
Vita Veri. 9. liberti multum potuerunt apud Jerum — . Gcmi- 
nas et Agaclytus, cui dedit, invito Marco, Libonis uxorcm. De- 
nique nuptiis a T cro cclcbratis Marcus convivio interfuit. Sal- 
lua^ius ob vocem deniquc necessarlum putat non interfuit. At 
ecnsHS verborura est: nihiloniinus Marcus, qui Agaclyto ad- 
moduni favebat (vid. Capitol. Antonin. 15.), concessit, et 
nuptiis interfuit. Germanice : am Ende war er doch zugegen. 

S. Sicuti Germanorum am Ende, etiam denique 
ironiae inservit et indignationi. Supponilur, quod vix 
cogitari possit, extremum. 

Cic. Phil. 13, 17, 35. quam benignc. D&iique usi liberali- 
iate Antonii milites imperatorcm reliquerunt. ubi vid. Garato- 
nius. p. Rosc. Ara. 29 , 81. u dcnique qui tum armati diea 
noctesquc concursabant , — 6'. Roscio temporis illius acerbitatem 
iniquitatemque obiicient. i. c. am Ende werden die — ihm vor- 
halten. 

4. Coniuncta esse potest longior exspectatio. Tum 
dicitur res, quae anlea agi debebat, tandem exsistere. 
Fit ergo deniqne fere idem quod tandtm. Sed exem- 
pla huius dictionis, quae vulgaria esse dicuntur, admo- 
dum raro reperiuntur. 

Plaut. Mil. 4 , 2 , 40. aliquam mihi partem hodie operae dcs 
denique: iam tandem ades illico. Miles raorae impatiens Pii- 
laestrionem ab ancilla revocat, et iubet eura sibi quoque ali- 
quara partem operac dare. Ita recte Lambinus. Cic. ad 
Att. 5, 20. quac ego diu ignorans , ex tuis iucundissimi litteris 
a. d. V. cal. lan. deniqve cognovi. Quinctil. Declam. 1,9« ^^ 
vero , si nihil aliud , calens ille cruor denique suscitasset. 

5. Posito aliquo nomine, cuius notio extendi po- 
lest, per hanc particulam additur nomen amplius, quod 



268 DENIQVE. 

simul illud ante dictum continet et arctiorem notionem 
dilatat. Hoc saepissime imiversum genus designat, et 
maiorem vim sententiae infert: quare Germani reddunt 
vel iiber/ianpt^ xel ja. Id quod proprium locum habet 
eliam in disiunctione ant denique. vid. n. 9. Saepius 
usurpatur in anaphora. 

Liv. 4, 50, 11. jiihil esse in his auxilii dicerent, qui non ci- 
vium , non denique hominum numero esscnt. 8,21, 6. Cic. in 
Pis. 20, 45. quod nemo bonus , nemo denique civis est, — qui 
vos non ocuUs fugiat , auribus respuat. de Rep. 2, 26. quis 
enim hune hominem rite dixerit, qui sibi cum suis civibus, qui 
denique cum omni hominum genere nullam esse iuris communio- 
nem — velit? in Verr. 2, 69, 167. an hoc dicere audebis: 
vtrum de tc aratores , utrum denique Siculi universi bc7ie existi- 
ment , aut quo modo existiment , ad rem id non pertinere? 
Tacit. An. 2, 10. ne propinquorum et affinium , denique gentis 
suae desertor et proditor quam imperator esse mallet. 

6. Idem fit, ul)i, quod reliquis raaius ampliusve est, 
extremo loco ponitur, atque haec ultima gradatio vo- 
cabulo deniqiie significatur. Est igitur atque adeo^ 
sive praecedunt plura , quibus gravius addttur, sive 
unum ponitur antea nomen: quod criticis olim maguam 
dubitalionem iniecit. Vide ad Flor. 1, 16, 4. 

Plaut As. 2,2, 56. pernegcbo atque obdurabo , perturabo 
denique. Cic. p. Quint. 16 , 51. haec in homines alienissimoSf 
denique inimicissimos viri boni faciunt. 19, 62. eques romunus 
locuplcs , sui negotii bcne gerens, denique is , quem, quoties Nae- 
vius tn Galliam profectus est , procuratorem Romae reliqutt. 
ad Fratr. 2, 3. quum omnia malcdicta, versus denique obscoe- 
nisstmi in Clodtum et Clodiam dtcerentur. 1 , 1. etst non dubi- 
tdbam , quin hanc epistolam multt nuniii,fama denique esset 
ipsa sua celerttate superatura. ubi Bentivolius errorem Ernestii 
refutavit. 

Cic. in Verr. 5, 27, 69. ttaque homtnem huic optimae tuits- 
stmaeque custodtae non audet committcre: dcntque Syracusas to- 
tas ttmct: amandat hominem. Est i. q. iramo. 

Cic. in Verr. 2, 23, 55. dc hoc, qut, antequam in tus adttum 
essel, untequam deniquc mentio controverstae facta esset, disces- 
sisset, putabant nihil agi posse. 

Tcrent. Ad. 3,4, 51. nitar , faciam, expertar, denique ani- 
mam relinquam pottus quam tllas deseram. Hec. 4, 4, 95. orc- 
mus , accusemus, gravius dcniquc mtnitcmur, si cum illo ha- 



DENIQVE. 269 

btierit rem postea. CIc. Verr, 3 , 94 , 220. si, ternos denarios qui 

coegit, erit absolutus : quaternos, quinos , denos denique , aut 
vicenos coget alius. p. Mil. 8, 20. luget senatus, moeret eque- 
ster ordo: tota civitas confecta senio est: squalent municipiai 
afflictantur coloniae: agri denique ipsi tam beneficum, tam sa- 
lutarem , tam mansuetum civem desiderant. Sueton. Au"-. 21. 
Parthi quoque et Jrmeniam vindicanti facile ccsserunt, — obsi- 
desque insuper obtulerunt : denique pluribus quondam de regno 
concertantibus, non nisi ab eo electum probaverunt. c. 23. adeo 
denique consternatum ferunt, ut etc. ubi erravit Oudendurp. 
lustin. 12 , 12 , 2. 

Terent. Hec. 3, 4, 10. denique Tiercle aufugerim potius 
qiiam redeam. i. e. ja wahrhaftig. 

Schwartzius in Tursellino lianc Tim particulae explicuit 
\erbis summum, hochstens. Sufficit atque adeo. Cic. p. Kosc. 
Am. 37, 108. si nihil aliud fecerunt , nisi rem detulerunt , non- 
ne satis fuit his gratias agi denique, ut perliberaliter agere- 
tur , honoris aliquid haberi? Ita est enim interpung-endum. 
Hanc explicatiouem Wernsdorflus adhibuit ad Cic. p. Planc. 4, 
10. in quo primum illud debes putare — eos , qui piffragium 
ferant, quid denique ipsi debeant, considerare saepius , quam 
quid cuique a re publica debeatur. At acute vidit Wunderus in 
lahnii Annal. 7, 3. p. 279. non ita dici posse, nisi praemisso 
eo , quo denique referatur : idque hoc loco desiderari : neque 
etiam apto loco poni denique, hoc quidem sensu. Quare de- 
fendit alteram scripturam quid cuique ipsi debeant: quae non 
Yim accipit a verbis oppositis quid cuique debeatur , sed lan- 
guet. Nemo dubitasset , si scriptum esset quid demum ipsi de- 
heant. Atque hoc modo etiam denique recte dicitur. vide III, 
6. et conf. locum Cel^i p. 257. allatum. 

7. Additur hoc raodo etiam in opposilione id, quod 
in aliqua re maxime sit speclandum, aut quod pluri- 
mum referat. Hoc vero adiungilur simpliciter posita 
parlicula, non assumpto oppositiouis vocabulo aliquo, 
\eiiLli sedy autem. 

CIc. Acad. 2 , J17 , 87. tractantur ista ingeniose : disputan- 
tur ctiam eleganter: denique videantur sane, ne affirmentur 
modo. i. e. tractantur ingeniose et eleg^anter quidem, sed 
quod plurlmum refert, vldendura est , ne tantum affirmentur, 
eed probentur, Goerenzius sensum loci non recte percepisse 
videtur. 

8. Propriam sedera particula occupat in interroga- 



270 DENIQVE. 

tione, quam gravlor res ia considerationein vocalur: 
ubi nos Gerniani dicimus ja. 

Cic. p. Quint. 23,74. iihi erant ceteri creditores? denique 
hoc tempore ubi sunt ? p. Hosc. Am. 37 , 108, si nihil aliud 
fecerunt, nisi rcm detulerunt, nonne satis fuit his gratias agi? 
denique ut perliberaliter ageretuf , honoris aliquid haheri^i 
ubi post denique non erat comraa ponendum. Coiuel. iii Epi- 
Btola Corneliae. p. 371. Fisch. denique quae pausa erit ? Ta- 
cit. An. 1, 28. Percennius et Tibulenus stipendia militihus, 
agros emcritis largientur? denique pro yeronibus et Drusis im- 
perium populi romani capessent ? 

9. Vtrumque, quod modo exposui, in disiunctione 
usurpatur: nam aut deniciiie , vel denujiie dicuntur pro 
aut oinnino , i^el omnino, et pro aut vtro , auL adeo^ et 
in negatione pro aut ne cjuidem, Heindorfius et alii 
existimabant aut denicjue esse aut certe: quae vis re- 
strictiva prorsus abhorret ab huius particulae nalura. 

Liv. 8, 21, 6, an credi posse, ullum popvlum aut homincm 
deniqut in ea conditione, cuius eum poenitcat , diutius , quam 
necesse sit, mansurum. i. e. oder uberhaupt. Terent. Heaut. 
1,1,15. numquam tam mane egredior, neque tamvesperi domum 
revortor, quin te in fundo conspicer fodere , aut arare, aut 
aliquid facere denique. Ita recte restituit Bentleius pro ferre. 
Cic. ad Att. 10, 8. quod malum maius , seu tantum denique. 
i. e. seu omnino tantum, quale hoc est. Ita Ernestius. Caes. 
B. S**^'- 2» ^^- *"' antc inito , iit intellectum est , consilio, quod 
deditione facta nostros praesidia deducturos , aut denique indi- 
ligentius servaturos crediderant. 

Horat. Sat. 1, 2, 133. ne nummi pereant , aut puga, aut 
denique fama. Male Heindorfius interpretatur aut ccrte. Est 
aut, quae oranes attinet, faraa : oder iibcrhaupt. Senec. de 
Benef. 7, 9,5. video sericas vestes — in quibus nihil cst , quo 
defendi aut corpus, aut deniquc pudor possit. Alia ratio est 
loci supra p. 262. allati Cic. p. Arch. 6, 12. 

Horat. Epist. 2, 2, 126. practulerim scriptor delirus iners- 
que videri, dum mea delectent mala me , vel denique fallant, 
quam sapere. i. e. nisl delectent, taraen in universum fallant. 
Delectatio ista enim species est universae faltaciae. 

III. 1. Singulis rebus expositis, ubi totara seriem 
uno couspecfn cousicleramus et omnes partes ad unam 
rem reducimus, ibi aut id addere solemus , quod 
universum genus complectitm-, aut unura esse iu- 



DENIQVE. 271 

stav omnium et paucis verbis omnia esse comprehen- 
denda diciraus. Illud est et omnino^ und iiberlian-pt : 
iioc, ut paucis absolvam, sive, ut uno verborem comple- 
ctar : wff eTtog elTisiv, okcog. vd. Wolf. ad Deraosth. Leptin. 4. 
p. 220. Jiurz. Nec mutatur haec ratio , si antea non 
plures res, sed una tantura nomiuatur. Nara saepe 
utuntur hac formula scripfores, ubi multa dici possunt, 
sed oratio ad id , quod maxiraura et vaHdissiraum est, 
properat, atque hoc modo contrahitur et abrurapitur. 
Critici vero ex quo hanc indolem particulae cognitara 
habuerunt et locos antea non perspectos bene explica- 
verunt , numerari vixpossunt, in quibus haec interpre- 
tatio teraere adhibita sit, praeseriim ubi sufficiebat no- 
tio maioris gravitatis. 

Freinsliemius quae ad Flor. 1, 16. affert, cuncta non huc 
pertinent. Keque oninia ea, qiiae Graevius ad Cic. Epist. ad 
Faiu. 10, 10. et ad Suet. Aug. 23. et quae Scliulting. ad 
Quinctil. Declam. 1,6. p. 15. Bur. Aliquanto diligentior erat 
Freinshem. ad Tacit. An. 1, 28. Cf. Ruhnken. ad Terent. 
Andr. 1,1, 120. Ernestius in Cliiv. Cicer. 

Terent. Eun. 3 , 1 , 50. ubi nominabit Phaedriam , tu Pam- 
philam contimto : si quando illa dicet, Phaedriam intromittamuB 
comissatum , fw, Pamphilam cantatum provocemus : si laudabit 
haec illius formam , tu huius contra. Denique par pro pari rc- 
ferto, quod eam mordeat. Cic. de Orat. 2, 78, 317. demon- 
strans cxordium dicendi non saepe esse dehere \ehemens, post 
alia argnmenta addit: nihil est denique in natura rerum 
omnium, quod se universum profundat, et quod totum repente 
cvolct. Ad hunc modum Hulinkenius emendari voluit Vellei. 
Pat. 2, 89. nihil denique optarc a diis homines — possuntf 
quod non Augustus — repraesentaverit. Sed vix ita dici 
poternt non antecedente rerum cxpositione. Tid. deinde. II, 7. 
Coelius quum in Epist. ad Cic. 8, 11, 12. dixisset, in cora- 
jnentario rerum urbanarum mnlta essc vix lectu digna, nmlta 

f etiam utilia, pergit : denique malo in hanc partem errare, ut, 

quac non desideres , audias , quam quidquam , quod opu.s est, 
praetermittatur. i. e. uberhaupt abcr. Cic. in Verr. 1, 27,70. 

■ quum seditionem sedare vellcm , quum frumentum imperarem, 

quum stipendium cogerem , quum aliquid dcnique rei puMicae 
caussa gcrerem. 2, 51, 127. negant id Syrucasani per reiigio- 
Ties sacrorum ullo modo fieri posse ; fas denique negaut esse. 

Terent. £an. 1,2, 78. ncmpe omnia haec nunc verba hue 
redeunt denique , ego excludor. Ph. 4, 3, 43. ut ad pinuca 



272 DENIQVE. 

Tcdeam ac mittam tlUus ineptias, haec denique eius fuit postre- 
ma oratio. Vellei. Pat. 2, 113. LXX amplius cohortibus, 
XIV alis et pluribus quam decem veteranorum milibus, ad hoc 
magno voluntariorum numero , frequentique equite regio , tanto 
denique exercitu, quantus jiullo umquam loco post bella fucrat 
civilia. 

Cornel. de Reg. 2, 2. minime libidinosus , non luxuriosus, 
non avarus , nullius denique rei cupidus, nisi singularis perpe- 
tuique imperii. Plin. Epist, 2, 9, 3. iuvenem probissimum, 
gravissimum , eruditissimum, omni dcnique laude dignissimum. 
Ovid. Met. 2, 95. denique , quidquid habet divcs , circttmspice, 
mundus. Tacit. Ann. 1, 26. cur vcnissct neque augendis mi- 
litum stipendiis, ncque allevandis laboribus , denique nulla be- 
nefacicndi licentia? 

Cornel. Pelop. 4, 3. denique haec fuit altera persona Thebis. 
«bi distinctio, quam exponit Bremius , falsa est. Tacit. Ann. 
1 , 61. permoto ad miserationcm omni, qui aderat, exercitu ob 
propinquos , amicos, dcniquc ob casus bellorum et sortem homi- 
num. i. e, und uberhaupt. Ovid. Her. 4, 84. denique nostra 
iuvat lumina, quidquid agas. Antecedunt sive — sive. Ita 
Ovidius saepe praemissis aliis rebus simiiibus : sive — sive — 
dcniquc. vid. Her. 1, 21. 

Ita explicanda sunt Lucan. 4 , 848. non partis studiis agita- 
mur, nec sumsimus arma consiliis inimica tuis. Nos denique 
bcllum invenit civile duces: caussaeque priori , dum potuit, s,er- 
vata fides. 

2. Hoc iTiodo clauditur rei expositio adlecto eo, 
quod ex reliquis consequitur, aut in quo omnia reli(iua 
conlinentur , praesertira in pi-aeceptis rerum agentla- 
rum. Nos Germani dle i'olge von allem dem.^ mit e.i- 
nem JVort. 

Horat. Ars poet. 23. denique sit quidvis simplex dumtaxai et 
vnum. Sat. 1, 1, 92. denique sit finis quaerendi, quoque ha~ 
heas plus , pauperiem metuas minus. 

Horat. Sat. 1,1, 106. est modus in rebus, sunt certi deni- 
^jue fines. Quo dicto Horatius flnem eermoni imponit : quod 
ifidit Heindorfius. 

8. Deniqne omnia et omnia deniqne est omnino 
omnia. Id dicitur de genere rerum universo : quam- 
qua m idem una voce denique exprimi potest. Sic etiam 



DENIQVE. 275 

quidcpikl deniqiie. Forraula conficitur verbis omnia 
denique huc redeunt. 

Cic. Phil. 13, 21, 49. 'pTius undis flamma, iit ait poeta, 
nescio qui, j)rius denique omnia, quam aiit cum Antoniis res pu- 
blica, aut cum re publica Antonii redeant in gratiam. Plin, 
Epist. 7,9, 13. rccipiunt enim amores^ odia, misericordiam, 
urbanitatem , omnia denique, quae in vita atque etiam in foro 
caussisque Vcrsantur. Quinctil. 10, 1, 119. Apud Celsum 1, 6. 
oninia denique sumere, quae tarde concoquuntur. non genus uni- 
versura , sed inter reliqua remedia extreraum indicat. 

Domit. Marsi Epigr. in Antliol. 2,247. omnia cum Bavio 
communia frater habebat , unanimi fratres sicut habere solent. 
Rura , domum, nummos atque omnia: denique , ut aiunt , cor- 
l^oribus geminis spiritus tinus erat. Ita cura Pitlioeo Burman- 
nus scripsit. Sed coniungenda erant verba: atque omnia deni- 
que , ut aiunt. Tum demnm non languet voc. omnia iteruiu 
positum. Quinctil. 10,1, 106. quorum ego virtutes plemsquc 
arbitror similes, consilium , ordinem dividendi, praeparandt, 
probandi, rationem , dcnique omnia , quae sunt inventioncs. 
Spaldingius auctorltate dnorum codd. eiecit omnia. Hoc vero 
argumento Beierus confirmare debubat coniecturani suam in 
Cic. p. Scaur. 44. factara. 

Celsus 2, 28, 1. quidquid denique subcruditm, aliquis as- 
sumsit. 

Terent. Andr. 3, 3, 35. nempe incommoditas denique hue 
emnis redit, Euu. 1, 2, 78. nempe omnia haec nunc verba huc 
redeunt denique : ego excludar. 

IV". l.Recentior aetas novavit quaedara in huius vo- 
cabuli usu. Nam a secundo saeculo p. Ch. n. scriplores 
quidam ita denique usurpabant, ut, posita ahqua re, de- 
monslrationera persequerentur allatis argumentis vel 
exemplis cum quadam argumentationis consequutione, 
quasi dicerent: in hac rerum disposilione persequenda, 
■vel in hac rerum consequutione, iii Fulge dessen. 

lustin. 9 , 4,1. huius victoriae callide dissimulata laetitia 
est. Denique non solita sacra Pbilippus illa die fecit, non in 
convivio risit , non ludos inter epulas adhibuit, non coronas aut 
unguenta sumsit , et quantum in illo fuit , ita vicit, ut victorem 
nemo sentiret. Male explicat Vorstius : breviter. Florus 1, 16. 
pulcherrima Campaniac plaga est. Nihil mollius coelo. Dcni- 
que bis floribus vernat. Salraasius ita: quasi diceret, adco ve- 
rnm est, nihil esse coelo mitius, ut bis ver in anno habeat. 
Alii acceperunt denique pro adeoquc. 

11. 18 



274 DENIQYE. 

SoUn. Polyhist. 5. Himeraeum coeleites mutant flagae. 
Amarus denlque est , dum in aquilonem fluit: dulcis, ubi ad 
fneridiem flectitur, 27. vis ne defuncta quidem deest. Denique 
basilisci reliquias amplo sestcrtio Pergameni comparaverunt. 
Et ita saepissime Solimis. 

Haec est ea significatio , quam iurisconsulti saepe usurpant 
in addendis similiLus i*ebus vel exemplis, quibus id, quod de- 
nionstratur, aut confirractur, aut iiiustretur. Quare Savi- 
gnius, qnum in egregio libro de Possessione p. 50. edit. quint. 
contcnderet, denique esse verbi caussa, exempli gratia, zum 
Beispiel, "vim vcrbi bene perspectam habuit, tamen explica- 
tionem adbibuit non satis aptam. MuUi igitur ei adversati 
6unt, alii prudenti dubitatione, ut Koelerus in Wolfii Analectia 
Fasc. 4. p. 329, aiii sine accurata rei cognitionc , ut lohann- 
gen in Diss. de usu atque vi particulae denique apud vet. rom. 
ictos. Heiflelberg. 1828. Certe vetus esset erroi'. Nam ante 
«^ucentos annos illam explicationem fccit Gifanius in Observat. 
p. 286. (549.) , quem SaA ignius sequitur. Papinian. in Di- 
gest. 1,7, 13. ji. omni fere iure finita patris adoptivi potestate 
iiullitm ex pristiuo rctinciur vestigium : deniqiie et patria digni- 
tas quaesita per adoptionem finila ea deponitur. i. e. in hoc ge- 
ncre, et ita etiam patria dignitas per adoptionem quaesita. 
Vlpian. in Dig. 10, 4, 3, 15. Sciendum est adversus possessorcm 
Tiac aclione agendum non solum eum , qui civiliter , scd et eum, 
qui naturaliter incumbat possessioni. Denique creditorcm , qui 
pignori rem accepit , ad exhibendum teneri placet. ]\on nova 
additur sententia , neque rcddi potest : Jitque adco creditorera 
tcneri placet : sedest potius : hoc ordine etiam, in hoc genere: 
atque coniparatio rei coniuncta est cura quadam conclusione : 
in Folge dessen. 27, 2, 1, 1. et solct ex persona , ex conditione 
et ex iempore statuerc, ubi potius alendus sit ct nonnumquam a 
voluntate patris recedit praeior. Dcnique quum quidam testa- 
tnento suo cavissei, ut filius apud substitutum educarctur , ini- 
perator Severus rcscripsit praetorem acstimare debere, praesen- 
tibus ceteris propinquis liberorum. Paullus 50, 17,87. nemo 
enim in persequendo deteriorem caussam , scd meliorem facit. 
Dcnir/ue post litem contestatam Jieredi quoque prospicitur , et 
heres tcnetur ex omnihus caussis. i. e. sequitur, itaque, eodcm 
modo. TertuIIian. ad INation. 1, 4. scd veriiatem saeculo ope- 
rosissimam pliilosophi quidcm affectant, possident christiani: 
ideogue qui possident, magii dispLicenl: quia qui affectat illu^lit: 
qui pvssidci , dcfendit. Denique Socratcs ex ea paric damnatus 
est , quia propius tentaverat verttatem. Gaius Instit. 4, 119. 
ct dcnique in CGiais ccnssis similiter concipi solet. 



DENIQVE. 275 

Sic denique si. lulian. in Dig. 27, 10, 7, S. ideoquc sufjicit 
unius ex curatoribus persona , quia intelligitur alter consentire ; 
denique si praescns sit et vetet solvi , vetet venire etc. 

2. Ita iui'isconsulti, irnprirais Vlpianus, utimtur hac 
particula, quando vel rem ante expositam auctoris alicuius 
dicto confirmant, rel novum addunt argumentura, sive 
aliud exemplura. 

Vlpian. in Dig. 7, 3, 4. dcnique Scaevola ait: agentem ante 
diem ususfructus nihil facere. 7 , 8 , 14 , 1. 4,4,3. 39 , 5, 
18, 1. et 19, 6. 

Vlpianus in Dig. 13 , 1 , 14. denique per errorem soluti con^ 
tra senatusconsuUum crediti magis est cessare repetitioneni 

Ideni in Dig. 3, 1,1, 5. exstat quidem exemplum eius , qui 
gessit (raagistratum caecus^. yijypius denique Claudius caecua 
consiliis publicis intererat. 3, 1, 1, 6. Papinian. 48, 5, 8. in 
quaestiombus laesae maiestatis etiam mulieres audiuntur. Con- 
iurationem denique Sergii Catilinae I^ulvia mulier dclexit , et 
Marcum Tullium consulem indicio suo instruxit. in quibus lo- 
hannsen atrocitatem coniurationis espressam putat hac parti- 
cula : quod ineptum. 

Fortasse huc etiam pertinet lustin. 11 , 11 , 3. namque ma- 
ter eius Olympias confessa viro suo Philippo fuerat, Alexan- 
drum non ex eo se, sed ex serpente ingentis magnitudinis con- 
cepisse. Qua ex caussa Olijmpiadem , velut stupri compertam, 
repudio dimiserat. 

V. 1. Redeamus ad antiqua tempora. Deniqne 
quum orationis vim colligat, in quilxisdam dictionibus 
eodem modo usurpatur, quo demiim. Nam adiungilur 
non raodo nominibus, quae lempus aut numerum signi- 
ficant, sed etiam pronomiuibus, veluti is dejuque pro 
is demum, de quo vide p. 256. Sic dicilur tiinc dcni- 
qve., tnm denique: cf. p. 253. et i^ix denique pro uix 
demjun. JNec potest tum denique semper reddi dunn 
endlich, neque explicatione dann erst endlich distin- 
gui, quaraquam gravius esse videtur quam demum. 
Cf. Goerenz. ad Cic. de Leg. 2,4, 10. Saepe nihil x)W\ 
dislinctiorem designationem exprimit, dann eben. Cf. 
Ochsner iu Eclogis Cic. p. 84. ubi cur Hollingerus lianc 
forraulam elegantiorera appellet, non perspicio. 

Cic. p. Quint. 31, 99. ne is, de cuius ofjicio nemo urvquam duhr- 

iavit, sexagesimo denique anno, dedecore, macula, turpissi.-in- 

18 * 



276 DEMQVE. 

que ignominia notetur. p. Mil. 13, 34. Milonis consulatus , qui 
vivo Clodio labefaQtnri non poteral , mortuo denique tentari 
coeptus est. 

Cic. ad Fala. 9, 14-, 11. iantum accessit , iit mihi nunc deni- 
que amare videar , antca dilcxisse. ad Att. 8, 8. Ovid. Art. ani. 
3, 121j prisca iuvcnt alios : ego mC nunc dcnique natum gratu- 
lor : hacc aetas moribus apta meis. Quod non potest esse jctzt 
endlich, sed tempus dcs^ignatur distinctius. Aeque aliter in 
Consolat. ad Liviiira 105. talis in umbrosis , Tnitis nunc deni- 
que , silvis dcjlet thrcicium Paulias ales Ityn. Alio Vero modo 
apud Cic. p. >Iil. 35, 1)G. de qno loco vid. p. 2G4. 

Plaut. Capt. 1,2, 39. tum denique homines nostra intclligi- 
mus bona, quum, quae in potestale haouimus, ea amisimus. Cic. 
de Leg. 2,4, 10. quae non tum denique incipit lcx esse, quum 
scripta est, scd tum, quum orta est. Tusc. 3, 31, 77. htiic 
erat illa opinio quotidie rccens : quae tum denique non appella- 
tur i'ecens, quum vciuilafe eiaruit. de A niv. 6. et 8. de Se- 
iiect. 23, 82. Vel praccedente st; Cic. de Fin. 1, 19, 64. qui 
si omnes vcri erunt, ut Epicuri ratio docct , tum denique poterit 
aliquid cognosci et percipi. ad Quint. fr. 1, 1, 10, 29. Vel 
ablativis praemissi:^ : Cic. de Orat. 2, 77, 315. hisce omnibus 
rebus considcratis , tum denique id , quod primum est dicendum, 
postremo soleo cogitare. ad Att. 9,2. de Fato 16, 33. Aliae 
forinae sunt hae : Tusc. 1, 13, 29. reminiscere — ■- quae tra- 
duntur mysteriis : tum denique , quam hoc late pateat, intelli- 
ges. dc Fin. 3, 22, 76. neque exspectct ullum tempus aetatis, 
ut tum denique iudicciur , beatusne fuerit etc. Verbi» separatis 
Cic. p. Caec. 34, 100. quum ex nostro iure duarum civitatum 
nemo essc possit , ium amittilur haec civitas dcuiquc , quum is, 
qui profugit , receptus cst in cxsilium. 

Ovid., Am. 3, 4, 3. si qua metu dcmpto casta est, ea deni- 
que casta est. i. e. ea demum. Cic. ad Fam. 10, 10, 4. is 
enim dcnlquc honos mihi vidcri soLt , qui non propicr spcm fu- 
turi bcncftcii, sed proptcr magnu mcrita claris viris defertur. 
Graevius male explicat : ut paHris me cxpediam. Id dicitur 
denique is : vid. Cic. p. Quint. 19, 62. Sed 11 , 38. moritur C. 
Quintius. — hcrcs cius P. Quintius in Galliam ad te ipsum vc- 
nit in agrum communcm: eo denique, ubi non modo res erat, 
sed ratio quoque omnis et omnes littcrae. De loco Cic. p. 
Planc. 4. supra dixi. 

Ovid. Her. IH, 215. totis indignus noctibus ille tc tenct , am- 
plexu perfruiturquc tuo : at mihi conspiccris posita vix dcnique 
mensa. 



DENIQVE. 277 

2. Vix operae pretiam est iis repngnare, qui alle- 
nas sifftiificaliones iniic parliciilae tribueriml. Miilti 
enim contenderuut denique esse cer/e^ wenigstens. Ita 
Glossalor in Digest. 12, 1 , 14. Oberlin. ad Caes. B. gall. 
2, 33. Heindorf. ad Horat. Sat. 1,2, 133. et Bachius iu 
lahnii Annal. 2, 1. p. 79. Exempla sunt ea, quae 
p. 270. expHcnJmus. Sed addunt Senec. de Ira 3, 18. 
in quo loco fefellit mala inlerpunctio. lohannsen in 
Diss. supra commeraorata in Dig. 8,3, 38. et 7, 8, 10. 
denique mirum in modum iuterpretalur attamen. 

Senec. de Ira 3 , 18, 3. qvid instabat? quod pcriculum aut 
privatum aut publicuvi una nox minabatur? quanlulum fuit lu- 
cem exspectare dtnique , ne scnatores popidi romani solcatus 
occideret. Ita Ginteriira seqmiti plerique iiiterpiingunt , quasi 
sensus esse possit: quam exigua inora fuisset luceni saltem 
cxspectare? At unus Gronovius verura vidit, interpunctione 
correcta ; quaniidum fuit lucem exspectare? denique ne etc. 
i. e. quantum orauiuo erat efficere , ne goleatus occidcret 
senatores? 

VI. 1. Deniqne in usu optimorura scriplorum non 
assumit particulam copulalivam, sed ipsum couiuugit 
sententiarum parles. Ex anticuis unura coguovi exem- 
plum Plauti Merc. 2, 1, 18. atqne hoc deniqne respon- 
det^ ni properem etc. , nisi dcniqne ad unum prono- 
men pertiuet. vid. p. ,275. Sed iurisconsulti a commu- 
ni consuetudine discesserunt, iiescio au suo iure. Dixe- 
runL enim non mode deniqn.e e^, quod commode de- 
fendi potest, sicut Cicero p. Flacc. 4, 9. et Celsus 5, 
28. p.330. deniqiie etiam us\jrpant, sedetiam et denique. 
Apuleius composuit verba iam deniqne. 

Papinian. in Dig. 1,7, lo. deuique et pairia dignitas quae- 

sita per adoptionem finila <ea deponitur. 

Gaius Instit. 2 , 13. et i n Digest. 1,8,1. aurum , argcntum 

ct denique aliae rcs innur.ierabilvs. Inst. 4 , 119. et dcniquc in 

cetcris caussis. 

Apulei. Met. 3. p. 138, 1. iam denique nec larem re- 

quiro etc. 

2. De loco , que'.n deniqne occupat in ordine ver- 
borum , supra iam dixi. Donalus ud Terenl, Phorm. 
1,2, 71. id tantur,! praecipere voluit, vulgo poni de- 
niqne ab initio. Post alia vocabula ponitur, ubi advcr- 
bii praestat sunp\icem vim. Quod Goerenzius in Cic. 



278 DEiNVO. 

de Fin. 2, 30, 98. coniecit quum denicjue Metrodori li- 
hros commendas , vei"eor, ut anliquius inveniat exem- 
plar Apuleio, qui Met. 3. p. 141, 39. quum denique 
scripsit. 

*) Commutantur a librariis denique et deinde. vid. 
Schiitz. ad Rhet. ad Heren. 4,5, 8. Goerenz. ad Cic. 
de Fin. 2, 31, 98. et demum. vid. Cic. de Leg. 2, 4, 10. 
Flor. 1, 11, 4. et cuique, vd. YVeiskius ad Cic. pr, Planc. 
4, 10. 

DENVO. 

Dexvo contracta est forma verborum de novo, qui- 
bas integris Latini numquam usi sunt. Vid. Vossius de 
Vitiis serm. 9, 3. Ruhnken. ad Terent. Andr. Prol. 26. 
Oudendorp. ad Apulei. Met. 3. p. 225. et nos supra 
p. 222. Significationem pi-imitivam ipsa vocabuli com- 
posilio raonstrat. Inteliigilur enim repetilio eiusdem 
vel similis actionis. Sed quum Lalini alteram , quae 
secuuda est, vicem ab alia quacumque vice, quae mul- 
tiplex esse potest, singulari notione distinguant , illud- 
que vocabulo iLerum, hoc particula rursus designent, 
utramque hanc rationeni verbumc/e/z?/ocompIectitur, id- 
que omnino respondet Germauorum wieder. In denuo 
])roprieconsideiaturres, quae esse desiit, scd renovatur, ia 
iterum tem^ns y in quo eadem res apparet secunda vice, 
in rursus reversio ac repetilio rei. Sed haec plerumque 
usu coniimduntur. Quadruplex vero est exeraplorum 
discrimen. 

1. Prirao dicltur allquid denuo fieri, quum id, quod 
iara antea factum erat, neque adhuc adest, restituitur, 
quasi illud irritum aut non /actum sit. Hoc est l/c y.ca- 
rijfg, von neuem, von frischem wieder: de integro, 
Quod aliquando fuit et esse desiit, ita dicitur novum 
€xsistere, et redire earadem rem. 

Flaut. Most. 1 , 2 , 35. nequc id faciunt , donicum parietc$ 
ruunt. Aedijicanlur aedes totae d^nuo. 

Doederliiius in Synonyin. Vol. 1. p. 184. si reliqua in con- 
siderationera vocasset , non in Iiac una significatione substitis- 
set. Conf. Schmitson in libro : Geist dcr lat. Sprache. p. 67. 
Ilabichti Lexic. synon. p. 248. 

2. Tum denuo factum dicitur, quod iterum, non 
tantuni semel fnclum est: noch einmaiy zum andernmal. 



DENVO. ' 279 

Plaut. Most. 1, S, 65. dii mc faeiant qtiod volunt, niob istam 
orationem te liberasso dcnuo. i. e. iteruin, zum zweitcnmal. 
Pcrs. 5, 2, 47. iam egotibi, si me irritassis, Pcrsam addu- 
cam denuo. Liv. 10 , 31 , 3. Fabius in Etruria rebellante dc- 
nuo quatuor millia et quingentos Pcrusinorum occidit. lustin. 5, 
5, 8. veritus itaque multitudinis impetum, denuo in voluntarium 
exsilium proficiscitur. 

Plaut. Rud. 4,4, 59. si parum intellexti, dicam denuo. Mil. 
S, 3, 3. minus si tcnetis denuo volo percipiatis plane. 

Plaut. Poen. 4, 2, 28. o lepidam Venerem dcnuo. i. e. ite- 
rum dico. 

S. Deinde denna dicitar fieri, quod aliqaando repe- 
iitur et rursus fit. Quare eliara de rebus mtennissis aut 
restituendis usurpatur. A vocabulo rursiis diirertiiori nisi 
maioi-i vi. £t interdum utrumque vocabulum compo- 
nitur. Nec raro additur verbis, quae praepositiouem 
re iu se habeat: quae est abundantia familiaris ser- 
monis. 

Plaut. Men. 5,2, 115. ecce Apollo denuo. i. e. qui iam an- 
tea saepius iusserat , rursus iubet. Terent. Eun. 5, 2, 00. 
dabit hic pugnam aliquam denuo. Plaat. Ampli. 1 , 1 , 238. 
Cn: in Verr. 2, 56, 139. quinto quoque anno Sicilia tota cen- 
setur. Erat censa praetore Peducaeo: quintus annus quum te 
praetore incidisset, censa denuo est. 

Cic. Verrin. 1 , 14 , 37. recita denuo. i. e. iam perge rursu8 
recitare : nam non intelligitur : iterum recita. 

Plaut. Cas. Prol, 33. Diphilus hanc graece scripsit, post id 
rursum dcnuo latine Plautus. Poen. Prol. 79. revertor rursus 
dentio Cartkaginem. 

Plaut. Capt. 2,3, 50. tua — sapieniia fecisti, tit redire li- 
ceat ad parentcs dcnuo. 3, 5, 109. exauspicavi ex vinclis : nunc 
intellego, redauspicandum esse in catenas denuo. Truc. 2, 4, 42. 
Terent. Eun. 4,4, 24. iuhe mi dcnuo respondcat. Ilec. Prol. 
alt. 38 (30.) refero dcnuo. Phorm. 5, 6, 39. 

4. Denique deni/o fit, quod ex altera sive contra- 
ria parte fit, et in alicuius rei vicem succedit. Quod 
Graeci dicunt av , Germani dagegen wieder. Ita etiani 
id exprimitur, quod altero sive secundo loco fit. 

Plaut. Merc. 5, 2, 14. nam tu quemvis confidentem facile 
iuis factis facis, eumdcm ex confidente actutum diffidcntem de- 
nuo. Trin. 3, 3, 74. aperi, dcprome inde auri ad hanc rem 



«80 DEOIISVM. 

quod aat cst 7 continuo opcrito dcnuo. Terent. Heaut. 4,6, 4. 
■ncc quidqvam magis nunc metuo quam nc dcnuo miser aliquo 
«str4idur hinc. 

Kuc rcierii debent forniulae vulgaris serraonis. Plaut. 3Ierc. 

5,2, 79. cgo stultior, qui isti credum. Commoratur. Chlu- 
intjdcm sitmam dcnuo. i. e. Er hcilt mich nur avf. lck nchme 
vicinen Mantel wieder. \t Tcrent. Heaut. 3,2, 32. ct 7iunc 
qiiid exspectat , Syrc? an dum liinc dcnuo abeat? Rud. 4, 3, 
ai. Jiet tibi puniccum corium , postca atrum denuo. i. e. und 
dann wieder schwarz. 

Rhetor. ad Hcren. 4 , 19 , 2G. membrum orationis appellatur 
res brevitcr absoluta sine totius sentcntiae demonstrntione , qnae 
dcmio alio membro orailonis cxcipitur. i. e- quae ab altero 
membro excipitur. 

DEORSYM. 

Deorsvm, quod est de romtmi , contrarium est 
rerbo snrsum, sigairicatque versus iuferiora, y.«Ta>, ab~ 
wiirts , lierah. Antiqui lioraines dixisse videntur deor- 
sus j quemadmodum Ennium, Varronem, Virgilium 
scripsisse ^;/-or57/s et r7/r.s7/s constat. Alque hunc prisci 
lemporis morem recentissimi auctores, Apuleius et alii 
imitabantur. Quibusdaiii iu locis Ciceronis, in quibus 
nunc dtorsus legifur, Jibrarii hanc lorn^am sibi usila- 
tara sul)diderunt. Alia forma deosus vel deossus, quara 
in uiiliquis hbris passim reperiri uarrat Palmerius ia 
SpicJlcg. p. 772. Facis Gruter. Tom. 4, et quam alii 
critici Lucrelio tribui posse existimaverunt (vid. Lain- 
bin. ad Lucret. 3. p. 405.) et Victorius notavit in Var- 
roQ. de Re r. 1,6,3. susum deosum, si quae vera ad- 
sunt lilirorum testimonia , ad uiiiversum ilhim usum 
pertioeul , quo vcteres, R littera ia S mutata, viaiosi- 
hus el lases diccbant. Vid. Schueidcri Gramm. Vol. 1. 
p. 342. 

Daviiiiis , quum in codlcibu»' Cic. de Xat. d. 1. 25, 69. et 
2, 33, 84. dcorsus invenissct. dcfcntioncm analo^iae suscepit, 
quam in primo locq Heindorfiu.s agnovit , in aUero repudiavit. 
Aequali incon«tantia Moserns p. 342. dcorsum vocat u^itatina 
CJceroni : quamquam ip»e p. 111. .scrip^erat : „magis placet 
deorsus.'''' (^uid in tali forina mag^is placeat, aut non placeat, 
equidem persentiscero ncqneo. Sed auctorltate codd. etiani 
Goerenzins ad libr. dc Fin. p. 24. probat. Hic unus vidctur 
e«.-c lociio, !n <;mo phiiinii liliri con^cntiant. l)e Fin. 1, 6, 18. 



DEORSVM. 281 

unns palatinns praebet deorsus. In Apuleii Met. 8. p. 207, 18. 
11. p. 236, 40. (le Deo Socr. p. 47, 25. sed non sine libroruiu 
discrepantia , legitur dcorsus. 

1. Coraponitur deorsimi cuni verbis , quae niotum 
significanl, eliani apposila praeposilione de, Et motus, 
ut fit per metaphorum, ad aliu Iranstertur. 

Plaut. Aul. 4,8, 8. uhi ille abiit, ego me deorsum duco de 
arhore. 

Plaut. Rud. 1,2, 89. si ad saxum , quo capessit, ea deorsum 
cadit, errationis fcccrit compendium. Aniph. 5, 1, 5fi. devo- 
lant angucs iubati deorsum in impluvinm duo. Lucret. 2, 199. 
pondera qnanlum in se est, quom deorsum cuncta fcrantur. cf. 
205. 6 , 335. Cic. de Nat. d. 1 , 25 , (i9. de Fin. 1 , 6 , 18. ubi 
pronomen in uno alterove codice transpesitum non potest du- 
bitationem iniicerc; nam necessarium ibi est vocabulum deor- 
sum. Pallad. 3, 25, 19. constat mnla sic ponenda , ut pcdicu- 
lorum partes dcorsum fucias. i. e. yertas, 

Apulei. Met. 8. p. 207, 18. iam tcmpus est , ut isto gJadio 
deorsus ad meum Tlepolcmum viam qnacram. i. e. in orcum, 
Opponitur in lalus apud Celsum 5, 26, 31. ^. 300. specillum 
demissum descendit aut in latus aut dcorsum. 

Celsus 8, 1. p. 500. a qua (sutura) breves duae sub interio- 
ribus angulis deorsum spcctant. cf. p. 502, Colurael. 12, 16, 4. 

2. Sed etiani de superiore loco et de rebus in eo 
sitis usurpatur, et de regione ad inferiora vergeule, 
/ierabwurts. 

Varro de Re r. 1 , 6, 3. qiii colunf deorsum , magis acstate 
laborant , qui sursuni , magis hicme. — iSec non siirsum quam 
deorsum tardius scruntur ac mctuntur. Plaut. Aul. 2, 7, 5. si 
autcm deorsum comedent, — superi incoenali sunt, et coenati 
inferi. 

Terent. Ad. 4,2, 34. nostin^ porticum apud viaceHim, Jianc 
deorsum. 

Miro modo Hygin. Ftab. 9. supcrbius loquuta est in Apolli- 
nem et Dianam: quod illa cincta viri cwifu esset, et Apollo vc- 
stcm deorsum atque crinilus. Vix potest intelligi cinctus. 

3. Interdum versum sive versiis , quod inest in ipso 
vocahulo , iterum apponitur. Amisit vocabulum mulfo 
usu aliquid de sua vi, idque, ne perspicuitas desit, re- 
stituitur. 



282 DEORSVM. DESVB. 

Cland. Quadrig. apud Gellium 9 , 1. sed sagittam atqiie la- 
jaidem deorsum an sursum mittas , hoc interest: nam ncutrum 
potest deorsum versum recte mitti. Cato de Re r. 156, 4. de 
alvo purganda : postea ubi deorsum versus ibit, heminam aut 
faullo plus bibat. Terent. Ad. 4,2, 35. ubi eo veneris, clivus 
deorsum versus est. Columel. 4, 20, 3. palmae superpositae 
deorsum versus curvaniur vinculo. Varro de Re r. 2,7,5. 
lumbis deorsum versum pressis. 

4. Cura snrsiim componitur denrsum, vel verbls 
proxime coniunctis , vel copula interiecta: quemadmo- 
dum Graeci cvo) xaTw dicunt. 

Terent. Eun. 2,2, 47. ne sursiim deorsum cunites. Cic. 
fle Nat. d. 2, 33, 84. naturis his — sursum deorsum ultro citro 
commeantibus mundi partium coniunctio continctur. 

Senec. \at. quaest. 6, 21, 2. altera successio est , quum ter- 
ra quatituf, et sursum cc deorsum movetur. de Tranq. an. 
11, 10. 

Celsus 2,8. p. 72. si sanguia sursum deorsumve erupit. 

6. Deorsnm in paucis iis vocabulis locum habet, 
quorum priraam syllubara de natura longam poetae cor- 
ripueruut. Lucret. 2, 202. Saepius tunien contrahi- 
tur synaeresi in duas syllubus, praesertim in exitu ver- 
sus. Lucret. 1, 363. 2, 205. 217. 2d0. 

DESVB. 

DesVb vocabulum est non valde antiqnum. Nam 
ex usu vitae vulgari quidam homines infimi saeculi in 
Lbros receperunt hanc tormara , cuius rationem p. 227, 
exposuiraus. Exempla, quae Seneca rhetor, Cohimellvi 
et Florns praebent, non carent interpolalionis suspicio-» 
ne. Re. entiorum scriptorura alii ita tenent propriura 
sensum, ut sit: deloco, qui inferior est, voti unlenj 
vjilen weg : alii autera videntur pro sub dixisse. An- 
dreas Schottus ad Sencc. Controv. 1 , 3. existimabat vo- 
culum 67/6 atlrahi a substuativo per hjphen, vehiti de 
snb- Alpibus: sed duplicatara esse praeposilionis for- 
mam, uon disti^aheudum scriptura, Salmasius ceusuit 
in notis ad Florura 2, 3. et ad Capilol. Macrin. 11. 
Hoc analogiara habet: illud vero tautum in formulis 
doctrinaruni probari poterit. 



DESVB. DESVPER. 285 

Senec. Controv. 1, 3. dicebaf — et in Bassum multa, qui 
dtierat: virgo desub saxo. Quibus non modo ambiguitas, sed 
eimul insolentia yerborura reprehendi videtur. Tamen manet 
obscnrus sensus. Coluraell. 12, 34. scd mustum desub massa et 
limpidum sit. Gesnerus haec defendens interpretatur de 
musto inter lixivura et tortivum medio : quod quoniodo dica- 
tur, non intelligitur. Cod. laurent. praebet rfe summo. Quare 
ecribendum videtur sed mustum de summa massa et limpidum 
sit. i. e. ex pleno acervo uvarum desumptum, quod optimum 
est. Florus 2, 3, 2. quippe iam Ligures , iam Insubres Gallij 
nec non et Illyrii lacessebant: sic desub Alpibus , id est , desub 
ipsis Italiae faucibus gentcs deo quodam assidue incitante, ne 
rubiginem ac situm scilicet arma sentirent. Ilaec aut a glossa- 
tore interpolata sunt, aut Florus recentissirais ac pessimis 
ecriptoribus adnumerari debet. Id iam Pontcdera vidit. 

Vegetius Art. veter. 2, 19. desub oculo sanguinem ei dctrahes. 
Et ita 3, 53, 3. 5, 21, 3. 6, 4. in palato venae sunt duae, sub- 
oculares duae, in pectore duac , de brachiolis duae, de sub cir- 
ris quatuor — de femoribus vero duae , de sub gambis duae. 
Ex quo loco colligi potest sub adhaerere gubstantivis , et sub 
ocido esse suboculares venas. Quare doctrinales putabiraus 
furraulas sub-cirro , sub-ocnlo. 3, 54, 2. sanguinem ei de sub 
cirro vel de coronis dctrahes. Pallad. de Re r. 11, 21. ex mu- 
sto desub pedibus rapto cura bis infundere. Incerta est lectio. 
Editiones veteres oraittunt de. 

Innocentius de Cas. Htter. inter Scriptores rei agrar. p. 223. 
Goes. delatus se alveum et in valle duas aquas vivas habet : de- 
sub se campum extensum. p. 226. desub rivo. Fulgent. MytUoI. 
3,6. lucernam desub modio eiecit. 

DESVPER. 

1. DesVPER adverbium optirnos habet aiictores. Si- 
gnificat de superiore loco , kvoj&sv: (^on obe/i, von oben, 
/ler , el dicitur de eo , qui aliquid super adstans agit. 
la deorsum sequimur rem descendeutera : in desitper 
eum spectaraus, qui ex superiore loco agit. lis , qui 
olira lalinitatera huic vocabulo abrogabant, raonitor ex- 
stitit Guliel. Insulanus Observ. lat. Ung. p. 22. Sed 
imprimis historici et poetae ita loquuti sunt: in Cicero- 
nis eoque antiquioribus libris nullum inveni exemplum. 
Caes. B. gall. 1, 52. reperti sunt complures nostri milites, qui 

in phalangas insilirent , et scuta manibus revellerent et desuper 



284 DESVPER. 

vulnerarcnt. Sneton. Tit. 72. Tarit. 2, 10. soli Cherusci iuga 
insedcrc , ut proeliantibus Ilomnnis <hsuper incurrcrent. Flor. 
3, 3,16. jiec Tninor cum nxoribus eorum pugna quam cum ipsis 
fuit, quum obiectis undiquc plaustris atque carpentis altae de- 
supcr , quasi e turribus , lanceis contisque pugnarcnt, conf. \ ir- 
gil. A. 12, 294, Aiircl. Victor de Viris ill. 73. Appuleius quum 
in curiam fugisset, lapidibus et tegulis desupcr interfcctus est. 
Sencc. Epist. 74, 8. idem in his evenit , quae fortuna dcsuper 
iactat. Siicton. Xer. 31. Columell. 12, 16, 4. deinde terram 
congerito et viodice desupcr calcato. Sed alii lihri liahent super. 
Lori Livii 24, 34, 10. et Catonis de Re r. 18, 5. nunc corre- 
cti leguntur. 

Virgil. Aen. 4 , 120. his ego nigrantem commixta grandinc 
nimbuni — demper infiiudam. 1 , 419. adsccndcbant ccllcTn, qui 
2ihiri:nus urbi imminet adversasque adspectat desuper arces. 
6, 677. camposque nitcntis dcsupcr ostcntat. 

Vii-gil. Aen. 2, 46. haec ia nostros fabricata est machina mu- 
ros, inspectura domos venturaque desuper urbi. 

SIc etiaiu ea, in quil)us verbuiu imminere sua potcstate con- 
structioneiu format : A irjjil Acn. 1, 164. tum silvis scena co~y 
ruscis desupcr horrentiquc utrum ncmus imminet umbra. 

2. A poetis et. recentioribus scriplorihus interdum 
de rebiis superimpositis usurpatur , ut sit idem (juod 
miper , insiiper. 

Florus 3, 2, 6. saxeas ercxere turres, et desuper exornata 
armis hostilibus tropaea fixere. lustin. 21, 6, 0. in tabellis 
ligncis, vacua desuper cera inducta , civibus satis omuia pcr- 
scribcbat. quod 2, 10, 13. cera sujicrinducta. Ovid. Fast. 3, 
529. dcsuper extentas imposucrc togas. Silius 1 , 349. imponit- 
que globos pugnantum dcsupcr urbi, 

3. Corliiis ad Lucan, 1, 688. opinioncm exposuit, 
quam non uuiversam comprobem, nec prorsus reiiciam : 
praeposiliouis si/per aliam formam esse desuper. Lu- 
cani verba enim : niinc dcsuper Alpis nubijerae coLles 
atqne aeriam Pjrenen ahripimnr. composita pulat hoc 
modo: desuper colles et Pyrenen. Raliouem adverbii 
teaeni, Bentieius audacler corrigit adspiciinns.. Alque 
in liis qiioque adverbium suam ualuram serval. Qiiod. 
enim proxime ante dicitur /eror hibyen,, e'c apud Vir- 
gil. EcL 1 , 64. sitientcs ibimns Afros. id, lacilius fiei-] 
potuit acccdente adverbio, quod accusalivo additur. 



DIV. 285 

De baibaio usu mrisconsuUoruni , qul dicere golent solenni- 
ter destiper protcstor, Tide Noltenii Lcx. antib. p. 1813. 

DIV. 

i)iv descendlt a nOmine dies, quod proprle signi- 
fioat spalium sea Iraclum tcmporis, tt, quum lenipus 
luce orienle et occidentc terminelur, lucidam tempuris 
parlem , quam vivimus, designat» Quinclilianus 1, 4, 
29. hanc parliculara sapifenter adnumerat vocabulis ia 
adverbium transeunlibus: nam ablativi forraalio, sicut 
in noctu , faciii, facile agnoscitur. cf. Vossii Arislarch. 
4 , 18. p. 243. Nec sensus repugnat. Significat enim 
diii per aliqiiod terapus, quod non parvum est, sed 
raultum ac longum esse polest. 

1. Igitur prlmum opponitur ei, quod uno tempore 
fit et semel absolvitur , eslque per alicj/wd tempiis , eine 
JVeile, einige vel ziemliche Zeit. Quare componilur 
cura voce satis , ct opponitur verbis semper , saepius. 

Cic. in Caecil. diviri. 22, 72. si tantulum offensum tituhatum- 
que sit , ut ea , quae singulatim ac diu collecta sunt , mjio tem- 
pore universa pcrdamus : i. e. e>'tzeln und in Idngerer Zeit. 

Cic. p. Cliieut. 71, 202. saiis diu fuit in miseriis , iudices: 
satis mullos annos ex invidia laboravit. 

Cic. Tusc. 1, 81, 77. Stoici aiitem — diu mansuros aiunt 
animos: semper , negant. Sueton. Tib. 33j paullatim principem 
exseruit praestititqm , etsi varium diu, commodiorem tamen sae- 
pius. 

Ambigua est quaestlo de loco Livli 22, 8, 5. itaque ad te- 
medium iam diu neque desideratum , nec adhibitum , dieiuiorem 
dicendum, civitas confugit. Ante Groiiovium legebatur iam 
diu dcsidcraium, nec adliibitum. iii quo quaeritur : cur non ad- 
hibitum, si desideratum? in illo autera : si ne desidei-atuni 
quidem, quid non adhibitum? Et diu ess? potestjper ali- 
quod tempus. 

2. Saepius vero intelligitur tempits liiultum ac lon- 
gum, sive de re praelerita, sive de univei'sa rei diulurni- 
tate agatur. Germani dicunt lange. Cum praesenti 
verbi coniunctuai diu inlerdum rem indicat, quae et 
antea longum aderat, et nunc adhuc diirat. 

Plaut. Epid. 3, 2, 40. sed nimis longum loquor : diu me estis 
demorati. i. e. per longum terapus. ad Att. 5, 20. quae tgo diu 



286 DIV. 

ignoram ex tuis iucundissimis litteris a. d. ?'. cal. lan. deniquc 
cot^novi. 1'ropert. 1, 13, 15. vidi ego tc toto vinctum languescc- 
TC collo ct flere inicctis, Galle, diu manihus. Ovid. Met. 1, 10. 
quae prcssa diu mafsa latuere sub illa. 

Cic. de Senec. 10, C2. nec cnim umquam sum assensus veteri 
illi laudatoque proverbio , quod monet , mature ficri senem , si 
diu velis senex esse. 19 , 69. ille vult diu vivere , hic diu vixit. 
Quamquam , o dii boni , quid est in hominis vita diu? Plaut. 
!\IiI. 3, 1, 34. Plin. Hist. n. 14, 22, 28. solem orientem non vi- 
dcnt , ac minus diu vivunt. Terent. Eun. 2,3, 4. ubiubi est, 
diu cclari non potest. 

Plaut. Curc. 1, 2, 20. vn. Salve. ie. Egon' salva sim, qnae 
siti sicca sum ? ph. At iam bibcs. le, Diu fit. i. e. es wird lan- 
gc , es dauert langc. 

Opponitur statim et suhito. Pallad. de Re r. 10, 10, 1. ubi 
hiimor 71CC statim praecipitari cogitur, ncc diu dcbet inhaerere. 
Brutus in Epijt. ad Cic. 11, 13, 11. qui quidem eas copins, 
quas diu simulatione reip. comparahant, subito ad patriae peri- 
culum converterunt. 

Plaut. Mil. 2,1, 17. ego haud diu apud hunc servitutem 
servio. i. e. servii et nunc servio. Cic. de Orat. 1 , 30 , 136. 
id spero nos esse adcptos omniaq^ue iam ex ipso , quae diu cupi- 
mus , cognituros. 

Curt. 4,6, 12. sitis praecipue fatigatos et saucios perurebat, 
passimque omnibus rivis prostraverant corpora, praeterfluentem 
aquam hianti ore captantes. Quani quum diu avidi turbidam 
hausissent , tendebantur extemplo praccordia prcmente limo. 
Quud absurde dictum esset. Sed codicej ooiittuut diu et sup- 
ponunt avide. 

3. In his ipsnm tempus clluturnura intelligitur. Alia 
sunt, in quibus re.s dicilur uon uno impefu unove actu 
coufici, nec breviter absolvi aut slaiim effici. Quem- 
aclmodiim diu dicere est raultis verbis et saepe dicere. 
Sic pouifur in nonnullis dictionibus, in quibus Germani 
utuntur verbo langsam. 

Lucan. 8, fil2. tunc nervos venasque secat , nodosaque fran- 
git ossa diu: nondum artis crat caput ense rotare. 

Senec. Controv. 11. pr. non possum, inquit. exorare tam diu. 
Qnod opponi jiotest vcr1>i.s aiuea dictis, qin nimis cito exoratus 
est. Quarc Schultingius non dubitaic; debebat. 

Cic. in Verr. 4, 47, 105. pcr deos immortales , per eos, de 
quorum rdigione iam diu dicimus. de Off. 1, 40,143. quae 



DIV. 287 

autem harum virtutum , de quihua iam diu loquimur ctc Stat. 
Silv. 3. Pracf. tibi certe — non habeo probandam diu libello- 
riim istorum temeritatem. i. e. multis verbis , longa oratione. 
Seneca Suas. 7. ignosce, Cicero, si diu ista narravero. 

Senec. Controv. 5. si rapuisset te, deinde deprehensus in 
adultcrio adscrvaretur in tormentum diutius pereundi. i. e. noa 
continuo occideretur. 11. med. si non impetrOy ut vivam, hoc 
certe impetrem, ne diu moriar. 

4. Additur saepe lam, quo non semper longius tem- 
pus quara simpiici diu exprimitur, sed distantia Irans- 
acli el praeseutis tem|joris distinctius significatur. Qua- 
re haud raro senteutiae additur hac forma quaedam 
confirmatio: veluti quum dico : de /lis iunidiu loquimur, 
sensus non est , id factura esse per tempus admodum 
multum, sed nos non tantum nunc, verum etiara antea 
iam loquulos esse. 

Plaut. Pseud. 1,3, 28. iam diu scio, qui fuit. Cic. in Cae- 
cil. divin. 8, 26. id quod populus romanus iam diu Jlagitut. de 
Ofi". 1, 40, 143. quae autcm harum virtutum, de quibu.t iam 
diu loquimur etc. Intelligit, inde a cap. 27. in Verr. ^i, 47, 
105. vid. n. 3. 

Cic. de Seu. 6 , 18. Carthagini male iam diu cogitan^H bel~ 
lum multo ante denuntio. 

5. Diu et iam diu saepe non indicant rei diuiurni- 
tatem, sed longum abesse id tempus, quo aliquid fa- 
ctum sit vel fiat, aut longum esse temporis , ex quo ali- 
quid non faclum sit. 

\arro de Vita p. r. 4. apud Nonium 2, 71. eoque pecuniam 
magnam consumsisset , quod arci , quos summo opere /e.cerat, 
fessi pondere , diu facti , celeriter corruissent. Piaut. £p id. 1, 
1 , 9. quam quidem iam diu te perdidisse oportuit. Most. 2, 2, 
45. scelus, inquam, factum^st iam diu antiquom et vetus. 1'seud. 
1,3, 4. Men. 2, 3, 28. Plin. Hist. n. 25, 1. summumque opus 
ingeniorum diu iam hoc fuit , ut intra unumquemque recte ^facta 
veterum perirent. 

Cic, ad Att. 1, 19. conventus, qui initio celebrdbantur , iam 
diu fieri desierunt. 

Terent. Enn. 5, 6,1. numquam edepol quidqnam iam diu, 
qnod magis vellem evi-uire ., /ni vf;nit quani quod modo stviex 
intro ad nos venit errans. Piin. llist. n. 19, 4, 15. diu.^fc 
iam non aliud ad nos invehitur laser. 15, 15, 17. nullum certe 
pomum novum diu iani invenitur. 



288 DIV. 

Ovul. Fast. 4, 649. silva vetus nullaque diu violata securi sta- 
bat. Terent. Ad. 4,5, 13. habitant hic quaedam inuUcres 
pauperculae , ut opiner has non nosse tc : et ccrto scio: ncrjue 
enim diu huc commigrarunt. 

Plaut. Rud. 1, 3, 28. (34.) nec loci gnara siim , ncc diu Iiic 
tinte fui. Schellerus putat esse; nuuiquam aiitea liic fui : quud 
abhorret. Intelligc , nec h)ngum est , ex quo hic fui. 

6. Hinc conformalur oratio ita, ut altera pars ora- 
tionis verbis qnum, pustqnani et sitnilibus exprimatur. 

Plaut. Merd. 3,1, 44. nam illi quidcm haud sane diu cst, 
quum dentes cxcidcrunt. Asin. 2,1,3. iam diu est factum, 
quom discesti ab hcro. 

Plaut. Pers. 5, 2, 41. tam diu factum est , postquam bibimus. 

Plaut. Amph. 1,1, 14C. iam diust , quod ventri victum non 
dtttis. 

Augustin. Uctract. Prol. lihri 1. iam dia est , ut facere co- 
}pto atqnc dispono , quod nunc adiuvante domino aggrcdior. 
i;f. Epist. ad Hieron. 71. 

7. Sequitur dujn vel clonec, ubi lougioris teraporis 
termjnus iudicaudiis est simul. 

Suet. de Rhet. 1. diu e.vspectaverunt , dum rctia citrahcren- 
ti Ir. Tacit. Germ. 45. diu quin etiam inter cetera eiectamcnta 
m.aris iacebat, doncc luxuria nostra dedit nomen. 

8. Quum clin praeterilura terapus significat, saepe 
flddi lutur in reruni narratione, quae nunc, Tel poslea, 
Tel mox, vcl ad po.^^tremum , et post longum tempus 
land era evenerunt. Quare oralio a cliii incipiens pergit 
his vocabulis, quae raodo dixi , appositis: quae quam- 
cjuaim non ipsa cohaerent cum purticula diu , tameu ob 
orationis formam notanda videntur. 

Cic. Phil. 11, 15, 39. diu lcgioncs Caesaris viguerunt: nunc 
vigent Pansae. 3, 14, 36. nimium diu tcximus, quid sentiremus : 
Tiunc iam apcrtum est. Tacit. Ann. 6, 48. diu Sciano, nunc 
J^Iacroni , semper alicui potentium invisus. Liv. 2 , 44,9. diu 
sustcntatum id malum partim patrum consiliis partim paticntia 
plebis iam ad extrcma vcnisse. 

Tacit. Ann. 11, 18. qui natione Cannincfas , auxiliaris et 
diumeritus, post transfuga. ubi Lipsius dein emerilus. 

Plin. Hist. n. 13, 1, 2. irinum, Corinthi diu maxime placuit, 
poitea Cyzici. 



CIV. 289 

Taclt. Ann. 14, 19. Servillus diu foro^ mox tradendis rehw 
romanis celebris. Plin. Ilist. n. 13, 1, 2. crocinum in Solis Cili- 
ciae diu maximc laudatum, mox Rhodi. 

Tacit. Ann. 2, 74. inter Vibium Marsum et Cn. Sentium diu 
quaesitum: dein Marsus scniori et acrius tcndenti Sentio con~ 
cessit. 1, 20. quippe Jiiifus diu manipularis, dein centurio, mox 
castris pruefectus antiquain duramque militiam revocabat. 

Liv. 5, 8, 12. diu in medio cacsi milites : postremo , desertit 
munitionibus , perpauci ad maiora castra — perienderuut. 23, 
40, 10. 44, 42, 4. lustln. 3, 6, 9. diu varia victoria fuit : ad 
postremum aequo marte utrimque discessum. 4, 2, 6. 6, 2, 12. 
itaque Conon, diic re^c per epistolas frustra fatigato , ad postrc- 
mum ipsc ad eum pergit. 

Liv. 3, 5t), 4. flens diu vocem non misit : tandem, ut iam ex 
trepidatione concurrentium turba constitit — ordinc cuncta, ut 
gesta crant, exposuit. 38, 11, 1. diu iactati Aetoli tandem, ufc 
conditiones convenirent, effecerunt. 39, 1-, 5. Sueton. Claud. 
2L Caes. 31, Tiber. 42. 

9. Dlii saepe Jnngitur cum voc. mulitim, ut et 
diuturnitas temporis et simul assiduitas vcl auimi alten- 
tio significetur. Vid. Marius ad Ovid. Am. 2, 19, 49. 
Varia exstat huius coraposilionis forma. Copula, quae 
plurimis in exemplis iuterponitur, mutatu verbornm 
constructione, omitfi potest. Etiam verba longum, 
saepe et alia huius generis coniungunlur. Apuleius di.xit 
diu diugue^ sicul iam iamcjue et alia. 

Cic. Orat. 1, 1. utrum difficiUus aut maius esset negare tihi 
taepius idem roganti , an efficere id , nuod rogares , diu multum- 
que , Brutc , dubitavi. ite Orat. 1, 33, 152, neque ea quisquam, 
nisi diu mullumqne scriptitarit — conscquciur. ad Att. 4, 13. 
de libris oratoriis factinii est a me diiigenter: diu midtumque in 
manibus fuerunt. Sallust. lug. 04, 3. Flor. 2, 3, 5. Petron. 23. 
ubi Burm. 

Cic. de Senect. 3, 9. quae (artes} in omni aetate cultae, quum 
multumdiuque vixcris , mirificos efferunt fructus. 

Cic. de Lege agr. 2, 32, 88. de Capua multiim cst et diu 
consultum. 

Interposito alio nomine Cic. de Inv. 2, 19, 58. defensor in 
hoc pso multum oportct et diu consistat. 

Cic. p. SuIIa 2G, 73. haec diu multuinquc et miilto Inhorc 
quaesita una eripuit horaT Q. Cic. in Epist. ad Fam. 16, 23, 1. 
isquc diu et multis iacubrationibus commendata oratione vide ut 
II. 19 



2§0 DIV. 

proharc possit , te non pcceasse. Virgil. Ge. 1, 197, vidi lecta 
dia et itiulto spectata laiore dcgenerare tamen, 

Apnleii Mct. 2. p. 12(), 6. mtiltuTnque ac dhi exosculata. Suet. 
Aug. G3. inultis ac dii: , etia::! ex equestri ordine , circumspcctis 
conditionibui. iibi noiinulli oodil. omittnnt copr.lani ac. Sed 
Ovid. Ani. o, 11, 1. mullu dinquc tuli . viliis paiicntia victa est. 
piuiinii libri cxhibcnt ip.uUa diu tulimus. quod reiiciunt tani- 
rjurim non ex ordinaria formula dictum. 

Plaut. Pseud. 2, 3, 21. svd iam satis est pliilosophatum, nimis 
diu ct longuni loquor. Plin. Pan. 15, 1. pracm.onente fortuna, 
iit diu pcnitusque pcrdisceres , quae mox praedpere deberes. 

Cic. p. Quint. Sl, SO. quorum (amicorura Xaevii) sacpc et diu 
ad pedcs iacuit stratus , cbsecrans per dcos immortales. Horat. 
Epl:5t. 1, 13, 1. ut projicisccntem docui tc saepc diuque. 

Apulci. Mct. 5. p. 167, 16. viam, quae sola dcducit iter ad 
suliitcm, diu diuquc co^itatam monslrabimus tibi. 12. p.2fi6, 1<». 
Et probanda csi?ct Pricaei coniectura in verbis 4. p. 147, 25. 
Tnauii rdiqua sumpttin gludium suu7n diuquc dcosculnius per 
medium pcctus ictu forti^simo transadis^it. qjia scriberetur diu 
diuque, nisi codices exhibijrent dcosculatum. 

10. Comparaliviis cliiitins praeler significationein 
comparatioiii iaservienlem saepe ponitur pro diiL, 

Cic. ad Att. 7, 3. nc diutius anno in proviiicia csscm. p. Domo 
53, 137. id sperasti rem publicam diutius , quam quoad mecum 
simtil expulsa careret his moenibus , esse laiuram? 

Cic. Lael. 27, 104. diutius enim iam in lioc desiderio esse non 
possum. in Catil. 3, 12, 29. ad Att. 11, 3. quid hic agatur, scire 
potcris exco, qui littcras attulit: quem diutius tcnui, quia quo- 
tidie aliquid novi exspcctabamus. i. e. quam dcbebara, sive quam 
pcr se licebat. p. Ro&c. Am. 8, 21. ne diutius vos teneam, iudi- 
ces , socictas coitur. 

Cic. Catil. 1, 6, 10. quoties vero excidit casu aliquo et elapsa 
est. Tamcn c« cnrere diutius non potcs. Ilaec defendit Be- 
nccliius redditque bene; doch kannst du ihn nicht allzulang 
enibehren. 9, 24. 

Tacit. Hist. 1, 9. in/crioris Gcrmaniac lcgiones diutius sine 
consulari fuere. 

Superlativum dlutissimc vide apud Cic. in Pison. 37, 90. 
Lael. l, 4. 

11. Semel Cicero dixit percliu ad AU. 3, 22. ncc 
«juisqiiam alius alibi. 



DONEC. 291 

12. Pomponius Mela, sicut fecit in aliis nomini- 
bus, quae temporis rationem exprimunt, etiam diiL 
ad locorum spatium et longitudinem retulit. 

2, 4, 1. Italia — inter superum mare et infcrum excurrit diti 
solida. 1, 2, 3. spectant enim etiam vieridiem Indi, oramque 
indici maris — diu continuis gentibus occnpant. 1, 3, 5. haea 
in occidentem , diuquc etiam ad septcmtrioncm diversis frontibus 
vergit. 

DONEC. 

in tempore quum observetur id , quod simul fit 
uno tempore, et icl quod consequitur, potest etiam 
spatium lcmporis anirao concipi, (|Uod duae res simul 
percurrunt, et in cuius termino altera res allcram atlin- 
git et excipit. Hanc temporis continuitatem et tcrmi- 
nationem Latini verbis diuti et donec designant, quae 
sua ralione differunt a qutim , quod temporis definitioni 
eo modo inservit, ut auas res interno quodam nexu iii 
tempore cohaerentes significet. Dum autem et donec 
indicant duas res non nisi ipsius temporis perpetuitale 
coniungi, sive simul exsistentes, sive se excipienles. 
Germani id dicunt so lange als, quod conlracta notione 
est wa/irend ., et so lange his. Sed donec hoc hal^ct 
proprium , ut semper tempus ad ahquem terminum 
prodiicfum intelJigaiur. Dum non modo tempus intcc 
terminos conclusum, sed etiam ipsum tempoi"is de^ 
cursum notat. 

Dian forraatum esse mihi videtur ita, ut indefinili 
temporis signo um praefigerefur de; unde notio exstilit 
temporis ex aliquo puncto decurrentis. Huic vocabnlo 
adiicicbafur ad tcrminum designandum c demonstrati- 
vum , de qno p. 8. dixi: sicut faclum est in nunc et 
tunc. Atque hoc dunc ob mutabilem vocalem transiit 
in donc et donec , quod vulgari pronuntiatione etiam 
dojicce, wi nuncce, sicce, sonuisse, et donccjue scriptum 
esse videlur, siculi anliquae scripturae donic, donique 
exstant. Primitiva igitur particulae significatio est: ab 
aliquo temporis momento usque ad certum terminum. 

Alii siint, qui dum a 8i]v deducunt. Alii antiquum verbum 
latinum serrari dicunt in Gallormn donques , donc et in It;i!o- 
rum dunque. Keqiie ego id negarem, nisi haee Tocabala 

19* 



292 DONEC. 

aspera littera commiitata responderent rcrbo tunc. Inepta 
▼ero erat ea opinio , qua donec ex dum et nec corapositum esse 
putabatur. Nec probari potest Vossii sententia, donec ex 
donicum , idque ex dum quidcm esse ortuni , nec magis altera 
eiuculem Vossii coniectura , quam Aug. Grotefendus compro- 
bavit , donec esse dum cum. Georg. Frid. Grotefendus donec 
factum esse ex dumque suspicabatur. Cf. infra domcvm. Donic 
antiquara scripturara in codicibus scriptis observavit Schnei- 
dcrus ad Script. r. i-u.-it. Tora. 3. P. 3. p. 175. Donique ex- 
stare vidctur in inscriptione roraana apud Gruter. p. 007, 1. 
apud Orellium n. 4370, ubi, quod lcgitur domqvies male 
accepcrunt pro doniquom is , ut fecit Lanrenberg. in Antiquar. 
p. 142. Est enim , ut Orellius quoque vidit, donique is locus, 
qucm cmeram , aedificaretur. 

Vtrumque vocabulum dum et donec Lindemannus de Adverb. 
I. p. 15. appellat advcrbiura futuri teraporis monstrati: nara 
Tcrba dum hoc fit esse usque ad illud tempus futurura, ubi 
hoc accidat. lu quibus quid falsum sit, quicuraque ipse 
intelligit. 

1. Diiae igitnr sunt ia vocabulo clonec rafioaes 
unius siguificationis , quae terminum temporis usque 
producli iudicant vel in rebus siiuul agentibus, vel in 
rerum consequulione. lllud primum , (|Uo rei lempus 
terminatione constituitur, et alterius rei termini alferam 
rem in se recipiunt aequalem , est quamdiu, ad quem 
temporis terminum usque, quousque: bis zii welchem 
Zeitpunct , so lange als ., scog. Atque haec ratio relativa 
cst, qua temporis praedicatum' additur. 

Liv. 2, 49, 9. donec vihil aliud qtiam in populationibus res 
fuit, non ad praesidium modo tutandum Fabii satis eruut , sed 
etc. Tacit. Dial. 8, (». per multos iam annos potentissimi sunt 
civitatis ac, donec libuit , principes fori. 40, 4. 

Lfv. 6, 13, 4, donec armati confertique abibant , peditum 
labor in persequendo fuit. Postquam iuctari arma jjassim — 
animadversum est — etc. Ovid. Trist. 1, 1, 53. donec eram 
sospes , tiiuli tan<rebar amorc , qurcrendiquc mihi nominis ardor 
erat. Quod Linderaannus bene explicuit : usque ad illud 
terapus, ubi desii esse sospes. Sed cur negaverit dici posse, 
dvncc hoc fiebat , cnm amico eram, quod est so lange dies ge- 
schdk, non patet. Tacit. Ilist. 4, 12. Batavi, donec trun^ 
Rhenum agebant, pars Cattorum. 

Ovid. Trist. 1, 9, 5. donec eris felix, multos numerabit 
amicos. 



DONEC. 2ys 

Horat. Carm. 1, 9, 17. 7iec dulcc» amores spernt j>uer, 
neque tu choreas , donec virenti canities abest morosa. 

In obliqua oratione Liv. 2, 24, 6. edixit, — ne qvis militis, 
donec in casiris esset, bonn jjossiVZerct aut venderet. 34,23, 9. 
numquam , donec Demctrias Chalcisque et Corinthus tenerenttir, 
liberam Gracciamfore. 4,60,1. effectumesse — , utncmo jtro tam 
munifica patria, donec quidquam virium superesset , corpori aut 
sanguini suo parccret. 4, 2, 4. 21, 10, 3. 25, 11, 12. Tacit. 
An. 15, (54. 710/1 defuere qui crederent, donec implacabilem 
Neronem timuerit, famam sociatae cum marito mortis petitnsse. 

2. Quum hoc rnodo temporis spatium determine- 
tur, pergit oratio interdum ad alia tempora designauda 
verbis deinde, mox. 

Tacit. An. 1, 51. hostes, donec agmen per saltus porrigcretur, 
immoti, dein latera et frontem modice assultautes. An. 14, 50. 
libros exuri iussit conquisitos lectitatosque, donec cum periculf 
parabantur; mox licentia habendi oblivionem attulit. 

3. Allera ratio rem designat usque ad eum lermi- 
num raanere, in quo allera res succedat. Donec igilur 
significat terminum, in quo perpetuilas temporis apparet 
per id , quod sequitur. Est igitur usque eo , quo : usque 
eo, ut: so lange bis , bis dafs. Id imprirais locurn 
habet in verbis exspectandi, operiendi, manendi. Nova 
res, quae succedit , spatiuni rei anlecedentis constiluit. 
Haec vero ratio, quam antea diximus relalivara, similis 
est demonstrativae dictioni, nsque ad aliquid. 

Virgil. Aen. 1, 272. hic iam ter centum totos regnabitur 
annos gente sub hectorea, donec regina sacerdos Marte gravis 
geminam partu dabit Ilia prolem. Valer. Fi. 8, 290. (307.) 
sequitur volantcm barbara palladiam puppim ratis, ostia donec 
Danubii viridemquc vident aute ostia Peucen. 

Flaut. Ampli. 2, 1, 50. ncque — credebam primo mihimet 
Sosiae, donec Sosia ille egometfecit, sibi ut credercm. 

Terent. Pli. 2, 3, 72. immo haud dcsinam, donec perfecero 
hoc. Propert. 1, 9, 29. Amor — qui non ante patct , doncc 
jnanus attigit ossa. 

Cic. ad Fam. 5, 12, 6. ad properationem meam quiddum 
interest, non tc exspectare, donec ad locumvenias. Itaetlit. crat. 
Liv. 4, 13, 10. quae postquam sunt audita et vndique — incre- 
parent — novos consides , quod exspectassent , doncc a praefncio 
annonae tanta rcs ad scnatum deferretur. 



294 DONEC. 

4. Addiliu' iti ultera parte sciilentiae vel etiam pro- 
xime cum donec coniuuctum vocabulum i:sque, inter- 
dum etiam usque eo , eo usque, usque adeo, adeo , apud 
C>olumel!am in tantum , apud eumdem et alios tamdiu^ 
diJ quo vide suo loco. 

Terent. Ad. 4, 6, 5. nunz vcro domi obsidere est usque, donee 
redierit. Horat. Ars p. 154. et usque sessuri doneo cantor , vos 
-plauditc , dicat. 

Cic, Verr. 1, 6, 17. nsque eo timui , ne quis de mca fide atque 
intcgviiate dubitarct , donec ad reiiciendos iudices venimus. Liv, 
40, 8, 18. eo usque me vivcre vultis , donec alterius vcstrum 
supcrsies, haud ambiguum regcm allerum mea viorte faciam. 

Terent. Andr. 4, 1, 38. sitaderc , orare usque adco , donec per- 
jnilit. Plaut. Cist. 2, 3, 40. Cato de Re r. 88. (89.) id aliquo- 
iies in die facito, usquc adco donec sal desivcrit tabc^cere 
biduum, 

Plaut. Pseud. 4, 7, 72. yide domcvm. 

Coluniel. 3, 13, 9. hunnim — in tantum deprimere, donec 
uliitudinis mcnsuram dutum ceperit. 

5. Temporis ratjo praesertim in iis apparet, quibus 
ijegatur aliquid intra quosdam tcrmiuos fieri aut factum 
esse. Tum enim nou aftirmalur cousilium aut caussam 
fnisse, iil postea fierel: veluli quum Liv. 1, 39, 2. narrat 
rcginam moueri i-^eiuisse piierum , dojiec sua sponie ex- 
perrectus esset , inde nou sequitur, experrecfuiii moveri 
iicuisse. Sed est, ia toto eo tcmpore, quo iiondum esset 
experrectus. Ita vero mterdum seusus exsistit verbi 
priusqnam. 

Ilorat. Carni. 3, 5, 41. fcrtur pudicae coniuois osculum par- 
vosque natos , ut capitis minor , ab se removisse , et virilem tor- 
vus humi posuissc voltum , doncc laba^itis consilio patres firmarct 
uuctor. i. e. iutra hoc tenipus. 

Huc etiam epectant haec : Plaut. Aul. 1, 1, 19. si rcspexis, 
donicum ego te iussero, continuo hcrcle c^o te dedam discipulam 
fruci. i. e. prius quasn. 3Iost. 1, 2, 35. m\. doxicvm. Tacit. 
An. 2, 82. nec obstitit faJsis Tiberius , donec tempore ac spatio 
vctnescerct. ubi coniunctivus seutentiain Tiberio hanc fuisse 
indicat, 

6. Critlci quldam docuerunt, donec iaterdum essG 
id quod quum tandem. Vid. Wagner. ad Virgil. Ge, 
3, 553. qui ailert Yirgil. Aeu.6, 745. exinde per amplum 



DONEG. 295 

inilliinur Elysitim, et paiici laeia arva tenemvs: doneo 
lor!i>a clies — concreiam exemit lahem. At anlc omnia 
quaero, quis ninquam latine dixerit ^wz/m tandem? Tum 
vero f/o«ec nihil significat, quam lempus, quod aute- 
cessit, esse absoiutum et terminatum. 

7. De usumodorum grammatici composuerunt re- 
gulas haud probabiles. Inter veteres Charisius p. 202. 
et Diomedes p. 387. unum coniunclivum huic coniun- 
cfioni tribueruut. Et Kellmannus ad Noltenii Lex. p. 
£170. observasse se narrat, indicativum cum donec. 
rarissime a prosaicis scriptoribus couiui:igi: esse id 
poetis proprium. Phirimi signilicationes cjnamdiu ct 
cjuonsque ita discriminaverunt, ut huic alfei'i unum 
coniuuctivum assignarent. Sed G. Frid. Grotefendus 
ahiquc docent, coniunctivum poni , ubi futurum tempus 
sit incertum: quod quomodo a certo distiaguatur , noa 
facile inlelljgilur: necpie apparct in allalis cxemplis. 
Bamshornius vero n. 185, 3. coniunclivo attribuit signi- 
ficationem conditionis exspectandae vel futurae, indica- 
livo autem res raodo exsistentes aut iam absohilas et 
perfectas : quod quo pacto locis Liv. 21, 28. et 23, 3. 
comprobari potuerit, ego non assequor. Res ifa se 
habel. Vbi ralio definiti temporis est simplex, alquo 
aliquid dicitur esse simul cum aha re, aut esse ad ah- 
quem usque lerminum , in quo ahud quid exlcrnum 
accedat vel fortuilo vel certe non ex rei necessitiife aut 
de consiho, ibi ponitur indicativus. Coniuactivo aiiLem 
locus est, ubi inlercedit nexus parfium temporis, et rcs 
perpetua dicilur iu ahara traducta esse,, sive hoc fiat 
consiho , sive caussa. Quod sic evenit, pendet ab allcra 
re. Qnare coniuncfivus poni potest, quando diclfur 
vel inlelhgitur nondintius, et nonpriua quujn, et in con- 
slructione formarum non absohUarum , quae suut im- 

f)erfectum et phisquamperfectum. Ceferum scriptori- 
)us saepenumero datur optio, utra rcifione uti mahut. 
Recenliores magis delectabantur coniunctivo. 

Praesens qunm hisloricorum more ponitur aut ao- 
ristus est, indicalivum secum habet: ubi aulem fiois in- 
telhgifur in certo termino, ad quem usque res profrahi- 
lur, ut muiefur, coniunctivo exprimilur. 

liidicativi exenipla ex eo geiiere , quod quunHuti sif^iiiiicat, 

iani snpra addidi. Iii iis coniunctivi nulluia CBse locum , per 

ee patct. 



296 DO.NEC. 

Liv. 4, S4, 3. nec minor cacdcs in urhe quam in proclio fuit, 
donec, abiectis armis , nikil praeter vitam petentes dictatori 
deduntur. 1,54,10. Valer. Fi. 8, 86. omnem linguaque vianuque 
fatigat vim stygiam , ardentcs donec sopor occupat iras. 

Liicaii. G, 505. et patilur (Iiina) tantos cantu deprensa laho- 
res, donec suppositas propior dcspumet in herbas. Alii libri 
praebent despumat. qiiod verum puto : quaravis Dronkius ad 
Tacit. Dial. 8,6. contenilat, praesens indicativi nuraquara cuin 
hac particula coniungi. Virgil. Aen. 6, 745. vid. p. 294. 

Virgii. Ge. 3, 556. iamquc catcrvatim dat stragem , atque 
aggerut ipsis in stabulis iurpi dilapsa cadavera tabo, donec 
humo tcgere ac foveis abscondere discunt. ubi Bothius temere 
mulavit in discant. 

Tacit. Hist. 5, 6. inde (bitumcn) nullo iuvantc injluit onerat- 
gue, donec abscindas. Gerra. 20. intcr cadcm pecora in eadem 
humo dcgunt, donec acias separet ingenuos , virtus agnoscat, 
31.40. 

Tacit. An. 2, 6. Rhenus — servai nomen et violcntiam , qua 
Gcrmaniam praevchitur , donec oceano misccatur. ubi Ernestiua 
correxit miscetur. Gcrm. 35. Chaucorum gens — omnium , quas 
exposui , gentium lateribus obtcnditur, doncc in Cattos itsque 
sinuctur. Rariora sunt haec exempla, quibus tamen vindieari 
potest Germ, 1. Danubius — plures populos adit, donec in Pon- 
ticum mare sex meatibus erumpat. quod Passovius contra usura 
Taciti dictum esse putabat. 

Quae alibi legfuntur Colum. 12, 26. coquas, donec ea aqua, 
quam adieceris , decocta slt. Tacit. Hist. 2, 1. intemperantia 
civitatis, donec unus eligatur , multos destinandi. cf. Hist. 4, 58. 
et Hist. 4, 65. sint transitus — diurni et inermes, donec nova 
et rcccntia iura in vetustatem consuetudine vertantur. haec alia 
ratione vcl continuatae coostructionis, vel opinionis et voluntatis 
reguntur. 

In re praelerita perfectum non ponitur, nisi indi- 
cativo: imperfectura et plusquamperfectum, ubi intelli- 
gitur finis (usque eo) , semper coniunctiva forma expri- 
inuatur. Vhi significafur, quam diu res permanserit, 
interdum etiam coniunctivus poniLur, quando interno 
caussae nexu res cohaerent. 

Terent. Andr. 4, 1, 36. numquam destitit — suadere, orare 
usque adeo donec perpuUt. Ovid. Met. 3, 89. nec longius ire 
sinebat , donec Ageronidcs coniectum in gutture ferrum usque 
sequens pressit. Liv. 23, 31, 9. de comiliis, donec rediit Mar- 
cellus , silentium fuit, 3, 48, 6. ille ferro , qiiacumque ibat, viam 



DOPsEC. 297 

facere, donec multitudine etiam proscquentium tuente, ad portam 
perrexit. 45,6,7. ea cohors — ne tum quidem abscedebat, donee 
iussu Cn. Octavii pronuntiatnm cst pcr praeconem. Multa exem- 
pla alia vide apud Diakcnb. ad 1, 7, 14. Tacit. An. 6, 51. 
2, 28. 4, 72. 13, 44. Agr. 26. 36. Siiet. lul. 82. exanimis — 
aliquamdiu iacuit , donec lecticae impositum • — tres servuli do- 
mum retulertmt. non niutavit orationem incoeptam , ut aliia 
visum est, sed ei accommodavit simplicem teniporis rationem. 
Liv. praefat. 9, desidentes primo mores seouatur (quisque^ ani- 
mo , deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire coepcrint 
praecipites, donec ad haec tempora, quibus nec vitia nostra, ncQ 
remedia pati possumus , perventum est, 

Liv. 21, 28, 11. trepidationis aliquantu.n edebant , donec quie~ 
tcm ipse timor circumspectantibus aquam fecisset. 47, 7, 4. pro~ 
gredi prae turba occurrentium ad spcctactdum non poterat, donec 
consul lictores misisset. Plin. Ep. 9, o3, 6. hoc altero die, hoc 
tcrtio , hoc pluribus, donec homincs imiutritos mari subiret ti- 
mendi pudor. Tacit. Ilist, 2, 8. ccnturionem Sisennam > — variis 
artibus aggressus est , donec Sisenna , clam relicta insula, tre- 
pidus et vim aufugeret. 1, 13. 46. 2, 49. Agr. 19. Plin. Ilist. 
n. 34, 6, 12. ea (sinuilacra_) stetcre , donec Sulla didator ibi 
curiam faccret. si Ilarduinus recte restituit antiqua verba. 
Senec. Epist, 70, 20. 

Liv. 21, 28, 10. nihil sane trepidabant , donec continenii velut 
ponte agerentur. in quo explicando Ochsnerus Eclog. p. 406. 
dubitat, utrum quasi ex sententia elcphantorum , an ex mente 
Livii dicatur, an vero actio frequentata intelligatur. At nexus 
est caussalis : nam ut non trepidarent elephanti, factum erat 
continenti illo ponte. Et praecedit negatio. Tacit. Ann. 1,51. 
hostes, donec agmen per saltus porrigeretur , immoti. 

His non obstat Tacit. Hist. 1, 9. inferioris Germaniae legiones 
diutius sine consulari fucre : donec missu Galbae A. Titcllius 
aderat censoris f itelUi ac ter eonsulis filius. Id satis videbatur. 
Kam male se habet interpunctio, commate post filius corri- 
genda, 

In futuro utraque ralio nno modo exprimitur, nisi 
praesenlis coniunclivus supponitur. 

Plaut. Bacch. 4, 4, 106. ne quoquam exsurgatis , donec a mc 
erit signum datum. Terent. Ad. 4, 6, 5. nunc vero domi certum 
obsidere est usque, donec rcdierit. Plaut. Rud. 3, 4, 11. Alia 
vide supra p. 293. Yal. Flac. 8, 189. inde sequemiir ipsius amnis. 
iier ; donec nos flumine certo pcrfcrat. 



298 DONICVM. 

Posl imperalivum sequitur futurum , vel coniuncU- 
\us praesentis. 

Cato de Re r. 156, 5. coqulto usque donec ea commadclit hcnc. 
Liv. Andr. apud Charis. p. 178. vide doxicvm. 

Columell. 12, 25, 2. scnsim ar^uam cliquato , doncc ad fccem 
jicrvenias. 

*) Id codicibus legltnr breviata scriptura cloc. vid. 
Schneider. ad Caton. 156. p, 199. Saepe confunditur 
dcnh^iie: vide in domcym. 

DONICVM. 

Priscianus 15. (3, 17.) p. 1012. donec, qnod ef-iam 
donicum antiqin diccbant. Hoc recte polerat conslitui, 
quuui significatio utriusque verbi eadem esset. Orania 
enira exerapla unius sunt generis, quod vsqiie eo signi- 
ficat, et omnia in se habent indicativum perfecli aut 
futurum: quare dubito, utrura extremam s} llabam 
putcm esse terminalionera , an contracta exisliraem vo- 
cabula dofiec ciun s. qinim, quibus duplex ralio, quam 
supra distinxiraus, composita et vis significationis aucla 
sit , quasi quis dicat bis da. 

Gifanius hoc vocabulura etiam Cicercni tribuit, ct 
alii aliis. Vid. Sciopp. Verisira. 4, 18. Sed praeler 
anliquissiraos scriptores et Catonem nemo usurpavit. 
Vnde forlasse glossarura auclor apud Vulcan. p. 80, 12. 
donicimi cc/qtiGtov : quod mulari iui)ent iu cr/Qig ov. Ile- 
centissirao demum lempore quidara anfiquilalis ru- 
biginem aflectabanl. Quare accurate designat rariorem 
iisum Charisius p. 178. dunicum pro donec. Ita L>i^'ius 
usurput: — PLautns qnoqiie: — sed et Cato. 

Apiul Charis. 1. 1. I.ivius: ibi mancns sedcto, doniciim vidcbis 
me earpento vehentcm domum venisse. Plautus: inimicus csio, 
douicum ego revcnero. Calo : iu otiosus ambulas , quia apud 
rcgcm ftiisti, donicum ille tibi interdixit rcm capitalem. 

Plaut. ^lost. 1, 2. 35- nequc id faciunt ^ donicum j)aricics 
rxunt. Aul. 1, 1, 19. si respexi^, donicum eoo te iussero , con- 
tinuo hcrcle eo;o te dedam discipulam cruci. Truc. 1, 1, IT. irre- 
titos impcdit pisces , usqve adco donicum eduxit foras. Ps. 4, 7, 
72. adco donicum ipius scsc ludos fieri senserit. Cnpt. 2, 2. 88. 
egomcamltti, donicum ille huz rcdicrit , nonpostulo. Kx Vidu- 
laria Piiscian. C. (6, 32.) p. 692. ncutri rcddibe, do^ilcuni res 



DVDVM. 299 

diimlicata erit haec. liln quldara codd. doncc cum. Sed llLr. 13. 

p. 959. donicuin res diiudicata sit. ubi coniuiictiTus a Prisciano 

suppositus vidctur esse. Krehlius temere mutavit illum 
locum. 

Cato de Re r. 101, 3. tisr/ue licchit vellas, donicum in semen 
videris irc. 149, 2. cf. 14(>, 2. ibique Meurs. 

Apud Lucret. 2,1116. et 5,722. antiqui libri liabent deniquc, 
non donicum ab cditoribus fictura : 1, 1130. 5, ()8fi. et 706. 
donec. De loco Cornel. Ilam. 1,4. dixi p. 18. In ^itruvii locis 
3, 5, G. (3, 11.) et 9, 1, (4,) 11. codicss non exliibent donicum, 
scd denique , quod mutandum erat ia doiiec. Seripserunt enim 
flonique. 

Apud Scribon. Largum Comp. med. 48. dotiec quum videatur 
putor narium cuncatione quadani accipcre posse /istulam. aut 
vitio laborat oratio inelegans, aut omittendum e§t quum, ut 
umisit M^rcellus la epitpme. 



DVDVM. 



DvDVM ex diii clnm factum esse omnes consentiunt, 
Nara littera i tacile suppriiiiitur, sicut io vocahulis bai- 
/lenm, tegmen et aliis muilis. Sed nonnulii, quum 
vidissent non semper longum tempus intelligi , sed par^ 
vum et proximura, cliii pro clie dici exisfimabant de 
brevi spatio. Ante omnia vero respicere debebant ad 
ambiguam naturam verbi clin ., quod quonitmi proprie 
non longum, sed aliquod tempus, eine JVeile, signifi- 
cat, etiam de spatio non longo dici potest. (^uare 
Donatus ad Terent. Andr. 3, 4, 3. aclverhia temporis 
auL certa snnt , uthuclie, eras: aut incerta , ut clu- 
clum., nuper. Itacfue inoertis certum aclclitur iempus., 
ut iam cluchnn, nunc nuper. Et Priscianus 15. (5, 28.) 
p. 1018. clnclnm \n communia diversorum temporum 
refert. Atque distinguendae sunt aefates usus. Nam 
anti(|ui scriptores omaes hoc vocabi.lum usurpabanl ila, 
ut tempus aliquod autecedens non adeo longum iuteili- 
gcretur, nisi accederent alia verba, quae seusum muta- 
rent. Haec sunt Jiancl, cinum et iam, quibus ex.sistit 
diufurnitatis notio. Medio aevo ratio , quae antea ad 
lempus anlecedens referebalur, etiam tempori sequenti 
accomraodata est, ut cLuclum, quod erat eben, j)oneretur 
pro pauUo post , mox, contiauo. 



300 DVDVM. 

Lanrent. Valla Ele^. 2, 34. dudum de re dici existimat, 
quae non insistat, sed statim transeat, 8cd iamdudum de re, 
quae imraoretur : nec dici dudum te exspecto, sed iamdudnm. 
Vtruraque usurpatur, sed diverso sensu. Vallara reprehendit 
Holstenius in Diss. de Totis dudum susceptis , quae legitur in 
Feae 3IisceIIan. T. 1. p. 295. quasi dudum de temporis longo 
spatio pro iampridem , olim dicatur. Sed fallitur neglecta 
distinctione verbi iamdudum. 

1. Primutn opponiftir nunc, nnnc demum, tit sen- 

sus sil anfe hoc tenipns, antea^ pj'iiis , vor einerTVeiley 
vorhtr , friiher. Graeci dicuat ndXai. 

Plaut. Most. 1, 3, 100. nunc asscntatrix scelesta est, dudum 
adversatrix erat. Men. 5, 5, 33. 5, 1, 29. Air.pli. 1, 2, 17. 
nunc de Alcmena , dudum quod dixi minus. i. e. in prologo. 
Ter. Eun. 4, 4, W. Andr. 5, 1, 5. oro, ut beneficlum verbis initum 
dudum nunc re comprobcs. Cic. Brut. 36, 138. quum tamen spisse 
utquc vix , ut dudum ad Dcmosthenem et Hyperidem , sic nunc ad 
Antonium Crassumque pervcnimus. 

Terent. Eun. 4, 5, 4. quanto nunc formosior videre mihi quam 
dudum, 

Plaut, Rud. 4, 4, 78. nttnc demum istuc dicis , quoniam ius 
mcum esse intelligis : dudum dimidiam petebas partem. 

2. Saepius haec oppositio non exprimitur, atque 
diidnm simpliciler pouitur pro antehac, ante aliquod 
terupus. 

Plaut. Ampb. 1, 1, 231. ego sum Sosia ille , quem tu dudum 
esse aicbas mihi. Aul.3,3, 9. Mil. 4, 2, 32. et 37. Cist. 4,1,2. 

Plaut. Stich. 5, fi, 1. dudum haud placuit potio. i. e. vorhin. 
nam respicit ad 5, 4, 34. Terent. And. 3, 4, 3. cgo dudum 
nonnihil vcritus sum, Dave, abs te, ne faceres idcm, quod volgus 
servorum solet. i. e. vorhin. Heaut. 4, 5, 12. de illo quod du- 
dum? Phorm. 2, 4, 19. incertior sum multo, quam dudum. 
Truc. 4, 3, 29. 

Cir. Tnsc. 1, 31, 76. quod tibi dudum videhatur. i. e. modo, 
paullo ante. de Orat. 2, 66, 2^2. dixi enim dudum , matcriam 
aliam esse ioci , aliam severitatis. sive legas cum Schiitzio 
rationem aliam. 

3. Interdum haec oppositio tnagis adstringitur, ut 
sensus sit, iam antea, iam prius, schon vorher, schon 
fruher. 

Plaut. Bacch. -?, 9, 95. eadcm islacc verh'2 dudum illi e//.c' 



DVDVM. 301 

omnia. Mil. % 4, 52. dudum edepol hoc planum quidem. Oppo- 
nitur nunc demiim, Terent. Andr. 4, 1, 29. 

Plaut. Pseud. 4, 7, 103. ego tibi argentum dedi, et dudum 
adveniens extemplo symbolum servo tiio. 1, 3, 6. trecentos jjhilip- 
pos Collybisco villico dedi dudum , priusquam me evocasti foras. 
Cic. Brut. 72,252. ut dudum de Laeliorum et Muciorum familiis 
audiebamus. 

In Terent. Andr. 5, 1, 21. Davos dudum praedixit mihi. ne 
quis intelligat longum ante, lange schon , moneo praedixissc 
Davuni supra 3, 2, 27. 

4. Iclem fit iii nominibus, quae lempus definiunt, 
adieclis. Infelligifur enim res ullra termiaum quendam 
reposifa. Nos dicimus sc/ion. 

Plaut. Capt. 3, 4, 91. quem dudum dixi a principio tibi. Truc. 
3, 1, 1. rus mane dudum hinc irc me iussit pater. Anipli. 2, 1, 
55. dudum ante lucem. 

Plaut. Poen. 1, 2, 105. quia iam non dudum ante lucem ad 
aedem J cneris vcnimus. Slale olini legebatur non iamdudum. 
Illud vero redde weil wir nun nicht schon vor Tagesanbruch 
zum Tempcl gingcn. 

5. Sed polest lioc tempovis spatiimi efiam breve 
esse, ut nos dicimus vor eiiier kiirzeri TVeile , vor kur- 
zem. Est igifur sacpe id quod luiptr. 

Plaut. Aniph. 2, 2, 73. num obdormivisti dudum. i. e. hast du 
etum vor kurzcm geschlafen ? Stich. 5, 3, 3. domo dudum huc 
arcessita sum. Cist. 1, 3, 43. is amorc proiecticiam illam deperit, 
quae dudum flens hinc abiit ad matrem suam. 

Cic. ad Att. 11, 24. quae dudum ad me, et quae etiam ante 
bis ad Tulliam dc me scripsisti. Virgil. Aen. 5,j650. ipsa egomet 
dudum Seroen digressa reliqui acgram. 

Stat. Tlieh. 1, 670. dudum si certus ad aures clamor iit. 
uhi glossator: non itapridem, niiper. cf. Barth.not. ad h. 1. 

Amhiguus hic vocahuli sensns illura lusum conforniat, ia 
qno altercatio Ahnieiiae et Aniphitruonis Aersatur apud P'.aut. 
Amph. 2, 2. llla v. 51. atquc appcUas , quasi dudum jioji vide- 
ris. quod est non iam antea, et postea v. 59. qui non ubiisti 
ad ligones , ita uti dudum dixeras. quod esse potest nnper et 
pauUo ante. Tum Amphitruo : duduni? Quum dudv.m if.tuc 
factum est? EtAlcm. tenias. lamdudum, pridem, modo. Tnm 
Amph. qui istuc potis estfieri, quaeso, ut dicis , iam dndum, 
modo. Atque ita dicere poterat, qunm iaia dudum antc Incein 
vidisset maiitum . et hoc esset proximo tempore factum. 



302 DVDVM. 

6. Formiilae, in qiiiljus apud veteres scriptores 
si2;nificalio longi teraporis distinctius efTerri videtiir, 
duae sunt huiid chidinn et cpunn dndiim, T;iraen etiara 
ia his raaael ralio eadem : nara proprie io iis mest sen- 
SU3 hic: noD ante aliquod terapus, sod niodo: et, quan- 
tum sit teniporis spatium. Sic etiam iamdiidum et 
perdudnm: de quibus suo loco. 

Plaut. Pers. 4, 3, 28. e Pcrsia ad mc allatae modo sunt istae 
a meo domino. b. Quando? to. liaiid dudum, 

Plaut. Sticli. 2, 1, 38. vide, quam dudum kic adsto et pulfo. 

Tereut- Antlr. 5,2,9. da. Modo introii. si. Qnasi ego, quam 
duduvi rc^cm. Eun. 4, 4, 29. do. Jcnit Cliaerca — • ph. 
Quando? do. Ilodic. pk. Quam dudum? do. Modo. 

Clc. ad Att. 14, 12. quam dudum nihil habco, quod ad te 
scribam : scribo tamen , nou ut delectem etc. Corrigunt Fr. 
Gronovius quamquam, alli iam dudum. 

7. Praeter has formulas vix invenietur locus, in 
qno longiim tempus intelligatur, nisi apud scriptores 
infimae aetalis. 

Apud Apulei. Met. 10. p. 348. 19. ct dudum pracstolantem 
cubiculo nieo matronam offcndimus. e codd. Oudondorp. p. 715. 
restituit iamdudum. In Terent. Heaut. 4, 5, 10. codices 
monstrabaiit iamdudum esse restitnendum pro dudum. Cic. 
aci Att. 4, 5. quid? etiam (dudurn enim circumrodo , quod 
dcvorandum cst) subturpicula mihi videbatur esse TtulivaySia. 
Wielandus et alii vertunt denn ick nagc schon langc daran. 
At liorum verborum sensus est, id quod devorandura est, per 
aliquod tempus iara circumrodo : aut Cicero scripgit: quid? 
etiam (iamdudum enim etc. Plin. Hist. 19, 1, 2. non dudum 
ex eadcm Hispania zoclicum venit in Italiam. At antiquissiraae 
editiones oranes habent «am dudum , quod restitui debet, aut 
corrigi iamdudum. 

8. Id vcro, quod hreve temi3us indicahatur hac 
voce, comici anliqui in (|uibusdain formuhs ad confi- 
nuura et proxiraum tempus referebant , et ut Germaoi 
dicutil eben als , etiam dicebant nt diidum, dndum ui, 
Idem fit coramutata ratione dndiim — cjunm, ehen — als. 

Plaut. Capt. 3, 1, 18. nam ut diidum kinc abii, accessi ad 
adolescentes in foro. Barcli. 4, 19, 33. nam dudum primo ut 
dixeram nostro seni mcndacium ct dc hospite et de auro et de 



DVM. 303 

lemho, ibi signum ex arce iam abxtuli. Aul. 4, 8, 5. nam ut 
fludum liinc ubli, illuc multo adveni prior. Cistell. 4, 2, 44. 
na7n dudum ut accurrimus etc. 

Plaiit. Men. 2, 3, 41. scilicet qui dudum tecum vcnit, quom 
pallum mihi detulisti. 5, 1, 1. nimis stulte dudum feci, quom 
marsupium Messenioni cum argento concredidi. Boeth. de Consol. 
2. met. 1. Iiaec quum superba verterit vices dextra , — dudur^ 
tremendos saeva proterit reges. 

Plaut. Baccli. 4, 9, 37. quom censuit Mncsilochum cum uxore 
essc dudum militis , ibi vix me exsolvi. ubi anibigitur, utrum 
dudum ad quom censu/f pertineat, an ad esse. 

9. Sic eliam ia aliis dictionibiis clndiim a comicis 
ponitur de tempore praesente vel^raesenti proximo, ut 
geniianicum ebt?i, Vcde facfum esl , ut ex vulgari con- 
suetudine recentiores pro paullo post, quod est modo, 
pouerent. 

Plaut. Mcrc. 2, 3, 129. Lysimacho amico mandabo: is se 
ad portum dixcrat ire dudum. i. e. nunc. Apulei. Met. 0. p^ 
184, 10. comitibus adscitis, qui vulnerati remanserant , dudum 
recurrunt. ubi olira scripserunt cciutum. 

DVM. 

I. 1. Originera coniunctionis DVM supra expllcui in 
DOXEC. Significat temporis spaliiim , quod duae res 
simul occupant. Nam interea, quum altera agalur, 
altera etiam agi dicilur. Sic r.nius rei tempore eiusque 
decursu definilur alterius rei tempus. In eo vero 
quoniam tres modi seu partes concipi possunt, iniliura 
temporis, perpetuilas et finis, prmium c////?z indicat, 
tum , quum aitera res exsisteret vel esset, alteram quo- 
que exstitisse vel fuissc. Quo universa ratio temporura 
aequalium expriraitur. Est igitur indem el wa/irend: 
quorum iilud initium aequaiis actionis, hoc in cursu 
aequali aliquam partem indicat. Afque haec simplex 
ratio temporaiis indicativum verbi assumit vel praesenlis 
vel imperfecti vel futuri. Raro ponilur perfeclum pro 
aoristo, in quo interdura conditio intelligitur confinua, 
sed uno temporis praeteriti momento corapreliensa. 
Significafur enim: ab eo temporis puncto, quo quid esse 
coepit. Plusquamperfecfum alienura esset , nisi ita poni 
posset, ut aiieni verbi notionera, quae actionis cursum 
denotat, simul reciperet. 



304 DVM. 

Praesens. Terent. Heaut. 2, 2, 10. et nosti mores mulierum: 
dum violitintur, dum comuntur , annus est. Cic. pr. Cluent. 32, 
89. hic ego — petam a vobis, ut rne, dum de his singulis 
disputo iudiciis, attente audiatis. Horat. Epi.^t. 2, 1, 18f). quatuor 
aut pluris aulaea prcmuntur in horas , dum fugiunt crjuitum 
turmae peditumque catervae , mox trahitur manibus rcgumfortuna 
retortis. Virg. Ecl. 3, 74. quid prodest , quod me ipse animo 
non spernis , Amynta, si, dum tu sectaris apros , ego rctia scrvo. 
Cic. p. Cliient. 19, 55. intclligetis enim in eo ipso, si in verbis 
ius constituamus , omnem utilitatcm nos huius interdicti, dum 
versuti et callidi volumus esse, amissuros. 

Irapei-fecLura. Cic. ad Att. 7, 26. Dionysio , dum existimabam 
vagos nos fore, nolui molestus esse. p. Rosc. Am. 32, 91. vid. 
p. 305. Liv. 10, 30, Ifi. dum haec in Jpulia gerebantur , altero 
exercitu Samnitcs Interamnam — occupare conati , urbem non 
tenuerunt. 41, 14, 1. 21, 53, 6. stimulabat et tcnipus propinquum 
comitiorum, ne in novos consules bellum dijferretur , et occasio in 
se unum vertendae gloriae , dum aeger coUega erat. A irgll. 
Aen. 8, 374. dum bello argolici vastabant Pergama reges de- 
bita — , non ullum auxilium miseris, non arma rogavi artis 
opisque tuae. Cornel. Han. 2, 4. quae divina res dum conjicie- 
batur , quaesivit a me etc. Tacit. Agr. 41. quibus sermonibus 
satis consitat Domitiani quoque aures verberatas , dum optimus 
quisquc libcrtorum , pessin i malignitate et livore pronum dete- 
rioribus principem exstimulabant. ubi ne Heinrichius quidem 
ausus est correctionem dcprecari : tainen reiccit eara Walchius. 

Hanc dictionem Heindorfius adeo «oloecara vocaTit. Contra 
Miillerus, ncscio an alia ignorans, eam restitui iussit in Cic. 
de Orat. 1, 53, 230. nunc talis vir amissus est, dum caussa ita 
dicitur , ut si in illa commentitia Platonis civitate res agere- 
tur. Ille enira corrigendum censuit dicebatur. 

Futurura. Virgil. Aen. 1, 263. morc^qne viris et moenia ponet, 
tertia dum Latio regnantem vidcrit acstas. 

Perfectum. CIc. ad Att. 1, 16. qui dum veritus est, ne Fufius 
ei legi intercederet, quae ex senatus consulto ferebatur , non vidit 
illud, satius csse etc. Cic. apud Suet. Caes. 56. dum voluit 
alioshabcreparata, unde sumercnt, qui vellent scribere historiam, 
ineptis gratum fortnsse fecit. de OfT. 2, 8, 29. atque in has 
clades incidimus — dum mctui quam cari esse et diligi malui- 
mus. alii codd, prncbent malumus. Schmidius ad Horat. Lpist. 
1, 2, 2. et Benccliius ad lustin. 9, 6, 3. temcre negant dum 
coniungi cum praeterito aoristico, a quo abhorreat notio con- 
tinuationis. Sed videllermann. deEmendand. gr. gr. rat. p. 198. 



DVM. S05 

et Rarashornii Gramm. 164. 5. b. Prorsus contrarla sententia 
Matthiae ad Cic. p. Rosc. Am. 32, 91. dum is in aliis rebiis 
erat occupatus. „itl est, inquit, quaradiu. Aara si responderet 
nostro indem , scrihendum erat dum is est occupafus." At Cic. 
Brut. 81, 282. ita gravissimo suo casu , dum Cyri et Alexandri 
similis csse voluit , — ct h. Crassi et muUorum Crassorum in~ 
ventiis est dissimilUmus. p. Mur. 27, 55. qui primum, dum ex 
honoribus continuis familiae maiorumqtie suorum unum adscendere 
gradum dignitatis conatus est, venit in jjcricidum. Pliil. 14, 12, 33. 
actum igitur praeclarevobiscum, fortissimi, dum vixistis. Corne!. 
de Rcg. 2,2. nam dum id studuit munire, nullius pepercit vitac. 
Iniuria igitur Ileinrichius in Addend. ad Cic. Orat. p. XXII. 
■vitnpcravit Ernestium, qui non latine coniecisset in Cic. ad 
Fam. 12, 12. habui paidlulum morae, dum promissa militibus 
persolvi. Nenio dicat dum in istis locis significarc quamdiii. 
Plin. Pan. 65, 2. magnum erat , quum promllleres : maius, post- 
quam praestitisti. INonnulli codices prachent dum pracstitisti. 
quod -vide an falsura sit. Ovid. IJer. 2, 59. quac fuit ante 
illam, mallem suprema fuisset mox mihi, dum potui Phijllis 
Jionesta mori. Potui non est pro potuissem , sed dum id quod 
qua in nocte. In oranihus vero, quae attuli , cxenipiis aequale 
tempus videraus utriusque enuutiationis. 

Plusquaniperfectnm. Liv. 32, 24, 5. dum in unam partem 
oculos animosque hostium ccrtamen averterat, pliiribus locis 
scalis capitur murus. i. e. averterat et aversos tenehat. 

Praeraittitnr interdura adhuc. vid. Tom. 1. p. 159. 

Quo incerto indicio in his rehus utantur grammatici, vide in 
Aug. Grotefendo, qui una pag. 427. Gramraat. docet, dum 
significare nonnisi indefinitum terapus , et siraul idera esse ac 
quoad, nisi qnod hoc finem temporis paullo distinctius definiat. 
Cf. infra not. ad III, 1. 

Discrimen, quo distinguatur quum, positura est in nexu, 
quo res duae in terapore cohaerent. Per quum ncctuntur duae 
res in terapore, per dum autera ipsa aequalia tempora com- 
ponuntur. Scilicet liac particula significatur id, quod est in 
aliquo temporc simul. Quamquam vero nonnuUi graramatici 
tirones vere adraonent, ne quis dum pro quod aut quum 
caussali ponat: taraen sententiae sunt raultae, in quihus tera- 
poris ratio etiam caussara complectitur : veluti Lucret. 1, 660. 
ardua dum metuunt , amittunt vera viai. vid. n. 4. Sallust. Cat. 
52, 12. nc — dum paucis sceleratis parcant , bonos omncs perdi- 
tum eant. 

Fallitur Lindcmannus, quum de Adverhio. I. p. 16, docct, 
11. 20 



306 DVM. 

dum priimini respondisse gernianico dann, veluti dum hoc fit, 
inonstran tutiirum tempus esset usque ad i!lud tempus futii- 
rum, ul)i hoc aocidet : deiude usu factum esse, ut dum etiam 
gignificaret per omue hoc teuipus, quod nunc cogitatur prae- 
eeus. Haec nec comniode cogitari possunt , uec apta sunt 
naturae particulae. 

2. Sed Iq re praeterita narranda et de re fulura, 
ubi nou totus reruin ciirsus, sed aliqua eius pars intelli- 
gifur, ab opfimo quoque scriplore ponifur praesens. 
Quod quum Ernesfius non poluisset expedire, el cuni 
eo ^^olfius ad posterioris aevi usum refulisset, Heindor- 
fius ad Horat. Sut. 1, 5, 72. et post eum multi alii exsti- 
lerunt , qui docerent, duin ila pro cjinmi positum semper 
construi cum praeseuti, idque resfifui debere in otnni- 
bus locis huic regulae confrariis. Prudenfius vero hanc 
rera tractavit Heinrichius ad Cic. p. Scauro p. 76. cf. 
Walchii Emendat. p. 185. et ad Tacit. Agric. 401. Prae- 
sens enim aut hisforicum est, aut imaginem rei ita 
adumbrat, ut , quae coniuncta fuisse mente cogifemus, 
ante oculos ponantur consociata praesentia. Jgifur quae 
hoc modo dicuntur, imaginem exhibent in se concKi- 
sam, alque eiusmodi euuutiatio instar est unius substan- 
tivi, quo tempns indicetur: sicuti apud Livium verba 
chim in Asia bellinn gtriUir exprimunt tempore belli. 
Atque ob hanc caussam recte dicilur adeo : dum haec 
geruniur, ille pervenerat: et quum Curtius narrat 6,7, 
28. munantibus lacrimis (juerebatur est quod dicimus : 
dum manant lacrimae. JNam quod alii observarunt, vi- 
Tida oratione praeterita transferri in praescnliam, id 
laon sufficit ad explicandam totam sfrucfuram, in qua 
priraarium verbum feresemper praeterito tempore poni- 
tur. Sed cura re praetcrita et futura cohacreredeclaratur 
eonditio teraporahs, quae in hoc proxirao nexu noii 
nisi praesenfi significari potest. Jdque, nt bene intel- 
lexit Heinrichius, xi]g ^t]toQiKrjg Ivaqyciug vel qxxvraGlagy 
ideoque oratoriura videri pofest: quamquam etiam vul- 
garis serrao hac designatione delectatur. In historiaruin 
libris , quos veteres arte componere solebant, plurima 
se oflert rejjraesenfationis istius occasio. Graecis com- 
modior usus participiorum suppetebat. Sed poetae et 
historici post Livium adeo iu obliqua oratione indica- 
tivum praesentis servabant, non itemCicero et aequales, 
quos coniuQctivo usus esse exempla p.312. allata doceut. 



DVM. 307 

Vsuin hunc perspectum IiaLeljaiit Gror.ovius et Drakenhorrh. 
ad Liv. 1, 40, 7. 2, 57, 8. Buriuaiin. ad Phaedr. 3, 10, 13. 
et de eo dixerunt etiain Vossius ad Virgil. Geor"-. 4, yfij). et ad 
Tibull. 1, 4, 25. et 2, 3, 21. Matthiae ad Cic. p.^Rosr. Am. 32, 
91. Schiuid. ad Horat. Epist, 1, 2, 2. qui iniperfecti usum ap- 
pellat raruni. Zumptius in Graram. n. 506. caussaiu huius 
dictionis esse putat, quod, omissa temporis ratione, maiori 
quadam vi expriniatur , rera per aliquod tempus durasse. Tuin 
vero imperfectum potius adhibenduni est. Atque ipse Zumptiuj 
animadvertit, scriptores hac forma uti iu transitu ad aliam 
rem convertendo. vd. Ricliard. ad Petron. 90. Ochsnerus in 
Eclogis p. 407. poetis et recentioiibus scriptoribus tribuit 
usum, quem in omni latinitate, nec sine ratione freqnentatura 
^idemus. Guil. W^eberus in Exercit. lat. stili p. 7ii. dum dicit 
differre a qutim eadeni ratione , qua imperfectum ab aoristo, 
Tamen aoristo exprimeudo nihil aptius est quani ista par- 
ticula. 

Praesens historicum in his : Liv, 32, 12, 2. dum , aviditate 
certaminis jyrovecti, extra munitiones pugnant, liaud ■paxdlo 
superior cst romanus miles. 32, 14, 4. Cornel. Eum. 5, 1. ft«cc 
dumapud Hellcspontum geruntur , Pcrdiccas apud flumen Nilum 
interficitur a Seleuvo. Tiicit. Hist. 4, 33. Curt. 4, 5, 21. Et sic 
saepe historici : dum haec aguntur. vd. jNoltcnii Lex. p. 1403. 
et Supplem. p. 139. 

Terent. Eun. 2, 2, 24. dum Jiacc loquimur , intcrca loci ad 
maccllum ubi advcnimus , concurrunt laeti mi obviam cuppediarii 
omncs. De formula dum loquimur vid. interpr. ad Petron. 
Ifi. et 99. 

Plaut. Poen. 3,6,7. paullulum praedae intusfeci, dum leno- 
nis familia dormitat. Terent. Ph. 5, 9, 18. filiam suscepit iam 
unam , dum tu dormis. Cic. de Orat. 2, 4, 15. ego enim — num- 
quam milii minus quam hesterno die placui, — qui dum obsvquor 
his adolescentibus, me senem esse sum oblitus, fecique id, quod ne 
udolesccns quidem feceram etc. in Caeci'.. Divin. 17, 56. ita dum 
pauca mancipia Tcneris nomine , Agonis , ac religione retincre 
vult, fortunas omnes libertatemque suam istius iniuria perdidit. 
pr. Tull.l2. (15.) in Verr. 2,38, 92. ilaque dum exspcctat, quid- 
nam sibi certi afferatur , antc horam tertiam noctis dc foro non 
disccssit. ad Quint. fr. 1,1,1. dum saluti sociorum consulo, dum 
impudentiae nonnullorum negotiatorum resisto , dum nostram 
gloriam tua virtute augeri expeto, feci non sapienter. ad Q. 
frat. 3,1,3. quas pluribus epistoUs accepi, dum sum in Arpinati. 
p. Mil. 10, 28. de Orat. 1, 53, 230. vid. supra p. 304. p, Leg. 

20 * 



308 DYM. 

3Ian. 9, 22. Horat. Epist. 2, 1,7. dum terras hominumqve eolunt 
genus , — ploravere suis non respondere favorem speratum 
mcritis. Quinctil. 10,1,125. quod accidit milii, dum corruptum 
et omnihus vitiis fractum diccndi genus revocare ad severiora 
iudicia contcndo. Caes. B. gall. 1, 27. Sueton. Aug. 76. et 99. 
ubi vid. Oudend. Alia exempla coUecta vide apud Gronov. ad 
Liv. 35, 8, 1. et apud Duker. ad Flor. 3, 12, 10. et apud Hein- 
dorf. ad Horat. 1. 1. et Ochsner. Eclog. p. 407. et in Clavl 
Sueton. p. 317. 

Ob orationis formani memorabilia Iiaec videntur : CIc. in 
Pis. 22, 53. quos tu Macandros , dum omnes solitudines perse- 
f^ueris , quae deverticula jlcxioncsque quaesisti? in Verr. 2, 66, 
161. dum cgo in Sicilia sum, nulla statua deiecta est: postea- 
quam disccssi , quae sint gesta, cognoscite. ubi Ernestius cor- 
rexit /u/. Catull. 44, 7. cxpidi tussim , non immerenti quam 
mihi meus venter , dum sumptuosas appeio, dedit, coenas. 

Sequitur impcrfcctum. Liv. 21, 7, 1. dum ea Romani parant 
consultantquc, iam Saguntum summa vi oppugnabatur. 9, 35, 1. 
Virgil. Ge. 4, 559. haec — canebam, Caesar dum magnus ad 
altum fulminat Euphraten bcllo. Et plusquamperfectum Liv. 
21, 29, L dum clcphanti traiiciuntur , intcrim Hannibal equites 
quingentos ad castra romana miserat speculatum , ubi ct quantae 
copiae essent. Cic. in Verr. 5, 3.5, 91. hacc dum aguntur, in- 
icrca Clcomencs iam ad Pelori litus pcrvencrat. Tacit. Ann. 1, 
54. Ovid.Met. 5, 535. cultis dum simplex errat in hortis, puni- 
ccTim curva dcccrpscrat arbore pomum. Liv. 23, 11, 7. \ irg^il. 
Aen. 6, 171. Ecl. 7, 6. Et futurura. Lucan. 6,164. vd. p. 310. 
ad GronoT. Diatr. p. 216. Plaut. Men. 1, 3, 31. iam nos hic 
erimus. Dum coquitur , interim potabimus. 

Poeticam ivuQynav adhibct Ovid. Trist. 4, 1, 59. — mala, 
quae toto patior iactatus in orbe , dum miser Euxini litora saepe 
peto. i. e. quae passus sum, dum Tomos petebam. 

In obliqua oratione. Cic. Tusc. 1, 42, 101. ex Simonide : 

tlic, hospes , Spartac, nos te hic vidisse iaccntes, dum sanctis 
patriac legibus obsequimur. ubi adeo Wolfius erravit. Ipsi 
Ciceroni p. Mur. 24, 48. alienum morem Lambinus frustra 
assignabat. Ovid. Met. 4, 775. narrat — id se solerti furtim, 
dum traditur, astu supposita cepisse manu. Liv. 2, 57, 3. dum 
tribuni consulcsque ad se quisque omnia trahunt , nihil relictum 
esse virium in medio. 26, 16, 2. Tacit. Ann. 15, 59. quanto 
laudabilius pcriturum , dum amplectitur rcm publicam, dum 
auxilia libertati invocat. Hist. 1, 33. non cxspectandum , ut — 
capitolium adeat, dum egregius impcrator — ianua et limite 



DVM. - 309 

tcnus domum cludit, ohsidioncni nimirum toleraturus. lustin. 9, 
2,10. praemissis legatis — qui nunticnt Athcae , dum Byzantium 
obsidct, novisse se statuam Ilerculi. ubi vid. Beneckius. Seneca 
ile Ira. 3, 39, 3. medicum aiunt, quum regis filiam curarc de- 
bcrct, nec sine ferro ^jossct, dum tumcntem mammam leniter 
fovet, scalpcllum spongia tectum induxisse. Tacit. Hist. 3, 28. 
vcrsas illuc omnium mentes, dum J iteUius amicorum inimico- 
rumque negligens fovet aemulum. Correxerunt fovcat. Quod 
recte legltur 4,17. dum alii J esjmsianum, alii Vitellium fovcant, 
patcre locum advcrsus utrumque. Idque fit non propterea, quod 
dum liic significat so lange als , ut ait Grotefendus p. 482. sed 
quia caussa simul exprimitur rei agendae. Dialog. 32.^ lam 
ex his colligi potest, quo pacto hanc dictionem Tacito pro- 
jiriam trihuamus , an hoc argumentum in constituendo auctore 
dialogi adhibeamus. 

Charisius 2. p. 201. bene distinguit : dum etiamsi aUusprae- 
ponitur sermo dcclinationis , ad illum reformatur , ut Petebas, 
ttt,^ dum venircs , faccrcm : sic quoque recipitsubiitnctiva. Eadem 
Diomedes p. 387. Cic. p. Mur. 24, 49. ut pertimescerct , necon- 
sul Catilina fieret, dum tu accusationem compararcs. Auctor 
Belli Hisp. 16. Sallust. Cat. 52, 12. Tamen potest etiam 
altera pars sententiae per se stare : veluti Cic. de Orat. 2, 4, 
16. uon raale edidit Lambinus : neque committam, ut, dum 
vcrere, tu ne sis ineptus, me esse iudices. vulgo vereare. 0\id. 
Her. 2, 59. quac fuit ante illam , mallem suprcma fuisset nox 
mihi , dum potui Phyllis honesta mori. 

Ridiculura in errorera incidit I. H. Vossius, qnum Tibull. 
2, 3, 7. corrigebat : agricolaeque modo curvum (^raale etiam 
scripsit curvus^ sectarcr aratrum , dum subigant steriles arva 
sercnda boves . quasi subigant esset pro subigerent. \id. ad Stat. 
T. 1. p. 304. 

S. Quum liac ratione duae res proxime nexae et in 
uno tempore coniunctae esse dicantur, hisloi'ici ita lo- 
quuntur, ubi continua et subila rerum consequulio est 
indicanda, ideoque saepe orationi addunt vocabula re- 
pentef sxibito. 

Liv. 29, 9, 5. dum spoliandis iis — tempus teritur, repcnte 
milites — concurrerunt. Sueton. Aug. 99. ubi Burmann. resti- 
tuit interrogat. Cic. ad Att. 6, 6. ego, dum in provincia omni- 
biis rebus Jppium orno , subito sum factus accusatoris cius socer. 

4. Sed hac praesentis forma , sive iternm praesens, 
sive praeteritum sequatur , saepe scriptores itu utuntur. 



310 DVM. 

nt condilionem vel actiouem designeat, ia quani perpe- 
tuam alia inciderit, aut cjuarum allera caussam alteiiiis 
in se Jidbeat. Quo sensu Germani sulxstantiva nsurpant, 
Graeci participia. Latini aulera circumscriptionem 
adhibent, ut bene observavit Garaton. ad Cic. p. Mil. 
19. £t quamquam Bauerus in Indice Taciteo non accu- 
j-ate vim particiilae exj^licuit verbis cjuia et nani: tamen, 
qiiinn caussae siguificatio terapori adliaereret , non me- 
ruit notam ab Heinricliio inustara. 

Terent. Heaut. 3, 1, 82. somnum hercle ego hac nocte oculis 
non vidi meis, dum id quacro. i. e. iu quaejitione, iinterm 
yachdenJcen. Andr. 5, 1, 3. Seneca de Ira 3, 39, 1. ncc ocu- 
los tumcntes tentabimus, — nec cetcra vitia, dum fervent. 
Verba Lucrctii supra p. 303. allata recte vertit Kncbeliu!' : 
sckcun sie deii echwieri-^en Pfad und vcrlieren dariibcr J.en 
wahren. 

Cic. p. jlil. 19, 50. sustinuisset hoc crimen primum ipse illc 
latronum occv.Uator et reccptator locus, dum neque muta solitudo 
indica^set , ncque caeca nox ostcndisset Milonem. „Huc retule- 
rira locura ^irgilianum Aen. 6, 585. vidi et crudelis dantem 
Salmonea poenas , dum jlammas lovis ct sonitus imitatur Olympi. 
Ilevnius espiicat : q.iod iniitatus erat. Sed dum conditioncin 
Salraonis, i*tamque siraulationem homini» indicat, quae poenid 
crudelibu» erat interrupta atque finita." a. iacob. Tacit. An. 
1, 23. ipsae in se legiones octava et quintadecima ferrum para- 
bant, dum ccnturionem cognomcnto Sirpicum illa morti dcposcit, 
quintadccumani tuentur. Ovid. Fast. 1, 713. 2, 723. 3, 714. 
Lucan. 6, 164. vcniet , qui vindicet arces , dum morimur. i. e. 
post raortem nostram. 

5. Historici et alii scriptores non raro componunt 
cum lioc lempcris indicio sententiam, quae caussam vel 
condilionem exprimit per qunm et quia. Ita ab utraque 
ratione et temporis et caussae res designatur. 

Seneca de Ira 3, 39. 3. vd. p. 309. .Martial. 1, 4, 7. Alius, 
§ed similis tamen generis haec sunt Tacit. Ann. 12, 68. vota 
pro incolumitate principis consules et sacerdotes nuncupabant, 
quum iam exanimis vcstibus ct fumentis obtcgeretur , dum res 
ftrmando \eronis impcrio componuntur. Sed in Bello hispan. 1. 
ob liiinc ipsam caussam praestat scriptura detinctur. 

Liv. 26, 16, 2. dum inter ceteros ad palum deligatur, quia 
parum inter strepitum exaudiri possent , quae vociferabalur, 
silcntium fieri Flaccum iussisse (quidam tradunt). Ita Frobeu. 
edit. pro quum. 



DVM. 311 

6. Alia recentioribus maximc iisitata forma cst, 
cnius sententia, per dnm expressa, in se recipit partici- 
pium : de qua re egit Oudendorp. ad ApuJei. Met. 3. 
p. 220. 

Apulei. Met. 3. p, 140, 5. Elm. ac dum, salutis inopia cuncta 
corporis mci considerans , non avem me , sed asinum video , — 
tacitus cxpostulabam. 9. p. 232, 1. at dum fodicns , dum irri- 
gans , ceteroque incurvus laborc deservit , cgo eto. 

7. Coniunctio saepe non ali initio , sed post aliquot 
verba locum suum occupat. Vid. Cortius ad Lucan. 2, 
648. 3,702. 

8. In his oranibus temporis ratio pura est, ideoque 
indicativo expriraenda. Quam quuni bene cognilani 
haberet, Gronovius ad Liv. 2, 47, 5. et ad 35, 8, 1. con- 
iuncfivura ita cura particula du?7i coniunctum ad soloe- 
cismos referebat. Quo decrelo serael comprobalo facluui 
est, utcritici, sicubi (///m cum coniunctivo occurreret, 
permullos scriptorura locos corrigerent, idque eo magis 
sibi concessum putarent, quo frequentius librarios aut 
quiim in dum mulasse, aut coniunctivum imperfecti pro 
indicativo praesenlis supposuisse, vel ex Drakenborchii 
annotatione ad Liv. 1,40, 7. cognovissent. Vnus Ouden- 
dorpius intellexit nimiara huius consilii teraeritatera et 
post eum Huschkius: ille praecipiens, dum ubi esset id 
quod (juamdiu , etiam cum coniunctivo copulari, hic 
ad usum poetarum provocans: neulcr tamen rei caussam 
explanavil. Haec vero ita se habet. Postquam romana 
lingua legibus alhgata erat, antiquioris aevi scriptores 
in hac dictione temporalem rationera accurate expri- 
jnere solebant, nec possunt ea, quae hbrarii ex suo raore 
postea in multis locis supposuerunt , ipsis illis imputari. 
Tamen vitae comraunis consuetudo non oblemperabat 
gramrailicae legi , sed dum temporale etiara cum con- 
lunclivo componebat. Quare Servius ad Virg. Aen. 1, 
697. sane sciendum, inquit, mulu errore quum et 
dum a Romanis esse confusa. Hunc vero vulgarem 
iisura non aspernabantur poetae vel optimi, sed in suuui 
comraodura vertebant. Postea corrupla eloquutioue, 
eliara oralores negligenter in hac re versati suiit, nec 
licebit id , quod in antirpiioribus vitiosunj videtur, apud 
recentiores correctione aboleri. Triplex igiiur constat 
genus exemplorum. Primura est sentcutiarum, iu qui- 



312 DVM. 

bus intelligitur tempus conditionatura, sive termini con- 
ditione constitutum, auL conditionem addens: de quo 
paiillo post dicam. Alterum sibi vindicat poetaruni 
licentia. Tertium pertinet ad serioris temporis scripto- 
res ita , ut vel ex hoc argumento de. aetate ac studio 
eorum certius iudicium proferri possit. 

GronoTium sequuti sunt multi : Cortius ad Sallust. lug. 22, 1. 
et 101, 5. Burmann. ad PLaedr. 3, 10, 13. Arntzen. ad Caton. 
Dist. p. 153. I. H. Vossius ad Tibull. 2, 3, 21. Oudendorpias 
suara sententiam exposuit ad Sueton. Aug. 94. Crevierius 
autem ad Liv. 35, 8, 1. soloecisrai notac hanc dictionem eximere 
gtuduit, ipsius Gronovii auctoritate usus, qui quidem prae- 
ccpti sui immeraor 35, 36, 7. coniecerat legendum esse : libcr- 
tatcm dum restitui videretur. Idem accidit Clerico in Liv. 6, 
27, 10. 

Multi decepti snnt in ils locis , quorum structura obliqna 
est , veluti Cic. ad Att. 5, 17. dum in acstivis nos essemus, illum 
pueris locum cssc bellissimiim duximus. Sueton. Ner. 35. Riifium 
Crispinum — merg-endum mari, dum piscaretur , scrvis ipsius 
demandavit. uLi Oudend. corrigit quum. Sallust. Cat. 7, 6. 
«ic se quisque hostem ferire , murum adscendere, conspici, dum 
tale facinus faceret , properabat. Sueton. Aug. 94. Cic. de 
Orat. 1, 41, 187. hoc video, dum brcvitcr volucrim dicere, dictum 
a me esse paullo obscurius. p. Planc. 40, 95. p. Mur. 24, 48. 

Omltto locos antiquiorum scriptorum, in quibus meliores 
libri integram scripturara praescntis , aut particalae quum 
nunc suppeditant. In aliis coniectura falli non possuraus. Sic 
apud Quinctil. Declara 17, 1. dttm me ab utroque animi gencrc, 
scmpcr quod impulit, abducat, et in pcrtiitaciam desperaiioncmque 
neiitram mihi licet perferre paticntiam. vocaLuIum licet, quod 
in omnibus libris legitur, viam raonstrat ad eraendandum voc. 
abducat. Nara nerao cum Scheffero in Misc. Obscrv. T. 8. 
p. 454. interpretabitur dummodo. In Livii 21, 43, 1. dum sic 
uliquot spectatis paribus affcctos dimisisset , concione inde ad- 
vocata ita apud cos loquutus fcrttir. Grouoviiis necessarium 
vidit esse quum : quod 1, 40, 7. aliqui certe codices substi- 
tuunt. 

Poetarum haec sunt : Ovid. ex Pont. 3, 3, 2. ades , dum tibi, 
quae vidi, refcram. ubi sensus non potest esse : non longiud 
quam , tam diu quam. TibuII. 2, 3, 21. (19.) o quotics ausae, 
caneret dum vallc siib alta, rumpere mugitu carmina docta 
boves. ubi critici scripserunt quum. Virgil. Georg. 4, 457. 



DVM. 31S 

illa quidem, tlum te fugeret -per flumina praeceps, hnmanem 
ante pedes hydrum — non vi(Vt in herba. Martial. 1, 22, 1. dum 
peterct regcm deccpta satcUite dcxtra , iniecit sacris se pcritura 
focis. conf. Spect. 29, 1. Claudiai:. Gigantoni. 102. ad dcpeU 
lendos iaculum dum quaererct hostcs, germani rigidum niisit 
pro rupe cadaver. Pliaedrus 4. (5.) prol. 15. hunc obtrcctarc 
si volet malignitas , imitari dum non possit, obtrectet licct.3,W, 
13. quamquani utroque loco correxerunt quum, 

Critici quidam, etiam doctissimi in hac coniunctivi ex- 
plicatione ita versati sunt, ut ex praeceptis iis grammaticis, 
quibus coniunctivi vis potentialis declaratur, speciosum argu- 
mcntum repetere, quara diversa dicendi genera agnoscerc 
mallent. Ita Bremius ad Cornel. Tim. 1, 4. nam dum rcs con- 
ficcretur , procul in praesidio fuit, ne quis satelles posset suc- 
currere. Hic ille putat narrari rem non vere factam , sed quae 
ox sententia Tiraoleontis fieri potuijiset aut debuisset : ivdhrcnd 
dafs die Sache vollzogen werdcn solltc. Quis vero ita loquitur 
de eo , qui, dum aliqua res conficitur, custodiam agat? Alia 
cst ratio Milt. 3, 1. eius pontis, dum ipse abesset, custodes rcli- 
quit. in quibus tcrminus et finis ponitur. Alia etlara in Bell. 
liispan. 16. wt, duvi nostri in praeda detincrentur , illi — se 
recipcrent. Quare aut ille, qui Vitas scripsit, recentiorem con- 
Buetudinem adscivit, aut falsa est scriptura. Giintherus cor- 
rexit quum : equidem illud probaverim. Nam qui cum Heu- 
singero existiment, dum significare nsque dum , doncc , bis , ne- 
cesse erit, iraperfectum pro plusquaraperfecto accipiant. Idem 
dicendum est de Frontin. Strat. 1, 5, 2. dumquc ignibus sub- 
moverentur hostes, ipse fluvium superavit. Correxerunt sub- 
moventur, 

Aurel. Vict. Vir. iliust. 35, 10. tum in Graeciam regressuSf 
dum Argos oppugnaret , ictu tegulae prostratus est. Editores 
fecerunt oppugnat: Arntzenius quum. Sed Schol. ad Ovidii 
Ibin 303. Pyrrhus — dum Argos oppugnaret , tegula pcrcussus 
periit. De Caes. 39, 11. at Carinus — ilico Murgum iuxta 
Diocletiano congressus, dum victos avide premeret , suorum ictu 
interiit. Epitom. 6, 4. 41, 2. Ilygin. Fab. 12. is quum annua 
faceret ]\eptuno lason — cupidus sacra faciendi, dum flumen 
Euhemum transiret, calciamcntum reliquit. Scribon. Larg. 
Praef. p. 1. animadvertimus itaque saepe intcr deliberationcs 
contentioncsque medicorum auctoritaie praecellentium , dnmquac- 
rcretur , quiilnam faciendum aut qua ratione succurrcndum esset 
acgro etc. Vid. Wopkens. in Observ. Misc. nov. T. 2. p. 67. 
et 62. Verum etiam in his difficilis videtur esse quaestio. 



314 DVM. 

Nam in Aurelio inTenluntiir loci, in quibu8 librarii quidam de 
suo more dum scripserunt pro quum. vid. 7, 19. 8, 4. 

Hirt. de B. Afric. Gl. iamque Caesar dum exerciium reduccrc 
intra mvnitiones suas coepisset , subito universus equitatus ulterior 
jSiimidarum Gaetulorumque sine frenis ad deitram partcm se 
movere — coepit. Srribcndiim cst ex Oudendorpii &ententia 
quum. Itemque c. 88. qui dum anima nondum cxspirata con- 
cidisset , — ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit. Et 
c. 25. dum hacc ita fierent etc. Bell. Hispan. 23. hic dum in 
opere nosiri distenli essent , complvres ex superiore loco ad- 
versariorum decucurrerunt. Adde c. 1. ubi tainen e plurimis 
codd. rcstituerunt detinetur pro detineretur. vid. p. 310. 

Hanc rem considerent, qui de aetate Phaedri et Dionysii 
Catonis acturi siint. Cf. loros antea p. 313. nominatos etCaton. 
Dist. 2, 3. ubi iaiududum correxerunt mcluis. 

9. Saepe ia altera enuntialionis parte adduntur 
vocabula inlerea , iani, interea iam. Livius , Hirtius 
et alii etiam interini dixerunt, Cicero non ilem. 

Terent. Eun. 3, 5, 44. dum haec mccum rcputo , acccrsitur 
lavatum interca virgo. 2, 2, 24. Cic. p. Quint. fi, 28. hacc duni 
Ilomae geruntur , Quintius interea — de saltu agroque communi 
a servis communibus vi detrudiiur. 

Terent. Eun. 2, 2, 24. dum haec loquimur , interea loci ad 
macellum ubi advenimus etc. 

Cic. p. Rosc. Am. 32, 91. dum is in aliis rebus erat occupatus, 
qui summam rcrum administrabat , erant inicrca, qui suis vul- 
ncribus mederentur. in ^ err. 5, 35, 91. hacc dum aguntur, 
inicrea Clcomcnes iam ad Elori litus pervenerat. Liv. 21, 7, 1. 
fium ea Romani parant consultantque , iam Saguntum summa 
vi oppugnabatur. 

Plaut. Trin. 1,1.8. dum illi aegrotant, interimmores mali — 
succreverunt ubcrrime. 3, 3, 28. 3Ien. 1, 3, 31. LLv. 21, 47, 7. 
dum Ilannibal — traiicit gravius pcditum agmen, intcrim 
Mago cquitcsquc — Placentiam ad hostes contcndunt. 21, 29, 1. 
3, 23, 1. 5, 47, 1. 6, 28, 5. 30, 5. Hirt. B. afr. 51. dum haec 
opera — ficbant a lcgionibus, interim pars acie ante opus in- 
structa sub hoste stabat. Tacit. Ann. 1. 4(). 

II. 1. Hoc temporis spatium duabus rebus comraune 
certara mensurara habere et ad aliquera terrainura pro- 
duci polest. Tura voc. duni ipsum hunc termiuura 
siguificat, tamdui qiiujn, nsque eo, so lange als. Atque 
ita ambitus alicuius rei definitur per terapus alterius rei. 



DVM. 315 

Vbi siraplex rafio temporis tcncliir, indicativo expri- 
mitur. Tempora, qiiibus illa aequalilas conveiiial, 
omnia sunt. Et quocl anlea exposuimus de prae.senti 
in narratioue praeferitae rei ponendo, interdum eliam 
usurpatur cum sigaificatione continuitatis : ut Liv. 27, 
42, 13. 

Cic, ad Att. !), 10, ut aegroto dum anima est, sjies esse dici- 
tiir , sic etc, de Senect, 23, 85, nec mihi hunc errorem , quo 
delcctor, dum vivo , extorqueri volo. Acad, 2, 17, 52, at enim 
dum vidcntur , eadem est in somniis spccies ct eorum , qnnc 
vigilantes vidcmus. uLi Goerenzius nescio quomodo intelligit 
dum pro donec positum, Recte critici restituerunt et. Petron. 
34, ergo vivamus, dum licet esse bene. Plaut, Bacch. 4, 4, bo. 
mane, dum scribit. 

Cic, de Fin. 3, 2, 9, iam infici debet his artibus Cpucr), quas 
si , dum est tener , combiberit, ad maiora venict ■paratior. 

Terent, Andr, 1, 2, 17. d\im tempiis ad eam rem tulit, sivi 
animum ut cxplerit suum. 2, C, 12, Cic. p, Rosc. Am, 43, 12f), 
dum praesidia ullu facrunt , in Sullae praesidiis fiiit. Liv. 21, 
13, 3. neque dum vestris viribus restitislis, neque dum auxilia 
ab Romanis sperastis, pacis umquam apud voa mentionem fcci. 

Cf, 1V0KD\M. 

Cic, Ciitil. 3, 7, 16, ille erat unus timendus ex his omnibus, 
sed tamdiu, dum moenibus urbis continebatur. Acad, 1, 3, 11. 
ego autcm , — duni rne ambitio, dum honores , dum caussae, 
dum rei publicac non solum cura , sed quaedam etiam procu- 
ratio multis officiis implicatum et constrictum tenebat, hacc in- 
clusa habebam. p, Mar. 12, 2{>, Cic, Tusc. 1, 42, 101, fuit haec 
gens fortis , dum Lycurgi lcgcs vigebant. 

Terent, And, 1, 1, 25, antea qui scire posses , aut ingenium 
noscere , dum cum aetas, metus, magister cohibebant. 

Cic. p, Rosc, Ani, 32, 91, dum is in aliis rebus erat occu- 
patus , qui summam rcrum administrabat , erant interea , qui 
suis vulneribus mederentur. 

Plaut, Pseud. 1, 3, 103, quia edepol dum ego vivos vivam, 
numquam eris frugi bonae. Cic. de Leg. 1, 1, 2, dum latine 
loquentur littcrae, quercus huic loco non deerit , quac Mariuna 
dicatur. p, Rosc, Am. 32, 91. nam dum hominum gcmis cnl, 
qui accusct eos , non d ecr it : dum civitas erit, iudicia ficnl. 
Terent. Ileaut. 1, 1, 54, cgo te mcum esse dici tiintisper volo, 
dum, quod te dignumst, facies. Virgil. Aen. 1, fi07. 



316 DVM. 

Indicfitivus in obliqua oratioiie. Cic, p. Ilosc. Aiu. 25, 70. 
prudcntlssima civitas Alhcnicnsium , dum ca rcrum potita cst, 
fuissc traditur. 

Liv. 27, 42, 12. consul, nbi silcntium in castris , — infcrri 
signa iussit : tantumquc ibi moratiis , dum militcs ad inaedam 
discurrunt , Teceptui deindc cecinit. Sallust. Cat. 36, 1. lug. 
53, 3. 

2. Non raro adiiciuntur plena in oralione voeabula 
iam diii , tantum, tantummodo , tantisper, usque, saepe 
aliis vorhis interposilis. In narrandis rebus exposilio 
per partes ita progreditur, ut oratio ad posterioi"a per- 
gat verbis positis, quae consequulionem significant: 
jjostea , deinde, mox, /lunc. 

Cic. in Verr. 4, 3, 6. C Claudius — usus est hoc Ciipidine 
tam diu, dum forum diis iinmortalibus popidoque romano habuit 
ornatum. de Seiiect. 12, 41. ad Fam. 9, 12, 1. Tusc. 5, 33, 
!>6. ubi librarii quidani pro dum dederunt quam. Et Erncstius 
tamquaiu nusquam idem legisset, ad Cic. ad Att. 9, 6. scd tam 
diu, dum lego. annotavit : „tam diu raibi de glossa suspectum 
seniper fuit; nam id est in dum." Hic illud prorsus necessa- 
rium erat. At ipse alia et meliora docuerat ad Verr. 4, 3, 6. 
cf. Scbelleri Observ. p. 188. et 240. Gernhard. ad Cic. de Sen. 
12, 41. Ochsner. Eclog. p. 269. Sallust. lug. 53, 3. Numidac 
tantummodo rcmorati, dum in elephantis auxilium putant. Tercnt. 
Ad. 1, 1, 44. malo coadus qui suum ofjicium facit, dum id re • 
scitum iri credit, tantispcr cavet. Heaut. 1, 1,34. Plaut. Truc. 
prol. 11. Most. 3, 1, 153. 

Cic. Verr. 1, 5, 12. fatcatur id, quod negari non potcst , se 
privatum homincm praedonum duccsvivos ct incolumes domi siiae, 
posteaquam Romam rcdicrit , usquc dum pcr me licuerit, tcnuisse. 

Cic. p. Mur. 12, 26. quae dum erant occulta, necessario ab 
iis , qui ca tenebant , pctebantur: postea vero pervulgata — in- 
anissima prudentiae reperta sunt. Liv. 27, 42, 12. vid. supra. 
Cic. ad Att. 9, 6. eas (epistolas) quum lcgo, minus mihi turpis 
vidcor , sedtamdiu, dum lego : deinde cmcrgit rursum dolor. 
Horat. Epist. 2, 1, 190. dum — mox. 

Cic. ad Att. 12, 18. nam dum illiid tractabam , — quasifove- 
ham dolores raeos : nunc omnia respuo. Terent. Audr. 1, 2, 17. 

3. In aequali longinquitate duarum actionum com- 
paranda poetae dicunt dum — dum pro iamdiu — dum. 
Quod Muretus Var. Lect. 16, 10. suspicabatur dui7i — 
dum gemiuatum poni, ut Graecorum ot6 nev — ora 8i, 



DVJVI. 317 

falsnm erat. lamdiidum apud Sueton. de Rhetor. 1. 
restiluerunt: ttim utilia et necessaria, tum perniciosa 
et supervacanea ostenclere. 

Catull. 02, 45. sic virgo dum intacta manet , dum cara 
suis. et iterum y. 56. sic virgo , dum intacta manet , dum in~ 
culta senescit. de quo loco Quinctil. 9, 3, 16. quum prius dum 
signijicat , quo ad , sequens usque eo. 

Nec dubito , quin in Plaut. Truc. 2, 1, 23. scribcndum sit : 
dum habcat , dum amet: ubi nihil habeat , alium quaestum 
quaerat. Vulf^o legitur diim habeat , tum amet. 

Ab his di^ersa snnt, in qnibns dum per anaphoram iteratur, 
veluti Liv. 22, 60, 15. desiderate dum jiatria est, dum cives 
eius csiis. ubi vid. Drakenb. et ad 3, 10, 13. et ad 5, 35, 4. 

4. Additur a comicis quidem, quando in teraporis 
perpetuitale necessitas quaedam conditionis apparet: 
quasi dicatur, per totum hoc tempus, cei"te per hoc 
tempus. 

Plaat. As. 5, 2, 19. ego istuc scio , ita fore illi, dum quidem 
cum illo nupta eris. Merc. 2, 3, 53. perpetuo recte , dum quidem 
illic fui. Bacch. 2, 2, 47. non metuo, nec cuiquam supplicn, 
dum quidcm hoc valebit pectus perfidia meum. As. 2, 4, 57. 
P». 1,5,92. numquam, edepol quoiquam supplicabo, dum quidcm 
tu vives. 

5. la his temporis ratio simplex est. Sed possunt 
duae res aequales ita conferri , ut simul nexus appareat 
inlerior, quo altera res aut condilionem adiiciat alleri, 
aut caussam rei actae in tempore designet. Vnde saepe 
fit, ut duj7i indicet rem non diutius permanere aut noa 
longius promoveri. Hac vero significatione ea ratio 
constituitur, quae in consequutivis fine et consilio con- 
structionem verborura moderatur. Atque haec con- 
iunctivum sibi vindicant, in quo exphcando viri doctis- 
simi adhuc non consentiunt. 

I. H. Vossius , Gronovium sequutus , et cum eo alii goloecum 
esse censuerunt omnemhunc coniunctivi usum, atque subtilitati 
improbabili indulgere maluerunt quam agnoscere duplicem 
vim diversam. 

Liv. 21, 8, 1. obsidio deinde pcr paucos dies magis quam op- 
pugnatio fuit , dum vulnus ducis curaretur. quoriun sensum 
Vossius quum reddit : Hannibal hielt cinige Tagc inne mit der 
Bestiirmung, bis seine Wunde zum Heilen gebracht wiirde. 
duplici eirore fallitur. Tempus significatur , sed simul in eo 



318 DVM. 

indicatiir cansssa et conditio. Gei-mani iit camdem vim ex- 
priniant, ntiintiir particnlis niir et cbeii. Quiire reddi possunt 
illa verba: so langc ebfu die Ilellung der M'unde dciuerte. 24, 
40, 10. die insequenti quicverc , dum praefcctus iuventutem Apol- 
loniatium armaque ct urbis vircs inspiccret. Atqne hoc argu- 
niento defenderim codicuni scriptui-ara apud Cic. de Nat. d. 2, 
59, 147. de qno dum disputcm , tuam mihi dari vclim , Cotta, 
eloquentiam. nisi quis aliorura librorum scriptnram praetnle- 
rit: disputarem — vellem. rid. not. ad Wopkens. Lectiou. 
p. 2fi!). Sueton. Aug. 78. sic quoque sacpe indio-ens somni, et 
dum per vicos deportaretur , et deposita lectica , inter alic/uaa 
moras condormiebat. i. e. quando indigens crat somni, et taii- 
tiim per id tempus , quo per vicos deportabatnr : jiiir so lanfcc, 
so lawre eben. Teraporis terrainns in se liabebat conditioueni. 
Quare qnae c. 94. in obliqua oratione dicta sunt : lego, Atiam — 
dum cetcrae matronae dormirent , obdormisse. si recta oratione 
exprimcnda essent, etiaiu coniunctivum retinere oporteret ad 
eura seusura exliibendum, qui plurimos interpretes fugit. Est 
enim : obdormivisse tantum in id tempns, qno ceterae matro 
nae dorniirent, non lonjjius. Conf. Calig. 38. Cassius ad Cic. 
Kpist. 12, 13, 3. 

Yal. Flacc. 1, 425. vectorcm pavidae Castor clum quaereret 
Jlelles, passus amyclaea pinguescere Cijllaron herba. Hic tcm- 
pus quaerendi simul in se habct canssara, quapropter Castor 
equo siio otium concessit. 1'baedr. 1, 4, 2. canis per Jlumen 
carnem diim ferret natans, hjuipharum in specido vidit simit- 
lacrum suum. Quae dubito utrura huc pertinean;, an ad se- 
quioris aetatis usnm illum referenda sint, de qno dixi p. 312. 
Ad id attendere debebiint defensores antiqui norainis poetae. 

Propert. 2, 15, (12,) 40. tu modo, dum licet, hunc fructum ne 
desere vitae. Ita dederunt Calphurnius aiiique inserta Toce 
Jiunc. Cod. Groning. dum liceat. quod a Broukhusio proba- 
tnra , e veteribus nerao dixisse videtnr , nec Iioc loco potest 
cum reliqnis verbis conciliari. Dnm lucet, qnod nunc novos 
hahet defcnsores, etiam abhorrere videtur ah antiquo usu. Pro 
illo liccat cave ne argumentnm quaeras in Terent. rii. 5, 8, 
(9) 41. habet haec ei , quod , ditm vivat , usque ad aurcm ob- 
tranniat. vel in Plant. Bacch. 5, 2, 7t). non tibi venit in men- 
tem , amabo, si, dum vivas, tibi bene facias. Haec enira ad 
regulara Diomedis (vid. p. 309.) forraata sunt. Taraen dubito : 
nam Plin. Hist. n. 2, 79, 81. quae si vera sunt , quantum a deo 
tandem videri possunt talcs distare , dum vivant. 

6. Hoc modo quum cousilium siguificatur, saepe 



DVM. 319 

vocula dnm coniungit sententiara finalem , ul idem fere 
expiiraal quod vt. Sic Graeci eag ponunt pro 6g. 
PnscianiJs 18. p. 1172. verbis Virgilii : jmilla cjnoqve et 
bello passns , dnm conderet nrbem, confirmat signi- 
licalionem vocaljuli dmn pro oncog vel Xva posili. In 
j^oetis si quando lcctionis varielas ulrumque modum 
suppeditat, animadvertere crilicum oportet , quo modo 
poetae id , quod cogitatione arctiiis necti potest, 
imaginibus disjjonunt. 

Qulnctil. 4,1,46, nam sc quoque moveri interim Jlnget, — dum 
aditum sibi ad aures faciat, et auctoritatem induat vcra sen- 
tientis. Qiii scrrpseriint dum facit — induit, iion inale quidem 
fecerunt, neque necessitatem , quam mcmorat Geriiliardiis , iu 
Terbis dum faciat inesse video, neque v. dum pro dummodo usus 
est auctor, quasi inlionestuni esset fingere se moveri. 

Lucan. 1 , 205. sicut squalentihus arvis aestiferae Libye<i 
viso leo comminiis Jioste snbsedit dubius , totam dum colliirit 
iram. IVon est praeferenda altera scriptura colligat, quae 
partes scntentiae coniungit logico vinculo. 

III. 1. Tertium significalionis genus exsislit, quum 
terminus, ad quem aliquid produci dicitur, finem iii 
se habet , aut id indicat, quo quis de consilio tentet. 
Tum inteliigitur nscjne dnjji., so lange bls dajs. Sic 
proprie ponitur f/?/m post verba exspectaudi , manendi, 
rctinendi. In eiusmodi sententia ob finis et consilii ra- 
tionem coniunctivi locus est: sed Lalini saepe etiam 
indicativum posuerunt , temporis modum unice tenen- 
ies. De qua re vid. Burmann. ad Claudian. in Eulrop. 
1, 316. qui ad Ovid. Fasl. 4, 755. cum Heinsio solum 
coniunctivum admittere voluerat, et Cortius ad Lucan. 
1, 221. et Arntzen. ad Caton. Dist. p. 154. et Schelleri 
Observ. p. 15. 172. 179. Nimirum nonnisi perfectum 
et praesens et futurum ifa poni possunt, quibus cer- 
tum quoddam temporis punclum indicatur. Significa- 
tionem vero ulriusque modi quamvis apte distinguamus 
verbis so lange bis et so lange bis dajs ^ has formas 
et in romana et in germanica iingua ubique commutari 
videbimus. Et ne tum quidem, quum noraen temporis 
praemittitur , et ab eo altera sententiae pars pendere 
videtur, semper ponitur coniunclivus, veluti Terent. 
Phorm. 3, 2, 27. 

Cic. Tusc. 4, 36, 78. liis (iratis) aut suhtrakendi sunt ii, in 
quos impetum facere conantur, dum se ipsi colligant etc. Ovid. 



820 DVM. 

Fast. 1, 33. quod sqtis est, utero matris dum prodeat infans, 
Jioc anno statuit temporis esse satis. Met. 11, 254. Coluraell. 
2,10,35. (11, 12.) cicera — paullum aqua maceratur , dum len- 
tescat. 12, 9, 1. caules lactucae ab imo depurgatos — in alveo 
snlire oportet, diemque unum et noctcm sinere, dum muriam 
rcmittant. 

Cic. ad Att. 4, 16. comitia dilata ex senatus consuUo , dum 
lex rfc tacito iudicio ferrctur. Caes. B. gall. 1, 7. ut spatium 
intercedere possct , dum milites , quos imperaverat , convenirent, 
lezatis respondit etc. Ovid. Met. 3, 364. illa dcam longo pru- 
dens sermone tenebat, dumfugerent jSymphae. Florus 3, 11,7. 
tum simulato transfugae cuidam Mazarae Syro crcditur, dum 
in mediam camporum vasiitatem eodem duce ductus, exercitus 
■undique hosti exponeretur. Pliacdr. 1, 19, 6. tcmpus cxorans 
orcve, dum Jirmiores possetcatulos duccrc. 

Caes. B. cit. 1, 87. Caesar ex eo tempore , dum ad flum.en 
Tarum veniatur, se frumentum daturum polUcetur. i. e. ex eo 
teiupore usque ad illud, quo ad Varum Teniatur. 

Cic. ad Att. 7, 1. exspecta, amabo te, dum Atticum con- 
veniam. Lael. 13, 44. Liv. 3, 11, 13. exspectate, dum consul 
aut dictator fiat , quem privatum viribus et audacia regnantem 
videtis. Lucan. 5, 303. nee, dum desaeviat ira , exspectct. 
Tacit. Dial. 19, 7. qui — nec accipiunt tempora , sed constituunt, 
nec exspcctandum habcnt oraio''cm , dum iUi Ubeat de ipso ncgotio 
dicere. Liv. 4, 21, 10. J irginius duin coUcgam consuleret mora- 
ius, — nocte dictatorem dixit. 22, 38, 1. Caes. B. gall. 8, 28. 
Terent. Eun. 3, 3, 28. at tu apud nos mane, dum redeat ipsa. 
Heaut.3, 2,32. quid exspectat , Syre? an dum hinc denuo abeat? 
Permagnum exemplorum numerum coUegit Hadrian. de Serm. 
lat. p. 135. (42.). 

Noraina temporis praemissa obserTa in locis Livii , Phaedri 
modo expositis. Cic. Tusc. 4, 36, 78. diffcrant in tempus aUud, 
dum defervescat ira. Liv. 30, 16, 14. 

Cic. in Verr. act. 1. 6, 16. ea mansit in conditione atque pacto 
vsquc ad eumfinem, dum iudices reiecti sunt. Sed de Xat. d. 
2, 51, 129. quid dicam, quantus amor bcstiarum sit in educandis 
custodiendisque iis, quae procreavcrunt, usque ud cum finem, dum 
possint sc ipsa dcfcndere? 

Tercnt. Eun. 1, 2, 126. conccdam hinc intro , atquc eispectabo, 
dum venit. Heaut. 4, 7, 5. Phorm. 3, 2, 27. jiequeo exorare, 
ut me maneat. — triduuin hoc , dum id , quod cst promissum, 
ab amicis argentum aufcro. 5, 7, (8,) 89. retine, dum ego huc 
servos evoco. Virgil. Ecl. 9,23. Titijrc, dumrcdco, brevis est 



DVM. 321 

via , '[tasce capellas. Cic. ad Att. 10, 3, cgo in Arcano oppcrior, 
diim ista cognosco. i. e. dum de istis rebus mlhi scribas. Ovid. 
ller. 7, 179. Quare scripturani in aliquibus codicibus Horatii 
Epist. 1, 2, 42. rusticiis exspcctat, dum defluit amnis. tantum 
abcst , lit cum Schmidio tamquam ineptam reiiciamus, ut 
Cortii auctoritatem (ai Lucan. 1, 121.) comprobemus. Etiam 
2, 1, 46. codd. quidam praebent: demo unum, demo etiam 
vnum, dum cadit elusus ratione ruentis acervi. Virgil. Aen. 
4, 51. caussasque innecte morandi, dum pclago desaevit hiems. 
Scncc. de Ira S, 1, 1. Terent. Heaut. 4, 3, 39. tinus est dics, 
diim argentum eripio. Andr. 2, 1, 29. saltcm aliquot dies profcr, 
dum projiciscor aliquo , ne videam. Cic. de Orat. 1, 42, 191. 
atque interea tamcn dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, 
vcl passim licet carpentem et colligcntem undique repleri iusta 
iuris civilis scientia. ubi Ernestius necessarium putat coganiur. 

Cum perfecto. Propert. 1, 3, 43. interdum lcvitcr mecunt 
deserta qucrebar exteriio longas saepe in amorc moras, dum me 
iucundis lapsam sopor impulit alis. 

Cura futuro. Propert. 1, 14, 14. quae maneant, dum me fata 
perire volent. Sueton. Tib. 24. dum veniam ad id tempus etc. 

Liv. 27, 42j 13. tantumque ihi moratus , diim rtiilitcs ad 
praedam discurriint, receptui deinde cecinit. Claudian. in Eutrop. 
1, 314. in duhio vindex Bellona pcpendit, dum spado Tircsias 
cnervatusque Melampus rcptat ab cxtrcmo referens oracula Nilo. 
Apulei. Met. 2. p. 128, 4. me nomine ciere non prius desierunt, 
quam dum hebctes artus et memhra frigida pigris conatibus ad 
vrtis magicae nituntur ohsequia. ubi Oudendorp. gine caussa 
dubitat. 

In loco designando Porap. Mela 3, 8, 3. init pcnitus intror^ 
susque , dum Aegyptum pene cl montem Arahiae Casium attingit. 
tfuamqum in aliis libris attingat legi Oudendorp. I. c. notat. 

Vtrumque modura coniungi passi sunt quidam editores in 
Cic. Epist; 9, 2, 9. latendiim tahtisper ihidem, dum defervescit 
(vel effcrvcscit) haec gratulatio, et simul dum audiamus, quem~ 
admodum negotium confcctum sit. Si Ciccro scripsit effcrvescat, 
quod legitur in scriptis libris, diversus est coniunctionis du- 
plicis sensus. Sed codem sensu Lentulus ad Cic. Epist. 12, 
14, 11. quoniam consulibus decreta cst Asia et permissum est iis; 
ut, dum ipsi venirent, darcnt negotium, qui Asiam ohtineant: 
rogo te, petas ah iis , ut hanc dignitatem potissimum nobis 
tribuant et mihi dent negotium , ut Asiam ohtineam , dum ipso- 
rum alteruter venit. Mirabilius esset, quod apud Varronem 
legitur de Re r. 1, 2, 13. itaquQ dum id nobiscum una vidcatis, 

IL 21 



S22 DVM. 

ac venit nedittmua, docete nos, agricuUura quam summam hahcat 
utiUtalemne an voluptatem. Variant libri : et scribendiiin vide- 
tur : dum id (i. e. priraum ovum) nobiscum una videtis. 

Curt. 10, 3, 6. sed in novo — impcrio — tempore opus est, 
dum mitioribus ingeniis imbuantur et efferatos mollior consue- 
tudo permulceat. Zuraptius alios codices «equatus edidit im- 
huuntur — permulcet. quod Walchius in Ephem. halenc>. 1820. 
n. 14. p. 110. iure repiehendit. 

Tibull. 2, 5, 85. oblitus et musto feriet pede rusticus uvas, 
dolia dum magni deficiantque lacus. Alii libri deficiunt , alii 
deficient, quod Vossius recepit. Sed omnes hae lectiones ra- 
tione et exemplis possunt dcfendi. Argumentatione fallitur 
Bachius. 'Sam fnturum , quod librarius quidara ad aequanda 
tempora substituisse videtur, distinctum finem indicat, ab hac 
eententia alienum : nec raagis aptus est indicativus praesentis. 

Additur usque. Gracchns apud Gell. 10, 3. struppis , quibus 
lectica deligata erat, usque adeo verberari iussit , dum animani 
efflavit. Ovid. Iler. 1, 45. usque metu micuere sinus, dum 
victor amicum dictus es ismariis isse per agmen equis. Et usquc 
eo. Cic. dc Xat. d. 2, 49, 124. usquc eo premcre earum capita 
mordicus , dum illae captum amitterent. Et tamdiu. Cic. p. 
Fhicco 17, 41. Flacco vero quid profuit, qui vcduit tamdiu, 
dum huc prodirct? 

Interim — dum. Scribon. Largus 107. illud utique crcdas 
interim velim mihi, dum in aliis expertus persuadcam , hoc 
medicamentum non solum non nocere stomacho, verum etiam 
reficere et confirmare eum supra omncm opinioncm. 

Haec nostra expositio satis deraonstrat, quid tribuendum sit 
doctrinae , qaa Ilerzogius ad Sallust. Cat, 14, 5. dum et donec 
distinguit: quasi iUad nusquam certum flnem signiiicet. 

2. INegatione praeraissa vel ubt priraaria sentenlia 
€st negativa, sensus verborum non anie quarfi expri- 
mitur. Cf, nondvm. 

Cic. p. Mil. 20, 54. dum hic venirety locum relinquere noluit. 

IV. Dum coniunctio quibusdara in formis fit adver- 
bium. Sigiiificat vero ac//i?/7zc temporis tejnyiinum uscjue., 
' adhuc. 

1. Ita coraponitur cura etiam., et dicitur etiamdum., 
quod est ad/iuc. Sed sunt multi, qui latinum verbum 
hoc es!^& negaut. Nimirum Wolfio crediderunt, qui 
ad Tacil. Aon. 1, 3. duni nonnisi negationibus iungi 



DVM. 323 

dixerat. Cf. Orellias ad Cic. de Orat. 2, 3, 12. Coa- 
■Iruriain sententiam posuit Heumannus ad Cic. Calil. 1, 4. 
Benlleius vero ad Terent. Eun. S, 5, 22. docuit, quod 
in re praeterila esset etiamtum^ \n praesenti esse etiam- 
dum. Cf. Heusingeri Observ. p. 17. Nos quidem ia 
Jiac re componenda ita arguraenlamur. Primum loci 
scriptorum sat muUi reperiuulur, iu quibus non modo 
anliqui libri has voces perhibent, scd nullam omnino 
adraittunt correctionem. Deinde sirailis corapositio ap- 
paret in vocabulis primumdum , dudum. Denique 
nihil in usu repugnat primitivae vocis naturae. Quare 
ita est praecipiendum : etiamdum significare adhuc^ ad 
hoc tempus , sed differe ab etiavmum et eliamlum eo, 
quod in his teraporis certum iudicium additur, quem- 
admodura aniioch ab jetzt noch et damals noch dis- 
tinguitur: at antiquos scriptores aut raro aut nuraquam 
adhibuisse, nisi in sententia negativa: taraen vitae cora- 
munis usura ne in affirraativa quidera sententia reiecisse: 
unde etiara in epistohs Ciceronis occurrat* Recentio- 
res scriptorcs saepius id usurpasse videntur. 

Cic. ad Att. 13, 31. qui exspecto tuum adventum , morabor tc. 
]\'on enim puto tam expcditum faberianum mgotium fuiurum, 
eiiamsi est futurum, ut non habeat aliquid morue. Quum pote- 
ris igitur , quoniam etiamdum abes. Plin. llist. n. 28, 12, 75. 
folia ephcmeri tuberibus tumoribusque illinuntur , quae etiamdum 
discuti possunt. 

Plaut. Ps. 4, 2, 2. nam nihil ctiamdum hnrpagavit , praeter 
cyathum et cantharum. Mil. 4, 2, 2. dissimulabo, hos quusi non 
videam, nequc esse hic etiamdum sciam. In Rud. 5,3,20. dubiii 
est lectio. Terent. Heaut. 2, 1, 17. neque eiiamdum scit pater. 
In Plaut. Truc. 2, 3, 06. antiquo Beroaldi codice confirmatur 
emendatio Gulielmi : haud convenit etiajn hic dumPhroncsium. 

Cic. de Orat. 2, 3, 12. postero igitur die , quam illa erant 
acta, horafere secunda^ quum etiamdum in lecto Crassus esset, 
et apud eum Sulpicius sederet , — repente eo Q. Catulus — venit. 
Ernestius cum Lam])ino ex luntina receperunt etiam tum. 
Tacit. Ann. 1, 3. privignos imperatoriis nominibus auxit , integra 
etiamdum domo sua. Wolfium etiamtum corrigentem omnes 
sequuti sunt. 

2. Conmngitur cZw m verbis negationis: quo exsistunt 
r\omina nondu77i , ni/dldmn, necdu77i, hauddmn, ne- 
dum, quae utrum coniunclis an separalis vocibus scx'i- 
bantur, grammatici sme caussa dubitant. ISam uno 

21 * 



824 DYM. 

accentu eiusmodi vocabiila continentnr, quando altemm 
instar enclitici alteri snbiicitur: id quod in chan fit 
seraper. Significant illa ad/iuc noii, adhuc nihiL: sed 
nedum non uno modo usurpatur. Yide ea suis locis. 

Exemjpla Toc. nullusxlum vidc apad Ascon. in Argiiin. Cic. 
p. Mil. p. 526. Scluitz. Liv. 7, 33, 13. 9, 12, 3. 29, 11, 1. uln 
DrakcnT). 3Ienckcn. in Misccl. Lips. Xot. 3. 1. p. 162. Kiefs- 
lin"-. ad Tacit. An. 2, 26. De nihildum vid. Drakcnb. ad Liv, 
24, 20, 15. Cic. adFam. 12, 7, 6. quamquavinihildum audiera- 
ffiuSj necuhi esses, nec quas copias habercs. 

Nemodum Celsus in Dig. 41, 2, 18, 2. quamquarti id. nemodum 
tlttigerit. 

Y. 1. Coniunctio, quae temporls terminati ratio- 
nem designat, refertur ad conditionem, qua aliqua 
sententia vel res coercetur. Est euim proprie ad hunc 
terminum usque, inlra hos conditionis terminos, his 
zu welcJiem Puncte, quod Germani etiam dicunt inso- 
jern. Hoc modo exprimitur conditio concedendae rei 
restringens, quam germanice nos dicimus wenn nuj-y 
nur dufs. Tum vero necessario apponitur coniunctivus. 
vid. Cliarisius 2. p. 201. Diomedes p. 387. Passerat. 
ad Propert. 1, 2, 32. Et senteutiarum , quae ita confor- 
raantur, altera saepe est concessiva, vel per licet, vel per 
coniunctivum verbi, vel etiam per imperativum ex- 
pressa. 

Huiic usum, latinis scriptoribus communem, cur Eichstadius 
in Frontonis Operum Specimine p. 10. Sallustlanum appella- 
Terit , eqiiidem non exputo. Terent. Andr. 4, 1, 51. hoc tibi 
pro scrvitio debco , — capitis periculum adire, dum prosim tibi. 
Cic. de Fin. 5, 29, 89. dum res maneant , verba fingant arbi- 
tratu suo. de Orat. 1, 22, 101. iam vero ista conditione , dum 
mihi Uccat negarc jwssc, quod non potcro, ct fatcri nescirc, quod 
nesciam , licct — vestro arbitratu percontcmini. p. Rosc. Am. 
41,119. qui et ipse in cruciatum dari cuperct , dum de patris 
morte quaererctur. Sallust. Cat. 40, 4. nihil tam asperum, neque 
tam difficile esse, qxiod non cupidissime facturi essent , dum ea res 
civitatem aere alieno liberaret. 5, 6. ubi Tid. Cortius. Sueton. 
Cal. 30. oderint, dum metuant. ubi edit. Burm. metuunt. Tacit. 
Ann. 1, 22. mc quoquc trucidari iube, dum interfectos nullum ob 
sceJus , sed quia utilitati legionum consulebamus , hi sepeliant. 
Quiiictil. 1, 12, 17. ubi Tid. Spalding. 

Terent. Ph. 3, 2, 40. a. non pudet vanitatis? v. minume, 
dum ob rcm. Cic. ad Faiu. 7, 9, 3. eerius potiu^ ad nos, dum 



DVM. 325 

plcnior. Acad. 2, 32, 104. Mii!ta exenipla e Plauto collegit 
Pareus in Lex. crit. p. 392. Qiiinctil. 4,1, 70. quomodo et simili- 
tudine, dum brcvi, et translalione atqu£ aliis tropis — utcmur. 

Phaedr. 1, 15, 9. ergo quid refert mca, cui servo? clitellaa 
dum portem meas. Aut porto , aut quum corrigunt. At recte 
illud dicitur proprie, quod est : insofcrn ich nur meijien Sattel 
trage. meas i. e. quas portare soleo. 

Plaut. As. 1, 3, 14. semper tibi promissum haieto hac legCy 
dum supcres datis. 

Rliet. ad Ileren. 1,5,8. refcremus, dum haec nmnia ad eam 
ipsam rem, de qua agitiir , sint accommodata. ubi olim lege- 
hatnv dummodo, auctore Ouinibono. Quinctll. 1, 11, 1. dandum 
aliquid comoedo quoquc , ^um catenus , qiia pronuntiandi scien- 
tiam futurus orator dcsiderat. ubi qaidam libvi omittunt dum. 

Saepe rcs ita se liabet , ut simul significationem fyialein 
intelligere possis. Sallust. Cat. 14, 6. postrcmo ncquc sumptui, 
neque modesiiae suaeparccre, dum illos obnoxios Jidosqitc faccret. 
Virgilii verba Aen. 1, 9. dum condcrct urbem, Clharisius explicat, 
dimmodo conderct: sedScrvius, donec conderet. 

Indicativum hoc sensu positum frustra defendit Cortius, Vid. 
eum ad Cic. Epist. 7, 9, 3. ad Plin. Epist. 1, 2, 6. Nam Terent. 
Heaut. 4, 3, 39. male explicuit, et in Plinii loco nemo probabit 
codices eos , qni exhibent: sed sane blandiantur , dinn jier hoc 
mcndacium nobis studia nostra comincndant. Nec huc pcrtij^et 
Plin. Ep. 9,13, 12. vd. Gruner in Actis Soc, Lat. lenens. Vol. 1. 
p. 27. Sed Ovid. Iler. 2, 59. qtiae fuit antc illam , inallcm 
sujircma fuisset nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori. cst, 
io qua iiocte. Fortasse eodem modo VcMuIeius in Dig. 48, 
2, 12. accusarc non licct — magistralum pqpuli romani, cumvc, 
qui rcipublicae caussa abfuerit, duni non detractandi leges 
caussa abcst. Certe Plaut. As. 2, 4, 57. credam fore, dum 
quidem ipse in manu habebo (al. habeo). i. e, tum, quum. 

2. Saopius ponitur cum negatione 7ie, ut terniiaus 
siguificetur, ultra quem sententia noa possit cxteQdi. 
Alque hacc est exceptionis forma, qua res aliqua con- 
ceciitur ex reliqua parte. Dnni noii dici non potesl, 
nisi ubi negatio non cum verbo coiiaeret, quod saepe tit 
in verbis noji esse. 

Plaut. Trln. 4, 2, 137. dum ne ille sis , quem cgo cssc uolo, 
sis mea caussa qui lubct. Aul. 3, 5, 17. Kacch. 4, 8, 20. 
Tcrent. Kec. 4, 4, 12. dum ne reducam, tiirbct j)orj-o, quam 
vaiit. Cic. ad Att. 6, 1. tu aulem, meminisii nos sic agcre, ut, 



326 DVM. 

quot vellct, 'praefecturaa sumeret, dum ne negotiatori. i. e. deferri 
vellet. Terenl. And. 5, 3, 31. quidvis cupio, dum ne ab hoc 
falli me comperiar. Cato (ie Re r. 5, 4. id faciat saepc, dum 
nc lassus fiat. i. e. sed ea conditione, 33, quam altissimam 
vincam facito , alligatoqnc rcctc , dum nc nimium constringas. 
Cic. ad Cn. Magn. in Epis^t. ad Att. 8, 11. ego si cui adhitc vidcor 
segnior fuisse , dum nc tibi vidcar , non laboro. Liv. 33, 24, 9. 
mille adscribi iussi, dum ne quis in corum numero esset, qui 
post P. CorncUnm et Ti. Sempronium consulcs hostis fuisset. 
3, 21, 6. et 25, 40, 7. ad queiu v.trumc|ue locuin Drakenb. 

Plaut. Curc. 1, 1, 38. dum nc per fundum septum facias semi- 
tam , dum tete abstineas mipta, vidua, virgine, iuventute et 
pucris liberis, ama quid lubet. 

Plin. Ep. 10, 115. lcge, dominc, pompeia permissum bithyni- 
cis civitatibus adscriberc sibi , quos vcllent cives, dum civitatis 
non sint alienae, 

Ovid. Her. 3, 81. vel patiare licet , dum ne contemta relin- 
quar. non pauc: codd. liahent dum non. Tum cohaerent non 
contcmta (ut apud Senecaru vid. p. 328.) : quod sententiam 
corruinpit. In Livii locis 28, 40, 7. et 3, 21, 6. meliores codices 
ne pro non substituunt, 

Dum ne qids. Liv. 26, 1, 8. et loc. pauUo ante citat. 33, 24. 

S. Tujnen adiicjtur, ut oppositione angealur cod- 
ditionis vis. rv^ecessilalem condilionis exprimit addituna 
Yocabulam quidtm, cf. II, 4. 

Cic. de Orat. 2, 77, 314. ergo , uti oratcrum optimus quisquc, 
sic etiam in ovatione firmissimum quodque sit primum: dum 
illud tamen in ntroque tencaiur, ut ea, qtiac exccUent , servcntur 
eiiam ad perorandum. CeLus 3, 4. extr. tutissimum est autem 
ante totius accessionis tenipus praeterire: quamvis, vbi longa 
febrisfuit, potest indulgeri acgro maturius, dum tamen ante 
minimum pars dimidia praelereatur. Quinctil. 2, 12, 7, itaque 
ingcniosi vocintur, ut libct, dum tamcn tonstct , contumiUose 
sic laudari disertum. Coluniel. Praef. 11. 3, 2, 28. 3, 6, 3. 
8, 2, 7. Mai-cian. in Dig. 47, 22, 1. permiltiiur tcnuioribus 
stipcni mcnstruam confcrrc, dum tamcn scmcl in mcnse coeant. 
Holoandcr correxit taiitum. Llpian. in Di";. 3?), 2, 24. ApuIeL 
Met. (». p. 182, 28. duni tamen scias etc. ad q. I. Pricae. p. 318. 

Piaut. Trin. 1, 2, 20. dum quidcm hercle tecum nuptasit, sanc 
veUm. i. c. saiie veliin , ut iixor vivat hac quideni coiiditioiie, 
ut tua sit. Aul. 2, 2, 34. dum qu:dcm nc quid perconteris , quod 



DVM. 327 

mihi non lubeat proloqui. Merc. 2, 8, 89. dum quidem hercle 
ne minoris vendas, quam ego emi. 

4. Plenius haec sententia traditur addito vocabulo 
niodo: unde fit unum verbum dummodo. Sensus et 
construendi raodus (vid. Diomedes p. 388.) idem est, 
nec potest Goerenzio ad Cic. Acad. 2, 32, 104. et aliis 
concedi, in simplici dtim intelligi debere omissum modo, 
Ceterum etiara interposito alio verbo dicunt dum — 
modo separalira. 

Plaut. Anl. 2, 2, 62. dummodo morata rectc ventat, dinata 
est satis. Cic. Pliil. 12, 4, 9. Gallia — omnes aequo animo belli 
2)atitur iniurias, dummodo repellat periculum servitutis. de Off. 
3, 21, 82. qui omnia rccta et honesta negligunt, dummodo po- 
tentiam consequantur. in Catil. 1, 9, 22. sed est r.iihi tanti, 
dummodo ista privata sit calamitas et a rei publicae periculis 
seiungatur. ad Att. 7, 7. quibus (agricolis) optatissimum est 
otium: nisi eos timere putas , ne sub regno sint , qxii id num- 
quam, dummodo otiosi essent, recusarunt. in Catil. 1, 5, 10. 
purga urbem: magno me metu liberabis , dummodo inter me 
atque te murus intersit. Lambinus ex auctoritate codicum 
ecripsit liberaveris , quod Beneckius vitiosum esse putat. At 
recte ita dicitur praeinisso imperativo. vid. exempla isupra 
p. 248. allata. Columell. 4, 22, 4. nam ubi unius aut alterius 
folii pampinus prorepsit e duro, dummodo ad maturitatem per- 
veniat, sequente vere — vehemeniem fundit materiam. Propert. 
3, 17, (15,) 15. ipse seram vites, — dummodo purpureo spu- 
ment mihi dolia musto. i. e. ea conditione, ut. luvenal. 8, 269. 
Hirtius in Cic. Epist. ad Att. 15, 6. non mediusfidius acerrimis 
consiliis plus quam etiam inertissimis , dummodo diUgentibus, 
conscquentur. Ovid. Fast. 5, 241. cur ego desperem fieri sine 
coniuge mater , et j^arere intaeto , dummodo casta, viro. 

Tn anapliora omittltur modo. Cic. Brut. 82, 285. sin autem 
iciunitatem et siccitntcm et inopiam , dummodo sit polita , dum 
urbana, dum elcgans, in atlico genere ponit, hoc rectc dumtaxat, 
sed quia sunt in Atticis alia meliora , videat ne ignoret et gradus 
et dissimilitudines — Atticorum. 

Terent. Eun. 2, 3, 28. meanilrefert, dum potiar modo. Heaut. 
8, 1, 57. Valer. Fl. 5, 265. dum sua sit modo tuta salus. 

5. In negalione dicitur dummodo ne. Ratio eadera 
esl. In dummodo non aut non ad aliud nomen pertinet, 
aut cura verbo in unam notionem coniunctum est, veluti 
non esse. 



328 DVM. 

Cic. ail Fam. 10, 25, 3. celerilcr ad comitia — veniendum 
censco, dummodo ne hacc ambiliosa fcstinatio aliquid imminuat 
ciusgloriae, quam consequuti sumus. ad Q. fr. 1, 1, 7. quare 
eit summa in iure dicendo severitas, dummodo ea nc varietur 
gratia, sed conservetur acquabilis, de Orat. 3, 48, 185. recte 
genus hoc numerorvm , dummedo ne coniinuum sit , in oratioriis 
laudc i^onetur. 

ad Att. 12,15. iamcn id ipsum, scribasvelim, te nihil habuissc, 
quod scribcres, dummodo ne his vsrbis. 

Bummodo ne quid. Cic. ad Fara. 10, 25, 3. Vlpian. ia Dtg. 
47, 18, 1, 2. 

Plin. Pan. 27, 2. atque adeo r.ihil largiatur princeps, dum 
Hihil avfcret: non alat, dum non occidat. . 

Sencc. Ep. 54, 6. quo modo volct, dummodo non cx animo 
suspirem. Coliaeret non cuni verLis ex animo. Sed Ovid. 
Her. 3, 81. vid. p. 326. De modo non vide in modo. 

Ovid. Met. 13, 151. dummodo quod fratres Telamon Pclcus- 
que fuerunt , Aiacis meritum non sit. ex P. 1, 1, 14. accipe, 
quodcumque cst, dummodo non sit amor. Vlpian. in Dig'. 48, 
18, 1, 8. si scrvus ad hoc erit manumissus, ne torqueatur, dum- 
modo in caput domininon torqueatur , possc cum torqueri, divus 
Pius rescripsit. Idem in Dij. 4?, 20, 3, 2. 

6. Interdum hac formula consjlium, qiiod condi- 
tionem rei agendae addat, expriraitur: quod alias per 
vi dicitur. Atque iu huuc seusum sufficit simplex 
dum. 

Q. Cic. in Epist. ad Fani. l(i, 21, 11. crat quidem ille (Got- 
gias) in quotidiana declamatione utilis. Sed omnia postposui, 
dummodo praeccptis patris parercm. Cic. ad Att. 11, 19. mihi 
autem tcmporis satis cst , dum , ut in pessimis rebus, aliquid 
cavcam, qui nihil umquam cavi. Ovid. Iler. 3, 123. antantum, 
dum mc capercs, fera bclla probabas? 

VI. 1. Sed diximus supra, dum significare tcmpus 
diiabus rebus commuue. Qua ex rationc proficiscitur 
adverbii sive euclitici usus, quo aliis verbis adiuuctura 
indicat rera in ipsum illud, quod agitur , tempus iuci- 
dere, aut rgm praesenti dcsiguatione terminari. Ita fit 
in verbis cobortaufibus, imperativis et iuteriectiouibus, 
Graeci dicunt d>/, quo tempus designatur pracsens, ubi 
1103 dicimus eben. Sic agediun^ adesdnm , manedum^ 
uys 8i}. Nara quod abi existimabaut vehementiam addi 



DVM. 329 

hac parlicnla, id non quadrat in omnia exempla, Ger- 
mauice reddi non potest, nisi per nun. Latinus usus 
raaxime sermonibus collQquentium coutiuebatur, nec 
quisquam, praeter comicos, Las forraas usurpabat, uno 
verbo agednm excepto. 

Veteres grammatici abundantiaip esse caussam putabant. 
Donat. ad Terent. ^lndr. 1, 1, 2. ades imperativum cst , dum 
TtciQtlKov : est enini productio et adiectio syllabae : ut ehodum 
ad me. Item ad Heaut. 2, 3, 8. Lindemannus de Adverb. I. 
p. 15. nescio quomodo futuri temporis indicium intelligit, et 
comparat Germanorum komm dann et Gallorum vencz donc, 
quorum vis ct natura prorsua alia cst. IVam quae in liis inest 
consequutio, non in latinis apparet. 

Flaut. 3Ien. 2, 3, 73. tacedum parumper. Poen. 5, 3, 103. 
memoradum mihi. Rud. 3, 5, 5. tangedum. 7. iubedum rece~ 
dere istos ambo illiic modo. Truc. 2, 7, 66. sed verum sincdum 
pctere. Terent. Audr. 1,1, 1. vos isthaec intro aufertc: abite, 
Sosia, adesdum: jiuucis te volo. Heaut. 2, 3, 8. abidum tu, 
Tfromi, illis obviam. Hec. 5, 4, 4. manediim, sodes. 5, 3, 5. 
dicdum, quaeso. Phorm. 2, 2, 15. cedotlum, en umquam iniuria- 
rum audisti mihi scriptam dicam ? Heaut. 3, 2, 39. facitodnm 
eadem haec memiiieris. Excmpla formulae agedum et cedodum 
■vide in agk et cbdo. Cic. ad Att. 14, 14. iteradum eadcm ista 
mihi. At Uaec sunt antiqui poetae verba, quae in proverbium 
venerunt. Yide Acad. 2, 27, 88. ubi Gocrenz. et Tusc. 2, 19, 44, 
ubi Kiihner. Scioppius in Susp. Lect. 1, 13. aiiquot locoa 
emendavit. Vide etlam Bentlei. ad Terent. Hcc. 5, 1, 18. 
Exempla multa congessit Parcus in Lex. crit. p. 392. Hanc 
comicorum proprietatem respicerc debebant critici, qui 
manedum vestitui iubebant Catull. 10, 27. Atque iusta erat 
haec caassa, qua Grcno^ius ia Scnec. Med. 987. reiiceret 
Bcripturam : pcragedum facinus mauu, Scneca scripsit pcrage^ 
dum faciunt manus. 

Terent. Andr. 2, 1, 24. chodum dicmihi, num etc. 1, 2, 13. 
ehodum ad me. vd. eho. 

2. De vocabulo cludum diximus supra p. 299. Alia 
quaedam singulis scriptoribus propria sunt, Ita Plau- 
lus, ut videtur ex vulgari consuetudine, sed peculiari 
modo usurpavit primnmdum in enumerandis rebus, 
£t videtur hoc dnm idem significare quod graecum 
fA£i/. Tum idem poeta adiungit clum interrogativo cjui, 

Plaut. Rud. Prol. 31. argumentum cloquar. Primumdum 

huic esse nomen urbi Diphilus Cyrcnas voluit. Mil. 2, 3, 26. 



3S0 DVM. 

primumdum, si falso insimulas Philocomasium , hoc perieris. 
Iterum , si id verum est , etc. Most. 2, 1, 53. omnium primum- 
dnm aedes iamfac occlusac sient. Truc. 1,1,10. Trin. 1, 2, 01. 
Bacch. 2, 3, 25. In Capt. 1, 2, 57. (51.) Jleursiua scripsit 
primo dum. 

Plaut. Araph. 4, 2, 12. me. Prodigium te fuisse oportet olim 
in adolcscentia. am. Quidum ? me. Quia senecta aetatc a mc 
mendicas malum. Epid. 2, 3, 114. Men. 1, 2, 51. Terent. 
Eun. 2,2, 42. G^". at numquid aliud? pa. Quidum? G\. Quia 
tristis. 

3. Alia vocalDulorum genera, qnibiis dnTn addatur, 
non inveniuntur: quamquam id docuerunt Colvius et 
Pricaeus ad Apuleii Apol. p. 477. Oud. et ad florid. 
p. 67. Cf. Drakeub. ad Liv. 29, 11, 1. Sed omnia ab 
iis allata exempla aut male sunt explicata, aut absurda 
interpunctione distincla, aut a librariiscorrupta. lamdiim 
quod legebatur in Apuleii Floridis p. 354, 26. Elm. 
nihil est nisi vitium scribendi, uti ostendunt membranae 
llorentiuae. 

In Gellio 20, 8. Tulgo leg-ebatur: ihi dum coenantibus nobis 
maf^nus ostrearum nunicrus Roma missus est. Sed quis haec 
defendet hodie ? Apud Liv. 3, 60, 10. adortusque nec omnes 
dum cductos, nec etc. est idem ac quod in aliis libris legitur 
necdum omnes eductos. Drakenborch. leg^isse videtur in Plin. 
1, 2, 5. eamque dum, 

*) A librariis fere semper dum et qnum confusa 
esse, omnes norunt, vid. JJuker ad Flor. 3, 12, 10. 
Burm. ad Phaedr. 1, 10, 13. Saepe etiam rautantur tum. 
vd. Arntzen. ad x^urel. Vict. 89. Drakenb. ad Liv. 40, 
42, 7. et nnm. vd. Heindorf ad Cic. de Nat. d. 2, 34, 89. 
etnaf7i. vd. Cort. ad Lucan.2,214. dumnequeetdenique 
Garaton. ad Cic. p. Mil. 19. 



DVMTAXAT. 

In hoc vocabulo explicando haud temere sequimur 
antiquos gramraaticos. Priscianus l5. p. 1015. dum- 
taxat, qnod ab adi^erbio componitnr et verbo. Est 
igitur dntn taxai formuia, quae in imius verbi speciein 
conlrabitur. Nam quod distractis racmbris et inter- 
posilo puncto DVM . taxat legitur in Galbae labula 



DVMTAXAT. S31 

honestae missionis apud OreJlium n. 737. et in Frag- 
mento iudiciario p. 507. et p. 547, 2. et in codicibus 
qnibusdam sci-iptis, ut narral Lipsius ad Senec. de Be- 
nef. 5, 2. et quod in antiquis legibus adeo alia verba 
intcriecta ^entur, id efficcre non poterit, ut hanc 
scripturam in libros recipiaraus , quod fecerunt Wake- 
fleldus in Lucret. 2, 122. ct Beierus in Cic. LaeL 15. 
Nam unitate notionis continentur haec vocabuia. Taxare 
antiquum verbum, quod quin a tagere^ tangere , ut 
vexare a veliere, texere a tegere, derivemus, nihil 
omnino obstat, proprie signiiicat comprehendere et 
compreliendendo statuere, coustituere, vel ut Festus 
ait, finire, quoad tangi liceat , alque neutrali sensu, qui 
ex media significatione se taxare, in se comprehendere, 
ui sich befassen, prodit, idem fere denotat quod con- 
stare, et, quum ad pofestatem rei refertur, valere, 
worin besteken, gelten. Sic dicunlur mz/^a^ {es wech- 
selt), movet , vertit, avgere, praecipitare et alia neu- 
trali sensu. Ergo activo sensu taxare est, quid sit quidve 
contineat res, compreheudere et defmire, den Inhalt 
eines Dings umjassend feststellen, aut, quid valeat res, 
agnoscere, gelten lassen: taxator is est, qui aliquid 
vel pretium alicuius rei consfituit. Hinc fit, ut dumtaxat 
nentraliter significet, quantum constat, quantum valet, in 
wieweit es umfafst^ wiejern es gilt : idque usurpatur et 
adconstituendam et ad coercendam notionem ahcuiusrei. 
Si quis vero hac, qua ingredior, via me sequi nohierit, 
teneat aliam rationem activi verbi , intellecta indefinita 
persona, dum cjuis taxat: quemadmodum dicunt Lalini 
incudt , cjuod i--elit , et Graeci aiia. Vid. Aug. Grote- 
fendi Gramm. p. 132. Ad eumdem significatum verbi 
dumtaxat utrobique conveniemus. 

Vossius et alii explicuei-unt : (luni taxetur hoc unum , Iioc 
est, aestiraando unura istoc. Schellerus pei-vert^a opinionc 
putabat contracta esse verba: tune taces? quae quem sensura 
habeant, apud ipsum vide. Vt aestimationis notioneni primi- 
tivam subilceret, Buddaeus verbura taxare a graeco Tacffftv 
derivavit, quo necforma, nec significatio compi-obari potest: 
nam tuaaBiv etiam ad ruyco , raQco rcvocari debet, et aesti- 
matio intelligitur in constituendo alicuius rei pretio. 

Scripsit de hac particula Eduard. Huschkius Excurs. ad 
Cic. orat. in TuU. in Analect. lilter. p. 253. Sed praetcrea 
quod in deducendo vocabulo veheraentcr errat, quasi taxarG 



S32 DVMTAXAT. 

non possU formari ex tachim , in quo v5r doctissimris non \idit 
alteram syllabara tum tcnuinationi inservirc, ad Buddaei opinio- 
ncm recurrit, et grflcram vocem ruGOsiv proptcrca snpponit, 
ut priraitivam significationem esse dcmonstret statucre, dejinire. 
Ea vero in latina originationc iara cognoscitur. iHQuare vetcrea 
omnem veritatem satis perspectam habebant. Festus enim : 
taxat verbum ponitur in iis , quac finiuntur, quoad tangi 
liceat. et Gellius 2, 6. cum Macrobio Sat. 6, 7. sicuti taxare 
prcssius crcbriusque est quam t an g er e, unde procul dubio id 
inclinatum est. Ccterum Iluschkius hoc vocabulum censet ex 
rigidis lcgum carrainibus in vulgaris sermonis usum migrasse, 
atque antiquissiraum usum invenisse sil)i vidctur in forraula 
diim minore partis famillas taxat , qnara ipse de sua conlcctura 
composuit. At contraria crat via ex vulgari sermone in legum 
usum. INec debetur origo vocabuli uni certae formulae , sod 
indolcs Tcrbi nentralis est, qua significatio ista quantum con- 
tinet ad modum dcfinicndum conformetur. Acccdit, quod ista 
forraula ne latina quidem esse potest. Vid. infra n. 6.. 

In fragmento legis rubriae per compendlum scribitur dtm. t. 
qnod Huschkius documentum dlcit frcquentati usus in Icgiti- 
mis (?) raommicntis. At hoc non raalorcm liabet proprietatcm, 
qnam sexccnta allr. slgla in raonumentls repcrta. Probus p. 1506. 
Paplas p. 1G69. notant dt. et ita etiam legitur in codicc Gaii. 
vd. Gocschcn. p. 432. 

Quod dnmta.xat scribebatur, Tulgari pronunliaiione 
sonabat dnnlaxat , idque etiara saepe scriptura expri- 
mebatur, veluti veruntamen ^ idejitidem. Vide iuscript. 
apud Grut. p. 575, 1. et Cellarii Orthograph. p. 224. et 
p. 60. Vltiraa verbi antiquitas definiri non potest. Sed 
rarus est huius voca])uli usus apud comicos: in Plauli 
coinoediis serael occurrit, in Terentii nusquam. Adver- 
bium recte appcUabis: taraen quod Bremius existimavit, 
etiara coniuncLionis vira interdura apparere, id non tam 
absurdura videri debet, quara Goerenzio visuui est. Nani 
ipsa ralio formulae noa repugnat, quo minus cliam 
cum verbis coniungatur. 

1. Primitiva igitur vocabuli significatio est, ut, quid 
res aliqua compreheudat, et quibus finibus contineatur, 
i. e. eius arabitus et modus consfituatur. Hoc ad ad- 
verbii formara reducitur, ut dumtaxat priraura sit 
hactenus, tantuni, in tantura, insawc.it. Qua ralione 
aut res iu se suaque potestate statuitur, quod est, ad 



DVMTAXAT. ^3 

Jianc rem quod perthiet , aiit opponitur res aliis rebus, 
vel ceteris. Glossae apud VulcQn. p. 82. insim toi;tov. 

Cic. Brut. 82, 283. sin autcm iciunitatem et siccitatem et in- 
bpidm, dummodo sit polita , dumurbana, dum elcgans , in attico 
genereponit, hoc recte dumtaxat. Sed quia sunt in allicis alia 
mcliora , cidcat , ne ignoret et gradus et dissimulationes et vim 
ct varictatem atticorum. ad Att. 4, 3. nos animo tlumtaxat vige- 
mus , etiam magis quam qiium fiorchamus: re familiari commi- 
nuti sumus. i. e. quantiim quideiu ad animum pertinet. de 
Nat. d. 2, 18, 47. sint ista pidchriora dumtaxat adspectu. iil)L 
male reddunt tvcnigstens : est insofern sie es durch den Jnblick 
sind. de Divin. 2, 43, 90. quibus (Chaldaeis) etiam Diogcncs 
stoicus concedit aliquid, ut praediccrc possint dumtaxat, qualis 
qnisf^ue natura — sit. 

Cic. p. Dciot. 1, 1. primum dico pro capite fortunisquc regis, 
quod ipsum ctsinon iniquum est in tuo dumtaxat periculo, tamen 
est ita inusitatum , regem capitis reum esse , ut ante hoc tempus 
non sit auditum. i. e. iftsofern es einc Sache zu deinem ISach- 
theil betrtfft. Hirt. B. afric. 90. edicit, se iis dumtaxat vitam 
concessurum: bona quidem eorum se venditurum: ita tumen, 
qui corum bona sua redemissct , sebonorum venditionem inductu- 
rum et pecuniam vndctac vomine rclaturum , ut incolumitatcm 
retinere posset. Incpta crit senteiitia sivc reddas tantummoda 
vitam, sive ceite. Est vita, quantum ipsa per se constet. 

Edict. praet. apud Vlpian. in Dig. 15^ 2, 1. pr. post mortcm 
tius, qui in alterius polestate fucrit, posteavc quarri is ema7i- 
cipatus, manumissus alicnaiusve fucrit, dumtaxat de pecidio^ 
et si quid dolo malo eius , in cuius potestate est, factum erit, 
quo minus peculii cs&ct , in anno, quo prithiim dc ea re expe- 
fiundi potestas ctit, iudicium dabo. i. c. quod attinet ad pecu- 
lium, insofcrn es betrifft. Haec formula dumtaxat de jyectdio 
sacpissime occurrit. Vide Huschkii Analect. p. 264. Vlpianua 
in Dig. 14, 4, 7, 5. /i«ec actio et perpctuo et in heredem datur 
de eo dumtaxat , quod ad cum pervenit. Sed 4, 3, 17, 1. dum- 
taxat de eo , quod ad eos pervenit. 

2. Hac ratione usurpatur dumtaxat ad definien- 
dam cerlam rem. Nam raodus constituitur certus. Est 
igitur nou amplius, nec plus nee minus. Atque ita 
dicitur in indicando certo nuraero vel tempore. In his 
vero facile exsistit ambiguilas, quandoquidem isla 
significatio restringi potest ita, ut intelligamus aut uon 
l^lus , i. e. tantum , aut non minus , i. e. saltem. 



S34 DVMTAXx\T. 

Edict. praet. apud Vlplan. in Dig. 25, 4, 1, 10. miitantiir 
mulieres liberae dumtaxat quinque, ita tit , practer obstetrices 
duas, in eo conclavinc plures mulieres liberae sint quam dccem. 

Inscriptio lapidis sepulcralis apud Grutcr. p. 227, 5. ct 
p. 748, 1. — donavit sub hac conditione , ut quotaniiis rosas ad 
nionumentum eius deferant, ct ibi epulentnr , dumtaxat in V 
idus iulias. Quod si ncglexcrit , tunc ad J III ciusdcm collcgii 
pcrtincre dcbcbit. Ximiani cst, quod Husciikiiis interpretatiitne 
hac substifait : ne alias cogerentur legatarii co quoque tera- 
pore rosas defcrre , quo nullae esse solent. 

Alfenus Varus in Dig. 50, 202. quum in testamento scriptum 
esset, ut heres in funere aut in raonumento dumtaxat aureos 
centum consumeret, 7ion licct minus consumere: si amplius vellet, 
licct, neque ob eum rcm contra testamentum facere vldctur. 
•» Igitur illud dumtaxut interpretatur non minus, certe : quo 
cavetur , ne quid testatoris honori detrahatur.^ 

3. Ille igilnr, quem exposui, vocabiili sensiis ad- 
liibetur ad reslringendam uotionem duplici modo ita, 
ut aut res una excipialur, quod est tantum , lantum- 
modo, aiir , aut aliqua res certe ex sua parte affirmetur, 
quod est ad minimum, cerle, saltem, zum wenigsten. 
Atque illa signiiicalio etiani verbum hactenns admiltit, 
quamquam ipsum dinntaxat idem exprimit. Sed usu 
factura est, ut interdum simpliciter significet soliwi. 
Dicitur adeo non dumtaxat pro non modo , quod lleri 
posse quum Laur. Valla 2, 41. negasset, exempla, quae 
id comprobant, in excep)tione collocavit. 

Cic. de Orat. 2, 27, 119. haec sunt omnia ingenii vel mcdio- 
cris , exercitationis autem maximae: artcm quidcm ct pracccpta 
dumtaxat hactenus requirunt , ut ccAis dicendi luminibus or- 
nentur. 

Cato de Re r. 49. vineam vetcrem si in alium locum trans- 
ferre volcs , dumtaxat brachium crassam licebit. Caes. B. civ. 
2, 41. dat suis signum Subura , acicm conslituit et circumirc 
ordines atque hortari iucipit : sed peditatu dumtaxat procul ad 
specicm utitur , cquiies in acicm miltit. Coniunge dumtaxat 
procitl. Cic. de ^at. d. 1, 38, 107. de Uep 2, o2, 56. dc >at. 
d. 1, 44, 123. ncgue cnim tam dcsipiens fuisset , ut homunculis 
similcm deum fingeret, lineameniis dumtaxat extremis , non 
habitu solido. 

Cic. Parad. prooe. 3. feci ctiam audacius quam illc ipsc, 
dc quo loquor. Cato enim dumiaxat de magnitudine animi, 
de continentia — stoice solet oratoriis ornamcnlis adhibitis 



DVMTAXAT. 335 

dicere: ego verl> illa ipsa, quae vix in gymnasiis et in otio 
Stoici probant , ludcns conieci in communes locos. Gernhardus 
interpretatur : si non de ceteris, saltem de magnitudine animi. 
Scd aptlus Cist : non nisi. 

Cic. de Fin. 2, 7, 21. quid attinet luxuriosis ullam exceptio- 
ncm dari, aut Jingere aliquos, qui, quum luxuriose viverent, 
a summo philosopho non rcprehcnderentur eo nomine dumtaxaty 
cetera caverent, Quera locura critici rairo modo tractarunt. 
\id. Goerenz. Larabinus aut si modo , aut dummodo inseren- 
dura duxit ante voc. cetera. Orellius excidisse putat si. At sen- 
tentia bene se habet ita conforraata '. qui quaravis hixiiriose 
TiTerent, hoc uno noraine non reprehendcrentur, in reliquis 
a reprchensione tuti. Cavere enira est effugere reprelicn5.5o- 
iiem. Cetera ita positum non opus habet particuhi oppositiva. 
ad Quir. post red. 4, 10. quum is inimicus, qui ad mcam per- 
niciem vocem suam communibus hostibus pracbuisset, spiritu 
dumtaxat viveret , re quidem infra omnes mortuos amandandus 
esset. 

Jnterdum haec restrictio fit cura quadam oppositione, ut 
eensus sit : sed tantum. Celsus 5, 2(), 24. in visceribus nihil 
movendum est , nisi si quid aut ex iocinore , aut liene , aut pul- 
mone dumtaxat extremo dependeat. Inscriptio tabulae honcstae 
missionis vid. infra n. 6. 

Liv. 37, 53, 9. «ec dumtaxat animum vobis bonum ac Jidelcm 
Jtraestitit, sed omnibus interfuit bellis, quae in Graecia gessistis, 
terrestribus , navalibus. Paullus in Dig. 26, 7, 12, 3. quum tutor 
non rebus dumtaxat, sed etiam moribus pupilli praeponatur, 
in primis mercedes praeceptoribus , non quas minimas poterity 
sed pro facultate pairimonii , pro dignitate natalium constituet. 
Caius in Dig. 50, 16, 235, fabros tignarios dicimus non cos 
dumtaxat , qui tigna dolant, sed omnes, qui aedijicant. 

Distinctionem , qua Aug. Grotefendus in Grarara. p. 373. 
dumtaxat et tantum diversa esse dicit , equidem non intelligo. 

4. Ex hac eaclem ralione pro"ficiscitur altera signifi- 
catio : ad minimum, saltem, certe, wenigstens. Vid. 
Gronov. ad Senec. de Benef. 5, 2. Qui vero disceptant 
de singulis locis, utrum significetur saltem, an tantum- 
modo, sicut Matthiae fecit contra Weiskium ad Cic. 
p. Mil. 2, 5., meminerint diversitatem noii in lalino 
vocabulo cerni, sed in verbis germanicis. 

Plaut. Truc. 2, 4, 90. iubebo ad istam quinque perferri minaS! 
praeterea obsonari dumtaxat ad minam. 



536 DVMTAXAT. 

Cic. de Orat. 1, 58, 249. cur ergo non iidem in iurc civili — 
satis instnicti cssc possumus ad hoc dumtaxat, ne in nostra 
patria licrcgrini atquc advcnae esse videamur? p. Blil. 2, 5. 
equidem ccieras tempestates ct procellas in illis dumtaxat flucii- 
bus concionum sempcr piitavi Miloni csse subcundas. ubi Weis- 
kius expliciiit tantummodo, Mattliiae saltem, certe. ad Fara. 
12, 1, 2. ad Att- 2, 18. hac tamen in opprcssione sermo in 
circulis dumtaxat et conviviis est liberior quam fuit. Celsus 
5, 26, 2<). vomilus ■ — maliim signum cst in his dumtaxat, quo- 
rum vcl nervi , vel etiam nervosi loci vulnerati sunL Senec. de 
Benef. 5, 2, 2. Epist. 58, 33. Quinctil. 11, 3, 156. 

Cic. ad Att. 5, 10. valdc me Athenae delectarunt: iirbs dum- 
iaxat et urbis ornamcntum. Sueton. Claud. 25. pcregrinac 
condilionis homines vetuit usurpare romana nomina, dumtaxal 
gentiUtia. Plin. Epist. 9, 13, 4. Plin. Hist. n. 28, 4, 11. 19, 11, 58. 
Plin. Epist. 5, 6, 12. (Tilteiis) omnes frugcs dcvehit in urbcm, 
hieme dumiaxut et vere : aeslatc submittitur. Suet. de Gramm. 4. 
clari professores et de quibus prodi possit aliquid dumtaxat a 
nobis , fere hi fuerunt. Curt. 9, 10, 18. 

HoraL Art. poet. 23. denique sit quidvis simplex dumtaxa! 
et unu7n. i. e. nisi aliis Tirtutibus , certe liac sit praeditmii 
dmpruutatis, jNisi intelligas quidem : de «juo significatn 
tide n. 7. 

Praeponitur nomlnl. Cic. Lacl. 15, 53. coluntur tamen simu- 
latiofie dumtaxat ad tempus. in quibus extrema vClba coliae- 
rent, non simulatione dumtaxat. Sic Plin. Ep. 3, 9, 26. con- 
iectabis ex his , quantas conte7itio7ics , quantas etiam offcnsas 
subicrimus dumtaxat ad breve tcmpus. Cf. Cic. ad Att. 2, 14. 
dumtaxat ad prid. non. mai. nt in Inscript. apud Grut. p.237, 5. 
iltnntaxat jn J . id. iulias. lustin. 1, 5, 5. atiimum minaccm 
dumiaxat in illo fregit. i. e. in Cyro qciidem, non iu Ilarpago. 

Opponitur alioqui. Plin. Ilist. n. 18, 7, 10. aestiva, quaeaestate 
anic vergiliarum exortum seruntur, ut milium, — Italiae dumtaxat 
ritu : alioqui in Graccia ct Asia omnia vergiliarum occasu scruntur. 

Notanda est negativa sententia. Quinctil. 3, 8, 10. narra- 
tio7iem vcro numquam cxigct privata deUbcratio cius dum- 
taxat rei, dc qua diccnda sententia cst, 2, 10, 2. nequc eni^n 
viittis uUa perpetuac dunitaxat oratioiiis reperiri potcst, quae 
non sit ciim hac diccndi meditatione com^nunis. 

In sententia , quae in se Iiabet quoque. Flortis 4, 12, 61. 
dmnibus ad occasu7n ct mcridicm pacatis geiitibus, ad septcm- 
irio7iem quoque dumiaxat intra Rhcnu77i aique Danubium. Cf. 
Sueton. Aug. 66. de quo infra. Ibi Casaubonus ei Scriveriu» 



DVMTAXAT. 337 

comecenint : nec vitta quoque dumtaxat, sed et dclida per- 
pcssus. Vid. Ileumann. ad Cic. p. Mil. 2, 6. Praecedit et apud 
Pliniura Hist. n. 18, 24, 56. 

6. Qnlbusdam in locis utraqne significatio, qnain 
nosGermani diverso vocabulo distinguiraus, coaiuugitur: 
quemadmodum dicimus wenigstens nvr. 

Plin. Epist. 4, 9, 7. multis enim atque etiam principi dixerat 
sola se munuscula, dumtaxat natali suo et saturnalibus accepisse 
et plerisque misisse. 

6. Ex his vero facile intelligitur, qua ratione Bre- 
mlus ad Cic. de Fin. 2, 7, 22. contendat, dnnilaxat 
coniunctionem significare dummodo , Goerenzius autem 
id neget. Etiamsi non satis aptum videatur coniunctio- 
nis nomen , tamen sensus parum dillert. In dnmtaxat 
enim idem exprimitur Q-zriy.aqy quod in dummodo con- 
ditionaliter dicitur. Atque ad couiunctionis usura pro- 
xime accedit haec particula apud Luci-etium , quaravis 
ibi adverbii structura recte defcndatur. Dicebatur eliam 
dumtaxat cjiium. Ita non uni nomini, sed sententiae 
praefigitur. 

Sueton. Aug. 66. amicitias — constantissime retinuit, non 
tantum virtutes ac merita cuiusque digne prosequutus , scd vitia 
quoquc et delicta , dumtaxat modica, perpessus. Explicant 
Ernestius , Goereiizius et alii certe , saltem : quod quum falsum 
Tiderctur , quasi Augustus etiara raaxiraa Titia et delicta per- 
pessus esset , Bremius explicult : dummodo. At dumtaxat de- 
finit certura genus delictorum, quatenus raodica fuissent: inso~ 
fern sie mdfsige waren. Goerenzii enira coniecturara , modice 
perpessus, nerao coraprobabit. Ita in inscrlptione apud Orell. 
n. 4399. C. lulius lason ct Cocceia Tryphanea fecerunt sibi et 
libertis libertabusque suorum, dumtaxat qui ex familia corum 
fuissent. In tabula honestae missionis, Galba iraperatore, 
apud Orell. n. 737. cum iis, quas postea duxissent, dumtaxat 
singidi singulas. 

Lucret. 2, 120. coniicere ut possis ex hoc, primordia rcrum, 
quale sit, in magno iactari semper inani: dumtaxat rernm 
magnarum parva jiotest res exemplare dare et vestigia notitiai. 
Est h. 1. insofern , sItc inwiefern. Sed ne adverbii natura 
repuf^net, accipi potest pro scilicet. ■vid. n. 7. 

In Tetere lapide apud Orell. n. 3678. ut — vinum usibns 
vestris, dumtaxat quum publice epulas exercebitis, habere pos- 
sitis. 
II. 22 



538 DVMTAXAT. 

Ex lege Bilia Fcstua e. v. puhlica pcyndera haLet haec : »i 
quis magistratus haec d. m. pondera modiosque vasaque publica 
modica minora maiorave faxit, iussitve ficri, dolumve adduitf 
quod ea fiant, eum quis volet magistratus multaretur, dum 
minore patris familias taxat , liceto. Quac verba mirahili arto 
tentata sunt ab Iluschkio iurisconsulto in Analect. p. 255. 
Nam primum modica, quod appositione adiectum est et lego 
moderata Big^uificat, ilie mutat in modicis: tum pro viultaretury 
vcl ut apud Godofredum sci-iptiim est multatclur (quod iam 
Ant. Augustinus emendavit multciur^ ex lege iudiciaria, quao 
opud Marinium p. 70. Tora. 1. legitur, restitui iubet; ei sei 
quis volct mag. mvltam irrogare: quasi omnia ad unam formu- 
lam audacter revocanda sint : denique coniicit dum minorii 
partis familias taxat: quod csse dicit : „ei, qui conlra hanc 
legcm fecit , quicumque volet magistratus multam irrogare 
liceto, si modo minoris partis bonorum definiat scil. multam." 
Quae quomodo is^tis verbis latinis exprimi possint, nemo in- 
telligit, nec patct, quid slt familias, nec quo pacto indica- 
tivus pro coniunctivo ponatur. Taraen hanc a se factam for- 
mulam vir doctissimus fundamcntum fuisse putat universi usua 
huius particulae. In illa lcge nihil mutandum est nisi putris 
in palrcs : nam quis volct dicitur pro quicumque , et recte com- 
ponuntur verba muUctur liceto. Vertas : dicscn zu bcstrafcn 
stcht jedcr Obrigkcit frei, uur im geringcren Maafse die Fa- 
milienvuter. 

7. Glossae Philoxeni quuui dumtaxat reddant gi'aeco 
ih]lci8'{], Salmasius ad Vopisci Prob. 16. demonstrat, 
siyaificari scilicet. Graecam explicationem nou pror- 
sus reiiciamus. Receutiores enim, et, utvidetur, inter- 
diim etiam veteres, certe non mali scriptores usur- 
pabant dumtaxat ad verbi , cui addebatur , notionem 
distinctius constiluendam : id quod alibi quidem expi'i- 
ruit. lu quibusdam locis explicari potest per scilicety 
freilicli: quod quomodo cum primitiva significatione 
congrual, lacile iutelligitur. 

Qiiinctil. 1, 4, 20. alii tamcn ex idoneis dumtaxat auctoribus 

octo jiartes sequuti sunt, i. e. cx idoneis quidem auctoribua. 

Kos cben. 

Tacit. Gcrm. 25. libcrti non miiltum supra servos sunt: raro 

aliquod momeutum in domo , numquam in civitate: cxceplis 

dumluxnt iis geutibus, qtiac regnanlur. Quod vulgo interpre- 

tantur : tanturauiudo. 

Fortasse etiam huc pertinent haec Cic. de opt. gen. orat. 3, 8. 

nod qui eatcnua vuliKVunt , sani dumtaaat tit sicci iabeantur. 



DVMTAXAT. 339 

ged ita, ut palaestrice spatiari in xysto iis liceat. ubi niale &« 
hal)crcl; tantnmmodo. Est enim quidem. p. Marcel. 7, 23. 
equidem de te dies noctesquc, ut debeo, cogitans, casus dumtaxat 
humanos et incertos eventus valetudinis — extimesco. 

Slngulari modo Epist. ad Brut. 1, 3, consules duos bonos qui~ 
dem, sed dumtaxat bonos amisimus. ^uod reddas doch freilich 
nur gutgesinnte. 

Vopisc. Prob. 16. veteranis omnia illa, quae anguste adeuntur 
loca privata donavit, addcns , ut eorum filii ab anno octavo- 
decimo mares dumtaxat ad mililiam mitterentur , ne ante latro'^ 
einari quam militare discerent. Salmasiua explicat ol a§^£V£s 

8. Deloco, quera obliaeat haec particula , discre- 
pant viri docti. Goerenzius ad Cic. de Fin. p. 150. con- 
lendit dumtaxat a probatis scriptoribus nusquaiu ab 
initio sententiae alicuius, vel, ut est apud Ciceronera, 
ante nomen suum poni. Quae Miillerus iisdem verbis 
repetit ad Cic. de Orat. 1, 58. p. 173. Et Orellius ad 
Cic. de Fin. 2, 7. constanti usu Ciceronis postponi affir- 
mat. Qualis vero haec constantia fuerit, exempla supra 
posita ostendunt. Contrariam consuetudinem in Plinio 
observasse sibi visus eral Heusingerus. Vide eum ad Epist» 
1, 2, 2. In ipso initio sententiae Lucretius particulam 
collocavit. Ex his vero colligi potest, non unam aut 
certam fuisse particulae sedem, neque ex hac arguraen- 
tatione quidquam redundare ad dubia loca disceptanda. 
Idem animadvertimus in vocabulo certe p. 22. A suo 
verbo longe remotum est apudLucret. 2,931. dumtaxat 
oriri posse ex nori sensu sensus mutabilitate, itemquo 
S, 378. 

EATENVS. 

Ea, quod proprie de loco et loci parte ita usai-patnr, 
Ut, ubi raotns expriraitur, noraen viae intelligi possit, 
corapouitur cura tenus, Dicilur igitur eatexvs, uti 
hactenus ^ pro usque ad eara partera, usque ad eum 
terrainura. Cave tamen, ne unum nomen singuiare 
j ubique suppleas. Nam quod grararaatici plurimi in 
oSog et in i^^ia vel in ratione et in parte coramodiiai 
supplemcntuni raultarum ellipsiura quaesiverunt, mihi 
quidem modus vldetur esse adraodum dubius , neque etiam 

22 ♦ 



340 EATENVS. 

Becesse erit, ut cum Musgravio et Schaefero enallagen 
generis statuamus. Bernhardii opiuioui de sublimiore 
quadara nolione verbi 686g in Synt. graec. p. 185. pro- 
positae hoc unum argumentum suppetit, quod 6S6s 
nomen est geueris feminini: alioquin ipse non omnia 
ad unum vocabulum retulisset. Graeci et Lalini enira 
multas composuerunt in femininis nominibus forraulas, 
quarura in origine investigenda nos frustra laborabimus, 
primarum notionum ignari. 

1. Vocabulum eutenus proprie dicitur de termino 
loci, ad quem usque aliqua res perlineat: hi so weit, 
Id ad alias res transfertur, ut definiatur, quousque eae 
porrigantur, quove ambitu, etiara in ipsa cogitatione, 
pateant. Sic modus et conditio rei constituitur. Ger- 
mani dicunt insofern. In hac vero ratione semper re- 
quiritur termiui vel modi ac mensurae indiciura, quod 
exprimitur verbis cpiatenns, qiia^ quoad. Sed veteres 
scriptores hoc vocabulum nou usurpasse videntur, nisi 
in doctrinarum expositione. Quare Cicero nusquam in 
oratiouibus posuit. Receutiores frequentius. 

Celsus 2, 10. p. 81. ex ulterioribus autem eatenus sanguis se~ 
quitur f quatenus emittitur: uhi is suppressus est, quia non tra- 
hitur , ne venit quidem. lavolenus in Digest. 47, 2, 92. haec 
idcirco , quoniam furti eatenus habct actionem , quatenus eius 
interest. 

Columell. 4, 7, 2. neqve cnim eatcniis plaga consistit , qua 
vestigium fecit acies , sed aestivis caloribus falce vulnus penitus 
impressum latius inarescit ita , ut non minimam partem de eo 
matris corpore enecet. 12, 9, 1. caulcs lactucae ab imo depnr- 
gatos eatenus , qua tenera folia videbuntur, in alveo salire 
oportct. de Arbor. 8, 2. Quinctil. 1, 11, 1. dandum aliquid 
comoedo quoque, dum eatenus, qna pronuntiandi scientiam 
futurus orator desidcrnt. 

Cic. de Leg. 1, 4, 14. hoc civile, quod vocant , eatenus exer- 
euerunt, quoad populum praestare voluerunt. in quo loco nihil 
est vitiosum : nam praestare aliquem dicitur pro rera alicuius 
agerc, et hoc loco pro civium caussas agere. vid. Plin. Pan.83. 
Cic. ad Quint. fr. 1, 1, 3. quorum si quis forte csset sordidior, 
ferrcs eatenus , quoad per se negligeret has leges , quibus csset 
adstrictus. 

Cic. de Vnivers. 11. quando igitur omnes, et qui moventur 
palamque osienduntur, et qui eatenus nobis declarantuVf quo 



EATENVS. 341 

ipn voluntf creati tvnt etc. Aut qua ocribendum erat, nt 
LamljinuS 8<Snpsit, ant quoad , ut Perionius emendavit. Sed 
Orosius Hist. 7, 21. usque quo ad profltgandas ecclestas edicta 
Decii cucurrerunt, eatenus incredibilium morborum pestia es- 
tcnditnr. 

Vnicus, q^uod sciam, in antlquioribus locus est Planti 
Most. 1, 2, 50. de liberorum vita : ad legionem quom itant, 
adminiculum eis' danunt tum iam aliquem cognatum suum. 
Eatenus abeunt a fabris. Sed nemo adhuc explicuit, nut 
reliquis accommodare potuit haec verba, quae valde suspecta 
niihi videntur. 

2. Sic etiatn pro tantopere, in eu?n modum, dicitur, 
sequente coniunctione ut vel ne. 

Cic. de Opt. gen. orat. 7, 23. quorum ego orationes si, ut 
spero, ita expresseroy virtutibus utens illorum omnibus, - — verba 
persequens eatenus , ut ea non abhorreant a more nostro. Celsui 
5, 26, 30. calida aqua eatenus necessaria est, ut sanies remo- 
vcatur. 7, 19. p. 464. Columcl. 5, 1, 3. 5, 5, 3. de spatii» 
ardinum eatenus praectpicndum habcmus , ut intelligant agri- 
colae etc. Celsus 6, 6, 38. quidam contrito semine portulacae 
mcl adiiciunt catcnus, ne id cx specillo destillet, eoque inungunt. 
Colurael. 5, 6, U. quum dcinde arbor convaluerit, quidquid 
falce contingi poterit, cxputandum est allevandumque eatenus, 
nc plaga corpori matris applicetur. Sueton. Tiber. 33. ac primo 
catenus interveniebat, ne quid perperam fieret. lustin. 5, 2, 10. 
eutcnus bcllum suslinendum^ ne inopia deseratur. 

3. Ad tempus non magis a veteribus referlur quam 
ohactenus. Id recentissimi scriplores demum novarunt, 
rrsed cum vitio. 

Capitolin. Gordlan. 22. Gordianus adolescens , qui Caesar 
ealenus fuerat , a militibus ct populo^ — ingenti studio et gratia 
/tugustus est appellaius. Oroslus 6, 1. hoc eatemis factum esi, 
doncc foecunda crudelitas co usquc inter tormenta ac per tor- 
menta perficeret, quamdiu ipsum regium culmen — occuparet. 

ECASTOR. ECEPlE. 

ECASTOR et ECERE, quod Charisius inter adverbia 
monstrativa collocat, occasionem nobis praebent uni- 
vei\sam compositionis rationem exponendi. Syllaba e, 
in multis rebus similis graecae i| , vini habet demonstra- 
tivam, quae ia compositione redditur intensiva. Atque 



342 ECAStOR, ECERE. 

ea et praefigltur ia qulbusdam Yocabulis, quemadmoduin 
eliam ijSrj componitur, et ia alias transit forraas. Ad- 
iecta enim littera /i, fit en, sicuti ex tame factum est 
tamen. Hoc en cum ce demonstrativo coniunctum, da- 
plicata littera sonat ecce, Sed praefigitur haec syllaba 
in trinlici nominum genere, 3Nam in primo significa- 
tum intendit quadam monstratione, veluti in enimf 
quod est e /Z(zm, et in eqnidem: neque aliter in inter- 
iectionibus e/ieu, ehem. In altero autem genere, voca- 
tivo apposila, exprimit provocationem in obtestatione; 
imde tiunt ecastor\ epol^ equirine^ eiuno^ ecere, edi, 
Tertii sunt generis , in quo e, ut graecum ?j, interro- 
cationi inservit, ecquis, eccjuando, i. e. e-quis, e-quando, 
feed illa e aifirmationis et obtestatiouis, cui respondet 
ex parte graecum vt^ , assurasit 7n litterara, ut esset me, 
quocum coraparare possuraus graecum ftc. Ita dicebatur 
edi et medi, quod ex Titiouio affert Charisius p. 183, 
etmecastor, jne/iercule, medins Jidius ^ vel, ut apud 
Charisium scribendum, medi jidie. Nec deest analogia: 
nam dicebatur Ancus et Mancus, et ex a^sg Mars, siculi 
fli%qi^ ex CilQiq, 

Non operae pretium puto , sententias omnes \Irorum docto- 
Tum, magna ex parte iraprotaLilcs , referre. Vid. Aossii Etj-^ 
tnolog. s. V. medius fidius. Hoc nnum addam. Veteres ipsi 
ignorabant originem dictiouis mehercule, mccastor, et analogiara 
graecae dictionis non respicientes, me esse opinabantur pro- 
nomen et quum semel grammatici docuissent sensum esse , rao 
iuvet Hercules, plurimi, nt videtur, dicebant mehercules pro 
nominativo , quamquam ea erat vocativi forma communis , in 
hec quidem usu a Cicerone Orat. 47, 157. non probata. 

EcASTOR et reliqua nsurpabantur in obtestatione 
qualicumqne ita, ut omnino veritatis vel admirationis 
sensus exprimcretur. Qaare grammatici adverbia 
vocabant haec nomina. Tamen narrant Charisius et 
Gellius 11, 6. foeraiaas seraper ecastor, viros mehercle, 
ntrosque edepol dixisse: quod quuqi in Plauti et alio- 
rum locis non paucis aliler se habere critici vidissent, 
excusationem in eo quaerebant, qnod non Romani, sed 
peregriui, aut illi in tcrris peregrinis loquuti fuissent 
(Ramshorn. Grara. 98. 23.294.) : sed frustra. Nam idera, 
quod usu sibi vindicarunt muheres, non viros dedccebat 
ijsurpare. Enimvcro in cjuacumque asseveratioue poui- 
tur ecastor sive in media sententia , sive ab inilio. 



ECCE. 345 

Etiam praemitlitur exclamationis particula, ct coniangi- 
tur accusalivus. 

Plaut. Truc. 2, 5, 28. nunc ecastor ut vcniret mtlca velim. 
Post si lcgitur Asin. 1, 3, 36. Truc. 2, 2, 60. Sticb. 1, 8, 89. 
ct Poen. 1, 2, 71. keu ecastor. Stich. 1, 3, 81. ecastor auctionem 
haud magni pretii. Merc. 4, 1, 25. ecastor vero. 

De eccere vel ecere iam apud veteres exstat mira 
opinionum varietas, Cliarisius et , ut Festus. narrat , alii 
exislimubant esse dictum pro ecce. Quo quura ultima 
eyllaba non explicaretur, Schmiederus in nolis ad Te- 
rent. PJiorra. version. gerraan. adieclis, n. 78. opinabatur 
adiici hanc syllabura sine ratione ac sensu, quomodo 
coUoquentes interduna eiusmodi sonos emitterent. Lam- 
binus ad Plaut. Trin. 2, 2, 105. et Nanius Misc. 1, 21. 
pro eece rem acceperunt : quod probari nullo pacto 
polest. Idem Lambinus, qui aliam etiam proposuerat 
sententiam ad Plaut. Amph. 2, 1, 4., in notis ad Truc. 
2,2,58. dnasdistinguit formas eccere et ecere, quod sit, 

Eer aedem Cereris , seu per Cererem. Eum sequitur 
indemannus ad Mil. 2,2, 54. At illad, quod Paullus, 
non Festus narrat, grammaticorum quorumdum com- 
raentum erat. Duobus enim in locis Plauti, in quibus 
ista monstrandi vis inesse videbalur Pers. 2, 4, 29. et Mil. 
2, 2, 54. ante omnia videndum erat, an antiqui libri 
scripturam confirraarent. Et editio princeps quidera ex- 
hibet ecce aufem in utroqu^ loco , idque iara Bothius 
restiluit illi priori. In reliquis omuibus (sunt enim sex) 
recte intelligitur affirmatio vehemeiilior, quae etiani per 
ecasior expriraitur. Quare Glossae bene explicant: 
eccere , Kaxa rijg /ly]^rix(iog. Aedera Cereris nemo hodie 
supponet. Usnrpatur vero haec dictio ab eo, qui suae 
sententiae testimoniura veritalis addit, aut aliquara reni 
adrairatione excipit, et inopinatara rem deprehendit. 

PLuit. Anipli. 2, 1, 4. eccerc iam tuatim facis, ut tuis nulla 
apud te sit fidcs. Truc. 2, 2, 58. Cas. 2, 6, 35. Men. 2, 3, 50. 
cccere, perii miscra. 

Plaut. Trin.2, 2, 105. lY. Tute ad etim adcas, tutc concilics, 
tutc poscas. PH. Eccere. Terent. Phorin. 2, 2, 5. ph. si roga- 
hit. G. Inte spcs est. va. Eccern. Quid ai veddeti 

ECCE. 

EccE quomodo ex en et ce factum sit, dixi iam 
p. 342. Adde voc, en. Est vero ecce particula deraon- 



344 ECCE. 

stratlva, quae nec graeco, nec germanico verbo aple 
reddi potest. Nam non sufficit vocabuliim da: sed 
nimium est, quod reddunt pldlzlicJu Per siehe cla 
expriraitur multis in locis similis quidem sententia, non 
autem vocabulum. Nam ecce aut simpliciter monstrat 
rem apparentem, aut aftentionem excitat et in rera 
considerandam dirigit, aut rem aliquam animo oflerl, 
quae subito ac repente comparuit, aut novum quid 
et improvisum efFert. 

Grammaticorum alii appellant interiectionem , give notam 
mentis ob rem gubitam exclamantis, alii referunt inter adver- 
bia demonstrativa. Sed quum haec vocula non ipsam quidem 
animi affectionem eius , qui loquitnr, expriraat, sed aliorum 
animum attcndat et erigTit, coniungitur cum aliis nominibus, 
et includit notitiam non omni ex parte expositam, ideoque in 
elliptica strnctura praestat adverbii vicem. Bauerus in notis 
ad Sanct. T. 1. p. 221. afilrmat, ecce eigniiicare gimpiiciter 
vide. 

1. Primum igitur demonstrationi inservit, remque 
monstrat conspicuam et distinctam. Qua dicendi forma 
utuntur poetae etiam in narrandis rebus, ut imaginem 
reddant magis vividam. Servius ad Virgii. Aen.2, 57. ait: 
Jiaec jjarticula prope rem gestam ante ocnlos lectoris 
inducit. Sic eccum etiam absentibus accommodari ob- 
servat Gruterus ad Plaut. Amph. Prol. 120. Est enim 
designatio rei etiam longius remotae. Poetae autem 
saepe adliibeut hanc dictionem, quando alium apparuisse 
narrant, aut aliam personam in scenam introducunt, 
Quo difierat ab en, vide n. 11. 

Flaut. Bacch. 4, 4, 16. quem quaero, optime ecce obviam esf. 
i. e. der kommt mir da erwiinscht entgegcn. Terent. Eun. 5, 
4, 43. (3, 23.} ecce autem video rure redeuntem senem. Yirgil. 
Ecl. 9, 46. Daphni, quid antiquos signorum suspicis ortus? Ecce 
dionaci proccssit Cacsaris astrum. Stat. Silv. 2, 1, 3. procul ecce 
canoro demigrant Ilclicone deac. 

Virgil. Aen. 2, 403. ccce trahebatur passis priameia virgo 
crinibus a templo Cassandra. 6, 337. ccce gubcrnator scse Pali- 
nurus agcbat. 

Ovid. 3Iet. 2, 441. eccc suo comitata choro Dictynna per 
altum Macnalon ingredicns — adspicit hanc. ubi non dcscribi- 
tur rcpentina res. 

2. Eadem vis ibi apparet, ubi in media sentenlia 
inlerponiLur haec particula, quae rcm mousti'at. Cf. 



ECCE. 345 

Kempher. ad Calpnm. p. 835. Idqiie fit adeo prae- 
missis verbis videre, adspicerey cernere, Burmannus, 
qui hoc observaverat ad Nemes. 1, 34., caussam cxponit 
ita: primum verbum oculorum modo in rem vel locum 
coniectionem notare, sed voces ecce et en iubere, ut 
res propius et diligentius consideretur. In quibus virum 
doctum vulgaris opinio fefellit, qua ecce dicunt signi- 
ficare vide. At, ut iara dixi, simpliciter raonstrat rera, 
ut illic et alia. Pseque opus est commate interponendo. 

Virgil. Ecl. 3, 50. audiat haec tantum vel qui venit ecce Palae- 
mon. Ovid. Met. 12, 444. signa vides. Jpparet adhuc vetus 
ccce cicatrix. 

Calpurn. 3, 98. Tityrus — gui redit inventa non irritus ecce 
iuvenca. 

Ovid. Met. 2, 92. adspice vullus ecce meos. Calpnrn. 1, 4. 

ccrnis, ut ecce pater quas tradidit, Ornite, vaccae mollc sub 

hirsuta latus explicuere genista? 1, 34. qiiieti, adspice , ut ecce 

procul dccerpant gramina iauri. In his interponunt critici 

coinma, quod quam alienura sit, docet 5, 7. quos ecce grcges 

a monte remotos cernis in aprico dccerpere gramina campo , hos 

tibido. ■ -"^^■'' 

'70Trr . 

3. Singulavis est formula, qua aliquis praesentem se 
vel alium sistit, vel adesse dicil. Quare saepe componi- 
tur cura verbo adest: saepe intelliguntur verba adveni- 
endi , apparendi. Sed interdura nihii amplius significat 
quam pronomen demonstrativum. 

Plaut. Mil. 3, 1, 69, opusne erit tibi advocato tristi, iracundo? 
Ecce me. Epid. 5, 2, 15. quid me quaeris? quid laboras? quid 
hunc sollicitas ? ecce me. Curc. 1, 3, 6. Terent. Ad. 5, 9 (7), 35. 
sed si id vultis potius, quae vos propter adulescentiam minus 
videtis — , ecceme, qui id faciam vobis. Terent. Heaut. 4,7, 1. 
CH. J bi Clitipho nunc? s\. Eccum me, inque. ch. eccum hic 
tibi i. e. da bin ich. Plaut. Mil. 3, 1, 17. ccce nos tibi obedi-^ 

enteis. Poen. 1, 2, 139. ecce odium meum. Sic unuiu eccc apud 

Plaut. Asln. 1, 1, 96. se. Atque audin' etiaml lii. Ecce. i. e. 

da bin ich. 
Flaut. Fragin. Cornlcul. 6, quid cessamus ludosfacere? circua 

noster ecce adest. Ovid. Jlet. 3, 101. ecce viri fautrix superas 

dclapsa per auras Pallas adcst. 2, 496. 

Ovid. Art. am. 3, 173. aerts ecce color tum, quum sine nubibus 

aer, nec tepidus pluvias concitat Auster aquaa: ecce tibi similis, 

qui ctc. i. e. da ist des Aethera Farbe. 



346 EGCE. 

dc. ad Att. 18, 16. ecco tuao litterae d« VaUone. 8, B. Tld. 
n. 12. 

Flaut. Rud, 4, 4, 134, ecce Gripi 6celeTai i, c, hacc lunt 
G, gc, 

4, Haec significatio demonstrativa in colloquiis ad- 
hibetur ad excitandam atteutionera, aut ad aniraum in 
aliquam rem converlendum. EUiptica est liaec dictio. 

Plaut. Most. 2, 2, 65. scd ecce quae tlle inquit. 
Plaut. Trln, 4, 3, 6, ecce hominem te, Siasimc, nihili. 
Sic etiam Plaut. Cas. 2, 4, 26. si id factum est , eccc mo nul- 
lum senem. i, e, gib Acht, do bin ich verloren. 

6. Nec aliter in responsione, in qua ecce indicat rem 
vere fieri et in conspectum cadere. 

Plaut. Mil, 2, 5, 45. do fidem, st omittis, isto me intro itw- 
Tum, quo iubcs. ec, £cce omitto. 

6. Attentio iioc modo converlitnr in rem snbito ac 
repente , tcI statim et paullo post exsislentem. Idque 
fit duplici modo. ISam ecce aut ad ipsam rem, quae 
repenlina sit, provocal, aut absolute positum, vel in 
elliptica oratione, designat rera subito apparuisse. Haud 
raro adiuncta Jbabet verba subito^ reperiie et alia. 

Donat, ad Terent. Ad. 4, 7, 4. eccc dicitur , quum repente triste 
aliquid rcbus intcrvenit laetts, aut ccrtc quum aliud as^ilur^ 
aliud emcrgit novuin, Serv. ad Virg-. Acn. 2, 210. Ex his Re- 
gius ad Ovid. Met. 2, 441. confecit praeceptum , quasi Cicero 
et Virgiliug hac Toce nonnisi malum repentiimm , alii tamcn 
etiam honum degignent. Sed iam Ciofanus dccIaraTlt liano 
yiarticulam euapte "vi neque boni neque mali quidquam in- 
' dicare. 

Cic. ad Att. 7, 24. Philotimi litterae me quidcm non nimis, 
sed cos, qui in his locis crant, admodum dclectarunt. Ecco 
postridie Cassio litterae Capua a Lucretio. Alia Tide T. I. 
p. 587. 

Cic. ad Att. 8, 8. omncs nos — CTpertes sui tanti, iam inusi- 
tati consilii rclinqucbat. Eccc subito litterae Domitii ad illum, 
ipsius ad conaulcs. p. Caec. 10, 30. subito cccc. Cic. in Verr. 
5,34,87. cccc autcm repcntc, cbrio Cleomcnc, — nuntiatur pira- 
tarum naves esse in poj-tu Edissae. Apulei. Met. 9, p. 221, 5. 
et eccc, uobis repente de tergo taanipulu» armati aupercurruat 
equiUs. 



ECCE. 947 

7. Potest esse haec res magna, ont nova, aut mirabilis. 
Et dicitnr etiam de re, quae, quum reliqna omnia certa 
et perspicua essent , inexspectata et improvisa inter- 
renit. Vid. Oudendorp. ad Apuleii Met. p. 630. Non raro 
pi«ecedit altera pars sententiae, quae ordinem rerum 
expoUens a qunm vel dum vel ubi incipit. Posteriori 
tempore scriptores , qui fervida oratione delectabantur, 
saepissime usurpabant hanc particulam, 

Plaut. Men. 5, 2, 87. ecce Apollo miki ex oraoulo imperat, ut 
ego illi oculos exuram lampadihus ardentibus. Ovid. Art. am. 
1, 177. ecce parat Caesar domitOf ^uod defuit, orbi addere. 
S. e. id qnod magTium egt, .>....... 

Lir. 2, 36, 7, inde in euriam lussn eonmlum delatus, eadem 
illa quum patribus ingenti omnium admiratione enarrasset , ccco 
aliud miraeulum : qui captus omnibus membris delatus in curiam 
csset , eum functum ofjicio pedibus snis domum rediisse traditum 
memoriae est, Plin. Hic^t. n. 19j 5, 23. ecce quum maxime nova 
forma eorum in Campania provenit mali cotonei effigie, 

Verba de improviso adiecta sunt a Varrone apud Non. 4, 25. 
et ecce de improviao ad nos accedit cana veritas, et a Sallust. 
lug. 14, 11. ccoe autem ex improviso lugurtha intoleranda auda^ 
cia — primum regnum eius scelcris sui praedam fecit. ubi Was- 
eius. rf, Colv. ^d Apulei. Met. p, 518. Oud, Servius ad Virg. 
Aen. 2,203, quum ex improviso vult aliquid ostenderc , ecco 
ponit. Cic. ad Quint. fr. 1, 2. quem dcnique praeter Tusceniumy 
cuius caussa sanari nonpotest, non mitigavi? Ecce supra caput 
hvmo levi» ac sordidus, sed tamen equestri censu, Catienust 
etiam is lenietur. 

Cic. p, Caec. 7, 20. quum id partim mirarentur, pariim non 
credcrcnt, ecce ipse Avhutius in castellum venit. Liv. 2, 36, 8. 
Cic. ad Att. 2, 8. epistolam quum a te avidc exspectarem ad 
vesperum, ut soleo, ecce tibi nuntius, pncros venisse Roma' 
Horat. Sat, 1, 9, 60, haec dum agit, ecce Fuscus Aristius occur- 
rit. Virgil. Aen. 3, 219. huc ubi dclati portus intravimus, eccc 
iaef a boum passim campis armenta videmus. Piaut. Merc. 1, 1, 99. 
discubitum nociu ut imus , ecce ad me advenit muUer, 

Plin. Hist. m. 36, 15, 24, 8. hauriri urbes terrae hiatibus, 
publicus mortalium dolor est. Ecce populus romanus universus, 
vclut duobus navigiis impositus , binis cardinihua sustinctur et 
se ipsuni depugnantem spcctat. 36, 16, ^5. quid lapidis rigore 
pigrius? Eccc scnsus 7nanusquG tribuit illi Cnatura). 

8. Recentiores scriptores simpliciter in re mirabiU 
pro adeo et ia^cZew Jiosuerunt iu media sententia. 



348 ECCE. 

Flin. Hist. n. 86, 27, 69. adeo in rebu* damnatis quoque ac 
iam nullis sunt aliqua remedia, ut in carbone ecce et cinere, 
Pompon. Mcla 3, 6, 4. quippe tamdiu clausam (Britanniam) 
aperit ecce principum maximus. " / , *i 

Elegantia particulae Lis positae, q^uam Burmannus^ ia 
Lotichio p. 42. et 314. laudat , prorsus' abhorret ab antiquo 
usa. 

9. la enuraeratione multarum rernm, praemissis 
aliis, id, quod magnum vel admirabile videtur, appo- 
nitur per voc. ecce insiguitum. Sed etiam tum inter- 
ponilur ecce y quum spectabili re antea memorata rursus 
attendendus est animus ad aliam non minoretri conside- 
randam. Saepe nihil aJiud significat quam quod iam, 

»'V4 . i ^Gic. de Orat. 2, 22, 93. consequuti sunt hos Critias ^ Therame- 

**i ncs, Lysias: multa Lysiae scripta sunt : nonnulla Critiac: de 

<^>- • Theramene audivimus: omnes etiam retincbant illum Pcricli 

siiccum : sed crant paullo uberiore Jilo. Ecce tibi exortus est 

Isocrates. i. e. da trat Isocrates auf. 

■'■ - Cic. de Orat. 3, 8, 30. quum de Caesaris laude oratorla lo- 

quutus cs«et, pcrgit: ecce praesentes duo prnpe aequalcs Sulpi- 

cius et Cotta. 4cad. 2, 43, 134. eccc multo maior etiam dis- 

sensio. 

Cic. Orat. 16, 53. flumen aliis verborum volubilitasque cordi 
"" ' est — ': Disiincta alios ct intcrpuncta intervalla — delectant. — 
Elaborant alii in lcnitate et acquabilitatc — . Ecce aliqui, duri- 
tatem et severitatem quamdam verbis — sequuntur. de Fin. 1, 
19, 61. Cic. de Divln. 2, 70, 144. narrarit de cnrsore qnodam 
et transit ad aliud exemplum : ecce alius cursor. 

10. Jlla vis demonstrativa maxime est conspicua in 
formis eccuni, eccos.^ eccillum, quae aut pro simplici 
ecce, aut pro pronominibus ipsis enm., eos , ponuntur. 
'Quod fieri non posset, si grammaticorum interpretatio 
vera esset. JEccum adeo de absente usurpatur, ct de 
loco, in quo quis versatur. 

Plaut. Aniph. 2, 2, 146. hem tibi pateram : cccam. Aul. 4, 4, 13. 
Bv. Ostende huc manus. st. jftem tibi. ev. Ostende. 6t, Eccas. 
i. c. da. 

Terent. Ad. 5, 3, 6. eccum adest communis corruptcla nostrum 
liberum. Eun. 4, 7, 6. Ad. 5, 7, 25. eccum Micio egreditur 
forc^. 

Plaut. Bacch. 3, 2, 19. scd cccos vidco incedere patrem soda- 
lis et magisirum. Rud. 4, 4, 110. b. Sunt crcpundia. p. ecca 



ECCE. m 

vidco. i. e. dio sehe ich ilort, Qnare Oiale interponitur comma 
in hi3 Curc. 5, 2, 17. ph. Nullam abditxi. th. certe eccisiam 
video. Merc. 2, S, 97. ch. Vbinam est is homo gentiuvi? »g. 
Eccillum video. ''':... 

Plaut. Mil. 3, 1, 194. habeo eccillam meam clientam i. e. ich 
habc da. Epid. 5, 1, 2. sed eccum incedit Epidicus. Araph. Prol. 
120. nam meus pater intus nunc est eccum luppiter. Ita coniun- 
genda sunt verba, non mutanda. cf. en. Pers. 2, 2, 65. abi: 
eccillum domi. Aul. 4, 10, 51. Capt. 1, 2, 66. Rud. 3, 3, 43. 
vid. Bothius ad Amphitr. 120. 

11. Ex his vero elucel, quo diiTerat iisus verbieirf. 
Nam ecce a Cicerone et aliis scriptoribus prosaicis uou 
ponitur , nisi de rebus vel i^epeute vel ex improviso 
apparentibus, vel etiam de repost alias incidente: neque 
inservit ironiae aut indignationi. Cf. Richter. ad Auson. 
Popmara p. 224. Neque vero ecce construitur cum 
accusativo. vid. n. 13. 

Haec est caussa, qua vulgaris lectio refellatur in Cic. de 
Fin. 2, 30, 97. uLi praelecta aliqua parte epistolae Epicuri 
pergit: ecce miseritm hominem, si dolor summum malitm est. 
Ita Cicero quidem nusquara loquitnr. Tres nominantur codi- 
ces, in quibus deest voc. eccc. Goerenzlus coniecit e« , quod 
ei librorum auctoritnte confirmaretur, nou ineptum csset, nunc 
nou necessarium est. 

12. De ecce autem vid. Tora. I. p. 587. Ecce vero^ 
qua dictione Ernestius (in Praefat. ad Sueton. p. 8.) 
aiiique usi sunt, non habet antiquum exemplum. Sed 
ecce dicitur, ubi oratio ad rem transit, quae missis reli- 
quis magis in considerationem veniat, aut quae inter- 
veneiil ita, ut rerum conditio atque exspectatio mu- 
tetur. 

Cic. Brut. 32. quum dixisset de Curione, orationes esse ab 
eo conscriptaa nondum tritis liominum aurlbus tolerabiles, 
pcrgit ad rem satis conspicuam : Sed eccc in manibus vir et 
pracstantissimo ingenio et flagranii studio et doctus a puero, 
C. Gracchus. 

Cic. ad Att. 8, 3. navis ct in Caieta est parata nobis et Brun- 
disii: sed ecce nuntii, scribente me hacc ipsa nociu, in Caleno, 
ecce litierae. 

13. De constructione huius verbi Schwartzius In 
Gramm. p. 523. „ecce et en per se nulium casum reguut. 



55Q JECGE. 

Sed nominativus vel accnsativus, qui iis nonnnmqnam 
udiicitur, a subiatellecto verbo quodam pendet." Et 
recte quidera. Nam Ramshornius et reliqui, qui docent, 
iuteriectioni addi rem affeclionis, nihil explicant. Ybi 
adest verbum in plena sententia, nihil desideratur, sed 
particula vel praemissa vel interposita universae senten- 
tiae affert perspicuitatem, dum rem reddit conspicuam. 
Cf. Noltenii Lex. antib. Supplem. p. 140. Bauerus ad 
Sanct. T. 1. p. 221. accusativura arbitrabalur explicari 
posse perversa interpretalione, qua ecce dicunt idem 
esse. quod vide. Taraen ei assentiebant Meinerus et alii. 
Noltenius p. 1472. Valla auctore Eleg. 2, 15. observat 
ecce rarissime accusativum habere, el apud prosaicos 
scriptores unum iuveniri exemplum Gic. de Fin. 2, 30. 
Sed vide de h. ]. p. 349, Vrsinus affert Gic. p. Gaec. 10, 
30. scd ibi legitur ecce idem , non eiim. Poetarum 
exempla supra vide. Cf. Ruddimann. T. 2. p. 315. 
Ellipsis vero eliam in iis cernitur, quae dativura ad- 
iunctura habent per formulara ecce tibi, a Cicerone ad- 
raodura frequentata, modo ubi cerlam personam allo- 
quitur, modo ubi rhetorico more pronomen adiicit vel 
repraesentationis caussa vel etiam cum irrisione. 

CIc. Acad. 2, S8, 121. negas sine deo posse quidquam, Ecce 
tibi e transverso Lampsacenus Strato, qui det isti dco immuni- 
tatem magni quidem muneris. in Pison. 21, 48. ecce tibi alterf 
effusa ium maxima praeda. ad Att. 2, 15. quum haec maximc 
scribcrcm, ecce tibi Sebosius. 2, 8. de Orat. 2, 22, 94. In his 
omnibus est certa persona, quam alloquitur: aliter in his : p. 
Cluent. 28, 75. ecce tibi eiusmodi sortitio , ut in primis Bulbo et 
Staleno et Guttae esset iudicandum. de Off. 3, 21, 83. ecce tibi, 
qui rex populi Romani dominusque omnium gentium esse concu- 
piverit. p. Sext. 41, 89. ecce tibi consul, praetor , tribunus plebis 
nova novi generis edicta proponunt. ubi IMatthiae : ,,ecce cum 
irrisione ponitur, quasi de re, quam vix quisquam exspcctasset.'^ 

14. Coniuncta pronomina transeunt in formas bicves. 
Dicunt comici eccu pro ecce ea , et eccilla (Plaut. Men. 
1,2,66. Stich. 4, 1,50), et ecc«77i, eccos, ecca , eccilliimf 
eccistum: de quibus supra. Absurda erat Liuacri opinio 
dc Emeud. struct. p. 332. quasi uomen fuisset eccus, 
eccu, eccum. Praeter accusativum et norainativum apud 
veleres alia forma nulla iuvenitur. Apuleius vero Apo- 
log. p. 321. 24. quamquam — simultas non ipsi i^ilio 
i^ortenda sity sed socero eius eccilli lierennio Rufino. 



ECONTRA. S61 

Scd qiium codices omnes discrepent, Apuleitis fortasse 
ex hac culpa eximcndus erit. Ciceroni comicam formam 
eccum assignare non nisi Corradino de AUio ad Acad. 
1, 1, 2. in mentem venire potuit. 

*) Librarii inlerdiim adiecerunt particulam, ubi 
accusativum sine illa positum non intellexerant. Vide 
de Cic. de Fin. 2, 30, 96. supra. p. 349. Confimduntur a 
scribis verba ecce et coatra, vid. Oudendorp. ad Apulei. 
Met. 2. p. 91. ct p. 108. 

ECONTRA. 

De ECONTRA, quod etiam apudServium legitur, vide 
supra p. 124, 

ECQVID. ECQVO. ECQVANDO. 

EcQVis compositum esse censentex et quis, eamque 
sentenliam confirmant auctoritate antiquorum librorum, 
in quibus, ut Pierius ad Virgil. Aen. 3, 341. refert, 
scriptum legitur etquis: nec taracn liabent, quo illud 
et explicent. Cf. Burmann ad Properl. 2, 7, 39. Gifu- 
nius in Coniectan. in Lucret. p. 64. duplicem formara 
anliquis in usu fuisse affirmans, ecquis dicit esse num- 
quis^ sed et quis idem quod quis: nam et elegantiae 
caussa additum redundare, siculi et cur ita est? Qiiibus 
nihil demonstratur, uisi hoc, praemilti posse in interro- 
gatione voculam et. Nec polest voc. etenim in hunc 
censum vocari. Tamen hanc derivationem comprobave- 
runt Erneslius in Tursellino et Bentleius ad Terenf. 
Andr. Prol. 25. et Schneiderus in Gramra. 1. p. 242. qui 
verba iccirco, quicquam comparat. Et desumpta haec 
videntur ex observatione Agroetii p. 1265. ecquando 
increpando vel inquirendo interrogantis adi^erbium estz 
etquundo simpliciter loqueniis. Alii deducebant ab 
ecce., ut Schvs^artzius , alii ab en, alii eliam ab an. Sed 
tenendum estid, quod p. 341. exposuimus, syllabam e 
praefigi cum vi demonstrativa , et duplicata litlera ecquis 
scribi, quod et pronuntiatione vulgari et scriptura ei 
accoramodata effertur etquis. E est graecum *), qtiod 
in forraara iq transiisse, in an diximus Vol. 1. p. 297. 
Nam etiamsi non prorsus inepta, tamen dubia videtur 
mihi QssQ ea opiiiio, qua ex praeceptis Prisciani p. 556. efe 



852 ECQVm. 

Cassiodori p. 2319. en substitualur , quod et interroga- 
tioni et exclamationi inserviat, id est, e demonslrativum 
cum 71 interrogativo compositura. Sive igiLur primitiva 
forma equis, sive encpiis fiierit, siguificatio eadem est 
una. Veluti verba tcijiiis iri villa est? vertamus: ist cla 
u>er im Hause? Sic in num, quod est nunc, monstra- 
livam vim interrogationi aptatam videmus. In eccjuis 
vero non exspectatur negatio, quod fit in num: sed 
qiiaeritur simpliciter de incerta re. Quare falsum prae- 
ceptum tradidit Aug. Grotefendus iu Gramm. n. 127. 

Buttmannus in Excursu ad Demosthen. in 3Iid. p. 146. com- 
positas censuit esse voces ec et quis , iJlique tribuit notionem 
indefinitam : quae qualis sit, aut quoiuodo cum cdius in aliquid 
comparari possit, non perspicio. Edu. Huschtius in Analect. 
litt. p. 145. discrlraen hoc ponit : „ct quis tantumdera ralet, 
quantum etiamne quis : ut respondendum sit : ne ulhis quidcm 
oranino. Plene enim est et aliquis. Sed qui quaerit ecquis ? 
plerumque (?) exspectat, ut certus horao nominetur, quem 
adhuc nominaverat." Scilicet vir doctissimus opinatur interro- 
gationem formari posse verbis et aliquis. 

JJe vocabulo eccpiis quaesivernnt crilici multi , quos 
nominat Drakeuborch. ad Sil. Ital. 3, 560. et ad Liv. 5, 
36, 5. Broukhus. et Burraaun.ad Propert. 1, 11, 1. Cort. 
ad Plin. £p. 6, 4, 2. et ad Lucan. 4. 542. Cf. Rarashorn. 
Gr. 159. 1. 3. Cortius omnia revocat ad unum modum, 
sive ecquis pro et quis accipiatur, sive et cjuis scribatur. 
Tamen re vera diiferunt. Eccjuis enim semper quaerit 
iudefinite: estne aliquis, num quis? et quis in senlen- 
tiarum nexu locum potest obtinere peculiari vi, sed 
sonat definite: quisest? Nostrum ia conspectum veniunt 
ecquicly eccpio ., ecquanclo. 

L 1. ECQViD ponitur et in interrogatione recta et 
in obliqua. Sed quum cfiidper se significet c//r, senten- 
tiarum nexus et conlinuafio ifa coniparata esse potest, 
ut praestet scribere et quicl. Eccpiid est etwa, wol, et 
pouilur etiam in exspectatione affirmalionis. 

Terent. And. 5, 2, 30. ecquid ie pudct ? Cic. Acad. 2, 39, 122. 

ted ecquid nns eodem modo rerum naturas persecare , aperire, 
dividerc possumus? ad Att. 2, 2. sed heus tu, ccquid vides ca- 
lendas venire, Antonium non venire. p. Clnent. 26, 71. quid tu, 
inquit? ecquid me adiuvas, Bulbe, ne gratis rei publicac servia- 
miis? Propert. 1, 11, 1. ecquid te tnediis cessantem, Cynthia, 
Baiis — nostri cura subit? 



ECQVID. 353 

Ovid. Trlst. 3, 3, 47. ecquid, nt audieris^ tota turbabere 
mente, etferies pavida pectora fida manu? 3, 7, 11. tu quoque, 
dic , studiis communibus ecquid inhaeres, doctaque non patrio 
carmina more canis? iibi ineptus exsistet sensus, quum , ut alii 
fecerunt, reddideris : du hdngst wol auch an der Neigung? 
Hoc enim iamdudum Ovidius noverat. Dicit vero : nonne tu 
quoque nunc carminibus componendis iucumbis? Liv. 36, 34,8. 
ecquid vides , te in duabus urbibus occupandis tempua terere ? 
Ovid. Trist. 5, 2, 1. ex Pont. 2, 10, 1. 

Cum tandem coniunctum Cic. p. Rosc. Am. 16, 46. ecquid 
tandem tibi videtur — senex ille Caecilianus minoris facere 
Eutychum , filium rusticum , quam illum alterum Chaere- 
stratum ? 

Cic. ad Fam. 7, 16, 4. quid agatis, et ecquid in Italiam venturi 
sitis hac hieme , fac plane sciam. Liv. 5, 53, 1. ecquid sentitis, 
Quirites, quantum — paremus r,efas? 4, 3, 8. 

Liv. 27 , 10 , 2. quaesiveruntque ab iis, ecquid milites ex for- 
mula paratos haberent ? alii codd. numquid : eicut variant apnd 
Ovid. Her. 15, 1. 

Lucan. 3, 36. ille — maior in artus ruit, certa cum mente 
malorum. Et, quid, ait, vani terremur imagine visus? ubi 
vid. Cortius. Sicut VirgiL EcL 1, 26. et quae tanta fuit Romam 
tibi caussa videndi ? Olim legebator ecquae. Flin. Pan. 54, 1. 

2. Eodern modo quaeritar de caussa, ut ecquid 
idem esse videatur quod mr: sed quaeritur, num aliqua 
sit caussa. 

Liv. 42 , 26 , 5. quaesitum, ecquid ita non adissent magistra- 
tum, ut ex instituto loca, lautia acciperent. 

3. Cum alia interrosatlone coniungitur per et, quod 
cx sua parte ostendit, formam etquid non veram esse. 
Cur vero Lambinus illud et damnaret, nulla erat caussa. 

Cic. ad Fam. 7 , 16, 4. quid agatis, et ecquid in Italiam ven- 
turi sitis hac hieme , fac plane sciam, 

4. Plautus etiam ecquid pro an aliquid dixisse vi- 
detur Stich. 1, 1, 32. ubi sint, quid agant^ eequid 
agant, neque i^ariicipant nos , neque redeunt. At 
illud aliquid non est verbo ecquid expressum , sed intel- 
ligitur ex ipsa sententia. INeque vero apud Ciceronem 
Brut. 6, 22. nam mi/ii — in mentem venit vereri, ec- 
quodnam curriculum aliquando sit habitura tua natura 
admirabilis. idem est ac quodnam., ut credidisse vide- 

II, 23 



354 ECQVO. ECQVANDO. 

tur Ellendtlus , sed num aliqnod. Ciiius rei bene gna- 
rus Gesnerus correxit Pliu. Pan. 49, 3. ecquicl ergo? 
discirmis experimento fidissimam esse custodiam prin- 
cipis , ipsius innocentiam. ubi Schwarzius et Gieri- 
gius falluntur, pro cpiid accipientes. Interpungendum 
erat: eccjuicl ergo discimus — innocmtiam'.^ Vide 
Schaeferura. 

In Cic. de Fln. 1, 9, 3D. edidit Orelllus : ecquid percipit , ec- 
quid iudicat, quo aut pciat , aut fugiat aliquid , praeter vo- 
luplatem et dolorem ? Sed Goerenzius , qui scrlpsit praecipit, 
explicat: niliil natura praeclpit, cur allud quld Iiomlni fu- 
giendum sit aut oppetendum quam voluptas et dolor, Quod 
allenura est aL hoc loco. Argumentatlo Ita procedlt: horalnis 
natura iudicat sensibns , et quod in appetcndis et fuglendis re- 
bus perciplt ct iiidicat, niliil est nlsi loluptas et dolor, Quare 
optlraa est scriptura antiqTxiselmae editionis : et quid percipif, 
aut quid iudicat etc. 

II. 1. EcQYO dicilur pro 7iU7}i aliquo , de loco 
rel via. 

CIc. Phll. 13, 11, 24. quid csscs, si tibi ille non iam. multa 
tribuisset? Ecquo te tua virtus provexissct? 

2. Pro eccjuo Plautum eccjui dc modo dixisse, au- 
ctoritate codicum suorum firmantGulielmus et Gruterus. 
Aul. Prol. 16. coepi ohservare , eccjui ^naiorem jilius 
mi/ii lionore^n haberet , quam eius Jiabuisset pater^ 
quod est: num aliqui. Etiam in Cic. Tusc. 1,8,15. 
codices sat multi exhibent: eccpui ergo intelligis, cjuan- 
tum mali de humana condiiio7ic deieceris ? Idque reii- 
ciunt critici ob exempli raritatem. Plura fortasse habe- 
remus, nisi Ubrariis incognitus fuisset hicusus. Cf. Men- 
cken. Observ. p. 297. Phn. Epist. 6, 4, 2. eccjuid de- 
nique secessus i>oluptates regioniscpie ahundantiat7i in- 
ojjensa trans7niiteres. Sed aiii codd. eccjui. cui nullo 
pacto obstat voc. inojjensa. 

III. 1. EcQVANDO eodem modo usurpatnr quo num 
quando. Est enim aliquancJone. Male quidam ex- 
plicaut cpiando. Sed ipsnm verbum monstrat, quo mo- 
clo iudigualioni et acerbitati et vehementiae orationis 
aptum sil. 

Cic. Verr. 2, 17, AZ. quae', malum, ista fuit amentia? cc- 
qttando te rationem factorum tuorum redditurum putasti? ec- 



ECQVANDO. EDEPOL. 355 

qvando his de rebus tales viros audituros existimasti? 5, 26, 66. 
ecquando igitur isto fructu quisquam earuit , ut videre piratam 
capium non liceret? Coelius ad Cic. 8, 15, 1. ecquando tu ho- 
jTtincm ineptiorem quam tuum Cn. Pompeium vidisti? Liv. 3, 
67, 10. qui finis erit discordiarum? Ecquando unam urbem 
habere , ecquando communem hanc esse i)atriam licebit? ubi 
certissima erat emendatio codicum , qni habent et quando. 
Ita Seneca dc Ira 3, 28, 2. age, infelix, ecquando amabis? 
queraadmodum scribendum es?e vidit Goerenzius, non et quan- 
do. Valer. Flacc. 2, 395. ecqUafido natorum tempora, gcntem 
qui recolant , qui sceptra gerant? 

2. Adiicitur praeter necessitatem partlcula interro- 
gationis, sicut clicui.t ecguaenam , de qiio Goerenz. ad 
Cic. de Fin. 4, 24 , 67. Vid. Grimer. ad Vell. P. 2, 14. 

Propert. 2,8, 15. (7, 39._) ccquandone tibi libcr sum visus. 
Vcllei. Pat. 2, 14, 2. ecquandone, inquit, propinqui amicique, 
similem mei civem habebit res publica ? ut restituit Rubuken. 
Cic. de Fin. 5, 22. Apulei. Apol. p. 290, 11. (p. 450. Oud.). 

3. Ecquando eliam pro num umquam ponitur, se- 
qnente nisi et si non. 

Cic. Agrar. 2, 7, 17. quaero a populari tribuno plebis, ec- 
quando, nisi per XXXV tribus , creati sint. de Fiii. 5, 22,63. 
quoties hoc agitur , ecquandone, nisi admirationibus maxumis? 
ita non sine codicum testimonio emendavit Davisiug, 

Livius scripsisse videttir 5, 44, 2. ecquando ego vobis pro 
taniis vcstris in me meritis gratiam referam, si nunc cessa- 
vero ? 

*) In tot locis Tix uniis est, in quo librarii non 
mutarint formas sibi incognitas: idemque factum ani- 
madvertimus in ecquis. vd. Schwarz. adPlin. Pan. 54, 1. 
Drakenb. ad Liv. 3, 67, 10. 5, 44, 2. et 5, 36, 5. Cort. 
ad Plin. Epist. 6, 4,3. Heiildorf. ad Cic. de Nat. d. 3, 
16, 41. Goerenz. ad Cic. de Fin. p. 42. 506. 613. Otto 
ad Cic. de Sen. 1,1. 

EDEPOL. 

De formatlone huius verbi dictum iam est p. 342. 
Nomina dee Pollux (nam illa vocativi forma a Prudentio 
non inventa , sed renovata erat) monstrativum e prae- 
iixum habent. Nemo enim nunc probabit absurdam ex- 
plicationem : per aedem Pollucis. Sed Meursius in Ex-^ 

23* 



S56 £H. EHEM. 

ercit. crit. T. 1. p. 80. pro epoly sicuti diceretur cca- 
stor , eiuno , veteres dixisse eepol el interposita d Jittera 
edepol, quemadmodum medecujn. £t comparari po^ 
teraiit audeo , gaudeo , indigeo , alia. 

Gellius 11 , 6. edepol autem , quod iusiurandum per Pollucem 
est , et viro et feminae commune est. Sed M. Varro asseverat, 
untiquissimos viros neque per Castorem , neque per Pollucem de- 
iurare solitos , sed id iusiurandum fuisse tantum feminarum , ex 
initiis Eleusiniis acceptum : paullatim tamen inscitia antiquitatia 
viros dicere edepol coepisse , factumque esse ita dicendi morem. 

Epol incertae esse auctoritatis monslrant lexicoruni 
auclores. Manutius id reslituendum temere censuit ia 
Cic. de Sen. 8 , 25. 

Coniungitur edepol cum aliis vocabulis affirmativis: 
profecto , vero. 

Plaut. Most. 5 , 1 , 34. immo edepol negat profecto. Pseud. 3, 
2 , 84. immo edepol vero hominum servator magis. Most. 3, 
2, 79. 

EH. 

Eh interiectionem Gruteri ingenio debemus. Is enira 
quum animadvertisset, in Plaut. Poen. 2, 26. codi- 
ces exhibere: pugna — cjua sexaginta millia homi- 
num uno die voLaiicorum manibus occidi meis. ly. 
Evolaticornm Jiojuinum? coniecit scribendum esse eh 
volaticorum. Editiones quaedam ehem. vid. Parei Ana- 
Ject. p. 600. Gronovius scripsit eu i. e. heu, Bothius 
en. Quid vero? Eliam paullo ante quura legatur ia 
codicibus evoluticorum , nonne ideni eodem errore ite- 
rum posi(um putabimus? Interiectionem nec sententia 
requirit, nec versus. 

EHEM. 

Interiectio ehem non , ut alii putant , varium habet 
usum , sed est laeta exclamatio eius, qui rera non ex- 
spectatam deprehendit, aut rera ex inopinato superve- 
nientera cura quadem admiratione excipit. Quare saepe 
in laeta sahitatione usurpatui'. Reddi potest sieh da. 
Neque aUter ii, quibus cogitantibus redit res. Arripiunt 
eam cum laeta exclaraatione. 

Plaut. As. 2 , 4 , 43. ehent, optume : quam dudum tu adveni- 
sti? Mil. 4,9,5. ehem, te quaera: salve, vir lepidissime. Rud. 



EHEV. 357 

3, 5, 25, Tcrent. Ad. 5, 7, 3. ehemt pater mi, tu fetc eras? 

Eun. 1, 2, 6. vid. Faernus ad Ad. 1, 2, 1. Hec. 8, 2,5. Eun. 
3 , 2 , 9. ehem , Parmeno. Bene fecisti. 

Piaut. Stich. 1,3, 71. cAem, annuistin'? Gelasimnii ali- 

queni invenisse, qui liceretur, existimabat, eumque cum gau- 

dio alloquebatur. Most. 3, 2, 38. quid? ehem, vix tandem 
percepi super his rcbus nostris te loqui. Miratur rera non ex- 
spectatam, Simonem de compotationibu§ loqui. 

Terent. Eun. 3,2, 51. quid ? quid aliud votui dicere ? ehem 
curate istam diligenter virginem. Hacc non recte ceperunt in- 
terpretes. Secum loquitur Thais, quaerens, quid aliud dicere 
Toluerit. lam in mentem ei venit, id fuisse virginem, Est igi- 
tur ehem id quod : iam teneo. Quarc interpungendum est post 
exclamntionem. Sic Apulei. Met. 2. p. 124, 29. ehem^ et quod 
pene praeterieram, si qui etc. Male legitur apud Plaut. Pseud. 
1,5, 28. quam pauci estis^ honiines commodi. Ehem, illuc est 
patrem esse , ut aequum est, Jilio. Sed antiqui libri corrupte 
commodiorcm ille esse patrem ut esset aequior filio. Beroaldi 
codex illic. Fortasse scripsit Plautus: — commodi. Hem, illio 
est , patrem esse ut aequom filio.. 

EHEV. 

1. Scaliger de Caussis ]at. ling. 10, 164. bene ob- 
servat, e/ieu voceraesse compositam, non deductam. At- 
que composita est ex e et /jew. Vtuntur vero hac excla- 
matione ii, qui lacrimantur aut lamentantur, aut qui ve- 
hementius dolent. Tamen qui ita loquutus sit, nemi- 
men cognovi scriptorum prosaicorum, nisi ex recentis- 
simis temporibus: sed saepe, ut par erat, comici et alii 
poetae. 

Apud Sallust. lug. 14 (15) , 9. legitur eheu me miserum. Sed 
codd, aut heu heu, aut heu praebent, neque erat caussa, cur 
Rivius aliique scriberent eheu. Valerius Frobus p. 1450. af- 
£ert heu. Heinsius usum non cognoverat, qunm in Petron. 
Sat. 34. corri^ iubebat eheu pro heu , heu. Quod apud Cice- 
ronem legi dicimt : eheu eonditionem hujius temporis, id reperitur 
in aliquibus editionibus^ falsae orationis ad Populum anteq||am 
^et in ex. 12, 30. 

Lacrimantes loquuntur apud Plaut. Slil. 4 , 8 , 32. Te- 
rent. Heaut. 1 , 1 , 31. Laraentantes apud Plant. Poen. 3, 6, 46. 
Rud. 2,6, 28. 36, 65. Dolentis sunt Tercnt. Heaut. 5, 4, 20. 
ehcu, quam ego nunc totus dispUceo mihi. Plaut. Capt, 5, 3, 



358 EHEV. 

107. eheu, cur ego lAus minusque feci , ilU quam acqmtm fuit 
ubi taraen alii codd. heu. 

De iiitegritate scripturae dubitrrfl licct in Plaut. Trin. 2, 4, 
102. ehcu, ubi usus nihil crat dictum, spondeo, dicebat. Et 
edit. princ. heu, In hac quidem sententia vix oLtinebit locnm 
eheu. Falsum est enim , quod Passeratius ad Propert, 2, 22, 
30. tradidit. Vid. iikv. Adrairationem neqv.c in Horat. Sat. 
2,3, 106. neque in 1 , 3, CG. neque in Pcrs. 5, 137. intellig^i, 
haud duLium est. 

2. Saepe e/ieu ponitur sequenle cpiam. Qiii ita lo- 
quitur, dolet rem tam magnam, tanive diram esse. 

Kojiit. Sat. 1,3, GR. ehcu, qnam tcmc.re in nosmct lcgcm 
sancimus iniquam! Virgil. Ecl. 3, 100. eheu, quam pingui 
macer cst mihi taurus in ervo ! Poeta apud Cic. de OfF. 1, 39, 
139. domus antiqua! eheu quam dispari dominare domino! 

S. Particula haec non modo ab iuitio sentenliae, 
sed ctiam in media oralione collocalur, lugubribus ver- 
bis praefixa. 

Ovid. Trist. 5,7, 21. vivit in kis , ehcu, tcnerorum oblitua 

amoTum. Anthol. 4, 223, 5. accipo 7wstri acterr.as , cheu, car- 

minis exsequias. 

4. Musonius quum ad Virgil. Ecl. 2, 58. declarasset, 
e/zeM prima brevi ianibum esse, Burmannus uterque et 
Schraderus et critici nostrae aetatis multi, ubicumque 
inveniebant priorera syllabam in eheu producendara, 
correxerunt fieu, heu , atque illud praeceptura iterumi 
atque iteruni increditlis inculcarimt. Mihi haec sapien- 
tia inauis et perversa seraper visa est. Nara primum erat 
demonstrandum, poetas, qui non comoedias fecerunt, 
aut numquam hac forma eheu usos esse, aut adhibuisse 
produclionera syllabae e. Etenim nemo usurpavit us- 
quam brevi syllaba. Quo minus vero in interiectione e 
littera etiam producexetur, nuHum aderat impedimea- 
tum. Et Valerius Probus Gram. inst. p. 1450. heu , sive 
eheu, i/iteriectiones productas syllabas Jiabent , ut heu 
quae nunc telhis inquit , et e/teu qnam pingui macer 
est. Sed /laec omni genere poetarnm uptari potest, 
Nec sine auctorilate Broukhusius adPropert. 2, 19, 22. 
refert, libros, (pios loagior aetas comraendet, veUiti Ho- 
ratii praestantissimum codicera, non /leu/ieu, sed eheio 
exhibere, idque verum esse affirraat Oudendorp. ad 
Apid. Met. p. 533. Contrariura de Horatii codicibus nar- 
rat Burraann. ad AutJiolog. Tora, 3. p. 579. Ilhid ta- 



EHEV. ^9 

men negari nequif, ia permultis locis ab Aldo et ab oliis 
iu editionibus eJieu esse pro /leii el Jieii liexi scriptum. 
Si qnod in hac re iudicium seusu confici potest, in qui- 
busdamlocis, praesertim in extremo versu et in initio 
sententiae, niraia esse videtur vis duplicis /zew , sicut 
apud Horat. Sat. 1, 3, 66. et in Anthol. I. 1. In aliis 

Suerulae particulae geminatio, maxime sequente spon- 
eo, peculiarem habet leporem , uti iam Broukhusius 
adTibuIl. p. 94. acimadvertit. Sed quum codicum con- 
sensus plerumque desideretur , res ipsa manebit iucei'ta, 
modo ne contra codicum auctoritatem eheu mutemus, 
neu temere statuam.us, saepius librarios elieu in heu heu, 
mutasse. In fine versuum semper servandum esse vide- 
tur eJieu, Oiidendorpius ad Apulei. Met. p. 533. adeo iu 
negando processit, ut geminalum heu heu meruni com- 
meutum librariorura qs&q censeret: quod eqiiidem pi'0- 
nuntiare non ausin). 

Beutleiiis ad Terentii Phorm. 1, 4, 10. observat, ibi 
eJieu, ut alias , monosyllabon esse. 

Cf. Picriua et Burmann. ad \irgil. Ecl. 2, 58. et ad Pofron. 
34. Burm. Scc. ad Antliol. T. 1. p. 5<9. T. 2. p. 528. ad Lo- 
tich. p, 467. Cruq. ct alii ad Ilorat. Epod. 15, 23. Cortius 
ad Sall. lug. 14, 9. I. 11. Yossius ad Virg. Ecl. 2, 58. Sillig. 
ad Catull. p. 283. Broukliusiuin scquitur Drakenliorcluus ad 
Sil. Ital. 11, 212. luincque Wel)eru9 ad Pevs. 5, 137. et 
Huschkius ad TibuU. 2, 3 , 2. 

Brevcm sjllaham oifert Terent. Heant. 1,1, Sl. ipiaeso, 
fjuid de te tantum meruisti? m. eJieu. Vbi hiatus in f.ne ora- 
tionis non caussa esse potest, iit cum Bentleio oici sci'!hamu3, 

In extremo vevsu Ilorat. Sat. 2,3, 156. quanii crgo ? Octus- 
sibus. Eheu. Qui locus conferri dehet cura Persii 5, 137. sed 
luppiter audiet. Eheu, baro. uhi Orellius ex ur.o cod. dedit 
Ztcu heu. 1, 3, 65. communi sensu planc carct , inquimus. 
Eheu, quam icr:cre in nosmct le^rem sancimus iniquam. Ovid. 
Met, 3, 485. quoties puer miserabilis Eheu dixerat, Jiaec rcsonis 
iterabat vocibus Eheu. ubi Gicrigius quia non statira correxit, 
idcirco reprehensus est a Krchsio. Sil. Ital. 11 , 212. post 
Paullum, post Flaminium componimur , eheu. 

Inscriptio scpulcralis apud Orell. n. 2277. cheu, hcu , Ta- 
racsi, ut acerbo cs deditus fato. Alia in Authol. 4, 161, 3, 
vir conlibertus fuit eidem , quo careo , eheu, 

6. „ Ileu dativum , accusativum , vel vocalivum ad- 
scisciit: eheu nou nisi accusativum habet. " Noltenius ia 



360 EHO. 

Lex. antib. p. 1522. At recte dixeris, nullnm habere 
casum. Legitur apud Terent. Hec. 1, 1, 17. eheUf me 
miseram, Phorm. 1,4, 10. eheu^ memiserum, 

EHO. 

Eho interiectio, in comicorum sermonibus obvia, 
tripHcem habet usum. 

1. Praemitlitur interrogationi, quae cum quadam 
veheraentia, vel ob admiratiouem , vel propter rem vix 
credibilem , profertur. Plerumque haec iuterrogatio 
personam eius , ex quo quaeritur, atlinet. Quare saepe 
occurrit formula eho tu , in qua evocandi quaedam vis 
inest: atque errant ii, qui pronoraen ab iuteriectione se- 
cernunt. Rariora auLem exempla sunt, in quibus inter- 
rogatio alienam rem tractat. 

Plaut. Epid. 3,4, 69. eho, ain^i quid eum liberaverit, volo 
scire, si scis. 5, 2, 22. eho , quid agis? Most. 1,3, 21. eho, 
mavis vituperari falso quam vero extolli? Terent. Heaut. 3, 
2, 26. eho, quaeso, laudas , qui keros fallunt? 

Plaut. Most. 2 , 2, 23. eho, an tu tetigisti kas aedes ? Terenf . 
Andr. 3,2, 20. eho, an tute intelleiti hoc adsimulari? Tide 
Tom. 1. p. 346. Plaut. Merc. 5^3, 109. eho, quae tu somnias? 

Plaut. Bacch. 4, 7, 5, eho tu, loquitetusne es gnato mco 
nale per scrmonem^i Merc. 1,2, 77. eho tu , ehotu, quin ca- 
visti, ne eam videret? Poen. 1, 2, 95. Terent. Eun. 4, 4, 24. 
Andr. 5,4,5. male scribitur: eho , tu Glyccrium hinc civem 
esse ais? et apud Cic.Orat. 47, 157. ex Tcrent. Phor. 2, 3, 35. 
eho, tu cognatum tuum non noras? Comma est enira post tu 
ponendum, 

Plaut. As. 2,4, 26. eho ecquis pro vectura olivi resolvit? 
Most. 5, 1,35. cho , an ncgavit sibi datum argentum? obsecro. 
Cist. 1,1, 70. eho , an amare occipere , amarum est, obsecro? 
Terent. And. 4, 4, 42. Plaut. 3111.2, 3, 30. eho, annondomi est? 
Terent. Ad. 3, 3, 35. Piaut. Trin. 1,2, 17. eho tua uxor quid 
agit? Terent. Andr. 4,4,9. eho , Mysis , puer hic unde est? 
Eun. 2, 2, 55. 2, 3, 12. 

Terent. Eun. 4,2, 10. quid? nil? si non tangendi ccpia est, 
eho, ne vidcndi quidem erit? ubi Donatus : eko , ridicule addi- 
tum: tamquam omnino non secum loquatur , sed cum altero. 
Andr. 1,1, 61. eho , quid Pamphilus ? Narrat colloquium , in 
qno Slmo ex eervis quaesiverat: eho , uic, quid Pampliilus. 
vid. n. 2. 



EHO. S61 

2. Praeponitur eho imperativo in alloqnio , quo ali- 
(juis ad aliquam rem statim perficiendum advocatur» 
Sed qui appellantur , servi sunt aut homines de plebe. 

Flaut. Most. 3,2, 157. eho , istum , pwer , circumduce hasce 
aedes et conclavia. Men. 2,3, 78. eho , Mcssenio , accede huc. 
Pseud. 1,3, 114. Terent. Hec. 4, 4, 97. Ad. 5, 9, 13. eho, 
accede hac ad mc: liber esto. 

Plaut. Epid. 4,1, 40. tho istinc , Canthara, statim i, iube 
AcropoUstidem prodire filiam ante aedes meam. 

Terent. Andr. 4, 1, 42. at tibi di dignum factis exitium 
duint. cho , dic mihi, — quidni hoc consilium darent? Plaut. 
Capt. 3, 4, 90. 

Terent. PIi. 5 , 9 (8) , 12. eho tu. int. fac. 

S. Eho dicit, qui iratus aut indignabundus aliquem 
increpat et couturaeliis insequitur. Nos dicimus i du. 

Plaut. Bacch. 3,3, 40. eho senex minimi pretii, ne attingas 
puerum istac caussa. Mil. 3, 2, 12. eho , tu sceleste , qui illi 
suppromus es, eho. Pers. 3,3, 2. Cas. 2, 3, 21. Terent. 
Andr. 4,2, 27. eho tu impudens non satis habes quod huic die- 
culam addo ? Terent. Phor. 4,4,3. eho , verbero. 

4. Terentius diim adiecit, de quo p.329. dictum est. 

Terent. Andr. 2,1, 24. ehodum dic mihi , num quid amplius 
tibi cum illa fuit, Charine ? Eun. 2,3, 09. Andr. 3, 5 , 10. eho- 
dum, bone vir , quid agis? 1,2, 13. ehodum, ad me. 

5. Praeter huno modum non usurpatur haec parli- 
cula. Nam quod apud Plautum Pseud. 4, 7, 90. legitur 
BA. Ehol HA. Mitte. BA. Qnid mercedis petasus ho- 
die domino demeret? particula cohaeret cum interro- 
gatione, quae sequitur, et Harpax interpellat loquentem 
verbis mitie me. Et in Rud. 4,3, 10. eho, modo est 
operae pretium , quod tibi ego narrare volo. aliam ver- 
borum compositionem ipsa metri ratio requirit. Apud 
Ciceronem de Inv. 1 , 49 , 91. et ad Herenn. 2, 25, 39. 
leguntur haec Ennii: eho tu ^ di, quibus est poiestas 
motns superum atque inferum, pacem inter sese conci- 
liant , conferunt concordiam. Quod cod. leid. praebet 
pacem enim inter sese c. bene restituit Orelhus. Sed 
prima pars sentenliae interrogationem continet cum 
admiratione coniunctam. i 



362 . EI. EIA. 

EI. 

Vide ia HEi. 

EIA. 

EiA sive, ut iu aliis libris antiqnis legitur, IIEIA, 

variam animi afreclum exprimit, sed plerumque laetum 

■et dulciorem. Est graecum da. Aspiratio iacile adiici 

poterat, ut in ohe ub m]. Et factum id videtur esse 

posteriore tempoi^e. 

\. Ac prirao ita loquitur, qui cum gaudio miratur 
rem eximiam vel gratam. 

Tercnt. Heaut. 5, 5, 19. heia, ut elcgans est. Plant. Rud. 
2,3, 8. cia, corpus quoiusmodi. Men. 2, 3, 29. eia, delicias 
facis. Tercnt. Ilcaut. 3, 2, 9. SY. Jisa vcro est , quod dlci 
solet , aquilae sencclus. CH. Eia. 

2. Tum is, qui alicui blanditur aut blanda prece ali- 
quem adit, aut qui aliquem solatur et traDquilium red- 
dit, aut qui irascentem mitigat et ad moderationem re- 
ducit. 

Plaut. Ca«. 2, 3, 14. cia, mea luno , non dccct te essc tam 
tristcvi iuo lovi. 

riaut. Truc. 4,2, 8. eia, Astaphium, indica: qui peril"? 

Plaut. Bacch. 4, 3, 10. ms. JSimc acria otquc accrba cve- 
niunt. — Immcrito tibi iratus. pi. Eia, bonum habc animum. 

Plaut. Bacch. 3,3,4. eia, Lyde: leniter qui saeviunt , sa- 
piunt magis. Poen. 3, 1, 09. eia, haud vostrum est, iracun- 
dos cssc, quod dixi ioco. Terent. Eun. 5,8, 35. hcia, haud 
sic decet. IVeque aliter Plaut. Cae. 3, 0, 4. uLi coquus verbo 
eia indicat scntentiam : ne ita: tu seniper coquis lualcdicis. 
Sic etiam Lanihinus intcliexit , quem vide, Quod Hcinsiu3 
Ovid. 3Tct. 0, 039. scripsit: iam sua fata videntcm, eia et iarth 
watcr ciamanlcm ct coUa pctcntem ensc fcrit Frocnc. quasi cssefc 
blandieiitis, id non convenit orationi trementis pucri, uec bene 
interpouuntur verba et iam. 

o. Deinde affirraationera exprimit rei certae, in qua 
omnis dubilatio iuepta esset. 

Plaut. Pscud. 1, 3, 40. ba, Misereat, si familiam alere possim 
misericordia. vs. Eia, scimus ho& quidcm tc, qualis ais. Bacch. 
1,1,43. 



EIA. 363 

4. Hoc sensu etiam in ironia locum habet: ubi nos 
ei ja wo/iL 

Plaut. Capt. 5,2,!). hb. Jt cgo faciam, ut pudeat: nam 
in ruborem te totum dabo. st. Eia credo : imperito j}lagas mi- 
nitaris mihi. Coutrarium vult hoc : ego iam longo usu plagas 
cognovi. 

6. Eia ifero formula est, qua ii utuntur, qui ni- 
mium quid, jDi-aesertim in laude mirantur, neque id, 
quod ab altero dictum est, credere videntur. Germani 
dicunt : ei der taiisend, vel warum nic/it gar? Quod 
caussae fuisse videtur, quapropLer quidam interrogatio- 
nem ita exprimi arbitrarentur. 

Plaut. Epid. 2,2, 76. ep. Vos priores esse oportet, nos po- 
sterius diccre, qui plus sapitis, ap. Eia vero. Age dic. Mil. 
4, 4, 4. PA. Quia enim non sum digmis prae te, ut Jigam pa- 
lum in parietem. ac. Eia vcro. Rud. 2, 3, 9. am. SedPlcu- 
sidippus tuus hcrus ubi, amabo, cst? tb. Eia vero. Quasi 
non sit intus. 

Cic. de Re p. 3, 5. et Phlius , hcia vero, inqnit: geram 
morem vobis. Praecedit !aus probitatis et subtilitatls magna. 

6. Haec omnia ad hilaritatis sensum pertinent. Sed 
sunt loci quidara, in quibus indignantes aut rei impa- 
tientes loquuntur. Sic per vocem eia vel alter alterius 
malos mores miratur, vel cum indignatione aliquem 
evocat. Eodera modo etiam impatientia exprimitur in 
castigandis iis , qui cessant et morara trahere videntur. 
Similiter Graeci da. Eurip. Iphig. Taur. 1423. Recen- 
tiores eia age in quacumque re properandd dixerunt. 
cf. T. 1. p. 212. 

Plaut. Merc. 5, 4, 38. pergltC tu autem, eia superbe, in~ 
vehere ? 

Plaut. Most. 3, 1, Tl. eia , mastigia , ad me redi. Plin. 
Epist. 4, 29, 1. eia tu, quum proxime rea agentur , quoquo 
modo ad iudicandum veni. 

\irg. Aen. 9, d7. ferte citi ferrum, date tela, scandite mu- 
Yos, hostis adest. Eia. i. e. quid cesaatis? 4, 566. videbis — 
iam fervere litora fiammis , s/ te his atligerit terris Jnrora mo- 
rantcm. Eia agc, rumpe moras. Vnde formula cpicorum cia 
agc, rumpe moras. Stat. Ach. 2, 198. vid. Burm. ad Propert. 
1,1, 21. Val. Flacc. 8 , 110. cia , per ipsum scandc, agc. Ho- 
rat. Sat. 3,6, 23. cia , ne prior officio quisquam respondeat. 



364 ELOCO. 

vrs^e. 1, 1, 18. vos hine mutatis discedite partibua. Eia. Quid 
gfatis'? ?>'olint. Ita est interpungendura. Ante Heindorfium 
coniunxerunt verba eia quid statis^i Ille cum Bupcriorilms co- 
j)ulavit. Sed poeta cessare vitlet, quos statim discessuroi exi- 
stimaverat, ideoque evocat nioratos , additque, quid statisf 
Pers. 5, 132. eia surge. Negas. 

Stat. Silv. 1,2, 266. eia age, praeclaros Latio properate 
nepotes. Ach. 1 , 508. eia , irrumpe deos. sed ibi alii codd. eia 
age, rumpc moras : quod restituendum. Corrige vitium scri- 
bendi T. 1. p. 2J2. Sidon. Apollin. 14, 6. eia, Calliope, ni- 
tente palma da sacri laticis loquacitatem. cf. Heins. ad Ovid. ex 
P. 4, 3,21. 

Non bene correxit HeinsJus Ovid, Met. 2, 690. et , eia, quis- 
quis es , hospes , ait , • — vidisse nega. Abhorret hoc ab usu 
antiquo. Optirae codices at illi. 

7. Valerius Pro])Us Inst. gram. p. 1430. liortationis 
interiectio Eia constat trochaeo , et quia T^irgilius iil- 
timam sciebat esse brevem, iibique ei vocalem snbiecit, 
ut Eia age rumpe moras , et Hostis adest eia, ingenti. 
Potest tamen in necessitate pro longa poni. At p. 1421. 
contrarium docet: eia constat spondeo: ultima sane 
sjlLaba in synaloejpham cadit duobns his versibus, Eia 
age segnes et IJostis adest e.ia. Sidonius Apollin. 14, 6. 
quum in reliquis hendecasyllabis spondeum praemilte- 
ret, produxisse videtur ultimam syllabam. Sed Valer. 
flaccus brevera posuit 8, 110. cf. Vossius de Arte gram. 
2,24. p. 264. 

ELOCO. 

Verbi eloco rnentionem non facerem, nisi quos- 
dam crilicos ad falsam opinionem lapsos vidissem, esse 
iilara antiquara formara verbi illico , queraadmodum 
ellnm pro illnm dictura esset. Sic Gulielmus V^erisim. 
2, 13. qui explicat, esse pro eo loci. Et Bothius per 
totum Plautum eloco scripsit, ubi recte codices praebent 
illico. Duo sunt verba eloco et illico , illudque nihil 
aliud quara contracta forma verborura e loco , ubi pro 
advcrbio ponuntur. Et significat proprie fere idera quod 
in loco. Nara ex de eo dici potest, quod ex suo loeo 
apparet aut progreditur. Atque, ut plurima loci nomi- 
na, ad tempus relatum usurpabatur de tempore, ut 
esset statim^ cvxo^iv. vid. Viger. p. 495. auf der Stelle. 



EM. EMINVS. 865 

In quibus t o locis Plauti eloco restituendura sit, critici 
ii aliquando deraonstrabunt, qui anliquorum librorum 
censuram peracluri sunt. Restiluit Gulielmus Truc. 2, 
4, 89. iam domo eloco iubeho ad istam quinque perferri 
minas. ubi conf. Salraasius. 

Plaut. Epid. 1 , 2 , 41. Gronovius coniecit : nam ni ante so- 
lem occasum, eloco (meam domum ne imbites) tute in pistri- 
num. Codex Beroaldi, cuius lectiones apud me sunt: elo — 
imhites. Vulgo elocet — imbitas. Sed in Varronis verbls apud 
Noniuni 8 , 5. non vidisti simulacrum leonis ad Idam e loco, ubi 
quondam subito eum quum vidissent, quadrupedem galli tympa- 
nis adeo fecerunt mansuem , ut tractarent manibus ? Gulielmus 
non item recte correxit cloco , alii meliua eo loco, 

EM. 

Em quod in qnibusdam editionibus Terentii Ad. 5, 
S,2. et Phorm. 1,2,2. legilur, non differt ab hem, 
quod vide, In Varrone de Re r. ediderunt 1, 2, 5. 
em ibi tu quidquam nasci putas posse, aut coli natum? 
et 1, 56. ilie, em quin adsuni. ubi Victorius: „In ex- 
cusis antea en, antiqui libri em, iit mediceus codex in 
epistola Ciceronis ad Caesareni dictatorem , em hic est 
ille. Pronuntiala haec sunt ^ftxTtxcag. " Igilur pro en 
dictum putaut. Apud Cic. ad Fam. 13, 15, 2. alii hem^ 
alii en scripserunt. Hoc verum esse videtur. Nec potest 
forma em analogia defendi, nec comparari licet for- 
sitam in inscriptione raale excusa apud Gruter. p. 340, 
4. Quare etiam apud Varronem restiluendum est e«. 

EMINVS. 

De origine verbi eminvs , qnam viri docti variis opi- 
nionibus obscurarunt, diximus p. 94. Vsus easdem ha- 
bebat mutationes, quas in verbo comminus notaviraus. 
Igitur Sive priraariam significationem a tehs ex manu 
missis, sive ab eo, quod exlra obtinet locum suura, de- 
rivemus, antiquiores scriptores oranes hanc vocera non 
nisi de pugna ex longinquo coraraissa et vel haslis et 
lanceis vel sagittis vel saxis facta usurpabant. 

Cic. de Senect. 6 , 19. vide p. 95. Tacit. Hist. 3, 27. primo 
cagittis saxisque eminus certabant. \irg. Aen. 10, 801. protur- 
hant eminus hostem missilibus. Liv. 38, 21, 13. Hirt. B. gall. 



866 EIVUNVS. 

8, 13. 71071 »o?«m ii, ^ui aut comminus opprimebantur , aut 
eminus vulnerabantur , scd ctiam qui lon<rius subsidiari consue- 
verant. Tacit. Agr. 36. inimo congressu eminus certabatur. 
Hist. 5, 10. 

Ila etiam de qiiocumqne hoslili aggressu dicitur, al- 
que adeo de quocunique motu ex longinquo loco facto 
et de rebus procul iaciendis. Sed recentiores post Au- 
gustitempora ehani cum iis verbis coniungere coeperunt, 
quae leclam in sehabebant notionem motus, et simplici- 
ler pro ex lon^inquo posuerunt. Cerlfe apud antiquos 
semper exit aliquid ex remoto loco. Germani dicunt 
uus der Ferne. Quamquam sunt in usu verbi commi- 
nns phira , quae in eminns nullo exemplo comprohan- 
tui\ Pro longe ant procnl de situ loci ac de quiete ne- 
mo nisi recenliores dixerunt, iique lantum in ilhs for- 
muhs, in quibus uos dicimus t^onjerne, de eo, qui nou 
accedit. 

Caes. B. gall. 7, 2-J. alil faces atque aridam materiem de 
muro in aggercm cminiis iacicbant. 

Tacit. Ann. 13, 41. praemissa levis armatura, quae muros 
intcrim ambiret oppugnationemque eminuS inciperct. 

Ovid. ex P. 1, 6. 17. at nunc, quod superest, fer opemf 
precor , eminus unam. Met. 3, 119. iuculo cadit eminus ipse. 
i. e. eraiuus misso : ut saepe dicitur eminus ictus. Ovid. Her. 
16, 40. 21,212. 

Sicut niultis in locis dlcitur comminus vldere, de analogla 
tiegari vixpoterit, cminus videre non ab usu abhorrere. Atque 
itt vcrbis Corn. Nep. Alcib. 10. quem ut barbari inccndium effu- 
gisse viderunt, telis missis interfecerunt. ubi quidam codices post 
V. telis habent cminus , editiones multae ante vidcrunt, Titziu.s, 
qui hoc reccpit, magis de auctoritate librorura, quara de u»ii 
dictionis dubitare debebat. Lucan. 7, 649. stetit aggere campi 
eminus, unde omnis sparsas per Thessala rura prospiceret clades^ 
Ovid. Met. 8, 405. procul — consiste: licet eminus esse fortibust 
i. e. tela mittentibus. Salhist. apud Gellium 2, 27. quae cminus 
facie sua ostcntabat, aliquot adversis cicatricibus et effosso oculo^ 
Oranes consentiunt haec corrupta csse. Editt. \ett. cominus 
faciem suam ostentabat. Boeth. Consol. phil. 5, 4. eamdem 
corporis rotunditatcm alitcr insus, aliter tactus agnoscit. III& 
eminus manens, totum simul iactis radiis intuclur, hic vero — 
rotunditatem partibus comprehendit. 

Quae si reputassent, Lachinannus conlecturam ia Propertii 



£N. se7 

1, 4 , 83. non fecisset, lacobiis non egre^am appellasset hanc : 
quippe suburbanae parva eminus urbe Bovillae. jNam ante onmia 
quaerant, num id antiquior usus admittat. 

Quae ex Asconii Comm. iii Cic, Verr. 1, 48. afferuntur: 
eminus est T'ulturnu3 Capiia tria millia passuinn. nullam ratio- 
nem nullumque gensum habent, et fortuito adsuta eese 
videntur. 

EN. 

En ex graeco ■jjvi per apocopen factum plurirai per- 
hibent: alii ex hebraeo vocabulo deducunt. At huiua 
generis verl^a ipsa natui'a cuicuraque linguac suppeditat. 
JE monstrativura, de quo p. 342. dixiraus, adiuncla iitte- 
ra finaU 7i nonien fit. Atque haec vis monstrativa num- 
quam perit. Duplicatur ea in composito verbo eccey 
quod quamquam cum en comraunem servat significa- 
tum, in nonnuliis tamen singularem proprietatcra habet. 
Coraici, quod miraberis, non saepe hac particula utun- 
tar: saepius vero alii poetae. 

1. Prirao igitur monslrat rem vel praesenlera vel 
flnte oculos positam, etiara de rebus in animi cogitalione 
sitis. £st igitur, hic est, hunc vide: da. Nam com- 
ponitur et cura norainativo et cura accusativo, qui ver- 
bo suo carent. Accusativi rariora sunt exerapla, sed 
noa falsa. vid. ecce. 

Compositum cum ecce Vlrgil. Eol. 5, 65. en quatuor aras: 
€ccc duas tibi, DapJini, duas allaria Phocbo. Ex Plauti Frivo- 
laria Varro de L. lat. 6, 3, 92. ubi rorarii cstis? en sunt. ubi 
eunt accensi? ecce. 

Virgil. Aen. 1 , 461. ert Priamua. Sunt hic etiam aua prae- 
tnia laudi. Tacit. Ann. 1,65. en Varus. vide infra n.5. Senec. 
Hippol. 826. en scelera. 

Val. Flacc. 1 , 225. cerno en thalamos ardere iugales. 1 , 342* 
■eideo en nostro tot in aequore reges. ex certa correctione 
Heinsii. 

In Cic. Veri'. 1, 37, 93. (vide n. 2.) duo Lambini codices 

eihibebant en memoriam — en metnm : quod OrcUius deterio- 
re nota sigiiavit. Et Servius ad Virg. Aeo. 4, 597. sane en 
nominativo melius iungitur. Sed Garatonius ad Cic. Phil. 5, 6. 
5, ambigue irt Verr. 5, 21. en foederum interpretes: ipse tamen 
Virgil. 5,65. en quatuor aras. Quid ergo? nihilne valebit 
Servii iudicium? Valuit , opinor, ut olim a gramraaticia 
eraendaretur en causa. " 



368 £N. 

Varro de Re r, 1, 56. en quin adsvm. cf. p. 365. Sallusst. 
Frapm. inc. libr. 18 , 10. adsum en C. Cotta consul. Ovid. Met. 
4, 356. vicimus, en meus est. 

2. Haec vero ipsa caussa est, quare saepe cum prc- 
nominibus coniungatur. Vnde apud comicos formae 
ellum, ellam: quus Priscianus 12. p. 949. male dicit ex 
ecce illum^ ecce illam corapositas ^&&q, 

Virgil. Aen. 5, 672. en ego vester Ascanius. Ovid. ex Pont. 
2,3, 25. en ego non paucis quondam munitus amicis. Plin. 
Hist. n. 21 , 3 , 9. en ego sum, inquit , illa. 

Cic. ad Fam. 13, 15, 2. en, hic ille est de' illis , maxime 
qui irridere et obiurgare me solitus est. p. Cluent. 65, 184. en 
hoc illud est , quod ante dixi : mulier abundat audacia. 

Plaut. Trin. Prol. 2. iw Finem fore quem dicam nescio, lv. 
Adest. En illae sunt aedes : i intro nunc iam. Frustra defen- 
dunt, quod vulgo legitur Jiem. Etiam Terent. Andr. 3,2,6. 
ubi vulgo legitur hem alterum , codices exhibent em alterum, 
recte scripseris en. De verbis en ipse vide Oudendorp. adApu- 
leii Met. p. 129. 

Cic. Verr. 1 , 37 , 93. haec est istius praeclara iutela. En 
cui tuos liberos committas : en memoria mortui sodalis: en me- 
tus vivorum existimationis. 5, 47, 124, en quod Tyndaritani li- 
benter praedicent. 

Plaut. Curc. 2,2, 28. video occurrentem. ellum in platea ul- 
tima. Terent. And. 5,2, 14. Ad. 2, 3, 7. ct. Aeschines ubi 
est. SY. Ellum : te exspectat domi. 3, 3, 35. ellam intus. 
Etiam Pompeius in Coramento artis Donatil9, 13. ellum dicit 
9iihil significare quam ecce illum , tamen addit exemplum Vir- 
gilii , in quo en legitur. Errorem iam notavit Lindemannus. 

3. Praerailtitur imperativo , praesertim eorum ver- 
borum, quae offerendi, accipiendi significalionem ha- 
bent. 

Plaut. Poen. 1, 1, 31. en me dcto. Virgil. Eel. 6, 69. ho» 
tibi dant calamos , en accipe, Musae. i. e, da nimm sie. 

Pers. 5 , 134. en quid agam ? Rogitas ? En saperdam ! ad- 
vehe Ponto castoreum , stuppas. Ita edidit cum Achaintrio We- 
herus, quasi sensus esset : age, affer ex Ponto saperdam, Quod 
de re non praesente, nisi verbum adiungitur, dici non potest. 
Quare necesse est interpungamus : en saperdam advehe Ponto, 
castoreum. 

4. Iq interrogatione duplex est usus, Nam hac par- 



JEN. 569 

ticiila praemissa aut is , qui quaerit , animum eius , qui 
aiidit, altendere et in rem conspiciendam convertere 
iubet, aut exprimit admiralionem et stuporem cum 
quaeslioue coniunctum, vel ironiam. Ita interroffatio 
induit formam exclamationis. Eadem ratione saepe 
dicitur en ciir. 

Plaut. Ps. 1, 2, 81. tenes, quorsum haec tendant, quae loquor? 
En, excetra tu, quae tibi amicos iot habes , — num quoiquam 
est hodie tuorum opcra conservorum nitidiusculum caput? Val. 
Max. 7, 6. ext. 3. cn quam aliquis in acie hortarctur , ut pro 
salute coniugum ct liberorum fortiter dimicaret? Ita scriLendum 
esse vidit Gronovius. Vulgo ante eum en quem. Alii codd. 
praebent eamne umquam, 

Virgil. Aen. 4, 534. en quid ago? Rursusne procos irrisa 
priores experiar? quae forraula non, ut Burmann. ad Anthol, 
T. I. p. 164. ait, tantum in extremo luctu adhibetur. \am 
Dido stupet suam conditionem ancipitem. Et miratus sacerdos 
apud Prudent. Apoth. 470. cn quid ago? maius , rex optime, 
maius nescio quod numen nostris intcrvenit aris , quam suffcrrc 
queant spumanlia cijmbia lacte. Varro de Re r. 1, 2, 5. vide 
p. 365. Pers. 5, 134. en quid agam? ita ex plurimis codd. 
Weberus, sed commate intei-posito , explicat : en adsum : da 
bin ich. Potius conimige verba et redde: ei ivas soU ich 
denn? cf. 3, 5. 

Virg. Ecl. 1, 71. en quo discordia cives produxit miseros ? en 
quis consevimus agros? Cic. in Verr. 5, 20, 54. utrum vobis 
consilium rccitari tandem praetoris videhatur , quum audiebatis 
nomina, an praedonis improbissimi societas atquc comitatus? En 
foederum interpretes, societatis pactores, religionis auctores! 
Virgil. Aen. 6, 346. en haec promissa fides est^ Vide Pricaeum 
ad Apulei. Met. 3. p. 149. 

Cic. Phil. 3, 9, 22. en cur magister eius, ex oratore arator 
factus, possideat — campi leontini duo millia iugera immunia, 
p. Deiot. 6, 17. Philip. 5, 6, 15. en caussam, cur lex tam egre- 
gia tamque praeclara — inter fulmina et tonitrua ferretur. 
Garatonius cum Mureto scribi iubet em i. e. hem: quod iii 
hac formula non quadrat, iiec loci coraparati eiusdem sunt 
generis. 

5. Vbi res dicitur apparere, aut ubi veritas, vel 

de improviso, elucet, oratio incipit ab en. Nos sie/i 

da, ei sieh da. Ita etiam is loquilur, qui apud se 

cogitans sibi rera quasi ante oculos ponit. Atque potest 

II. 24 



370 £N. 

haec gravior dcmonstratio et indignationem et acerbila- 
tem eniinliare» Cf. Manut. ad Cic. Yerr. 1, 37. qui 
lamen exempla aliena admiscuit, et Lipsius ad Liv. 22, 
29 2. Sed f alsa est regula grammaticorum (Tid.Noltenii 
Snpplera. p. 140.), qna in exprobrando usitatiorem esse 
accusativum dicunt, quam nominativum. 

Plaut. Truc. Prol. 7. ahnuunt. En mehercle in vobis resident 
mores pristini, ad denegandum ut celeri lingua utamini. 

Cic. p. Deiot. 6, 17. en crimen , en caussa, cur regcm fuoi- 
tivus, dominum servus accuset. Quae cum indignatioire profe- 
runtur. p. Sext. 27, 59. en, cur ceteri reges stabilem esse suam 
fortunam arbitrentur. iu Verr. 1, 37, 93. vid. supra p. 3f)8. Virgil. 
Acn. 4, 597. en dextra fulesque. Alia vide apud Pricaeuni 
ad Apuleii Met. 3. p. 149. (p. 200. 0«d.). 

LiT. 28, 27, 8. equidcm — nullum locum toia provincia , nullos 
homines credebam esse , ubi vita invisa esset mea. — In castris 
en meis — fama mortis meae non accepta solum, sed etiam ex- 
spectata est. 

6. Poetae epici, qui in describendis rebus versanlur, 
et in orationibus animos exciiatos describunt, saepe 
usurpant hanc dictionem ita, ut rei maguitudinem vel 
atrocitatem vel insolenliam nna hac voce vel praemissa, 
vcl interposita indicent. Conf. Cortius ad Lucan. 2, 130. 
et ad 3, 21. Stewechnis ad Apuleii INIet. p. 630. Oud: 
f,en, ecce particulae sunt perfamiliares iis, qui magnum 
aliquod facinns narraturi et vehit in sceua fabulam posi- 
turi sunt." N. Heinsius, non simphcitate conlentus, hac 
particula supposita hiraen carminibus addere conatus cst 
muhis in locis, sed temere. vd.adOvid. Amor. 1, 2, 10. 

Lncan. 6 , 51. en quantum Tigris, quantum celer ambit 
Orontes — subitum belUquc tumultu raptum clausit opus. 5, 37. 
en totis viribus orbis Hespcrien peiisant superi. 

Ovid. Met. 13 , 496. eh , ne perdiderim quemquam sine caede 
meorum , tu quoque vulnus habes. Lucan. 2, 555. te quoque si 
superi titulis accedere nostris iusserunt, valet, en, torquendo 
dextera pila. Ita nieliores codd. 3, 21. semperque potentis 
detrahers in cladem fato damnata maritos , en nupsit tepido 
pellex Cornelia busto. 4, 809. libycas cn nobile cofpus pascit 
aves. 

Apulei. IVIet. 9. p. 223, 14. fabulam denique bonam prae ceteris 
suave cemptam ad uurcs vestras afferre decrevi, et, en, occipio. 

7. Quod Palmerus Spicileg. p. 649. T. IV. Grut. 



EN. 371 

Lamp. en^ sicut eccey de quo vid. p. 346* poni in re 
subita, id non destituilur ratione, sed desunt mihi ex- 
em^^Ia* 

8. En age poetarum est formula, qua aliquis exci- 
tetar vehemeutius. Exerapla videTom. 1. p. 212* Adde 
Valer. flacc. 4, 70. Sil. Ital. 3, 179. 

9. En, iandem composuit Curtius 10,2, 23. en tan- 
dem Illyriorum panllo ante et Persarum tributariis 
Asia et tot gentium spolia fastidio sunt* De en iam 
vid. Turneb. Advers. 3, 5» 

10. Peculiaris formula mterrogationis est en vm- 
quam, in qua exponenda Gronovius egregie versatus 
est. Nam ad Liv. 30, 21, 8. eos reprehendit, qui pro 
simplici interrogatione acceperant, et formula est, in- 
quit, Tca&rjTLxt] vehementer optanliura per interrogatio- 
nem, aut etiam indignantium. Addere debebat, non 
tantum iram et indignationem, sed quemcumque vehe- 
mentiorem animi ailectura, praesertira desiderium et do- 
lorem hoc mocio exprimi, neque vero deesselocos, in 
quibus interrogatio tantum intendatur atque significetur, 
si contrarium esset , mirum videri. Sic etiam en cjuid- 
cjuam dictum esse, non sine veritatis specie perhibent 
critici quidara. Vulgari scriptura in unum contraheba- 
tur verbum enumcjuam, 

Festns J enumquam , tcquando. Gloss. I*hilox. envmquam 
si' Ttors , Jfort tcots. Plauf. Trin 3, 1, 189. en umquam adspiciam 
te? Cordoliuin suum significat. Rud. 4, 4, 73. Virgil. Ecl. 1, 
67. eii umquam patrios longo post tempore Jinea — post aliquot^ 
mea regna, videns mirabor aristas? ubi vid. Vossius. Liv. 9, 
10,5. enumquam fiiturum, ut congredi armaiis cum hoste Uccat? 
30,21,8. Sil. Ital. 16, 91. en umquam lucebit in orbe ille dies, quO 
te armorum, KarthagO, meorum adspidatn sonitus — trementem ? 

Terent. Pliorm. 2, 3, 1, en umquam cuiqiiam contumeliosius 
audistis faciam iniuriam quam haec est mihi? uhi \id. Donatus. 
Liv. 10, 8, 10. en umquam fando audistis patricios primo esse 
factos, non de coelo demissos — ? 4, 3, 10; 

Plaut. Men. 5, 5, 26, dic mihi^ en umquam tibi intcstina cre- 
pant, quod sentias? Rud. 4, 3, 48. Cist. 1, 1, 48. sed tu eti 
umquam cum quiquam viro consuevisti? Dubitat Lena, ac putat, 
numquam Siienium cousuevisse. Est igitur fere idcm quod 
umquamne. Terent. Pliorm. 2, 2, 15. cedodum, en umquant 

24* 



372 EN. 

iniuriarum audisti mihi scriptam dicam? Nulla inest indignatlo, 
eed , ut iam Donatiis ait , plus est , hoc per interrogationem in- 
tulisse, quam si diceret: ]\umquam mihi scripta est iniuriarum 
dica. 

Liv. 24, 14, 3. senserat — murmur in agmine esse quaercn- 
tium, cn umquam libcri militaturi essent? Ita ex uno cod. put. 
Gronovius correxit \ulgatuiu numquamne: florent. et alii libri 
numquam. 

Interposito alio vocabulo Virgil. Ecl, 8, 7, en erit umquam 
ille dies, mihi quum liceat tua dicere facta? 

De hac re dixerunt Erytliraeus in Indic. Virgil. s. v. «m- 
quam. Mercer. ad Noniuni s. v. crepare. Acidal. Divin. Plaut, 
Cist. c. 2, Guilielm. Misc. Quaest. c. 5. p. 402. Grut. Meurs. 
Exerc. crit, 1, p. 93. Rivius ad Terent. Ph. 2, 2, 15. Pareus 
in Lex. crit. p. 417. et in Mantissa p. 86. Sciopp. Susp. Lect. 
4, 1. Heinsius ad Virgil. Ecl. 1, 68. Burm. ad Quinctll. Inst. 
12, 2. p. 1059, Duker, et Drakenb, ad Liv, 24, 14, 3, 10, 8, 10. 
4, 3, 10, 

Pareus 1. 1. contendit eodem modo ctiam dlci en quidquam, 
atque dlxisse ita Terent. Phoi-m. 5, 9, 20. en quidquam hodie 
est factum indignius? et Ovid, Amor. 3, 3, 33. en quisquam pia 
turafocis imponere curat ? 3, 8, 1. en quisqjiam ingenuas etiam- 
nnm suscipit artes? Remed. Am. 523. en quisquam etc, Nec 
ratio , puto , deest. Et apud Terentiura legitur en , non an 
in librls scrlptis, vld. Acldal. Divin. p. 151. qui taraen in Ovldii 
locis defendlt et ob maiorem indignatlonis vlm, Sed in his 
pensandls rebus sensum deficlt iudicium. Certe libri antiqui 
non nisi Am. 3, 8, 1. en praebent. Sed Varro de Re r. 1, 2, 5. 
en tibi tu quidquam nasci putas posse? vid. p,365. 

11. A poetis haec parliciila inseritur post yerba 
videre, adspicere et similia. Vide ecce p. 345. et Bur- 
maQn. in 1. I. 

Ovld. Met. 8, 283. iostos en adspice crines. Sil, Ital. 2, 505. 
Ovid. Am. 1, 8, 31, prosit ut advenicris , en adspice , dives ama- 
ioT te cupit. Stat. Theb. 7, 386. cerne en. Ovid. Met. 13, 264. 
adspicite en. Stat. Theb. 5, 124. en cernite. 

12. Ouemadmodura coniuaguntur verba ecce tibi, 
ita eliam en tibi, Ratio omnino eadem est, Quare vide 
p. 350. 

CatuII. 61, 156w en tibi domus ut potens et beata viri tui. 
Male quidam t2&2 ad ea, quae sequuntur referebant. Calpurn. 
3,24. Phi/llide contentus, — CalUrhoen sprevi, quamvis cum 



ENDO. S7S 

(lote rogaret. En sibi cum Mopso calamos ititexerc cera incipit. 
Burraannus inaluit en tibi et Nodellius Not. crlt. p. 84. cmtti 
accepit pro coniunctione quum. Neutrum probo. Nara en tibi 
non cuicuraque indignatloni aptura est, neque ita iungitur 
coniunctioni quum, quae pauUo post iterura legitur. 

13. Particulam non semper ab initio orationis, sed 
eliam post alia verba et in media oratione, poni, id 
bene observarunl Cortius ad Lucan. 5, 37. et Drakenborch, 
ad Liv. 2, 6, 7. ubi vide exempla. 

14. Vtramque particulam en et ecce coniungere 
ex recentissimis quidam ausi sunt ad vim oratiouis 
augendam. 

Senec. Oedip. 1004. en ecce rapido saeva prosiluit gradu 
locasta vecors. Apulei. Met. 8. p. 213, 24. servum vobis pul- 
cellum en ecce mcrcatus perduxi. 10. p. 243, 6. et en ecce prola~ 
tam coram exhibeo. yid. Oudendorp ad 1. p. 9. Pareus et in 
prima editione Gruterus srripserunt Plaut. Ampli. Prol. 120. 
nam meus pater intus , en eccum , luppiter. ubi vulgo legitur 
intus cst ecciim. Ilaec Bothius corrupit potius quara correxit. 
Sensum reddas sic : mein Vater luppiter ist drinnen dort. 

Senec. Herc. f. 523. en, en sonitus herculei gradus. Baden 
recepit ex cod. florent. est , est. priraum propterea quod gemi- 
natlo Ista abhorreret a consuetudine , postea quia sonitus manu 
demonstrari non posset. IIoc argumentum parum valet , illud 
verura esse videtur. Vide quae dc ecce dixi p. 348. Neque 
vero auctoritas codicis est spernenda. Aliam rationera hahent 
Sil. Ital. 11, 550. dextra en, en dextera. cf. Heins. ad Ovid. 
Met. 15, 677. 

*) Confunduntur in libris en et et . vid. Heins. ad 
^''al. Flacc. 1, 342. Cort. ad Lucan. 5, 58. Oudendorp. 
ad Apulei. Met. p. 129. et at . vd. Cort. ad Lucan.6,51. 
3, 23. 2, 556. et ican . vd. crit. ad Lucan. 10, 524. et 6, 51. 
clnam. vd. Cort. ad Lucan. 6, 51. et in . vd. eumdem ad 
2, 556. 3, 21. et est . vd. Heins. ad Ovid. Met. 15, 677. 

ENDO. 

Antiqui homines et si qui recentissimi antiquitatis 
robiginem affectabant, dixerunt endo pro in et in com- 
positis verbis et in praepositione singulari. Est vero 
IVfiov, quod ex Sicilia in inferiorem Italiam, hinc 
Romam pervenit. Valckenaer. ad Theocr. Adoniaz. 



374 EMM. 

p. S64. B. Exetnpla, qnae adhuc cxstant, Ennii et aliorum 
collegenmt Gifanius in Collect. Lucret. p. 61. Lauren- 
bergius in Antiquar. p. 153. et alii lexicorum auctores. 
Secl etiara indo et indu in usu erant. Nara Festus 
narrat olim dictum csse indostrius , et Lucret. 1, 241. 
indupedita. 83. indngredi: quamquam Gifanius deside- 
rat antiqua testimonia. Hoc ilerum rautabatur in indi: 
unde iiidigejia. Nam in Cypro et in Creta dixerunt iv 
el Xv6ov. Voss. ad Catull. p. 331, Valckeu. L 1. 

Praepositionis significatio in bac forma una videtur 
fuisse localis. Pauca sunt exempla accusativi, ut apud 
Gellium 20. 1. endo dies et endo em i. e. in eum : nam quod 
cx Cic. de Leg. 2, 8. alfertur : qnos endo coelmn merita 
i>ocaverunt. crilici secundum Lactanlii teslimonium cor- 
rexerunt endo coelo merita Locaverunt. Ausonius Id}!!. 
12. Grammat. 18. endo suam do. quod etiam Charisius 
p. 249. ex antiquo scriptore habel. Neque in ullo voca- 
bulo coraposito parlicnla vim privativam habet. vid, 
Schueideri Gram. T. L p. 568. 

ENIM. 

Quam difficile esset vocabiilorum fines et discrimina 
oonstituere, graramatici maxime in particulis emm et 
NAM experti sunt. Nam a falsis principiis doctrinae 
exorsi, eam ad opiniones deduxerunt, quae nec ratio- 
nibus stabiliri , nec cum vario linguae usu conciliari 
poterant. Dicunt enim his parliculis significari caussara, 
sed per nam addi rationis exposilionera magis exactara, 
in qua Gerraani voce nemlich ulantur, per eni^n rei 
caussara dcclarari, qua cognita res ante dicta constet 
autcognosci possit. Sic, v,t unura et novissiraum aucto- 
rem nominera, Piamshornius p. 845. praecepit, quera 
sequitur etiam Aug. Grotefendus p. 175. At non ipsa 
caussa indicatur his vocabulis, sed veritas alicuius sen- 
tenliae ex veritate alius sententiae demonstratur, et 
quum praesertira ex caussis intelligatur rerum verilas 
et ratio, id, quod per eni7?i et naj}i adiicitur, saepe ia 
se habet caussam. Haud raro taraen nam transitioni, 
enim explicationi inserviuut ita, ut caussae notio ^iror- 
sus absit. Neque vero illud, quod his particulis gram- 
malici assignant discrimen iu ipsarum natura cernitur, 
neque confirmatur usu scriptorum veterum. Plurima 



ENIM. 375 

enim utriqne commnnia sunt. Alioquia Gicero nou po- 

tuisset de OS. 2, 12, 42. dicere: neque enim aliler esset 
ins: quae pauilo post dixit: nam aliter iustitia no/i 
esset* 

Nam particulam etiamsi non cum Gerh. Vossio di-» 
cam, per metathesin faclam esse ex graeca jnav, quae 
est tirjv , tamen negari non potest, latinara iisdem ele- 
nientis constare et ab hac origine haberc vim confir- 
mandi. Haec significatio accommodatur et expositioni 
rerum et comprobationi ,, qiiaadoquidem in uli-aque 
veritatis confirmandae argumentum inest. Sic gr^iecum 
ytt^ ortum est ex ys aQcc. Demonstrativa accedit maior 
vis, quae significationem intendit, praefixa syllaba e, et 
siout equidem et similia formantur, ita en-iW' ex nam, 
Cf. p. 341. Uilfert igitur enim ab nam certa de-r 
signalione, quae quoniam vel ad unam rem praecipue 
pertinet, vel sentealiam arclius innectit, particula uni 
vcl pluribus verbis postponitur, ampleclens quasi parteaji 
ahquam senteutiae. 

Coraparari potest f<M'raatio rerborum germanicorura denn et 
wann : nam illu(t, quod ipsum demonstrativam forniiun prae 
Be fert, aatiquo tempore ctiam dannia, lioc wanta pro denu 
dicebatur. 

Otto Schul?uis in Gramm. 105. p. 636. lianc fecit distinctio- 
nem : enim indicare rationera in re positara , nam illustrare 
cogitationem , sive opinioncm. Quae quapi falsa eU , es nostra 
demonstratione patebit. 

Vniversa significatio huius particulae in eo posita 
est, ut veritas alicuius rei vel sententiae alia re vel argu- 
mento monstretur. Atqui veritas et rem esse, et qualis 
ea sil ostendit, et potest vel in explicata, vel in com- 
probata, vel in affirmata re cognosci. Quare triplex 
cst genus dictionum particulam enim recipientium , ex- 
positionis, comprobalionis , asseverationis. Quae quam- 
quam Latini uni rationi subraittunt, nos Germani non 
possumus uno vocabulo reddere, neque alia gens nostri 
leraporis. Sed omnia haec id commune habent, ut in 
ii& ex sentenlia aliqua ad aliam transgrediamur , quod 
fit et componendis enuntiationibus sive iudiciis, el ratio- 
cinatione, quae constat praemissis sententiis et coaclu-^ 
sione. 



376 EMM. 

I. 1. Primo igitur enim usurpatur in expositione, 
qua, quod antecedentis sententiae veritatem illuslret aut 
stabiliat et constituat, apponitur, ubi Gennani dicunt 
nemlich. Qui ita loquitur, ad aliam sententiara pro- 
grediens sensum exprimit hunc: quod verum vel lale 
esse intelligilur ex lioc. Id quum interpretes non satis 
reputarent , sed unam illam significationem , quae com- 
probationem caussae exprimit , et germanico dcnn re- 
spondet, unice tenerent, ad eUipsia vario modo explen- 
dara saepissime confugiebant, et omissam dicebant ali- 
quam sententiara , cui coraprobandae alia hoc modo 
adiiceretur. At nihil oraissum est, sed aliquanto differt 
latinum vocabulura a gerraanico. Et quamvis gramma- 
licis concedamus veteres scriptores saepe ea non verbis 
exposuisse, quae per se facile intelhgi possent, taraen 
ue id quidem opus erit, ut illos in hoc genere diceudi 
ahquid ausos esse putemus per praecipitem transitum ad 
aliara senlentiam , nis^ in oratione animi vehementius 
commoti, aut in neglecto sententiarum nexu. INam 
ipsum vocabulum e/iz/;i monstxat veritatera, et si quid 
in coraparando recenliorura hnguarura usu ad coraplen- 
dara cogitationem desideratur, id nihil aliud est quam 
sentenlia: hoc verum est. Haec vero dictio in iis prae- 
sertim usurpatur, quae dicta aliquis possif mirari, aut 
in dubifationem vocare. Atque additur plerumque haec 
declaratio uni ahcui parti antecedentis sententiae, unive 
verbo. Quare saepe enuntiatio parenthesi inclusa et 
propterea interposita videfur, ne quis demonstrationis 
cursum dubitatione iuterrumpat. 

Comici dixerunt ut enim et qnia enim et recentio- 
res scriptores quod enim, in quibus critici quidam par- 
liculam abundare putant. Est vero i.i^eil nemlich. 

Cic. Tnsc. 1, 13, 30. multi de diis prava sentiunt : id enim 
vitioso more effici solet : omnes tamen csse vim et naturam divi- 
nam arbitrantur. Hottingerus interponendara censet hauc gen- 
tentiam: sed hoc mirari non decet: id cnim ritium etc. Sed 
ipso vocahiilo enim haec veritatis confirmatio exprimitur. de 
Off. 3, 13, 57. non igitur videtur nec frumentarius ille Rhodios, 
nec hic acdium venditor celare emptores debuisse. JSeque enim 
id est celare, quidquid reticeas, sed quum, quod tu scias, id 
ignorare cmolumcnti tui caussa velis eos , quorum iniersit id 
scire. Non est Ljpplendum non cclare debuisse, sed rcticcre. 
Sed additur argumcntum, quo vcrhum celare recte po^itum 



ENliM. 377 

esse appareat. Tiis«. 1, 39, 94. nam , reor , non ullis , st vita 
longior darettir, posset esse iucundior. Nihil enim profecto homini 
prudentia diilcius. Sonin. Scip. 7. quum praesertim apud eos 
ipsos, a quibus audiri nomcn nostrum potest, nemo unius anni 
memoriam conscqui possil : homines eniin populariter annum 
taniummodo sclis , id est unius astri reditu metiuntur : quum 
autem ad idem, vnde semel profecta sunt , cuncta astra redie- 
rint , etc. Supplent : anniini dico veriim et perfectum sive 
magnum , non vulp^arem : liomines enim etc. Quae ipse Cicero 
verbis , qiiae sequuntur, exponit. Sed vocabulo enim hoc 
dicit : id intelligo hoc modo. de OfF. 1, 9, 29. facile, quod 
cuiusquetemporis officium sit , potcrimus, nisi nos^net ipsos valde 
amabimus , iudicare. Est enini difficilis cura rerum alienarum. 
i. e. faclle id fieri intelligitur ex eo , quod diflicilis est cura 
rerum alienarum, 

Schellerus in Praeceptis stili p. 484. docet, saepe sequi 
caussalem enuntiationera , quum taraen non praecesserit ea, 
cuius caussam illa contineat. Atque addit , hanc oraissam 
enuntiationera debere esse talera, ut e contextu facillirae in- 
telligi queat. Sed quae exenipla afferat vide. Cic. ad Fam. 
1, 8, 10. quibus in rebus me sibi ille affixitm habchit : neque 
ame ulla res, quae ad te pcrtineat, negligetur. Neque enim vere- 
bor, ne sim eimolcstus, cuiiucxindum erit etiam propter id ipsum, 
quod mc essc gratum videbit. Deesse putat : colloquar itaquc 
cum Pompeio de te. At hoc ineptum esset, post illa verba 
quibus in rcbus etc. iterum liaec cogitare. Talia comraenta 
grammaticorum ignorans Wielandus vertit : und dies um so 
mehr, da ich nicht zu besorgen habe. Cic. ad Fam. 9, 14, 9. 
nam quum te semper tantum dilexerim , quantum tu intelligere 
potuisti, tum his tuis factis sic incensus sum, ut nihil umquam 
in amore fuerit ardentius. Nihil est enim , mihi crede, virtutc 
formositis , nihil pulchrius. Hic omissura esse ille dicit: huius 
inei erga te amoris caussa virtus tua est : in quibus ipsis iterum 
desiderabis nam vel enim. Et sic de reliquis exemplis. Nec 
aliter Hottingerus in notis ad Cic. de Divin. passim. 

In his ellipsibus complendis saepe adeo ridiculae conclusioncs 
proponuntur. Sic Schmiederus Terentii verba, de quibus in- 
fra dicam , Andr. 5, 1, 4. immo enim nunc quam maxime abs te 
postulo , explicat : contra non faciam orandi finem (quod inest 
in voce immo} , nam quam maxime postulo. 

Plaut. Pers. 4, 2, 32. sy. Si futurum est, do tibi opcram 
hanc. Mi. Quoinodo? sy. Vt enim, ubi mihi vapulandum cst, 
tu corium sufferas. 



378 ENIM. 

Torent. Hec. 8, 1, 81, quapropter? quia enim qui eo9 gnher- 
nat animus, infirmum gcrunt. Plaut. Mil.3, 2,20. tv. Di me 
perdant, si bibi, si bibcre potui. vx. Qui iam? iv. Quia cnim 
absorbui. Capt. 4, 2, 104. he. Quid tu pcr barbaricas urbes 
iuras'? et. Quia cuim itcm asperae sunt- Cas. 2, 6, 33. 
vid. III, 8. 

Apiilci. Met. 9. p. 228, 2fi. j)one tergum eius maritus acceperat 
sonum sternutaiionis , quod cnim putaret ab eu profectum. AHa 
niulta exeiupla dedit Oudendorp. p. 615. 

2. Inprimis haec particula ponitur in gnomis sive 
io seutentiis, quae verilatera generalera exponuut. 

Cic, p, Ligar. 12, 37. nihil cst enim tam populare quam honi- 
tas. JSulla de virtutibus tuis plurimis ncc admirabilior nec 
gratior misericordia est. Homines enim ad dcos nulla re propius 
accedunt quam salutcm hominibus dando. Priniura enim omit- 
tunt quidam libri , sed si non adesset, hoc quidera loco desi- 
deraremus, Lael. 8, 28. coU, dc >at. d. 1, 44, 121. et ad Fam. 
9, 14, y. 

3, Id, quod rem magis declaret, esse potest exem- 
plura , quod veritatcm dicti confirraat. Tum ponitur 
enitn et najn et yccQ, Tantuni vero abest, ut haec voca- 
bula significent exempU caussa, ut tantum addant ali- 
quod veritalis documentum , ex cxperieulia sumptum, 
Sic ueijne enim est: nam nisi hoc verum est, non illud 
esse potest, Germani dicunt so denn. 

Cic. de Fin. 1, 18, 57. clamat Epicurus — non posse iucunde 
vivi, nisi saprenter, Jioneste, iusteque vivatur: nec sapienter^ 
honeste, iuste, nisi iucunde. Neque enim cioitas in seditione 
bcata esse potest. quod est : und so lcann denn ein Staat nicht 
gliicJdich seyn. Cornel. Praef. 3. hi si didiccrint, non eadem 
omnibus essc honcsta atque turpia , sed omnia maiorum institutis 
iudicari, non admirabuntur , nos in Graiornm virti/tibus expo- 
■nendis mores CQrum scquutos. JSeque enim Cinwni fuit turpe, — 
sororcm germanam habere in matrimonio. Cic. de Div. 1, 30, 65. 
€x quo et illud Calani — et homerici Hcctoria , qui moriens pro- 
pinquam Achilli mortcm demtr^ict. \eque enim illud vcrbum 
icmcrc consuctudo approbavissct, si ea res nulla csset omnino. 
ubi nuUo suppleoiento op\is est. Ilottingerus mutavit enim 
in iam. Cf. Tusc. 3, 15, 31. Curt. 10, 1, 40. scilicet rcs secun- 
dac valcnt commutarc naturam, et raro quisquam erga hona sua 
satls cautus est. Idcm cnim paullo ante Lynccstcn Alexandrum 
dclatum a duobus indicibus damnare non sustiiiuerat , humiUores 
quoque rco$ contra suam. voluntatem, — patsua abaoliH. 



ENIiM. 379 

CIc. p. Mil. 8, 8. an e»t quisquam , qui hoe ignoret , quum de 
homlnc occiso quaeratur , aiit ncgari solcre omnino esse faotum, 
aut recte ac iure factum cssc defeHdi? Tsisi vero existimatis, de- 
mentem P. Jlfricanum fuisse — , Neque cnirn posset aut ^hala 
ille Servilius, aut P. Nasica — non nefarius haberi, si scelera-^ 
tos cives intcrfici nefas esset. Goerenzius modo refert ad ratio- 
nem allati exempli, modo ironiara cxpressam videt. vid. ad 
Acad. 2. p. 78. dp Fip. p, 81. lluldricus omissam putat sen- 
tentiam hane : quod nemo existimabit. Weiskius neque cniin 
idem esse ceaset quod neqtie vcro graviter affirmantis. In 
quibus fere omnibus aliquid verura. Nam Ciccro exemplis 
Terltatem sententiae, non omncm Iiorainis caedem esse daranan- 
dam, confirmat, idque ctiara poterat dici ncque vero , sed 
gravlus : auch konnte in der That nicht. Cf. Matthiae ad h. 1. 

Cic. dc OfF, 1, 28, 98. ut enim pulchritudo corporis apta cor.i' 
positiqne memlfrorum movet oculos et dclectat hoc ipso , qnod — ; 
sic hoc decorum etc. Comparatio et illustrat et augct proxir 
mam scnteutiam , ut ait Gernhardus. 

4. Iluius generis est Iiaec dicendi forma, in qua 
pronoraen demonslrutivum, vel simile nomen monstra- 
tivum praemiLlitur, et rei expositio per enim adiicitur. 

Cic. de Div. 1, 37, 80. atqne etiam illa concttatio declarat vim 
in animis esse divinam, Negat enim sine furore Democritus 
quemquam poetam magnum esse posse. Ilottingerus vertit : 
auch die Begeistcrung der Dichtcr beweist es , dafs in der Scele 
eine guttliche Kraft liegt. Denn Democrit behauptet , dafs ohne 
eine gewisse Art von Raserei kein grofser Dichter werdcii kiinne. 
Quae sententiarum coniunotio aut nulla, aut ^hfurda est. 
Kam Cicero vim dlvinara jn aniniis esse demonstrat, Demo- 
critus autem , esse cnncitationera in anirais poetarum. Sed 
dicit Cicero illam concitationem , et addit, quac eius veritatem 
declarent: quasi dixissct: illa cpncitatio , de qua Democritus 
ait etCj de Nat. d. 2, 9, 24. quod quidem Clcanthes his etiam 
argumentia docet, quanta vis insit calorls in omni tempore. 
Negat enim ullum esse cibum tam gravem , quin is die et nocte 
concoquatur. de Off, 2, 16, 56. de Orat. 1, 61, 258. de Fln. 1, 
6, 18. 3, 16, 54, 

Cic, de Sen. 18, 65. sic se res hc^het : ut enim non qmne 
vinum etc. 

5. Atque sic expositio pergit ad singidas res , etiam 
in orc^tione obliqua, 

Cic. ad Fam. 9, 19, 2. ncscis me ab illo omnia cxpiscatum; 



180 £N1M. 

recla etuTn aporta domum meam venisse. Catt. 5, 5,' 17. Theac- 
tetus Atheniensis orsus est diccre : neminem pium habitu corporis 
suos aestimaturos : utiquc saevitia hostis, non natura calami- 
tcsos. Dignum esse omni malo, qui erubesceret fortuita. Tristem 
enim de mortalitate ferre sententiam et desperarc misericordiam. 

6. Sed etiam ab initio cuiuscumque expositionis, 
quae antea praedicta exspectatur, parlicula enim poni- 
tur, qua ad rem ipsam declarandam accedimus. Simili, 
taraen diverso modo usurpatur igitur. Nos dicimus 
nemlich. 

Cic. de Div. 1, 6, 11. nihil, inquit , equidem novi , tjcc quod 
praeter cetcros ipse sentiam. T^am quiim antiquissimam senten- 
tiam, tum omnium populorum et gcntium consensu comproba- 
tam sequor. Duo sunt enim divinandi genera. Nerao Davisio 
credidit, qni particulara eilciendam ccnsuerat : neque vero 
recte novissimus interpres eam retulit ad superiora verba 
nihil novi — sentiam. 

Cic. pro Lege 3Ian. 2, 6. primum mihi videtur de genere belli: 
deinde dc magnitudine , tum de imperatorc dcligendo esse dicen- 
dnm. Gcnus est cnim belli eiusmodi , quod maxime vestros ani- 
mos eicitare atqve injlammare ad studium persequendi debcat. 
Agitur populi romani gloria. Ita cura aliis llbris cod. Erfurt. 
Critici eiecerunt enim et nost agitur inserucrunt. Sed talia 
saepius omittnntur a librariis, quam apponuntur. Quae est 
optima Wolfii observatio. 

7. In enumerafione rerum si quaedam ex alicuius 
rei partibus vel membris nominantur, aliae desiderantur, 
ea pars, quae omitti videtur, per eni/?i additur eo 
modo, ut appareat, et dicenti cognilam fuisse rem tolam, 
et partes illas commemorari ex ratione totius rei. Conf. 
formula quid enim dicam ? de qua infra. 

Cic. de Nat. d. 1, 7, 16. tres enim trium disciplinarum prin- 
cipes convenistis. M. enim Piso si adessct , nuUius philosophiae, 
earum quidem , quae in honore sunt , vacarct locus. Tacit. 
Dialog. 16. pro duobus , inquit Maternus , promitto. Nam et 
ego et Secundus cxsequemur partes , quas intcUcxerimus te non 
iam omisisse, quam nobis reUquisse. yiprum enim solere dissen- 
tirc et tu pauUo ante dixisti et ipse satis manifestus est etc. 

8. Ponitur e/z/m in evocatione et exhortatione, qua, 
remotis alieuis rebus, ad id, quod considerandum sit, 
accedere iubemus: quasi dicamus: quum ita sit, iam 
etc. Idem saepe exprimitur, quod vocabulo igitur. 



ENIM. 381 

Nara tecta quaedam veritatis concliisio iiiest in his 
enuntiationibus. Germani eodera modo denn dicunt, 
vel etiam nemLiclu Etiam Graeci ita loquuntur. Soph. 
Philoct. 1054. acptxt. ya^ avxov, 

Vid. ad Wopkens. Lect. Tull. p. 108. qiii male arbltrabatur, 
conlunctivum cura hac particula habere rationem. 

Cic. de Nat. d. 2, 12, 31. nam quid potest esse mundo valen- 
tius, quod })ellat atque moveat calorem eum , quo ille teneatur? 
Audiamus enim Platonem, quasi quemdam deum philosophorum : 
cui duo placet esse motus etc. Tusc. 4, 17, 40. etenim quis erit 
tandem modus iste? Quaeramus enim modum aegritudinis , in 
qua operae plurimum ponitur. Nonnulli codd. praebent igitur. 
de Div. 2, 36, 76. sed de hoc loco plura tn aliis: nunc hactenus. 
Externa enim auguria — videamus. Tusc. 5, 24, 68. propo- 
nenda quaedam quasi moventia sunt, quae nos magis ad cogni- 
tionemintelligentiamqueconvertant. Sumatur enim nobis quidam 
praestans vir optimis artibus, 

Cic. Phil. 2, 13, 31. attende enim paullisper, cogitationemque 
sobrii hominis punctumtemporis suscipe. Virgil. Ge. 3,69. semper 
erunt, quarum mutari corpora malis: semper enim rcfice. 

9. Haec exponendae veritatis ratio propriura locum 
liuic particulae as.signat in parenthesi. luseruntnr enim 
extra verborura constructionem ea, quae ante dicta 
veritati ahquo modo vindicant , aut iUustrant. Sic is, 
qui loquitur, saepe caussam , cur ita loquatur, exponit. 

Cic. de OfF. 2, 12, 41. eademque constituendarum legum fuit 
caussa , quae regum. lus enim semper est quaesitum aequabile 
(neque enim aliter esset ius). Id si etc. Tusc. 2, 24, 58. sumui 
enim natura , ut antea dixi (dicendum est enim saepius), studio- 
sissimi honestatis. Bene vidit Wopkensius Lect. Tull. p. 89. 
(64.) caus^am referri, cur haec iterum repetantur. Davisio 
displicuerat particula. Eodem modo Lael. 22, 85. quocirca 
(dicendum est enim saepius) quum iudicaveris, diligere oportet. 
Plin. Ep. 1, 3, 3. quin tu (tempus est enim) humiles et sordidas 
curas aliis mandas. Cic, Acad. 2, 7, 22. quod si essent falsae 
notitiae (bvvolccs enim notitias appellare tu videbare), si igitur 
essent hae falsae etc. Liv. 27, 22, 9. 27, 7, 12. Ovid. Her. 16, 
223. rumpor et invideo (quid enim non omnia narrem) 

Cic. Lael. 21, 77. sin — in reipublicae partibus dissensio inter- 
cesserit (loquor enim, ut paullo ante dixi, non de sapientium^ 
sed de communibus amicitiis), cavendum erit. Ita codices boni: 
alii non male loquar iam. Bene observat Goerenzius in lahnii 



582 ENIM. 

Annal. 1, 1. pi 44. non raro particulam !n parpnthesin incv.l- 
catam esse a Hbrarlis , qui consuetudinem existiinarcnt peipe- 
tuam esse. Quare eam recte abesse in Cic. Piiil. 1, 13, Si. 
ut abest 3, 11, 27. 

Curt. 10, 2, 21. nec ut cum militibus meis (iam enim destitistis'), 
sed ut cum ingratissimis oportet , agere decrevi. 

10. Haec parenthesis praemitti polest ei sententiae, 
cui adiici debuit. 

Ovid. >Iet. 3, o36. at patcr omnipotens (neque enim licet irrita 
cuiquam facta dei fecisse deo) pro lumine adcmpto scire futura 
dedit. Trist. 1, 2, 1. di maris et cocli (quid enim nisi vota 
supersunt ^) solvere quassatae parcite mcmbra rutis. 

11. Saepe in demoiistratione alicuius rei oratio ex 
sententia aliqua ad aliam transgreditur, quae aut veri-^ 
tatem istius diligentius persequitur, aut aliqnid declarat, 
quod cura ea cohaeret. In quo nexu nos dispufatiouis 
progressum designare et vocabulis nun, niin, aber uli 
solemus. Ergo critici saepe enim in autevi mutanduui 
esse censebant. Latini autem nexum potius uti-iusque 
veritatis tenent, et eaim dicunt. Id Gitauius in Observ. 
lat. ling. p. 82. (168.) et Cortius ad Cic. Epist. 1, 4, 1. ct 
Wopkens. Lect. TuU. p. 89. 347. et Frid. Heusiugerus ad 
Cic. de OfF. 1, 16. et Ruhnken. ad Terent. Andr. 5, 1,4. 
etGoerenz. ad Cic. de Leg. 1,16, 45. et ad Acad. 2, 17,52. 
de Fin. 4, 14,37. pro aw/em, ^>ero , nimirujn usuvpsirL 
praecipiunt. Sed per autem oratio procedit ad aliara 
partem, in enim idem est et accuralius explicanduni 
argumenlum: vero gravius affirmat, et saepe, sicut ia 
necjue pero, quod novum addit, ab altera parte. Cerfe 
omnis vis adversativa abhorret ab enim, nec omissa 
est adversativa sententia, cuius caussa adiiciatur. Quare 
frusfra laborant, qui etiam in his caussalera nexum re- 
quirunt. cf. Gernhard. ad Cic. de OIF. 1, 28, 98. 

Kiilmer ad Cic. Tusc. 4, 17, 40. Tirorum doctorum opinio- 
Hcm de adversativa vi particulae reiiciens , demonstrare vult, 
Latinns ita ponere enim , ut mente suppleatur enuntiatin, quae 
eententiae antecedenti opposita sit. Quod si veteres fecis'sentj 
perverso loquendi niodo usi essent. 

Cic. de Off. 1, 28, 100. animi motus probandi , qui ttcm ad 
naturam accommodati sunt. Duplex estenim vis animorum titque 
iiatura. Heusingerus correxit autem. Sed declaratur cx animi 
vi atqUe natura , quinatn animi motus ad naturam accommodati 



ENIM. 383 

sinf. de Sen. 10, 32. non plane me enervatilt, nee, afJlixH 
sitiicctns: non curia vires meas desidcrat , non rostra , non amici, 
non clicntes, non hospitcs> Nec cnim umquam snm assensua 
vctcri illi luudatoque proverbio , quod monct maturc jieri sencm, 
si diu velis esse sencx. i. e. nun Jiabe ich auch nie beigcstimmt. 
Ae Off. 1, 16, 50. quae natura principia sint communitatis et 
socictatis humanae, repetendum videtur altius,. Est cnim primum 
quod cernitur in universi generis humani societate. Eius auitm 
vinculum cst ratio et oratio. QuiLus in TeiLis non intelleclis 
alii correctione, alii interpunctione vitium tollere studueruiit. 
Sed Ilermannus in censura edit. Gernhard. verum vidit , sen- 
sumque reddldit ita : wir mtissen den Ursprung der menschlichcn 
Gesellschaft tiefer aiifsuchen: nun flnden wir, dafs das ge- 
sammte Menschengeschlecht ilberhaupt eine grofse allgemeine 
Gesellschaft bildet: das Band aber, welches dieselbe verbindet, 
ist f ernunft und Sprache. ad Fam. 9, 21, 2. quid tibi ego in 
epistolis videor? Nonnc plebeio sermone agere tecum? Nec cnim 
semper eodem modo. Quid enim simile habet epistola aut iudicio, 
aut concioni? i. e. ego facile concesserim rae tibi talem vidcri, 
sed cum hac quidcm exceptionc , non semper eodera modo !u« 
in epistolis scribcndis versari. de Div. 2, 63, 129. venit enim 
iam in contentioncm , utrum etc. ubi Hottingerus male coniecit: 
autem. de Fin. 4, 14, 37. vos autem, Cato, quia virtus, ut 
omnes fatemur , altissimum locum in homine et maxime excellcn- 
tcm tenet — , aciem animorum nostrorum virtutis silcndore pcr- 
stringitis. In omni enim animante est summum aliquid atque 
optimum. Errant, qui illud enim pro autem dictum cxisti- 
mant. Saepe ita ia rerum expositione progreditur Lucrctius. 
vid. 3, 154. 

Cic. de Fini 1, 3, 7. jtec nero, ut noster Lucilius, recusalo^ 
quo minus omnes mea legant. Codices plurimi habent nec enim , 
Sed progreditur oratio ad alterum argumentum diversum, 
Contra Statius Silv. 2, 1, 198. inde magis sequitur : neque enim 
magis ille trahentem spernit , et ignota credit de stirpe nepoii'.m. 
Marklandus temere coniecit neque iam. 

12. In interrogationibus nam et enint et graecuni 
yuQ poni omnibus notum est. Id quum Vigerus docuis- 
set, Hoogeveenus bene intelligens non ab ipsa particula 
proficisci interrogationis formam, in omuibus exemplis 
inesse contendit argumentationem, et yaQ significare 
2giiur, ergo, hocque nomine differre jiarn quis et quis- 
nam, quod esset quis vero. Quare ubique aliquam 
sententiam, cuius ratio redderetur, omissam esse cen- 



384 ENIM. 

sebat. Ifl vero negat Herraannus ad Aristoph. Nub. 
192. et ad Viger. n. 300 : quamvis interrogationem ita 
comparatam esse, ut infelligatur, incertus suin vel mirur 
vel dic mihi. Quo nihil mutatur in isto iudicio, nisi ut 
rationem reddendam non cum Hoogeveeno ad senten- 
tiam aliquam ante ponendam, sed ad ignoralionem vei 
miratioDem eius, qui interrogat, referamus. Manet 
igitur vis reddendae rationis, sed quum quicumque 
inten'ogat, semper se nescire rem, aut se quaerere velle 
profiteatur, haud facile intelligitar, cur idem non in 
quacumque inlerrogatione, aut in nulla fiat. Quare 
huius interrogationis cerfa esse debet caussa certumque 
genus. Atque hoc non in una inscitia cernilur, sed in 
omnibus iis rebus, quae interroganti ius et potestatem 
quaerendi praebenl, et eum impellunt, ut interroget. 
Haec igitur esse potest admiratio, stupor, novarum rerura 
studium, dubitatio, inscitia, et aha , quorum sensus ad 
istara occultam conchisionem eum , qui interrogat, per- 
ducit. Ex hoc sensu ralionem et caussam iJle petit, 
instantius cur inten'oget: et vim dictionis, si tolam 
comprehendere vehs, reddas modo: ex eo quod sentio, 
in Folge dessen, was ic/i fiihle, Nec negari potest, 
istum sensum ipsum agnosci in particula, sive in luic 
forma interrogationis, quae propria est animo vehemeu- 
lius ahquo affectii commoto. Sic ponitur ea post ex- 
clamationis verba et post verba oge, <piQE. Celerura 
nemo in eo haerebit , quod ratio quaeationis ipsi rei, 
quam interrogalio complectitur , tribuifur: haec enim 
caussa est, quare quis ita afiectus sit. Sed ex tota hac 
animi cogitatione non verbis expressa, recipit suam 
formam interrogatio. Quare etiam nam et denn post- 
ponuntur, et adhaerent verbis quaestionis, quisjiam, 
wer denn. 

Cic. Tusc. 1, 6, 10. M. An tu haec non credis? A. Minime 
vero. M. Male, hercule , narras. a. Cur? quaeso. m. Quia 
disertus esse possem , si contra ista diccrem. a. Quis enim non 
in eiusmodi cajissa? i. e. miror te ita loqui. IVos wer denn 
nicht. Plaut. Arapli. 2, 2, 62. quid enim censes? Horat. Sat. 
2,3,122. filius aut etiam haec libertus ut ebibat heres , — custo- 
dis? Ne tibi desit'^ Quantulum enim summae curtabit quisquc 
dierum , unguere si caulis oleo mcliore caputque coeperis impcxa 
foedum porrigine? Sulpit. Sat. 20. quid reputemus enim? i. e. 
quid in hac dubitatione longe reputemus ? Curt. 5, 8, 11. quo- 
vsqne enim in regno exsulabo? 10, 2, 20. subest nimirnm altiua 



ENIM. 385 

malum , quod omnes avertit a me. Quando enim regem univer- 
sus exercitus deseruit? 

Ab his diversa suntj in quibus particula caussa alia regi- 
tur. Sic Cic. de Fin. 4, 24, 65. nec tamen ille erat sapiens 
(quis enini hoc? aut quando? aut ubi? aut unde?'), sed quia 
studebai laudi et dignitati, multum in virtute processcrat. Male 
Goerenzius enim explicat germanico ci. Lucret. 3, 801; quippe 
etenim mortalem aeterno iungere^ — desipere est. Quid enim 
divorsius esse putandum est etc. ? 

Goerenzius in lahnii Annal. 1, 1. p. 300. observat apud Cice- 
Toneni in interrogatione , quae coinparativum in se habetv fero 
eemper appoui enim, viel aliam coniunctionein : de Sen. 19, 68. 
quid enim stultius, quam etc. Vnum exemplum esse de Fin. 2, 
15, 50. quid turpius quam sapientis vilam ex insipientium ser- 
mone pendere? et alterum Lael. 6, 22. quid dulcius, quam 
habere etc? At haec sufficient, et in loco de Senect. etiam 
codd. aliqui omittuht enim. Quare non erat qnod Beierus 
locum Laelii corrigereii 

Sed non taniiim ex sensu fit haec concluslo, sed 
etianl ex cogilatione antecedentis argumentalionis, ut 
intelligatur : quum ita res sit j quaero. 

Cic. de Leg. 1, 18, 49. ut enim quisque maxime ad suiim com- 
modum refert , quaecumque agit, ita minime est vir bonus, «f, 
qui virtutem praemio metiuntur , nullam virtutem nisi malitidrn 
putent. J bi enim bencjicus , si nemo alterius caiissa benigne 
facit? Male Goerenzius explicat autem. de Orat. 1, 2, 6. 
nam — permultos excellentes in quoque genere videbis, non 
mediocrium artium , sed prope maximarum. Quis enim est, qui 
si claroriim hominum scientiam rerum gestarum vel utilitate vel 
magnitudine metiri velit , non anteponat oratori imperatorem ? 
Ita explicandus est locus Ovidii, alioquin valde suspectus, Met. 
3, 261; tum linguani ad iurgia solvit. Profeci quid enim tolies 
per iurgia? dixit: ipsa petenda mihi est, Verte : was habe ich 
nun in so vielcn Malen durch Vorwilrfe gcwonnen ? Tuni recte 
se habent priora verba : quae Ilottingerus eo vindicare voluit, 
ut intclligeret: sed morx, cur hoc facio, inquit. Quid eniin etc. 

Transit haec parlicula etiam in obliquam orationem. 
Et potest in ea interrogatione poni, quae in couclusionis 
formam exit. 

Liv. 3, 39, 9. quod enim vos per populum egisse. 
Cic. Acad. 2,14,43. quid enim agant, si, quum aliqutd defi- 
nierint, roget eos quispiam, num illa definitio possit in aliam 
II. 25 



385 EMM. 

rcm iransfcrri quamlibet ? Si posse diierint , quid enim dicere 
habeant, cur illa vera dejinitio sit? Ita codice€ plerique. 

13. Peculiaris formula est verborum quid enini 
dicam? qua utitur is, qui acquiescendum putat in ar- 
guraentis ?el rebus memoratis, aut superflua esse alia 
indicat. 

Liv. 4, 3, 12. aliis cxemplis Numae et Tarqninii et Tullii 
comincmoratis pergit : quid enim de T. Tatio Sabino dicam^ 
quem Romulus , parens urbis, in societatem regni accepit? Vide, 
cjuoniodo frustra laboret Scliellerus Praec. etili p. 487. in ex- 
)u£canda sente^itia, quae ante omissa sit. 

14. Quid enini? Latini dicunt, quum significare 
volunt se recte sentire, vel verum dicere, neque eura, 
quicura loquuntur, contra dicere quidquam posse. Ita 
Lambinus ad Horat. Sat. 1, 1, 7. ubi Acron: quare non? 
et est coniicum. quod recte Heindorfius intelligit de 
quotidiano sermone. Eodeni raodo Graeci tl yag; Vid. 
Heiudorf. ad Plat. Soph. 38. lacobsii Obs. crit. in 
Antliol. p. 36. Cicero saepissime utitur hac formula, 
sed nisi semper, tamen plerumque ita, ut allerxi sub- 
iiciatur interrogatio. Cf. Salmas. ad Tertull. di3 Pallio 
p. 365. et Goereuz. ad Cic. de Fin. p. 508. H^indorfius 
plenam sententiam hanc esse putat: quid est enim, quod 
contradici queat, Sufficit intelligere: quid dicis? quo 
quaecumque contradictio praecludilur. 

Cic ad Fam. 5, 15,3. tpiid enim? ad amicosne confugram? 
, Luccei. ad Cic. 5, 16, 5. quid enim? tu solus aperta non Kide~ 
his? Cic. de Fin.2, 22,72. quid enim? fortemne possumus diccre 
^umdem illum Torquatum? 2, 28, 93. 

Horat. Sat. 1, 1, 7. quid enim ? concurritur. 2, 3, 132. quid 
enim? neque tu hoc facis Argis, nec fcrro ut dcmens genitricem 
occidis Orcstes. Vtroqne in loco, quod criticis ptacuit, quidni? 
idem significat. vd. Heindorf. Phaedr. 3, 8, 6. illa irascitur, 
tiec gloriantis sustinei fratris iocos, accipiens (quid enim?) 
cuncta in contumeliam. 

II. 1. Altera vis particulae enim cernitur in com- 
probatioue, quae caussam addit, vel ralionem reddit. 
Germani dicunt denn, 

Cic. ad Att. 11, 15. video difficile esse consiliumi sum enim 
solus. de OrAt. 2, 78, 315. principia autem dicendi semper 
quum accurata et acuta et instructa sententiis, apta verbis, tum 
vero eaussarum propria esse debent. Prima est enim quasi 



ENIM. 887 

eognttio et comTnendatto otathnis in prtncipio. Tusc, 4, 25, 55. 
at commode dixit Afranius: dummodo doleat aliquid, doleat 
quidlubet. Diiit enim de adolescente perdito ac ditsoluto: noi 
autem de constanti viro ac sapienti quaerimus. Qunc malc ex- 
plicat Raiushornlus Gramni. p. 848. Nam Ciccro comproLat 
iudicium suum de commodo dicto. 

2. Gomprobatio alicuius iudicii vel nolionis eo etiam 
conficitur, ut obiectionem , quae fieri possit, praeoccu- 
pemus, et argumento removeamus. Tura Latini ad 
hanc argumentalionem cogitatione properantes ponunt 
enim et nain, sicut nos Germani denn. 

Cic. Tusc. 5, 9, 26. an malumus Epicurum imitari? qui 
multa praeclare saepe dicit: quam enim sibi constantcr con~ 
venicnterque dicat, non laboratt Integra esaet scntentia haec : 
hoc non temere loquor, sed vere: nam, quod aliquis ohiiciat, 
quam sibt constanter dlcat, id Epicurus non laborat. de Orat. 
2, 6, 24. quando denique nihil ages? Tum illud addidi: mihi 
enim liber esse non videtur, qui non aliquando nihil agit. 
de Leg. 2, 7, 17. unum illud mihi videris imitari orationis genus. 
M. Vellem fortasse. Quis enim id iiotest , aut umquam poterit 
imitari? Male gupplent: sed non possum: quis enim etc. ? 

3. Latinae linguae communis cum graeca est ille 
modus, quo id, quod aliquam sententiam comprobat 
aut ratione constituit, ipsi praemittitur, atque hoc in- 
verso ordiiie persuasio ante occupatur. 

Cic. de IVat. d. 3, 4, 10. affers Jiaec omnta argumenta i, cur 
dii sint : remque mea sententia minime dubiam argumentando 
dubiam facis. Mandavi enim memoriae non numerum solum, 
sed etiam ordinem argumentorum tuorum. Primum fuit , quum 
coelum suspexissemus etc. Illls verhis ante iam declarat , cui* 
dictiirus slt primum fuit. Ovid. Met. 1, 250. talia quaerentea 
(sibi enim fore cetera curae^ rex superum, trepidare vetat. 

4. Ad hoc genus etiam ex iis, quae primo generi 
ob expositionis vim adnumeravi, quaedam referri posse, 
facile concesserim. Nam , ut iam supra dixi, saepe 
haec parLicula regitur ab occultae conclusionis ratione, 
qua, qui loquitur, sua verba veritati vindicat. vid. n. 9» 
et 12. 

IIL 1. Tertium genus exeraplorura diximus esse 
asseveralionis. Haec enim in iis sententiis apparet, quae 
rem veram esse, et facile intelligi ac concedi affirmantj 

25 * 



888 ENliM. 

ubi Dos (\ieimus freilich , allerdings , ehen, SIc adlici- 
tur videlicet. Et potest ita dici ia reiicienda aliqua sen- 
teutia, ct in obiectioue: unde fit, ut enini pro at enini 
poui videatiir. Sed ii, qui in bac particula nihil nisi 
caussalera vim vident, etiam in his ab ellipsi petunt ex- 
plicandi subsidium. Sic Schiitzius Doctr. Partic.p. 161. 
enz/?i non ipsum putat asseverare, sed caussara reddere 
omissae asseverationis. Et Ramshornius Gram. p. 847. 
(564.) semper intelligi debere ait: i'ecte mones, neque 
id mirum est, facile credo. 

Cic. p. Font. 9, 19. qui primum illud verbum consideratissi- 
mum nostrae consuetudinis arbitr or — ex toto testimonio sua 
snstuUt, atque omnia se scire dixit. Verebatur enim videlicety 
ve quid apud vos populumque romanum de existimatiotie sua de- 
perderet. 

Plaut. Stich. 4, 2, 86. tua pol refert enim. Terent. And. 
3, 2, 23. certe enim scio. 

Cic. Acad. 2, 13, 41. quae autem sumunt, ut conchidant id, 
quod volunt, ei his duo sibi putant concedi: neque eniin quis- 
quam repughat. Cic. p. Caec. 3, 8. at si quis mihi hoc iudex 
recuperatorve dicat : potuisti enim leviore actione confligerc etc. 
de OfF. 1, 39, 139. ornanda est enim dignitas domo , non ex 
domo tota quaerenda. 

Cic. de Xat. d. 3, 15, 39. ncc vero vulgi atque imperitorum 
inscitiam despicere possumf quum ea considero, quae dicuntur 
a Stoicis. Sunt enim illa imperitorum. Piscem Syri venerantur : 
etc. Haec igitur indocti. Liv. 31, 7, 12. haec vos , si Philippus 
in Italiam transmiserit , quietura aut mansura in fide creditis? 
Manserunt enim punico postea bello. Numquam isti populi ni$i 
quum decrit, ad quem desciscant, a nobis non dejicient. i. e. 
sie blieben allerdings. Caes. B. civ. 2, 3i2. an — vos , incerta 
victoria Caesarem sequuti , diiudicata iam belli fortuna, victum 
sequamini, quum vestri officii praemia percipere debeatis? De- 
sertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti 
mentionem faciunt. fosne vero L. Domitium, an vos L. Domi- 
tius deseruit? Niliil oiuissum est, sed vertendum : allerdings, 
sive freilich sagen sie. Liv. 22, 25, 2. quum , laeta civitate, 
dictator unus nihil ncc famae , ncc litteris crederet — ; tum M. 
Metilius tribunus ji^^^bis, id enim ferendum esse negat. Ovid. 
Met. 14, 523. ncc prius obticuit, quam guttura condidit arbor. 
Arbore enim succoque licct cognoscere mores. Quae Heinsius 



ENIM. 389 

fnutat In arlore iam rel adhuc: ineptior tamcn opiuio, qua 
Botliius verba arbor enim in parcnthesi posita putat. 

Cic. in Vcrr. 1, 9, 25. nam accusandi milii tempus mea causso 
datum est, ut posscm oratione mea crimina caussamque expli- 
care. — Caussam cnim, inquit, cognosci oportet, Ea re qy,idem, 
quod aliter condemnari reus — non potest. Phii. 2, 12, 29. 
ecquis est igilur , excepto te et iis , qui Hlurn {Caesa.rem) rcgnare 
gaudebant, qni illud aut fieri noluerit , aut factum improbarit? 
Omnes enim in culpa. Etenim omnes boni — Caesarem occide- 
Tunt. Quod Faernus substituit et in raticano libro legitur 
omnes ergo , a corr^ctore profectum est, qui ct in part. »nim 
haeserat , ct ad etenim respcxerat. 

Plin. Pan. 70, C. vides enim : si quid bene fecero, seiet Caesar. 
ubi corrigere Toluerunt critici non uno modo, eed frustra. 
Est du siehst ja. Plaut. Epid. 5,2, 35. ni ergo matris filia est, 
in meum nummum, in tuum, talentum jiignus da. v. Enim ist- 
Tiaec captiost. i. e. das istja qffenbar ein Kniff, Trin. 5, 2, 10. 
enim me nominat. i. e. da nennt er ja mich. 

Marklandus iniuriam fecit auctori Epistolarum Bruti , quum 
in Epist. 1, 16. reprehcndebat haec : fortem et liberum animum, 
quo et consul ct nunc consularis rem publicam vindicasti, sine 
constantia et aequabilitate nullum esse putaris. Fateor enim 
duriorem esse conditioncm spectatae virtutis quam incognitac. 
Etiam Cicero ita dixisset. 

2. laterdiim in eitismodi opposilione senlentiarum 
ysurpalar, ut polius aliquam particulam exspectemus, 
quae aliam scatentiam opponat. Quare interpretes 
saepe pro {'eruiti, aulem acceperunt. Neqne enini saepe 
dicitur , ut sit auch niclit ehen, aucli ju nickt, 

Huc pertlnent , quae antea po^ui ex Cic. Vcrr. 1, 9, 25. p. 
Caec. 3, 8. Ovid. Met. 1, 597. ne fuge me. Fugicbat enim. lam 
pascua Lernae — rcliquerat etc. 15, 505. aut sua fluminea quum 
vidit Cipus in unda cornua , (vidit enim') falsamque in imagine 
credens esse fidem — , quaevidit, tetigit. Curt. 8, 8, 13. verum- 
tamcn eoTum mores in Macedonas transfundo, In multis enim 
gentibus esse video , quae non erubescamus imitari. 

Cic. p. Sext. 20, 45. unum enim mihi restabat illud, quod 
forsitan non nemo vir fortis et acris animi magnique dixerit. 
Cum Gracvio Schiitzius aliique cnim deleverunt. Sed defeu- 
dendum erat : Erneotius vidit esse scilicet. 

Virgil. Ge. 2,103. sed neque quam multae specics , nccnomina 
quae sint , est numerua : neque enim numero eomprendere rcfert. 



390 ENIM, 

ILi I. H. VoBsius demonstrat, enim et germanlcum ja referri 
ad eententiam aliquam omissam, Tamen conccdi debet, utrique 
Tocabulo esse vim confirraativam, 

3. Sed possunt duae res ita componi, ut altera 
csse affirmetur, altera taraen non esse aut non valere 
dicatur: id quod alibi per cjnidem exprimitur, Huic 
opposilioni convenit etiam enim. Atque hoc lit maxime 
jn verbo esse, de quo postea dicam. 

Cic. Catil. 1, 1, 3. habemus enim senatusconsultum in te, 
Catilina, vehemens et grave: non deest reipublicae consilium, 
neque auctoritas huius ordinis: nos, nos, dico aperte , consulea 
desnmtis. uLi editorcs huius rei nescii eiecerunt particulapi) 
restituit Beneckius, quaraquara male accepit pro iam vero, 

4. Haec affirmatio etiam ad rhetoricam interroga- 
tionem pertinet. Nam praemissam interrogalionem se- 
quitur saepe sententia, qua ilhid, quod quaesitum erat, 
argumento siraul adiecto affirraatur. Id fit plerumquo 
in negativa, quae praecedit, interrogatione. Interdum 
vero caussa exponitur ipsius quaestionis, et deraonstratur 
esse, cur ita sit quaerendum. Cf. Wopkens. Lect. Tull. 
p, 147. (107.) et p. 62. Gerraani dicunt ja. 

Cic. Lael. 15,52. nam quis est, — qui velit, ut neque diUgat 
guemquam, nec ipse ab ullo diligatnr, circumjluere omnibua 
copiis atque in omnium rerum abundantia vivere? Haec enim 
est tyr<innorum vita, in qua nimirum nullafides, nulla caritas^ 
nulla stahilis henevolentiae potest esse fiducia. Quod supplent 
critici nemo profecto est, iam adest in interrogatione. de heg, 

1, 16, 45. quis igitur prudentem et, ut ita dicam, catum non 
€.T ipsius Jtabiiu, sed ex aliqua re externa iudicet? Est enim 
vtrtus perjecta ratio : quod certe in natura est. de Sen. 10, 31. 
videtisnc , ut apud Ilomerum saepissime Nestor de virtutibus suia 
praedicet? Tertiam enim iam aetatcm hominum vivcbat, ncc 
^rat v^erendum, ne, vera de se praedicans, nimis videretur aut 
insolcns aut loquax. Quinctil. 6, 2, 29. at quomodofiet, ut afji~ 
viamur? nequc enim sunt motus in nostram potestatem. 

Cic. Acad. 2, 29, 93. quid plura? IIoc enim fateris, neque 
iiltimum tepaucorum, ncque primum midtorum respondere posse, 

2, 26, 82, quid ego de navi? T idi euim a te remum contemni, 
2, 17, 54. 

\irgil. Aen. 6. 51. cessas in vota precesque, Tros, ait, Aenea? 
cessas? neque enim ante dehiscent attonitae magna ora domus, 
Cic, TusP! 4, 26, 56, 071 sine viisericordia liberalea csse non 



ENIM. S9i 

possumus? non enim suscipere ipsi aegntuAines propter alios 
tlebemus, sed alic^f^ si possumus , levare aegritudine. de Leg>. 
1, 1, 1. quale est istuc, quod poetae serunt? Mihi euim vidcri$ 
fratrem laudand» suffragari tibi, 

5. Asseveratio coniuncta esse potest cum quaefam 
ironia , aut cum irrisione, aut cum indignatione:, quod 
Gerraani exprimunt verbis freilich, jreiticli wol. Id 
bene observavit Goerenzius ad Cic. Acad. 2, 13, 41. 
Atque additur etiam particula videlicet , ironiae propria. 
Saepe haec ironia in eo posita est, quod res aflerlur, 
quam falsam aut absurdam esse omne&sciunt, Vd.Matthiae 
ad Cic. p. Arch. p. 5, 11. 

Plaut. Capt., 3, 4, 3(5. tu ei\im reperbCs, PhUocratejn qui 
supercs veriverbio. Cic. Brut. 84, 288. at non assequimur. Isti 
cnim videlicet j4ttici nostri, quod voluiitj, assequuntur. Catll. 
2, fi, 12. homo enim vidclicet timidus et permodestus vocem con- 
sulis ferre non potuit. uli cura Ernestio multi eiecerunt enimy. 
revocari id iussit Goerenzius. 

Cic. p. Arch. p. 5, 11. censua nostroa requitis sciticct. Est 
cnim obscurum , proximis censoribus hunc cnm clarissimo impera- 
tvre L. Lucullo apud exereitum fuisse, cf. n. 7". p. Deiot. 12, 33. 
Blesamius tyrannum Caesarem scriberet ?' Multorum enim civium 
capita vidertit , multos iussu Cacsaris vexatos, verheratos, cf; 
12, 34. Philip. 7, 8, 21. occulta enim fuit eorum voluntas iudi~ 
ciumque de M. Antonio, Liv. 34, 7, 14. id cnim periculiim esty 
ne sacrum montem — autaventinum capiant. 7, 32, 13, i>of"«i«* 
enim eras et a liberatoribus patriae ortusi 

Horat. Ep. 1, 19, 44. fidis enim , mcmar£ poetica mella to 
solum. Art, poct. 299. nanciscetur enim pretium nomenque poe~ 
tae, si — caput — numquam tonsori Licino commiserit. 

Plautus adeo coniunxit namque enim. Trin. 1, 2, 22. taio, 
haud tantillum dedcris verborum mihi. me. Namquc cnim tu, 
credo, mihi imprudenti obrepscris. h. e. da sollst du nicht erst 
sute JForte geben. me. Ei du willst mich, glauVich, iiber- 
tolpeln. Vid. Gronov. Alii aut mutarunt enim_, aut eiecerunt. 
Tamen praevalet auctoritas librorum. 

Opprobrium cxpriraitur, quura Cicero adversaril infert verha. 
Verr. 4, 11, 25. amicum enim nostrum in iudicium vocabas. ubi 
antea in siraillbus obiectionibus at et verum posuit. Yerte: 
du hast ja unsern Freund vor Gericht gerufen. Qui unam 
rationem caussalera tenent, sugplent haec : te Hon inYitavioius; 
uam amlcum etc^ 



$92 ENIM. 

6. Asscveralionem particula addlt iraperativo et 
futuro , qui pro imperativo pouitur, ubi nos Germani 
praesenti utiraur, 

Cic. Philip. 2, 13, 31. att^nde enim paullisper cog;itationemqm 
sobrii hominis punctum temporis suscipc. Tusc. 4, 25, 55. ecquii 
Jioc animadvertit? vincite eniml • — Ita Teteres editiones, ut 
videtur, de antiqua auctoritate. in Verr. 2, 34, 82. accipite 
nunc aliud facinus nobile, et muUis locis saepe commemoratum, 
et eiusmodi, ut in uno omnia maleficia inesse videantur. Attendite 
cnim diligcntcr. Invenietis enim id facinus natum a cupiditate. 
Primuni enim eieceruut critici. 

Plaut. Pers. 2, 2, 53. enim non ibis nunc vicissim, nisi scio. 
i. e. du gehst gewifs nicht von der Stelle. Quae Schiitzius ut 
8U0 modo cxpiicet, omissa esse dicit haec ; mitte quaerere, 
quid id ad me attineat. Frustra enim quaeris. Non enim ibia 
nunc. Most. 5, 2, 12. non enim ibis. Ego ferare faxo, ut 
meruisii, in crucem, 

7. Quum propriura sit particulae enim, ut aliquan^ 
vei'itatem alia veritate confirmet, sunt quaedara verba, 
quae, etiamsi cum reliquis verbis ad superiora com- 
probanda referantur, peculiarera confirniandi viraexhac 
particula recipiunt. Sic est enirn asseverationi inservit, 
fiigaificatque esi ret^-era, es ist wirklich : et in opposi- 
tione duarum sententiarum , sicut nostro /reiV/cA, idem 
exprimitur, quod particula quidem. Pronomina con- 
iunguntur cum e/iwz, ut, quod ante dictum erat, di- 
stiuctius deraonstretur , et id, quod additur, ex sua 
parte veritatera sententiae antecedentis coraprobet. Quare 
a criticis saepe in ^;/iV/e7/z est mutatum, vel per enim- 
vero explicatura. vid. l)avis. ad Caes. B. gall. 5, 7, 

Cic. de Off. 1, 9, 30. est enim difficilis cura rerum alienarum. 
Quac pluriuii referunt ad Terha nisi nosmet ipsos valde ama- 
bimus : Pearcius enim in quidem, Ernestiu^ in autem mutat. 
Scd dicuntur, ut apud nos : es ist eben, es ist wirklich schwer. 
\err. 1, 13, 35. est enim obscurum et eiusmodi factum eius. cf. 
p. Arch. p. 5. 11. Tid. p. 391. uhi ironia inest. Tusc. 1, 32, 78. 
in his est enim aliqua obscuritas. i. e. in diesem ist -wirklich 
(freilich) einige Dunkclheit, Tusc. 4, 24, 53. nam superiores 
definitiones erant Sphaeri, hominit in primis bene definientis, 
ut putant Stoici. Sunt enim omnino omnes fer» similes . sed 
declarant communcs Jiotiones alia magis alia. Quem locura 
male itactavit Wolfius corrigens autem, ct tamcn vertens ubrigcns 
sind sie alle dhnlich. Est cuim : freilich (zwar) sind sie a. d. 



KWM. 393 

Cic. de heg. 3, 10, 23. ego enim fateor in ista ip$a potcstate 
inesse quiddam mali. de Div. 2, 16, 37. cgo enim possum vel 
7icscire etc. 

Cic. Aciid. 2, 17, 52. plurimum interest: sed id omittarnus. 
Illud enim dicimus , non eamdem esse vim, neque integritatem 
dormientium et vigilantium, iibi male explicuenint esse pro 
autem. Caes. B. gall. 5, 7. Cacsar — si vim faciat (Diiinno- 
rix), neque pareat, interfici itibet. — Ille enim revocatus resistcre 
ac se manu defendere suorumque fidem implorarc coepit. Morna 
ex[)licint enimvcro, Beierus ad Cic. de Ofl". 1, 9, 30. ellipsiii 
ita explet: neque praeter necessitateni hac iraperii severitate 
usus est Caesar. llerzogius, qiii propius aberat a prohabili 
interpretatione, anaclironismuni nescio queni statuit, quo poste- 
rior Dumnorigis defensio diceretur caussa prioris suspicionis 
Caesaris : quod absurdum esset. Sed simplex est hic verbo- 
rum sensus : ille re vera, ille quidem : Und jener eben. Bcll. 
civ. 1, 81. Ccfcsar — proelio amplius non laccssit et eo die 
iabernacida statui passtis non est, quo paratiores essent ad inse- 
quendum omnes — , Illi enim , adverso vitio castrorum , totit 
nocte munitiones proferunt , ca-traque castris convertunt. Cic. dc 
Div. 2, 26, 56. id enim est , inquics, ostcntum. Non opus habcs 
eupplemento criticorura, raodo vertas: dies eben ist einWunder. 
Terent. Phor. 1, 2, 62. obsecrat , ut sibi eius faciat copiam. lUa 
enim se negat ; neque eum aequom facere ait. Liv. 22, 25, 3, 
id enim ferendum esse negat. cf. n. 1. Ita explicari debet Cic. 
Tusc. 3, 11, 25. id enim sit propositum. 

Cic. de Nat. d, 3, 4, 9. sed quia non confidebas , tam essc 
id perspicuuni, quam tu velles, propterea multis argumentis 
deos esse docere voluisti. Mihi enim unum satis erat , ita nobis 
tnaiores nostros tradidisse. Cae». B. civ. 2, 32. vos enim vestrum- 
que factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt sequuta, 
nequc sine caussa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime 
iudicaverant. Alii his rationera reddi putabant superioris seu- 
tentiae : magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate 
eorum suam fecit. quod sufiiceret, nisi sequerentur verba: 
neque sine caussa etc. 

Virgil. Aen. 8, 81. ecce autem subitum atque oculis mirabilc 
monstrum — procubuit , viridique in litore conspicitur sus , quam 
pius Aeneas tibi enim , tibi, maxuma luno mactat, sacra 
ferens. Servius : vacat enim et tanlum ad ornatum pertinet. 
Schiitzius respici putat cognonien, quo Aeneas pius appellatur, 
hoc sensu: quain Aeneas mactat, et hac re iterum pietatem 
suam dcclarat: tibi euiiu, maxiiua Iwio, cam mactat. Quod 



394 EMM. 

perqnam absonum. Concedas potIu8 cntm cum pronomine 
coniunctum idem fere esse quod quidem. 

8. In responsione, slve interrogatio praecedit, sive 
aiia rei expositio alterius assensura excitat, enwi ab eo 
ponitur, qui rem, de qua agitur, accurate definit, ubi 
nos dicimus eben, aut qui dictam rem affirmat, aut cura 
quadam conclusione ad rationem reducit. Oiwtio saepe 
ita pergit, quasi ea, quae quis antea dixcrat, ab eo, qui 
respondet, dicta essent. Sed haec omnia graramatici 
explicare solent per omissae sententiae supplementum. 
vid. Schelleri Praec. stili p. 486. 

Plaut. Eaccli. 4, 4, 51. m. Nunc quid nos vis facere? CH. 
Enimnihil, nisi ut ametis , impero. i, e. nichts eben. Tcrent. 
Hec, 5, 4, 10. PA. M ego scio. pam. Quid? pa. Nihilenim: 
nam neque etc. Ad, 4, 5, 22 (5, 2, 22.). Plaut. Most. 3, 1, 24. 
Mil. 2, 5, 19. PA. Quid metuis? ec. Enim ne nosmct perdideri- 
tnus uspiam. 

Plaut. Cas. 2, 4, 1. ch. Te uxor aiebat tua me «ocare. st. 
cgo enim vocari iussi. i. c. allcrdings. Cas. 2, 6, 14. cl. Tibi 
darctur illa. st, Mihi enim. Ah non id volui dicere. Dum 
mihi volui , huic dixi. Ita est interpungendum. yid. 1, 1. 

Terent. Heant. 1, 2, 14. ch. Quaproptcr? cl. Quia cnim 
inccrtumst ctiam, quid se faciat. Plaut. Cas. 2, 6, 33. ch. Quid 
iu id curas? ol. Quia enim metuo, nc in aqua summa natet, 
Pers. 2, 2, 46. Cic. Tusc. 1, 31, 77. — si quidem vcl dii ipsi 
vel cum diis futuri sumus. a. Quid refert? m. Adsunt cnim, 
qui haec non probent. Etiam lioc loco ellipsin esse dicunt : at 
non umnes ead^m scntiunt : adsunt enim etc. Quae omitti non 
poterant, In ipsa particula inest vis haec : verum est quod 
dixi, et aliquid rcfert : es sind ja Leute da, welche ea nicht 
biUigcn, ' 

Terent, Andr. 3, 3, 22. d. Quasi tu dieas , factum id consilio 
meo. pi. Certe enim scio. Omissum esse dicunt tace vel recte 
ais. Cic. de Leg. 2, 17, 43, 9. sed nimis saepe seeus aliquanto 
videmus evadere. m. Non enim , Quinte , recte existimamus, 
quae poeiia divina sit. i. e. ja frcilich habcn wir falscheAnsicht. 
de Re p. 2, 15. tumScipio, falsum est enim , Manili, inquit, id 
totum. Quinctil. 6, 3, 77. qui pedibus aeger, quum — diccret 
se iam bina millia ^iassuum ambularc, Dies enim, inquit, lon- 
giorcs sunt. ubi Badius explicat: facile credo, aut, nibil 
miror I dies enim etc. 6, 3, 63. hinc eques romanus, ad quem 
in spcclaculis bibcntem quum misisset Auguslus , qui ei diceretj 
Ego 61 prandere volo, domum eo, Tu enim, inquit, non times, 



ENIM. 395 

«e locum perdas. Cic. de Orat. 2, 10, 40. Cf. Wopkens. Lect. 
Tull. p. 347. 

Cic. de Div. 1, 54, 123. quutn autem ille respondtsset , tn agro 
ambulanti addnctum , ut remissus esset , in oculum suum reci- 
disse, tum Socrates, non enim paruisti mihi revocanti, quum 
vterer, qua soleo, praesagitione divina. i. e. igitur re vera. 

9. Et potest alia seulentia contraria opponi. Id 
distinctius exprimitur verbis immo enim. Sed siraplex 
enim etiara ita infertur, ut ex seutentia ab altero colio- 
quenfium proposita alia constituatur seutentia, quae 
sit conlraria. Cf. Wopkens. Lect. Tull. p. 371. (277.) 

Terent. Anclr. 5, 1, 2. orandi iam flnem facc, Dum studco 
obsequi tibi, pene illusi vitam filiae. si. Immo enim nunc qtium 
maxime abs te postulo atquc oro. Eun. 2, 3, fiS. c, Duras fratrta 
partes praedicas. p. Immo enlm si scias, quod donum huic dona 
contra comparet , magls id dioas. 

Cic. de Rep. 2, 15. saepe enim hoc de maioribus natu audivi- 
mus, et ita intelUgimus vulgo existimari: nequc vero satis id 
annalium pubUcorum auctoritate dcclaratum videmus. Tum 
Scipio, falsum est enim, ManiU, inquit , id totum. Ita defen- 
denda etiam est codd. scriptura in Cic. de Divin. 2, 10, 25. 
adduni ad extremum, omnia levius casura rehus divinis procu- 
Tatis. Si enim nikil fit extra fatum^ nikil levari re divina potest. 
Critici aut mutaverunt particulam , aut eieccrunt. At haee 
colloquii formam imitantur, in quo alter alteri recte Iioc op- 
ponet : immo enim si pihil fit extra fatum. Kil obstat particula 
«j. p. Caec. 1, 3. si enim sunt viri boni etc, Quinctil. 3, ^, 6, 
Quid? si enim dicat quis, sonus est duorum inter se corporum 
conflictio; erret, ut opinor, Ita est interpungendum, 

10. Ita fit etiam in iis responsionibus, in quibus 
cum quadara confidentia concludilur ex re haud dubia, 
aut dubiLanti demonstratur res conspicua. Nos dicimus 
ei nun, 

Terent. Phorm, 4, 4, 11. ccdo nunc porro Phormio dotcm si 
accipiet, uxor ducenda est domum. Quid fiet? c, Non enim 
ducct. i. e. ei nun , er nimmt sie nicht. Adelph. 4, 7, 12. n. 
Quid nunc futurum est? si. Id enim quod res ipaa fert. lUino 
huc transferetur virgo. 

Sic formula dicam cnim Plaut, Most. 4, 2, 7. ph. Qtti para- 
situs sum? SE. Ego enim dicam: cibo pcrdtici poteris quovis. 
Cas. 2, fi, 20. dieam cnim, mea mulsa. Mil. 3, 1,214. cgo cnim 
dicam tum , quando usus poscet. i. e. ei nun ich wiU dir^s dann 



S96 ENIM. 

aagen. Terent. Phorm. 5, 8, 81). D. Adsequere ac retine , dum 
ego huc seroos cvoco. c. Enim solus nequeo. Accurre huc. i. e. 
ia allein kann icJis nicht. 

IV. 1. Ciira aliisparticulis e/iJW coninngitur, et saepe 
quidem cum adversalivis. Sic at enim^ secl emm^ vennn 
enim. Quohaecdifferant, exposui T. I. p. 444. In verbis 
enimetiam, quae non cohaerent, grammatici nonnuUi 
nescio quid insiiavis inconcinnitatis aniraadverterunt. 
Apuleius dixit (.-eZ e/z^iV?^ singulari modo pro i>el simplici, 
sive prp s^el potius. 

Cic. p. Arcli. 3, 5. statim Luculli — eum in domum suam 
recepcrunt. Sed enim hoc non solum ingenii ac litterarumj 
verum etiam naturae atque virtutis, ut domus , quae huius ado- 
lescentiae prima fucrit, eadem esset familiarissima senectuti. 
ubi Matthiae : „sed hoc non satis est, quod Luculli eum rece- 
perunt, hoc enim non solum ing. etc." Vid. Oudendorp. ad 
Apul. Apolog. p. 496. 

Terpnt. Phprm. 3, 3, 22. verum enim metuo malum. Conf. 
VERVM et BMMVERO. Dc at cnim vide iu at. Adde quae 
Classen ad Cic. pr. Cluent. p. 185. 

Quinctil. 10, 3, 12. accidit enim etiam ingeniosis adolescentibus 
frequcnter. alii codd. omittunt etiam , alii enim : compositae 
dic-plicuerunt Spaldingio , sicut 6, 3, 9. erumpit enim etiam in- 
vitis saepe. ubi quod nonnulli codd. non hahent cnim, factum 
est more consueto. 

Apulei. de Deo Socr. p. 47, 5. quae neque tam bruta quam 
terrea , nequetam levia quam aetherca, sed quodammodo utrim- 
que sciugata, vel enim utrimque commista sint. Apolog. p. 329, 
30. p. 516. Oud. mater futura in ipso materno sinu nubat , in 
scgete adulta, super foccundam glebam: vcl cnim sub ulmo 
mariia cubet. Florid. p. 340, 15. sed ibi alii libri vel etiam. 
vid. Oudend. p. 5. Mercer. ad Nonium p. 132. 

2. Certe enim idem significat quod enimi^ero, 

Plaut. Amph. 1, 1, 175. certe enim hic nescio quis lo^itur. 
Asin. 3, 3, 24. certe enim tu vita es mihi. 

8. Vt inopportunas criticorum suspiciones revelle- 
rent, prudentiores demonstraverunt, Latinos non oflen- 
di crebra repetitione huius vocabuli. Atque ea tanto 
minus disphcuit, quanto necessaria erat in veritate ah- 
cuudc deducenda. Ponitur igitur iutra breve spatimn 
bis, terve, quatcrve. Saepius praecedit aut sequitur 



£NIM. a97 

alia scntentia a nam incipiens , ant quae habet etenijn. 
Sic Graeci qubque. Vidi Porson. ad Eurip. Med. 140. 
Frotscher ad Xenophi Hier, 11, 6. Plautus adeo con- 
iunxit verba namc/ue enim, 

Proxlrae se excipliint sententlae per enim iteriim posltuin 
apud Cic. de Leg-. 1, 18, 49. Acad. 1, 2, 6. iiLi vid. Goercnz. 
et ad de Fin. 3, 12, 40. 3, 7, 26. Wopkens. Lect. p. 90. Ilein- 
dorf. ad Cic. deNat. d: p. 63. Frotscher. adQuinctii. 10, 1, 131. 
Ter legitur apud Cic. ad Fam. 5, 12, l4. Tusc.3, 11,25. Quater 
apud Cic. ad Fara. 5, 12, 21. Quihctil. 3, 6, 5; 

Praeinissae voculae nam inulta nos supra attullmus exerapla. 

Cic. de Legc agr. 1, 4, 10. etenim quod superiore parte legis 
praefinitum fuit , — id rursiis liberum infinitumque fecerunt. 
Lubet enim eosdem decemairoS. Ita optimi codd. Sed Oreliius : 
„cn>m non placet post etenim.^'' 

Cic. de Sen. 10, 31. tertiam enim — loquax. Etenim — 
oratio. 

Plaut. Trirt. 1, 2, 23. namque enim *i/, credo, mihi impru- 
denti obHpseris. 

4. Enim antiquo tempore non tinam ia ordine ver- 
borum habebat sedera, sed et ab initio ponebatUr et 
post alia verba. Sed postponitur, ut sentcntiani nexu 
mvgis adstricto iungat, ahquod verbura quasi com- 
plectens. Id vero apud bonos scriptores unura est ex 
primariis verbis senlenfiae, quod si coniunclura cum 
ahis Unam notionem exhibet , etiara secundura et tertium 
esse potest. Dixi de hac re Tora. I. p.377. Non nurae- 
rantur vocabula, sed boui scriptores cavent, ne uexus 
desit sententiis , sed rt iina tantura notio antecedat. 
Nara ubi enim non respicit ad sitperiora, quocuraque 
loco suum verbura sequitur. cf. Virgil. Aen. 8 , 84. 
Goerenzius ad Cic. Acad. 1, 2, 5. negavit, qUarto loco et 
ne apud poetas quidcra particulara poni. Potest taraen, 
si tria verba unara notionem constitUUnt. Sic etiara in 
his Cic. Tusc. 4, 38, 83. in ea est enim fons miseria- 
j-rmiy secundura locura obtinet. Maiorem adeo hceu- 
tiam in graeco yccQ observarunt Hemsterhus. ad Lucian. 
Dial. mort. 25. p. 526. ahique. 

Quinctilianus enim ab initio positum ad transmutatlonem 
refert, qua ordo turbatur, 1, 5, 39. Sed tamen fert raos anti- 
quorura poetarum et eorum, qui obsoletia verbis delectabaii- 
tur, Apuleii, Sollni. Plaut. Pers. 4, 4, 60. MU.2,5, 19. AuL 



398 ENIM. 

S, 5, 26. Cas.5,2,86. Terent. Ilec. 2, 1, 41. Lucret. 6, 1276. 
Vid. Popma dc Vsu antiq. locut. 1, 16. p. 619. Gifan. in Ind. 
Luci-et. s. h, V. Mercer. ad Apulei. de Deo Socr. p. 140. Vossiua 
de Analog. 4, 26. p. 274. Palineri Spicileg. 7, p. 730. Grut. 
Gronov. ad Liv. 34, 32, 13. Oudendorp. ad Apulei. Met. 4. 
p. 255. 6. p. 39J). ad Flor. p. 34. et 38. ubi vide exempla. 
Ruddimanu. 1. p. 323. Forbiger ad Lucret. 6, 1276. 

Corrnptionera critici iamdudum cognoverunt in his : Cic. ad 
Att. 4, 12. enim auctionem Larini video. Praepoiuerunt idibtis. 
Ac desideratur temporis deilnitio. Liv. 34, 32, 13. enim, vt 
iam ita sint haec, quid ad vos , Romani? Id defendit Grono- 
Tius exempHs Plautinis, Dralfcnborchius e cod. mogunt. recepit 
at enim. 23, 45, 10. enim minor cst rcs. alii codd. etenim , alil 
en, quod probari non potest, nisi , abiecto est , cuius sedcs iu 
codd. dubia, scribatur en minor res. Tacit. Hist. 4, 11. asiaii- 
cus (enim is libertus) malam potentiam servitii supplicio cxpiavit. 
edit. pr. omittit is. cod. Agr. ctiam habet. Videntur haec 
A-erba a glossatore, qui 2, 95. legerat, adscripta. Senec. de 
Benef. 7, 5, 1. enim sic omnia sapientis esse dico etc. Sic 
Lipsius e codd. Sed alii libri enimvero praebent. Quare 
dubia est res in hoc quoque loco. Ex sententia Gifanii et 
Zumptii numquam praeponitur, nisi significat enimvero, sed 
enim. Oudendorpius in alloquutione saepius fieri observavit. 

Auctor apud Dulcer. de Latinit. ictor. p. 330. affert locum 
iullani in Dig. 7, 4, 17. ubi florentin. praebet enim dum pro- 
prietatem acquiris : alii tameu dum enini et tu enim dum. Gi- 
fanius in Ind. Lucret. etiara PauUum narrat dixisse iu Dig. 
22,5,28. enim potest hoc memoriateneri. Sed ibi quoque incerta 
est lectio. vid. Duker. l. I. 

Etiam in demonstranda ea libertate, qua enim post secun-^ 
dum et tertiura verbura locatum sit , plurimi falsos adliibcbant 
testes, Sic dicunt Aarronem apud Xon. 1, 149. scripsisse : 
non mirum si caecutis. Minus aurum enim non praestringit 
oculos quam — * Sed et auctoritas codicura ct sensus loci 
aliter suadet. Liv. 30, 1, 3. ei quoque enim proconsidi impc-^ 
rium in annum prorogabatur. Xara quoque Jion poterat a suo 
nomine avelli. Vide alia paullo post. 

Poetarum sunt haec : Virgil. Aen. 5, 850. Aenean credam 
quid enim fallacibus austris ? Xam quod veteres «choliastae 
verba quid enim? interposita seiungunt, id simplicitatcm 
dictiouis turbat. vd. Ileynius. 8, 84. quam pius Aeneas tibi 
enim — mactat. Lucret. 2, 1147. omnia debet enim cibus inte- 
grare novando. 3, 236. rara quod eius enim constat natura. 



ENIM. 599 

Sulpicia Sat. 20. quid Teputemtia enim? Lucret. 1, fiSl. n/7 rc- 
fcrret enim. Horat. Sat. 2, 7, 103. tergo phctor enim. Plautua 
ndeo extrerao sententiac loco in Nervolaria apud Varron. de 
Ling. lat. 6, 3. scobinam cgo illum actutum adrasi enim. 

Vnum restat excmplum apud Cic. ad Att. 14, G. odiosa illa 
enim fuerant , legiones venire. de quo quidem duhitare decet. 
De loco de Orat. 2, 4, 218. vide in qvippe. Cic. de Fin. 
1, 18, 61. multoquc hoc melius nos veriusque quam Stoici. 
Illi enini negant bonum quidquam esse, nisi ncscio quam illam 
timbram etc. Goerenzius scribendura esse censuit illi negant 
enim esse bonum. quo sensus fit deterior. Nam Cicero 
universara Stoicorura sententiam explicare ruU, non unam 
negationem istam boni. 

Excusationera in ipsa vocabulorum natura quaeramus npud 
Liv. 45, 39, 10. diis quoque enim , non solum hominibus dcbetur. 
27, 7, 12. his quoque est cnim jyrorogatum in Sicilia imperium, 
86, 27, 7. eo quoque enim mittendos fore legatos. 27, 22, 9. 
Labeo in Digest. 16, 244. simul atque enim victus quis est etc. 

Quartum vocabulum , taraen ob notionis iinitatem secundo 
loco positum est enim in his Cic. de Off. 1, 20, 67. in eo cst 
cnim illud, quod etc. 2, 7, 25. «6 ea est enim ipsa intcrfeclus, 
dc Orat. 61, 206. non ad unam enim rem aliquam, sed ad 
plures accommodatur. Nam et praepositio et negatio una notione 
unoque acceutu cum verbo cohaerent. Plin. Pan. 17, 4. quam 
speciosum est enim. 

Caussara, quapropter enim postponi soleat, et nam, quod 
ciusdem sit originis , praeponi, Schellerus Praec. stili p. 735. 
inter eas refert, quae prorsus nos latertt. Zumptlus p. 300. 
%'oc. enim eara vim tribuit , qua rationem in uno verbo , non in 
tota sententia contineri indicet. At totam sententiam nectit 
una aliqua arrepta et conclusa voce. Ramshornius ea, quac 
in Gramm. prima editione p. 564. scripserat de signiiicatu 
particulae praemissae, in secunda delevit, et p. 850. omnia 
ad antiquitatis usum retulit^ sed p. 845. docuit, enim sempef 
post id vocabulum ponl, qilod momentum caussae esprimeret. 
Id non est verum. 

5. JEx quo Schaeferus ad Pllnii Epist. Praefat. 
p. 12. id, quod iam Erasmus ad Gic. OIF. 3^ 17. ob- 
servaverat, exposuit, Latinos non raro particulam 
enirn post verbum est collocasse, praesertim in in- 
terrogalione et negatione , critici non adraodum 
cunctati simt omnes, qui huic doctrinae repugnarent, 
locos corrigere. Ellendtius vero, qui ad Cic. Brut. 



400 ENIM. 

49, 182. novam de hac re quaesLionem instiUiit, iBx- 
cepliones tara multas proposuit, nt ipsa regula iis ob- 
rueretur. Nec nescius sum earuin legum, qUas Kreb- 
sius iu Arte latine scriljendi n. 520. p. 473. condidit^ 
Otto ad Cic. de Senect. p. 222. tamcjuam unice veras 
comprobavit et ipsarum veritalem, nescio qua de caussa, 
miratus est. Sunt enim hae: si in senteutia aliqua plend 
subiectum primo loco ponatur, sicut fit in definitioni- 
busj particulam praecedere verbo esse: sin praedicafunl 
ab initio sententiae collocetur, et si praemisso subiecto 
prjedicatum enuntiatione relativa per cjui vel qui/i ex- 
primatur, et si verbum esse cum singulari vi praepona- 
tur, particulam habere locum post verbum esse. Haec 
quamcjuam ex sua parte vera sunt, ipsa caussa non in- 
telligitur, cur ita fiat, nec quae sit in praedicato prae- 
misso potestas altrahendi verbum, neque etiam cur idem 
subiecto contingat, quando praedicatura non uno voca- 
bulo, sed relativa sentenlia conlineturj aut cur exci- 
piantur formulae cjuis est et jii/iiL est, £go vero eaderd. 
via incedo , quam ingressus sum in voc. autem p. 578. 
T. 1. ubi quae dixi, conferantur. Primura enim, quo 
minus recte dicatur quicl enim est ^ nihil enim est , nulla 
obstat ratio , nec potest codicum auctoritas falsa inter- 
pretatione infirmari. Tum vero discrimen proficiscitur 
ex natura verbi esse, quod quum noa plenara significa- 
tionem praestet, cum nomine coniungitur in unam 
notionera, et encliticorura more coraprehenditur uno 
accentu : sed uln significat i^ere esse, exstare , attrahit 
interrogandi particulara. Quare triplex est inlerroga- 
tionis geuus. Qui quaerit, qnicl est eniml aut exspectat 
responsionem, nihil q,?<?,q, vel nihil ahud ^s,8q, aut, an res 
vere sit, dubitat: Q^\\\xx\.&YXC>Q^dX cjnicl enim esty de certo 
genere rei quaerit, vel inferrogationis vi intenta iudicat, 
uon hoc e.s^Q vel prorsus nibil esse. Nam tota vis con- 
tinetur uno verbo qjiid. Quibus omnibus elficitur, ut 
particula semper oblineat secundum locum: nec aUeruin 
minus latinum , nec alterum magis tulhanum appellabi- 
mus. Atque hoc ad ahas quoque formas pertinet, quae 
verbum est enchlicum nomiui coniunclum habent. 
Praedicatum enim inverso ordine praeponilur fere tum, 
quura vim et hiraen habet, eiusque notio firraius constat 
adiuncto verbo substantivo : quare post hoc collocetur 
particula necesse est. Sed potest etiam per se stare 
praedicatum, et medium poiii copulativura verbum: 



ENIM. 401 

velutl falsa enim est querela. Ceterum per se intelli- 
gitur, cur noa idem fiat in obliquis forrais conitmctivi, 
aut cur omnia exempla tertiam praesentis formam verbi 
exhibeaut. Reliquae enim formae nisi in verbis non 
secernendis, ut est negatio non, numquam ita usur- 
pantur: et ne pluralis quidem sunt , nisi incertis, tamen 
non muUis testimoniis confirmatur. Atque in verbo est 
saepe scriptores utuntur ea libertate, qua, ut una sen- 
teutia diversae ralioni submittalur, diversoque modo, 
quo lubeat, exprimatur, meditationi conceditur. 

Caussa, quam Otto in suaTitate arctioris coniunctionis ver- 
borum cognovisse se putat, non perspicitur, cur non ad sub- 
iecti nomen etiam pertineat. Observatio autem , quam vir 
doctus in Ephemer. scliolnst. 1827. n. 26. p. 204. fecit, quasi 
Cicero genera nominum distinxerit, et quis enim esf , sed quae 
est enim et quid est enim dixerit , omni ratione destltuitur et 
absona est. Goerenzius ad Cic. de Leg. 1, 13, 34. „quid enin 
est, inquit, vim habet in particula rationem^ simpliclter in- 
dicante : in quid est enim haeret sonus in est , et rogatloiie 
eublata nihil sane est notat." Idem ad Cic. dc Fin.2, 5, 46. et 
ad 1,13,43. Hoc ridet Beierus ad Cic. de Off.l, 3, 9. ct negat 
Ellendtius verum esse. Tamen ex parte aliqua xerum est. 
Beierus alt, in hls sibi constare usum loquendi, ut, praemissa 
coniunctione, monosyllabum verbum substantivum non possit 
tertlum occupare locum, nlsi in parenthesi. De parenthesi 
dubitari decet : at reliquum praeceptum est falsura. Gern- 
hardus ad Lael. 5, 17. de caussa quaerens , Ciceronem ita 
propterea dixisse existimat, quod ipsum hoc verbum non mul- 
tum abesset, quin prorsus omitti posset, et iunctum essct 
arctisslme prlraae periodi voci. Tum distingult ea , in quibus 
enim non ad totam enuntiationem, sed ad unam priraara vocem 
pertinet, aut primae vocls nuUa cum verbo substantivo con- 
iunctio est. 

Exerapla admodum multa coUegerunt Schaeferus et EUend- 
tius: sed rationis necessitate exposita, unum sufficit ex quo- 
cumque genere formularum. Cic. de Nat, d. 2, 53, 133. ratia 
est enim , quae praestat omnihus. Orat. 50, 169. ylus est enim 
in verbis et in sentintiis boni. vid. Goerenz. ad de Fin. p. 60. 
Cic. de Re p. 2, 21, 37. perspicuum est enim , quanta in singulos 
reges rerum bonarum et utilium fiat accessio, Off. 1, 19, 64. 
nullum est enim tempus , quod etc, de Orat. 2, 44, 183. facilius 
est enim currentem incitare. 1, 28, 129. nihil est enim tam in- 
signe — quam, id, in quo aliquid offenderis. p. Ligar. 12, 37. 
II. 26 



402 EMM. 

de Leg. 1, 10, 29. Adiectlvornra muUa exempla Tide apud 
Beierum ad Cic. de Off. p. 150. Fragm. libri de Consol. apud 
Lactant. de Ira d. 10, 45. nikil est cnim in animis mistum. 
Tusc. 3, 15, 31. hic est cnim ille vultus semper idcm. 3, 21, 19. 
Tion cst cnim philosopliia similis ariium reliquarum. de Re p. 

1, 45, 69. non est enim caussa conversionis, ubi in suo quisque 
€st gradu firmiter coUocatus. Tusc. 3, 16, 35. noii est enim in 
nostra potestate. 

Cic. de Orat. 1, 45, 199. quid est enim praeclarius quam etc. 

2, 89, 362. quae est enim alia caussa nisi etc. de Re p. 1, 32, 49. 
quid est enim civitas, nisi iuris societas? Plin. Pan. 18,1. quam 
speciosum est enim , quod disciplinam castrorum lapsam ex- 
stinctamque refovisti. Cic. Tusc. 1,4,8. haec est enim , ut scis,. 
vetus et socratica ratio — disserendi. p. Planc. 33, 80. Ita in 
formula id est enim de Leg. 3, 19, 44. 3, 20, 47. 

Cic. de OfF. 1, 20, 67. in eo est enim illud: uLi in eo esse 
una notione continetiir. 

Cic. de Div. 2, 41, 85. dicendum igitur putas de sortibus ? 
quid enim sors est? HIc Ellendtius existiraat, numerum prohi- 
bere legitimum ordinem vcrbornm: nara sortem non bene ui- 
timo loco poni. Quae falsa argumentatio niliil pollet. Vertas 
was cigentlich ist denn das Gliicksloos? et necessariam putabis 
illam verborum rollocationem. de Orat. 1, 8, 31. quid enim est 
aut tam admirabile etc. de Leg. 1, 4, 14. quid enim est tantum, 
quantum ius civitatis ? 

Cic. Acad. 2, 7, 22. quid enim est, quod arte effici possit, nisi 
is , qui artem tractabit, multa pcrceperit. Verr. 4, 25, 55. quln 
enim est, qui de hac officina — non audierit? de Orat. 1, 2, 7. 
quls enim est, qui — 7ion anteponat oratori imperatorem? de 
Lcg. 1, 12, 34. quid enim est, quod diffcrat, quum sint cuncta 
paria. Talia non sunt falsa , ut Beierus arbitrabatur , ipse suo 
iudicio non confisus ad Off. 1, 43, 153. nec meliora Iiaec de 
Off. 1, 5, 16. quis est enim , cui non pcrspicua sint. In illis 
qnaero wer ist denn, in lioc diverso accentu, wer ist dcnn. 
Cf. ad Fam. 4, 2, 3. Tusc. 5, 14, 41. de Leg. 3, 1, 1. Caes. de 
B. civ. 2, 32. quid enim est illis optatius , quam uno iempore 
et nos circumvenire etc. 

Cic. p. Caec. 26, 73. quod enim est ius civile , quod nequc 
inflecti gratia, neque perfringi potentia — possit? Beierus ob 
sensum vcrbornm denn wo gibt es ein hHrgerliches Rechl? 
mutandnm censuit quod €3t enim. At ille scnsus vere expri- 
mitur Tulgata scriptura. 

Xon modo recte se liabent, sed nccessario ita dicuntur haec. 



ENIM. 403 

«ive praecedat eubiechim sive praedicatum. Cic. de Re p. 2, 
25, 45. hic ille iam vertetur orbis , cuius naturalem moium atqve 
circuitum a primo discite agnoscere. Id enim est caput civilis 
prudentiae. 1, 27, 43. populi res (ea enim est , ut dixi ante, 
publica^ non maxime expetenda etc. de Off. 1, 19, 64. nultum 
enim est tempus , quod iustitia vacare debeat. Graevius teraere 
haec mutavit. Potius omitti poterat verbum est secundiun cod. 
gud. Quinctil. 1, 1, 1. falsa enim est querela. Plin. Ep. 6, 29, 3. 
aequum enim est agere nonnumquam gloriae et famae, id est 
suam caussam. 

Non admittitur inclinatio , ubi nexus superiorum Terborum 
intercedit : quare semper dicitur neque enim est. Cic. de Orat. 
1, 50, 215. neque enim est interdictum. Brut. 24, 91. nec enim 
est eadem — caussa non scribendi. Nec ubi primum vcrbum 
per se constat : Cic. Tusc. 5, 15, 46. quod enim est bonum , id 
non quivis habere potesi. Neque otiam In formis verbi obliquis. 
Cic. de Nat. d. 3, 10, 26. quid enim sit melius , quid praestabi- 
lius — non distinguituf, 

Falsura est , quod duo codd. praebent Cic. de Orat. 1, 43, 192. 
vmnia sunt enim posila ante oculos. et recte se habent, quae 
paullo post sequuntur : eadem enim sunt elata. de OiF. 1,17,53. 
Manutium sequuti Schiitz. et Beier. dederunt muUa sunt enim 
civibus inter se communia: quod non erat necessarium, nec 
melius. de Re p. 2, 15. ea sunt enim demum non fereuda in 
mendacio: quem locum suae doctrinae contrarium omlttit Otto. 
Sed valde dubito de integritate scripturae ob vocabuluni 
demum ad verbum sunt apporiendum. Prorsus alia est ratio 
in his Plin. Pan. 25, 2. aequati sunt enim populo milites. Ep. 
1, 8, 2. petiturus sum enim, ut etc. 

Cic. p. Caec. 1, 3. si enim sunt viri bont, me adiuvant. de 
Orat. 3, 45, 177. non enim surit alia sermonis, alia contentionis 
verba. Brut. 3, 12. illa enim sunt curricula multiplicium vario- 
rumque sermonum. Quod Beierus de Off. 1, 17, 53. correxit 
multa sunt cnim, de coniectura factum est. 

Cic. Phil. 1, 15, 37. saiis erat enim probatum illum esse 
populo romano. Ita ex Optimis codd. nunc restitutum. Caussam 
frustra quaerit Goerenzius (vd. lahnii Annal. 1, 1. p. 46.) in 
maiore asseveratione : ea inest in componendis verbis satisesse, 
quae pro uno acclpiantiir. In Acad. 1, 5, 21. Goerenz. e tribus 
codd. revocavit id erat enim tertium. et comparat forraulam 
id est enim : atque in hac suppetit vera ratio. Tamen dubito 
in hoc loco de auctoritate codd. 

Vbi codices variant, nisi eorura auctoritas extrinsecus ac~ 

26* 



404 ENIM. 

eedlt, saepe deest, qaod optionem suadeat. Sic Cic. Lael. 15, 
52. haec est enim tyrannorum vita , in qua nimirum nuUa Jides. 
alii codd. huec enim est. Neutrum dicas melius esse. 15, 55. 
eius enim est istorum quidque, qui vincit viribus. alii libri eius 
«st eiiim. cf. Goerenz. in lahnii Annal. 1, 1. p. 308. 

6. ApuJ comicos in littera in enim in mensura 
vocabuli evanescil, sicut fit in quidem: unde Palmerius 
Spicil, p. 679. et 889. GruL eni scribendum esse cen- 
sebat. Vid. Tei-eut. Ph. 5, 8, 90. enij^i soliis. Wassius de 
Licentia vet. poet. 13. p. 180. Monosyllabum esse adeo 
in hexametro coraproLaverunt Heusiug. et alii ad Gic. 
de Off. 1, 24, 84. et Otto ad Cic. de Seu. 4, 10. In comi- 
corum versibus recte defenditur haec licenlia. vid. Te- 
rent. Andr. 5, 1, 4. immo enim minc quum, 

*) In libris scriptis particula corapendia habet haec 
• ^•Tid. Heusing. Emendat. p. 31. et eni vid. Goerenz. ad 
Cic. de Leg. 2, 2, 5. et enl vid. Gauppii Folia Digestor. 
Neapol. repcrta p. 33. et 'H' vel H. vid. Wunder. Var. 
Lect. p. 38. unde haud transiit in eniiyi avt. Saepias a 
librariis omittitur. Schwarz. adPIin. Pan. p. 40. 320. 589. 
Wolfius in Analect. 2. p. 307. Goerenz. ad Cic. Acad. 2. 
p. 144. sed saepe etiam temere additur. Cic. de Leg. 1. 
11,27. Wolf. ad Tusc. 2, 11, 26. Drakenborch. ad Liv. 

8.39.24. 10,39,4. 32,7,3. Oudendorpad Suet. Caes. 56, 
Gernhard. ad Cic. Lael. 2, 9. GiesiHs ad 1. de Div. 1, 25, 52. 
JMutatur in est. vd. Cic. de Fiu. 5, 12, 35. et in etiam, 
vd. Drakenb. ad Liv. 36, 41, 3. Gernliard. ad Cic. Laei. 
7, 23. ad Cat. 5, 13. Cic. Acad. 1, 2, 6. Heindorf. ad 
Cic. de Nat. d. 1, 7, 16. et in caUem. vid. ad Wopken-s. 
Lect. Tull. p. 89. Orellius et Giesius ad Cic. de Div. 

2.10.25. Spalding. ad Quiuctii. T. 4. p. 358. et ob sen- 
sum in ergo Cic. Phil. 2, 12. et in igitur. Heusinger. ad 
Cic. de Off. 2, 3. p. 397. et in i^ero Cic. de Sen. 22, 80. 
et propter compendii similitudinem in 7ion, et iu ei. 
vid. Drak. ad Liv. 9, 19, 5. S, 14, 44. 34, 50, 7. et in 
ewn. vd. ad Liv. 27, 17, 11. et critici ad Curt. 5, 5, 17. et 
in ium. vid. Drakenb. ad Liv. 4, 44, 9. et ia huius, vid. 
Wunder. 1. 1. 

ENIMVERO. 

Enimvero, ex enirji et vero composilura, non 
mulat primitivam significationem suam. Nam enim 



ENIMVERO. 405 

veritatem alicuiiis rei ostendit, et i^ero vehementiorem 
addit affirmationeni, Alia forma, sed maioris gravi- 
tatis est vernm enim. Similiter certe enim dicunt. 

Sunt, qiii digiiinctis verbis enim vero scribendum censeant.. 
At duo liaec verba seraper unam partem orationis exhibent, 
miumque accentum habent^ 

Schiitzius in Doctr. Part. p. 162. huic particulae tribuit Tim. 
adversativara , et graecuoi dKld yccQ comparavit. Neutrum 
potest comprobari. 

1. Primo igitur enimvero affirmat rem cum eo 
animi affeclu, qui cuni cognitione veritatis conspicuae 
coniunctus est et graviorem vim iiaiicit affirmationi aut 
negationi, ut sit, profecto , re vera, sed una cum con- 
clusione ex ipsa re facta. Est wirUich, nnn wirhlich,, 
sive in der T/uit , graecum ^tJ, xat ^j/. cf. Drakenb. ad 
Liv. 1, 51, 8. et ad 2, 22, 6. 

Terent. And. 1,3, 1. enimvero, l^ave, nil locist segTcitiae, 
neque socordiae, quantum intcllexi modo senis sententiam de 
nuptiis. ubi Bocclerus: „Donatus : enimvero signijicationem 
Jiabet nimium permoti atque irrilati animi. Verius est, asseve- 
rationem inesse vocabulo ex quacumque. caussa aifeetqque. 
Vnde Glossac Pblloxeni non aliter explicant: 6/j,o?.oyovii£va>ff, 
KGrpaXcog.^'' Heaut. 5, 5, 1. eniinvcro Chrenies nimis graviter 
cruciat adulescentuhm. Plaut. Capt. 3» ^i, ^^, enimvero non fuit, 
mtgas agit. v. 60. enimvero iam nequeo contineri. Tej-ent. 
Heaut. 2, 3, 79. enimvero reticere ncqueo. Hec. 4, 4, 51. enimvero 
]prorsus iam tacere non queo. Cic. de Orat. 1, 36, 165. enim- 
vero, inquit Crassus , mirari satis 7Jon queo, etiam te haec, 
Scaevola , dcsiderare ctc. Liv. 5, 25, 6. enimvero^ illud se tacere 
suam conscientiam non jmti. 

2. Id imprimis usurpatur, ubi cerlum quoddani 
tempus, certave rei conditio indicanda est. Quare- 
coniunguntur vocabula tujn, nunc, et ipsum enimvera 
ponitur pro tnm (^ero. 

Plaut. Capt. 3,. 4, 1. enimvero nunc ego occidi. Liv. 2, 36, 6. 
tum enimvero deorum ira admonuit. S), 26, 13. tum enimvero. 
Maenius, iam famae magis quam impevii memor , — verba 
fecit. ubi enimvero sensum hunc habet : nec aequo animo Mae- 
nius haectnlit, sed re vera, abdicaturus se dictatura, verba 
fecit. 2, 22, 6. enimvero tum Latini gaudere facto. Sueton. 
Tiber. 12. enimvero tunc nou privatum modo, sed etiatn o6- 
noxium et trepidum egit. 



406 ENIMVERO. 

Iiiv. 1, 51, 8. enimvero manifesia res visa. nl)i Vrsinas tum 
vcro, Diikerus tum enimvero scribendum esse existimabant. 
sed vid. n. 3. 27, 16, 14. enimvero laetus successu fraudis, si 
ne Fabius quidem, dolo invictus esset , haud procul Metaponto 
insidias ponit. 

Liv. 24, 31, 1, cninivero, conclamant, bonum ut animum 
Jiaberent. Ita vnlgo interpungitur. Sed rectius coniunguntur 
verba enimvero conclamant. i. e. und in der That riefen sie. 
Slcut corrigenda est interpunctio haec 10, 35, 13. tunc, enim- 
vero, consul, indignum facinus esse , vociferari. Scribendum 
enira : tunc enimvero consul , indignum f. esse , vociferari. 

3. In aliis concliisionis indicium niagis apparet. Ifa 
dicitur tiuvwero de re, qiiam Teram esse ex aliis rebus 
concludimus : und so alle7'dings : aut quae negari non 
potest, ut sit manijesto sive ujjenbarlich , gewijslic/i. 

Quinctil. 9, 4, 117. occnsionibus utendum et cum rc praesenti 
dcliberaudum. Enimvero spatia ipsa, — quod possunt , nisi 
aurium , haberc iudicium? 

Tereiit. Andr. 1, 1, 64. enimvero spectatum satis putabam et 
magnum excmplum continentiae. Flaut. Capt. Frol. 22. enimvero 
di nos quasi pilas homines habent. 

Praemittitur verbo manifestum in apodosi apud LIv. 1, 51, 8. 
comprehensisque servis, — quum gladii abditi ex omnibus locia 
devcrticuli protrahcrentur , enimvero manifesta res visa in- 
icctaeque Turno catenae. 

Taclt. An. 15, 55. enimvero liberales semper epulas struxisse 
et vitam amoenam et duris iudicibus parum probatam. i. e. ne- 
gari non posse, sed uianifestura esse , se non semel, sed sem- 
per liberales epulas strusisse. 

4. Atque idcm adhibetur in rebus, quae sufficiant, 
aut quarum caussa facile a quovis intelligatur , ubi nos 
dicimus mit Recht , mit gutemGrunde, es versteht siclL. 
£t quum auimi alfectus in significaudis rebus molestis 
facile admisceat asseverationem , particula haec proprie 
usurpatur in rebus iis affirmaudis, quae ingratae atque 
indignae cuivis videantur. Saepe Livius iungit cum 
Vocabulo indignum. vid. Drakenb. ad 27, 30, 13. 

Quinctil. 1, 8, 15. circa glosscmata etiam — non ultima eius 
professionis diligcntia est. Enimvero iam maiorc cura doceat 
tropos omncs. 

Tacit. An. 1, 17. enimvero militiam ipsam gravevi, infructuo- 



ENIMVERO. 407 

sani. Liv. 2, 45, 11. enimvero noii nltfa conlumeliam pnii Ro- 
manns posse. 25, 41, 1. enimverq indignum ratus Marcellus , se 
his terra marique inctis ab se Jiostibus cedcre. 33, 48, 5. 34, 58, 4. 
27, 30, 13. 43, 1, 9. enimvero senatus indignari, tantum con- 
sulem ausum. 

Adeo in apodosi Liv. 6, 14, 12. quae ubi obiecta spes cst^ 
cnimvcro indignum facinus videri. 

5. Affirmationem certissimam exprimit in respon- 
sione. Est euim i/i TV alirlieit , wirklich. 

Plaut. Pers. 2, 2, 2. to. Ain' vero , verbereum caput. v. Aio 
enimvero. Ampli. 2, 2, 126. ai. Tun' te abisse hodie hinc ne~ 
gas? AM. Nego enimvero. 

Plaut. Capt. 3, 4, J)5. he. Fuistin' liber? tv. Fui. ar. Enim- 
vero non fuit , nugas agit. 

Terent. Eun. 2, 3, 38. pa. Jncommode hercle. ch. Immo 
enimvero infeliciler. 

6. Atque ita adscendere polest oratio ad maiora, 
ubi Germani diciint /a, und atlerdings. 

Sueton. Ner. 36. nobilissimo cuique exititim dcstinavit : enim- 
vero multo magis et quasi per iuslam caussum duabus coniura- 
tionibus provulgatis. i. e. ja noch mehr. Tacit. An. 15, 45. 
interea confcrendis pecuniis pervastata Italia — . inque eam 
pracdam ctiam dii cessere, spoliatis in urbe templis cgcstoquc 
auro, quod triumphis, quod votis omnis populi romani actas 
prospere aut in metu sacravcrat. Enimvero per Asiam atqus 
Achaiam non dona tantum, sed simulacra numinum abripie- 
bantur. 

7. Ex his vero colligi potest, qno errore Scliwar- 
zius ad riin. Pan. 81. et alii opiuali siint, enimveru pro 
6ed poni. Quod uiunquara fieri polest. Nam eliarasi 
vero saepe opponit rem aliquam, tamen quae in eo 
minor est asseverafionis vis, magnam in se habet eniin- 
rero , quod et rem miram ac raagnam de veritate con- 
firmat, ncc separat aut ex adverso opponit. 

Tacit. An. 2, 64. mox Rhcscuporis egredi fines, vcrlcre in se 
Cotyi data , et resistenti vim facere cunctanter sub Augusto, 
quem auctorem utriusque regni, si sperncretur , vindicem metue- 
bat. Enimvero audita mutatione ^irincipis immittere latronum 
globos , exscindere castella , caussas bello. Male vertunt doch, 
quasi esset sed. Est vero und wirklich ; quod sub Augusto 
cunctanter egit, eo mortuo re vera exscquutus cst. 



408 ENIMVERO. 

Taclt. Ann. 6, 35. enimvero apud Sarmatas non vna vox 
ducis , se quisque ttimulant. i. e. quod mirum videri potest , re 
vera factum est. Neque aliter in loco Sueton. Xer. 36. iam 
dicto. 

8. His proxima est significatio , quae fere idem, 
quod scilicet, niminnn, sive germanicum freilich ex- 
primit. Saepe igitnr enimvero componitur cum si ita, 
iit affirmatio e conditione deducenda, ipsi conditioni 
atlribuatur; jreilich wenn, 

Liv. 45, 23, 18. superbiam , verborum praefertim, iracundi 
oderunt, prudentes irrident: utique si inferioris adversus superio- 
rem est: capitali poena nemo umquam dignaw iudicavit. Id 
enimvero periculum erat, ne Romanos Rhodii contemnerent. 

Terent. Phorm. 5, 8, 44. enimvero si porro esse otiosi per- 
gitis — . Cic. ad Q. fr. 1, 1, 9. quantum vero illud est bene- 
ficiumtuum , quod iniquo et gravi vectigali acdiliciorum , magnis 
nostris simultatibus , Asiam liberasti? Enimvero si unus liomo 
nobilis queritur, te — sestertium CC sibi eripuisse: quantatandem 
pccnnia pcnderetur , si omnium nomine, quicumque Romae ludo* 
facerent, quod erat iam institutum, erogaretur? Plin. Pan. 81, 4. 
enimvero si quando placuit idem corporis robur in maria pro- 
ferre , — aut oculis sequitur , aut manibus. 

Saepe etiam factum est, ut haec particula ironiara, 
et mdiguationem et quemcumque doloris afTectum de- 
signaret. Quam significationem Sigonius unicam esse 
putabat. Sed vid. Drakenb. ad Liv. 2, 22, 6. et ad 31, 
SO, 4. lam supra nolavimus, quo modo cum nominibus 
rerum molestarum componatur. 

Terent. And. 5, 2, 7. d. m vole::, accerse. g. Bene sane: 
id enimvero hinc nunc abest. i. e. das fehlt warlich hier noch. 
Cic. Verr. 1, 26, 66. hic tum alius ex alia parte: enimvero 
ferendum non est: vocetur ntulier. Quae dicta sunt cum in- 
dignatione. Terent. Phorm. 3, 1, 1. cnimvcro, Antipho , multi- 
rnodis cum istoc animo es vituperandus. 

9. Ad proprietatem huius vocabuli refero eum usum, 
quo coniungitur cum pronominibus demoustrativis ia 
narratione, in qua, quod ex altera parLe factum sit, 
cum asseveralione exponitur. Saepius praesens verbi 
sequitur. 

Cic, Verr. 4, 66, 147. postridie mane ab eo postulo, ut Syra- 
cusanis liccrct scnaius considtum , quod pridie fecissent, mihi 
reddere, llle enimvero negat, Hoc Ramshurnius Gr. p. 849, 



ENIMVERO. 409 

expllcat : sed illum non commoveo : negat enlm. 5, 39, 103. 

rogat , ut id facerc desistant , et in sua quisque navi dicat se 
tantum habuisse nautarum, quantum oportuerit, neque quemquam 
esse dimissum. Illi enimvero se ostendunt, quod vellet, esse 
facturos. 3, 25, 61. refcrtur eius sermo ad Apronium. Enim- 
vero iste ridere ac mirari, Lollium nihil de Matrinio , nihil de 
ceteris rebus audisse. 3, 60, 139. hic enimvero tu exclamas, 
hominem improbum etc. Liv. 3, 35, 8. ille enimvero , quod bcna 
vertat, habiturum se comitia professus , impedimentum pro occa- 
sione arripuit, 

10. la exclamatione parlicula vim addit , qua magni- 
ludo rei distinclius designatur. 

Plin. Pan. 2, 8. enimvero quam commune, quam ex aequo, 
quod felices nos, felicem illum praedicamus. 25, 3. enimvero 
qua benignitate divisum est. 

11. Locus, quem in enuntiatione occupare potest 
haec parficula, vei primus est, vel post alia vocabula. 
Vid. l)rakenborcli. ad Liv. 2, 36, 6. 

12. Duplicatur affirmationis vis praemisso vocabulo 
i^erum. Atque verbis i^erinn enimuero opponitur res, 
cuius veritati simul additur pondus, Yide VERYM. De 
at enbnvero vide Tom. 1. p. 450. 

*) A librariis modo enim, modo vero omittitur. 
vid. Drakenb. ad Liv. 2, 26, 6. et ad 3, 35, 8. et ad 5, 25, 6. 
Confunditur etiam vero, vd. Quinclil. 9, 4, 118. 

EO. 

Vsus verbi EO nos ad ea tempora antiquissima re- 
vocat, quibus dativo et ablativo una erat forma, et 
eo loco etiam pro ei loco dicebatur. Cf. Vossius de 
Analogia 4, 6. p. 202. Wiillner in libro de Casibus et 
Modis p. 74. £a vero , quae posterior aetas et forma et 
usu distinxit, etiam in hac doctrina seiungamus, atque 
primum de iis agamus, in quibus ablalivus pronorainis 
speciem induit adverbii. 

L 1. Eo pro in eo loco, ibi, ob ambiguitatem , nt 
videtur, nemo veterura scriptorura dixit. Quare si 
quando usurpabant, addiderunt genitivum loci. Quod 
ut cum reliquis conciliaret, Matthiae ad Cic. p. Sext. 31. 



410 £0. 

clictum esse censuit pro : res ia eum locum vcniL et ia 
eo erat. At eo etiam esse potest eo loco. 

Aetatem suam prodidit falsus auctor Epistolarnm adBrutum, 
qui Ep. 2. haec : quinque autem cohortibus quid se nam factu- 

rum arbitratus est, quum tu eo quinque legioncs , optimum 
equitatum, maxima auxilia habercs? Celsus 8, 9, 1. 51/0 loco 
maxime humor intus perseverabit , ibi pus proximum erit: eoque 
uri debebit. at libri reteres e\hibeut caque. 

Plin. Hist. n. 11, 37, 50. in Oriente quidcm et viris aurum 
gestare eo loci decus , cxistimatur. Tacit. Ann. 15, 74. templum 
Saluti exstrueretur eo loci, ex quo Scevinus ferrtim jirompserat. 
Apud Celsura 7, 7, 8. correctio est Lindenii : nam antiquiorcs 
editt. habent eo loco. 

In metaphora semel Cic. p. Sext. 13, 68. res erat et caussa 
nostra eo iam loci , ut erigcre oculos et videre viderentur. Tacit. 
Ann. 14, 61. non eo loci rcs suas agi, ut de matrimonio certet' 
Vlpian. in Dig. 5, 1, 52, 3. 

2. De caussa dicitur eo pro eci re. Neque vero 
opus est, ut unuoi quoddam nomea intelligamus semper. 
Sed non tantum de re dicitur, qua aliquid faclum sit, 
quod est dadurc/i, sed eliam de re , propter quam ali- 
quid fiat. Significat igitur ideo ^ proplerea. 

Liv. 23, 19, 10. nocte ct mittebantur et pcrvenicbant : eo custo- 
dias hostium fallebant. 9, 2, 4. vide n. 4. 

Plaut. Truc. 1, 1, 66. is nunc dicitur venturus pcregre: eo 
nunc commenta est dohim: reperissc simulat sesc. Salhist. Cat. 
21, 3. eo consulcm initium agendi facturum. 52, 12, 1. Terent. 
Hec. 2, 1, 41. enim lassam oppido tum csse aibant: co ad eam 
non admissa sum. 2, 2, 20. 1, 11, 8. eo scuta illi pro aureis 
congesta. Liv. 3, 71, 6. eo rem se vetustate oblitteratam , cetcruni 
suae memoriae infixam afferre. 8,8,8. eo et in postremam acicm 
Teiiciebantur. Tacit. Ann. 4, 24. disperso rumcre rcm romanam 
aliis quoque ab nationibus laccrari eoque paullatim Africa dece- 
dere. Ilist. 2, 65. An. 2, 35. Alia vide apud Ueinsium ad 
Vellei. Pat. 2, 6. ct apud Drakenb. ad Liv. 1, 11, 8. 5, 16, 3. 
34, 31, 8. et apud Biincniann. ad Lactant. 1, 15, 17. et apud 
Cortium ad Plin. Epist. 1, 5, 4. et apud Spalding^. ad Quinctil. 
2, 4, 80. et in Botticheri Lex. Tacit. p. 6. 

3. Addilur per eoqne, et eo , et eo ciuoque novuni, 
tjuod ex aulecedenlc prodit, jsraedicatum, ubi nos dici- 
mus und eben darum^ und eben daher, NonnuUi 



EO. 411 

scriptores eoqne etiam ab initio senlentiae ponere amant, 
imprimis Velleius et Quinctilianus. 

Vellcius Pat. 2, 127, 4. nihil sibi vindicantem eoque assequeji- 
tetn omnia. Tacit. Anii. 1, 50. an impeditius et intentatiim 
eoquc Jiostibus incantum. Liv. 33, 37, 2. magno circuitu per 
aperta eoquc tuta loca ad collegam pervenit. Ita Gronovius 
scripsit, idque confirmat cod. bamberg. 

\ ellei. 2, 115, 2. per gentes integras immunesque adhuc clade 
belli et co fcroces ac fruces. 

Cic. Acad. 2, 17, 55. Democritum dicere innumerahiles essc 
mundos , et quidcin sic quosdam inier se non solum similcs , scd 
undique perfccte et absolute ita pares , ut inter eos nihil prorsus 
intersit, et eo quoque innumerabiles. 

Ab initio sententiae positum Tocabulum vide apud Vcllei. 
2, 60, 5. 2, 67, 4. apud Quinctil. 4, 1, 42. 4, 3, 3. 

4. In exposilione caussae altera pars enuntiationis 
adiicitur per vocabula caussalia qiiia, quoniam, quod. 
Sed in quocl, diversis exemjDlis dispositis, quorum alia 
comparativum habent, in aliis eo sionificat per id, 
non multa restant, eorumque maxima pars in euni 
modum formata, ut quod proprie sit qua ratione , in, 
wiefern. 

Plaut. Ampb. 2, 2, 124. eo fit, quia mihi plurimum credo. 
Capt. 1, 1, 2. Terent. Eun. 4, 4, 17. nunc eo vidctur foedus, 
quia illam non habct. Heaut. 3, 1, 96. 4, 5, 38. Eun. 3, 1, 25. 
Cato dc Re r. 6, 4. nam convenit arundinetum cum corruda eo, 
quia foditur et incenditur. Cic. ad Att. 10, 17. ego autem , quia 
scripseras , te proficisci cogitare (etenim audieram, nemini aliter 
licere) , eo te habere censebam (diploma). ad Fam. 9, 16, 0. 
Sallust. Cat. 20, 3. sed quia multis et magnis tempestatibus ros 
cognovi fortcs fidosque mihi, eo animus ausus maximum et 
pulcherrimum facinus incipere. Tacit. Agv. 22. irritis hostibus 
eoque desperantibus , quia — tum aestate atque hieme iuxta 
pellebantur. 

Gellius 7, 13. haec eo strictim notavi, quoniam in M. Catonis 
oratione — quaeri solet — , 

Celsus 3, 4. antiqui medicamentis quibusdam datis concoctio- 
nem moliebantur , eo quod cruditatem maxime horrebant. 4, 3. 
id quidam utique vitandum diierunt , eo quod maxime tum corpus 
calore egeret. 3, 18. p. 149. 

Cic. Vcrr. 1, 8, 22. intelligere debetis , primum interesse , utrum 
id onus vosmet ipsi reieceritis , an , quod probare populo romano 



412 EO. 

fidem vestram et religionem non potuerttis, eo vohis hidicandi 
potestas erepta sit. In Epist. ad Att. 11, 12. legitur maiime 
quod, non, ut nonnuUi narrant, eo maxime. Sed Liv, 9, 2,4. 
fidem auxere captivi eo maxime, quod sermo inter omnes con- 
gruebat. ubi est i. q. per id. Caes. B. gall, 1, 23. Helvetii seu 
quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent , — 
sive eo, quod re frumentaria intercludi posse confiderent , etc. 
ubi vide Oudendorp. et ad 3, 13. et Clarkium ad 4, 2, Cf. 
Oudend. ad Cic. de Inv. 1, 30. 

Varro de Ling. lat. 7, 22. hacc apertius dixissem , nisi breviua 
eo nunc mallem, quod infra sunt planius usurpanda. alii codd. 
quac infra. 

5. Sed clicant Latiai eo quoy cum couiunctivo, et 
eo iit , eo ne, ut sit propterea ut. 

CIc. ad Att. 8, 9. tamen eo scripsi, quo in suadendo plus 
auctoritatis haberem. Sallust. Cat. 22, 2. aperuisse consilium 
suum atque eo, dictitare, fecisse, quo inter se fidi magis forent, 
alius alii tanti facinoris conscii, 

Cato de Re r. 7, 3. eo lotium sutllum aut stercus ad radicem 
addere oportet, ut stabilia mala fiant. Cic. ad Fam. 13, 69, 2. 
haec ad te co pluribus scripsi, ut intclligcres , me non vulgare, 
nec ambitiose, sed ut pro homine intimo ac mihi pernecessario 
scribcre. 16, 1, 3. 11, 10, 1. ad Att. 8, 5. 1, 10. de Orat. 3, 
49, 187. quod eo saepius testificor, ut auetoribus laudandis in- 
eptiarum crimen effugiam. in Verr. 1, 14, 37. Laclant. 4, 5, 9. 
quae omnia eo profcro, ut errorem suum sentiant. 

Terent. Ph. 5, 1, 17, verum istoc me nomine eo perperam 
olim dixi, ne vos forte imprudentes foris cffutiretis. Cic. ad 
Att. 9, 2. quod ego non eo vereor, ne mihi noceat. de Orat. 3, 
49, 189. riaut. Aul. 2, 2, 63. Cic. p. C. Rabir. 3, 9. quin etiam 
suspicor, eo mihi semihoram a Labieno praestitutam esse, ut ne 
plura de pudicitia dicerem. 

6. Hinc formulae non eo — quo , non eo — quody 
quibus aut caussa aut consilium, quou quis existimare 
possit, negatur fuisse aut esse rei. 'Estnicht in so fern — 
als : quod esse potest claruni iveil et darum dafs. Con- 
iUnctivus quomodo cogitationem exprimat, salis constat. 
Similiter dicitur non eo — quin, 

Terent. Eun. 1, 2, 16. non pol, qiio qucmquam plus amem 
aut plus diligam, eo feci. Cic. ad Att. 3, 15. med. negae haec 
eo scribo, quo ie non meo casu maximo dolore esse affectum 
sciam. i». Ro8C. 18, 51. neque ego haec eo profero, quo con- 



EO. 413 

ferenda sint atm hisce, de quibus nunc quaerlmus^ sed ut etc. 
p. Quinct. 2, 5. Vid. Cortius ad Cic. Epist. 10, 12, 3. 

Terent. Heaut. 3, 2, 43. neque eo nunc dico, qvod quidquam 
illum senserim. Id Bentleius mendosum appellat, et cum 
Faerno ex libro bembiuo quo restituit. Varro de Re r. 1, 5. 
ncque eo dico, quod non habeant et utilia et communia quaedam. 

Flaut. Trin. 2, 2, 60. non eo hoc dico , quin , quae tu vis, 
ego velim et faciam lubens, sed ego hoc verbum dico quum illi 
cuidam dico, praemonstro tibi etc. Asin. 5, 1, 16. ea res malc 
habet : ac non eo, quin tibi non cupiam, quae velis : verum istam 
umo. 

7. In formula non si — eo cohaerent verba non eo, 
qiiae significant noji propterea. Attrahilur autem ne- 
gatio a coniunctione «, et exprimitur caussa sub forraa 
couditionis. 

Varro de Ling'. lat. 4, 1, 4. non si non potuero indagare, eo 
ero tardior : sed velocior ideo , si quievero. Alia ^ide in noiv. 

8. Qualitas duarnm rerum comparari potest verbis 
60 — cjHO. Haec enim magnitudinem vel ambitum de- 
terminant, in dem Maafse, in welchem. Nec absur- 
dum esset dicere : ille est eo fortis , quo rohustus. At 
usus haec restrinxit, et ad unum comparativum accom- 
modavit, quemadmodum tanto — cjuanto dicilur. Sic 
sensus exsistit verborum uj7i so viel mehr — ]e mehr^ 
je mehr — desto mehr. Atque dicitur etiam cjuantum 
— eo, quanto — eo. Ordo vero , quo partes orationis 
disponantur, eo vel ante vel post quo posito, plerum- 
que a gravitate et pondere senlentiae regitur. 

Quod Schwartzius negavit, eo — quo idem esse quod quanto 
— tanto., Ernestius non sine iusta caussa affirmavit. Nani 
utroque vocabulo ratio magnitudinis exprimitur. 

Varro de Re r. 1, 32. quae eo fructuosiores fiunt, quo calidiore 
ierra aratur. Cic. ad Att. 11, 11. quarum rerum eo gravior est 
dolor, quo culpa maior. p. Quint. 9, 32. quum — spes esscu nd 
talemtamen virum, iudicem, veniendi, unde eo plus opis avfer- 
ret, quo minus attulisset gratiae , sponsionem facere maluit. ad 
Fam. 2, 19, 1. eo iucundiorem mihi eam sortem sperabam fore, 
quo diutius in provincia mecum fuisses. de Sen. 31, 77. 

Liv. 44, 7, 6. et quantum procederet longius a Thessalia , co 
maiorem rerum omnium inopiam sentiens. 3, 15, 2. 3, 8, 8. 
quum circvmacto agmine redirent, quanto longius ab urbe 
hostiuin abscederent, eo solutiore cura. 30, 30, 23. 



414 EO. 

Haud raro omittitur in hac coraparatlone eo. quod ne cum 
ScliAraitzi» ad dejiravatam latlnitatem rereramns , non tara 
exempla scriptoruni haud despiciendorum declarant, sed etiam 
i[)sa ratio. Defendit hunc usum omnibus aetatibus comraunem 
Ruhnkenius ad Rutii. Lup. p. 17. Cic. de Fin. 5, 13, 37. cario- 
resque, quo jierfectiores sint. Liv. 2, 51, 5. quo plures erantj 
maior caedes fuit. 25, 38, 23. quo audacius erat, magis place- 
hat. Alia raulta vide apud Drakenb. ad 26, 20, 5. cf. ad 29, 
14, 2. Horat. Sat. 1, 1, 92. denique sit finis quaerendi , quoquc 
habeas plus, pauperiem metuas minus. Plin. Hist. n. 2-1, 14, 7S. 
vetustate et haec maxime nigrescit: melior , quo candidior. 34, 
18, 55. Ovid. Her. 4, 19. Manil. 4, 6. Quinctil. 8, 3, 16. Cohi- 
raell. de Re r. 8,11,9. deArbor.lO, 4. Senec. Qu. nat. 4, 2, 11. 
Et omisso adeo adiectivo Liv. 4, 20, 6. veiati omnes et ante 
alios rex ipse , quo gravior aetate . erat , difficultate viae est. 
Curtius semper omittit eo, quando sequitur aut praecedit quo. 

9. Hinc forraulae eo magls., eo minns , qiiae in 
coniuugenda senteutia assumuut copulativas et , cjiie, ut 
fiaut : et eo magis , eoqiiemagis, euque minns. Atque 
Jiaec oratio, qiia res per caussam vel per conciifiouem 
distiuctius defiuilar, coutinualur verbis qno , el qnod, et 
qnoniam, etsi, et nt xelne. Rarins dicitur etiam magis. 
Sed in his omnibus omittitur verbum, quod anle iam 
dictura est, et copula simplex et ponilur pro et qnidem: 
quod ipsum interdura dicitur. Juterponitur iuterdum 
etiam. Suelouius usurpavit formulara nec eo seciusy 
alibi non obviam. 

Plaut. Trin. 2, 1, 36. eo mihi magis lubet cum probo potius 
quam cum improbis vivere vanidicis. 

Celsus 8, 4. p. 520. Alm. eadem , quae in vulneribus praecepi, 
scrvanda sunt , eo magis , quo periculosius hacc purs afficitur. 
Cic. ad Fam. 3, 11, 7. nunc vero eo mcigis , quo tanta penuria 
cst in omni vel honoris vel aetatis gradu, ut tam orba civitas 
tales tutores complecti debeat. 

Varro de Ling. lat. 6, 1. cascum vetus esse significat Ennius, 
quod ait: quam Prisci etc. eo magis Manilius, quod ait: cascum 
etc. Cic. ad Att. 2, 16. si uUa res est , quae bonorum animos — 
vehementius possit incendere , haec certe cst, et eo magis , quod 
portoriis Italiae sublatis , agro campano diviso, quod vecligal 
superest domesticum, praetcr vicesimam? ad Fam. 2, 16, lo. 
an dubitas — quin ea me cura vehementissime sollicitct, ct eo 
magis, quod in communibus miseriis hac tantum oblcctabur 
specula. ad Att. 9, 12. 



EO. 415 

Ijiv. 23, 4, 6. eo magis Romams sulita atque improvtsa res 
fuit, quod orta ex lacu nebula campo, quam montibus, densior 
sederat. 

Vatin, ad Cic. Epist. 5, 10, 1. de THomj^io tuo adhuc nihil 
extrico, et eo mimis, quod me frigus dalmaticum , quod illinc 
eiecit, etiam hic refrigeravit. Cic. ad Att. 15, 10. Caesar B. 
gall. 5, 9. eo minus veritus navibus, quod in littore molli atque 
aperto deligatas ad anchoram relinquebat. 

Cic. Tusc. 4, 33, 70. solliciti tamen etanxiisunt: eoque magis, 
quod se ipsi continent et coercent. de Off. 3, 22, 88. ad Att. 5, 6. 
5, 8. 10, 11. 

Celsus Praef. p. 17. eo magis, quoniam, si compresserit ali- 
quem morbus , aut fudcrit , quilibet etiam imperitissimus videt. 

Cic. Tusc. 1, 39, 94. ex his igitur hora octava quae mortua 
est, provecta aetate mortua est: quae vero occidente sole, de- 
crepita: eo magis, si etiam solstitiali die. 

Cie. de OIT. 2, 14, 48. nihil admirabilius fieri potest, eoque 
magis, si ea sunt in adolescente, 

Cic, ad Att. 15, 9. hoc autem tempore, quod scriberem nihil 
erat , eoqueminus, quod dubitabam, tu has ipsas litteras essesne 
accepturus. Celsus 2, 8. p. 75. 

CIc. ad Att. 9, 13. ego illa extuli semper et eo quidem magis, 
ne quid illesuperiorammeminisse me putarct. Plaut. Mil. 4, 2, 88, 
comminus dixi, ne haec censcret me advorsum se mentiri. 

Rlietor. ad Heren. 2, 8, 12. eo diligentius omnes eius partes 
pe}'scrutati sumus, ut 7ie parvula quidem titubationc aut offeti- 
sione impediremur. Cic. p. C. Rabir. 3, 9. quin etiam susi)icor, 
€0 mihi semihoram a Labieno praestitutam esse, ut ne plura de 
pudicitia dicercm. 

Cic. ad Att. 10, 8. extr, et ego fortasse discedens dabo ad te 
aliquid: eo etiammagis, quodTullia te non putabat hoc tempore 
ex lialia. in Verr. 2, 29, 70. idemque hoc amicis eius et defen- 
soribus videbatur : atque eo etiam magis, quod iste — in consilio 
habebat homines honestos. cf. in Catil. 2, 3, 5. 

Sueton. Ner, 42. nec eo secius quidquam ex consuetudine luxus 
atque desidiae omisit. De clar. gram. 20, nec eo secius pluri- 
mos docuit. 

10. Hoc vero eliam ad adiectivum attinet, et dicitur 
eo maior , si. 

Cic. de OiT. 2, 14, 51, maxima autem et gloria paritur et gratia 
defensionibus eoque maior, si quando accidit, ut ei subveniatur, 
qui potentis alicuius opibus circumveniri urgerique videatur. 



416 EO. 

11. Goerenzins in lahnii Annal. I, 2. p. 298. ob- 
servat, a Cicerone in formulis eo magis , eo minus non 
poni pronoruen id vel hoc , sed aut eo aut prononiea 
onnlti, nec recte criticos edidisse ia Laelio 4, 15. idqiie 
to magis est cordi, qiiod ex omnibus saeculis vix tria 
aut quatuor nominantur paria amicorum. At huic 
observationi oranis deestratio, nec mulla dici possunt 
exempla, quae eam coufirmare videantur. Nam quum 
eo magis a magis sensu divei-so dillerat, potest neces- 
sitas intercedere, qua illud etiam praemisso pronomiue 
ponatur. Et saepius dici quod eo magis ipse vir doctis- 
simus agnovit. Sed ad Farail. 12,5. id autem eo facilius 
etc. de Off. 2, 19, 65. idque eo indignius etc. de Re 
p. 1, 10. atque hoc eo magis est in llomulo admiran- 
dum. Acad. 2, 1, 3. idque eo fuit mirabilius , quod etc. 
et sic alia. InLaelio si cmiltas eo , necesse erit, ut idque 
ad ea, quae sequuntur, referas ; quo inepta exsistet 
seutentia.' lure igitur abrogamus istam regulam. Et 
ipse Goerenzius usum, quem postea negavit, defenderat 
in Acad. loco, quamquam argumeuto, ut mihi videtur, 
non probabihore. 

12. Eo cnm coraparativo positura interdum sequi- 
tur quo cura positivo. Id Perizonius ad Sanctii Min. 
4, 7. p. 289. aliique explicant ita , ut omissum magis, 
quod in antecedente comparativo insit, addaut. Vid. 
Gronov. et Drakenb. ad Liv. 1, 25, 13. et ad 34, 4, 3. 
Atlamen hoc non necessarium erit, si raodo iu inversa 
oratione proprinm sensum verborum tenebimus. Nam 
eo — quo significat in eo modo , in dem Grade, in- 
wiefern, alque potest in altera re apparere amplitudo 
vel vis solito maior, in altera vero conditio simplex. 
Cuius dictionis non multa sunt exempla: quod lemere 
negavit Ernestius. 

Liv. 1, 25, 13. Jiomani ovantes et grntulantes IJoratium acci- 
piunt eo maiore cum gaudio , quo i^rope metum res fuerat. IIoc 
non est: mit desto grofserer Freude , je ndher man der Furcht, 
sed tind insofern mit grbfserer Freude , als man der Furcht nahe 
stand. Cic. ad Att. 16, 16. (18.) Caiiitoni : quanium semper apud 
eos, quibuscum sis, posse soleas, eo plus apudhomincmfaciilimum 
atque humanissimum, Plancum. ad Fara. 3, 11, 7. uunc vcro eo 
viagis, quo tanta penuria est i« omni vel honoris vel aetatis 
gradu. 

13. Similera his rationem ia iis conspicimus, in 



EO. 417 

quibns post eo ciim coinparativo coniunclum, vel ante 
haec verba, caussa vel conditio exponitur: ubi nos dici- 
mus desto , um desto , um so. Qui eo in his pro pro- 
jiterea accipiunt, non habent, quo comparativura ex- 
plicent. Is cum eo cohaeret saepissime. JNam quura 
Cicero dicit eo mihi iucundius est, quod iu eo laetaris, 
sensus cst: eum in modum iucundius, quo multum 
valet id , quod tu laetaris. Nam si quis hoc obiiciat, 
quod Cicero ibidem ad Att. 13,36. adiicit: certiusque eo 
est , quod a te dicilur , id ostendit, etiam verbis eo — ■ 
quod addi posse comparativum illum absohiLum, quo 
res ahquanto maior significalur. Atque ob hanc caussam 
postponitur adverbium, quod alias praefigitur com- 
paralivo. 

Salliist. Cat. 13, 5. antmus imhutus malis arlibus Jtaud facile 
luhidinibus carebat: eo profusius omiiibus modis quaestui atquQ 
sumptui deditus erat. ubi Cortius interpretatur propterea. Cic. 
de Inv. 1, 4, 5. quare — nihilo minus eloquentiae studendum es/, 
etsi ea quidam et privaiim ct publice perverse abutuniur : sed eo 
quidem vehementius , nc mali magno cum detrimento bonorum — 
plurimum possint. ad Fara. 6, 21, 1. dederam triduo ante pueria 
Cn. Plancii litteras ad te. Eo nmic ero brevior. 3, 0, 11. mo- 
lestissime autem fero , quod te ubi visurus sim , nescio : eoque ad 
te tardius scripsi, quod quotidic ie ipsum exspectabam. p. MiU 
7, 17. ad Att. 13, 36. ad Fam. 12, 5, 1. id autem eo facilius 
credebatur , quia simile vero videbatur. de Off. 2, 13, 45. ad 
Fam. 9, 16, 9. quod eo nunc magis facit, quia vivunt mecum 
fere quotidie illius familiares. Alia n. 9. et apud Burmann. ad 
Suet. Ner. 29. 

Plaut. Poen. 4, 2, 60. tum autem si quid tu adiuvas , eo faei- 
lius poterit facere. 

Plaut. Aul. 2, 2, 8. iam illic homo aurum me scit habefe, ea 
me salutat blandius. Cornel. Con. 9, 1, 2. sed tum abfuit , eoqu& 
peius res administrata est. 

II. 1. Ad dativi rationem pertinet significatio, qui 
€0 vel motum ad aliquem locum directum, vel finera 
indicat. Atque primum est in eum locum, dahin, sed 
eadera ratione , quam in alio Tom. 1. p. 238. demon- 
stravi. Id quomodo fiei'et, Schvi^irtzius hoc raodo ex- 
plicuit: inteUigi praepositionem in , et antinuissimis 
temporibus etiam motum ad locum designatum esse 
ablativo casu. Alii nuper caussam in eo invenisse sibi 
visi sunt, quod ia eiusmodi dictionibus non motus ad 
II. 27 



418 EO. 

locuiT), sed locns, in qno consisteret res mota, cogitare- 
tur, atque ablativo exprimerelur. Qua incerta coniectura 
ia re certa dou opus est. Nam to ut alio , quo dativos 
olira luisse negari noa potest. Dalivus vero directio- 
ueui significat. Atque eo pro adverbio usurpatur, quod 
ad substantivum ante diclum refertur. 

Cato de R. r. 1, 2. uti eo qiium introeas, circumspicias , vti 
inde exiri possit. 18, 4. co plumhum infundito — eo capitulum 
robustum indito. 150, 7. co addito oleum bcne. Tereut. Ad. 
2, 2, 23. nisi eo ad mcrcatum venio, damnum est maxumum. 
Sallust. lug. 35, 10. sed postqvam Romae egrcssus est, fertur 
sacpe co tacitus respiciens postremo dixisse etc. Hirt. B. afr. 72. 
quo jniles — cognosceret — quac pars eius (eleplianti) corporis 
nuda sine tegminc reJinqucretur , vt eo tcla coniicerentur. 
Caesar eaepe coniponit verljura imponere. vid. B. gall. 1, 42. 
7, 58. B. civ. 3, 24. Liv. 1, 7, 5. ipsa vestigia quaerentem 
dominum eo deducturci erant. 

2. Saepe locus vel res distinctius definitur additis 
aliis verbis. Quare respondent particulae eo alia voca- 
bula qiio , iibi^ unde. Vbi res intelligitur, potest oralio, 
sicut fert natura pronominura, post verba specture^ 
acceclej-e et alia per ut procedere ad rei explicationera. 

Cic. ad Att. 8, 11. quod is in eadem loca, quae nos petcba- 
mus, profectus, celcrius etiam , quam nos possemus , eo , quo 
intcndcrct , venturus esset. p. Mur. 9, 22. Terent. Phor. 4,3,35. 
immo non potuit mclius pervenirier eo, quo nos volumus. Cic. p. 
Kesc. Ani. 30, 83. venio nunc eo, quo me non cupiditas ducit, 
sedfides. Sallnst. lug. 54, 4. quo cuiusque animus fei-t, eo dis- 
cedunt. Cic. ad Fam. 5,20, 1. 6, 31,6. Horat. Eplst. 2, 2, 40. 

Varro de R. r. 3, 16, 21. si e bono loco transtuleris eo, vbi 
idonea pabulatio non est, fugitivae fiunt. 

Cic. p. Quint. 11. hcres cius P. Quintius — venit in agrum 
cominuncm : co dcniquc , vbi noii modo res erat, scd ratio quo~ 
que omnis. Vellei. 2, 108, 2. Cornel. Dat. 3, 1. 

Liv. 6, 26, 6. bcllum eo, sicubi est, avertatis, precamur. 

Cic. ad Att. 2,16. eo, unde discedere non oportuit, aliquando 
revertamur. 12, 21. eo vocas, vnde, etiam bonis meis rcbns, 
fugicbam. Liv. 6, 35, 2. Coel. ad Cic. 8, 16, 10. nc te sciens 
prudensquc co demittas , vnde exitum vides nullum esse. Sallu.st. 
Cat.60, 2. Curt. 4, 12, 21. 

Rlietor. ad Ileren. 1, 9, 14. rem brcviter narrarc poterimus 
— si non ad extrcmum, scd usquc eo , quo opus erit, persequemur. 



EO. 419 

CIc. ad Fara. 6, 1, 12. atque hacc eo perttnet oratto, ut per-^ 
ditis rebus omnibus, tamcn ipsa virlus sc sustentare posse videa- 
tur. 6, 11, 9. de DIv. *2, 57, 118. hoc autcm eo spectabat, vt 
cam a Philippo corruptam diceret. 13, 4, 6. Planc, ad CIc. 7, 
21, 10. accessit eo, ut milites eius — conclamarint, Quinctil. 

2, 10, 3. 

Adiiaeret nomen hci apnd Vlpuimim In Dlg. 47, 3, 3, 2. priua" 
quam eo loci rem pertulerit , quo destinaverat. 10, 4,11, 1. pcr- 
duccndam eo loci, ubi actum sit. Alla vlde apnd Hadrlanuin 
p. 227. (70.) 

EUipsin non inodo serrao fainHiarls adnilsit apud Plaut. CapL 

3, 5, lOti. rcducam te , ubi Juisti. sed saepe quo , undc, ubi 
ponitur non praecedente eo. Vid. Gronov. ad Liv. 20, 46, 3. 

S. Sicut iu ablativo factum erat, recentioi'e aetate 
eliam dalivo, tamquam subslanlivo, quod partem signi- 
ficaret, adiecerunt genitivum ; quod cur quidara repre- 
henderent, uulla erat caussa. Conf. T. 1. p. 140. et 
Cort. ad Sallust. lug. 1, 5. Sic Graeci zli; rovxo cum 
genitivo. vid. Matthiae Grara. 341. (319.) 

Sciopplus in Instit. Gr. p. 53. eo non adverbium esse arl)!-' 
tratur, sed accusativum pluralem, pro ec , sicut aiubo , dua 
dictum esset. 

Sallust. lug. 1, 5. eo magnitudinis procederent etc. Flor. G, I2w 
Liv. 25, 8, 11. ubi iam eo consuetudinis adducta res est, ut — ■ 
porta aperiretur, Tacit. Ann. 2, 33. postquarti eo magnijicentia& 
venerit, gUscere singulos. 4, 10. 4, 14. 

Lucan. 7, 405. Romam — mundi facce repletam cladis eo dc- 
dimus , ne tanto in corpore bclluni iam possit civile geri, Cor- 
tius bene : „in eam usque cladem traximus." 

Plin. Pan, 16, 5, lustin. 3, 5, 6. Ciirt. 5, 12, 3, eo rerunt 
ventum erat , ut tam periculosum esset etc. Flor. 3, 12, 6. 

Tacit. An. 2, 55. eo usque corruptionis provecttis est , ut Ser-' 
mone vulgi parens legionum haberetur. Senec. de Benef. 2, 29. 

4. Sic a loco ad finem transfertur significatio, qua 
terminus agendae rei constituitur. Sequitur ubi, vel nt, 
"vel ne. Est enim slg rovro, bls daliin, dufs. Idque 
etiam pro tantopere dicitur. £t adhaeret interdum 
usque, 

Sallust. lug. 1, 5. co magnitudinis procederent , ubi pro mor- 
talibus gloria aeterni fierent. 

CIc. p. Rosc. Ara. 34, 96. eo rem iam adducam , ut nihit 
divinaiionc opus sit^ Flancus ad Cic. 10, 7, 2. dum perducerent 

27 * 



420 EO. 

co rem^ uf dignum altquid et consulatu meo ct vestra exspecta- 
tione efficerem. Cic. ad Att. 2, 18. Horat. Epist. 2, 1, 226. 
quuni speramus eo rem venturam , ut simulatque carmina rescicris 
nos fingere , commodus ultro arcessas. Plaut. Mil. 3, 3, 17. Liv. 
Praef. 4. quae ab exiguis yrofecta initiis eo crcverit, ut iam 
magnitudine laboret sua. 

Cic. in Verr. 4, 18, 39. quod ubi audivit iste , usque eo est 
commotus, ut sine ulla dubiiationc insanire omnibus — videretur. 
Columell. de Arbor. 6, 2. sin autem usque eo exaruit, ut cur- 
vari non possit. Tacit. Ann. 6, 9. constantia orationis — eo 
Tisque potuere , ut accusatores eiiis — exsilio et morte mulctaren- 
tur. 3, 13. 13, 33. Vide alia in tsqve. 

Cic. (le Orat. 3, 49, 189. Sed eo te ne laudandi quidem caussa 
interpellavi , ne quid de hoc tam cxiguo sermonis tui tempore 
Dcrbo uno mco deminueretur. 

5. Et de tempore eo usgne dicitur seqnente vo- 
cabulo dinn, \el donec, sive sit so lange als, sive so 
lange bis. Recentissimi scriptores posuerunt eo usque — 
^uamdiu. 

Cic. de Nat. d. 2, 49, 124. vide p. 322. Liv. 23, 39, 14. cone 
'usque, duin ea nascantur , ad Casilinum scssurus aum? Cohmiel. 
de Re r. 6, fi, 4. tum concitate agitur pccus eo usquc, dum an- 
liclet. 12, 20, 4. 

Tacit. An. 4, 18. Nam beneficia eo usque lacta sunt, duin 
^iidentur cxsolvi posse. 

Liv. 40, 8, 18. vide p. 294. Tacit. Ann. 1, 32. co usque flagi- 
iaius est , donec ad exiiium dedcretur. Fallad. 11, 14, 4. Valer, 
Max. 1, 7. Ext. 5. Plin. Pan. 21, 2. 

Lamprid. Alex. Sev, 45. id quidem co usque, quamdiu ad 
fincs burbaricos teniretur, Orosius 6, 1. hoc eatenus factum est, 
donec foecunda crudelitas eo usque inter tormenta ac per tor- 
mentu proficcret, quamdiu ipsum regium culmen — occuparet- 

Locl notlonc cum tcmpore consociata Coluraell. de Re r. 4, 
24, 20. licet eo usque materiam producere, dum pene terrani 
contingat. 4, 30, 4. perticae cacuminum — optime panguntur 
€0 usquc, dum ad solidum demittantur. 

*) lu libris scriptis confunduntur vocabula eo et 
eg-o. vid. Drakenb. ad Liv. 2, 18, 6. et ea. vid. Heusingeri 
Emendat. p. 194. et ideo. vd. Gort. ad Plia. Ep. 1, 5. 
Burmann. ad Sueton. Ner. 29. 



EOAD. EODEM. 421 

EOAD. 

Mirifica haec vox exstat iia uno loco Apnleii Apo- 
log. p. 318, 13. verum enimvero vanis jrusLrationihns 
nuptias eludit , eoad dum puerorum ai^us fato con- 
cessitf reUctis fdiis eins heredibus, Si vera est scri- 
ptura, inversam habemus formam verbi adeo , quod 
quonaodo cum diim compouatur, vide Tom. 1. p. 130. 
Sed modus, quo verbum quoad conformatur, aliiis esl, 
quamquam illi originem dedisse videtur: sicuti d.iqtum 
eliam est adquo, Yid. Tom. 1. p. 178. 

EODEM. 

EoDEM, quod communem rationem habet cnra eo^ 
nou excedit notionem loci. Nam dicitur, sed, ut vide- 
tur, rarius, de loco, in quo quid positum sit, adiecto 
nomine loci, 

Cic. ad Att 1, 13. rcs eodem est loci, quo reliquisti. Tacit. 
Ann. 4, 4. quamquam arduum sit eodem loci poteniiam et- con- 
cordiam, esse. Sueton. Aug, 65. cavit enim senaius consulto, ut 
eodem loci in perpetuum contineretur. Calig. 53. Plin. Pan. 1,5. . 

2. Saepius occurrit eodem ex dativi ratione pro in 
eumdem locum dictum. Et sequuntur verba quo, unde. 

Cic. ad Att. 1, 14. accedit eodem etiam noster Ilortensius. 
Caes. B. gall. 1, 4. omnes clientes obaeratosquc suos — eodcm 
conduxit. 3, 65. Cornel. Paus. 4, 1. quod nemo eorum rediissct, 
qui super tali caussa eodcm missi erant. Sueton. Caes. 64. plu~ 
ribus eodem praecipitantibus. Galb. 19, 

Cornel. Paiis. 5, 5. cuhis mortui corpus quum eodem nonnulU 
dicerent infcrri oporterc , qiLO hi, qui ad supplicium esscnt dati.. 
Curt. 4, 15, 2. 

Plaut. As. ,1, 2, 13., ego pol te redlgam eodem, undc eria es, 
ad egestatis terminos. Caes. B. gall. 4, 28. tanta ienipestas 
subilo coorta csi , ut nidha earum cun-um tenere posset , sed aliac 
eoden, unde erant profectae , refcrrentur , aliae ad infcriorem 
partem insulae — deiicerentur. 5, 11. ipse codem, unde redicrat; 
proficiscitur. 

Lactant. de Opif. d. 8, 2. hunc ad coeli contempttttioncm rigi- 
dum crexit, bipcdemquc constituit , scilicet vt eodeni spcctarct, 
unde illi origo est. Sic Erasmus et Wopkensius cmeiiihirunt pro 
eadcm , quod delendi potcst ac debet. vidc ad Wopk. Lert. p. 262. 



422 £0I£]. £QVIDEM. 

8. Etlam de rebus ipsis iisurpatur, sicut eo dicitur 
pro ad id. 

Cic. p. Plnnc. 16, 40. codemqiie adiungas, quos natura putes 
asperos? Liv. 27, 34,13. eodem honores poenasque cougcri. i. e. 
in eumdem civem. Cic. de Amic. 18, 65. addendum eodem est, 
ut ne in criminibus aut inferendis dclectetur, aut credat ohlalis. 
p. Rosc. Am. 31, 86. quid si acccdit eodem, ut tenuis antea 
fueris? ad Fam. 4, 13, 16. 

Cic, ad Att. 8, 9. eodemque pertinet , quodcaussam eius probo. 
Caes. B. gall. 1, 14. 

Celsus 6, 6, 21. id quoque eiusdem, quod sphaerion nominabat, 
eodem valet. 

IVotanda est dictio Plauti Curc. 4, 2, 20. eodem, hercle, vos 
pono et paro. i. e. eodem loco habeo. 

4. Interdum cihil aliud significare videtur quam eo 
Tel ad haec. 

Cato de Re r. 108. polentam grandem dimidium acetabitli in 
caliculum novum indito et vini sextarium, de eo vino , quod 
voles experiri , eodem infundito. Scribon. Larg. 153. indesumun- 
tur cyathi tres , et eodem adiiciuntur vini ctjathi duo, 

EOIEI. 

Vocem eoiei sive eoi e'i, quae sit longior forraa 
exclamationis oiei , restituit Beutleius in Terent. £un, 
4,4, 47. ex antiquis libris , et in eumdem modum emen- 
dari iussil Plaut. Capt. 1, 2, 49. ubi tamen recte scripsit 
Lindemaunus /leu /leu. Dubia est res in tanta penuria 
exemplorum. Donatns: bene oi ei cxsrXiaGiiQv rusiicum 
posuit , utpote et servi et novitii. Et est deploratio ab 
eis sic dicta. Cf. Oudeiidorp, ad Apulei. Met. p. 533, 

EQVIDEM, 

Tn vocabulo eqvidem iam antiquo terapore gram- 
matici sua auctorilale usum constitucruat atque coercue- 
runt. Fueruntenim, qui ex ego et quidem composifura 
esse censercnt, eoruuKjue praecepta sequuti , sci'jptores 
quiilam iiauc parlicnlani uon nisi cum prima persona 
verbi singularis couiunxerunt. Hanc vero opiuioueui 
iam Prisciauus, ut videlur, non solus , nec primus re- 
futcivit 16, p, 1033, scieiidum tamen, quod quidam 



EQVIDEM. 423 

eqiiidem coniunclionem compositam esse existimant 
ao ego et qnidem: sed errant. Simplex enim est. 
Et /locmaxime ex ipsa quoque constructione orationis 
possumus intelligere. Nam equidem facio , equideni 
/acis , equideni facit dicimus. Et potest eqjiideni 
et adprimam, et ad secundam , ^t ad tertiam trans- 
ferri personam: quod minime fieret , si esset composi- 
tum ex ego et quidem. ISemo enim dicit: ego 
quidem facis , ego quidem facit , sed ego quidem facio, 
tantu?nmodo ad primam personam. Et lioc usus etiam 
auctorum comprobat , qui, eq u idem praeposita, ego 
suhiungunt , ut Sallustius in Catilinario : Equidein 
ego sic existimo , patres conscripti , omnes cruciatus, 
Si esset enini cornposita equidem ex ego et qui- 
dem minime ei ego suhiungeretur. Et Cledoniiis 
p. 1930. equidem alii dicunt lianc Jiahere signijica- 
tionem ego quidemy sed melius iuxta Satlustium 
intelligendum q u i d e m , ut compositum sit e q u i dem. 
His Gerli. Yossiiis de Analog. 4,27. adiicit terliiim argu- 
menlum, equidem eliam plurali iungi, ipseque vocalDU- 
lum esse ceuset simplex, vel si composilum siL, valerc 
etquidem, ita ut et vim liabeat eam , qiiam in illo 
Maronis: et quisquam numen lunonis adoret praeter- 
ea? Hanc sententiam contra Noltenium defendit Longo- 
]ius in Aclis Erudil. a. 1731. p. 188. et adslipulati sunt 
Corlius ad Sallust. Cal. 5. aliique multi. Sed duplici de 
caussa assentiri nequimus : nam, ut Corlius ad Plin. 
Epist. 2, 12, 11. observavit, dicitur interdum et equi- 
dem, equidem et , quod vix fieri posset, si vera esset 
originatio, neque intelligitur , quid sigDificet illud et iii 
verbo equidem. Propius ad veritatem accessit Draken- 
borchius, qui ad Liv. 5, 54, 3. corapositam vocem esse 
ait ex particula e, quae intendat significationem , ac 
fortius affirmet, quemadmodum in edurus , egelidus: 
quamquam ipse vidit huic etymologiae obstare mensu- 
ram litterae e , quae in reliquis longa, in equidem brevis 
sit. At respicere debebat ad voc. enim, cuius prima 
sj^liaba non producitur. Quae tamen non improbans, 
Burmannus ad Virg. Aen.2,77. unum hoc novura super- 
addit argumenlum, quod comparat nomen ecastor. 
Nuperrime de hac re quaesiverunt Miillerus ad Cic. p. 
Sext. 57. p. 155. et Kritzius ad Sallust. Cat. 51, 15. ille 
in reiicienda vulgari opinione adquiescens , liic originem 
verbi ad ego quideni rursus revocans, et duj)Iicem mo- 



424 EQVJDEM. 

dum eonstitnens, quo ecjnidem ant slgnificet ego cjiiidem^ 

aut mea cjnidem senlentia. Neqiie ego iuvideo laiidi- 
bus , quas vir doctissinuis hac exposilione iam apud 
niultos consequutus est , sed nollem, eas in arrogantiam 
vertisset, qua iu lahnii i^nna]. 10, 1. p. 65. eos, qui 
aliter seutiant, proscindere gestit. Nara profecto falsa 
est ipsius doctrina. Quod ad Servii auctoritatem attinet, 
ea parum adraodum valet: nam ad V^irg. Georg. 1, 193. 
quae leguntur verba: cjuod multi pro ego accijriunt , id 
est, ego cjuidem. sunt ea a recentiori raanu adiecta, ct 
quae ad Aen. 1, 576., usum Virgilii spectant, eique re- 
gnlam accommodant. Neque luce clarius est , ut illc 
ait, eciuide?n ex ego quidem essc conflatum. Nam quo- 
iiiodo hoc fieri potuerit, nemo adhuc docuit. Atqui 
Eou potuit priucipalis syllaba go abiici, nisi omnis 
Eatura vocabuli destrueretur. Quo vero differat equi- 
dem a quidem^ et quo iure aliura locum in ordine ver- 
Lorum obtineat, id ex ipsa conformatione vocabuli 
proficiscitur. Haec enim illam propriefatem particulae 
mfert, qua non ad unam notionem , sed ad totara sen- 
teutiam adiicilur confix-matio. Nihii vero jDerversius 
cogitari potest, quam quod dicunt, ecjuidem, saepe 
orationi interiectum, sensum habere mea quidem seii- 
sentia, sive ut ego quide??i a?'bit?'or. Quo enim modo 
id fiat ? an per eilipsiu verborum? au per conturbatio- 
nem orationis ? Nou iueptior esset sententia , si quis 
arbitretur, etiam verba ego c^uidem absolute dicfa ora- 
tioni interponi posse eodem sensu. Nec video , qua 
ratione istius opiuionis defensores se expediant in locis 
eius generis, cuius est Cic. de Orat. 2, 6, 25. sic egOy 
si ium mihi disputandum sit de his nostris studiis, 
nolim equidem apud rusticos etc. 

Equidem factum est ex quide??i et e illa syllaba, 
cuius vim raonstrativam et confirraativam illustravimus 
in ecastor et in eni??i. Quide??i vero , ex cjui et dem 
compositura, quura vel notionera, cui addilur, re- 
stringat, vel rera insigniter denotet, eoque aut seuten- 
tiam confirmet, aut vira adiiciat oralioni ita, ut in plu- 
rimis comparari possit gerraanicum ebe?i (quemadrao- 
dura etiara ide?n, ibide??i., ebendas, ebeJida forraautur), 
ab altera parte raaiorera potestatem deraonstrativam 
accipit ex vocula e praefixa. Ita exsislit particula ad 
senteutiam vario modo coufirmaudam idouca. Illam 
vero, cj^uae adliaeret, monstrativam vim ariti(juus usus 



EQVlDExM. 425 

m enm praesertimTnodum adhibet, ut is, qui loquitur, 
ea, quae de se suaque sentenlia aut de suis rebus pro- 
fite-^tur, cum quadam affirmatione designet. Vude 
factum est, ut eqnidem fere cum prima persona verbi 
coniungeretur. Latiai igitur propriam habebant vocem, 
qualoquentes animum eius , qui audiebat, ad suam rem 
suamve sententiam converterent, atque professioni de 
se factae adderent pondus. Quod quum usus stabili- 
visset, vulgaris opiuio invenit interprelationem, voca- 
buhim esse compositum ex ego et guidem, eique, iam 
antiquilus in grammalicorum doclrinam receptae, suam 
dictionem scriptores quidam accommodarunt. Atque 
fuerunt inter veteres, qui ecjuidem aui raro aut numquam 
cum reliquis verbi persouis componerent: alii recen- 
tiores equidem pro eg-o quidem ponere solebant: ahi 
vero pro siraphci quidem usurpabant. Quue quum ita 
sint, omnis quaestio redit ad usum cuique scriptori 
proprium: neque vero possumus assentiri Bentleio , qui 
ad Terent. Heaut. 4, 1, 19. et ad Ad. 5, 3, 65. docuit: 
eqnidem cum verbo primae personae semper iunctum 
esse ante Neronis aelatem. In Plauti comoediis obser- 
vavi quindecira locos, quos infra apponara. InTerentio 
tres loci adhuc exstaut, in quibus particula non primae 
personae adiuugitur: sed uti hi a ci-ilicis sunt nunc cor- 
recti, ita in ahis, certe in uno loco grammatici iam 
operam suam interposuisse videntur. Ennii et ahorum 
antiquissiraorum poetarum fragmenta nullum suppedi- 
taut exempkim huius vocabuU : nec Catonis Jibri: nam 
quod aircrunt, legilur in falsa scriptione de antiquis 
Itahae popuhs. VaiTo in hbris de Re rustica semel 
dixit equidem^ sed composuit cum tertia persona verbi 
1, 5, 1. saepe autem ego vero 1, 2, 13. 1, 2, 3. 2, 2, 9. 
et ego arbiiror 1, 38, 2. In hbris de Lingua lalina nus- 
quamlegitur, nisi in corrupto loco 8, 24. ubi codices 
praebeat: et quid i-^erba ne&cis, iit apud illos sint alia 
jinita, alia non (al. na): sic ittra esse apud nos equi^ 
dem (al. qnidem) non duhito qui animadvertunt (aL 
animadverternnt) : item in eam innumerabilem simili-' 
iudinem nnmerum , ut trium temporunn^erha , ut trium 
personurum. lam Popma coniccit: et quid i'erho nescis, 
— sic utraqne esse apnd jios? Equidem non duhium 
Jiis , qui animadverLerunt elc. Certe cx lioc loco non 
potest demonstrai'i , Varronem vocabulo eqnidem ex 
aUorum more usum esse. Ciceronis consueludinem 



426 EQVIDEiM. 

accurate observasse sibi Tisi sunt Eraestins in Clavi et 

Heiisingerus in Observat. p. 403. et ad Cic. de OfF. 1, 

12, 1. eosque sequuli sunt Garaton. ad Oral. p. Mil. 2. 

et Goerenzius ad Cic. de Fin. 3, 1, 1. et alii: numquam 

a Cicerone aliam personam, nisi primam singularis con- 

iungi, atque omues eos locos , qui repugnent, corruptos 

et ad regulam revocandos esse. Quara eamdem seuten- 

tiara iam Vossius sibi informaverat de Analog. 4, 27. 

Etiamsi vcro Cicero fere semper priraam personam 

posuit, fecit id non propterea, quod exisfimaret esse 

ego quidem, sed quod propria erat haec vox in affir- 

manda re vel sententia eius, qui loqueretur. Numquam 

cnim dixit pro ego quiclem, quod esset ego ex mea 

parle, et si qui sunt loci, in quibus pronomen iii vel 

alia persona opponitur, cavendum erit, ne falJamur 

liac ipsa oppositione, non per hanc particulam expressa. 

]Nec prorsus abstinuisse videtur Cicero a lilieriore usu, 

cuius plura haberemus exempla, nisi librorum correclo- 

res grammaticam regulam ubique admovissent, et vel 

cjuidem, vel et cjuiclem scripsissent. vid. Goerenz. ad 

Cic. de Fin. p. 161. Quod igitur in Cicerone non ne- 

gamus, eum in quibusdam locis, quamvis pauci siut, 

ctiam cum secunda et lertia persona ecjuicleJii compo- 

suisse, id saepius fecerunt Sallustius et alii. Ue Virgilio 

Servius ad Aen. 1, 576. in omni J^irgilio ego cjuidem 

uhicjue significat , sed in aliis et pro cjuidem iantum 

ponilur. Tamen in Aen. 10, 29. uon possunt coniungi 

ecjuidem creclo. Sallustius utitur hac parlicula ad quam- 

cumque senfentiam vehementius affirmandam. Celsus 

numquam dixit. Quinctilianus Ciceronis consuetudi- 

Jicm iraitatus est, saepius taraen et cjuidem usurpans. 

Curliura semper primae personae particulam iunxisse, 

ne credas Heusingero in Eraendat. p. 223. Sed idem 

affirmat Sch-svarzius de Plinio iuniore, ad Paneg. 62, 2. 

iaracn dubitafionem movent quidara loci Epist. 9, 23, 2. 

C, 16, 3. qui infra rctractandi. In Tacifi hbris nus- 

quain apparet equidem, uisi uno in loco Dialogi: ad 

quod attendere oporlebat criticos, qui de aucfore quae- 

siverunt. Neque reperio exemplum in Symmachi 

Epistolis. 

1. Ecjuidem confirraat rera dicendam, atque indicat, 
id, quod sit, esse re vera, vei rem vere factam esse: 
fiinvahr y ivirklichy in der That. Sed proprium csL 



EQVJDEM. 427 

Vocabulnm ad designandam et confirmandam reni ab 
ipso, qui loquitur, faclam. Quare usurpat, qui aliquid 
a se vere factura esse tlicit, aut aliquid de se affirraat. 
Iraprimis vero de seatentia et de animo: quare saepis- 
sime componitur cum verbis jo?//o , scio , credo , arbi- 
tror f utei, qui audit , omnem dubitationem eximat. 

Plant. Amph. 1, 1, 255. eqiiidem Sosia AmpTiitruonis sum. 
2,2,87. so. Insania. Ah. Equidem sana sum. Tei-ent. Heiui. 

3, 2, 36. facile equidem facere possum, si iubes. 4, 3, 31. huic 
equidem consilio iialmam do. riaut. Poen. 1, 2, 82. ag. / in 
malam rem. mi. Ibi sum equidem. Cic. ad Fain. 6, 4, 14. equi- 
dem viihi omnia propono. de Fin. 2, 9, 28. quod equidem non 
reprehendo. 

Cum praeterito. Terent. Eun. 2, 3, 32. id equidem adveniens 
mecumstomachabarmodo. 2,3,87. iocabar equidem. Ilec. 2, 1, 22. 
iampridem equidem audivi, cepisse odiitm tui Philumenaui. 5, 

4, 3!>. equidem plus hodic boni feci imprudens quam sciens ante 
Jiunc dicm umquam. Epid. 3, 4, 48. equidem hercle argcntum 
pro hac dedi, Merc. 2, 3, G6. Terent. Heau. 4, 1, 3. dixi cqui- 
dem, ubi mi ostendisti , ilico eum essc. i. e. ich habe ja sofrleich 
gcsagt. Horat. Sat. 2, 5, 23. dixi equidem , et dico. Cic;. de 
Div. 1, 6, 11. nihil, inquit , equidem novi. ad Fam. 11, 21), 4. 
equidem et ante hoc tempus te dilcxi , ct semper mc a te diligi 
scnsi. 12, 30, 9. requisivi equidem proprias ad me unum cpistolas. 
16, 12, 2. equid.em, ut veni ad urbcm , non destiti omnia et 
sentire et dicere, Virgil. Ge. 1, 193. semina vidi equidem mullos 
medicare serentes, 

Cum futuro. Terent. And. 2, 1, 27. dabo enuidem operam. 
Plaut, As. 3, 3, 17. nam cquidem me, iam quantum pot^st , a 
vita abiudicabo. Pers. 1, 1, 45. quacram equidcm , si quis crc- 
dat, Cic. ad Fam, 3, 3, 6. cquidem pro eo, quanti te fucio, 
quidquid feceris , approbabo. 2, 3, 2. 

Plaut. As, 1, 1, 37. cquidem scio iam. Terent. Ad. 4, 7, 30. 
equidem arbitror. Cic. ad Fara. 5, 2, 5. Plaut. Pseud. 5, 2, 10. 
crerfo equidem j)otesse ie , scelus, Massici montis ubcrrimos quatuor 
fruclus ebibere in una hora. Poen. 5, 4, 11. spero equidem. Cic, 
ad Fam. 10, 27, 7, Aul, 4, 9, 2. atque equidem quo eam, aut 
ubi sint , aut qui sim , ncquco cum animo certum invcstigarc. 
Cic. ad Fara. 6, 4,9. equidem, nos quod Romae sumus , miscrri- 
mum esse duco. 9, 6, 11. equidem hos tuos tusculanenses dies 
instar esse vitae puto. 9, 13, 7. 5, 12, 6. equidcm ad nostrani 
laudem non mullum video interesse. 13, 1, 10. 13, 72, 3. 15, 15, 4. 
15, 4, 30, cquidem eliam mihi illud animum advertissc videor. 



428 EQVIDEM. 

Qmnctil. 9, 3, 69. quod ctiam in iocis frigidum, equidem tradi 
inter praecepta miror. 

Cic. ad FatD. 3, 6, 8. qtium interca, crcdo cquidem, malevoU 
homines — conabantur alicnare a te voluntatem meam. 

2. Niliil diflTerant ea, in quibus pluralis numerus 
verbi locum liabet. 

Terent. Ph. 3, 1, 7. equidem , hcre, nos iamdudum hic tc 
absentem incusamus, qui abieris. ubi critici ex aliis codd. rece- 
perunt ct quidem , quod non praestat. Cic. de Fin. 3, 2, 9. sic 
equidem dili^entius sacpiusque ista loquemur inter nos , agemus- 
que communiter. ubl qui et quidcm praeferunt, non habent, 
quo iHud sic in Cicerone defendant. p. Sext. 57, 122. qnae tum 
signijicatio fucrit ovinium , — equidem audiebamus: existimare 
facilius possunt , qui adfucrunt. Quac quo alio nomine Goeren- 
zius in suspicionem TOcaAerlt, quam quod equidcm cura phirali 
positum est, non intellij^o. Sallust. Cat. 52, 11. iampridem 
equidem nos vera rerum vocabula amisimus. 51, 20. de poenis 
fossumus equidcm dicere. Plin. Hist. n. 25, 13, 1)5. remedia 
libcrationi , quibus bibcnda censetur, non equidem praeccpe- 
rimus. 

S. Haec eadem ratio valet in ea verborum con- 
structione, in qiia quamquam alia est verbi persona, 
tamen de re agiLur, quae ad ipsum, qui loquitur, 
pertinet. 

Varro de Re r. 1,5, 1. cquidem innummeraiiles mihi videntur. 
Propert. 2, 31 (2;i), 5. hic cquidem Phoebo visus mihi pulcrior 
ipso marmoreus tacita carmen hiare hjra. Plaut. Pers. 4, 4, 87, 
atquc equidem miscret tamen. Sticb. 2, 2, 5. nam equidcni 
harum miserebat. Cic. ad Att. 3, 3. adhuc equidem valde me 
poenitet. Correxerunt quidem. 

Virgil. Aen. 10, 29. equidem , credo , 'mea vulnera restant, 
Et fortasse etiam hoc nomine comprehendi possunt Cic. ad 
Att. 13, 2fl. Tacit. Dial. 27. quae infra. Certe in his Cic. p. 
Cluent. 1,4. ncmo cst tnim , qui invidiae sine vcstro ac sine 
ialium virorum subsidio possit resistere. Equidem quod ad mc 
attinet, quo me vcrtam , nescio. facilius erit construere verba 
equidem nescio , quam explicare : nam equidem ad totam senten- 
tiam pertinct, nec tantum afiirmat Cicero, se id nescire, ged 
attentioncm advertit ad suas res ita , ut rcddamus verba : 
JSicmand vcrmiip; ohnc cuern Beistand dem Hasse suwidersiehen. 
Vnd in dcrThut, was mich anlangt, wcifi ich nicht , wohin ich 
mich ivcndcn soU. 



EQVIDEM. 429 

4. Sed etiani alienae res vere exsistenles vel vere 
factae hoc modo affirmantur. Ita et lertia et secnnda 
persona a Plauto et Terentio ponuntnr ia raullis locis, 
quos et veteres et recentiores critici einendandos rati, 
sicut in aliis antiquum verbum oblilteraverunt. De qna 
re conf. Gifanius in Observat. p. 82. (170.) Schellerns 
in Observat. p. 111. Miscell. Observ. T. 6. p. 555. Rud- 
dimann. T. 1. p. 322. 

Plaut. Pers. 4, 3, Tfi. equidem edepol UberalPst , qmsquis cst. 
Epid. 4, 2, 33. adolescentem equidem dicebant emisse. Baccli. 4, 
9, 50. quadriugcntos filios habct , atque equidem omnes lectos 
sine probro. Meii. 2, 2, S5. insanit Jiic equidem , qui ipse malc- 
dicit sibi. RIJL 3, 1, 54. o lepidum senicem, si, quas memo- 
Tat , virtutes habet: atque equidem plane eductum in nutri- 
catu vcnerio. Men. 3, 3, 27. di me cquidem omnes adiuvant. 
Rud. 3, 5, 47. haec equidcm Palaestra, quae rcspondit, non mea 
est. Rcizins scrijisit quidcm. Aul. 2, 1, 18. dccct equidem vera 
proloqiii. Tulgo additiir te : alii oodd. quidem. Trin. 3, 1, 10. 
atqiie cquidcm ipsus tdtro venit Philto oratum fdio. Herniannus 
dedit atque quidcm. 

Plaut. Pers. 3, 2, 5. eriuidem si scis tutc, quot habeas hodic 
digilos in manu. Stich. 4, 1, 48. duin equidcm, hercle, quod 
edant , addas. 

Terent. Eun. 5, 4, 34. (5, 14.) atque equidem orante ut ne id 
faccret, Thaide. Bentleius, omnium librorum conseneium nihili 
pendens, correxit et quidem. Ileaut. 3, 2. 7. ch. Quid tu 
istic? sY. Recte equidem. Te demiror , Chreme. Ita enim est 
interpungeudum. Tid. 5, 1, 24. 

Cic. Tusc. 5, 35, 100. vestrae equidem coenab non solum in 
praesentia , sed etiam postero die iucundae siint. Ita boni co- 
dices exhibent. ad Att. 13, 26. equidem credibile non est , quan- 
tiim scribam die. ubi quamquam verba praecedunt : tti litterus 
Conficies : tamen non aliorura admonitione adduci possum , ut 
coniungam verba equidem scribam. in Pis. 34, 84. quum equi- 
dem tibi etiam acccssio fuit ad necem Platoris Pleuratus eius 
comes. Sic codd. palatini et erfurt. necnegari potest, graviore 
afurmatione nervum addi orationi: ^da in der That du auch 
eine Einleitung fandest. ad Att. 13, 26. sic ages igitur. Equi- 
dcm id erit primum : proximum Clodiae. lamdudum correxerunt 
et quidem. Neque absurda, sed bona est scriptura codd. Pithoei 
et bernensis in Lacl. -2, 82. equidem in talibus ea , quam iam-^ 
dudum tractamus, stahiUias amicitiaQ confirmari potest. ile Fin. 



430 EQVIDEM. 

2, 3, 1). multl codd. : equidem , inquit , vcJicmentcr errat. Vulgo 
ct quidem , quod dicunt esse sed sune. 

Sallust. Ciit. 52, 16. quare vanum^ cquidem hoc consilium est. 
58, 4. scitis equidem, rr.ilitcs, socordia Lentuli quantam ipsi 
cladem atlulerit. ulii ineptnin esset intelligere , ex inea quidcm 
sententia: nec minus ineptum in Liv. 5, 51, 4. equidem , si 
nobis cum urbe simnl jjositac traditaeque pcr 7uanus rcU^^ioncs 
nuUae esscnt , tamcn tam evidcns numcn hac tcmpestatc rebus 
affuit romanis, ut omncm negligentiam divini cultus excmptam 
hominibus putem. 

Lucret. 3, 1091. ccj'(c equidem Jlnis vitae mortaJibus adstat. 
Qui ediderunt certa , Aldus et alii, ipsum equidcm vitlosum 
cxistimarunt : de auctoritate vindobonensis codicis non siae 
cauosa dubitaniiis. Lucan. 8, 824. haud equidem immerito cuma- 
nae carmine vutis caulum , ne yHi pclusia tangerct ora hespcrius 
tniles. Pers. 5, 45. non cquidem hoc dubites. 1, 110. per mo 
cquidem sint omnia protinus alba. Tacit. Dial. 27. quod apud 
me cquidem in confcsso est. Plin. Ilist. n. 18, 35, 88. equidem 
ct montium sonitus ncmorumque mugitus praedicunt. Sueton. 
Aug. 11. Pansac equidem adeo suspecta mors fuit. ubi vid. 
Oudend. Tustin. 38, 5, 3. nam bcllum cquidem iam tunc secum 
ab illis geri coeptum etc. 39, 3, 8. sororcm cquidem gcrmanam 
esse. ubi Modius et alii praeferunt et quidem. vid. Beneckium 
ad li. 1. Curt. 8, 8, 10. equidem moderutionis meae certissimum 
indiciiim est , quod ne victis quidem svperbe impero. 4, 12, 20. 
5, 13, 3. vide infra n. 11. Apulei. Met. 1. p. 102, 35. haec equi- 
dem ipsa vocis immutatio dcsultoriae scientia stilo , quem arces- 
simus, respondet. Et sic saepe Apulelus. vid. Oudend. p. 10. 
Auson. Profess. 1, 5. non equidem certans cum maiestate dua- 
rum. Edvil. 12. p. 204. Bip. qui nuptias quondam ciusmodi 
ludo descripserat , aptis cquidem vcrsibus et compositionc festiva. 
Cod. Tustinian. 6, 21, 7. libertatem equidem directam compe- 
tcrc tibi. 

5. Per sjgnificafionis siniilitndinem particula haud 
raro coniungitur cum aliis vocabulis aflirraatiouis , et 
praesertim cum interiectionibus ecastor , edepol, /lercle 
et aliis. 

Plaut. MIl. 2, 5, 23. ccrte cquidem noster sum. Aul. 2, ,2, 38. 
Pers. 2, 2, 27. A irgil. Ecl. 9, 7. ccrfe cquidcm audieram. Plaut. 
Ampli. 1, 1,291. equidcm certo idem sum , qui semper fui, 

Plaut. Amph. 1, 1, 125. eam quoque cdepol etiam multo haec 
vicit longitudinc. Credo cdcpol equidcm dormire solem. Most. 
1, 3, 22. equidem pol vcl falso tamen laudari multo malo quam 



EQVIDEM. 4Sl 

vero culpari. 1, 3, 29. Tercnt. Enn. 5, 2, 37. Plaut. Ampli. 2, 
2, 66. equidem ecastor vigilo. Men. 4, 2, 5)5. Cist. 1, 1, 54. 

cquidejn herclc addam opcram scdulo. Ei»id. 3, 4, 48. Mil. 4, 7, 24. 
Terent. Phorra. 5, 3, 24. cquidcm hercle uescio. Plaut^Men. 3, 
2, 39. vigilo hercle equidem. 

6. InterJum haec particula usurpatur, Tit oraiioni 
vim afferat, atque hac , quae inest, demonstrationc ali- 
quid inteute et instanter pronuncietui'. 

Terent. Eun. 2, 3, 88. quo trudis? perculeria tam tu me. 
Tibi cqtiidevi dico , mane. 

7. Sic etiam in re magna airirmanda et in excla- 
matione. 

Tcrent. Hcau. 3, 3, 8. ut equidem, ita me di ament, melui, 
quid futurum denique esset. i. e. wie sehr habe ich in der That 
gefiirchtet. 

8. Vbi quis prece aut evocalione aliquem instat, 
Jiic ccdens arfirmat per lianc parficulara, se esse petenti 
satisfaclurum : ubi nos nua wolil. 

Plaut. Bacch. 1, 1, 66. pi. Sine. ba. Sino equidem, si lubct. 
Merc. 3, 3, 21. quid stamus? quin ergo imus atque ohsonium 
curamus , pulchre ut simus. ly. Equidem te sequor. Cic. de 
Lcg. 2, 27, 69. sed pcrge cctera. m. Pergam equidem. 

9. Ita locum liabet in votis , in quibus graviore affir- 
matione exchiditur dubitatio. 

Tcrent. Eun. 3, 5, 49. tum cquidem tstuc os tuum impudcns 
videre nimium vellcm. i. e. fiirivahr , da hdlte ich dein unver- 
schumtcs Antlitz sehen mbgen. Ad. 5, 3, 64. atque equidcm filium, 
tum etiam si nolit , cogam, ut cum illa una cubet. Cic. ad 
rani. 4, 7, 11. equidem, etiamsi oppetenda mors esset, dorni 
atque in patria mallem. 1, 31, 3. equidem vellem, uti pedes 
haberent. 

Plauti vex-ha Merc. 3, 4, 22. apponam, quomodo se hjihent 
in antiquo Beroaldi codice : disperii: illaec interemit mc modo 
oratio. Odiosa ne oratio est, quum rem agas longinquam, lon- 
ginqui. Equidem ad capita rerum pcrveni. 

10. Sunt etiam loci, in quibus per hanc dictionem 
significatur, rem per se intelhgi, aut fieri ex necessitale 
sua: ubi nos dicimusyrezYzcA, vel /a. 

Cic. ad Att. 14, 14. coronatus Quintus noster Parilibus? 
Parilibus? solusne? etsi addis Lamiam : quod demiror equidcm. 
i. G. woriiber ich mich freilich wundere. 



432 EQVIDEM. 

Plin. Epist. 9, 23, 2. nosti me, et quidem ex studiis. Sed in 
eins gcneris sernione necessiirium ridetur id, quod mediceus 
et pragensis cod. prncbent, nosti me cquidem ex studiis. 

11. Sed ut cjuidejn, ita etiam eqnidem e confor- 
raauda sentenlia recipit vira cbncessivam , atqite affirma- 
lione sna alterara partera rei, quae conceditur, opponit 
alteri parti, quae secernitur. Germani dicunt fheilic/u 
Et sequitur vel sed, vel vermn, vel tamen, et sed 
iamen, et veriim tamen. Curlius ceternm opposuit. 

Plaut. Rud. 4, 4, 59. dixi equidem, sed si parum intellexti, 
dicam denuo. Cic. de Orat. 2, fi, 20. sic ego , si iam mihi dispu- 
tandum slt de his nostris studiis, noUm equidem apud rusticos, 
scd multo viinus apud vos. ad Att. 1, 13. quibus epistolis sum 
equidem ahs te lacessitus ad scribendum : scd idcirco sum tardior, 
■quod etc. 2, 5. 7, 1. ad Fam. 15, 8, 2. in consulatu vero cupio 
cquidem, te minus habere negotii : sed molcste fero , me consulem 
tuum studium adolescentis perspexisse. 4, 3, 14. quare non equi- 
dem te moneo , sed mihi ita pcrsuasi etc. de Fin. 3, 2, 9. Liv. 
3, 68, 9. vellem equidem vobis placere, Quiritcs: sed multo malo 
vos salvos esse , qualicumqueergame ani;r,o futuri cstis. Curt. 5, 
13, 3. certiora deinde cognoscit — , non equidem vinctum regem, sed 
in periculo esse aut mortis, aut vincnlorurn. de quo loco iudi- 
cium haud probaLile Heusingerus tulit in Emendat. p. 222. 

Cic. ad Fam. IG, IG, 3. amo te omnibus equidem maximis de 
caussis, verum etiam propter hanc, quod mihi sic , ut debuisti, 
nuntiasti. Terent. Heau. 4, 1, 34. scilicet equidem istuc factum, 
in-noscam: verum , Sostrata, male docet te mea facilitas multa. 

Liv. 4, 3, 2. quantopere vos , Quirites, contcmnerent patrcs — 
saepe cquidem ct antea videor animadvcrtisse : nunc tamen maxi- 
mc, quod etc. Piln. Pan. 31, 1. omnibus equidem gentibus fer^ 
tiles annos gratasque terras precor : crediderim tamen etc. 

Cic. ad Fam. 11, 14, 4. habes obtrectatores : quos equidem 
facillime sustineo, sed impcdiunt tamen. 9, 13, 7. quod dicturus 
stim, puto equidem non valde ad rem pertinere : sed tamen nihil 
obest dicere. ad Fratr. 3, 5. abduco equidem me ab omni rei 
publicae cura: scd tamen indicabo tibi , quod mehercule in primia 
te cclatum volebam. de Sen. 10, 32. Horat. Sat. 2, 1, 79. 

Cic. ad Fam. 12, 39, 8. non dubitabam equidem: verumtamen 
tnulto mihi notiorem amorem tuum effecit Cherippus. 

Curt. 4, 12, 20. scd caligo , quam circa humidi effuderant 
montes, nniveraam equidem rei facieni non abstulit, ceterum 
agminum discrimina atque ordinem prohibuit pcrspici. ubi cur 
hanc codicum stiipturam Zumptius mutaret, nulla erat caussa. 



EQVIDEM. m 

12. Tantura vero abest, ut equidem, quod multi 
dicunt, compositum sit ex ego quideni, ut ne pro hoc 
quidem ponatur a bonis scriptoribus antiquioris aevi. 
Errant ergo , qui explicant ego ex mea parte , ich mei- 
nes TheiLs. Nam personarum oppositio, quam illi re- 
quirunt, exprimitur verbis diversae terminationis perso- 
nalis, sed in altera parte, qua, qui loquitur, de se affir- 
mat, accedit parlicula affirraativa. Seraper enim prae- 
valet haec affirmandi vis. 

Plaut. Men. 2, 3, 18. Mte. Qutcum kaeo mutier toquttur? bb. 
Equidem tecum. Non est ego tecum , sed profecto tecum. 
Neque aliter Pers. 2, 2, 43. Asin. 3, 3, 17. 5, 1, 17. Rud. 3, 2, 
25. equidem tibi bona exoptavi omnia. ». Bene equidem tibi 
dico, qni, ie digna ut eveniant, precor. Cic. adFiim. 10,14,3. 
equidem exspectabam iam tuas litteras. i. e. ick erwartetc aWer^ 
dings scho7i Briefe von dir. conf. 6, 4, 3. 11, 27, 17. ea si tw. 
non audis, quid dicam, nescio. Equidem, si quando audio^ 
tam defendo, quam me scio a te contra iniquos meos solere de~ 
fendi. ul)i non est ego autem , sed sensum habct : hoc verum 
est, si quando audio, defendo. ad Att. 6, 3. de urbanis rebus 
scilicet plura tu scis : saepius et certiora audis. Equidem doleo^ 
non me tuis litteris certiorem fieri. Huc enim odiosa affereban" 
^ tur. Non opUs est cum aliis explicemus : ego \'ero ex mea 
parte : sed est sensus : und in der That thut mir es leid. quem- 
admodum de Leg. 2, 1, 2. equidem , qui nunc primuirt huc vcne- 
rim, satiari non queo. Neque aliter ad Att. 11, 5. rem et 
summam negotii vides. Equidcm ex tuis litteris intellexi, — te 
subdebilitatum novas rationes tuendi mei quaererc. p. Rabil:. 
Posth. 3, 6v quid ergo ssnatum defendam hoc loco, iudiccs? 
Omni equidcm loco debeo: ita de me est meritus ille ordo. In 
his nihil maius exprimitur, quam quod supra n. 10. et infra 
n. 14. dictura est : nam equidem ad omni loco pertinet. 

Cic. de Orat. 1, 14, 61. atque haud scio , an minus hoc verbis 
sim probaiurus : equidem non dubitabo, quod sentio, diccre. Male 
eensum ceperunt , qui explicant sed ego. Est id > quod vir 
quidam doctus scribi iubehat, certe quidem. 

Virgilio quod tribuitur carmen Cir. 14. si me iam summa 
Sapientia pangerct arce, — non ego te talem venerarer munere 
tali, non cquidem. Inepta exsistit sentcuj;ia, si accipis pro 
non ego quidem. Est vero certe non , gewifs nicht. 

Nec raro componuntur equidem ego, vel ego equi- 
dem , queniadiuodura Plaulus ipsus equidem dixit. 
II. 28 



434 EQVIDEM. 

Plaiit. Merc. 2, 2, 40. amavi Itcrcle cqiiidem cgo olim in 
adolescentia : verum ad hoc cxemphim numqunm. Bacch. 3, 3, 33. 
id eqvidem ego certo scio. Terent. Heaii. 4, 1, 19. id equidem 
ego, si tu neges, certo scio. ubi Bciitleius practuiit quidem 
propterca , (juod cquidem per se valeret ego quidcm. Quae 
Ciceronis affert Servius ad Virgil. Aen. 1, 516. ego cquidem 
ceteras tempestates : liaec sunt verba orationis p. Mil. 2, 5. et 
faabet ita cod. barb. sed reliqui , ut vulgo , equidem. de Orat. 2, 
6, 25. sic ego — nolim equidem. Sallust. Catil. 51, 15. equidem 
ego sic existumo. lug. 10, 6. equidem ego vobis rcgnum trudo. 
, 85, 26. 

Plaut. Ampli. 2, 2, 122. qui ipsus equidcm nunc primum isianc 
tecum conspicio simul. 

Attamea receatiori aetate, quum grammatici docuis- 
sent esse idem quod ego quideni vel ego , scriptores qui- 
dara huic praecepto suum usum accommodarunt. 

Plin. Hist. n. 2, 23, 25. quod equidem sciam. 2, 98, 101. ut 

nihil, quod cquidcm novcrim, praetcream. 

13. Quod in multis locis , praesertim apud Cicero- 
nem, factum videmus, equidem ab initio sententiae poni, 
id propriam habet caussam. Demonstrativa euim sua vi 
parlicula nectit enuntialionem , quae affirmatione in- 
signita novum argumeutuju , vel aliam senteutiam addat. 
Quod quum Germani dicant und. in der T/iat, uiid 
ebea, multi in eam opiniouem adducti sunt, ut equidem 
esse et quidtem dicerent. Ipsa vero copula non iuest, 
sed particula transitum parat. 

Liv. 9, 19, 10. nae illc scepe , etiamsi prima prospere evenis- 
sent, Pcrsas et Indos et imhcllem Asiam quaesisset, ct ctinifemi- 
nis sibi bellum fuisse diiissct: quod Epiri regcm Alexandrum — 
dixisse ferunt — . Equidem , quum pcr annos quatuor et viginti, 
primo punico bLllo cla^jibus ccrtatum cum Pocnis rccordor, vix 
aetatem Alcxandri suffectnram fuisse reor adunum bcllum. Alia 
vide supra. 

14. Pertinet particula haec, ut iam dixi, ad totam, 
cui praefigitur aut interponitur, senlentiam. Tameu 
sunt etiam , in quibus uni verbo praecipue adhaercns, 
huius vim auget et adstnngit, ut pro quidem accipi 
possit. Apud Ciceronem saepe post verbum ponitur. 

Cic. de Orat. 2, 6, 25. vid. p. 432. 

Quinctii. 7, 2, 24. r.uius actionem equidem solam in hoc tem- 
pus emiseram. ubi Spaldingius tcmere coniecit et quidcm. 



EQVIDEM. 435 

Plaut. Capt. 4, 2, 86. editio princ, praebet : mihi equidem 
esurio, non tibi. 

Cic. ad Att. 14, 14. quod demiro}- equidem. vid. Goerenz. ad 
Cic. de Leg. 2, 27, 69. 

Plin. Epist. 6, 16, 13. tum se quieti dedit et quievit verissimo 
cquidem somno. Ita plurimi codices. Vid, Cortius. 

15. Et sunl quaedara vocabula, quibus imprimis 
particula se applicare solet. Cuins geueris esse video 
negaliva verba non , necji/e, nihii, nnsquam, minime, 
et imnio , quin. Nos in der T/iat nicht. 

Plaut. Amph. 1, 1, 172. non equidem ullum habeo iumentum. 
Most. 4, 3, 2. 71071 equidem in Aegyptum hinc vectus fui. Aul. 
4, 4, 13. Tioji, hercle, equidem quidquam sumsi. Mil. 3, 2, 18. 
neque equidem heminas octo expromsi in urceum. Bacch. 3, 
3, 15. non sino, neque equidem. illum me vivo corrumpi sinam. 
Terent. Ad. 4, 5, 7, non equidem istas, quod sciam. Horat, 
Epist. 2, 1, 69. 

Plaut. Aul. 4, 4, 8. nihil equidem tibi abstuli. Cas. 4, 2, 12. 
nihil cquidem specidor. Pers. 2, 2, 43. Terent. Andr. 5, 2, 17. 
si. Quidnam apportas? d. Nihil equidem, nisi quod illum audivi 
diccre. Eun. 2, 2, 42. civ. Quia tristPs. pa. Nil equidem. 
Bentlcius correxit quidem. Horat. Sat. 2, 6, 53. 

Flaut. Aul. 2, 1, 26. nusquam equidem bibi. Cic. ad Fani. 
2, 10, 2. equidem numquam domum misi unam epistolam. 

Terent. Hec. 1, 2, 10. minime equidem me oblectuvi. 5, 3, 16. 
sed cessas? p. Minume equidem. 

Plaut. Men. 5, 9, 20. m. Tu7i' meo patre es prognatus? m. 
Immo equidem, adolcsccns, meo. 3, 3, 12. immo equidem memini. 
Amph, 1, 1, 212. 2, 2, 54. Aul. 2, 4, 28. 

Plaut. Aul. 4, 4, 23. quin equidem ambas profero. 

16. Saepe compoauntur ia confirmanda re ?iam 
equidem. 

Plaut. Men. 5, 5, 56. nam equidem, postquam gnatus sum, 
numquam aegrolavi unum diem. Ps, 2, 2, 26. Mil. 3, 1, 35. 
nam equidem hand sum annos natus praetcr quinquaginta ei 
quaiuor. Pers. 2, 1, 5. Eud. 2, 6, 9. Asin. 3, 3, 16. bene vale: 
apud orcum te videbo: num cquidem me iam quantum potcst. 

17. Cum copulalivis e/, atque coniungilur equidem, 
quod noii es.se ct quidein, eliani hoc argumento demon- 
strari polest. 

28* 



436 EQVIDEM. 

Plaut. Cist. 2, 1, 46. di me omncs — faxint, ne cgo dem 
vivos suavium Silcnio, nisi ego te tuamque filiam mcque hodie 
obtruncavero , — ct cquidem hercle nisi pcdatu tcrtio omnis 
efjtixero. 

Plaut. Most. 5, 1, 1. qui homo timidus erit in rebus dubiis, 
nauci non crit. Atque cquidcm quid id esse dicam vcrbum nauci, 
nescio. Mil. 3, 1, 55. vid. p. 429. Poen. 3,1,5. atquc equidcm 
Lercle dedita opcra amicos fugitavi senes. Merc. 4, 4, 2. Terent. 
Eun. 5, 4, 34. (5, 14.^ vid. p. 429. 

18. Equidem iam significat nostrum wirllicJt, 
sc/ion. 

Cic. ad Fani. 12, 18, 7. equidem sic iam obdurui, ut ludis 
Caesaris nostri aequissimo animo vidcrem T. Plancuni. Coel. ad 
Cic. 8, 17, 4. equidem iam effeci, ut maxime plebs — vester 
esset. 

19. Ponitur equidem intercedenle seutentia, quae vel 
temporis vel caussae conditionem iudicat. Sic ut, quum, 
siy etiamsi in vicinia apparent. 

Cic. Somn. Scip. 1. quem ut agnovi, equidcm cohorrui. 3. 
quem ut vidi, cquidem vim lacrymarum profudi. ad Fara. 16, 
12, 2. equidcm , ut veni ad urbcm , non destiti etc. 

Quinctil. Prooem. 1. quum a me quidam familiariter postu- 
larent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum 
equidem reluctatus. 

Cic. ad Fam. 5, 20, 3. commodius equidem possem de singulis 
ad te rebus scribere, si M. Tullius scriba meus adesset. 13, 1, 10. 
equidem, si, quid ipsc sentiam, quacris, nec cur ille tantopere con- 
tendat, video , nec cur turepugnes. Curt. 8, 5, 19. quos equidem 
victores essc confiteor, si ab illis legcs, quis vivamus, acci- 
pimus. 

Cic. ad Fam. 4, 7, 11. equidem , etiamsi etc. 

*) Librarii saepissime equidem iu et quidem muta- 
rnnt. vid. ScJiwarz. ad Pliu. Pau. 62, 3. et ad 32, 4. 
Drakenb. ad Liv. 5, 54, 3. 34, 5, 8. Goerenz. ad Cic. 
de Fin. p. 161- et hoc in illud. vid. Cic. ad Fratr. 3, 1, 3. 
p. Plauc. 12, 31. Vid. ad Liv. 34, 5, 8. Saepe intercepla 
est liltera prima ab ultima vocis praecedentis: unde 
ortum quide?n. vid. Drakenb. adLiv. 4,3,2. cf. Goerenz. 
ad Cic. de Fin. p. 307. Interdum equitem scripseruut, 
vid. Liv. 6, 12, 10. 



£RGA. 437 

ERGA. 

Perversa erat sapientia, qua Scliellerus cum aliis 
erga et ergo facta esse putabat ex verbis e regione, 
quemadmodarn germanicum^e^^e/i cura nomineGe^'e/zcZ 
cohaei'eret. Nam eiusmodi contractio nullam omnino 
rationera habet , et germanica ista vocabala a gen vel 
gan, unde gehen GsX , descendunt. Nec meliora Gei'h. 
Vossias, qui erga existimabat esse graecum l'^ya, ergo 
autem, quod daplex esset, et ab a^a et ab tqyov diversa 
origine derivabat. Magna quidem est copia formarura, 
quae cara vocabulis erga et ergo cognatione continentur, 
in quibus quamquam notioncs quaedam obscuratae non 
possunt distinctias demonstrari, tameu coustat ipsius 
cognalionis caussa. Atque erga et ergo et uerq-ere unius 
sunt familiae, quemadmodum 'eQyov transiit in Trerh, 'eQyeiv 
in wirl-en. Cuius stirpis principium apparet in verbo 
i'Qyco , quod quomodo in eQda) transmutatum sit, graeci 
grammatici docuerunt. Yid. Bultmann. Gramm. T. 2. 
p. 225. Hoc vero eQyco digamraa praeposito fit vergOy 
ut alia similiter. Vnde factura est, r.t erga et ergo, 
ablativae formae obsoleti vocabuli, alium significatum ac- 
ciperent ex notione, quae rem vel ad aliquid vergentem 
vel ex aliqua re deflectentem, quod est, litr- iind liin- 
wenden, designat, alium ex notione conficiendi. Quod 
discrimen quum veteres gramraatici inlellexissent, et 
adco pronuntiatione distinctura vidissent , in quantitate 
syiiabae extreraae diversa quaerebaut argumentura. Sic 
Festus duplicem significationem verbi ergo explicari 
posse putabat. Ego vcro notiones per vana verba di- 
spersas in ergo video rursus colleclas, nec niiror diver- 
sitatem significationis. 

1. Igitur erga , quod non est eqya, quasi , ut ait 
Vossius, occnpatas sit animus, ut bene raaleve ei faciat, 
erga quera bene aut male allcctus sit, nec ab elqya repe- 
tendum est, quod Scheidio ad Sanctiam p. 228. videba- 
tur, quasi significet nexn , coniiinctione , rationem eam 
significat, qua quid ad aliquam rcm vergit. Et dicitur 
de loco ac regione, quae est versus aliquam rem: gegen 
etivas hin. Sed haec notio iam antiquo tempore ob- 
solevit. llenovata est consuetudo novissimo tempore. 
Priscianus p. 990. erga eliuni neqi graecmn significat. 



438 ERGA. 

Plaut. Truc. 2, 4, 51. tonstricem Suram novisti nostram , quac 
modo erga aedes habet. Sed edit. princ. quae erga aedcm scse 
habet. Caiuerarius introduxit modo, quuni legifset in codd. 
quem. Sed scribendura videtur quae med erga aedes habet. 
vid. u. 6. Sensus est : quae prope me , e regione luearum 
aedium , habitat, 

Apulei. de Dogm. Plat. p. 9, 10. sed et machinamcnta , qui- 
bus ad senticndas diiudicandasque quantitates et qualitates sensus 
instructi sunt , ibidem erga regiam capitis constituta esse. 

2. Ea vero significatio , quae per omuia tempora 
permunsit, ratiouem eam clesignat, qua se quis iu ali- 
quem vertit , et se vel studio ac voluutate vel ageudo 
gerit: quod nos dicimus gegen. Atquehoc, quod per 
se quemcumque auimi couatura contiuet, refertur usu 
frequentissimo ad animum amicum et benevolum. Cha- 
risius j). 208. Item in et erga hoc d/J/erunt: fere 
enim erga ad ujfectnm refertur , cjuasi erga illum 
benignus : in ad simultatem , quasi in illum sum 
saevus. cf. Priscian. p. 989. Beda p. 2332. erga ad 
animum spectat , maxime cjiium alicjuem projjensiurem 
ajjectum generat proximoruni. Atque iu veterum libris 
semper est persona, ad quam praeposilio haec refertur, 
nou res, nisi quae ad aliquam persouam attiuet: recen- 
tiores autem scriptores etiam de rebus dicebaut erga 
aliciuid pro in alicjuid. 

Cic. de Am. 10, 56. ut eodem modo erga amicos affecti simus, 
quo erga nosmetipsos: — ut nostra in amicos benevolentia illo- 
rum erga nos bencvolentiae pariter aequaliterque respondeat. 
dc Fin. 1,20,68. Plaut. Capt. 2, 3, 49. ut fueris animatus erga 
suum gnatum atque se. Trin. 3, 1, 18. ut mihi , ut erga tc Jui 
ct sum, referas gratiam. Cic. p. Quint. 25, 78. si nihil diccrct, 
iacito ipso officio et studio, quod habcbat erga propinquum 
suum , quemvis commovcrct. ad Planc. in Epist. ad Att. 16, 16. 
magnam atttdit accessioncm tua voluntas erga mc meaque crga 
te par atque mutua. Terent. He.iut. 2, 3, 24, vide n. 5, 
Plaut. Capt. 2, 2, 100. quod me esse scit erga se benevolum. 
Rud. 5, 3, 33. quando ergo erga te benignus fui. Mil. 4, 6, 15. 
Cic. dc Orat. 2, 43, 182. animosque eorum , apud quos agitur, 
coiieiliari qnam maxime ad bcnivolcntiam tum crga oratorem, 
tum crga illum , pro qno dicct oralor. Plaut. jAIil. 3, 1, 4!.. 
magis iiosces meam coniitaiem crga tc amantem. Cic. de ^at. 
d. 2, 23, 60. id non sinc divina bonitatc erga homines ficri 
arbilrabuntui'. 



EFiGA. 439 

Plant. Amph. 5, 1, 49, utut erga me mcrita cst. Cist. 1, 1, 
111. Cic. ad Fam. 1, 9, 1. quum illud ipsum gravissimum ct 
sanctissimum nomen pietatis lcvius mihi meritis erga me tuis esse 
videatur. Plin. Pan. 80, 6. qui erga omne hominum genus vice 
sua fungereris. 

Plaut. Capt. 2, 3, 63. niinc adest occasio benefacta cumularc, 
iit erga hunc rem geras Jidcliter. Trin. 5, 2, 2. 

Cic. ad Att. 8, 3. quum mcrita Pompeii summa crga salutem 
meam — tum ipsa rei publicae caussa me adducit etc. dc Pro- 
vinc. cons. 1, 1. quum in universam rem publicam, tum ctiam 
crga mcam salutcm fide ac bcnevolentia singulari. p. Domo. 56, 
142. omnes — omne suum erga mcam dignitatem studium et 
iudicium non modo commissum, verum etiam commendatum csse 
arbitrabuntur. 

Plin. Pan. 50,4. magnum hoc tuum, non erga homines modo, 
scd erga tecta ipsa merilum. Tacit. Ann. 4, 20. ea prima Tiberio 
crga peeuniam alienam diligentia fuit. Ammian. 16, 10. fama — 
erga haec cxplicanda, quac Romae sunt, obsolescit. Alia Orosii, 
llegesippi, Augustini vide apud Wopkcns. in Actis Soc. Rheno- 
traiect. T. 4. p. 371. 

3. Niliilominiis lamen eliam de rebiis liand iucundis 
et de animo adverso aique raalevolenlia dicilur pro 
conlra, adversns. Apud Ciceronem nusquam inveni; 
Cornelius Nepos , sive quisquis vilas imperalorum scri- 
])sil, nihil frequentius. 

Plaut. Aul. 4, 10, 62. si quid cgo erga te imprudens peccavi. 
Pseud. 4, 3, 4. ne malus item erga me sit , ut erga illum fuit. 
Cas. 3, 4, 27. quid ego umquam erga Tenerem inique fecerim. 
Epid. 3, 3, 9. Terent. Hec. 3, 5, 36. quae numquam quidquam 
crga mc commerilast, quod nollem. Coriicl. Dat. 10,3. odio 
communi, quod erga regcm susccperant. IIam.4, 3. Hann. 1, 3. 
Alc. 4, 4. Tacit. Hist. 2, 99. Ann. 2, 2. vide n. 4. 

4. Sed non modo de animo dicitur, qui aul bene- 
volentiam aut inimiciliam in aliquem confert , sed etiam 
de quacumque animi sententia et ailectione, quam quis 
vel coram aliquo vel per aliquem coucipit, aut quo se 
gerit Cv)ram aliquo. Vnde opinio quorumdam gramma- 
ticorum, erga sigmricare propter. vid. Doelekii Graram. 
p. 52. Hoc vero maxime ad usum recentiorum refero. 
Proprie dicunt lionor erga allcjuem. Sed dc aliis 
quoque rebus usurpatur , quae aguntur de aliquo (i/i 
Bezug auf einen). 



440 ERGA. 

TficU. Ann, 4, 74