(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Ulfilas. Veteris et Novi Testamenti versionis gothicae fragmenta quae supersunt ad fidem codd. castigata, latinitate donata, adnotatione critica instructa, cum glossario et grammatica linguae gothicae coniunctis curis"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



$. ,^.#::,j^ #'-**'■- - - % 



^ 




Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



TUiUuC, u^Orr*.^, ^ // ■^^■ 






^ /o- oa 






^r^a^/^. 



(^^ 3/ /8^r/. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



;iiri-«^."^- 



^^^!fi; 



• g-Zj 



m 



:nv 









■• $ 



U L F I L A S. 



voiiiniifiifr I. 






^.-^'■r.< 



:^y^ 



SM^ 






.;^ 









^1 



K^iS^ D!e letztea BogeOi entbaltend die ubri^en Fnignieutc de8 neaen and die dcA alten Te'stamcnta, nverden mit 

Ann O Tt^^A^ 



O' 



U li F I li A S. 



VOLUMEN I. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



U L FIL A S. 



VETERIS ET NOVI TESTAMENTI 

YERSIONIJS GOTHIC AE 

WRABMESiTA aVM SUPKHSITlirT 

AD FIDEM CODD. CASTIGATA LATINITATE DONATA ADXOTATIONE 

CRITICA Di&TRUCTA 

CVM 

GLOSSARIO ET GRAMMATICA LINGUA GOTHICAB 

CONIUNCTIS CUMS EDIDERCNT 

H. €. DK OABKIiKlirTZ bt Br. j. EifEBK. 



▼o&unsv I. 

ADIECTAS SITNT TABULAE DVAB LAPIDI INCISAE. 



ALTENBURGI ET LIPSIAE 

IN LIBRAaiA SCHNVPHA8IANA (c. R. STAVFFERl) 

18 3 6. 



LONDINI APUD BLACK ET ARMSTRONO. 



Digitized by 



Google 



CP.CSCHONEHANN 



Digitized by 



Google 



y 



^y 



U L P I L A S 



VOLUMEN I. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



i2,yt.G.tL^'^'^^ 



U L P I L A S. 



VETERIS BT NOVI TBSTAMBNTI 

VERSI0NI8 GOTHICAE 

FBAGMENTA QUAE SUPEftSUNT 

AD FmEM CODD. CASTI6ATA LATINITATE DONATA ADNOTATIONE 

CRinCA mSTRUCTA 

c u A 
GLOSSARIO ET GRAMMATICA LINGUAE GOTHICAE 

CONIUNCnS CURIS EDIDERIJNT 

H. C. BK <»ABIXK]VTZ irr Dif. J. tiomK. 



VOLmEH L TEXTUI GOMTlMfiMS. 

ADTBCTAB SUNT TABULAE DUAE LAPIDE EXPRBSSAE. 



LIP8IAE 

APUD F. A. BROCKHAU 



18 4 3. 

Digitized by VjOOQ IC 



N^ 



CP.CSCHONEMANK 



Digitized by 



Google 



^ V-i* 



"r^; U L F I L A s. 

VETERIS ET NOVI TBSTAMENTI 

VER8I0NI8 GOTHICAE 

FBAGMENTA QUAE SUPEBSUNT 

AD FIDEM CODD. CASTI6ATA LATINITATE DONATA ADNOTATIONB 

CRinCA mSTRUCTA 

comuNcns cubis EDiDERUirr 
H. €. »£ OABKEJEITTZ bt Dr. J. liOKBK. 



ADIBCTAB SUNT TABULAE DUAB LAPIDB BXPRB88AB. 



LIPSIIE 

APUD F. A. BROCKHAUS. 



184 3. 

Digitized by VjOOQ IC 



Digitized by 



Google 



KAXIMIIilAirO 

REGNI BAYARICl HEREDl 

CELSISSIMO 

BANC 

BIBIiIORirBE OOTMICORimi 
AHTTiaiJIISISISII OKRHAIiriCARinil E.I]lir«UAIiiniI 

nOVAn BDITIOIVBU 

%VA FBIM1W OHHBS lUBILI^ITlJUB ABMVO COOVITAB AT%1IB WSBWJkB 

COSTUnSIHTITB 

D. D. D. 



BBITOBBS. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



TUO nomine, Princeps Celsissime, hoc nostrum opus ornare non alio, 
qaam summae T^aerationis sensn ducd sumns ausi: quis enim TE graidor 
hanim literarom patronns exstitit, aut quis alius praeclariore haec studia 
liberalitate accendit, auxit, omaTit? Itaque non metnebamus, ne offende- 
reris conatibus nostris, qui, quum TUSl propositnm esset ad perscrutandum 
celeberrimum illud bibliotfaecae Upsaliensis cimelium alios Tiros doctos 
mittere, antequam huins consilii fama ad nos perrenisset, ipsi illnc pro- 
feed nora animi rere regii documenta dare TIBI cupienti fortasse impedi- 
mento fo&se Tideremnr: sed potnis persuasi, Principi Excelso atque 



Digitized by 



Google 



BAagnifioo nostra nos stadia probatnros, TIBI banc opeUam nostram con- 
secrare statoimiis, qnam at aeqai bonique facere yelis, sapplidter rogamns. 
CoUegimas quae in promta erant pro Tiribas nos qoidem: at qnae TE ac- 
damationes, qoantae laades totius gentis literatae, qoales congratalationes 
exdpient, si missi TUI regia monificentia adiati ex Gallia et Hispania, 
qaas terras Gotbi olim occapayere, copias desideratissimas ex monasterio- 
ram latebris tamqaam ex diatama captiritate redemptas in atria TUA 
aagasta reportarint! Qua spe erecti nos, si ad TE, Princeps Celsissime 
atqae bidolgentissinie, libellos noster facilem inrenerit aditam, amplissi- 
mom praemiom consecatos esse existimabimas 

TUO nomini Celsissimo 



addictissimi 
H, C, de Gabdeniz, /. Loebe, 



Digitized by 



Google 



PROIiSeOHSlirA. 



Ulfilas *), ntmiii genere Cappadox, SadagoUhiiio Tico oriimdiis, cnios parentes, inciirsiaite a Gotliis 
Bvb finem seeiili tertii in Cappadoeiam facta, a Tictoribiis domo in Eotopam abdactos foisse Pliilostorgias ^) 
nairai, an tesdmonio reliqaonim seriptoium parentibos et ipsis Godiids natns iuerit, diindicare nunc omitti- 
mvs, qnia ad rem nostram pamm yalere Tidetor; nam Ulfilam apad Gothos natum educatomqae postea hnias 
gentis episcopnm fiiisse, praeter reUquos anctores etiam Philostorgios ille tradit, eonunqne Gotbomm, qui 
Minores Tocad in Moesia inferiore flomen Dannbium inter et montem Haemnm ineolebant ^). His enim ne- 
Bcdo qno doctore nee quo tempore^) doctrina religionis Cliristianae imbni sese passis Tbeopbilo, qui 
Constantino Magno imperatore primus episcopus fhit^), cirdter annum 360^) Ulfilas sacrorum antistes 
Boccessit eumque non solum peritissimum evangelii explicatorem et spectatae yirtutis bortatorem babuerunt, 
Bed merita baec maxima in dyes suos laudantur, quod libros sacros in eorum sermonem conyertit ^). 

Scriptorum auton yetenim, qui literarum sacrarum gotbicam translationem Ulfilae tribuunt, alii id 
fijBtum esse in uniyersum dicimt, non libros nominantes, quos conyerterit, quos praetermiserit; alii omnes 



/. .v^^^/ciT;./,. J . 



1) Nomen Ulfilae praeter Ulphilas (Ovi^t" 
Jicig), apud scriptores vario moda scribitnr: Urfi^ 
las, UHUus, Chdfilas, Hulfilas, Gilfulas, Gal-' 

JUas, thphiaB, Chilfias, Gudila, OudtttaSf Vnila^ 
guamm mutilationam plorimas bispanid scriptores 
admisenmt, yid. Essberginm Ulfil. 1* Rectissime sine 
dnbioy quia ita indole linguae gotbicae commenda- 
tur, Fnlfila scriberetur (vid. Grim. I 57 sq.), quod 
yerbum, nomen deminutiyum yods tmlfa (lupus), 
proprie Inpulum significat, yid^ Mossm. Skeir. p. 97« 

2) Histor. ecdesiast* 2, 5. dl Asdibadiii Ge^ 
sdiidite der Westgotbeu p. 31 Not. 63. 

3) Jomandes de rebus Getids p. 135 ed« 
Lindenb« 

4) Apud Basilium Magnum epist. 338 sq. et 
Epipbanium adyersus baeres. 3, 14 Ascbolius epi- 
scopus Tbessalonicensis et Audius, Uranius, Sylya- 

I. 



nus sacerdotes primi duristianae doctrinae praecones 
apud Gotbos fidsse feruntur^ dl Massm. L 1. p. 90. 

5) Socniei Histor. ecclesiast. d^ 32. Nice- 
pborus Callistus 9, 44* Casdodorus Histor. eccles« 
tripart, 5 , 38. Essbergium 1. 1. 8. Ascbbachium 1. L 
p. 29. 

6) Pbilostorgius qnum Ulfilam primum Gotbo- 
rum epbcopum baberet, non mirum est, si enm Con- 
stantino Magno aequalem fnisse scrlpsit; cf. Ben- 
zelii praef. p. XXXI. Apud Scholzium Noy. Test, 
yol. I. praefat. p. CXXIX Ulfilas seailo quinto 
biblia conyertisse sine dubio per tjpotbetae erro- 
rem dictus est. 

7) Socrates 4, 33. Sozomenus 6, 37» Nice- 
phorus 11, 48. Cassiodorus 8, 13. Jomandes 
p. 106. yid. Essbergium 12. Knittelium p. 442 sq. 
Castill. Spedm. praei p. XI. 

[2] 



Digitized by 



Google 



Prolegomena* 



complexnm esse scribnnt *), ut ipse Philostor^as , qui tamen libros Regiim excipit, einsque rei cansani af- 
fcrt, quod qamn iis in libris pennaltoram bellomm mentio fiat, Ulfilas yeritus sit, ne dyes sai, a bdli 
studio potius arcendi , sacrae scripturae anctoritate sedacti eo ferodores atque bellicosiores fierent ^). Ea 
Philostor^i sententia a yiris doctis tamquam ridicula improbata atque explosa est; id quod etiamsi in ode- 
lis, quae de Ulfila narrayit, parum certus auctor deprehendatur mendadorumque plurimorum propter par- 
tium Arianarum studium argui possit, tamen quia hac in re nulla mentiendi causa erat, caluniniandi magiB 
studio, quam recto iudicio factum yidetur. Quid enim quaeso Arianorum Cappadoeum interesse poteraf, 
Ulfilas libros Regum translationi suae addiderit, an non? Ni3i omnia nos fiillunt, yiri emditi, qui onmem 
fidem in his rebus Philostorgio abiudicant, temere eum condemnant idque maxime errant, quod r^n ipsam, 
scilicet infirmioribus stabilitam rationibus , ab bis rationibus non satis diligenter seiungunt ^ <>)• Causam 
omissorum librorum iUorum a Pbilostorgio allatam non probantibus nobis ea in re Philostorgio, ipso Ulfilae 
aequali, fide dignior testis nemo yidetur. Abesse a yersione gothica Ubros Regum quum sciret ipse yd 
fama accepisset, eius omissionis causam aliquam subiicere yolebat, non curans yera esset, necne. Libros 
Regum igitur abUlfila non esse conyersos qiiin credamus, nihil impedit ^^);. cur non conyerterit, nesdre nos 
fatentes suspieamur, Ulfilam ad opus tarn amplum conficiendum ant yires aut tempus defedsse; fn^irifujini 
bibliorum partem si transtulit, id ipsum maximam moyet admirationem, quum praeter hanc curam noa 
solum domi permulta negotia essent gerenda, sed etiam legationes ad Constantinopolitanos suonua dyium 
nomine susdpiendae ^ ^). 

Totum autem Uhrornm saeromm corpus Crodios in suum sermonem conyersum hidkuisse, id quod oEm 
scriptorum, harum remm imperitorum et rdata tantum referentium, fide credebatur, nunc permuhis ai^^nmentis 
eomprobatur. Praeter eyangelia enim, amtea sola cognita, nostra aetate fragmenta epistolamm Paulinaram et 
de yeteris testamenti libris Esdrae et Ndiemiae quaedam partes inyentae sunt; unde colligimns, Gotiiicos iihito^ 
logos etiam reliquos yeteris testamenti libros non intactos rdiqukse. Nam quid ccnamoyere illos potoity at 
omissis aliis tam praestantibns atque grayibus, libros tarn iduni argumenti neque ad fidem aut ad cultum 
quidquam yalentes translatos suis trader^t? Quid? quod etiam eonim, quorum nulla fragmenta adhae 
sunt reperta, yestigia in aliis conseryatis deprehendimus: in Skeir. p. 37 yersus alter et tertius Psalmi 



8) Inter alios bidomfl Hispalentb CSlironico ad 
aeram 5576: tunc Gulfilas ntnun^pM testamentnm 
linguam in propriam transtulit 

9) 1. I. Ovqq)lX(xg ixexitpQaaBv alg t^v (tcUJv 
r6xd^(ov) (piovfiv %ag ygayag UTtaoaq TtXijvya 
6fj ttjv fiaacXelcjVi are i&v ^lev noXi(x(ay laro' 
Qiav ixovaciv^ tov de ed-vpvg ovxog q)iXo7toXi^ 
fiov xai dso/iiivov ixaXXov xaXi;ifQv xf^g inl t&g 
^dxag OQfi^g, aX£ oh tov nqbg zavza aaqo- 
^vvovTog* 

10) Knittelius p. 443 sq* inde Philostorgium ror 
feUi posse opinatns est, quod Theodatus, Gothomm 
rex, in epistola quadam testimonium e libris Regum 
protulisset, quod (sic didt Knittelius) proceres et re« 
ges gothid non fedssent^ si Ulfilas^ cuius consilia 



et e£Fata i^ud Godios oracolorum instar Laberentor, 
Gothos a lectione librorum Regum reyocare yolnis* 
set. At yir bonus, qui Cassiodomm, non Theoda* 
turn illam epistolam scripsisse recordaretur, id etiam 
recordari debebat, Ulfilae et Theodati aetates duobns 
seculis diyersas esse, intra quod tempus libri, ab 
lllfila omissi, ab aliis conyersi esse poterant. Can* 
sam illam allatam improbabiiem esse, maxime ex 
Jomande disdmus, qv eqsdem illos Gotbos, apad 
quos Ulfilas episcopus fuit, gentem multam quidem, 
sed panperem et imbedllem, nihil abundantem, nisi 
annento diyersi generis pecorum et pascpis silya* 
que lignorum fuisse, didt p. 135. 

11) cfl CastiU. Excurs. ad Philipp. p. 65. 

12) yid. Essbergium 13. 14. Zahaii Eialeitanf 
p« 20. 



Digitized by 



Google 



^pdaqnagiefiiiiii tertii dtantur: $(ui /rapjai aippam mikjai gup. allai mvmJUdeitm. samana mbrukjai 
vawrpuH^ L e. qui inteDigat ant requirat deom; omnes decUnayenrnt; mojai inutiles facti sunt* Deinde 
fifties. 4, 8 in aiargme codicis A adscriptum est p$alm0 • • •> quo libmrius hmie locnm e libio psalmonim 
(69| 19) haustmii esse indicare yolnit Hinc Psalmos gothiee conrersos fuisse sine ddbio recte coniickor'*); 
.certe explicatk>iiis illius anctor omnia Boyi testamenti loca e yersione nostra dtayit, neqne nos qnidem dnbi* 
lanns, id ipsom feeisse, si qoae loea e reliqois bibliomm libris landata affert. Ex eadem eyangelii lohannei 
cxpficatione etiam libros Mosis gottdcam yersionem complexam fuisse eognoscimos; nam p. 4i sq. etiamsi 
son yerba ipsa, tamen sensus yersaom 2—9 capitis 19 libri Nnmeronun redditor: vaswh pan jak Jirauja 
J&o d h m tim om anafilhands daupein. eipan garatkiaha vetrp hi svikneiu i^kems gavagida. tmie viiop 
pice um/aurveisame missadede aimtizos viiop raidida azgon Jsalhons gahrannidaizos uiana 
hihaurgeinais. afaruh pan po tVi vato vairpandan% hraim jah hysaopom jah vullai 
raudai ufartrusnjandafu. svasve gadob Pans ufarmiion mutumdans, i. e. fait antem etiam dominns 
(lesns) bone spiritnalem comimendans baptismnm; igitor recte fait de pari£catione qnaestio mota; nam lex 
kiNrun non - yolnntariomm peccatomm nnins legem statuit cinerem yaccae combostae extra mnnimentnm; 
postbac ant^m bnnc in aqnam coniicientes piiram et bjssopo et lana rubra contegentes; nti decmt bos su-* 
perbire cogitaates *^. Mnlto darias eomm librorom yersio cognoscitdr ex alio codice, qui Yindobonae adser-* 
ratnr ^') et praeter ronorom signa etiam pleraqne gotMca yerba et literas nnmeronun continet, qnas postre* 
mas maximaB partem e Geneseos capite qninto dnctas esse Wilbelmos Grimmins, yir literamm germanicamm 
p^tiiisimns, primns yidit ^^); sunt antem bae: yersn 3 «Z =230 (Vnlg. 130); ys. 5 7^2 «= 930; ys. 7 
MRS = 707 (Ynlg. 807); ys. 8 7^ = 912; ys. 13 um =740 (Vnlg. 840); inde antem seqnitor, ilium 
fibhainm codicem, continentem gothieam yeteris testamenti yersionem, ante ocnlos babnisse, nndeillas exscripsit. 
. : Omnes igitor libri sacri in goAiicam Unguam franslati fuisse yidentur, quamquam aliquorum yel noyi 
foederis Ifluroram nolla adbnc apparent: yestigia, y. c. aotorum ApO^Stolonim, epistokumm catboUcamm, Ofo^ 
ealjpseoft lobanneae; quae antem desunt, lateantne in monasteriomm tenebris ant codicnm obliteratonim se« 
pidtora, an biUiotbecamiik dadibus^ omnko' interierint, qnis ditinare potest? Sed Ulfilas num ipse illam 
trabslationem confecerit, alik qnaestio est; perfecisse totam cur negemus, si^ra ihdicayimns ; at qnum tota 
antiqaitate fSuna manaret, enm biblia in goibicam lingnam conyertisse, facile fieri potuit, ut qui initium 
interpretandi fedsset cuiusqne anspiciis et fortasse auctoritate ea, quae ipse non perfecerat, ab aliis yiris 
emditis perfecta essent, ab eodem ipso profecta esse dicerentur. Si in tanta remm obscuritate con- 
iectnra nti licet, qni maxime praeter Ulfilam interpretandis bibliis operam suam poneret, Salinas quidam 
fuisse yidetur, quern Ulfilas a commentariis et in episcopatu successorem babnit ^^); ille enim et patrii et 
graed sermonis gnarus, opus a decessore incboatum , aut reo^tum aut snsceptum) in ecclesiae suae com* 
modum facile perficere potuit * ^)« 



*) cf. Massm. Skeir. p. 88. 15) vid. Sozomennm 7, 17. Nicepboram Cal- 

*^0 Gotlrani liaec ex epistola ad Hebraeos d* list. 12, 30. 
tayisse, Massm. L L p. 65 sq. nobis non per* 16) cf. Castillion. Spedm. praefat p. X sq. : 

t . a Selina pronam creditu est gotbica biblia dictanto 

IS) Membr.Salisb.Nro.l40olimSalisb.LXXI. Ulfila fiiisse coascripta et pro sao Ubrarii mnnere 

14) yid. W. J. XLIU p. 15 sqq. . distincta atque emendata. 

p-i ^ , 

Digitized by VnOOQ IC 



xn 



PrB2tgom9Ha. 



Gothicae deinde translationis non solmii confectnei sed etiam per secula asservatae complora apnd 
scriptores iHTeninntar feedmonia eaqne maxime, ex quo Gothorum ma^a pars, relictis sedibos Istrids, Tfceo- 
dorico dace Alpes transgressi Italiam occapatam lenaemnt. Gothi enim ilUc incolentes atqae imperantes bob 
mimm est, si per hnims terrae fines, certe iis regionibus, ubi re^ sedes erat, gotUea lingaa locali ei is 
ecclesiis snis gothicis etiam bibliis nsi sunt. Ea tempestate ilia oratianenla, in fine eodids Bitdani pontes 
confecta esse yidetur, in qua nt careant interpretes literamm sacranim monentnr, ne Jegenii tndeahtr 
dliud in graeca lingua, aliud in laiina vtl goiica dengnaia esie conscripta^'')* Unde gnAican 
interpretationem non solum in Italia aliisqne terris, qoas Gothi tenebant, posteriore tempore exstitisse, sed etiam 
cnm latina pari anctoritate valaisse disdmus* Alteram de yersione gothica testimoniam legitor »fVLd Wala- 
iiidam Strabam , scriptorem secuU noni , qui gothicorom biblioram monamenta sao tempore apnd nonmiDos 
haberi didt ^®); caios fides bis in rebus eo maior est, quod monasterio Rdcbenariensi praepositus, in eon-> 
finio fere babitabat earum regionum, quas Gotbi utrique olim incoluerant. 

Postquam deinde per sex secula a nemine gothicorum biblioram mentio facta est, nisi si quis quae 
apud scriptores antiquos legisset, reddidit, neque alicubi vestigium libromm illam yersionem continentium 
comparuit: seculo sexto decimo in monasterii Werdenensis, in Gallia Bdgica ad Ruram conditi, bibliotiieca 
codex onus inventus est. Antonio enim MoriDoni ^ ®) , qui Antonio Perrenoto, cardinali GranyeDano, ab 
epistolis erat, bibliothecae iUius libros manuscriptos perscrutanti in manus incidit codex, quern Ulfilanam 
yerdonem contincre ille statim yidit, et orationem dominicam cum aliis quibusdam particulis ab eo inde de- 
scriptam Maximilianus, Antonii frater, cum GiU'opio Becano communicayit, qui ea Gotodanicis suis in- 
seruit^^). Paulo post Gruterus aliquot yersus, ab Amoldo Mercatore ex eodem codice excerptos, in tbesaurt 
inseriptionum edidit ^^). Omnia firagmenta, in illo codice senrata, multo post (anno 166a) opera Frascisd 
Jnnii et deinde saepius edita sunt. Sed yiri gothicae linguae studiod diu multumque questi erant, quod de 
bac totius scripturae sacrae yersione tam pauca, eaque eyangeliorum modo fragmenta relicta essent, quae ad 
enodandas et remoyendas interpretandi difficultates non snfficerentz quum Enittelius, aedis metn^Hfanae 
apud Guelferbjtanos archidiaconus , seculo proximo superiore in codice bibliodiecae Gudferbjtanae fri^« 
menta efriistolae Pauli ad Romanes scriptae inyenit. In ^Qfiaiov grandins inddere, quo biblia goAIca, 
etiamsi non omnibus partibus integni) ampliora tamen plurimorum noyi foederis libromm firagmenta naeli 



17) yid. Grarbellum ap. Blanddnlnm Eyang^liar. 
qnadmpL prolegg^. p. 7 sq. Ea yerba yitiose con- 
scripta et yitiodoB descripta Semlero ad praefationem 
quaudam^ comparationi ^^thicae yerdonis com latina 
et textu graeco fadendae praefixara, pertinere aunt 
yisa^ yid* huius yiri yenerabilis Versucfa einer Er- 
lautemng einer alten Spur einer gothischen tJeber- 
setzung, Ehlle 1764, 4« 

18) De rebus ecdesiasticis cap. 7. 

19) Primom Ulfilanae yerdonia repertorem quum 
Dire in dissertatione de lingua oodids Argentd 
conscripta et anno 1754 edita recte Morillonem ap* 
peUayissetj^ paolo post in altera de codice Argenteo 



anni 1759 Amoldnm Mercatorem fiiisse minus rede 
didt, yid. Zahnii Einleit. p. 39 sq. Cetemm quae- 
dtum est, utmm ille codex Argenteas, an alios 
fuerit; Ihre Ulfil. illastr. p. 98 foisse negat lianc 
maxime ob causam, quod Mprillon compendiia acri- 
bendi usus sit, quae in codice Argenteo, certe lo- 
CIS ab eo exscriptis, non inyeniantur^ deinde qnoque 
ilium literaram formas exiiibnisse, quas codex Ar» 
geuteus omnino non agnoscat. Alii' nollom aliuni, 
quam Argenteum ante ocolos habuiaie eomprobaye- 
runt, yid. Zahniam 1. L 

20) yid. GoropiiOrigines Antyerpenaea libro Vll 
p. 739 sq. 750. 

21) p. 147 sq. 



Digitized by 



Google 



Prelegomtna. XDI 

finniHB, Tiris doeds nostri secoli reserratnni erat: in bibliotheca enim Mediolanen^ ab Angdo Majo et 
Carolo Ootayio Casdllionato codices rescript! sunt reperti, qnorom priorem scnptioBem diligentias intaend- 
Iras illis jiriB doetis, Ulfilftiiae yersionis erangeMi Matdiaei, ^istolaniin PaBlinartpn ad Romanos, einsqne plura, 
qaam quae EnittriiuS iam repererat, ntrinsque ad Coriikliios, Galatas, Ephesios, Philippeitses , Cdossenaes, 
utriosqve ad Tliessalonieeiises et pastoraUmn «d Timatheum , Titom et Philemonem, praeterea Esdrae.et 
Nehemiae, libromm yeteris testaraenti, firagmenta continere apparebat, quae fragmenta primom danmyiri iDi 
conianetis cons , deiade Oastillionaens solas inde ab anno bnins secnli undeyicesimo edidit* 

Sed iam pridem qnaestioneln posnemnt yiri ernditi, ntnim ea, quae pro Ulfilanae sen gothicae yersionis 
fragmentis baberentnr, yere goAica essent, an ad aliam, in usum alios barbarieae gentis confectam, pertine- 
rent. Inter alios Lacroziiis n^;ayit et frameicam esse lingoam nostrae yersionis probare stadmt^^)* 
•Qnam trita est ae prope decantata iDa qnaestio, Uai inepta atqne infirma sontargomenta, qnibns Lacrozins 
epinioni suae fidem facere laborayit; qnod enim primom dicit, codicem nostrae yersionis non in iis r^oni^ 
bos , obi Gotld ineolerent, sed obi Franci, r^ertom esse ; deinde nonnollos hamm literarom doctos ad Fran-* 
coram yeterem scribendi rationem propios accedere; tom alias qoasdam latinas esse, qoas Gothi in Moesia 
liabitantes cognitas habere non possent; postr^no inter literas boios Sngoae qoatoor noyas et a graecarom 
et latinamm simiUtodine abhorrentes inyenm, qoarum tres Uteris a Chilperico, Francorom rege, renoyatis 
congroere: qois est, qoin yideat, ea argomenta, qoae refellantor yix digna et ea posoisse, esse refotassel 
Mirom igitor, qood haec aigomentandi pery^rsitas inter alios ^') Wetsteniom, yirom magnae sagacitatis, nt 
probaret istam opinionem, permoyere potoit^^). Omniom optime, qoam frigidis rationibos osos esset 
Laerosios, demonstrayit Dire in dissertatione de lingoa codids Argentei anno 17o4 edita^^) et s^ientiores 
iam pridem iUas nogas improbayeront '®)« 

Qoom aotem Francorom esse bftlia nostra ae probabile qoidem reddere illi potoerint, none yere Go* 
thica esse argomentis grayissimis confirmator. Constat enim praeter bibliorom translationem de Uteris go- 
fticis doo monomenta senrata esse, qoorom alteram qoatoor gothids sobsciiptionibos constat, positis sob 
yendi&mis coiosdam testimonio latine scripto >^), qoarom ona sic baM: tk merila bokarns handau met-' 
tun ufmeUla Jah amdnemum JkUUggam •]• jah fampis pmMk haviyon jah mip diahma alamoda 
wttoramma jah mip gtMaibtm mtaaraim andmemwn dstttiggwu •rk* vairp piste eaive, L e. ego, Me- 
rita, scriba, mano mea sobscripsi et aceepioms solidos sexaginta et antea per caotionem et com diacono 
Alamodo nostro et com coDegis nostris accepimos soUdos oentom yiginti, pretiom borom lacoom. Alteram, 
simile testimoniora, onam gotbicam sobscriptionem continet, qoae hre sic babet: ^ gu0Uub diakun po 
frabmthia. h(Aa fram mis gavaurhia pua diahm alamoda. fidvar unkjana (?) hugns kahaUarja Jah n.^7. ^1, 
kiOiggatu •tig* andnam Jah ufmelida^ i. e. ^o Gaftilob diaconos haec yendidi; UbeUom a me feci 



22) yid« Lacrozii epistolam ad lohannem C3iam<^ 26) Semleros ad Wetsteo. Proleg;^. p. 30S (qoem 
bexlajniom in Thesaoro epistokrom torn* III tamen miramor paolo post p. 30S interpretem no- 
p. 92 sq. stmni Prancogothum appellare) cf» Zahnii EinLeit 

23) yid. Zahnii Einleit. p. 27. p. 26 sqq. Aschbaduom LI. p. 36 sq. 

24) Wetstenii Prolog, in Noyom Testamentom 27) yid. Zahnii Einleit. p. 76 sq. Eas initio 
p. 304 sq. ed. Semler. socoK sexti scriptas esse Grimmioa Gramm. prae£ p* 

25) yid. UlfiL illa$trati p. 259 sqg. XLVII (edit, prioris) sospicator. 

Digitized by VnOOQ IC 



3av 



Pro'e^r^mrniii* 



tibi diacono Alamodo) qnatoor irncias fundi Caballari ei eolidos ceiilaiii triginta tres aeo€pi et BobscripsL 
Honim doeamentomm prias Neapoli asserrator, indeqae nomine Neapolitatmm dooumetUmm Tocatnr; t^de* 
mm Aretii olim erat^^), qnapropter Artimum documenium appellatur; ntrnmfae antem Ravenaa, nbi scri- 
ptom est, in. sedes posteriores petrejut. Ea igitor lingua, qua ntontvr testes Sli, quae alia esse potest, 
nisi gothica, qnom RaTennae sedes nnllins gentis gennanicae, nisi gothieae, imperante Tbeodorico, Aierit et in 
reHqnis Uteris, latino sennone conceptisr, testes illi expresse gotldeae ecdesiae saeerdotes appelle^tarl Et 
qnum honun docomentonun lingua eadem, qnae nostrai yersionis sit, haec versio, ciu alii, genti, nisi Go* 
this, tribuenda est? Accedit aliad etiam idque grayissimam argnmentnm: ad finem enim codids akerios 
Ambrosianomm ^^), qoibos epistolanun Panlinanun firagmenla continentnr, calendarinm additom est ^o), in 
qao dies festi et sacri, a commnnibus paolo diyersi, iliotantiEir. Fragmoitam boios calendaiii sic. in* 
cipit: *Tcg^ pice ana gutptudai managaize maryire fab fripareikeu ^ ^) i. e« XXUL (intelL die) honui 
in gatica gehte muitonim martjram et Fritbarici. Undo sole clarius elacet, gaticae, i. e« gotbic^e genti 
boc calendarinm compositom adeoque non alia nisi goftica lingua conscriptom esse, et qnum; bio etiam 
eandem, qnam in yersione nostra lingnam babeamns, omnes conddnnt dubitationes de engine yere.gotbica 
yersionis eius, qnae gotbicae nomine circiEmfertnr ^ ^). Qnibus argnmentis denique boo ad^atnr, etiam 
locnm exstare in bac yersione, ex quo int^pretem Arianum fuisse intelligitnr, cui seetfte praeter €k)tbo9 
noUam aliam germanicam gentcm adbaesisse inter omnes constat. 

Haec si yere ennt dispntata, non dnbiom adbnc erit, an baec lingoa germanica sit; qni tbeodiacam 
esse earn yoluemnt, idem contendunt non nisi nomine yariantes. Gothi enim ipsi si natkue Germani faemnti 
id qnod testimonio scriptomm yeterum et inquilinorom et alioram comprobatnr, etiam eornm sermo ad gema* 
nicas linguas pertinuerit necesse est. Cetemnt bic sermo ostrogotbicus an yisigotbicjos , an moesogotbiimid 
nominandus sit, non quaerimus, persnasnm babentes, omnibvs Godus enndem semoaew, quod, alio loco 
demonstrabimns , eandemqne bibliorum yersioneni fuisse. 

Restat nt de integritate Ulfilana^ Yersionis dicamns; fuamnt enim 9 qui Aostram yersionem yere Uffitae 
esse dubitantes, an aliis tbeologis posterioris tcMporis tribuenda esset, quaiesiyenint. In bis^piteiiis fuii 
Hid^esius '^), quern yirum doclum ma^dme ofitendit, quod nostra ir^menta cum.eodicibus ht^m (i^Nns^tirtal^ 
quonmt copia qnnni Golbo in Moesia babitanti' yi^ es^et, baud dubie graeco bibUorom exemplo uti debnisse; 
deinde quod nnHa nnnc arianismi yestigia apparerent, quae qnum Ulfilas' oil» Gotbis suis Arianonun baere- 
sin seqneretur '^), oonspicoa esse debeient, si iure ei baec yersio tribueretur. Sed neqne nostram yetsionem 
e latinie libris Haustam esse infra demonstrabimns, neque intelli^imus, cur Arianorum opiiuoniKS in ea inesse 



28) Massm. 1. 1. p. X qni inscriptionem illam 
cmn reliquis emendatiuS) pro doctrina sua, sin^ulari 
libello editonis eat. 

29) S* 36 pai:t. sup., qn»n CastilUonaeus in 
sua- editionfi et {^steqm nos litera A notatinNUi* 

30) yid. Castijlion. Specim. p. 2Q sq. 

'31} Castiil. male madagrize et Hbrarii erro- 
rem fribareikeikein, iBrfllaba iei fiilso duplieata 
(yid. ad Alatth. 11, 16) edidit. 



32) cf. AscLbacIunm 1. 1. p, 38. 

33) yid. Institntiones grammaticae anglosaxo- 
nicae et moesogotbic^e.' 

34): Cf« de ea re copiose disserentes HenpeUom 
1. 1. p« 11. Essberg^nm 13. Knittelinm p. 449* Manso* 
nem Gescb. der Ostgothefn p. 9." Asdibadiium 1. L 
p. 29 sq. cfi p. 222 sq. Massm. Skeir. p. 69 sqq. 
Castiil. Excurs. ad Pbilipp. 2, 16. p. 63 sqq dt 
Spedm. praef# p« XilH sqq« 



Digitized by 



Google 



opoxieat; nam liee tenpus, qao Dlffilasr.a .-catfaoliea fide ad Arianos sese conrartit, nee que litems sacara^ 

(raistoMly iMtom esl: foilasse'priiiflqnaiQ adillain haereednddapsiis est, intefpretadoneoi saam oenfeci^ aal 

qtwd nnho «$t pn>b^l»9iiiS) CMhi non -tanta^ rdigiaii^''fidei «( eonfessionis hiinutias initio sedad yidentur , ui 

¥el in biUia eas initalerint^ qoas ^in ardiel]fpo'9i(»n.!inTenerant« Aceedit q^od ex iis iragmentis, qaaa 

in cediee Argeaieo caplneivlor / linlhid- loeue r^eritnr, de quo Ariani com Ordiodoxis discreparent* 

Zahniiks^*) ad. rem dedaninilqm dnb' p^tissikninpi leca, initiiun loliannei eyangdSi et Rom. 9, 5 inspioere 

optaTit, qaornm locoram alteram iliino Imbemin :jmMtu9 $aei tst u/ar attahn gup piupips «» aivamm 

Quod A qois inde Getlios ant intei^nretem men Arfanos Msse (xdligeret, properantins ageret, nam nt'interpres gtiji 

re Tera adChristam retnlerit, qoamqaam li non opus esse tiri decti ad h. L doeneront^ tenendiun est, Arianos 

non diT&^tatem Cliristi) sed Christi cnm deo pa^ qtiari identitatem negarisse, nt Arii sectator rd serenssi* 

mng ita scribere posset, nti aiietor expMtionis iUins saephis citatae ^^) mnAaitta Ancm gups gup vi^ 

stmdm*) (soli filio dei, dens exsistenti). ^eqne earn ol> c^nsam locns, din desideratissimns, Timoth. i, 3, r. c/>^ > .x. 

16 ad qnaestionem profligandam tacit, nbi etiam de Chrieto gup gabcMoipa vastnleika didtnr; neo 

fnod Castillionaens ad gotUcam versionem ]ieteit>doxiae trimine liberandam Coloss. i , 16 landayit, satis mi- 

rati possnmnsr^ Unns tantnmmodo locos est | ft Castillionaeo iam indicatns, ex quo interprets nostri ariiEi«^ 

nisnnis perspiene cognoscitor; Pbifapp. enbn 2, 6 legitnr: in xrisiau iesu. saei tn guPmikaunem vtsamb 

m vulva rahnida visan sik galeiio gupa* Quo qnidem loco Massmannns Skeir. p. 73, qui $amaleH$ 

et galeHs non recte ^stinxisset, arianismnm probari neg^yit, sed Castillionaens in epimeiro epistolae ad Phi-* 

iippenses addito p. 63 sqq. praeclare de eo diesermt enmqne exbibere argnmentnm, interpretem gqtiiiGam 

qni sinalitadittem pro aeqnalitate posverit, arianismi plaritom in textom intnlisse docnit. 

Contra Knittelins IJUyae ipsins esse noslram versionem contendens hand feUdns cansam snam agit ^^); 
qnod enim dicit, Ulfilanam esse oportere, propterea qtiod apnd scriptores nullins nisi Ul£lae sacri codicis 
tersio commemoretnr, non considerayit , qnam pamm grayitatis in argomenta e scriptomm silentns dnda 
rednndet; et ri res ecelesiasticas (Jothomm a snis dcriptoribas relatas haba*erans, ant de iis in aliis bisto- 
rianun gotUcamm libris copiose narratmn' esset, silentinm 4e^ renovata interpretatione offenderet; nnnc antem, 
qnnm einsmodi maitio non fiat, inde intcffigimns posteriores interpretes neqne pnblice neqne c^rto tempore 
opns fecisse, sed deineeps ita, nt ab aliis alia itiutarentar. Re vera fragmenta ad nostrmn a^tatem seirata 
esse illins Tersionis, qnam Ulfilas ex scriptomm testimonio confecit, ant afSrmare ant negare difficile qnidem 
est. Versionis illins in gotbica ecclesia anctoritatem ftmse nu^am , hnio rei et Ulfilae anctoritas , qna apnd 
snos Tignit, et boo etiam argnmento est, qnod nofiins i^ns opera in interpretanda Inblia impensa a rerom 
scriptoribns commemoratnr. Qnae anctoritas antem si tanta Ant, quid erat causae, nt aliqnis literas saeras 
denno conyertendas snsdperet? At si totins yersionis repetitionem negamns, procedente tempore bic illic 
mntationes qnasdam factas esse non negamns. Qnod e codice Argenteo, conditione et indole singnlamm eins 
partinm diHgentins perspecta, cognosd poterat, plnres recensiones exstitisse (coins rei'- ig^eyatione factnm 
est, at Mareshallns in frandem incideret, qonm propter stnpendam yetnstatem codl^is Arg^tei banc ycrsio«- 
nem non aliam esse, qnam Ulfilae iUam antiqoissimam existunaret ^®); nnnc qnnii epistolfiram partes per-* 

35) Kinleit. p. 37. 36) Skeir. p. 46, 13. 

n l V l ft ^<^^ii^^iil ^ — uistm d mn* i^.4i^,4$^^^. 06 ti im*yt4,j^. • 38) Obseryationes apnd Janinm p. 388. 



Digitized by 



Google 



Xn PToles9mswM% 

midtas, eyimgelioniiii nonniillas bis in direorsis codidbw conparare licet^ eliam dttiiu ntd^itor; ilfaie 
tamen recensiones certe ex mia eaqne, nli yidetar, UHOana or^^inem dwEemiit, nniUiTenml^ anicni Tin 
eraditi posterioris aetads , avt nbi Ulfilae TemoMm Ui%iui graeco mm satia aeonrate napondeotem ndiaaeBty 
Ant nbi in sois libris alias lectiones reperissaU atqne qnas liabnecat UlfSas. Habo qnid^n Tidere non dif- 
ficile est, illod antem non facile aUqnis dioet, qnaie iHis kds initio ab Ul^ acripta et qnae ab aliis mii- 
tata, addita ant praetermissa sint; dolendom Ttiro est, qnod Hejmatins, qoi additamenta qnaedam direiaii 
lii^riiae indole se oognorisse g^oriatur ^ ^) , ^gna Gogmtornm non* prodidit* 

Praemissis bis in nnirersnm de lingna et anctore nostrae Tcraionis, peitpnins ad institnendani quae- 
Btionem de ratione, qna sit confecta, nnde qni eios nsns nuudme iii -emendandis. kcis scriptarae sacrae essa 
possit, apparebit Primiun antem dieendnm est de fonte, ex qno Gothns ioterpres banserit. Uliilam inter* 
pretationem snam e graecis libris confeeisse nemo oSm dtbitant, idqne iam prMem Martyxii Nicetae 
anctor ^^) testatur postqne enm Sixtns Senensis *^)* Qnae notida nnde bis yiris renerit, &mane apnd Tete« 
res percrebnerit an inde eonieeeiint, qnia Ulfilas in Moesia babiiarisset et e tommerao Constantbopf^taiio- 
ram bominnm graecae Hngnae peritiam nactns esset, enm etiam graeeos libros ad opbs snnm perfidendnm 
adhibnisse, nos qnidem nescimns, sed tesdmoninm maxime prions illins scriptoris propter vetostatem noa 
adeo contemn^dnm yidetnr. Qni yero stat a partibns ecffum, qui Ulfilam graecos libros secntom esse^^) 
cobtendnnt, is non solum scriptorum auctoritati fidem babere debet, qui in bis rebus band idoneam ad 
persuadendum yim babere soleant: adsunt etiam argnmenta ducta e comparatione yersionis nostrae et textns 
graed, qnibus id probatnr. E mulds aliis baec pauca proferirans: non solum enim eum ordinem yeriM- 
mm, quo graeci praeiyemnt, fideliter seryat — praeteiquam nbi indoles gotbicae lingnae afinm ordinem 
exigit, ud in negatione iuxta yerbnm enuntiad ponenda, of. ad Job. 14, 11. Luc. 8, 12; in cdUooandis 
qnibnsdam particuUs ant inido aut post inidum enuntiad, ud tp^ qnod alitor atqne di, graeca yomda go- 
tbicae irespondens, prime enuntiad loco ponitur; aut aliae nescio quae sermonis causae alium ordinem 
postulant, ut pronomen substandyo praeponatur, pata andbahii = ttjv diaxoviav %av%rp — sed etiam 
sermonem suum in permulds ad graecnm coiiformayit, . quo p^tinere yidelnr nsns duaUs numeri, qno 
tamen Ulfilas saepins ndtur, quam in graeco textu exstat et fere omnibus locis, nbi dnae personae indiean- 
tur; deinde %ura, quam attracdonem yocant, frequens ususr pardcipiorum graecis exempHs accommodatus, 
abusus pronominis demonstradyi ad yices ardcuU graeci implendas multaqne sunt alia, quae lectores gram-- 
madca nostra docebit. Quae quum ita sint, tamen fiierunt, qui omni linguae gotbicae eiusque indolis pm- 
tia desdtud, conlparads singulis gotbicis yerbis cfum graecis, animadyerdsse sibi. yidebantur, Ulfilam saqiius 
a graeco textu discedeiifem cum latinis libris consendre, cui animadyersioni. tanlam tribuerunt yim, nt 



39) cf. Zabnii Einleit. p. 36. 41) Blbliotb. IV p. 390 edit. Colon. Ulfilas 

40) Apod Simeonem Metapbrasfem in acds S. primus Gotbus omnes divinas scriptures e graeco 
Nicetae (Acta Sanctorum Septembr. V. p. 41 edit. in gotlucam ling^uam a se conyersas tradidit 
AStttverp^) O^^mloQf in^it, trjv JeQonf \7i(jlc!w 

yQa(pr^vxai x^eoTivevarov and Trjg eXiadog eig 42) Cum Ussero apud Juninm Glossar. p. 16. 

zfjv yozd-ixrjv yXaioaav fi€%apakuiv. Cf. JtliCTpnymi cf. Maresballum p. 389 sq. Benzelium praefatt 

epistolam ad Sunjam et Fritbilam scriptam, qm Gotbos p. VI. Lyetim p. XXXYI. Ibrenm UlfiL illnstr. p. 

graeds jnuxae s^pturee' (codioibus ujmis es^e^dipit. 268. KjutteUum p. 446. ZaIuuiMn JSinleit.|i«.28 sqo- 

Digitized by VnOOQ IC 



Prolegomena* XVII 

e graeco fonte bmisiflse earn negantes potins latinos libros secatoni esse pi^obare siisciperent ; prae ceteris 
Wetstemna id egit^'); rationes aatem, qaas tanqnam probantes addnxit, taata laborabant infilnntate, nt non 
^Belnm alii exsisterent, qui eas refellere conarentnr **), sed etiam ipse re deirao considerata ad sapientiasi re- 
. Tersiis Tersioiie nostra .pkrumqne qnidem graecnm textom exprimi , saepe tamen relictis graeds yersionem 
Italam .seqni existimaret **). 

Et loca qnidem esse, e qnibns cognoscatnr, rersioni nostrae phirima et verba et versiculos in libris 
latinis solommodo exstantia admixta essey-eamque lectiones habere, qnae a graeds discedentes cnm latinia 
consentiant, non nisi caed ant rixosi negabnnt. Primnm enim additamenta non panca inreninntar, quae 
graed codices omnino spcmnnt, latini agnoscnnt ^®): M. 10, 29 viljau *— lat Toluntate; Mc. 14, 6tt 
gabtturjaha — cnm yolnntate ; L. 1, 3 jah ahmin veihamma — et spiritujs ancto ; 9, 2 alJans — omnes ; 9, 
43 gap paiirus. frauja duwe vets ni mahiedum usdreiban Pamma. tp llesue qap» pata hum ni ui^ 
goggip mbai in bidam jak tit fadubnja — (pands mutatis Corb. et Colb.) dixit eiPetms; domine, propter 
quid nos non potnimus eiicere iUudI qnibus dixit: qnoniam hninsmodi orationibus et iduniis eiidetnr; 9, 
KG ni amhun auk tst manne. $aei ni gavaurhjai mahi tit namin meinamma — nemo est enim, qui non 
fadai yirtutem in nomine meo; lo, 31 vaa jah '^ fuisti et; 19, 22 jah lata — et piger; baec omnia 
a graecis praetermissa cum Gotho codd. Colb. Corb. Brix. Redig. ant alii latini habent Deinde permulta 
sunt loca, qnibus lectiones latinae pro graeds insident; ad quod probandum Zahnius Einleit. p. 32 minus 
apte laudat Luc. 8, 3 et Joh. 7, 9 quorum locorum altero Gotbum cnm Brix. pro ^QcaTfjaa iussit (ixi* 
Xevae), altero pro elnc^ efieive dixit asm es$et legisse opinatur; penitns insinuabit in causam, qui haee 
loca legerit : Mc 7 , 3 ufia (saepe) non graeco nvyfifj , sed lectioni latinomm quomndam crebro accom* 
modatum est; L. 9, 20 ubi gr. habent %bv Xqiozov tov d-eov, Gothus autem pu ta xridus eunua guPs'^ 
jquae eonyeniunt cum Redig. et Brix. fu e$ Christus, JUim dei; 5, 10 siud nutans ^ qnibus non graeca 
^^ ^€oyQiuy redduntur, sed potius lectio Brix. eritis captures; 2, 14 godis viljifis quis graecum evdo* 
ula yd evdoxlag Gothum his yerbis reddidisse contendat, nee potius codicum latinorum bonae vohm* 
talis? 1, 29 tnnagahtai procul omni dubio latinos seqnitur, qui pro graeco I6y(j) introitu legunt; mt 
etiam in epistolis: Cor. 2, 5, 10 ubi gr. did habent, Gothus svesana = latinorum praprios^ qui Xdid 
legisse yidentur; 12, 17 t&at paith wana = Yulg. numquid per aliquem, gr. Tiva &v — dC avtov; 
Philipp. 4, 8 veih = latino sancta, gr, ayvd'y 1, 18 pandei = latinorum dum, gr. nXi^v yel nXrjv 
Stu Sic Gothum quum Cor. 2, 8, 19 pro graeco x^^otovrj^slg gatevips reddat, latinum ordinatus ob 
ocnlos habuisse suspicamur, cui yerbo gothicum (a teviy ordo, ductum) multo propius quam graeco acce- 
dit; et Philipp. 4, 6 ubi graeca iv navrl %ij TtQoasvx^ P^ tit all at bidai conyertuntur, aliquis coniicere 
potest, Gothum interpretem non graeca y^ba, sed latina tit omitt araiione^ male intellecta, quod formulam 
in omni, per se positam (tit allem)^ ad sequentem yocem traxerit, esse secutum ^^). 



43) Prolog^, in noynm testamentum p. 114 47) Wetstenins p. 306 sententiam de confe- 
tqq. edit, prior. ctione nostrae yersionis e ladnis libris male probat 

44) yid. Beng^lU Apparatum noyi testamenti dicens, ubi latinus interpres yerba graeca aut parnm 
p. 408 sq. accurate aut perperam yerterit, eodem mode etiam 

45) 1. 1. p. 358 edit. Semlt yertisse Gotlinm; sed lectiones plerorumque loco- 

46) cf. Zaliuif Einleit p. 32 sq* mm ab eo yituperaloram (M. 6 9 11^ 16. 21* 9, 38. 

I. [3] 



Digitized by 



Google 



xvni 



Pmleg^meuih 



Quods! indicatis Us refitigiis, iaaieii Tersioiian nofltmm e iprfteds Vkna dnctam essa eoBtendunts , «t 
renittiBiiiB ketores ad ea, quae supra de indole liiuiis yeraionis in nmTeranm diximnfl, et kaee addinas: 
Gotkns partieipinm rerbi sobsfantiTi elvai et vnaq%istv ciua graeois ponere solet, nU laiini printer \mnm 
participii inopiam ant relatiro prenonine aut ooninnetiane aUqna ad ittod circnmscribeBdom ntontnr; partievlas 
qnasdam ^raecas a latinis omissas fideliter reddit, sic av Lnc« 9, 46. 10 , 13.17, 6w Job. 9, 41* 
Rom. 9, 29 ; neq Lnc. 18, 14. Cor. 2, 8, 7 ; mnltis locis lectiones latinomm a graeds discrqpantes 
nee Gotlins habet, sed cnm graecis eondnit, aic L. 1, 10 nbi nnllns ladnomm enm Gotko nfoadsxi^ 
fiepov legit; snb oralionis dominicae finem Godins cnm codd. graecis doxologiam babet, qnam latinontti 
fere nnllns agnosdt; et quid alia prodncamns, qnum pancis exceptis omnia fere e graeds bansta enr 
aperte testentnr? 

Yiri emdid igitnr qnnm in Ulfiiae rersione aliqnot lods latinomm codicnm lectiones repenssenl, alii 
enm libros ntrinsqne sermonis consulnisse^®), alii yerdonem gotbicam posteriore aetate ab aliis dieob^is 
ad latinos libros refonnatam esse censnemnt^®). Qnamm opinionnm prior pamm landanda yidetur; natt 
etiamd neqne cnm Wetstenio, nnm Uliilas Ungnae latinae peritns, neqne cnm Hiekesio et Lacroiio, nna 
latina lingna in Moesia ynlgaiis et latini sacrae scriptnrae codices illno translad fnerint^^), qnaerimns; 
tamen qnia Inx eyangeUi Gotbis a graeeo orbe afinlserat, fieri non potnit, qnin doctores goAid, qni a Grae* 
ds doctrinam acceperant et in graecomm cbristianomm oondliis intererant, graecae lingnae gnari essent, 
ex qno inteUigitnr, nnllam esse cansam, cnr primns interpres bibliomm ad libros latinos confngerit, 
enins lingnae, si yere eam callnit, eognitio ei certe nan paratior qnam graecae esset. Medio qnideai 
aeyo tbeologos tanta lingnae graecae imperida laborayisse sdmns, nt denbi litarae sacrae essent ad* 
bibendae, ad libros ladnos confiigaretnr, id qnod Lutbems noster fedt, prinsqnam graeds Uteris stadene 
coepisset; sed inde probare, ilia qnoqne aetate bominibns exima ladnam qnam graecam fadKorem intdleete 
fuisse atqne in expUcandis locis dijfficilioribns latinos libros adbibitos, pericnlosins yidetnr. £t d yere ha* 
bnit libros latmos, cnr de tarn pands lods eos consnlnit, de plnrimis aliis n^lexit, nbi propter difficnl* 
tales interprelationis ant minns recte ant prorsns false conyertit? Mnlto antem probabilior est altera sea* 
tenda, qna yersio in Moesia ex libris graeds eonfecta postea in Italia ab aliis tbeologis gotbids ad teno-* 



Mc 1, 38) recte babent et cnm g^raeds conspirant, 
saltern probe pro intellecfa Gotbi reddita continent* 
Contra aliis lods Gotbus latinos libros non secatns 
sno Marte minus recte conyerdt, yide de aliis 
Lnc 1, 5 et 8 nbi graeonm iq>ijfi€Qia latini mnlto 
recdns per vicem, quam Gotbos per afar et kuni 
reddiderunt. Nee firmioribns argrimentis Semlems ad 
Wetsten* p. 308 epistolam ad Romanes e ladno 
codice expressam esse comprobat, nam qnae loca 
probantia addocit, ant nibil probant, ant a Knittelio 
falso sunt lecta yel expKcata; sic 11, 34 tmma 
datiynui pro g^eoo avtov posnit Gotbas, qnia ita 
eias lingua dadyns pro genidyo subatandvis apponi 
Bolet; et qnae yersio ladna babet et yel t%'> nt 
eam seontns esse Gotbus did possit? Sic 12, S 



guP$ (dd) yersio ladna nulla , codices g:raed per* 
mnld addunt; 12, 19 Knittelium falso Ie|:is8e ad 
L. 1# diximus ; 14, 9 qivaim — daupaim baec yerba 
cnm Gotbo non solum ladni, sed edam graed libri 
transponunt 

48} Benzelins praefat. p. XXXIII: yerdo facta 
est, inqnit, non aliunde, qnam autbendca graeca, latino 
tamen interprete, qui ille cumque fnit, noninconsulto; 
cf. Bengelium Defensione N. T. p. 27. Semlemm ad 
Wetsten. p. 309. Gnmmium W. J. LXX p. 47. 

49) Wetstenins p. 306 edit. SemL Ibre UI- 
fil. yiustr. p. 268. Zabnins Einleit. p. 31 nqq. Ca- 
sdllion. Spedm. praef. p. XX. cf. eundem ad Ephes. 
2) 3 et ad Galat. 4, 18. 

50) cf. Ibre UlfiL iUustrat. p. 260. 269. 



Digitized by 



Google 



Pr^lfgomema. XIX 

tern M Bti— I latuMMmm Hbroram nvtata e( isterpolafa esse existunatnr. Nefie 6mstMclniis * *) andien^ 
imn Mft, qui gotUcftm TersuttOft diqua relatione enm latinis ceniimetaiii esse negans potins, quae Ola ex 
ki» in ee translata habere TideatHr, ea ant casn fortoHo et a Gedm et a Latinis addita, ant qnum con- 
««i8«s ita hidbeat, nft maxime interpretamenta, glossemata, addifamenta e locis parallelis '^) einsqne sint 
generis alia, in ntramqne versioneBi ex eodenl fonte dedncta esse opinatnr. Haeo altera opinio, at priorem 
endttaBins, sagaciter qnidem excogitata est, sed si yir doctissimus epistolaram nnnc editanim eomparationem 
institnere potnisset et Tel errores e latinis in gothicam yersionem transiisse vidisset, proenl dubio aliter 
iadicasset; nam e. g. quod Eph. 2, 3 ad yerbom textns vtljana (yolontates) in margine lusiufu (yolnpta* 
tes) posilun est, nnde ea lectio yenit, nisi e latino eodice, in qno yerba sonn similia pemintata erant? 
Neqne iDa sententia, nobis probata, tarn ridicnla est, qnam Ricbardo Simoni ^^) yidebatur, modo ne de Yulgata 
cogitetnr, ad quam nostra y^rsio mntata sit. Ynlgatam enim, qnam nnnc yoeant, Gothos non adbibnisse 
Bon solnm inde cognoscitnr, qnod mnlto post nsn recepta est, yenun etiam quod Gothica yersio et noyi 
et yeteris testamenti, com nullo fere libro rarins, qnam com ilia concinit**); contra saepins cnm antiqna 
ilia yersione, qnmn boo nomine appellatam Sabatier e yariis codicibns collectara cnm Ynlgata edidit, 
saepins etiam cnm Brixiano eodice, qnem Blancbinins edidit; sed cnm nnllo homm Hbromm ita congmit 
Gothos, Bt onnm ant alteram prae reliqnis secntos esse did pessit. Res aatem sic habere yidetnr: Gotlii 
ffdictis Istri ripis bibKa sna, sicnt erant ab Ulfila conyersa, ant etiam ab aliqno, si qaid deesset, per- 
fecta, secom in Italiam deportarant; ibi incolentes qnnm Kngaam Romanomm didicissent et latinos sacrae 
scriptnrae codices, in qnos indderant, a sna interpretatione discrepare, passim etiam anctiores esse yidissent, 
ex illis exempKs Kbros sues ita correxemnt atqne mntayenmt, at yel singula yerba gotbica antiquae yer> 
fionis ciyn aliis siye nsitatoribus, siye ad sensnm reddendnm magis idoneis permutarent, Tel si quae manca 
yiderentur, ea snpplerent. Qno factum est, ut non solum lectiones librorum latinorum in Versione ea, qnae 
e graeds codidbus facta erat, deprehendantnr ^^), sed etiam eae literamm sacramm partes, quae binis 
exemplis gothicis conseryatae sint, duarum recensionum yestigia ostendant, alteram antiquiorem ad textns 
graed similitadinem magis accommodatam , alteram recentiorem muMs locis emendatam, mutatam, interpola- 
lam, sed ita, ut, qui eam relegerent atqne retractarent, ii librorum antiquorum lectiones rdlgiose in mar- 
gine sui codids adpingerent, quas adnotationes librarii posteriores reddidemnt aut etiam aliis anxemnt. 
Sic in lis fragmentis, quae codex Argenteus solus continet, diligentius inter se comparatis, cognoyisse 
nobis yidemur, alia ad recentiorem, alia ad yeteriorem recensionem pertinere; et ad illud qnidem genus ma- 
xime insignem eyangelii Lucae a reliquomm eyangeliorum ratione diyersitatem referimus, cuius et frequen- -^^ •V^-a* -^ 
tier cum libris latinis consensus, et diserepanles singulamm yocum scriptnrae *®), praeto-ea usus formamm 



51) Epistola ad 2^nSam data, yid. Zahnii Bb* multis aKki kcis nunc kmdamus Timotb. I, 3, 6 
leit. p. S4. locum celeberrimora, obi Goth, cnm ^aeds ^€og, 

52) Loca ex paraDelis iaterpolata habes haec: a Yulgfata omissnm, legit, et de yetere testamenfo 
Matth. (S, 11) 27, 42. (58). Marc 2, 22. 10, 4. cf. nnmeros, e libro Geneseos supra p. XI dtatos, 
14, 47. 15, 21. 37. 40. 16, 1. 2. Lac. 4, 33. 6, cpii a Vol^. nraltum discrepant. 

4. 9, 43. 50. Job. 15, 2. Gal. 5, 20. Coloss. 3, 55) yid. sopra pag;. XYU. 

8. dl MflUi Prolei^. 742 sq. 56) Sic hoc eyang^io saepissime i} pro ^ in 

53^ Hbtoria critica yenrionnm N. T. p. 222. terminatione ponitnr, maxime in tertia Singnlaris et 

54; cf. Kjutteliam p« 376. Zahnimn p,32« Pro secunda pforaKs penona: 1, 13 gabairid pro 

[3*] 

Digitized by VjOOQIC 



XX 



Prolegomena. 



Terboramcpe in reliqtiis eTaageUrs^ aat nnnqiiaiii ant r^^sime oDviorufl^^'^, et plnrimae lectioiies TOriae ti 
glossae ^^) ad marginem adscriptae, sive a oorrectoribos ipsis, sire a librariis alia exempla eompanuitibiis 
additae , qnaram quaedam in textam sunt illatae ^ ®) , manns emendatriees satis perspicae indicant. Hnc 
accedit, quod in codice Yindobonensi , emus snpra mentionem fecimus, panca qoaedam verba gothica ad-^ 
dacontor, comparata com aliis recentioris linguae gennanicae; in his, baud dubie ex evangdio Lncae snmlis, 



#y«i^^wis«'i 



gahairip. 17 fauraqimid. 32. 35. 6, 36. 37. 6, 
45; 2, 12. 5, 10. 24. 30. 34. 6, 2. 24. 25. 31. 
32. 34. 46; 3, 14. 6, 27. 28. 33. 35. 36. 37. 38; 
3, 4. 5, 4. 6, 23. 27. 35. 37; 6, 3; in forma 
neutra participii praeteriti : 2 , 12 galagid» 23. 4, 
10. 17. 6 9 48. cf. 15, 16 sad et 7, 46 haubid 
pro sap et hauhip; in tertia sing^laris praeteriti 
Yerboruin prions coniug^ationis : had 8, 31. 15, 28; 
anabaud 5, 14. 8, 29. b(>. faurhaud 5, 14. 8, 

^id.im.»fmf*^iti'00^W9^ p^^,^ gj^j jjj terminationibus masculinis seguente a li- 
tera; stads 14, 22; faheds 1, 14. 2, 10. 15, 7; 
hundajads 7, 6 et in participiis mikilids 4, 15. 
gahrainids 4, 27. gamanvida 6, 40; deinde b pro 
y* uti 4, 3 hlaibs; n pro g ante palatinas literas, 
ngf «*j «? pro ggy g^f g^f ▼><*• «<* ^^^* ^^j 31' 
S4t jjjRjjji:(^ ficribendi ratio, quae etiam in docnmento Are- 
^^^ ' ^ tino invenitnr, latinitatem videtnr oler^^ literae 

geminatae simpliciter ponuntar : fulnan pro fullnan^ 
vid. ad 2, 21; f aura gag jins ti fauragagjan 8, 
3. 16, 1 pro fauragaggjan. Praeterea Yocales cnm 
aliis Tocalibus et diphtbongis permntantar; ei cvaxkez 
2, 10 faheid. 15 tohannexn, 8, S2 anasaisleip. 9, 13 
manaseidai pro fahed, tohannen, anasaUlepy ma^ 

*4im^ fyS:ff,ss.^Ut^ ftasedai^ c£. ad 3, 5; e cum ei: 2, 37 blotande. 

7.vri^#*> ff,^. 43 f^ippane. 10, 5 pane. 19, 37 poze ^ro bloian-^ 
dei, mippcmei, panel, pozei, cf. ad 10, 5; e cum 
t; andbahtededun 8, 3. avetunps 8, 17. aggele 
9, 26. 15, 10 pro andbahtidedun ^ svikunpSf ag» 
gile; i cum e: galagidideina 5, 18. 6, 11. qhni 
7, 3 pro galagidedeina et qemi, vid iad 8, 56; 
£ru cum u vid. ad Marc. 7, 32 ; u cum an vid. ad Luc 
1, 54; o cnm u: 3, 26 'iodins. 16, 8 sunfos pro iif- 
i?iif« (rid. TS. 30) et sunjus, alia vide ad 4, 13 
adnotafa. Hue pertinet emissio j literae e formis 
quibusdam rerbi visan: 9, 12 stum. 5, 10 stud. 
9, 41 siau. 8, 25 et 14, 31 stau 

57) Yerbomm formae huic evangelio soli in 
codice Argenteo propriae: auhmists 3, 2. 4, 29. 
19, 47 pro auhumisfs; tba 17, 9 pro 'ibai; ««- 
huJpa pro unhulpo 4, 35. 8, 29. 33. 9, 42 (legi- 
tur quidem etiam Mattb. 25, 41, sed est bic locus 
e codice Ambrosiano); 6, 40 laisaris pro laisa^ 
reis; 1, 23 andbahteh pro andbahfjis, vid. b. 1. ; 9, 39 
hropjip pro hropeipy cf. Grim. I. 847; 19, 12 
gaggida pro i'ddja; bai pro bajops I, 6, 7f 5, 



7. 6, 39. 7, 42; nauhpan pro nauhpanuh 1, 15« 

8, 49. 9, 42 (in sententia negativa etiam J. 6, 17). 
Yerbomm eorum, quae aut nnsqaam in erang^e* 
liis amplius, aut perquam raro inyeniuntur, tantos 
est numerus, ut omnia proferri vix possint, qua- 
propter lectores Glossarium adire iubemus; anom 
alterumque posnisse sat erit: dicitur apud Lucam 
air us pro aggilus, flodus pro away naua pro 
daups, manaseds pro managei^ gaujans pro hisi^ 
iands, gaivo et fauradauri pro plapfo (plafjo), 
unhails pro siuks, namnjan pro haitan, skeinan • 
pro liuhijan, piupspillon pro vailamerjan, magus 
pro piumagus multaque simplicia pro compositis, 
uti sviltan, aistan^ qisljan all. Alia omittimosy 
quia in textn graeco etiam buic evangelio sunt pro- 
pria; addimns autem boc loco ex obserrafionibns 
sjntacticis prae ceteris, in boc erangelio articnli enra 
nsum esse, nt etiam substantive posfponatur, vid. 3, 

8 us siainam paim. 17, 17 taihun pai. 20, 15 
aurtjam paim; ea constmctio in epistolis saepis- 
sime, in evangeliis praeterea tantummodo Job. 7, 
8 invenitur.-./rt/V**' ^J'^ ^'tt ^^t'^f^Hf^ 4«^r^,* 

58) Variae lectiones: 5, 28 in textn tddfa — - 
marg. laistida; 6, 21 Jijandam — hatjandam; 40 
gamanvids — usiauhans; 7, 32 gaunodedum — 
hufum; 8, 27 unhulpons — siolisia; 9, 34 genum 
tn pamma milhmin — jah at tm 'in milhmin at" 
gaggandam; 16, 1^ faihupraihna — mammonim; 
glossae : 3 , 14 in textn valdaip — maig. ganohidai 
sijaip; 6, 49 flodus — awa; 9, 13 manaseidai — 
managein ; quamqnam inter varias lectiones et glos- 
sas vere distingnere difficillimum est. 

59) Hae mnlto pauciores sunt, qnam qnas 
Zabnins Einleit. p. 34 enumeravit, et iniuria Ca- 
still, buc refert loca Cor. 1, 12, 15. 2, 10, 16. 
Galat. 5, 4. Coloss. 2, 23, de quibus lods in ad- 
notatione diximns ; sed dtra omnem dnbitationem L. 2, 
2 de verbis at visandin kindina syriais raginon^ 
din saurim altemtrum e g^ossa ortum est, nam at 
visandin kindina syriais idem est, quod raginon* 
din saurim; idem 5, 35 de alteroyaA; 14, 32 da 
jabai nisi mahteigs; 17, 6 dejabat; Cor. 1, 15, 

6 de fifhundam; Coloss. 3, 12 de armahairiein 
statoeudom est, cL etiam ad Lac 19, 7. 



Digitized by 



Google 



Prolegomena. 



XXI 



tkoC et aUii8 Gaiasdam loci lectiones ^^) a cod. Ar^. diyersae insant. Marci etiam evangelli daamm recensio- 
niiiD yestigia deprebendantiur, in quo et sermonis complores proprietates ant cum Luca communes, ant ab 
omnibus reliquis discedentes cognoscuntur ®^), et rariae lectiones in margine sunt adscriptae ®^), et cuius 
textus, nti Lucae, sarins ex reliquis evangeUis interpolatus ®^) apparet. Quod bis indioiis docti de 
Liaca et Marco inrenimus, idem, de Matihaeo et Johanne statuendnm esse alii libri gotbici probant; in co-> 
tlicibus enim Ambrosianis fragmenta evangelii Mattbaei ^eguntur, in quibus discrepantiae a textu codicis 
Argentei sunt®*); deinde in opusculo illo theologico, de evangelio Jobannis scripto (Steireins), loca plera* 
que buius eyangelii citantuTi e quibus auctorem illius opusculi textum a nostro diyersum babuisse' 
apparet ® *). 

Considerantibus bas diyersitates, eas leyiores modo esse, neque ilia i'etractatione yersionis prions aut 
indolem aut aequalitatem interiisse cognoscitur. Epiaiolae utrum iam ad Istri ripas conyersat fuerint . 
Gotbis, an demum in Italia, decemere non audemus nos quidem, quamquam nibil cogitare possumus, quod 
ne fieret, impedimento fuerit. Quae autem firagmenta ad nostram aetatem peryenerunt, ea posteriori tempori 
tribuenda esse, inde disci potest, quod non solum cum codicibus italicis fere conspirant, sed etiam quod 
noyas formas (yid. ad Tbess. 1,4, 14), noyas sjntaxis rationes (yid. ad Coloss. 4, 10) multasque pro- 
prietates supra indicatas continent. Earum autem epistolamm etiam duas exstitisse recensiones discrepan- i\^?,/», r. 
tia Godicum indicat; de antiquiore ilia quantum superest yerbis contextis edidimus (cod. Carol, et cod. B), 
altera, cuius yarietatem in adnotatione subiunximus (cod. A), recentior esse yidetur: nam duo iUi codices, 
quos significayimus, nullas babent adnotationes marginales, certe non eas, quibus yariae lectiones aut 
glossae indicantur ®®), in altero autem recentior aetas, nisi e yariis lectionibus margin! appictis ®^), cerfe 



60) Scriptom est aivaggeJjo .pairh Jokan; 
qanm in codice nostro luhan legator, ex alio codice 
illod desomtum esse apparet; sic etiam vaurpun 
afar po, quae yerba certe ad Luc. 9, 28 perti- 
nent, in cod. nostro legimas addito Pan: vaurPun 
pan afar po (intell. vaurda). 

61) y. c« qanm formulae sunu8 mans apnd 



Mattbaeum (9, 6. 10, 23. 11, 19) articalas add! 
soleat, apnd Marcum omittitar 2, 10. 8, 31. 38. 9, 
9. 12. 31. 10, 33. 45. 13, 26. 14, 41, quod apnd 
Liucam etiam plemmqae factum est. 

62) 1 , 6 in textu haipivisk — margine vtlpi; 
1, 11 tin pozei vaila galeikaida — - putei viida; 
^9 ^ gaiamjan — gabindan; 12, 24 mela — 
boko8* 

63) yid. Not. 62. 

64) 26, 72 cod. Arg. afaiaik — cod. Ambr. 
laugnida; 26, 75 afaikis — 'invidis; 27, 1 runa 
— garuni; ibid, gudjans — pat gudjans. 

65) 6, 11 cod. Arg. gap du siponfam — 
Skeir. qap siponjam; eodem yersu pet — ei; 6, 
13 fimf — paim • « • ; pauIo post hlaiham paim 
harizemam — hlaibam barizeinam; eodem yerso 
paim maijandam ^ at Paim matjamdam} 7, 46 



andhofun — andhofun pan; 7, 48 fareUaie^ — 
Pize fareisaie; ut omittamns quod 7, 47 pro sijup 
scriptum est siup et 6, 9 tvana pro *b* -i; ^Au.jk.JT, 

66) Margin! codicis B adscriptae sunt literae 
Domerales et solae et yoce laikfjo addita, quamm 
illis capita, bis praelectiones ecclesiasticae indican- 

tur; de !!s yide infra; quod ad Cor. 1, 15, 57 sihv 
legitur, CastiUionaeus coniectnram suam, quasi 218 
yersus significaret, ne sibi qnidem ipsi probayit, 
nee nobis literarom illanim significatio perspecta estj 
nisi forte quis respiciens sensum yersicnli, in quo 
dens yictoriam nobis per lesnm Cbristum dedisse 
dicitor, literas illas latinas esse conilcit pro su h. 
V. = signo boc yinces, nt tbeologus gotbicus indi- 
care yoluerit, ciyes ea tessera usos yictoriam de 
Lostibns 8uis nescio extemis aut intemis repor- 
taturos esse. 

67) Rom. 9, 13 in ieiAn fijaida — marg. aiM?- 
t/otS (?); 10, 7 tup — ••rjo (in quo fragment© 
non adyerbium, sed yerbnm pro tup usliukan la- 
tere suspicamnr, fortasse tisfarfon); Cor, I, 9, 9 
m faurmuljaia auhsau priikauiai — nifaurvaip* 
jai$ munp auihaau priskandin; 19 gageigaided^ 



Digitized by 



Google 



XXfl 



ProlegQmeua^ 



e frequentissiiiia lectioiiiuii emendatioiie ad graecam texfnm facia ^^) et ex ringnlari aeriptoEa aaepe obria 
cognoscitur. Hoc referimus freqnenteni assiiiiilatioiiis nsniB, qua h litera fiaalis in eaiideni piuuun seqMB** 
lis Tocia mvtatiiri quae figura qaum rariua in erangdiis, certe lis, quae in oodice Argmteo con* 
tinentnr, nee nisi ante p inyeniatur ^^), rarius etiam in cod. B, in cod. A ante onmes liqnidas et nedias 
literas adhibetnr ^^); deinde nsom simpKcium TocaUnm in t^nunationibaB pro diphtkongis ^^), 



11 



Jau — gaaiaUtaWjaui 21 gagetggau — gavandi" 
dedjaui 22 waiva — vaila; 10, SO anehtima — 
hrtikja; 13, 3 et gabrannfaidau — et wopau; 5 
ni Bokeib sein ain — ni tnaljanop sein ain; 15 
53 rmrjand — fravardjand; 2, 1, 8 afsvaggvi^ 
dai vestima — akamaidedeima ; 2, 11 gaKgmam* 
dau — gafaihondau: 15 fraqistnandam — Jralus^ 
nandam; 3, 14 afdaubnodedun — gahlindnode^ 
dun; 5, 12 wkatmjaima -* anafilhaima; 12, 7 
hnupQ — gairu; 12, 15 JapaJeiko — gabaur^ 
jaba; Gal. 2, 5 gastandai — patrhvtsai; 6 and* 
siiaip — nimipl 8 galavida — vaurkia; 4^ ^ uf 
9iabim fairwaus — wf twgglam; 13 $iukein — 
unmahi; 21 niu hauseip — fitti ussuggvup; 6, 3 

rapjamarzeitis 'ist — sik silban uslufands tst; 

Iplu 1 , 9 M vtlfan aati fauragalnkaida tmtna 
— ana leikainai poet garaididu 'in tmma; 14 ^a- 
freideinaU — ganistais; 2, 3 viljana — lustuns; 
ibid, visiai bama hattzis — us saieinai urrugkai; 2, 
10 godaim — piupeigaim; 3, 10 Jilufaihu — 
managnandei tnanaget{?), qaarnm adootationum 
maxima para interpretationes , aliae emendationes 
secnndum graecum textam (Cor. 1, 13, 3. Gal. 2, 
6* Eph. 1, 9) aut secundam latinas Tersiones (Gal* 
4, 21, Epli. 2, 3), aut lectiones codicis B con- 
tinent (Cor. 2, 1, 8. 12, 15). 

68) Cor. 1, 16, 2 cod. B laiifai (faciat) — 
cod. A lagjai c. gr. omn. Tid^etO); 2, 1, 8 ska* 
maidedeima nns — ajsvaggvidai vesehna haesi- 
tantes essemus, quod gr. i^anoorj^/jvai propios 
nccedit; 19 vMamerjada erangeiiaatnr — ««•- 
jada praedicatur, c. gr. omn. KriQvxd-ug; 2, 13 
^mma ei — m iis, c. gr. omn. avTolg; 3, 3 svi^ 
kunp manifestam — svikunpai mauifesti, c. gr. 
omn. wav€QOVfievoi; 3, 9 tr« vuJpau e gloria — 
til vulpau c. gr. omn. (iy) 66^7/ ; 8, 19 snip ga* 
mnpam cum sociis — mipgasinba consocms, c. 
gr. omn. ovvixdrjiiwg; 20 bivandjandam deritanti- 
bus — bivandjandans deyitantes , c. gr. omn. ateX- 
Xo^evoii 22 filaua mats multo magis — Jilu multo, c. 
gr. omn. nolv; 13, 5 t'Aat nam (jlit^tv, cxQa) — 
fit&at nisi, c. gr. plerisqae el /UTjTt; Epb. 1, 22 
mil omne — alia navta; 2, 2 aivis aevi — jTaw*- 
tvans mundi, c. gr. omn. xoa^ov; 2, 5 syum so- 
mas — sijup estis, c. gr. omn. iori; yice versa 4, 25 ; 



4, 28 ak sed— tji reram, c. gr. omn. 3i; 4, 30 pamtm^ 
ei quo — i^ pammei, c gr. omn. h ^« Yarie- 
tates permoltae aliae ntrinsque codicis ita sunt cam* 
paratae, at nterque graecos diyersos secatns sit, 
cod. A antem maxime eos, quorom origo italics 
est certa: Cor. 2, 2, 12. cod. B: 'in aivag^elfon elg 
%d €vayyiXiov — cod. A : ¥n aivaggeljans oia %d ev^ 
ayyiXiov; 16 daupaus d^avdrov — tis daupau in 
&aydtov; 3,9 andbakHdiaxovia-^andbahtfaSiCB' 
utovlq; 5, 12 hairtin xaqdiif — tnhahiin iv xa^it/; 
7, 3 gasvtlian ano&avalv — mipgasviltan ijw 
anod^avBiv, Eph. 1, 19 m uns dg 7]^5g — 'in i'zvis 
elg v(xag; PMlipp. 3, 13 ni pan ovx {oQa) — 
mi nauh ovtkb* Rarissime lectiones codicis A grae- 
conmn anctoritas deficit, at Cor. 2, 7, 9 ubi pro tn 
vaihiai legit vaihiai, quum i'n praepositionem omnes 
gr. agnoscant; sic 9, 2 nbi tvopam (gloriaoMir) ^ro 
tvopa (glorior) nee graeci nee latini Labent; 13, 7 
ttngakusanai (reprobi) cum solo cod. Lincolniensi, 
qaantum sciamas, pro gakusanai (fioxifAOi) legit; 
quod denique Coloss. 3, 1 pro parei, qaod onmes codd. 
(ov) postulaDt, p€tr (ibi) praebet, librarii errore positom 
esse sospicamor. Keliquae quae intercednnt diyer- 
sitates, non sensom ant textum dirersom praebent, 
sed continent diversitates interpretandi, sic Cor. 2, 

7, 8 B atik — A tmfe; 9, 2 gavagida — tuva^ 
gida; Gal. 2, 6 vulpris — tmlprais; 6, 1 atsai^ 
tvanas — andsaiwands; Eph. 1, 14 izei — saei; 
3, 10 managfalpa — Jilufaihu; 3, 19 du — i'n; 
6, 11 diabulaus — umkulpims; 6, 18 vakandans 
— duvakandans; Coloss. 3, 5 vinnon — vinnom 

69) Quod scribitnr jon - nt M. 25, 42 et jW 
ia 26, 2, ea e cod. Ambros. sunt. 

70) Praeterqnam qood ilia mntatio ante J^ ad- 
mittitur, idem fit quoque ante liquidas: I Cor. 2, 1, 

8. (aliter 7, 8.) Eph. 3, 18; m PhiUpp. 3, 17; n 
Cor. 1, 10, 20. 2, 1, 18. 19. 3, 13. 5, 12. 8, 5. 



Philipp. 3, 3. all.; r Cor. 2, 8, 10 cf. ad 4, 6; 
s Cor. 1, 5, 8. 11, 2. 2, 8, 15. 7, 3. Phiiipp. 4, 
2; ante medias: b Cor. 1, 10, 21. 2, 7, 15. 9, 4; 
gCor. 2, 2, 7. 5, 5. 18. 8, 23. Eph. 4, 24; d Cor. 
2, 2, 16; qnid? quod ante it tenuem literam assi- 
milatione ntitur Cor. 1, 7, 16. 

71) Sic t pro ei: Cor. 2, 13, 3 wtkip. Gal. 



Digitized by 



Google 



Prolegomena. 



xxin 



Ktemram exOias sonantiiim in fine Terboram^'); eTitationem qaonindam genemm hiatus interposita j 
liteni^^). Qnibns omnibus collectis (eaqne oopia multis facile aliis angeri potest ), aperte indicator, 
Kn^iiani godiicam antea radem, agrestem, inconditam ab iis, qni libronun sacrornm interpretationi gothicae 
d^mo operam dedenint, ab incorrupta integritate ad peregrini sermonis consoetadinem deflexam et emol- 
Mtaa esse. 

Rdiqna suit fragnenta veierU letiamenii, panca qnidem, sed idonea ad certissimam coniectaram 
facioidam, plerosqne certe Ubros eins gotbice (iiisse conyersos; libros enim levioris argumenti prae grayio- 
ribms a Gothis linguae patriae traditos yix credibile esse, sed procol dnbio ceterorum etiam librornm Tersionem ex* 
9titi88e, supra ostendimus. Ea antem translatio aetati esse yidetur tribnenda, postquani Gothi in Italia sedes 
oeperunt. Nam quum non ex hebraico codice fluxerit, sed e translatione septuaginta interpretum ea, 
quae Coraplutensis editionis fons fuif , id quod ex collatione gothicae cum Complutensi facile cognoscitnr ^^), 
Cemplutensem autem ex italicis codicibus confectam esse eonstet ^ ^) , goihicam etiam versionem , saltern 
fragmenta nostra , ex libris italicis haustam atque in Italia fiictam esse apparel. 

Ad argumenta, quibus nostram Tersionem plerasque mutationes in Italia passam esse supra probavi* 
mns, haec etiam certiora adiici possunt: post inscriptiones singulorum libronun ponitur dusiodeip Tel ana* 
giodeip, L e. incipit ^®)y quod in graeco nullo, yerum in latinis plerisque inyenitur ^^); in fine epistolarum 
additur utiauh, i. e. explicit ^^) siye praemissa breyi significatione , ad cuius ecclesiae christianos apostolus 
cpistolam scripserit ^®), siye indicato loco, undo iUas miserit*^)* Quas subscriptiones quum ab Euthalio, 



^9 ^ P^g^^P V^ siukeipf pugieip; e pro ei: 
Cor. 2, 6, 21. 8, 16. Gal. 6, 13. Eph. 2, 16. 
Philipp. 2, 26 Vie et pize pro tzei et pizei. Contra 
in mediis yocibns pleniores praefert sonos, scribit 
enim Cor. 2, 1, 12 uameiium. Gal. 3, 19 pizeieu 
CoL 4, 7 iyketktts pro uametum, pizeeiy lykekus. 

72) Cor. 2, 13, b pan; 12, 2. 3. Eph. 2, 
12 iimf pro pa^ et hnm* 

73) y. c pro ta scribit ija in frffapva omni- 
bas lods, ubi id yerbum legitnr pro Jriapva $ iai 
-— ytd in Mai Philipp. 4, 5. Col. 4, 6; ait — 
a^ hk $amp Cor. 2, 9, 6. Gal. 6, 7. 8; eiha 
— effha in Jreijhah Cor. 2, 3, 17 multisque aliis lods. 
Contra nf> pro quo antea iju scribi solebat, maxime 
in cod, A restitoitnr, in stvm et siup Cor. 2, 2, 
17. 3, 3. 6, 16. 13, 9. Eph. 2, S. 10. 4, 1, 
Philipp. 3, 3. 

74) yid, Esdr. 2, 31 nbi anparia Tulgo omis- 
smn c Complut. (etiQOv) addit; ^39 pnsundi *u* 
=3 xl^i denaema, lectioni Complnt. pro xtXioi 
ima; Neh. 5, 13 ab initio c. Complnt. addtit jicrA 
(xalye)^ sic ys. 14 piudanU {(iaaiXet) post artar* 
htairtiona lAQd^aaaa^d et ibidem xai iy(6 pro 
iyd, nisi quod yerbis transpositis ti Jah legit; 
panllo post qunm yul^ scriptnm sit fiiav avtuiv 
ovx Mtpayov xal wg Siac rag nqdrag Sg TtQd 
ifiov ifiagwop irf avrovg, Goth, cum Complnt. 



legit aQtov Tijc '^ye^ovlag fiov ovx i^ayofiev* ol di 
aQvovcag ol e/nnQoad^iv fxov i^iqwav im toy 
Xaovj conyertit enim: hlaif/auramapleis meinta 
ni matidedum* Itp fauramapljos paiei vesum faura 
mis iauridedun po managein; ys. 15 pro dl- 
dqaxf^'d cum Complut legit alxXovg (sikle); pro 
ixrevivayfi^Oi avrdiv i^ovoidl^ovTai cam eodem 
libro naidaqia axnviv ixvqlevociv {ahalkoi tze 
Jraufinodedun) f et sic porro. Earn textus gothid 
cum Complotensi consensnm lam Speciminis editores 
indicayemnt, sed non omnibus locis id ab lis 
factnm est, nbi Goth, cum illo libro conspirat. 

75) yid. epistolam ad Leonem X. snmmum 
episcopnm, Complutensi praefixam. 

76) yid. eyangelia Mard et Lucae, epistolas 

ad Corinthios alteram et ad Ephenos; epistola ad Gala* }'. ^¥dd » /t-J^* 
tas abmpta iudpit, rettqna yero eyangelia et epi^ 
stolae sunt axig)ala» 

77) cf. Wetstenium L L p. 305* 

78) yid. epistolas ad Romanes, ad Corinthios 

ntramque, ad C^latas, Ephesios, Colossensei^ Cet^ /l^^^fcu^w ^ t^ mUkn 
mm quod ejrplicii gothicam usiauh reddidimus, yoce 
latina usi snmus , pro qua rectias perfecii dicen- 
dum erat; ef. Grimmium W. J. LXX p. 34. 

79) Sic in cod. B esse solet. ^ 

80) Sic in cod. A, qui etiam dnas saepe sub- 
scriptiones coniunctas habet. 



Digitized by 



Google 



XXIV 



Prolegomena. 



episcopo Alexandrino, medio secnlo quinto demam factas esse inter onmes constet^^), illo antem tempore 
neqne Ulfilas adhne inter Tiyos esset, nee Yisigothi sedes antiqnas ad Istrum incolerent, nee OslrogotU, 
mortno Attila rebellantes et noyas sedes quaerere parantes, Us rebos yacasse yideantar; quo aHo tempore, 
nisi postqnam occnpayemnt Italiam et — si etiam de reliqnis Gothis dicendom est — Galliam eomm libri 
illas inscriptiones et subscriptiones accepemntt E latinis Ubris Gotbos etiam indieem lectionom eecleaiasti- 
carom, additamenti eodem tempore com snbscriptionibus introdncti ^^), in sua biblia transtulisse, eamm 
appellatio laiktjo argnmento est; iUas enim sectiones Gothi si e graecis libris hansissent, yerbum a efgg* 
van (avayiyvcioHeiv) ductnm formassent , ut graeco avayv(aaiq responderet , nunc autem yoeem mere lati- 
nam posnerunt ^^). Praeter banc diyisionem, secundum lectiones factam, alia in utroque codice secundum 
capitda, sed diversa apparet. Nam quae in cod. B solo leguntur, maximam partem cum Eutbalianis con- 
spirant, quas praeterea babet cod. A et B, cum nulla librorum aliorum diyisione congruunt ^ *)• Pro bis 
diyisionibus , ut id boc loco moneamus, eyangelia in codice Argenteo secundum canones, Eusebianis non ab- 
similes, dirisa sunt ®^), qui a primo interprete, an ab aliis appicti sint, certo dici non potest. 



81) Absolyit antem Eathalins illam operam 
anno 458. yid. Mill, prole^g. 940 et 944. Cete- 
mm in Ubrorum fine iUiid explicit ponere, iam 
seciilo quarto Romanos esse solitos^ ex Hieronjmi 
epistola 28, 4 cognosdmus. 

82) yid. Mill, proleg^. 941. 

83) Appositae sunt bae lectiones margin! co« 
dids B et quidem (fof/f^^ 3, 4. 5, 1 1. 8, 1. 9, 1. 
11) 29 (quarum quinque lectionum Eutbalius qua- 
tuor tantiim agnosdt). Gal. 5, 2. 25. Epb. 5, 
1. 5. Philipp. 1, 21. 3, 1. 4, 1. Thess. 1, 3, 1.^ 

84) Iq epistola ad Romanos, nisi in cod. CaroL 
ad 12, 1 t et ad 13, 1 r^ nullae diyisiones ad- 
scriptae apparent; in priore ad Corintliios (cod. A) 
ad 11, 3 ponitar h (8), ad 14, 26 ie (15), ad 15, 
58 in (17); legitur praeterea etiam ad 11, 25 e 
(5), qna Eatbalianam dirisionem indicari Gastillio- 
naens existimat, cf. Knittelium p« 384. In altera 
ad Corintbios legitnr in cod. B ad 1, 3 a (1). 1, 
15 h (2). 2, 12 g- (3). Ayle (5). 4, 7 i/ (6). 5, 
12 z (7). 7, 4 A (8). 8, 1 Ji (9). 9, 3 i (10). 11, 2\ 
ia (11); literam d (4) Castillionaeus (ad 2, 1, 3) 
omissam aut ita interiisse dicit, at nulla eius yesti- 
gia deprebenderit ; ceterum Eatbaliana sectio prima 
ponitur ad 1, 1; octaya ad 7, 2; dedma ad 10, 1; 
nndecima ad 11, 1: in cod. A dnae tantum notan- 
tur secdones ad 5, 11 </ (4) et ad 8, 1 g (6), 
quae cum graecis omnino non congruunt. In epi- 
stola ad Galatas in cod. B ad 2, 11 ^ (3). ad 4, 
21 J^ (9). ad 5, 13 ur (11)^ compluribus omissis; 
in cod. A ad 3, 27 ^ (3); ad 4, 13 d (4). Epi- 
stola ad Ephesios cod. A ad 2, 1 a (l)* Epistola 



ad Thessalonicenses priore cod. B ad 2 • 17, b (2). , 

3, n e (3). 4, 13 e (5).^';'';;f^^5,fe^;fc>:^tf^*<#u 

85) Hos canones pnmus Lije editioni Benze' ' 

lianae apposnit; qui ab Eusebianis discedunt, sunt 
bi: eyangelio Mattbaei: sect, md 6, 9: Ens. 6, 
14; mq 6, 20: 6, 19; ne 7, 15: 7, 13; np 7, 19: 
7, 21\ jp 8, 22: 8, 23; Hd 10, 33: 10, 32; rq 
11, 16: 11, 14; rz 11, 18: 11, 15; tme 27, 51: 
27, 52; eyangelio Mard sect, ft 1, 4: Eus. 1, 3; 
g 1, 6: 1, 4; Ji 1, 14: 1, 15; ia 2, 13: 2, 14; 
hp 3, 13: 3, 14; mq 4, 34: 4, 35; mz 4, 35: 
4, 36; nq 6, 12: 6, 13; nh 6, 15: 6, 16; / 6, 
18: 6, 21; jp 6, 54: 6, 53; ud 7, 30: 7, 31; 
119 7, 37: 8, 1; pg 8, 29: 8, 30; Vrf 9, 33: 9, 
32; ra 9, 49: 9, 44; rb 9, 50: 9, 49; rih 11, 
3: 11, 4; rl 12, 12: 12, 13; mp 14, 8: 14, 7; 
rpe 14, 50: 14, 49; r^q 14, 68: 14, 69; r^p 

15, 1: 15, 2; « 15, 2: 15, 3; sa 15, 3: 15, 4; 
sp 15, 20: 15, 21; eyangelio Lucae b 1, 35: 2, 
6; g 1, 36: 2, 8; t 3, 15: 3, 16; ia 3, 16: 3, 
17; ti 3, 17: 3, 19; /& 5, 10: 5, 11; mi 6,21 : 6,22; 
na 6, 26: 6, 25; jp 7, 18: 7, 19; «& 8, 11 : 8, 
12; rpz 15, 3: 15, 4; r7 15, 11: 15, 12; rVft 

16, 13: 16, 14; rHp 17, 3: 17, 4; sq 17, 24: 

17, 25; siq 18, 14: 18, 15; ska 18, 27: 18, 29; 
ske 18, 43: 19, 1; slg 19, 35: 19, 32; sId 19, 
37: 19, 36; sJq 19, 40: 19, 41; eyaugelio JoLaa- 
nis nq 6, 35: 6, 37; jg- 6, 48: 6, 49; jrf 6, 49: 
6, 50; ua 6, 63: 6, 64; ub 6, 64: 6, 65; ttg 
6, 65: 6, 66; Ha 10, 15: 10, 16; Hb 10, 16: 
10, 17; Hg 10, 39: 10, 40; rh 12, 27: 12, 28; 
riq 13, 36: 13, 37; rib 14, 25: 14, 26; rlz 15, 
J6: 15, 17; rlh 15, 17: 15, 18; rmd ib^ 23: 15, 



Digitized by 



Google 



Proltgauena. 



XXV 



PoeiqnMn de fonlibiis egimas, nude versio d^othica, qnam nnnc hab^nns, eomposita Bit, seqnitar altera 
fvaestio de radone, qnomodo Ulfilas interpretis miiniis administrayerit, qua quaestione profligata intelligi 
potent, quid utiUtalis noTi tesfaiiMmti crisis inde capiat. 

infSani reUgiosissime sequenteni textos graeci anctoritatem verbam de rerbo reddidisse omnes fere 
consentiiiiit y sed earn fidem servilem pleriqae tamqne snperstitiosam GOgitaTemnt, at yitaperandane sit magis 
qiuun laudanda, in incerto relinqoatur. Nam qui ita graecos secntiim earn dicnnt, at yel formis passiyis 
pro mediis, graecis, male intellectis , utatar, quid aliad agant, qaam at Gotham imperitiae lingaae graecae 
at^ne adeo saae ipsias accasent? Sed iidem tamen Gotham mode accaratiorem graeci textas imitationem 
oblitam esse dicant, mode graecoram aactoritatem deseraisse, id ubi aat soni saayitas aat sermenis gothid 
ingeniam postakyerit ^ ®). Si yero ita conyertit de graecis, at saae etiam lingaae leges obsaryaret, qois 
eimi) caias sola fides laadanda sit, senrilem in modam iilterpretatam esse contendati Neqae yerom est, 
quod alii yiri docti ^ ^) Ulfilam graecam exemplar totidem saepe yerbis interpretatam esse, obscora obscare 
rertisse, ambigaa in ambigaitate reliqaisse, sjntaxin graeeoram collocationemqae yerboram seryayisse 
aiont, at in eins Ubro graecam habeamas textam gothicis qoidem yoeabolis conyestitam, borealibas tamen 
idiotismis plane carentem. Sed non solom per se incredibile est, hominem sapientem eno se sensa ita pri- 
rasse , at libroram sacroram interpretationem faceret ita comparatam , at eius yerba legentes neqae intelli* 
gerent, nee nllom inde fractam perciperent, qaam tamen spectasset id, at ciyes doctrina Christiana e bibliis 
liaarienda imbaerentar atqae confirmarentar; sed etiam demonstrari perfacile potest, Gotham saae lingaae 
copiis ita asam esse eiosqae leges ita obseryasse, at translationem yere gothicam, non graecam yerbis 
gothicis yestitam exhibaisse did possit * *)• Nam neqae articalum ponit , nisi nbi sermo gothicas earn ad- 
nittit, neqae morem graecam cam sabiecto nentro plaralis yerbam singalaris nameri coniangendi imitatar; 
daali namero saepias, qaam in graeds fit, et loco genitiyoram a sabstantiyis pendentiam saepissime datiyis 
ntitor (cf. ad Job. 8, 34); praedicatam non casa cam sabiecto congnio ponit, sed addita du praepositione 
reddit; daobos yerbi temporibas eontentas neqae ad re^^endnm fataram, neqae ad praeterita distingaenda 
noyas formas indacit; tempera non compatat annoram, sed hiemam spatiis (yid. ad Matth. 9, 20 et Lac. 
2, 42), non noyilaniis, sed plenilaniis (yid. ad Coloss. 2, 16), et qais enamerare potest, qaoties yerba 
transponit, neqae negationem qnidem solam, de qaa re sapra diximas, sed etiam alia (yide e Matthaeo 
8olo 7, 24 vaurda meina, gr. fiov tovg loyovQ* HJainamma razna — olxiijc ixeiptj^ sic 8, 13. 



24; rtue 15, 24: 15, 25; rmq 16, 2; 16, 1; rmz 

16, 4: 16, 5; rmp 16, 15: 16, 16; me 17, 25: 

17, 26; rffi 18, 19: 18, 18; ruz 18, 28: 18, 29; 
rmp 18, 35: 18, 34; rV 19, 6: 19, 7. Praeterea 
canones in codice adscribere librarias nonnnnquam 
ooiisit, desiderantar enim Matth. 7, 15 nq ; 7, 17 
nk; 27, 51 imd; 27, 62 tna; Mare. 16, 11 sJd 
et 12 ae; Loc 4, 24 la; 6, 6 mb; 7, 11 jz; 9, 
37 Hp; 10, 1 nsqae ad 10, 29 deinceps qiiinque 
sectioBom nameri ab rz nsque ad rib ; 10, 29 rkb ; 
16, 13 rHa^ 17, 7 sa; Job, 15, 23 rmg. 

L 



86) Tid. Zahniom ad Lac. 19, 31 et Einleit. 
p. 30, 2. 

87) nti Castillionaens Spedm. praef. p. XX, qaem 
yirum praestantissimiim nunc, malto Ulfilae usa at- 
que familiaritate edoctnm, aliter sentire aatnmamas, 
at ipse eos non laadet, qui sententiam illam ad 
yerbum siiam reddiderunt, qaod fedt Aschbachias 
L I. p. 35. 

* 88) yid. Grimminm de hac re dode, ati solet, 
difpotantem Gramm. praefl p. XLVI editionis prions. 

[4J 



Digitized by 



Google 



XXVI Pr6Jegom€^a. 

9, 26. 8, 3 Paia pruUfll %• — onrtov tj Xiftga. 8 ^f hrci mem -^ fiov vno otiyrp. 0, 6 j^tma l^ 
Peinana — gov t^v xUvijv* 21 tesua jainpro — ixeid-ev %^ '^Iijaov* it, 10 $a tst oiii-— ov%OQ 
yaQ ioTU 27, 45 varp riqU — axoxoQ iyeveio* 46 wrSa nmndom — hvatrp^ &Qav; qnoties nol- 
1am auctoritatem secntus verba quaedam addlt, nti MattL 8, 17 tk; 19 «a&^ quod respondet praegresso 
$aei; 8, 26 t>MM (quod etiam Sjr. et Yulg. yersiones addont); 9, 17 bipeh pani 10, 28 patamei^ 
qnod praeter Tertullianiim adrers. Gnost pt 829, sed alio loco positnm (qui solmii corpus ocddant), nnttos 
liber habet; 11, 23 ets; 27, 15 warfanoh; quoties alia omittit, uti eodem eyangelio 25, 43 ijfifp^; 27, 
16 Jieyofievov; quoties reruiu ac Bodonnm amplificatioiies admitdt, de qua re Tide ad Matth. 9, 8 el 23« 
cf. ad Cor. 1,9, 25; quoties verba graeca, saepius posita, variis gothicis reddit, uti Matth. 5, 23. 24 
athr, giha (dujQOv) 6, 2. 5 andnemun, kaband {anixovai) 1. 2 laum, mizdon (piiadvv) 19. 20 
hJifand, Biiland {xXentovoC) 27. 28 mauman^ saurgan (fiegifivav) 7, 13 tnngaggan, timgaUipam 
(eloiQXsad^ai) 17. 18 gods, piupeigs (aya&Sg) 24. 26 vair^ manma (avijQ) 9, 17 niufata, Jttggaia 
(yiov) 32. 33 bauds, dumbs (xa)q>6g) 26, 70. 72 laugnida , mfaiait {^Qvijaazo) , cf. Maresh. p. 472 
8q« Massin. B. A. 1834 p. 962; ex quibus omnibus, nee solum in Matthaeo inventis, verum in rdiqnit 
etiam evangeliis et in epistolis, Ulfilam non inepte graeeissare, sed sarmonis gothici et morum indolem fide- 
liter servare apparet. Neque in altera ilia recensione, quam posteriore tempore iactam et stjlo graeds 
accuratius respondente elaboratam esse supra diximus, proprietates linguae gotbicae ita interierunt, ut prs 
graeca verbis gothicis vestita haberi possit. Quae qui considerant, Ulfilam, quantum pro intelligentia fieri 
poterat, graecorum vestigia rdigiose persequutum, ubi autem linguae indoles sic postnlaret, illomm aacto« 
ritate contemta sensum tamen probe atque recte reddidisse sentient. 

Sunt quidem loca, ubi minus accurate oonvertisse videtnr; id autem omnibus fere linguarum pa-egri* 
narum interpretibus accidit, nt aut a singulorum verborum auctoris significatu aberrarent, aut eius sent^i* 
liam non assequerentur, aut morum aliarum gentium institutorumque notitiam non satis paratam haberent 
Neque Ulfilam, linguae graecae egregie peritum e^praecipua arte opus suum (Seicientem, ab ea culpa liberane 
nobis animus est, qui sacerdotes ludaeorum in classes descriptos easque singulas singulis hebdomadibus munere 
sacro funetas fuisse nesdret, nam iqtjjficQla Luc. 1, 5 et 8 nee per afmi' (post i. e. posteri, posteTttas)| 
nee per hmi (genus, gens, familia) convertendum erat, neque laudamus, quod Matth. 5, 26 mintdsta 
(minimus) pro iax<x'cog (Qfiumtsta)^ Marc. 1, 4 aflagems (depositio) pro ag>saiQ (fralet), Luc. 6, 44 
irudan (calcare) pro tQvySp, Cor* 2, 11, 20 iVi arbaidai brtggan pro inalQio9ai posuit, cf. CastilL 
ad Coloss. 2, 23; his locis verborum singulorum significationem accuratius investigare neglexit, quod 
etiam in reddendis particulis quibusdam ei accidit, vid. ad Cor. 1, 4, 5. 7, 17. 2, 11, 16. Hue ea per- 
tinent loca, ubi interior linguae graecae cognitio ei defuit, sic Job. 8, 25 T^y ciQxrjv male convertit, quod 
ritium etiam ab interpretibus compluribus latinis commissum est; aut verborum ordinem secundum leges 
communes recte quidem, sed cum sensus detrimento mutavit, vid. ad Job. 14, 11; aut verba graeca explicatu 
facUia liberius, quam ad sensum reddendum accommodatius convertit, qualia loca sunt Cor. 1, 12, 15, vid. 
ad h. 1.; Rom. 11, 24 ubi xara ipvaiv et noiQa g>vaiv opposita non solum non reddidit, sed prions ennn- 
tiati sensum pervertit, nam pro us vistai pis vilpeis alevabagmis, e natura huius agrestis oleae, si grae- 
eis ix t^g xava gwcpf ayQieXalov respondere ddiebant, us Pamma (it) vistai — aUvabagma scriben- 



Digitized by 



Google 



Protegomeua^ XXTH 

ten erat Ubi propter defeetiim formaram, qwbvLS tempora verb! signanfnr, graeca accnratiiis reddere noa 
potnit, nulla qnidem dignns est vitaperatione , sed et Cor. 1, 16, 3 doxifiaojjte praeterito gakuaup pro 
gaUmsip ti Job. tS, 45 obi participinm xattiyoQuiv circaniscriptione relatira reddidit, praesente vroheip pro 
vrMda rectius uti poterat. Qaotqnot antera loca bis addi possunt, qnibns Ulfilas aliqnid bninani est pas- 
sus **), tamen pro tanto opere eomm nnmerus tam exigans et peccata tarn leiria sunt, nt eios interpretado 
pro optima babenda sit; iUa antem loca maxime banc ob cansam indicayimns , ne qois Gotbom ibi yariam 
graeconun lectionem secatom aibitretor* 

* Cetemm saepios &ctnm est, at scriptnrae similitadine siye singnlarom literanim, siye yerbonim com- 
pendiis in sno eodice deceptos aliter atque nunc in graecis est, conyorterit. Nunc non de locis Marc. 7, 3. 
Cor. 2, tS, 10. Pbilipp. 4, 8 dicetar, nam ibi pro fwyfi^, did et ayvd etiam interpretes latini aliiqae 
scriptores Ttvxvd (yel simile qoid), i3ia et ayia legenmt, ita ut in aliquot libris eiusmodi yarietas exstitisse 
yideatur; neque eandem ob cansam Cor. 2, 1, 24 buc trabendum est, nam pro x^Q^S i^on Gotbus solum 
XdgiTog legit, yerum etiam codd. 37 71 et yersio Armenica; cum priore autem illo eodice Gotbus sae- 
pissime conspirat. Citamus potius loca Marc. 9, 18 ubi pro ^jjaaei legit ^int€i et Tbessal. 1, 8, 14 ubi 
avdx^a&e pro drrix^ad-a; quamquam sunt etiam, qui bis locis cum Gothi lectione consentiant, et illo qui- 
dem 12 ap. IKD., boc 74 ap. Griesb., sed cum iis libris consensus aut nullus, aut tam rams est, ut bic 
easu quodam et fortuito concinere et Ubrariis idem, quod Gotbo accidisse yideatur; idemque de Luc. 1, 10 
Btatuimus, ubi et a Gotbo et a librariis codicis 131 et eyangeliarii 44 pro nQOOBVXOfievov falso TtQoadexo* 
fi€vov lectum est. Falso eum legisse multo clarius apparet Luc. 7, 2S ubi graeci omnes TQvy>^ babent, 
ipse autem conyertit, quasi tQOfpfj (fodeinatj yid. Mattb. 6, 2S. 26. Luc. 4, 16. Epb. 5, 29. Skeir. 
(SO, 14) scriptum reperisset; sic Job. 16, 6 quum gaditubida (obdurayit) scripserit, ftendgioxsv pro 
7t€nXijQ(oxev {urfuttida) legisse existimandus est; et £dem babent Maresballus et BenzeUus, qui Ulfilam 
Marc. 10, 22 xQ^if^(^^ P''® xtijfiata et Mattb. 27, tS2 xat^ivfav pro xexoififjfiivwv per sinulem errorcm 
legisse existimant, yid. ad bb. IL; neque minus idoneis argumentis ad Marc. 10, 24 comprobayisse nobis 
Tidemur, Gothum TtsTiod'ijxdtag interpretatum esse pro Tvenoid-otag; sic Marc. IS, 29 praepositiones 
noQa et tvqo in compositione eum non recte distinxisse yidimus, nisi potius librarius in codieem mendum 
intnlit; neque improbabile yidetur interpretem nostrum Luc. 19, 2 vnoazgixpai festinatione quadam abre- 
ptum pro vniaiQexpey et 18, 3S TtQoaaaeiy pro Ttgoaaituiv legisse, deinde Cor. 2, 3, 7 ivdo^rj cum ivdo^rj 
et Luc. 8 , tt3 eldozeg cum Idovrsg permutayisse. Ad Luc. 3 , 14 nos probasse coniecturam Maresballi, 
ludicantis Ulfilam pro aQxeia^e fortasse agxets aut ^Qxeod^e legisse, nunc poenitet, propterea quod nul* 
lum yerbum cum vcddan compositum illud aqx^iv continet et ganohidai syaip, quod in margine scriptum 
est, glossa potius quam yaria lectio esse yidetur. Quod ycro Marc. IS, 24 et Luc. IS, 8 zlg cum ug. 
Cor. 1, 10, 17 et Pbilipp. 1, 16 ol cum o? (cf. Luc. 8, 14), Gal. 2, 17 iga cum aga permutata inye* 
niuntur, id sola interpretis negligentia factum est, fieri autem facilius poterat propter arcentus et spiritus 



89) yiJL ad Marc 12, IS. Luc. 16, 16. 17, 22. ThessaL 1, 5, 23. 

[4*] 



Digitized by 



Google 



XXVHI Prolegomena. 

antiqaitas omidsos. EBs etiam in lods caTendam est, ne quis a Gotho Tarietatem graed textos reddkam 
opinetur. ■ '- 

Restat, ut de iis etiam locis loqnamnr, ubi Ulfilas Yida contra lingoae snae leges commisisse yidetor, 
quo in namero ea maxime sunt, ubi oblitas yerboram stnicturae, qnam sermonis gothici ratio postolabat, 
graeca sola secutas negb'gentius conyertit; sic Luc. 1, 9 hlauii 'imma urrann du saljan atgagganda 
pro aigaggandifty quia in graeco est llaxe zov dvfiiaaai elaeXd-dv. Cor. 1, 7, 10 sq. paitn liugotm 
haft am anahiuda qenai — jah ah an pro aibin, Gothus ita propter graecum yvvaixa — xai avdqa; 
Luc. 16, 18 wazuh saei afletands — jah liugands pro afletip jah Jtvgaipy nam participia graeca oTioXviov xai 
yafiwv enuntiato relatiyo redditums erat, sed posito pronomine relatiyo etiam participia pro yerbis ipsis addi* 
dit; yid, etiam quae ad Coloss. 2, 14 et 3, 8 adnotayimus et cf. Luc. 9, 13 maizo jftmf UaAam jak 
fislos Ivai^ ubi quum pro graeco ^ nivte aqtoi datiyum post comparatiyum solitum posuisset, pergendtun 
erat fiskam tvaim, sed cousilii oblitus cum graecis, qui recte IxOveg dvo babent, ipse male nominatiyo 
pergit; sic etiam Mattb. 8, lo fortasse rectius pro heito, quod cum graecis ponit, heitans posuisset, pro* 
pter praecedens heiiom. Alia loca, quae hue trabi possint, babent, quo defendantur, uti Job. 6, 63 po 
vaurda. poet i'k rodida tzvts. ahma tst jah Jihains 'ist, ubi yerbum ut Gotbo non ad subiectum vaurda^ 
sed ad praedicata ahma et libainsy quibus apponitur, pertinere yisum est, sic etiam e latinis Cantabrigien- 
sis et Corbeiensis conyerterunt. Saepius autem in eo errayit, quod substantiTia adiectiyorum formaSi ab 
illorum genere abhorrentes, apposuit, quae loca collegimus ad Nebem* 6^ 16. 

Maximam autem ex comparatione interpretationis nostrae utilitatem nasci ad restituendam textns graeci 
integritatem nemo adbuc negayit: quamquam enim non pauca enumerayimus loca, in quibus Ulfilas siye per 
errorem, siye de consulto a graecis discessit, et permulta etiam alia sunt, ubi eum sermonis gotbid ingenium 
a diligentiore graecorum imitatione ayocaTit; tamen yersionem nostram prime omnium loco ponere non dubi* 
tamus, propterea quod non solum fidissime graeca reddidit, sed etiam quia nulla alia lingua graecae pro* 
pins cognata, nulla magis idonea est, quae textus graed tanqnam imaginem exprimat, quam gothiea. Fuenmt 
quidem, qui yersionem syriacam anteponerent *^), sed si yarietatum nubem ab bominibus linguae sjriacae peritis 
adductam*^), contemplamur et yersionis gothicae prae illo exiguum numerum computamus, sjriacaa^nlla re 
nisi aetate esse praestabiliorem apparebit. Oportet autem eum, qui de dignitate yersionis alicuius recte 
fitatuere yult, eius linguae, qua est conscripta, eam peritiam habere, ut quae sint yarietates in ilia, 
quae linguae proprietates probe dignoscere queat; qua peritia destituti, qui comparationem textus graed eura 
yersione Ulfilana instituerunt, fieri non potuit, quin rem successu minus prospero gererent. Ea imperitia 
Zabnius initio se prohibitum esse fatetnr, ne omnes lectiones a graeds discrepantes notaret; postqnam 
autem peritior fieri coepisset, operi perfidendo eum mors praeripuit. Quas autem yarietates Griesbacbius, 
omissis complnribus iam a Millio datis^^), ex imperfectiis Junii et Knittdii editionibus adnotayerat, eas 



90) yid. Heupeliom L L 4, a. qui Fransdi 91) yid. Scholzinm I. prole^. p. CXXI sqq. 

aoctoritate permotus, yersionis gothicae praestantiam 92) Qaod d landi magis, quam yitoperio fri- 

i^orantis, id posuiMe yidetor. buendom esse 24ahniu8 existimat, Einleit p, S3^ 



Digitized by 



Google 



Pr0legomena0 XXEC 

Sdmbdas, qui e^tionein Griesbachianam itemm cuniTit, adUbita Zahnii jnala rersione aliis auxit, ita 

tamen, iU qao consiKo id fecerit, non intelUgatnr, qui dun paucas noras addit, sexcentas omiserit. Ne 

caliuiiiiiari Tideamnr, ex Johaimei eyangelii aMqaot capitibns, qaas lectiones rarias tadte praeterierit, Ueeat 

indicare, praetenDissis tamen locis,' in quibas Gothi lectio cnm nullo alio libro congproit^ sive ille pro arbi* 

trio, siye propter natiyam sermonis discrepantiam aliqnid mutaTerit, pMeeiderit ant addiderit, t. c. 10^ 21 

9nag mnkulpo gr. daifiovfov dvvcetai (qnamqnam sic in cod. 235 etiam legi Schol^us adnotat) ; 25 nbi 

avToig omittitor; 11, 4 ubi pro ^Irjaovg ponit t^ (quod fortasse librarii ta pro is scribentis error est); 

6 ubi omittit avp; 23 nbi omittit avrfj; 11, 34 Jagidedun (posnerunt) pro ted-dxate; 12, 6 nbi ipsa 

alio loco ponit tna, alio ^aeci; 9 nbi addit tesua; 28 ubi namo peinata pro aov zd ovofia coUocat; 

12, 43 ubi mats alio loco ponit. Sed snnt permulta alia, ubi ant falso adhotayit, uti 10, 16 nbi Gothum 

avXi] pro nolfiVT] leg^'sse dicit, yid. nos ad h. 1. ; 10, 18 nbi Gotbi anetoritas delenda erat, nam uti ad h. L 

comprobayimus , non aliU — ifiavrov a Gotbo omissa snnt, sed ifiov — avtijp librarii negligentia exci- 

demnt*, 10, 36 ineptit addens Gothum omittere articnlnm rov; — quasi eumUlfilas unquam ad yocem -d-eSg 

posuisset! 11, 4 ubi avvrj a Gotbo abesse dicit, qnum aperte conyersum sit yoce po^ sed per hunc erro- 

rem innumeris locis lapsus est yir ille doctus ; 11, 9 et 12, 20 nbi ite Gothum omisisse dicit, eam autem prae« 

positionem Gothns post yerba partitiya (tioXIoI, tivig all.) fere solet omittere; 11, 33 nbi Gothum cum D 

idiiisque latinis codicibus conspirare dicit, imo potins cum aliquot latinis apud Sabatier, qui habent: ludaeos, 

qui yenerant (erant) cum ea plorantes; aut Gothi auctoritatem aliis adnotatis non apposuit, uti 10, 39 ubi 

Gothum oiv c. eodd. omittere non adnotat, qnum mox apud enm ndhv post avzov fom dicat; sic 10, 41 

et 42 neque iTtolfjae or^xelov neque slg ambv ineZ cnm aliis legisse adnotat; 11, 21 6 adeXq>6g fiov 

post cmi^ave (itedri^xei) ponitur; 11, 29 di additur; 12, 6 tovto di elne legitur, itemque 12, 26 

ifiol tig diaxov^; in iisque Gothi cum aliis libris graeds consensum non indicatum esse eo magis offen- 

dit, quod aUis locis yersio gothica in auctoritatum numero posita est, uti 10, 10. 10, 16 (ubi dnbitan 

etiam potest, an recte factum sit, nam etiamsi yevTjaeraiGothjjia legisset, tamen aliter scribere non potuisset) 

10, 29. 30. 39. 11, 17. 30. 32. 46 (ubi ne falso adnotayerit, Gothum o pro & legisse, yeremur, nam sic 

pro plnrali numemm singularem neutrius ponere solet); 12, 17. 37 (superfluum h. L erat Gothum exdtarei 

a quo quum et galaubfan 'imma et du ^ma sine discrimine dicatur, utmm elg aixov an avxtfi lectnm 

faeiit, certo did non potest). Sed haec sufficiant. Scholzins, recentissimus noyi testamenti editor , ad 

additamenta Schukiana nihil addidit, maximam partem dus auctoritate adductns falsane sint, an proba nihil 

curans, ipse etiam sno commentario adspersit, nonnnllis nescio qno consilio qnaye causa omissis. 

DiHg^tis eritid qnum esse yideretur, omnes discrepantias notare, quae inter textnm graecum et yer- 
sionan godiieam intercederent, id suadente Michaeli®^) nos quidem fedmus, exceptis tamen iis, quae non 
ex aHa lectione, sed ex diyerso utriusque linguae ingenio ortae sunt; sic y. g. genitiyns pliralis post oflSfj 
um$f nmu, ahuhm pro eodem illomm yerbomm casu, uti Matth. 7, 17 all bagme (omne arborum) — nSv 
divdgoy. 5 , 46 uhi mizdano (quam mercedum) — %ha ^iQ^v. Joh. 12, 20 9imai piudo (quidam 



99) Biakiliuig fai die gSttKdien Sdffifiea p. 279. 

Digitized by VnOOQ IC 



XXX 



Proleg0menjti% 



gentiUimi) — uyis^^EXlipf9S» Marc. 6, tt nt amoium mahe (non anam riittUom) -^ oidefilop Svrofiip; 
drcnido infuiitiyi com praepositioiie et artienla et eadem genitiToram abselatomm, ati Matth. 27, 12 mippamei 
vrohips va$ (djun aeensatas ivt) — h %(^ xcmjYOQeia^ai avtor* 57 Pam ^eipm varp (ifwuxk sero fe- 
^) _ otpiae yeyofiivijg; eadem infinitiYi passiyi, uti Marc. 10, 4S a/ andbahifam (ad serritia) — dto- 
HOVTjd'^vaiy cfl ad 8, 31 et 13, 9; usiis praeteriti temporis in nanratioiie pro praesente graeco, yid. aA 
Matth. 8, 20 et I^c. 3, 11 et inraeterea multa alia, quae enonierare longmn est, non sunt yarietates; eas 
autem invenire anxilio interioris samonis gothici cognitioais non adeo difficile est. Inyeniantar qoidem loca, 
obi haereri possit, ntram lectionem Gotbos seqantus sit, quia eadeiti forma gotliica ditabas graeds respon- 
det, nti GaL 6, 2 nbi usfuUetp = avanXrjQcioazs et avanXijQdaete, Cor. 1, IS, 49 ubi per bairmwim 
et ^OQiaofiSV et q)OQiao)fiev reddi poterat, of. ad L. 5, 30; aut particniae graecae diversae a Gotha noa 
satis diligenter sunt distinctae, uti di et yog, di et xaif xctl et ovv; in bis satins erit Gotbnm codices 
eos secntom dicere, cnm quibns censpirare fere solet. Qoae antem lectiones re vera sunt yariantes, bae 
00 diUgaitius notandae sunt, quia yersio Gothi, quae cum nullo libromm yetnstomm adbuc superstitinm ita 
concinit, ut ex eo solo bausta dici possit, ipsa pro codice est babenda. Nam etiamsi plurimis loeis eran- 
geliorum cum codice D, epistolarum cum codieibus DEFG^ consentit, tamen in eyangeUis ilium, in epistolis 
kos codices Gotbum esse secutum contendi non potest, quia baud pauca sunt loca, ubi ab illonim auctori* 
tate discedit — quae etiam causa est, cur yersio gotbica, quum mixtis adnumeranda sit, ad bjzantinam 
siye constantinopolitanam recensionem solam a yiris doctis non debebat referri — ; sic Mattb. 8, 46 cod; D 
^eluipaif Goth, piudo {idrixot); 6, 1 D SixaLoavvrpf , Gotb. armatan (ile7]fioavvf]v) ; 6, 4 D babei 
txvtogj qnod Gotb. omittit; 6, 13 D omittit doxologiam, quam Gotb. babet, et sic permulta alia; idemque 
fit in ^istolis Rom. 8, 34 xal post og babent DEFG, Gotb. cum aliis omittit; 9, 18 ilU legunt ovv fioip 
Goth, cum alL mis nu (jnoi ovv); 23 babent xa/, quad Gotb. omittit; 26 aviol ab illis omissum Godi. 
addtt; 9, 32 illi babent tjg, quod cum all. Gotb. omittit; IS, 11 legunt inamaare, Gotb. c. alL inai* 
^hcoaavf et sic saepius. 

Haec praefati, quibns aut minus recte disputatis, aut cursim breyiterque tantum attactis, iudicum ae- 
quitatem atque indulgentiam rogamns, denique de codieibus yersionem gothicam continentibus et editioni- 
bus a yiris doctis ante banc nostram adomatis dicemus. 

Principem locum et aetale et dignitate codex jirgenteus tenet ^^). Bum seculo XVI. in monasterio 
Werdenensi rqiertum, inde sub finem eiusdem seculi ^^) primum Pragam delatum, postea anno 1648 a go- 



*} Qaos Griesbaduns si^at. 

94) Vide eopiosias de boc codice loqnenfem Ih- 
reum in dissertatione de codice Ar^enteo anni 1769 
(Ulfil. illustrat. p. 184 sqq.) et praefatione in eiin- 
dem Kbrem p. 3 sqq.; deinde Zaboinm Einleitnng 
p, 37 sqq* 

95) Viri docti codicem temporibns belli tiicen- 
nalls Pragam delatum esse opinantes, idoneum ar- 



gimentmn, quo id probarent, addacere non potoa^ 
runt; iam seculo sexto dedmo loco suo motum 
esse, cognoscitar e Ricbardi Streinii, Caesaii Ra- 
dolpbo II. a consiliis et Matfbiae ardiidncis palatio 
praefecti, libra sic inscripto: Apologia oder Scbutzred 
nber des diircbleucbtigsten Houses Osterreicb yon 
yveiland Kaiser Friderich I* demselben anno 1156 
ertbailten ansechlicben Piiyilegio; eo enim in libro 
aactor postqnam OtfUdnm ufamim yerbo obscoeno pro 



Digitized by 



Google 



Prolegomena. 



XXXI 



■ute K5]i]g«iiiiiik ' in flpetiifl Hofaniam missiiiii , earn Isaaco Yossio inde anno 16St( nescimns utmm Cbri^ 
«tniae regiiiae, an hnins Tiri ipsins yolontate in Belgiam profectam, a comite de la Gardie autem magno 
predo^®) Tedemtmn et uiTolacro argenteo ornatam bibliothecae umrersitatis Upsaliensis donatom esse, inter 
omnes constat Hie codex Uteris argenteis et anreis in memforanis purporeis formae qoartae, qnam vocant, 
mib finem secoH qninti ant initio sexti, qanm GotU Italiam incolebant, Sidptas est®'). De trecentis 
Tiginti plagoUs, qoibus enm censtitisse divisione qnaternionaii comprobator, qaum repertas est, centom 
octoginta octo reUctae erant, qoibus tempore recenti manns impia plnrimom minimomqae nndecim detm- 
xit®*); itaque in libris nostris habemns e codice Argenteo dacta: evangelii Matfhaei 3, 13—6, £3; 7, 12 
— 10, 1; 10,23—11, 25 (in qnibus est plagda ilia, altera parte mutila ts.13— 23); 26, 70—27,19; 27, 
42— 6S; Marci 1, 1-6, 50; 6, 85—12, 5«; 15, 16-29; 14, 4—16; 14, 41-16, 12; Lucae 1, 1 
—10, 50; 14, 9-16, 24; 17, 5—20, 46; JoLannis 8, 48-11, 47; 12, 1—49; 15, 11—19, 15. 
De iis autem in codice nunc etiam desiderantor Marc. 1, 15—57; 2, 18 — 5, 7. 8, 42—7, 55 et nisi 
«mnia nos fnlhint, Matth. 27, 84 nsqne ad finem. Eyangelia in cod. Arg. non eo ordine, qnem nostrae 
cditiones servant, sequebantnr, sed sic: Matthaens, Johannes, Lncas, Marcus; id autem, quod e peryerso 
4Nrdine, quo nunc singulae plaguke distracfae sunt, eognosci non potest, cognoscitnr et ex ordine, quo in 
arcnbns sub textu pictis (yid. Tab. I) sequuntur, et ex Uteris numeraUbus, singuUs quaternionibus adscri- 
ptis, de quibus adhuc bae exstant : g (3) in foL 14 (a Matth. 9, 27 incipiente) ; te — h (18 — 20) in foI» 
35 (Job. 7, 2—16) fol. 101 (Job. 8, 87) fol. 87«») (Job. 11, 22) fol. 79 (Job. 15, 11) foL 75 (Job. 
46, 14) fol. 117 (Job. 19, 4); Jcb (22), W— ik (24—27), I et la (50 et 51) qui quaterniones textual 
Lucae continent; le (58) 1q (56) Ih (58) 1p (59) m (40), in quibus quaternionibus eyangelium Marci 
scriptran est. Supra textum plagulae ad sinistram legitur pairh (S* e. xaxa) intelUge aivaggeljo, ad deX'^ 
tram nomen erangelistae matpam, tokannen, hdkan, marku; bae inscriptiones sunt manu reoentiore ei 



yentre nsom esse dixit, addit: dess avch aber fm 
gottiseben Eaangelj buech dessen Sr. Kay: Majtt. 
orig^al haben, znr befinden« Streinios autem qnam 
anno 1601 obierit, codicem Arg;entenm, qui sine 
dubio idem est, qoem ille ante oculos baboit, iam 
seculo XYI. Pra^m perr^sse non dubiam est* 
Banc notationem autem Scbmellems, yir doctissi- 
mns, cum nobis humanissime commnnicayit 

96) Zabnius Einleit. p. 44 sq. quanti de la 
Gardie codicem emerit, diyersas yiromm doctonim 
sententias notat; quaram bae duae sunt rectae, una, 
qoa tbaleris sexcentis (inteU. suecids imperialibits), 
altera, qua quadrio^ntis (intell. suecids imper. banc) 
emisse didtur; ntraque enim summa aeqoiparal 
thaleros ducentos nostri aeris. 

97) Literas impressas yd inustas esse primus 
Jkre contendere ansus est, qnem secuti sunt Scbin* 
meiems et Adelnngius; arg;iimenta autem, quae tam« 
quam peobaatia Ihre affert, satis £dgida esse 



lam Zabnius optima docnit et nos, quum iUas nu* 
gas recolere taedeat, id tantum quaerimns, quo- 
modo si illo tempore artis tjpograpbicae — nam 
eam cogitayisse illos yiros doctos non dubiam est 
-— principia iam innotuerunt, ea ars tam loagae 
obliyioni rorsus tradi potaerit; deinde cor Bbrarios 
dnplices lineas duxerit, quarum si tjpos excussisset^ 
ne una qnidem opus erat. 

98) Eius furti a nobis primum cog^iti et ne- 
sdo qua auctoritate in epbemeridibus poblids omnium 
fere ^ntium divul^^ati, Anglos quidam, qui codicem 
contulisset, accusatos est: sed neque nos bi accu- 
satores sumus, neque Angli nomen nobis co^itum 
est, qui codicem eo consilio legerit, ut usum aliqnem 
inde faceret; mimm autem est, quod alinm codicem, 
qui eyang;^a gotbica continuisset, Meapoli in Ang- 
Bam delatum esse Itali palam profess! sunt, yid« 
Castill. Specim. praef. p. Y. 

99) Apud Ibreum UlfiL iliustr. p. 87 &Iso 
187 Bcriptum est. 



Digitized by 



Google 



XXXn Pr^legomenn. 

male quidem scriptae; infra ilks seriptiones seqnitar textns in eingnlis plagolis yembns Yi<^8 con8eripta9; 
ima plagolae parte areas ilU, qnos supra Gommemorayimns , in qnibus loca parallela aliorom eTangeH^nun 
indicata Uteris anreis seripta snnt; in marginibns le^ontor Uterae nomerales, canones siye sectiones.indi- 
cantes (yid. Tabnl. I), praeterea leetiones yariae et glossae, diyersissima ratione scriptae, aliae enim per- 
degan^r (ati. ad Lnc. 6, 49. 7, 32. 9, 13), aliae male pictae (uti ad Luc. 6, 27), aliae nt literarom 
dnetom et colorem inscriptionnni iUamm aeqoiparent; aliae splendorem argenteom seryaront (uti ad Marc. 1, 0. 
II), aHamm color adeo nigmit, nt an nnqnam argenteus fuerit, cognosci yix possjt; alia etiam additamenta 
atramento et sermone latino aetate recentiore seripta inyeninntor, qnibns qui scripsit, capitom nomeres, 
ai^niBntam singabrnm yersaomant capitom, Gothum qoaedam omisisse (yid. ad Job. 7, 82), signification 
nem yerbomm (haec snpra yerba gotbica ipsa sunt seripta) , in ima paginamm parte quid in seqnentibns 
desideretor, qnot foliis praetermissis continnatio sequator, indicare yoloit. Inepta manns etiam aHqaot locis 
textom mntayit atramento argenteo, sed ^liseris Uteris, alias yerbomm formas indacendo (yid. ad Matth. 9, 
24 et ad Marc. 4, 7). Flora alia de scribendi ratione, compendiis, mendis, qoaeqoe sont boios generis 
alia in palaeograpbia gotbica, grammaticae nostrae addenda, dicemos. Ceterom maxima plagolamm pars 
ita seryata est, nt scriptora facile legi possit; sont tamen yersos et singolae qooqoe plagolae, qoarom 
literae nesdtor qua caosa adeo deletae sont, ot qoasi spongia abstersae yideantor neqoe qoidqoam literarnm, 
jiisi sub luce idonea aut etiam ea paolo detracta, cognoscator; aliis locis literarom pigmenta membranas ita 
peredQTont, at singulae literae et yoces interierint nee nisi ex foraminibas relictiis, qoid scriptom faeri(| 
indicari qoeat; aliis lods Uterae ayersae paginae adeo penetrayeront et doctibos adyersae ita sese immiscae* 
rant, ot diligenter discemendae iUae sint, si in bis errare noloeris. Colorem porporeom plagolae permoltae 
motaront et aot roseom aot yiolaceom aot fdscom traxeront; Uterae ai^nteae maximam partem Uyoeront 
not robiginamnt. Neqoe tamen metuendom est, ne codex iste omnino intereat^ qoom tanta com cora 
Upsalienses assenrent, ot earn ad posteritatem etiam peryentorom esse non temere speremos. 

Codex Caroltnu9^^^)y rescriptos, qoatoor foliis continet partes yersionis epistolae ad Romanes, Isi- 
dori Hispalensis originibus superscriptas ; repertus est a KnitteUo anno 17o6 in bibUotbeca Goelferb jtana ; 
membranae sont formae maioris, Uterae codki Argenteo similUmae (yid. Tabol. II, y); in Italia circa idem 
tempos, quo codex Argenteus, uti Knittelios existimat, scriptos, qoondam in monasteriom Weissenbor- 
gense^^') delatns, inde inter nomerom aUorom librorom Mogontiam yenondalpm missos, ibi ab Henrico 
loUo de Blom emtos et Pragam deportatos , deniqoe Antonio Ulrico regnante ICp^ Goelferbjtom penrenit, obi 
hodie senrator. Continetor aotem foUo 277: Rom. 11, 33—12, 5; fol. 236: 12, 17—13, 3; fol. 2SS: 
14, 9^20; fol* 280: IS, 3 — 13. Paginae diyisae sont in duas partes, qoarom in altera sinistra textos 



100) yid. KnitteHom p. 316 sqq. pertinoit aUns, in bibliotbeca Yaticana asservatas, bo- 

miUamm gothicarum frag^menta continens (Skeireins) 

101) Hone codicem ad Bobiense in Lig:aria cast, in Addend, ad epistolam Corinth, alteram 
coeuobiiim perdnaisse, onde etiam bibliotbecae Am- p. 83, nnde Adelnngiam snspicantem, codicem Ca- 
brosianae paUmpsesti prodiere, datis ad Angeliiin roL in Hispania^ yisigothomm aede, scriptom essO) 
Maiom Uteris docoit y. c. Niebobr, et eo qooque errayiase apparet 



Digitized by 



Google 



.Prolegomena. XXXIII 

goikkms Tiginti Beptem Terstbns Twide imparibiis examtas, m altera dexira yerdo latfaui poeiia est, neqne 
Tdgata, ne^e con texta gotkico eongraens* 



Codices Amhrositmi Biimero sunt qninquey membranacei flfjuBpsesti, e eoenobio Bobiensi, qnod in 
Lignria situm est, Mediolanmn deportati, quos omnes CastiUionaeas eo tempore, quo GotU Italiae impe- 
linrn tmaenmt, scriptos esse probavit *^^}. Inter eos codex A (S 36 part, sup.; Tid. Tabid. II, m), 
fomui qnarta, none continet Gregorii Magni bomilias in Bzeebielem, sab quibos latent iragmenta epistolae 
ad Romanes: 6, £3—8, 10. 8, 34—11, 1. 11, 11—33. 12, 8-14, 5. 16, 21— fin. ad Corintbios 
prieris 1, 12-28. 4, 2-12. », 3-6, 1. 7, »-28. 8, 9—9, 9. 9, 19—10, 4. 10, 18-11, 6. 11, 
21—31. 12, 10-22. 13, 1-12. 14, 20-27. 18, 1—38. 18, 46—16, 11. 16, 23— fin.; ad Corin- 
Oios alterius 1, 8—4, 10. 8, 1—9, 7. 12 1— fin. ad Galatas 1, 22—2, 8. 2, 17—3, 6. 3, 28—4, 23. 8, 17— 
fin. ad Epbesios 1, 1—2, 20. 3, 9—8, 3. 8, 17—29. 6, 9—19. ad Fbilippenses 2, 26—4, 7. ad Colossenses 1, 
10 — 29. 2, 10 — 3, 8. 4, 4 — 13. ad Tbessalonicenses prions 8, 22 — fin. et iragmenta epistolamm ad ^,^^S^»/».X, 
Tbessalonicenses alterins, ad Timotbenm utrinsque, ad Titum et Pbilemonem. Inscriptiones in paginanun 
parte superiore positae, du laurinpium, du aifaumm et aliae maximam partem mntilatione membra- 
namm interiemnt, in margine yariae lectiones et glossae (yid. not 67) minoribns, qnam in textn sunt, incU- 
natisqae Uteris scriptae. Cetemm codicis seriptnram non einsdem librarii esse CastiUionaeus iudicat, nam 
alteram partem peritiore, alteram mdiore manu exaratam esse; et qnamqnam literae plemmqae lecta 
non difficiles sint, tamen plagulas aliquot ita abrasas ant elutas inyeniri, nt seriptnram gothicam nnn- 
gnam qnemquam assecntorom speret. Foliomm ordo etiam ab eo, qui reseripsit, omnino pertnrbatns est. 

Cod* B (S 48 part, sup.; yid. Tabul. II, xy) eadem qua A ibrma, Hieronjmi explanationem in lesa- 
iam continet, scriptam super yersionem gotbicam epistolamm ad Corintbios prions 18, 48 — fin. ad Conn* 
tbios alterius integrae, ad Galatas 1, 1—2, 17. 4, 19 — fin. ad Epbesios 1, 1—4, 6. 4, 17—8, 11. 6, 
8— fin. ad Fbilippenses 1, 14—2, 8. 2, 22—4, 17. ad Colossenses 1, 6—29. 2, 11— fin. ad Tbessa* 
lonicenses prioris 2, 10 — fin. deinde fragmenta epistolae ad Tbessalonicenses alterius, utrinsque ad Time- /• */«v.^.^. 
fbeum et ad Titum. Literarum forma baud inelegans quidem est , sed festinationem quandam prae se ferre 
yidetur. Propter recentem seriptnram superindnctam yerba Ulfilana saepius aegre tantum ^cognoscnntur; 
.pkgularnm ordo pariter atque in codice A perturbatus est* 

Tertio loco is codex ponitur, quern nos jimhrosutmtm appeUayimus; sunt autem quatuor tantum pa- 
gellae codicis, forma minore, yersionem latinam eyangeliomm continents (I. 61 part, super.), sub qua scri- 
ptum est interpretationis gothicae (ragmentnm eyangelii Matthaei, eiusque quidem partis, quae in codice Argenteo 
ffn^'gimftiq partem nunc desideratur; lucramur autem inde 28, 38—26, 3.26, 68—70, pergitque, postquam 
lioc yersu cod. Argenteus incepit, cum boc usque ad 27, 1. Scripturae genus est grande et ad codicem 
Argenteum propius quam ceteri Ambrosiani accedit (yid. Tabul. II, n). 



102) yid. CastilL Spedm. prae£ p. IV sq^ XV sqg. 

I. [5] 

Digitized by VjOOQ IC 



XXXIV 



Pr^1^g6mema. 



Supersimt deinde tria folia eodicis (6 82 part sup.) , in quo acripia est eomnentatio in lihras Re* 
gam latina; librarins in usnm Buom conyertit codices Planti £fibii)aniai , Senecae tragoecUarom et interpte^ 
tationis Ulfilanae libromm Nehemiae et Esdrae; senrata sunt in qoatnor pagellis de Nehemia S, 13 — ^18. 8, 
14—7, 3; dnabns de Esdra 2, *?8 i i fli Literamm specimen reddihun est Tabul. II, i. 

Qainto demqne loco ponimns codicem, qni Skeireina continet, cnins nna pars Romae in bibliofteca 
Yaticana com Frontino saperscripto (cod. no. 57ttO membr. forma qnarta) servatar, ahera Mediolani (cod* 
Ambros E 147, membr. forma qnarta), in qna super gothica concilinm Chalcedoninm scnptum est; Tide 
de eo Massmannnm docte atqne copiose dispntantem Skeir. p. 55 sqq. Eins antem mentionem earn ok 
causam bic fedmus, qma inde dtodmns Job. 1, 29. 3, 3—5. 23—26. 29—32. 5, 21—23. 35—38 ^ 
praeterea alia ibi legontor, quae in cod. quoque Arg. exstant; eorum rarietatem in adnotatione indicavimas. 

Antoninm Morillonem primum rersionis Ulfilanae memoriam redintegravisse supra commemoraTimus ; 
)[io8t enm Derrerus qnidam totum codicem Argenteum descripsit, quae descriptio, a comite de la Gardie simul 
turn codice Argenteo emta et Upsaliam deportata, anno 1702 cum Olai Rudbeckii dome et libris conflagraTit. 
Primam autem Ulfilae editionem e codice Argenteo et Derreri ilia descriptione baustam Franciscus Junius 
adomayit ^^^); ea autem editio mendis scatet ita, ut nunc eius nulla fere utilitas sit, accedit, quod multa 
addidit, quorum vestigia in codice nulla apparent, itemque omisit, quae rel bodie sine difficultate legi pos- 
sunt. Multa autem laude dignae sunt observationes Tbomae Maresballi, Angli, yolumini priori inde a pa- 
glna 385 additae. Hand melior eyasit editio Georgii Stiembielmii , consiliarii militaris suecici et praesidiB 
collegii antiquitatum Holmiensis, quae Junianam editionem paucissimis locis emendatam, permnltis 
etiam corruptiorem repetiit '^^). Multo maiore cum cura Ericus Benzelius, arcbiepiscopus UpsaliensiSy 
et eo mortuo Eduardus Lje, Anglus, Ulfilam ediderunt *^^); nam Benzelius non solum lectiones permultas 
Junii et Stiembielmii emendavit, sed etiam primus de noistrae yersionis discrimine et consensu cum textu 
graeco yerissime iudicavit; unum mode desideratum est: non omnia loca eyanida atque lectu difficilia dare 
Valuit. Enm laborem suscepit Jobanncs ab Ibre, regiae cancellariae consiliarius et professor uniyersitatis 
Upsaliensis, qui totum opus ab aliquo e Stierbielmii editione describendum curavit in eamque descriptionem 
emendationes ex codice Arg. ipso baustas intulit'^®); eoque in negotio ea diligentia, prudentia, peritia 
yersatns est, quam is mode, qui codicem Argenteum suis oculis yidit, satis aestimare potest. Quae Ibre 



103) Qoatnor D. N. legu Cbristi eyang^liomm 
versiones perantiqnae dnae, gotbica scil. et anglo- 
saxonica) quamm illam ex oeleberrtmo cod. Arg^. 
nunc primum depromsit Fr. Junius. Accessit et 
glossarium gotbicum. Dortrecbti 1665 (Amstelodami 
1684) 2 yoU. 4. 

104) D. N. lesu Cbristi SS. Eyangelia ab 
Ulfila Gotbomm in Moesia episcopo circa annum a 
nato Cbrisfo CCCLX ex graeco gotbice translata 
nunc cum parallelis yersionibus sueco-gotbica , nor- 
raena L islandica et yulgata latina edita Stoc^ol* 



miae, 1671^ 4. cf. Eberti Allgemeines bibliography Le- 
xicon IL p. 991. 

105) Sacrorum eyangeliornm yersio gotbica ex 
cod. Aig. emendata atque snppleta cum interpretat 
tione latina et adnotationibus E. Benzelii edidit, ob- 
«eryationes suas adiecit et grammaticam gotbicam 
praemisit E. Lje, Oxonii 1750, 4. 

106) Id exemplar, quod postremo in Heina* 
til, professoris Franco furtensis, possessionem yenit, 
indeque nomine Heynatii manuscriptum yocatum 
eibty Zalinitts deinde in consilium adbibuit. 



Digitized by 



Google 



Prolegomenfu 



XXXV 



Bi BOTam Ulfliie: edkmem ' cnrasdsim ^ cedice dvxerat a^iie alimide eollegerat, qmun ipsi i^as perficere 
per fatii boa liceret, A. F. Bfisddiigiiis ^ gynuiiisii BeroIiBensis director, edidiM<>^)* Multis annis post 
^od Ureo son eontigerat, «t Ulfilam totm edertt, !• Ghr. Zalmio, sacerdoti saxonico, contifit ^^^); is autem 
textoBi non solmn firagmentis epistolae ad Romanos a Knittelio lATentis anxit ^^^)y sed etiam adlubita iiiiilta 
cora et Direi emendationibiis , supplemeiitis, adnotationibus fidissime usus, qaantnni potuit, emendatissiiiiiuii 
atqne inl^^rrimaiii dedit, exceptis iis locis, ubi Ihre ipse codicem Argentemn diligentias inspicere negle- 
xffarat. Id qnum eomphuibus locis fiictam esset, Zalmiiis aut in errorem perdactiis est, aat mendas ah 
Area bob animadTersas corrigere bob potiiit* Praeterea optaBdnm fait, Zalmius maiorem aermonis gothid 
peritiam indiciiqae subtiUtatem baboisset ; nam adaotationes , qnas textui snbinnxit , praeter qoas Maresballo^ 
Gordono, Ikreo debet, ieionae snnt atqae ineptae, maximaoi partem etiam fnlsae. Post Zabniom nemo firagmenta 
IJUQana Integra edidit; sed qoae de Matthaei erangdio snpersonC, bis sont edita a S. Hensballo, magistro 
anglioo , et J. A. Schmellero , linguae germanicae in nniyersitate Monaeensi doctors '■ '■ ^). Qnnm autem el 
propter priorom editionom Titiositatem et qnod in iis firagmenta nuper a Miuo reperta et a Castillionaeo in 
bicem edita *^^) non continerentor, noTa Ulilae editimie opns esse^^^) videretor, ii deinde, quos earn 



107) lohannis ab Dire scripta yersionem Ulfi- 
lanam et lin^am moeso-gotliicam illustrantia ab 
ipso doctissimo aoctore emeudata noyisqnd accessio- 
nibns aucta, iam coUecta -et iina cum aliis scripfis 
similis argumenti edita ab A. F. Biischiug^, Berolini 
1773, 4. In huins libri appendice etiam lohannis GoT" 
dwn, iuriseonsuHi Edinborgensis, Specimen animad- 
Tersionum criticarum in prigcam eyangetiorum yer- 
sionem gotbicam contiuetur, optimarnm obsenratio- 
num plenum, et doleudum, quod non pbira de eo 
linguae gothicae peritelna atque . subactissiaii in^ 
didi pro habemus. 

108} UifUas gothiscbe Bibeliibersetzung nach 
Ibrens Text, mit eiuer grammatiscbyvortlicben latei- 
nischen Uebersetzung , samt. einer SprachleLre und 
einem Glossar ausgearbeitet yon F. K. Fulda, das 
Glossar umgearbeitet yon W. F. H. Reinyvald etc 
berausgegeben yon J. Chr. ZaLn, Weissenfels 1805, 4. 

109) Ulpbilae yersionem gothicam nonniillorum 
capitum epistolae Pauli ad Romanos e litiira cnius- 
dam ms. rescripti, qui in augusta apud Guelpbef- 
bjtanos bibliotheca adseryatiir etc. emit, commentatus 
est datque foras F. A. Knittel 1762, 4. Earn 
editiouem textum accuratissime lectum et erutum 
continere si Ebertus 1. 1. p. 992 didt, aut immerita 
laude eam sustulit, aut de re sibi parum comperta 
eoafidenfius indicayit; nam Knittelius, quae facilia 
lectn sunt in codioe, recte legit, in iis, quae ali* 
quanto sunt diificiiiora , saepius errayit, linguae 
antem got}iicae proprietates ei plane iacognitatt 
fuerunt. 



110) Horum yirorum alter, qui libellum sic 
inscripsit: Tbe gotbic gospel of St. Mattbeyv^ from 
tbe codex Argenteus of tbe fourth century yrith 
tbe corresponding English or Saxon from tbe Dur- 
ham book of the eigth centuiy etc. bj S. Henshall, 
London 1807, 8. ad textns emendationem non solum 
nihil contnlit, sed etiam falsis yerbomm distraction 
nibus aut copulationibus eum foede maculayit; ad- 
notationes autem textui subiectae tam sunt peryer- 
sae atque ineptae, ut, quae commemorentur, non 
sint dignae. Multo melius Schmellerus Maltha^ 
fragmenta edidit hoc in libello: Eyangelii seaindum 
Matthaeum yersio franeica seculi IX. nee non go* 
thica sec IV* quoad superest, Stuttgart 1827, 8. is 
enim yir doctissimus textnm, e Zahnii editione han« 
stum, quam emendatissime potuit, edidit, atque 
etiam primus fragmentis, e codice Ambrosiano de- 
tectis, aujit. 

111) Ulpbilae partiiim ineditarum in Ambro- 
sianis palimpsestis ab Angelo Majo repertarnm spe- 
cimen coniunctis curis eiusdem Maji et G. O. Ca- 
stillionaei editum, Mediolani 1819, 4. — Ulpbilae 
yersio gothica epistolae D. Pauli ad Corinthios se- 
cuudae, quam etc. edidit C. O. Castillionaeus, Mediol. 
1829. — Gothicae yersionis epistolarum D. Pauli 
ad Romanos, ad Corinthios primae, ad Ephesios, 
quae supersunt etc. edidit C. O. Castillionaeus, 
Mediol. 1834. — Gothicae yersionis epistolarum Dt 
Pauli ad Galatas, ad Philippenses , ad ColossenseS) 
ad Thessalonicenses primae, quae supersunt etc« 
edidit C. O. Castillionaeus, Mediol. 1835.S;^ii^;,lg^^ 

112) Quos in errores yiros nostri aeyi doctissi^' ^jcm^^ flUt^^m%^jL 

(5 •] "'"^ ■ 



Digitized by 



Google 



XXXVl Prolegomena. 

adornatoros anfissetmts, ant diatins ciinctarc»itiir^ ant consiMnm abiedssent, ipsi nos ad hoc opus soad.^ 
piendnm accessimiis , neqne solum fragmenta Tersionis Ulfilanae omnia collig^ere, sed^etiam emendatins, qnam 
adhuG factum esset, edere constitnimns. Nam lefeniibiis nobis atque diligenttns relegentibns cnm idteram 
textns partem, a Zahnio ex Direi adnotationibns emendatam, tnm reHqna a Kni^lio et Castillionaeo e codU 
dbns bansta , perinnlta inyenta snnt , qnae tratina examinata probaii non possent qaibnsqne nulla - nisi 
ex iterata codicnm inspectione atque recognidone medicina quaeri posse yideretur. Qnae qnnm ita essent, 
Upsaliam et GuelpheTbjtnm profecti sin^ari bnmanitate et liberalitate bibliotbecarnm cnstodum summa-^omr 
hude praedicanda impetraTimns , nt codicem Argentenm et Carolinum ab inilio ad finem nsqne per otinm 
legeremns ac perlustraremas et Titia animadversa, ntmm librariorom negligentiae, an editornm incoxiae 
tribnenda essent, cognosceremns. Et in ntroqne codice conferendo exspectatio nostra nisi snperata, certe 
son decepta est; qoas enim lectiones oUm dnbias nnnc suspicione liberayerimns , qnam raultas corraptas 
emendaverimns , qni adnotationes nostras perlegerit , ipse videbit* Sed mnlto magis, qnam illi ,, codices 
Ambrosiani, qnamqnam a Massmanno ex parte itemm inspecti, nt denno exonterentnr neces8e>erat; qnod 
qnnm ipsis nobis facere non lieeret, CastilUonaenm precibns adiimns,.nt coniectnras nostras / qnas dabiis 
et aperte falsis lectionibns snbstitneramns , cnm codicnm scriptnra comparare yellet; idqne negotinm non 
solnm paratissimo animo atqne rarissima gratificatione et beneyolentia snseepit, sed etiam tanta diligentia 
atque accnratione gessit, nt textns epistolamm, quantum superest, qnem eins ipsins editione mnlto em^i- 
datiorem edidimns, snmmo iore CastiUionaei etiam studio debeatnr. 

In adomanda antem nostra editione ita yersati snmus nt lectiones codicnm (in eyangeliis Ai^entdl, in 
epistolis codids B) yeras, non eas, quas exbibebant editiones, snmma fide redderemns, exceptis iis solis, 
qnae aperte falso habebant, quas quidem ex legibns sermonis emendavimns, dnbias antem et quamm emen— 
datio non esset in promptu, relinqneremus intactas; in yerbomm antem scriptnra , qunm gothicamm litera^ 
mm integritatem retinere cnperemns, banc legem seryayimns, nt non ihf ch, Mbj qu scriberemus^ sed 
simpliciter p (islandicae proprie literae formam, ab aliis yuris doctis iam introdnctam) jpy w, q et pro w sim- 
plicem formam v; yerba deniqne interpnnctionibus diremimus frequentioribus quidem, qnam in codicibns appa- 
rent, sed quae ad sensum explicandnm ntiles esse yiderentur. Textui sic constitnto yersionem latinam addi* 
dimus, non qualem Zabnins confedt^ nt yerbomm gothomm solomm ratione babita yel contra consnetndi* 
nem sermonis latini peccaret, sed qnae regnlas latinitatis obseryans yerbum gothicum yerbo latino redderet; 
in qno negotio, quantum licebat, Ynlgatam secnti sumns. Deniqne adnotationem criticam adiedmus, qua 
primum editionum priomm errata ennmerantnr, quae quia ad bistoriam textns gotbici pertinebant et qua 
dOigentia quaye negligentia codices a critids adbibiti essent, cognosd posset, nunc non omittenda esse 
yidebantur; deinde lectiones merito snspectas indicayimns^ temere in dnbitationem yocatas defendimus, rationes 



mos editionnm illanrai yitia perdnxerint, inter alia edita; is enim leges constitnit plerasqne, e lectio* 

optime cognoscitar e dispntatione Graffii de infirma nibas falsis dedactas, qnamm earn cognitis yens 

germanicae iingaae dedinatione conscripta , malta lectionibas, etiamsi non poenitebit, tamen loca^ qnae 

doctrina repleta, in Noyi diarii sodetatis eraditomm nunc dtayit tanqoam probantia^ non probare id^ 

Berolinensinm etc. yolomine altero inde a pag« 1. gnod yoloit, ipse inteliiget» 

Digitized by VnOOQ IC 



Prolegomena. 



xxxvn 



eaiaidatioiiimi ant expUGadonnm ab aliis initas sob iodidhuii TOcaYimiiSy neque nbi Gotlms ant mmiis 
rede in intevpretalioiie T^rsatus esset, ant contra eennonem snnm peceayisset, ant graeca fobo legisset, 
animadfertere omisinins; tnm textns nostri et graed vnlgati fireqneatem discrepantiam notayimus, 
ynlgatns antem textns graecns nobis est, qnem Griesbaebii editio praebet, praeterque varietates ibi 
positas BCDinm etiam et Matthadnm oonsnlnimns; deniqne rarietates yel in altera codice iny^fas, 
Tel in marginibns adscriptas ibi adinnximns, iCa nt quae in textn aUamm editionnm sint, omnia, de 
adnotationibns, obserratbnibns, aliornm^ explicandi oonatibns, ea qnae ntilia Tiderentnr, Kbrornm antem 
gotbieomm additamenta, glossae, yariae lectiones, gotbid et graed textns diyerdtates omnes indicatae 
inyeniantnr. Ut breyiores esse possemns, notis nsi snmns fere bis: 



# sigttifiGat lectionem prolans fiJsam. 

-|- — lectionem non hhum qnidem, sed qnam codd. 

non agnoscant. 
c^ — yerbomm transpositionem. 

• (supra lineam positom) — yerbomm omissionem. 
gr, — lectionem textns graed GriesbacbianL 

gr. amn. •— lectionem codicmn graecomm omnium. 
cod, et codd. — lectionem codicis yd lectiones codi- 

com a Griesb. dtatorom. 
dw. — diyisim. 
tet» -* innctim. 
pr. — primmn. 
$ee. — secondnm. 
tert. — tertinm. 
coni, — coniedt 1. coniectura. 
V0r$. yd ver$$. — yersio vd yersiones. 
lac. •— lacmia. 

editt. — editiones Ulfilae, qnae nostram praecessemnt 
B. — Benzel. 
B. A, — Bairiscfae Annalen. 
Bfi. — Busching. 
Cot/. — Castiglionc. 



F. — Folda. 

G. s. Gord. — Gordon. 

GO A. — Gottingiscbe Gdebrte-Anzdgen. 

Gr. — Grimm, Deutsdie Grammat 

H. — Hensbali. 

HLZ. — Hallische literatnrzdtnng. 

Hsf. — Heinatzii manuscriptom. 

Ih. — Ihre. 

J. s. Jun. — Junius. 

Kn. — KnitteL 

MGA, — Huncbner Gdebrte - Anzeigen. 

LM. — Lye- Manning. 

jift. — Matthad. 

MiU. — MiDius. 

MB9m. — Massmann. 

Rw, — Reinwald. 

Sch. — Schulz. 

Sehm, — Scbmeller. 

Sk, — Skeireins. 

St — Stiemhidm. 

W, /. — Wiener Jabrbncher. 

Z. — Zabn. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Prolegomena* 



xxxvn 



emeadatioiiiiiii ant explicationmn fib afiis initas sab iadidam YocayimuSy neqae ubi Godms ant minos recie 
in interpretadone Tersatos esset, aat contra sermonem snnm peccavisset^ ant graeca tsiso legisset, id 
animady^rtere omisimns; tnm textns nostri et graeci ydgati freqaentem discrepantiam notayimns, 
graecns antem ynlgatns textns nobis est, qnem Griesbachii editio praebet, praeterqne yarietates ibi 
positas Millinm etiam et Matthaeium consnluimns ; deniqne yarietates yel in altero codice inyentas, 
Tel in mai^inibns adscriptas ibi adinnximns, ita nt quae in textn aliarnm editionnm sint, omnia, de ad« 
notationibns, obseryationibos , alionun explicandi conatibns, qnae ntilia yiderentnr, Ubromm gotbiconun 
additamenta omnia, glossae, yariae leetiones, gothidi et graed textns diyersitates indicatae inyeniantnr, Ut 
breyiores esse possemns, notis nsi snmns fere bis: 



^ significat lectionem prorsns falsam. 

-f* — lectionem non falsam qnidem, sed qnam codd. 

non agnoscant. 
<x) — - yerbomm transpositionem. 
^ (snpra lineam positum) — yerbomm omissionem. 
gr» — lecdonem textns graeci Griesbacbiani. 
gr* amm* — lectionem codicnm graecomm omninm. 
cod. et codd* — lectionem codids yel leetiones 

codicnm a Griesb. dtatomm. 
div* *- diyisim, 
ici. — innctim. 
ptt — primnm. 
$ecm •— secnndnm. 
tert. — tertinm. 
coni. — coniecit L coniectnra* 
vers, versa. — versio, yersiones. 
lacm -— lacnna. 

edittm — editiones, qnae nostram praecessemnt. 
/• 8. Jun. — Jnnins. 
SU — Sdembielm. 



B. — Benzd. 

JLM. — Lje-Manning. 

Z. — Zabn. 

Hu — Heinatii mannscriptum. 

H. — Hensball. 

Schm. — ScbmeOer* 

Ih. — Ihre. 

BS« — Buscbing. 

JS^. — Knittd. * 

Cad. — Castiglione. 

TUssm. — Massmtuin. 

Sk. — Skeireins. 

O. 9. Gord. — Gordon. 

F. — Fulda. 

Rw. — B^inwald. 

Mi. — Mattbaei. 

Sch. — Schulz. 

jr. I. Wiener Jahrbucher. 

B. A. Bairiscbe Annalen* 



Digitized by 



Google 



Emendanda atque addenda. 



I. I n t e X t a. 

p. 11 lin. 16 pro pkwadup 1. pmvaduh. 

— i5 — 14 — panup h panuk. 

— 98 — 7 — ptup spinoda 1. ict. piuptptRoda. 

— 98 — 9 — vaila merjan 1. ict. vailamerjan. 

— 100 — 17 — eod. 1. id. 

— 109 — 7et8— nilipan 1. dir. nih pan. 

— 121 — — eod. 1. id. 

— 207 — 9 — 'innunin 1. tnnumin. 

— 221 — 10 primnm post numeram 22 pone 23, deindc pro gtCius 1. gains* 

— 222 — 4 pro gaXu 1. gaiu. 

— 224 — 11 .. ushrainaip 1. ushrameip. 

— 228 — 11 — Vftflt 1. Via. 

— 267 — 8 — Jtijanda I. frijoda. 

— 308 — 7 — Moggvam 1. $aggvim. 

II, In yersione latin a. 

— 72 — B adde iam post Jiuiua. 

— 229 — 6 pro stadio leg. stadium. 

— 232 - 10 - edidii I. rrfiV. 

— 237 — tf — vtniunlttr L venimur. 

— 240 — 4 comma post literas positum post prohaiis ponendum. 

— 269 — 1 pro nisi 1. ntim. 

— 272 — 9 post ptccaiores niuneras 16 addendas. 



Digitized by 



Google 



Emtndanda aique aUdtnia. XXXDC 

in. I n a d n t a t i n e« 

p. 2 coL 1 lin* 6 deU mmu 

— 5 — 1 — ir post Ulf. ftdde: c. cod. 6 (uti Scholzius notat). 

— 7 — 2 —-2 Tide qaae de b, 1. ad 6al« 2, 6 diximus. 
•—9 — 2 --6 post loco adde: c. codd» 

— 10 — i •— 2 pro w leg. {$• 

eod. — 2 — 3 pro ro ^, omn* L gr. omiu avtov ij XircQa* 

— 12 — 2 — 7 pro pJuraUs 1. mascnlinum. 

— 18 — 1 — 1 post ^. adde: omiu 

— 42 — 1 — 11 post 31 adde: L, 

— 45 — 1 — 4 pro 3 leg. 8. 

— 84 — 1 — 2 pro skuipa I. shOds. 

— 56 «^ 2 — 4 post 18 adde: gavalrpip] proiieif| gr, fere oimi« ^ijaan; Goth. c. cod* 12 ap. 

Mi. ^iTtreu 

— eod. — 2 — 14 pro valvnon — qfvapnon, ffofuJlnon 1. valvnan$ afvapnan, gafvittnan. 
_ 62 — 2 — 5 post 10 adde: vid. tamen ad Gal, 6, 12. 

_ 64 — 2 — 13 pro 8 1. 3. 

— 65—2 — 5 post axoXovd^ovvTsg adde: vel potius librarii negligentia verba /aA pat afargag^ 

gandana excidenmt, cf. ad Rom. 9, 15. 

— 73—2 — 8 sq. pro uhuhwopida et panlo post ufwopida !• vhuhvopida — ufvopida* 

— 80 <— 2 — 16 post 11 adde: pro afar aabbaie fort. ict. legendnm afartabbaie, sicut afier^ 

montag olim dicebatur pro diensiag, cf. Grim. Deutsche Rechtsalterth. p. 820. 

— 92 — 2 — 9 post allh adde: vid. ad Gal. 5, 15. 
_ 94 _ 2 — 13 sq. vid. Prolegg. pag. XXVII. 

— 118 — 1 — 1 sq. pro wTumnada et usrwtmada leg. mrumnoda et uarumnoda. 

— 157 — 2 — 2 pro 28 I. 18. 

— 161 — 1 — 4 post dno^dvTj adde: xal c. Goth, omittnnt Vulg. Colb. Patrr. lat. 

— 163 — 1 — 8 pro conspirat lege: (dixit cum esset) conspirare Z« hand ita recte dicit. 

— 176 — 1 — 14 pro 15 1. 16. 

eod. — 2 — - 1 post omn. adde: praeter cod. 235. 

eod. — ead. — * 7 del. omii. et post c. adde: cod. L ev. 15. 

— 183 — 1 — 5 post ad adde: L. 

— 207 — 1 post L 10 adde: 7, 22. tnwumin] vid. ad Coloss. 1, 29. 

— 212 — 1 — 8 pro CanU — excidere sic legendom est: sio cod. A syUabis iii da supra lineam 

dau9 
scriptis (urraisidaupaim), quod quum Cast, initio non conspexisset ^ urraisi edidit. 

— 219 — 1 — fin. adde : 13, 13 dragkameim] vid. ad Gal. 5, 21. 

— 221 «- 2 — 9 post 23 adde: gaius] sic Cast, sine punctorum supra t positomm vestigio et h« h 

et Cor. 1, 1, 14 in cod. A scriptum esse dicit; minus recte autem Goth, ita scri- 
psit, nunquam enim hoc nomen bisjilabnm est ita, ut at vocales diphthongum efficiant 
* 222 — 1 post 1. 3 adde: 1, 14. gaiu] vid. ad Rom. 16, 23. 

— 224 — 2 — 3 pro ushramaip — ushraineip lege: ushraimeip] sic cod. A; Cast. 4^ ushrainaip* 

— 226 — 2 ^-19 post legerit adde: codice denuo inspecto Cast, ainwarjatoh scriptum esse sibl 

videri dicit; quae lectio si vera est, Goth, tuaoiov pro genere neutro habuit. 



Digitized by 



Google 



XXXX Emenimnda aique aiienia. 

p. 232 col. 2 lin. 1 pro matjtdup I. maijiduh* 

^ 240 — 1 ^ 2 Tid. Prolegg. pag. XXI, not 68. 

— 248 — 2 — 10 pro codd. L gr. 

— 249 — 1 —.1^ post vairpam adde: c gr« omii.; lectio codicis B c Patrr. lat conspirat. 

— 268 — 2 — 17 post mbai adde; (nisi). 

•— 283 — 1 — 7 quae post aHa legantari delenda sunt omnia* 

— 295 — 2 — 2 pro A L B. 
~ 298 — 1 — 3 pro A L B. 

— 308 — 2 — 6 ante fraufm adde t $aggvim] sic cod. B. Cast. :{: $aggvam. 
. 31S - 1 — 11 pro piuhaip I. tiuhaip. 



Digitized by 



Google 



EVANGELIA. 



Digitized by 



Google 



y ^ - 



Digitized by 



Google 



Aiyaggeljo ^airh Mat^aiu. 



9^S 



if f. 



3^ 11 jVl^I^an ik m vatin izvis dai/pja« i|> sa afar mis gaggida syinl^oza mis ist« i4^- 

pizei ik ni 'im yairl>s ei anahneiyands andbindau skaudaraip skohis is« sah ^a^^.a^r^»//aM^4^ 
5^ 8 I>an izyis daupeif) m ahmin yeihamma* — audagai I>ai hrainjahairtans. imte 

15 j^ai guf) gasaiyrand. — • • • ak ana Iukaniastal>aii. jah liuteif) allaim I>aim 'in 

16 j^anmia razna. sya liuhtjai Iiuha|> izyar m andyairj^ja manne. ei gasaiwaina 

17 izyara goda yaurstya jah hauhjaina attan izyarana I>ana m himinam. ni hug« 
jai^ ei 'ik qemjau gatairan yito^ ail>l>au praufetuns. ni qam gatairan ak iisfiilljan. 



Eyangelinm per Matthaennu 

3, 11. At ego in aqua ros baptize, yeram Lie pest me yeniens maier me est, cuius ego non sum 
dignim, vt me - inflectens resolyam corrigiam calcei eios; Lie yero yes bapdzat in spiritu sancto. — 5, 8. 
Beati hi mondi-corde, nam hi deom Tident. •» 15. ••• sed saper candelabrom, et lacet omnibus his in hac 
dome. 16. Sic laceat lax yestra in praesenda hominom, ot yideant yestra bona opera et celebrent patrem yestnun 
himc in coelis. 17. Ne pntetis, qnod ego yenerim abrogare legem aut profetas; non yeni abrogare, sedperficere. 



Adnoiaiio. 



5, 11. Hnnc yersnm et 5, 8, qniin cod.Aig« non 
l^inntar, ex libro, qni a Massmanno editos Skeireins 
aivaggeljons pairh tohannen inscribitnr, addidimas. 
Hie prior yersus citatns est Sk. p. 14 (42). — l/i — 
daupfa] rv) gr« omn., deinde Goth. ^ aig fietdvoictv, 
qnod in locis parallelis (Mc. 1, 8. L. 3, 16. J. 1, 26) 
gr. etiam omittnnt^ eadem Terba M. 9, 13. Mc. 2, 17 
et apnd Goth, et apnd qnosdam gr. desiderantnr. — 
ttl sec. ego, ® gr. omn. — anahneivands] me in- 
flectens, ^ gr. omn., yidetnr ex Mc. 1, 7 additam 
esse (cf. ad 27, 42). — andbindau — ts] solyam coni* 
giam calcei eius, gr. omn. %a vnodijfiata fiaoTa- 
cat. — Jian] yero, ^ gr. omn. — veUiamma^ Ulf. c. 
cdd. ^ xai nvqL 

5, 8. Hie yersns primnm editos in Ulfilae par- 
finm ineditamm spedmine ab Ang. Maio et C. O. 
CastiUionaeo edito pag. 24, nnnc repetitar Sk. p. 26 
(48). — audagai^ legontor deinde avik pan qaP 

A* 



(enim antem dixit) , qoaiB ab anctore hojos opens, at 
yerba scriptnrae sacrae com suis cohaererent, addita sont. 

5, 15. Prindpium eornm, qnae conserrata simt 
In cod, Arg. — lulamastajmn} J. St. + lukat' 
nastapin, H. :|: diy. — liuteip] atrom sic, an liugeib, 
qnod editt. habent, in cod. Arg. scriptom sit, hodie di- 
stingui non potest ; nos com G. (Uifil. illostr. append, 
p. 50) praetnlimns liuieip^ qnod pro Kvhieip (Cor, 1, 
4, 5) errore librarii scriptom esse, ille recte dicere yide- 
tor, yid. ys. 16 livhljai, adde Cor. 2, 4, 4 liuhtjai^ 
ys. 6 Jtuhtida. Singolae literae librarii negligentia sae* 
pins omissae sont, h ipsnm Mc. qooqoe 15, 38 ah pro 
alhsf L. 6, 12 pmrvakand9 jmho pairkvahands^ 6, 17 
et8, 4 hiuma pro hinhma, J. 6, 12 drausnoa pro 
drauhsno8. — bammal H. :^ pamna. 

5, 16. Ikthtfat] H. ^ Uughtjai. 

5, 17. at] ego, « gr. omn,, B. 4: ni. — « t* 
qewffuu] 3. St. -|- ei qanu 

1 



Digitized by 



Google 



2 MaiihaeuB S, 18 — 26. 

18 amen auk qi^ izyis. iind patei uslei^i^ himins jah airl>a« jota aiDS aij^^au 

19 ains striks ni uslei^if) af yitoda. unte allata yair^^. i^ saei mi gatairi^ aina 
anabusne I>izo minnistono jah laisjai sva mans, sah minnista haitadam^iudangard- 
jai himine. i|> saei tau ji^ jali laisjai sra. sah mikils haitada m I>iudangard jai himine* 

20 qi^ auk izris j^atei nibai managizo Tair^if) lizvaraizos garaihteins f^an 

21 ^ize bokarje jah fareisaie. ni I>au qimi]^ m j^iudangardjai himine. hauside- 
du^ f>atei qi^an i&i I>aim airizam. ni maurj^rjieds. ^ saei maurj^rei]^. skula 

v.^ ^ , 22 yairj^i]^ stauai. a^|>an ik qi^a izyis j^atei wazuh modags broj^r seinamma 

STare skula Tairpi|> stauai. i^ saei qi^i]^ broj^r seinamma raka. skula yair- 
I>i^ gaquml>ai. a^j^an saei qil>il> drala. skula yair^i]^ m gaiainnan funins. 

23 jabai nu bairais aibr fiein du hunslastada jah jainar gamuneis j^atei brojmr 

24 ^eins habai^ wa bi puk. aflet jainar ^o giba I>eina in andrair^ja hunsla- 
stadis jah gagg faur^is gasibjon broj^r ^einamma jah bij^e atgaggands at- 

25 bair ]^o giba ^eina. sijais yaila hugjands andastauin j^inamma sprauto. und 
I>atei is in yiga mif) imma. ibai yran atgibai ^uk sa andastaua stauhi 

26 jah sa staua j^uk afgibai andbahta. jah in karkara galagjaza. amen qi]^ 

18. Amen enim dico vobisi agqae dam pent coelam et terra^ jota munn ant una linea non pent de lege^ 
donee omne fit. 19. Yemm qui nanc abrogat anam praeceptomm honim minimoram et doceat sic hominesy bk 
mminras nominatar in regno coelonim : venun qoi fadt et doceat sic, bic magnns nominatur in regno coeloram. 
20. Dico enim vobiS) qnod, nisi plus fit vestrae iustitiae, qaam bomm sdibamm et Faiisaeonun, non 
qoidem yenids in regnnm coelomm. 21. Audistis^ qnod dictom est bis maioribas: ne ocddas; yerum qni 
ocddit) reus fit iadido; 22. at ego dico yobis, quod qnisqne iratns firatri sno temere reus fit iadido; 
yemm qui didt firatri sno: raka! reus fit concilio; at qui didt: fafne! reus fit in geennam ignis. 23. Si 
fgitor feras munns tunm ad aram et illic recorderis, quod frater tuns babet aHquid contra te; 24. relinqne 
illic banc oblationem tuam in praesentia arae et yade prins te-reconciliare fratn tno et postbac accedens 
offer banc donationem tuam. 25. Sis bene yolens adversario tuo propere, usque dum es in yia cum eo, ne qnando 
tradat te bic adyersaiins iudid et bic index te tradat commentariensi, et in carcerem ducaris* 26. Amen dico 

5 1 18. jah] H« rf: jcm* — alhia vahrbib] J. peinj non beina^ qnod g&a postulate in textn sen- 

St B. 4^ alia gavairpip, H. :{: alia tavairpip* ptum sit. Vocem aibr dubiae originis et significa- 

5, 19. sahl pr. Z.-|-«a; cetemm ^ gr. omn. — tionis Grim, quoque I. 44 sq. retinuit. J\ ./<V. /. /r. 

ptudamgardjai] H. ^ diy« — 8va'\ sec sic, ° gr. ^ 5, 24. andva!rpja'\ EL 4^ andvirpja. <— ^^o- 

5, 20. ni path editt. 4^ jet. — txvaraixoa nbiimi te reconciliare , gr. omn. diaXXdyrjd^i* — 

gar€nklein$i <x> gr. «wn. Cletemm Uif. ® nXeiov* aioair] H. ^ diy. 

5, 22. skula] pr. Scbm. :^ scula. 5, 25. atgibai put] ro gr. omn. 

5, 2S»jabai] H. semper ^^^frot* — aibr] sic cod. 5, 26. minmigian] minimum, gr. omn. €a%ct%or^ 

Arg. ; neque Ibrn con jectura bair, neqne Zabnii libr qnapropter Sdi. Ulfilam in sno libro iXaxunov le* 

digna, quae redpiatur, quia utromque yerbum anctori* gisse snspicatnr; fortasse Gotbns falM yertU , qmoi 

tate caret; nee giba babet, qnosecommendet, qunm qnidem noli neniel tantua m acddit. 



Digitized by 



Google 



MaithaeusS, 27--34. 3 

27 ^luu ni usgaggis jaii^ro. unte usgibis |Mma Tninni«taii kintiu housideduj^ |^« 

28 tA qifNUQ ist ni horinos. a^^an ik qij^a izris Jiatei ^razuli saei saiwi^ ^- 

29 nan du luston izob. ju gahorinoda izai in hairdn seinainma. j^ jabai augo 
j^dn j^ta taihsYO marasjai j^uk. usstagg 'ita jah yairp af j^ns* batizo 1st auk 
^us ei fracpstnai ains Uj^iye |iemaize jah ni allata leik |iein gadriusai m gai« 

30 ainuan. jah jabai taihsyo j^eina handus marzjai j^uk. afinait |k> jah yairp af 
^us« batizo 1st auk ^us ei fraqistnai ains lij^iye f>einaize jah ni allata leik 

31 l^ein gadriusai m gaiainnan. qifianuh j^an 1st fiatei wazuh saei afletai qen. 

32 gibai izai a£»tassais bokos. 'iff 'ik qi^a mis j^tei wazuh saei afleti]^ qen 
sektt inuh £edrina kalkinassaus. tauji]^ po horinon. jah sa ize a&atida liugaij^. 

33 horinof). aftra hausidedu^ I>atei qi^an 1st I>aim airizam. m ufarsyarais. 

34 ip usgibais fraujin ai^ans f>einaiis. a|>Imn 'ik qi^a 'izyis ni syaran allis. ni 



tibi: aoa exis iUinc, donee redcUs banc minlmiim obolmn. 27. Andistig) qaod dictum est: lie 
moechexis ; 28. at e^ dico yobis, qaod oniBis qui adspicit nmlierem ad concapisoeiidam earn 9 iam 
moecbatus - est - com ea in corde sno. 29. Vemm si ocnlns tons bic dexter soilidtet te^ erue enm 
et proiice a te, melius est euim tibi, ut perdatnr uram membroram tuonim et non totnm corpus 
tanm cadat in geennam; 30. et si dextra tna manos soilidtet te, absdnde banc et proiice a te; 
melios est enim tibi, at perdatar anam membroram toorom et non totam corpas taom cadat in ge* 
ennam. 31. Dictam aatem est, qaod omnis qai repadiet oxorem, det ei diTortii libros; 32. yeram 
ego dico yobis, qaod omnis qui repadiat uxorem saam sine crimine adulterii, facit banc moecbari; et bic 
qoi repudiatam dadt - in - matrimonium, moecbatur. 33. Iteram aadistis, qaod dictam est bis maiori- 
bas: ne peieres, yerum reddas domino iaramenta tua; 34. at ego dico yobis, non iurare omnino, non 



69 29. paia] J. St. 4: pana. — nsstagg] Scbrn. 
^afttoggi codicis Arg.lectionem esse HeJsam protM- 
stiggp iam Grim. II. 190^ recte notayit. In codice 
rasam est a ^ qua re fortasse emendatio indicator. — 
gadriusat] Z. praef. p. XIV abstirde contendit Go- 
tbam legisse niau pro fikrjd'ij, scilicet Ulfilam babet 
pro interprete yerborum graecorum tenadssimo; at 
cfL 6, 2 andnemum (acceperunt) = anixovai^i et alia. 

5, 30. pemaize] St. j: peinlUe. — gadriu$ai\ 
H. + driusai* 

5, 31. qipanuh pan] J. St. Hz. oti fere abi- 
qne ^ qmpan uhpan; nam uk est particula encli- 
tica, non proditica, yid. Gram.; banc errorem per- 
mnltis lods Z. qnoque admittit. — waxiuh] cod. Arg. 
4^ wa II wazuh; sic saepius sjUabae in Hneae ante- 
oedentis fine scriptae, ab initio seqnentis repetitae 
muA, yid. ad L. 1, 65. J. 9, 41. ~ qen\ Ulflf^' 
ixvtov* /♦• •s^. i-fmm 



5, 32. Mr tze} F. + aa Ittei; Hz. ex corr. j; 
aatze; Z. b. L et 7, 15 recte diy., sed Mc 9$ ly 
t jet. 

5, 33. m ufarsvaraia] J. St. B. H. rf: mm 
faravaraia* — uagibais] St. 4: u$gibaa^ '■- framjini 
in cod. Arg. exceptis iis lods, nbi non de deo ant 
Jesu sermo est (M. 6, 24. 27, 63. L. 16, 13. 
J. 15, 15) semper scribitor per notam fin (sie 
etiam fima, fan pro firaujina^ fraujan), qaam J. 
St. B. H. :|: fanin sunt interpretati, rectam atqne 
integram formam primus restitoit Gordon, p. 51. 

5, 34. gupa] editt. ^r gopa, EL r^jji. Cete- 
rum editiones semper forma gop, gopia etc. ntun* 
tor; Maresb. p. 408, Gord. p. 52 f. et lb. gup^ 
gupa scribi merito iusseront, yid. Job* 10, 34, abi 
sine Bota guda legitar; sic semper etiam CastilL 
in edbtione epistolarom recte dedit» 

1* 



Digitized by 



Google 



4 tfnllilaeiit 5| S5 — 4i. 

35 bi himina. imte stols list gufm. nih bi airl>ai. unte fotubaurd 'ist fotiyci lis. 

36 nih bi laimsaulymai. unte baurgs ist ^is mikilins ^iudanis. nih bi haubida 

37 j^inamma svarais. unte ni magt ain tagl Tfeit ai^^au svart gataujan. sijai]^ 
|»an Taurd izvar. ja ja. ne ne. j]f j^ata managizo I>aim us j^amma ubilin 'istm 

38.39 hausidedu^ j^atei qif>an ist. augo und augin jah tun^u und tunj^au. i]^ ik 
qif>a izvis ni andstandan allis j^amma unseljin. ak jabai Tfas puk stautai bi 

40 taihsTon peina kinnu. vandei unma jah {^o an^ara« jah pamma Tiljandin 

41 mip pus staua jah paida peina niman. aflet 'imma jah yastja. jah jabai was 

42 puk ananaup jai rasta aina. gaggais mif> unma tvos. pamma bidjandin fiuk 

43 gibais jah j^amma yiljandin af I>us leiwan sis ni usvandjais. hausidedu]^ 

44 patei qi^an ist. frijos neMiindjan peinana jah fiais fiand' I>einana. al>f>an ik 
€p^ izris. frijop fijands izvarans. I>iul>jai]^ pans vrikandans izris. yaOa tai:^p 

per coelum, nam sedes est dei; 35. neqoe per terrain, nam scabeUam est pedum eios; nee per lemso* 
fymam, nam dvitas est huius mag^ regis; 36. neqoe per caput toom inres, nam non potes nnom pOnm 
aUmm ant nignun reddere. 37. Sit autem yerbom vestram: sane, sane; minime, minime; yeram Loc 
plus bis ex hoc male est« 38. Andistis, quod dictum est: oculum pro oculo ]et dentem pro dente; 
39. yemm ego dico yobis, non resistere omnino hnic malo, sed si qnis te percntiat ad dextram tnam ma* 
lam, offer ei etiam banc alteram. 40. Et bnic yolenti cum te iudidum et pallitun tnnm tollere, pemutta 
ei etiam tunicam. 41. Et si quis te cogat miliare unnm, eas cum eo duo. 42. Hoic oranti te des et 
buic yolenti a te mutuari sibi, ne ayertaris* 43. Audistis, quod dictum est: ames propinquum tuum et oderis 
inimicum tuum; 44. at ego dico yobis: ametis inimicos yestros, benedicatis bis perseqnentibus yos, benefsKaafis 



5, 35. piudams] H. ± piudanhu* inde illnd h saepins subsequent! consonant! assimi- 

5, 36. gaiaitfani H. q^ gataugan (sic 5, 47). latnr, c£,jan - ni 25, 42. jag^gabairaidau J. 3, 4. 

5, 37* siiaip'-pan, J. qp Mtj aipban, B. -|- jas^sa M. 26, 7I» nu'sijai L. 20, 16 et potissi- 

$ijat Patty ii* :|: sifcnp pan, H. ^ stjai pan, mum stimcnp^pan^'i. 26, 67. J. 11, 46. paip^pan 

Scbm. 4^ sijaUppan. Veram buius formae natu- Rom. 12, 4. Frequentatnr ea figura in epistolis, 

ram nulius interpretnm perspexit; Z. coaluisse eam yid. Afssm. Sk. p. 60. 

pntat ex wjai et uppan yel appan, quod sjna- 5, 39. allu\ omnino, ^ gr. omn., solus Ptolem. 

loepbes genus cum appan inauditum est; aliqnid ap. Epipban. Haeres. 33, 6 testante Miliio S3Ut}g 

yeri inest in altera ilia opinione; Scbm. yidetor babet. — unseljin) H. :j^ umelgin. — taihwim\ 

aliquid desiderare, quod puncto posito indicat. Res IL j^ laishvan, 

autem ita se babet : uh particula enclitica cum yi qnadam 5, 40. staua'} St. ^ stava. 

copulatiTa ab initio seutentiarum yerbis annectitur; 5, 42. jaK} St. ijah 

quod si ea yox, cui annectitur, in yocalem longam 5, 45. Jiais] St ip filia. — newundjan]Vi.^dir. 

aut dipbtbongum desinit, ad yitandnm biatum u par^ 5, 44. Falluntur Griesb. et MiU. opinantes Go- 

ticnlae omittitnr; nostro loco igitur aijaih pro m- tbnm xal dicoxovzcjv v^ag omisisse, nam ea yer- 

jaiuh (uti viljauh [Cor. 1, 11, 3], sumaih, paihy bis joA vrikandans tzvis reddidit; potius in soo 

al. pro viljau^uh, sumai'-uh, pai'uK)^ sin yero codice legit et secundum eum yertit: ayanata ^ovg 

breyis est yocalis termiuationis , ea ipsa abiidtur ix^Q^^S vfiuiv, evkoyslvB Tovg dtcixorrag v/aSc, 

et iutegra particula ni additur (J. 6, 64 vissuhy xaloig noiei%a zoig fAioovOLv vfiSg xai TtQOCev^ 

L. 7, 6 'iddjuh aL pro vissw^s tddja^uK). De- x^d» ini^ %A^ k(^if^m^ivt(ar vfiag. Ita nee 

Digitized by VnOOQ IC 



Mutiha^UM S, 45 — 6^ 5. 5 

45 ^aim ha^andam izris jah bidjai]^ bi j^and usl^riutaudana izyfe. m vairl^ai^ 
. . sunjiis attms izraris ^is m himinam. unte sunnon seina urrannei^ aaa ubi- 

46 lans jah godans jah rignei]^ ana garaihtans jah ana myindans. jabai auk fri- 
jo^ ^ans frijondans izvis ainans. i^o mizdono habai^. niu jah j^ai ^iudo j^ata 

47 same taujand. jah jabai golei^ f>ans frijonds izyarans j^ataineL we managizo 

48 tauji]^. niu jah motarjos |>ata samo taujand. sijai^ nu jus fidlatojai syasye 
6^ 1 atta izvar sa m himinam fidlatojis ist. atsaiwi|^ armaion izvara ni 

. tau^ m andyairpja manne du saiyran im. ai^^au laun ni habaip fram 

2 attin izyaramma {mmma 'in himinam. . ^an nu taujais armaion. ni 
haumjais faura ^us syasye ^ai Uutans taujand 'in gaqumpim jah in ga- 
runsim. ei hauhjaindau £ram mannam. amen qif>a 'izyis. andnemun miz- 

3 don seina. ip f>uk taujandan armaion ni yiti hieidumei ^eina. wa tau- 

4 ji^ taihsyo I>eina. ei sijai so armahairtil>a I>eina 'in fidhsnja jah atta j^eins. 

5 saei saiMil> 'in fulhsnja. usgibif) pus 'in bairhteiu. jah pan bidjaip. ni si- 
jaip syasye pai liutans. unte frijond 'in gaqumpim jah yaihstam plapjo stan-> 
dandans bidjan. ei gaumjaindau mannam. amen qipa 'izyis patei haband 

his odientibiis vos et precemini pro his calnnmiautibns yos, 45. ut fiatis iilii patris yestii boios in coelis, 
uam solem snum oriri - facit super malos et bouos et pluere • facit soper iustos et snper iniustos. 46. Si enim 
Binatis hos amantes tos solos ^ qiiam mercedum babetis? nonne etiam bi pag^anomm boc ipsmn fadunt? 

47. Et si salutatis bos amicos yestros tantom, qao pins facitis? nonne etiam portitores hoc ipsiun facitint? 

48. Sitis igitur Yos perfecti, sicut pater yester bic in coelis perfectns est. 6, 1. Corate benefidnm 
Yestmm non facere in praesentia bominnm, nt yideamini els, alioqnin mercedem non babetis a patre yestro 
hoc in coelis. 2. Qnnm ig^itnr fadas benefidnm, ne comn • canas ante te, sicut bi simulatores facinnt 
in condliis et in yiis, ut celebrentnr ab hominibus; amen dico yobis: acceperunt mercedem snam. 3. Yenini 
te fadentem benefidnm ne sdat sinistra tna, quid faciat dexfra tua, 4. ut sit boc benefidnm tuimi in abscondito 
et pater tnns, qui yidet in absconditum, reddit tibi in aperto. 5. Et qmun oretis, ne sitis sicut bi simulatores, nam 
amant in condliis et angulis plateamm stantes orare, nt obsenrentur hominibus ; amen dico yobis, quod habent 

opus est yerbo vrikan noyam significationem tri- di)eaioavvi]v. — andvairpjd} St. ^^ andvairfna, 

Imere, qnam eins etjmon respuit, nee cum Ryy. H. :|: andvairpga. 

fraqipandans pro wikandana coniicere; cf. ad 6, 2. ei\ H. ^ :{:• — hauhjaindau f ram} H. 

L. 3, 14. j: hauhjatnda ufram, — andnemun\ EL :|: diy. uti 

5, 45. Qrui\ tert. snper, ^ gr. omn. saepius. 

6, 46. ainans\ ^solos, " gr. omn. — piudo] 6, 4. sfjail Z. + siau — betna] gr. ante so* 
paganomm, gr. TeXiovai. ^ — fulhsnja'i pr. cod. Arg. ^^ julhsja. — fuXh»i^ 

byAl.frijond$\wDDicoiiy gr. adeXq>ovg. — tavjip] ja'\ sec. \M. ° avtog c. c^d. et yerss. 

H. ^ iauffip, uti ys. 36 et saepius. — motarjos] portito- 6, 6# bidjatp — sijaip] oretis — sitis, gr, tiqoo^ 

res, gr. iO^nxoL — paia aamo] hoc ipsum, gr. ovz(o. Bvxtj — tarj. — jah] sec. Ulf. ^ iv* — p^ojrjo] quum in 

5, 48. fullaiojai] H. utrumque 4^ diy. — atta] nulla germanicamm lingnamm boc yerbum inyeniatnr, 

EL :}: attak* — 'izvar] Z. ^^ zvar. Ulfilas ex graeca mutuosse yidetur nXaxelay eam- 

6) It armaion^ St. :|: armajonf oeterum gr. que ob causam pjatjo saibendnm esse putamosA 



Digitized by 



Google 



6 



Uatthaens 6| 6-- 17. 



6 mizdon sdna. ip pu pan bidjais. ga^ m hej^jcm jj^ina jah gahikands haur- 
dai peinai bidei du attin j^emanmia pamma m fulhsn^^a jah atta peins. saei 

7 saiwip m fiilhsnja. usgibi]^ j^us m bairhteiiu bidjandansup-^pan ni filuvaord- 
jai]^ gyasye {m {audo. j^ugkeip un auk ei m fihiTaurdem seinai andhausjain- 

8 dau. ni galeiko]^ nu |>aun. rait auk atta izyar. pizei jus paurbuj^. faurj^izei 

9 jus bidjai{i ma« sva nu bidjai]^ jus. atta imsar pu 'in himinam. yeihnai namo 
10 j^ein. qimai j^iudinassus peins« Tairl>ai Tilja J^eins sre m himina jah ana 

11. 12 airf>ai. hlaif unsarana I>ana sinteinan gif uns himma daga jah aflet uns 

13 I^tei skulans sijaima syasye jah yeis afletam paim skulam unsaraim. jah ni 
briggais uns 'in £raistubnjai. ak lausei uns af j^amma ubilin. unte j^eina &t 

14 j^iudangardi jah mahts jah yull>us 'in aiyins. amen. unte jabai afletip 

15 mannam missadedins 'ize. afletip jah 'izyis atta 'izyar sa ufar himinam. 'ijp ja- 
bai ni aflet]]) mannam missadedins ize. ni Jmu atta 'izyar afleti]^ missadedins 

16 'izyaros. af>]^an bif>e fastaif). ni yairj^ai]^ syasye I>ai liutans gaurai. frayard- 
jand auk andyairj^ja sema. ei gasaiwaindau mannam fastandans^ amen qi|»a 

17 'izyis patei andnemun mizdon seina. 'i[> I>u fastands salbo haubi{i pein jah 

mercedem snain. 6. Yeram ta, quum oras, vade in cabicolmn tuam et daadeos ianuam tnam ora ad 
patrein tiiiim hone in abscondito, et pater tuus, qui videt in absconditum, reddit tibi in aperto* 7. Orantes 
autem ne mnlta - loqnamini sicnt bi paganorum ', yidetor eis eDim at in multiloqtiio sno exaodiantur. 
St Ne similes - sitis igitor Lis, scit enim pater Tester, coios yos indigetis, anteqaam tos oretis earn. 9. Sic 
igitnr oretis yos: pater noster tu in coelis, sanctificetur nomen tuum, 10. yeniat regnum tuom, fiat Yohintas 
tua, ut in coelo, etiam snper terra; 11. panem nostrum hone qnolidiannm da nobis bodiemo die, 12. et 
remitte nobis, qnod rei simns, sicut etiam nos remittimos his debitoribns nostris, 13. et ne ducas nos in 
tentationem, sed libera nos ab hoc malo: nam tuom est regnum et potentia et gloria in secula, amen. 

14. Nam si remittitis hominibns peccata eomm, remittit etiam Tobis pater Tester hie super coelis; 

15. Terum si non remittitis hominibus peccata eonmi, non quidem pater Tester remittit peccata Te8tra« 
16* At qnando ieiuuatis, ne fiatis sicnt hi simniatores tristes; permutant enim facies snas, nt yideantur homi- 
nibus ieiunantes ; amen dico Tobis, quod accepenmt mercedem suam. 17. Verum tn ieiunans onge caput tuom et 



6, 6. galukands] J. St. ^ galauiands. — 
haurdai'\ Zahnii coniectnra paurdai non necessaria 
est, Tid. Cor. 2, 2, 12. 

6, 7. bidJandansup'panH editt. :|: hidjandann 
uppan* 

6, 8. jfW] pr. TOS, ® gr. omn., H. :|: gus, nt 
saepius g pro j. — faurpkei] H. 4: diT. 

6, 9 — 13. Oratio dominica saepius, sed male 
repetita in libris Tarii argumenti, e« g. in Auonjmi 
libro de Uteris et lingua Getarum , quem edidit BonaT. 
Vulcan., Graeteri Bragure I. p. 110. Adeluugii Mi- 
thridate II. p. 182. — ^] to, gr. 6, Tid. ad L. 6, 20, 



6, 11. 9inieinan\ ea tox, Adelungio L L oh« 
scurae significationis esse Tisa, comparanda est cum 
seileins Cor. 2, 11, 28 = 6 xaO-^ fj^iqav; signi^ 
ficat igitur quotidianum. — hwima daga} editt« ^ jet. 

6, 13. unte — ame«]°gr. 

6, 15. m pan} editt. :|: jct., nam pau perti- 
net ad Terbnm afletip. 

6, 16. svasvel Z. + sve* -^ /ravardjandl J. Sf, 
^ fravaurdjand, H. ^ fravardjamu — gasm* 
tvmndau} J. St. ^ gasaiwandau. 

6, 17. haubip pein\ cx) gr. omn. 



Digitized by 



Google 



HaiihaeuB 6pi8Sl6. f 

18 Ittdja ^^ema j^yah. ei ni gaseiwaizau maimam fastands ak attin j^einamma 
Jiamma m fiilli8ii|a« jah atta j^eins. saei saim^ m fulhsnja. usgibi]^ ^us. 

19 ni hnzdjai^ 12ms huzda ana air^aL ^arei malo jah nidva {rarardeip jah 

20 |»am {dubos ufgraband jah hlifand. HJf huzdjmp izris huzda m himina. 
parei nih malo nih nidya firayardei^ jah j^arei piubos ni u%raband nih 

21« 22 stilaiid. ^arei auk ist huzd izyar. I>aruh 1st jah hairto izyar. lukam lei* 
kis 'ist augo. jahai nu augo j^ein ainfalf) 1st allata leik I>em liuhadein yairl>if). 

23 'ijf jahai augo pein unsel ist. allata leik {^in riqizein yairf)!]). jahai nu liu-* 

24 ha^ ^ata m I>us riqiz 1st. I>ata riqiz wan filu« ni manna mag tyaim fraujam 
skaUdnon. unte jahai fijaip ainana. jah anl>arana irijop. ail>pau ainamma uf« 
hausei|i. i]^ anl>arainma frakann. ni magu^ gul>a skalkinon jah mammonin, 

25 diif)]^ qi^a izyis. ni maumai]^ saiyalai izyarai. wa matjai^ jah wa drigkai^. 
mh leika 'izyaramma. vre yasjaif>« niu saiyala mais 'ist fodeinai jah leik 

26 yastjom. 'insaim^ du fiiglam himinis. ^ei ni saiand nih snei^and nih 
lisand m banstius. jah atta 'izyar sa ufar himinam fodei^ 'ins. niu jus 

fistdem taam laya; 18. at non yidearis hominibns ieianaiis, sed patii tuo huic in abscondito, et pater taas, 
qui Tidet in absconditom , reddit tibi« 19* Ne colligatis Tobis tbesatiros snper terra, ubi tinea et aerugo 
perdit et obi fores effodiont et ftirantor. 20. Verom coUigite vobis tbesauros in coelo, obi neqne tinea 
neque aerogo perdit et obi fores non effodiont neqoe forantnr. 21. Ubi enim est thesaoros Tester, ibi 
est etiam cor yestrom. 22. Locerna corporis est ocolos; si igihir ocolos toos clams est, totom corpus 
taom loddom fit; 23. yerom si oculns toos malos est, totom corpos toom tenebrosnm fit; si igitor lomen 
hoc in te tenebrae sont, hae tenebrae qoam moltae! 24. Non homo potest doobos dominis seryire; 
nam si odit onom, etiam altenim amat; aot oni obedit, yerom alterom contemnit; non potestis deo seryire 
el mammonae. 25. Ideo dico yobis, ne soliidti - sitis animae yestrae, quid edatis et qoid bibatis, 
neqoe corpori yestro, qoo yestiatis; nonne anima plos est dbo et corpos yestibos? 26. Videte ad ayes coeli, 
quod non seront neqoe metont neqoe colligont in horrea, et pater yester hie soper coelisaliteas; nonne yos 



6, 20. huzdjaib] St. :|: husdjaip. 

6, 24. unie Jabot] nam si, gr. omn. ij yaQ, 
qoamobrem potandos est Ulfilas legisse el yaq, et 
sensos est: nam si odit alterom, etiam altenun dili* 
git. In loco paraHelo L. 16, 13 etiam a Graeco 
differt Goth., yid. ad h. 1. — fij^^P ainanai rv> gr. 
omn. — ujhauseib'l obedit, gr. omn. dyd-d^erac; 
Ulf. fortasse legit vnoza^enai, ei enim yerbo re- 
qiondet ufhauyan L. 2, 51. 10, 17. 20. Bom. 13, 
1. — tp] yerom, gr. omn. xcri, pro qoa graeca 
yoce gothicom ^p etiam aliis locis in enontiatis ad- 
yersaliyis ponitor (Mc. 10, 42. 15, 15. ct 15, 31.) 

6, 25. maifoipi Z. ^ mapfaip. 



6, 26. niK\ pr. Z. -|- m. — sneipand] J. St. 
B. ^ sneiandj Bii. H. :^ sneidhand* — maisve apri^ ^,^t^^i, 9mt.%,6, 
%anii\ sic in cod. Arg, legitor, qoamqiiam literae 
pene legi non possunt; H. '3^ mais veaprizans. 
Interpretes lectionem codicis Arg. merito nabentes 
comiptam alii aliam coniectoramproposoeront; Gord. 
p. 54 maia vairpizans^ Z. mats aver aipans, probanta 
Schm., uti yidetor, et yyackemagel Deotsch. Lese- 
boch I. praef. p. XXIII; Byy. Gloss, p. 77 yol- 
gatam defendit, sed quid maisve sit, nescire se fa-> 
tetor; golhicam formam esse Z. Gloss, p. 178 recte 
negat. Non dnbinm est, qoin monstrosa Ula lectio 
librarii negligentia orta sit, et qoom coniectnra ad 



Digitized by 



Google 



8 



Matlhaeu* 6, 37 —7, 15. 



27 maiahre af^rizans siju]^ j^aim. i]^ Tf as izvara maumands mag anaankan ana 

28 Tahstu seinana aleina aina. jah bi yastjos Tf a saurgaip. gakunnai^ blomans 

29 haiI>jos« waira yahsjand. nih arbaidjand nih spinnand. tpJjfok jfdn Szvis 
patei nih saulaumon 'in ananuna yul^au sdnamma gayasida dk sye ains pize. 

30 |ah j^ande pata hayi haif>jos faimma daga yisando jah gistradagis 'in auhn 

31 galagif) gii{» sya yasjif). waiya mais 'izyis leitQ galaubjandans. ni maumai^ 

32 nu qil>andans. Tf a matjam ail>l>au Tfa drigkam ai]^I>au we yasjaima. all auk 
j^ata ^iudos sokjand, yaituh j^an atta 'izyar sa ufar himinam ^atei paurbu]^ — 

7^ 12 — •••jaina 'izyis mans, sya jah jus taujai]^ 'un. j^ata auk 'ist yito]^ jah praufeteis* 

13 'mngaggaip pairh aggyu daur. unte braid daur jah rums yigs sa brigganda 

14 m fralustai jah managai sind j^ai 'inngalei^andans ^airh j^ata* -wan aggvu 
pata daur jah ^raihans yigs sa brigganda 'in libainai jah fSeiyai sind j^ai 

15 bigitandans pana. atsaiwi]^ sye^auh faura Uugnapraufetuin fiaim 'izei qimand 

ima^ potiores estis his? 27. Vemm qnis yestram sollidtus potest addere ad statarain suam cobitmii 
unum? 28* Et de vestibits qfiiid solliciti - estis? considerate flores campi, qaomodo cresamt, neqne la- 
borant neqae neiit. 29* Dico aatem yobis, quod neqae Solomon in tota gloria sna restiyit se, nt vokub 
horum. 30. Et si hoc foennm campi hodierno die existens et eras in fomace posittun dens sic Testit, 
qaomodo magis tos param credentes? 31. Ne solliciti - sitis igitor dicentes^ qnid edimns ant quid 
bibimos ant qno Testiamus; 32, omne enim hoc pagan! qnaemnt; sdt antem pater Tester hie super coe- 
lis, qnod indigetis — 7, 12. — (fac)iant Tobis homines, sic etiam tos faciatis iis, hoc enim est lex et pro* 
fetae* 13. Litrate per angustam portam, nam lata porta et spatiosa Tia haec ferens in pemidem 
et molti snnt hi ingredientes per hanc 14. Qnam angnsta haec porta et torta Tia haec ferens 
in Titam et pand sunt hi inTenientes hanc. 15« Attendite Tcro a falsis - profetis his, qoi Teniont 



medendnm opus sit, nulla fadlior et Terior ea in- 
Teniri potest, qnam Gordonns fedt; nam quod Z. 
addubitat, maU cum comparatiTO coniungi posse, 
constat non solum Graecos et Latinos inSkXov et 
potins cum comparativo ponere, sed etiam Islandos 
(vid. Gloss. Edd. t. Heldr); atque adeo ipsos Go- 
thos einsmodi pleonasmos sibi concedere, Tid. Cor. 
2, 8, 22 mais vsdaudozan. Nostro antem loco 
ftccedit, quod Vulgata etiam magis pluris habet. — 
paim} J. St. :|: paima* 

6, 27. vah8lu'\ J. St. ± vahstm. — seinana 
aleina} sic cod. Ai^.; editt. ^ seinan alleina* 

6, 28. saiirgaipi] J. St. B. H. 4^ aautjaip* 

6, 29. vulpaul J. St. 4: vulpu. 

6, 30. Jah] pr. J. St. ^ jabai. — gislrada^ 
gis] avQiov; tox gisira, cuius radix in omnibus 
affiuibus dialectis non eras, sed heri significat, Tide* 



tnr errore interpretis posita esse; si quis ex bofae^ 
mica lingua zegtra, eras, ad tuendam lecdoneQi 
comparare et Ulfilam a culpa iuinriae Tindicare Te- 
lit, eius in memoriam Tocamus Cor. 1, 15, 32, ubi 
avQiov = du mawrgina. — waiva mats'} quanta 
magis, gr. oii noXliu ^aXXov* 
6, 31. we} J. St. 4^ wa. 

6, 32. all avik] H. ^ alia vik. 

7, 13. rigs'} H. ^^ vigis; cod. Arg. vtges; 
prius autem iilud s linea perpendiculari ab receuti 
manu superinducta deletum est, quam Tin docti lite* 
ram t esse putarunt; neque tamen negamns, lUnui 
refectorem, cuius insdtia linguae gothicae etiam aliis 
lods deprehenditur, vigis l^rendum esse existima- 
Tisse. — tnngaleip.] 3. St. B. :^ tngaleip* 

7, 15. svepauh] J. St. 4: svepau, sic enim mm^^ 
qnam, sed Jiaticum sve compositum semper scribitor ad- 



Digitized by 



Google 



Malihaeui 7, 16 — 27. 9 

16 at 'izvis m vastjom lambe. ip umal^ro sind vulfo^ Tilvandans. bi akranam 

Lze ufkunnai^ 'ins. ibai Hsanda af ^aumum yeinabasja ai|il^au af yigadeinom 

It smakkans. sya all bagme godaize akrana goda gafaujif). i]^ sa ubila bagms 

18 akrana nbila gatauji]^. ni mag bagms ^iuf>eigs akrana ubUa gaiaujan nifa 

19 bagms nbils akrana ^kif^eiga gataujan. all bagme ni taujandane akran god 

20 usmaitada jali 'in fon atlagjada. I>annu bi akranam ize ufkunnaif) ms. 

21 ni i^azuh saei qi^if^ mis. frauja irauja. inngaleil>il> in {>iudangardja bimine ak sa 

22 taujands idljan attins meinis I>is 'in biminam. managai qil>and mis 'in jai- 
namma daga. frauja frauja* niu j^einanmia namin praufeiidedum jab I>ei« 
namma namin unbulI>ons usyaurpum jab f>einamma namin mabtins mikilos 

23 gatayidedum. jab I>an andbaita 'im ^atei ni wanbun kunl>a 'izvis. afleil>i]^ 

24 fairra mis jus raurkjandans unsibjana. waziib nu saei bausei{» vaurda 
meina jab tauji{» ^. galeiko ma vaira firodamma. saei gatimrida razn sein ana 

25 staina. jab afiddja dala^ rign jab qemun awos jab Taiyoun yindos jab bi« 
stugqun bi I>amma razna jainamma jab ni gadraus. unte gasuli^ yas ana 

26 staina. jab yrazub saei bauseip yaurda meina jab ni taujif) j^o. galeikoda 

27 mann dyalamma. saei gatimrida razn sein ana malmin. jab afiddja dala^ 

ad vos in Tesdbas oyium^ venim intrinsecns mint lapi rapientes. 16. In frnctibos eomm cognoscatis eos; 
num collignntiir a gpinis UTae , aut a tribulis ficns ? 17. Sic omne arbornm bonanim fractus bonos fadt, 
Temm liaec mala arbor frnctos malos fadt. 18. Non potest arbor bona firactas malos facere, neque arbor 
mala fhictns bonos facere. 19. Omne arbornm non fadenfium frnctnm bonum exdditnr et in ig^ne poni- 
tiir. 20. Ergo in fmctibus eomm cognoscatis eos. 21. Non onmis, qni didt mibi: domine! domine! in- 
gredltur in regnum coelomm, sed hie fadens Toluntatem patris mei hiiius in coelis. 22. Multi dicunt mihi 
in illo die: domine! domine! nonne tuo nomine yatidnati - snmus et tuo nomine daemonia eiedmus et tno 
nomine yirtates magnas fedmus? 23. Et tom confiteor iis, qnod non unquam noyi yos, abite procul me, 
Tos operantes iniquitatem. 24. Omnis igitnr qui audit yerba mea et fadt haec, assimilo eum yiro pm- 
dend , qui aedificayit domum suam super petra, 25. et ceddit deorsum pluyia et yenenint aquae et flayenmt yenti 
et memnt contra hanc domum illam et non conddit, nam fnndata erat super petra. 26. Et omnis qni audit yerba 
mea et non fadt haec, assimilatur homini stulto, qui aedificayit domum suam super arena, 27. et ceddit deorsum 

Steh (i.e.«i); nallBivepau olim scribdbatur 11, 22 9, 37. 10, 11. alia, (qnamquadi didtur etiam M. 7, 

m 34i ii#ihpiiijjj aufetum} St. 4: diy. — ^aiVvi «sei] 26 jah wazuh saei — J. 6, 45 waztth nu $a —). 

J. St. Hz. 4^ i<^« 9 ^d* ^^ ^9 ^^'' ^ P^ ^ ^^ ^^^® yersa etiam aliis locis Ubrarii po- 

7, 17. gataujip] Z. 4^ gatauftU nunt, yid. Mc. 6, 2; cf. ad L. 3, 14. 

7, 23. wi$ihjana\ banc formam corruptam esse 7, 24. vaurda memo] oo gr« omn. \u !• et ys« 

iam G. et LM. contendemnt; pro Crordoni conie- 26; cetemm Ulf. utroqne loco^^ Tovtovg^^e, s^dd* 

dora unrihjata suspicamur legendnm esse unsibfa* 7, 26. vaurda meitui] yid. ad ys. 24. 

sawazmh nu saei etc.; aawazuk quidem frequens . 7, 27. jainamma razma] ro gr« omn. — drwi] 



sermonis gotbid postukt , yid. 10, 32. cf^ Mc* J, St. j: draus* 

h 2 



Digitized by 



Google 



to 



MiLithae^^ 7, 9B^9^%. 



rigQ jah qmmm ^wos jah yaivomi inMos jah J>istugqiui bi jahiainnm razna 

28 jah gadvaus jab yas drus lis laikib, jab Tar^ ]^ usttmh teaus j^ Taurda« 

2^ biflN^dadHn maa^^ema ana bigdiM» %^ vas «u]k laiajands n^ sTe yat^ufni 

9, 1 baban^ie^ j^ m sy^sve bokarjos* d$Ja|» ^an atg^K^ndbi uaaM af faiiv 

2 gmija laistidedun a&r unpia iiimjons mimagog. jah aai. maima j^ratifill ha«> 
bands durinnandft myait ina ^^andst frauja, jabai yileui* magt mSk gabrain- 

3 jan* jah ufrakjands handu attaitok, Itoina qi^aad^* yjljau* yaii*^ brains, jah 

4 suns brain yar^ ^$tfa j^rutsfill %. jab qa^ umxia lesus. sai^f ei maun ni 
qi^ais ak gagg*, ^uk silbivd ataugei, gudjin jab atbair giba. poei anabau]^ mo« 

5 ses du yeijiyodi^ai un. afafub ]^n j^ata mna^aggandiu Stnma m kafarnaum 

6 duatitddja unma bundafal>s bidjands uia jab qij^onds. frauja. j^iumagus 

7 mains Ugi]^ ija garcU us)il>a barduba balvi]^, jah qafi du unma Vesus. ik 

8 qimands gabailja ma. jab andba^andi sa bundafaj^s qaf). frauja. ni un 
yairfis ei uf brot mein umgs^als. ak patainei qifi yaurda jab gabaihii]^ sa 

9 {>iumagus m^ins, jah auk ik wanna 'im babands uf yalduhija meinamma 
gadraubtins. jah qij^a du fiaximia. gagg* jab gi^{». jah an^aramma. qim. jah 

' ' ■ III! .1 II I > ■ - 11 » I I ■ I I ■ I i ■ II I I . I I . , I ■ 

plnyia et Tenemnt aquae et flayenint vend et nieniiit contra illam domnm, et concidlt et erat raina eiiis 
magna* 28. Et factum - est, qanm conficeret lesos haec yerba^ fremnerant turbae de doctrina eius; 
29. fnit enim docens eos at potestatem habens et non sicut scribae. 8, 1. Deorsnm autem de- 
scendente eo de monte, seqnutae - sunt post enm tarbae multae. 2. Et ecce, Homo leprae - cutem ha- 
bens accnrrens adorayit eum dicens: domine! si yis, potes me mnndare. 3. Et extendens manmn attigit 
earn dicens : toIo ; fi mnndus ! et statim munda facta - est baec leprae - cuds eiust 4. Et dixit ei lesus : 
Tide 9 at homini non dicas^ sed yade, te ipsom ostende sacerdod et offer obladonem^ qnam praecepit Moses 
ad testimonium eis. $# Post autem hoc iugrediente eo in Cafamaum, adiit enm centnrio orans earn 
6. et dicens: domine, seryus mens iacet in domo paraljticus, male affectus* 7« Et dixit ad eum lesus: ego 
teniens sano eum« 8« Et respondens hie centurip dixit: domine, non sum dignus, at sob 
tectum meum ingrediaris, sed tantum die yerbum, et sanatnr hie seryus meus« 9. Et enim ego 
homo sum habens sub potestate mea militeg et dice ad hunc, yade! et yadit; et alii: yeni! et 



7, 28. tewal J.^B. H. :{: misus, St. iJaisus; 
cod. Arg. semper ts'^ primus Maresh« (yid. Jun. 
p* 405) redam lecdonem inyenit; post eum com- 
mendayit 0ord. (Ulf. illustr. append.) p. 52 et Z. ad 
M. 8, 7. c£ Casdll. ad Esdr. 2, 36. — biabri^ 
dedun] hanc formam, cuius loco Z, bibairdedun 
(maao bibairidedun!) reponere yolebat, rectam esse 
comprobat abr$ L« 15, 14 et abraba M. 27, 54. 

8, 1. ^mjom] J. St. B, H. j: trnijona, Z. j: 



8, 2. mH} J. St. ± mir. 
8, 3. te»a] Ul£ ""^IriaoSg. ** qipamU\ St. ^ 
kattdi. — baia — &] ro gr. <Mn]i««iw» f JUbm 



qtiWidt, 



8, 4. Jak] pr. St. r^ 'iai, nd sa^ius. -^ rnatm} 
J. St. B. H. 4: mam. 

8, 5. ufaruh pan paid] post yero hoc, gr. di. 

8, 8. mein] gr. omn. ante mf, 

8, 9. habands — mmnamma} habens sab i»- 
perio meo, gr« vtvo i^ovoiaVf ¥^<op vts ifustnir. 



Digitized by 



Google 



Mattha'^UM 8, 16^80. 



II 



10 q&ni^. jA An BksBkk mekamlna. faYei j^ata. )fth taufi^. gahaiusfdads pan 
Sesus sSdaleikida fah qa]^ du fraiih nforlais^dam. anien qij^a tzritr. ni m 

11 ura^ sralauda galaubein bigat. a^^mi qil>a iztds {latei managai itam ur« 
runsa jah saggqa qimand jah anakuitlbj^nd mif) abrahama jah Ssaka jah 

1% lakoba in {liudangardjai himine. Jp f>ai sunjite j^iudangardjos usvairpanda m 

13 riqis pata hindumisto. jainar rairl^ili gfets jah krusts tunj^iye. jah qip lesus 
f^amma hundi^da. gagg jah svasre galaubides vairl^ai fius. jah gahaihioda sa 

14 j^iumagus 'is 'in jainai weQai. jah qimands 'iesrtts 'in garda paitraus jah ga- 

15 saif sraihron is ligandein 'in heitoA jah attaitok handau 'usos jah afiailot 

16 'ija so heito. jah iirrais jah andbahtida 'imma. at andanahtja pan raurpa-* 
namma atberun du imma daimonarjans managans jah usvarp pans ahraans 

17 yaurda jah allans pans ubil habandans gahailida. ei usfuUnodedi pata game-> 
lido pairh esaSan praiifekt qipandan. sa unmafatins unsaros nsnam jah sauh- 

18 tins iisbar. gasaiwands pan 'iesus managans hiuhmans hi mk haifaait galei* 

19 pan siponjans hindair marem. jah dna^aggands ains bokareis qap du 'imma. 

20 laisari. laistja puk pisyradub padei ga^is. jah qap du 'imma 'iesus. fauhons 



v,r ;., 



, r, liii^ 



venit} et ad sermm menm: fac hoc! et facit* 10* Audiens aatem lesog miratus - est et dixit ad ho9 
seqiienteft: amen dico yobis, non in Israele talem fidem inreni. 11. At dico Tobis^ quod mult! ab oiiente 
et occidente yeniant et adcnmbunt com AbraLamo et Isaco et lacobo in regno coelortun; 12. vemm hi 
filii regni eiiduntnr in tenebras has extremas; iUic fit fletus et fremitus dentinm. 13. Et dixit Iesus hnic 
centurioni: yade et sicnt credidisli, fiat tibi. Et sanatus-est hie seryus eius in ilia hora. 14. Et yeniens 
Iesus in domum Petri et yidit socrum eius iacentem in febribns 15. et attigit manum eius et dimisit 
earn haec febris; et surrexit et ministrayit ei. 16. In yec^ere autem facto attnlerunt ad enm daemoniacos 
mnltoSy et eiedt hos spiritus yerbo et omnes hos male habentes sanayit, J 7. ut impleretur hoc scriptum 
per Esaiam profetam dicentem: hie infirmitates nostras snscepit et morbos •wtulit. 18, Videna 
autem Iesus mnltas turbas circum se, inssit ire discipuios trans mare. 19. Et accedens nnus scriba 
d&ut ad eum: magister, sequor te quocunque quo yadis. 20. Et dixit ad enm Iesus: yulpes 



oti 



8, 11. appan] J. St. ^ appau. — saggqui 
I SU 4; saiiqam — Milro&a] Schm. ^ 'iae^bm. 

8, IS.Jamai weOmi oo gt. oms^ 

8, JL4. Jfl t] sec. abondat praecedente paf(idpi(jr,^ 
i J. d|r^Mr%t saepius. 

8, 15. fiiMPMi] d, gr« avtoism 

6, 16.^ ai andanahfjdl J. St. j: let., H. j: Drf 
anda ntJitja. 

8, 17. usnam] si Ulf. avihxPe in cod. suo le- 

^ quod Sdu contendit, scripsisset andnam 



(yid. L. 0, 5l); subseqtdfnr e6am fi^ft<m*iiii pro si 
piid ^aazdtfiiv. — aaiihiins\ B. H. :|: sautms. 



8y 18. mp^fffwui] disdpulos, ^ gr* onuu; Ul£ c. 



yerss. 



8, 19. atgaggandi] H. j: atgangMA, 

Sy 20. qap] dixit, gr. omn. Xiysi; wc Ulf. in 
Aarratione semper fere praeteritb udtur tempore pro 

Jraesente historico Graecorum. — sein anahnaiiJaH 
. St. :{: seinana hmntyai4 cetemm aem, suimi^ 



gr- 



omn. 



Digitized by 



Google 



12 Matikaeus 8j 20 — 31. 

grobos aigim jah fo^os hinunis siHaiis. ijf sunus mans iii liabai]^« wm hau-^ 

21 bi]^ sein anahnaiyjai. an^arnh ^an siponje is qajf du urnua. frau ja« uslaubei 

22 mis frumist galei^an jah gafilhan attan meinana. 'ip lesus qa]^ du unma. 

23 IsflBtei afar mis jah let j^ans dau^ans filhan seinans dauf>aiis« jah umatgi^- 

24 gandin unma m skip a£mddjedun umna siponjos is. jah saL yegs mikils 
Tar|i 'in marein syasye |iata skip gahuli^ Tairl>an fram yegim. i|^ is saislq>« 

25 jah duafgaggandans siponjos 'is urraisidedon 'ina qi^andans. firauja. nasei 

26 unsis« £raqistnam. jah qa|i du 'im 'iesus. wa feurhtei^. leitil galaubjandans. 

27 ^anuh urreisands gasok yindam jah marein. jah rarp yis mikil. ip pai 
mans sildaleikidedun qif>andans. ynleiks ist sa ei jah yindos jah marei uf- 

28 hausjand unma. jah qimandin 'imma hindar marein 'in gauja gairgaisaine 
gamotidedun 'unma tyai daimonarjos us hlaiyasnom rinnandans sleidjai filu« 

29 syasye ni mahta manna usleif>an pairh j^ana yig jainana. jah sai. hropide- 
dun qi^andans. yya uns jah ^us. 'iesu sunau guj^s. qamt her faur mel balyjan 

30. 31 unsis. yasuh j^an fairra 'im hairda syeine managaize haldana. ip Ik> 

foTeag habent et ares coeli nidos, Temm filius hominis non habety abi caput smnn reclinet. 21. Alios 
aatem discipnlornm eins dixit ad earn: domine, permitte mihi piimum ire et sepelire patrem meiim. 
22. Yenim lesiiB dixit ad emu: seqnere post me et sine bos mortaos sepelire soos mortoost 25. Et in* 
grediente eo in narem , seqfaati - sunt earn disdpnli eius« 24. Et ecce ^ motns ma^os £Actas - est in man, 
adeo - nt haec navis tecta fieret a flnctibus; yemm is dormiyit. 25. Et accedentes disdpuli eius snsdta- 
runt earn dicentes: domine, salra nos, peiimas! 26. Et dixit ad eos lesus: quid timetis, parum creden* 
tes? Tunc surgens increpayit ventiiMS et maii, et facta - est tranquillitas mag^a. 27. Yemm bi bomines 
admirati - sunt dicentes: qualis est bic ut etiam renti et mare obediant ei? 28. Et yeniente eo trans 
mare in regionem Gergesenorum, occurrerunt ei duo daemoniaci e sepulcris currentes, saevi yalde, adeo - 
nt non posset bomo ire per banc viam illam. 29. Et ecce, clamarunt dicentes: quid nobis et tibi, Iesu, fili Dei! 
Tenisti bnc ante tempuslorquere nos ? 30. Fuit autem procul eis grex porcorum multorum pascens* 31. Verom Iiaec 

8, 24. saislep] J. St. ^ dir. 8, 29. iunau} H. rf: sumdu. 

A M vL^^o 1^L„ . iJif r v^nui — u,»^ ^> ^^* holdona] Lye Gram, p. 60 male coniecit 

, 8» 26. tesm} gr. omn.; Ul£ c. Terss. - wa} j^jj^^ (j^^ haldandet), em Z. b. I. el ad L. 

•Vku^.-t.]H.*diy.-,aefJeditt.*ict. tt'^^TJiJ^f^^^^ 



solet enim Ulfilas graecum v per e non per *^*^' ^^ ^ ' • „^ 

ot redd^re, certe raro, uti Esdr. 2, 31 aOlam 8, 31. qtbandansj Scbm. y quem pESiEi offen- 

l^Xifiy ^\'^^,) li. 10, 13# 9, 10 baibsatda dit, nesdre yidetur, esse constmctionem per synesin, 

{BTjd^aai'iay^ij' 1, 17 hailias {'HUag) Mc. 6, yid. 9, 33. L. 9, 11 et saepissime. — wiUasbei 



17 hairodias (^HQ(odlag) Sk. 52, 4 neStaudcnmus galeipan\ permitte nobis ire, gr. aTtoOTeUop ^ftSQm 
(Nix6dr]fiog)y pro quibus tamen aliis locis inyeni- Ceterum Z. Scbm. j: ualaubau 
tur bepsama, heliass* herodtas, neikaudemus. 



Digitized by 



Google 



Mattkaeut 8, 32 — 9, 0. 



13 



skohsla bedim ma qipandans* jabai psyairpis mis* usbtubei mis galei^an m 

32 ]fO hairda syeine. jah qaf^ du im. gaggif^, H^ eis mtgaggandans galif^mi m 
hairda sydiie. jah sai. run, gayamrhtedmi sis alia so hairda and driiison in 

33 marein jah gadauI>nodedmi m yatnam* i]^ {m haldandans ga|ilauhmi jah 
. 34 galeif>andans gataihim m bamrg all hi ^ans daimonarjans. jah sai« alia so 

baurgs uaiddja yi^ra I'esu jah gasaiwandans ma bedmi ei usli|ii hindar mar- 
9^ 1 kos ize. jah atsteigands m skip ufarlai]^ jah qam m seinai baurg, 

2 ^an usatbenm du umna usli^an ana ligra ligandan. jah gasaiwands lesus 
galaubein ize qa^ du j^amma usli|>in. j^rafstei puk bamilo* afletanda ^iis 

3 frayaurhteis j^einos. fiaruh smnai ^ize bokarje qej^un m sis silbam. sa yaja- 

4 nierei|i« jah yitands lesus ^os mitonins ize qaf). duwe jus miio^ ubila m 

5 hairtam izyaraim. Tfa|iar ist raihtis azetizo qil>an. afletanda fais frayaurh- 

6 ieis« j^au qi^an. urreis jah gagg. aj^^an ei yitei]^ ^atei yaldufin habai^ sa 
sunus mans ana airl>ai afleitan frayaurhtins. fianu]^ qa]^ du /^amma uslipin. 

daemoma oramikt earn dicentes: si eiids nos^ pemiitte nobis ire in hone gregem porconmi. 32. Et dixit 
ad eos: ite! Tenim ii exeonfes irenint in gregem porconun, et ecce, cnrsnm fecenint ribi totos Lie grex 
de praecipido in mare et perierunt in aqois, 33. Venun hi pascentes fogemut et eontes praedicamnt in 
nrbe onine de bis daemoniacis. 34. Et ecce, tota haec nrba exiit obyiam lesn et Tidentes eum oranint^ 
ut exiret trans fines eonun. 9, 1. Et conscendens in narem transiit et venit in saam orbem. 
2. Tom athdemnt ad earn paralyticnm snper lecto iacentem, et yidens lesns fidem eonun dixit ad hone 
paraiy ticam : consolare te^ filiole, remittantnr tibi peccata tna! 3« Tunc quidam horam scribamm dixemnt 
in se ipsis: bic blasphemat. 4. Et sciens lesus has cogitationes eomm dixit: cor tos cogitatis mala in 
cordibos restns? 5. IJtnun est enim fadliiis dicere: remittnntor tibi peccata, an dicere: surge et rade? 
6. At nt sciatis, quod potestatem habet hie filins hominis in terra remittere peccata, tunc dixit ad hnnc parafytiaim : 



8, 32* hairda svetne] gregem porcorum, gr« 
d.^. /K %ovg xoIqovq^— and driusoh] J. St. H. :|: ict. 

8, 33. gataihun in baurg\ ro gr. omn., Sch. 
com Z. conrertit m vico; sed baurg etiam accasa- 
tiyos esse potest. — ln\ de (non propter)^ Ul£ 
c» codd. xoira legit. 

9, 2»ban uaaiberun'] gr. omn. xal l3ov nQoa^ 
imaqov; )Sch« cum Z. yertit iunc^ suspicans Ulf. 
WCB legisse; male, nam pan ea significatione nun- 
qnam initio sententiarum ponitur (yid. M. 7, 23. 9, 15« 
Mc. 13, 21. 26. all.), sed banuh (M. 8, 26. 9, 6L 
14. 29. all.). Quamquam Ulf. M. 27, 51 xal Idov 
per jiA pan reddit, tamen h. I. in suo cod. idov 
non le^se videtur, abest etiam in cod. e apud Mi.^ et 
la complnrOms toibs. ftp. Sdi. Qumn fert^ ^o^»'')rfir£ 



7tQoaiq)£Qov Mc 10, 13 conyertat panuh aiberun 
et aliis locis qnoque graecum nqoatpiqeLV per albairan 
reddere soleat, etiam h. 1. panuh atbtrun scriben* 
dum esse yidetur. Accedit, qnod qnnm lesus in 
nrbem intrayisset (yid. ys. 1), nee aegrotnm ante nrbem 
portari oporteret, usaibairan (efferre) aptum sensom 
non praebet. 

9, 4. vU^mda] sciens, gr. iddp^ -^ hairtamj 
St. j: hariam. 

9, 6. tvapar} Z. ± waiar. — Kat raihtisj 
no gr. omn. ; male notat Griesb. abesse yaQ in Goth* 
— pusi tibi, gr. gov. 

9, 6. qjfUttanl sic leitan pro frequentiore teian 
Mc 15, 9. L. 2, 29. 16, 18. — peinand} gr. 
omn. 4uite pana. 



Digitized by 



Google 



14 



Maiiha0u$ 9^ 7^15. 



7 urreiiaiids nim j^ana ligr (einana jah gagg 'ixk gard ^einana. fah m^sands 

8 galai^ u gard seinaiia. gasaii^randdbi ^an manfigrais ohtedim sildideikjaii- 

9 dans jah iiiikiEdedun gufi j^na gibandan Taldufni sral^kata maniiam. jah 
]mirhlei|iaiid8 lesus jaiQl>ro gasaw mannan sitandan at motai mapj^u hai- 
tanana jah qap du imina. laistei afar mis. jah usstaudands Yddja aOeir umna. 

10 jah yarf) bi^e 'is anakumbida m garda jah sai. managai motarjos jah fra- 
il yaurhtai qimandans inij^anakumbidedun lesua jah sipoujam ts» ^h gaum-- 
jandans fareisaieis. qel>mi du ^im siponjam is. duwe mi^ motarjam jah 

12 fravaurhtaim matjif) sa laisareis izvar. ^ lesus gahausjands qa]^ du un. ni 

13 fmurbun hailai lekeis ak f^ unhaiH habandans. a^f^ao gaggaif). ganimi^ 
wa sijaL armahairtil>a viljau jah ni hunsl. ni]^-*]^an qam laf>on usraurhtans 

14 ak frayaurhtans. fmnuh afiddjedun siponjos 'iohannes qil>andans. duwe veis 

15 jah fareisaieis fastam filu. i^ |>ai siponjos f^inai ni fastand. jah qa]^ du un 
Vesus. ibai magun sunjus bruf>fadis qainon mid I>ata weilos. pei mi^ un list 
bruj^falMu \^ atgaggand dagos f^an afiiimada af im sa bru]^fa|>s jah f>an fastand. 

i^urg;ens tolle bone lectum faom et rade in domnm tnam. 7. Et snrg^ns irit in domum snam. 8. Yiden* 
tes autem turbae tunuernnt admiranfes et laudarnnt Deom hiinc dantem potestatem talem Lominibiis. 
0. Et transieng lesiis illinc yidit bominem sedentem ad teloniom, Maththaeam Tocatnm, et dixit ad earn: 
sequere post me; et sar^ens iyif post earn. 10. Et factum - est, qnando is accuboit in demo, et ecce^ 
mnlti portitores et peccatores venientes adcabnenmt - com leso et discipolis eius. 11. Et obserrantes 
Farisaei dixeront ad hos discipolos eius: cor com portitoribos et peccatoribos coenator hie master Tester? 
12. Yerom lesos audiens dixit ad eos: non indigent sani medici, sed bi insanitatem babentes. 13. At ite, 
duicite, quid sit; misericordiam Tolo et non sacrifidum; neque enim yeni rocare iustos, sed peccatores. 
14. Tunc accesserunt disdpuli lobannis dicentes: cor nos et Farisaei ieiunamos multum, verom bi disdpuli 
ttti non ieionant? 15. Et dixit ad eos lesos: nam possont filii sponsi flere per boe temporis> qnod 
com eis est sponsos? yerom accedont dies, qoom aofertor ab iis bic sponsns, et tom ieionant. 



9» 7. seinand\ St. ^ seinada. 

9, S* okiedun 9tUaleilyandan$1 ex Maresh, 
sententiaUftf. otramqoe lectionem praec* i^avfiaaav et 
ewofiijd^Tjaav conionxit; B. statnit lectionem nofltrom 
6 giossa in (extom imnissa ortam esse; sed nentra 
ratio intelligrenii probabitor; nisi Ulf. iwofiijdTjaccp 
^av^iaaavzBg legit (cf. L. 8, 26), qood Brix. qoo- 
qoe yersio babet, cogitandom est de amplificationa 
qoadam notionis, qoa Ulf. saepios otitor, yid. Mc«- 
1 , 27 afslawbnodednn 9HdaUikjandan9 ii^afipij- 
9f}G0Lv)y obi B. inioria qooqoe iodicat mJdoleikjam^ 
dam ex glossa ortom esse; 2, 12 hawkidedmm 



miktljandana (So^ateiv) cf. 2, 4. M. 9, 23. 26, 
72/ — valdujnt) J. Su :|: valm^ni* 

9^ 9. mappaiu] sic pro mtstpam (Bfc 3, 
18) L, qooqoe 6, 15. 

9, 13. wa\ Z. ^ sva. 

9, 14. at\'ddjedun} Ulf. "" 
J. St. rf: fasiaim. 

9, 16. atgaggandl cod. Arg. :j: (Ugagggmd. — 
panl J. SU ^ pam^ 

rS^t^mUL^mmd^ ft^-^ simMt m^ttUmiM mm^^ 



avt^» 



— fmtaml 



Digitized by 



Google 



Matihaeus 9, 16 — 23. '|5 

16 a^j^tn ni washun lag^^ da jfbtB tuim j^arihis ana snagan faimjana. unto 

17 afiund]^ AiHon af mmma snagin. jah vairdea gataara yai]^]^. ni^ - ]^ giu« 
teud rein niujota m balgins iairajaiis. ai^J^ii dirtaumand balgeis. bij^eh ^an 
jah Tern ufigutni]^ jah balgeis ibiqisteaiid. ak giutand ydn juggata m balgms 

18 nittjaiis. jah ba^^um gabairgada« iiii|>I^anei is rodida ^ata da unu ^aruh 
reikfl ains qimandi myait ina qi^ands f^tei daiihtar meina nu gasvalt. akei 

19 qimands aflagei handu j^eiiia mia ija jah libaif>. jah urreisandg lesus iddja 

20 a&r imma jah siponjos is« jah sai. qino bloj^arinuandei •&• yinlruns duatgag- 
31 gandei afitaro attaitok skauta vastjos &• qa^uh auk m sik. jabai patainei 

22 atteka yast^ is. ganisa. 'ip 'iesiis gayandjands sik jah gasaiyrands ^o qaf>» 
l^ra&tei |Mik dauhtar. galaubeins I>6ma ganasida |mk. jah ganas so qino iram 

23 j^izai weilai jainaL jah qimauds 'tosus m garda j^is reikis jah gasaiwands 

16. At non onus ponit pro assumento pannam Tillosam saper Testunento yetere; nam toIUt plenitadinem ab 
hoc vestimento et peior fissiira fit. 17. Neqne aatem fbndaot Tinnm noTnm in utres yeteres; aBoqidn 
rmnpontar utres, deinde tanc et yininn efflnit et atres perdantnr; sed fiindant yinam noynm in otres 
noyos, et ambobiis consalitor. 18. Dmn 19 locatas-ett hoc ad eos, tunc princeps nnus yenieuv adorayit 
eum dicens, quod filla mea nunc mortua • eat ; sed yeniena pone manmn tuam super ea et yiyit* 19. Et sur- 
gens lesus iyit post eum et discipuH eius. 20. Et ecce, muUer sang^niflua duodedm liiemes acce* 
dens retro atti^t fimbriam yestis eius; dixit enim in se: si tantum attingo yestem eiuS| sanor* 
22. Terum lesus yertens se et yidens banc dixit: consolare te, filia, fides tua sanayit te! £t 
sanata - est baec muHer ab hac bora ilia. 23. Et yeniens lesus in domum huins prindpis et yidens 

9) 16* du plata\ J. St. B» H. :{: ict.; prae- etc. Ceterum pariha VIL yidetur a graeco yerbo 

positio du uti Mc 11, 17. 12, 10. all, praedicato Toaxvg mntnatus esse, quod signifieat ayvamog 

enunliati addita est. — /anon ]^ar£AiiiafMi] sic cod. Arg* (Syyoryog), yid. Etjm. Magn. p. 714, 24. 

I ^ 9, 17. Upeh ban] deinde tunc, « gr. onm. ^^^2:iJ*!5u;Si!!i^ 

svperscripto t (barhia); J. Si.'^iananPa rikiai B» Sdun. baesitat et Z. cum B. suspicatnr pan esse^;,^ m^*m^^^Xi^'^^ 

:|: fanan parhtsi Gord. (Ulf. illustr. app. p. 66) glossam ad bipehf quod tamen pantih esse debebat teml,*MC 0LL.f,^,»tr. 

ooni. fanan barhisana ana — neglecto illo super-^ (yid. ad 9, 2); sed nihil frequentius eiusmodi pleo- 

scripto t; Sdim. coniedt patrhia ant am park, sed nasmis, sic auk raihiu, auk allis, pan auks ^P 

indicare debebat yir doctus, quid signiiicaret illud pan, appan svtpauk, all. 

noynm yerbum, aut quo sensu anpar h. I. acdpi 9, 18. mippanei] 3» St. :|: diy.; sic alias etiam 

yellet. Textum graecnm legenti- apparet ccitod post reliquae editt. — pata] gr. omn. ante !>• — pema 

nXinod^fia, quod omnes codd. et yerss. habent, in ana} H. :|: ict. — jfoA] B. '!\^jau» 
Gotn. desiderari; quid impedit, qnominns statuamus 9, 20. vmiruns] hiemes; gr. omn. ev7}\ 

Di ex alio loco ab eo, qui scripsit codicem Argen* gentium germanicamm propria est ista temporum 

teum, yerbo JWt% esse affixnm, qnum nesdret, secundum hiemes compntatio, non annorum. -— t&} I 

quo pertineret? Dhid is ab parihis demtum si post sic cod. Arg. J. B.; St. Z. -f- XII. 
fuUon colloeatur, ad reDquum parik autem sjUaba 9, 2i.jab(tf] Z. :{: diy. — patainef] H. j; diy. «— 

anOf quam sine dubio propter sequens ana libra- vastjaf] J. St. ^ vastjan. 

nn» omisit, additnr, iectionem lucramur aptam: 9, 23. sviglfans] J»^8vt7fyansm — jahhaum^ 

Parihana ana $nagaa — Julian is af pamma Jans haumjandana] et bucdnatores bucdnantes, 



Digitized by 



Google 



1$ 



Matihaeu^ ,9p 2< — SS. 



24 svigljans jah haumjans haumjandans jab managem auhjondeiD. qa]^ dii im. 

25 afl6i|>ili. unte ni gasralt so mavi ak slepip. jah bihlohun ma. - f^annh f^an us- 
dribana Tarp so manageL atgaggands 'inn habaida handu izos jab urrais so 

20. 27 mavi. jab usiddja meripa so and afla jaina airpa. jab warbondin lesaa 
jainjj^ro laistidedun afar unma trai blindans bropjandans jab qifiandans. 

28 armai uggkis. sunau dareidis. qimandiu pan m garda duafiddjedim unma 
f>ai blindans jah qaf> un i'esus. ga1|laubjats I>atei magjau pata taujan. qejj^un 

29 du umna. jai frauja. panub attaitok ai^am use qi|>ands. bi galaubeinai igg« 

30 qarai yairf^ai iggqis. jah usluknodedun un augona jab magida 'ins 'iesus 

31 qi{>ands. saiwats ei manna ni riti. ip eis usgaggandans usmeridedun 'ina 'in 

32 allai airl>ai jainai. I>anub bipe ut us'iddjedun eis. sai. afl>enm 'unma mannan 

33 baudana daimonari. jah bijj^e usdribans yarp unbul]^. rodida sa dumba. 
jah sildaleikidedim manageins qi{>andans. ni aiy sva uskun]^ yas 'in israela. 

tibicines et bacdnatores bncdnanteg et multitucliiiem tmnaltaaiitem, 24. dixit ad eog: abite! nam non moiv 
toa - est haec puella, sed dormit, et derisemnt earn. 25. Tone quum expuka esset Laec maltitado, acce- 
deiis intro tenuit manum eias et snrrexit Laec pnella« 26. Et eziit fama haec in totam illam terram. 
27* Et abeaute lean illinc aeqnati - sont post earn dao caeci damantes et dicentes: miserere nostn, fill 
DaYidis! 28* Yeniente autem in domom, adienmt eom Li caed et dixit iis lesns: creditisne, gaod 
possim hoc facere? dixeront ad eom: otiqne domine! 29. Tunc attigit ocolos eomm dicens: secnndam 
fidem yestram fiat robis! 30. Et redosi - sunt iis oculi et comminatus - est eis lesns dicens: yidete, nt 
homo non sdat. 31. Yerum ii exenntes diffamarunt eum in tota terra ilia. 32. Tone qnom foras 
exirent ii, ecce, attulemnt ei hominem matnm daemoniacnm, 33. et qunm eiectiis esset daemon, loquutus* 
est hie mntos, et admiratae - sunt turbae dicentes: non ex - aeterno sic cognitum fuit in Israele. 



° gr. omn«; B. probante Zahnio glossam ad svigU 
Jans esse suspicatur, sed sviglja significat avXt]^ 
stJQ, cf. M. 11, 17. L. 7, 32 (ubi syigljan — 
at^eiv), haumja autem est aalniyxnjg^ cf. M. 
6, 2 (ubi haumjan = aaXnitfiiv). Potins ridenda 
est in illis, uti L. 2, 29 in fraujinond frauja, 
an^plificatio rei, cui similem ad 9, 8 notayimns. 

9, 24. slepip] sic legitur in cod. Arg. , uti Mc. 4, 
27. et 38, nee mntayit eadem impia et imperita ma- 
nus, quae Mc. 5, 39, L. 9, 32. J. 11, 12 sq, 
alepip in saeuip corrnpit (cf. ad Mc. 4,7), formam 
omnino non gothicam, nam neque aCj neque eu, nee 
ui sunt gothicae diphthong!, cf. Ih. Ulf. illnstr. 
p. 15, et miramur Rw. Gloss, p. 143.* periculum 
illins monstri defendendi fecisse. Ilia mutatio ab 
homine qnodam Scandinayo facta esse yidetur, qui 
islaudicum «q/a, snecannm safva, all. nosset qui- 
dem, sed non item anglo-saxonicum slapan, angli- 
cum sfeep, all. Ceterum ntramqne formam ex eadem 



radice natas esse , docet Bopp. Yergldchende Gram. 
L p. 84 sq. cf. p. 19. 

9, 25. panuh pan] male editt. yertunt: qnnm 
yero (cf. ad 9, 2), nam panuh est demonstrati- 
yum, sic legitur etiam Cor. 1, 15, 54; pro panuh 
pan scnbitur Mc 8, 20 appan pan, et Con 
1, 15, 28 f^anuh bipe. 

9, 26. jaina airpa'] r^ gr. omn. 

9, 27. i'esua jainpro] o^ gr. omn. 

9, 28. gaulaubjais] sic cod. Arg. H. Schm. ; J. St. 
B. Z. Hz. 4" salaubjais , quibns incognitns erat 
nsns mere gothicus u interrogatiyum inter ga prae- 
fixnm et yerbum ipsnm ponendi, sic L. 18, 8 biu» 
giiai, J. 9, 35 gauJaubeis^ sic etiam interposito 
alio yerbo Mc. 8, 23 gau wa sewi, cL J. 5, 46 
ga pau laubidedeip, et cf. ad Mc. 14, 44. 

9, 30. qipands] St. ^ gipana. 

9, ^2Sus\'ddjedun eis] <x) gr. omn. l9tt]f^r^/fr. 

9, 33. usdribans] haesitant Z. Schm*; ^ figvra 



Digitized by 



Google 



Mafihaeu$ 9, 84— 10^ 28. |7 

34* 35 H^ fieo-eisaieb qej^ua. £ii fauramaj^lja tmhnlpono nsdreibi]^ vnhulj^cmB. jah bi- 
tamh lecnis baurgs alios jah haimos lais^ands m gaqumpim ize jah mer|ands 
airaggd^ I>iudaiigardjos jah hailjands alios sauhtms jah alia unhailja. 

36 gasaiTFBnds pan fios managehis mfeinoda in 'ize. unte yesun afdauidai jah 

37 frayaurpanai sre lamba ni hahandona hairdeis^ j^anuh qa]^ du siponjam 

38 sernaim. asans railitis managa Y{> raurstvjans favai hidjS]^ nu fraujan asa- 
10^ 1. nais ei ussandjai vaurstyjans m asan seina. jah athaitands j^ans tyalif si • • — 

23 — I>izai baurg. plnihaij^ ia an|>ara. amen aiik qif^a izyis ei ni ustiuhi]^ 

24 baurgs Israelis^ unte qimip sa sunns mans, nist siponeis ufar laisarja nih 

25 skaU^ u&ir fraujm seinanuna. ganah siponi ei yairjj^ai sye laisareis Is jah 

skalks sye frauja is. jabai garda|raldand baiailzaibul haihaitun* und wan filu ^y;^ si?^.f,^,in^ 

26 mais {lans innakundans is. ni nudu ogeip izyis ins. ni yaiht auk *isk gahulip. 

27 patei ni andhuljaidau. jah iulgin. fiatei ni uikunnaidau. fiatei qij^a 'izvis m 
riqiza^ qij^aifi in liuhada. jah jj^tei in auso gahausei|>. merjaip ana hrotam* 

28 jah ni ogei]^ izyis pans usqimandans leika patainei ip saiyalai ni magandans 
uscpman4 ip ogeip mais pana magandan jah saiyalai jah leika fraqistjan in 



34. Temm Farigaei dixemnt: in principe daemonionim eiidt daemonioB. 35. Et drcomut lesus tubes 
omnes et ticos docens in condliis eomm et praedicans eyana^eliiim regni et sanaiis onmes morbos et 
ornnes iiiBanitates* 36* Videos aatem has torbas misertus - est ob eos^ nam fuerant x^xati et dispersi, nt 
oves non habentes pastorem. 37« Tunc dixit ad discipulos saos: messis quidem nrnlta^ Tenixn operarii 
paaci. 38. Orate igitur dominnm messis, ot emittat operarios in messem snam. 10, 1. Et adyocans hos 
daodedm dis(c]palos) — 23. — hacurbe, fu^atis in aliam; amen enim dice Tobis, good non consnmmatis orbes 
Israelis, donee yenit bic filias hominis. 24. Non -est disdpalus super magistro, neqne serms saper 
domino sno, 25. Sufficit disdpulo, ut fiat, nt magister eins, et seryns ut dominus eius; si patrem - familias 
Beelzebnl yocamnt, in qiiam multnm magis bos domesticos eius. 26. Ne igitur timete yobis eos, non qnidqnam enim 
est contectnm, qnod non deteg:atnr, et absconditmn, qnod non cognoscator. 27. Qnod dico yobis in tenebris^ 
dicatis in luce; et qnod in anrem auditis, nuntietis in tectis. 28. Et ne timete yobis hos perdentes corpns 
modo, yenun animam non potentes perdere ; yemm timete magis banc potentem et aniroam et corpus occidere in 



synesis, cf. ad 8, 31.T — ni atv] J. St. :{: m i'n 10, 25. siptmil sic recte, nam ganah accnsati- 

aivam — 8va usJkunp] oo gr. — tsraela} J» St. yum secum habere solet, yid. etiam Cor. 2, 12, 

B.B.'^ 'tsraelan. 9. — b aiM i ki fmtl J. St. ^ bmaUzatml. — iVmo- 

9, 34. fauramaplfa'] J. St. B. ^faurahapaja. hsndans] H ^ 'innarundans. 

^j 55. gaqumlnm] J. St. ^ gaqumpin. 10, 26. ni nunu} J. St. B. Bk. H. ^ nhm 

10, 23. fliuhaip} H. $ pluhaip. ^ an^ ^m. — ni vaiht] Z. |: nivaiih. 
Para] Ulf. c. cod. k* et yerss. ® eriqav — el^ %t^v. 10, 28. patainei\ modo, ^ gr. omn. .— mu- 



10, 24, seinammal Z. ± aainamma. valaiX pn, Hz. *4- ^aivala. 



Digitized by 



Google 



29 gaiainnan. niu irai sparrans assarjau bugjanda. fah ains lae ni gadriuti^ 

30 ana aii^ muh attins iznraris viljaiu ajj^j^an usvara jah ts^la hawhidis aDa 

31 garaj^ana smd. ni nunu ogeifi. managaim spanram baiizans siju^ jus. 

32 sawazuh nu saei andhaitip mis m andyairl>ja maniie. andhaita jah ik unma 

33 m andyairl)ja aitins meiniis. saei m himinam 'isL i^ I>iswanoh sadl afiauki]^ 
mik m andyairfija manne. afaika jah ik ma m andyairf>ja attins meinis pis 

34 saei m himinam ist. nih ahjaip patei qemjan lagjan gayairj^i ana air^ ni 

35 qam lagjan gayairjti ak haira. qam auk skaidan mannan yij^ra atten is jah 

36 dauhtar yipra ai|>ein 'izos jah brup yi{>ra syaihron izos. jah f^ands ihanii 

37 mnakimdai is. saei frijo]^ attan ai]|^f>au aij^ein ufor mik. nist meiniei yairjj^s. 

38 jah saei frijo]^ snnu aififiau dauhtar nfar mik. nist meina yairjj^s. jah saei ni 

39 mmip galgan seinana jah laistjai afar mis. nist meina yairps* saei bigitip 
saiyala s^a. fraqisteif) izaL jah saei £raqisteil> saiyalai seinai m mdna. bigi- 

40 a^ ]^o. sa andmmands 'izyis mik andnimi]^ jah sa mik andmmands and- 

41 nimifi |>ana sandjandan mik« sa andnimands praufetu m namin praufetaus 
mizdon prau£etis nimifi jah sa andnimands garaihtana m namin garaihtis 

42 mizdon garaihtis nimifi. jah saei gadragkeip ainana pize minnistane stikla 
kaldis yatins patainei m namin siponeis. amen qij^a 'izyis ei ni fraqpsteip 

geenuam. 29. Nonne duo passeres assario enmntar? et mms eomm non cadit in teiram sine patris restn 
Tolantate. 30. At yestri etiam capilli capitis omnes numerati sunt. 31. Ne ig^itor dmete, moltis passeribos 
metiores estia Vos. 32. Onmis igitur qui confitetnr me in praesentia hominnm, confiteor etiam ego eum 
in praesentia patris mei, qui in coelis est. 33. Yerum omnem qui negat me in praesentia liominnmy 
nego etiam ego etmi in praesentia patris met hnius qui in coelis est. 34. Ne pntetis, quod yenerim 
ferre pacem in tefram; non teni ferre pacem, sed gladium. 35. Veni enim distrahere hominem contra 
patrem eius et filiam contra matrem eius et numm contra socrum eius. 36. Et inimid homidis domestid 
eius« 37. Qui amat patrem ant matrem supra me, non -est me dignus, et qui amat filiiun ant filiam supra me, non- 
est me dignus. 38. Et qui non sumit crucem suam et sequatur post me, non -est me dignus. 39, Qui inyenit 
animam suam, perdit eam, et qui perdit animam silam ob me, inyenit banc* 40. EQc redpiens yos, me redpit, 
et bio me redpiens, redpit tunc mittentem me; 41. bic redpiens profetam in nomine profetae, mercedem 
profetae acdpit, et bic redpiens iostum in nomine iusti, mercedem iosti aodpit; 42. et qui pota-recreal 
nnnm bonun minimomm calice frigidae aquae modo in nomine disdpuli, amen dico yobis, quod non perfit 

Hg^mmd4^l^n^M^a*>^r/*^^'^lO^ 29^ vHJan} yolnntate, ^gt.mtms 10, 33. biawanoM Z, + diy. — fiiaj sr« 

r^j^r^a.,^^ •^^C^^^H'lo, 30. lagla] H. ^ iagah ante jaA «... 

10, 31. ni nunu} J. St. j: ict., B. H. j: nlnu 10, 42. minnistane] minimomm, gr. fiatqw; 

nUf yid. ys. 26. — managaim\ J. St. '^tnanagnnu Scb. errat dicens, Ulf. legere c cod. 157 %&v fii^ 

10, 32. sawazuh} Z. + diy, — andhaiia] KqGif %ov%(ov %wv iX(xxl(n(av. 
H. ^ adhttiia* 



Digitized by 



Google 



11^ l.iiiizd<ni seinaL jah yar]^'. bt^ nsftdttda lesus analmidaii3s j^aim tralif 
flipcmjain seinaim. ugbof sik jainj^ du laisjan jah merjan and baurgs 'ize. 

2 i]^ lohamies gahawjands 'in liarkarai yaurstva xristaus &sandjandft bi si- 

3 ponjam Muiaim qaf> du 'imma. ]iu 'is sa qimanda |>an anfiarizuh beidaima. 

4 jah andhaQands 'iesus qa]^ du 'im. gaggandans gatd[hi{> 'iohanue jj^atei gahau- 

5 seip jah gasaiwi]^« blindai- ussaiwand jah haltai gaggand. {>rutsfillai hrainjai 
Tair|>aiid jah baudai gabausjand jah dau^ai urreisaud jifth unledai vailamer- 

6. 7 janda. jah audags 'ist wazidx saei ni gamarzjada 'in mis. at I>aim pan af- 
gaggandam dugann ¥esus qif^an paim manageim hi 'iohannen. sra, usi'ddjedup 

8 ana aupida saltan, raus £ram yinda yagidata. akei wa usiddjedup saiwan. 
mannau hnasqjaim yastjom gayasldana. sai. jj^aiei hnasqjaim yaididai sind. 'in 

9 gardim f>iudane sind. akei vr^ us'iddjedu]^ saiwan. praufetu. jai qij^a 'izyis 

10 jah managizo praufetau^ sa 'ist auk. bi |>anei gamelip 'ist. sai. 'ik 'insandja ag« 

11 gilu meinana faura pus. saei gamanyeip yig |>eiuana faura jj^us. amen qi{>a 



mercedem suam* 11, 1. Et factnin - est, qnam consiunmaret lesas mandans his daodecim disdpalis suis, 
extulit se illinc ad docendam et praedicandmn per nrbes eorom. 2. Yemm lohannes aadiens in carcere 
opera diristi, mittens de discipnlis snis dixit ad earn: 3. ta es hie veniens, an aliamne expectemos? 
4. Et respondens lesas dixit ad eos: eantes nnntiate loLanni, quod anditis et Tidetis; 5. caed yident et 
daudi eant, leprosi mundi iiunt et surdi audiunt et mortui resur^nt et paoperes evangelio - edocentur. 
6. Et beatas est oninis qni non scandalizatnr in me. 7. In his autem abeantibas coepit lesns dicere his tor* 
bis de lohanne: qnid exiistis in desertum yidere, anmdinem a yento ag^itatam? 8. Sed quid exiistis yidere, 
Lominem mollibus yestibiis indutiim? Ecce, qui moUibns induti sunt, in domibus reg^m sunt. 9. Sed 
quid exiistis yidere, profetam? utiqne dico yobis et plus profeta! 10. Hie est enim, de quo scri- 
ptom est: ecce, ego mitto angehim meum ante te, qui parat yiam tuam ante te. 11. Amen dico 



11. 1. bipe\ Z. ^ hip. 11, X pan afgaggandfxm] J. St. :|: Pana 

11, 2. bt\ B. ut graeco Svo respondeat lectio, fargaggandam ; in cod, ArgAnter aftt gaggamdam 

positum esse existimat pro b^ eamqne literam duo quaedam literae (ar?) scriptae fuerunt, sed iis suo 

•ignificare et a Gothis bi promindatam esse; M»- inre deletis lacuna relicta est. — * ustddfedup} 

resh. ap. lun. p. 403 et Ih. Ult iUustrat. p. 135 St. :|: unddjeduU 

per yertnnt et Uifilam diq c. codd. et yerss. legisse 11, 8. paid] J, St. ;^ paei, 

putant; Z. coniedt scriptum fuisse •b* bi. Z. etB. 11, 9. jat] St. ^ tah. — managizo\ J« St. 

coniectnrae pari modo contra nsum loquendi peccant, B. H. -|" managizo. — praufeiau] H. :|: prau» 

nam neqne tnsandjan cum datiyo ponitnr, neqne fttan* 

fc'significatex, de(hocsensu). Quamquam Maresh. et 11, 10. t«l auk\ oo gr. omn.; sic Goth, mii 

Ifa. sententia nobis maxime probatur, tamen confitemor, particnlam saepissime post duo yerba enuntiati ponere 

/K DOS it hac significatione (p«r) nullo alio loco iuyenisse.^ solet, yid. Glossar. — meinana] J. St. :|: mtmna, 

11, 5. ma^aiwand] St. % aasaiwand. "— pruU" H. :|: meina. — faura] B. ^ frwra. 
fittail St. i PrwlfiUaL — ja*] tert. <> gr. 

Digitized by VnOOQ IC 



30 



Mtttnn^u$u, a^i9. 



tevvu td unrais m bausim qpnoao Bnaiza u^idiiiid j^amma &upjaiid&i« i^. $a 

12 minmVia 'in J^iudangardjai himine maissa umna 'iiU fraimib pan Jfaim dagam 
lolianiiis {ds daupjandins und bka fiiudaagardi himine anamahtjada jah ana^ tn^^.^^ 

13 mahijandans frayilvand fio« allai auk praufeteis jah yiiop und 'iofaanne &iura-» 

14 qej^un. jah jabai [yildedeif^ mipniman* sa ist helias. saei skulda qiman« 
15. 16 saei habai saisona hausfemdona gahm&jm. tvamma nu galeiko j^ata kuiu. 

,c.^.^.j.29of 17 gaUik tst bamam sitandam m ganmsai jah ycpjanSsaxx anparan^ jfth qi^ 

pandam. syiglodedum 'izvis jah ni plinsidedup. hufiim /oA ni qainodedap. 

18 qam raihtis iohann^^ nih mcrfjands nih drigkomb jah Qi|^and, unhulpon ha^ 

19 bmp^ qam sa sunus mana matjands jah drigkands jah qipatid. 9ai. manna 

Tobis, non exstitit in natls mulieram maior lohanne hoc bapdzante; Ternm Lie minor in regno coelonun 
maior eo est. 12. Ab antem his diebns lohannis Luias baptizantis nsqne bodiemum regnnm coeloram 
Tiolatur et yiolantes arripiant hoc. 13* Omnes enim profetae et lex oggne lohannem praedixenrnt^ 
14. et 8i yelletis concipere, hie est Elias^ qui debnit renire. 15. Qui habeat anres andientes andiat 16. Cid 
igitur assimilo hoc genus? Simile est pueris sedentibns in foro et yocantibus alios 17. et dicentibos: 
cecinimus Tobis et non saltaristis; ploravinras et non fleyistis. 18. Venit enim lohannes nee edens nee 
bibens, et dicnnt: daemonium habet. 19* Venit hie filius hominis edens et bibens^ et dieunt: eece, homo 

II, 12. fravUvand] J. St. ^I Jravilvan, 

11, 15 — 25. pagiua haec codicisArg., quae hos 
decem rersns continet, dimidia fere parte mpta est, 
(quod si Schmellenis sdyisset, non adnotasset, lite- 
ras in hae pagina scriptas ita exoleyisse, ut pene 
legi non possent) yid. Tabulam ap. Ih. Ulf. iOnstr. 
p. 189. Quae ita interiernnt de yerbis gothicis, 
ea primus Ih. ex L. 7, 32 sqq. et 10, 13 sqq. sup- 
plendi periculnm fecit; eum secnti sunt Z. H. et 
maximam partem Schm. Qnsm ys. 15 apud J. et 
St. totus et alia etiam, quae nunc desunt, legantur, 
diquis coniicere potest, eorum temporibus illam 
sdssnram non tam late hiasse; sed qui illorum go- 
thica ex graecis supplendi morem noyit, tali opi- 
nioni non mnltum tribuet. 

lly 15. ausona] de hac yoee litera 8 onmino 
non legitnr et literae u inferior tantnm pars. — 
gahausjai] sjUaba ga in cod. Ai|^. non legitor, non 
satis accurate igitur Schm. edidit. 

11, 16. wamtna] editt. we; quod nos dedimns, con- 
iedt Schm.; ea antem ooniectnra non solum propter 
sensum commendari yidetur, nam non quaeritur, 
cui rei (we), sed cui personae (i. e. wamma) si- 
mile id g^us sit, yid. L. 6, 47 wazuh sa gag" 
gands du mis — wamma galeiks ut ? (quamquam 
we non falsum esse, e loco parallelo L. 7, 31 
apparet); sed etiam quod yocula we spatinm omnino 



non explet. — hint] J. St. B. ^ hsnni. J. SL 
habcnt a pata usque ad anparan (sic quidem pro 
anpitrans). In cod. Arg. pro s pars literae J^ clare ap- 
paret, pro qua J. St. v posuerunt; anparans po- 
stulant regnlae syntacticae (yid. etiam L. 7, 32) 
et yeri simile yidetur, librarii errore scriptum fuisae 
anparanparans, qnae yitia saepius reperiuntur (L. 6, 
17. J. 9, 41. 12, 47, 13, 13. cf. adM. 6, 31). Ce- 
tenunUlf. c. codd. et yerss. kiiQOig legit, et ab Ih. 
male addita frijonds seinans male repetierunt Z. 
et Schm.; iis enim transfertur eraiQOig avtcHv^ quod 
alii codd. gr. pro roig hiQOigleguni; neque omnino 
spatium tam multa capit. — garunsai\ quum codd. 
alii ciyoQ^y alii ayoQaig habeant, legi etiam potest 
garunsim. — jaK] H. ^jai. 

11, 17. 18.] integri hi yersns ap. J. St. Je- 
guntur. — hufum] tzvis, quod J. St. Ih. 2^ Schm. 
post hufum addunt, delendnm est; nam pars pogi- 
nae abrupta tot literas non capit; v/iuv omittnnt 
etiam plerique codd. — nih matjands] Uu Z. -|- 
ni matjands* — < unhulpim] legitur in cod, Arg. 
mnhulp**, non unkid,., nt habet Schm. 

11, 19. ajxlrugkja] J. St. hunc yersom into* 
grum habent excepto yerbo afdrugija, pro qno 
afd . • • legunt ; sed in cod. Arg. tantummodo a exstat ^ 
A Ih. recte suppletum esse dooet Cor. 1, 6, 11. — 
frijonds} H. ij: frijonds. 



Digitized by 



Google 



Mattia09i.9,U, aa— 9$^.3& 21 

a£at]a jah . %fdrughfa..moisjt}^ Mjcmds jah frayauriitaize* jah usvaurhta gado- 

20 imda varp handugei firam b^amam seinaim. j^uh dugaim idveitjan baurgim. 
. m j^aimei vaurf>im I>os maiu^tons mahteis is. pcUei ni tdreigodedun ^. 

21 vai pus 'kawftxem. vm puB he]fs(^d(m. unte tp vauT]fema m iyre jah seidane 
landa msideU pos vaurpanona m izris. airis pau m sakkau jah azgon tdrei-' 

22 j^edeina. sve^uh qiJSa tzvis. tyrim jah seidonim suiizo t;atr|>i]^ m daga 

23 stauM pau tzvis, jah ]iu kafamaum* pu und Tunun ushauhida. dalap und 
halJB, galei|>is. tmfe jahai m ^audaumjam vaurpeina mahteis Ik>s yaurj^anons 

24 m izris. aij^jiau eis yeseina und hina dag. syej^auh qi|>a izyis j^atei airj^ai 

25 saudaumje sutizo yairpi]^ m dagastauosj^auj^us. muh jainamma mela andhaf . . — 
25^ 38 yf anuh pan puk sewum gast jah galapodedum. ail>]^au naqadana jah yasidedum. 

edax et bibax, portitoram arnicas et peccatomm, et iosta iadlcata fait gapienda a £liis sma. 20. Tunc 
coepit exprobrare urbibus, in qnibas factae-sunt bae plarimae Tirtates eius^ qnod non conyerternnt se. 
21. Vae tibi Corazin! rae tibi Betbsaida! nam si fierent in Tjrionim et Sidonioram terra Tirtotes hae 
lactae in Tobis, prins fortasse in sacco et cinere poeniteret - eos. 22. Yemmtamen dico robis, Tjriia et Sidoniis 
facilins fit in die indidi, qnam Tobis. 23. Et tn Gafamaum, tu usque coelum exaltata, deorsum usque infer- 
nnm yadis, nam si in Sodomitis fierent yirtutes hae factae in robis, fortasse ii existerent usque hodiemnm 
diem. 24. Yemmtamen dico Yobis, quod terrae Sodomitamm facilius fit in die iudldi, quam tibi. 25. In 
illo tempore respon(dens) — 25, 38. Quando yero te yidimus hospitem et inyitayimus ? aut nudum et yestiyimus ? 

11, 20. apud J.St, totus legitur. — Panuk] St. und Tutlja dalapa; nam dalapa significat injra 

Z. 4^ tanuh. — fill jr. St. 4: nth. — i'dreigodedun} (Mc 14, 66) non deorsum, id antem est dalap. — 

fortasse gavandidedvn reponendum est, sic L. 17, unie jabail J. St. ^ patei ei; nam et, non nisi 

3 sq. yariatur. — sit] J- St. B. ^ :{:. in interrogatiyis sententiis pro graeco el ponitur, 

11, 21. kaurazein^ Ih. Z. ^ iorazem, yid. (Mc. 11, 13. 15, 44. Pblpp. 3, 11); id sentientes 

I^. 10, 13; recte iam B. H. dederunt. — bepsat* lb. ^. Scbm. dederunt unte t^^ (pro quo H« :|; 

dan] aut si mayis bepsaeidan, yid* JF. 12, 21. — unpe tp) recte quidem, sed non explet yersum. — > 

vaurpeina — vaurpanans] B. 4^ in iyrai jah sei^ aaudatmiam] J. St. ^ saudattmjan. — maJUeUl 

donai vaurpeina • • • laudai mahteis bos vaurpa* lb. Z. U. Scbm. j: addunt pos; neque spatinm tot 

nons; lb. Z. H. Scbm. j^ vaurpetna m iyrai literas capit, neque ullum illius yods yestigiom 

(H. 4^ iurai) jah seidonai sveJauaa mahie svasve apparet, quum alibi in&a lineam excnrrentes litera- 

'os vaurpanons* Landa perspicue in cod. Arg* rum partes omnes conspidantur. — tz;vis'\ yobis, gr. 



le 



ieg^tur; quamquam in gr. desideratur, tamen reti- omn. aoL — eisi ii, ° gr. omn. 

nenifaim est, quia alio mode lectio restitui non 11, 24. svepauhl J. St. j: sve pau; Z. Scbm* 

potest. Cetemm c%J gr. omn. De Uteris J^a yocis t/atir- j: svepau, yid. ad 7, 15. 

£aiioiw partes tantum snpersunt. — of'm ^atf] Scbm. 11, 25. andhaf ••'} hactenus cod. Arg.; J. St. 

^ ict — azgon] J. St. B. lb. p. 236, 2 -f- azgotnj ie suis iutegram fonnam andhaffands addidemnt, 

11, 22. svebttuh} sic cod. Arg.; J. St. lb. Z. quos secutus est Z. 

H. Scbm. :|: svepau, yid. ad 7, 15. — tvrim] H. 25, 38 — 26, 3 init. Hoc firagmentum, quod in 

^ iurim; J. St. post tzvis addunt -f- patei. — cod. Ai^. non reperitur, ab Ang. Majo et Castil- 

9trtizo\ 111. H. :|: supizom — tzvisi fin. J. &U -f* lionaeo in codice qnodam Ambrosiano inyentum et 

pusm in Spedmine Ulpbilae part, inedit. p« 8 sq« edi- 

11, 23. dalap und halja] lb. H. Z. Scbm. ^ tnm est. 



Digitized by 



Google 



22 Matihiieu$M,90^i»,^ 

39 Tfanuh j^an j^uk sewum siukana aipj^au m karkand jah afidcl|ediim du j^us. 

40 jah andhaijands sa f>iudans qipif^ du im. amen qif^ iz^. jah ^an ei taTi<- 

41 dedu]^ ainamma jj^ize miimistane brojj^re meinaize. mis tayidedu|>« j^anuh 
qi|>i|> jah f>aim af hleidumein ferai. gaggip fairra mis jus fraqi|iaiiaDft m iba 

42 f)afa aireino fiata manvido imbul|>in jah aggilum 'is. unte gredags vas jan- 

43 ni gebu]^ mis matjan. af|>aursif>s yas jan - ni dragkideduf) mik. gasts jan - ni 
galaj^odedu]^ mik. naqajts jan - ni yasidedup mik« siuks jah m karkarai jan- 

44 ui gareisodedu]^ meina. jj^anuh andhafjand jah fiai qi{>andans. frauja wan 
l>uk sewum gredagana ai|>f>au af j^aursidana aif>]|^au gast aijif^u naqadana ai^ 

45 I)au siukana aif>f)au m karkarai jan-ni andbahtidedeima jj^us. jj^uh and- 
hai^j^ im qijj^ands. amen qi|>a izris. jah j^an ei ni tavideduji ainamma j^ize 

46 leitilane. mis ni tayidedu]^. jah galei|>and I>ai m balrein aiveinon ip t>ai 
26^ 1 garaihtans 'in libain aiveinon. jah yar]^. bi|>e ustauh 'iesus alia ]fO yaurda. 

2 qaf> siponjam seinaim. yitu]^ |>atei afar tyans dagans paska yair{)i]^ jas - sa 

3. 65 simus mans atgibada du ushramjan. {)anuh — -— j^aurbum yeityode. sai« nu 

66 gahausideduj^ ]^o yiijamerein 'is. wa izyis I>ugkei]^. 'i^ eis andhaijandans qe- 

39. Qaando vero te Tidimus aegrotam ant in carcere et Tenimns ad te? 40. Et respondens hlc rex 
dicit ad eos: amen dico yobis, etiam yero vt feceritis nni homm miiiimoniin fratrum meonun, milii 
fecistis. 41. Tunc dicit etiam his a sinistro latere: ite procul me yos damnati in ig^em hnnc aetemum 
hunc paratnm diabolo et angelis eius. 42. Nam famelicus fui, et non dedistis milii edere, sitiens fui, et 
nou potu - recreastis me; 43. hospes^ et non inyitastis me; nudiis, et non yestiyistis me; aegrotos 
et in carcere, et non yisitastis me. 44. Tunc respondent etiam lii dicentes: domine, quando te yidimi^ 
famelicnm aut sitientem aat hospitem aut nndnm ant aegrotnm ant in carcere et non ministrayimos tibi? 
45. Tunc respondet iis dicens: amen, dico yobis, etiam yero nt non feceritis nni homm paryorum, milii 
non fecistis. 46. Et eunt hi in snpplicium aetemum, yerum hi iusti in yitam aeternam. 26, 1. Et 
factum -est, qnum finiret Iesus omnia haec yerba, dixit disdpulis suis: 2« scitis, quod post duo dies 
pasca fit et hie filins hominis traditnr ad cmcifig^ndum? 3. Tunc — — 65. egemus testibus? 
ecce, nunc andistis hanc bhsphemiam eius; quid yobis yidetnr? 66. Yerom ii respondentes dixe- 

25, 40. Jah pan ei] etiam yero nt, (gesetzt tnr, de qno ad 25, 38 dictnm est; cod. Arg^. de his 

auch^ dass) Cast. ^ jah panei (cf. ad L. 5, 24); ea habet, quae inde ab yersn 70 capitis 26 ae- 

gr. omn. tcp^ ooov. Gothiis sollicitins ingressus qnnntnr. 

graeconnn yestig^s accusatiyum rei (aliqnid) omisit; ^ 26, 65. 9ai nu gahauaidedup] CsmU^Boiigga 

sic ys. 45. — minni$tane\ gr* omn. post meinaize* — * hausidedup f Schm. :{: sai gahausidedup. Veram 

meinaize'] Cast. ^ meinaze, lectionem iam pridem coniectura asseqnuti eramus, 

25, 43. ganis] Ulf. ° ^V^^* qnum Mssm. etiam (Sk. p. 182) eam in cod* Amhr. 

25, 4b. jah pan ei] yid. ad ys. 40. — Jeitl* legi adnetayit, et miramnr, Grimmiom, yinun tantae 
lane] parromm, gr. omn. ikaxiarwv. prudentiae, monstrosam iUam formam tfotirjr^a Gr* IIL 

26, 65 — 27, 1. haec in eodem codice continen* 12 defendere tentasse. 

Digitized by VnOOQ IC 



67 j^un. dkula dauj^aus ist. j^uh spirim ana andavleizii is jah kaupastedun 

68 laa. sumai]^-]^ lofam sloliim qi^andans. prauf^ei unsis xristu. was 'ist sa 

69 slahands puk.. i^ paitnis uta sat ana rohsim jah duafiddja 'imma aiiia i>iTi 

70 ^fiandei. jah |ai rmt mip lesua f^amma galeikiau. if^ is laugnida faura {>aim 

71 aUaim qipands. m vait -wa qi^. usgaggandan pan uia m daur gasaw ma 
anj^ara jah qa]^ du jMom jainar. jah sa yas nu|> 'iesua pamma nazoraiau. 

72.73 jah afira afaiaik vdp ai|^ syarands j^tdl ni kann pana mannan* afar leitil 
^eax atgaggandans ]^ai standandans qej^un paitrau. hi sunjai jah pu {^ize 'is. 

74 jah auk razda j^eina bandvei]^ {mk. I>anuh dugann afdomjan jah svaran 

75 j^aiai ni kann j^ana mannan. jah suns hana hrukida. jah gamunda paitnis 
Taurdis iMuis qi|>anis du sis j^atei faur hanins hruk prim sinpam afaikis 

27 9 1 mik. jah usgaiggands ut gaigrot baitraba* at maurgin pan yaurpanana runa 
nemun allai gudjans jah pai sinistans manageins hi lesu. ei afdaupidedeina ina. 

nmt: reus mortis est 67. Tanc spQemnt in faciem eius et colapbis - affecarunt emn^ alii rero palmis 
Terberamnt dicentes: 68. praedica nobis , Christe, qois est Lie rerberans te? 69. Vemm Petrns foris 
sedit in atrio et accessit - ad earn una serra dicens: etiam tu fbisti cnm lesn Loc Galilaeo! 70. Ve- 
mm is neurit coram his onmibos dicens: non scio, quid dids. 71. Exenntem autem enm in portam 
Tidit enm alia et dixit ad bos illic: etiam Iiic fuit cnm lesn boc Nazoraeo. 72. Et itemm negayit cnm 
inramento inrans, qnod non noYi bnnc bominem. 73. Post panlum antem accedentes bi stantes dixemnt 
Petro: in reritate etiam tn bomm es, et enim seimo tnns manifestat te. 74. Tunc coepit detestari et in- 
rare, qnod non novi bnnc bominem; et statim gallns cantaTit. 75. Et meminit Petrns yerbi lesn dicti ad 
se, qnod ante galli cantnm tribns yidbns neg^ me; et exiens foras floTit amare. 27, !• Ad mane 
autem fiictnm consiHnm inienmt onmes sacerdotes et bi natu-maximi popnli de lesu, nt interficerent eniif. 



26, 69. uta 9at] foris se^t; Cast, rersione sedn- du expnnctum est. — - bi sunfat] J. St. B. Z. H. 

ctus Scb. male dicit Gotb. l^cod-ev post ixddTrco leg^ere* :|: ict , sic ubiqne. 

26, 70. bairn] lis, Gotb. ig^itnr avriSv non 26, 75. qipafiis] dicti, gr. omn. elQrjxoTOg, 

repndiat, nti Scb. :|: notat. — tva qipis] bis ver- .sic Mc. 15, 28 paia gamelido pat a qipano (boc 

bis incipit fira^entum cod. Arg^. scriptum boc dictum) =: 7^ yQCC(pfj rj Xayov^ 

26, 11, jah 8a\ cod. Ambr. fas^aa^ yid. ad aa. — afaiUs} cod. Ambr. tnvidisy qnod idem 

6, 37. yakt. 

26, 72. afaiaik\ J. St. ^ afaiairi cod. Amb^ 27, !• at maurgin] J. St. ^ ict.; B. j: nt 

laugftida, qnod idem significat. — svaranial in- maurgan. — vaurpanana'] lb. coni. vawrPanamma, 

tans, ^gr- omn.; B. yidetur glossa esse ad mip sed accusatimm babet nterque codex et pro eo casii 

aipa, sed babet nterque codex, nee insoUta est en maurgin (a nominatiyo maurgins) babendum est, 

abnndantia locntionis , cf. Mc. 1,6 vaurda qipan^ Traepontio ai raro qniiSenf cnm accusatiyo constmitnr, 

4, a saiam fraiva, 6, 9 gaJtoha sidjam, 1, 40 sed nti boc loco, etiam Mc 12, 2. L. 2, 41. — 

inivam hmtasjands^ cf. ad M. 9, 8. itma} cod. Ambr. garwd* — guijans\ addit cod. 

26, 73« siandandawil cod. Ambr. !!l^ giandans. -* Ambr. articnlum pai. — Jah pa4 bncnsque per- 

paiirau] cod. Ajnbr. du paitrau^ sed additamentum ;t|nQt ftagyientum cod. Ambr. 

Digitized by VnOOQ IC 



24 Maithaens 99, 8 — 19. 

2 jah gabindandans uia gataiihim jah cmafiilhun ina paimtiaii pdlatau kindina. 

3 j^anuh gasaiwands 'iudas sa galeyjands ma j^atei du stauai gataidrans Tar]^« 

4 'idreigonds garandida {>ans t>riiistigim8 sUubrinaize gudjam jah sinistam qij^ands. 
frayaurhta mis galeyjands blof> svikn. ip eis qej^un* *vra kara unsis. I>u viteis. 

5 jah atrairpands {taim silubram m alh aflai|> jah galeifiands ushaihah sik* 

6 i]f ^Bi gudjans mmandans f^ans skattans qej^un. ni skuld Hst lagjan j^ans m 

7 kaurbanawi. imte andyair^ bloI>is ist garuni pan nimandans u&bauhiedmi 

8 us j^aim f^ana akr kasjins du usfilham paim gastim. dvippe haiiaiis yarp 
akrs jains akrs bloI>is und hina dag. j^anuh usfuOnoda f^ata qilmuo j^airh 

'iairaimian praufetu qijj^andan. jah usnemun prmstiguns silabreinaize andyair]>i 

10 |iis yairjj^odins. f>atei garahmdedun &am suBum -Israelis, jah atgebnn 'ins uud 

11 akra kasjins syasye anabauj[> mis frauja. ip i'esus sto]^ faura kindina jah 
frah ina sa kindins qij^ands. pu 'is (iiiidans 'iudaie* Vjf 'iesus qafi du 'imma. 

12 f>u qif>is« jah mij^fianei yrohi^^s yas iram I>aim gudjam jah sinistam. ni yaiht 



2. Et rincientes emn daxenmt et tradidemnt etim Pontio POato praefecto. 3. Tunc yidens ladas liic tra- 
dens earn, gnod ad iudiciam dnctas fait, poenitentia - motus retulit hog triginta argenteonim gacerdotibm 
et natu-maximis 4. dicens: peccayi mihi tradens gangninem innoxinm; yeram ii dixemnt: quid cura nobis? 
tu scias! 5. Et proiidens Los argenteos in templum abiit et iens giispendit se* 6. Verum bi gacerdotes 
sumentes Los denarios dixerunt: non debitum est ponere Los in corbanon, nam pretium sanguinis est. 
7. Consilium autem ineuntes emerunt ex Lis Lunc agrum figuli ad sepulcra Lis Lospitibus* 8. Ideo yo-^ 
catus fuit ager iOe ager sanguinis usque Lodiemnm diem. 9. Tunc impletum - est Loc dictum per lere^ 
miam profetam dicentem: et acceperunt triginta argenteorum pretiinn Luins aestimati, quod appredaroiit 
e fiiliis Israelis* 10. et dederunt eos pro agro figuli i sicut praecepit [milii dominus. 11. Vennn lesnK 
stetit coram praefecto, et iuterrogpayit eum Lie praefectus dicens: ta es rex ludaeorum? yerum Iesus dixit 
ad eum: ta dids! 12. Et dam accusatug fuit ab Lis sacerdotibug et natu-maximig, non qnidquam 



27, 4. mU] non male* vti H. yertit, ged IL. Z. H. ScLm. |: ana; in codice Arg, Lulus yocis 

mihi* cf. L. 15, 18. — wiknl Ulfl quoque tide- ultima tantum pars dignogcitur, quae literae a non 

tur a&vjov legisse, nam dixaiog ab eo per .^a* potest, m esse potest, quam ob causam B. conie- 

raihts aut wvaurhta reddi solet. ctura probabilis yidetur, etsi articuli U5U8 Loc loco in- 

27, 6. ajlaip] Z. ScLm. ° 4^ ; reliqnae^ editt. |golentior e»U 

omnes Labent, nec^ ScL. adnotare debebat Ulfilaip ^7, 9. usnemun} J. St. B. + ganemun. — 

omiiere avex(^9rj(re. ^uhieinaUe^ yt^^ ht^t silubHnaize.-^ andvairhti 

27, 6. sudjan»\ St. ±^^^««?^ — W editt. ^ andavairpij yid. ad yg. 6. . 

vatrpt] sic cod. Arg., B. IL. Z. Sdim, iandavqirpt. ^7, !!• kindma} J. SL ^i kmdana. - imuu,} 

27,7. u»/ilham]accoi. Axg.usfilha} e^U.-f^itsm 2. :j: ima, 

JUkan, IL. m. iUustr. p. 229, 2 :|: «.t/?Mo (rid. Mc. 27, 12. mtbbanei\ J. St. ± diy. — vr^b$i 

14, 8. cf. J. 12, 7). — paim] J.St.^.. a; J. St. ^ vrohiit. 



Digitized by 



Google 



ifa«lila«««27, 13->48. 



3$ 



13 andhof* j^anidi qap da unina peHatus. niu hauseis. wan filu ana j^uk yeit- 

14 Todjand. jah ni andhof unma vipra ni ainhun vaurde. syasye sildaleikida sa 

15 kindins filu. and dulp j^an warjanoh biuhis yas sa kindins fraletan ainana 

16 j^izai managein bandjan. panei yildediin. habaidedunuh f>an bandjan gatar- 

17 bidana barabban. gaqumanaim j^an ixa qafi un peilatus. yrana vilei]^ ei £ra« 

18 leiau izvis. barabban I>au lesu. saei haitada xristus. vissa auk |>atei m 

19 neif>is atgebuu ma. sitandm j^an 'imma ana stauastola msandida du unma 

42 qens is qifiandei ni raiht I>us jab jj^anuna garaibtin Israelis ist. atstei- 

43 gadau nu af Jmnmia galgln. cd gasaiwaima jab galaubjam unma. trauaida du 
guf>a. lausjadau nu ina« jabai yili ma. qap auk patei gups un sunus. 

44 fiatuh same jab pai raidedjans pai mipusbramidans unma idreitidedun 

45 unma. fram saihston "pan weilai varji riqis ufar allai airpai und weila nhm-* 

46 don. iJjf fian bi weila niundon ulbropida lesus siibnai mikilai qi|»ands. belei belei. 

47 lima sabakj^ani. fiatei ist. gii]^ meins gu]^ meins. duwe mis bilaist ip sumai 

48 |>iz6 jainar standandane gabausjandans qej^un j^atei belian Topei|> sa. jab suns 



respondit. 13. Tunc dixit ad earn Pilatns: nonne aadis, qnam maltmn contra te testantnr? 14. Et non 
respondit ei contra non nnnm Terbomm, adeo - nt miraretar hie praefectus mnltani* 15. Ad festum antem qnod- 
cnnqne consnetns fait Lie praefectns dimittere nnnm Laic tnrbae Tinctnm, qnem Tolnemnt. 16. Habnenint 
autem Tinctam famosum Barabbam. 17. Congre^tis autem lis, dixit iis Pilatus: qnem ynlds, ot dimitfam 
yobis, Barabbam an lesum, qui Tocatur Christua? IS. Sdyit enim, quod ob inyidiam tradidemnt eum. 
19. Sedente autem eo in tribunali, miait ad eum uxor eins dicens: non quidquara tibi et huic iusto — - 
42* — Israelis est, descendat nunc ab hac cruce, nt yideamus et credamus ei ; 43. confidit in deo, liberet nunc eum; 
si relit eum, dixit enim, quod dei sum filius. 44. Hoc ipsum etiam hi malefid hi crudfixi - cum eo exprobra- 
runt ei* 45. A sexta autem hora facta - est calig^ super omnem terram usque horam nonam. 46a Yerum tum drca 
boram nonam exclamayit lesns Yoce mag^a dicens: Heli, Hell; lima sabacthani! quod est: deus mi, dens mi, 
cur me reliquisti! 47. Yerum quidam horum illic stantinm audientes dixerunt, quod Heliam vocat hie* 48* Et statim 



27, 14« sildaJetkida] St. j: stldaleikjda. 

27, 15. warfanoK] quodcunque, ®gr. omn.;cete- 
i Tid. ad Mc. 15, 6. 

27, 16r gaiarhtdana] St. rf: datarhidana. Ma- 
resh. ap. J< p. 410 spedosias quam yerius legi 
suadet gaiaikmdana; ride Sk. 44, 22 ubi gaiarh'- 
fan eodem sensu inyenitur. — barabban] Ulf. ^ 

27, 42. atsieigadaui yid. ad J. 13, 35. — «, 
ei gasaiwaima} at yideamus, ^ gr. omu., in£, qui c 



yerss. legit, ex Mc 15, 32 addidisse yidetur (cfl ad 
3. 11). 



27:^5. M H.^* - wEk J. St. Hz.^-«'^-^-'^^-^/- 



^ weila ; B. lac. ; in cod. Arg. weil . . tantum- 
modo legi potest. — varp riqis] <xj gr. omn. 

27, 46. weila niundon] o^ gr. omn. — helei] 
Ulf. i^kelf non ^U legisse, cum Griesb. contendi non 
potest, nam saepius Ulf. graecum t accentn insi* 
gnitum per diphthongum ei reddit, yid. Grim. I. 
38. — lima] gr. Xafid. 

' 4 



Digitized by 



Google 



36 



MmttlaeuiHJ^ 19 — 57* 



firagida ains us un jah nam frvamm fuUjands akeids fdlh lagj&nds ana. ram 

49 draggkida ma* ip ^ei an{^arai qej^un* let ei saiwam< qimaiu helia nasjan ma* 

50. 51 if> i'esus aftra hropjands stibnai mikilai aflaifet ahman. jah Jfan faurhah aDu 

diskritnoda m tva 'iupapro und dala]^ jah air]^ mraida jah stainoa disskrit- 

52 nodedun jah hlaivasnos usluknodedim jah managa leika I>ize Kgandane 

53 yeihaize urrisun jah usgaggandans us hlaiTasnom afiBur urrist is uma^aggan* 

54 dans m Ik> veihon baurg jah ataugidedun sik managaiUL %^ hunda&ps jah 
j^ai mip unma vitandans lesua gasaiwandans ^ reiron jah po yaurj^anona 

55 ohtedun abraba qi|>andans* hi sunjai gufis sunus 'ist sa. resunuh fian jainar 
qinons managos fairrapro saiwandeins* lK>zei laistidedun afar lesua fram ga- 

56 leikia andbahtjandeins unnuu m paimei yas marja so magdalene jah marja 

57 so lakobis jah losez a^i jah aifiei suniye zaibaidaiaus. ip j^an sei|iu yar]^« 
qam manna gabigs af areimapaias. j^izuh namo 'iosef. sa^ jah silba siponida 



cacorrit nnus ex iui et samsit spongjam implens aceto et ponens super anmdinem potn - recreavit 
49. Yeram Li alii dixemnt: sine, at Tideanms, yeniahie Helia salrare etim« 50. Yemm lesns itemm cla-> 
mans Toce magna emisit spiritam« 51. Et tmn relam templi scissum-est in duo, saperne nsqne dear* 
s«m, et terra mota-est et saxa sdssa-sont 52. et sepolcra aperta-sont et molta corpora homm iacea* 
tiom sanctorum snrrexeront 53, et exenntes ex sepnlcris post surrectionem eius introenntes in Iianc 
sanctam nrbem et ostendemnt se multis. 54. Yenun centnrio et hi com eo castodientes lesnm yidentea 
banc motnm et Laec facta timneront yalde dicentes: in Teritate, dei filins est hie. 55. Faemnt avtem 
illic mulieres moltae procnl yidentes^ qnae seqnatae - sunt post lesnm a Galilaea, ministrantes ei, 56. m 
quibns fuit Marja Laec Magdalene et Marja Laec lacobi et losis mater et mater filiomm Zebedaei* 
57. Yemm qnnm sero fieret, yenit Lomo diyes ab Arimatliaea, Lnins nomen losef, qui etiam ipse disdpnlas-fiiit 



27, 48. Jah lagjands] St. j: ict. 

27, 49. let etfj. St. ^ ict. , yid. ad Mc. 15, 
36. — mufan] senrare, gr* adatDP. 

27, 51. diskriiftoda] sic cod. Ar^.; J. St. B. Jtj- 
gkritnoda, rectins qaidem, sed uti codex habet, saepins 
scribitnr, yid. ad Mc. 3, 13. — tupapro] Z,:lj^jupapro, 

27, 52. ligandane] iacentinm, gr. omn. xexot>* 
(Lifj^ivmv; B. satis acute snspicatur Ulf. false le- 
gisse x€ifi€V(ov; xexoi^ria&ai certe aliis lods ga^' 
ulepan reddi solet, yid. Cor. 1, 15, 20. 

27, 53. tnnatgaggandans] J. St. -^ tnngag^ 
gandans. — managaim] B. lac* 

27, 54. vaurpanona] J. St. ^ vaurpano, — - 
9umis] J. St. :|: sunu* — tsi] est, gr* omn. rjVm 

27, 55. saiwandeins] J. St. :|: aaiwamdeins. — 
Pozet\ J. St. B. H. :|: posei* 



27, 56. i6$e&] insolentior forma genitiyi propter 
Z in fine; Mc 15, 40. 47. L. 3 , 29 rede lHoieziB 
legitur; si scriberetur t&ses, defendi posset compa* 
ratis formis mOMes J. 9, 28. ano9 Esdr. 2, 33; 
nunc yero losezia scribendum esse yidetnr. 

27, 57. q/ areimapaias] offendet lectoiem baec 
stmctnra, quod af datiyum secum habere solet; 
praeter hunc locum Mc. quoque 15, 43 et of te^ 
pamias J. 11, 1; elliptice id dictum esse ex L. 6, 
17 apparet, ubi us dllamma tudaias legitur, omni* 
bus in bis lods Janda supplendum est, c£ ad L^ 
8, 49. — pizuh namo} hnins nomen, gr. omn. 
TOVVOfiOj quam formam non noyisse yidetur UlC, 
constructio enim postulat ptzei namo, at L. 1^ 27* 
2, 25 ; yide tamen ad J, 18, 26. 



Digitized by 



Google 



Maiihaeu$ V^ 58 — 65. 



27 



58 lesua. sali atgaggands du p^atau hap pis leikJs lesuis. ^anuh peflatus uslaubida 

59 giban I>ata leik. jah nimands I>ata leik iosef bivand 'ita sabana hrainjamma 

60 jah galagida 'ita m mujamma seiiiamma blaiva* j^atei ushuloda ana staina jah 

61 faurralvjands staiaa mikilamma daurons j^is blaiyis galai]^. yasuh I>an jainar 
marja magdalene jah so anj^ara marja sitandeins andvairj^is jj^amma hlaiva* 

62 'iftumin fiaii daga* saei ist afar paraskaiveiD. gaqemun auhumistans gudjans 

63 jah fereisaieis du peilaiau qipandans. frauja. gamundedum patei jains airz- 

64 jands qap nauh libands. afar jj^rins dagans urreisa* bait nu vitan pamma hlai« 
ra und j^ana j^ridjan dag. ibai ufto qimandans pai siponjos is binimaina 
imma jah qij^aina du managein. urrais us daupaim. jah ist so speidizei air- 

65 zij^a yairsizei fvizai finonein. qap un peilatus* habai]^ vardjans. gaggi]^ vitaid- 
#f uh syasTO kuunuj^. ijf eis gaggandans gahikim j^ata blaiv faursigljandans j^ana — 

lem; 58* Iiic accedens ad Pilahim petiit lioc corpus lesm Tanc Pilatm peimisit daro hoc corpus; 
69. et someos Loc corpus Iosef inToMt id linteo mundo 60. et posuit id in noTO suo sepolcro, quod ex- 
ddit in saxo et praeclndens saxo magno osda hnins sepulcri iyit 61. Foit autem illic Marja Magda- 
lene et baec altera Marja sedentes e - regione baic sepolcro* 62. Postero antem die, gni est post para- 
sceyeni conyeneront sammi sacerdotes et Farisaei ad Pilatmn 63. dicentes: domine, meminimns, quod ille 
sednctor dixit adhnc Tivens: post tres dies surgo* 64. lube igitur custodire hoc sepulcrum usque bunc 
tertium diem, ne forte Tenientes Id disdpuli eius auferant eum et dicant ad populum: snrrexit 
• mortuis, et sit haec posterior seducdo peior Lac priore* 65. Dixit iis Pilatus: babete custodes, 
itty custodite sicut scitis. 66. Yerum ii euntes dauserunt boc sepulcrum signantes bunc — 



27, 58. wJaubida] permisit, gr. omn. ixiXevaei 
Maresb. p. 410 uslaubida ex loco paralldo J. 19, 
58 buc perrenisse snspicatur, ibi enim inhQetpe 
legitur, cui yerbo uslaubjan semper respondet. 

27, 62. paraakatvein] accnsatiyus forma graeca, 
sic sjfnagogein h. 7, 5. aipistaulein Rom* 16, 22. 



27, 64. fnidjan] J. St. B. Hz. ^ pridjm. — 
ufio} sine dubio legendum est aufio, — JrymeinJ 
sic recte, yid. Grrim. I. 757. 

27, 65. vardjans} custodes, gr. omn. (praeter 
cod. D. ubi prima mann scriptum erat q>vXaxag) 
xovotfoduiy; sic ys. seq. 



Digitized by 



Google 



Aiyaggeljo §airh Marku 

ahastodei]^. 



1^ 1.2 ^nastodeins airaggeljons lesuis xristaus sunaus gaps, sve gamelifi ist m esajLm 
praufetau. sai* ik msandja aggilu meioana faura pus. saei gamanveili yig pei- 

3 nana faura pus. stibna ropjandins in aupidai. manveip Tig fraujins. mShtoa 

4 Taurkeip staigos gups unsaris. Tas lohannes daupjands 'in aupidai jah mer-' 

5 jands daupein i'dreigos du aflageinai fraraurhte. jah usufddjedun du 'imma all 
'iudaialand jah iairusaulymeis jah daupidai yesun allai m laiurdane awai 

6 fram unma andhaitandans fravaurhtun seinaim. vasup-pan iohannes gayasips 
taglam ulbandaus jah gairda filleina hi hup seinana jah matida pramstems 

7 jah milip haipiyisk jah merida qipands. qimip syinpoza mis sa afar mis* 

8 pizei ik ni un yairps anahneiyands andbindan skaudaraip skohe is. appan ik 

Evangelinm per Marcnm incipit. 

1. Inidam eyang^Iii lesu Cbristi, filii dei« 2, Vt scriptam est in Esaia profeta; ecce, ego mitfo 
angelam meum ante te , qui parat Tiam tuam ante te. 3. Vox clamantig in deaerto : parate Tiam domini, rectas 
iacite semitas dei nostril 4. Fuit lohannes baptizans in deserto et nnntians baptismnm poenitentiae ad 
remissionem peccatonun; 5. et exienint ad earn omnis ladaea- terra et lemsoljmitani et baptizati fiienml 
omnes in lordano aqna ab eo^ confitentes peccata sua. 6. Fuit antem lohannes indntiis pilis cameli el 
zona pellicea circa coxam snam et comedit locnstas et mel agrestre 7« et nnntiayit dicens: renit fortior 
me hie post me, coins ego non snm dignns procombens solrere corrigiam calceomm eins. 8. At ^o 

jidnotatio. 

Inscript. amuiodetpl ^ gr. onuh^ Ae etiam vocem land sensn coflectiTo constniit. — - attail 

Lnc« inscript. gr. post tairusaul^meia. 

1, 2. Jaura Pus] sec. ante te, ^gr« 1, 6« haibimsk] cod. Arg, in marg. vSpi idem 

1» 3. gup$ unsaris] dei nostri, gr. avtov* significans, Tid. Rom. 11, 17. 24* 

1, 4. o/Zfi^CTffotl sic cod. Arg.aperte; J.St. B.^ I, 7. sa} hie, ^gr. onm* — Pi«et] J. St rf* 

aflcaemm, a Z. iniuria probatnm. J^*^^* — ^^ ^^' ^ ^* ^°^* ** tmaJmewandsl 

1, 5. ustddjedun] exieront, Ul£ ant e. gr. St. ^ anakneivmds* 

iSsTtOQ&iovzo legit, ant ex usa sermonis gothid 1, 8. appan} yid, ad 9^ 12« 



Digitized by 



Google 



Marcus 1, 9 — 17« 



29 



9 daupja izris m vatiii. 'ip is daupdp izvis m abmin veihanfiTna# jah raifi m 

jainaim dagam* qam lesus fram nazaraij^ galeOaias jah daiqpi|>s yas fcam io« 

10 hanne m laurdane. jah suns usgaggands us ^amma vatin gasaw uduknans 

It himinaiis jah ahman sve ahak atgaggandan ana ma. jah stibna qam us himi« 

12 maxu j^u is sunus meins sa liuba. m f>uzri vaila galeikaida. jah suns sai« ahma 

13 ma ustauh m au|>ida jah vas in |>izai auj^idai dage fidrortiguiis fraisans 
fram satanm jah yas mi]^ diuzam jah aggileis andhahtidednn imma« 

14 iJjf afar I>atei atgibans Tarf> iohannes. qam lesus in galeilaia merjands airag* 

15 geljon I>iudangardjos gujj^s qipands I>atei usfidhioda pata mel jah atneynda 

16 sik j^iudangardi gufis. i'dreigo]^ jah galaubei]^ in aiyaggeljon* jah yrarbcrnds 
faur marein galeilaias gasaw seunonu jah andraian brojj^ar is. j^is seimonis. 

17 yairpandans nati 'in marein. yesun auk fiskjans. jah qap 'im lesus. hirjats afar 



baptizo T08 in aqna^ Teram is baptizat yog in apirita aando. 9. Et factam-est in iUis dieBnSy venit leans 
a Nazareth Galilaeae, et baptizatus fait ab lohanne in lordano. 10. Et gtatim exiena ex hac aqna Tidit 
redoaoa coeloa et spiritnm nti colambam accedentem snper earn. 11. Et tox renit e coelia: tn es filing 
mens bic caros, in te-qno valde me-oblecto. 12. Et statim, ecce, apiritns enm ednxit in desertom, 13. et 
fait in hoc deserto diebos qaadrag:inta tentatoa a Satana et fait com feria^ et angeli miniatranint ei* 

14. Yeram poat qaod traditas fait lohanneg, yenit leans in Galilaeam nnntians evangelinm regni dei 

15. dicena, qnod impletam - eat hoc tempos et appropinqnayit ae regnam dei^ reaipiacite et oredite 
in eyangeliam. 16. Et ambolana ad mare Galilaeae Tidit Simonem et Andream^ firatrem eiaa^ 
hnina Simonia^ iadentea rete in mare; fuemnt enim piacatorea. 17. Et dixit iia leans: Tenite poat 



1, 9. tohanne] J. SU ^ tdhannes. 

1, 10. usltiknans] Ih. Ulfil. illaatr. p. 155 pro 
m$1ttknandans positom esse ait, de qua re Z. Gram« 
p. 55 recte dubitaus pro participio passiri yerbi «s- 
luian habere maluit ; sed haec forma secondam regiilaa 
grammaticas uslukanans esse debebat : itaqne statnen- 
dnm eat, ant librarium errasse scribendo usluknanB 
pro lultilanans^ ant formam maluknans pertinere 
ad adiectirum uslukm, ct L. 6, 35 uivenana (ab 
Msvens). 

Ij 11. qam} yenit, gr« omn. iyivBTO^ cf. J. 
% 25. — in puzei vaila galeikaidd] cod. Arg» 
in marg. pukei vilda (te - qaem yolai). 

1, 12. 9unB sot] atatim eece; qnnm nnllasgrae* 
eomm nUom illins tot yestiginm habeat (quia prorsva 
sensui' repngnat), complnres antam ei&iwg prae- 
beant pro ynlg* ev^vQ, deinde noster ev9iws per 



sunaaiv reddere soleat (3, 6. 5, 29 sq. 6^ 25. 
10, 52 all.), etiam h« L aine dabio sunaaiv le- 
gendnm est. 

1, 13. diuzam] editt. j: dffvcam\ rine dnbio 
recta lectio in cod. Arg. exstitit, sed hodie certo 
did non potest, qoia hie locus in eanun i^agnla^ 
nim una scriptos erat, quas impia manns e codioe 
ayertit. Diuzam primns Grim. I. 606 diyina 
coniectnra assequutns est, et repndiatam II« 266 
repetiit III. 359, monitns loco Cor. 1, 15, 32* 

1, 14. atgibans] J« St. :|: atihdans* 

1, 15. qipands] ante hoc yerbnm Ul£ c codd. 

® xa/. 

1, 16. jaih warlonds] Ulf. c codd. xal Tta^d^ 

ywv legiase yidetnr, yid. 2, Ulk. — andraian] SU 

4^ andrafan. — bis seimonis] hnins Simonisy 

""gr* — Jisifans] Su ^fiskiang. 



Digitized by 



Google 



30 



Mareui if 16~37. 



18 nm jah gatauja igqis vairj^an nutans manne* jah rans afletandans ]^ na^a 

19 seina laistidedon afar unma. jah jainj^ro uingaggands firamia kitil gasaw 
lakobu j^ana zaibaidaiaus jali lohanne InrofMur 'is jah fians m skipa manrjan* 

20 dans na^. jah suns haihait ins jah afletandans attan seinana zaibaidain m 

21 fiamma skipa mp asnjam gali|>un afar unma jah galifam 'in kafamaunu jah 

22 suns sahbato daga galeipands m synagogen laisida ms jah usfilmans vaur- 
j^un ana fiizai laiseinai 'is. unte yas laisjands 'ins sve yalduM habands jah 

23 m svasve fiai bokarjos. jah yas 'in fiizai synagogen 'use manna 'in unhrain* 

24 jamma ahmin jah ufhropida qij^ands. fralet* wa uns jah I>us 'iesu nazore- 

25 nai. qamt fraqpstjan uns* kann puk was pu 'is. sa ydha gups, jah andbait 'ma 

26 'iesus qij^ands. j^ahai jah usgagg ut us f>amma. ahma unhrainja. jah tahida 

27 'ina ahma sa unhrainja jah hropjands stibnai mikilai usiddja us 'imma. jah 
aMaupnodedun allai sildaleikjandans. syaei sokidedun nap sis misso qifian- 
dans, wa sijai j^ata. wo so laiseino so niujo. ei mi|> yaldu&ja jah ahmam 



me et ftcio tos fieri captores homiimm. 18* Etstatiin relinqnentes liaec retia sua sequnti-giiiit post eniii. 19. Et 
flUnc inieiis ultra paulnm, Tidit lacobam, hnnc Zebedaei, et lohannem, flratrem eius, etiam hos in nare parantes 
retia. 20. Et statim Tocayit eos et relinqnentes patrem snnm Zebedaenm in bac naye cam mercenariis iremiit 
post enm 21. et iyemnt in Cafamaam; et statiin sabbato die iens in sjnago^m docnit eos. 22. Et attonid 
fiierant gnper bac doctrina eins, nam fnit docens eos uti potestatem habens et non sicat bi scribae. 23. Et fait 
in hac sjnagog^a eonnn bomo in immnndo spirita et exdamayit 24. dicens: desine, quid nobu et 
dbi) lesa Nazarene, yenisti perdere nos? noyi te, qni tn es, bic sanctas dei. 25. Et increpayit earn 
lesns dicens: tace et exi foras ex boc, spiritns immunde. 26. Et lacerayit enm spiritas bic impuros et 
damans yoce magna exiit ex eo* 27* Et obstnpnenint omnes admiranteS) ita - nt dispntarent inter 
se inyicem dicenteS) qnid sit boc, qaae baec doctrinanun haec noya^iiil cum potestate etiam spiridbos 



1, 17. tgqis] J. St :f: tffvis; recte Maresb. 
p. 414. 

1, 19. jainhro tnfigaggands] ' ck^ gr. omn.; 
ceteram J. St. ^ tngaggands* — Jramis leiiiT\ 
JT. Z. ^/ramiileHl^ St B. :^ framisleita, Z. h, h 
et Versocb etc. p. 86 4^ from is leittl; quid in 
oodice Arg. scriptum fuerit, nee lb. adnotayit, ne- 
que hodie cognosd potest, quia baec plagula e co- 
dice direpta est. Framis Grim. III. 591. cf. 97 
recte pro adyeriiii comparatiyo babet, viterius 
significante et graeco tzqo in composids yerbis re- 
spondente^ sic Rom. 13, 12 Jramis galaip c= 
fTQoixotpSP* 9«od#tero didt leiil esse formam 
breyiorem pro leiiiJ, reetios yidemnr fecisse sta- 
tnentes, ttiil negUgentia librarii pre Jeiiil ortnm 



esse. — - zaibaidaiaus] St. rf: zaibaidqjausm — 
iohanne} J. St. :{: tohannes* 

1, 21. ssfnagogen] Z. :|: synagogtn. -r- Sm] 

eos, ®gr. 

1, 24. nazorenttt\ sic Gotb. constanter l^t 
qnnm sint lod, ubi gr. ant Na^aQtjvog ant Na^a* 
QoioQ habent, 14^ 67. 16, 6. L. 4, 34. — pu\ to, 
*''gr. omn. 

1, 25. ahma unhrainfa} spiritns immonde, ^ gr. 
omnes praeter cod. D. 

1, 27. aftiaupn^dedm] B. ^ afshmpmode* 
mm; quod Ul£ ^Udaleikjandams addit, a gr. oana* 
bus omissnm, yid. ad M. 9, 8. etCor. 1) 9| 25* — 
l€nsei$u;i\ yid« ad 6, 2. 



Digitized by 



Google 



28 j^aim unhrainjam anabiudj]^ jah ufhausjand umna; u&iddja j^an mer^ va 
I 29 suns and aUanst bisitands galeOaias. jah suns us j^izai syBagogen uie^aggan* 

dans q^nun m garda s^monis jah andraSos mi]^ lakobau jah lohanneQ. 
30* 31 i]^ syaihro seimonis lag 'in brinnon. jah suns qej^un umna bi ija« jah duc^ 

ga^ands urraisida po undgreipands handu izos. jah aflailot |>o so brinno 

32 suns jah andbahtida im* andanah^a pan Taurj^anamma* j^an gasaggq sauiL 

33 berun du unma aUans pans ubil habandans jah unhulpons babandans. jah so 

34 baurgs alia garunnana yas at daura* jah gahailida managans ubil habandans 
missaleikaim sauhtun jah unhuI{K>ns managos usvarp jah ni fralailot rodjan 

35 pos unhulpons. unte kunpedun lina* jah air uhtron usstandands uaiddja jah 

36 galaip ana aupjana stap jah jainar bap« jah galaistans yaurpun unma seimon 

37 jah pai mip unma. jah bigitandans uia> qepun du unma patei allai puk 

38 sokjand. jah qap du un« gaggam du (aim bisunjane baimom jah baurginu ei 

39 jah jainar merjau. unte dupe qam. jah yas merjands m synagogim use and 

40 alia galeilaian jah unhulpons usyairpands. jah qam at unma prutsM babands 
bidjands ma jah kniyam knussjands jah qipands du omma patei. jabai yileis. 

his immaiidis impent et obedkvit ei? 28. Exiit autem fama eios statim per omnes Ticinos GalOaeae* 29. El 
Bfatim ex hac sjoago^ exeuntes yenemnt in domum Simonis et Andreae com lacobo et lobanne. 30, Yemm 
aocnia Simonis iacuit in febre, et sta(im dixenint ei de ea« 31* Et accedens erexit banc apprehendens niflf^^m 
eio8> et dimisit banc haec febris statim, et ministrayit iis. 32. Vespere autem facto, qnom ocddit sol, tolerant ad 
earn omnes bos male habentes et daemones habentes. 33. Et haec orbs tota coUecta foit ad ianoam* 
34. Et sanayit mnltos male habentes yariis morbis et daemones moltos eiecit, et non permisit loqoi bos 
daeBMnes, nam noTerant eom. 35. Et mane areposcnlo exsor^ns exiit et iyit in desertom locom et iDic orayit. 
S6. Et comifes facti-sont ei Simon et lii com eo. 37. Et inyenienfes earn dixerant ad earn, quod omnes to 
qoaeront. 38. Et dixit ad eos: imos ad bos drcomcirca Ticos et nrbes, nt efiam iDic nontiem, nam 
ideo TenL 39. Et foit praedicans in sjnagogis eoram per tofam Gaiilaeam et daemones eiidens* 40. Ei 
▼enit ad eom lepram habens, orans eom et ^nibos nitens et dicens ad eom, good si yis, 



1, 29. tohannen] J. St* j^ lohanneBm I, 37. ^uh aokjand\ <x> gr. 

1 32. ea«,ggq«niin sic recte ft. Ulfil. flla.tr. 3^ J««„/«,e] drcomdrca, UI£ ami cod. 

p. 113. «,.; J. St. t ga^gju «a «./; B. Hz. * j^ ^^^^ legisse^Tidlr. ~ hoLom jah baur- 

1, 34. Mtyatp] J. St. * mvatrp. J. St. B. Hz. ± haimon, vid. IIi. UlfiL iUastrat. 

1, 35. aw uhtvon] Z. temere com. otrKA tvom; ^29. ««"«• 

Bam ledio ynlgata eo confitnutor, qaod in afibibas P* * 

K»c«k eadem vox reperitor, rid. SdUid Sdtwiib. , 1> ^^- *'", VI^SOStm\ in i^agogis; gr. its 

Worterb. p. 8. Graff AlthocLdeiitMJk. Spradtm^ L ^ofi awayayas. 

p. 138. Ceteram UI£ c. codd. et Ten*. '^Uav. 1, 4a hm»»iaitdi\ V\L c oodd. " cmtov* 

Digitized by VjOOQ IC 



n 



Mareua i, 41 — 9^ 4t 



. 41 magt mik gahrainjan. 'ip lesiis infeinands ufrakjands handn seina attioiiAL 

42 Ymma jah qap imina. yiljau* yairp brains, jah bi{>e qaji j^ata lesus. suns 

43 ^ata j^nitsfill aflaip af imma jah hrains yarp. jah gawotjands unma sims 

44 ussandida ma jah qap du muna* saiw ei mannhun ni qij^ais yaiht ak gagg 
fiuk cdlban ataugjan gudjin jah atbair fram gahraineinai j^inai. patei anabau]^ 

43 moses du ydltyodipai im. i]^ liB usgaggands dugann merjan filu jah usqij^ao 

fiata yaurd. syasye is juj^an ni mahta andaugjo m baurg galeif^an ak uta 

7y 1 ana au^jaim stadim yas. jah i'ddjedun du unma allaj^ro. jah galai^ aftra m 

2 kafamaum afar dagans* jah gafrehun fiatei in garda ist. jah suns gaqemun 

managai. syasye juj^an ni gamostedun nih at daura. jah rodida rni yaurd. 

3« 4 jah qemun at unma usli|^an bairandans hafanana fram fidyorim jah ni ma- 

gsmdans ne^fa qiman unma faura manageim andhulidedun brot. j^arei yas 



potes me munJUiTe. 41« Yenun leans miierens extendens maniim snam tedgit earn et dixit ei : ^olo, fi mmidos. 
42. Et qaam dixit hoc lesns y Btatim haec lepra abiit ab eo et puros factns - est* 43. £t comminaiis ei 
statim emisit eum 44. et dixit ad earn: Tide, at alicui non dicas qiiidqnam, sed i te ipsnm ostendere 
Sacerdoti et offer pro porificatioiie taa, qaod praecepit Moses ad testimoniiim iis. 45* Vemm 
is exiens coepit praedicare nmltam et eloqui hoc Terbom, adeo-at is amplins non posset palam in 
nrbem ire, sed foris in desertis locis fuit et iremnt ad eum ondique. 2, 1. £t iyit itemm in 
Cafamamn post dies, et comperemnt, qnod in domo est. 2. £t statim couTenemnt molH, adeo-ot am- 
plins non locmn - invenirent ne-qnidem ad iannam, et locafos-est iis yerbnm. 3. Et Tonernnt ad eom para- 
lyticam ferentes snblatom a qnatnor. 4. Et non potentes prope yenire ei prae tiirbis detexemnt tectum, ubi fuit 



1, 41. setiia] suam, ^ gr. omn. praeter unnm 
cod. D(Bezae), referente Maresh. p. 418. 

1, 42. pata] pr. hoc, « gr. omn. — k'esw] 
quom gr. omn. hoc loco et L. 6, 12. 8, 10. J. 18, 1 
pronomen demonstratirum (^avzog vel 6) habeant, 
suspicari licet t^i legendom esse, pro quo librarius 

facile ts scribere poterat; fortasse eadem emendatio 
2, 25 adhibenda est, ubi praeter Syriam ct Arme- 
niam rersiones nulliis liber tesus praebet; (aliter 
pro ts J. 11, 4 iam Lye ap. Benz. praef. p. LXVII 
i^stis cum gr. omn. scribere malult). Sed negaii non 
potest esse locos, in quibus non ita facile de eins- 
modi errore cogitare UceQt, e. gr. Mc. 5, 22. ubi 

SS ^« e. tesuis) , in omnibus autem gr. constanter 
avTOV legitnr. Difficilins etiam est de loco Mc. 6, 
55 sententiam ferre: ei ts vesi^ quod legitnr, re- 
spondet Torsionibus latinis; ei tesus vesi^ si lege- 
retur, lectioni codids D et eis versionibus aptius 
esset, cum quibus in aliis locis conispirare solet; Benzelii 
iodidum Ulfilam ixeirog pro ixel legisse arbitrantiS) 



amplecti non libnerit. Ut vero h. 1. rem confida- 
mus, addimus, Mc. 1, 45 et L. 5, 34 pro tSf 
quod cod. Arg. cum gr. omn. habet, J. St (et line 
loco B. etiam) et Mc. 2, 15 omnes editores contra 
codicis Arg. auctoritatem male iesus reposuisse. — 
pata pruisfilt] gr. omn. praeter cod. e ap. Ali. 
post tmma* 

1, 44. mannhun] Z. ;{: manhun^ — gy^f^^ 
Ulf. aQx^€Qel pro Ugel legisse, Griesb. temere conten- 
dit, nam gudja et auhumists gudja UlC promiscne 
ntitur, nee licet eam ob causam coniicere 2, 26 
eum simplex leQicog in suo cod. legisse, uti idem 
Tir doctus fedt. 

1, 45. tp i's'] Tid. ad 1, 42. 

2, 1. gbJaip a/ira] CK) gr. — g-o/rriiMf] compe- 
rerunt, gr. omn. ^xovad^fj* — tn garda} in domo,' 
gr. elg olxov. 

2, 2. at daura] Ulf. ^ vd cam codd. 28 el 
131. •— gamostedun] gamotan est locom habeiey 
capi, Tid. J. 8, 37. Cor. 2, 7, 2. 

2, 3. fidvarim] cod. Aig. et editt. ^/idvarttu 



Digitized by 



Google 



Xesus. jaH wgrobnidaiis IbsaiUdediiii f^ta badi jah fralailotan* ana pammei 

5 lag sa uslij^ gasaiwaods ^j^ii items galaubein 'ize qa]^ du jj^amma uslij^in. 

6 baindlo. aiafaiida j^us frayaurhteiB fif^inotu yesimuh pan. samai ]^ize f>okarje 

7 jaiuar sttandans jah (^gkjandans sts-m hairtam seinaim. -wasa isva rodeip 

8 matfbmB. -was. Ineg afletan firavaurbtfaift niba ains gap. jah suns i^uimands 
lenis ahmin semaynma {tuM sva I>iGd mitodedun^ sis qa]^ du un. duwe mito]^ 

9 iMta m'.hakrtam'^DsvBr^^ ^!wal>ar ']»t azcrtko du qil>aii fiainma tudit^in^ afle« 
tmda j^us .fieairmifl^liteis |>eiiios^ (>aii qifKati. urreis jah nim |>ata^adi j^inaia 

10 )afc g9^* alyf^an ei vitei]^ {lat^ ValdaM liabai]^ sunus m^iui ana airpai afle- 

11 tan fraTaurhtins. qap dii j^amina usS^. ]^ub ^a- nrreis mmiih j^ata badi 

12 ]^^ jab gagg du garda fiemaiDdma. jab w^r^m suns • jab nshafjands badi 
' uiiSddja faiura andyairpja allaize. srnye usgeis^fodedun allai jab banbidedun 

13 xoikiljandans gup qipandans patei aiv sra ni gaseTfum. 'jab galaip aftra faur 

14 marein. jab all manageins iddjedun da mima jab lajsida ms. jab warbonds 

lesiis, et effodieiites iUaqaearunt bnnc g^abatam et deinisemnf , super 'quo iacult Uc paralyticas. 
5* Videas' abtem lesus fidcm eonun dixit ad limic parafyticam : filiol^, remittniitiir €hi peccata taa. 
6« Foenint aiitem qiiidam homm scribaram illic sedentes et cogjtantea sibi in cordibus saifl: 7. quid bic 
sic loquitur blaspbemiaa, quia potest remittere peccata, nisi unns dens? S. Et statiin co^ioscens lesus 
spiiitu suo, quod sic bi cogitarunt sibi, dixit ad eos: cur co^tatis boc in cordibus yeslris? 9. Utram eat 
fiaicilius ad dicendnm buic paraljtico: remittuntnr tibi peccata tua, an dicere: snrg« et sume Uunc grabatum tiiitm 
et i; 10. at ut sciatis, quod potestatem babet filius hominis in terra remittere peccata, dixit ad Iiunc paraljtictitn : 
11* tibi dico, surge sumeque bunc grabatum tuum et i ad domum tuam. 12. Et surrexit statim ct attollens ^rabatnm 
exiit coram fkde omnium, adeo-ut obstupuerint omnes et bonorificarint magnificantes deum diccntes, quod un- 
quam sic non yidimus. 13. Et iyit iteium ad mare; et omne turbae iyerunt ad eum et docuit eoi. 14. £t ambniang 

2, 4. tnsailtdedun — fraJailaiuni] iUaquea- 2, 12. hauhiJe^un mikiJjandansi yid. ad M. 

iwt •^ demiserunt, gr. omn. )fcrAaiai; est am- 9, 8; ceterum St. :{: hauhidedun. — bittei] St. :{: 

plificatio, cuius alia exempla eoliecta mmt ad AL papn. •— gaseummTi J. St. cum cod* Arg :|: ^^e- 

9, 8 et Cor. 1, 9, 25. — lag] gr. omn. poat ualipa^ umn^ nee graecis respondens, nee sensum aptum 

2, 8. miiop p^di rw gr. omn. 2, 13. galaip] St. :{; gelaip. — jaih alj — 

2, 9. qfleianda] cod. Arg. :|: afUpanda* — ' tmmd\ boc colon cod. Arg. non in textu, sed in 

pm9 " — beMMt] yid. ad ys. 5. — jak] pr. et, marg. habet , J. St. B. '^ jak alia managei ustdd* 

^ gr. — - pemaia] gr. omn. ante pata, jedun , scilicet in cod. literae im- yocis managein$ 

2, 11. nhnmk] sunt qui dicant, Ulf. omittere diremtae neynm yersnm ineipinnt, illi antem pro U9 

naly sed emtnt nesdentes, particnlam aiA babere yim habuerunt; yeram lectionem cum bac falsa miscens, 

eopolatiyam, sio 14, 13 qapmh = xal X^i^ is qm coniedt 'Ete. manuscriptum, dedit: jak all 

dL ad Corv 1, 16, 13. Nimuk autem pro /oft nim ys« 9 manageina umddjedmg^ ' 
dictnm est. solet enim GoIImw senpoaem yariare*. • •'*' < ^ i 

I. 5 



Digitized by 



Google 



34 tfimr4fnr.1t$ M-^tt 

^emw Mfyi l^a alfaiim* iiiuidwl At lamtii ^ ^ 4m itama. gagg afor 

15 mif^ ^ iMNtaadnQda A'4d^ nfltr unntf. f^ vririi. fcifie is jB^akndbida ib garda 
Vs. vfah BAMBgaft inotaifM jah fitef^ndilidi ■atjwJtiahufnMdiidnii /iaiaa:'jafc iriipcni- 

16 jam &• v^Mwir auk. i«Mumgai; jah M^edua tdbr iMwa< jdh fiai iKduurjos jah 
femsaiaiB ^jbaiWMAv»» uia ]»a^ta«bii Ikii^ jj^aim matarfma jah iMmuzlitaim 
^e]|^ .dn j^loiA aip<mjam %• "tfa Ibi j^tet Mi(i motafryutt jeih fimtaupfatakn ma^ 

17 |i|( jah ^^Li|» jedbi^haw^aiids limm qf^ <hi im. nif^anAiiii'aVki^ lek^ 

18 £&. |ai i^Unl^ bf^atfedaw. m gam laiMm vkyaMthttta ak :frayaitxfataiis. jah 
T«si|ii si^oBJaa i^^aBnis |ah faM6i«bris &ltandaiis. jah afnidjedm jah qe^un 
da iinma, duwe sipcsajos ibhaMub jah-fKreAsakis fuitaBd if» fiai j^einai sipon- 

- 19 jos ni ^tabd. jah q^ wi jtesus* Hkm. hm^uii swgua hn^Eadis. und ^tei mi^ 
Km Kst hrcij^faj^Si fafltaa* s¥a lagga weila sve map m haband hn^j^fed* ni ma- 

20 gmi f«;tei^ a^^an ail^ggaitd d^^os< >an aftimada af im aa Iiii^^£b^s. jah 

21 im £lstaii:d tn jecmamma daga* ni mamia plat ftmna mujis aiuji]^ aoa siiagan 
faimjana. ibai a&imai fuSon af {»amma sa niuja pamma faimjin jah vairsiza 

22 gataura vairj^i]^. ni mamia giuti]^ yeiu juggata m bailgiiia fairnjass* xbai aufio 
distairai vein j^ata mujo j^aiis halgius jah rem usgutaif^ jah ]fm balgm fra- 

Tidit Leyyi^ banc Alfaei, sedentem ad telonium et dixit ad €vm: i post me^ et exsm^ns iyit post mua* 
15. Et factum - est, qnnm is adcnmberet in domo eios, et multi portitores etpeccatores adoubnenint • cam leMi el 
discipalis eias, faerant enim mnlti et iyerunt post eum. 16. Et lu scribae et Farisaei yidentes earn eden- 
tem cam Lis portitoribus et peccatonbus dixeront ad bos discipulos eius: qiud est good com portitodbiis 
et peccatoribos edit et bibit? 17. Et andiens lesas dixit ad eos: non indigent yalidi medici, sed bi male 
babentes; oon yeni iiiyitare iastos, sed peccatores. 18* Et fuenmt disdpali lobannis et Farisaei ieionantes^ 
et adierant et dixenint ad earn: car disdpali lobannis et Farisaei ieianant, yerom bi tui disdpali non 
ieianant? 19. Et dixit lis lesos: nom possont iilii sponsi, nsqae dam com iis est sponsas, ieianare? tarn 
longom tempas qnam com se babent sponsam, non possant idanare. 20« At accedunt diea, qamn aofer- 
tar ab iis bic pponsas, et tarn ieianant in illo die* 21. Jfon bomo assomentom panni poyi soil «d aoudun 
yeterem; iie auierat plenltadinem ab boc bic noyos boc yetere el peior fiseora fiat. 28. Non borne fbncKl 
noyom in atres yelereSi Be fonan disrompat yinom boc noynm bos ntres et yiuam efDaat et bi atres per- 



2, 14. aJfaiatuii J. St tf^ tiifBtiua. -^ Htsitm^ Qiaaltav, praeter mam eed. ^^39^ qui cam Goth. 
dands} St. 4: mstandofu. 



2, 15. isijfT.^ yid. ad 1, 43; celenmi gr. ena* 2» 19. hmpfaPii gt. omn. ante m^; J. St. 

post anakumbida. •{« addant artioolom «ab 

. 2, 16. £»/]e8t, ^gr.OBin, — fpimmriiaimic^i. 2, 21. of prnmandU ab boc, pt. mrotL 

Axg. ^frmnrJUaim. 8, 22U Mu UUl "" MaL — hmigiml mo. t. %U 

2, IX fr0vamiiami\ IW c« cedd* ^ dg fie^ ^ hayim; iidem mex ^ ialjeit^ -* ^i$ikmd] &»• 

tdvoiccvj cL ad M. S, 11. dent, ^. enm. fiXtftdw^ VUL e L. 5, SS, dbi oeddL 



2, 18. fareisauis} sec, gr^oma, ol %wv <Z>a- aliqoi.^Slai^rOiKM pvaebenl. 

Digitized by VnOOQ IC 



.23 qMnftut^ ak v^ jiiggsta in htig^Tm afeijiM ginlaiid; jab Vat|^ j^driigaggaii 
. imma nbbato di^ fwidi atuk^'fiA dugimmm sj^^onjos & fik«v}andba|s raup« 

24 jttB ahuu ^ah f araiaaieia <^]^ du lEqiiMu s$L "wa tan^and 4BiponJ6a j^elnai sab^ 

25 badai. ^aiai m ^idd Ist jah lemi ^]^ du bn* niu uaanggviili «rr« iffa gata- 

26 Tichi daT^M. ^ jiawfia: jah gvedaga tob* ib jah ']^«i mi}^ 8nmia« waaV|i galai^ 
Sa gard gnjfs uf abji^^wa gud|iii jaM hlaihanK ftfurlageinafe matida* fiauzei 
m fikuld »t ma^an nflba amaun giidjam# jali gaf ji^ j^c^ tisAp iis t&andam. 

27 jidi ^fi iiiK saUiata m maiiB Tarf^ gaakapaie ni maama Itn sabbato dagis. 
28.3^1 8¥aei frauja M aa suniis mans jah fiamina aabbato. jah galaiif^ aftra 'ib syna- 

2 gogeq. .fah yas jauiar jnamia gaj^anraana habands hfmdu^ jab tkaidedun 

3 imma« bailidedi aabbato daga. ei yrobidedeina ma» jab qa]^ ^u j^amma mann 

4 pamiMi ga|>aursana babandin bandu. urreia ia midumai. jab q[a]^ du un. 
skuldu lat in sabbatim j^iufi tau^n ai]^{»au tnj^iu^ ianjan* saiyala nasjan 

5 ai|^u inqist^. t^ eia j^abaidedan. jab ussdvaads ¥qs »d^ moda gaurs in 
danbi]>o8 bairtins ize qa^ du j^amma mann. ufrakei Ik> bandu |»eina. jab 

6 nfrakida> jab gasto]^ altra so bandua us* jab gaggandana f^an iareisaMs suns- 



efait;'sed Timnn noYum ia ntrai hotm Amdont 23. Et faotimi - €Bt fransire ^ sabbato £e t>er satom 
et coepcnmt diadpuli ei«8 praetareiiiites rellere araslas, 24* et Farfsael dixerant ad enni: ecce, quid 
ftdant discipfllb^liii aabbatis, qnod ncn fas est? 26* Et leans dixit ad eoss nonne periegistfis Qnqvaiii, 
qved fedt Dayid, qnmm indigiiit et fam^oos fait 5 ipse et hi com eo; 26. qaomodo Irit ib domam dei snb 
Abjatbare sacerdote, et panes prapesidonis ootnedit, 4tiios nan fas est edi, nisi soils sacerdotibus ; et dedit 
etiani bis com se exslstentibas* 27. Et dixit iist sabbatos csnsa homiiilB fbit creatiis, non homo caiisa 
sabbati dBei; 28. ita-al dombHis sit bic fili«s haniiiis ettam hole sabbato* S, !• Et irit Iterant in- synago* 
gaai^ et fint ilKc bomo arefbdam habens manotti, 2, et ob s e i vteun t ernn, sanaret «abbate die, nt accusarent 
earn. 9. Et dixit ad hone honuneoi bone arefaetam habentem ntanom^ sorg^e in medio. 4, Et dixit ad 
eos^ ^fosne est in sabbatb bene fecere, aot male Ikcere? animam servare, aot perdere? remm i! tacoeront 
5i Et adspiciens eos com ira , trist^ ob obdorationem cordis eordm , dixit ad hOno hoininem : protende banc 
toam; et pretendit, et oonstltit mrsos haec manos eius. 6. Et euntes torn Farisaei sta- 



2, 23w tlktiyfandam rmmfijan] praatereontes vel- 3, 2. 1unUdedi\ fpr. onm* post dagaf ceterom 

lere, gr. odhfif noutv vUkorreg; Ulf. c. Tens. J. St. +fttu (ei) e L. 6, 7 addont et VIL o. codd. 

%y 24. sipanj^ jbewuu) disdpoli toi, ^ gr. ^ avtov* 

2, 25. f^ttf] yid. ad 1, 42. 3, 4. tit] in,^ gr. ~ ua^'iffan} utrom Ulf, 

2, 26, gwljin] Tid. ad 1, 44. -— fumlagri^ inokiffai, an anomalvHv legeiit) oerto did non 

Mpji] J. St* 4^ frnttalrngmmau ^ Tid. L. 6, 4* ---* potest^ nam nsqistjam otriqae graeeo verbo respondet. 

aimami solis, ^ gr. 3, 5. gallop affra] constitit mrsoft :^ 'graeeo 

2^27. varb gaakqHtms] fait creatns; gr* ^^roxcrrsotcrx^T^ , cf. 8, 25. 

solom iyhezOf iJlf. c codd* iawiaSTj^ 3, 6* pM(i\ torn, ^ gr. 

5* 



Digitized by 



Google 



36 



JfiiriMitf^S^ 7r^iB^ 



air m^ ^aim bfirodBbnBm' garudtgifRiddedlm bi ma« ei unma mcfettb^ouu 

7 foik lesos aflfti]^ nu]^ sipM^am seniiim da ifaamn^ jA fihi nuKiageuu us gSH 

8 foitokn laitlidedua alir luomMu jah Us mdaia jah us lairusautymnii jah uft 
idumidia jah hindaiia loutdanaus. jah pal hi tyta pdi smdoiia mani^eins filu 

9 galiausjandaifts* Trate filu is tayida* qenum at unsna. ^Ih qa]^ fiaim sipouyam 
seinaiiii ei skip habai]^ vesi at imma in frizes manageins. ei ni praiheina 

10 ma. managans auk gahaifida. srasre drusun ana ina« ei unina attaitokeina. 

11 jah sra managai sve ludiaidedun Tundu&|os jah ahmans unhrainjans. j^aih 
{>an Itna gasewuu. drusun du umna jah faropidedun qij^andans fiatei pu is 

12« 13 simus gupSf jah filu andbait ins ei ina ni gasyikun]^idedeina# jah ustaig m 

14 fairguni jah athaihait jj^anasei Tilda & jah gali|iun du unma* jah gavaurhta 

15 tyalif du visan mi]^ sis jah ei msandidedi ms merjan jah halmn valdufiii da 

16 hailjan sauhdns jah usvairpaH unhulj^ns. jah gasatida seimmia uamo paitrus. 

17 jah lakobau fiamma zaibaidaiaus jah tohanne broj^r lakobaus. jah gasatida 

18 *im namna bauanairgais* |>atei ist» sunjus p^wons. jah andraian jah filippu 
jah barfiaulaumaiu jah matpaiu jah j^man jah lakobu fiana alfaiaus jah 



tim cam his Herocliaiiis consiliimi fecenmt contra enm, ut earn occiderent. 7. Et lesos abiit cam discipalis 
sois ad mare et multiu toHme e Galilaea seqoati-saat jkwt earn et ex ladaea S. et ex lerosolTniis 
et ex Idomaea, et oltra lordanam et lii cfrca Tjrom et Sidoiiem tarbae moltom aadientes, qaam mnltam 
is fecit, yenemnt ad eom. 9. Et dixit his discipalis sais, nt nayis praesto essetapalaai propter banc 
turbam, at non oomprimerent earn. 10* Multos enim sanaTit, adeo-ot raerent in earn, at earn attufe- 
gerent) et tam molti qoam habaenmt Tofaiera 11. et spiritas. immandos, bi ^aam earn yiderent, meruiil 
ad earn et damanmt dicentes, qaqd to es filios del* 12* Et imJlam conmiiiiatos - est iis, at earn non nuni* 
fesfarent. 13. Et conscendit in pumtem et adyocayit qoos volnit is et iTeront ad eon. 14. Et £Kat doo* 
decim ad yersandom com se et .at mitteret eos praedicare 15« et habere potestatem ad sanandos moihos 
et eiiciendos daenumes. 10* Et imposoit Sunonj nomen Petros. 17* Et lacobo, haic Zebedaei, el 
lohanniy firatri lacobi, et imposoit lis nomina Boanerges , qood est filii tonitra* IS* Et An* 
dream et Philippom et Bartholomaeom et Matthaeom et Tliomam et lacobom, banc AMaei, el 



3, 7. aflaip] gr. post semaim* 

3, S, setdona] J. St. B. e graeco texta codids 
D temere addont bi* — Di] is, ® gr. omn* 

3, 9« praihema} J. St. :|: praihemai* 

3, 10. jah] et, ^ gr. 

3. 11. I^aih] bi, ^ gr. omn. 

3, 13. iutaig] sic cod. Aig.; «ditt. mtimg, 
rectios qoidem, sed in yedbis compositis saepios 
alteram $ a librariis omissom est, sic M. 27, 51 
dUkritfwda, L. 8, 55 mtop^ 14, 14 mai€M$ai; 
yid. Massm. Sk. p. 59. Idem iactom est, si alTe- 



rom yerbnm in s desinit, alteram ab a inci^t, yid« 
ad Mc 10, 45.^ 16, 1. 

3, 16. pmirus] seconAon regales granunaficas i 
scribendom fait paifru, accnsatiyo caso, yid. L* 
1, 13 haifma mamo i's 'Manmen, cf. M. 9, 9. 

3, 17. tdtoioM — tohanme] ii datiyi non ha^ 
bent, onde pendeant, accosatiyos terbo gavauthia 
ooniongendos reqaiiit sensos. Ceterom pro Itthantm 
h St. :|: tohatmes. 

3, IS. maipaiu] St. ^ maipofu. — lammei* 
tern] St. Z. ^ ioMameipem. 



/'..'V^-A 



Digitized by 



Google 



Mkreu$ 3, M—S}. 3^ 

19 f»add«iu jah neSmoiia j^asa kanaoieitte jah ludan Ibkariot^ sad |ah gale« 

20 Tkia Iba. jab afiddjedim m gard. jah gaiddja »ik manage!, svasre ni mah« 

21 tediin nih hlaif matjan* jah hausjandans fram unma hokarjos jah anj^arai 

22 ittfaddjedmi gahaban ma. qej^oii auk patei usgaisffs Hst. jah bokarJM pai af 
Sninisa^lyinai qimandans qepun j^atei balailzaibul habai^ jah j^atei m ^amma 

23 reikistin unhiilpono iisrrairpip j^aim unhulpom. jah athaitands im m gajukoni 

24 qal> du un. waiva mag satanas satanan usrairpan. jah jabai I>iudaDgardi Ti<- 

25 j^ra sik gadaii^da. ni mag crtandan so j^iudangardi jama, jah jabai gards 

26 Ti^ra sik gadailjada* ni mag standan sa gards jains. jah jabai satana ussto]^ 

27 ana sik silban jah gadaili|M» var]^. ni mag gastandan ak andi habai]^. ni 
manna mag kasa svinpis galmj^ands in gard la vilvan. niba feurj^is ^ana srin* 

28 pan ^diindip jah pana gard is disvitvai. amen qij^a izvis f^ei aHata afietada 
j^ata fraraurhte sumnn manne jah naiteinos sva manages svasre vajamerjand. 

29 appan saei yajamerei^ ahman veihana. ni habai]^ firalet aiv ak skula ist aivei- 
30. 31 naizos jrayaurhtais. unte qepnn. ahman unhrainjana habai]^. jah qemun pan 

aipei is jah broprjus is jah uta standandona insandidedun du unina haitan* 
32 dona ma. jah setim hi ma managei. qepim pan du unma. sai. aipei peina 

Tliacldaeniii et Simonem, hmic Cananiteiii, 19* et InJbmi bcariotem, qm etiam tindidit emii. 20* Et adiemnt ia 
doniiim et colle^^t ae tnrba, adeo -at non poaaait iie * qvidem panem edere. 21* Et aadientea de eo scribae et 
alH exiemnt .prebendere earn, dixenmt enini) quod furore - percolaiia est« 22. Et scribae hi ab lent* 
soljiius Tenientes dixemnt, qnod Beelzebnl habet et good in hoc anpremo daemonmn eiicit has daraie^ 
nea. 23. Et advocans eos in parabolis dixit ad eos: qnomodo potest Satanas Satanain eiicere? 24. Et si 
r^nnrn contra se diyiditar, non potest stare hoc regnnm illud; 25. et si domos contra se diyiditiir, non potent 
stare baec donras ilia; 26* et si Satanas insurrexit contra se ipsum et diyisos fait, non potest CMUitare^ 
sed finem habet. 27. Non bomo potest yasa yaUdi iens in donram eins rapere, nisi antea banc yalidBai 
Tindt et banc donunn eins diripiat. 28. Amen dico Tobis, qaod onine remittitur boc peccatomm 
fiffis bominum et blaspbemiae tarn moltae qnam blaspbemant; 29* at qni Uaspbemat spiritum san* 
ctum, non babet renassionem unquam, sed reus est aetemi peccati; 30. quia dixenmt, spiritum 
immundum babet. 31. Et venerunt turn mater eius et fratres eios et foris stantes immiserunt ad 
eum Tocantes enm, 32* et sederunt drca eum turba^ dixerunt autem ad eum: ecce^ mater tua 

3, 20. aitddjedwt] St. f^ atuldiedum, sic ga^ saiamau$ nominatiTo nunquam dicitur, sed saiana J« 

idtfta pro fftttddja^ matian pro mafjan et saepius* 13, 27. Cor* 2, 11, 14. ant satanoM'Mc. 3, 23.— 

Ceterum uSt. ^ ndliv et avtovg* gaslandam\ J« St. B. -f- siandan. — al] St. :{: ni* 

3, 21, from — anparai\ de — alii, gr. ol na^ 3, 27. pana] sec*, Ulf. ^ roT«, aut pan ante 



avTOv* <— ii<M ^«fc ^ " * i ^y^flK^lflfr J'^^ ^ B f^fffyrr^ nrticnlam pana librarii osdtantia excicBt. 

3, 22. tairusatdymai] IT^^trusamymtu •^ ""^ 3, 29. /ravaurhtais] peccati, gr* MQia^tog* 

3, 23. gajiAom] J. St. ^ gqfukan* — waival 3, 31. Jah] pr« et, gr. ovv. 

sic cod. Arg., non tveaha, uti B. in eo legi dicit. 3, 32* managm\ gr. ante hi* -«• $vitirfuti 

3) 26« Moiatia m$iiop] editt :f: satanam 9iop$ J* St* j: wisUjo^* 



Digitized by 



Google 



u 



at^r^m^ »p .39^4> 8. 



33 jah l»o]^iji» j^eftoai Jdi BTli^iii ]^eno0 ute 8ok|Mid |^« jtJi lapJhal im qU 

34 j^asds* vro lat so aif^ merna aij^j^au jfei btoj^rjus meioaS. jah liJaQiwaiids 
bisunjane JuaoB bi sik tttandaos qa]^ iai ai^ mraia jak ]^ bfo]^r|ii9 mei- 

35 nai. saei dMs raudLei]^ T^jaii gups. $a jab bioj^ar meias jab srialar jabai]^ HsIL 
4^ 1 ]9k aftra totus dugaim laisjaa at mar^* jab galesun. sik du inutm mana- 

geias filu. syasve ina galeij^ in fikip# gasitua in niarrifi# jtib alia so maxtag^ 

2 vij^a mairebi loia sta|>a yas. jab laisida ms^ m gajakraa roanag. jab qap im 

3.4 'in laisemai seinai. httaseif^* sai. urraiyi sa saiands du.saiMi draiTa saJnamnML jab 

m\. nnf^fiandi jsaiso. sum raibtis gadraua fieiur rig. jab. q^nun fiiglos jab 

5 fretun pata# an]^arup<-]^n gadraua ana atamahamma. j^arei. ni babaida airpa 

6 maniiga. jab suns arraan. m j^ei m babaida diupaizos airlnM. at sinmin 

7 {>an nrrSnnanditt uibraim. jab unle m babaida yanrtins* ga]^aunnoda« jab sum 
gadraus m fiaiumuns. jab nfarstigun pai f^iumjiis jab afwapidedun j^ta. jab 

6 akran ni gaf. jab sum gadraus in air]^ goda jab gaf akran urrinnttado jab 

et fratres tui et sorores tnae forjs quaernnt te. 33. Et respondit iis dicen«: quae est haec mater mea, ant 
bi fratres mei? 84. TSA drcamspidens circmncirca hos drca se sedentes dixit: ecce, mater mea et Id 
fratres Aiel! 35* Qui Miim Dacit ydbntatem dei, Lie etiam filter meiw et soror et mater est. 4, 1« El 
iterun lesiis coepit docere ad mare et cong;reg:aYemiit se ad earn tnrbae miiitnm, adeo - ut is iret in naTem, 
tedecet in mari) et omnia baec tnrba adTersns mtare in ripa fuit. 2« Et docnit ees in paraboUs mnltsm 
et di^t iis in doctrina sna; B. andite, ecoe, exiit Jiio serens ad serendom aemine suo. 4. Et factuB- 
esty dnm sevit, qawldam quidem cecidit ad yiam, et Tenenint aves et yoramnt koc 5. AKnd 
aateai ceddit in lapidosom, ubi non haboii terrain mnltam, et statim exiit, propter qnod bob 
liab«it profondam tecranu 6. bi sole autem oriente exaiiit, et qoia nan Labait ndioes, ex^ 
Bruit, 7. El qnoddam ceddit in spinas, et st^erso^idemnt bae spiuae et exstinxemnl boc^ 
el fruclom BOB dedit* S. Et qnoddam ceddit in tetram bonam et dedit fructnm adscendantem el 



B, B4. Mtl eoce, Ulf. iridetor idov leg;isBe; 
qnamqaam lod snnt, in qaibmi aai g^eco Xde re- 
spondet (11, 21. 15, 4. J. 7, 26. 11, 36. all.)> 
quod Gotb. alias saiw interpretari solet, 

3, 35. jaA] pr. et, <* gr. — avistar} Ulf. c 
todd. et verss. ^ fiov^ 

4, 1. tesus] ® gr- omn. — ^gdleipan] ire, gr. omn. 
fy^Avta\ quom Mc infinitiTus cum sequentibns 
partienla copnlatiya non iuiig:atnr, pro galeipam 
olisi galeipandan (emitem) scriptum faisse tide* 
tor; BOB tamen inaudita sunt similia asyndetorum 
genera. — aJlai Z* ^^ dih* -— ^apal littore (no^ 
stram gtBiade)^ gr. ynq. 

4, 3. urrann\ J. St. ;{: tirrofi, sic etiam vs. 5. — 
frmvm 9€inamwut] semine s«o, ^ §r. Tid., ad M. 26, 72. 
4, 4. $aUo\ J. St. 4: dir. 



4> 5. tfrroBft] Tid. ad ts. B. 

4, 6^. vm^ins\ Z. pro genitiyo singnlaris fca*- 
beri posse arbitrans errat, nam vaurtM singnlari bb* 
mero Gotbus non utitur, nisi sensu improprio (Rom. 
11, 16 sqq. 15, 12); ubi propriam babet significa- 
tionem, vaurteis plurali numero ponit, yid. infra ts. 
17. 11, 20. L. 3, 9. 8, 13. 17, 6. 

4, 7. baumuns] St. 4^ paumw. — qfivnqn^ 
dedun] cod. Arg. uann secuuda et B. :{: afwau^ 
idedun, qnam imu^auem formam imperitus corre- 
. ^r j^tiam 4,»^^13 in fiodiMMMpiUijtt^ autem 
•lodrf(9, 43 se^q^fTL.'B, 14. 33) sjneeram lectionem 
intactam reliquit, nibilo tamen miiius etiam in iis 
B. afwaujan edidit. Cf. ad M. 9, 24» 

4, a. wrimmmio\ St. ^ mrrmtmdo. 



Digitized by 



Google 



Harems 4, f ~10. 



J9 



9 "TiAi^^Bido* jah bar aia *1* |ah aio .f* jah iihi •?• jah qa{». si^ri &ab«) amona 
K) faaM^BBdona. gahausfai 1^ bi|# v«a^ simdio* frehm ma ]^ bi Iba auf^ ^aim 

11 traUbim j^iasM gajukoas. ^b qpt^ Xm* Kiavis atgiban M kui»aii runa f>iudan« 

12 gai^s g«]^. '4^ jaiiiaini Imim ute *in gafukon aUata vairj^l^. ei sttw^andans 
ni'vrahia jeh ni gauiD|afiaa» ||ah bausyattdaiis baiu^aiiia jah b£ fra^jdna* Bibai 

13 wan gvvandjaSna rik jA aietaindau Im fraTc^ifbtek. jA fa|» du Sm. m Ti<- 

14 taf^ j^ gi^kcm fsih imva alios ]^ gajukons kimaei^tf aa saSjancki yaurd 

15 sai^p. a^^an ]^a£ Tijj^ra vig Ai4, ^«rei saiada fiata yaurd. jah ]^«i gdiausjand 
imkarjana. suns qfani^ satanas jah uBiuHii]^ yaurd j^ia &maa»o hi baurtam 

16 lee. jab Biiid aamalaiko ]fBi ana stainabamma saiauaiuu j^aidi ]^ bausjand 

17 {ttta yaiird« wbs imp fabedai nimand ita jah bI ha3>and yaurtiBS m sis ak 
irailawafabai sind* j^prob bipe qbnil^ agk> aij^au yrakja m {>» yaiffdis. 

18 SUBS gamarzjaiida. jah j^ai «md ^ m ^aunimis samnMK!^ j^ai yaupd bausjan- 

19 dbus. jah saui^os pizos Kbainais jA a&aarz^is gabeins jah j^ai bi ^a^ an- 
^ar faist|us mnatgaggaBdaos afwapjand ^ata yaurd jah akranalaus yairj^ip. 



CTMcenteai el tolit mum XXX et anom LX et «iii«iii C« 9« Ei dixit, qui habeat anres avdienitS) andiat. 
10* Et qamn factns-eBt aaonim, lalerrog arnB t enm lii ciroa efxm enm his duodectm de-bae parafooim 

11. Et dixit iia: YoUa datom «at adre vjateiim m^ del; Tavum iUb U» ibria in parabeKa omne flt^ 

12. at -ridentea .Tideaiit et non aogaoaoast, et aadieatea aodianl et non iateUisai«t$ ne -qoando oon^astaat 
ae et rwnittaslwr iia peccata* 13» Kt dbut ad eos, amm adtia haac parabalaiift et jcpMiBodo owaaa haa paMi» 
bcdaa na^Mlk^ 14* Hie aerena yerbum sent; 15. Tenm bi poca viaai awit, oU seiitiir hpc retlNUB' aft 
gaum aadi«at iACwrii, atotim yeait Satanaa et anfavt Terbun bae inailum in oorda eoram. 16. £t annt 
ainuliter bi in lapidasqra aati, qni qnam awKnnt bac yerbaniy statim com laetitia eapiant id, 17« :al 
tton babeot radices in se, aed lamporales annt, deinde qamn renit affliedo aut perseoatio prefer hot 
Ta:boni, atatim aoUkitanlar- 1& Et bl sont bi in apinaa sati, bi Tarbom andieattea, 19. el cnnebaiosTiteeet 
aaUidtatie penaoaainnis etbae drca boo aliad ci^iditates intraeanlaa eccstingnant JiocveibametinfiraclapaMnfit* 



4, 9. saei hahai] qui Labeat, fortasse Ulf« o« 
Vat. et Cant. Sg lx«t le^t. — hausjandondl aa- 
dKentes, gr. omn. &xov€iVj c£ ts. 23* 7, 16. 

4, 11* jatnatm} St. ^ jainam. — goJuJcan\ 
parnbola, aina dobio ^jnkom plarali namero leg^- 



4, i2* mim wan\ male yertant yiii doctit nisi' 
qoando, pro: (timeo) ne qnaado. 

4, 13. ho\ banc, iniaria U]£ Tovtrjv emSttere, 
Scb. contenmt. 

4, 14. smjamti] St. ^ sajmuls* 

4, 15. t^] J. St j^ vfg^. — sindl gr« enm. 
ante vipra. «-* mttiarfomi inaqrfi, ^ gr. emn.; 



ex eodem fonte bapatnm est, opde V^r« Yerc Colb. 
(cf. Brix.) siium negltgenter duxerunt. — tnsqiattol 
St. ^ i'naajano. 

4, 16. Jah] Ulf. « ovzoi. — paift\ J. gt. j: 
Jioet*. — Jxdtedatl St. 4^ fahelau 

4, 17. <^7i?] J. St. 4: algo, ^ iriJ^^J St.. 
4: (tipau. — r |/ra^aj J, St B. 4^ vr^au. 

4, 18* . jiot] pn bi, gi» JeiUoif. -^ aatoMMa] Ulfl 
c. codd. ° o^o/ €ia£. 

4, 19. stturgtMi] J. ^t B. 4? sawjoa* -— Iiiaf- 
naM] yitae, ^. ai&voq. — 'innatgaggandam\ St 
4: inatgaggandana. — ({fufagfOHdl yid« ad ys. 7. 



Digitized by 



Google 



4M> 



Mmr0U9 «^ M~83. 



SO )ah j^ai siad Jf^ ana airj^ai j^izai godon ftaianaifs. j^ei haus^and ^aia Taurd 

21 jah andnimand jah akran bairand. ain *1* jah oin •)• joh aia -r* jah 
qap du un. ibai liikam ^pnu]^ du]^ ei uf molan sa^dau aij^^au imdac ligr. 

22 niii ei ana lukamasta^n sa^'aidau* nih allis &t wa fidginis. j^atei ni ga- 

23 bairhtjaidau. nih Tarfi analaugn. ak ei syikiml^ yairj^ai. jabai wan habai an- 

24 sona hausjoadona, gahausjai. jah. qa]^ du un. saimp wa hauMi]^* u j^izaiei 
23 mita]^ miti]^^ mitada izris jah biaukada izvis paim g^ubjandam* unto pis« 

wanuneh saei habai^. gibada unma. jajti saei ni habai]^. jah J^tei habai{»« af- 

26 nimada unrna. jah qa]^. sva idt j^udangardi gul^s. sTasye jabai manna yairpi]^ 

27 fraiya ana airpa. jah slepij) jah urreiBi]^ naht jah daga. jah {Mila fraiv keini^ 

28 jah liudij)* sre ni rait is. silbo auk air]^ akran bairi^. frumist gras ^aproh 

29 ahs f>aj[iroh fuUei^ kaurms m pamma ah$a. fianuh bij^e atgibada akran. suns 

30 msandei]^ giif^- unte afiust asans. jah qa]^. yre galeikom j^udmigar^a gu^ 

31 ai]^t>aii m ynleikai gajiikon gabairam fK>. sve kaumo sinapis. j^atei j^an saiada 

32 ana airj^a. minnist allaize fraiye list j^ize ana airjiai. jah ^an saiada. urrinni^ 
jah yairpi]^ allaize grase maist jah gataujij) astaiis mikilans. syasye mi^un 

33 uf skadau is fuglos himini^t gabauan. jah syalaikaim managaim gapkom 

20. Et Li sunt bi in terrain banc bonam sad) qui andknit hoc reribom et accipinnt et frootom fenint, vnom 
XXX ei unom LX et nnnm C» 21* £t dixit ad eoa: nam tneerna renit ideo, nt anb modiam ponatut 
ant Mvh lectnn? nonae ut super candelatoim poaatvr? 22. Neifoe enim est qnidqiiam occnki, qnod non 
mamfestetnr, neqne factum -est occultam, sed nt masifesMm fiat. 23. Si qids habeat aMINnidieBtes^ 
gndiat. 24. Et dixit ad eos: yidete qnod andiatis, in qna mensnra meusnfatiB, mensuratiir yobis et ai^;^ 
tor .Tobi3 liis credentibos. 25. Quia omni qoi habet, datvr ei, et qui non habet, etiam ^od habet, an- 
Hertor ei« 26. Et dixit: sic est regnam dei, sicnt si liomo iadt semen in terram. 27. Et dormit et sar^ 
aocte et die, et boo semen germinat et cresdt, nti nen scit is. 28. Ipsa enim terra fmctnm fert, primrnn 
berbam, ddnde ariaiamy ddnde plenatodinem granis in bac arista* 29. Tunc quande datar fiructus, sta- 
tim immittit falcem, quia adest messis. 30. Et dixit: cui assimilamus regnum dei aut in quali 
parabola comparamus 1|0C? 31. Ut granum sinapis, qnod qunm seritur in terram, minimum om- 
nium seminnm est borum in terra. 32. Et quum seiituT, sarg:it et fit omuium berbarum maximum et 
fadt ramos magnos, adeo-ut possint sub umbra eius ares coeli nidularL 33. Et talibiis mullis paralMJis 



4, 22. patei ni] male notant Mill, et Griesth no- 
stram lectionem consentire ciim iis libris, qui aAA' 
Iva babcnt, immo Gotli. rel o eav ftv rel o fi^ 
legit. — • svikunp vatrpai] Ul£ pro eig q>av€Qdv 
ilShj joam Vat. ^ctve^at&j} legisse yidetur, yid. 
Cor.' 2, 4, 11. 

4, 23. iauganiima] yid. ad ys. 9. 

4, 24. mitapl sic recte, non mftapai, nti Z. 
maluit, yid* Cor. 2 ^ 10, 13. — jah biaukada -** 



galaubjaudam] et angetur — credentibus, °'grw; 
qui babent, pro galaubjandam (credentibus) emans^ 
axat^ouat legunt; sola yets. Bn%. cum Gotb. eonsentit. 

4, 30. wileiiai] Z. + weieihau 

4, 31. iaumo} Su ^ kammn. — mimmUtl 
minimum, gr. omn. fuxQOTBQoq. 

4, 32. vairpip] St. ij: vairpiu — maUti ma- 
ximum, gr. omn. (nu^cavj yid. ad 9^ 34* 

4, 93. managaim giffukom} ,cu gr*. 



Digitized by 



Google 



34 rodida du un j^ata vaurd. srasve mahtedun hausjon. jp muh gajukoa ni ro- 

35 dida mu iff simdro cdponjam semaim andhand aUata. jah qa]^ du ua m jai- 

36 Bamma dag^. at andanahtja j^an vaurf^anamma uslei^am jainis stadis. jah 
afletandanB ^o managein andnemun ma sre vas m skipa. jah ^an anj^ara 

37 skipa vesirn mi]^ imma. jah var^ skura Tindis mikila jah regos valtidedmi 

38 m skip* svasve i'ta juj^an gaftiUnoda. jah yas is ana notin ana raggarja sle- 
pands. jah urraisidedun ma jah qej^mi du unma. laisari. niu kara puk fiizei 

39 fraqpstnam. jah urreisands gasok vinda jah qap du mareiu* gaslarai. af- 

40 dumbn. jah anasilaida sa Tinds jah rarp vis mikil. jah qap du un. duwe 

41 faurhtai siju^ sya. M^aiva ni nauh habai]^ galaubein. jah ohtedun sis agis mi*- 
kil jah qej^un du sis misso. M^as pannu sa sijai* unte jah vinds jah marei 

5) 1«2 ufhausjand 'imma. jah qemun hindar mareiu m landa gaddarene. jah usgag* 
gandin imma us skipa suns gamotida unma manna us aurahjom in ahmin 

3 unhrainjamma. saei hauain habaida 'in aurahjom. jah ni naudibandjom eisar- 

4 neinaim manna mahta ma gabindan* unte is ufta dusamam bi fotuns gabu« 

locotns-est ad eos hoc Terbam, sicot potaeront aaclire* 34. Yenim sine parabola non locutns-est lis, 
Temm seorsim discipnlls saiB soMt omne. 35. Et dixit ad eos in illo die: in yespere antem facto eximus 
lllo loco. 36. £t dimittentes banc tnrbam accepemnt enm ut fiiit in naTe; et torn alia naTi^a fiienint cum 
eo. 37. Et facta -est proceila yeuti magna et flactus ruenmt in nayigiam, adeo - nt id iam impleretur. 
38. Et fait is in pnppi super cenricali dormiens et suscitamnt eum et dixernnt ad enm: doctor, nonne 
cura tibi quod perimus? 39. Et surgens comminatus - est yento et dixit ad mare: tace! obmutesce! 
et cessavit Lie yentus et facta -est malacia magna. 40. Et dixit ad eos: cur timidi estis tam? qnoraodo 
non adbnc babetis fidem? 41. Et timnerunt sibi timorem magnum et dixernnt ad se invicem: qnis ergo 
Inc sit, nam et yentns et mare obedinnt ei? 5, 1. Et yenemnt ultra mare in regionem Gaddarenomm; 
2« et exeunti ei e nare statim occnrrit ei bomo e sepulcris in spiritu immnndo, 3« qui domidllum babuit 
in sepulcris et non catenis ferreis homo potuit eum ligare, 4. nam is saepe ferns drca pedes cur- 

4, 34. gqjuian] J, St. :{: gajukom. codd.; ceterum nti Goth., habet etiam Brix. (qno- 

4, 35. at andanahtja] J. St. ± ict, — ban} «<><*<> nondum.) 

ratem, «gr. omm/u^rf^e^ mc«« ^.-41^ <« «>i^«.a.7i»««- 4,41. pannu} editt. ;|: diy*, sic M. 7, 20. 

4, 37. Jah] HeT^Csr:^ ^f^/^M^ €^^. Rom. 10, 17 (ubi peius etiam ^au nu editur) Cor. 2, 

/ ^^ , . ., ,.,, V ,. . r . . fi» 1^; deinde pro ban nunu legendum est pannu 

^ 4, 38. Ptzet] editt. 4: div.; ceterum Ptzet pro- ^^ j^^^^ g ^g^ 20. j4, 12. 19. Cor, 1, 4, 5. 

pne est: biuus (cura) quod. ^^ 2. manna] gr. omn. post aurahjom. 

4, 39. anasHatda] ten Kate minus probabiliter 6, 4. bi fotuns} J. St. :^ ict. — ana fotum] 

coniecit anasttlaida. J. St. ^ anafotun, B. :|: ana fotun; errat etiam 

4, 40. m nouh} editt. j: ict. Nostra lectio lb. Ulfil. illustr. p. 244 folun in cod. Arg. ex- 

Wttiva ni nauh e dnabus codd* diyersorum lectior aratum esse diceus; diligenter inspidenti ybf i^m dare 

nibus ntSg ovx et ovn(o conflata esse, yidietur, ai|t apparet. — mahta tna] ro gr. — gatamfan} in 

Goth, legit nwg ovtiio nti S, 21 cum compluribus marg, cod« Arg. gabindan (i. e. ligare). 

6 

Digitized by VjOOQ IC 



gMeim jA naudibandjom einmeiDaim gibcmdfins vas jah gakusida af sis 
I»og naudibandjos jah ^ ana fotum dsanta gabrak. ^ mamttt ui mahia ma 

5 gatamjan. J9h sinteino M^tam jak dagam m aurahjom jah & faii^piiijam vas 

6 bropjands jah bliggvands^sik staiaam* • • saiwands fwui lesu fiorraforo rann 

7 jah birait Vina jah hi^opjands stibnai mikilai qa]^* wa mis jah {wis. Kesu simau 

8 gujis j^is Imuhistms. foisrata j^uk bi gu]^a« ni balvjais mis. imte qa]^ *imma. 

9 usgagg dima wnhrainja us ]>amma mamu jah frah ma« -wa namo {tdn. jah 

10 qtitp du umna. namo mein iaigaion. mite managai sijum. jah bap ina fihi 

11 ei ni nsdrebi im us landa* Tasuh pan jainar hairda sr^e haldana at pamma 

12 fiedrgimja, jah bedun um alios {k>s unhulpons qipandeins. msandei unms m 

13 po svelna* ei m po galmpaiilia* jah usloubida im lesus suns, jah usgaggan- 
dans ahinans pai unhrainjans gafil^m iXk po sreina. jah rann so bairda and 

yatis et catenis ferreb ligatus fint et solvit a 86 lias catenas et liaec in pedibus ferra confreg^t, et Lomo 
«on potnit earn domare* 5* Et semper noctftu et diebns in sq^okris et in montibns fuit, damans et p«[w 
catiens se lapidibas* 6. Videns antem lesom procul cncarrit et adorayit enm 7« damans Toce magna 
dixit: qnid mihi et tibi^ lesO) fili dei, bains altissimi! adioro te per deom, ne torqneas me. 8. Nam 
dixit ei: exi^ spiritos immnnde, ex hoc homine. 9. Et interrogayit enm: qnod nomen tnom? et dixit ad 
enm: nomen menm legeon, nam mnld snmns. 10. Et adorayit enm maltnm, ut non ^ceret 
eos ex regione, 11« Fait antem illic grex porcornm pascens snb hoc monte, 12. et oranmt 
enm omnes hi daemones dicentes: immifte nos in hos porcos, nt in hos eamns. 13. Et per> 
misit lis lesns statim^ et exenntes spiritns hi immnndi iyemnt in hos porcos^ et cncarrit hie grex de 



5, 5. fttirgunfam] Z. f^ fatmgunjam^ 

5, 6. • • saiwands] Editt. *{- gasaiwands* Ih« 
in cod. Arg. gaisaiwands legi adnotat; sed yir do- 
ctns errat, nam qaid ante saiwands scriptnm fberit, 
comid qnidem potest, certo did non potest, qnia 
membrana in hac piurte plagnlae perforata et sola 
linea perpendicularis relicta est, qaam lb. pro litera 
f hidiet. At ga , quod ooniecfura addidit, yeremor, 
nt spatium expleat; quom yero Ulf. xal initio sen- 
teatiamm per jmh — pan saepios reddat (yid* 3, 
6. 31Jb&, 6. all.), sine ^hibio legendum efd jak sai^ 
wands ban et Gotham enm codd. xai Idwv legisse 
statnendnm est. Ilia antem relicta linea est poste* 
nor pars literae A. 

5, 7. bahfais mis] <\^ gr« omn. 

5, 9. namo pein] gr. aol ovoina* — namo 
mein iaigaion] nomen meom legeon^ gr« omn. Ae- 
ysdfv ovofxa fioi. 

5, 10. usdreU tm] ro gr.; cetemm msdrdn 
didtnr h. L pro usdribi, yid. Grim. L S44. 



6, 11. hairda sveine] gr. i^t fairgnn/af ce- 
temm VlL c. codd. ^ luydXr^m 



5, 12. aOos] 



y ^gr. 



6, 13. Kesrn suns] (x> gr. omn., 6oth« com 
Rd. — unhrait^ans galipun] Editt ^ nrnkrau^ai 
usgalipun, qnae lectio ne in cod. qnidem Aig^. 
exstat, nam mutilatione membranae factom est, at 
de yerbo unhrainfans ultimae dnae literae exdde- 
rint. Falsa est editaram laotio, quia unhrsutffm 
fonna abstaacta, qnam dicant, addito articvlo loam 
habere non potest, nee usgaleipan (exiie) graeoo 
elaaXd^eiv respondit, nee oJlo alio loco id compo* 
sitam inyenitnr. Quod nos dedimns et linguae go- 
thicae conyenit et lectione locomm parallelornm M. 
8, 32. L. 8, 33, nbi galipun legitnr, satis con- 
firmatur/— and driuson] J. St. 4: ict. — pm^ff.M 
mmdfos] J. St ± pmsndjos. -^ afioapnodtdml 
yM. ad 4, 7. 



Digitized by 



Google 



dviasim in ntavdn* ▼mwmi|>->]^ sve fros j^usund^s j^^ afvi^nofledimliQ ina- 
14 nia. jah j^ iialdandans |m> sreiDa gaj^bnlum jah gataUnin 'in baui^ jah 'in 
13 haimc»n. jah qemun snwan. wa Tesi {>aia Taiir|ano. jah afiddjedun du 'iesua 

ph gasaiwand j^ana yodan sitandan jah gavasidana jah £ra]^jandan fmna saei 

16 habaida laigaian jah ohiedun. jah spillodedim 'im I>aiei gasewun. waiya 

17 yar^ hi fwaia yodan jah hi jh> sywna. jah dugunniin bidjan 'ina galei^an hin- 

18 dar markos aeinos. jah 'imigaggaadan 'ina 'in skip ba]^ 'ina saei ya8 yods ei 

19 mij^ imma yesi jah ni laik>t ina ak qa]^ dn 'imma. gagg da garda pektamma 
du fieinaim jah gateih 'im. wan £hi pus irauja gatayida jah gaarmaida j^uk. 

20 jah gal»fi jah dugann merjan m daikapaulein. wan fihi gatayida 'imma 'iesus. 

21 jah aUai sildaleikideduii. jah usleij^andin 'iesiia 'in skipa aftra hindar marein 

22 gaqemun sik manageins filu du umna* jah yas faura marein* jah sai. qimip 
ains fiiee sjnagogafede namin jaeirus jah saiwanda 'ina gadraus du fbtum 

23 lesuis. jsdi ha{> 'um fihi qif^ands {^itei daul^ar meina aftumist habai]^. ei qi- 

24 mands lagjais ana ]^o handuns. ^ gamsai jah libai. jah galai]^ mi]^ 'unma jah 

25 'iddjedun afeir 'imma mimagems filu jah praihun 'ina. jah qinono suma yisan- 

26 dei 'in runa bloJ[>i8 jera tyalif jah manag gapulandei firam managaim lekjam 
jah fraqimandei allanmia s^amma jah ni yaihtai botida idc mais yairs 

pitiedpido in mare. Fnerunft antem cirator duo millia et auffocati - sunt ia mari* 14. Et hk paaoentoa lios 
{»oreo8 efivgenmt et praediounnt ia nrbe et in yida; et yeAeimt videre, qaid eaaet hoc factum. 15* Et 
iyemit ad leaom et yident Imuic inaaHam sedMitem et Teadtimi et mentia - compotem iiunC) qui babmt le« 
geon, et tiimienint. 16. Et narraniiit iia, fiii yidersnt, qoomodo factnm-est de hoc iuaano et de his 
ptntsis. 17. £t coeperunt orare emn ire ultra fimitea suoa. IB. Et iagredieiiteai eem in naTem orayit 
eum qui i&dt iasaaua, ut cuin eo -eaaet 19. Et non siyit eum, «ed dixit ad eon: vade in domvm toam 
ad taos et nuntia iis, qnani nmltani tibi dominua fsolt et miaertua - eat tni. 20« Et irit et coepit praedi- 
caffu in decapoli, quam mnltam fecit aifoi leans et omnes mirati - sunt. 21. Et exeunte lean in nare iteitim 
ultra mare, cong^gfamnt ae tiirbae miiHum ad eum et fait circa mare. 22, Et ecce, Tenit unua homm 
spiag>ogae-praefectorDm nomine Jaairus et Tidens eum cecidit ad pedes lesii. 23. Et orayit earn midtam dicens, 
quod filia mea extremum habet, ut yemoBS pooaa super banc manna, ut yaleat et yiyat. 24. Et iyit com eo et iye- 
runt poat eum tnrbae nultum et torsemnt eum. 25. Et mnliemm qiiaedam exsiatena in fluxu sanguinis annos duo* 
dedm 26. et multum patiens a muhis «iedioiB et auntlens omne snum et non quoquam sanata , sed potios peins 

6, 14. svemal porcos, gr. avxovg. — Sof- 6, 22. jaeirus] Zt. + taeirus. — teams'] yid. 

mom] J. St. ^ hatmon. — qemmt] yenemnt, gr. ad 1, 42. 

i^ld-ov, Ult c* codd. i]Xdv>0 5, 26. allamma setnamma] r\> gr* omn. — 

--- .J ttcxoj. 'j hotida — habaida] errant St. B. Z. has formaa 

5, 16. gavandana} J. St. B. 4: gmuutdanau, p,„ ^^^^^ g„.,.g t^benten, «unt autem participia 

5, 18. vest] sc ante mip* f^aeds wg)€li]&e7a€c et iX&ovaa respondentiff. 

U^m^ .^ ^UU ,m^m^n^^,a.^Jm^ m4 «MN^^^t.ii^ Digitized by VnOOQlC 



27 IiaBaidat gahmisjandei bi lesu a^aggandei ia manageiii afiana aiiaitok vast^ 

28. 29 jai is. unte qa^ j^atei jabai vastjom is atteka. ganisa. jab sunsaiv gaj^ursoioda 

sa bnmna blof^is izos jab ufkunpa ana leika patei gabaihioda af pamma 

30 slaha. jab sunsaiv lesus ufkimpa m sis silbin ]^ us sis mabt usgaggandeiiu 

31 gavandjands sik m managein qa]^« -was mis taitok Tastjoin. jab qej^un da 
unma siponjos 'is. saiwis Ik> managein fireibandein j^uk jab qipis. was mis 

32, 33 taitok. jab ylaitoda saiwan ^o pata taujandein. ip so qino ogandei jab rei- 
randei. yitandei j^atei yar]^ bi ija qam jab draiis du unma jab qa]^ 'imma 

34 alia Ik> sunja. ip is qa^ du izai. daubtar. galaubeins j^eina ganasida j^uk. ga^ 

35 'in gavairpi jab sijais baila af pamma slaba ^einamma* naubpanub 'imma rod- 
jandin qemun fram j^amma sjnagogafada qipandans fiatei daubtar pdjia ga« 

36 svalt wa j^anamais draibeis fiana laisari. 'i^ 'iesus sunsaiv gabausjands pata 

37 yaurd rodi^ qa^ du pamma sjnagogafada. ni faurbtei. patainei gakubeL jab 
ni fralailot ainobun 'ize mi]^ sis afargaggan nibai paitru jab 'iakobu jab 'io<- 

38 bannen bro|^ar 'iakobis. jab galai^ 'in gard j^is synagogafadis jab gasaw aub« 

39 jodu jab gretandans jab raifairM^andans filu. jab 'innatgaggands qa^ du 'im« 

40 yra aubjo]^ jab gretip. pata bam ni gadaujj^noda ak slepip. jab bihlobim 'ina* 
'if^ 'is usvairpands aUaim ganimi^ attan j^is bamis jab aij^ein jab pans mif» sis 

Labens, 27. audiess de lean, accedens in tarba retro atdgit Testein das. 28* Nam dixit, quod si Testes 
eius attiDgo, raleo* 29. Et statim examit hlc fons san^nis eins et sensit in corpore, quod sanata-est 
ab bac plaga. 30. £t statim lesas sensit in se ipso banc ex se potentiam exeuntem, conrertens se in 
torba dixit: qois mibi teti^t Testes? 31. Et dixerant ad emn disdpoli eins: Tides banc torbam tor- 
qaentem te et dids, quis me tetigit? 32. Et drcomspexit Tidere banc boc facientem. 33« Yenim baec 
mnlier timens et tremens , sdens qood factmn-est de se^ Tenit et oeddit ad eom et dixit ei omnem banc 
Terifatem. 34. Venun is dixit ad eam: filia, fides taa sanaTit te; Tade in pacem et sis sana ab bac pla^ 
taa. 35« Adbuc eo loqnente Teneront ab boc sjnagogae - praefecto dicentes, qaod filia tua obiit; quid 
adbnc Texas bunc doctorem? 36. Yenun lesns statim audiens boc Tcrbam dictum dixit ad bunc sjnag^ogae- 
praefectom: ne time, tantummodo credo! 37* Et non permisit unmn eorom cum se sequi, nisiPetram etiaco* 
bum etiobannem, fratrem lacobi. 38. Et iTit in domom buius sjnagogae -praefecti et Tidit tumultom et flentes 
et einlantes multnm. 39* Et ingrediens dixit ad eos: quid tnmnltnamini et fletis? baec pnella non obiit, sed 
dormit 40. Et derisenmt enm, Terom is eiidens omnes assomit patrem buios pnellae et matrem et bos com se 

6y 29. sunsaivl Su J! sunsajv* rersione doae lectiones graecomm {avTt^ et cwruiv) 

6, 31. Jill*] J. St i Pus. conflatae esse Tidenfur. 

5, 34. slahd] St. * ssaha. J' H' vaifaifwjan^^ 

/ ^^ Tr »7t « J. 1. 5, 39, slept p] cod. Arg. ex correctora manns 

5, 35. nauhpafiuh] J. St. :|: diT. secnndae + saeuip, Tid. ad M. 9, 24. 

5, 37. ize mip sis} eonun com se; in g:otL 5, 40. HgOHao] iacens^ ^ gr. 



Digitized by 



Google 



Mar€U$ Sy 41 --6> 8. 



45 



41.jah galaip uim j^rei vas pata bam ligandot jah &irgraip I>i handau ^ata 
bam qaj^uh du izai. talei^a kumei. j^atei 'ist gaskeiri]^. maTilo. du j^us qij^a* 

42 urreis. jah suns urrais so mayi jah 'iddja. ras auk jere tralibe. jah mgeisno* 

43 dedun faurhtein mikilai. jah anabaup xm filu ei manim ni funj^i pata jah 
6^ 1 haihait izai giban ma<jan. jah ussto]^ jainj^ro jah qam m laiida seinamnia. 

2 jah laistideduu a&r imma siponjos 'is. jah bij^e var^ sabbato. dugann m syn* 
agoge la^an. jah managai hausjandaiis sildaMkidedun qij^andans. wafnro 
j^anuna j^ata jah wo so handugeino so gibano unma ei xnahtds svaleikos 

3 j^airh handuns & yair|^and. niu fiata 'ist sa timrja sa sunus mavjins if» bro- 
^ar lakoba jah luse jah ludins jah seimonis*. jah niu sind syistrjus is her at 

4 uneds. jah gamarzidai vaur^un m pamma« qa]^ j^an un lesus j^atei nist prau« 
fetus unsvers niba m gabaurj^ai seinai jah *in ganij^jam jah 'in garda sei- 

5 namma. jah ni mahta jainar ainohun mahte gbtaujan [niba favaim siukaim 

6 handuns galagjands gahailida. jah sildaleikida 'in ungalaubeinais 'ize jah bitauh 

7 reihsa bisunjane laisjands* jah athaihait {>ans tvalif jah dugann 'ins 'insandjan 

8 trans wanzuh jah gaf im yalduihi ahmane unhrainjaize jah faurbau]^ 'im ei 

et mt intro, nbi fait haec paella iacens. 4lt Et prehendit apad manam banc paellam cBxitqae ad earn: 
talitha komi, qaod est explicatam: paella, ad te dico, surge ! 42. Et statim sarrezit haec paella et iyit; 
fait enim annorom daodecim; et obstupaenint timore magno. 43. Et praecepit iis maltam, at homo noa 
Bciret hoc et iassit ei dare edere. 6, 1. Et sarrexit illinc et remt in regionem soam, et secati-siint post 
earn discipoli eius. 2, Et qoam fieret sabbatam, coepit in sjnagoga docere, et mold aadientes mirati- 
Bont dicentes; onde hoic hoc et qaae haec sapientiaram haec data ei, qaod Tirtates tales per manas eias 
fiont? S« Nonne hoc est hie faber-lignarias, hie filias Mariae, Terom firater lacobi et lasi et ladae et 
Sbnonis, et nonne sant sorores eias hie apad nos? et scandalizad fberant in hoc 4« Dixit autem iis lesos, 
qood non - est profefa inhonoratos , nisi in patria sua et in cognads et in domo soa. 5. Et non 
potoit illic nnam yirtatam facere, nisi paads aegrods nanus imponens sanayit. 6. Et miralas-est propter 
incredalitatem eorom et drcamiit castella drcamdrca docens. 7. Et advocayit hos daodecim et coepit 
eos mittere daos qaosque et dedit iia potestatem spiritaam immondoram* 8« Et interdixit iis ^ at 



5, 42* fawhtein] J. St. :|: faurkiem^ qaod 
6 B. sentenda librarii erratam est; Ih. facet de 
h. L9 neqae nam in cod. Arg. yere sic scriptam 
fiierit, hodie did potest, quia plagolae textom 9, 
42 — 7, 26 condnentes nanc desiderantar. 

5, 43. tzid giban] ro gr. omn. 

6, 2. UfO $oi cod« Arg. (ad didtar, cf. ad 6y 
42) et editt. :|: tvanos quae forma non gothica est 
(cL Glim. L 798); qnam lecdonem in textn po- 
ly ea probator loco I, 27 wo so laiaemo 



(qaae haec doctrinaram) ^ yid. Ih. UlfiL illostrat* 
p. 227, 4. Grim. I. 605, 2. De peimatadone li- 
teraram n ^ s diximas ad M. 7, 23. — ei\ qaod, 
gr. xal. ^ 

6j 3. pata] hoc, gr. ovtOQ; exemplam coup 
stracdonis germanicarum lingaanun propriae. 

6, 5. handuns galagjands] <^ gr. omn. 

6, 7. Ivans wanzuh] daos qaosqae, i. e« bie 
nos, gr. dio duo; Ulf. c cod. D avct dvo legiss* 
yidetnr, yid. L. 10, 1. 



Digitized by 



Google 



u 



Jf«r««« 6, 9-^19. 



r^t Hi nemeiiia 'Hi vig wbA linigga aitia» nili nmtifarig db lilaif lA m 

9» 10 giSrdos Bk «k gaHkoliai toljoiti. jaih id vasjid^ traim paidom* jah qa]^ du 

11 Itm. j^iswaduli ]fei g&ggaij^ u gard^ I>ar aaljaifi. usie wvags^fi pinj^ro. jah 

8ta managai 0ve si andmmaioa usrU m haiisjaina isods* usgaggandaM jainj^ro 

lishrkjai]^ mulda ]fO uudaro iobsm ixyaraim du TekvodifAi ua. amto ip^ 

lzvil». siiti2o Sst saudaumlaRi ial>^u gaumaurjam *ia daga ttajoxm ]fmi j^izai 

12.1^ baia^ jaitiid. )ah usgaggamlatis meridedim ei idre^odedeiMu jah iii]&id|K>iis 

managos i:ii(d¥ibitti jali garalbodedim aleva mam^atis siukans jeh gahaiHdeduiu 

14 jah gahauirfda I>ktdaii8 henodeB. svikuii]^ idlis yarfi Bamo }k. )ak qie^ j^atd 
'foliaiinis sa dan^jaiids us dauj^sdbn iiit«ais« duf>f>6 vaurk|attd [k>s mahteis m 

15 i^ftiina. anj^ai ]^ qe^un j^at^ belias iM. aD{>arai f>an qefmn {>atei praufetes 

16 M sTe ains |Huse praafiete. gabmH^'ands pan imodes qafi f^itai fismmiei ik 

17 haubifi afinaimdt lohanne. «a sftt. Mh itrrais us danf^aim. sa auk raihtis 
herodes msan^auds gcAtabaida lohaufteu jah gaband laa m kaiiLarai in hai- 

18 rodiadins q^oais tiUippaus brof>rs seink. imte |^o galiugaida. qa^ auk lohannes 

19 du heroda {Matei ni skuld Ibt j^us liaban qen brofirs j^einis. ip so herodianai 



^nidquam non Bamei«eiit in Tiam, nisi yirg^am oiiaiii, neqtte peram, aeqne panera, neqve in xonas aet^ 
8. sed calceati aoleis, at ne Induads daas tunicas. 10. Et dixit ad eos: nlncanqne qno itia in damam, iH 
naneatiii donee exitn ilHno. 11* Et tarn malti qnam non redpiant tos, neque andiant tos, exeuntea illine 
iBXcn^ polyerem banc snb pedibna Teatiia ad teatimoniiRn iia; amen dico yobia, fieictliiia eat Sodomis ant 
Cromoris in die indicii, qnam bnic nrbi iILL 12. Et exeantea praedicamnt, nt conrerterentnr. 13. Et 
daemonea mnltoa expnlenmt et nnxernnt oleo multoa aegrotoa et sanaront, 14* Et andiyit rex Heroden, 
kaanifeatum oiim factvm-eat nomen eius, et dixit, quod lobannea bic baptizana ex mortois aarrexit^ ideoqne 
4>perantor bae potentiae in eo; 15. alii Tero dixenwt; qvod Heliaa eat, idii Tero dixerant, quod profefn 
Mt, ^ anna bonim profetarom. 16. Aadiena anteni Herodes dixit, qaod cai e^ capnt abaoidi lobannl, 
Uc eat, bic soirexit e mortois. 17. Hie ennn qoidem Herodes mittens cepit lobannem et liga» 
Vit earn in carcere th Herodiadem, nxorem Filippi, fratris aoi; nam banc dnxit. 18. Dixit enim 
lobasnes ad Herodem, qaod non tem eat tibi babere nxorem fratris tui. 19. Yernm baec Herodias 



6, 8. nth] sec, J. St. + ni. 

6, II. jainPro] St. dj^ jempr^^ — mndarol J. 
9t. + vndar. — cm^n — jainai] amen — iili, ^ gr. — 
wtito] St. ^ suntizo. — ffoumawjwti snspicamnr 
daplicata liqiiida scribendum esse gaumaurrjan, sic 
qiddem Rom. 9, 29 ganrntmrrh probe legitar. 

6, 14. duppr] tantam abest, nt (Jif. xal omi- 
sisse pntemns, ut duphe (pn> chril fte, idqae pro 
du'iih be) pro jah mpe dictum ease existiamyeri- 
mas, yid. L. 14, 21 et cf« ad 2, 11 et ad J. 18, 2^ 

6, 15. paUi} pr. St. 4: putuu 



6, 16. tohanne] J. St. :|: tohannes. — sa ist 
$ak] bic est bic, gr. ovTog^ — sak] St. "^j^A* 

^, 17. hairodt'adms} yid. ad M. 8, 28. -* 
iroprs] J. St. :|: bropr. 

6, 19. herodianai sror] baec codids Arg. lectio, 
qnam editt^ omnes reddidenmt, sine ditbio yitiosa 
est ; pro svor legendmn esse saisvoTf iam B. Ju, Z. 
anspicati stmt, in iisqne L. angiosaxomco yerbo ayr* 
van in comparationem yocato, sveran esse debere 
yerbam , nnde iliad praeteritnm derivetar, rectissime 
dicit, of. iaiiok a ^eian et alia. Sjilaba aot, 



Digitized by 



Google 



30 BYor imma feih Tilda umiia usqimva. jah ni mahtat tinie barodis Qhta sk 
lobaimeii tiiimanAs U^a Tair garaifataiia jah yeihiGma ja}i Tiiedda umna jah 

21 haiu^aads unma man^g gatarida jah gabaupjalia Ynuna m^dbmiaida. jab i^wr«r 
f^ana dags gatils. ^ao herodis mela gabaurfmis sabiaizos nahtanuit vaurhta 
mim inaistam seiiiaize jah {>uftuiidifadim jah mim friimifltam galeilaias. 

22 ^Ai a^aggandein um daubiar berodiadins jah pUnsjandein jab galeikandein 
hearoda jah fiaim mijmnakiiinbjpiidam qajf ^udans du f4«a nuoijai. bidei 

23 imk j^wbsub |^ Tileis jah giba {lus. jah errar izel fiatei j^wab ]fm. bi^jaia 

24 mik. giba I>us und balba j^iudangardja meiiia. i^ si vsgaggand^ qa^ du 

25 Bi]fem seiiiai* wis faidjaiu i^ si qa|i. haidiidis lobanms ^is daupjaadins. jah 
atgaggandei aunsaiv sniumundo du j^aioma ^ludana haijf cpj^adei, viljiau ei 

26 SOS gibais ana mesa baubiji lobannis {>is daupjan^iis. jah gaun yauFjmns sa 
J^daoa in fiize ai^ jah m i>ize mi^nak nmbjandane m viida ^izai ufbrikan. 

27 jah suns uisandjands sa Jdudans spaiknlafiir anabau]^ briggan haubi]^ &. ip 

28 lis galeij^ands afmaiBoiait un^a baubiji in karkarai jdh aifoar j^ata baubiji is 

29 flttia mesa jah atgaf ita fiizai maujai jah so mayi a<gaf itfi aij^ein seinai. jah 

JBiiiiKafB ftfit « el Toloit emu occidere et nan potnit, 20. nam Herodes tinmit aibi lohannemy sdens 
earn Timm wtam et sanctum et castodiyit eom et aa^iens earn mnltom fecit ef libenter ei auscaltftTit. 
21* Et Sftctos dies opportanus, qnom Herodes tempore natiTitatis saae coenam fedt liis maximis snoram 
et tribonii et liis primis Galilaeae. 22. Et aggrediente intro filia Herodiadis et $altante et placente Herodi 
et hii nna - adcambentiboa dixit rex ad banc puellam : era me omne quod yia et do tibi* 23. Et iaray^ 
eiy qood omne qaod ores me, do tibi nsqoe di^iidiam regnam meum. 24. Yemm ea egrediens dixit 
ad matrem soam, quid orem? Temm ea dixit ^ caput lohannis huius baptizantis. 25. Et ag^ediens statim 
propere ad hone re^m orayit dicens: toIo vt i^iibi des super patina caput lobannis buias baptizantis* 
26* Et tristis fieictas hie rex propter baec iaramenta et propter bos una • adcumbentes, non roluit eam reiic^re* 

27. Et statim mittens bic rex speculatorem inssit ferre capqt eius. Yemm is iens abscidit ei caput in carcere 

28. et attttlit boc caput eius super patina et tradidit id buic puellae et baec puella tradidit id n^tri suae. 29. Et 

desideramus , in ultima parte monstrosi ilUiyi ho'O* ]tf« 6, S inreni^ntnr, lectionem codids Ar^. recte $e 

diamai latet, s autem et n literas saepius permuta- babere putamns; ceterum Ul£ c codd. ^ avTng* 

tas esse in codd. gotbicis yersu 2 buius capitis yi* 6, 23. bidjaU mik\ rw g^. 

dimus, adde etiam, quae ad M* 7, 23 monuimus. 6, 24. tokannW] St. '^ jokafmU, sic qooqne 

Detracta sjllaba saiy restat htrodia, cuius yods ts* 25. 

Htera extrema s, quia eadem prima erat yerbi se- 6, 25. gibais] Uif. c codd. ® i^onftijs^ — 

^p^ntis, a librario omissa est; quam sa^e id fa- lohannis} yid. ad ys. 24. 

ctam sit, yid. ad 3, 13. 6, 26. t/i] sec« propter, ® gr. 

6, 20. herodis] J. St. .4- her^eg^ 6, 27. tmsanHjtmdB] J. St. 4^ tnsamdfafu* — 

6, 22. dauhiar] e seatentia lb. (Ulfil. illnstrat. gpaHulatm*] St. ^ -tpaiculaimr. -^ a/mMnmi] St 

p. 238) aq^ datiyi forma iasobta, aut ereor librarii ;p afmaimt^. 

pra ilmilr estj^gnom yeio aceusatiyi etiam absalpa 6, 28. pizaii 1. ^U j: phu^ 

Digitized by VnOOQ IC 



49 MureuM 9,a0^7,6. 

gabausjandans sipon jos is qemun jah usQ^auin leik is jab galagidedim ita m 

30 falaiya. jah gaiddjedun apaustauleis du lesua jah gataihun unma allata jab 

53* 54 sva filu sve gataTidedun — ^— jah duatsniTun. jah usga^aDdam un us skipa 

55 sunsaiv ufkuimandans ina* birinnandans all I>ata gayi dugunnun ana badjam 

56 {>i^s ubil habandans bairan. f^adei hausidedim el 'is vesi. jah {liswaduh 
^adei 'iddja m haimos aif>|>au baurgs ai{>fiau m veihsa. ana gagga lagi'- 
dedun siukans jah bedun ma ei fiau skauta vastjos is attaitokeina. jah 

7^ 1 «ya managai sve attaitokun inmia« ganesun. jah gaqemun sik du unma 

2 fareisaieis jah sumai {oze bokarje qimandans us lairusaulymim. jah 
gasaiwandans sumans {>ize siponje is gamainjaim handumu {lat - ist un-« 

3 ^yahanaim. matjandans hlaibans. if> fareisaieis jah allai ludaieis niba ufta 

4 ^yahand hauduns ni matjand« habandans anafilh I>ize sinistane. jah af JOaiplBL 
niba daupjand ni mafjand. jah an{>ar ist manag. f>atei andnemun du haban« 

5 daupeinins stikle jah aurkje jah katile jah ligre. f>a]^roh I>an frehun ina I>ai 
iareisaieis jah pai bokarjos. duwe j^ai siponjos f>einai ni gaggand bi {>ammei 

6 anafulhun {>ai sinistans ak unf>yahanaim handum matjand falaif. ip 'is 
andhafjands qap du 'im patei yaila praufetida esaias bi 'izyis I>ans liutans. 

andientes digcipnli eins Tenenint et abstulerunt corpus eiiis et posaerant id in sepnicro. 30. Et coirernnt 
apostoli ad lesom et Barrayemnt ei omne et tam maltuin qiiam fecerunt — - 53. — et applicnenmt. 54. Et 
exeantibns iis e naye statim cog^oscentes euin, 55. perairreutes omnem banc re^ioiiem coepenint super 
lectis bos male babeutes ferre, ubi aiidiTemnt , qood is esset. 56* Et ubicnnqiie quo iyit in tIcos aut 
arbes aut in castella, in platea posueriint aegjotos et orarunt eum, nt saltern fimbriam Testis eiiis attin- 
gerent et tam multi quam attigemnt eum, sanati-sunt. 7, 1« Et collegeniut se ad eum Farisaei et qui- 
dam bomm scribamm renientes ex lerusoljmis; 2. et videntes quosdam borum discipulonim eius commn- 
nibus manibiiSy boc - est illotis, edeutes panes: 3* yerum Farisaei et omues ludaei, nisi fre- 
quenter layant mauus^ non edunt, tenentes traditionem borum maiorum; 4. et a foro^ nisi layant, 
non edunt, et aliud est multnm, quod acceperunt ad tenendum: lotiones poculorum et urceomm 
et lebetum et lectomm; 5. deinde autem interrogarunt eum bi Farisaei et bi scribae: cur 
lii discipuli tni non ennt secundum quod tradidenint bi maiores, sed illotis manibus ednnt panem? 
6. Terum is respondens dixit ad eos ^ quod bene praedixit Esaias de yobis bis bjpocritisy 

6, 30. g(nddjedun\ yid. ad 3, 20. 7, 2« ffomainjaim] St. j: gamaimaim. «^ mi- 

tur. - w] Tid. ad 1, 42. ^^^^ ,^^j^ ^.^^ ^ ^^ ^3 

6, 56. ie«] «ec in, » gr. — gaeS'*\ ^»» UI£ 7, 4. 'ist numag] e\i gr. omn. 

pro iyoQatg c cod. D et veras. latiuw nkavsiais .7, 5. paproh] J. St -|- papro, — pan] anfa% 

rel niarel^jc legiwe ndetur, ct 11, 4< ** gr. omii. — unpvahimaimi illotpa, gr. xotvcu^ 

» 

Digitized by VnOOQ IC 



Stareu9 7f 7-^15« 



4ft 



sve gamdi^ M^ ad manage! yairilom mik sreraip. ip hairto ize fairra ha- 

7 baif) sik mis. ifi svare mik blotand laisjandans laiseinins. imabusniiis mamie. 

8 afletandans raihtis anabusn gu|>s habai]^ {>atei anafolhim mamians. <Iaupei- 

9 nins aurkje jah stikle jah anf>ar galeik syaleikata manag tau)l^; jah qsip du 

10 im. yaila mvidip anabusn guf>s. ei pata anafulhano izrar fastaif). moses auk 
raihtb qa]^ sverai attan f>einana jah ai^ein fieina. jah saei ubil qi^ai attin 

11 seinamma aififiau ai{>ein seinai. dau^au afdau{>jaidaii« i[> jus qil>il>» jabai qif>ai 
manna attin seinamma ail>f>au aif>dn. kaurban. patei list mdif>ms piswah 

12 {>atei us mis gabatnis. jah ni fraletif) uia ni yaiht taujan attin s^amma 

13 aij^^u aif>ein seinai. blau{>jandans yaurd gu^s fiizai anabusnai izyaraL j^oei 

14 anafulhuf). jah galeik syaleikata manag taujif>. jah athaitands alia po mana- 

15 gein qaf) tm. hauseifi mis allai jah fra{>jai{>. ni yaihts ist utaj^ro mans inn- 
gaggando in ina« patei magi ina gamainjan. ak pata utgaggando us mann I>ata 

vt scriptom est: baec tarba labiis me colit, Temm cor eomm procid tenet se me; 7. reram frnstra me* 
colont docentes doctrinas, praecepta hominmn; 8. relinqaentes euim praeceptum dei tenetiis, guod tradi» 
derant bomines, lotiones urceornm et pocalonim et aliud simile tale multum facitis* 9. £t dixit ad eos: 
bene abrog^atis praeceptiim dei, ut hoc tradittim yestrnm obserYctis. 10. Moses enim qiridem dixit: cole 
patrem tnnm et matrem tnam, et qui male dicat patri siio aot matri saae, morte ocddator. 
11. Yeram tos didtis: si dicat homo patri soo ant matri: corban! quod est munus omne quod' 
a me iuyaris. 12. Et non permittids eum non quidqnam facere patri sno ant matri suae, 

13. delentes Veriinnk dei hoc praecepto restro , quod tradidistis y et simile tale multum fadtis* 

14. Et adrocans omnem banc tnritam dixit iis: audite me omnes et intelli^ite; 15. non quidquam 
est extra hominem in^ediens in enra, quod possit eum poUuere, sed hoc exiens ex homine hoc 



7, 6. httirio] St. 4: hafrpo. 

7, 7. mik blotand] r^ gr. omn. 

7, 8. raihits] enim, Goth. yaQ omittere^ Griesb* 
male adnotat. — avaleikaia] J. St. :j: div. 

7, 9. fasialpl St. 4: fastaih. 

7, 10. sverai] Hz. 4^ sveran^ — seinamma et 
seinai] suo — suae, ^ ^u omn.; pro seinai autem 
J« St. B. 4= 9eina. 

7, 11. seinamma] suo, ^ ^^ omn. *-- piswah 
paiet] J* St. 4= piswapaiei* 

7, 12. ni] non, g^. plerique ovxim. 

7, 13. pizai — poet] J.St, lac, quod dedimus, 
primos B» et post eum Ih. legft; an recte illi quidem, 
did non potest, quia haec plagnla una ex iis 
est, qnae finrto aUatae sunt. — - amahusnat] prae-^ 
cepto, yideri potest GU>th. h^olrj a«t ivwai^avi 



leg^sse (rid. ts. 7 et 9), nam gr. omn. na^aSoasc 
habent, quod aliis locis anajilhs esse solet (vs. 3), Tid. 
tameu Cor. 1, 11, 2. — galeik] J. St. male addunt 
anpar, quod h. 1. ne graeci quidem habent. -— 
iaujip] St. 4^ tayip. 

7, 15. ut vaihts] J. St. B. ni vmht idqm 
rectius, nam vaihts ita non nisi praedicati loco po* 
nitur: J. 8, 54 so hauheins meina ni vaihts ist* 
Cor. 1, 10, 20 ni patei po galiugaguda vaihis 
S9jaina* 7, 19 pat a bimait ni vaihts Ksf (ubi m 
vaiht , quod imperitns librarins addidit, e textn eii- 
dendnm est). 13, 2 jabai friapvd ni habau, ni 
vaihts tm, — utapro] J. St. B. 4^ u^napro. -i— ' 
patei magi] J. St. JB. <^ pata + m^g* — ^gag^ 
gando — monnan] J. St. B. '^^ usgaggand^ -df* 
i'mma (J. St. 4: tiia) pata inmg fn^ gamainf^i^: 
Getenmi pro m mann (ex honune) grw iri avt09^' 

7 



Digitized by 



Google 



16 'Ut l>ata gamainjando mannan. jabai waft habai awoaa liansjoiidQiia. gahaosjai* 

17 jab {lan galaij^ m gard us {o^ai nmnageiii. fr^hua uia sipoojos fo bi ]^ g^ju* 
. 18 I^OD* jab qa^ du im. sva jab jus unyitanft ftiju]). ni fra^jiji iMximei all ]f&ta 

19 utfij^iro umgaggando m mann^oi ni mag ma gamaia^iu mtite ni galei|di> 'imma 

m bairto ak in yamba jah 'in nrrunsa usgag^. gabrainei]^ allans matins. 

20.21 qafiuj^-j^an j^atei ^ata u» mann usgaggando I>ata gamainei]^ mamian. mnaI>ro 

auk us bairtin manne mitoneis ubilos usgaggand, kalkinassjus bOrinassjus 

22 maurj^ra fnubja fidbu&ikeins unsdeins liutei aglaitei augo unsel vajame- 

23 reins baubbairtei unviti. ]fo alia ubilona 'iunafiro usgaggand jab gagamain- 

24 jand mannan. jah jain{>ro usstandands galaij^ 'in markos tyre jab seidone jah 

25 galeil>ands 'in gard ni TUda yitan mannan jab ni mabta galaugnjan. gabaus-> 
jandei raibtis qino bi 'ina. j^izozei babaida daubtar ahman unbrainjana. qi- 

26 mandei draus du fotum 'is* vasu]^-]^ so qino baij^no. sauriaitfynikiska 

est hoc poUuenft hominenu 16. Si quis habeat anres audientes audiat. 17* Et qaam iret in domani ex 
liac turba^ interro^ruut eiim discipuli eiiis de hac parabola, 18. et dixit ad eos: sic etiam yos inseii 
estis? HOB iutelli^itis , quod omne hoc extrinsecus ingrediens in hominem non potest earn poIlaere| 
19. nam non intrat ei in cor, sed in yentrem, et in exitn exit, purgat omnes escas* 20. Dixit aatem, 
quod hoc ex homine exiens hoc pollnit hominem; 21. intas enim ex corde hominom cogitationes malae 
exennt, scortationes , aduberia, homiddia, 22. furta, ayaritiae, nequitiae, simulatio, impadicitia, ocalas 
mains, blasphemiae, snperbia, stnltitia; 23. haec omnia mala intiis exeimt et pollnunt hominem* 
24. Et illinc exsui^ns ivit in limites Tjriomm et Sidonom et intrans in domom non yoluit, scire 
hominem, et non potuit occultaii. 25* Audiens enim mulier de eo, coias habuit filia spiritom 
immnndom, yeniens ceddit ad pedes eios. 26. Fait antem haec mulier ethnica, Sorinifynidsca 

7, 16. Aausfandona] yid. ad 4, 9. an singtilaris; qnamquam enim J. 10, 33 forma 

7, 17. us — y8.19ii^a^^p — ] J. St. B. lac. ; qnae vajamerei ponenda est, tamen geminae einsdem no- 

hodie legantor, debemiis Ihrio, qni hos yersus dif- minis formae inyeninutur nti veitvodei et veiiiH^ 

fidifimos lectu fiiisse ait; saepiiis tamen errayit. dei'ns, sviknei et itviknetnsy hrainei et kraimeins; 

7, IS. jah] sec. Z. 4^ iah, — unviians] cod. et Eph. 4, 31 itemm vafamereins scribitnr, vM 

Ai^. (Ih. referente) :|: invifana, qaam lection em nnllus graecoram pluralem ^X(xay>f]filaQ agnosdt. 

Ih., qnamyis unviiam ei praeplaceat, defendere j^ 23, ho alia] cxj gr. 

frnstra studet; unviU legitar etiam Cor. 2, 11, 19. m, ^a ^ j j t a*, jl ^ jh j 

o9 io is 11 r •*• Ttr -v oo T .•# . 7> 24. ussiandanaif] St. ± uttandanda* 

23. 12, 6. 11. cf. unvtit Mc 7, 22. Z. unvttana ' • « • ^ < 

df-^,r./ILM^ttrfadte in textn posnit.1— tmrngaggando] Ih. Z. ^ ^^ 1^ 26. gahauyandet etc] Griesb. errat dicens, 

tngaggando; ceterom vti sapplendom esse, Uu ^- ^^P^^ f^^\ ^^^S axovaaoa yvvi], nam se- 

male monet. qaitur textum yulgatum. — dauhiar] Ulf. c codd* 

7, 19. f^ahraintib] pnrgat, gr. xa&aQiCar, ],ctvt?JQ* - fotum] cod. Arg. (?) editt Hs. ^ 

Ul£ ^ cod. D xa»aQit€t. legisse yidetor. foiun. 

7, 22. aglaitei] Griesb. male pro plorali ha- 7, 26* aamimfynikUkd] J* St. 4^ samraify^ 

bel« Bed yeremur, ne ea.adnotatio ad yerbam fiXaO' nista, B. (fbrtasse recte) sam^ifij^nikiatiu «» 

g^f^fUa pertineat, nam de vajamereina ambigitur, mavaurpt] J. St. ± diy. — dattkir] XT j: dmtkiar^ 

ntnuii sit nominatiyos plwalis fonnae vajamerei, St. ^ daupar^ ti* 4^ daupr. 



Digitized by 



Google 



27 gabaurj^ai. jak ba]^ ina ei Jio tudiiillKm usvaurja us dauhtr' Hzm. i]^ iteus qa]^ 
du izai. let faurfiis sada yaiij^an bama* unte ni gopi ist niman hlaib barne 

28 jah rairpaii Huiidam. i]^ si andhof unma |ah qa]^ du muna* jai £r«uja. jab 

29 auk hnndos undaro biuda matjand af drauhsnom bame. )ah qa{> da izai. m 

30 \iA raurdis gagg. ucaddja unhulj^o us dauhtr {>6inai. jah ga]ei{>aiid6i du garda 

31 seinamma bigat uiifaul|K>n usgaggana jah Jk) daufatar ligandein ana ligra. jah 
aftra galcS^ands af markom tyre jah seidone qam at marein galeilaie mi|> 

32 tvfflhnaiin maricom daikapaulaios. jah beruu du unma baudana stammana 

33 jah bedun ina ei lagidedi unma handau. jah ainimands ma af managein 
sundro lagida figgrans seinans 'in ausona unma jah sperands attaitok tuggon is. 

34 jah ussaiwands du himina gasyogida jah qa]> du unma. aiffapa. patei ist us- 

35 lukn. jah sunsaiy ushiknodedun unma hliumans jah andbundnoda bandi tug- 

36 gens is jah rodida raOitaba* jah anabaufi un ei mann ni qe^eina. wan filu 

37 & im anabau^. mais I)amma ds meridedun. jah ufarassau sildaleikidedun 
qif>andans. Taila aflata gatayida* jah baudans gataujif) gahausjan jah unrod- 

89 1 jandans rodjan. in jainaim f>an dagam afira at fihi managai manageiu yisan« 

gente, et oravit emu, ut banc daemoBem eiiceret e filia eins, 27. Yenim lesus dixit ad earn: sine antea 
satoros fieri liberos, nam non bonmn est smnere panem liberornm et proiicere canibus. 28. Yenmi ea 
respondit ei et dixit ad enm : utiqiie domine ! et enim canes snb mensa edant de mids liberornm. 
29. Et dixit ad earn: ob hoc Terbitm vade, exiit daemon e filia tna. 30. Et intrans in domicilium siimn 
inrenit daemonem egressnm et banc fillam iacentem in lecto. 31. Et itemm abiens a limidbns Tjriomm 
et Sidonmn Tenit ad mare Galilaeornm inter ntrosqiie limites decapoleos; 32. et tulemut ad emn snrdom 
mutnm et oramnt eom, tit imponeret ei mauiim. 33. Et abdnceus eum a tnrba seorsim posiiit dittos 
snos in anres ei et spuens attig^t lio^am eiiis, 34. et snspiciens ad coelum, ingemiiit et dixit ad enm: 
effatha ! qnod est recliidere. 35. Et gtatim recliisi - snnt el anres et solutnm » est Tinculam lin- 
guae eins et locntus - est recte. 36. Et praecepit iis nt bomini non dicerent; qnam mnltnm is 
lis praecepit, mag^s hoc If praedicarnnt. 37. Et yalde mirati - sant dicentes: bene omne fecit, eC 
snrdos facit audire et mutos loqai! 8, 1. In illis autem diebus itenim in yalde multa tnrba exsi- 

7, 28. tmma\ pr. ei, *^ gr. omn. qnod Rom. 13, 4 in cod. Ambros. legitur, cod. 

^ ^ . ' Tot w .E Carol, recfe hairu praebel. Similiter L. 4, 3 aunaus 

7, 31. markom\ pr., J. St. 4: markim. — iwi/> ^^ 5 aiabulaus, et Eph. 5, 5 shalkinauauB pro rf/a- 

netknaifn\ J. ^ ict., St. ^ miptvethnam. j^j^^ ^,^^ akaHinassus scribitar; cfc ad L. 1, 64. 

7, 32. handatil pro handu; ea terminationnm 7, 33. spevands] sic icocL Arg., editt. spep* 

accnsatiyi et dativi permatatio in nominibus propriis vaneb, qnod rectins, certe freqnentius est. 
Irapieiitiory in appeUatiyis rarior est, sic L. 9, 27 7^ 36. wan fihi} Ulf. ® de. — mitis pamma\ 

piudinasMU pro piudinassu, yid. Mc. 9, 1 <mm» magis hoc, gr. oinn. fnallov Tte^taaovsQOV' - — eis\ 






b6w«ek^ wmm^ ^MfA^^ ¥Bh dmupmu B n w i teM dum -esl>- 8, 1^ /xm] antem^ ^gr. omn;^^ ofira] ite- 

Cor. 1, 11, 26 dauPau pr« daupu; pro hairau, ram, ^gr.; oeteram Ul£ etiam pr^ simplicr ;7oi« 



7* 

Digitized by 



Google 



dein fidi: iii :habandam wa matidedeina. athaitamls sipo&jans qa|ruli du im* 

2 mCeinoda du f>izai maaageiiiu xmie ju dagans. j^ems upip. mh Tesun jab ui ha* 

3 band wa. matjaina. jab jabai fraleta ms lau&qifnraiis du garda ize* ufligand 
J 4 ana viga. sumai raibtis ize lairraf>ro gemun. jab andboAin Tmma siponjolt is. 

5 waI>ro f^ans mag was gaso^jan blaibam ana au{>idai. jab firab us. wan ma* 

6 nagans babaif) hlaibans. ifi db q^^mi* dibmi* jab anabaii|i j^lzaimanagein 
anakumbjan ana airf>ai jab nimands I>ans sibim blaibans jab aTilindonds ga* 
brak jab atgaf siponjam seinaim* ei afbgidedeina faiir* jab ailagidedun faur 

7 fio manngein. jab babaidedim fiakans favans. jab |mns ga^iu^jands qa]^ ei 

8 adagidedeina jab f>ans. gamatidedmi |>an jab sadai yaurf>un jab nsn^nim lai* 

9 bos gabmko sibun spyreidans. yesunufi-Iian f>ai matjandans sve fidvor ^u- 

10 simdjos. jab fralailot ins. jab galaip sunsaiv in skip mifi siponjam seinaim 

11 jab qam ana fera magdalan. jab urrunnun fisoreisaieis jab dugunnun mipsokjan 

12 imma sokjandans du unma taikn us bimina fraisandans ma. jab ufevogjands 
abmin seinamma qa|i. yva pata kimi taikn sokeif). amen qifia izyis. jabai 

13 gibaidau kunja I>amma taikne. jab afletands ins ga1eif>ands aftra m skip uslaifi 

14 bindar marein. jab ufarmunnodedun niman blaibans jab niba ainana blaif ni 

sfente et noa babentibiis , quid ederent, advocans disdpaloB dbdt ad eos: 2. miseruit - me huius tiirbae, 
nam iain dieiB tres cum me fiienmt et non Labent, quid edant; 3. et si diinitto eos ieianos ad domum 
eorum, subiacent in via; quidam enim eorum procul yeDemnt. 4. Et respondernnt ei discipuli eias: onde 
bos potest aliqnis satiare panibus in deserto? 5. £t iuterrog^arit eos: quam multos habetis panes? yernm 
li dixernnt: septem. 6* Et praecepit Luic turbae accumbere super terra et accipiens Los septem panes et 
gratias - ageus fregit et dedit discipulis snis, ut apponerent pro, et apposuenmt pro hac tnrba. 7. Et linbae- 
rnnt pisces paucos, et hos benediccns dixit , ut apponerent etiam bos. 8. Comedenint autem et saturi 
facti - sunt et sustulerunt reliquias fragmeutomm septem sportas. 9. Fuerant autem Id edentes 
qrciter quatuor miliia, et dimisit eos. 10* Et iTit statim in nay em cum discipulis sois et yenit 
ad limitem Magdalan. 11. Et excurrertint Farisaei et coepenwt conquirere - cum eo quaerentes 
ab eo signnm e coelo, tentautes enm. 12. Et suspiraus spiritn suo dixit: quid hoc genus signuip 
qiiaerit? amen dico yobis, si dentur geiien huic sigua. 13. Et dimittens eos ingrediens ite- 
nim in nayem exiit trans mare. 14. Et obliti - sunt sumere panes, et nisi nnum panem non 

lov legit naf-iTtoXXoVf quod per JUu managai red- 8, 7. pans] pr. hos, <* gr. 

dit. — stpoiijans] Ulf. c. codd. ^ ctinov^ 8, 9. fralaUoi] St. ^ ralailot. 

8, 2. d0ga$ui] dies accusatiyo casu, gr. i^/ne- 8, 10. galaip sunsaiv] oo gr. — magMam] 

fai, c£, 9y 21. — haband] Z. ^ kahand* gr. Jai.f.tctvov&a. 

8, 4. was] Ulf. c. codd. et yerss. <> utdB. 8, 12. hmt] J. St. ^ Jcun. — gibaidaml J. 

8, Q. Jyizai]. J* St. ± pize. — jah] tert. et, St. ^ gilMiidiy B. ^ gAmd, t«nunatM ms ia 

^ gr. -*~ aviUudends} Hu 'Ji aviliudons. cod. Arg. prorsos eyannit. 



Digitized by 



Google 



Barcu9 8, ii^iT. 53 

15 habaideclnn mip sis *fii skipa. jah anabauf^ 'un qi^ands. saiwi]^ ei atsaiwi^ 

16 Lzris I>is beistis fareisaie jah I>ei8tis herodis. jah {>ahtedun mip sis ikiitoo 

17 qipandans. unte hiaibans ni habam. jah fral>jands lesus qaf) du un. wa ^gg- 
keif), unte hiaibans ni habai^. ni nauh fraf^jif) nih Titiif). unte daubata habai^ 

18 hairto izvar. augona habandans ni gasaiwif) jah ausona habandans ni 

19 gahausei^. jah ni gamunu]^. fian pans fimf hiaibans gabrak fimf fiusundjom. 
wan manages tainjons itdlos gabruko usnemu|>. qef>un du mrnia. tvalif. 

20 a]^|>an pan |>ans sibun Hiaibans fidyor f>usimdjom« wan managans spyreidans 

21 fullans gabruko usnemup. 'ip eis qepun. sibun. jah qap du im. waiya ni nauh 

22 frapjip. jah qemun m bepaniin jah benin du 'imma blindan jah bedim ma 

23 ei imma attaitoki. jah iairgreipands handu pis blindins ustauh ina utana 
yeihsis jah speiyands m augona 'is atlagjands ana hauduns seinos frah ina. 

24 gau wa sewi. jah ussaiwands qap. gasaiwa mans patei sye bagmans gasaiwa 
^^ gaggandans. paproh aftra galagida hauduns ana po augona 'is jah gatayida ma 

26 ussaiwan. jah aftra gasatips yarp jah gasayr bairhtaba allans. jah 'insandida 
ma du garda 'is qipands. ni in pata yeihs gaggais. ni mannhun qipais 'in 

27 pamma yehsa. jah iis'iddja 'iesus jah siponjos is 'in yehsa kaisarias pizos 

Laboenmt cum se in nave. 15. Et praecepit lis dicens: ificlete, nt cayeatis Tobis boc fermentnm Faii- 
saeoram et fennentom Herodi«. 16. Et co^tarnnt com se inyicem dicentes: qnia panes non habemos. 
17* Et oognoscens lesns dixit ad eos : quid co^tatis , qnia panes non habetis ; non adbiie^ cog^osdtis nee 
scitis, quia stupidum habetis cor Testrnm. 18. Ociilos habentes non videtis et aares habentes non aadids, 
et non recordamini , 19. qnnm hos qniuqne panes fregi qninqne millibas, quam mnltas sportas plenas fra^ 
mentomm snstnlistis 7 Dixernnt ad earn: duodocim. 20« At qnnm bos septem panes qnatuor millibns, 
qnam maltos cophinos plenos frag:mentornni sustulistis? Yernm ii dixenmt: septem. 21. Et dixit ad eos: 
qnomodo non adhuc cognosdtis? 22. Et Tenemnt in Bedianiam et tulernnt ad enm caecum et oranmt enm, 
ot enm attingeret. 29 • Et apprebendens mannm huius caed eduxit eum extra Tinim et spnens in ocnlos 
eius, apponens insnper manns snas, interrogayit eum, an quid videret. 24* Et suspidens dixit: rideo 
homines qnod ut arbores Tideo enntes. 25. Deinde iterum posuit manus super Iios oculos eiiis et fecil 
eom snspicere^ et mrsos sanatos fuit et yidit clare omnes* 26. Et misit eum ad domum eins dicens: ne 
in banc Ticom eas , ne cniqnam dicas in boc vico. 27. Et exiit lesns et disdpuli eius in yicos Caesariae bnius 

8, 15. eti nt, ** gr. omn. 8, 23. aeinos] snas (ovtov), gr. avzi^. — 
8, 17. wtle] sec qnia, gr. hi; Ulf. c coA 8^^ ^id. ad M. 9, 28. 
106 ap. Griesb. oVi legit, qaod iam B. Tidit. «> 24./»a/5ilqaod,Ogr.— 5•aMrll«l]sec.Tidoo,Ogr• 
A ^^ n -^ 1 o 1:1 ^t 2^» <?//'*«] 8«c« rnrstts* pro ctTio verbi compo- 
8, 20. h1atbana\ panes, o g^. ~ usnemuPl ^^. ^^^^J,^J^ positum' L, sic 9, 12 afira 

J. St. 4: mnemfp. , _^ , . ffaboteip = inn^atatna, cf. L. 14, 12 aftra 

8, 21. m nauh] non adbnc, gr. ov, cL ad 4, haUama = avzixakiawai. 

40; oetenmi J. St. B. ;{: ict. 8^ 26. mannhun qipais] c^ gr. — pamma] 

By 22. qemun] yenennit, gr« ^QX^<^' *~" ^ '* ^^' 4^ pammak. 

patOtn] gr. Bf]»aaiddp. 8, 27. unddja] St. :{: u$Mdja. 



Digitized by 



Google 



54 Murcu$ B, 38— 18. 

fiHppaus jah ana Tiga frah siponjans seinans q[i]^dfl du im. wana mik qi« 

28 I>and mans yisan. ifi eis andhofun. lohann^i j^ana daupjand. jah anfMurai 

29 helian. sumaih ]ffm ainana praufete. jah lis (jaJjf du im. njfpsai jus ^vrana ndk 

30 qifiif) visan. andhajQands j^an paitrus qaJjf du unma. {mi 'is xrirtus. jah faur- 

31 baujf un ei mannhun ni qef^eina bi ma. jah dugann laisjan ins. f^atei skal 
mums mans filu vinnan jah uskiusan skulds &t firam j^aim sinistam jah paim 
auhumistam gudjam jah bokarjam jah usqiman jah afar j^rms dagans us- 

32 standan. jah SYikunf>aba {lata raurd rodida. jah afduhands ma paitrus du- 

33 gann audbeitan ma. ip 'is gavandjands sik jah gasaiwands {>ans siponjans 
seinans andbait paitrau qif>ands. gagg hindar mik satana. unte ni frafijis 

34 {laim gufis ak paim manne. jah aihaitands {>o managein mip sipanjiun seinaim 
qaf) du im. saei yili a&r mis laistjan. inyidai sik silban jah nimai galgan 

35 seinana jah lais^ai mik. saei allis yili saiyala seina ganasjan. fraqistei^ izaL 
ijf saei fraqisteif) saiyalai seinai m meina jah m {>izos aiya^eljons« ganasjil> 

36 I>o. wa auk boteif) mannan. jabai gageigaip ^ana £ednTu allana jah gaslei^ 

37 pei{i sik saiyalai seinai. ail>l>au yra gibif> manna mmaidein saiyalos seinaizos. 

38 unte saei skamaif> sik meina jah yaurde meinaize 'in gabaurj^ai {>izai horinond^ 

Filippiy et in yia interrogayit discipnlos suos dicens ad eoiB^: qaem me dicont homines esse? 28. Yemm 
ii respondemnt: loLannem hunc baptistam; et alii Heliam; qnidam antem onnm profetanim. 29. Et is 
dixit ad eos: at yos quern me dicitis esse? Respondens antem Petrus dixit ad eum: tn es Christns* 
30* Et interdixit lis, nt caiquam non dicerent de eo. 31. Et coepit docere eos, quod debet filins homi- 
nis mnltnm pati, et reiid debet ab bis uatu-maximis et his siunmis sacerdotibns et scribis et ocddi et post 
tres dies exsurgere* 32. Et palam hoc yerbnm loquntus -est; et abdncens enmPetnis coepit increpare eum^ 
33. yenun is yertens se et yidens hos discipuios suos increpayit Petrum dicens: yade post me, Satana! 
nam non cognoscis haec dei, sed haec homiuum. 34. Et adyocans hanc turbam com discipulis suis dixit 
ad eos: qui yult post me sequi, deneg^t se ipsum et sumat crncem suam et sequatur me« 35. Qui euim 
ynlt animam suam servare, perdit eam ; yemm qui perdit animam suam ob me et ob hoc eyaugelium, seryat hanc 
36. Quid enim iuyat homiuem, si lucratitr hunc mundum omnem, et laedit se anima sua. 37. Aut quid dat homo 
pretium-redemtionis animae suae? 38. Nam quem pndet mei et yerbornm meorum in generatione hac adultera 

8, 28. pah] St. 'l^bain. 8, 33. andbait^ St. ^ andbatp. 

8, 31. skulOs'ui] Z. glossam ad .*aZ esse di. g 3^ ^^.^^. ^^.^.j c^ gr. - iWJ sec. 

cens errat; illo e»im yerbo Ulf. utitur ad graeco- propter, o gr. omu. 

rum innnihytim passiyum reddeudum, quo hugua r. <r 7 o ^ 

gothica omnino caret, sic L. 9, 44 sktthia ut a/- ^9 36. boleip] St. :j: bopeip. — allana] J. 

giban Qiaiet naQ(xdidaai>ai)j J, 12, 34 mhauh- St. 4: allama. 

fan (vipCD&fjvai) 1 Cor. 2, 5, 10 alauprjan (tpave^ 8, 38. vaurde metnaize'] 'v; gr. on». — 

Q(o&rjvai)y cf. mahtana tnsan Mc 14, 5. J. 3, nis] j^ St. seinins* 
4. 10, 35. — tmiandan] St. :|: uMtandan, 



Digitized by 



Google 



MarcuM'9j 1 — 11. 55 

jah fravaurhion. jah snnva mans skamaif) sik is. pan cpmi^ m yul^aii attins 

9^ 1 seinis mifi aggihim I>aim yeiham. jah qaf> du un. amen qi|>a izyis ^tei sind 

siimai j^ize her standaudane.' f>ai ize ni kausjand dauj^aiis. unte gadoiwand 

2 J^kidinassu gufMS qumanana m m^ahtai. jah afar dagans saihs ganam lews pai- 
iru jah lakobu jah 'iohannen jah ustauh 'ins ana fairgimi hauh sundro ainans 

3 jah 'inmaidida sik 'in andyairf>ja 'ize* jah yastjos 'is yaurf>un glitmunjandeius 

4 weitos sye snaiys. syaleikos sye yuUareis ana airfiai ni mag gawdtjan. jah 

5 ataugif>s yarfi 'im helias mi]^ mose. jah yesun rodjandaios mif> 'iesua. jah and- 
hai^ands pdirus qa{i du i'esua. rahbei gof> 'ist unsis her yisan/jah gayanrk- 

6 jam hlijans j^rins. j^uis ainana jah mose ainana jah ainana helijui. ni auk yissa 

7 wa rodidedi. yesun auk usagidai. jah yar{i milhma ufarskadyjands *im. jah 
qam stihna us fiamma milhmin. sa 'ist sunns meins sa lluba. pamma haus- 

8 ja]|i. jah anaks 'insaiwandans ni ]^anasei|>s ahiohun gasewun aija 'iesu ainana 

9 mij^ SIS. dalaj^ pan algaggandam 'im af pamma fairgunja anabaup 'im ei 
mannhun ni spillodedeina. ^atei gasewun. niba hipe sunus mans us daupaim 

10 usstopL jah pata yaurd habaidedun du sis misso sokjandans. wa 'ist pata us 

11 daupaim usstandan. jah frehun 'ina qifiandans. imte qipand pai bokarjos patei 

et peccamlnosa, etiam filiimi lioniinis pndet eins, qanm yentt in gloria patris sni com angelis Ida Sanctis. 
9, 1« Et dixit ad eos: amen dico robis, qnod snnt quidam horam hie atantium, Li qui non guatant mor- 
tem ^ donee yident regnum dei yeniena in potentia. 2. Et post dies sex assnmit lesns Petmm et lacobnm 
et lobannem et eduxit eos in montem altnm seorsim solos et permutayit se in praesentia eomm. 3. Et 
Testes eios factae-snnt splendentes, albae nti nix, tales , uti fnllo in terra non potest dealbare. 4. Et 
Tisos fuit iis Helias com Mose, et faemnt loqnentes com Iesu. 5. Et respondens Petrus dixit ad lesiim: 
rabbi, bonom est nobis hie esse, et fadmns tabemacula tna, tibi nnnm et Mosi nnnm et unum HeGae. 
6. Non enim sdyit, qnid loqueretnr; fuemnt enim exterriti, 7. Et facta -est nubes obambrans eos et 
yenit yox ex hac nnbe: hie est fiHas mens Lie cams, Lunc audilflik S. Et sabito drcumspi- 
dentes non amplins qnemqnam yidemnt, nisi lesam uuum cum se* 9. Deorsum autem de- 
•cendentibns iis de Loc monte, praecepit iis, nt coiquam non narrarent, qnod yidemnt, nisi 
qnando filius Lominis e mortnis snrgeret« 10. Et Loc yerbom Labuerant ad se inyicem qiiaereutes: 
quid est Loc e mortnis sorgere? 11. Et intenogayerant enm dicentes: qnia dicnnt Li scribae, qnod 

9, 1. pat i'zt} editt. j: ict, yid. ad M. 5, 32, 9, 8. m panaseip^] St. Z. ;|: ict. — amo- 

9, 3* gliimunjandeins] J. St B. ^ gVttnun^ hwn\ sic cod. Arg* pro ainnohun^ sic etiam L. 8, 

jamde Mva. — weitos] Ult c. yerss. ® kiav. — 61. J. 6, 22. 

smawsl St. ^ ,naij,,. - tmllarei.] J. St. B. ^ ^ mannhun} J. St B. * manhun. - Pat- 

9, 4. varpi St. ^ qarp. ''•• ^^ * ^^^'• 

9, 5. ainana keHjmi <x> gr« onm. 9, II* Jaurpis\ J. St. :): diy. 

Digitized by VnOOQ IC 



56 



Uarcut 9, 12^—21. 



htA*t 



. i/: /i^. 



12 helias skuli qiman faurj^is. ijf & andha^ands qa]^ du am* helias 8Te|>aiih qji^ 
mand3 faur]^ aftra gabotei]^ alia, jak waiva gamelifi ut bi suna mans ei 

13 manag vinnai jab frakunl>8 Tair{iaL akei qi|>a izyis. j^atei ju helias qam jah 

14 gatavidedim unma sva filu sve Tildedun. svasve gameliji ist bi ina* jab qi- 
mands at siponjam gasaw filu manageins bi ms jah bokarjans sokjandans 

15 iml> im* jah sunsaiy alia managei gasaiAvandans ma usgeisnodedim jah durin- 
16. 17 uaudaus mvitun ina« jah frah pans bokarjans. wa sokeij^ mi|i {>aim. jah and* 

hafjands ains us pizai managein qaf). laisari brahta sunu meinana du j^us 

18 babandan ahman unrodjandan. jah fiiswaruh f>ei ma gafabif). gavairpiji ma 
jah waj^jifi jah kriustif) tunl>uns seinans jah gastaurkni]^ jah qaf) siponjam 

19 |>einaim ei usdreibeina ma. jah ni mahtedun. ij^ 'is andhafjands un qaf). o kuni 
nngalaubjan^o. und wa at 'izyis sijau. und wa f>ulau 'izyis. bairiji ma du mis« 

20 jah brahtedun 'ina at 'imma. jah gasaiwands 'ina sunsaiy sa ahma tahida 'ina 

21 jah driusands ana airj^a yalynpda wa{>jands« jah frah pana attan is. wan la^ 



Helias deltftt renire antea. 12. Yemm is respondens dixit ad eos: Helias qnidem TenieDS antea ifemiii 
reficit omnia 9 et qnomoda scriptmn est de filio hominiS) at mtiltam patiatnr et contemtas fiat. 13. Sed 
dico TobiS) qaod iam Helias venit et feceriint ei tam multam qoam yoluernnt, sicat scriptum est de eo« 
14. Et Teniens ad discipolos yidit multum tarbae apud eos et scribas qiiaerentes com iis; 15. et statim 
onukis tnrba yidentes eiim obstnpnenmt et accurrentes adoranmt emn. 16. Et interrogayit hos scribas: 
qoid qoaeritis com his? 17. Et respondens unns ex hac turba dixit: magister, tali filium meum ad tei 
habentem spiritam mafnm. 18. Et abicuuque qaod eum capit, proiidt eom et spamat et stridet dentibos 
sois et arescit, et dixi discipalis tuis, at expellerent earn, et non potuenint. 19. Yeram is re» 
qiondens iis dixit: o genos incredulum, qnam dia apad yos sim? qaam dia tolerem yos? feits 
eom ad me. 20. Et tnleniut earn ad earn, et yidens earn statim Lie spiritos contnrbayit eom 
et cadens in terram yolutns - est spumans. 21. Et interrogayit banc patrem eios, qoam loogom 



9, 12. helias] J. St. + helia. — svehavh} 
Sdi. ctmi Z. ant em yertit, sfed qaaraqnam M. 7, 
15 pro graeco di ponitar, tamen illo loco sensnm 
habet, qiiem nostro loco habere non potest; potias 
epm particidam graeco fiiv respondere existiman* 
dum esty yid. 10, 39. Philipp. 3, 1; idqae, etsi 
Marconi fere nnsqoam partiaila fiiv nil Sch. dicit, 
IQf. et h. L legit et l, 8, obi per appam yertit, 
yid. Tit. I, 15. — fl//r<i ^abQieip\ editt. ^ ict. 
yid. ad 8, 25. 

9, 13. jtf] iam, gr. omn. xaL 

9, 14. Jilu manageins] c^ gr. omn. 

9, 15. gasaiwandans] yidentes, Ul£ idSvteg 
legisse, Griesb. andacius con^endit^ sic enim -sae- 



pios Goth* per sjnesin scribit, graeds non consen- 
tieutibus. 

9, 16. pans holarJan8]lkos scnh&s, gr. avTovg^ 

9, ISSusdreiheina tnd] c\^ gr. omn.; ceternm 
vsdreibeina pro usdribeina, yid. Grim. I. 844. 

9, 19. u] editt. :{: tesusy yid. ad 1, 42. — 
hini] J. St. :| lunni. — pulau] J. St. ^ puldu, 
sic oterqoe com B. etiam L. 8, 15 4^ puldinai 
pro pulainai legnnt. 

9, 20. vaivnoda] J. St. j: valvinoda; cod. 
Arg. B. Has* Z. ^^ valvisoda; neatra lectio habeC, 
qoo probari possit; reqairitar «nim yerbom inhrai^ 
sitiyom, qaod a primitiyo vahjan esse debet vahh 
nan; sic afwapnms^ gafuUmm^ gahmbum ab af^ 



Digitized by 



Google 



Mareui 9, SS— 33. ^ 

22 mal lust ei j^ata rar]^ unma. ij^ in qeip. us banmkja. jah ufta uia jah in ton 
atyarp jah m rato. ei usqistidedi unma. akei jabai mageis. hilp unsara ga« 

23 bleij^jands uncds. ip lesus qa]^ du unma I>ata jabai mageis galaubjan. allata 

24 mahteig j^amrna galaiibjandin. jah sunsaiv ufhropjands sa atta I>is bamis mi]^ 

25 tagram qap. galaubja. bilp meinaizos ungalaubeinais. gasaiwands j^an Vesus 
fiatei sama^ rann managei. gawotida ahmin pamma, unhrainjin qij^ds du 
unma* ]^u ahma Ijfu unrodjands jah baups. ik j^us anabiuda* usgagg us 

26 pamma jah j^anasei]^ ni galeifiais in ma. jah hropjands jah filu tahjands ma 

27 usiddja. jah varfi sye dau{>s. svasve managai qef>un patei gasvalt. i]^ lesus 

28 undgreipands ma bi handau urraisida ma. jah usstop. jah galeif>andan ma m 
gard siponjos is frehun ma sundro. duwe yeis ni mahtedum usdreiban j^ana* 

29 jah qafi du un. j^ata kuni m yaihtai ni mag usgaggan niba m bidai jab ^a- 

30 stqbnja. jah jainf>ro usgaggandans iddjedun pairh galeilaian. jah ni yilda ei 

31 was yissedi unte laisida siponjans seinans jah qa{> du im I)atei sunus mans 
a^ibada in handuns manne jah usqimand unma jah usqistips pridjin daga 

32. 33 usstandip. *ip eis ni froI>un pamma yaurda jah ohtedim ma fraihnan. jah qam in 
kafarnaum jah 'in garda qumans £rah ms. yra m yiga mi]^ izyis misso initodeduf>« 

tempos e$t, at hoc fieret ei? Yenim is dixit: ab infantia. 22. Et saepe eom etiani in i^em coniedt et 
in aqnam, at perderet eom, sed si potes, adiora nos miserens nostii* 23« Yerom lesos dixit ad earn 
lioc si poles credere; omne possibile huic credenti. 24« Et statim exdamans bic pater boios poeri com 
lacrimis dixit: credo ^ adiora meam incredulitatem, 25. Yidens antem lesos , good in-onom cocorrit torba^ 
minatos - est spiritui huic immundo dicens ad eom: to spiritos, to mote et sorde, e^ tibi praedpto, exi 
ex boc et amplios ne eas in eom. 26. Et damans et moltom discerpens eom exiit et fados-est ot mor- 
faos, adeo-ot mnlti dicerent, good mortoos-est. 27. Yerom lesos apprebendens eom in mano eleravit 
enm et sorrexit. 28. Et eontem eom in domom disdpoli eios interrogaront eom seorsim : cor nos non potoi« 
mos expellere hone? 29. Et dixit ad eos: boc genos in re non potest exire, nisi in oratione et ieionio* 
SO. Et ilHnc exeontes iveront per Galilaeam, et non Toloit, ot qnis sciret, 31. nam docoit disdpolos soos 
et dixit ad eos , good filios Lominis traditor in manos bominom et ocddont eom et ocdsos tertio 
die resorg^t. 32. Yerom ii non intellexeront hoc rerbom et timoeront eom interrogare. 33. Et renit 
in CafiBunaom et in domom yeniens interrogarit eos: qoid in Tia com Tobis invicem cogitayistis ? 

wapj€m, gafulljan, gahailjan proficiscontor; yerba gavandjaip dir. scribendom est* — pu} yid. ad 

ttotem in — inon desinentia a sobstantivis forman- M. 6, 9. 

tmr: jfraufinamy reikinon^ gudjinon a /rauja, 9, 26. tucr] enm, ® gr* 

retka, gudja alia. NoUom aotem yerbom gotbicom 9, 28. galeibandan] St. :{: galeiiandan, — 

habet terminationem — uoii. — wapjands] J* St. duwe] cor, gr. 8ti. — mahtedum] J. St. B. Hz. 

^ kawfandg. 4* ^ohtedun^ sic etiam cod. Arg. 

9, 22. jaibm\ Ulf. ° ti. 9, 32. /rojitm] J. St 4: frodun. 

9. 25. samap rann] edttt. ^ id.; sic etiam 9, 33. qwnam] sic cod. Arg. recte; editt ^ 

Cor. I, 5, 4 samap gaggandam et 7, 5 aamap qumands. 

I. 8 



Digitized by 



Google 



$11 



MarcuB 0^ 34—42. 



54. 35 i]^ eis slavaidedim. du sis misso andrunmin. ^rarjis maists vesi. jah sifandb 
atropida pans tvalif jah qap du un. jabai was rili finimists visaiu sijai aUaize 

36 aftumists jah allaim andbabts. jah nimands barn gasatida Vta m midjaim im 

37 jah ana armins nimands ita qaf> du un* saei ain f>ize svaleikaize bame and- 
nimifi ana namin meinanuna. mik andnimifi jah savrazuh saei mik andnimi]^. 

38 ni mik andnimif> ak I)ana sandjandan mik. andhof {>an unma lobannes qi- 
f>ands. laisari. sewimi sumana m j^einanmia namin usdreibandan unhulf>ons. 

39 saei ni laistei[> unsis. jah yaridedum unma. unte ni laisteifi unsis. H\f lesus 
qap. ni varjif> i'mma. ni mannahim auk 'ist. saei taujifi maht m namin md- 

40 namma« jah magi sprauto ubil vaurdjan mis. unte saei nist Til>ra izvis. faur 

41 'izris ist. saei auk allis gadragkjai izris stikla yatins in namin meioamma. 

42 unte xristaiis sijuf^. amen qipa izyis ei ni fraqisteip mizdon seinai. jah sawazoh 
saei gamarzjai ainana pize leitilane fiize galaubjandane du mis. gofi ist unma mais 
ei galagjaidau asiluqairnus ana balsaggan is jah fravaurpans yesi m mareiD* 



34. Veniin ii tacnenint; ad se inyicein dispntayeraiit, quis maximns esset. 35* Et sedens adTOcayit horn 
duodedm et dixit ad eos: si qnis nilt primus esse, sit omnium nltimus et omnibus minister. 36. Et 
snmens puenim posnit enm in mediis iis et super ulnas sumens eum dixit ad eos: 37. qui unum horom 
talium puerorum suscipit in nomine meo, me suscipit et omnis qui me snscipit, non me suscipit^ sed Kuim 
mittentem me. '38. Respondit autem ei lohannes dicens: magister, yidimus quendam in tno nomine ex- 
pellentem daemones, qui non seqnitur nos, et prohibutmus eum, quia non sequitur nos. 39. Veram 
lesus dixit: ue prohibite eum; non quisquam enim est, qui facit yirtutem in nomine meo et possit snbito 
male dicere miLi; 40. nam qui non est contra tos, pro yobis est, 41. Qui enim omnino bibere- 
det yobis pocnlum aquae in nomine meo, quia CLristi estis, amen dico yobis, quod non perdit 
mercedem suam ; 42. et omnis qui sollicitet onum horum paryorum honim credenlium ad 
me, bonum est ei magis, ut ponatur asinarius - lapis in collum eius et abiectus esset in mare. 



9, 34. tnvi9o\ XJlf. ^ yaq* — andrunnuh] Ulf. 
c. codd. et yerss. ** iv trj 6 dtp. — maufs tfcst] 
maximus esset, gr. fulQcov; ceterura cum nullo 
graeco Ulf. couspirat, cf. 4, 32. 

9, 35. afvopida] St. ^ otvopida* 

9, 37. tma\ Ulf. cum codd. iv pro inl le- 
gisse, Sdi* temere contendit. 

9, 38. 'in] in, ^ ^r. — MtW — vnsis\ qui 
— nos, ^ gf* ; ceterum pro- lauteip St. :|: latHleih* 

9, 41. meinamma] meo, ^ gr. — et] quod, 
* gr. — mizdon} St. ^I mUdon. 

9, 42. asiluqairnus] J. St. ^^ diy.; qnum asi'^ 
luqairnus proprie sit lapis molaris ab asino motus, 



Ulf. sine dubio c. codd. et yerss. fivXog 6vix6g 
legit. — hahagganl sic quidem cod. Arg. et editt. 
(praeter St , qui in textu hahaggan , in glossano 
autem bahaggan habet); sed an haec lectio recte 
se habeat, yalde dubitamus; quid yaleat iUnd yer- 
bnm, nee e gothica, neque e cognatis lingnis de- 
cemi potest. Certa, ut yidetur, coiiieclnra offerimna 
hahaggan; hah pro graeco tgaxfj^og L. 15, 20 
inyenitur; de agga yid. Grim. III. 399, cf. Schmid 
Scliyirabiscbes Worterb. s. y. Anke, Graff Althochd. 
Sprachsch. I. 345. Literas A et & aliis qnoqu« 
locis permntan, indicat lb. ad L. 6, 40. «- Jra^ 
vaurpans] J. St. ^ fravairpans. 



Digitized by 



Google 



Uarcui 9, 43—10^ 4. 



19 



43 jah fabai mara^'ai j^uk handus j^ina* afitnait Ik>. gojjf Ijfus tai hanfamma m 
libain galei]^ ^u tvos handuns habandin galeij^an 'in gaiainnan m fon j^ata 

44.45 unwapnando. parei ina|>a ize ni gasvilti]^ jah fon ni afwapnij). jah jabai fo« 
tus j^eins marzjai ]^uk« afinait ina» gof> j^us ist galeij^an m libain haltamma 
^au tvans fotuns habandin gayairpan m gaiainnan 'in fon pata unwapnando* 

46. 47 {Murei mapa 'ize ni gasTilti]^ jah fon ni afvf apni{>. jah jabai augo ]fem marzjai 
j^uk. ugyairp 'unma. go]^ pus 'ist haihamma galeifian 'in I>iudangardja gaps pau 

48 tra augona habandin atrairpan m gaiainnan funins. parei mal>a 'ize ni gadaiifi- 

49 mj^ jah fon ni afvfapnil>. *wi^uh auk fimin sahada jah warjatoh himde salta 

50 saltada. gop salt. Tff jabai salt unsaltan vairfii]^. we supuda. habaij^ 'in 'izvis 
10 9 1 salt jah gavairj^eigai sijaiji mif) 'izyis misso. jah jain|>ro usstandands qam 'in 

markom 'iudaias hindar 'iaurdanau. jah gaqemun sik aftra manageins du 

2 'imma jah sve biuhts aftra laisida 'ins. jah dua^aggandans fareisaieis irehun 

3 'ina* skuldu sijai mann qen afsatjan. fraisandans 'ina. 'if> 'is andhai^ands qa{>. wa 

4 'izyis anabau]^ moses. i]f eis qepun. moees uslaubida unsis bokos afsateinais 

43. Et si solltcitet te manns tua, absciude banc; lonam tibi est debili in yitam ire, quam doas manus 
habenti ire in geennam, in ignem Lane inexstiugftiibilem , 44. iibi vennis eomm non montor et i^is non 
exstingnititr* 45. Et si pes tuns sollicitet te, abscinde eum; boniim tibi est ire in Titam clando, qnam 
daos pedes habenti coniici in ^eennam, in ipiem bunc inexstingiiibiiem , 46. nbi Tennis eonun non niori- 
tor et ignis non exstiug^aitur. 47. Et si oculiis tuns sollicitet te, eiice eum; bonnm tibi est lusco ire 
in reg^um dei, qnam duos oculos babenti abiici in geennam ignis, 48. nbi Tennis eomm non moritnr et 
Igms non exstingnitur. '49. Omnis enim igne salitnr et omne sacrificiomm sale salitur; 50. bonnm sal; 
remm si sal insnlsum fit, quo conditnr? babeatis in Tobis sal et pacifici sitis cum Tobis invicem. 10, l.Etillinc 
exsnrgens Tenit in fines Indaeae ultra lordannm et collegemnt se itemm turbae ad enm et uti solitus iterum docnit 
eos. 2. Et accedentes Farisaei interrogantnt eum, debitumne sit boraini uxorem deatitnere, tentantes eum. 3. Ve- 
rum is respondens dixit : quid Tobis praecepit Moses ? 4. Yemm ii dixerunt : Moses permisit nobis literas repudii 



9, 43. Jabai ffiar^ai] St. :|: Jarhimatjau — 
afmait] St. :|: afmaip. — gop] J. 4^ .70/). — 
poll] St. ^ pan. — unwapnandol vid. ad 4, 7. 

9, 45. ptis'tsf] csj gr. — gaiainnan] J. Sl 
:f: gaiainnin. 

9, 47. augona] J. :|: aqgona* 

9, 49. hunsle] St. :|: hunse. 

9, 60. we] Ulf. c. codd. ® avto — supuda] 
pro supoda, Tid. Grim. I. 40. 855. sic L. 20, 18 
gakrotuda; cf. Mc. 11, 32 uhtedun pro ohiedun 
•t quae notavimus ad L. 4, 13.^^ 

10, !• hindar] gr. did xov niQOV, quod ti 

^d/m^mtm Mtj^^^^ JftJdmtZ' m^.cm^J/. J^tMe^vmi^^ «c^ 



legisset Ulf. hindar cnm accusatiTO posnisset, nam 
taurdanau non, uti Tolunt interpretes, accnsatims 
est, sed dativus; hindar cnm datiTO autem indicat 
locnm, non ad qnem pergebat lesns, sed ubi fines 
Indaeae erant ii, ad quos Tenit (ni{}av)^ sic J. 3, 26 
aaei va$ mip pus hindar (niqav) tawrdatutu* 6, 22 
slop hindar {niQav) marein. 25 bigeiun t$ui hin^ 
dar (n^Qav) martin. Praepositionem hindar cam 
dativo Gotbos ponere, Tiris doctis adbnc ignotum 
fuit, Tid. etiam Rom. 14, 5 hindar daga* 

10, 3. gap] Ul£ « avToig. 

10, 4. unsis] nobis, ® gr. omn., additom ex 
M. 19, 8. 



8 



Digitized by 



Google 



Marcua 10| 5 — 17* 



5 meljan jah afletan. jah andha^ands lesus qa]^ dii un. vifira harduhairtem £&» 

6 vara gamelida izvis ]fO anabusn. ip af anastodeinai gaskaflais gumem jah 

7 qioein gatavida gu]^. muh I>i8 bil6il>ai manna attin sdboamma jah ai^ein sei* 

8 nai jah sijaina ]f6 tva du leika samin. svasre j^aseifig ni 8ind tva ak leik 
9. 10 ain. |iatei nu gup gayaj). manna pamina ni skaidai. jah m garda aftra sipon- 

11 jo8 IS bi pata samo £rehun ma. jah qeijf du mi. sawazuh saei afletifi qent 

12 seina jah liugai|) anfiara. horinof> du |)izai. jah jabai qino afleti]^ aban seinana 

13 jah liugada anf>aramma» horinofi. j^anuh atberun du unma bama ei attaitoki 

14 un. if> {>ai siponjos is sokun ]fwm bairandam. dugasaiwands fian lesus unre- 
rida jah gap du un. leti]^ po bama gaggan du mis jah ni yarjif) ]fO. unte 

15 I>ize ist j^iudangardi guf>s« amen qil>a izyis. saei ni andnimij^ {>iudangard^a 

16 gufis sve bam. ni j^auh qunifi m izai. jah gafilaihands un. lagjands handuns 

17 ana ^ {liuj^ida un. jah usgaggandin unma 'in vig duatrinnands ains jah 

ncribere et dimittere* 5. Et respondens lesas dudt ad eos: contra duritieni • cordis Testram scripsit vobw 
hoc praeceptnm* 6* Yenim a prindpio creationis marein et feminam fecit dens; 7. propter hoc relinquat 
homo patrem snam et matrem suam, 8. et siut haec duo ad corpus idem, adeo«ut amplios non unt dao, 
sed corpus unnm. 9. Quod igitur deus coniunxit, homo hoc non separet. 10. Et in domo iterom disci* 
pnli eius de hoc ipso iuterrogayenrnt eum; 11. et dixit ad eos: omnis qui dimittit uxorem suam et ducil 
aliam, moechatnr cum hac. 12« Et si uxor relinquit maritum suom et nubit alter!, moechatnr. 13. Tone 
attulemnt ad eom pueros, ut attin^ret eos; rerum hi disdpnli eius obiurgamnt hos ferentes. 14. Adspi- 
dens autem lesus indiguatus - est et dixit ad eos: siuite hos pueros ire ad me et ne prohibete hos, nam homm 
est reg^um dei. 15. Amen dico Tobis, qui non accipit reg^um dei nti pner, non fortasse renit in id. 16. Eft 
amplectens eos, poneus manus in eos benedixit iis. 17» Et exeunte eo in Tiam accurrens nnos el 



10, 5. pol hanc, Sch. igffur falso adnotaf, Uif. 
tavrrp^ omittere; sed hie Tir doctus sic centies 
erravit. 

10, 6. ffotavtda] Ulf. c. codd. et verss* ^ autovg, 

10, 7. seinai] ^ gr. omn. cf. 7, 10 sq. Finem 
Tersns xai — aifzov ^ Ulf. c codd. B. et c. ap. Mi , 
sed fortasse culpa librario tribuenda est, cuius ocnli a 
priore seinmBd alterum delabereutnr, c£ ad Rom. 9, 15. 

10, 8. leika samin} J. St. B. 4^ leikas ain; 
cetemm samin (idem) c= g^eco [xlav, sic L. 17, 
34 et Eph. 2, 14 eam signification em Mama sine 
articulo positum habet. — leik ain] c\j gr. 

10, 9. [>amma] hoc, ° gr. omn. 

10, 11. wazuh] St. 4^ wasuh. 

10, 12. horinop] St. 'jf, horinnop. 

10, 13. aitaifoki] J. St. :(: at/aifok. — ts] 
eius, ° gr. — bairandam] quum yersu sequeute 



dugasaiwands J quod yerbum compositum nnllo alio 
loco iuTenitur, nee graeco idiiy satis accommoda- 
tum esse yidetnr, suspectum sit; contra ea pro 
nQoacpbQEiv non simplex {bairan), sed compositom 
(jdubairan) exspectetiir, fortasse legendbm est: bai* 
random du. gasaiwands etc. Praepositiones ad- 
yerbiorum loco postpositae non rarae sunt: Mc. 8, 
6 ailagjan faur. 23 allagjan ana. 11, 7 gala^ 
ffidedun ana. L. 8, 44 atgaggan du. 19, 4 it* 
hragjan faur, 28 gaggan fram, cf. M. 9, 15. 
Mc. 5, 40. 15, 43. Notandnm edam est, in cod. 
Arg. hos duos yersus pnncto interposito non esse 
distlnctos, quod quidem aliis etiam locis non factum est. 
10, 14. bama] J. St. 4: barn. — jah] sec et, 
® gr. -— pize] homm, gr. omn. tuiv TOiovrtav; VU, 
aut zoviiuv pro Totovvcoy legit, aut xoiovttay propter 
similitudinem praecedentis yerbi per errorem omisit* 



Digitized by 



Google 



XarOUt 10, 18—3$; 



ei 



knussjahds ba|i ma ^^ands. liedsari (iuj^eiga. ym taujau ei libaiBais aivemons 

18 arbja yair^au. ij^ lesus qa^ du imina. wa znik qif>is j^iu^eigana. ni washun 

19 ]|^uf>0i^ alja[ aim gu^. {k>s anabusnins kant* ni horinos ni maur^rjais ni hli- 
fais ni sijals galiagayeityods ni ahamahtjais* sverai attan j^einana jah aipeiu 

20 ]^eina# ^amh andhai^ds qa^ du imma. laisari. ]fo alia gafastaida us jundai 

21 meinai. i]f lesus msaiwands du imma frijoda ma jah qa^ du unma. ainis j^us 
ran ist gagg. sra fihi sye habais frabugei jah gif ^arbam jah habais huzd 

22 'in himinam. jah hiri laistjan mik nimands galgan. i|> is ganipnands m ^is 

23 yaurdis galai^ gaiurs. yas auk habands faihu manag. jah bisaiwauds lesus qa^ 
siponjam seinaun. saL waiya agluba {^ faiho gahabandans m ^iudangardja 

24 guf>s galei^and. ifi ^ai siponjos a&lau^nodedun 'in yaurde 'is* j^aruh lesiis aftra 
imdfaafjands qa^ un. bamilona. waiya aglu tst ^aim hunjandam afar faihau 

25 'in j^iudangardja gii]^ galeif>an. azitizo ist ulbandau pairh pairko ne^Ios 

genu - flectens oraTit emn jBcens: magister Bone, quid fadam, nt vitae aetemae Lereci fiam? 18. Venmi 
lesDS dixit ad earn; quid me dids bonmn? non ulliis boniuB, nisi imiis dens. 19. Haec praecepta nostit 
ne moedierisy ne ocddas, ne fureris, ne sis falsas- testis , ne defraudes, honora patrem taam et matrem 
tnam. 20. Tunc respondens dixit ad emu: magister, haec omnia servaTi a pneritia mea. 21* Temm 
lesns conspidens ad eum amayit enm et dixit ad eom: nnius tibi inopia est; vade, tam mnltnm qnam 
liabeSy yende et da panperibns, et babes thesaoram in coelis, et accede sequi me, snmens cnieem< 
22. Venim is moerens ob hoc rerbnm ivit tristis; erat enim habens diTitias mnltas. 23. Et drcomspidens 
lesQS dixit disdpulis suis: ecce, quomodo difficnlter hi diyitias habentes in r^^om dei eunt« 24. Yenun 
hi disdpnli obstupueront ob yerba eius; tunc lesns itemm respondens dixit iis: filioli, qnomodo diffi* 
cQe est his cnpientibus diyitias in re^am dei ire* 25. Fadlios est camelo per foramen acos 



10, 17. Inusyanditl St. j:. Inusyads; UlC 
c. yerss. ® avTOV* — qipands] dicens, ^ §?• 

10, 19. peina] tuam, ^ gr. 

10, 21. himinam] coelis, gr- omn. ovqovm, 
excepto nno cod. e ap. Mi., qui com Ulf. condmt* 

10, 22. faihu] peconiam, gr. omn* ynn^f^ata; 
Maresh. f. ^434 Ulf. xQJJ^ccTa le|^se, hand ininria 
snspicatnr, nam "pro eo graeco yerbo faihu poni 
solet, yid. yss. seqq. et L* 18, 24. 

10, 23* 8ai] ecce , ^ gr. omn. — faiho\ in« 
solita forma pro faihu, yid. ad L. 4, 13. 

10, 24. tm] J. St. ^ ttt. — hunjandam] sic 
cod. Arg* et editt.; Ih. aduOtat, codicis esse h. L 
tantam obscnritatem, nt certo dici non possit, iitnim 
hunjandam an hu^andam sit legendom; in quo 
errat, nam nihil desideratnr nisi m inter a et d. 



qnae litera membranae mntilatione interiit. Sed 
aliud est, qaod interpretem adyertat; hunjan enim 
editores conyertnnt per confidere, certe qnia in graeco 
textn Ttenoi&OTag scriptum est; sed TtBTtoi&ivai 
irti TLVi Gotho est frauan cam dativo ant du positnm 
(L. 18, 9* Cor* 2, 1, 9) ; sed qnum nostro loco afar 
addilnm sit, quae praepositio studinm, desiderinm, 
cnpiditatem rei indicat, yerbo hunjan significatio 
desiderandi, cnpiendi inesse debet (cf. anglosax* 
hongian, anglic. hone); itaqne hunjan afar wa 
est cupere aliqnid, cnpidum, ayidnm esse rei. Qni- 
bus probatis Ulf. fieri non potest, ut nSTzoi&otag, 
sed TvanO&rjxozag per errorem qnendam legerit; si- 
miles errores saepiiis inyenienf diligentes lectores) 
cf. ad L. 3, 14. 7, 25. J. 16, 6. Cor. 2, 1, 24. 
10, 25. azitizo] insollta forma pro azetizo 
(2, 9. M. 9, 5. L. 5, 23. 16, 17. cf. Cor. 2, 11, }9). 



Digitized by 



Google 



62 



XareuM tO, i»^3i. 



26 gjBleSijf&n, fiau gabigamma m ]^iudangarcl|a gu]^ gabij^an. i]^ eis mais usgeis^ 

27 nodedun qi^andans du sis imsso. jah was mag ganssan. usaiwands du un 
^.iAJUh. lesus qa]^. akei fram maonsoa unmaliMg &t ni fram guj^u allata auk mab- 

28 teig Itst firam guj^a. dugann j^an paitnis qifian du mima. sai. yeis aflailotum 

29 alia jah laistidedum I>uk. andhafjands im lesus qa{i. amen qi]^ izfis. ni was- 
hun Mt saei aflailc^ gard ail>l»au bro{Mnms ai{>{>au ai^in ail>^au attan aij^f^u 

30 qen aij^f>au bama ai|>I>au haimoI>lja 'in meina jah in Jnzos airaggeljons. saei ni 
andnimai -r* falf) nu in |>amma mela gardms jah bro^runs jah sTistruns 
jah attan jah ai|>ein jah bama jah baimo|>lja mi{> Trakom jah m aiya I>amma 

31 anavair{>in libain aiveinon. a]^{>an managai raiv^and frumans aftumans jah 

32 aftumans frumans. veSumi^-j^an ana viga gaggandans du lairusaulymai jah 
fieturbigaggands 'ins 'iesus. jah sildaleikidedun jah afarlais^mdans £aurhtai 
raurfam. jah andnimands aftra ^ans tvalif dugann 'im qi{>an. lK>ei habaidedun 

33 'ina gadaban. fmtei sai. usgaggam 'in 'iairusaulyma jah sunus mans a^ibada 

34 ^m ufergudjam jah bokarjam. jah gavargjand 'ina dau{>au jah bilaikand 'ina 

ire, qaam dlTiti in ref^mn dei ire. 26. Venim ii magis obstupaenmt , Vicentes ad se inyicem: et qnis 
potest serrari? 27. Conspicieos ad eos lesas dixit: sed apud homines impossibile est, non apud denm; 
CBiBe enim possibile est apud deun. 28. Coepit antem Petriis dicere ad eum: ecce, nos reliqnimus omnia 
6t ireqvnti » somas te« 29. Respondens iis lesiis dixit: amen dico robis, non alius est, qui reliquerit do* 
man aut fratres ant matrem aut patrem aut uxorem ant liberos ant agros ob me et ob hoc eTan^linro, 
dO, qui non acdpiat centnplum iam in hoc tempore domos et fratres et sorores et patrem et matrem et 
liberos et ag^os oum persecntionibus etin aeyo Jioc. future yitam aetemam. 31. At multi fiunt primi ultimi et 
altimi primi. 32. Fnerunt antem in Tia euntes adierusoljma et praecedens eos lesus, etmirati -sunt etseqnentes 
timidi facti-sunt et assumens itemm hos dnodecim coepit iis dicere, quae forent ei acddere. 33. Quod ecce, ex- 
imus in lemsoljma et filins hominiif traditur his sacerdotibos et scribis et damnant eum capite 34* et inident eum 



10, 2T. i'nsaiwands] Ulf. c. codd. ^ dL — 
tJket\ sed, g^. omn. ante ni, quod sensns postulare 
Tidetur. — w/] e»t, ® gr. 

10, 28. pan] atitem, ^ g:r. 

10, 29. tni] iis, " gr- omn. — aflaiJoli] cod. 
Arg:. 4^ aflailolofu — bropruns] Ulf. ° rj adel- 
(pdg. — aippau aipeiti] gr. post attan, pro quo 
cod. Arg. et editt. ^^ aiiin* — haimopija] sic cod. 
Arg;. hoc et sequente versu; edift. :^ haimopcja ; 
Toram Icctionem iam pridem coniecfura asseculi sunt 
Z. Gloss, p. 178. Grim. IT. 257. 

10, 30. saei] St. ^ sat; Ulf. og pro og ar 
teg^isse, audaciores contendnnt. — Jah attan] et pa- 
Ihem, ^ gr, — ■ aipein] matrem, gr- fii]T^Qag. — hat" 



mopija] yid. ad vs. 29. — wdkom] foHasse legendrim 
est vraljont, rid. 4, 17. Rom. 8, 36. nam a Terbo 
xrrakjan non licet formare vraka, sed t^akja, et a 
trekun praeterito Terbi vrikan , proficiscilur vrekri 

(Cor. 2, 12, \0).ndm dm^um.m^f^.^,m 



10, 32. tatrusavlymai] J. St. B. + tairau* 
sauli^mai, sic yers. ae^qJ — gadaban] sic rec(e,l^^a4^ ^ 
cf. gadofk'si Tit. 2, 1. Skeir. p. 38, 5. 11. 40, 
14. 42, 3. 



10, 33. tairusanlyma] Yid. ad vs. 32. «^ da 
pau] Ulf. ® xai TtaQadioaovGiy avtor tolg i9» 
veair qnam clausulam omn. gr. habent, in cod. 
Arg. nullum eorum yestigiom apparet. 



Digitized by 



Google 



Marcus 10, 35 — 43. 



63 



jah bliggvand uia jah spmand ana ma jah usqimand imma jab ^ridjln daga 

35 iisstandi{>. jah athabaidedun silt du unma ^'akobus jah lohaooes guujus zaibai* 

36 daiaus qi^andaus. laisari. yileima ei j^atei j^uk bidjos. taujais uggkb. ip in 

37 qa^ un. wa vileite taujan mik. igqis. ip eis qel>un du 'imma. fragif ugkis ei 
aius af taibsyon {>einai jab ains af bleidumein ^einai aitaiya m yulfmu I>ei- 

38 namnia* i^ lesus qa^ub du i'm. ni yituts. ms bidjats* magutsu driggkan stikl. 

39 I>an6i ik driggka. jab daupeinai. ^izaiei ik daupjada. ei daupjaindau. i^ eis 
qe^un du imma* magu. i|> lesus qal>ub du un. sye^aub ^ana stdkl. f^anei ik 

40 driggka* driggkats jab ^izai daupeinai. j^izaiei 'ik daupjada. i^ I»ata du sitan 
af taibsyon meinai ail>f»au af bleidumein ulst meia du giban alja ^aimei man- 

41 yif^ yas. jab gabausjandans ^ai taihun dugunnun unyerjan bi lakobu jab lo- 

42 bannen. ip lesus atbaitands ms qaf^ du un. rituip I>atei ^uggkjand reikiuon 

43 t^iudom. gafraujiuond un. i^ j^ai mikilans ize gayaldand im. i|> ni sya sijai lo 



/^/.>J«^-». if. /^s. 



et flagellant eum et gpniint in earn et occidunt eum et tertio die resnrgit. 35* Et contulenint se ad enm 
lacoboB et lohannes, filii Zebedaei, diceutes: magister, Toliimus, at quod te oramos, facias nobis. 36. Ve- 
nnn is dixit lis; quid Yultis facere me Tobis? 37. Yenim ii dixernut ad earn: da nobis at onas a dextra 
tna et anas a sinistra tua sedeamus in gloria (ua. 38. Verum lesus 'dixit ad eos: non 8citiS| quod oratis^ 
potestisne bibere calicem^ quern ego bibo, et baptismo, quo ego baplizor, ut baptizeuiiui ? 39. Yerum ii 
dixenint ad eum: possumug! Yerum lesus dixit ad eos: certe huuc caiicem^ quern ego bibo^ bibids, et 
hoc baptismo, quo ego baptizor; 40. yerum hoc sedere a dextra mea aut a sinistra non - est 
meum dare, sed quibus paratum fuit* 41. Et audientes hi decem coeperunt iudignari erga laco- 
bam et lohanoem* 42. Yerum lesus advocans eos dixit ad eos : sdtis quod putant imperare 
populisy regunt eos; yeram hi magni eorum dominantur - in eos. 43. Yerum non sic sit in 



10, 34. U8$iandip] St :f: miandip. 
10, 35. puk] te, ^ gr. 

10, 37. ugkis\ rers. 35 est uggUs; sic ra- 
riant drigkan et driggkan, pagkjan et paggkjany 
pugkf'an et puggkjan^ alia — sitaiva] Ih. soqii- 
cator sOaima esse legendom, quod Z. temere in 
textam reeepit; Grim. I. 840 dnalis fonnam earn 
esse arbitratnr, quod nobis etiam yidetur. 

10, 38. viluU] J. St. B. :{: vitupa. -* «ia- 
gutnt dtiggkan] J. St. + maguia driggkan, B. 
couiecit 4^ maguis udriggkan; u suflixam essil in- 
terrogativum , recte moueut L. lb. Z. — tX] pr., 
St. ^ %h. — ei daujjfaindau] sic Ulf., quia infi- 
nitiyum passiyi, qnem exspectes, gothica lingua 
non habet, sic J. 3, 4 tbui mag a/ira galeipan 
jah gaibairaidau, cf. ad 8, 31. 



10, 39. magu] sic cod. Arg.; editt. :); 
gum; magu est forma dnalis, cf. siju J. 10, 3U 
17, 22. — daupjada} Goth. ® (iaTizta^ijaea^e per 
errorem librarii, yid. ad Rom. 9, 15. 

10, 40. aippau] ant, gr. xai. 

10, 42. paid] duas Z. proponit coniectoitUL 
at siuceram restituat lectionem; aut pro puggkfami 
mayult legere puggljandsy breyiore (?) forma pro 
pyggkjandans ; aut paiei pro patei, quae lectio 
aliquam yen haberet speciem, nisi omn. gr. Sti 
legerent, quod etiam propter seusnm abesse non 
debet, et accedit quod / yods paiei in cod. Arg. 
diserte legitur; nos tutius esse arbitramur suspicari9 
librarinm, qui in hac plagula multa errayit, poal 
puiei omisisse paiei, cf. ad L. 10, 5 et ad Cor. 
1, 12, 22. — puggkjand] Z. + Pugkjdnd. — 
tp\ yid. ad M. 6, 24. 



Digitized by 



Google 



u 



Marcus 10, 44-11, 1. 



izvis. ak sawazuh saei yiK Tair|ian mikib m uris. sijai unrar .andbahts* 

44*45 jah saei yili izyara vairj^an finiinisfs. sijai aUaim skalks* jah auk suniis mans 

ni qam at andbahtjam ak andbahijan jah giban saiyala seina faur managans 

46 satin, jah qemun m lairikon* jah usgaggandin unma jainpro mi^ siponjam 
seinaim jah managein ganohai sunus teimaiaus barteimaiaus blinda sat faur 

47 rig dii aihtron. jah gahausjands ^atei iesus sa nazoraius ist dugann hropjan 

48 jah qif>aii. sunau dayeidis lesiL armai mik. jah wotidedun umna managai ei ga- 

49 pahaidedi. i^ 'is filu mais hropida. sunau dayeidis. armai mik. jah gastandands 
lemis haihait atyopjan ma. jah yopidedun pana blindan qi^andans du unma. firaf- 

50 stei I>idc urreis. yopeif) j^uk. ifi is afyairpands yastjai seinai ushlaupands qam at 'iesu. 

51 jah andhafjands qa]^ du unma 'iesus. wa yileis ei taujau ^us. ip sa blinda qa|i dn 

52 'imma. rabbaunei. ei ussaiwau. ip 'iesus qa^ duimma. gagg. galaubeins ^^a gana^ 
1 ly 1 sida j^uk. jah sunsaiy ussaw jah laistida 'in yiga lesu. jah bil>e ne>fa yesun'iairusalem 



Tobis; sed omnis qui Tolt fieri magnns in Tobis, git Tester minister; 44. et qui Tolt vestnim fieri pri- 
mus 9 sit omnibus serrus. 45. Et enim filius Lominis non yenit ad seryitia) sed ministrare et dare 
animam suam pro multis redemtionls - pretium. 46. Et yenerunt in lerico, et exeunte eo illinc com 
fiscipulis suis et turba mnlta, filius Timaei Bartimaelttcaecas sedit ad yiam ad mendicandnm. 47. Et 
audienS) quod Iesus, Me Nazoraeus, est, coepit damare et dicere: fili Dayidis, Iesu, miserere mei! 48. Eft 
obiurgarant eum mniti, ut taceret; yerum is multo magis damayit: fili Dayidis, miserere mei! 49. Et 
stans Iesus iussit adyocari eum et yocayerunt hnne caecum dicentes ad eam: consolare te! sui^, yocat te« 
50. Varum is abiidens yestem suam exsiliens yenit ad lesum. 51. Et respondens dixit ad eum Iesus: quid 
yis, ut faciam tibi? yerum liic caecus dixit ad eum: rabboni, ut yideam. 52. Yenim Iesus dixit ad eum: yade, 
fides tua sanayit te! Et statim yidit et secutus-est in yia lesum. 11, 1. Et quum prope essent lerusalem 



10, 44. frumist$\ cod. Arg. J. St. '^ frumht; 
9. propter sequentem eandem literam omissum esse, 
recte monet Z., sic ys. 45. 16, 1« alia yid. apud 
Massm. Skeir. p. 59. 

10, 45. at andbahljami B. Hz. et Grim. I. 
855 4: ict., J. St. ^ aiandhahljan\ Z. coniedt j: 
at andbahtnan, nam at niillo alio loco infinitiyo ad- 
lunctiun invenitur; quid Grim, de h. 1. statuerit, 
non intelii^mns. Ulf. circnmloaitione iufinitiyi pas- 
siyi, quo ling^ got|uca omuino caret (yid. ad 8, 
51. 10, 38. 15, 9), utitnr; est igitar at andbaht" 
jam (ab andbaJui, senritium, muuns) ad seryitia 
sc. sibi praestanda, cf. Cor. 1, 16, 15. — faur 
tnaftagans sauti] c^ gr. omn.; ceterum cod. Arg. 
J. St. B. 4: managan, yid. ad. ys. 44, cf. ad M. 
27, 51. Mc. 3, 13. Cor. 2, 3, 2. 4, 5. Notandnm autem 
est, Skeir. p. 37, 9 ubi itermn «air/t^ yel potius 



nssaunei legitnr, simili quoque yitio alterum 8 
(usaunein) omissum esse. 

10, 46. Jainpro] illinc, gr. ajTO leQixd* — 
urtfj^] cum, gr. xau — teimaiaus barteimaiaus\ J. 
St« -|- timaiaus bartimaiaua. 

10, 49. gastandands] St. 4^ gastandans^ — 
atmpjan tua] ^v) gr. 

10, 50. ushlaupands] exsiliens, gr« opaardg; 
Ulf. c. oodd. avanridrioag legisse yidetun — tenf] 
7i* pro accnsatiyo habens errat, is enim casus ra» 
rissime (y. ad M. 27, 1) cam^ praepositione ai po- 
nitur; haec breyior forma pro tesua saepius legitnr, yid. 
L« 8, 21 et in epistolis anristau 'iesu passim didtur. 

10, 52. i>m] gr. avi(^ et post laistida quidera. 

11, 1. vesun\ J. 4^ vemun, St. 4* qemun. — 
tahrusalem] J. St. ^ iairusaleim. — bepsfageim] 
gr. Br]&(payi]* — bipanitn} aliis lods est bepor 
nia, yid. ys. 11 et 12. 



Digitized by 



Google 



Marcus 11| 2--- 13. 



« 



in bej^agem jah bij^anun at fairgunja ale^jin. msandida trans dponje S6i« 

.2 naize jah qa^ du un. gaggats m haim ^o vij^rayair^n iggips jah sunsaiy 

uingaggandans m ]fo baurg bigitats fidan gabundanana. ana panunei nauh 

3 ainshun manne ni sat. andbindandans ina at^uMi^. jah jabai was iggqis z.r^<^i -uv<aWw^ 
qif>ai. duwe j^ta taujats. qij^aits patei £rauja I>is gaimei(». jah sunsaiv uia '^'^ /^ /« f^f^i^- 

4 msandeif^ hidre. galij^un I>an jah bigetun fiilan gabuudanana at daura uta ana ' ^ 

5 gagga jah andbundun ma. jah sumai j^ize jainar standandane qe(»un du un* 

6 wa taujats andbindandans I>ana fiilan. i[> eis qej^un du un. syasve auabauj^ 
.7 im lesus. jah lailotun 'ins. jah brahtedun j^ana fidan at 'iesua jah galagi- 

8 dedun ana vastjos seinos. jah gasat ana m^. managai I>an yastjom seinaim 
stravidedim ana viga. sumai astans maimaitun us bagmam jah stravidedun 

9 ana yiga. jah ^ai fauragaggandans hropidedun qi^andans. osanna I>iu]^ida sa 

10 qimanda in namin fraujins. ]^iuI>ido so qimandei I>iudangardi in namin attins 

11 unsaris dayeidis. osanna m hauhistjam. jah galaif> in lairusauljma i'esus jah 
m alh jah bisaiwands alia at andanahtja juf>an yisandin weilai usiddja m 

12 bel>anian mi]^ j^aim tyalibim* jah iftumin daga usstandandam un us be]>anim 

13 gredags yas. jah gasaiwands SBxakkabagm £8urra]^ro habandan lauf afiddja. 



in BetLsfag^ et Bethania ad montem olifenim, misit daos discipnloram snomm 2. et dixit ad eos: ite in 
vicam hone oppositum Tobis et statim introeantes in banc nrbem invenilis pttllnm alligatnni, in qao adLac 
qoisqnam hominam non sedit; solrentes earn addacite. 3« Et si qtiis yobis dicat: cor hoc facids? dicatis 
quod dominus Lane desiderat, et statim earn mittit hnc 4. Iverant autem et inyenerant pullnm alligatnm 
ad portam foriis in platea et solrerunt eum. 5. Et gnidam konim illic stantiam dixemnt ad eos: quid 
fadds solrentes banc pallam? 6. Yenim ii dixerant ad eos, siait praecepit lis lesos, et dimiserant eos* 
7. Et doxeront banc pnllam ad lesam et posaerunt insaper vestes snas, et sedit saper earn. 8. Maiti 
Tero Testes saas strarerunt in yia, quidam ramos cecideruut de arboribus et strayeront in yia* 9. Et bi 
praeeontes clamarant dicentes: osanna, benedictus bic yeniens in nomine domiui; 10. benedictam boc 
Teniens regnum in nomine patris nostri Dayidis, osanna in altissimis. !!• Et iyit in lemsoljma lesns 
et in templum et circamspiciens omnia, yespere iam existeute bora, exiit in Betbaniam cum bis daodecim. 12. Et 
postero die exsurg^ntibns iis e Betbania famelicos fiiit, 13. et yidens ficam procul, babentem frondem, accessit. 



11, 2. *inngaggandan8'\ Z. 4^ tngaggan** 
dans* — bo baurg] banc nrbem, gr. omn. avTrjv* — 
nottA] adnac, ^ ^., Ulf. c. codd. ovnin (nauh ni) 
leg^it. — andbindandans] Z. 4= andhindandands. 

11, 3. pata iaujais] cv) gr. omn« 

11, 6. iw] iis, «gr. 

11, 7. ana] iusnper, qonm gt. omn. aixf^ 
habeant, aliqnis suspicari potest, post ana prono« 

'ina (earn) excidisse, quod ipsom nobis quo- 



que yidetnr; quamquam praepositiooes pro adverbiis 
ponuntur, yid. ad 10, 13. 

11, 8. sumai] Ulf. ° J^. 

11, ^.fauragaggandans] Ulf. ^ xal 6i axo- 

11, 10. iVf namxn] in nomine, ^gr* 
11, 11. at andanahfja] 3. St. j: ict. 
11, 12. usstandandam] J. St. :^ usgaggan* 
dan* — bepanitn] B. j: bepanian* 

9 



Digitized by 



Google 



0^ MareuM 11, 14—24. 

ei aufto bigeti wa ana mrnia. jah qimancis at mima ni raiht bigat ana unma 

14 niba lauf. ni auk yas mel smakkane. jah usbairands qa^ du unma. ni fiana- 

15 sei^s US pus aiv manna akran matjaL jah gahausidedun j^ai siponjos is. jah 
iddjedun du iairusauljmai. jah a^aggands lesus in alh dugann usrairpan 
|ians frabugjandans jah bugjandans in alh jah mesa skattjane jah sitlans pioe 

16 irabugjandane ahakim usyaltida. jah ni lailot ei was pairhberi kas |iairh ^ 

17 alh. jah laisida qil>ands du un. niu gameli{> ist j^atei razn mein razn bido 

18 haitada allaim j^iudom. ip jus gatayidedup ita du filigrja yaidedjane. jah ga- 
hausidedun pai bokarjos jah gudjane auhumistans jah sokidedun. lyaiya imma 
usqistidedeina. ohtedun auk ina. unte alia managei sildaleikidedun in laisei- 

19. 20 nais is. jah bil>e andanahii yarp. usiddja ut us f^izai baurg. jah in maurgin 

21 faurgaggandans gasewun f>ana smakkabagm paursjana us yaurtim. jab gamu- 

nands paitrus qap du inrnia. rabbei saL smakkabagms panei firaqast. ga- 

22.23 j^aursnoda. jah andhafjands iesus qa]^ du im. habai|> galaubein gu]^. amen 

auk qi{)a izyis. {)iswazuh ei qij^ai du pamma fairgunja. ushaiei Jnik jah 

yairp j^us in marein. jah ni tuzyerjai in hairtm seinamma ak galaubjai j^ata* 

24 ei I>atei qif^if). gagaggij^ yairj)i{> imma I>iswah J)ei <pjfi]?* duj^f^e qija izyis* 

allata ]>iswah ]fei bidjandans sokeif). galaubeif) I>atei nimil>. j^ yair]^i|> izyis. 

at forte inyeiiiret quid in ea^ et yenieus ad earn non qiiidqaam inyenit in ea^ nisi frondem^ non esim 
fvit tempiis ficorum. 14. Et prorampeDS dixit ad earn: non amplius ex te onqiiam homo fhictam edat« 
Et aodiyerant hi discipiili eiiis 15. et iyenint ad lenisoljma; et accedens Iesus in templum coepit eiiceie 
hos yendentes et ententes in templo et mensas nnmrnolaiionun et sedilia horom yendentiom colombas 
eyertit. 16. Et non permisit, nt qiiis transferret yas per hoc templnm* 17. Et docnit dicens ad eos: 
nonne scriptnm est, qnod domas mea domus precnm yocatnr omnibos gentibns? yemm yos fedstis earn ad 
latibnlnm maleficonim. 18. Et andiyerunt hi scribae et sacerdotum sanuni et qnaesiyemnt, qnomodo eom 
perderent; timneront enim earn, nam omnis tnrba mirati-snnt ob doctrinam eios. 19. Et qnnm yesper 
fieret) exiit foras ex hac nrbe. 20. Et in mane praeeuntes yidemnt hanc ficom aridam e radicibns; 
21. et recordans Petrus dixit ad earn: rabbi, ecce! ficns, cni maledixisti, examit. 22. Et respondens 
lesos dixit ad eos : habeatis iidem dei ; 23. amen euim dico yobis, omnis qui dicat ad hanc montem : extolle 
te et coniice te in mare, et non haesitet in corde sno, sed credat hoc, at, quod didt, procedat, fit ei 
omne, quod didt. 24. Ifaqae dico yobis, totum omne, qnod orantes quaeritis, credite, qaod acdpitis et fit yohis. 

11, 13. ama tmma\ sec in ilia, ^ gr. omn. pta linea literam n indicante; J. St. ^ vaidedjms, 

11, 16. iV««l ogr. B- *.X'^^^\t. r TIC.* IX iL 

11, 16. pa^hberi] J. St. ^ PanUelu j^^ 23. few] Ulf. c. codd. et yens. • Sti. — 

11, 17. vaidedjane} sic cod. Arg.^ superscri- Paia] hoc,^gr. omn.; oetemm paiaeH.St.B.^kiU 



Digitized by 



Google 



Mareus U, 35 — 12^ 1. 07 

25 jah j^an Btandai]^ bidjandans. afletai^. jabai wa habai^ Til>ra wana. ei jah 

26 atta ucvar sa in himinam afletai izyis missadedins izraros. 'ip jabai jus ni 
afletij^* ni (au atta izrar sa m himinani afleti|> 'izvis missadedins izraros. 

27 jah i'ddjedun afitra du lairusaulymai. jab in alh warbondin unma afidd^^edun 

28 du unma pm, auhumistans gudjans jah bokarjos jah sinistans jah q6l>un du 
unma. m iramma yaldufhje |>ata taujis. jah was I>us pata yaldufni a^f ei 

29 Iiata tanjb. ip lesus andhaijands qa]^ du un. fraihna jah ik izris ainis yaurdis 

30 jah andhafji|> mis. jah qij^a izvis m wanrnia yaldu&ije j^ata tauja. daupeins 

31 lohannis uzuh himina yas f^u uzuh mannam. andhafei|> mis. jah j^ahtedun 
du sis misso qi^andans. jabai qij^am. us himina. qi^il>« al>l»an duwe ni ga* 

32 laubidedu^ unma. ak qi^am. us mannam. uhtedun Ik> managein. aUai auk 

33 alakjo habaidedun lohannen ^atei hi simjai praufetes yas. jah andhaijandans 
qe^iun du lesua. ni yitum. jah andhaijands lesus qa]^ du un. nih ik izyis 

12^ 1 qi^ m wamma yaldu&je pata tauja. jah dugann 'im 'in gajukom qijian. yei- 
nagard ussatida manna jah bisatida ina faI>om jah usgrof dal uf mesa jah 

2S. Et qmim gtetis orantes, remittatisy si quid habetis contra aliqnem, nt etiam pater vaster hie in coelis 
rendttat robis transgressiones vestras. 26. Yeram si tos non remittitisy non utiqne pater Tester Lie in 
€oeli8 remittit yobis transgressiones yestras. 27. Et iyemnt itenun ad lemsolyma et in templo ambolante 
eo adiemnt ad earn hi sommi sacerdotes et scribae et natn - maximi 28. et dixemnt ad earn; in qna po- 
^tatnm hoc fads? et quis tibi hanc potestatem dedit, nt hoc facias? 29. Yemm lesns respondens dixit 
ad eos: interrogo etiam ego yos unom yerbnm et respondete mihi, et dico yobis in qua potestatun hoc 
fado* SO, Baptismns lohannis exne coelo fait, an exne hominibus? respondete nrihi. 31. Et 
cogitarant ad se invicem dicentes: si dicimns, ex coelo, didt: at cor non creditis ei? 32. Sed 
dicimos: ex hominibas, timuerant hanc torbam, omnes enim omnino habuemnt lohannem, qnod 
in yeritate profeta fait, 33. Et respondentes dixerunt ad lesum: non sdmos; et respondens 
lesos dixit ad eos, neqne ego yobis dico, in qna potestatam hoc fado. 12, !• Et coepit iis in para- 
holis dicere: yineam plantayit homo et drcomdedit eam sepibus et effodit lacam sab torcalaii et 

11, 26. tzvis] yobis, ® gr. 12, 1. veinagard]!. St. ^ veinfrard. — manna\ 

11, 28. tavjisl sec, St. 4^ havjts. St. :|: mattnna. — bisatida] J. St. + aflagida; 

^1, 29. tzvii] pr. gr. ante jaA. in cod. Arg. praeter saiida qiiidqiiam legi non pot- 

11, 31. appani proprie at, ponitur pro graeco est; eyanneront enim quae liCerae ante safida scri- 

Ot^ in eiasmodi sententiis interrogatiyis, yid. L. 20, 5. ptae fuemnt, sed probabiliter yiri docli coniecerunt, 

17» J. 6, 30. quod dedimns. — tna'] pr. enm , ** gr. — dal] J. 

11, 32. at] Ulf. c. codd. ® iav. — vihledun] St. lac; B. ^^rf:; Z. Ja/-, qnia dalg scriptam fiiisse 

pro ohleduHf yid. ad 9, 50. — alakfo] omnino, suspicatur, fretas, ni fallimur, loco L. 6, 39.; sed 

^ gr. omn., sic L. 4, 22. eo loco pro dalga driusand quiu legendam sit 

11, 33. du ienua] sic cod. Aig. (iS^); J. St. ^^ gadrimand non est dubiiim. Ih. iam pridem 

B. ± du ina; Z. + du imma. - amdhaffanda ^^^^ restitait, recte monens naUam kcnnae post . ^ 

fc^ig,] <x> gr. — izvis qipa] c\> gr. omn. ««' yestigiam apparere, et nm quod membrana ex 



Digitized by 



Google 



$8 



Marcus ii, 2 — 12. 



2 gatinirida kelikn jah anafalh 7na vaurstvjam jah aflai^ alja{). jah insandida 
du j^aim vaurstvjam at mel skalk ei at I)aiin vaurstvjam nemi akranis yis 

3 veinagardis. i{) eis nimandaus ina usbluggvun jah insandidedun laush&ndjaiK 

4 jah aftra insandida du vox anj^arana skallc. jah j^aua stainam vairpandans 
gaaiviskodedun jah haubif) vundan brahtedun jah msandideduQ ganaitidana. 

5 jah aftra insandida an{)arana. jah jainana afslohun jah managans an{)arans« 

6 sumans ushliggvandans. sumansuh f>an usqimandans. f>anuh nauhf>anuh ainana 
sunu aigands liubana sis wsandida jah I>ana du im spedistana qif>ands j^atei 

7 gaaistand sunu meinana* i{) jainai {)ai vaurstvjans qef>un du sis misso* {»atei 
sa ist sa arhinumja. hirjif). usqunam 'imma jah unsar vair{)if> j^ata arhi* 

8 jah undgreipandans ma usqemun jah usvaiu*pun unma ut us {)amma vein»» 

9 garda* wa nuh tau jai firauja Jis veinagardis. qunif) jah usqisteif) j^ans vaurstv- 

10 jans jah gihip j^ana veinagard anf>araim. nih {)ata gamelido ussuggvu]^. 

11 stains j^ammei usvaurpun ^ai timrjans. sah var^ du haubida vaihstins. £ram 

12 fraujin varf> sa jah 'ist sildaleiks m augam imsaraim* jah sokidedun ma und- 
greipan jah ohtedun |)o managein. froI>un auk (»atei du im ^o gajukon qap. 



ae^ficayit turrim et tradidit earn operariis et abiit pere^» 2* Et misit ad hos operarios ad tempos %er^ 
Tmn, at ab bis operariis snmeret fmctiim biiius yineae. 3. Yerum ii capientes earn flagellamnt et mis^ 
ront Tacaiim« 4. Et iterum misit ad eos aliam sermm; et banc lapidibas iadentes improbramnt et capfll 
yolneratum fecerant et iniserunt yitiatum. 5. Et iteram misit aliam; etiam ilium ocdderuot, et maltos alios, 
quosdam flagellaoteSy qiiosdam aatem occidentes. 6. Taac adbac anum fib'iim babeas, caram sibi, misil 
etiam Lone ad eos altimum dicens, qaod aestimaat filitim meam. 7. Yeram illi bi operarii dixenmt ad se 
inyicem, qaod bic est bic beres, agite! occidimns earn et nostra fit baec bereditas. 8. Et apprebendentes 
eum occideraat et eiecerant eum foras ex bac yinea. 9. Quid igitar faciat dominos baius yineae? yenit 
et perdit bos operarios et dat lianc yineam aliis. 10. Neque boc scriptum perlegisHs: lapis^ qiiem reiecenint 
bi fabri, bic factns-est ad caput ang^i. 11. A domino factus-est bic et est mirabilis in ocntis nostns. 12. Et 
qnaesiyeruut eum prebendere et timuerunt banc turbam, intellexerunt euim, quod ad eos banc parabolam 4ixit. 



parte mutilata est sine nlla difficnltafe legitnr, quod 
editum est. Dal uf mesa (B. lb. ^ vfmesa) 
autem, nti iam Z. recte iater])i'etatnr, foyeam yel 
yas sub torculari (positnm) sig^ificat. 

12, 2. fl/] Z. + af, yid. ad 15, 45. 

12, 3. vsbhi^gvufi] J. St. :{: usblauggvun. 

12, 4. im] J. St. B. :|: ins. — ffaaiinakodedun 

Jah] improbramnt et, ® g^r. omn. yid. ad Cor. 1, 9, 

^ff »ww^jffi>i itof ^^^' ; ceterum 3, St, B. :{: gaaivishodinlun.^ — ganai" 

tidana'] J. St. j: gahnaigidana, B. ^ ganaigidana* 



12, 6. aftra^ iteram, ® gr. — anparana} gr. 
omn. ante insandida. 

12, 6. spedUlana} J. St. + speidistana. 

12, 8. 'imma] eum , ^ gr. omn. exceptis codd. 
f et 10 ap. Mi. 

12, 10. s fains] lapis, gr. omn. ll&ov ad pro* 
nomen relatiynm ^ov) referendum, qiiem graecia- 
mum (Mattbiae Gramm. Graec. p. 886) Gotbos noa 
imitans nominatiyam, qui reqoiritur, ponit. — «aA] 
J. St -|- sa* 



Digitized by 



Google 



Marcus 12, 13 — 24. §9 

13 jah afletaudans ma galij^un. jah msandidedun du imma sumai {)ize fareisaie 

14 jah herodiane. ei ina ganuteina vaurda. ip eis qimandans qe{>im du unma. 
]aisari« yitum j^atei sunjeins is jah ni kara I>uk manshiin. ui auk saiiris 
m andvair{)ja manne ak hi sunjai vig gu{)s laiseis. skuldu ist kaisaragild 

15 giban kaisara {)au nlu gibaima. 'ip lesus gasaiwauds ize liuteiu qap du mu 

16 lya mik £raisif>« atbairi{) mis skatt. ei gasalwau. ip eis atberun jah qap du 
im. lyis ist sa manleika jah so uformeleins. if> eis qel>tm du rnuna. kaisaris. 

17 jah andhafjands lesus qa^ du un. usgibif) po kaisaris kaisara jah po gu^s 

18 gu{)a. jah sildaleikidedun ana {>amma« jah afiddjedun saddukaieis du juuma. 

19 ^aiei qi{)a0d usstass ui Tisan, jah frehun ina qil>andans. laisari. moses game- 
lida UDsis j^atei jabai iids broI>ar gadau|>nai jah bilei{>ai qenai jah bame ni 
bilei{)ai. ei nimai broI>ar is ^o qen is jah ussatjai bama bro{)r seinamma. 

20 sibun broj^rahaus yesun jah sa firumista nam qen jah gasyiltands ni bilai^ 

21 fraira. jah an{)ar nam j^o jah gadaupnoda jah ni sa bilai}) fraiya* jah j^ridja 

22 samaleiko. jah nemun po samaleiko j^ai sibun jah ni bDif»un fraira* spedu« 

23 mista allaize gasvalt jah so qens* in j^izai usstassai. j^an usstandand. war- 

24 jamma ize vairl>i{> qens* pai auk sibun aihtedun po du qenai. jah andhafjands 

et relinqaentes emn abienmt* 13. Et misenint ad eam quidam honim Farisaeonim et Herodianonun , at 

emu caperent yerbo* 14. Yemm ii renientes dixenint ad earn: magister, sciinas, qaod yerax es et non 

cara (-tang^t) te caioftqnain , non enim spectas in fadem hominnm, sed in yeritate yiam dei doces; debi- 

tnnine eat caesareum • tributom dare caesari , an non demns ? 15. Yeram lesas yidens eoram dolnm dixit 

«d eos: quid me tentatis? alFerte mibi nnmuni) at yideam, 16. Yenim ii attnlenint et dixit ad eoa: cnius 

est baec effi^es et haec inscriptio? yeram ii dixenint ad eum: caesaria. 17, £t respondens lesus dixit 

ad eos: reddite Laec caesaris caesari, et baec dei deo; et mirati-sant de hoc 18. Et adieront Sadda- 

caei ad earn, qni dictmt, resorredionem non esse, et interrogarunt earn dicentes: magister, Moses scripsit 

nobis, qaod si coins frater moriatar et relinqaat axorem et liberos non relinqnat, ut sumat frater eias banc • 

oxorem eins et excitet liberos fratri suo. 20. Septem fratres fueront et hie primus duxit axorem et moriens 

non reliquit semen; et alter duxit hanc et mortuos-est et non hie reliquit semen; et tetlius similiter. 22* Et 

doxerunt hanc similiter hi septem et non reliquerunt semen; altima omnium obiit etiam haec uxor; 23. in hac 

resnrrectione, qunm exsurgunt, coi coram fit uxor? hi enim septem habuerunt hanc ad axorem. 24. Et respondens 

12, 13. aumafl quidam, gr. omn. tivag. ^ 12, 16. tsfl est, <» gr. omn. — manleila] J. 

12, 14. saiwis] J. St. B. :^ aaiwais. — 7at« St. 4^ mandleik. 

$eis\ Z. 4= foists, — giban kauara] rv> gr. — 12, 19. bama} liberos, gr. omn. aneQ^a. 

pau] J.St. 4: pan. — gibaima] Ulf. c. cod. 225 et 12, 22. samaleiko] similiter, ° gr. — so] J. 

yerss. ^7] /i^ dco^sv, et ita quidem, ut gibaima St '^ sa. 

com praecedente pau niu (/^ ov) coninngat. 12, 23. pizat] Ulf. c. codd. et yerss. ® olv. 

12, 15. tesus\ sic cod. Arg.; J. St. Hz. Z. ^ 12, 24. andhafjands] cod. Arg. '^ andhaj^ Mt^ ^'m^n^^^ '^^'^^^ 

if. 'is. — gasaiwands] yidens, gr. eidtig, sic 12, Jans eodem yitio, quo Cor.. 2, 7, 6 gaplaihanSf '•>*^k4^r.^ Sim^,/,f,i 

28. — wa mik] J. St. ^ wa me, B. lac. et Eph. 2, 16 afilalians in cod. B pro gaplai'- 



Digitized by 



Google 



JQ MarcuM 12^ 25 — 34. 

lesus qajf du un. oiu duj^e airzjai siju]^« ni kunnandans mela nih maht gu^s« 

25 allis j^an usstandand us dauf^aim. ni liugand. ni liuganda. ak sind sye aggiljus 

26 ^ai m himinam. af^f^an bi dau^ans patei urreisand. niu gakunnaideduf) ana 
bokom mosezis ana aiwatundjai. waiya Vmma qap gap qij^ds. ik un gaip 

27 abrahamis jah gajf isakis jab lakobis. nist guf) dauj^aize ak qiyaize. aj^j^an 

28 jus filu airzjai siju^. jab dua^aggands ains j^ize bokaije gabausjands ms sa- 
mana sokjandans. gasaiwands j^atei yaila un andhof frah uia* warja ist allaizo 

29 anabusne frumista. ip lesus andhof unma patei frumista allaizo anabusnsu 

30 bausei israel. frauja gu^ unsar frauja ains ist. jab £rijos fraujan gup peinsjM 
us allamma bairtin f>einamina jab us allai saiyalai j^einai jab us allai gahug- 

31 dai ^einai jab us allai mabtai peinai. so frumista anabusm* jab anj^ara galeika 
^izai. frijos newxmdjan f>einana sye j^uk silban. maizei I>aim anj^ara anabusns 

32 nist. jab qap du unma sa bokareis. yaila laisari. bi sunjai qast I>atei ains 'ist 

33 jab nist anj^ar alja unma. jab j^ata du Mjon ina us allamma bairtin jab us 
allamma fraf>ja jab us allai saiyalai jab us allai mabtai. jab I>ata du frijon 
neynmdjan sy6 sik silban managizo ist allaim j^aim allbrunstim jab saudim. 

34 jab lesus gasaiyrands- ma I>atei frodaba andbof qap du unma. ni fairra is 

leans dixit ad eos: nonne ideo erronei estis, non noscentes scripta neqae poteiitiam dei. 25. Nam qmnii 
resargnnt e mortnis, non dncunt, non daciintur, sed sunt nti angeli Li in coelis. 26. At de mortnifl^ 
quod resargnnty nonne cognoTistis in libris Mosis in rubo^ qnomodo ei dixit dens dicens: ego som deos 
Abrahami et deus Isad et lacobi. 27. Non -est deus mortuoram, sed yiTornm; at tos mnltom erroneii 
estis. 28. Et accedens onos honim scribanim, andiens eos una qoaerentes^ ridens, quod bene lis respondit, 
inteiTOgayit eum: qnae est omDiom legnm prima? 29, Yenlm lesus respondit ei, qnod prima omniom 
lex: audi Israel! dominns, deus noster, dominas nnus est^ 30. et ames dominum, doom tunm, ex omni 
corde tao et ex omni anima tua et ex omni mente tua et ex omni potestate taa; Laec prima jex^ 

31. et altera aequalis hnic: ames propinqnum tuum nti te ipsum; maior his alia lex non - esf^ 

32. Et dixit ad eum Lie scriba : bene , magister^ in reritate dixisti , qnod nnns est et non - est 
aUns praeter eum, 33. et Loc ad amandum eum ex omni corde et ex omni mente et ex omni 
anima et ex omni potestate, et Loc ad amandum propinqnum, uti se ipsum, maius est omnibus Lis Lolocan- 
stis et sacrifidis. 34. Et lesus yidens eum, quod prudenter respondit, dixit ad eum: non procni es 

hands et afslahands scribitur, cf. ad L. 20, 37. •— 12, 28. samana aohjandaml J. St. ^ sama^ 

niu] 3. ^ uiu, sic idem L. 3, 15. 9, 55* — meld] sokjandans, B. ^ sammasokjandans. — gasai" 

cod. Arg. marg. bokos (libros). wands] rid. ad ts. 15; J. St. + jah addunt e grae- 

12, 25. usstandand] gr. omn. post dmipaim^ — cis. — tm] J. St. B. '^ 'in* — anabusne] St. -|^ 

^ J^ot] Li, ° gr. anabuzne. — frumista] gr. omn. ante allaizo^ 
12, 26. tmma gap] tx> gr. omn. — tm] sum, 12, BO, Jrijos] J. St. ^^l friffos. 

gr. omn. — jah] nit. Ulf. ^6 dsdg. 12, 31. puuii] Luic, gr. avvij. 



o 



Digitized by 



Google 



Uarcua i2, 35 — 13^ 23. 



71 



33 j^iudangardjai gu^. jab ainshun panasei^s ni gadaursta ma fraihnan. jah 
andhafjands lesus qap laisjands in alh. waira qif^and pai bokarjos patei xri- 

36 stus sunus ist daveidis. sflba auk daveid qaf) m abmin yeibammd* cpf)!]^ 
frauja du fraujin meinamma. sit af taibsvon meinai. unte 'ik gdlagja fijands 

37 ^einans fotubaurd fotiye ^einaize. silba rdibtis dayeid qif^ij^ ina iraujan. jah 

38 waj^ro imma simus ist. jab alia so managei bausidedun unma gabaurjaba* jah 

t% 16 qaf> du 'im m laiseinai seinai. saiwif) faura yastja seina. af>]^aii yai I>aim 

17*18 qi|)ubaftom jab daddjandeim in jainaim dagam. a^^an bidjai^ ei ni yair^ai 

19 sa j^laubs 'izyar yintrau. yairj^and auk ^ai dagos jainai agio syaleika sye ni 
yas syaleika fram anastodeinai gaskaftais. ^oei goskop gu]^. und bita jab ni 

20 yair{)i|). jab ni frauja gamaurgidedi I>ans dagans. ni I>aub ganesi ainbun leike. 

21 akei m I>ize gayalidane. ^anzei gayalida. gamaurgida I>ans dagans. jab f^an 

22 jabai lyas izvis qi|^ai« sai her xristus ai]>I>au sai jainar. ni galaubjaif)* unte 
urreisand galiugaxristjeis jab galiugapraufeteis jab giband taiknins jab &ura- 

23 tanja du afairzjan. jabai mabteig sijai* jab pans gayalidans. ifi jus saiwip* sai. 

re£;no dei, et imiis amplim non aasm-est earn inferrogare. $&• Et respondens lesas dixit docens in 
lemplo: quomodo dicoat hi scribae, quod Cliristns filius est Dayidis? 36. Ipse eaim David dixit in 8pi« 
ritn sancto: dicit dominns ad domimun meam, sede a dextra mea, donee egpo pono inimieos taos 
scabeDom pedom taonun. S7» Ipse enim David dicit eom dominnm^ et unde ei filins est? Et omnis liaec 
tvrlia aodivemnt earn libenter. 38. Et dixit ad eos in doctrina sua: carete a — 13, 16. — restem soani. 
17. At yae his gravidis et lactantibus in ilKs diebns. 18. At oretis, at non fiat haec fnga restra hieme; 
19. fiant enim Iii dies illi afflictio talis, ati non fidt talis ab initio creatiouis, qnam creavit deas, nsqoe 
bodie et non fit. 20. Et ni dominns breviaret hos dies, non ntiqae raleret uiom corporam, sed 
•b hos electos, qoos elegit, breriayit hos dies* 21. Et tarn si quis Tobis dicat, eoce hie Chiistns, 
mit ecce iUic, ne credatis; 22. nam sorgnnt pseudocfaristi et pseadoprofetae, et dant signa 
et portenta ad sedncendom, ri possibile sit, etiam hos electos. 24. Yeram yos yidete, ecce. 



12; 36. tit] J. St. B. :{: cftf. — i*] ego, <> gr. 



12, 37. raihiia] enim, gr. omn. oip; ant Vlt 
not librarias initio yersns praecedentis in errorem 
dactns scripsisse yidetur, nam raihiis nnllo alio 
loco pro ovv ponitnr. — Jratifan\ J. St. B. ^ 
/ravfm {fanin)\ in cod. Arg. nunc legi amplius 
neqnit. — 'imma nmtMr] r^ gr. omn. — alia] omnis, 
gT« imm. TioXvq' 

12, 38. faura'] in cod. Arg. jiOBt faura daae 
Kterae (non is^ quod J. St. dederant, sed fortasse 
to — ) scriptae fbemnt; ita antem adesa est mem- 
brana, nt quid yere scriptnm fiierit, certo dici non possit. 



13, 17. daddjandeim] editt rf: daddjamdem; 
in cod. Arg. sjllaba dadd.* . integra conseryata est, sed 
ea reliquamm literarom firagmenta sunt, nt lectio 
inde emta pro sincera haberi possit. 

13, 20. Mtlidrortasse nih legendnm est, nam 
hoc, non nt, pro graeco el fiv^ pom solet: J. 9, 
33. 15, 22. 18, 30. 19, 11. Rom. 7, 7. 9, 29 ^ _,, 

(qno ultimo loco niu male editum erat^ — />««»«^02i2^ l!t?t(a \ 
sic cod. Arg.; editt. ^ pameL ^^^ 

13, 22. galmffaanistjeis] editt. ^ galwga* 
jerisijais (J. St. ^ diy.); -— ei in terminafione, 
quia in ea parte membraua laesa est, quamquam 
cognosd non potest, postulat tamen nsos lingnae 



Digitized by 



Google 



72 



Marcus 13» 24-14^ 9. 



24 fauragaiaih izvis aOaia. akei m jainans dagans afSw ]^ aglon jaina Baiul 

25 riqizei^ jah mena iii gibi^ liiiha^ sein jah staimons TiiminiH yairj^and driu- 

26 sandeins jah mahteis JfOB m himinain gayagjanda* jah Jian gasaiwand sunn 

27 mans qimandan m Tnilhrnain mi^ mahtai managai jah yulj^au. jah ]^ msan- 
dei|> aggiliins seinans jah galisif^ ^ans gavalidans seinaiis af fidvor vindam 

28 fram andjam air^os und andi himinis. al>][)an af smakkabagma ganimil^ ]^ 
gajukon. j^an j^is juj^an asts |)laqus yairj^i^ jah uskeinand lauhos. kunnu^ 

29 ^atei newa ist asans. syah jah jus. I>an gasaiml> {lafa yairj^an. kunnei^ I>atei 
14) 4 newa siju I>an . . teins j^is balsanis yarf). maht yesi auk I>ata balsan frabug- 

5 jan m managizo I>au ^rijahunda skatte jah giban unledaim. jah andstaurrai* 

6 dedun ^o. 'ip lesus qap. leti^ ]^o. duwe 'izai U8l>riut]l>» I>annu gof> yaurstv 

7 yaurhta hi mis. sinteiuo auk I>an8 unledans habai|> mi^ izyis jah I>an yilei^« 

8 magu^ ua yaila taujan. i[> mik ni sinteino habaif). I>atei habaida so. 

9 gatayida. £eiursnau salbon meiu leik du usfilha. amen qi^a usyis. J)i&- 
waruh pei merjada so aiyaggeljo and alia manase^. jah I>atei gatayida 

praedixi Tobk omiie. 24. Sed per iUos dies post banc afflictionem illam sol tenebrator et luna son dal 
lomen samn 25* et stellae coeli finnt cadentes et yires hae in coelis commoTentiir* 26. Et tmn Tideut 
filinm hoimiais yenientem in nabibns com potentia mnlta et gloria. 27. Et torn mittit angelos soos et 
colHgit hos electos soos a qnatuor yentis y a finibus terrae nsqae finem coeli. 28. At a fico samite bane 
parabolam; qniim baias^ramns tener fit et genninant folia, cognoscitisy qnod prope est messis. 29. Sic 
etiam tos, qaam yidetis boc fieri, cognosciitt', qnod prope sit torn — 14, 4. — -• . ditio bains balsami facta - est. 
5. Possibile esset enim boc balsamnm yendere pins qnam trecentis denariornm et dare panperibns, el 
fremnemnt - in banc 6. Yenun lesns dixit; sinite band cor ei aspen • estis? profecto bonom opns fecit 
in me. 7. Semper enim bos panperes babetis com yobis, et qnnm ynltis, potestis lis bene facere; yermi 
me non semper babetis. 8. Quod babuit baec, fecit; praeiyit ongere menm corpos ad sepnltnram* 
9. Amen dico yobis, nbiconqoe qnod nnntiatar boc eyangelinm per onmem mnndom, etiam qnod fecit 



gotbicae; — ais antem pro ploralis nominatiTO sine 
exemplo est. — gaUugapraufeteis] J. St. :|: diy. — 
wifai\ sit, ogr. omn, 

13. 24. sauil] J. St. 4: 8a «i7,B. :f: sau 
il. — Uuhap] B. ^ lauhap. 

13, 25. himtnis] Griesb. false adnotat, Ulf. 
legere ix tov ovqavov* 

13, 28, ut asans] ro gr. omn. 

13, 29. gasaiwip f>ata1 ^ gr, — paiei] J. 
St. 4: pata. — sfju] sic cod. Arg.; lb* Z* ^ si* 
iau; secondnm regalas grtunmaticas sijai scriben- 
dnm est. 



14, 4. • • leifis} sic cod. Arg.; edift.^: • • meim; 
plene fortasse fraqisteins est, yid. Cor. 1, 5, 5 
obi simplex qisteins {oXed-Qog) inyenitnr. >i wfc ij| h m ] s^^ji,m^ 

14, 6. pannu] Z. male conyertit nam, qnaproptcr 
Griesb. Ulf. cam iis codd. consentire ait, qui yoQ 
addant, qnodsi yero consideramus particiilam p4mnm 
graeco agaj oQaye respondere solere: M. 7, 20. 
Me. 4, 41. Rom. 14, 12. 19. Cor. 2, 5, 15 (6, 
3), Ulf. aut ccQ^ legisse, ant propter sensum illam 
pardculam de sno addidisse Tidetur; est antem 
nostrum Ja (sie bat ja ein gates wcrk an mir 
getban). 



Digitized by 



Google 



MarcusUf 10 — 44« ^3 

10 so* roc^'ada du gamundai izos. jah ludas iskarioieis ains pize tvalibe galaij^ 

11 du I>aiin gudjam. ei galeyidedi ma im. i^ eis gahausjandans faginodedun jah 

12 gahaihaitun junma fedhu giban. jah sokida. waiva gatilaba ma galeyidedi. jah 
j^amma frumistm daga azyme. I>aii paska salidedim* qef>un du 'imma ^ai 

13 sipoDJos 18. war yileis ei galei^andans manyjaima. ei matjais paska* jah m- 
sandida trans siponje seinaize qa|^uh du mx. gaggats m ^o baurg. jah gamo« 

14 tei^ ig^ mamia kas yatius bairands. gaggats afar f>omma. jah padei mnga-* 
lei]^. qif^ts ^amma heiyafraujin ^atei laisareis qi^i^. yyar sind 8alif>yos« 

15 parei paska mi{> siponjam meinaim matjau. jah sa izyis taiknei^ kehkn 

16 mikilata gastrayij^ manyjata. jah jainar manyjai^ unsis. jah tuaddjedun pai 
41.42 sipon • • sai. galeyjada sunus mans m handuns £rayaurhtaize« mreisi]^ gag-* 

43 gam. sai* sa leyjands mik atnewida« jah sunsaiy nauh^anuh at unma rod-* 
jandin qam ludas sums ^ize tyalibe jah mi^ unma managei mi{> hairum jah 

44 triyam fram I>aim auhumistam gudjam jah bokarjam jah sinistam. atuh {)an 
gaf sa leyjands un bandyon qi^ands. f^ammei kukjau. sa ist. greipi^ |>ana 

' J ' .1 ■ . ■ 

iiaec, dicitor ad memoriam eias. 10* Et ladas Iscariotes^ Unas hornm daodeciin, irit ad hos sacerdotes^ 
Qt traderet eam ns. 11. Temm H audientes gayisi-sniit et promisemnt ei pecnniam dare, et quaesiTif, 
qaomodo apte earn traderet. 12. Et hoc primo die azymomnii quant pasca immolamnt) dixemnt ad 
eum lii diadpuli eiaa: ubi Tia, at eantea paremas, ot edas pasca? 13. £t misit duos disdpalomm 
SQorum dixitque ad eos: ite m banc urbem, et occurrit yobis homo yas aquae ferens, ite post hnnc, 14. et 
quo iutroeat) dtcatis Luic domino , quod magister dictt, ubi sunt mansiones, ubi pasca cum discipulis meis 
edam? 15. Et bic yobis ostendit coenaculum magnum stratum paratum, et illic parate nobis. 16. Et ex- 
iemnt hi discip(uli) — 41* — ecce, traditur filins liominis in manus peccatorum. 42. Surgite, imns! 
ecee, liic tradens me appropinquayit. 43. Et statim adbuc in eo loquente, yenit ludas, qnidam 
liorom dnedecim, et cum eo turba cum gladiis et contis ab bis summis sacerdotibus et scribis et 
natu « maximis. 44. Dedit autem bic Iradens iis signum dicens: quem oscoler, bic est, prebendite bunc 

14, 9. gamundai] J. St. B. 4^ gamunjan, yitnperat; scilicet ig^norayit bic yir doctus endi^ 

14, 12. ei\ pr. ut, ^ gr* omn. ticam naturam yocnlae — vih, neque eornm prae- 

14, 13. gaggats] sec., cod« Arg. J. St. ^ sertim meminerat locorom, qualis est 16, 8 diz* 

guggast. uh pan sat, nam a non nisi in mediis yerbis aut 

14, 15. tzvis] J. St. :|: i'gvis (sic uterque etiam composiHs in cognatum z permnfatur. Celerum inter 

1, 17) pro tgqis; sunt fortasse, quibus quod dua- ^raepositiones et yerba cum illis composita, iUud 

Bs aliquoties praecesserit , igqis etiam b. 1. praepla- — uh saepius ^t ut ponatur: L. 17, 7 annhkum^ 

ceat; sed inyito codice niliil mutandnm est. — jah} bei (pro anakumbei ^ uh) IS, 38 ukuh/dtopida (pro 

sec et, ogr. ^ ufiSopida - uh) J. 7, 32. 11, 41, 16, 28. 17, 1. 

14, 43* sums] Ul£ c codd. et yerss. ^ a^« — « Epb. 4,9; dirimuntur composita etiam aliis inter* 



tigei] Ul£ c codd. et yerss* ^ nolvg^ positis particuiis: Ia. 20 ^ 2& us mu gibip, J. 6) 

14, 44. aiuh pan gaf] B« Z. :^ at uhpan 22 mip ni qam, Utraque figura boc nostro loco 
gaf; recte iam J« St. edidemnti qnos Z. inlnria adbibetur, aic etiam Cor* 1, 14, 23 atup ^ pom 



L 



10 

Digitized by VnOOQ IC 



J^ Mar CM € 14^ 45 — 5& 

45 jah tiuhi^ arniba. jah qimands sunsaiv afgaggands du muna qap. rabbei 

46 rabbei jah kukida imma. i^ eis uslagidedun handims ana ma jah undgripun 

47 ma* ifi ains siims ]fize atstandandane muna nslukands hairu sloh skalk auhu« 

48 mistins gudjins jah afsloh unma anso ^ata taihsyo. jah andha^ands lesus 
qa^ du un. sye du yaidedjin urrunnu^ mi^ hairum jah trivam greipan inik« 

49 daga wammeh vas at i'zyis m alh laisjands jah ni gripu^ mik. ak ei usfuD* 
50. 51 nodedeina bokos. jah afletandans ma gal>lauhun allai. jah ains sums jugga« 

lauj^s laistida afar 'imma bivaibi^s leina ana naqadana* jah gripun is ]f9i 

52* 53 juggalaudeis. i^ is bileif^ands j^amma leina naqaf^s ga^lauh faura im. j^ ga- 

tauhun lesu du auhumistin gudjin jah garunnun ndp unma auhumistans gud« 

54 jans allai jah I>ai sinistans jah bokarjos. jah paitrus £BdrraI>ro laistida afar 
unma. unte qam m garda ^is auhumistins gudjins jah yas sitands mi^ and- 

55 bahtam jah yarmjands sik at liuhada. Yp f^ai auhumistans gudjans jah aHa so 
gafaurds sokidedun ana lesu yeityodif^a du afdauj^jan ina jah ni bigetmu 

56 managai auk galiug yeityodidedun ana ma. jah samaleikos j^os yeityodi^s ni 
57. 58 yesun. jah sumai usstandandans galiug yeityodidedun ana ina qi{)andans« patai 



et dadte caate. 45. Et Teniens statim accedens ad eum dixit; rabbi! rabbi! et oscolatiu - est 
46. Yerum ii iniecemiit maniis in emn et cepemnt eum. 47. Yemm unus quidam horum adstantiom ei 
edacens gladiuin percossit semim smnmi sacerdotis et amputayit ei aiirem Lane dextram. 4S. Et respon* 
deos lesns dixit ad eos: nti ad maleficnm exiistis com gladiis et contis, prehendere me* 49, JtKe 
guoqoe fiii apud yds in templo docens et non prebendistis me^ sed at implerentur literae. 50. Et 
relinqnentes earn aafagemnt omneg. 51. Et unns qoidam iuvenis secutus - est post eum amictos 
lino super nudo, et prebendenmt eum Li iuTenes. 52* Yerum is relinquens Loc linum nudoa 
aufugit ab iis« 53. Et duxerunt lesum ad summnm sacerdotem et convenerunt cum eo sunuai sacer* 
dotes omnes et Li natu-maximi et scribae. 54. Et Petrus procul secutus -est post eum, donee Tenif 
in domnm buius summi sacerdotis et fuit sedens cum ministris et calefaciens se ad ifnem* 55. Yenun 
Li summi sacerdotes et omne Loc consilium quaesiyemnt contra lesum testimonium ad interficiendom 
eum et non inyenerunt. 56. MnM enim falso testati - sunt contra eum; et conyenientia Laec testi- 
monia non fuerunt. 57* Et quidam surgeutes falso testati - sunt contra eum dicentes, 58* quod 

gaggand* 15, 15 lip * pan gitanda. EpL. 4, 14, 50. gapiauhun allai] ro gr. 

23 anmp - panniujaip, cf. ad M. 9, 28. - m] ^4 53^ ^,^,^ ^^^ ^^^^ auhumutana. 

lis, gr. omn. avtov — avxoig* 

14, 46. handtms\ h St. B. :f: handana; ccte- ,, ^^ M. qam} yenit, ^gr. omn-; deinde DHL 

ram giv pent ana ina et VIL c. codd. et yerss. «<'« »<>«* ^^S^ 
^ avtdiy. 14, 56. galiug veiivodidedun] Hz. rf; galiuga^ 

14, 47. tmrnal pr. ei, ^gr. omn. — paia ffeitvodidedun , sic etiam ys. seq.; Z. ininria earn 

faihivo] Lane dextram, ^ gr. omn.; Ul£ ex lods lectionem probat, memor fortasse nominis galimga^ 

parallelis (L. 22, 50) J. 18, 10 Lausisse yidetor. veiivods; sed alia est yerbonmi atque nominnm in 

14| 49. daga wammAl editt^ ^ let. eomponlbne xntio. 



Digitized by 



Google 



Teis gahausadedum qiliandan ma. j^atei ik gataira alh ]fO handuyaurhton jah 

59 bi |»riiis dagans anl>ara unhanduraurhta gatimrja. jah ni sya samalaka yas 

60 yeityodij^a ize. jah usstandanda sa auhumista gudja m midjaim &ah i'edu qi- 

61 j^ands. oiu andha^is yaiht lya I>ai ana j^uk yeityodjand. if> is fiahaida jah 
ymht ni andhpf. aftra sa auhumista gudja &ah ma jah qa^ du imma. ]^u is 

62 zristus sa sunus ^is j^iuj^igins* if) i'esus qa{)uh. ik na. jah gasaiynf) j^ana 
sunu mans af taihsyon sitandan mahtais jah qimandaii mi^ milhmam himinis* 

63 i]^ sa auhiuuisfa gudja disskreitands yastjos semos qaf). wa fiaiiamais I>aur« 

64 bum yeis yeityode. hausidedu^ {)0 yajamerein is. wa izyis I>ugkei^. {)anih 

65 eis aUai gadomidedim ma skulan yisan dau{)au. jah dugunnun sumai speiyan 
ana ylit is jah huljan andyair{)i is jah kaupa^an ma jah qej^un du muna. 

66 prauf^ei. jah andbahtos gabaurjaba lofam 8k>hun ma. jah yisandin paitrau 

67 in rohsnai dalafm. jah afiddja aina j^iiijo j^is auhumistms gudjins. jah gasai-* 
lyandd paitru yarmjandan sik insaiwandei du imma qa{). jah ^u mip i'esua 

68 pamma imzoreinau yast i]^ is afaiaik qi^ands. ni yait. ni kann. wa I>u qijiis. 

69 jah galai|> faur gard. jah hana yopida. jah ^iyi gasaiwandei ina aftra dugann 

nos audiyimas dicentem eum, quod eg^ dissolvo templum hoc mannfactam et per tres dies aliud non-mana- 
factum aedifico. 59. Et non sic conveniens fait testimoninm eomm. 60. Et exsnr^ens hie summns sacer- 
do8 in mediis interrogayit lesom dicens: nonne respondes qaidqnam, qnid hi contra te testautnr? 61. Veram 
is tacnit et qnidqaam non respoudit, Iterum hie summns sacerdos interrogayit earn et dixit ad earn: ta 
es Christus, hie filias haios boni? 62. Yenim lesns dixit: ego snm, et Tidetis hiinc filinm hominis a 
(dextra sedentem potentiae et yenientem cum nnbibus coeli. 63. Vemm hie snmmus sacerdos scindens 
Testes snas dixit: quid amplius desideramus nos testes? 64. Audiristis banc blasphemiam eins! quid vobis 
Tidetur? Tunc ii omnes iudicarunt earn reum esse mortis. 65. Et coepernnt quidam spuere 
in faciem eius et yelare faciem eius et colaphizare enm et dixerunt ad eum: profetiza! et mini- 
stri petulanter yolis percusserunt eum. 66. Et exsistente Petro in atrio deorsum, et accessit 
ima ancillarum huius summi sacerdotis. 67. Et yidens Petrum calefacieutem se^ adspiciens ad 
enm dixit: etiam ta cam lesn hoc Nazoreno fuisti! 68. Yemm is negavit dicens: non scio^ non 
noyi, quid to dicis. Et iyit ante domum et gallus cantayit. 69* Et anciila yidens eam iterom coepit 

14, 58. tfta] gr« omn. ante qipandan. — libenter, ^ gr. omn.; Ulf. c* yerss. latinis. — «/o- 

Jk»] yid. ad 10, 5. hun ind] f^ gr. 

14, 59. veitvodtpd] J. St. j: veiivodidipiu 14, 66. ^aA] sec. et, J. St. ° (4:) «. gr. omn.; 

14, 62. sttamlan] J. St. + «t/<m. Jah pleonastice post participia saepius ponitur: M. 

14, 63. veia] nos, ^ gr. omn. 8, 14 jah qimands i'esus tn garda Jah gasaw* 

14, 64. ts\ eius, ^ gr. — skulan vistmi r^ gr. J. 6, 45 wazuh sa gahausfands at at tin Jah 

14, 65. ana vlit u\ in faciem eios, gr. aifT(p; ganam, alia. — attddja] J, St. :^ at'idja. 

«eter«m pro vlit B. 4^ vaii* — iaupatjan] St. 4^ 14, 67. tesua'] gr. post nazoreinau; cetemm 

raupalJoHy qnod Ih. probat, sed yid« M. 26, 67. yid. ad 1, 24. 

Cor. 1, 4, II. 2, 12, 1. — qepuu] dixerunt, gr. 14, 68* fimr gard] ante domvm^ gr. e^(o elg 

omn. ijyeiv ab jJq^ovto pendm* — gabaurjabal %d nQOCtiXiov* 

10* 



Digitized by 



Google 



^0 Mureu4 U, 70^15, 8. 

70 qij^an ^aim fatirdstandand^m j^tei sa j^issei ist i]^ u( aftra laiignida* jah a£Ba* 
leitil aftra pai atstandandan^ qefiun du paitrau. bi sunjai fiizei is. jah ank 

71 razda jj^eina galeika ist. if) & dtigaim afaikan jah syaran jj^atei ni kann ^ana 

72 rnannan. pane! qit>il>« jah aDJj^araimna sinfia hana ropida. jah gamunda pai- 
trus jj^ata vaurd. gye qajj^ muna lesus jj^atei faurjj^ize hana hrukjai traim sia^ 

15^ 1 {lam. myidis mik prim sin{>am* jah dugann greitan. jah sunsaiv 'in maurgin 

garuni taujandans fiai auhumistans gudjans mi{> jj^aim sinistam jah bokar^un. 

2 jah alia so gafaurds gabindandans lesu brahtedun ma at peilatau. jah frah 

ma peflatus. jj^u is {>iudans 'iudaie. ip ib andhafjands qap du unma. pu qijj^is* 

3. 4 jah Trohidedtm 'ina jj^ai auhumistans gudjans filu. ip peilatus aftra fi*ah ma 

5 qipands. niu andhaijis ni yaiht. sai. Tran filu ana jj^uk yeitvodjand. ijf lesua 

6 |>anamais ni andhof. syasve sildaleikida peilatus. if) and dulp warjoh iralailot 

7 'inx ainana bandjan. panei bedun. vasuh pan sa haitana barabbas mip paint 
mip unma drobjandam gabundans. paiei m auhjodau maurpr gataTidedmu 

8 jah usgaggandei alia managei dugunnun bidjan. svasve sinteino tavida im« 

dUcere his drcumsfaiitibiis , qnod hie hornm est. 70. Verom is iteram negayit, et post panlam itemm hi 
adstantes dixernnt ad Petmin: in yeritate horuin es, et enim senno tnas similis est 71. Vemm is coe* 
pit negare et iarare, qnod non noyi hnnc hominem, qnem dicitis. 72. Et secnnda vice gallus cantayit, et 
recordatns - est Petms hoc Terbum, at dixit ei lesus , qnod anteqnam g^allus cantet duabus yidbus, negas 
me tribns yidbns, et coepit fiere. 15, 1. Et statim in mane consiliam fadentes hi summi sacerdotes cant 
his natn-maximis et scribis et omne hoc concilium yindentes lesum duxerunt eum ad Pilatnm. 2. Et 
^ interrogayit eum Pilatus: tu es rex ludaeomm? yerum is respondens dixit ad eum: tu dids! 3. Et accn- 

sarunt eum hi summi sacerdotes multum; 4. yerum Pilatus itemm interrog^vit eum dicens: nonne re* 
spondes non quidqnam? ecce quam multum contra te testantur! 5. Yerum lesns amplius non respondit, 
adeo - ut miraretnr Pilatus. 6. Yerum per festum quodque dimisit iis nnnm yinctum, qnem petie- 
runt. 7. Fuit autem hie yocatus Barabbas, cum his cum .eo tnmultuantibus yinctus, qui in sedi* 
tione homicidium fecemnt. 8. Et exiens omnis turba coeperunt orare, sicut semper fedt iis* 

14, 70. Jah auk\ Ul£ c. codd. » raliXaiog 15, 5. nt] Ulf. » ovdiv (vathf). 

el xaU 15, 6. warfoh] B. ^ warfa; cod. Ar^* J. St 

14, 71. afaihan] negare, gr, omn. ava&ejua" Z. 4^ warjo; id yitium repetitnr Skeir. 43, 16 ubi 

tl^eiv y quod loco parallelo M. 26, 74 strictius per warjano pro warfanoh (cf. 50, 8 ubi mnvarjamma 

afdomjan reddiiur. — pana] yid. ad 10. 5» pro ainwarjammeh , yel potius pro aimoarjtmoK) 

14, 72. jaK\ pr., Ulf. c. codd. ^ evd^icag. — - legitur. Encliticnm— A (i. e. uh, cf. ad M. 5, 37) 
j«i^^M.#r«4«^^it^> sinpam] sec J. St. :^ sinpan. — dugatm greiiani addi debet, quia eo omisso pronomen interro^ti- 
tf#^. ^«- coepit lacrimare, gr. eTVifiaXcjv ixXaiS* y«m relinqnitur (Ghrim. III. 29), qnod hoc loco seii- 

15, 1. gudjansi J. St. ^ gudjands. «-* hrah* sus non admittit. Loco parallelo M. 27, 15 pro wcnjiA 
iedun] Ulf. ^ xai naqidwxav; ceterum non est, legitur warfanoh, mascuUna forma, quae ipsa apad 
qnod Gothnm anr/yayov pro SiTajveyxov le^sse, dili^ntem ledoron offensionem habet, nam duip9 
cum Sch. contendatur; sic hriggan pro graeco &n(y^ genere est femininnm (L. 2, 42. J. 6, 4). 
g>iQ€iv etiam L. 16, 22« — uta} eum, ^ gr, 15, 8. usgaggandei] ascendens, gr» oya/Joif- 

15, 2. tudaiel St. '^jadaje. aag. — aUai omnis » ^gr. 



Digitized by 



Google 



Marcus 15^ 9 — 19. 



77. 



' 9 it^ peOatiis andhof un qif^ands. yileidu fraleitan izvis pana piuclan iuclaie« 

10. 11 vissa auk patei 'in neipis atgebun ma jj^ai auhumistans gudjans. ip jj^ai auhu* 

nustaos gudjans myagidedim {>o managein* ei mais barabbau fralailoti un. 

12 if) peilatus aftra andhafjands qap du im. wa nu \rilei{> ei taujau jj^ammei 

13. 14 qifn^ jj^iudan ludaie. if) eis aftra hropidedun. ushramei 'ina. i^ peilatus qa]^ 

du un. wa alUs ubilis gatayida. ip eis mais hropidedun* ushramei ina« 

15 i^ peilatus yiljands {>izai managein fiillafahjan fralailot im pana barabban i^ 

16 iesu atgaf usbliggvands. ei ushrami^s vesi. if gadrauhteis gatauhun ma mn- 

17 ana gardis. patei 'ist praitoriaim. jah gahaihaitun alia hansa jah gavasidedun 

18 'ina paurpurai jah atlagidedun ana 'ina ^aumdna ylpja usvindandans jah du- 

19 gunnun goljan 'ina. hails ^iudan 'iudaie. jah slohun 'is haubip rausa jah 

0. Vemm Pilatos reflpondit lis dicens: yaldsne dimittere Tobis Lane reg^m ladaeorom? 10. Sdyil enim, 
qBod ob invidiam tradidernnt eum hi snmmi sacerdotes. 11. Yeram hi snmmi sacerdotes conunoTenint 
hanc tiirbam, nt potins Barabbam dimitteret iis. 12. Vemm Pilatus iterum respondens dix itad eos: quid 
iam vnllis, nt fadam quern yocatis reg^m Indaeomm? I3« Vemm ii itemm damaront: cracifige enm! 

14. Vemm Pilatng dixit ad eos: qnid enim mali fecit? Vemm ii magfs damamnt: cradflge enm! 

15. Vemm Pilatus Tolens hnic turbae satisfacere dimbit iis hone Barabbam, yeram lesum tradidit 
flagellans, ut cmdfixns esset. 16. Vemm milites dnxenint enm intro atrium, quod est praetorinm^ 
et conyocanint omnem cohortem IT. et yestiyemnt enm purpura et imposnerant in eum spineam coronam 
plectentes 18. et coeperunt salufare enm: salye, rex Indaeomm! 19. et percnssenmt eins caput amndine et 



16, 9. vSetdn fraletian] J. St. + vileid ei 
fraleilau^ B. ^^ vtleid fraJeitam, Z. enm Ih. F* 
+ vileidu fraleiiav. Omnino proba est codicis Arg. 
lectio, quam dedimns; u enim in vileidu certo sen- 
ptnm fuit, quamquam nunc ocnlomm ade depre- 
hendi yix potest, et sine dnbio omissam hanc encli- 
ticam desideraremus , quia iuterrogationi indicandae 
inseryit. Deinde etiamsi ei (ut) Gothns post t;t7- 
jan ponere solet (15, 12. L. 18, 41), tamen infi- 
nitiyum cum accusatiyo etiam solet (Mc. 10, 36. 
L. 19, 14); deniqne si fraleitan pro passiyo Ul- 
§Iam nsns est, nemo mirabitnr, qni gothicam lin« 
gvam infinitiyo passiyi omnino carere meminit (yid« 
ad 10, 45). Nostro loco similis est L. 1, 62 waiva 
vildedi haitan (xalela^ai) i'na, cf. Mc. 9, 45. 47. 
L« 3, 7. 12 et Cor. 2, 5, 20 ubi deo/iie^a — 
xatalXdyrjre T(p ^eqt Goth, nti h. 1. conyerfit bidfam 
gagavmirpnan gupa (petinin» recondliari deo), 
0ic M. 6, 24 gagg ganbj^n = vnaya diaXXd^ 

15, 11. t'jfi] J. St. j: tnM. 

15, 12. afira atulhqffatubl cv) gr» 



15, 15. Pana] articnlus, nominibus propriis ra* 
rissime additus L. 6, 11. J. 5, 36 (alia enim est 
locomm Mc. 1, 16. L. 3, 1 ratio), cum yi quadam 
ponitur, signiflcans: talis de quo tarn grayia di* 
Guntnr. — ^ tp] sec, yid. ad M. 6, 24* — tem 
aigaf] rv) gr. omn. 

15, 16. tnnana gardts] editt. rf; {Ikii anagar* 
disf in qua lectione offensionem habet non solum 
compositiouis ratio, quum neque anagards yocis avkiq 
(quae ante domum ant anterior domus pars est) no* 
tionem probe reddat, et simplex gards illi graecae 
yod respondeat (yid. 14, 54), sed eliam genitiyns 
post tnn adyerbium positus; nam si genitiyo opns 
est post eiusmodi adyerbia, utuntur Gothi formig 
vianOf hindana, cf. GrafP Althochdeutsche Praeposit. 
p. 10, ad quorum similitndinem dicendnm est 'iim* 
ana^ yid. Cor. 2, 7, 5. Quibns probatis meliore 
iure contendere yidemur Ulf. Iaa> legisse, quam 
Griesb., qui Gothum ug in cod. sno inyenisse ait. 

15, 17. paumei$uM\ St. 4^ paumeia. -^ tit* 
mmdandaml gr. wam^ ante poMorntina. 



Digitized by 



Google 



T8 



ati^rcms iS, 30—32. 



20 bispivun ina jah lagjandansl kniya iiiTitim Soa. jah bi^ hilaikikun ma. andvaside* 
dun ma pizai paurpmrai jah gavasddedmi ma vasijom syesaim jah ustauhim 

21 ma ei ushramidedeina ma. jah imdgripim sumana mamie seimmia kyrei* 
naiu qimandan af akra attan alaiksandraus jah rufaus. ei nemi galgan is. 

22 jah attauhun ma ana gaulgaupa stap. I>atei M gaskeirip waiiaieins staj^ 
23. 24 jah gebmi imma drigkan yem mi^ smyma. ip ib ni nam. jah ushramjandans 

ma disdailjandans yastjos is yairpandans hlauta ana jj^os. warjizuh wa n0mu 
25. 26 yasuh ^an weila jj^ridjo. jah ushramidedun ma. jah yas ufarmoli fairinos is 

27 ufarmeUp. sa jj^iudans ludaie. jah mi^ unma ushramidedun tyans yaidedjans* 

28 ainana af taihsyon jah ainana af hleidumein is. jah usfuUnoda I>aia gamelido 

29 I^ta qi^ano. jah mi^ unsibjaim rahnips yas. jah I>ai £Bturaga^andans yaja* 
meridedun ma yifK>ndans haubida seina jah qif>andans. o sa gatairands ^ 

30 alh jah bi jj^rins dagans gatimrjands ]^. nasei fiuk silban jah atsteig af 

31 {>anmia galgin. samaleiko jah I>ai auhumistans gudjans bilaikandans ma ini§ 
sis misso mi^ I>aun bokarjam qe^un. anparans ganasida ij) sik silban ni 

32 mag ganasjan. sa xristus sa {>iudans Israelis atsteigadan nu af jj^amma galgin. 



conspuemnt enm et ponentes g^nua adorarunt emn, 20. et quando iUnserant ei, exaenmt ei banc 
parpuram et iudueruat eum vestibas propriis et eduxerunt eum, nt cnicifi^reat earn. 21. Et apprehende- 
runt quendam hominum, Simonem Cjreuaeam, yenientem ab a^o, patrem Alecsandri et Rafi, ut sumeret 
cnicem eius. 22. Et daxemnt eum ia ^Ig^otha locam, qnod est explicatnm calrariae locus. 23. Et de- 
denmt ei bibere yinnm cum mjrrha; yenim is non accepit. 24. Et crncifigentes eum, diyidentes Testes 
eius, iadentes sortem super illas, quisque quid acciperet. 25* Fuit autem hora tertia, et cnicifixenmt eum. 
26. Et fuit inscriptio criminis eius superscripta : hie rex ludaeorum. 27. Et cum eo crucifixenmt duos 
maleficos, umim a dextra et unum a sinistra eius. 28. Et impletnm-est hoc scriptum hoc dictum: et com 
iniquis nnmeratns iuit. 29. Et hi praetereuntes blasphemarunt eum, moTentes capita sua et dicentes: o faic 
dissolveus hoc templum et per tres dies aedificans hoc. 30. Salra te ipsum et descende de hac cruce. 
31. Similiter etiam hi summi sacerdotes illudenles ei cum se invicem cum his scribis dlxerunt: alios sana- 
tit, yemm se ipsum non potest sauare. 32. Hie Christus, hie rex Israelis, desceudat nunc de hac cruce. 



15, 21. sumana manne] quendam yirorum, gr, 
omn* naQaycn'id xiva ; Ulf. lectiouem suam ex 
locis parallelis M. 27, 32. L. 23, 26 hausisse vi- 
thtUUfil^umw^mm^,^* detur. — Ityretnaiu] J . St. :}: kjt^einaiujmif 
,0wK,Uif,t^0^»4f^»^ 25^ 24. disdaii/andans] disfribueutes, gr, dia- 
fueQi^oviai* — warjizuh wa'] quisque quid, gr. 
%ig %i; Goth, graeca non satis intellexisse apparet. 

15, 28. usfuUnoda} St. :}: usfuJnoda. — i/i- 
l>an6] vid. ad M. 26, 76. — rahnips] J. St. :|: 
rahnip. 

15, 29./atf»*irg'«^aiMZaii«]anteoedeBtes; ledi* 



ilia cod. Arg. et editt« omnino ftJsa est pro ftnttffog^ 
gandans, hoc enim esl naQaTVOQevec^aif yid. M«l 
11, 20. L. 18, 36^ faurag^ggan autem respon- 
det graeco nQonoQcvea&ai sire nQodyuVj yid. 
L. 1, 76. 18, 39. Mc 11, 9. — po\ ftec hoc, 
® gr. omn. 

15, 31. fVui] eum, ^ gr. omn. — tp] yemm, ^ gr. 
4>mn.; sic Ulfl saepios in oppositanim sententianun 
altera membro addit tp, quod graed non habent, 
yid. J. 8, 15. 23. 15, 5. 

15, 32. oMeigadau] yid« ad J. 13, 35« 



Digitized by 



Google 



ei gasaiwalma jah galaubjaima. jah j^ai mij^usliraimdiais unma i'dyeitidedun 

33 uniiia* jah bi^ var]^ yreila saihstp* riqis var^ ana allai air^ai und weila 

34 niimdon. jah mundon "weflai vopida lesus stibaai mikilai qi^ands. ailoe ai3oe« 
lima sibakfianei. ^tei ist gaakeirijj^. gup meins gap meins. dirvre mis bilaist* 

35»36 fah sumai ]fize atstandandane gahausjandans qe{>iiii. sai. helian vopeif^. I>Pag« 
jands j^an ains jah gafidljands syam akeitis galagjaads ana raus dragkida 

37 ma cppands. let ei saiwam qimaiu helias athafjan ma. ip lesus aftra letands 

38 stibna mikila uzon* jah faurahah allis disskritnoda m tya iupa{>ro imd dalap* 

39 gasaiwands pan sa hmida&ps sa atetandands m andvairpja is patei sva hrop- 

40 jands uzon. qafu bi simjai sa manna sa sunns vas gups* resunup-pan qinons 
fainapro saiwandeins. m paimei vas marja so magdalene jah marja lakobis 

41 pis minnizins jah 'iosezis aipei jah salome* jah pan vas 'in galeilaia* jah laisti-* 
dedun ma jah andbabtidedun imma. jah anparos manages, pozei mipiddjedun 

42 unma m i'airusalem. jah jupan at andanahtja yaurpanamma. unte yas para- 

nt Tideamns et credamus. Et bi cradfibd • com eo conyitiati - sunt ei, 33. et quando facta -est hora sexta, 
ienebrae factae - sunt per omnem terrain usque horam nouam. 34* Et nona hora clamayit lesns voce 
magna dicens: Eloe, Eloe, lima sibactbani, quod est explicatum: deus mi, deus mi, cur me reliquisti! 
S5. Et quidam borum adstantium audientes dixerunt: ecce, Heliam yocat. 36. Currens autem unus et 
implens spongiam aceto ponens in amndinem potnm-dedit ei dicens: sine ut yideamns, yeniatne Helias 
detoUere enm* 37. Yemm lesus itemm emittens yacem magnam exspirayit. 38. Et yelum templi sdssum- 
eit in dno a-sunmo usque deorsum* 39. Yidens autem idc oenturio, bic adstans in facie eius, quod sic 
damans exspirayit, dixit: in yeritate bic bomo bic filins fuit dei. 40. Fuenmt autem mulieres 
procul yidentes, in quibus fuit Maria baec Magdalene et Maria lacobi buius minoris et losis 
mater et Salome* 41. . Et qiium esset in Galilaea^ et secutae « sunt eum et ministrarunt ei et 
aliae multae^ quae iyerunt • cum eo in lerusalem. 42. Et iam in yespere facto, nam fuit para* 

15, 33. jaK] et, gr. omn. di. 15, 38. alhs] cod. Arg. rf: als^ yid. ad M. i^T^^ ^U^^Z,^^ 

15, 34, niundan %veilat\ oo gr. — limd\ gr, 15. — i'upapro] St. Z. '^ jupapro. 
XaiiiiS. — sOfokpanet] gr. omn. aapax^avi, B. j5^ 39. p^f^^ St. ^ patai. 

recte ojnset, yid. m. 2^, 46. _ la*oiw] CJIf. c. c6dd. « r, quod M. 27, 56 ad- 

If' oA I • jt ¥Tir o ^*^ 1^ •! T cx ditur; exadisse b. 1. eo magis miramur, quod omnia 

15, 36. galagijanaa\ Uif. ° T6t — let et] 4. ^t 1 ^ • j- .<. . 1 ^ \ ». 

B. ± i^., iidem yero M. 27, 49 recte ediderunt. ^ctionis diyers.tas in boc ^ersu ea est, ut quae a 

Falst adiotat Scb., Uif. ?,.« legisse in cod. suo; ^*^^^ dissentiunt, cum yerbis Mattbaei comientiant. 
immo de suo addidit Gotb. parHcnlam ei, yid. 15, 1^> 41. jn*] pr., gr. at xai — jah\ sec. et, 

12? afBg autwn nostrum legisse, 6riesb« recta * 8T- omn. — pozei] J. St. $ poze. 
monet. 15, 42. at andanahtja] J. St ^ ict« — fruma 

15, 37. {^ira'] itenna, ^ gr. oimi.| fortasM 9abbaio] primus sabbatus^ gr. omn. ftQOCafifiaTOP, 

e M. 27, 50 boc tractom. cL ad 16, 2. 

♦ ^% 

Digitized by VnOOQ IC 



80 



Maroui iSi 43*^16, 2. 



.^;4^.r^.^-04W.^.4^. 



43 skaive* saei ist fruma sabbato. qunands losef af areuna^aiaist gaguds lagineis* 
saei vas silba beidands jj^iudangardjos gujj^s. anananfijaiids galaif^ mn du pel* 

44 latau jah ba]^ fiis leikis lesuis. ijf peilatua sildaleikida ei is juf»an gasvalt 

45 jah athaitands ^an bundafa^ ^frah ma. ei jupan gadaupnodedi. jah finj^ands 

46 at pamma bundafoda fragaf J^ata leik loseia. jah usbugjands Imn jah usni-p 
mands ita bivand f^amma leina jah galagida ita in hlaira. I>atei vas gadraban 

47 us staina. jah atralyida stain du daura I>is hlaiyis. i{^ marja so magdal^ie 
10^ 1 jah marja losezis sewun« war galagif^s yesi. jah myisandins sabbate dagis 

marja so magdalene jah m^rja so lakobis jah salome usbauhtedun aromata« 
2 ei a^aggandeins gasalbodedeina ma. jah filu air J^is dagis a£ar sabbate afiddjedua 



•cere 9 gni est primus sabbatorom, 43. yeniens losef ab Arimatbaeo, probns decnrio, qui fiiit Ipse exspe* 
ctaos reborn dei, andeng iyit intro ad Pilatam et petiit hoc corpus lesu. 44. Yemm Pilatus miratos - esl^ 
qaod is iam obiit, et advocans autem centnrionem, interrog^ayit earn, an iam moreretur. 45. Et comperiens 
ab hoc centarione, tradidit hoc corpus losefo* 46. Et emens linum et sumens id obrolyit hoc lino, et 
posuit id in sepulcro, quod fuit exdsum e saxo, et adrolyit saxnm ad ostipm huius sepuloL 
47. Yemm Maria haec Magdalene et Maria losis ylderunt, ubi positns esset 16, 1. Et immi« 
nente sabbati die Maria haec Magdalene et Maria haec lacobi et Salome emerunt aromata^ 
lit accedentes ungerent eum. 2. Et admodnm mane hoc die post(ero) sabbatomm, adienml 



16, 43, qimands] yeniens, gr. rjld^sv* — arei" 
mapaiati\ yid. ad M. 27, 57. — ffoguds] J. St. 
:}: guds^ quod Z. eodem sensn poni posse opina* 
jtur, quo gaf^udt; sed errat, nam guds yox est 
nihili uec iillo loco reperitur, gagudei autem legi- 
tnr Tit. 1, 1. Skeir. 38, 7, cf. afguds Skeir. 44, 
22. — aaet\ Uit ® xa/. — vas silba] oo gr. onm. 

15, 44. ts] is, ^ gr, omn. — pan] autem, 
^ gr* omn.; qnnm ubi particulae joA Pan nnam no- 
tionem exprimentes ponuntur, immisso alio yerbo 
dirimi non soleaut, in pan yitium latere et, quod 
iam Lje (apud B. praef. p. XIY) et Z. yiderunt, 
bona legendum esse arbitramur, quod yero neuti- 
qnam euphoniae gratia, uti yiri docti nihil proban- 
tia exempla producentes opinantur, in pan mutilari 
deboit. — jupan] sec iam, gr. naXau 

15, 45. at] F. h. 1. et Mc, J 2, 2 omni an- 
doritate destitutus of scribit. 

15, 46. tia] utr. id, ad leik (aiSfia) referen- 
dum; gr. avTOV (intelL lesum); aliter L. 2, 28. 

15^ 47. galagips ve$il positas esset, gr. %l^ 
9^€tai. 



16, 1. tnvlsandins] cod. Ai^. J. St. B. 4^ lk« 
visandin, omittitur s propter sequentem eandem li« 
teram, yid. 10, 45. c£ ad 3, 13. Ceterom ^ra 
diayevofievov aafifidzov Goth, habet iustante die 
et cum L. 23, 56. 24, 1 consentire yidetur, yid« 
ad yers. 2. Genitiyi autem non sunt absoluti, qnos 
dicunt, sed proprie tempus indicantes, uti ys. seq. 
Opponuatur Igitur I'nvisandins sabbate dagis (prae« 
cedente sabbato die, quem supra 15, 42 primum 
sabbatorum dixit, quia dies et sabbatum antecedens 
et seqnens festi dies eraut) et pis dagis afar sab^ 
hate (postero die sabbati), inter utrumque sabbatns 
ipse interfuit. 

16, 2. pis — sahbaie] die postero sabbatorum 
(strictius: am nachtag dea sabbats), gr. xijg fiiSq 
aafi(idvo)v; pro pis ajar dagis yid. L. 7, ll.'^ 
CeterumUlf., ab omnibus graecis dissentientem, Lu- 
cae narrationem sequi iam supra iudicavimus; Go- 
thus ita intelligendus est: die, qui sabbatum ipsum 
praecedit, mulieres aromata emerant, (sabbato ipso 
quieyemnt L. 23, 56), die post sabbatum (qui onus 
est sabbatorum, gr.) ad sepulcrum contenderunt. — > 
at'id^ifdnn] cod, Arg. ^ aiuidedmu — ai sprite 
nandin] !• St. Z. :|: ict. 



Digitized by 



Google 



Haremt 16| 3—12. 



81 



3 du panuna hlaira at umnnandin siumin jah qepun du sis misso. was 

4 afvahjai unsis |iana stain af daurom pis hlaiyis* jah msaiwandeiiis gaumi- 

5 dedun. I^ammei afvalvips ist sa stains, yas auk mikils abraba. jah a<gaggan« 
deins in jj^ata hlaiv gasewun juggalaup sitandan m taihsyai bivaibidana vastjai 

6 Tfeitai jah usgeisnodedun. j^aruh qap du un. ni faurhteij) izyis. lesu sokei]^ 
nazoraiu pana usbramidan* nist her. inrrais. sai pana stajj^. jj^arei galagidedun 

7 ma. akei gaggip qijj^idnh du siponjam is jah du paitrau ei faurbigaggip izris 

8 m galeilaian. |^aruh ina gasaiwijj^. syasre qajj^ du izyis. jah usgaggandeins af 
J>ainma hlaiya gajj^lauhim. dizuh pan sat 'ijos reiro jah usfihnei jah ni qepun 

9 mannhun yaiht. ohtedun sis auk. usstandands pan in maurgin frumin sabbato 
ataugida firumist marjin pizai magdalene. af pizidei usyarp sibun unhulpons. 

10 soh gaggandei gataih paim mip unina yisandam qainondam jah gretandam. 

11 jah eis hausjandans patei libaip jah gasaiwans yarp fram 'izai ni galaubi« 

12 dedun. affiuiih pan pata — 

ad hoc sepalcmm, in oriente sole, 3« et dixenint ad se inTiceiii: qnis derolTat nobis hoc saxam ab ostiis 
ham sepnkri? 4. Et inspidentes obserrannit, quod deyblotiim est hoc saxnm; fbit enim magnom yalde. 
6. Et accedentes in hoc sepulcmm yidemnt iurenem sedentem in dextra amictnm Teste alba, et obstapne- 
nint. 6. Tunc dixit ad eos: ne timete Yobis, lesum qaaeritis Nazoraeam, banc cracifixum; non-est hie, 
smrexit, ecce hunc locum, ubi posnemnt earn. 7. Sed ite didttfqne ad discipulos eius et ad Petram, 
qood praecedit ros in GaliUeam, ibi earn Tidetis, sicnt dixit ad tos* 8. Et exenntes ab hoc sepulcro an- 
lii^erant; inyasit aatem eas tremor et payor et non dixerant coiqnam quidqaam, timoenmt sibi enim* 
9* Sorfens aotem in mane primo sabbato appamit primnm Mariae hoic Mag;dalenae, e qna eiecit septem 
daemones. 10. Ehec lens nuntiayit his com eo exmstentibas , flentibas et plorantibns* 11. Et ii andientes, 
qnod yiyit et yisas fuit ab ea, non credidenint. 12* Post anfem hoc *— 



16, 4. tmaiwandeinsi St. 4^ tnsamtHmdeins* 

16, 6. nazoraiu\ vid. ad 1 , 24. — tirratar] 
gr. omn. ante nist* — pana slap] hunc locum, gr, 
6 Tiirtpg; eo autem mag;is mirum est, qnod Goth, ac- 
cnsatiyo 'ntitur, quia nallo alio loco $m interiectio yim 
imperativi verbi aaiwan habet, yid. praesertim L. 1, 38. 

16, 7. faurbigaggip] J. St. B. + faurafgag" 
gipm — tzvis] sec, J. St. :j: ma t$; yerum yidit 
Maresh. p. 441. 

16, 8. gaplauhunj gr. omn. ante afi — dit^ 
mh pan] pro diz J. St. ± dei yerbo praecedentl 
adpictum, deinde iung^t j: uhpan, B. ^^ dis uh^ 
pan, Z. '^ diz uhpan; yid« ad 14, 44. — i^'osj 
sic cod. Arg.i Z. j: tzoa, J. SU B. :|: 'i^o$; since- 



ram lectionem B. in adnotatione exhibet, cf. Grim. 
I. 786. — ni qepun] J. St. B. :j: nimanna, de- 
lude lac. usque ad finem yersus. 

16, 9. marjin pizai] J. St. B. j: motive 
pamei; B. in adnotatione recte coniedt pizai, quod 
intenta oculorum acie cum Ih. in cod« Ar^. legimns. 

16, 10. 8oh] J. St. + 90. — gataih} St. :f; 
gaiaip. — visandam"] J. St. B« :|; verun, deinde 
lac. nsqne ad finem yersus. 

16, 11. jak eis hausfandans] J. St. B. + 
ip eis gahausjandans. — gasaiwans} J. St. B. ^ 
gasttiwandsm 

16, 12. ^fanlh poHl J. St. B. ^ afar 



11 



Digitized by 



Google 



Aivaggeljo j^airh Lukan 

anastodei]^. 



i, 1 iJiite raihiis managai dugmmuii meljan msaht bi ]^ gafi]IlaTei8id<m8 m una 

2 yaihtii». syasye anafiilhun iinsis. j^ei ixam frumistin silbasiunjoa jah and- 

3 bafatos Tesun j^is yaurdis, galeikaida jah mis jab abmin yeibamma firam ana- 
stodeinai allaim glaggyuba afarlaistjandin gahabjo pus meljaii. batista j^aiaufefliu 

4.5 61 gakunnais jj^ize bi |ioei galaisi{>s is yaurde astap. yas m dagam herodes 
piudanis 'iudaias gudja namin zakarias us a£9ff abijins jab qeins u us daub« 

6 trum abarons jab name izos aileisabaip. yesunub l^an garaibta ba m and- 
ydir])ja gufMS gaggandona ih allaim anabusnim jab garaibteim fraujins unyaba* 

7 jab ni yas uu bame. unte yas aileisabaij^ stairo jab ba framaldra dage 

Eyangelinm per Lncam incipil. 

ly 1. Qua qQidem mold ooepenmt icribere Uiloriam de hbi completu apod not rebus, 2* gicaC tn^ 
diderant nobis, qui a primo ocolad - (estea et Bawttii foemnt bnnia yarbi: 3* placint edam nSM ci 
l^iritui sancto a piindpio omnia dili|;enter penaqpienti condnenter dbi acribe^, opdme Tbeoiile, 4. nl 
eo^oscaa horam, de qoibiis doctns es, yerbonim Teritatem* 6« Fait in diebns Herodia, regis Indaeae, 
sacerdoB, nomine Zacarias, ex posteritate Abijae, et moUer eins e filiabos Abaronis, et nomen eins Elisa- 
bedi. 6* Fveroot antem iosd ambo in &de dei, incedentea in omnibos praecepds et iusddia doauai 
inreprehenaibilea. 7« Et non fiurant lia ilii, qnia fidt Blisabetk ateilia el ambo prarecd 



Inscript. anasiodeip] Tid, ad Mc inscript. afar} propria pott^ b. L sabstandri toco pontam 

1, 1. rathiis] St. * rahtis. significat vasieriiaiem, sed lon^ abermt Godu a 

, ^ gr., qm iifq^BQia habent; ems yoas sensom nee 

1, 3. lah ahmm veihamma} et spiritm sancto, h, i.^ nee vs. 8, ubi per hmi (genus) yerdt, in* 

«gr. omn., GoUi. c veiss. lat,— afarlaiBtjandmi teUexit; iq>7ifi€Qia enim est naa yigind qnatuor 

gr. omn. %nte Jram* dassium sacerdotom, qni singulis hebdomadbas ad* 

1, 6. Ptudam$\ J. St. rf: piudam. — gudjaH nisteriis in templo fungebantar. 
cod. Arg. editt. :{; gndfi^ cetenim Ul£ ® tig, — 1, 7. va$l gr. post aileiaobaip* 



Digitized by 



Google 



Lu€a$ i, 8~9(K 83 

8 Bdnaize varan. XBTp ^^eax miil^&oei gudjino^ is m vikon kiinjis seinis m 

9 andvairpja gu^ bi biuhtja gudjinassaus hlauts unma urraim du saljan at- 

10 gaggands m alh fraujm9* fah alb hiuhma vas managems beidandans uta 

11 Tfeilai jj^ymiamins. yarjj^ pan unma m siimai aggilus fraujins standands af 

12 taihsvon hundastadis jj^ymiamins. jah gadrobnoda zakarias gasaitrands jah 

13 agis disdraus ma. qap ]^ du unma sa aggilus. ni ogs I>us zfidLaria. duj^e ei 
andbausida ut bida j^eina* jah qens jj^eina aileisabaif^ gabairid sunu pus jah 

14 haitais namo is lohannen. jah Tair{>i{> pus faheds jah syegnipa jah managai 

15 m gabaurpai is faginond. yairpip auk mikils m andyairpja fraujins jah yein 
jah leipu ni drigkid jah ahmins yeihis gafulljada nauhpan in yambai aipeins 

16* 17 seinaizos. jah managans suniye Israelis gayandeip du fraujin gupa ize. jah 
silba £auraqimid m andyairpja is m ahmin jah mahtai haileims gayandjan 
hairtona attane du bamam jah untalans in firodein garaihtaize manyjan frau- 

18 jin managein gafahrida. jah qap zakarias du pamma aggilau. bi we kunnum 
pata« ik raihtis im sineigs jah qens meina framaldrozei m dagam seinaim« 

19 jah andhafjands sa aggilus qap du unma. Ik un gabriel sa standands m and- 

20 yairpja gups jah msandips un rodjan du pus jah yailamerjan pus pata« jah 
sijais pahands jah ni magands rodjim und pana dag ei yairpai pata* dupe ei 

tins faenint. 8. Factum - est antem, dam sacerdotio • fbnctiis • est is in yice ^neris sen in facie dei, 
9. seomdum consnetndinem sacerdotii sors ei exiit ad immolandum, accedens in templom domini; 10. et 
«mnis grex fait tarbae exspectantes foris bora soffitionis. 11. Factas-est aatem ei in yisione angelas 
domini, stans a dextra altaris soffitionis, 12. et tnrbatos - est Zacarias yidens et timor cepit earn. 
13. Dixit aatem ad eam Lie angelas: ne time tibi, Zacaria, ideo qaod exaadita est precatio taa, et molier 
tna filisabeth parit filiom tibi et yooes nomen eias lohannem. 14. Et fit tibi laetitia et ^ndiam, et 
malti in nativitate eias g^udent. 15. Fit enim magnos in fade domini et vinom et siceram non bibtt et 
i^iritn sancto reidetor «dliac in atero matris saae; 16. et multos fiUoram Israelis conrertit ad domionm, 
deom eoram; 17. et ipse praecedit in facie eias in spirita et potentia Heliae, conyertere corda patram ad 
filios et indoctos in pradentiam iastoram, parare domino tarbam perfectam. 18. Et dixit Zacarias ad 
banc angelam: ex qao scimas hoc? ego enim sum senex et uxor mea prorectior in diebas sais. 19. Et 
respondens hie ang^lus dixit ad eam: ego sum Gabriel, hie stans in fade dei et missns sum loqui ad te 
et erangelizare tibi hoc; 20. et sis tacens et non yalens loqai usque hunc diem, quo fiat hoc, ideo quod 

1, 8. limfU] s;eneri8, yid. ad ys. 5* 1, 15. natApan} St. :|; naulpan* — ui] sec 

1, 9. hiaui$] St :^ hlaubu in, gr. ix. 

1, 10. wumageimi B. j: manaeemi. — * icj- 1, 17. In] tert., J. St. + cJn. 

immdam9\ exspectantes, gr. nQOQWXOfi^viif.T 1, 18. ku9mum\ noyimus, gr. omn. yviicopiai. 

1, 11. suiiiar] J. St. :|: Btma. , 1, 20. jail] pr., Ulf. <> idov. — dag ctj St. 4: 

1, 14. pt» faheds} <^ gr. omn* ict) particoiae relatiyae pro pronomine positae asps 






Digitized by 



Google 



g4 Lueai i, 21— 3A. 

21 ni galaubides vaurdam meiiiaim. f^oei usfiiUjanda xa mda sdnamma. )ah vas 
managei beidandans zakaruns* jah sildaleikidedun* "wa . latidedi ma m j^izai 

22 alh. usgaggands jj^an ni mahta du un rodjan. jah froj^iin jj^ammei siim gasaw 

23 m alh. jah silba yas bandvjands un jah yas dumbs, jah yarp bipe usfiiIlno« 

24 dedmi dagos andbabteis is. galaip du garda seinamma. afaruh jj^an fians da« 
gans mkilpo yar^ aileisabai]^ qens is jah galaugnida sik menojj^s fimf qi{>andeu 

25 j^atei sya mis gatayida firauja in dagam I>aimei msaw a&iman idyeit mdn m 

26 mannam. panuh {>an 'in menop saihstin msandif^s yas aggilus gabriel fram 

27 gujj^a in baurg galeilaias. sei haitada nazaraip. du magapai m fragibtim abin« 

28 jj^izei namo 'iosef us garda dayeidis* jah namo j^izos magapais mariam. jah 
galeif^ands mn sa aggilus du izai qajj^. fagino anstai audahafta frauja mip ]^us« 

29 {>iuI)ido pu m qinom. 'ip si gasaiwandei ga{>Iahsnoda bi mnagahtai 'is jah j^ahta 

30 sis. "vreleika yesi so goleins. j^atei sya j^iu^ida izai. jah qajj^ aggilus du izai* 

non credidisd yerbui meis^ qnae implentar In tempore mo. 21, Et fiiit tnrba exspectantes Zacariam 
et mirati - gout 9 quid tardaret earn in hoc templo* 22. ExienB autem non potnit ad eos loqoi, et intelle- 
xerunt, qnod visionem yidit in templo, et ipse fait rignificans iis et fait mutos. 23. Et factam-est, 
qaando impleti - sant dies officii eias, iyit ad domam saam; 24, post antem Kos dies grayida facta -est 
Elisabediy nxor eios, et occaltayit se menses qainqne dicens, 25. qaod sic milii fedt dominos in diebnsy 
qoibas adspexit aaferre opprobriimi meam in hominibas. 26. Tanc antem in mense sexto missns fait 
angelos Gabriel a deo in nrbem Galilaeae, qnae Tocatar Nazaretb, 27. ad yii^nem in sponsionibas marito, 
caius nomen Iosef, e domoDayidis^ et nomen huias yirginis Mariam. 28. Et iens intro hie angelos ad earn 
dixit : salre ! gratis opolenta, dpnuntis cam te ; benedict^ ta in molieribas. 29. Yerom ea yidens tnriiata - est 
de introitu eins et cogitayit sibi, qaalis esset haec salatatiO| qaod sic benedixit ei« 30, Et dixit angelos ad earn: 

notandas est, sic 17, 30 vairbip Panama daga ei, cf. germ, der waizen), an nentnnn {waitif cC fak 

c»k^r.A.^i^/«^^^*^*N^ 5, 14 Jram pamma daga ei^; aliis locis ei landl hveiti). 

pronomini demonstratiyo adiongitor, nt inde relati- 1^ 24. pan^ St. rj: tan. itJsilpo'\ J. St j: 

yum pronomen eyadat; sic Cor. 1, 11, 23 %e8U9 tn Jiy. uti ys. 36 et 2, 6, nbi B. etiam ± diy. — 

Pizaiei naht galevips vas, nam hlaif. menops} J. St, B. ^ menaps. — Jlmf} Hz. 4: 

1, 22. du tut] gr. omn. post rodjan* fif^g^ 

A' ■ \^^\^T*^ "^ ^1- i/T"' T^,"^ >, 2*. afmmanl Z. :i: afmrnam. - tdveitl 

dicis Arg. lectionem qnom Is, defendere anderet, et g* 4. \dvetb -^ t ^ 

conyerteret: qnom diei monera finita essent, sacer- ^ ^* , ^lyiiTC**^ 

dotom ministerium non nnios tautom, sed septem ^> 2^- o^uiat audahafia] J. St. :f id. 

dierum fuisse oblitns est. — andbahieis] B. Z. + 1, 29. gasaiwandei] yidens, ® gr. — gaplUk»* 

andbahteins; andbahtets dictom est ea genitiyi nodal gr. post ta* — ^innagahtat\ i. e. (non arr* 

nominom in — t innitentinm forma ( — eis pro — jis), mone, oti B. interpretatnr, sed) introitu, quod Gord« 

qoam Grim. I. 606 aShnc desiderayit; sic gavmr^ Append. UlfiL illostrat. p. 67 recte yidit; gc onu 

petB Cor. 2, 13, II. Eph. 4, 3. trausteis Eph. 2, loyq), Ulfc c yerss. lat.; ceterom J. St. B. ^ «pmh 

12. valdufiieia Skeir. 49, 2; de umiiei$ J. 12, $agakiai. — I*] eius, <> gr. — patei — i'^ofl 

24 did>itatar, vtrom sit genere mascaHnam (trotifewj qnod sic benedixit sibi, ^ gr. 



Digitized by 



Google 



31 ni ogs ]fm mariam* bigast auk anst fram gupa* fah sai« ganimis m k^f^in 

32 jah gabairis sunu jah haitais namo is iesu« sah yair{>i{> mikik jah suntis hau« 

33 histiiis haitada jah gibid imma fratija gujj^ stol dayeidis attins is« jah j^inda- 
nop ufar garda i'aliobis m ajiikdujj^ jah jj^iudmassaus 'is ni Yair{>il) andeis. 

34 qap j^an mariam du {>anuna aggilau. waira sijai {>ata. jj^andei aban ni kann* 

35 jah andhafjands sa aggilus qap du izai. ahma yeihs atgaggif^ ana puk jah 
mahts hauhistins ufarskadyeid I>us* du{>e ei saei gabairada yeihs. haitada 

36 sunns gups, jah sai. aileisabaip nipjo peina jah so mkilpo sunau m aldomin 

37 seinamma jah sa menops saihsta 'ist izai. sei haitada stairo. unte nist unmah- 

38 teig gupa aiuhun yaurde. qap pan mariam. sai piyi fraujins. yair^ai mis hi 

39 yaurda peinamma. jah galaip fairra 'izai sa aggilus. usstandandei pan mariam 

40 'in paim dagam 'iddja m bairgahein sniumimdo 'in baurg 'iudins jah galaip 

41 'in gard zakaruns jah golida aileisabaip. jah yarp. sye hausida aileisabaip 
golein mariins. laUaik bam 'in qipau 'izos jah gafulhioda ahmins yeihis aOei« 

42 sabaip. jah ufyopida stibnai mikilai jah qap. piupido pu 'in qinom jah piu- 

43 pido akran qipaus peinis. jah yrapro mis pata ei qemi aipei fraujins meinis 

44 at mis. sai allis. sunsei yarp stibna goleinais peinaizos 'in ausam meinainu 

lie time tibi, Mariam , invenisti enim g^atiam a deo, 31. et ecce, coDcipis in utero et pans filiam, el 
voces Domen eiiis lesam. 32. Hie fit ma^ns et filius altissimi yocatar et dat ei dominns dens sedem 
Dayidis, pafris eiiis. 33. Et re^at snper domo lacobi in aevam et regni eias non fit finis. 34. Dixit 
tarn Mariam ad banc angelnm: quomodo sit hoc, qnoniam marittim non nosco? 35. Et respondens Lie 
angelns dixit ad earn: spiritos sanctns accedit super te et potentia altissimi obombrat te, ideo ut qui 
uascitor sanctns, Tocetor filius dei. 36. Et, ecce Elisabeth cognata tna etiam haec grayida filio in senio 
suo et hie mensis sextus est ei, quae yocatnr sterilis, 37. quia non -est impossibile deo unum yerbornnr. 
38. Dixit antem Mariam: ecce, andlla domini, fiat mihi secundum yerbnm* tunm; et iyit procul ea hoc 
an^Ins. 39. Exsurg^ns autem Mariam in his diebns iyit in regionem - montanam festinanter in nriliem 
Indae 40. et iyit in domum Zacariae et salntayit Elisabetham. 41. Et factum -est, ubi audiyit Elisabeth 
judutationem Mariae, exsultayit infans in utero eius et repleta-est spiritu sancto Elisabeth 42. et exda- 
mayit yoce magna et dixit: benedicta tn in mulieribus et benedictus fructus uteri tui. 43. Et unde mihi hoc^ 
at yeniret mater domini mei ad me ? 44. Ecce enim, quum-primnm facta-est yox salutationis tnae in auribus meis, 

1, 32. hatMaliwH J. St. :|: hauhiatans. •— I, 35. 'tzat] J. St. B. j: i'zatze. — duPe ei} 

gUid] J. St. -i- ftifp. J. St. B. 4: dupek; ceterum Ulf. "^ xaL 

1, 33. tn ajukdup] J. St. B. + ¥n rntnns. — 1, 36. aileisabaip] St. 4: aileizabaip. — ««- 

Jah] sec, J. St. B. -|- tp. — andeis] J. St. B. rf: Hlpo] yid. ad ys. 24. — sunau -^ -seinamma] J» 

andei; andeis yeram esse nominatiyi formam, cum St. B. ^ suna (B. :|: sunu) ganam , * • nin set** 

none didicerimus e Cor. 1, 15, 24. 2, 11, 15, nee nam*** deinde lac. usqn& ad ys. BS Jah galaip* 

com Z. de eius auctoritate dubitari debet, neqne 1, 37. gupa] deo, gr. naga ^^i« 

com IL amdeis pro genitiyo amplius qoisquam habebit. l, 42. ujvopida] St. :|: usvopida* 



Digitized by 



Google 



gg Luca$ i, 45 — 61. 

45 lailaik j^ta bam m STigiiipai m vambai meinai. jah audaga so galaiid>jaiidet 

46 t>atei Tairl>i]) ustauhts I>ize rodidane izai fram fraujin. jah qa]^ marianu mi* 

47 kileid sairala meina fraujan jah svegneid ahma meuis du guj^a nasjaad mei* 

48 namma. iinte msaw du hnaiTeiuai I>iujos seinaizos* sai allis fram himma nu 

49 audagjand mik alia kunja. uute gatayida mis mikilein sa mahteiga. jah reih 
50. 51 namo is. jah armahairtei is m aldins aide j^aim ogandam ma. gatayida svin- 

{>ein in arma seinamma. distahida imkil|>idita]is gahugdai hairtins seinis. 
52. 53 gadrausida mahteigaus af stolam jah ushaiihida gahnaividaiis. gredagans 

54 gasoI>ida {>iul>e jah gabignandans insandida latisans. hleibida israela {>iumaga 

55 seinamma gamunands armahairteins. svasre rodida du attam unsaraim abra- 

56 hama jah fraiv is and aiv. gastoj) t>an mariam mij^ 'izai sre meno]^ Jirms 

57 jah gayandida sik du garda seinamma. aileisabaif^ usfiillnoda mel du bairan 

58 jah gabar sunu. jah hausidedun bisitands jah gani{>jos izos. imte gamikilida 

59 frauja armahairtein seina bi izai. jah mi{>faginodeduu 'izai. jah yar]) 'in daga 
ahtudin. qemim bimaitan I>ata bam jah haihaitun 'ina afar namin attins 'is 

60. 61 zakarian. jah andhafjandei so ai|>ei 'is qa{>. ne. ak haitaidau 'iohannes. jah 
qej^un du 'izai I>atei ni ainshun 'ist 'in kunja peinamma. saei haitaidau pamma 

«X8iilfayit hie infans in ^aadio in utero meo« 45. Et beafa Laec credensy quod fit perfectio horom dido- 
nnn ei a domino. 46. Et dixit Mariam: mag^nificat anima mea dominnm AT. et exultat apiritns mens ia 
deoy aer^atore meo. 48. Nam adspexit ad liumilitatem andllae saae; ecce enim ab bodierao nunc prae- 
dicant me omnia g;enera. 49. Nam fecit mibi magnitudinem bic potens, et aanctom nomen eimu 50. Et 
■usericordia eins in aetates aetatam bia Terentibna eom. 51. Fecit foHitudioem in bracbio sno, dispersit 
fiq[kerboa oogitafione cordia sui; 52. praecipitavit potentes de sediboa et exaltayit biimiiea; 53. famelicos 
satiaTit bonis et diyites dimisit yacaoa; 54. adiurit Israelem, aerrom anom, recordans misericordiae, 
65. aicat locotns-eat ad patres nostros, Abrabamo et aemini eiua in aaeculum. 56. Mannt autem Mariam 
cam ea circiter menses tres et convertit se ad domidliom snom. 57* Elisabetbae impletam - est tempos ad 
pariendoDi et peperit filinm. 58. £t andiverant riciiii et cognati eius, quia magnificavit dominns miaeri- 
Gordiam snam de ea, et gavisi- sunt -cum ea. 59* Et factum -est in die octavo, yenerunC drcnmcidere banc 
paerum et Tocanmt eum secoudum nomen patris sui Zacariam. 60. Et respondens baec mater eiua dixit: 
minime, sed Tocetor loLanues. 61. Et dixenint ad eam, quod non anus est in cognatione tua, qui yocetor boc 

1, 54. piumagu] insolentior forma datiri pro faba est; datinis Jraiva postulatnr; Jraiv pro Ie« 

ptumag(tu, sic 7, 26 praufetu* 9, 26 vulpu. 38 ctione integra babere, ut sit accusativus casus (qoi 

9tmm, pro praufetau, tmlpau, sunau; cf. 1, 79 etiam abrahama esse potest, yid, ys. 73) non per^ 

daupus* Rom. 9, 23 vulpus* Con 1, 1, 12 pavlus mittit sensust 
(si Cast, recte edidit) pro daupaui^ vuipaus, , .^ ^i^.^h^K'i fnr o xi 

pmlauB; cf. ad Mc. 7, 32. — gawmnand^^ recoct *' ^^- ^'"^S^'Pl ™^ oi. 

dans, gr. omn. fivr^d^fjvai ; Ulf. cum yerss. 1, 59. daga aktudm\ cx> gr.; J. St B. 4^ 

1, 55.yram;] baec cod. Arg. et editt. lectio <»nnino aihiudim. 



Digitized by 



Google 



Lucas 1, 62--75, gy 

62« 63 namin. gabandvidedun j^an attin is j^ata waiva yfldedi haitan mil. i^ is sok* 
jands spilda nam jah melida qipands. lohannes ist namo 7s, jah sildaleikide- 

64 dun alloi. usiuknoda ])an munf>s is suns |ah tuggo is fah rodida |>iu]^ands ^ 

65 gujj^. jab yarf> ana allaim agis l^aim bisitandam ma. jab m allai bairgabein 

66 'iudaias merida yesun alia {k) yaurda. jab galagidedun allai fiai bausjandans 
m bairtin seinamma qij^audans. wa skuli pata bam yaii^an. jab pan bandus 

67 fraujins yas mip unrna. jab zakarias atta 'is gafidlnoda abmins yeibis jab 

68 praufetida jab qap. piupeigs firauja gujj^ Israelis, unte gayeisoda jab gayaurbta 

69 uslausein managein seinai. jab urraisida baum nasemais unsis 'in garda da-* 

70 yeldis piumagaus seinis. syasye rodida pairb munjf yeibaize j^ize fram ana- 

71 stodemai aiyis praufete seiuaize. giban nasein us fijandam unsaraim jab us 

72 bandau allaize j^ize batandane unsis. taujan armabairtif^a bi attam unsaraim 

73 jab gamunan triggyos yeibaizos seinaizos. ai{>is {>auei syor yipra abrabama 

74 attau unsarana ei gebi imsis unagein us bandau fijande imsaraize galausi* 

75 daim skalkinon 'imma 'in sunjai jab garaibtein m andyairj^ja is allans dagans 

aomine. 62. Innaennit aatem patri eias, hoc qnomodo vellet yocare earn. 63* Vemm is quaerena taba« 
lam cepit et acripait diceiia : lohannea eat nomen eina ; et mirati - aant omnea. 64. Apertum • eat aatem 
oa eiua atatim et liogaa eiaa , et locatua - eat benedicena deo. 65* Et Dsictaa - eat auper omnea timer hoa 
Iiabitantea - drcmn emii| et in onmi regione - montana ladaeae nontiata fuenint omnia Laec yerba* 66. Et 
poaoerunt omnea lii aadientea in corde auo dicentea, qmd debeat Lie pner fieri ^ et enim manna domini 
fidt eom eo« 67. Et Zacariaa, pater eina, impletua - eat apirita aancto et profetarit et dixit: 
68. Benedictna dominna deoa laraelia, nam yiaitarit et fecit liberationem popnli aoi; 69. et erezil 
eomu aalntia nobia in domo Dayidia, aervi aoi, 70t aicnti locntaa • eat per oa aanctomm ho« 
mm ab initio aeyi profetarom auomm: 71. dare aalntem ex inimida noatria et e mann omninm 
Immm odientiom noa; 72. facere miaericordtam de patribna noatria et recordari foederia aancti aoi; 
7S. inramenti, qnod iarayit erga Abrabammn, patrem noatnim, nt daret noXna, 74. aecnrilata • 
inindcomm noatronnn liberatia aeryire ei 76. in yeritate et iuatitia in fade eina omnea diea 



1, 63. 1^] pr« is, ^ gr. omn. — mamjah} ce* !» 70. fram anastedemai ahrui] ab initio aeyl^ 

pit et, ®gr« omn. gr. omn. oti^ aluivog, quod J. 9, 32 aimpliciler 

1, 64. iu^goi St. 4: iuH^o. Jram aiva redditur. 

1, 66. IVia] eum, gr. avTovg^ — hmfandam} i, 71. glbanl dare, • gr. omn. — iandau] 

cod. Arg. rf: bisttaniandam; alteram ian aeqaentem J. St. :|: handam* 

lineara iodpit. _ ^_ ., . _ ,^ . 

1, 66. «;«] Ulf. ^SQa. -Jah Pan] etet^im, gr. .?» ^^' "'^"^ «*!f 'T-. J??*^ .'Lf^TS?/ 

.at, W. c codd. ftnie .alWi^i. .id. Cor. f-CJ-^ ^J-± at*i2::TVJSiJ"f<^ 

' 'l, 67. pramfetida] B. ^ prau/edida, ^ «*~*«» <^- *' «* '* «» ^^>> "^ ^ **' 

1, 69. daveidis piumagaus} St. j: dtveidii ^ 1, 75. garmhteinl J, St. B. Ex. + gartt3k- 

PfUmagoM, leim* 



Digitized by 



Google 



88 



Lucai I9 76 — 2^ 5. 



76 imsarons. jah fiu bamflo praufeius hauhistiiis haitaza. fauragaggis auk faura 

77 andvairpja fraujins manTjan yigans muna dii giban kunpi naseihais mana*^ 

78 gein iB m afleta fraraurhte ize {>airh infexaandein armahairtein guf^s unsaris. 

79 'in ^ammei gaveiso^ unsara urruns us hau]ii{>ai gabairhtjan j^aim 'in riqiza 
jah skadau dau^us sitandam du garaibtjan fotuns unsarans m vig gayairfijis. 

80 i{> ^ata bam robs jab syin{>noda abmin jab vas ana au^idom uud dag ustaik- 
2^1 neinais seinoizos du 'israela. varjj^ I>an m dagans jainans. urrann gagrefls 

2 firam kaisara agu^au gamdjan allana midjungard. sob pan gOstrameleins 

3 frumista yarp at idsandin kindina syriais raginondin saurim kyreinaiau. jab 

4 'iddjedun allai ei melidai yeseina warjizub 'in seinai baui^. urrann pan jab 
'iosef us galeilaia us baurg nazaraip 'in ludaian 'in baurg dayeidis. sei baitada 

5 beplabaim. dupe ei yas us garda fadreinais dayeidis. anameljan mip mariiFn» 

nostrof. 76* Et ta, poenile, profeta altisaimi Tocaris; praeis enim prae fade domhii parare yias ei 
77. ad dandum sdentiam salntis popnlo eius in remissione peccatonim eoram 78. per conuniseranteiii mise- 
licordiam dei nostri, in qno yisitat nos oriens ex altitudine 79. Incere his in tenebris et umbra mortis seden- 
tibns ad dirigendnm pedes nostros in viam pads. 80. Vemm hie pner crerit et corroboratns - est spirita 
et fuit in desertis nsqne diem ostensionis suae ad Israelem. 2, 1. Factnm-est aatem in dies illos, exiit 
edictum a ciiesare Agusto, describere omnem orbem; 2. haec autem descriptio prima facta -est in exsi- 
sfente praeside Sjriae regente Sjris Cjrenaeo* 3. Et ivenrat omnes, ut scripti essent qnisqne 
in sua nrbe* 4. Exiit autem etiam Iosef e Galilaea, ex urbe Nazareth ^ in Indaeam in urbem 
DavidiS} quae yocatdr Bethlahem, ideo quod fuit e domo familiae Daridis, 5. iuscribi cum Bfaria^ 



1, .76. jfauragagffts] St. ^ fauragangts. 

1, 78. tVi pammei] in quo, gr. omn. iv oJq 
(intell. OTtXdyxvoig), omnino rectius esset in pizaieiy 
nam proprie ad armahairtei referendum est. 

1, 79. daupus] rid. ad ts. 54. 

1, 80. dag usiaikneinaU] J* St. ^ dagu$ iaih* 
neinais. 

2, 1. agualau] Z. :p august au* Errant autem, 
nt id h. 1. moneatur, Grim. I. 46 et Bopp Yer- 
glttchende Grammatik I. p. 68 docentes Ulfilam 
graecam diphthongum at; in nomiuibus propriis per 
au exprimere solere, quod enim ad probandam do- 
ctrinam producnnt augusfusy uti yidimus, falsum 
est; deinde IlavloQ non est gothice paulus, sed 
pavhts Cor. 2, 1, 1. Tit. i, 1. Philem. 19, uti 
Haav c= e9av Rom. 9, IS et latmum cantio = 
kixvtgfo in Monument. Neapolit. Sic graecam diph- 
thongnm €v Gothi non per aiu^ sed per aiv reddnnt^ 
cf. aivaggeljo, aivjraristia^ aivlaugta (svayyihov, 
evxccQiaua, evkoyla)* 



2, 2. pani autem, ° gr. omn. — ai visandin} 
J. St. 7u q: ict. — si/riais] sic cod. Arg. et Z.; 
J. St. B. + si/rias; cf. Cor. 1, 16, 1 (cod. B) 
galaliais. 16, 19 asiais* 2, 8, 1 makidonaism 
L. 4, 26 seidonais, cf. 8, 41 synagogaiB. Cete- 
rum visandin kindina syriais est glossa ad ragi^^ 
nondin saurim prins in margine scripta, deinde ab 
imperito librario in textum illata. 

2, 3. seinai] sua, gr. Idiav, quod quum Gotho 
sves reddi soleat, Ulf. h. 1. c. codd. eavTOv legisse 
snspicari aiiquis potest, sed J. 7, 18. 8, 44. Roou 
14, 4. Cor. 1, 11, 21 etiam seins = Idiog. 

2, 4. pan] B. ^ panei. — galeilaia] J. St« 
± galilaia; B. :|: "^ us galeilaia ei J. :^ ^ u* 
baurg nazaump* . — haurg] sec. J. .:j: haurh. — 
heplahaim] J. St. B. -f beplaihaim, sic quidem, 
J. 7, 42, sed apud Luc beplahaim, yid. ts. 15. — ' 
garda fadreinais] domo fieuniliae, gr. oinii. oXxov 
xai navQiSg. 



Digitized by 



Google 



6 061 %a fragiitim Tos 'ibxima qeios* visa&dein uikilfion* vcD*]^ pan i&i^iftnei fio 

7 resuB jainar.uslfilliiodedun dagos du bairan izai. jah gabar sunu seiuana pana 
firumabaur jah birand ma jah galagida ina m uzetin, unte ni vas 'im rumis 

8 'in stada j^amma. jah hairdjos yesun 'in jj^amma sanun landa jj^airhvakandans 

9 jah Titandans rahtrom nahts ufaro hairdai seinai. jp aggilus fraujins anaqam 

10 IDS jah Tulj^s £raujins biskain uis« jah ohtedun agisa mikilamma. jah qa]^ 
du im cfa aggilus. ni ogeijj^. unte soi. spillo izyis faheid mikila.' sei Tair{>i]^ 

11 allai managein. patei gabaurans ii^t 'izris hinmia daga nasjands. saei ist xristug 

12 ^auja in baurg dayeidis. jah j^ata izyis taikns* bigitid bam biyundan jah ga« 

13 lagid 'in uzetin. jah anaks yarjj^ mip j^amma aggilau managei harjis himina« 

14 kundis hazjandane gup jah qipandane. yulpus 'in hauhistjam gupa jah ana 

15 airpai gayairfd 'in mannam godis yiljins. jah yarp bipe galipun fairra 'im 'in himin 
pai aggiljus. jah pai mans |>ai hairdjos qepun du sis misso. pairhgaggaima ju und 
beplahaim jah saiwaima yaurd pata yaur|tano« patei frauja gakannida unsis. 

16 jah qemim sniumjandans jah bigetun marian jah 'iosef jah pata bam ligando 

17 m uzetin. gasaiyrandans pan gakannidedun hi pata yaurd. patei rodip yas du 

quae in spontioiiibiifl fait ei mnlier^ exsistente grayida. 6, Factnm-esi aatem, dam bi faernnt ilUc, im- 
pled-simt dies ad pariendnm ei. 7. Et peperit filicmi gnnm banc primogenitam et obrolvit eom et posnit 
emn in praesepio, quia non fait iis spatiam in loco boc. 8. Et pastores fneront in hac ipsa regione per-^ 
vigilantes et cnstodientes Tigilias noctis snper gregem snam. 9« Ternm angelas domini saperrenit eos 
et splendor domini drcnmfalsit eos et timaerunt timore magno. 10, Et dixit ad eos bic angelas: nd 
timete, nam ecce, narro yobis laetitiam magnam^ qnae fit omni popalo, 11* quod natus est Tobis hodiemo 
die salrator, qai est Cbristas, dominns in nrbe Daridis. 12. Et hoc yobis signnm: inyenitid ^fanteni 
^yolntnm et positum in praesepio. 13. Et snbito facta -est cam hoe angelo torba agminis coelestis lau- 
dantinm deam et dicentiom : 14. gloria in alHssimis deo et in terra pax in bominibns bonae 
TolnntatiSf 15. Et factum - est, qaam irent procul iis in coelum bi angeli, et bi homines hi 
pastores dixernut ad se inyioem: pergamns iam asqae Bethlabem et yideamas yerbom boc factnm, 
qaod dominus ostendit nobis. 16. Et yenerant properautes et inyenernnt Mariam et Iosef et 
hone, infantem iacentem in praentepio, 17. Yidentes autem osteudenint de hoc yerbo, quod dictom fuit ad 



2, 5. tnltlpon] yid. ad 1, 24. 2, 13. aggUaui J. '^ aggilu, sic etiam ys. 21. 

2, 6. Po vesun} ck^ gr. omn. , 2, 14. ggjis viljins] bonae yoluntatis, gi> 

noma - frumabaJ. - m] St. * 'in. - ^ J^' vaw-panol St. * ^W-f-J-*-^.|^-r^^^ 

Pammd\ hoc, o ^. omn. * 2, 16. sntmnjandansl St. + smn^dans. ~ ^y^- ^^M^,.,SU^ 

^ 2, 8. pammasamin\ gr. omn. post landa. ^1^^"^^ ^. ^t£ "^ ^^'^^Z' ^'J^ ^^^ ff 

« ^ :.r, TTii* ^-i A A 3» / reddita, saepius etwim tn epistolia omIttKur, yid. 

2, 9. f^] Ulf. c. codd. et yerss. i.dov. r^^. ^^ ^r. lo, 12, Cor. 1, 1, 24. Eph. 3, 19. 

2, 11. gabauram\ Z. ^ gabauran. 2, 17. gakanmdedun\ J. &U ^ gakanHw 

2, 12. Jah] sec et^ ^'gr^ dedun. ... 

L 12 



Digitized by 



Google 



00 



tucai H, 18— 27« 



18 'ibn bi j^ata baraf* jali allai j^ai gahausjandans idldaleikideduii bi ^ l^dona 

19 fram fiaim hairdjam du un« ip maria alia gafestaida po yaurda {^agkjandei 

20 m hairdn seinanima. jah gayandidedun sis |>ai hairdjos mikiljandans jah haz- 
jandans gap in allaize. pizeei gahausidedim jah gasewun. syasve todip vas 

21 du im« jah bipe usfulnodedun dagos ahtau du bhuaitan ma. jah haitan yas 
namo is lesus. fiata qipano Iram aggilau faurpizei ganumans yesi ih yomba. 

22 jah bipe usfulnodeduu dagos hraineinais ize bi yitoda mosezis. brahtedun ina 

23 in iairusalem atsatjan faura fraujin. syasye gamelid ist m yitoda fraujins* 

24 patei ^azuh gumakundaize usiukands qi{>u yeihs fraujins haitada* jah ei 
gebeina fram imma hunsL syasye qij^an ¥st in yitoda fraujins. gajuk hraiya- 

25 dubono aippau tyos juggons ahake. fiaruh yas manna in iairusalem. pizei 
namo symaion. jah sa manna yas garaihts jah gudafaurhts beidands laf^nais 

26 israelis. jah ahma yeihs yas ana imma. jah yas imma gataihan fram ahmin 

27 I>amma yeihin ni saiwan dauj^u. faurj^ize sem xristu fraujins. jah qam m 



eo8 de boc iofante. IS. Et omnes lii anfientes mirad • sunt de bis dicds ab bis pastoribns ad eos; 
19. Tenim Maria omnia consenrayit baec yerba cogifans in corde aoo. 20. Et conyertenint se bi pastores 
glorificantes et landantea deom ob omnia, quae andiyenint et yideront, sicnt dictnm fait ad eos* 21. Et 
qoom implerentar dies octo ad circamcidendam enm, et yocatom fuit nomen eius losas, boc dictum ab 
angelo, anteqoam conceptos esset in ntennn. 22* Et qaom implerentar dies purificationis eorom secundom 
Ies;em Mosis, tolerant earn in lerusalem, apponere coram domino , 23. sicat scriptom est in lege domisi, 
qnod qoisgae mascoloram aperiens ntennn sacer domini yocatar, 24. et at darent de eo sacrificiom, sicnt di- 
ctam est in lege domini, par tartnram ant daos polios columbaram. 25. Tone foit bomo in lerosalem, coins nomen 
Sjmeon, et bic bomo fuit iostns et pios, exspectans consolatienem Israelis, et spiritus sanctus fuit super eo. 26. Et 
fbit ei nontiatam a spiritu boc sancto, aon yidere mortem, prinsqoam yideret Gbristom domini. 27. Et yenit in 



ri9lKM^.^.f^, 



2, 18. hairJfam] J* St B. :|: hairijan. 

2, 20Miairdjo8'\ J. St. B. j^ hairdjonds* — 
bizeet\ J. St. B. fpoeei; ad probandam cod. Arg. le- 
ctionem lb* non ita recte eos ex lob. dtat locos, 
in qnibos katisfan significat nostnun anhwen 
(orationem, yerba, doctrinam), nam b. L genitiyos 
pizeei bod ab haugan pendet, sed esse ex nsn attra* 
ctionis figorae positum , docebit coinparatio gr. 

2, 21. uifulmodedun] lb. Z. mfuttnodedtm^ 
rectios qaidem, sed omissa altera liquida illud yer- 
bum saepius non solum in cod. Ai^ scriptom in« 
▼enies, yid. ys. 22. 9, 5I« 14, 23 (quo nltimo 
loco Z. parom sibi constans usftdnai in textum re- 
ce^t)^ sed etiam Epb, 3, 19 cod« A. — « aggHaul 
J. St. j: aggHth 



2, 22. usfulnodedun} yid. ad ys. 21. — 
neinais} J. St. :|: hraineimaia. 

2, 24. fram h'mma\ de (pro) eo, ^ gr. onui.; 
praepositionis Jram boc sensu (pro, de) positae osos, 
qoem lonius Glossar. p. 63 omuino ignorayisse 
yidetur, non ita freqnens est, yix inyeneris praeter 
locos Mc. 1, 44. L. 5, 14. 6, 28. J. 17, 19. 
Epb. 5, 20. cf. Rom. 14, 12. — hraivoAdHmo} 
St. :|: hraivadubona. 

2, 25. paruh] an Ulf. Idov omiserit, dubitari 
potest; pouitur eadem particula pro graeco xal idov 
etiam M. 9, 3, praeterea etiam pro idov M. 9, 18 
et pro xa/ permultis locis. — * vas} sec fuit^ ® gr* 
onuu — veihs vas} c^ gr« 



Digitized by 



Google 



Ifuoa* 2, S8<-89> 



91 



ahmin m f^izai alh. jah mi^^anei uinattauhuB berusjos pata barn lesu. ei tavi* 

28 dedeina bi biuh^'a vitodis bi ma. jah is apdnam ma ana armins Minaiis jah 

29 j^iul^ida gu|^ jah qa^. nu fraleitais skalk |>emana. fraujinond firauja* bi vavrda 
30* 31 I>^uiajmna m gaYairf^ja. ^ande sewun augona meina nasein f^eina^ j^oei man- 
Si^ yidea m andrairl^ja allaizo manageino. liuhaf) du andhuleinai {liudom jah 

33 Tu]]^u managein f>emai luraela. jah yasf losef jah aif>ei is sildaleikjandona ana 

34 I>aim. I>oei rodida vesun bi ina. jah I>iu|>ida ma syxaaion jah qaf> du marim 
aif^ein is. sai. sa ligij^ du drusa jah usstassai managaize in israela jah du taik- 

35 nai audsakanai. jah ^an fieina silbons saivala I>airhgaggi]^ hairus. ei andhul- 

36 jaindau us managaim hairtam mitoneis. jah vas anna praufiBteis dauhtar ia- 
nudis us kunja aseris. soh framaldra dage managaize libandei mif) abin jera 

37 sibun £ram maga|>ein seinai. soh |>an yiduyo jere ahtautehund jah fidvor. soh 
ni afiddja fairra alh fastubnjam jah bidom blotande fraujan nahiam jah 

38 daganfu soh j^izai weilai atstandandei andhaihait fraujin jah rodida bi 

39 ma in allaim I>aim usbeidandam lalK>n lairusaulymos. jah bif^e ustauhun 

spirita in hoc templum, et dum indiixernnt pareDtes biinc infantem lesnm, ut facerent secaudiim consaetn- 
dinem legis de eo, 28. et is suscepit eiim super brachia sua et benedixit deo et dixit: 29. iam dimittas 
serrum toam, domiDans domiDe, seciiDdam Terbum tuiim in pace^ 30. quia Tidenint oculi mei salntem 
toaniy 31. quam parasti in facie omnium populonmi) 32. lucem ad reyelationem gentibus et gloriam 
popnlo tno Israeli. 33. Et fuit losef et mater eius mirantes de Lis^ quae dicta fuerunt de eo; 34. et 
benedixit ei Sjmeon et dixit ad Mariam^ matrem eius: ecce^ Lie iacet ad casum et resurrectionem mul- 
torum in Israele et ad sigiium contradictnm. 35. Et autem tuam ipsius animam transit gladius, nt rere- 
lentur ex mnltis cordibus cogitationes* 36. Et fuit Anna profetissa, filia Fanuelis, ex genere Aseris^ 
Laec perretusta dierum multorum yivens cum marito annos septem a yirginitate sua; 37. baec 
antem yidua annorum octogiuta et quatuor, baec non abiit procnl templo, ieinniis et pre- 
dbus colens dominum noctibns et diebus. 38. Haec bac bora adstans iDTocayit dominnm et locnta- 
est de eo in omnibus his exspectantibus consolationem lerusoljmae. 39. Et quum consummarent 



2) 28. ina] enm, intellige lesum; gr« alto, 
nd natdiov referendum, sic 1, 59 cf^adMc. 15, 46* 

2, 29. fraleiiaisi Hz. + fralelats, vid. ad 
M. 9, 6. — fraujinond Jrauja'] B. fravja pro 
glossa in textnm iUata habet, in quo Ih. et Z* as- 
sentiunt; sedMaresh. p. 447 lectionem mnlto reotiut 
defendit; Goth* enim hac nbertate dicendi utitur aut 
ad reddendum gravem sensum vods deOTtozrjg, aut 
com amplificati^ne rei, uti M* 9^ 23 haurmjam 
hemmjanians, cL ad M. 9, 8« 

2, 33. tosef — u\ losef et mater eius, gr. 
o naxriQ avTOv xat ^ l^ip^» 



2, 34. tna] eum, gr. omn. fere avrovgm — 
drusa Jah usaias$ai] J. St. ^ drusaei jah us» 
Btassaum 

2, ^%Jframaldra^ J. St. 4: dir. —Jera] gr. 
ante mip. fitH^^^m^d^ md •S^ umUs^ ». WA <7 r.^ «^. ff- 

2, 37. v%duvo\ Ulf. c codd. ® wg (iWg). — 
joA] sec haec, gr. omn. ^\ sic vs. 38 9oh pro 
ULai avtrj, yid. ad J. 18, 26; ceteram J. St. -f* 
JO* — blotande] sic cod. Aig.; editt. Uatandei, 
forma freqoentiore, sed Tid. ad 10, 5. — fraujam] 
domimnn , ^ gr. omn. 

2, 38. «oA] Tid. ad vs. 37. — Tin aJlaim] 
inter omnes, gr. omn. nSav (ad omnts) ; J. 4- ® iSii 

12* 



Digitized by 



Google 



aUaia bi Titoda fraiijiiis garandidedun sik m galeilaiaii m baurg seina naasa* 

40 raip. Jp f^ta barn yohs jah srinf^noda ahmins fuUnands jab bandugeins. jab 

41 ansts guf^s vas ana inima. jab rratodedun ^ai birusjos is jera wammeb m 
- 42 i'airusalem at dulf> paska. jab bi]^ yarf) tvalib vintruns. usgaggandam f>an un 

43 in lainisaulyma bi biubtja dulj^ais jab ustiubandam I^ans dagans. mif^j^ane 
gayandidedun sik aftra. gastofi lesus sa magus 'in lairusalem. jab ni yissedun 

44 losef jab aif^ei 'is. bugjandona 'in gasinf>jam ma yisan qemun dagis yig jab 

45 sokid^un ma m ganif>jam jab m kunf>am jab ni bigitandona ina gayandi- 

46 dedmi sik in lairusalem sokjandona ina. jab yarf> afar dagans j^rins. bigetun 
ma in alb sitandan in midjaim laisarjam jab bausjandan im jab firaibnandan 

47 ins. usgeisnodedun f>an allai f>ai bausjandans & ana frodein jab andayaurdjam 
4S is. jab gasaiwandans ina sildaleikidedun. jab qaf> du imma so aif>ei is. magau 

Ufa gatayides uns sya. sai. sa atta f>eins jab ik yinnandona sokidedum j^uk. 
49 jab qap du un. wa f>atei sokidedu]^ nuk. niu yissedu]^ fmtei m fiaim attins 



onine secimdam le^m domini, conyerteniiit se in Galilaeam, in nrbem snam Nazareth. 40. Vemm Lie 
infans creyit et corroboratus - est spiritn impletas et sapieutia, et gratia dei fait saper eo« 41. Et iyennit hi 
parentes eias anno quoque in lerosalem ad festom pasca. 42* Et qnom factns - est duodedm hiemes, exeon* 
(ibo^flt^m iis in lemsoljmam secundom consnetudinem festi, 43. et consonunantibos hos dies, dam con- 
Terterunt se iterom, mansit lesas hie paer in lerosalem et non sciverant losef et mater eius, 44. putantes 
in comitibus eum esse yenerunt diei yiam et qaaesiyeront eom in cognatis et in notis. 45. Et non inre- 
nieutes earn convertenmt se in lerosalem qnaerentes eom. 46. Et feictam-est post dies tres, inyenemnt 
eom in templo sedentem in mediis doctoribos et aodientem eos et interrogantem eos. 47. Stapneront 
aotem omnes hi aodientes eum de sapientia et responsis eios. 48. Et yidentes eum mirati - snnt^ 
et dixit ad eom haec mater eios: poer, quid fecisti nobis sic? ecce, hie pater toos et ego dolentes 
goaesiyimos te. 49. Et dixit ad eos: quid, quod qoaesiyistis me? nonue sciyistis, quod in his patrig 



2, 39. allafa] Ulf. c. codd. ^ td, bi viioda 
igitwc pertinet ad nstauhun. 

2, 40. ahmins — handugeins] spiritn impletns 
et sapientia, gr. Ttvev/dati nXrjQOVfisvov aog)iag*'-* 
fullnands\ St. -^ fulnands. 
.V/^TVi KT. ' 2^ 42. Mmlib vin$rum\ -daodccim Uemes, gr. 

l%(iv datdexa; uti dedimos legendom esse, iam 
Lje p. LXV indicayit, yid. M. 9, 20; cod. Arg. et 
•ditt. :|: ivalib vintrus, Ih. Hz. j: ivalibvinirus et 
yidetor Ih. pro adiectiyo habaisse, sed yid. L. 8, 
42. Ceterom ea synecdoches figura, qua usi in 
aestimanda aetate hiemes pro annis (partem pro toto) 
ponont, Islandis com Gothis communis est. «— pan} 
yeram, ^ gr. omn., yid, ad 16, 23. 



2, 43. mippane] sic cod. Ai^. et editt pro ^^-^i^ 
mtppanti, yid. ad 10, 5/ — vissedun] sciyenint,'"'l^Jrr.^ 
gr. eyvto; cod. Aig. j^ visedun^ quod quia hoc 
uno loco ita scribitur, formam rectam in texto po« 
nere tutios nobis yistun est. 

2, 44. hugjandond] Ulf. <> 3i. — tndi pr.^ g«. 
onin. ante tn. — m\ tert. in, ^ gr« 

2, 45. tnd\ pr. eum^ ^ gr. 

2, 46. alh\ cod. Ai^. ^ allh. Mut^ ^4U^^ 

2, 47. w]pr., J. St ^^a. 

2| 48. qapi gr* post f <« 



Digitized by 



Google 



50 tteuiis skulda yisan. jah ija ni £rof>un pamma raurda. jj^tei rodida du tax. 

51 jah i'ddja xm^ im jah qam in nazarai]^ jah yas uihausjands im jah aif^ei 'is 

52 gafiastaida ^o vaiirda alia m Iiairtin seinamma. jah lesus f>aih frodein jah 
3^ 1 vahstau jah anstai at giil>a jah mairnam, in jera f>an fimftataihundin j^iudi- 

nassaus teibairiaus kaisaris. raginondin puntiau peilatau i'udaia jah fidurra- 
ginja I>is galeilaias herodeis. filippaiizuh f>an brof>rs 'is fidurraginja I>is 'ituraias 

2 jah trakaiineitidaus landis jah iTsaniaus abeileni fidurraginja* at auhmistam 
gudjam annin jah kajafin Tarf> yaurd guf>s at 'iohannen zaxaruns sunau 'in 

3 auf>idai. jah qam and allans gaujans 'iaurdanaus merjands daupein 'idreigos du 

4 fraleta frayaurhte. syasye gamelid ist 'in bokom yaurde esaeiins praufetaus 
qij^andins. stibna yopjandins 'in auf>idai. manyeid yig fraujins* raihtos yauiv 

5 kei]^ staigos 'is. all dalei usfidljada jah all fedrgimje jah hlaine gahnaiyjada 
jah yairj^i]^ f^ata yraiqo du raihtamma jah usdrusteis du yigam slaihtaim. 

mei debid esse? 50* £t ii non iutellexeraiit lioc Terbum, qnod locntns-est ad eos. 61. Et mt com iis 
et yenit in Nazareth et fait obedieus iis et mater eiiis conseryayit haec yerba omnia in corde soo. 52. Et 
lesns creyit sapientia et statnra et gratia apnd deum et homines* 3, 1. In anno antem quinto - decimo 
imperii Tiberii caesaris, prociirante Pontio Pilato Indaeam et tetrarchia huios Galilaeae Herodis^ FiHppi 
antem, fratris eins, tetrarchia hnins Itnraeae et Traconitidis terrae et Ljsaniae Abilenae tetrardiia; 
2. snb snmmis sacerdotibns Anna et Cajafa factum • est Torbnm dei ad lohannem^ Zachariae 
fiiiom, in deserto. 3, Et venit per omnes accolas lordanis, nnntians baptismum poenitentiae ad 
remissionem peccatomm. 4. Sicnt scriptum est in libris Terbomm Esaiae profetae dicentis: Tox da^ 
mantis in deserto, parate yiam domini, rectas fadte semitas eiiis. 5. Omne rallium expletnr et 
omne montium et collium hamiliatnr et fit hoc prarnm ad rectum et aspredines ad yias planas* 

2y 49. ahtlda] debui, gr« omn. del praesenti 11, 34« Skeir. 52, 11), qnam Jidurragtni reTO- 

tempore. care malnimus, quia nomiua appellativa saepius et 

2, 51. po vaurdal gr. post alia* personam et eius mnnus, officinm, artem etc. siffni- 

3, 1. Jrmffataihundin] J. St. B. rp -fimftaU ficant; inter alia est fauramapleia M. 9, 34 cr(H 
Jkmmdin, scilicet in cod. Arg, omissa sjUaba fa %osv ^ Neh. 5, 14 rjye(.iovla (nisi forte ad similira- 
sopra lineam scripta est, — fidurraginja — hero^ iaixem fauragaggi olxovofila L* 16, 2 nominate 
deis] J. St. B. -|" herodisf Z. ^ heradei (datiro); mm fauramafli statuis); aims L. 7, 24 leg^atus, 
fidurraginja a nominatiyo sire fidurragineis siye 14, 32 legatio; sic gaman L. 5, 7 sodus, Gor. 2, 
fidwrragini dedncas, tetrarcLiam, non tetrarcham 13, 13 societas; cf. ad L. 19, 23. Yerbi staua 

Significat, cni rei est argamento, quod in sequen* est alia ratio. 

tibus geniliyi JUippaua et l^saniaus ponnntar, ea- 3, 2. auhtnislam gitdjam] snmmis sacerdotibns, 

.qne est cansa, cur pro herodei, cui similis datiyi g^« aQXtCQetog; J« St. B. + aukumitftam pro 

forma non amplins inyenitiir, herodeis scripsimus, auhmistam* — tijhanneni St '^ johannem, 

sic Esd. 2, 33 lyddomaeis. In cod. Ai^. quid post 3, 5. dalei] pluralis genitivns pro usitato dahf 

heroiei scriptum fuerit, deprehendere non potui- dl 5, 32 fareisaiei (idque repouendnm est Skein 

mns, quamquam vestigium alicuins scriptnrae reli- 62, 9. vid. 34, 4), J. 11, 45. 12, 11 tWatVr, 

ttnm est. Deniqne Jtdurraginja dativnm ad nomi- Lf 10, 5 gardei (yid. h. I.}) pi^ Mc 14^ 

AfttiTimi fidurragineis (ragimeis Bfc. 16, 43. Bonu 69 sq. tzei J* T, 60. yid. Grim. I. 36* — 

Digitized by VnOOQ IC 



94 



luouM 3» 6 — 14* 



6. 7 jah gasaiwi]^ all leike nasein gups, qa]^ ]^ du f>aim a^aggandeim mmmfgeSm 
daupjan £ram sis. kuni nadre, was gataikoida izvis |>liuhaii faura Jiaiimia 

8 anayairj^in hatiza^ yaurkjai]^ nu akran yair^ata idreigos jah ni di^innai]^ 
qif>an in izvis. attan aigum abrahamu qif^ auk izyis. |>at6i mag g6p us stai* 

9 nam I>aim urraisjan bama abrahama. al^j^an ju so aqizi at yaurtim.bagme 
ligi]^. all nu bagme unbairandane akran god usmaitada jah m fon galagjada. 

10. 11 jah frehun ma managems qif^andans. an yra taujaima. andhafjands J^an qa]^ 
sa habands tyos paidos. gibai f^amma unhabandm. jah saei habai matins. 

12 samaleiko taujai qemun I>an motarjos daupjan jah qef^un du unma* laisari 

13 wa taujaima. |>aruh qaf) du im. ni yaiht ufar |iatei garaid sijai izyis lausjai]^. 

14 frehun f)an ma jah J^ai militondans qi|>andans. jah yeis wa taujaima. jah 
qa]^ du un. ni mannanhun holo]^. ni mannanhun anamahfjaid jah yaldaip 



6« Et Tidet omne corpomm salntem dd. 7. Dixit antem ad bos accedentes tnrbas baptizari a se: gemm 
Tiperarum, qaig ostendit Tobis fugere ab bac fatura ira. 8. Fadatis ig^tar fractimi d]g:naiii poenitendae et 
ne coeperitis dicere in robis: patrem babemas Abrabam; dico enim robis, qnod potest dens 
e lapidibns bis soscitare liberos AbrabamOt 9. Yenim iam baec securis ad radices arbomm 
iacet; omne ig^itnr arborum non - ferentinm fhictum bonum exscinditnr et in i^e ponitur. 10. Et 
interrogarant eom turbae dicentes: iam quid faciamas? 11. Respondens antem di&it: bic habena 
duas tunicas, det bnic non-babenfi, et qui babeat dbos, simile fadat. 12. Yenerunt antem porti- 
tores baptizari et dixemnt ad eum: magister, quid faciamns? 13. Tunc dixit ad eos: ne qnidqnam 
super quod constitutum sit Tobis exigatis. 14. luterrogarunt antem eum etiam bi militantes dicentes: 
et nos quid £idamus? et dixit ad eos, ne quemqnam firaudetis, ne quemquam concutiatis et imperetia 



paia] J. St. 4^ pana. — usdrusteia] J. St. B. :|: 
mprusieis. 

5, 8. ahranl fructum, gr. xaQTCOvg. 

3, 9. Jill Uif. c. cod. D. et Terss. ° xaL 

3, 10. an] J. St. 4^ pan; an in sententiis 
interrogativis respondet graeco xaL 10, 29. 18, 26« 
J. 9, 36. (J. 18, 37 an nuh = ovuovv). 

3, 11. qap^ dixit; temere faciunt, qui Ulf. iXaya 
pi^o Xeyti in cod. suo legisse dicunt, uau| in narra- 
tione Gotbum praeterito tempore uti solere ad M. 
8, 20 monaimus; ceternm Uif. ^ avTolg. 

3, 12. pan] Ul£ ° xai, sic Mc. 15, 40. 

3, 14. pat] bi, Uif. cum codd. legit ol. — 
lit mannanhun ana$nahljaid\ ne quemquam concu- 
tiatis; quum ea cum gr., qui boc loco (xride ovxo- 
qfavtrjorjie babeut, non conreniant, Uif. aim codd. 
fiqdiva ddixijorjTS legisse, sed alio loco posnisse, 
deiude autem (nrjdi avxoq>avTi]a7]T€ omniuo omi- 
sisse (^. ad M. 5, 44) ^ reri est persimile^ aut quum 



afhoion L. 19, 8 avxog)avT€iv significet, fortasse 
pro diaaeiarjze legit Gvxoq)avxrjar^%B {xal elne 
TtQog avzovg* jurjdeva adixi^arjze, fir^diva avxo* 
wavTJ^ar]te) ; illud yero probabilius esse Tidetur. 
Ceterum pro anamahfjaid J. St. contra codicis 
Arg. auctoritatem anamahljaip, c£ Maresb. b. 1. — 
valdaip] imperetis, gr. omn. aQxeiaO^et cuius 
Terbi sensum glossa cod. Arg. ganohidai sijaip 
(sic, non uti lb* Z. ^^ sijup edidernnt, in cod* 
Arg. aperte legitur) bene reddit, yid. Skeir. 49, 20 
managai ganohjands km vailaviznai (multo satis- 
faciens eis Tictu), cf. Job. 14, 8. Cor. 2, 12, 9« 
Secundum Maresballi ingeniosam coniectnram Uif. m , 
pro aQxeiade, male fortasse scripto, legit a^^aaol 
XBT€, — annont] id yerbum yiris doctis mnltas 
creayit difficultates; nam Ibrio Ulfil. illustr. p. 292 
sq. probatum, Z. (male) in launom, Scbmid Scbwa* 
biscb. Worterb. p. 99 (omnino melius) in ojfMM 
(cf. asneU fiiad^iozog, fiiad-ieg) mntare yolebant| 



Digitized by 



Google 



£mca» 3» 15 — S3. 



95 



15 aanom izvaraim. at Tenjandein {>an allai managein jah f^agkjandam allaim m 

16 hairtam s^aim bi lohannein. niu aufto sa vesi xristus. andhof |>an lohannes 
allaim qif)ands. ik allis izyis Tatin daupja. i^ gaggi]^ syinl^oza mis. J^izei ik 
ni un rairf>8 andbindan skaudaraip skohis is. sah izvis daupei]^ m ahmin 

17 yeihamma jah ftmin. habands viDf>ii^auron m handau seinai jah gahraiuei]^ 
gaj^rask sein jah briggif) kaum in bansta seinamma. ip ahana mtandei]^ fimin 

18 unwapnandin. managu]^ - f>an jah anf^ar {^rafstjands f>iup^pilloda managein* 

19 ip herodes sa taitrarkes gasakans fram imma bi herodiadein qen brof>rs is 

20 jah bi alia, ^ei gavaurhta ubila herodes. anaaiauk jah |>ata ana alia jah 

21 galauk iohannen m karkarai. Tarf> |>an bi]^ daupida alia managein. jah at 

22 llesu ufdaupidamma jah bidjandin usluknoda himins. jah afi'ddja ahma sa 
veiha leikis siunai sye ahaks ana ina jah stibna us himiua yarf) qij^andei ]^u 

23 'is sunus meins sa liuba. in ^uzei yaila galeikaida. jah silba yas iesus sye jere 
prijetigiye uf gakunf>ai. syaei sunus munds yas iosefis. sunaus heleis* 



•dpendiis Testris. 15« In sperante antem omni tarba et cog^itaDtibus omnibus in cordibns suis de lohanne, 
ne forte bic esset Cbristns. 16. Respondit autem lobannes omnibus dicens: eg^o qnidem yos aqna baptizo, 
yerum Tadit fortior me^ cuius ego non sum dignus solvere corrigiam calcei eius; bic tos baptizat in 
spiritn sancto et igne* 17. Habens Tentilabmm in mann sua et mundat aream suam et fert triticum in 
horreum suum, renim paleas comburit igne inexstinguibili. 18. Multum autem et aliud bortans laetom 
nundaTit populo. 19. Verum Herodes bic tetrarcba yituperatus ab eo de Herodiade, nxore fratris eius, et 
de omnibus 9 quae fecit mala Herodes. 20. Adiedt etiam boc ad omnia et inclusit lobannem in carcere. 
21. Factum • est autem, qnum baptizaret omnem turbam, et in lesn baptizato et orante apertum-est 
coelnm , 22* et descendit spiritus bic sanctus corporis specie , nti columba super eum , et vox 
e coelo fkcta - est dicens: tn es filius mens bic cams, in te - quo bene placni. 23. Et ipse 
fait Iesus drdter annorum triginta sub manifestatione , sicut filius putatus foit losefi, filii Helis, 



0ed Cor. 1, 9, 7 idem yerbnm eadem significatione 
itenim legitur. 

S J 15. at venjandeinl J. St. Z. ^ ict. — aJlai] 
omni, ® gr. omn. — tohannein] sic pro tohannen 
boc uno loco, cf. ad 5, 5. — niu] J« ^^ tmi. 

3, 16. pan] antem, ^ gr« omn. -— tzvia\ pr., 
gr, omn. post dauf^ja. — iXr] sec. ego, ^ gr. omn. 

3, 17. jaA] fin. St. ^ jah. — banafa] J. St. 
4: hanstan. — unwapnandin] vid. ad Mc. 4, 7. 

3, 18. pani Ulf. utrum /liv, an ovv omiserit, 
certo qnidem did non potest, nam pan utrumque 
gignificat, sed = ovv praesertim in evangeliis; fdiv, 
on opponitnr tp {di)j tantununodo Cor. 1, 4, 10. 

3^ 20. 'i(Aanneni B. j: toaanmeiu 



3, 21. daupida — managein] baptizaret — 
turbam, exspectaveris secundum gr. omn. daup^ 
jada alia managei, idqne sensui accommodatius 
esset, quam quod Uif. dedit. — alia] J. St. :|: 
allama. — managein] St. :J: mitopim. — ^ew] 
yid. ad. Mc 10, 50. — ufdaupidamma jah 
bidjandin] J. St. j: ufdauptdammid jah bid* 
jandein. ^ 

3, 23. uf gahmpat] J. St. B. Ih. ^ ict. 
deinde nee Ljei coniectura u$ gabaurpaif nee 
Maresballi uf gagunpai (quod lb. in uj gagun» 
nai mutari voluit) opus est; B. codicis lectionem 
recte interpretatnr wb manifesiatione ^ et Ulfl 
&qx6(xsvoQ legit, cuius participii ellipsin sua sen- 
tentia eaipleyit. Ceterum Ul£ c codd* ^ &v. -* 



Digitized by 



Google 



24 sunaus matf>atis» sunaus. laiTveis* sunaus Hfi6ilkiRfa#. nattaus janniiis* jnmaiis 

25 losefis. sunaus mattal^iYis* sunaus amnions, sunaus naumis. sunaus aizleimis* 

26 sunaus naggais. sunaus mahaf>is. sunaus mattal^iaus. sunaus saunaieinis.. sunaus 

27 losefis. sunaus lodins. sunaus iohannins« sunaus resins, sunaus zauraubabilis. 

28 sunaus salaf^ielis. simaus nerins. sunaus mailkeins*. sunaus addeins. sunaus 

29 kosamis. sunaus airmodamis. sunaus hens. . sunaus losezis. sunaus aileiaizairis. 

30 sunaus loreimis. sunaus mattaf^anis. sunaus laiyyeis. sunaus symaions. sunaus 

31 ludins. sunaus losefis. sunaus lohannins. sunaus aileiakeiniis. sunaus mailaia« 
nis. simaus maeinanis. sunaus mattaj^anis. sunaus naj^nis. sunaus daveidis. 

32 sunaus laissaizis*, sunaus obdldis. sunaus bauauzis. sunaus safanonis. sunaus 

33 nahassonis. sunaus ameinadabis. sunaus aramis. sunaus aizoris. sunaus faraizis. 

34 sunaus ludins. sunaus lakobis. sunaus isakis. sunaus abrahamis/ sunaus j^arins* 

35 sunaus nakoris. sunaus sairokis. sunaus ragavis. sunaus falaigis. sunaus aibai- 

36 ris. sunaus salamis. sunaus kaeinams. sunaus arfaksadis. sunaus semis* sunaus 

37 nauelis. sunaus lamaikis. sunaus ma{)usalis. sunaus ainokis. sunaus laredis* 

38 sunaus maleilaielis. sunaus kaeinanis. sunaus ainosis. sunaus sedis* sunaus 

24. filii Mattbafis, filii LeTTig, filii Melcis, filii lannae, filii losefis, 25. filii MattatLii, filii Ammoius, 
filii Naamis, filii Ezlimis, filii Nangfs, 26. filii MahatUs, filii Mattathii, filii SemeiDis, filii losefis, 
filii lodae, 27. filii loLannae) filii Resae, filii Zorobabilis, filii Salatbielis, filii Nerae, 28. filii Meldnis, 
filii Addinis, filii Cosamis, filii Erinodamis , filii Heris, 29. filii losezis, filii Eliezeris, filii lorimis, filii 
Mattathanis, filii LeTvis, 30. filii Sjmeonis, filii ladae, filii losefis, filii lohannae, filii 
Eliadmis, 31. filii Meleanis, filii MaiDanis, filii Mattatbanis, filii Natbanis, filii Dayidis, 32. filii 
lessezis, filii Obidis, filii Boozis, filii Salmonis, filii Nabassonis, 33. filii • Aminadabis , filii 
Aramis, filii Ezoris, filii Farezis, filii ladae, 34. filii lacobi, filii Isacis, . filii AbrsJiaiiiis, filii 
Tbarae, filii Nacoris, 35. filii Serocis, filii RagaTis, filii Faleg^is , filii Eberis , filii Salamis, 
36. filii Cai'nanis, filii Arfacsadis , filii Semis, filii Noelis, filii Lamecii^, . 37. filii Matba- 
salis, filii Enocis, filii laredis, filii Malileelis, filii Cainauis, 38. filil Enosis, filii Sedis, filii 



watt] St. 4^ sylei. — sunus] gr. post vas. — gr. omn. ^laXea. — sunaus] tert., St rf: mnant, 

sunaus] filii, g:r. omn. tov; sic tss. seqq. sic ts. 36. 

3, 24, laivveis] Su ^-f^ latveis ; sic etiam vs. 29. — 3, 33. aizoris] gr* omn. '£'(T(»cJ/i. 

jannim] St. 4: iannisj Z. 4: iannins. — tosefis} 3^ 34. -^aiobia] St. ± tacobis. 

St. itosephis. rfc vs. 26 et 30. a on • i^- 1 o^ j. •! • ^ 1 • ••■ 

• ^r .\ . ., >i7 w ^» ^^* 9^^ohs] St. ^ saikorts. — falatgts} 

3, 25. aizleimts] gr. Eali. gr. Walix. 

3, 27. tohannins] St. ^ i'ohannis, nam profit 3^ 37. karedis] exspectareris i'aratdU^ quia 

cisdtor iohanmns a nominatiTo iohanna; sic vs. 30. gotbicnm e graeco jy respondere solet, sed cf. ier^ 

3, 28. airmodamis] gr. ^ElfKoSafi. ^ iius pro iairtius^ — malcUaielis} J. St. ^ 

3, 31. mailaianis'] Z« 4^ mdlaianis; ceterom Iciaiclis. 



Digitized by 



Google 



LmeuM #^ 1««11» 



©r 



4, f adamis. sunaus gups, ij^ leBus ahmins veiliig fiilb garandida fok fram iaur« 

2 danau jah taubam yas m afamin m auf^idai dage fidyortiguns fraisans fram 
diabulau. jah ni matida vaiht m dagam jainaim jah at ustauhianaim paim 

3 ^agam Inpe gredags var^. jah qap du imma diabulus* jabai sunaiis sijais 

4 gu^s* qi]^ |>aiEiiiia staina ei yairj^ai hlaibs. jah andhof lesus yij^ra ma, qif^ands, 
gam^d jLst I>atei ni hi hiaib amana libaid manna ak hi all yaurde guj^s* 

5 jah ustiuhands ma diabulaus ana fairguni haiihata ataugida unma allans |>iu«- 

6 dinassuns j^is midjungardis m stika melis. jah qaf> du unma sa diabuhis. f>us 
giba {lata yaldufni ^ize allata jah yulj^u ize. unte mis atgiban ist jah I>is« 

7 wammeh f^ yiljau giha |^ta. {lu nu jd!>ai myeitis mik m andyairjija mei« 

8 namma. yairjii^ J^ein all. jah andhafjands unma lesus qap. gamefid ist. firaujan 

9 gup fieinana myeitais jah unma ainamma fullafahjais. paproh gaitauh ma m 
Sairusalem jah gasatida ma ana gihlin alhs jah qap du unma. jabai sunns 

10 sijais gups, yairp puk papro dalap. gamelid ist auk patei aggUum seinaim 

11 anabiudip hi puk du gafastan puk. jah patei ana handum puk ufhaband. ei 



AJamis, filii deL 4, 1. Yeram lesnt npinta tancto plenas, conrertit se a lordano et iuttun fiiit in 
ffpiiita in desertom^ 2* dies qeadraginta tentatna a diabulo; et non edit qnidqnam in dieboa illis et in 
consommatia liia diebna deinde famelicus factus • est. 3* Et dixit ad emn diabolas: si filius sis dei, die 
luiic lapidi, at fiat paois. 4. Et respondit lesns ad enm dicens: scriptum est, good non de pane solo 
Tirit homo, sed de omni yerbonun deL 5. Et edacens earn diabulus in montem altam ostendit ei omnia 
rej^a haius mundi in memento temporis 6« et dixit ad earn bic diabolos: tibi do hoc imperiom honun 
omne et i^loriam eorom, nam mibi traditnm est, et onmi cni toIo do hoc* 7. Ta igitur si 
adoras me in fieicie mea, fit taum omne. 8. Et respondens ei lesos dixit: scriptum est, do« 
minom demn taom adores et ei soli satisfadas* 9. Deinde doxit earn in lemsalem et statoit 
enm in pinnam templi et dixit ad earn: si filins sis dei, iace te hinc deorsnm, 10* scnptqm est 
enim, qaod ang^lis snis mandat de te ad senraDdom te 11« et quod in manibas te •SoKwit, nt 



4, ^. at ustaukamaim] J. ft.jfi ict. — * pmH 
dagam] his diebos, ^« omn* avtaiv^ 

4, 8. diahulus\ J. St. B. H^ iiahulauB. — 
mmaus] sic cod. Axg* St. B« Hz. Z. pro $wm$f 
Tid« ad Mc 7, 32. 

4, 6. dtaMaus] sic cod. Arg. J. St B. prtf 
asitato diabulus, Tid. ad ts. 3. 

4, 6. #a] J. St. <> j:. — p»e] honim, ^f^; 
omn., Tel potius zavtrjv habent. — pei] notandiig 
est hit locus, qnia ex eo discimns errasse Grim. 
III/19, 5 docentem, illud pei contractam esse for> 
ttam ex Paiei, nentro pronominis relatiri, naol 
li. 1. referendum est ad nulscnlinum piswammeh 
el pammei «xspt<t«v«iis{ sed potint contractam est 

I. 



Pei ex patei, parlicula relatira, idem quod ei Taleute 
et saepitts pro pronomine relativo posita (cf. ad 
L. ly 20): sic le^mns Mc. 11, 23 piswazuh rt pro 
Piawazun saei (Mc 4, 25) et saepius. 

4, 7. mik] me, ^ gj. omn.; Bv hand ita recte 
putat esse glossam (?}, nam i'nveitan non in^ 
transitTvam habet significationem, qua graecum nQOO* 
Kweiv gaudet. 

4, 8. %e9U9 qap") <v> gr. omn. exceptd cod* 
11 ap. Mi. -^ ^nveiiai$] gr. nnte Jraujan. 

4, 9. vairp] J. St. ± vainn* 

4, 11. handum] J. SU ^ kamduH. — pvlk uf* 
'hdband\ ro gr. omn. — gasta^ais hi] J. St. :|: 
gmiaguifaim^ B. j: gastagqjatsei. 



13 



Digitized by 



Google 



12 van fii gasts^qjais M stidna fo4u j^einana. jab andhaQaods qa]^ unma lesns. 

13 j^atd qi|>an &t m fraisais firaujan gu]^ {leutana. jah nstiiihaiicb aU fraistobnjo 

14 diabidus a&to§ fairra unma iind mel. jah^ gayandida sik lesus Ka mahtai 

15 ahmtas m galeitaian. jah merijia urrann and aH gari bisitande bi mab fah is 

16 laisida 'in gaqnmf>im ize mikilids fram allaim. jah cpm xn nazarai]^* j^arei 
vas fodifMSK. jah galai]^ urn bi biuhtja smnaroroa m daga sabbato m synago* 

17 gein jab usstof^ siggvan bokos. jab afgibanos vesnn unma bdcos eisaeuhs 

18 pranfetus jah uskikands ]fOB bokos bigot stad. ^rei yas gamelid* afama £rau« 
jbfl ana mis* m |>i2ei gasalboda nnk da yailal^erjan unledaim* uisandida mik 

19 da ganas^'an |»ans gamalyidans bairtin. marjan frahunjianann fralet jah blin- 
daim tixaau iral^an gamaidans m ga|»ralsteuu mer^ jer firaujms andanenu 

20 jah faifal]^ ^m bokos jah asgibands andbabta gasat. jah allaim m j^isai syna- 

21 gogein TBsun augona fairydljaKdona dn unma. dagann j^an roc^on du un 

22 j^atei famuna daga nsftdhiodedan m^la f>o m ausam issyarainu jab afiai alakjo 

qaando non offendas in lapide pedem taain. 12* Et respondens dixit ei lesus, qnod dictam est: ne 
tentes domiiram, deinii tumn. 13. Et consammaiui omne tentationnm diabnhis discessit procol eo usqae 
tempufl* 14. Et tonvertit b% lesns in potenfia ipiritas in GaHlaeam, et iama exiit per omnem regloneai 
Tidnoram de eo. 15. Et is docoit in conyentibiui eorum raaguificatns ab omnibns. 16. Et venit in Ifa^ 
tareth, ubi tmt Bntritns, et int intos secundum consuetudinem suam in die sabbati in sjnagogam et 
snrrexit leg^ere librum. 17. Et traditns fdt ei liber Isal'ae profetae et eyolyens hnnc libnun inrenit 
locum, ubi fbit scriptum: 18. spiritus domini super me, propter quod unxit me ad laetum nuntiandnm 
paupeiibus, misit me ad sanandum Itos contritos corde, 19. praedicare captivis remissionem et caeds 
tisom, dimittere confiractos in consolationem, praedicare annum domini acceptnm. 20. Et compHcuit Iiunc 
Hbrum et tradens ministro sedit, et omnibus in hac sjnagoga fnerunt oculi intendentes ad eum. 21. Coepit 
autem loqni ad eos, quod hodiemo die impleta-sunt scripta baec in auribns restris. 22. Et omnes omnino 

4, 13. fraisUAfffe] J. St JrmsitAnjo, fre- ♦ immnjm m iii m i mm ) , cf« alia in — vjtm desinentia 

quentios quidem (M. 6, 13. L. 8, 13), sed cL 7, verba baJvjan, bandijmn, vcitjan, skaivjan. 

12 vtcfove. 17, 13 wkofm. 20, 12 vondom* Mc« ^ 4, 19. frakunpanaim] J. St. ^ frahwrnpa- 

10, 2B jfaiho pro viduvo, uJkafun, vund&n, fai^ maia; Z. coniecturam nnsm frabunpmmaim (saltea 

Jku, cL Bi Mc. 9, 60« — - diaiulusl Jt ^ diabo^ frahundanaim) nunc nemini probarent, Tid. Boni.7| 

1m 3 &U ^ daib0lat$9. 23« Cor. 2, 10, 5. PbUeiA. 2^.^fm^0'matHm% y^mJL^^ 

4, 16. bi bMtJa} St. j: iet -^ Mkoi} Vkram^ 4, 20. Jah] sec. et, ^ gr. <Mnn. praeler cod. x 

® gr. omn. ap. Mi. — jUsot] St. ^ tkizau — ve$mi] gr. 

4, 17. prmtftlml Tid. ad 1, 64* post augona. 

4, 18. du ganasfan — hairim] ad sanandum 4, 21. dugamt] «ditt ^ dugam; in cod. Ai^ 

— corde, ^ gr. — gamaJvidans] Waehter Giossar. nnm gemin^ta liquida scriptum fMrit, eognosci noa 

German. v« Malmen emendat ganudmidana, quae potest, w^ spatium yidetur angustios esse^ quam 

emendatio speciosior quam yerior est, nam a ma^ quod mi capore possit. 

Ian (L. 17, 35) nascitor wudvjim, mmH- i mmki f m 4» 22. aUt^] yid. ad Me. ll^ 32. 



Digitized by 



Google 



ireUrodtdedan maoik jah aSdaldUddedim bl {lo Tfturda angfois ]^o wgaggan* 

^23 dona us nms^a as jfdi qe]^. mu sa &t sunus lasefis. jah qd{» du ua. aufto 

q^iSip mis |(o gajukon. {iii loSdi haitoi JM^ aUban. ^an filu faaiisidedixm Taur« 

24 I^an lo ka£Eiriiau«u tarai jah Jbw Xb gabaurj^ai fH^ai qa]^ |>aii«. axaien Iteris 

25 qi]^ j^ei ni ainsbim praufeie aadanemst Jtst 'in gabaurfiai seinaL ^f)an bi 
sunjai qi|Mt isvia |MiAei managos yiduYCMtiB yesim m dagam helefiois 'ia israela* 
]^ ^duknoda bimbs da jeram |>rim |ah XQeiioI» saihs^ sye natp biibnis 

26 mikib and alia airjuu fah ni du ainaihun j^iiso uisaiKli|>s vas belias alja m 

27 saraipta seidcmais du .qinoa viduroiu |ah managai ImitsfiUai vesun uf bailei- 
saiu praofetau, m israela. jab ni ainshim ize gabrainids yas alja naiman sa 

28 saur. jab fidlai Taurfmn allai mo& la ^izai i^nagogein bausjandans {lata. 

29 jab usstandandans uskusun umna ni m baurg jab brabtedun ina und aub- 
misto j^is fedrgunjis. ana J^ammei so buurgs ise gatimrida Tas« du afdrausjan 

30. 31 ina Jiaf^ro. ijf is I>airblei{>ands fiairb midjans ms id^*a. jab galai]^ m kafar- 

32 naum baurg galeilaias jab yas laisjands 'ins in sabbatim. jab sildaleikidedun 

33 bi Ik> laisein is. unte 'in yalduinja yas yaurd 'is. jab 'in I»izai sjnagogein yas 

34 manna babands abman unbulf^ons unbrainjana jab uibropida qi|>ands. 1^. wa 

' . " J — — — ' 

testati ^ sunt ei et mirati - sunt de his yerbis g^tlae bk exeantibiis ex ore eins et dixernnt: nonne bic 
est filius losefi? 23. Et dixit ad eof : fortaase dicitia mihi banc parabolams ta medice, aana te ipcnm, 
quam mnltani andiyimus factom in CafarsaviB, fac etiam hie in patria taa* 24* I>ixit antem: amen yebna 
dico, qnod non nniif profetamm acceptus est in patria sna; 25. at in veritate dico yobis, qnod nfllae 
Tidnae fnenint in cBebus HeHae in Israele, qnum dandertitor coelom ad annos tres et menses sex, nU 
facta -est fames ma^a per omnem terram. 26. Et non ad nnam hamm missns fuit Hdias, nisi in 
Sareptam Sidoniae ad moh'erem yiduam. 27* Et muid leprosi faemnt sob Helisaeo pro£eta in Israefe et 
non nnos eorum mnndatus fait, nisi Neman bic Sjms, 28* Et pleni fatti-snnt emmes ira in baa s^ma- 
g«ga aadientes boc. 29. Et exsorgentes eiecerant emn Ibras ex nrbe et doxerant enm asqoe 8nm«w» 
bnios mentis, in qno baec nrbs eomm aedificata fuit ad praedpitandam eum lone. 30. Venun is trans-i 
tens per medios eos iyit 31. Et iyit in Caianiaam, vrbem GaHlaeae, et liiit docens eos in sabbatis. 
a2. Et nurati • sunt de bac disetr^ eins, nam in potestate fmt yerbnm eiiis« 33. Et in 
kae STnagof^ fint bomo babens %>icitiim daeoionii impunnn et exdamayit 34. dioens: sine! fotd 

■ ■ ' ' I - ■ ■ ' ' ' ■ — < < 

4, 23. po] banc; errant qai Ulf. tavtjjv omi- leiaaim. — nttiman\ i. e. Ne^av ant Naifidvy 

msse dicnnt. *- pu] tn, ^ gr. omn« qonm antem gr« omn. ant Nieftdv ant Natapui» 

4, 24. %zm8\ gr. post qipa. Want, fbrtasse naiaimmu legendnm est^ «li gai» 

Ay 25. patei] good, ® ^. — iagam} J. St. aimma {yiavTta)^ baH)UzaibuI (^B^l^fiovX) 9 cC 

± dmga. — tmie/a] J. 4= ^w^^t — j^am prim} tamen taak pro iaaai Claadx). 
J. SlB.J^ feran prm. 4, 29. utus] J. St. B. ^ taun. — papro] 

4, 27. haileisaiul sic cod. Arf.; J. St ± hat'- bine, ^ gr. omn. 
JeUand, Hid^es. com. 4: haikUma, B. Z. js Aai*- 4» S^.unhraiffimdi in^onm^ rafscettdMm ad 

13* 



Digitized by 



Google 



100 Lmem i, 35—44. 

vam jah ^us legu nazorenu* qaomtfiraqistjan imsis. kann (uk was is. sft veiha 

35 guf^. jah gawotida 'inmia lesus 4p{>and8« afdobn jah uBgagg us j^amma. jah gaviaiiv 
pands ina sa imhulj^a in midjaim iirrami af iinma ni vaihtai gaskaj^jands inmuu 

36 jah yarf> afslau^nan allans jah rodidedun du sis misao qij^dans. wa vaurde 
{Mtfa* ^aiei mil) valdufiija jah mahtai anabiudi^ ^aim unhraiDJam ahmam 

37 jah usgaggand. jah usiddja merif^a fram imina and allans stadms j^is bisun- 
36 jane landis* usstandands ^an us jj^izai synagogai galai]^ m gard sdmonis. 

syaihro j^an ^ia seimonis yas anahabaida brinnon nukilai* jah bedun ina hi 

39 ]^o. jah atstandands ufetr ija gasok I>izai brinnon* jah aflailot ija* sunsaiy "paa 

40 usstandandei andbahtida im« mij^Jianei {lan sagq sunno. allai sya mani^ai sye 
habaidedim siukans sauhtim missaleikaim brahtedun ins at inmuu ip is ain« 

41 warjammeh ize handuns analagjands gahailida uis. usiddjedon f)an jah un« 
hulj^ons af managaim hropjandeins jah qij^deins |^tei f^u is xristus sunus 
gujis. jah gasakands im ni lailot Ik>s rodjan. unte yissedun silban xristu ina 

42 yisan. bi^eh j^an yar]^ dags, usgaggands galai]^ ana auf>jana stad. jah mana* 
geins sokidedun ina jah qemun und ina jah gahabaidedun ina. ei ni aflif^i 

43 fairra im. {laruh is qaf> du im. ^atei jah j^aim an^araim baurgim yaila^mer^ 

44 jan ik skal hi j^iudangardja gu^s. unte du]^ mik insandida. jah yas mer- 

Bobw et tibi, lesa Nazorene? venisti perdere hob, nosco te, qais es; Lie sanctm dei. 35. Et increparit 
earn lesns dicens: obmutesce et exi ex hoc! Et proiiciens earn Lie daemon in mediis exiit ab eo^ non 
qooqnam nocens d. 36* Et fecfmn-eat stapescere omnes et locati-sant ad se inyicem dicentes: quid 
Terbomm hoc, qaod com potestate et potentia imperat hii imporis spiritibiui et exeunt? 37. Et exiit fama 
de eo per omnes locos hoios drcnmiacentinm regionis. 38. Snrg^ns antem ex hac sjnagoga iyit in do* 
mnm Simonis; socms aatem hoios Simonis fait detenta febri ma^a, et oraront earn de ea« 39. Et ad- 
stans soper earn increpavit hanc febrem, et dimisit eamt SCatim aotem sarins ministrayit iis. 40. Dom 
antem ocddit sol, omnes tam molti qoam haboenmt aegrotos morbis yariis, tolerant eos ad earn; Tenim 
is anicoiqae eonun manus imponens sanayit eos. 41. Exieront aotem etiam daemones a mnltis damantes 
et dicentes 9 qood to es Oiristus, filios dei, et increpans eos non permisit eos loqoi, nam sciremnt ipsnm 
•Christom eom esse. 42. Qoom aotem fieret dies, exiens iyit in desertom locom, et torbae qnaesiTeranI 
enm et venemnt ad eom et tenoeront com, at non abiret procol iis. 43« Deinde is dixit ad eos, qood 
etiam his aliis orbibos laetom nontiare ego debeo de regno dei^ nam ideo me misit. 44. Et foit praedi* 

aikman (rcvevinoc); Goth. c. cod. D {otxad-a^ov); melii J. St. ^ amumrjameh , Hz. ^ mmoar-f 

gr. reHqoi axadti^ov, good com daifiovlov {anhul^ jameh. 

.p9n$) coniangendom est. ^i 'Opida] Ulf. c. cod. 4, 41. jmstus] Christos, ^ gr. -!- 1^] us, ® gr. 

33 ap. Griesb. ^ gxav?} fieyaXijy vid. Mc 1, 23. omn. — gilban] ipsom, ^ gr. omn., sed Ulfl ea 

4, 34. nazareJ} vid. «d Mc. 1. 24. ^^l ^^^:^^T !^^^r^'^^ '**^' 

4, 40. M^l J. St. j; »agm* — auwHojawn' 



4, 42. afiibi] J. St. ± galaib. 
4, 43, Jtta bti J. St. 4: Outdo, 

Google 



Digitized by ^ 



5> 1 yaiids tn Byiidg<%faii gakflft^. ^h rar]^ mi|»]^aiiei manage! anatramp ma du 
bausjan vaurd gu^. jah ui silba vas staodands n^vm saita gaiimesarai^ 

2 jah gasayr tra dkipa standandona at j^amma sldra. V^ fiikkjans afgaggaBdans 

3 al lEm usj^vohim natja. galai{> I>an Hn ain |>ize skipe^ j^atei vas «6imoids. hai«* 
luttt ma aftiuhan Mrra sta^a Iditil jah gasitauds laisida us {lamma skipa 

4 manageins. bi^eh I>an gamai|»ida rodjands qa]^ du seim^au. barigg alia diu« 

5 pi^a jah athahid |k> natja izYara du fiskon, jah andhaf^ands seimon qafi du 
imma. taL^and. alia nahi ^airbarbaidjandaus raiifat' ni n^mum* \^ afiur yaurda 

6 ^emamoma yairpam natja. jab ^ata taujandans galvkun managdm fi&efilu 

7 gve na^ dkbnaupnodedun ize. jab bandyidedun ^onanattL {loei tBsun m 
anj^aranmia skipa* ei afiddjedeina bilpan ise. jab qemim jab gafiiUidedun ba 

8 ]^ skipa sre sugcpm. gaumjands f^an sdmon paitras draus du knivam lesuis 
qi{>and8. bidja J^uk. usgagg fairra mis. unte manna fravaurbts un. . frauja* 

9 sUdaleik auk disbabaida ma jab aUans {^ans mi^ 'imma m gafabis f^ize fiske. 
10 |»anzei ganutun. samaleikob {>an jab lakobau jab iobannen sununs zaibaidaiaus. 

cans in tjnagogiM Galilaeae. 5^ 1. Et factum -est, dam torba unit enm ad aodiendmn Terbnm dei, et is 
ipse fait stans prope mari Gennesareth 2, et yidit dao nayigia stantia ad hoc mare, yenim piscatores 
abeuDtes ab iis laTenmt retia. 3. Irit aotem in anam horum navigiorum, qnod fiiit Simonis; iussit earn 
redacere procal ripa paalam et sedens docuit ex hoc navigio turbas. 4. Qaam aatem cessaret loqaens 
dixit ad Simonem: due in altam et laxate haec retia restra ad piscandnm. 5. Et respondens Simon dixit 
ad enm: magister, totam noctem perlaborautes quidqaam non cepimus, Terum in verbo too iacimus retia. 
6* Et hoc fadentes condaserunt multitiidinem pisdum multam, ut retia disrumperentur coram. 7. Et an- 
nnernnt sodis, qui faerant in altero nayigio, ut accederent adiurare eos; et yenenint et impleyerant ambo 
kaec nayi^a, at considerent* S« Obseryans aatem Simon Petros ceddit ad genua lesa dicens: oro te, 
exi procal me, nam homo peccaminosas som, domine. 9. Stupor enim occapayit enm et omnes hos com 
eo ob captaram horam pisciam, qoos ceperant. 10« Similiter aatem etiam tacobam et lohannem, filios Zebedaei, 

6, 3* ffaJatp] conscendit, gr. omn. sfifiaQ* -— 5, 7. poet] J. St* B. rf: paei; Ih. h* L con- 

qftwimnl gr. post siapa. iedt paiei, sed UlfiL illostr. p. 198 codids Axjgj!t> 

5, 4. br^g] St q: bring. — alhakid} J. SL lectionem defendit propterea , qnod piscationi operam 

j: tiihttihid; VIL xaXda(a(i^v legisse, Griesb. falso dantes utriasqne sexus homines faisse credibile sit; 

adnotat. sed Goth, alitor scribere omniao non potait, qnia 

5, 5. pairharhaiiJjandans] J« St. B. rf: diy., gaman genere est nentnim, yid. Cor. 2, 8, 23 
c&^ 6, It naki Paif^hmkifmh^^nOQT^ l^-aO^-JL mm^ gaman mehu — sugqun] Ul£ ^ avzcc. 

rein pairhtddjedun. — nemum} St. ^ nemun. — 5, 8. bidJa puk] oro te, ^ gr* 

vmrpam] iadmas, gr. xaXaa(o. 5, 9* panzei] q^tos, Utf. pro ^^ qnod to^ 

6, 6. sve — 'izel at retia disramperentnr coram, kgitar, c. codd. B et D oiy legit. 

gr. du^^ijyvvto Si to SIxtvop autuiv; Goth, cam 5, 10. zaibaidaiaus] J. ^^ zabaidaiaua. — 

cod. D consentit, sed nesdmns, an in eo m%&v, paiei] J. St. B. j: paiei, sic etiam ys. 29. — 
in Griesb. adnotatione omissnm, legators Jram Umina nu\ Z* recta qnidem moaet /ram 



Digitized by 



Google 



teo 



£#ca9 5j 11 — If. 



11 himma nu maime swd nutansu. jah gatiulmnfla&s .]^ ^pa fuia au^ aflei^an- 

12 dans allata laisAkl^im a^r unm^*. jah ym^ mip^^m^ va^ la m ainai li^urge. 
jab sai lOiaima fuUs ^rutsfillis ja)i gaisaiwaiidB jbesu 4nii^ ana a«dv:air]^i 

13 bad uia qij^adds. Iramja. jabai yifeis* magt mik gahrainjaii. }^ uffakj^pids haadu 
attaitc^ umaa qiI>aiKls. viljafu. rmrp hraios* jab fiuimt j^ata ^jHrutsfiU aflKi^ af 

14 imma* jab jls faurbaud mmsi ei maun ni qat4« ak; ^igg jab ataugei I>uk 
silban giidjin jab atbair 'inraia firam {umi gabraiiiemai.^mai.,]^af^ mtiabaud 

15 looses du YaitFodi|mi im. usmarttoda jfaA |ata Taurd maia bi ina. jab garun* 
10 nun binbniaw maaa^ baUfstjoa jab leikinoii firam unna sasiibte sdnauo.i]^ is 

17 Tas afleit^ands ana auj^idoa jab bid^ds. jab vat {» m ainaimna dage jab is 
Yfm bdsjands, jab yesuii wteildans fareiaai^ jab yitodalakaijos. ]^aie£ Tesun 
gaqumanai vs aQamsaa baimo galeilaias jab ludaias jab lairusaulymon. jab 

18 mabts firaujixiiy yas du bailjan Xnsu jab sai. mans bairaivlans ana ligra mannan^ 
i^a^i y^ts usUf^a. jab sokidedun« lyaiya ua umatberama jab gala^dideina in 

qui fnenint socii Simon! , et dixit ad Simonem lesus: ne time tibi, ab bocQemo none hominom estis capto- 
res* 11. £t subducentes haec navig^a ad terram, relinqaentes omne secuti-simt post eam« 12. Et factom- 
est, dum fait is in ana nrbitim, et ecce, bomo pleniis lepra et yidens lesom, cadens in fadem orayit 
earn dicens: domine, si vis, potes me mnndare. 13* Et extendens manom atti^t earn dicens: Tolo, fi 
mnndos, et statim baec lepra abiit ab eo. 14. Et is interdixit ei, at bomini non diceret, sed rade et ostende 
te ipsum sacerdoti et offer ei pro bac parificatione taa, qaod praecepit Moses ad testimoniom iis* 
15. Ennntiatum - est aatem boc yerbam ma^s de eo et concurrerunt greges maiti audire et sanari ab eo 
morbis suis. 16. Venim is fuit abiens in deserta et orans. 17. Et factum -est in ano dieram, et is fait 
docens, et fuernnt sedentes Farisaei et legis - doctores, qui fuerunt congress! ex omni Ticomm 
Galilaeae et fudaeae et lerusoljma, et potentia donuni fait ad sanandum eos. 18. Et ecce, bomines 
portantes in lecto bominem, qu! fuit paralyticus , et qoaesiyerunt ^ qaomodo eum inferrent et ponerent in 



iimmm ad reddendnm ^raecran aTto rov vvv (J* 
13, 9. 14, 7) sufiiecisse, sed egregie errat pergens, 
fram nu quoqne die! posse; nam praepositiones 
•dyerbus non longwntor, nisi addito pronomine de- 
iBOnstrati^yo , yid* Cor. 2,' 5, 16 frmm pamma nu* 8^ 
13 tn pamma nu melom Ceternm codicis Arg. ledioaeni^ 
reram esse , e L. 1 , 48. Skeir. 43 , 17 und hita 
mm ^tmnpa^ > — aiW fitf/mw] estis captwes, gr« 
omn. earj CcoyQuhf; referente Zabnio Brix. habeC 
rrcVtV aifdw^et. 

5, 15. af] St. « 4:. 

^, 14* W J. St, %. — gagel Su^i^gangk — , 



^£mma] sec. ei, ® gr. omn. — [miei] qv«d, gr« 
omn. xa&cig, 

5, 15. nutis] gr. omn. ante Jiafat — hausnmi 
J. St. B. -f~ hav^an; sic hauMJon Mc 4, 33. J. 6, 
^ ^t^^jy^SgJ^ J Sfe*,ji spijf Qf O: j^. j fi^ 

6, 17. vitodatauorjos'l'lL. 4^ diy. — Baietl 
J. St. 4: paei. — gaqumanaiy congress!, gr. ^nh)* 
\^6%eg; XJlf. c* codd. ovvalrflvd-oteg legit, yid. J. 
18, 20. Cor. 1 , 14, 23. cf. Mc. 27, 17. L. 8, 4. 

5y 18. galagididema'i J* St. gahigideieima^ 
rectlos qnidem, ted yid. ad S, 56* 



Digitized by 



Google 



' 19 andvBurj^a is* jA m ln|iia]i)iaa». wadva ibmoAeMma &ia ^ numagdiut* usstei- 
gaadans apa lirot and skaljos gasatidedun iba mi]^ |»amma badja in midjaim 

20 Saura liesiia* jah gasaiwands galaubein ize qa]^ du {lanmm uslij^iiu manna* 

21 afleittoida j^us frayaurfatois fieinos* jah dagonnun {lagkjan j^ai bokarjos jah 
fieffeisaieis qif^andans. yrBs i&A sa saei roddji naiteinins. was mag afletan ira« 

22 Taurfatins alja ains gu]^ ufkunnands I>an lesus mitonins i2se andha^fands qa^ 

23 du mu wa Jbi^agkeij^ m haiitam lavaraim. waf^r ist azetko qij^an. afletanda 

24 Ins fraTanrhtds ^u qi^an. urrois jah gagg. ip ]^ ei idteid mtei valdufiii 
habaid sa sunns mans ana air^ afletan fraraurhtins. qi^ du {)ainma uslif^in. 
du puM qi^a. urreis jah ushafjands j^ata badi |>6inata gagg 'in gard fieinana. 

25 fah sunsaiy usstandands in andrairj^ja ize ushaijands. ana {lammd lag« galai]^ 

26 in gard seinana mikiljands gu]^. jah uedSbnei dissat allans jah mikilidedun gap 
jah ftiHai raur^n agisis qij^andans. j^af^ gasaiwam Tulj^ga faiinma daga« 

27 jah afar j^ata usiddja jah gasaw motari namm laiwi sitandan ana motastada 

28 jah qaip da unma. laistei afer mis. jah bilei^ands allaim usstandands iddja 

29 aim unma. jah gayaurhta dauht mikila laiyyeis imma m garda seinamma. 

fade eius. ]|9. Et noa inyenieiiteg, qnomodo infenrent «iun ob tarbam^ adsoeadenteB in teetuia per iegwy 
Ian posneniiit emu com lioc lecto in mediis coram lean. 20. Et yi4fiB» fidem eomm dixit ad banc para^ 
Ijdcam: bomo, remittnntor tibi peocata tiuu 21. Et coepenuit CQgitare bi acnbae et FariaadL diceotea: 
quia est bic, qui b>qiiitvr blaspbamiaa 7 quia potest remittere peccata, aisi uiMis dens? 22, Co^oacens 
aatem lesos cogitationea eoroao, respondens dixit ad eosc quid co^tatis ia cordiboa Toatris? 23* Utmm 
est £aicilias dicere, rennttuntnr tibi peccata:, ao dicere^ surge et yade* 24. Venim aatea at aciatia^ qaod 
potestatem babet Lie fiUua bomiais ia terra reaiittere peocata^ dixit ad luiao paraljticaai: ad te dice, aai|^ et 
tollens hoac ledum team yade ia domnm tnaai* 2&. Et statim exaui^as ia lade eoram tolieas, ia qao 
iacuit, iyit ia domom saam magaificaas denm. 26. Bt stupor prebeadit oaiaes^ et magaificaraat deam 6| 
pleai facti • saat timore diceates: quod ridemus ndrabilia bodierao die. 27* Et poat boc exfit el 
▼idit portitorem^ aomiae Levri, sedeatem ad teloaium et dixit ad eum: seqnere post me. 28* Et 
reliaqueas oamia snrgeas iyit post earn. 29. Et fedt coeaam mi^am Leyri ei ia dome ana 

6, 19. wmvdi qaemodo) gT« nolag, Ulf. for- 5, 22. hairiam Itzvaram] J. St. rf: hmrian 

taaae c. codd. n&g legit -* ga$atidedml J. tzvaromma. 

St. :|: ganrndidedmu — midjaim\ J. St. B. ^ 5, 23. waPar} utmm, Ul£ accuratiai^ qttam 

midjan. gr. r/, sic 7, 42. — azetizo\ J. St. B. + uzei^ 

6, 2U fareUaieis\ J. ± forttsaeu. — ofiw) ad M. 26, 40. . — viieid] J. St. -f" viieip, sic 

ea vocula qnnm et meco etg et /iiovog respondeat, edam^ habaip pro habaid* — sa] 3. St. • +v^^ 
cum Griesb., Ulf. etg legisse, pericolosios est con- 5, 28. tddja] cod. Arg. margp. lautida (secu- 

tieadere. tus est). 



Digitized by 



Google 



jah vas mani^m moiaife imkila jab .wij^aardise* j^aiei Ytenn ini^ im -ttnakidkib- 

.30 jandans. jah biroclidedim Bokarjos ize jah fiureisaieis du sipoi^am u qifian* 

31 daBS. duwe mi]^ j^aim motarjam: jah fravaurhtaim matjid jah drigkid. jah 

andha^ands lesus qaf> du un. ni j^utbim hailai leikeis ak |iai unhailancu 
32. 33 ni qam lal^on garaihtans ak frarauFhtans in idreiga. il^ eis q[e]^un du unma« 

duwe siponjos lofaannes fiistand ufta jah bidos taujand samaldko jah &ra[- 

34 saiei* i]^ j^ai f^dnai siponjos. matjand jah drigkand. j^aruh jls qa]^ du im. ni 

35 mdgud sununs brul>£ftdis« unte sa bruf>fads mif) im ist. gataujan fastan. a}i]^an 
qunand dagos, jah I>an ainimada af un sa bruf^fads jah {mn fastand m jai« 

36 naim dagam. qa^uh I>an jah gajukon du im. {)at6i ainshun plat snagms niujis ni 
lagjid aua snagan fairnjana. aij^f^au jah sa niuja aftaumid jah ^amma faimjin 

37 ni gatonid {lat^ af {)amma niujin. jah ainshun ni giutid vein niujata m balgira 
feimjans. ai])I>9u distairid I>ata niujo vein fmns balgins jah silbo usgutnif> jah 

38 I>ai balgeis fraqistnand. ak yein ju^ata in balgins niujans giutand jah bajo]^ 

39 gafastanda. jah ainshun driggandane faimi. ni suns yili jugg. qij^i]^ auk. j^ata 

et fait tarba portitomm mag^a et afioram, qui fuerout cum iia accmnbentes* 30t Et nmrmiiraniiit scribae 
eomm et FariBaei ad discipolos etas diceDtes: cur cum his portitoribiis et peccatoribus editis et bibitia. 
51. Et reapondens lesoa dixit ad eos: non indigpent aani medici, ged lii insani. 32. Non yeni Tocare 
iostofl) aed peccatores in paeniteBtiam. 33« Yerain ii dixemnt ad earn: cor discipoli lohapnia ieianant 
saepe et preces fadant^ aimiliter etiam Fariaaeornm ^ yemm bi toi diacipuli edunt et bibant. 34. Tone ii 
dixit ad eos: non potestia filios sponai, donee bic sponsna earn iia est, facere ieianare; 35. at yeniont 
dies, et qnuin aafertnr ab iis bic sponsus, et torn ieiunant in iBis diebus* 36. Dixit aotem etiam parabo* 
lam ad eas, qnod onus assom^ntum yes(imenti noyi non ponit in yestimento yetere, alioqnin etiam hoc noyvm 
rmnpit et bnic yeteri non conyenit boo ab hoc noyo, 37. Et units non fundit yinum noyum in utres yeteres, alioqain 
disrumpit hoc noyum yinum bos utres et ipsnm ^unditur et hi utres perduntur. 38. Sed yinum noyum in ntres 
noyos fundunt, et ambo conseryantur. 39. Et onus bibentium yetus, non' statim yult noyum , didt enim : hoe 

6, 29. Paiei\ yid. ad ys. 10. 5, 34. t«] J. St. B. + '%e9u$, yid. ad Me. 1, 

5, 30. mafjid jah dtigkid] ea qnnm aut edi* 42. — ^si} J. St. j: u, 

tig et bibitia ant edit et bibit yerti possint, 2iab- 6, 35. Jah] i|ec. et, ^ gr.; abdndat akeintram 

nio Glossar. p. 182 Ulf. cum yerss. iad^iec xa^ jah et ex marg^ne, ubi ex alio co4« poaitvun evat, 

nlifSl ex Mc. 2, 16 legisse probabiie yidetur; hoc alteri loco ilfatum esse yidetur, delendum igftitr eat 

recte; sed quod cod. D etiam, in quo iad-Utai ^ut h. 1. aut supra; cf. ad J. 13, 29. 18, 31 • Cocb 

nai Ttlvetai le^tur, illins lectionis testem ad-^ 1, 15, 19. 

dudt, errarit, nam banc codids lectionem cor- 5,. 36. boii] St. :^ tan* ^^' plat} J« St. ^ 

ruptam pro iqd-iezs xai nivsTS esse, nihil cer* naat* — atppav] St. :|: aihpau^ — gatimid\ DlC 

tius est. ^ c^ codd. ^ iTtlfiXrjjLia. 

5, 33. fareiaaiet] pro faretsaie, yid^ ad^ 3,^ 5, 38. giuland\ fnndnnt, (r. filijviav; siq 

6; J. 'if, fareisaei, B. + fareisaieis. — stpanjos] Mc 2, 22« 

sec. discipnli, ® gu omn., CIE c yerss. 6, 39. dr{ggandame\ sic cod. Aif« et iti^ ^pi* 



Digitized by 



Google 



6> 1 fiurnfo batuso let. jah var]^ m sabbato an^^aramma frumin gaggan unma j^airli 
atisk. jah raupidedun absa siponjos is jah matidedun bnauandans bandimu 

2 il^ siunai fareisaie qe^un du un. wa taujid. ^atei ni skuld ist taujan m sab« 

3 bato dagam. jah andha^ands Til>ra ms iesus qa{^. ni {lata ussuggvud. fiatei 

4 gatayida daveid. {lan gredags yas, silba jah j^aiei mi]^ unma v^sun. waiya 
iDDgalai]^ m gard gu]^ jah hlaibans faurlageinais usnam jah matida jah gaf 
j^aim mi]^ sis yisandam. {lanzei ni skuld ist matjan nibai ainaim gudjanu 

5 jah qa|» du xm. ^atei frauja ist sa sunus mans jah j^amma sabbato daga^ 

6 jah yar]^ {lan m an{)aramma daga sabbato galeif^an unma m sjnagogein jah 

7 labjan. jah yas jainar manna, jah handus is so taihsyo yas {)aursus. yitaidedun-* 
uh {lan |>ai bokarjos jah foreisaieis. jau in sabbato daga leikinodedi. ei bige«« 

8 teina til du yrohjan ina. i[> is yissuh mitonins ize jah qa^ du j^amma mann 
j^amma j^ursja habandin handu. urreis jah stand m midjaim* j^aruh u urrei^ 

9 sands gastop. qa]^ |>an lesus du mu fraihna izyis. yya skuld ist sabbato dagam* 
10 piu]^ taujan |iau un]»iu{i taujan. saiyala ganasjan pau usqistjan. jah ussaiwands 

allans ins qaf> du unma. ufrakei |>o handu |>eina. j^aruh is ufrakida. jah 

Tetofl meL'ns est 6^ 1. Et factum • est in sabbato secnndo pnmo ire ei per satam, et Tellemnt aristas 
discipali eius et edeniiit conterentes manibus. 2. Yenim qnidam Farisaeomm dixenmt ad eos; quid 
fistcitis, quod non fas est facere in sabbati diebas? 3* Et«respondeos ad eos lesos dixit: non lioc lieg:isti0^ 
qnod fedt Dayid, qniun famelicus esset^ ipse et qui cum eo fuemnt? 4t quomodo introiit in domnm 
dei et panes propositionis snmsit et edit et dedit his cam eo exsistentibus, qnos non fas est edere, nisi unis sitf* 
oerdotibus* 5. Et dixit ad eos^ quod dominus est Lie filins bominis et huic sabbati dieL 6« Et faotnni^ 
est autem in alio die sabbati ire ei in sjnag^ogam et docere, et fuit illic homo, et manus eius haec dextn 
fiiit arida. 7. Obserrarunt autem hi scribae et Farisaei, an in sabbati die sanaret, at inrenirent fa^ultatem 
ad accusandum eum. 8. Yerum is scivit cogitationes eorum et dixit ad banc hominem hone aridaot 
habentem manum: surge et sta in mediis! Tunc is surgens stetit. 9t Dixit autem Iesus ad eos: 
interrogo tos^ quid fas est sabbati diebus, bene facere, an male facere, auimam senrare an perdere? 
10* Et adspiciens omnes eos dixit ad eum: protende hanc manum tuam! Tunc is protendit^ et 

ilem, at sjllaba drig sit altiaia plagulae, reliqan 6, 3. te$u$ qap] rv) gr. 

j^rbi pars gandane in seqaente plagala scripta sit; ^ 4^ j^ jj^ ^ ^^jj^ ^^ ^^^ ^«/. _ 

Ih. Z. +„*W*«7rf««^>: «ti m cod. Arg. h. h ^,andam\ exsistentibus, « gr- omn., Utt ex Mc. 

Sic etiam E|A. 5, 18 legitm*. — fatmi] '• St :f: 2 26 > » > 

* ef 1. ilM] gr. om. pott {^ ''"T.,P'?nr* '""'iYOqiwi haud ita reote Griesb. 

6, 2. ubbato dagam} editt. nt aeniper ^ ic^ »'"""*» ^- "ctTtjyoQeiv legiwe. 
Tid.,T>< 6 daga tabbatOf ■ 6, 10. ^fi^Mda} proteadit, jr. itfoij]asK» 

h 14 

Digitized by VjOOQIC 



11 .gasto]) so handw is srasre so alif^ara. ip eis fuDai vaurf^un imirodeiiis jah 
, 12 rodidedim du sis misso. wa tayidideina f^annna lesua. jah Yarf> m dagam 

j^aim ei usi'ddja i'esiis m fiedrguni hidjan jah vas naht pairhvakands m hidai 
13 gu{is. jah hi^e yart^ dags atvopida sipcmjans seinans jah gavaljands us im 
14r tyalih. j^anzei jah apaustuluns namnida. seimon. {^an^ jah namnida paitnu 
15 jah andraian hrot^ar 'is. lakobu jah lohannen. filippu jah harfiulomaiuu ma^ 

jfohi jah I>Qman. liakobu pana alfaius jah seim<m pana haitanan zeloteiu 
16« 17 'iiiddii lakobaus jah mdan luskarioteii. saei jah yarf> galeyjaBds ma. jeh atgag* 

gauds daJaJi^ mi|> 'im gastof^ ana stada ibnamma jah hiuma siponje u jah 

bansa. mikila managems af allamma 'iudaias jah lainisalein. jah ]^e faur 
18 uajrexQ tyre jah seidone jah anparaizo baurge« paiei qemim haus^ umna 

jah hailjan sik sauhte seinaizo. jah ]^ anahabaidans £ram ahmaia wnbrainjaim 
19^ jah gahailidai vaurj^un. jah alia mani^e] sokidedun attekan iiiima« imte mahts 
20 af imma iNuidd^ jah ganasida allans.. jah is usha^jands aiigona sema du sipou- 

jam seinaim qaf). audagai jus unledans abndn. uute izrara list j^dangardi 
■t ■ . ■ ■ . ■ ' ' ■ 

fftetit Iiaec maniis eius, dcat haec altera. 11. Vernm ii pleni facd-simt insipientia et locad-sant ad sa 
inTicem, quid facerent hnic lean. 12. Et factum - est in diebas Lis, at exiret lesus in montem onure el 
ftiit noctem pemgilans in prece dei. 13. Et qaum fieret dies, adyocayit discipulos snos et eligens ex lis 
Aiodecim, qnos etiam apostolos yocarit, 14. Simonem, qnem etiam Tocayit Petmm, et Andream, firatran 
eins, bcobvm et loLannem, Filippum et BarOmlomaeam , 15. Matbtliaeam et Thomam, lacobnm banc 
Alfeei et Simonem banc Yocatam Zeloten, 16. ludam lacobi et ladam Iscarioten, qoi etiam fiictos- est 
fradens earn. 17. Et iens deorsam cam iis stetit in loco piano et g^x disdpaloram eias et cobors magna 
l^opaH ab omni Indaea et lerasalem et borom praeter mare Tjrorom et Sidonornm et afiarom urbiam, 
M. qoi yenerant andire eom et sanare se morbis sois, et bi yexati a spiritibas imparls et sanati fiicti- 
font. 19. Et omnia tarba qaaesireront attingere eom, nam potentia ab eo exiit et sanayit omnes. 20. Et 
91 extollens ocalos saos ad discipulos saos dixit: beat! yos pauperes spirita, nam yestram est regnom 

6y 11. latndtdeina] J. SU rectios tavidedeina^ four marein] J« St. Z. j: ict. — jah — hmtrgt} 

sed Vid. ad S, 56. — bamma] yid. ad Mc. 15, 15. et aliarom arbiiun, ^ gr. omn.; sine dubio ea yerba 

6, 12. ei ustddjd] at exiret, gr. €^'/yA^€v ex cod., qai pro ^hQovaal^fi — Sidwvog babebat 

oroissa particala; Ulf. sequitar libros, qui i^eld-eiv aXlatv ndXewVy in margine posita, qai codiocm 

avTOV babent, cf. 8, 1. *— ^esus] J. St. B. -|* argentenm scripiit, in textwn intolitw 

£r, yid. ad Mc. 1, 42. — bcnrhvahonds^ cod. 6, 20. Biponjam §emaim\ J. St 4^ ^ipmf e 

Arg. rf: pOH'vakandaf yid. ad M. 5, 15. $emai, B. 4^ siponje seinaize; in cod. Arg. quid 

6, 13. vn] J. St. 4^ t/i, SIC y. 39. scriptum foerit, eognosci bodie non potest, qnod 

6, l5u mappaiul yid. ad M. 9, 9. cam lb. dediraaa, constra^a postalat praepositioBis 

6, 16. tna] eum, ^ gr. omn. du. — j'ua] yos, gr. oi, sic Ulf. pron«men perao- 

6, 17. atgaggands\ cod. Arg. j^ ofgaggag^ nale yocatiyo addere sdet, obi Gfaeid articalo aton* 

ganda^ cf. ad Cor. 2, 10, 12. — Anrma] sic editt. cum tor, yid. AL 0^ 11 mtia wmmr fm ^ himmawu 

€0d.Aj«:.kLeta^4pn^iaiJbv^ybLad]kL6yl5.— 7, 23. Mc 9, 25. L. 4, 2^. 6^ 26, E^ ^ »; 

Digitized by VnOOQ IC 



21 bimine. audngai jus gredagMs mi. uhte sadai Tairj^p. aiidagai jvm gnetandans 

22 mu luite uf blofajanda. audagai sdjolu f^an fijaad izris mans jah i^ikaidand 
izyh jah idy^^'and jah usvairpaiKl namin izyaramma sre ni)ilMmna Xa su« 

23 nans mans, faginod in jainamma daga jidi laikid. unto sai. mizdo tzrara 

24 mam^a in himinam. hi j^anuna auk tavidedun praufetum attatis izeu appan 
S5 Tai UEvis paim gabeigam. unle ju faabaid gat>laiht jLZFara* vai izvis jus sadans 

nu. unle giiiadagai THr{»Iu yai vsvia jus hlahjandans ihju unAe gauiion jah 

26 gpetan dnginnid^ vai {»an yaila izsvis qi|>and albd mans« sanudikiko allis tayi- 

27 dedna «galiugapraufefam attans lee. akei trris qi|ta {laimi hausjandanou £ri^d pans 

28 hatandans tzris* vaila taujaid paun fijandmn izyis. piupjaip pans fraqipandans 

29 usvum hidjaid fram paim anamaht^dam izyis. pamma stauiandin puk hi 
kinnu galevei muna jah anpara. jah pamma nimandin af .pus yastja jah 



eoelornm; 21. bead tos famelici nmic, nam sahni fids; beati yos flentes nmic, nam exlularamini; 
22* bead esds, qnom odiont tos bomaoes et siqparant tos et exfrobrant et eHciunt nomen Testram u4 
malum ob filium bominis. 23. Gaudete in illo die et exsnltate, nam ecce, merces Testra multa in coelir; 
secnndom boc enim fecenint profeds patres eoram. 24. At Tae Tobis bis dividbuS) nam iam liajbetis 
consolationem Testram; 25. Tae Tobis, tos saturi none, nam famelici fids; Tae Tobis^ tos ridentes nunc^ 
nam logere et flere indpids; 26. Tae gnom bene Tobis dicant omnes bomines, similiter enim fececunt 
falsis - profeds patres eorom. 27. Sed Tobis dice bis andiendbos : amate bos odienles tos, bene 
fftdte bis odiendbus tos, 28. benedicite bis maledicendbns Tobis^ orate pro bis Tiolentantibos TOi^ 
29, Hdc percndend te in mazillam, trade ei etiam alteram, et buic smnend a te Tes^em, eldmx^ 



morem Grraecomm rare imitator: Me. 15, 29 sq. Glossar. p. 56 :^ gadaUp^ Zi inepte Jb^ii pro»' 

o sa gaiairands po alh naaei puk ! ant L« 9, 41 ponit , quod Terbom Ii. 1. sensqm . tuc^ t^Jlerainlep 

o kunil saepins omittit pronomen, ut Mc. 10, 47. praebet; in cod. Arg. legator, qnod B*. de^i^,. Tid. 

li. 8, 54. J. 19, 3; aut interiecdonem, tit Rom. 9, edam Cor. 2, 1, 3 sqq. 7, 4. 7. 

20 manna 1 — ahmin] spiritn, " gr.] J.- St. addit' 6, 25. sadansl St, :!f^ sandans. — nu\ pr. nan<5, 

+ nu. — himine] coeloriun, gr. omn. O^eov. ^ S^» — duginnid] incipitis, ° gr. omn.; Ulf. ad 

6, 21. fin. J. St. sig^nnm lacnnae post ufhloh* indicandnm tempiis futanim addidit; pro eo tempore, 

Jitmda ponunt, sed ia cod. Arg^* niUl «dditur; iUi quo eiiis liu^ua caret, praesens ponere lK>l6t, sed 

Tid docd in errorem sunt indued, qnod in e:Etrema aliquoties illiun defectum Ita eyplet, nt drcnlnscri- 

•Itnene parte libranas nibil scripsit (id qnod saepins .ptione qiiadam utatnr, additis Terbis pvaeter dugim^ 

factum esse Tidimus) et quae literae exatare ifiden- nan edam kaban (babere), $kuian (debere), mu^ 

4ar, eae ex aTorsa parte plagulae perraserunt. -man (co^t^re), sik Mkaftjan (praeparare). 

6, 22. ^p} Hz. ^ 4:. --* J^amJf\ i. SX. rf: «, 26. allai] ^mnes, ^ gr. 

Jijond. — jah\ pr«, Ul£ ^ oxav* 6, 27. fijandam\ cod. Arg. marg. hatjamlam 

6, 23. laikid] J. Si B« 4^ btStod. — himi^ ^odiendbus); erraTit autem librarins^ nam «gnum 

-iMWi.] oaelis, gr. ov^etsf^. — prmi^eiym] sic cad. -glossae non Terbo^a«i/^ij|^ ad qoed pj^i^inet^ossa, 

Arg. ; J. St. B. 4^ prat^wimi. mtd Terbo hatandant ^dpinxit. 

«, 24. Ju\ muL, ^ gr. onn.; J. .St. ^ mm. -^ 6, 28. Jrami Tid. ad 2, 24. 

gapiaSd} is 4 m^^^p ^^ 4^ F^t^ et pn eo 6, 2d« t$ima} ^i, ® gr. 

14* 

Digitized by VnOOQ IC 



ton 



Zuea$ 6, 30 — i»« 



30 paida m Tarfais. Vaiuineh {lan bidjaadane ^uk gif Jah af j^amma nimabdia 

31 pmn n:^ lausei. jah syasve vileid ei taujaina izvis mans jah jus tanjaid jun 

32 samaleiko. af^f^an jabai frijod {hois frijimdans izrds* wa izris laone ast. jah 

33 auk pai frarraurhtans f^ans firijondans sik fiijond. jah jabai |>iut> taujidd {>aim 
]^iu]^ taujandam izris. wa izvis lauae ist jah auk J^ai fearaurhtans ^ata sieuno 

34 taujand* jah jabai leiwid. fram j^aimei reneid andnimiuau >f a izvis laune ist 

35 jah auk fraraurhtai frayaurhtaim leiwand. ei andmiuaiiia samalaud. svef^uh 
£rijod fians fijands izvarans. |>iu|> taujaid jah leiwaid ni yaihtais u^renans* 
jah vairfd]^ mizdo izvara managa jah vairfd]^ sunjus hauhistins. imte is gods 

36 ist {>aim unfagram jah unseljam^ ya]r|>aid bleifijandans srasye jah atta izyar 

37 blei]^ tst. jah ui stojid^ ei ni stojaindau. ni afdomjaid jah ni afdomjonda. 

38 fraletaid jah fraletaioda. gibaid jah gibada izyis. mitads goda jah ii£arfiilla jah 
gayigana jah ufargutana gibada m barm izyarana. {^izai auk samon mitadjoou 

39 {>izaiei mitid^ mitada izyis. qapuh pan gajukon un. ibai mag blinds blindana 

40 tiuhan. niu bai 'in dal gadriusand. nist siponeis u£ar laisari seiuana* ip gaman- 

Imiicaiii Be proLibemi. 30. Caiqne antem orantium te da et al hoc snmente tunm ne exige. 31. Bt 
meat Ynltis, at faciant yobis homines, etiam yos faciatis iis similiter. 32. At si amatis hos amantes yes, 
qoid yobis mercedam est? et enim hi peccatores hos amantes se amant. 33. Et si bene faciatis his bene 
fadentibos yobis, quid yobis mercedam est? et enim hi peccatores hoc ipsum faciunt, 34. Et si conmio- 
Aitis, a qaibos speratis accipere, quid yobis mercedmn est? et enim peccatores peccatoribus commodant, 
vt accipiant aeqnale. 35. Verumtamen amate hos inimicos yestros, bene facite et commodate non qnidquadi 
exspectantes, et fit merces yestra molta et fitis filii sommi, nam is bonus est his inutilibns et malis. 
36. Fiatis misericordes , sicat etiam pater yester misericors est; 37. et ne indicate, at non indi- 
eeouni; ne oondemnetis et non condemnamini ; absolyatis et abbolyimini. 38. Detis et dator 
Tobis; mensora bona et snperplena et concussa et superfusa datur in sinum yestram, hac enim ipsa 
mensnra, qua mensoratis, mensuratur yobis. 39. Dixit antem parabolam iis: nam potest caecas caecnm 
dacere? nonne ambo in foyeam cadnnt? 40* Non - est discipolas super ma^tram suum, yerom para- 



6, 32« aPPan] at, gr. onm. xaL 

6, 34. paimef] J. St. B. Hz. -|- bammei. 
^ 6, 36. izvaram] Ul£ « xaL — jah] tcrt., Z. 
^Ja» — unfagrawH J. St. :|: unfairanu 

6, ;36, vairpaidl Ulfc c. codd. ^ ovv. — 
wcuve] cod. Arg. 4^ wave. — tzvar] J* St. j; 
i»vara» 

6, B7* e{\ at, gnr. Jrof/; sed yid. ad J. 16, 17. 

6, 38. jahl sec. et, ** gr. — ufar/uUa] super- 
plena, gr, 7iB7tieO(xivoVf coi qaum gothicam yerbum 
non satis respondeat, Ulfiiam nBQiaabv legisse B. sa- 
spicatur. — - gibada'\ sec datur^ gr. amm dmovQh ^ 



ys. 44. -*- wiiiidi sic e B. coniectara, Ih. etiam 
(in adnotatione ad Hz.) probata, dedimos; cod. Aig. 
et editt. 4^ mitad; libraries seqaenti mitmdu in er- 
rorem inductus esse yidetor. 

6, 39. pam\ St. ^ ion. — {k»] J. St. 4: tSuk — 
dal gadriumuH editt. :^ dalga driusand^ yid. ad 
Mc 12, 1. 

6, 40. gamamnddS J. St. ^ gau$tatifane wum» 
vids, B. ^ ga u^aufane mamvidt; cod. Arg. gw 
mamnds et in marg^ ugtatthans (peifsctos), quod 
qaum iam B. legerit et eyidenter scriptom ^it, Hi* 
nam miramnr dicore^ ia^ cod« uiim$bam9 legL 



Digitized by 



Google 



£wca« 6, 41 — 48. 



109 



41 Tids yvBTJizah vairpai sve laisaris is. af^j^an wa gaiimeis gramsta m augin 

42 broprs []>e]iiis. ip anza m f^einamma augin ni gaumeis. ait^fiau lyaiya magt 
qiJKm du bro]^ f^emamma. bropar let. ik usyairpa gramsta fiamma m augin 
I^einamma. silba 'in augin ^inamma anza ni gaiunjands. liuta. usvairp faur« 
]^ j^mma anza us augin f^einamma. jah fian gaumjais tisvairpan gramsta 

43 I^amma 'in augin brof^rs j^inis. ni auk 'ist bagms gods taujands akran ubil. 

44 nil4[>an bagms ubib taujands akran god. lyarjizuh raibtis bagme us svesamma 
akrana uskunps jst. ni auk us paurnum lisanda smakkans. nib|[>an us aiwa- 

45 tundjai trudanda yeinabasja. I)iu|>eigs manna us {^iufieigamma huzda hairtins 
seinis usbairid piup. jab ubils manna us ubilamma buzda bairtins seinis 

46 usbairid ubil. uzub allis uferfiillein bairtins rodeid mun|>s 'is. a|>f>an wa mik 

47 baitid. frauja irauja. jab ni taujid. patei qi|>a« lyazub sa gaggands du mis 
jab bausjands vaurda meina jab taujands |>o. ataugja izris. lyamma galeiks 

48 ist. galeiks 'ist mann timrjandin razn. saei grob jab gadiupida jab gasatida 
grunduraddjau ana staina. at garunjon fian Taur|>anai bistagq awa bi jai- 
namma razna jab ni mabta gavagjan 'ita. gasulid auk yas ana panxma staina* 



tus qnisgne fiat uti magjaier eios* 41. At qaid Tides festocam in ocqIo fratiis Udy rerom trabem in toa 
oculo non Tides? 42. Aut quomodo potes dicere ad fratrem tumn: frater, sine, ego eudo feshicam banc 
in ocolo fuo; ipse in ocnlo too trabem non Tidens, hjpocrita, eiice antea banc trabem ex ocnlo tuo et 
tmn Tideas eiicere festncam banc in oculo fratris toi. 43. Non enim est arbor bona fadens fhictam 
malum ) neque arbor mala fadens fhictum bonum. 44. Qnaeque enim arborum ex proprio fimctu nota esl| 
non enim de spinis coUiguntnr ficus, nec[ue de. rubo calcantur uTae. 45. Bonus bomo e bono tbesanro 
cordis sni profcrt bonum et malus bomo e malo tbesanro cordis sui profert malum; exqne enim abun* 
dantia cordis loquitur os eius* 46. At quid me Tocatis domine, domine! et non fadtis, quod dice? 
47. Qnisque bic iens ad me et audiens Terba mea et fadens ea, ostendo Tobis, cui similis est. 48. Similis 
est bomini aedificanti domum, qui fodit et profundum-fedt et posuit fundamentnm super saxum; in inundatione 
autem facta imiit aqua contra illam domum et non potuit commoTcre eam, fundata enim fiiit super boc saxo* 



6, 41. gaumeis} sec. , J. St ^ gaumjeia^ 

6y 42. fit] eg^ , ^ gr. omn. 

6, 44. liaanda — Irudimdd] cdliguntur — cal- 
cantur, gr. omn. avXXiyovav — tQvy&avy cfl ti. 
M. Ceterum gotbicum irudmn calcare (10, 19), 
conculcare (8, 5), graeco tQvySv (metere, Tinde- 
aiiare) ornnino non respondet; et si quis Ulf. sen- 
0um potius quam Terba respexisse dicat, tum ms 
miw0tMndjai non ita apte appositnm Tidetnr; nos 
Imqm loc^ in eonnn nomero babemnS) nU grae- 



coram Terborum significationem non satis intellexit^ 
yid. ad 1, 5, — veinabasfd] urae (plur.), gr. a^of- 
g>vXi]v; ceterum J. :{: vemahayan, St. :{: vainabagan% 

6, 45. usbairid] pr. St. :{: nsbahrid. 

6, 47. vaurda meina} (x> gr. omn. --<• gaJeHa 
Ssi} ro gr. omn. 

6, 48. at garunjon] J. :{: atarunjan, St ^ 
at garunjon, B. :|: algarunjan. — bistagq awai 
J. :p bistaguH awa, St« ^ bistaguna wa% — mmaj 
sec, J. St. j: and. 



Digitized by 



Google 



49 1^ sa haiisjands jah ni taujands galeiks isi maim timrjandin razn aoia air^ 

jLDuh grunduvaddju. f)atei bistagq flodus jah suns gadraus« jah Tarf> so tnval- 

7^1 teins {^is razms mikila. l>ij^ ]>aii usfiiUida alia ]fo vaurda seina m hUumaos 

2 manageijis. galai|> ^ kafarnaum. himdafade |Mm stums skalks siukattds syulia« 

3 Tairf^ja^ saei Tas imma svers. gahmis^ands |»aii bi lesu msandida du 'imma 

4 sinistans ^udaie hidjands ma. cd gimi jah gaaasidedi l^aaa skalk ib. *ip eis 
qimandaiis at lesua bedaa ma usdaudo ^p^andans* pat^ vair]^ lit Jiammei 

5 fragifais j^ata. mite frijo{^ piuda misara jak S3rni^ogem is gatimiida misis. 

6 i|> lesus i'ddjuh imf> un jah jvpim ni fairra ^dsaadiii umM j^amma garda 
msandida du muna sa huadafads frijonds cpfiands dm unma. frauja. ui drai- 

7 hm I^iik. uute ui 'im vairjj^ >ei uf hrot mem imigaggais. duj^ei ni mik silban 
Tairf)ana ralmida at |>us qiman. ak qif) vaurda jah gahaflnid sa Jiiumagus 

8 meins. jah I>an auk ik manna im uf yakliifnja gasatMs. haban^ uf mis 
silbin gadrauhtins. jah qij^a du |>amma« gagg. jah gaggid. jah anj^amma. 



49. Venun hie aadiens et non faciens similis est homini aedificanti domam super terrain sine fandamento^ 
cni irmit fluctas et statim cecidit, et facta -est haec erersio hnias domus magna. 7, L. Quum autem ex- 
pleret omnia Laec yerba sna in aures torbae, ivit in Cafamaum. 2. Centurionum aatem cuiusdam seryns 
aegrotans morti - propinqans , qui fuit ei cmtis. 3« Aadiens antem de Ies« misit ad eim seniores Indaeo- 
rmn orans eion, ut yeufiret et sanaret Lane serynm eios. 4. Yenmi li yenientes ad lesom oramat 
earn sollidte dkentes, qaod dignns est, cai praestas boo, 5« nam amat ^ntem nostram et sjnagogam is 
-aedificayit nobis. 6. Yeram lesos iyit com iis et ampKas non prooul exsistente eo bac dome, misit ad earn bic 
"Centurio amicos dicens ad enm: domine, ne nrg^e te, nam non sum di|*nas, at sab teetam meom intres. 7. idetf- 
qae non me ipsum di^am aestioravi, ad te yenire, sed <Mc yerbam, et tanator bic poer mens. 8. Gt yero enim 
ego homo som wUh imperio constitnttis, habens sob me ipso miMtes, et dioo ad hone: yade, et yadit, et alteri: 



6, 49. patei] si pro particula relatiya ant caa- 7, 2. stmltavcnrpjd] Z. ij^ diy. ; J. St. B. ^ 

sali accipitiir, sensiis omnino tnrbatur; gr. omn. jn Bvulfa vairpid; evuli avoir pja = ad mortem yer^ 

referendnm ad olxla peudet a 7tQoa€(}()r]^ev. Si gens i. e. morti appropinqaans (Grim. IL 577); 

Gotbos graecoriim lectionem ad yerbum exprimere gr. ij^elXe televzav, forma concreta praecedente 

yellet, bi pammei debebat scribere, nam praepo- abstracta habet, in quo diUgeas lector oftndere 

nitio it yei du yel vipra yerbo stigqan coninagi possit. 

^let (M. 7, 25. 27. L. 4, II. 14, 31. Rom. 9, 32); 7, 3. qimi] ftic cod. Ai^.; Hz. + qemi^ yid. 

si patei ad razn pertinet, id qaod sensas postulat, ad 8, 56. 

Ulf. constnictioBem matayit, quod saepius fecit, sed ly 4. JragAis] J. St B. 4^ Jrambi$, 

h. 1. audacius. — bintagq] J. St. :{: bisiagun. -~ 7, 5. mfuagagein^ yid. ad M. 27, 6^2* 

flodus] J. St. B. 4= Awaflodun; cod. Arg. marg, 7, 6. »»] pr., J. Si. '^ tn* ^ ummmi] prw^ fr. 

awa (finyiiis); glossam yiri iUi docti in textam in- omn. i^o%i jubem. — dm ttmum] sec, JL ^ :^. 

tnleroBt. — gtiSraus] sospicamor, Ul£ c« gr* aw^ 7, 8. mw 4ilbin) J. B. ^ kt. «ti ys* 49 et 



ineae iegisse. -Mepiiis, St. i^ mmiMm. «-- AerJ hnc, ^g& 

Digitized by VnOOQ IC 



9 qim her. jsik qimid* jah du skalka memamma. tarei pata. jah taujid. gaban^fands 
(wD |»ata i€sus sildaleikida ina jah yandjands sik du ^ism afenrlaistjandein sis 
mam^eiii qal>. amen qp]^ 'izvis. ni m israela svalauda galaiibein bigat. 

10 jah gavandjandans sik f>ai uisaiididaiis du garda bigetun {>ana siukan skalk 

11 baihiBa. J9h var]^ m j^amma a£ar daga. iddja in baurg mmmida naen. jab 

12 mi^ddjedtm nnma siponjos lis ganobai jab manageins filu. bif>eb Jmn newa 
Tas cbtura ^som baurgs. fiarub sai. utbaurans yas naus. sunus ainaba aipein 

13 seinai^ jab si nflbo yidoyo. jab managei pizos baurgs ganoba im|> izai. jab 

14 gasaiwands {k> frauja lesus infeinoda du izai jab qa]^ du izai. ni gret. jab 
duatgaggBoids attaitok -vfilftrjom* ip f^ai bairandans gastopun jab qa|>« jugga- 

15 laud du Jnis qi|>a« urreis. jab ussat sa naus jab dugann rodjan. jab atgaf ma 

16 aitiein uu dissat ]^ allans agis. jab mikilidedmi gap qifiandans. patei prau- 

17 fetus mikib urrais m unsis jab f^atei gayeisoda guf^ manageins seinaizos* jab 

18 uinddja |iata yaurd and alia ludaia bi ina jab and alkns bisitands. jab gatai- 

19 bun lobannen siponjos is bi alia po. jab atbaitands tyans siponje seinaize 
i'obannes msandida ms du i'esua qij^ands^ pu is sa qimanda I»au anparanu 

Teni bnc, et yenit; et ad semun meam: fac loc, et fadt 9» Aadieas avtem Iioc leans miratos • est 
eani) et yertena ae ad banc aeqaentem ae turbam dixit; amen, dico yobia, non in laraeie talem fidem in- 
yeni. 10« Et conyertentea ae hi rniaai ad domom inyenenint hone aegrotum aeimm aamm. 11. Et 
fatctom-eat in hoc poatero die, iyit in oppidom yocatnm Naen, et comitati - aunt earn diadpnli man mold 
et tnrbaa multnm. 12. Qnnm autem prope eaaet portae hoioa oppidi, tone, ecce, elatna fait mortuna, fiiios 
iinicaa matri aoae, et ea ipaa yidoa, et tnrba hoiua oppidi multa com ea» 13. Et yidena hanc dondnns 
leaoa miaertna - eat aoper earn et dixit ad earn: ne fle* 14. Et accedena attigit feretnun, yeram hi par* 
lantea atetenmt, et dixit: adoleacena, ad te dico, aurge! 15. Et anrrexit hie mortnoa et ooepit loqoiy et 
leddidit emn matri eioa. 16« Obaedit antem omnea timer, et magnificanmt deum dicentea: qnod profota 
magoua exadtit in nobia et qnod yiaitayit deoa populnm auum. 17« Et exiit hoc yerbnm in omnem 
Indaeam de eo et in omnea yicinoa* IS.. Et nuntiaront lohanni diadpuli eioa de omni hoc; 19. et adyo* 
cans duos diadpolonun auanun lohannea miait eoa ad leaum dicena: ta ea hie yeniena, an alinmne 

7, 9. muMi] amen, ^ gr. 7, 15. dmgann} St ^ dugam* 

7, 11. afar daga] St. Z» i ict. — naenl in ^,-,^11 ••■ I.*!* 

si. jSViT e!'^«/»l .'• ?^- ^- inMelid^dun. ^yipandans] 



7 12* vidovol yid ad 4 13 — * «t *1 Ih. h. L adnotat: Gothua lineolam illam, notam 

i St. ± manarai. — gi nlbol ea ipaa er. «&!w^— • ^^^ ^* ayllabae ultimae saperinducere neglexit; aed 

MftoAal Ulf c. «>dd ^ ^v " > »^' V* errat yir doctaa, nam ilia lineola clariaaime aupra 

*^ 7, 13. frauja te^fA^mmns leaua; gr. alii xiJ- «* ^""**- ^ *«««^1 «*• * *«~«^- 
fios, alii hjipovg; ntnanqne Ul^ et cod» 225 7, 19. tvans} Ul£ c. cod. D et yeras* ^ %^ 

€onhnigit« tag* — Sia] eoa^ ^ gr* onm« 

Digitized by VnOOQ IC 



tu 



LucuM 7f 90—28. 



20 T6n)aima« qimandans ]^ at unma ]^ vairos qej^un. lofaannes 8a daupjands 
insandida ugkis du fius qi|>ands. \fa is sa qpmanda Jmu anfiaranu v^aima. 

21 muh pan |>izai ^eilai gahailida managans af sauhtim jah slahim jah ahmane 

22 ubilaize jah blindaim managaim fragaf siun. jah andhai^aiids lesus qap da 
un. gaggandans gateihats lohaDnen. patei gasewiits jah gahausideduts. |iaiei 
blindai U3saiwand« haltai gaggand. prutsfillai gahrainjanda. haudai gahaiisjand« 

23 naveis urreisand. imledai vailamerjanda. jah audags ist sawazuh saei ni gamarz* 

24 jada m mis. at galeipandam fiau paim airum lohannes dugaim rodjan du mana-i 
gein hi lohannen. lya usiddjedu|> in aufiida saiwan. raus firam Tinda vagid* 

25 akei lya iisiddjeduf^ saiwan. manuan in hnasqjaim yastjom gavasidana. sai* 

26 |>ai m yastjom Tulpagaim jah fodeinai yisandans in {audangardjom sind. akei 

27 lya usiddjedu]^ saiwan. praufetu. jai qifia izyis. jah mais praufettu sa ist hi 
pauei gamelid ist. sai. ik insandja aggilu meinana faura andyair|>ja fiei- 

28 namma. saei gamanyeid yig fieinana faura |>us« qifia allis izyis. maiza in hau* 
rim qinono praufetus iohanne {>ainma daupjandin ainshun nist. i|> sa minniza 



exspectemns? 20. Yenientes antem ad emn Li Tin dixerunt: lobanneii Idc baptizans misit dos ad 
te dicens: tn es hie yeniens, an alinmne exspectemns? 21. In autem Lac Lora sanayit multos a morbis 
et plagis et spiritibos malis et caeds mnlHs reddidit yisiun. 22. Et respondens lesus dixit ad eos: 
eontes nuntiate lobanni, qnod yidisfis et andiyistiS) qnod caed yident, claudi ambulant, leprosi mnndan* 
tnr, mati aadiant, mortui resui^nt, paaperes eyan^elizantnr. 23. Et beatas est omnis, qui non scanda- 
fizatdr in me. 24. In abeimtibns antem 'Lis leg^atis lohannis coepit loqni ad turbam de loLanne: qmd 
exiistis in desertum yidere, arnndinem a yento motam? 25. Sed qnid exiistis yidere, Lominem in molii- 
Bns yestibns yestitiim? ecce, Li in yestibus splendentibus et dbo exsistentes in regum-anlis snnt. 26* Sed 
qnid exiistis yidere, profetam? utique dico yobis, etiam mag;is profeta. 27. Hie est, de quo scnptom 
efft: ecce, ego mitto angelimi menm prae fade tna, qni parat yiam tuam prae te. 28. Dico enim 
yobis: maior in satis muliemm profeta loLanne, Loo baptizante, onus non - est, yemm Lie minor 



7, .20. venjatma] St. ^ venjaina. 

7, 21. ahmane ubilaize] St. ^ ahmanvm; B. 
coniectora ahmam ubilaim non necessaria est, con- 
strunntnr enim yerba medendi et sanandi et cum 
genitivo (L. 5, 15, 6, 18. 8, 2) et cum praepo- 
sitione af (Mc. 5, 29. 34). LocOs, nbi Ulf. con- 
stmctionem mutat, Labes Los: 4, 25 galuknoda 
himins du jeram prim jah menops saihs. Me. 1, 
6 va$ gavasips laglamjah gairdai cf. ad Cor. 2, 
12, 21. 

7, 22. gateihats] Z. :|: gafaikats. 

7, 24. at galeipandam] St. Z. rf: ict.; J. ^ 
afgaJeipandam. 

7, 25. vulpagaiml J. St, B. ^ vulpanaim^ -—, 



fodeinai] dbo, V\£. tqow^ pro r^vqp^^ legisse 
iam Maresb. et B. recte yidemnt, nisi forte adyo* 
deinai ex praecedentibns vuipagai 8ubintellig;endoni 
esse aliquis suspicatur, ui fodeins vulpaga (lantos 
dbus) graeco TQV<pi] respondeat; id autem artifido- 
sius ne sit admodom yeremur. — piudangardjaml 
J. St« 4: piudangardjoj B. j: piudangardjan (sciliceft 
in cod. — on pro — om exaratum esse yidetnr). 

7, 26. jVl J, St. :ti Jah. — praufetu} sec, 
Tid. ad 1, 54. 

7, 27. panet] J. St. :{: Pamei. 

7, 28. haHrim] J. St. ^ baunm^ — midi J. 
St B* ^ ni ts/t — twanaj pn ei, ^ gr. oi)uu 



Digitized by 



Google 



Xu€U$ 7f 30-^37« 



113 



39 unma m fiiudangardjai gu]^ maiza unma isL fah alia manage! galiaiisjanclei 
30 jah motarJM garaihtana domidedun gu]^ ufdaupidai daupelnai ibhaniiis, i^ &^ 

reisaieis jah yitoda£A8tjos runa guj^s fraqepun ana sik ni daupidai fram 
31« 32 uimia. we nu galeiko j^ans mans {>is kunps jah we sijaina galdkai. galeikai 

sind bamam I>aim m ganmsai sitandam jah yopjandam seina misso jah ip.'**^e./x^»..j.39c'. 

j^dam. SYiglodedum Yzris jah ni pluDaddeduJi. gaunodedum izris jah ni gai« 

33 gr<^|>« urrann raihtis lohannes sa daiipjands nih hlaif ma^ands nih vein 

34 drigkands. jah qi^if^* unhullK>n habaif^. urrann snnus mans ma^*ands jah drig-« 
kands* jah qil>il>» sai. manna afe^'a jah yeindrugkja. frijonds motarje jah 

35 firayauriitaize. jah gasunjoda yarji handugei fram bamam seinaim allainu 

36 hbJjf pan ina sums fareisaie ei matidedi mip unma* jah atgaggands m gard 

37 pis fareisaiaus anakumbida. paruh sai« qino m pizai baurg. sei yas frayaurhia 
jah ufkunnandei* patei anakumbida m razna pis iareisaiaus. bri^andei ala^ 



60 in regno dei maior eo etk* 29* Et omnis tnrba anfiens et portifores iattmn indicanmt deitm baptizati 
baptismo lobannis. 30, Veram Farisaei et legis-periti consiliom dei improbanint in se, non baptizati ab 
eo. SI, Cni iam aimilo bos homines buios generis et cui sint similes? 32, Similes sunt pneris his in 
fbro sedentibns et Tocantibns se inyicem et dicentibns: tibiis - cecinimns Tobis et non saltaTisds; lamen* 
tati-snmns vobis et non ploravistis. 33. Prodiit enim lohannes hie baptizans, nee panem edens, nee 
Tinnm bibens, et didtis: daemonem habet; 34. prodiit filins hominis edens et bibens^ et 
dicitis: ecce, homo doTorator et Tinolentns, amieus portitomm et peccatomm. 35. Et iostifi- 
cata fidt sapientia a filiis sais omnibus. 36. OraTit antem earn qnidam Farisaeomm^ nt ede- 
let cnm eo, et adiens in domum hoios Farisaei accobnit* 37. Tone ecce^ molier in hoc oppido, 
fiiit peccatrix et cognoscens^ qnod accobnit in domo hnins Farisaei , afferens ala- 



Ty 29. gahauyandei] 3. St. -f- gahaugan^ 
^ana. — garaihtana domidedun gnpi] J. St. ^a- 
raihia * ^ • • ; haee cum sequentibns in cod* Arg. 
omnino erannerant. 

7, 30« fraqe^n ana^ !• St. j: /rahtnp • • • 
B. Hz. Z. ^ frajepun and* Quod dedimns fra» 
mbamf id analogia lingoae postolaty com neqoo ex 
japan (B. Ih.), nee ex jaipan (Z.) illud jVpaM 
nasci possit; neqoe in cod. Arg. nllom yestigiooi 
partis J literae apparet, qoae sobter lineam dndtor* 
Verbom fraqipanj proprie maledicere (M. 25, 41. 
Mc. 11, 21. alL) significans, h. I. significationem 
cootemnendi, repudiandi (aUas ufbriian Mc 6, 26) 
indnit jindy qood pro ana legnnt, qoia sensom 
Iinic loco aUenom praebet, probari omnino non 
potest, neqoe Ih. anay qood prios coniecerat (nam 
in cod. Axf;* dare cognosd iam non potest) Benzelii 
•nctoritate motos reiicmre dabebat; nd redde 

L 



graecom Big eavrovg (contra se, in detrimentom 
soom) nihil aptios est, qoam ana nk, cf. M. 27^ 
13. Mc 3, 26. 14, 55. J. 18, 29. Con 2, 10, 2» 

7, 31. Ab initio yersos J. St. gap pom Jraufa 
e nonnollis gr. addunt, quod cod. Arg. non agnosdt. 

7, 32. teina misso] editt. j: ict. — aviglode^ 
dumS J. St. :|: wigalodedum. — gaunodedwm\ 
cod. Arg. marg. sjnonjmom hufum e M« 11 ^ 17. 

7, 33. nih] sec J. St. + ni. 

7, 34. afetja) J. St. B. ^r afetti. 

7, 35. armam] J. '^ seinamay St. j: «etiia]Msia« 

7, 36« tna sums] ro gr. omn. 

7, 37. act] J. St. B. ^ so. —Jah] et, <>gr.; 
J. St. ^ tah. — til razna] 3. ^ tn gard, St :j^ 
and gard, — ^ fareisaiaua briffgandei] J. Su 
4: farei$aie hrinjandei omissa nldma yersos parte. — - 
alahaiUlramii B. ^ alabaattraam; gr. omn. oila- 
§aQ%qov* 

15 



Digitized by 



Google 



114 



JiU€a$ 7$ d8<^f7« 



38 bafatraim hufaanw yah gfandandei £fttim fotom & aftavo graitaiidai dugann 
iiai|aa fotuns is tagram jah sipifta haiihidh cmnis hisvirb jah kukid^ fotum 

39 IS jah gaaalboda j^amm^ {cabana, gasaiwands ]^ sa feupdfaiiuL saei haihait 
uia« rodida sis ains qi^ands. sa ij^ resi j^ufetuift* ufkunj^edi ^ma* wo jah 

40 wileika so qino. sei teki^ voima. f^atai frayaurhta ist jah andhai^oids lesus 

41 qaf^ du paUrau. sttmon. skal fius yn qif^an. i^ 'is qaf). laisari q^p. trai dulgis 
skidans yesua dulgahailjin sumamma. ains skulda skatte fimf hunda. i|i an]^ 

42 fimftiguiis. ni habandam fian. wafiro usgd>eiiia. haim fragaf. wa]^ uu pize« 

43 qi|>« mais urn. £njod. andhafjands ]f9ai seimon qat>. (ana gavenja. ^ammei 

44 managiiBO firagaf. {laruh & qaf) du iiiima« raihtaba staiiides. jah gavandjands 
sik du fiizai qinon qaf^ du seimona. gasaiivis ]^ qinoo. atgaggandjn u gard 
^emana rato mis ana fbtuns mainans ni gafIL i]^ si tagrMQ sainaim ganatida 

45 mmans fotuns jah skufta seinanama bisvarb* ni kukides mis. ¥{> «• fram 

46 {>amm^ lAnatiddja. ni svaif bikukjan fotuns meinans. aleva haubid meinata 

47 ni salbodes. Yp si bakana gasalboda fotuns meinans. m {>izei. qipa fius. afle« 



bastmm bakami 3S. et stens aste pedaa eius ntem a#Bs «oepit rigare pedkg eiiMi laorimia ct eapiOo ea* 
^tis aoi (erait et oaoalata •- eat pedea dxm at anxit boc balaamo. 39. Videss autein hie Pa Haaoaa , qm 
TocaTit enai^ loattua^est aibt aoliia dUceaa: Uc ai ess^t profeta^ cognoaceret atkpie) quae at qvalia liaec 
maEar, quae tangit earn, qnod peooatrix eat. 40. Et Bsapondeiia leaaa dixit ad Petnun: Simen, debeo 
t9»i alifoid dioare. Venon ia dixit: magiater, die! 41* Doe debiti rd faerant ereditori emdam; wiiia de- 
bnit denariemn qmngentoa , venim alter qtfinqaagiiita* 42. Non babentibiia aatem, unde redderrait, am- 
bobna remiak; titer igitur befHm, die, Biagia twm amat? 43. Re^pondena aatem SioKNi dixit: hanc 
putoy cui plua remiait. Tunc ia dixit ad emu: reete iadicaati! 44* Et eonyertena ae ad base 
molierem dixit ad Simonem: yidea banc muliereiiiy acoedenti in domnin tuam aqaam mibi ui 
pedea meoa non dediad, Fenun ea lacrimia ania rigayit nieoa pedea et capillo auo tenut; 45. non 
Mcnlataa * ea ae, Teram ea, ex ^o introii, non ceaaant oaoilari pedea meoa; 46. oleo cap«t 
non vnxiati, yemm ea babamo nnxit pedea meoa. 47. Propter boc dico tibiy remit- 



7, 3S. qflaro] gr. ante Jimra* — poat yb* 
turn uaque ad fravaurhia yenu 3§ J. St. lac; 
omnia fere aingohram Utevannn yeatigia in cod. 
Arg. interierant. 

7, 39. formaim] aic aod. Arg.; Hz. Z. :{: 
fareismauB. — aw] B. + «• ata. — ains\ aolua, 
gr. omn. — ufkunpedi] aic cod. Arg. et ae- 



ennda mora Hz.; S. Ih. (UlSI. illnatr. p. 158) 4: ti/l 
hun^eia. — itlip Jimwcr] B. 4: «tXr atiekip^ 

7, 40. paHraui Petram, gr. omn. ainSvy qna 
propter J. DaiiM e^dit; 8t« + paiirm; eetanui 
Gotb. com Bnx. condnit. 



7, 41. ifciZgta thJam] B.Z.ict., aedyid.GfiB. 
n. 6dS aq.; J. St. ^ d^gidnOam. — JbOgm^ 
kaiifm] J. St. a 4: dmUmhmiJim 

7, 42. pah] Ui£ « ovt&v. 

7, 43. pana] J. St. j: pama; cetemnn ^gr. 
omn., contra ea Ulf. poat gavetga ^ S%u 

7, 44. qapi gr. omn. poat settnoma. — a#- 
gaggandm} accedenti, gr. omn. uafjld-oy* — sm] 
mini, ^ gr. onin* — armatm] aoia, ° gr. onin. 

7, 45. Jiitms mmmamii (x> gr. omn. 

7) 46« f^imu memam} co gr. 



Digitized by 



Google 



Lue0$ 7, 4B — 8/5* 



lis 



tioida firaraurliteis ^bson 'JfM managons. raile frijoda fikt* i^ j^ammei leitil fra« 

48 letacb* leiiil fiijod. qa^uh fias du izai. afletanda pus frarauriiteis j^inos. 

49 jah di^uBiHin ]^ nnfiaiiakumbjaiidaiis qi^an in ns silbanu -was sa isL saei 

50 firaraurlitiiis afletaL ip is qap ^mi du fifbsai qiiion. galaubems fieiiia ganasida 
6f 1 (ok« gagg m garairl^L jah rar]) bi|>e afar pata ei jah & vratoda and baurgs 

jah haimos merjands jah f»iu]>spilkmds faudangardja gujis. jah ^ tridib mip 

2 imma jah qinons. j^ozei resun galeikmodos ahmane ubilaize jah sauhte. 
jah marja. sei haitana ras magdalene. us fiizaiei usiddjedun unhulpons 

3 rnhnn. jah lohanna qens kusins fauragagjms herodes jah susanna ^ih anf^aros 

4 manages. jM>zet andbahtededun un us aiginam sehiaim. gaqumanaim fian hiu« 
mam managaim jah j^aim. fiaiei us baurgim gaiddjedun du muna. qaf^ ]>airh 

5 gajukon. urrann saiands du saian fraiya seinamma. jah mipfmnei saiso. siun 



tonfiit pe^cafa diafl baec malta) nam amaTit nmltam) T6niiii cu! paucmn remitfihir, paacam amat« 
48* Dixit aatem ad earn: reiiiittiiat«r tibi peocata ton, 49. Et coepenmt hi concmnbentes dicere in ae 
ipris: quia Lie est) qui peccata remittat? 50« Vemm is dixit turn ad Lane miilierem: fides toa sanayit te; 
Tade in pacem. 8, 1. Et factam-est deinde post Loc, at etiam is iret per urbes et Ticos praedicans et 
erangefizans regpnum dei, et Li daodedm com eo 2, et mnlieres^ quae faenint sanatae spiri- 
tibas nialis et morbis, et Marfa, qnae yocata ftdt Magdalene , ex qna exienint daemones septen^ 
3. et loLanna, uxor Cnsae, praefecti HerodiS) et Susanna et atSae mnltae, qnae ministrannrt ib 
e ficnhatibns sds. 4. Congressis antem g^gibns mnltis et Lis, qid e< oppi^s coirerant ad 
I, dixit per parabolam: 5. exiit serens ad serendom semine (kno, et dum nerit, qnoddam 



7y 48. qmpuh J^n] sic cod. Arf.; St. Z» :(; 
qab uppan. — bus] tibi, ^ gr. oma., naui qnod 
ii nabent aov, id Ulf. per peinaa reddidit. 

7, 49. sis silbam] St. j: sissilban. — saet\ 
Ulf. « xaU 

7, 50. ts\ is, •gr. omn. — gavairpt] J. St. 
B« j: gavah-pa. 

8, 1. bipe afar paia] deinde post Loc = 
iy T^ xa&e^^g; neiitmm abnndat, ut B. IL. pn- 
laat. — p^a ef] J. B. Z. :|: let., St. ^ patei, — 
ei] at, ^ gr. omn. Tid. ad 6, 12; sic saepins poftt 
varp iiyiveto, es ^diab) er, naepe jah ^uoqae 
aeqnitnt; qmunobrem ne ant ei ant joA ex glossa 
#rtiiin sit SQspicamnr. — vraigda and baurgs] St. 
lac , J. !;•••• B. vratoda • • • — haimos] 3. 4^ 
haiwtOj St. hatme . . omissis reliqnis nsqne ad 
'^tmds. — piupspitt&nds] sic cihn J. et B. ex kco 
5, 18 dedimns; in oodice Argf. niLiI praeter —-Uoftds 
legi p^est; qiiod scribmtt lb. m Z. vailasfffHonds 
lion probamluB(^ qa«d eft compoaitfo finaqtaai inrenitiiir. 



8, 2. ahsoms^ Ulf. c. rersft. ^ tivig. •— gtdei- 
hinodoa\ Jf. 4^ gahikinode, St. galeik • • • — 
sayHUejah] J. St. 4: sauhtaim. — Jah] tert. et, ® gr« 
omn. — ustddjeduh] gr, omn. post sibun. 

8, t.fauragagjins] sic cod. Arg. et J. St. 
B. ; IL« Z. -^ fattragaggjins, Tid. ad 16, 1. -*• 
herodes] St. 4^ heotdes* — andbahtededim] ilic 
cod. Arg. pro andbahtidedun ; J.St. B. '^ andbahtei^ 
dedun. — tin] iis, gr. avi(iu — seinaim] J. St. 
^ Seinoin. 

^ 8, 4. hiumam] vid. ad 6, 17; J. ^I hiumam — 
paiei us] St. ^^ let* — vs baurgim] ex oppidis, 
gr. xata TtoXiv (i. e. in oppido Labitantibos et ex 
•ppido proficiscentibus). 

8, 5. saiands] J. St. B. e Mc. 4, 8 et 14 «« 
articulum addnnt, qnem L. 1. cod. Arg. non agno- 
scit. — saiso] St. ^ dir. — gairudon] ea forma 
qnnm inflnitims propter constructionem (nam varp 
partidpiom secnm Labere solet), participinm aotem 
propter terminationem esse non possit, Yeremnr ne 

15* 



Digitized by 



Google 



11^ tueuB 8/ 6— 15,' 

6 gadrans ftur vig jah gatmdon rA]f jah fiiglos hiininiH fretun ^ate. jah aiF> 
^ar gadraus ana staina jah uskijanata gajmursnoda. in ^izei ni habaida qram* 

7 mi]^. jah sum gadraus in midumai ^aumiye jah mijmskeinandans I>ai ^umjim 

8 afwapidedun fiata. jah an]^ gadraus ana airfiai godai jah uskeinoda jah 
tayida akran taihuntaihundJBeJ])* I>a(a ^an qi^ands ufropida. saei habai ausona 

9 du hausjan. gahausjaL firehun ]^ iha siponjos is ^^andans. -wa sijai so 
10 gajuko. if^ iesus qaf^. izyis a^iban ist kunnan runos Jiiudinassans gu]^. i]^ 

(aim anparaim in gajukom. ei saiwandans ni gasaiwaina. jah gahauqandans 

11. 12 ni frajijaina. aj^fian {>ata ist so gajuko. ^ata firaiy ist raurd gufis. Tp ]^ yi^ra 

yig sind pai hausjandans* ^af)roh qimit^ diabulus jah usnimi]^ ]>ata yaurd af 

13 hairtin ize. ei galaubjandans ni ganisaina* ip fiai ana pamma staina. ize j^an 
hausjand. mi|^ faheidai andnimand ^ata yaurd. jah pai yaurtins ni haband* 

14 j^ei du mela galaubjand jah m mela (raishibnjos afstandand. i^ |iata in 
^aumuns gadriusando J^ai sind. ]>ai^ gahausjandans jah af saurgom jah ga* 
bein jah gabaurjofium fiizos libainais gaggandans afwapnand jah ni gayris-» 

13 qand. i^ J^ata ana J^izai godon airjiai J^ai sind. fiai ize in hairtin godamma 

concidit ante yiain et concnlcahim foit et ayes coeli yoranint hoc. 6. Et aliad conddit in aaxum et 
eiiatiim examit^ propter qnod non liaboit homorenu 7. Et qnoddam cecidit in mediom apinarmn^ el 
aimol - enascentes hae spinae exstinxenint hoc 8* Et aliud conddit in terram bonam et pollolaTit et fedt 
fractum centoplnm. Hoc autem dicens exdamayit: qni babeat aorea ad aadiendam^ aadiat. 9, loterro* 
ganmt autem eom diadpali eios dicentea, quid ait baec parabola* 10. Vemm leans dixit: yobia datum 
eat adre mjateria regni dei, yerum hia aBia in parabolia, nt yidentea non yideant et andientea non in* 
lelBgant. 11. At hoc eat baec parabola: hoc aemen eat yerbum dei; 12. yerum bi ad yiam aunt bi 
andientea 9 deinde yenit diabnlua et demit hoc yerbum a corde eorum, nt credentea non aalyentnr. 
13* Verum hi in hoc aaxo^ qui quum audiunt^ cum laetida aaaumunt hoc yerbum, et hi radicea non 
habent^ qui ad tempua credunt et in tempore tentationia deaiatunt. 14* Yerum hoc in apinaa 
cadena hi aunt, qui andientea et a curia et poaaeaaione et yoluptatibua buina yitae enntes ex- 
atingnuntur et non fimdum - ferunt. 15. Yemm hoc in hac bona terra hi aunt, hi qui in corde bono 

errore Ubrarii pro gairudan acriptum ait, ai yerum S, 10. t«fM»] yid. ad Mc« 1^ 42. — piwdi 

eat, qnod Grinu 1. 844 didt nMaaui] 1. St ^ pimdanauauM. 

8, 6. uskifomtla] Grim. I. 841 falaum protraU* *> **• M« «*] ^ g^* •«»»• 

nanata eaae auapicatur; nobis potius partidpium prae- ^ ^> ^^* *•*) ^^ naorem auum, negationeni yerbo 



teriti ad yerbum teian (Grim. I. 864, 7) pertinens, *">*«> ^«®^ dicunt, luni^ndi aecutua, h. L 
eaae yidetur. — qrammibdl J. St. ^ qarmmiba. ™^ consuluit. 

8, S.taihwUmkundfaip] St. 4: irnhmUaMlimi^ g, 14. p^i^ ^^ cod. Ai^.; editt. ^ paiei.^^ 

fm. — pan} autem, ^gr. omn« iaurgam] aic perapicue cod. Arg.j editt 4: amr* 

8, 9. gajtilo} SU 4: Uif9ii9. jom. — afwapmamd] yid. ad Mc 4, 7. 

^i^4$*m0n^f ••<. # »■■»» «^/ ^« ^L^i^* ^.9tnHi t /. as. 



Digitized by 



Google 



£»«a« 8^ 16 — H 



m 



' |ah ne^Bmsm gfthaus^uidaiis j^ata Taurd gahaband jah akran bairand ip ^ii« 

16 lainai* ap^an m manna lukani tMidjands dkhulji^ ita kasa a]|>|MUi uf ligr 

gasat^ ak ana lukamastaf^in sa^'if^. ei pai mngaggandans saiwaina Iiuhad# 

%7 id auk isi analangn. Jmtei sYikun|> ni yair|>aL nih iulgin. fiatei ni gakumiai« 

18 dau jah 'in sy^imt^amma qimai. saiwit^ nu« waiya bauseifi^ unte saei habaip. 
gibada unrna. jah saei ni habai|>. jah fiatei pugkeil^ haban. afhiaada af 

19 irnma. atiiddjedun ]>an du unma ai]^ jah brof^rjus is jah ni mahtedun and« 

20 qi]^ 'imma faura managein. jah gataihan Tar|> imma« patei aif^i j^eina jah 

21 brol^rjus I>einai standand uta gasaiwan {^idc gaimjandona. ip 'is andhaffands 
qa]> du un. aifiei meina jah brot^rjus meinai |>ai sind fiai raurd guj^s ga* 

22 hausjandans jah tau^dans. r&s^ ]^ m ainamma |>iz6 dage* jah 'is galai]^ 
in skip jah siponjos 1B0 jah qaf^ du 'im. galei]>am hindar Jiana marisaiy* jah 

23 galipun. ^ruh {»an sye feridedun. anasaisleip jah afiddja skura yindis 'in 

24 j^ana marisaiy jah gafiiUnodedun jah birekjai yaurjium duaigaggandans pan 
urraieddedun 'ina qipandans. taL^and. fraqistnam* 'ip u urreisands gasok ymda 

et pTobo aodientes hoc Terbnm tenent et fractam fenmt in patienda, 16. At noa Iiomo lacernam incenr 
dens operk earn rasa, ant anb lecto ponit, aed aaper candelabro ponif, nt Id ineuntea yideant lucenu 
IT* Non enim est oocoltoniy qnod manifestum non fiat, neque absconditum, quad non cognoscatnr et in 
apertnm Teniaf. 18. Videle igitor, qaomodo aoditis; nam qui Labet, datnr ei, et qui non Labet, etiam 
qnod pntat habere, demitnr ab eo. 19. Adienint aatem ad enm mater et fratres eios, et non potuemnt 
adire enm prae tnrba* 20* Et nnntiatum fait ei, qnod mater taa et fratres tni stant foris yidere te 
cnpientes. 21. Yemm is respondens dixit ad eos: mater mea et fratres mei hi sunt, hi yerbam dei 
andientes et facientes* 22. Factum -est anton in nno homm dteram, et is iyit in na^igium et discipali 
eios, et dixit ad eos: imns trans hoc stagnom; et iyemnt. 23« Tunc antem nbi nari^arant, obdormiyit 
et adiit procella yenti in hoc stag'nnm et completi • snnt et periclifantes facti - sunt* 24, Acce* 
dentes antem snscitamnt enm dicentes: praeceptor^ perdimori Yemm is snrgens increpayit yentnm 



8, 15. pulainm] J. St. B. rf: puldintri. 

8, 17. nt auk] J. St. 4: niuh Pan. — ntX] 
J. St. ^ m* — wekunpammaS sic cod. Ai^.; J. 
St. B. '^ tveswHpamma; Maresh. p. 456 et Lje 
h. L wikunpamma, recte qnidem, sed t et e Gothus 
aaepins promiscoe utitur: wUeik9 et weleits, azi» 
.tU0 et azetizOy aggeljw et aggiljus, all. 

8, 18. andqipan tmma^ J. St. :^ duatgaggan* 

8, 20. tanmurl Ulf. c codd. et yerss. ^ Acvoy- 
,%tin^m ^ — patei] quod, ^ gr. — gaamwan} B. ^ 
gmsaivan. — ginrnfandemai J* + viijamdant, sed 
ante J^ goMOwan (hoc enim ordine legit)) St» 
lac ante J^ gasaiwam. 



8, 21. gind] J. St. B. j: sindan* 

8, 22. pan] antem, gr. xai. — pize} J.St«:f: 
pixau — marismv] J^ St. B. :j^ marein, 

8, 23* 8ve] J. St. ^ j:. — anasaisJeip] ^ 
cod. Arg., sed t liters rasa esse yidetar; J* St« 
bis diy., B. Z. -|- anasaialrp^ cf. ad 3, 5. 

8, 24. duaigaggandans] J. St. B. -^ aigag^ 
gandans* — urraisideduhl editt. nsrawdedunj in 
cod. Arg. ntmrn urr — an usr — sit scriptom, 
quamqnam difficile est cognoscere, tamen qnod edi* 
.dimns, id nans linguae gothicae postulat, sic urrim' 
nam, urrannjan, urruns, vrreisan, urrists; nnna 
omaino est locus Cor. 2, 6, 11,. nbi dnm alter cod. 



Digitized by 



Google 



li^ 



ttmeti9 Sf 36<^S3;» 



25 jah j^amma t^ ratbcu jah . anaieAaTaidecimi pih rmp yk. qa|r ^an da uiu 
yrar ist galaubeins Hzrmak ogandans jj^an sildaleikideduit qif^andans du sis 
miftso. ytsi siai sd ei jah yfaidam lAufbiudi]^ |ah vatnam* jah uffaausjand 
26. 27 hmnet^ jah atfaridedun in ga^i gaddaifene* patei Ibt tl|iratiar]^ gsicdlaia* usgag* 
gandiii j^an Ymitia ana fidrj^a gamotida imma radr ilums us baurg. sadL ha- 
baida unhuIf>ons mela lagga. jah rasfjom Hi garasij^Ji ts» jah ta garda m 

28 gavas ak in hiaiyasnom. gasaivrands ]>an fesu jah ufliropjaiids draus da 
imma jah stibnai mikilai ^^« wft mis jah ]>U9 leM sunau gu{w haufai^ins* 

29 bidja j^uk. ni baltjai^ ink* tinfei anabaud ahmin ^amma unhrauijin osgaggan 
af I^amma lnann« manag atfk liiel fraralr uia jah bundaiMt ras eisarnaband- 
jom jah fcftubalidjcttn fustaij^ tas jah dishniupands pos bandjos draibi]^ ras 

30 fram fiftmrna unhulfi^ ana aupidds. frah |ian itia lesus qif>ands. wa tst namo 

31 |>ein. j^anih qafi« harjis. unte unhnljKms managos gaEpun m ma. jah bad tna 

32 ei ni anabudi im m afgrundij^a galeipan. Tasu]^-|>an jainar hairda sreine 
managaize haldanaize in fiainma fairgunja. jah bedun ma ei uslaubidedi un 

33 m j^ galeifian. jah . uslaubida un. usgaggandans Jian suns ]fei unhulj^s 9i 



et Itiiic flactdi aquae, et obmotoerant et facfa - est malacie* 25* Dixit aoteia ti. eoi: uM eat files 
Testra? Timentes antem nnrati - annt dicentes ad ae invkem: qais ait hie^ vt etiam yeiitia iaterdicat et sqws^ 
et obediant ei? 26. Et naTig^amnt in regionem Gaddarenomin , quae est cmftraria Galikeae. 27. Ex* 
ennti aatem ei in terram occnrrit ei tit qnidam ex oppido, qui habidt daemones tempera lenga, el 
Testibas non restitns foit et in domo non mansit, sed in sepnlcris. 28. Videns aotem lesum et exela* 
mans ceddit coram eo et yoce mag^a dixit: qnid mifaj et tibi, lesti) fili dei smnmi, oro te, ne t erq n ea s 
me. 29. Nam praecepit spiritoi bnic immtindo exire ab hoc honiine, mnltnm enim lempiis anlpn R e«a 
et ligatiis fait ferreis - catenis et compedibns cnstoditns fait et dismmpens Las catenas pnlsos init ab hoe 
daemone in deserta. 30. Interrogavit autem earn leans dicens: qaod est somen tnam? Tunc ihakz 
exercitos, nam daemones muM iTemnt in eam. 31. Et orayit earn, nt non praedperet lis la 
abjssnm ire. 32. Fiiit antem illic grex porcomm multonun pascentiam in hoc monte; et oramst 
enm, at permitteret iis in eos ire; et permisit iis. 33. Exeuntes aatem statim hi daemones ab 



reram formam urrumnmda praebet, in altero uarumi^ 
fUfda male legator. — lahjamf} hoc rerbom, cnius 
loco St. laconae si^nm habet, J. cam gr, quibus- 
dam bis ponit, in cod. Arg^. aatem alterias illias 
liallom Testigiom reperimas. 

8, 25. siai sa] r%j gr* ^^^' » l^« etiam ^ aQa* — • 
vatnam] aqnis, gr, omn. vdavi. 

8, 26. galeHaia] J. :|: gdlilaia. 

8, 27. unhuJpons] J. + skohsia, glossam maf- 
{^inalem pro textas lectione ponens; B. skohsla unhul^ 
pons glossam cum glossemate in ieiLta coniongens. 



8, 28. hahyais mis] f\^ gr, omn. 

8, 29. eisamabandjaki] J. St. B. :|; dir. — 
vasj sec. iiiit, ^ gr. omn. 

8, 30. qipands] J. *^ +. — P^ik] gr. onm. 
(aol) ante Mf. — hanis] Ulf. h. 1. gothico rerbo 
reddit graeco - latfnnm Aeyedv, quum Mc« 5, 9 el 
15 iai^aian scripserit; cf. Skdr. 49, 2, nbi anctor 
lUius libelli nomen Petri apostoH per giaitu red«Bl. 

8, 32. tm] sec. J. St. j: ^* 

8, 33. 8una] statim, ^ gr, omn. — mank} J. 
St. B. ^ manna. — gaKprni] J. St. + iili^Mi^ -^ 



Digitized by 



Google 



Lm«a$ 8, M-^t% 



110 



liEomia maun gafi^im tn ]f6 syciaa fdh rami so vri^ and drhuKm Hn |ana 

34 marisaiT jah afvrapnodedun. gamiMrandana ]f9n I>ai baldandanw {>ata vaurfiano 

35 gajJaiphim jah gataOum m hmmg jah 'ia vefliMu usiddjedun ^an saiwan 
I^ata Taiirj^ano jah qamim at lesua jah bSgetim sitandan fiana mannan# af 
^ammei unhujy^na unddjedun gayasidana jah fraf^jandan £aiira fofam lesuis 

36 ]9h ohtedun. gaiaihun fian Im jah ]^ gasaiwandans. Traira ganas fla daimo* 

37 nareig. jah hedun ma allai gaujana Jiize gaddarene galeij^an fidrra sis. vnte 
agisa mikilamma dishabaidai vesnn. i^ is galeij^coids in skip gavandida sik. 

38 ba]^ fian ma sa rair. af ^mmai ^ unhuI]>ons uttddjedim. eoi vesi mi^ unma* 

39 fralailot f^an ma lesus qij^ands. gayandai ^uk d^ ^aida [irinamma jah us- 
spiUot wa«i ihi gatayida j^ua guj^. jah galaij^ and hanrg alia merjands. M^an 

40 filu gatayida mima lesus. yarf> fian mij^an^ gayandida sik leaus. andnam ma 

41 mani^aL yeaun auk allai beidandans is. jah sai. qam yair. j^izoi name laei- 
ni0. sah fauramat^leis cpfnagogaia yas. jah driiisanda £rara foium lesuis bad 

42 ma gaggan m gard gemma, unte dauhtar amoho yas unma gye yintriye tya- 



hoc iiomiiie iTemnt in hos porcos et cacarrit Lie grex. ex. praecipitio in hoc stagnnm et snffocad - sunt. 
M. Yidentes aotom Id pascentec hoc factum oAiferoat et nairanint in oppidbm et in yicos. 35. Exiemut 
•ntaoi Tidere hoc factnm et Teneront ad lesnm et inyeiierant aedentem hnnc hominem, a jqao daemonee 
exieriHit, TeatitMi et intdUi^entem ante pedes laeu «t tinraenint S6. Nanranuit antem lia etiam hi yidentee, 
qnomodo Tihdt hie daemeniaoMu S7. Et oranmt earn cames incdae honun- Gaddarenormn ixe procnl at, 
Bam timore ma^no occapad fnemt; Tonun is iena in nnyiginm copvertit se. 38. Oravit aotem enm hic 
^9 n quo hi daemonea «Kienint, at eaaet com eo$ dimiait autem earn leans dieens: M. conyerte te ed 



tnam et enami) qnam mnitqm fedt tiki dens. Bt Mt per oppidnm totnm, ppraedicaas, gaam mnltom 
^Mit ei lesos. 40. Fadom^est antem dnm conyertit se leans , excepit enm tnxha; fiievnnt enim onmes 
ezspectantea enm* 41. Et ecoe^ renit vir, ceins nomenlninis, hicqne praefectns i^nago^e fiiit, et cadesMi 
nnte pedes lesn waTit anm fan in domnm sni^: 42. nam filin nnicn fiiit m drciter Uemnm dno- 



nuMi] J« St. -f- drauM^ omissis reliqnis usque ad 
uaVm — 90 vripui] B. lac et coniectnra so hairda 
reponere Tuit« — qfwapnodrdun] yid. ad Mc. 4, 7. 

8, 34. gablaiAuH} J. St ^ gaplaujtm. — 
hmtrgi J. St 4: battrgi, — veiksaj J. + haipjai, 
8l lac* 

8, 35. ai k'esua] St lac — gavandana] J. 
Sk. ^ gavoMana. — i'esnis] J, St. B. + i'esua. 

Sy B6. pan im Jah] St. lac — tnr] I. ^ du 
Sn. — waiva ganas] J. St. :|: wai vas hailedcu 

8, 37. bedum inn] J. St '^ badun tsi. — 
gaujanBi St ^ mattftttts. — gaddarene] sic cod. 



Ai^.; J. St Ih. Z. j: gadarene^ rid. etiam Mc 5^ 
1. L. 8 , 26. — Jairra sis] J. St 4: «« from, 
deinde lac usque ad finem hnins yerans. 

89 38. bap pan ^a] St lac -r- u^ddjedun'] 
gr. ante pos* 

8, 39. usepittoi J. St rf: uspOlo. — gtdaip and] 
J, St :}: gaiaipamds. — baurg alia] rv> gr. omn. 

8, 41. pizei] I. St + pize. — sah] hie- 
que; Ulf. xai non omittit, uti Sch. adnotat; sic 
sah pro xat avzog 17, 16. 19 , 2. vid. ad J. 18, 
26. — gard] St :|: garda. 

8, 42. vinirive] J. St B. j^ viniraive. — 



Digitized by 



Google 



43 libe. jah so nrdt mjf]f9nsi |Mn icU^ Us, maimgeMwi (miliiin/nilL |ih ^o 
( Tiisandei m runa blof)is jera tyaUf. soei m lekjans iraqafat aHaimna aigina 

44 seinamma jah ni .mahta ras fram ainomehim galeikiii6n» algaggandei du 

45 afiaro attaitok skauta vasijos is jah suns gasto]^ sa runs blopis laaos. jah qa]^ 
lesus. ifas sa tekands mis. laugDJandam pan allaim qaf) paitrus jah j^ai rxnp 
unma. takjand. manageiiis Hwairband puk jah f>reihand« jah qLJos* was sa 

46 tekands mis. fiaruh lesus qaf>. iaitok mis sums, ik auk ufkunjia mahi usgag« 

47 gandein af mis. gasaiwandei I>an so qino« patei ni galaugnida* reirandei jah 
atdriusandei du unma. 'in Jiizei attaitok unma. gataih imma m andrairj^ja 

46 allaizos mana^ins jah waiTa gahaifaioda suns, ip 'iesus qa{i du izai {Nrafetai 

49 puk dauhtar. galaubeins |>eina ganasida fiuk. gagg m gayairf)ja. nauhj^an 
unma rod jandin gaggif) sums manne £ram Jiis faurama|deis synagogeis qij^ands 

50 du unma. {>atei gadauf>noda dauhtar j^eina. ni draibei |>ana laisarl ip lesus 
gahausjands andhof unma qif>ands. ni faurhtei. {>atainei galaubei. jah ganas- 

51 jada. qimands |>an m garda. ni iralailot ainohun inngaggan alja paitni jah 

52 'iakobu jah lohannen jah Jiana attan Jiizos maujos jah aij^ein. gaigrotun j^aa 



decim, et Laec olnit. Dom aatem iyit k, torbae torsenmt earn, 43. et midier exaiBteDs in floxa 
aiuiM daodedm, quae in nedicos impendit omnem iacoltatem aaam et non patens fait ab ime saaaii, 
44* yeniens ad retro aitti^t fimbriam yestia eioa et atatim stetit liic &nras aangninla eioa* 45. Et dixit 
lesBs: qnia hio tangena me? Neg^antibus aateni omniboa dixit Petms et bi com eo: praeceptor^ tnbaa 
circumeunt te et torqiient^ et dlda: qah bic tan^na me? 46. Tnnc leans dixit: tetigit me qnidam; ^a 
enim cog^oTi potentiam exenntem a me, 47. Videna autem Imec mnlier, quod non latoit, trenmw el 
procidens ante eum^ propter quad attigit eom^ confSsssa-est ei in praesentia omnia tnrbae et qnomoda 
aanata * eat statim, 48, Vemm lesns dixit ad earn: conaokure te filia, fidea toa sanayit te-y vada 
in pace. 49. Adbac eo loqnente it qnidam hominnm de bnins •praefecti tjnttgof;^ dicena ad 
enm, ^piod mortna-est filia toa, ne nr^ banc magistrum. 50. Vemm lesos andiens respondit ei 
dicens: ne time, tantum crede, et senator. 51. Yeniens antem in domam, non permisit nnnm inire, 
niai Petrom et lacobom et lobannem et bone patrem boioa poeliae et matrem. 52. Fleveront antem 

mippanei — t^] J. j: gaUipanii pamei Pan 'ina, S, 49. nauhpan] editt. j: dir. — ffo^g^Pl 

SU 4^ bfgaip panei Pan 'ina* — managtinsi St. -f- gaggid. -- manne] bominomy ^ gr. omn. — 

St. lac* pis fauramaplds] bic genitivos non pendet a Jram 

8, 43. lehans] J. St. + JeikfanB. — aigina} praepositione, sed a supplendo snbstaDHvo man^ 

J. St. B. 4: aihna. — seinamma] son, <> gr. ««••> ^^-.^^ *9> /• M. 27, 67 et J. 16, 32. — 

8, 44. du} Tid. ad Mc. 10, 13. V^nagogets] legendnm esse yidetor frymarflffflu, nti 

Q A'v ' J -^ r €1 \ * acribitor vs. 41 et J. 9, 22. — pema] J. 5: peinm 



addont. 



8, 47. retrandetl J. Stt + qam e graeds g^ 51. ainohun tnngaggan} cxj gr, omn.; ce- 

"^* terom de ainohun Yid. ad Mc. 9^ 8. — iak^m — 

89 48, iesus} gr. o* iohamnen} cx^ gr.y sic 9, 28. 

Digitized by VnOOQ IC 



Lu€a$ 89 53**- ft, 8. 



nt 



53 fiOai jah faJflokun po. JfBOPuh qeip. ni greti^. tmte ni gasvalt ok slejH^. jah 

54 lublohiin ina gasaiwandans |^tei gasralt f>aiiuh is usdreibahcls allans ut jah 

55 fairgreipands hancla j&tos yopida qi^ands. mavi urreis. jah gavandida ahman 

56 izos. jah usto^ suns, jah anabaud izai giban mat jah usgeisnodedun fadrein 
9^ f izos. i|> lis faurbaud ua ei maun ni qifiema ^ata raurjiano. gahaitands ^an 

{lans tralif apaustaulims atgaf im maht.jah valdufni ufar allaim imhuI|>om 

2 jah sauhtins gahailjan. jah 'insandida ms merjan ])iudangardja gu^s jah ga- 

3 hailjan allans j^ans Unhailans. jah qap du im. ni yaiht mmai|> 'in yig. nih 
yahms nih matibalg nih hlaib nih skattans. nil^^an tyeihnos paidos haban. 

4« 5 jah m ^anei gard gaggai|>. ^ar salji^ jah ^a^roh usgaggai^. jah sva managai 
8Y6 ni andnunaina izvis. usgaggandans us fiizai bourg jainai jah . midda af 

6 ibtum izraraim afhrisjai^ du yeitrodi^ai ana init. usgaggandans ^an ^airh« 

7 idd jedun and haimos yailamerjandans jah leikinondans and all. gahausida 
pan herodis sa taitrarkes j^o yaurpanona fram imma alia jah fiahta. unte 

8 qdpan sumai f>atei iohannes urrais us dauj^aim. sumai ]^ .qef>un. helias 



iHimes et planxeront banc Tunc dixit: ne flete, nam non obiit, ted dormit. 53. £t deriserBnt enm tI- 
demjte^y quod obiit. 54. Tone is expelleng omnes foras et apprehendens mantim eius damayit diceiui: 
pstUa, aorgpe! 55. Et conTertit gpiritmn eins, et snrrexit statim, et praecepit ei dare dbnm. 56, Et ebsta- 
p pe rmit parenie^i eius; Ternm is iuterdijdlt iis, ut bomini non dicereot koc factum. .9, 1. Convocans autem 
iMM.duodedm apostolos trodidit iis potentiam et imperium super omnes daemones et morbos sanare* 2. Et 
misit eos , praedicare regnum dei et sanare omses bos insanos 3. et dixit ad eos : ne quidquam snmatis 
in Tiam^ neque bacalos, neque peram, neque panem, neque denarios^ neque duas tunicas habere, 4. et 
in quam domum eatis, ibi manete et bine exeatis* 5. Et tam multi quam non susdpiant tos, exeuntes ex boc 
O]^ido illo et puWerem a pedibus yestris excutiatis ad testimonium super eos. 6* Exeuntes autem transienmt 
per Tacos eTffug^eiizantes et sanatttes jkromnfe. 7. Audiyit autem Herodes, hie tetrarcba, baec £ieta ab eo omnia 
et oogitaTit, quia dixerunt guidam, quod lobannes surrexit e mortuis; 8. quidam antem ^enint: Hellas 



8, 52. HM/e] nam, ^ gr. 

8, 53. gasaiwandanal Tident^ (idovTBg), gr. 

t8, 54. aVanB ff/] r^ gr. omn. 

'8, 55. UBlop\ J; St. usstops rectius qufdem, 
•ed b. 1. contra codicis Arg. auctoritateili , rid. ad 
Mc. 3, U. 

9 J 56. qipetna] pro gepefnay sic etiam 9, 21 
et 17, 6 qipeip. Grim. I. 844. cf. usdribeina 9, 
40. qimi 7, 3« gata^dideina 5, 18. iavididetna 
6, 11. ufkunpidun Neb. 6, 16. yid. Grim. I. 36. 

9, I. apttustat^hmtfl apostolos, ^gr. 
9^ 2. aUam} omnes, ^gr. omn. 

'1* 



9, 3. mh] pr., Z. 4^ nu — * vaJuMs] baculos, 
gr. ^afidov* — nih hlaib] J. ^ ^. — nih} quart 
Z. :|: ni* — nihpan] Z. 4^ ni pan* 

% 4. panei] St. ^ paineu 

9, 6. and alt\ J« St. B. ^ ict. . 

9, 7. laitraries] cod. Arg. Eb. j: laitartesp 
Vid. 3, 19. 

9, 8. sumai — qepun} quidam — dixerunt, gr. 
omn. vTto tiviav sc. ksyead-ai ; Gotbus quia ts. 7 
dia to Xiysa&ai vno tivwv yertit vnte ftptm «f- 
mai (quia ^Bboemnt ; qnfdam) b. 1. perspicnitatis causa 
qeptm rafetit^;. contra ea-sef fws 2«i omiMit) qu«d 

16 



Digitized by 



Google 



\2% 



Lncm$ 9/ 9 — 14* 



9 ataugida sik. 8umaif^-{>aii fiatei praufetus sums fiire airizane nsstof^. )ah qa]^ 
herodes. lohantiau ik faaabi^ a&iaimaii. ij^ was vst sa. bi {^anei Sk hausja 

10 svaleik. jah sokida ma gasaiwan* jdh garandjandans aik apaosiauleis usspillo* 
deduQ imma sva filu sye gatavidedun. jah andnimands ms afidc^ sundro 

11 ana sta^ au|>jana banrgs namnidaizos baidsaSfdan. i{> {km manageins finj^an- 
deins laistidedun afiar imma. jah andnimands ins rodida du im Ik> bi fiiu- 

12 dangardja gu^s jah I>ans ^arbans leikinassaus gahailida. jj^nh dags juf^an 
dugann hneiran. atgaggandans f>an du imma fiai tralif qe^on du imma. fralet 
f»o managein ei galeifiandans in {km bisunjane haimos jah veihsa saljaina 

13 jah bugjaina sis matins, unte her in aufijamma stada sium. j^anuh qa^ du 
im. gibf^ un jus maijan. ip em q^^un dxt unma. nist hindar uns maizo fimf 
hiaiham jah fiskos tyai. mba |»au f>atei yds gaggandans bugjaima allai j^izai 

14 manaseidai matins, vesun auk STe fimf j^uttimdjos Taire. qaf> ]fan du siponjam 

ostendit se; qiiidam antem, qaod profeta qvidam bomm seniomm smrexit, 9. Et dixit Herodes: Ibhaimi 
ego caput abscidi^ Tenim qnis est Lie, de quo e^ aadio tale; et qaaeslTit e«m Tida^ 10. Et oonrer- 
tentes se apostoli enairarunt ei tarn mnltom qaam fecerant, et adsnmens eos abiit seorsim in locom de* 
sertam oppidi rocati Bedsaldan. 11. Teram hae torbae compeiientes secotae-snnt post earn, et adsnmens 
eos locntas • est ad eos haec de regno dei et hos indigentes sanadonis sanavit* 12. Tnnc dies 
iam coepit inclinare; accedentes antem ad enm hi doodecim Axemnt ad enm: dimitte lianc tur- 
bam, ut euntes in hoB drcnmdrca yicos et pagos firertant et emant sibi dbos, nam &ic in de* 
serto loco samns. 13. Tunc dixit ad eos: date ns tos edere. Vemm ii dixemnt ad enm: non* 
est pone nos magis qninqtie panibos et pisces doo, nisi forte qnod nos enntes emamns onrai hnie 
popnlo dbos; 14. fnemnt enim drdter qninqne milfia Tiromm. JKxit antem ad disdpolos 



gr. onHi. legant — tmrnaip^pmil sic cod. Arg«; 
•ditt. 4: mmm up^m. 

9, 9. tokannau] Z. ^ johannau; cetemm no- 
tanda est insolita terminatio — au, quae soils no* 
minfbns, in — us desinentibns competit; aliis locis 
ant fohoftnef ant 'iahannem scribitur. — ist] Z. ^ 
V$, — ma gamiwan} rv> gr. 

9, 10. nammdnizos] J. 4^ namndaizoM, St. :fi 
mamndaizM* — * haidudtdunl manifesto mendo pro 
haidtaXdan rel haidsaeidan , yid. 10, 13. J. 12, 
21. Cetemm qnod scribitur baidsatdan pro hcd-^ 
soMdan Tid. «d M. 8, 28. 

9, 11. P&l baec, ^ gr« — parhans] St. ^ 
patbamdBm 
^ 9, 12. >jbM] iam, 



\i:fl 



<> gr.; GoA. et ^^ el 
^dm'immdi 



pr. ad yeimi^ ® gr. omn. — fA — g^^xmi mm 
tnatiiUl et emant sibi dbos, gr. onuu xai «S» 

Stoaiv luiattia^ov ; Ulfl com Brix. — siMn] J. 
t. -f- sijum. 

9, 13. du tmma] ad enm, ® gr. onm. — Jt$^ 
hos\ St. ^ n$k09m^ — niba fum bafei] nisi ^orta 
qnod, gr. onm. si (iifJTi, quod Goth, si legiasel^ 
aut niba Pau solum, uti Cor. 1, 7, 5, ant nibai 
aufi9, ud Cor. 2, 13, 5 cod. A scripsisset; yi- 
detur igitnr ille qnidem et fv^ ti Tel £J /ny 5vi 
le2:isse, cf. niba patei Cor. 2, 12, 13. £ph. 4, 9 
(«* /II7 fiti). — veis gaggandaml ^^ gr. — «ia- 
naseidai] cod. Arg. in roai^. mamageim (idem si* 
gnificantem T^ocem), qnod J. St. in textwt leee* 
perunt. 

9, 14. vaire\ gr. oiui. tmte^mf. — hMum$] 
sic cod, Arg.; & lb. Z. j: kmmbitum$0 — majm^ 



Digitized by 



Google 



15 BeinaiiiL gavaurkdl^ &q anakumbjaii kiibituns. ana warjanoh fimftiguns. jah 

16 gataTidedim sva }$h gatavidedim anakujubjan allms. uimands j^an I>ans fimf 
hlaibans jah tvaus fiskanci. msaiwands du bimma. gaf^iuj^ida in3 jah gabrak 

17 jah gaf siponjam du £eiurlagj^ai I>izai mauagem. jah matidedim jah sadcd raur- 

18 I>un allai jah ushafan Tarf). fiatei afliinoda im gabruko. tainjons tvalif. jah 
Tar^ mi^Jianei yas is bidjands sundro. gamotidedun imma siponjos is jah frah 

19 ms qi|>ands. wana mik qifiaiid Tisan fios manageins. 'i^ eis andha^andans 
qef^nn. lohaimeii j^ana daupjand. anfiarai ^an heldan. siunai t^an ^atei prau- 

20 fetus sums Jfize airizane usstof). qa^ I>aii du im. aj^j^an jus wana mik qi^if^ 

21 Tisan. andhai^ands ^an paitrus qa])« f>u 'is xristus sunus guj^s. i]^ is {>an ga«- 

22 wot^ds un faurbau|> ei mann ni qij^eina j^ata qifiands j^atei skal sunus 
mans manag vinnan jah uskusans fram sinistam rairj^an jah gudjam jah 

23 bokarjam jah usqiman jah f^ridjin daga urreisan. qa^ ^&a du allaim. jabai 
was vili afar mis gaggan. afaikai sik silban jah nimai galgan seinana dag 

24 wanoh jah laistjai mik. saei allis yiU saiyakt seina nasjan. fraqistei^ izai 

25 aj^fian saei fraqistei^ saiyalai seinai 'in meina. ganasji|> ]fo. nvo allis fiaurfie 
gatauji|> sis manna gageigands ]fO manased alia 'ip sis silbin fraqistjands 



ISicite H8 accnmbere accnliihui ^ in qaemqae qninqnagpinta. IS. Gt fecerant sic, et fecenmt accnm* 
bere omiies« 16. Snmens aDtem hos quinque pases et duos pisces, snspidens ad coehim benedixit iis 
et confre^t et dedit discipnlis ad proponendnm haic tarbae. 17* Et edernnt et saturi facti-sant omnes et 
svblatmn fuit, quod saperfuit iis fnistonim, sportae duodecim. I8« Et factum -est, dum fnit is oraus seorainiy 
occnrrerunt ei discipuli eins et interrog^yit eos dicens: quern me dicunt esse hae tnrbae? 19* Vemm ii 
respondentes dixemnt, lohaunem) hnnc baptizantem; alii autem Heliam; qnidam autem, quod profeta qui« 
diam Lomm seniomm siirrexit. 20. Dixit autem ad eos: at tos, quern me didtis esse? Respondens autem 
Pietros dixit: in es Christus, filins dei. 21. Yerum is tum increpans iis interdixit, ut homini non dice- 
reBt hoc, 22. diceas, quod debet fiKus homiuis mnltum pati et reprobatns a natu-maximis fieri et sacerdo« 
tibus et scribis et ocddi et tertio die surgere. 23, Dixit autem ad omnes: si qms yult post 
me ire 9 abne^t se ipsum et sumat crucem suam diem quemque et sequatur me, 24. Qui 
irrfm \J||^^ aaimam suam servare, perdit cam; at qui perdit animam suam ob me, servat banc. 
25* Quam enim utilitatom ladt sibi homo lucrans hunc muudum omnem, Terum se ipsum perdens 

mk] me cod. Arg. sine dnbio; editt, j^ warjamok* 9, 20. bu — guP^] tu — dei, gr. tby XQiardv 

^^Jim/iigwaa] J« St. ^Jimfiijuns. %ov d^eov; tJlf. cum rerss. latt. 

9, IS. gmmaiHedum] occnrrerunt, gr. omn. 9^ 2I. qipeindi vid. ad 8, 56. 

Jroh, — visani gr. onm. poat mamageims. »» 2*. dag teanoH] J. St B. ^ icfc 

9, 19. Aeleuw] J. St. •f* htHam, ne etiam 9, 24. gwuufifl\ J. St. ^.gtmufipf cetenun 

«b 54. Ult * ohos> 

16* 



Digitized by 



Google 



124 incas 9y 90— S5. 

.^««^^.^/9!^. v.^ 26 ai^^au gasl6i|>jaikl8« saei allis Bkamai]^ mk meina 'aifij^u VMinaim vaurde* 

jfizvh. svaaxa mans skamaid sik. bif>e qimi]^ jfa vul^U s^iimninia )ah attiiis'jah 

27 f>ize yeihane aggele* qifiuh Jian izris sunja. sind sumai ^hae her steindaiidane* 

28 |>aiei ni kausjand daii^au. unte gasaii^and f^iudinassau gu^s. Taurfiun pan 
afar p6 vaurda sye dagos ahtau. ganimands paitru jah lakobu jah lohaBnen 

29 usiddja in fairguni bidjan. jah yar]^, nul>l>anei bap 'is. siims andyairpjis is 

30 anpara jah gayaseins xs weita skeinandei. jah sai. yairos tyai miprodidedun 

31 imma. paiei yesun mosies jah helias. pai gasaiwanans m yulpaii qepiin umins 

32 'is. poei skulda usfuUjan m lairusalem* ip paitrus jah pai mip unma yesun 
kauridai slepa. gayaknandans pan gasewun yulpu is jah pans tyans yairans 

33 pans mipstandandans unma* jah yarp mippanei a&kaiskaidun sik af unina* 
qap paitrus du i6sua« talzjand. god 'ist imsis her yisan jah gayaurkjaima hlei« 
pros prins. ama pus jah aina mose jah aina helijin. id yitands yra qipip. 

34 pata pan unma qipandin yarp miOuna jah ufarskadyida ins. faurhtidedun 

35 pan 'in pammei jainai qemun 'in pamma milhmin. jah stibna yarp us pai^ima 

ant laedens? 26. Qui enim pallet se mei ant meomm rerbornm, buius filing bomiiils pndet se^ qnnm 
veuit in splendore guo et patris et horum sanctomm an^elonim; 27. dico antem Tobis Teritatem: snnt 
qnidam lioram hie stantinm, qui non g^nstant mortem, donee yident reg^um dei. 28. Facti-snnt antem 
post haec yerba cirdter dies octo^ assnmens Petrnm et lacobnm et lobannem exiit in montem orare* 
29. Et factum -est) dnm orayit is, species faciei eius alia et yestitns eius albns splendens. 30. Et ecce, 
yiri dno locnti - snnt - cum eo, qui fuerunt Moses et Helias. 31. Hi yisi in gloria dixemnt exitnm eins^ 
quem debuit explere in lemsalem. 32. Yerum Petnis et bi cnm eo fuerunt grayati somno; eyigilantes 
autem yidemnt splendorem eius et bos duos yiros bos stantes - cnm eo. 33. Et factum - est , dnm separa- 
rnnt se ab eo, dixit Petms adiesnm: praeceptor, bonum est nobis bic esse et fadamus tabemacnla tria, nnna 
tibi et unnm Mose et nnnm Heliae; non sdens qnod dicit, 34. Hoc antem eo dicente facta - est nnbes et 
umbrayit eos; timnerunt autem p i Spi eg quoH illi yenenmt in bac nube. 35. Et yox facta -est ex bac. 

9^ 26. aihpau] ant, gr. omn. xaL — sil 9, 29. hap] J. St. -|- bad* 

bipe] J. St. :p urripe; ceterum iidem, non nti Z, 9, 31. yrmm] J. St. B. ^ wrrume^^jm^l^ T,f^0»mm^i 

didt stammaid, sed recte skamaid legunt. — 9, 33. a/skaiskaidunl J. St. Hz. Z. ^ a/i»^' **'■•* 

vulpu] pro vulpau (qnod B. in textn posuit), yid« tiktddvn, quae forma qnnm ab afskaidan dednd 

ad 1, 64. — • veihane] J. St. j^ veihame. — ag^ non possit, lectio codids Arg. tuenda est cnm Ben* 

gelc\ sic cod. Arg. J. St.; B. lb. Z. ^ aggile, zelio, qui recte comparat maimak , lailaik, qnibos 

yid. 15, 10. adde haihait^ aiaik , yid. Grim. I. 840. — ga^ 

9, 27. mmja'\ yeritatem, gr. omn. aXri^&g* — vawrijaima] J. St. :j: gavaurkjaim. — jak\ oil. 

daupttu] et mox piudinassau yid. ad Mc. 7, 32. Z. ^jai. 

^ 9, 28. vaurpun] facti snnt, gr. omn. iyiverOf ^ 9, 34. qemun — milimm} cod. Arg. in mmrg, 

praeter nnnm cod. ap. Mi., qui cnm Gotb. fadt. — -> jah at i'm tn milhmam afgaggandam, i. e« et in 

ahiau] W. c uM. ® xaU — - iakobw^iohannen] m in nnbibns yenientibns. Haec in textn yitiose 

yid. ad 8, 51. posnmmt J. (qemum. Jah at tm in mUkmim ui*' 



Digitized by 



Google 



Jttrek$ 9, 30—48. 



125 



36 'miBimin qi^andei. sa ist nmus ineins sa liiiLa« fiamma Imusjai]^. jdii yarp 
imf^j^anei so 8tibna« bigitans yarf> lesus ains jah eis |>ahaidedim jah mann ni 

37 gataihim in jaiiiaim dagam ni vaihi f>izei gasewim. Tarf> fian in paituna 
daga dalaf) atgaggandam im af £urgunja. gamotida unma manageins filu. 

38 jah sai. manna us {>izai managein ufropida qij^ands. laisarL bidja fiuk msai« 

39 wan du sunu meinamma. unte ainaba mis isU jah sai. ahma nimi^ ma un« 
hrams jah anaks hropjif^ jah tahji^ ma mi^ wafion jah halisaiv aflinni^ af 

40 unma gabrikands ma. jah baf> siponjans fieinans ei usdribeina unma. jah ni 

41 mahtedun. andha^ands f>an lesus qaf>. o kuni ungalaubjando jah mvindo. und 

42 wa siau at izvis jah t^ulau izris. attiuh f>ana smiu ^ekiana hidrei. {^aruh 



nnBe JUcens, Lie est filius mens, Lie cams, banc ancjiads. 36. Et facta -est doin baec yox, inyeiitas fait 
lesos anas et ii tacnemnt et liomini boh aarrarunt in illis diebos non qoidqaam eios - qaod yideniiit. 
37* Factam • est aatem in hoc die, deonum euntibus iis de monte, occarrit ei tarbae multam. 38. Et 
ecce, homo ex Lac tarba exclamavit dicens: magister, oro te respicere ad fiiiam meam; nam unas mihi est, 
39. et ecce, spiritas capit earn iiDpnrag et sabito clamat et lacerat earn cam spoma et aeg^e desinit ab eo con- 
fiingens eom. 40* Et orayi disdpolog tnos, ut expellerent emny et non potaenmt. 41. Respondens aatem Iesa»^ 
dixit : o genos infidele et iniastom, nsqae quo sim apad yos et patiar tos ! Adduc Lone filiam taam Luc 42« Tunc 



ga^gandun) et B. (qemun. Jah at 'im 'in pamma 
miihmin atgaggandam). Ordinem yerbonim g^ossae 
nnlias graecorum sequitiir; et offendit maxime iah 
ab initio glossae, nisi forte g\oBB9tor jah JaurMi'' 
feduH at im etc scribere Tolait. 

9, 36* varP mibpanei] Laec verba transp^ 
nenda sunt, nti iam Z. recte mouuit; mirum edam 
Terbomm ordinem Tide 14, 28 izvara was raihtisj 
cf. ad 14, 28. 17, 17, Cor, 2, 6, 2. — gasewun} 
St. 4^ gaseiumn. 

9, 37« in pamma daga] in Loc die, gr. iv 
%fl k^^g rit^iqcf, nude J. St. + in pamma afar daga 
(vid. 7, 11) ediderunt. — atgaggandam] J. St. :^ 
afgaggandam. — foirgunju] J. St. -|- articalum 
pamma addimt. 

9, 38. manna] J. St. -|- vair^ deinde laca- 
Bsm Labent usque ad finem yersns. — 'insaiwan] B* 
:{: insaivan ; ceternm Ulf. c codd. irtifiXeipai, legit, — 
mmu] B. + mnau, yid. ad 1, 54. — meinamma] 
B. :|: mmmnma. — mis ist] (v> gu 

9, 39. nnhraim] impurus, J. St. ^ -|- c gr. 
onm. — anahs hroftjip] J- + sunsaiv nfhropjip^ 
St» rf: mmfah ufhrof^ip;^ cetenim hropjip (pro 
iropetp) Grinunio I. 847 suspectom yidetur. — tak^ 
jip] 4. St. Incnnam usque imI imma Labent. •— 



wapon] B. wap . . — afltnnip] B. q/leipip. Qo 

qnam Laec tota pagina in cod. Arg. legi yix potest 
et yerbnm ajtinnan nnllo alio loco invenitar, aflei* 
Pan autem M. 7, 23 eadem significatione pouittir, 
tamen Benzelii lectio in textum recipi non debet, 
nam oina^ eigij^t^oig, quae yocantur, iuterpres in 
Loc eyaogelio saepitis utitur et yerbi ajlinnan, ab 
lb. primnm reperti, codicem acriter iuspicienti ye- 
stigia quaedam cogooscantur. 

9, 40. siponjans peinans] J. St. :{: siptmjam 
peinaim. — usdribeina] J. St. ^^ vsvairpana; B^ 
usdreibetna, hoc rede quidem, sed yid. ad 8, 56. — 
'immal J. St. 4: «««• — malttedun] J. :^ mahtide^ 
dun, St. 4: maktidun; in cod. Arg. utrum mahti^ 
dedun, an mahiededun scriptiim sit, dignosci non 
potest, ntrumque yero falsum est. Idem mendum 
insidebat Cor. 2, 3, 7, obi mahtededeina legebatur. 

9, 41. qap] J. St. addunt + du im. — Icunt] 
J. St. :|: htnni, vAi ys. 43. — invindo] J. St. la- 
can. usque gabrak ina yenu sequente. — attiuh] 
Z. 4: atpiuh, B. at...— hidrei] B. ^ j:, gr^ 
ante pana* 

9, 42. Paruhl B. ® jf: et legit 4? nauh panuh 
at duatgaggandis is distairid 'ina. — - ahminX 
J. St* 4^ almanm 



Digitized by 



Google 



|2§ Luea$ 9> 43 — 5t. 

nauh^an dua^aggandan ina gabrak ma sa unhul]^ jah tahida. gaw<^da j^an 
lesiis abmin {)amina imhrainjin jah gahailida ^ana magu jah atgaf ina attin 

43 IS. usfilmans ^an yaur^im allai ana fiizai mikilein gojfs. at allaim ]^ silda- 
leikjandam bi alia, poei gataTida lesus. qaf> paitnis. frauja. duwe yeis ni 
mahtedum usdreibau f^amma. ip lesus ipij^. j^aia kuni ni usgaggi^ nibai m 

44 bidom jah m fastubuja. qa^ ]^ du siponjam seinaim. lagji^ jus 'in ausona 
izvara ^o yaiirda. ante sunus mans skulds ist a^ban m handuns manne. 

45 ijf ds ni froj^un j^amma yaurda jah yas gahuli^ faura im. ei ni frofieina 

46 unma. job ohtedun fraihnan 'ina bi fiaia yaurd. galai|> j^an mitons 'in 'ins. 

47 I>ata warjis f^au 'ize maists yesi. ip 'iesus gasaiwands I>o miton haictins 'ize 

48 fairgreipands bam gasatida faura sis jah qa^ du 'im. sayrazuh saei andmmi^ 
I>ata barn ana namiu meinamma. mik andnimit^. jah sawazuh saei mik and- 
nuni]^. andnimi^ j^ana sandjandan mik. unte sa minnista yisands m allaim 

49 'izyis sa yairf)!^ mikils. andhafjands pan 'iohannes qap. talzjand. gasewum 
sumana ana {meinamma namiu usdreibandan unhu1|>ons jah yaridedum 'imma. 

50 unte ni laisteij) mip unsis. jah qa|> du 'im 'iesus. ni yarji]^. unte saei nist 
y]|)ra 'izyis. faur izyis 'ist. ni ainshun auk 'ist manne. saei ni gayaurkjai maht 

adKac accedentem eam confregit eum Lie daemon et laceravit; increpayit aatem lesns spiritimi hanc iatpii* 
rtim et saDavit hiinc puerum et tradidit eiiin patri eiiis. 43. Attoniti aufem facti-sunt omnes super Bac 
magnitudine dei; in omnibus autem mirautibus ob omnia, quae fedt leans, dixit Petrus: domine, cur 
nos non potuimus expellere hunc? Verum Iesus dixit: hoc g;enns non exit, nisi in precibns et in ieinnio, 
Dixit autem ad discipulos suos: 44. ponite tos in aures yestras haec verba, quia iiKus kominis debet 
tradi in manns homiuum. 45. Verum ii non intellexerunt hoc yerbum et fuit occnltum ante eos, ut non 
intelligerent id, et timueruut iuterrogare eum de hoc yerbo. 46. Ivit autem cogitatio in eos, hoc quia 
qnidem eorum maximus esset. 47. Verum Iesus yidens banc co^tationem cordis eorum apprehendens 
pnerum statuit ante se 48. et dixit ad eos: omnis qui suscipit hnnc puerum in nomine meo, me susdpit, 
et omnis qui me suscipit, suscipit hunc mittentem me, nam hie minimus exsistens in omnibus yobis, hie 
fit magnus. 49. Respondens autem Iohannes dixit: praeceptor, yidimus quondam in tno nomine expellen- 
tem daemones et prohibuimus eum, quia non sequitur cum nobis. 50. Et dixit ad eos Iesus: ne prohi- 
biten nam qui non -est contra yos, pro yobis est* Non nnus enim est homiuum, qui non faciat potentiam 

9, 43. qap paiiru8 ^--fastuhnjd] dixit Petnis — 9, 48. aimdjandan] J. St. j^ mmt^andm* — 

ieinnio , ° gr. omn. , Ulf. cum yerss. latt. e locis par- vUandit\ gr. post tzvis* — allaim] J. St. :|: allam^ 

allelis M. 17, 19—21 et Mc 9, 28 sq. — tuni] 9, 49. ma] J. St. + t«. — peinamma mamini 

yid. ad ys. 41. — Pan\ nit. antem, ® gr* omn. cx> pp. omn. 

o Aa iv- ..—1 A*.* •* ««.« % ^^' «»*1 "*> P'» Cft'ToV. — lit amskim -?- 

9, 4o. tze — vest} <x) er. omn, .'-•■''* xc^ni 

' "^ ^ metnamma] non unns — meo, J. Su ^ + c gr. 

9) 47. gasatida^ Ulf. ^ avto. •nn. , \J]£. c. yerss. latt. e loca parallelo Mc 9, 39« 



Digitized by 



Google 



Lnca$ 9, 51 — 62. |27 

51 m namin memamma. yarp ^an m pammei usfulnodedun dagos andanumtaiE( 

52 18* jah 'is andrairja seinata gatulgida du gaggan m laimsalem. jah msandida 
ainins fiiura sis. jah gaggandans gali^im m haim samareite sre manvjan 

53 'imma. jah m andnemim ma. unte andTair|>i is yas gaggando du lairusalein* 

54 gasaiwandans f^aii siponjos is lakubos jah lohaimes qefiun. frauja. yileizu ei 
qif^aima foil a^aggai us himina jah fraqimai un sye jah heleias gatayida. 

55 gayandpnds f>an gasok 'im jah qa^ du im. niu yHup. yvis ahmane siju^. 

56 unte sunns mans ni qam saiyalom qistjan ak nasjan. jah iddjedun m an|>ara 

57 haim. yarf> j^an gaggandam un m yiga qa|> sums du unina. laistja fiuk fiis- 

58 waduh j^adei gaggis frauja. jah qaf> du unma lesus. fauhons grobos aigun 
jah fuglos himinis sitlans. i|> sunus mans ni habai^ war faaubi}^ galagjai. 

59 qaf> I>an du an^aramma. laistei mik. i]^ n qa]^. frauja. uslauhei mis galeij[>an 

60 faur^is jah usfilhan attan meinana. qap ^an du imma lesus* let t^ans daujians 

61 usfilhan semans nayins. ip ^u gagg jah gaspillo j^iudangardja guj^s. qaf) t>an 
jah anj^ar. laistja |>uk frauja. ip faurf^is uslauhei mis andqij^an f>aim f>aiei 

62 sind m garda meinamma. qa|> f^an du 'imma 'iesus. ni manna usiagjands 
handu seina ana hohan jah saiwands aftra gatils 'ist 'in j^iudangardja gu]^ 

in nomine meo* 51. Factnm-est antem, in qno impleti - snnt cHes assumdonig eins, et is fadem snam 
fiimarit ad enndiun in lenisalem, 52. Et miait leg^tos ante se, et enntes iirerant in vicum Samantaram^ 
nti pararent ei; 53. et non recepenint earn, quia fades eins fuit iens ad lerusalem. 54. Videntes autem 
discipnli eius lacnbns et loLannes dixenint: domine, yisne, at dicamas, ignis descendat e coelo et perdal 
eos, uti etiam Helias fedt? 55. Conyertens antem increpayit eos et dixit ad eos: n<mne sdtis, cninui 
spifitnam estis? 56. Nam filins hominis non yenit animas perdere sed seirare. Et iTenint in i^om yi- 
com. 57. Factum -est antem enntibas iis, in yia dixit gnidam ad earn: seqnor te, qnocnnque quo yadis^ 
domine. 58. Et dixit ad enm lesns: yalpes foyeas Labent et ayes coeli sedes; yerom filins hominis non 
Labet, nbi capnt ponat. 59. IKxit antem ad aliom! seqnere me; yeram is dixit: domine, permitte miU 
ire antea et sepefire patrem menm. 60. Dixit antem ad enm Iesus: sine Los mortnos sepelire snos mor* 
taos; yenim tn yade et nuntia regnum dei. 61. Dixit autem etiam alius: seqnor te, domine^ 
yeram antea permitte miU rennntiare bis, qui snnt in domo mea. 62. Dixit autem ad eum 
leans: non homo mittens mannm snam ad aratrnm et yidens retro aptus est ad regnum deL 

9, 51. wfulhodedun] Hz. Z. -|- mfuUnodt* % 56. %mtt — uriv^Vm] nam — seryare, ^gr*<— 

Affi> yid. ad 2, 21. — andauumtau'] sic cod. Arg. Hiwalom] Ulf. c. yerss. ^ ccv&QdTtwv, 

B.H.Z.; J.Su^andanumftau, yid. Rom. 11, 15. 9, 57. piswadyh] J. St. ^ pusumdnh. 

9, 54. gQiaiwandans] St. :f: gasaiwands. — 9, 61. pahn b<nei mnd] sic cod. Ar^; J. ± 

ikiihufoj] J. St. :^ taiobos. — heieias] yid. ad ys« 19. bammei venndy oC :{: pmiwumei ve§indj B. ^ 

9, 55, du Vot] ad eos, ® gr. -— ntv] J. ^ pmmei vemnd. 

mth •« n/upl UlC c codd. ^ vfteig. 9, 62. ana — gupil J. St. lac — smuHmiti 

Digitized by VnOOQ IC 



128 



Lnea$ lOj 1-^7* 



10^ 1 afani^->I>an pata ustaiknida frauja jah an^arans aibiiiitdiimd |ah ingandida 
ins trans wanzuh feiura andyairj^ja seinamma in all baui^e jah stade. ]^d^ 

2 munaida is gaggan. qa^uh |>an du im. asans managa ip yaurstyjans fayai* 

3 bidji|> nu fraujan asanais ei ussatjai yaurstyjans m {^o asan seina* gaggi^. sai 

4 ik insandja izyis sye lanxba in midumai yulfe. ni bairai^ P^g ^^ matibalg 

5 nib gaskohe. ni mannanhun bi yig goljai]^. in j^ane gardei inngaggai^. im- 

6 mist qpt^aijr. gayairj^i {>amma garda. jab jabai sijai jainar sunus gayaii^jis* 

7 gaweiiai^ sik ana imma gayair^i izyar. i|> jabai nL du izyis gayandjai. inuh 
jfan t^anuua garda yisai^ matjandans jab driggkandans {)o at mu yair^ auk 



10) 1. Post antem boc desigaayit dominiis edam alios septoag;iiita et misit eos daos qaosqae ante fadem 
suam in omue oppidonim et locomm, qno cogitayit is ire. 2. Dixit antem ad eos: messis magna, Tennn 
operarii pauci; orate nnnc dominnm messis , ut miltat operarios in banc messem suam. 3« Ite^ ecce ego 
mitto Tos nti agnos in medium lupomm. 4. Ne portetis sacculum neque peram neqne calceamentum^ 
ne hominem in via salutetis. 5, In quam domomm ineatis, primnm dicatis: pax huic domni. 
6. Et si sit illic filius pads , moratur se super eo pax yestra ; yerum si non , ad tos 
rerertator. 7. In antem bac domo maneatis edentes et bibentes baec apnd eos, dignns enim 



B. j: saitfonds* — galils] B. lac. et coniedt ni 
jfagrs; lb. locum in cod« Arg. lectn diffidllimnm 
bene restitnit, cf. Mc. 6, 21. 

10. 1. mtaiknidd\ J. St. B. ^ usmarioda. — 
anparans sibuntehund] J. St. ^ anparana sibunfi" 
guns, B. ^ anparans sibuntiguns. — i'ns usque 
ad fin. Tersns] J. St. B. lac. 

10, 2« tm} J. St. j: i'mma. — asans] J. St. 
^ sa asa. — eij St. ** 4^. — ussafjai] B. ti«- 
Bondjai, uti loco parallelo M. 9, 38 legitur, cf. 
etiam Mc. 1, 43. Lectio codicis Arg. prae ilia 
conieetura, qnamquam praedara, tamen uon reii- 
denda eat, cf. Mc» 12, 19, ubi ussafjan = i^* 
avaai^aau — vaursivjans] ult., cod. Arg. 4: vaurstv^ 
jands; similem errorem in codd. yid. Cor. 2, 9, 4* 
10, 18. — po] J. St. B. « 4:. — s^na} h St. ^r 
acinamma* x 

10, 4. pugg] J. St. B. + gairda. — nth] 
sec, St. 4^ fii. — gaskohe] sic in cod. Arg. scri- 
ptnm esse yidetur, sed ultimae titerae buius yerbi 
ita eyaiinenint, nt legi iam non possint. Lectio 
autem ilia recepta (J. St. B. 4~ ^kohe babent) no- 
bis non yera esse yidetnr, nam etiamsi yarietas 
casnnm nnllam bidbet offensionem (yid. ad 7, 2i), 
tamen num plnralis yods gasioh (das gescbiibe) 
pcobari possit, admodum dubitamus, yid. 15 , 22, 



nbi Ulf. graeciun v7to6j]iiiaTa per gasioh singnlari 
numero reddit , eamque maxime ob cansam gaJt^h 
etiam b. 1. praeferendum esse nobis yidetur. — ni) 
sec. Ulf. ^ xa// iude usque ad finem yersus J» St. 
B. lac 

10, 5. t'n pane gardei] in qnam domomm^ 
sic cod. Arg.; lb. Z. q^ ui pUna gard ei, J« St* 
B. 4^ III pane gard ei* Ibrii lectio defendi qoi* 
dem potest e Neb. 5, 14 pamma daga ei (boo 
die quo)y ubi parficnia relativa ei pro pronomine 
relafivo (pammei) posita yel potins a pronomine 
demonstratiyo aynlsa est, ut dictum sit pro Pammei 
daga: qunm yero nostro loco in codiee Arg. son 
pana, sed pane eyidenter legatur, secundum nsam 
linguae gotbicae (yid. ys. 8 et 10 tn poei bamrge, 
cf. Cor. 1, 12, 22) lectio sic expUcauda est, nt 

{iane pro panei (uti L. 2, 43 mippane, cL 2, 37 
loiandej 19, 37 poze^ Cor. 1, 8, 11. 2, 12, 13 
pize, Skeir. 37, 16 pataine pro mippaneij i/o« 
iandei, pozei, ptzei, pataineiy yid. etiam ad L.' 
8, 13) et gardei pro garde (yid. supra ad 3, 5) 
scriptum esse et tit quam domorum conyerti debeat. 
CeterumUl£ ^ di; fortasse librarius Pan omisit propter 
praecedens pane, cf. ad M. 9, 16. Mc. 10, 39 et 42. 
Bom. 9, 15. — tnngaggaip] J. St. B. ^ ^aggipf 
deinde nsqne ad gavairpifis yersn seqoente lac. 



Digitized by 



Google 



Hucms 10> 8~19lr 



129 



8 Est vaurrtvja ndzSowt nemaiaoB* ui &raip us garda ui gard. jah Sh poei 

9^ baurge ga^^p jah aBcfnimaina izfis* matjai^ I>ata faurlagido izris jah leki« 

nof) I^ans m izai rinkana jah qi|ii^ du mu atnewida ana mis j^iudangardi 

10 gu]^. if) m ^oei baurge umgaggai^ jah ni anditiinaina usvis* usgaggandans 

11 ana feuradaurja izos qpj^K F^ stuhju j^ana gahaftnandan unsis us |>izai 
baurg izrarai ana fotuns unsarans af hrisjam. izvis. svet^auh j^aia vit^^ ^atei 

12 atnevfida sik ana jtzris l^iudangardi guj^s. qifia izyis j^ei saudaumjam in jai^ 

13 namma daga sutuso yairf>i]^ fiau {^izai baurg jainai. vai pus kaurazein. vai 
j^us baij^saidan. unte ifi in tyrai jah seidonai yaurf^eina mahteis pozei vaur* 
|wn in izTis. oiris fiau in sakkum jah azg<m sitandeins gaidrdgodedeina. 

14« 15 sye^uh tyrai jah seidonai sutizo yair]^i{> in daga stauos ]^u izyis. jah f>u 

16 ka£amaum. f>u und bimin ushauhido. und haija gadrausjaza. saei hauseip 
izyis. mis hausei]^. jah saei urbriki{i izyis. nus ufbrikif^. ip saei uf brikit^ mis* 

17 ufbrikip fiamma sandjandin mik. gayandidedun j^an sik {>ai sibimtehund mi]^ 
fahedai qipandans. frauja. jah unhulj^ons ufhausjand unais in namin j^einamma. 

18* 19 qa]^ ^wn du im. gasaw satanan sye lauhmunja driusandan us himina. sai. a^af 

est operarius mercede sna, ne eatis e clomo in clomani. S. Et in qnam nrbiom eati« et suscipiant tos^ 
edads hoc appositam ToBia 9. et aanate bos In ea aegrotog et didte ad eos: appropiDquaTit ad Toa 
reborn dei. 10* Yermn in qnam nrbiiim eatia ' et non snscipiant tos , exeiintes in pkteaa eias dicatis : 
11. etiam pnlrerem bunc adhaerentem nobis ex bac nrbe Teatra ad pedea nostras extergimos Tobis; 
mvntamen hoc sdte , - quod appropinqnayit se ad tos regnnm dei. 12. Dico Tobis , qaod Sodomis in illo 
Se facilias fit, qnam liuic nrbi illi. 13. Yae tibi Corazin! rae tibi Bethsaida! Nam si in 
Tyro et Sidone fierent Tirtntes, qaae fbctae - sunt in Tobis, olim qnidem in saocis et cinere se* 
dentes poeniterent. 14* Yenintamen Tjro et Sidoni facilins ^tt in die indidi, quam robis. 15. Et 
ttt Cafarnanm) tn nsqne coelmn exaltata, nsqne infernnm demergeris* 16« Qui aadit tos, me au- 
dit, et qui spernit tos, me spernit; rerom qni spernit me, spernit hone mietentem me* 17. Re- 
Terterant aatem se hi septnaginta cam laefitia dicentes : domine , etiam daemones obedinnt nobis in 
noanne tno. 18* Dixit aatem ad eos: Tidi Satanam nti folgor eadentem e coelo. 19. Ecoe, tradidi 



10, 7. t^ gr. post $einaizo9* 

10, 8. favrlagidd\ J. St. ^ fam'aJagido0 

10, 10* tnngaggaip] St. :|: tngaggaip. 

10, 11. ana fotvns unsarans] ad pedes no* 

atros, ° gr« — wepauh^ J« St. 4^ diT. , ati J. etiam 

TS« 14 et 20. — ana tzvis\ ad tos , ^ gr» — j|^tu« 

dangardi] St. :f: piudangardja. 

10, 13. laip$atdan} Tid. ad M. 8, 28. -^ 

Pozetl J. 4^ posei. — airis pau} J*. Su ^ icU — 

azgon} SU + azgom* 

h 



10, 14. MvePanh] J. 4? ^i^«9 St. ± se pauh. — 
&II daga stauos] in die iadidi, gr. ev xtj xqIosi* 

10, 15. ushauhido] J. St. + ushmthida^ . — 
fadransjaza] J. St. B. ij^ gadrausjazau 

10, 16. uybrtkip mis] ro gr. omn» 

lO, 17. ban sA] J. St. -|- (v>. — sibunte* 
hund] J. St. q: sibuniiguns, B. :f: sibuniehunsm 
r 10, 18. driusandan] J. St. j: driusandam; 
ceteram gr. oma. post himinam 

10, 19. aigaf] tradidi, gr. didcofily.cL ad J. 
6, 32 et 8, 45. — skaurpjono] St. ^ JeaurpUnno. 

17 



Digitized by 



Google 



(130 XiM^dB M, 2a>^37. 

Kzrfbi vaUiifiii tmidrai ufaro T»iinii6 jah 'skaur^'onb jah ana aliol iuihtai fi« 

20 jaudis jah yaibte ainohun lEzvis ni gaikaj^ji^. sve^wnh jj^anpaa ni fiigiiioli ei 
j^ai ahmans izvis nfhausjand. ip fie^ginod m ^ammd Banma jtKvara ^ouelida 

21 sind m. himiiiam. moh {^izai weilai SFegnida ahmm lemis jah qa^. andhaita 
I>us atta» fraoja biinims jah airfios. nnte affalht {k) feiura snutraim jah fro- 
daim jali andhultdes ^ niuklahaim. jai atta. mrte sya var^ galeikai^ m and- 

22 Tairfija {lemamma. jah gavandlj^s do siponjam seinaun qa|>. all mis atgiban 
jsk fram attin meinamma. jah ni washun kann. was ist smras. a^ atta« jah 

23 was list atta. alja suuus jah ^ammei yili sunus andhuljan. jah gaTandi{» du 
siponjan «einaim sundro qa^. audaga augona. ^oei saiwand. lK>ei jus saiwi|>« 

24 qijj^a auk izvis f^atei managai praufeteis jah piudanos yildedun saiwan. j^tet 
jus saiwif^^ jah ni gasewun. jah hausjan. fiatei jus gahauseif). jah ni hauside- 

25 dun. jah sai. rkodafasteis sums usto^ fraisands 'ina jah <pjmnds« laisari« wa 

26 taujands libainais aiyemons arbja vairj^a. |>aruh qa|> du imma. in vitoda 

27 wa gamefi^ 'ist. waira ussiggyis. i|> is andha^ands qa^. frijos fraujan gii[» 
j^iAana us aliamma hairtin ^einamma jah us aliai saiyalai |>einai jah us allai 
mahtai I>einai jah us allai gahugdai j^inaL jah newuudjan peinana sre j^uk 



Tofcii poteitateiii calcare tapm ierpoiles et Boaipionef 9t anp^r omB«ni p^t^idam iniBud et reram una Tokm 
non Boeet* 20i. V«riiiitani6« lioc ae fanleU, qnod bi apifita toUs •bediant; Teram fa«4ele in eo^qm^A 
aomuia T«ttra scripta bwU in coeluu 21. laqiae hac bora exaultayit tpirita laaas et dixit: confiteor tiki, 
pater, domine ooeli et terrae, quod almoeadiati haef a iapientibaa et prodentibaa et reTelasti baec panrafo; 
otiqae pater , nam sic faota-eat delectatio ia Taka tao* Et coaTeraas ad diecipaW saos dixk: 22. oBma 
aitbi traditaa est a patre OMe, et aoa qaiaqaa a i aoaek, qaia eat filiaa^ aiai pater; et qaia eat pater, atai 
filioa et cai Ta&f fiUaa reyelare. 23. Bt edayeraaa ad diacipaloa aaoa aeoraiai dixit: beati ocali, qai Tideati 
qnae tos Tidetia. 24. Dioo eaim Yobis, quod multi profetae et regea Tolaerunt Tidere, qaod yea Tideti% 
et non yiderunt, et aadire, qaod yos aaditia, et non aadiyerant. 25« Et ecce, leg:ia - peritna qnidam aar- 
rexit tentaaa earn et dicena: aiagiater, qaid factena yitae aeternae baerea &q1 26. Tnnc dixit ad eaia: ia 
lege qaid acripfum eat? qaomodo legia? 27. Yemm ia reapondena dixit: amea dominnm deum tnam ex omai 
corde tno et ex omni anima tua et ex omni potentia tna et ex emai mente taa, et propinqnum tuum ali te 

10, 20. svepauh] yid. ad vs. 11. ^ 10, 24, jus] aec yoa, * gr. aani. — gakaw 

10, 21. />omt«Jl'/£rAa«ai]sicclarissimecod. Arg.9 seip} J. St. ^ gahausaiPy B. + gahauaeid* 

yid. Cor. I, 13, 11. Epb. 4, 14. tf. Skeir. 49, 10; y^ ^6. vitodafasteis] J. St ± mlodafiuh- 

editt. 'j^banm kluhaim; vr^ ba legeadum ease ^o ^5. - U8iob\ aic ^Dod. Arg. et Ha.f editt + tw- 

iamL.yiait.-jaflSt.Z. JjaA. -jaA^at^^^^^^ ^^5 ^j^ ^^ j^^ 3 ^3^ _ ^^,. . j j^ g^^ ^ ^ 

qap] et conversns— dixit, " gr. et in qoibtis legnntnr, li van'hau 

pro »<rmafw (suos) articolum (Torg) babent, aic ys. 23. ,a o<i i: n t c* _i_ 1:-.-. z 

^ 10, 2Z.BemailH\ aaoa, « gr. omn., yii ad *^' ^^- M«»i '• »*• + ^«»». 

ya« 21. — ju$\ yea, ® gr. omn«; Ul£ c. yeraa. 10, 27. pmk $ilb(ml J. Su ^ pm$ missatu 



Digitized by 



Google 



LH€aB «0j^ 98-14, 15. 



13t 



28« 29 B9baii. jj^anuh qafi du unma. raihiaba andhoft. |iata tavcl jab lS>ai8. i]^ is 

yiljands usyaurhtana sik idom|aii qa]^ du lesua. an uras uA rab Bewundja. 

30 andhaQands Jmiq lesus qa|». mamia galai^ af lairusi^diii 'in lair^Jcon jah m 

vaidedjans fraraim. {^aiei jah biraubodedun ma jah baajos anally. •• — 

14> 9 — «..iia aftumistan baban staf^* ak \»xk haitaizau. afga^^aoads anakmnbei ana 

10 fiamma aftomis&i stada. el In^ qimai. saei baibait .]>iik« qij^i dsa ]^u8« £ri« 
joiid. Hsgigg baubia# {Hinub Ibt ^ua baii^]^ Aaura ^aim iftij^anafcnnibjandam 

11 t^us. unte waaub sa^ baubei]^ s)k silban. gahoaiyjada. jab saei baai¥6i{i sik 

12 flilban. iisbaiibjada. qafni]^ - \m. jab f)amma baitaodm sik. I>an raurkjais 
nndauraimat tti{»|>au nabiamai. m baitcM frijmida f^einana nib bro^runs ]^i« 
nans nib nifijans I>einans mb garasnaDS gabeigans. 'ibai aufto jab eis aftra 

13 baitaina j^uk jab Tair]^i{> {ms usgidctan. ak ]^n vauriLJaia dauht bait unledans 

14 gamaidans baltans blindaixs. jab audags vaift^is* unte eis ni baband usgildan 

15 I^us. usgildada auk j^us in ustasaai j^ise uayaurbtane. gidbausjands I>an sums 



ipsnm* 28. Time dixit ad earn: rede respondisti, boc fac et Tiyis* 29. Yerain is Tolens iushiiii se 
io^care dixit ad lesam: at qnis est mihi propiuqmis? 30. Respondens antem lesns dixit: bomo iyit 
a lerusalem in lerico et in maleficos inddit , qui et spoliarant eum et mloera impoii(entes) • • • — 
14, 9. — •• •(ha)nc oltimum habere locmn; 10* sed qmim roceriS) accedens accmnbe in boc ultimo loco, 
«t qnnm yeaiat, qui yoeayit fe, dicat ad te: amice, adscende allios! tunc est fibi gloria coram Ins accnm* 
beatibns-com te. 11* Nam q ni sq ue qoi exaltat se ipsom, humitiator, et qni hmuiliat se ipsam, exaltatnr. 

12, Dixit aotem etiam boic Tocaati se: qnnm ftscias prao^nm ant coenam, non yoces amicos tnos, neqn^ 
fratres tnos, nee co^atos tnos, neqae yiciaos diyites, ne forte etiam ii itertim yocent te et fiat tibi redditmn j 

13. sed qntnn facias conyiyiom, yota panperes, debiles, daados, caecoS, 14. et beafos fis; nam ii 
non babent reddere libi, rediBtnr enim iBii in resorrectiotte boram perfectonun* 15« Andiens aatem qoidam 



10, 28. panuhl J. j: panmsh. 

10, 29. an} J. St. B. j: jakj, yid. ad L. 3, 
10. — newtmdja] St. j: ntwundhja. 

10, 3a manmdl Ulf. ^ %i^. — taire{kom] sic 
cod. Ar^.; editt. 4^ taireiiom. — paieil 3. St. ^ 
Paei. — biraubodedun] spotiamnt, gr. ix^voav^ 
zeg* — - analog . •} bucosqae cod. Arg.; J. St. Z. 
plene analagjandans, 

f 4, 9. . • na] reliquiae pronomiais pana, qaod 
taperlatiyis addi solet, yid. ys. seq. -*- haban 
Miapi <v> gr. omn* 

14, 10. haM$] altias, yiri docti pro genitiyo 
(aM) babentcs, enayenmt^ Gnmu qwnn III. Sa 



idem illnd sfatnisset, p. 591 comparativi adyerbinm 
esse, recte yidit. 

14, 11. silban] J. St. j: silba, qnos lb. non 
eo nomine, quia constmctio casum qnartom reqoi- 
reret, yitnperare debebat, sed qnia usus linguae 
gotbicae, abborrens a legibns latinae grammaticae 
(yid. Rarosbom Gramm. Lat. p. 523), sic postu« 
laret, yid. de mtiltis aliis lods Cor. 2, 5, 12, 

14, 12. gabeigam\ J. St. ^ gabeyams* -^ 
aftra haitaina] J. B. Z. j? i^» ^^ ^^ ^^ ^> 
25. — pui] gr. ante ajira^ 

14, 14. eui ii, ^ gr. omn. — mia9$aii J. St. 
-(- u$Mta$$ai, yid. ad Mc. 3, 13. 



17* 



Digitized by 



Google 



132 



tuia$ U, 16^26. 



fiizei anakHml^andane ^ata qaf» du 'iimna. audags saei matji^ hiaif in f»iu« 

16 dangardjai ga^s. {^aruh qnp unma frauja. xnanna sums gayaurhta nahtamtt 

17 mikilana jah hai&ait managans. jah msandida skalk seinana weilai nahtamatis 

18 qij^an j^aim haitanam* gaggi]^. unte ju manvu ist aUata. jah dugunmm suns 
fiiurqij^an allai. sa frumista qa^. land bauhta jah j^arf galei^an jah saiwan 

19 ^ata« bidja puk. habai mik faiurqi^anana. jah anj^ar qa^. juka auhsne us* 

20 bauhta fimf jidi gagga kausjan jj^ns. bidja I>uk. habai mik faurqifianana. jah 

21 sums qa|>« qen liugaida jah duj^e ni mag qiman. jah qimands sa skalks ga- 
taih fraujin seinamma j^ta. f>anuh j^vairhs sa gardafraldands qa^ du skalka 
seinamma. usgagg sprauto m gatvons jah staigos baurgs jah unledans jah 

22 gamaidans jah blindans jah haltans attiuh hidre. jah qa]^ sa skalks. frauja« 

23 yar]^ sre anabaust. jah naiih stads ist jah qa^ sa frauja du |>anmia skalka* 
usgagg and vigans jah faj^s jah nauf>ei uma^aggan. ei usfulnai gards meins* 

24 qij^a allis izyis j^atei ni ainshun manne jainaize ^ize faiura haitanane kausei]^ 

25 {)is nahtamatis meinis. mijuddjedun pan unma hiuhmans managai. jah gavand- 

26 jands sik qaf> du un. jabai was gaggif> du mis jah ni fijai|> attan seinana jah 
ai|>6in jah qen jah bama jah bro{)runs jah svistruns. nauhu^-J^an seina sil« 

homm accmnbentiiim Loc dudt ad emn: beatns qui edit panem in regno dei« 16. Tunc 4^t ei dominiis: 
homo qoidam fedt coenam mag^am et Tocayit mnitos^ 17. et misit seiroin aaiiin liora coenae dicere his 
Tocatis: ite, nam iam paratum est omne. 18* Et coepenint statim excasare omnes; hie primus dixit: 
agram emi et debeo ire et yidere hunc; oro te, habe me excasatimi. . 19. Et alter dixit: ing;a bonm ead 
quinqae et eo probare hos, oro te^ habe me excasatum. 20. Et qmdam dixit: nxorem dnxi et ideo. non 
possum Tenire, 21. Et yeniens hie serms nontiaTit domino sue hoe. Time iratos hie paterfamilias dixit 
ad senrom snom: exi sobito in plateas et semitas urbis et paaperes et debOes et caeeos et clandoe 
addne hnc* 22. Et dixit hie servns: domine, factmn*est, ati praeeepisti, et adhac loons est. 2S. El 
dixit hie dominus ad hnnc serrum: exi per yias et sepes et compelle introirey at impleator domoi 
mea. 24. Dice enim Tobis^ qaod non unns hominnm illomm homm antea Toeatomm g^nstat hane coe* 
nam meam. 25. Ivemnt-eom autem eo greges mnlti, et conyertens se dixit ad eos: 26. si qois it ad me 
et non odiat patrem snom et matrem et nxorem et liberos et fratres et sorores, insnper autem snam ip* 



14, 15. anahumhjandane] B. suspicatur, Ulf. 
avaxeifiivwv pro awavaxeifiivcov legisse; certe 
aliis lods pro avvavaxeiad'ai ponit mipanakutnh'* 
jan^ sie ys. 10. 7, 49. M. 9, 10. Me. 6, 22. 26. 
ef. tamen Cor. 2, 7, 3 gasviltan = avvaTto&a-^ 
veiv, pro quo alter codex mipgasvilian habet. 

14, 16. Paruh]^ J. St. + panuh. — /raujal 
domuiiis, gr. omn. o. — haihaif\ St. ^ haihaip. 

14, 18. qah\ Ulf. ^ avt(^ c. codd. et yerss« -— 
Jaurqipamma] J. ^ faurqipitmh 



14, 19. Jatirqtpanana} J. ^ Jarqipanana. 

14, 21. $ialk8] Ulf. ^ ixeivog c codd. — 
Uuidans — haltans} cx> gr. 

14, 22. siads w/] St. + <x). 

14, 23. usfuInaH J. Su + wfiainm, yid. 
ad 2, 21. 

14, 24. faura haiianane] editt. ^ ick, 

14, 26. pan} Ulf. ^ xal; esse id expranlam 
particula up luh)^ rod nauh affixa, propterea nobis 
non yidetur^ qood h. L xcU = etiam^ qno4 vaat^ 



Digitized by 



Google 



Lneat i4, 27 — 32. 



133 



27 bins sairala. ni mag meiiis siponels Tisan. fah Baei ni bairi^ galg^n seihaua 

28 jah gaggai a&r mis. ni mag Tisau meins siponeis. izrara was raihtis Tiljands 
kdikn timbrjan. niu firumist gasitands rahnei^ manyi. ]^o habaiu du ustiuban. 

29 ibai aufto bipe gasatidedi grunduvaddju jah ni mahtedi ustiuhan* allai pai 

30 gasaii/randans duginnaina bilaikan ma qi|>andans f>atei sa manna dustodida 

31 timbrjan jah ni mahta ustiuban. ai^j^au -was |>iudan8 gaggands stigqan vif>ra 
anj^arana f>iudan du viganna. niu gasitands faurfiis j^ankeip. siaiu mahteigs 
mip taihun {>usundjom gamotjan pamma mifi tvaimtigum fiusundjo gaggandin 

32 ana sik« eif>au jabai nist mabteigs. naubf>anuh feurra unma yisandin msand^ 



I, non potest mens discipaliig esse; 27* et qui noB portat cnicem saam et eat pest me^ non 
potest esse mens discipnlos* 28* Yestmm qnis enim rolens tmriiii aedificare^ nonne primam se* 
dens compatat paratmn, haec habeatne ad consmnmaiidaai) 29* ne forte, qiiiiiii poneret fandamentmn 
et non posset consnmmare, omnes bi adspicientes coeperint deridere earn 30. dicentes, qnod 
Iiic homo coepit aedificare et non potnit consnmmare. 31* Ant qni rex iens mere contra alinm 
regem ad bellam, nonne sedens antea cogitat, sitne potens cam decem millibus occarrere hide com 
Tiginti millibus eonti contra se? 32. Alioqoin si non -est potens, adhnc procul eo exsistente mit- 



qnam, qnantom scimos, per — tiA Gothus reddit, 
Tid* tamen ad J. 18, 26. 

14, 27* visan meins] c\> gr.^ sic ts. 33. 

14, 28. izvara} gr, omn. post raihtis, cf. ad 
9, 36. — manvi — ustiuhan] paratam — consnmman* 
dam; Tiri docti alii alitor de hoc loco stataeront: 
B. pro habaiu legere malebat habaip et conyertere, 
apparatum quern habei ad perficiendum, qnod 
falsum est, quia ^o non pronomen relatiyiim, sed 
demonstrativam est; L. lectionem codicis Arg. ser* 
Tans interpretatar apparalum habeatj qui ad per* 
fidendum suppetat, in eo is tantom errat, quod bo 
ad mamvi refert, quod fieri non licet; Ih. UIBL 
illustrat. p. 234, cui ordo yerbomm habaiu manvi 
du ustiuhan po esse Tidetnr, audadorem criticum 
se praestat, et Z., qni enm recte sensisse didt, si 
Ul£ %a TtQOQ cum codd. legisset, se graeca non in- 
telHgere comprobat; qaod autem Z. ipse manvipo 
ict. legere se malle ait et pro partidpio habere, non 
meminit iUe hanc partidpii formam in — idoy non* 
qnam in — ipo desinere; pro genitiyo Tero plura* 
lis yerbi aHcaius manvipa nemo, qui sensnm per- 
spexerit, cam isto yiro docto habuerit. Quamqnam 
confitemar, lectionem nos male habere, tamen nihil 
testat, nisi nt statnamus, VIL c codd. xa slg aut 
%& nQog legisse et aactoritatem codd. in eo tantum 
omisisse, qnod Toces po habdiu pro habaiu po 
(habeatne haec) transposaerit, qni tamen error li- 



brarii esse yidetur, Toces enim aliqnoties transpo- 
sites esse, ad 9, 36 monuimos* Ceterom pro usiiu» 
han St. 4: usstiuhan. 

14, 29. mahtedi] cod. Arg. Hz. J. St. B. rf: 
mahtide, cf. J. 18, 36. 

14, 30. iimbtjan] J« St. -|- limrjan, 
14, 31. t^^oniMi] sic editt. ; cod. Arg^. t^tg'a | na^ 
sine dubio falsum pro vigana, qui est datiyns yo* 
CIS vigans (beUam]f; saepins enim librariis acddit^ 
nt Uteres ant sjllabas, in fine lineae scriptas ab 
initio proximae repeterent, cf. ad J. 9, 41. Errayit 
Ih., qui viganna pro gerundio (Ulf. illastr. p. 154), 
aut pro infinitiyo, addita sjllaba na (p« 245) ha* 
bm't; errayit etiam Z., qui (cum Ih.) tfigan Hva 
cbniedt, nam infinitiyus eaX veihaUf non vigan; 
praeterea hoc yerbum ponitar com du (yid. Cor. 1, 



15, 32), non cum accusatiyo. Quid deniqne F. 




sitau; ceterum gr. omn. post mahteigs. — pusundjo\ 
J. St, B. ^ pusundjom. 

14, 32. eipau] hoc nno loco inyentnm L q. 
aippau = el os fiijysj qnae sequnntur jaAot mst 
muMeigs (si non -est potens) sine dubio orta snnt 
e g;lossa in margine adscripta ad explicandam minus 
nsitatam particolam, certe in graeds nollom eomm 

uigiTizea oy ^^i» 



oogle 



134 Lucan 14j 33—15^9. 

33 jands aini bidji]^ gavairf^jis. svah nu warjiziih izvara saei ni a[fqif>i]^ allainma 

34 aigiua seinamma. ni mag visan meins siponeis. god salt. i|> jabai salt baud 

35 Yairt>i|>. we gasiipoda. nih du air{>ai. ni du maihstau fagr ist ut usyairpand 
15 9 1 imina. sam habai ausona gabausjandona. gabausjai. yesuDu^-]^ iinma new- 

2 jandans sik allai motarjos jab fraraurbtai bausjan unma. jab birodidedun 
fareisaieis jab bokarjos qif^andans ^atei sa frayaurbtans andnimi]^ jab mith- 

3« 4 matji^ un. qa|> ^an du im t>o gajukcm qif>auds. \Fas manna izyara aigands 
taibuntebuttd lambe jab fraliusands ainamma j^ize. niu bilei|ii|> ]^o niuntebund 
jab uiun ana auj^idai jab gaggi^ afar j^amma fralusanin. unte bigiti^ j^ata. 

5« 6 jab bigitands uslagji^ ana amsans seinans faginonds« jab qimands m garda 
galapo^ frijonds jab garaznans qij^ands du im. fagino]^ mip mis f>ammei bi« 

7 gat Iamb meiu I>ata fralusano. qi^a izyis |>atei sya fabeds yairj^i^ m bimina 
in ainis frayaurbtis idreigondins {^au in niuntebundis jab uiune garaibtaize* 

8 I>aiei ni ^aurbun i'dreigos. ai^I>au suma qino dralunans babandei taibim. jabai 
frallusi]^ drakmiu ainamma. niu tandei]^ hikaru jdb usbaugei^ razn jab sokei]^ 

9 glaggyaba. unte bigiti|>. jab bigitandei gabaiti]^ frijondjos jab garaznons 

tens legattim orat pacem. 33. Sic iam qnisqne yestnim qui non rennntiat omni possessioni snae, non 
potest esse mens discipnlas. 34. Bonum sal; yenmi si sal fatanm fit, quo conditur? 35. Neqne ad 
terrain, hod ad fimum utile est; foras eiidant id. Qui habeat aures audientes, audiat. 15, 1. Faenint 
autem ei appropinqnautes se omnes telonarii et peccatores andire enm; 2. et murm u rarunt Farisaei et scribae 
dicentes, quod hie peccatores suscipit et edit -cum iis. 3. Dixit autem ad eos banc parabolam dicensr 
4* quis homo Testnim possidens ceutnm ovium et amiftens unam harum, nonne reliuqiiit has nonaginta el 
norem in dtserto et radit post hane amissam, donee inyenit hanc; 5* et inyeniens poait in humeris sois 
g^udens 6. et yeniens in domum conyocat amicos et yicinos dicens ad eos: gandete cum me, quod in- 
yen! oyem meam hanc amissam. 7. Dico yobis, quod sic laetitia fit in coelo ob unum peccatorem 
poenitentem, quam ob nonaginta et noyem iustos, qui non indigent poenitentiae. 8. Ant quae- 
dam mnlier drachmas habens decem, si amittit drachmam unam, nonne incendit lucemam et 
eyerrit domum et qnaerk dilig;enter, donee inyenit, 9* et inyeniens conyocat amicas et yidnas 

yestigium apparet. — fairratmma\ ro ^, ^-- tnsand^ hund^ sicot paulo post munfe "hund, — Jrahisa^ 

Jands aini\ o^ gr« omn. urn] J. St. 4^ fralausaniuy sic etiam ys. 6« 

14, 43. aigina seinamma] <x) gr. — visan ^^y ^- uslagjih] B. 4: mlaujip. 

meinsl yid. ad ys. 27. 15» 6. bigat] St. ^ bigap. — fralusano] yid. 

14, S4.jabai\ St. ^ jadai. •* ^»;,\ r , y .i. x il • r j., 

14, 35. HI] St. mA, quod mebus est, j g^ ^ niJtehmdas. - pJiiei\ St * paei. 

15, 1. imma netyandans] r^ gr. 15^ g. ^^^j quaedam, gr. omn. tig (quae), 
15, 4. laihuniehund] pro usitato taihuuiat'^ 

hmd (8, S, 16, 6 sq.)) ceterum J. '^ iaihtmie 



pro quo Ulf. per errorem %ig legit. — iaikum ja* 
bail J* St. 4^ iaihunja sai* — mbaugfip] J, Su 

Google 



Digitized by ^ 



Luea$ 15, 10 — 19. |3j^ 

iO qij^deL fs^oo]^ nup mis^ unte bigot drakmein. j^ammd fralaus* sva qi|>a 

izvis. fabeds yairj^i^ in a]idyair|>ja aggele gu^s m ainis idreigondins fravaiirhtis. 

11, 12 qajMi^-]^. maime sums aifata trans sununs« jah qa}^ sa juhiza ize du attin. 

13 atta. gif mis. sei undnnnai inik. dail aiginis. jah disdaiUda xm sves sein. jah 
a£ar id managans dagans brahia samana allata sa juhiza siinus jah aflai{> m 
land fidrra Tisando jah jainar distahida ^ata sves seinata libands usstluriba* 

14 lA]fe t>an fravas allamma. rarp hubms abrs and gayi jainata. jab is dugann 

15 alaj^rba ya]r|>an jab gaggands gabafdda sik sumamma baurgjane jainis gau* 

16 jis. jab msan^da ina baij^jos seinaizos baldan sveina. jab gaimida sad itan 

17 baurae. j^oei matidedun syema* jab manna iinma ni gaf. qimands {>an m sis 
qa]^. wan fUu asnje attins meinis ufarassau baband blaibe. ip ik bubrau fra- 

18 qistna. usstandands gagga du aftin meinamma ^ih qipa du unma* atta. fra-- 

19 yaurbta mis m bimin jab in andyair|>ja j^eiiiamma. ju fianaseij^s ni un yair|>s 

dicens: g^aadefe cam me, nam inyeiii cirachmam, qaam amisi. 10. Sic dico robis, laetitia fit in faci« 
aD^lomm del ob unum poeuitentem peccatorem. 11. Dixit aatem: liominnm qnidam babuit duos filios, 
12. et dixit hie iauior coram ad patrem: pater , da mibi, quae coutingit me, partem proprii; et diriait iia 
possessionem snam. 13. Et post non multos dies tuUt in - unam omue Lie iunior filius et abiit in terram 
procul exsistentem et illic dissipsTit banc possessionem suam Tivens effrenate. 14, Quum antem vacnns- 
esset omni, facta -est fames ma^a per regionem illam, et is coepit e^niis fieri. 15. Et ieus dedit se 
coidam dvinm illius re^onis, et misit enm agri sni pascere porcos. 16. Et copit sat edere siliqnis, quas 
edernnt pord; et bomo ei non dedit. 17. Yeniens tnm in se dixit: quam multum mercenarionim patris 
mei abundantiam Labent panium, Teram ego fame perdor; 18. surgens Tado ad patrem menm 
et dico ad enm: pater, peccayi mibi in coelum et in facie tua; 19. iam amplius non sum dignus^ 

B. 4^ ushaujeipm — glagsvahd] sic cod. Arg.; 15, 14. aZa^crria] sic cod. Arg.; J.St. B.j^oTZa* 

Hz. Z. 4^ glaggvuba. parha, quod Z. male probat, ant aUparba (qiiod noa 

15, 9. drakmein] J. St. B. 4^ drahmm, nadi melius est) l^endnm esse censet; yid. Grim. II. 627* 

is est casus teHius formae drakma (Tid. ts. 8)^ 15, 15. bmttrgjmne] J. St. "^ bautjmne* -— > 

aostro loco Uif. forma graeca ntitvr, Hti saepias — #i» Jaims gaufts] <^ gr. omn. -^ hmf^a$] agri , ge* 

pro — 1JV, yid. M. 27, 62 parmskaivem {na^Ur*' nitirns locum iudicaus, quo mittebatar, sie Mc. 4^ 

axet/ifv), L. 7, 5 tynagogf^ {ovvaywyjjp) , Rouu S5. L. 19, 12. rid. Grhn. IIL 127. 

16, 22 aipulaulein (iTtiCToXijv); Z. igidir illam 15, 16. sad i'tan] St. ^ ict., ceteram Ulf. ik 

formam iniuria tentayit — fraJaus] J. St. B. :^ codd. et Terss. x^gtcttJx^vcu legisse Tidetur. — 

fralausda. fimna] gr. omn. post gvf. 

15, 10. aggele] sic cod. Arg. nti 9, 26; J. 15, 17. qimands — «ur] (x> gr. onm. — ufar^ 

St. B. 4: aggUum. — Mteigondim fravaurhiiti] <x* asaav] St. 4= ufaradau^ — tk] Uif. c codd. 

gr, omn. ^ wde> 

15, 12. set undrinnai mtk] sic cod. Arg.; 15, 18. jin«] mL ad M. 27, 4. — tin] pr. 

J. St. B. 4^ #0 undrinnanein, pro qiiibns L. multo St. 4^ tt. 

melius j^ undrinnandein coniecit; lb. 2L 4^ m 15, 19. jt/] Ul£ ant pro xaLf quod b. 1. pie* 

mndrinnai mis. riqne codd. babent, posnit, uti Mc 9, 13 et infra 

15, IS. tn landfahra vi$andoi yid. ad 19, 12. vs. 21 , neque cam Griesb. xai omisisse dicendos 



Digitized by 



Google 



136 



Lu€m9 15| t(l-*2flL 



20 61 haiiaidau suniis j^ems. gaiavei mik sve akuoia asnje ^eiiiaise# jtik msfaiH 
dands qam at attin semamma. nauh^anuh I»an fairra visandan gaaa^^ Xna atta 

21 'is jah infeiiioda jah f^ragjands draus ana hab u jah kukida unma. jah qpijf 
unma sa sunus. atta. fraraurhta m himin jah in andrairj^ja j^einamma. ju 

22 ]^anaseil>8 ni un yair^ ei haitaidau sunus j^eins. qa^ ^mi sa atta du skalkam 
seinaimu sprauto bringi^ yastja I>o frumiston jah gayasjif) ma jah gibi^ ^ggjn^ 

23 gulf) in handu is jah gaskoh ana fotiins u. jah bri^andans stiur ^ana aUdan 

24 iifsneil>il>« jah matjandans yisam yailal» unte sa sunus meins dau]^ yas jah 

25 gaqiunoda jah fralusans yas jah bigitans yarf). jah dugunnun yisan. yasu]^ 
j^an sunus is sa al^iza ana akra jah cpmands afiddja new razn jah gahau« 

26 sida saggyins jah laikans* jah athaitands sumana magiye frahuh. yra yesi 

27 I>ata. I>aruh 'is qaf) du 'imma* ^atei bro^ar I>eins qam. jah u&nai^ atta f^ins 

28 stiur j^ana alidan. unte hailana 'ina andnam. j^anuh modags yar]^ jah ni yilda 

at Tocer filiiis taas; fac me nti vnam mercenariomm taornm. 20. Et gnrgens renit ad patrem saom; 
adhuc antem procul exsistentem yiclit eum pater eios et misertns-est, et airrens cecidit super collnm eins 
et osculatas - est earn; 21. et dixit ei Lie filing: pater , peccayi in coelum et in facie taa; iam amplias non 
tnm dignns, nt yocer filios tans. 22, Dixit antem Iiic pater ad servos snos: snbito afPerte yestem bane 
primam et yestite enm et date annuinm in mannm eius et calceamentnm in pedes eios, 23. et affereotes 
yitiilnm bunc saginatnm dissecate, et edentes epnlamur lante; 24. nam bic filins mens mortnns fuit el 
reyixit , et amissns fuit et inventus factus 'CBti et coepernnt epnlari* 25. Fuit antem filins eins bic ma* 
ior in agro, et yeniens adiit prope domnm et audiyit cantiones et Indos, 26. et advocans quendam pueromm 
interrogavit, quid esset boc. 27. Tunc is dixit ad enm^ quod frater tuus yenit, et dissecayit pater tuns 
yitulum bunc saginatnm, nam sanum eum accepit* 28. Tunc iratus factus - est et non yolnit 



est; ant si xal non legit ^ pleonastice adyerbio pa» 
naseipa^ nil L. 16, 2 adverbio panamais, addidit, 
nam Ju ni pro solito panastipa ni graeco ovxert 
saepius respondet, yid. Rom. 7» 17* 20. Epb. 2, 
19. Pbilem. 16. 

15, 21. ju] yid. ad ys. 19. — haitaidau} J. 
4: haUaudau* 

15, 22. aitai St. 4^ aria. — selnaim'] J. St. 
4; seiname* — sprauto bringipl J. St. B. 4^ suns 
iobrigg; cetenim spt*auto ^ gr. et de bringip pro 
briggip yid. ad 14, 31. — figgragulp} J. 'i^ Jrigm 
graguip, St. 4: fingragulp. 

15, 24. varp] St ^ varpa. — visani J. St. 
B. + vailavisan, quod addidamentnm eis sensns 
reqnirere yidetur; sed nesdyemnt illi, viaan b. 1. 
non esse verbum substantiynm , seA significare epn* 
lari et ad eorum genus pertinere, quae Grim. I* 



842, X. enarrayit, qnod antem vaila ys. 23 additom 
b. 1. omisit, saepins Ulf. sic facere solet, nt eomn- 
dem yerbomm compodtomm altero proxime sub-* 
sequente particulam non repetat, yid. L. 19, 5 
dalap ataieig et ys. 6 solummodo ataiaig qoam- 
qnam utmmqne pro xatafiaiveiv positum est^f 

15, 25. alpiza] J. St. B. • . piza. — ahral 

J. St. 4: lande, B. 4: landa jah] Ulf. <> tag. — 

qimands — neui] J. St. B. 4^ mippanei gavarn^ 
dida sik Jah aitddja newa. — Jah] sec et, ® gr« 
omn. — aaggvins] bine nsqne ad ys. 27 u/lmenb 
J. St. B. lacnnam babent; baec difficilia in cocU 
Arg. lectn lb. recte emit. 

15, 27. ufanaip] sic cod. Arg.; Hs. prima 
mann 4^ afonaip; errant igitur Z. et Wackema|;el 
Deutscb. Leseb. I. praefl p. XXYI afmaip codkis 
Arg. lectionem esse dicentes. 



Digitized by 



Google 



:. 29 uHBgaggan. i]^ aila: &: mgaggands .lit bad iha. j^anili li andlbd^ds qaf) du 

* Jaf&Bu nai. ftt& fihi jere.skalkinpda ]^ jah ni -wanhun ajiabnsit ^eina ufar« 

. Xddja, fall mis in. aiv ligt^ gaitcSn. ei iiii{> fidjondam^ meinaim Ixivesjau. 

d&']^ Jfmt 8a.simu8 j^oins. saeiifeat j^eiii fp^w ndjf kalkjom. qam. u&naist unma ^/r^/w^wr^ 

$1 'Stiilr {laqa alidan* j^aruh qa^ du imma# bamilo. j^u sinteiiio mi^ mis yast jah 

.. 32 uu jeih all |»ata mem ]fSn Xsi* vidla idwn jah^fiigiiidD ski^^ unte bro{>ar 

169 1 jiinnp dauj^Sr vm fall ^cpli]ioda;^jak.&alii8an8 jah bigitana var{>. qa|»u]^-{>an 

du flipcmjam, 8^iiaim» maime soma yas gabeS^V aaei aibta'iaUrftgagjan. jah sa 

2 firamrdbi]^. yarfi dit mmia' ei: dntahidbdi adgra is. jah atyopjands ma qa]^ du 
uimia. Aiwe ^ta haui^a finm . ]^; uc^ f ^^^P ^^Emragagg^b Jieinis. ni magt 

3 auk jtt j^anamais fauragaggja yisan. qafi f>an m.sis sa fauragaggja. ^a taujau. 
j^aiidei frai^ meihs afioimi]^ fauragaggi af mis. grabaa ni mag. Hdjan'skama 

4 mik. and^ahta mik wa taujau. ei {>au bij^e aisatjaidau us fauri^aggja. audni* 
S.maiua mik m gardins seiuans* jah.athaitands ainwarjauoh fEohuskulaae frau* 

intrare, Temm pater eius exiens fbras ^raYit eam^ 29 f Tanc 18 resjkondens dixit ad patrem: ecce, tarn 
moltBin annonim seiriTi tibi et aoa unqnam praeceptan^ taum praeterii, et milii non unqaam dedisti €a«, 
pram, at cum amicis meis epnlarei^. 30. Vetum qnuni hie filias taas, qui yorayit tuam poiBsessionem 
cum mereCridbiis, yenit, dissecasti ei Titulnm hunc saginatnm. 3I« Taac dixit ad earn: filiole, tu semper 
cum me fuisti et es, et omne hoc meum> tanm est, .32. Laate epulari et gaudere debitam fuit, nam 
firater tuns mortuos fait et reyix^t, et amissns et inTentns fuit. 16 , 1* Dixit anCem ad disdpidos, 
saos: hominnm qiiidam fuit diyes, qui habuit yillicam et hie diffamatus ,fuit apud eum, quod dissipare^ 
bonum eius. 2. Et adrocans enm dixit ad earn: cur hoc audio de te? redely jrationem villicatioiiis tuae^ 
non potes ^uim iam amplins yillicus esse* 3« Dixit ,autem in se hie yillicn^: quid fatciam, quia domiuus^meus 
anfert yillicadonem a me ; fodere non possum, mendicare pqdet me. 4. Deliberavi apud - m^, quid ^aciam, ut for- 
tasse, quum amorear e yillicatione, recipiant me in domes suas. 5. Et adyocans unumquemque debitorum do- 

15, 28. tj^] yemm, gr. oiv, JJIL c» codd« 64^ 16, 1. pan] UI£ c. codd. et yerss* ^ xcU* — 

ynifL ad Cor, 1, 15, ll.^*4a^>^/>>. ^ « ii^ i<>^^jak> aueti St. ^ $me. — uihtal J. St. ± aihidcu — 

15, 29. paruhl St. -f- Pfimilu — skalHnodal ftmraga^un\ sic cod. Arg. et J.^ St. B. Ih. Z. 

seryiyi, p*. omn, dovXevto* — bivetjau] epularer; -|- fauragaggjan , quod asitatius est, yid. yss. 

Ulfiiam aQLOxricta pro evipQCtyd^u cam cod. D le- seqq., cf. 8, 3. — disiahidedi aigtn\ J. St. B. j: 

^sse, Griesb. andadns contendit. * duiahidudi aigan. 

15, 3a fret] librarium falso pro frat scri- 16, 2. hauga] Sl :|: htmgah. — fauragaggi 

psisse. Grim. L 844 recte arbitrator, sequitur earn JIb] St. + fauragag/is^ — ju panamaU] J« St. :|; 

Wackem. L 1. ict.; cf. ad 15, 19. 

15, 31. vast Jah &] fuisti et es, gr. oma« 16, B. fauragaggi] J. St, ^ fauragaggji. --^ 

tolammodo el, Ulf. c yerss. lat. — all] J. St. 4= alia* m mag] St. j: nim ag. 

15, 32. vaSa vtMin] J. St. B. ^ ict.; ceteram 16, 4. ei pau] J. St. :|: eipam; ceterum p{m 

JJIL ° di» —faginanlJ.iiifajmatu — iropar] Ulf. {av) ° gt. omn. ati Goth^ ipse.ys. 9. — ua] ex, 

c codd. ^ ovtog* — fraluHuu] Ul£ c codd* ® ^n ® gr. 

I. 18 



Digitized by 



Google 



f3g £•«•« 16, •^i»^ 

6 JIBS MiM 91^ j^foiMBki framiilfa* ^r«& fihi dtatt firinjw mmaanMi. fttuh 
qeip. tiiJMMMhnTnmd kase aferisb jah q[a^ dk ubhigu nim j^mlMikos jeii gasi* 

7 teids tprauto' gamelei fimtiguns. |M^(roh ^mt du ai^^anMma qa|i. a^{mn ]^ 
tran fihi fdLfdt» i|i 2s qa^. triluiTitaifciMcI nateda kausnisL jah <{aji dm *imnau 

8 aim I^ns bskos jah meiei ahtauteirand. jah kasida sa &aii^ |«Da Ipmragagg- 
|aa mraidilKHU iMie frodaba gatavida* mfe. ^ sobjos fiisi airis fipodomis 

9 smram Kohadis ik kimja sfinawimfi sindr ^ '& liavis ^a* taujai^ ievis &i-» 
jcmds us inbufmikBa wvindi^oa* Bi ^eoi wAigaif^* andninaiiia uvk 'in aiyei- 

10 BOB hki^ros^ saei triggrs vsk m leifihimnaw ji^ m mam^amma triggn ist fah 

11 aa m kitilamma uBtri^ra |ali m mamgHTMaa imtriggvs &t ja&ai sot mTm« 
damma £nlHi|nrailuia tri^grai ni Toarfm]^. fiata su^ina was mm gataabei^. 

12 jab jabai ia ^anooiia bmaaapfn trq^gvai ni Tawr|iii]^. f^ata mviat w^s usris 

13 gibif»v ni ainsbun {lire mag tvaim firavjam skadbinon. andbaib ainana fija^ jab 
an^arana Mjop^ ai^|ma ajnanima andtiloj^ 1^ aij^^aranuna firakamu ni magu^ 

mfaii soi dixit hiiic.Viiiiio: qaam moUimi debes jhrndno meo? 6« Tone £xit: centam cidoroin oleu Bl 
dthdt ad emn: simie HU Bteras et sedour snlnto scanbe g«]ii^ag;inta. 7. Delnde antem ad alteranr dfadtr 
at ta qaam Budhmi debes? Venim is £x2t: centum cormmm tritid. Et dixit ad emn: smne tibi Hteraa el 
fcribe octoginfa. S. Et taadarit Uc domino* hnnc TOHcmn iniqidtatJir, quia prndenter fbdt; quia bi SEk 
hxdoB secnli pnidentlores filib htda in genere aao annt. 9. Et ego Tobia dico, faciaHs yobia amicoa de 
Aritiii iniqnftatia, vt qnom snbiaceatia) redpiant tov in aeternaa tabeniaa. 10. Qm fidelia eat in parro, 
edam in malto fideBa eat; et Uc in panro infideSa etiam in midto infidelia eat* 11* Si igitnr in 
fcdqaia Aritiia fidelea son fadi-eatia) hoe reram quia robia credit? 12. Et ai in hoc aBena 
fldelea son fiEicd - eatia » hoc reatram quia Tot4a dat? 13. ITon mraa aeirormn poteat dboboa dominia aeiw 
Tire I aBaa nnun edit et dteram amat; aot oni afimeret, renmi alteram contemnit; non poteatia 

16, 5. $kab} St. i Aalt. 16, 11* faihupraama} B. ^ frOmpraikma, 

16, 6. faihufttaffnind} aie cod. Arg. h. L et aic etiam Ya. 13. 
ts; aeq.; B. Hz* 2C. utroqoe loco loAtui/^ _ 16, M* a urftedH inde naqne a«l finem 



imtd, Tid. ad 15, 4. — bokaa] St. ^ ho* X St. lacmiam habent; B. + aippau. Amdizmh, 

Jto$. — Jm il g mts] aic cod. Ai^.; J. B. Z* + lectio codicw Arg. manifeata, est rerbaHi iocertae 

fimftigwu. origima et aigviftcationia (Grim. ill. 15); gr. omn* 

16, 7* taihunlathund] jid. ad m. 6. 1^ yap, qnod Ulf. in loco parallelo M. 6, 24 umi0 

16, 8. atm;09] pro nmjusy Tid. ad 4, 13. jobtri (nam ai) reddidit, node coniid pofeat, andixf^ 

16, 10. tr^gwi\ J. St. ^ ffiff^a. — IrM* nA aignificationem contra, aKoqtiin habere. — ot/h- 

lamma\ pr. inde ab hac Toce nsqne ad finem rer- pau\B,^atpau. — and/ilopl aic in cod; Arg. a c rip t m n 

ana J* St. lacmiam habent, qnamqnam in cod. Arg* eaae videtor, aed certo did non potest, qmaliterae a^ 

locos integer exstat, nee habet, qood lectionem dif- modom eyanoerant; B« onrf..*, coniedt ipae ^ 

llcilem reddat. Ceterom pro leiiihmma jotroqae gr. andnimip^ — i'j^] B. -f" jVxA> aecondom gr., qoi 

emn. iXa%Latif. — 9a -^ unirigsval B* + mtei-^ xai habent. — fmknpraikta} rid. ad ya* 11; codw 

ial uniriggvs^ Ai^g* la jnarg. mammionim. 

Digitized by VnOOQ IC 



tucaw t6, U^». 



130 



14 go^ ikidkmoii fdh fid!iu|railma. gahaundeAm ]^ ^ afia jah ^ fiurduNueis 

15 faihufinkai TJBandttiis fah bimamindediiii tea. jab qa]^ dii un. jvm ri^fi. jozei 
garaihtaos domei^ uTfis silbanB &n attdvair^a manne. i^ ga^ kann hairtona 

16 Szyara. mie ^ta hauiio 'in mannam andaset m andyairjija gufm. Tit<^ jah 
ptimfi^«is md lohannen. ^af^roh j^u^mgardi guf^s yailamerjada jah irazuh 

17 lb &ai Dau^^da. 1^ azedzo ist himin jah air]^ hindarlei]^ ^au ritodis 

18 ainana Tiit gadriimuD. waznh saei aB^tands qen serna )ah Huga&ds anpara 

19 horinof^. jah wazuh saei afleitana liiigaif). horino^. aj^I^an manne sums yas 
gabigs jah gayasids ym paurpaurai jah bywaun jab yaila yisands daga warn* 

20 woaeh, babrbtaba. tff unleds sums yas namm baitans lazarus. sab atyaurpana 

21 yas du daura lis banjo fiills* yab gaumida sa^ itan draubsno ^iso drimandemo 
af biuda {lis gabeguis. akei jab bundos atrmnandans bflaigodedun banjos 'is. 

22 yar]^ j^an gasyiitoi fiamma unledin jab briggan fram i^gilum Un barma aiHra« 

23 bands, gasralt |»an jab sa gabeiga jab gafiilbans yar|». jab m baljai usbafjands 
augona sema yisands m balyemim gasaw I>an abrabam faurajiro jab lazzam 

deo senrire et dii^tiis* 14. Aodiyerant aatem baec omnia etiam hi Farisaei^ arari exaiiitenfes, et derise* 
nint enm. 15. Et dixit ad eos: yob estis, yoB-qui inatos iadicatis ros ipsos in fade bominnm, yeniai 
dens nosdt corda yestra, nam hoc altnm in hominibns, abominabile in fade dei. 16. Lex et profeta^ 
nsqne lohannem; deinde regnnm dei eyangelizatnr et qnisqne in id oompellitar. 17. Verom fadlios eat 
coehim et terram perire, qnam leg:i8 anom apicem cadere. 18. Qniaqne qui dimittens nxorem saam et 
jhiCMW afiam moechatnr; et qnitqae qui dimfsaam dndt, moechator. la. At hoimnQm qoidam fbit diyea 
et yestitiis fmt purpura et bjtso et laute ^nlana die qnoqne splendide; 20. yemm paaper qnidam fiiit* 
nomine yocatas Lazama, hie proiectns fait ad iannam eins, yolneribas plenoa* 21* Et cnpit sat edere micif 
liis cadentibua a mensa hnina diyitia, aed etiam canes accoitentes lambemnt yohiera eios. 22. Factom-est autem 
nofi haic paaperi et feni ab an^elis in sinnm Abrahamii mortnns-est aintem etiam luc diyes et sepnltos fiirft 
25. Et in inferno attoUens ocolos snos, exsistens in cniciatibes, yidft aotem Abrahamnm procol et Lazzarom 



16, 14, fartiaaiei»\ B. :(: /areisatet. — Mvta- 
wtmdedun] sic cod. Arg. et editt. sine dabio :{:; 
Chrim. L 643 pro hHnammideduH dictum ^ nobis 

himawndedum scdfoendnm esse yidetmr^^^fci i ^^^^ 
sm^ a>a <■* miti^m m ^ 

16y IS. hahiona] J. St. B. 4^ hairtana. — 
hittiko] gr* omn. post man$ia»u -^ andasef] J. Su 
j: andseim 

16, 16. navl^ada] con i p eHi tur, Ul£ yerba gr. 
id dicentSa: ad id fsc occnpandom) yim adhibent, 
Aon inteHexit et jSiayetai yerbom medimn pro pas- 
iiyo habnisse yidetnr, id qnod sensam turbat. Nee 
mmtlffan graeoo fiui^ea&ai apte respondet, est id 
potins anmnuddjan (M. 11, 12), naufy'an autem 
«=$ arayxd^iv L. 14, 23. c£ Skeir. 36, 2. 



16, 17. 1^] Su + Jah. — vrit gadrm9am] 
J. St. B. 4^ vruta drinsan. 

16, 18, seina] St. :{: soma* -^ afleiiand] 
Ulf. c. codd. et yerss. ^ a7t6 ipdgog* 

16, 19. bysaamn] J. St. ^ byswum. — jaK] 
tert. et, • gr. omn. — vaila visands] e<Ktt. :j: ict., 
yid. ad 15, 32. — daga wammeK] edxiU ^ ict. 

16, 20. haiians] yocatus, ® gr. omn.^— • futU\^4^kil^Uft^',^.0w^ 
J. St. 4: /«b. ^m^H^^f^.mM- 

16, 21. %ah t/on] J. St. B. j; sapnan. — 
bilaigodedtm] J. St. ^^ bilaigvodtdun ; [JI£ c. codd. 
htiXkiXOV pro anileixov leguse yidetnr. 

16, 22. brtggan] V\t « avrov. 

16, 23. ban] sic cod. Arg.; B. Ih. Z. ^^ 
Ptma, yid. ad J. 5, 36; ceteium ® gc omn.; solet 

18« 



Digitized by 



Google 



140 



Lucas 16, M^U, 9. 



24, 17, m barmita &* jah is ufhi^pjioids fabai fraraurkjai bro^ j^eins* gasak 

3: 4 imma« jah {>aii jabai idreigo aik. fraletais iiiuna. jab jabiEu sibim sin^am ana 
dag firayaurkjai du ^us jab sibun sjnl^am ana dag gayandjai sik <p]^and8« id« 

5 reigo mik. fraletais imma« jab qej^im apaustauleis du iraujin. biauk uns ga- 

6 laubein. qa{> j^an frauja. jabai habaidedeij) galaubein STe kaunio sinapis 
aij^{>au jus jabai qi{>ei]^ du bainabagma ^mma* uslausei ^uk us yaurtim jab 

7 ussaiei ^uk m, marein. jab andbausidedi {>au izyis» yras l^fm isyara skalk 
aigauds arjandan a]{>{>au baldandan. saei atgagganduoi af bai^jai qi{>ai suns. 

8 bindarleij^ anuhkumbeL ak niu qil>i^ du imma. manyei. yra du nabt mafjan 
jah bigaurdans andbahtei mis. unte matja jab drigka. jah bi{>e gamatjis jah 

9 gadrigkais ^u. iba |>ank j^us fairbaitis skalka jaiuamma. unte gatayida. {^atei 

in rinibas eios. 24* Et is exdamaaui — IT, 3. — si peccet frater tang, increpa emn^ et antem ri conyertat 
se, remiUas ei. 4. Et si septem vicibiui per dian peccet in te et geptem vicibos per diem conyeitet se 
dicens: converto me, remittas ei. 5« Et dixenmt apostoli ad dominmn: adan^e nobis fidem. 6. Dixit 
autem dominns: si haberetis fidem sicut graniim sinapis, fortasse yos si diceretis ad morum Lane: 
exsolre te e radidbus et expone te in mare, et obediret fortasse yobis* 7. Quia antem ye- 
strum seryam babens arantem ant pascentem, qoi reg^edienti ab a^ro dicat statim: prodi accnm* 
beqne; 8. sed nonne dicit ad eum: para, qnod in nocte edam et dnctns ministra mibi, dum edo 
et bibo, et posthac edas et bibas tn. 9. Num gratiam tibi promittis seryo illi, qnia fedt, quod 



mJ Atf^*. JPfM, 



qnidem Ulf. interdnm banc particnlam, praecedenti- 
bus particulis temporalibus aut partidpiis, in apodosi 
addere, yid. L. 2, 42. — lazzaru] J. St. ^ laza^ 
rum, B. -|- lazaru. 

17, 3. jabai] nnm Ulf. di omiserit, nti Griesb. 
contendit, ceito did non potest, qma ante jViftort in 
cod. Ar^« qnaedam desiderantur, qnoriun ultima 
yox 'ip fuisse yidetur, solemne est enim Ulfilae di- 
cere 'ip jabai = iav di, el di* — fravaurJHai\ 
Ul£ c. codd. et yerss. ° eig as* — idreigo] J. \^ 
idreijo, 

17, 4. sibun sinpam] J. St- B. ^ ict. — fra* 
letais) J. + afletais. 

17, 6. aippau Jus Jabai qipeip] ant yos si 
diceretis, gr, omn. iXiyaxB av» Lectio nostra sen- 
sum peryertit; requiritur particula g^aecnm dv ex- 
primens, quae qunm sit aippau (M. 11, 23* J. 
14, 2. 7. 28. 15, 19. 18, 36), restsA jabai , quod 
aliquando in marine positum ab aliquo, qui op 
pro idv dictum esse putavit idqne yoce jabai red- 
dendum esse indicare yoluit, deinde autem a libra- 
no in textum illatum, nunc eiiciendum et legen- 
dmn est: aippau jua qipeip. Jue (yos) ab omn. 



gr. omissum, umili loco inyenitur etiam additnm 
J. 14, 2S j(Aai jrijodedeip mii. aippau jus jo'* 
ginodedeip^ Cetemm de qipeip pro qepeip yid. 
ad 8, 56. — andhauaidedi] St. :|: andhuuseideim 

17, 7. arjandan] J. St. ^ ariandam. — haU 
dandan] J. St. j^ haldandam. — aigaggandin\ 
J. St. 4^ qimandim* — hindarleip aniMumbei\ 
J. B. 4^ hindarleipa nvh kumbei, St. j^ hi$tdar* 
lei Panuh kumbei; yeram lectiouem L. iam pri- 
dem inyenit, yid. ad Mc. 14, 44* 

17, 8. naht maijau] editt. :|: ict,; cetenim B. 
ooBiodt j: Mfoduh nahimaijau, nee melius L. wa 
du nahtmatjan. ^ * -fc^** 

17, 9. iba] sic cod. Arg. pro nsitato lAai, c£ 
Grim* in. 284. — Pank bus fairhailia] sic cod, 
Ar^. ; J. St. ± pafjjus fitirhaiiei, B« ^ bantp 
usfairhaitip f lb. j^ patikp usfairhaiiiu JLoens, 
interpretibus diffidlior yisns, a Zahnio recte oon- 
stitutus* respondet graeds yerbis; Ulf. enim medium 
!%££ (exif) addito pronomine pus reddere yolnit^ 
quam ob causam neque pau, quod Z. coniedt, ne- 
que pis, quod Ryv^. proposuit, hoc loco admittitur| 
d^ IML 6, 42 leiwan sis (jificyeiaaad^ai) y Mc 2^ 6 



Digitized by 



Google 



liU^UB 17; 10—21. 141 

10 anabudan ym; m man. sva jah jus. f^an taujai]^ alia I>o anabudaiioiia xzris. 
qijiaif^* {Kitei skalkos unbrukjai sijum. unte ^atel skuldedum taujan. gatavi* 

11 dedum. jah yarf^ mi{>^attei iddja is m lairusalem. jah is ^aidbiddja {>airh 

12 midja samarian jah galeilaian. jah inngaggandin imma m suma haimo gamo- 

13 tidedun unma taihun ^rutsfillai mans, ^aih gasto{>un fairra{>ro. jah silbans 

14 ushofon stifona qi{>andans. lesu talzjand. armai imsis. jah gaumjands qaf) du 
im. gaggandans ataugeil^ izris gudjam. jah Tar{> iiuj^t>anei gali^un gahraini- 

15 dai yaiir{>un. i^ ains {>aii ize gaumjands {>ammei hrains yar^. ga^andida sik 

16 mi{> stibnai mikilai hauhjands gu{> jah draus ana andayleizn &ura fotum is 

17 ayiKudonds unma. sah yas samareites. andhafjands j^an 'ieisus qa^. niu taihun 

18 ^ai gahrainidai yaurf^un. if) f^ai niun >far. ni bigitanai yaur{>ua gayandjan- 

19 dans giban yul{>u guj^a niba sa aljakunja. jah qa{> du unma. usstandands gagg* 

20 galaubeins {>ema ganasida ^iJl. fraihaus ]^n fram famsaium. lyan qimi]^ 
f^iudangardi gufm. andhof un jah qa{>. ni qimij) {>iudangardi gu{>s miji atri*- 

21 tainai. nih q[it)and. sai her. aij^pau sai jainar. sai aiuk j^iudangardi gups in 



praeceptnm fait; non pnto. 10. Sic edam tos; qniim faciads omnia baec praecepta Tobis, dicadft, qaod 
servi inudles sumus; nam quod debuimus facere, fedmus, 11. Et factum -est dnm ivit is in lerosalem, 
et is transiit per mediam Samariam et Gralilaeam. 12. Et ineuute eo in quendam yicorum, occuire- 
rant ei decern leprosi bomines, biqne steterunt procnl. 13. Et ipsi levarant yocem dicentes: lesn prae- 
ceptor, miserere nostrL 14. Et obseryans dixit ad eos: euntes osteudite yos sacerdodbus ! Et factum -est, 
dam iyerant, mundati iacti - sunt. 15. Verum nans turn eonim obseryans , qnod mnndos factus- 
est, couyerdt se cum yoce mag^na exaitans deum, 16. et ceddit in yaltum ante pedes eius, 
gradas - agens ei, bicqne fnit Samarites. 17. Respondens autem lesus dixit: nonne decern hi 
mbndati facd - sunt, yerum bi noyem ubi, 18. non inyenti facd - sunt conyerientes dare glo- 
nam deo, nisi bic alieuigena? 19. Et dixit ad eum: surgens yade, fides toa sanayit te. 
20. Interrogatus autem a Farisaeis: quando yenit regnnm dei, respondit iis et dixit: non yenit regnum 
dei cum obseryadone> 21. neque dicunt: ecce bic, aut ecce illic! ecce euim regnnm del in 



pagkjttti sis (diaXoyi^e.a&aOy cf. J. 9, 22. Tit. 17, 16. sak] B. fako adnotat, Ulf. xat omi* 

1, 14 qfwandjan sis {aTcoacQeqiaa&ai). Ceterum sisse, yid. ad J. 18, 26. 

de pank pro ba§;h scripto, yid. ad 14, 31. 17, 17. pai\ pr. bi, Ulf. c.gr., qui o^roc legunt 

17, 12. paih] J. St. 4^ paif de paih pro idque post dexa ponnnt; aut si mavis, transpouas 

paid yid. ad J. 18, 26. taihun pat et legas pai taihun^ cf. ad 9, 35 el 

17, 13. ushofon] nc cod. Arg. pro uJioJum, 14, 28. 
Yid. ad 4, 13. 17, 19. usstandands} J. 4^ usstandans, SL 

17, 14. gudjam} J. B. 4^ gudjan. Zi. -|- ustandands. 

17, 15. hrains varp] punis factus est, gr. 17^ 20. Jrcnhans} J* SU:!j;iJr aihamds. -^ amd^ 

id&rjf snspicari possis, Ul£. c, codd. et yersi. le- h^ J. St. d. ^ andhaf. 
gisse ixa^agiaih], c£ 5, 13. M. 8, 3. 11, 6. 17, 21. qipand] St. ^ gipands. 

Digitized by VnOOQ IC 



. ^ci<C ,/.>'/. 



142 Isutat 17, n^Bt. 

22 SasTis vsL cpi|i ^an du siponiam. al>l»m qiBMnd dagot. ]fmt phmBSff aiimBiiiia 
33 ^ise dage sunuiis mans gasaiiran jah ni gasaiwi^. fah qi^and ueyib. sai her. 

24 ai]^{>au mi lainar. ni galei^]^ nih laistjai]^* svaave ra&tis iauhmom lauhat* 
jandei us fMomiia uf himina m j^ata uf faimina flLeini]^. 9vm rwtiip fiunus 

25 mans In daga sdnamma. af^I^an fiutrfns skal manag gajitdan jah addusada 

26 fram fiamma kimja* jah svasTe Y%t^ m dagam naudis. svdi vali^i]^ feh m 

27 dagam sunaus mans, etim jah dnigkim. liugaidedun jah liugaidos TeniB und 
fmnei dag galai^ nauel m arka jah qam midjasYeipains jah fraqistida allaiis. 

28 samal^Sko jah sve t^^ m dagam lodis. etmi jah dnigkun. hauhtedim jah 

29 firabauhtedim satidedun timridedtm. ¥^ fiammei daga usiddja lod us aaudau* 

30 mim. rigiiida svihla jah funia us himina jah fraqistidavallaim. hi j^amma Tair- 

31 ]fi^ j^amma daga ei sunus mans imdholjada. m jainamma daga saei sijai ana 
hrota jah kasa is *iCn razna. ni atstdgai dalaj^ niman Jfo. jah saei ana haij^jaL 

32. 33 samaleiko ni gayandjai sik 13)id(Lana. gamunei]^ qenais lodis* saei sokei]^ sai- 
Tala seina ganasjan. firaqistei]^ izai. jah saei firaqistd]^ izai m meina. ganasji^ 



Yobis est 22. Dixit aotem ad discipiilos : at Tmimt dies , qmm capitis ano kerom dienmi filias hoB 
^dere et non yidetis* 23. Et dicant Tobis: ecce Lie, ant ecce illic, ne eatis neqve seqnaminL 24. Sicat 
enim ffi1g;fir fbl^ens ex hoc sub coelo in boc sab ooelo lacet, sic fit filins hominis in die sno* 26* At 
antea debet multum pati et reiicitnr ab boc ^nere« 26. Et sicat Return -est in diebns Noeiis, sic fit 
etiam in diebns fiiii bominis. 27. Ederant et bibernnt; nxeres - dnxenint et nnptae faenmt vsqne qnem 
diem iyit Noel in arcam et yenit dilnyiom et perdidit omnes. 28. Similiter etiam sicvt factum • est ia 
diebus Lodi, ederant et bibemnt, emerunt et yendidernnt, plantaront, aedlficaruat* 29. Veram qvo die 
exiit Lod e SodomiS) ploit snlphnre et igne e coelo et perdidit omnes. 30. Secundnm hoc fit hoc die, 
qno filias hominis rerelatar. 31. In illo die qm sit sapor tecto et yasa eivs in domo, ne descendat 
deorsnm somere haec, et qui in campo, similiter no yertat se retrorsom. 32. Reoordamini axons 
Lodi« 33. Qm qnaerit animam soam seryarOi perdit earn, et qni perdit eam ob me, seryat 

17, 22. appan] at, ^ g;r. omn. — pize] ho« 17, 27 » Jah] pr. sec et, ^ gr. omn. 

rum, *> gr. — sununa] cod. Arg. wrnts, pro qao . ^'^y ^®- J^^ts] gr. omn. u^wt tenni consona 

Z. Benzelii coniecturam $uHaw temere in textnm scnptam. —jah} sec. tert. et, ^ gr. omn. 
reoepit. VIL sine dubio locum male intellectimi 17, 29. svibla jah fumn} <nj gr. 

male interpretatas est, 17, 30. pamma — et] yid. ad 1, 20. 

17, 25. manag gapulan} J. St. ^ managai 17, 31. ai§teigai\ J. St. 4: qemm. 

pulan. . ' ^ ^^' ^^' '^^ meina] ob me, "^ gr. — gamsfipi 

17, 26. nauelia] gr* omn. NtHef a Godus eon- J* St. 4: libantatgip, quo gr. lecdonem V,t§onoiiq^ 

sonas lis nominibns propriis, quae in yocalem de- ou yel tiooyovriaBL reddere yohiisse yidentnr, sed 

sinunt, saepias aifigi solere, ad Cor* 2, 6, 16 nuH qnum plerique sint codd., qni atoa^i legnnt, mum 

nebimus. dubitanras, qom Ulf. hos seontns iit» 

Digitized by VnOOQ IC 



34 \o. ^y^ lasn^ ^ttt ^ma naht tnX vair^and ana Ugra samiii. ams usnimada 

35 |ili an^ar^ bileijiada. tvos vairpand malancErins samana* aina usnimade ' jah 
36» 37 an^ara biki^ada* jah aadfaaQandans qefmo du imma. war £rauja« i|i u qa^ 
18^ 1 im^ j^arei leilu jaindre galisand sik aram. qa^u^ - {>a^ jah gajukon im. du 

2 j^aminei rinteiiio akuhm hidjan jah ni vair]^ m^mdjans* qi|>aiids. sfaua ras 

3 funis In sumai haurg gu^ in ogands jah mannan ni abtands. vasi^i^'-I^an jah 
▼iduTo m j^izai baurg jainai jah afiddja du unma qij^deL frareit mik ana 

4 aadastafi^ meinamma* jah ni rilda la^ai weihd. afaru]^->)Mai ^ata qa]^ Sii sis 

5 iUbittc jabai jah gu]^ ni og jah iBanaan ni aista. iji m Jiizei mfiriuti]^ mis so 

6 Tidmrow firarreita ]fo. Ibai und andi qimandei usagljai mis. qa]^ Imn irauja. 

7 hau8ei|» wa staua uivi&dij[»os qil»^w i|> gn{» nia garrikai j^ans gavalidaiis sei- 
nans jians ropjandsow du sis di^am jah nahtam jah uAeidands ist ana 'im. 

8 aj^j^an qi]^ i^yis. {latei garrikifi ms sprauto. i|^ sTe|>auh sonus mans qimands 

bttc* 34. IHgo Tobit, qnod kac nocte d«o fioat ia lecto quo, mms Mstimitiir et alter relinqidtar ; 
35. dnae fiant molentes simul, ana assumitar et altera relinqnitar. (36.) 37. Et respondentea dixenint ad 
emn: obi, domiiie? Vemm is dixit iis', nbi corpus, iliac coUi^nt se aqnilae. 18, 1. Dixit aatem etiam 
parabolam iis, propter qaod semper debent orare et non fieri segues, 2. dicens; index fidt qnidam in 
quadam nrbe denm non timens et bominem non aesdmans. 3. Fait aotem etiam Tidaa in bat mbe 
Ilia et adiit ad earn dicens: Tindica me adversos adrersariimi meam. 4. Et non Tolvit longfa mora, 
post antem hoc dixit in se ipso, si etiam denm non timeo et bominemnon aestimo, b* yenun propter qnod 
molestat me baee Tidaa, rindico banc, ne nsqne-ad finera reniens ^lin ii l aiial me> 6. Dixit antem dominnss 
andite, qnid index ininstitiae dicit. 7. Ternm dens nonne Tindicet bos electos snos bos clamantes adsediebna 
et noctibos et patiens est in ilUs? S. At dico yobis, qnod yindicat eos snbito; yerom tamen filius bominis yeniens 

17, 34. PaUi] qnod, ^ gr.; \S\L c. €od« m edidit, sed monitns lods Epb. 3, 13. Gal. 6, 9, nbi 

np. ML — tvai vairband] (v> gr* — Siimm] J« darissime lectio, qaam dedimns, inyeniebatar et de* 

St. 4^ tttna (yid. ad Mc. 10, 8); bine nsqne ad nno inspectis codidbns, yiHnm ilhid emendayit. 
finem yersas iidem lac* 18, 2, vas smms] <^ g^. omn, 

17, 35. ivot — wtalandeins] J. St j: tvai — 18, 3. vaaup — vidmf&i init — yidoa, gv* omot 

mdhmdana. — sanuma] J. lac, St. ^ ^, X^iQ^ ^^ V^' 

17, 36. Hoias yersus initiam (tvai vairPand) 18, 4. laggai\ J. 4^ lagga^ St. ^ langa. — 

iqind J. l^tnr, apod St. signmn lacanae; sed in og\ sic cod. Ar^., non aga, uti B. didt 
cod. Ar^. noUnm aUcoios scriptionis yestlginm ap* 18, 6. tp\ yerom, gr» omn. v«, pro qno Ulf« 

paret, nam Ulf. €• ^. bime totnm yersnm omittit. di legisse yidetar. — uspriutip] St. ^ uairim^ 

17, 37.^ tVw] J. + du km. — parei] J. St. ^^ tip. — i6ai und] 3. Si, ^ tba ni 'im* — usagljai] 

ruJu — jaindre] J. St. B. i^Jamar; bine apad J. St B. j^ usagajai* 
lac — galisatid] J. St. :^ fumamd, et inde 18, 7. dagam — ^ nahiami diebos •*- n^tibnS| 

Inconam osque ad finem yersus babent. gr. omn. ^jiiiQag xat wmoq^ celemm St ^^ nm^ 

18, 1. Mkuhm\ J. Si. 4: tkulmn. — usgruA^ pom. — ut] est, « gr. omn. nfrjWt^J --^ ->cf ^ .«<-:,. 
jans\ editt '^ ugtrudjans^ quorum anctoritate dece- 1^ 8. appan] at, ^ gr. oma. — fji> w^mmT ^^ ^' ^^ 
pttts et qunm literae ^ et ^ non fadle discemi pos- '^^fS^Mdft •— biugiiai] sic cod. Arg.; J. St. B. ^ 

sinty CastilL etitta (kv. 2» 4, 1 et 16 utirmfjam i^'uiai, lb. Z. + higitai; yid. ad M. 9» %»* 



Digitized by 



Google 



tu 



Lucms 18, — 1ft. 



9 Mugitai galaubem aim aii?^ai. qaf) fiaii du.sumaim. j^ei' 8iB>aiis traubidedim 

10 sk ei yeisieiiia garaihtai ydh frakuiuianda]i& I>aim aB|)arai]ii» (k). ga^ukon. siiaiis 

11 tvai usiddjedim.m alh bidjan. ains fareisaiuis jafa aoj^ar motareis. sa fareisaiua 
standauds sis (k) bad. guj^. aviUudo j^iis. unte ui 'im svashre yea. aipj^atrai mans* 

12 vilvans myiuda horos a]{>{>au svasye sa motareis. &sta traim sioj^am s^ba- 

13 taus jah afdailja taihundon dail allis Jiize gastalda* jah aa motareis fairtaj^ro 
standands ni yilda nih augona seina iishaf jan du himina ak sjoh iql bnists 

14 seinos qijiands* gu^« hull>s sijais mis fraraurhtamma* qi{»a izvis. a£tddja sa 
garaihtoza gataihans du garda seiuamma I>au raihtis jaius. unte saM^a^ull saei 
haidieij) silc silban. gahnaiyjada. i]^ saei bnaiyeij^ sik ^ilban. usbauhjada# 

15 berun ^an du imma barna ei un attaitoki. gasai^fandaus Jfm^ siponjos. andbi** 

16 tun ms. i]f lesus athaitands ms qaj^. letip ]fo barna gaggan du mis jah ni 

17 yarjij) {>o« unte {>ize syaleikaize ist J^iudangardi gu^is. amen qij^a luuds. saei 

18 ni andnimij^ ^iudangardja gups sye bam« ni qimij^ in 'izai. jah frah ina sums 
reike qif^ands. laisari {>iut)eiga. Tfa taujands libainais aiyeiuons arbja yairpau# 

19 qap pan du mima lesus. wa mik qipis piupeigana. ni ainshun piupeigs niba 

inyeniatae fidein in terra. 9. Dixit antem ad qiiosdain, qui ipsi confisi-snnt sibi, qaod esseot losti, el 
aspemantes hos alias, banc parabolam: 10. homines duo adscendemnt in templiim orar^; anas Farisaem 
et alter portitor. 11. EQc Farisaeiis stans sibi baec oravit: dens, gratias-ago tibi, qnod non sum aicat 
Iii alii Lomines, raptores, iniusli, adiilteri ant sicnt Lie portitor; 12. ieiano duabus Ticibus sabbati et do 
dedmam partem omuis qnod possideo. 13. Et hie portitor proeiil stans non yoluit nee ocolos 
snos attoilere ad coelom, sed percnssit in pectora sua dicens: deus, propitius sis mihi peccatori. 14. Dico 
Tobis, abiit hie iustior praedicatus ad domum suam, quam quidem ille; nam qnisqne qui exaltat se ipsum, 
bnmiliatur, yerum qui hnmiliat se ipsum, exaltatun 15. Tulerunt autem ad eum paeroS| at eos attin- 
geret; yidentes autem discipuli increparunt eos; 16. yemm lesus adyocans eos dixit: sinite hos paeros iro 
ad me et ne prohibite eos, nam horum taliumest re^nnm dei» 17* Amen dico yobis, qui non accipit regnom 
dei, nti puer, non yenit in id. 18. Et interrog^yit eum quidam principum dicens: mag^ister bone, quid fadens 
tdfte aetemae haeres fiam, 19. Dixit aatem ad earn lesos: quid me dieis bonnm, non aHus bonus nisi 



Ceteram caye &Qa ab VIL omissom esse dicas, 
nam earn particnlam interrog»atiYam addito iilo u 
reddidit. 

*&, 9. pan] Ulf. c. codd. <> xaL 

18, 11. tnvinda] sic cod. Arg.; Hz. sec. mann 
et Z -f* tnvindai; quom inyeniri yix possit, quo 
eodids Arg. lectio defendatur (nam lod Mc 3, 31 
oipei jah broprjus siandandona et mmiliimi om« 
uino "aha ratio est), cum B* invindans legendnm 
esse, dubitari non debet, qnam formam fibrarios 
imperllMtam reliqoit. — aippau] Ulfl ^ xai* 



18, 12. jaK] et, ® gr. omn. — taStundon daS 
allis] sic cod. Arg ; editt. ^ iaihuftdomdai aUahm 

18, 13. aeind] saos, ^ gr. omn. *— uAafjani 
gr. post himina* 

18, 14. 9ilban\ ntr., J. St. ^ nlba. 

18, 15. tmmd\ Ulf. "" xal. 

18, 16. gaggan} St ^ gangan; sic saepiot 
Idem in hoc et seqq. capitibus. — piudangardi] 
St. ^ pimdangardo. 

18, 17. we] St. 4: we. 

18, 18, Ilia iumal (V gr. omiu 



Digitized by 



Google 



Zm^aM iB/»^9i.' 145 

30 aiois gufi^ j^os iEUQdtnBmns kant* id horinos ni'maiirfirjids'iii Uifais ni ga1iu« 
2i gaveitrods cdjais* SYwai attan fieinana jah aif^eiii^ if» is qa^tiii. |iata aUata 

22 gafastJBuda us jundai* meinai# gahausjands |»an {^ata lesus q^ du unma. nauh 
aiiiifl |»us yan mt all I>atei habais frabugei jah gadailei unledaim. jah habais 

23 fauzd in liiimiia. jah hiri laistjan niik« if) 'is gahausjands I>ata gaurs yarf). yas 

24 auk gabeigs fihi. gasaiwands ^an ina lesus gaurana yanrJiaDana qa|»« waiya 

25 agluba |»ai faihu habandans uingaleil^and m ^iudangardja gu{>s. raj^izo alUs 
ist ulbandau ^airh |»airko nefdos {>airfaleil»aii ^u gabigamma 'in |unidangardja 

26. 27 guf^s galdj^an. qe^im I>an j^ai gahausjandans. an .was mag ganisan« 'ip is qajf. 

28 j^ta unmaht^o at mannam mahteig ist at gu{>a» qa^ |»an paitnis. saL yeis 

29 afliailotum allata jah laistidediun ]fuk. if> is qa|mh du un. amen qifia izvis 
l^atei ni ainshun mt j^ize afletandane gard aij^j^u fietdirein ail>{>au bro^iruns ai{>^au 

30 qen aij^j^u baraa 'in {>iudangardjos guf^s. saei ni andniinai managfal^ 'in ^amma 

31 xnela jah 'in aiya |iamma gimandin libain aiyeinom ganimands |»an {>ans 
• ib • qafi du 'im. sai. usgaggam 'in 'iairusalem jah ustiuhada all I>ata gamelido 

32 {)airh praufetuns bi sunu mans, atgibada auk piudom jah bilaikada jah ana« 



deas. 20. Has legeB nosti: ne moecheris, ne ocddaS) ne fureris, ne falsas - testis sis; bonora pa<* 
Irem taam et matrem. 21. Veniiii b dixit: lioc oinne obseirayi e pueritia mea. 22. Aadiens antem 
Jkoc leans dixit ad enm: adhoc vnins tibi defectus est, omne quod babes, yende et distribne panpeiibus, 
^ babes tbesaomm in coelo , ^t yeni sequi me. 23. Vemm is audiens boc tristis factns - est , fait enim 
diyes mnltom. 24. Videos antem enm leans tiistem factum dixit: qnam dilBcnlter bi pecnniam babenteH 
introennt in reg^nm dei; 25. fadlins enim est, camelo per foramen aens transire qiram dfyiti in re^nm 
4ei ire. 26. Dixemnt autem bi andientes, an qnis potest yalere. 27^ Yerumis dixit: boc impossibile 
apnd bimiines, pbssibile est ajiud denm. 28. Dixit antem Petms : ecce, nos rdiqnimns orane et' secnti - snmns 
te. 29. Vemm is dixit ad eos: amen, dico yobis, qnod non nUns est bomm relinqnentinm domnm ant 
porentes ant £ratres ant uxorem ai^t liberos ob regnnm dei, 30. qui non acdpiat mnltiplex in boc tempore et in 
aeyo boc yeniente yitam aetemam. 31. Assumens antem bos Xll dixit ad eos: ecce, eximns in lernsalem 
et perfidtur omne boc scriptnm per profetas de filio bominis; 32. traditur enim gentibus et iHnditnr et y^o* 

■ I ■' ■ II ■ ■ I I I I ■ I I ■ ■ . -I II I li I . . ■ I I II II ■ I . . I I I II I 11 II. .1 m < 

1$, 20. galtngaveiivoM St. j: diy. -^ aipemi IS, 26. an was] J. St. :|: ict. 

UlC e. codd. ^ aov. 18, 29. qapuh] St. ^ qapun. — hr9pnm$l 

18, 22. laistjanl Heqni, gr. omn. ^xoAoiJ^fii, J; **' ^- ^^Prus, non animadyertentes signnm, 

rid. M. 6 24 literam n indicans, quod supra u in cod..Ar|^. da* 

J \ * » » , « » - rissime cemitnr. 

18, 24. aghiha] St. ^ agauba. Ig^ 30. mmiagfajp} St. ^ manasfaJt. 

18, 25. iMandau] SU^^Mandan. — pairh^ 18, 31. bi stmui de filio, gr, %^ vlt^^ qui 

Jeipan] cod. Arg. :(: pairpieipaH; ^temm Ul^ dafiyiis ad teXsatd'ijioetai pertinet; Ulf. c. eodd. le* 

c dodd. duld^iUr pro td|^ ^elS'M^. legit. — git wsqi %ov vioVf quod a yeyQO^fiiva (garner 

pom} St. 4: pan. 2ufe) p^ndet ^ 

h 19 

Digitized by VnOOQ IC 



146 



Lrie0 9iB, 83^19^3. 



33 mahtja^ jf$h 2>i8]>eiTadsi jah iDri>figgTail&i^ mqiiMiiid uBma ^h I^rM^ daga 

34 Us8tan£fi« |ab efe' ni yaihtdi ^is frofmn. ^ah tm j^ate vauid gafiilgin if im 

35 |ah hi Tftaedmi ]fo qij^ona. ymp ^an mifij^ei neVa yas & Itflareikon. 

36 blinda siiim scft faUr yig du aihtron. gahauiijaiids f^dii inanageia fiiurgaggan- 

37 dein inb. yru Vesi ^ata. gataihun ^aa mmsa {>aiei lesus nazoraim {lairhgag- 
r^c^ v^u.. ^I.X2C^.^.3S0 39 gij). ip 'is ubuhvopida qipands. lesiiB sunu dayeidis armai mik. jah f>ai &ura« 

gaggandaitt ahdHtun ma ei ^ahaidedu if) 'is und filn mais hrc^pida. sunau 

40 ddveidis armai mik. gastandands ^dn le&us haihait ma tiuhan du sis. bi]^ 

41 newa yas {)an imma. frah ma qi{)uids. wa ^us yileis ei taujau. Xp is qa]^ 

42 franja. ei iis^Trau. jah lesus qa^ du 'imma. ussahr* galaubeins J^eina gana« 

43 sida Jmk. )ah suns ussaw jah laistida ma JBiyffiadouds guf^a. jah aDa managei 
19 9 1 gasaiwandei gaf haz^ gul>a* jah mngalei^ands j^airhlai]^ laireikcm. jah saL 

2 guma namin haxtans zakkaius sah yas feuramafileis motarje jah yas gabigs« 

3 jah sokida gasaiwan i'esu. was yesa. jah ni mahta faura managein. unte yah* 

! — ' ' ' • 

latnr et congpaitnr, 33. et percutienteB ocddant earn et tertio die exsurgit. 34. Et ii non quidqnam IraiiM 
intellexenihit, et fint hoc yerbnm absconditum ab iis, et non sciverunt Laec dicta. 35. Factum -est antem 
dam prope fait is lerico, caecas qaidlmi sedit ad yiam ad mendicandum; 36. audiens autem tarbam prae* 
tereontem interro^yit, quid esset hoc. 37. Nanrarant autem ei^ quod lesus Nazoraeus transit. 38. Veruai 
is exdamayit dicens : lesos , fili Davidis , miserere mei ! 39. Et hi praeeuntes increpamnt eum, at taoeret^ 
yenim is usque mnltum magis damarit: fili Dayidis, miserere mei. 40. Stans autem lesus inssit earn da- 
cere ad se; quum prope esset autem ei, interro^yit eum 41. dicens; quid tibi yis ut fadam, Temm is 
dixit: domine, ut yideanu 42. Et lesos dixit ad eum: vide, fides tua sanarit te. 43. Et stafifli 
yidit et secutus - est eum gratias - agens deo et omnis turba yidens dedit landem deo. 19, 1. Et ia« 
iens transiit lerico. 2« Et ecce, yir nomine vocatus Zaccaeus, hie fuit praefectns portitonuii 
et fait diyesy 3. et quaesiyit yidere lesum^ quis esset, et non potuit prae turba, 



IS, 33. wbliggvmitdam] St. j^ usblinffvan* 
dans. — pridiin daga] (v> gr. 

18, 35. du aihtron] ad mendicandam, gr. omn. 
nQoooLLTSv, sic loco parallelo Mc. 10, 46, parti- 
cipio aatem utitar J. 9, 8 saei sat aihlronds; ita* 
que aliquis suspicari potest, Ulf. illis prioribus locis 
nQoaoLiteiv legisse; infra 19, 48 pro cntovcop sunt 
c^., qui ehcoveiv legunt, Ulf. du hausfan. 

18, 86. faurgaggandtin^ Ulf. pro diane^ 
QSvoffhov c. cod. D et yerss. TtaQanoQsvofiimv 
legfsse yidetur, yid. Mc. II, 20. 

18, 37. pai*gaggip\ Z. 4: pairgaggip. 

18, 38. f^ U] yemm is, gr. omn. nal. -* 
tAuhvopida} J. St. :(: diy.; xseterum yid. ad M. 9, 
28. — qipands} St. j: qiiands. -^ Jmm] pro so* 
lita yocatiyi fonna sumau^ sic Cor. 1^ 16, 15 dlMH 



Pu. L. 19, 5 xaikhaiu. M» 26, 28 jnrislu pro 
aaupau^ zakkaiau, jnrisfau, cf ad L. 1, 54. 
18, 39. tVia] J. St. B. 4: imma. 

18, 40. Hmma^ ei, "^ gr. omn., nam avtw^ 
quod le^nt, pertinet ad eyytaavtog* 

19, 1. taireikon} J. &t 4^ tairetko. 

19, 2. guma — zakkaius] cod. Argf, , uti edi* 
dimus; J. 4^ 9idn sakkaius haiiandn, St. 4^ mam 
zakkaius haiiands, B. -|- maMtui zakkaius kai* 
tans. — saK] hie, Ulf. fortasse c. cod. D et yeras* 
ovTog pro vulg^. xal avtog legit, sed yid. ad J. 
18, 26; cetehim B. 'j' Jah sa^ J. St. lac. usque 
ad moiarie. — jah\ ult^ Ulf. c. codd. • ovtog* — 
etAig9\ J. St. B. + gakeigs. 

19, 3. vtduam Mas} J. St. B. ± Mteol 
ieita. 



Digitized by 



Google 



4 jstau leltUs vas. ^h bi^ragjwds fym luuifaig ana smakkabagnu ei gaieyri ma* 

5 uiite 18 and f>ata iQimaidA {^irbgc^an. jajfi bifie qam ana j^amma sjtada. in- 
saiwands lup ieisus gasaw iha jah qa]^ du unma. zakjtaiu. sniumjands dala^ 

6 ateteig. bimma di^ auk in garda j^einamma ^al ik visajou jab 4Bmiim^dft 

7 atotaig |ab andnam ina ff^ginoads. jab gasaiwandafitf( #lai biro^dedun qil>an« 
S da^s. ^tei du frjayaurbtis ma^iB galaij^ ip gard tusdaljan. stai^dands ^an zak- 

kaiuB qa|i du fraujiq. sai. balbj^ fdglpi^ nayeJiiiB. frauja, g gtdaiijc^a unledaini v^c^c^ ;^«^«^vr 

9 j*ab jabai ym *v?a eCboloda. fidurfal^ £pa^da. qojf I>aii du inpna iefw;. |»at6i 

bimma daga nas^s j^amma g«pda Tarf>» uqte jab sa sunus abrajbanus ist. 

10. 11 qafla auk suntis mans sokjan jab nasjan fmns fralusanan^. at gabausjsoidam 

j^an im ^ta biaukands qa{> gajukon. bi {)atei newa iairusalem vas, jab ^ubta 

12 im ei suns skulda yesi j^udangardi gulwst gasvikun^jan. qa]^ j^an. manna sums 

toti pftmif fait. 4. Et cnrrem prae asceadit in ficom, ut rideret earn, nmn is per hoc cogitarit transira* 
5. Et quam reniret in banc locam^ spectans snrsnm lesus Tidit earn et dixit ad earn: Zaccaee, properans deorsom 
descende, hodierno die enim in domo taa debeo ego esse. 6. Et properans descendit et excepit earn gaudens* 
7. Et Tidentes omnes murmaramnt dicentes, qaod ad peccatoris hominis iyit in domum diyertere. 8. S(an8 
antem Zaccaeas dixit ad dominum: ecce, dimidium proprii mei, domine, tribiiam paiiperibus et si cuius 
qnid defirandaTi, qnadruplum reddo. 9. Dixit autem ad enm lesus, quod bodiemo die salus buic domoi 
facta - est 9 quia etiam bic filius Abrabami est; 10. renit enim filius homiuis qnaerere et salvare bos 
perditos. 11. In andieatibus autem iis boc, addens dixit parabolam, propter quod prope lerusalem fuit, 
et yisnm-est iis, quod statim debitum esset regnum dei manifestari. 12. Dixit autem: bomo quidam 

- — - — - — — i I. . . . ^ 

19, 4. bipragfands] St. ^ biprangands. Pro ad 2, 2), cogitari licet, glossator quidam ¥n gard 

Tvlgata lectione nQodQa/nwv Uif. c codd. nQoa^ ad explicandam constmctionem dufravaurkiia mamf 

dga^civ legisse Tidetur; nam bi notioni praepositio- qobis videtur addidisse; ea autem ellipsis et gr^ecp 

nis ngng propins accedit, quam praepositioni 7tQn» — sermoni familiaris est (Mattbiae Griecb. Gramm. 

/our ussiaig] J. St. B. ^ favra gaslaig* — &1 is, p. 701) , nee abborret a gotbico (vid. ad 8, 49). 

® gr. omn. Sin omnia, quae legnntnr, sincera sunt, certe ordo 

19, 5. flip] J. St. B. ^ j:, Z. ^ jup. — rerborum mutandus est bunc in modfxaii Jravawh* 

tm$Ha zakkaiu} J. St. :): 'im xakiaie; ceterum de Hs man$ galaib 'in gard du u$saljan, cf. ad M. 

zakiaiu yid. ad 18, 38. — ai§teig] J. St. ;): of- 9, 16. Cmn Zannio, qui du ad galaip tr^bi posse 

sieig* — auk in\ J. St. j^ and. Ceterum Griesb. arbitratur, yeremur ut intelligentes oonsentiant. -— 

falso adnotat, yag ab Ulf. esse omissom, qnum per fravaurhtWl J. St. 4^ Jravaurhian. 

muk redditnm sit.^ 19, 8. zti^mu$\ J. 4^ aakkaiuB. — $€a\ J. 

19, 6. aMaig] J.j^ afsiaig. .St. ^ «at sa*^ — fidurfalp fragildd\ c\^ gr. omn. 

19, 7. du — ussaljan] mira dicendi ratio, qnum 19, 10. /oA] St. 4: ah. — pans fralusanam\ bos 

jdu praepoaitio posita sit cum genitiyo, cum quo perditos^ fr« omn. zo aftoXmhog, 

.easo coniuogi non solet. Locum es^^ cormptum, 19, 11* at gahcmsjandami J. St. B. J! M* *-t- 

j^ du indicat et otiosum illud 'in gard. Z. aut 'iairwalefn t;a«] rs^ gr. omn. 

du deleri, aut omisso 'in gard legi majuit du 19, 12. sunuil ^. 4^ mma. — - laudis\ gr. %lg 

Jlravaurkim wiann. Si d^ glossa in te^m il- Mtogap fiaxgdv^ quod snpra 15, 12 j^^e per 'in 

UUp cuiuB Ml ex^npla non panca i|iy#njntttwr i(iH« land /airrfl ,viMtud0 reddidit. — JfroaMV^iil St if: 

19* 



Digitized by 



Google 



14^ 



iuta$ i9, 18— 2S. 



* 13 godakunds gaggida lan^ firaniman 'sis I>iadaiigardja jah garandida tak. athan 

* * tauds pan taihun skalkans seinans iatgaf im tcfihun dailos jah qa]^ du uxl 
14 kaupof) unte ik qpbnau. ip Laurgjans is fijaidediUi ma jabi uisandidedun airu 

^ 15 afer imma qij^dans. ni Tileima {>ana f^iudanon ufar iinsis. jah var]^ bi^ 
atvandida sik aftra andnimands f^iudangardja jah haihait vopjau du sis j^ans 
skalkans. I>aimei atgaf j^ta sihibr. ei gakunnaidedi. ira warjiziih garaurh- 

16 te£« qam j^an sa frunmta qi{>ands« frauja. skatts I>eins gayanrhta taihun 

17 skattans. jah qaf) du unma. yaila goda skalk. unte m leitilanima vast triggvs* 

18 sijais yaldufioi habands uiar taihun baurgim. jah qam anf^ar qi]^ands« frauja. 

19 skatts fieins gayaurhta fimf skattans. qap pan jah du pamma. jah pu sijak 

20 ufaro fimf baurgim. jah sums qam qipands. frauja sai. sa skatts peins pand 

21 habaida galagidana m fanin. ohta mis auk puk. unte manna hardus iis# 

22 ninus patei ni lagides. jah sneipis patei ni saisost. jah qap du unma. us 
munpa peinamma stoja puk. imselja skalk jah lata, yisseis patei ik manna 

nobilis iyit in - regionem - loD^nqaam acdpere sibi reg^um et conrertit se* 13. Adyocans antem decern 
servos saos tradidit lis decern pordones et dixit ad eos: negotiamini dooec ego Teniam. 14. Venun dyes 
eiiis odernnt eiim et miseront le^tnm post earn dicentes: non voliimas Lunc regnare super nos. 15« Et 
factum - est quum conyerteret se itemm accipieos regnum , et iussit yocare ad se hos seryos , quibns tradi- 
dit Loc argentaiO) at cognosceret, quid quisque faceret. 16. Venit antem Lie primns dicens : dominey nummns 
tuns fecit decem nnmmos. 17, Et dixit ad enm: bene, bone serye, nam in paryo fnisti fidelis, 
sis imperium babens super decem urbes. 18* Et yenit alter dicens: domine, nummus tuns fecit 
qninqne nummos. 19. Dixit autem etiam ad bnnc: etiam tn sis super quinque nrbes. 20. Et 
quidam yenit dicens: domine, ecce, hie nqmmns tuns, quem babui positum in panno; 21. timni 
nihi enim te, nam homo dams es, somis, quod non posnisti, et metis, quod non seyisli. 
22* Et dixit ad eum: ex ore too iudico te, improbe serye et piger! sciyisti, quod ego homo 



JranimanB. — gavandiia sik] conyertit se, gr« 
omn. vnoatQiipai* 

19, 13. t2r] ego, ^ gr* onra. 

19, 14. airu] inde ab hac yoce asqne ad fi- 
nem rersos 23 J. St. lacanam habent, quam B* et 
Ih* expleyemnt; hodie ea est codids Arg, conditio, 
at asqoe ad ys. 20 praeter literas ab ayersa plagula 
transmissas qoidqnam legi plane non possit. — ^ 
[nma] B* lac. 

19, 15. #1*1 B. ^ +. — ns} B. lac — «- 
Jubr\ 8. 4^ nlubro. — wa warfizuh} quid quisque^ 
gr« tig xl (rt)* — ffavaurhtedt] B. gavaur % . • 

19, 16. qam] B. :|: gan. 

19, 17. unte\ B. lac. — letiikmmd\ Ih. ap. 
Bii0ch« ^ aiekUamma; ceteram gr. omn. ila%i^ 



OTifi* — vast Iriggvsl oj gr. omn. — sijais] B. 
lac« — taihun] B. ^ taihunia* 

19, 18. gavaurhia] B. :p fravaurhta. — /Em/^ 
Hz. ^Jim^ sic qnoqne ys. 19. 

19, 19. ufaro] B. + ufar, yid. L. 2, S. ~ 
fimf] yid. ad ys. 18. 

19, 20. sums] B. anpar, qnod textoi gr. ao« 
commodatias est, nam nullo alio loco Ulf. sums pro 
StSQog ponit.^ — galagidana] Z. galagida tuaW ^ " * *- 
(posuit earn), quod Ih. testaute in cod. Arg. scri- 
ptnm sit; repudiayimns autem, qnod sensam paw 
torbat, nee auctoritate ullius gr. confirmatur. Ceto* 
nun B. hinc asqoe ad finem yersns signs lacanae ponit* 
' 19, 22. jak] pr., qnod Sch. contendit, Vtt. 

yems. xal pro d^ legisse, spedosiiui est, foaai 



Digitized by 



Google 



Lucas 19^ 23 — 33. 



149 



23 liardufl im nimands j^aftei ni laglda jah snei^ands I>atei hi saiso* Jah duwe 

ni adagides j^ta silubr mein du skattjam. jah qimands miji yokra galau8i<« 

. 24 dedjau {>ata« jah du {»aim faurastandandam qaf). nimij) af mima ^ana skatt 

25 jah gibiji j^amma tK>s taihun dailos habandin. jah qe^tm du imma. frauja* 

26 habai]^ taihun dailos. qif^a allis izris f^atei warjammeh habandane gibada. i]^ 

27 af ^amma unhabandin jah ^atei habaij^ afiiimada af imiua. af^Jmn syef^auh 
frauds meinans jainans. f^aiei ni yildedun mik {)iudanon ufar sis. briggi^ her 

28 jah usqimi^ faura mis« jah qif^ands ^ata iddjia fram usgaggands 'in lainisau- 

29 lyma. jah r&rp bij^e newa yas bej^sCagein jah bef^anijin af fairgunja. j^afei 

30 haitada aleyjo. msandida tyans siponje seinaize qif^ands. gaggats m (k) yi{>ra« 
yairtK>n haim. m I>izaiei inngaggandans bigitats fulan asilaus gabundanana. 

31 ana Jiammei ni ainshun aiy manne sat. andbindandans ma attiuhi^. jah jabai 
was mcps fraihnai. duwe andbindif^. sya qij^aits du unma. {Kitei firauja ^is 

32 gaimeij^. galeijiandans ^an ^ai insandidans bigetun syasye qa]^ du un* 

33 andbindandam j^an un qef^un J^ai fraujans ^is du un. duwe andbindats |>ana 

dams sum snmeiis, qaod non posui) et metens, qaod non seyi. 23. Et car non deposuisti boc argenfum 
meam ad argentarios , et yeniens cum lacro exigerem hoct 24. Et ad hos adstantes dixit : auferte ab eo 
hunc nammam et date buic bas decern portiones babeoti. 25. Et dixerunt ad earn: domine, babet decern 
poiliones. 26. Dico enim yobis, good coiqne babentium datar, yeram ab boc non-babente, etiam qaod 
babet, aafertur ab eo. 27. At praeterea inimicos meos illos, qni non yoluerunt me reg^are super se, ferte 
bac et occidite coram me. 28. Et dicens boc iyit ultra exiens in lerusoljmam. 29. Et factum - est, qnum 
prope esset Betbsfage et Betbaniae a monte, qui yocatur oliferus, misit duos discipulomm suornm 
BO. dicens: ite in bunc oppositum yicum, in quo ineuntes inyenitis pullum asini alligatum, in 
quo non ullns unquam bominum sedit; solyentes eum adducite; 31. et si quis yos interroget: 
cur solyitis? sic dicatis ad eum, quod dominus bunc cupit. 32. Euntes autem bi missi inyene* 
ftnt, sicat dixit ad eos. 33« Solyentibus autem iis dixeront bi domini buius ad eos: car solyitis boBC 



Terius; jah enim pro di saepissime ponitur. ^^ jah 
lofa] et piger, ^ gr. omn. , Gotli. cum Brix.^^ 

19, 23* du skatijam] ad argentarios, gr. int 
TQane^av, cf. Cor. 1, 10, 25 ai dciljam=^h (ua^ 
uiXX(() , cf. etiam ad L. 3, 1. — jah\ sec, Ulf. ® lyd. 

19, 24. J^aurasfandandam] Z. j^ diy. 

19, 27. appan] at, ^ gr. omn.; B. svepavih 
e margine in textimi irrepsisse suspicatur, at alte- 
rum glossa explicans alterum sit, sed yid. Pbilip. 
3, 16 appan svePauh et supra 18, 8 tp svepauh 
= TtXijv; cetemm idem significantes particulae con- 
ionctae saepissime inyeniuntur, yid. ad M. 9, 17« — 
Pakil J. St. i^ paiei. 



19, 29. af\ sic cod. Arg. J. St.; B. Hz. Z. 
aty quod sensos quidem postuiare yidetor, sed ba- 
bet lectio codicis, quo defendatur, latino enim ser* 
mone etiam dicitur aliqnid prope ab aliquo esse. 

19, 30. gag^als] St. j^ gangap. — ^nngag^ 
gandans] Hz. 4= mgaggandans. — asilaus] asinI, 
^ gr. omn. , Yulg. etiam addit astnae. 

19, 31. 'inaisl sic cod. Arg. pro tgqis; yid. 
ad 14, 31; J. :f v^qis , St. -|~ ^zvts. 

19, 33. andbindandam] J. St. :|: andbindast^ 
dam% — im] pr., Ult ® %dv n&Xov. 



Digitized by 



Google 



150 



Zuc(i$ 19^ 34— 4S. 



34.35 fulan* *ijf eis qe]^iin« fraiijin {^aurfts ^is isi jah attcuihim j^ana fiilan lesoa jah 

36 usrairpandans yastjos seinos ana ^aiia fulan ussatideclim lesiu gaggaadin |>an 

37 imma ufstravidedun vastjom seinaim ana viga. Li{>e ^an Vs newa vas jnj^an 
at 'iddaljin f^is fairgunjis alerabagme. dugunnun alakjo manage! siponje fagi- 

38 nondans hazjan giif^ stibnai mikilai 'in allaizo {K>ze sewun mahte. qi{>an« 
dans* ]^iu{)ida sa ^onanda I>iudans m namin fraujias. gayair]^ m himina jah 

39 yiil{>u8 m haufaurtjam. jah fiumai Careisme us ^izai managein qej^w d« unma. 

40 laisari. sak fmim nponjam {>emaim. jah andhaijands qa]^ du un, qi^a izyis 

41 l^atei jabai ^ai slayandl stainos hropjand. jah stins^ newa yas* gasaiY^ands ]^ 

42 baurg gaigrot hi |k> qifiands. j^ai^ i^ yissedeis jah I>u m j^amma daga ]^ei-« 
namma fK> du gayair]>ja j^inamma. i^ nu gafulgin Ust fftura augam {>einaim« 

43 I>atei qbtnaiid dagos ana fms jah bigraband fijands |>euiai grabai j^uk jah 

44 bistandand ^nk job biyaibjand f>uk allaf^ro jah airpai ^uk gaibnjand jah 
bama ]>eina 'in ^ns jah ni letand m ^ns stain ana staina. 'in ^izei ni ufkun- 

45 f>es ^ata mel niuhseinais fieinaizos. jah galei{>ands 'in alh dugann usyairpan 

46 ^ans £rabugjandans 'm 'izai jah bugjandans qif^ands du im. gamelif^ ist ^atei 



pnllam? 34. Veram ii dixerant: domioo opnn hman est. 35. Et addoxeraiit banc pnlltmi lesu et con- 
iicientes Testes snas super bnnc puUnm imposnenmt lesonu 36. Eunti antein ei superstraTemnt Testes 
suas in Tiam; 37. qwatm. antem is prope emet iain ad descensvim boius montis olearnm, coepenint omnino 
torfoa disdpalomm gaudentes landare deum Toce magna ob omnes, qnas Tidenint Tirtutes, 38. dlcentes: 
benedictos bic Teniens rex in nomine domini, pax in coelo et gloria in ahissimis. 39* Et qnidam Fa« 
risaeoram ex bac tarba dixerant ad earn: magister) increpa bos discipnlos tuos. 40. Et respondens dixit 
ad -eos: dice Tobis, quod si bi tacent, lapides clamant. 41. Et qnnm-primnm prope fait, adspi- 
dens banc urbem fleTit ob earn 42. dicens, qnod si sdres etiam ta in boc die tao baec ad pacem tnam, 
Terum nanc absconditnm est ab ocnlis tais, 43 • qnod Teniunt dies soper te, et circomfodiant inimid 
tui fossa te et drcumsistont et drcomdant te andique 44. et terrae te adaeqaant et filios tnos in Te 
et non relinqaant in te lapidem snper lapide, ob qnod non cognoTisti boc tempos Tisitationis tuae. 45. Et 
iens in templam coepit eiicere bos Tendentes in eo et ementes 46. dicens ad eos: scriptum est, qnod 



19, 36. Pana fulan\ banc pnllnm, gr. omn. 
'tti%6v. — ^e9ua\ St. 4^ tVmtmo. — vasijos seinasi 
rw gr. omn. 

19, 37. aUvabagme] J. St. j: diT. — dlahjd\ 
.J. St. B. :|: allot $o% Ceternm notandum est, ad- 
yerbiam alakjo , quod aliis locis cam allai con- 
inngi solet (yid. 4, 22. Mc. 11, 32), b. 1. Tice 
adiectiTi (= Snag) fang^, sic infra ts. 48, cf. L. 
6, & ffalvkun managein ^ke filu* — Poze Be* 
tcwn] J. St 4^ po gesewun; cetenim Tid. ad 10, 5. 

19, SS. piupida] Hz. :|: pmiida. — vtdpwil 
St. j; vulius* 



19, 42. Paiet] St. ^ papei. — puSVlL c 
codd. et Terss. ** xai ye* — gafulgin] J. St. ^ 
gajialgin. — augam\ J. St. B. 4^ avgamm 

19, 43. pua] J. St. B. 4: puk. — bigraband} 
J. St. B. ^ barra • . et inde usque ad grabai 
lac. — biitcmdand] J. St. 4^ bisandand, B. 4^ bi* 
nandand; iam L. Teram -lectionem inTenit. — at* 
fa^o] J. St. <> 4:. 

19, 45. %n %za{\ J. ^ 4^. qnapropter Griedk« 
Ulfl inter eos refert, qui iv avtffi onittant. 

19, 46. qipands] St. 4: qipandans. — pai^ 
qnod, o gr. — bido} precom, gr. omn. n^oevx^g* 



Digitized by 



Google 



Lucas i9, 47 — 20^ 10. |j^| 

47 gards mdiui gards hSdo &t. lijj^ jus ma gatavideduti du filegrja piiibe« jah vas 
laisjands daga M'ammeh m {lizai alh. ijf {lai auhmistans gudjans jah bokarjos soki« 

48 dedim ina usqistjan jah Jiai frumistans manageins. jah m bigettin wa gatayide- 
20 9 1 deina. manage! auk alakjo faahaida du hausjan imma. jah rarji m sumamma 

dage jainaize at laisjandin 'imma |k> managein 'in alh jah yailameijandin at« 

2 stojiun I>ai gudjans jah bokarjos miti fiaim sinistam jah qejiun du imma 
qi^andans. qijj^ unsis m wamma raldufiije {lata taujis ai{>Imu i^as i'st sad 

3 gaf fms l^ta yaldufioi. andhafjands f>an qati du 'im. fraihna 'i2STis jah ik ainis 

4 TBurdis jah qi|>it^ mis. daupeins 'iohannis uzuh himina vas fmu^ uzuh mannam. 

5 i]^ eis {lahtedun mi|> sis misso qil>andans. {latei jabai qijiam. us himina. qif>il»* 

6 a|>]^an duwe ni galaubidedu]^ unma. i^ jabai qi|>am. us mannanu alia so 
managei stainam afFairpi|i unsis. iriggvaba galaubjand auk allai 'iohannen 

7. 8 praufetu yisan. jah andhofun ei ni yissedeina -waf^ro. jah 'iesus qaf) 'im. ni 'ik 

9 'izTis qi|>a 'in 'wamma yalduEaje f)ata tauja. dugann jj^an du managein qitian 

10 I>o gajukon. manna ussatida yeinagard jah anafalh 'ina yaurstyjam jah aflai^ 

jera ganoha. jah 'in mela 'insandida du {Mum aur^m skallc ei akranis {lis 



jomos mea donras precom est, Temm tos earn fedstis ad ladbulam funim. 47« Et fuit docens die qoo« 
que in hoc templo, Teram hi sanmii sacerdotes et Mcribae qaaesiyenmt eum perdere et hi principes popoIL 
48. Et BOB inveneraut, quid facerent; turba enim prorsus suspensa - fuit ad audiendmn earn. 20, !• Ei 
factum • est ia quodam dienun illorum in docente eo haac turbam in templo et eyangelizante adstetenmt hi 
•aeerdotes et scribae cum his natn - maximis« 2* Et dixenmt ad eum dicentes : die nobis , in qua potesta- 
tarn hoc fads, aut qnis est, qui dedit tibi hanc potestatem? 3. Respondens autem dixit ad eos: inter- 
rogo TOS etiam e^ unom yerbum et didte mihi: 4. baptismns Iohannis exne co^ fuit an exne homini- 
bos? 5. Venim ii cogitarunt cum se inyicem dicentes: quod si dicimus, ex coelo, didt, at cur non credl- 
diatia ei? 6« Verum si didmus, ex hominibus, omnis haec turba lapidibus coniidt nos, £de]iter credunt enim 
onnes, lohannem profetam esse. 7. Et responderunt, quod non scirent unde* 8. El Iesus dixit iis, non e^ yobia 
dico, in qua potestatnm hoc &uio. 9. Coepit autem ad turbam dicere hanc parabohm: homo pkntayit yineamel 
Iradidit earn colenis et abiit annos multos. 10. Et in tempore misit ad hos hortnlanos senrum, nt frudus huins 

19, 47. daga wammeh] J. St. B. 4= ict. — 20, 3. andhafjandal St. j^ andhafjaitu. — 

f\iza!\ St. 4^ ikizai. — gudjaml J. 4^ judjans, fraihna] St :^ fraina. 
t. 4^ gttdiam. 20, 4. haul '• + hauh. 

19, 48. tig€twi\ Ulf. c codd. •ro. — mana-^ 20, 5. />aA/erftm] St. jj: pahdedun. — ap^ 

fet] J. 4^ managai. — alahjo hahaida] J. St. B. pan] St. 4^ appa pro appa. 
: altai gahahaida; cetemm de alakjo yid. ad vs. 20, 6. atfot] omnes, « gr. omn. 

37. — du kawganl yid. ad 18, 36. — Imma} gr. 20, 7. visscdeina] St. | vissedemna. 

emn. ante rf». 20, 8. jaK\ pr., sic cod. Arg.; IIz. + \p. — 

20, 1. at laipandm] J« SU Z» 4^ ict. — * Vsini gipa] rsj gr. omn. 

aimlasi] St« 4^ Mtm u ia i m. 0, 9.jerd\ annos, gr. oum.- xQOvovg. 



Digitized by 



Google 



m 



LucuB 2O9 11--S0. 



e. rX.n^f^.^.asy,.^-^. 



Velnagardis gebeina imma. 1^ pai aurtjans usUiggvaiidmui uui misandidedan 

11 lausana. jah anaaiauk sandjan anparana skalk. *\^ eis jah jainana bliggraiH* 

12 dans jah imsyerandans msandidedun lausana. jab anaadauk sandyan ^djan. 

13 \\ eis jah pana gayohdondans usyaurpun. qa]^ f>an sa frauja pis yeiiiagardis* 
yf a taujau. sandja sunu meinana f>ana Ihibaii. aufto fmna gasaiwahdans aistand* 

14 gasaiwandans Jian ma fiai aurtjans pahtedun miti sis misso qi|>andans. sa 

15 1st sa arbinumja. afslaham ma. ei mis yairjiai {lata arbi. jafa usyairpandans 
ma ut us fiamma yeinagarda usq^nun. yra nu taujai mi £rauja pis yeina« 

16 gardis. qimip jah usqisteip aurtjam paim jah gibij> pana yeinagard anparaim. 

17 gahausjandans qepun pan. nis-sijai. ip is msaiwands du im qap. appan yra 
1st pata gamelido. stains paimnei uskusun timrjans. sab yarp du haubida 

18 yaibstins. wazuh saei driusip ana pana stain, gakrotuda. ip ana panai driu«i 

19 sip disyinpeip ma. jah sokidedim pai bokarjos jah aiihumistans gudjanS us- 
lagjan ana 'ina handuns m pizai vreilai jah obtedun po mahagein. &opun auk 

20 patei du im po gajukon qap. jah afleipandans insahdidedun ferjans pansus 
liutein taiknjandans sik garaihtans yisan. ei gaiaifabeinais yaurde jah atgebeina 



Tineae darent ei; yeram hi hortolaDi percodenteg eam miseraDt Tacamii. 11. Et addidit mittere aBimi 
gemim, vemm ii etiam illnm percntientes et deLonoraDtes miserant Tacauiii. 12. Et addidit mittere ter- 
tinin; Teniin ii etiam banc yulnerantes eiecernnt. 13. Dixit aiitem hie dominas huins yineae: gnid fadam? 
mitto filium menm hunc camm, forte hnnc yidentes aestimant. 14. Videntes autem enm hi hortnlaiii eog;itii- 
nmt com ge inyicem dicenteg: hie eat hie haereg; occidimug enm, ut nobig fiat haec haereditag. 15. Et 
(^icieDteg earn forag ex hac yinea o«x:ideniiit. Quid nunc faciat iig dominag haiug yineae? 16. Venit ei 
perdit hortnlanog hog et dat hanc yineam aliig. Andienteg dixemnt autem: non git. 17. Vemm ig adi^i* 
deng ad eog dixit: at quid est hoc scriptum, lapig, qnem reiecemnt fabri, hie factng-eat ad caput angfRli. 

18. Qnigqne qni cadit In hnnc lapidem, conquaggatur, yenim in quem cadit, comminuit enm. 

19. Et qnaesiyemnt hi gcribae et gnmmi gacerdoteg ponere in enm manug in hac here et ti« 
muerunt hanc tnrbam; intellexemnt enim, quod ad eog hanc parabolam dixit. 20. Et diacedenteg mi« 
geront inaidiatoreg hog e dolo ogtendenteg ae iugtog ease, ut caperent. enm ob - yeiba et traderent 



20, 10. ^thtmd\ St. j: gelena. 

20, 11. anparana] J. St. :|: anparan* 

20, 12. gavandandans] sic cod. Ar^. et editt. 
pEO gavundondans , yid. ad 4, 13. 

20, 13. meinana\ J. St. 4^ meinama. — /tw- 
han aufto\ editt. et Hz. '^ liubana uflo, leclio- 
nem receptam Z. de praegtanti coniectura dedit; for- 
mam concretam, quam yocant, articulus praepositug 
requirit, nee ufto niai cum 'ibai coniunctum (gi le« 
ctio M«. 27, 64 proba eat) inyenitnr. 



20, 14. arhinumjal Ulf. c codd. ^ devte. 

20, 16. nis'Sijai] sic cod. Arg. Hz. Z. (yid. 
ad M. 6, 37); J. St. B. :|: ni sijai. 

20, 17. 8tain8\ lapis, §r. omn. Jiid^oy, yid. ad 
Mc. 12, 10. 

20, 18. gairotudd] yid. ad Mc 9, 50. 

20, 19. boiarios — gudfans] cx> gr. 

20, 20. afleipandans] diacedenteg, er. noQiX^ 
Z7]Qi]aavt€g, IJlfl c. cod. D et yersg. ino^Qij^ 
cavveg legit. — u$ liuiein] J. St. ^ usamgHng 



Digitized by 



Google 



Lucat 20, 2iT-^: 



n$ 



21 uA rakja jah taldufiija * kiiidinfa« jah firelAm iba qip&ndand. laisa]!i# $itam 

j^atei raihtaba rodeis jah laiseis jah ni andsaims andrairtii ak bi sub jai yig 

22*23 gups laiseis. skuldu &t unsis kaisara gild giban pau mu« bisaiwauds j^an ize 

24 unselein lesus qati du un. yra. mik fraisiti. ataugei]^ mis skatt urn habaip 

25 manleikan jab ufarmeli. andhaQandans f)an qepun. kaisaris. ip is qa{)uh du 

26 im. us nu gibiti po kaisaris kaisara jab po gups gupa. jab ni mahtedun gafa- 
ban IS vaurde in andvairpja mauageins jab sildaleikjandans andaraurde is 

27 gapabaidedun. duatgaggandans pan sumai saddukaie. paiei qipand usstass ni 

28 yisan. firebim ma qipandans. laisari. moses gamelida uns. jabai wis bropar 
gadaupnai aigands qen jab sa unbamabs gadaupnai. ei nimai bropar is po 

29 qen jab urraisjai fraiv bropr seinamma. sibun nu broprjus yes\m jab sa fru« 

30 mista nimands qen gadaupnoda unbamabs. jab nam anpar po qen jab sa 

31 gasyalt unbarnabs. jab pridja nam po samaleiko. samaleiko pan jab pai. sibun 

32 jab ni bilipun barne jab gasTultun. spedista aUaize gadaupnoda jab so qens. 

33 in pizai usstassai nu warjis pize rairpip qens. pai auk sibun aibtedun po du 

earn principatui et potestati praesidis, 21* Et mtenogamnt earn dicentes: magister^ scimoSy qnod rect^ 
loqveiis .et doces et non respids fadem, sed in Teritate Tiam dei doces: 22« debitanme est nobis caesari 
tribntnm dare an nonne? 23. Perspidens antem eomm improbitatem lesos dixit ad eos: quid me tentatis? 
24. Ostendite mihi nummnm, cnins habet efElg;iem et inscriptionem? Respondentes antem dixerunt: 
caesaris. 25. Yenim is dixit ad eos : igitor reddite haec caesaris caesari et haec dei deo. 26. Et non 
potuemnt capere enm ob- verba in praesentia torbae et mirantes ob-responsa eiiis tacuemnt 27. Acce« 
dentes antem quidam Sadducaeomm, qui dicunt, resurrectionem non esse, interrogavemnt eum 28. di- 
centes: magister, Moses scnpsit nobis, si cuius frater moriatur habens uxorem et hie sine -prole mor^tnr, 
vt ducat frater eius banc uxorem et susdtet semen fratri suo; 29. septem igitur {ratres faerunt et bic pri- 
mus ducens uxorem mortuus - est sine - prole. SO. Et duxit alter banc uxorem et hie obiit sine - prole. 3 1. Et tertius 
duxit banc similiter; similiter autem etiam hi septem et non reliqnenmt liberos et obierunt. 32. Ultima omnium 
mortua-est etiam haec uxor. 33. In hac resurrectione igitur cuius horum fit uxor? hi enim septem habuemnt hanc ad 



B. J; ti« antgein ; yeram lectionem iam Maresh. p. 462 
€t L. dederunt. — Jah aigebeind] et traderent, gr. 
omn. elg to (^Sate) naqadovvai; Uif. cyerss. lat* 

20, 22. skuldu] J. St. -|- skuld. — kaisara 
g%li\ B. Hz. Z. -f- ict., qaod quamqnam loco Mc. 
12, 14 comprobatnm, h. L textui graeco {xaiaaQL 
q)6Q0v) non respondet. 

20, 23. unselein] Ulf. c. codd. pro yulg, yrav- 
ovQyiav legisse yidetur novriqiav, Tid. Mc. 7, 22. 
Cor. 1, 5, 8. Eph. 6, 12. cf. Eph. 4, 31. — 
iesus] ^ gr. omn. 

20, 24. mis] J. St :|: mSt. 

I. 



20, 25. us nu gibip] Tid. ad Mc. 14, 44. 

20, 26. andavaurde] response, gr. omn. &no^ 
XQiaei; ceterum J. St. ^ andvaurde. 

20, 27. qipand] gr. aptiUyovreg, Ulfc c. 
codd. Uyovteg legit. 

20, 28. is] J. St. B. <> :}:. 

20, 31. samaleiko] pr. similiter, *> gr. — Jah] 
tert. et, ® gr. 

20, 32. spedisia] ultima, gr. omn, Zoregoy; 
ceterum Ul£ c. codd. ^ di* 

20, 33. nu] gr. omn. ante usstassai. — vair^ 
pip] fit, Sch, temere eontendit, Grothum legisse iaTCCi* 



20 



Digitized by 



Google 



154 



Lmcai^p 34^46. 



34 qenai ' jah a^:idhaf jands qa]^ da 'im Yesiis. j^ai siiiipis ]^k aivis luigand jah ]ia<« 
3^5 ganda. tff paiei vairfiai sind jainis idrui niutaa jah mstassais us daufiaim ni 

36 liagand ni liuganda. nlh allis gasviUan panasei]^ magiui. ilmaiis aggilum auk 

37 sind jah sunjus sind gutis usstassail suujus visandans. a]>I>an f^atei uireisaiid 
dautians jah moses banvida ana aivratundjai sye qipij^. saw fraujan gu^ 

38 abrahamis jah gu|> Vsakis jah gup lakobis. a|>f^an guti nist daupsBze ak qi- 

39 raize. aUai auk muna liband. andhaf jandans pan sumai pize bokarje qepun. 

40 laisari* raila qa«^. nip -pan panaseips gadaurstedun fraihnan ma ni vaihtais. 
41. 42 qap pan du un. -waiva qipand xristu sunu dayeidis yisan. jah silba dayeid 

qipip in bokom psahno. qap irauja du fraujin meinamma. sit af taihsyon 
43. 44 meinai. unte ik galagja fijands peinans fotubaurd fotiye peinaize. daydid ma 

45 firaujan haitip. jah waiya sunus lutnma ist. at gahausjandein pan aUai mana- 

46 gein qap du siponjam seinaim. Atsaiwip faura bokarjam paim yiijandam 
gaggan m yf eitaim — 

nxorem. 34* Et respondens dixit ad eog lesiU) bi filii Luios aeyi nabant et Dobimhir : 35, yenun qui digni 
sunt iilud aeTmn nandsd et resarreetionein e mortnifl, non uubant, non nabantar, 36. neqoe eoim mori 
amplins poMimt, aeqaalea aDgelis enim stmt et filii sant dei, resarrecHoiiiB filii exsistentes. 37. At qnod 
vorgimt mortoi, etiam Moses sigDificarit in rabo, sicat dicit: yidi dominam demn Abrabaitii et denm bad 
et demn lacobi. 38. At dens non -est moituomm^ sed yiyonun; onines enim ei yiynnt. 39. Respondentes 
antem qnidam borum scribaram dixenmt: master, bene dixisti. 40. Neqne yero amplios ansi-sant in- 
terrogare enm non qnidqnam. 41* Dixit aatem ad eos: qnomodo dicnnt Christnm filiom Dayidis tneJ 
42* Et ipse Dayid didt in libro psalmeram: dixit deminns ad dominnm meom) sede a dextra mea, 
43« donee ego pono inimicos tnos scabelknn pedum tnonnn. 44. Dayid enm dominam yocat, et qnomodo 
filins ei est? 45, In andiente antem omni torba dixit ad disdpnios snos: 46, attendite a scribis bis 
yolentibns ire in albis — 



20, 35. Prnei] J. St. rf: puieu — mstassaisi 
St. 4^ ussiassau 

20, 37. bamnda'\ sic cod. Ai^. et editt. pro 
handvida* — bow] yidi, ® gr. omn.; Ul£ c yerss. 
Cetenun J. St. B. ^ gaei; iidem reUqna, quae de 
boc capite in cod. Arg. exstant, omittant, nee qnid- 
qnam literamm fere in bac plagnla cognosd potest; 
quae none legimns, Ibrio debemus* 

20, 43. i'k] 6go» ^ S^ <>>nn« 

20, 44. daveidi Ult "^ ovv. — ^ajraiigan\ coff. 



20, 45. at ^ahaugandem] Z. j: ict. 

20, 46. wettaim] albis, sine dobio vagtjam 
(atokaiQ 15, 22. Mc. 16, 5), nti iam lb. recta 
yidit, proximo seqnebatnr; in gr. nnllam yerbi wei» 
iaim respondentis yestigivm adest, qood Ulf. onde 
banserit, non liquet; alba yestimenta, tanqnan 
magnitudinem quandam, decns et maiestatem indi- 
cantia, placuisse scribis ludaeorum, qui yeneratioais 
quidquam accedere suae dignitati ex yestitu anln* 
massent, lb. adnotat. 



Digitized by 



Google 



Aiyaggeljo j^airh lohannen. 



ly 29 SSaif sa ist yil>rus gups saei afnimip frayaurht j^izos manasedais. — 
3^ 3 — amen amen qi|>a pus. niba saei gabairada lupapro. ni mag gasaiwan 

4 piudangardja gups. — waiya mahts ist manna gabairan alpeis yisands. ibai 

5 mag 'in vamba aipeins seinaizos aftra galeipan jag-gabairaidau. — amen amen 
qipa pus. niba saei gabairada us vatin jah abmin. ni mag mngaleipan m 

23 piudangardja gups. — ..naga yesun jainar. paruh qemun jah daupidai yesun. 

24.25 ni naubpanuh galagips yas in karkarai Johannes, paproh pan yarp sokeins 

26 us siponjam lohannes mip 'iudaium bi syiknein rabbd. saei yas mip 

Eyangelium per lohanoem* 

1, 29. Eece, hk e«t ragnwt dei^ qui mmit pecoattmi htiiiii manfi. — 3, 3* Anieiif amen £cd tiU) 
airi qui nasdtmr deonimiy Bon potest videre Teg^nm dei. 4; — - qnomode potenfs est Tir nemd adaltns 
exsistettfi? nuin potest in Btertnn matrig suae mrsos ire et naseatiilf? 5« — ^ Amen, amen dice tiM, nisi 
qni nasdtnr ex aq«a et spirita) non potest ingjedi in return dei. — ^ 23. • * (mal)tae fnernnt HHc; igOwt 
Teneront et baptizati faeimnt* 24. Non adhnc coniectns fuit in earcerem lokanaes* 25. Tunc rem 
ficta-est qnaestio- a disdpilitt lohannis com ladaeis de ptiiificatione — 26. «— - rabbi, qui fait coib 



Adnotmti^ 



Fra^enta, quae de capita prima, tertio et 
qninto usque ad ts. 3S addidimus, asservata sunt 
in commoitario super eyan^lium lohannis, Un^a 
gothica conscripto, cuius frag^enta e codd. Yatica- 
'w&B et Ambrosianis coHegit et Sttireins awaggel^ 
jwta j^airh ttAannen inscripta saper edi^t Masa- 
mannus, profeasor Mimacensis. 

1, 29. Skeir. p. 4 (37). uf\ est, ^ gr. omn. 

3, 3. Skeir. p. 7 (39). 

3, 4. Skeir. p. 8 (39) et iterum p. 9 (40). 

manna] sic recte p. 9 le^tur, altero loco j: ma, li- 
brarius enim alteram buins yerbi partem in pro- 
xima Hnea scribere omiait. — gabairan alj^^ vi^ 
acnufi] tic p. % (t. gr« amn,, p. 9 gakmran post 



visanda* — afhra galtipan'] Masni. p. 89 et 40 
^.ict. -^jag'] p. 9jah, vid. ad M. 5, 37. 

3, &. Skeir. p. 9 (40). 

3, 29. Skeir. p. 11 (41) ..naga venm] Mssm; 
coniecit managa t^aina gaveaun^ qunm Tera gavt' 
son non significet tMty sed manere^ habiiare 
{fiihstv L. 8, 27) et gr. omn. v^a^a noiXa le*- 

Snt, nobis potius tkxtna managa ve$un complen«> 
m esse Tidetur. — jainar] Mssm. p. 41 ® ±, 
3, 24. Skeir. p. 11 (41). nauhpanuk] Bfasm* 
:|: diy. , ceterum Gotb. ^ yag. — g^^og^P^ vaal rs^ 
jp, omn. 

3, 25. Skeir. pu 11 sq. (4l). pan} cod. (si 
▼era ita Jn ea scriptnm est^ ^ pau. -^ ¥ndamm1 
Indaaia, gr. ^lovdaloVf ^'^'t : - i 



20* 



Digitized by 



Google 



156 lolanntM 3^ S9-5| 45. 

]^U8 bindar jaurdanau. paimnei Jfa Teltvodides. sai. sa daupei^ )ah allai 
29. 30 gaggand du imma. — so nu faheps meina usfuUnoda. jains skal Tahsjan. i]^ 

31 ik minznan. sa lupapro qimands ufaro allaim ist — sa us himina qumana 

32 ufaro aUaim ist. jah Jiatei gasaw jag- gahausida. f>ata Teitvodeif). jah {k> yeiU 
5^ 21 Todida is ni ainshun mrniti. — syasve auk.atta urraisdf) dauf^ms jab libaa 

22 gataujip. sra jah sunus j^anzei vili liban gataujiji. nih pan atta ni stojip 

23 ainohun ak staua alia atgaf sunau. ei aUai sveraina sunu syasye srerand 
35. attan. — jains vas lukam brinnando jab liubijando^ i]^ jus vildedup syigiH 

36 jan du weilai m liubada is. a]^|>an ik baba Teitvodipa maizein fmmma i<h 
banne. po auk vaurstva. poei atgaf mis atta ei ik taujau po. po yaurstra* 

37 poei ik tauja. yeityodjand bi mik patei atta mik sandida. jah saei sandida 
mik atta. sab yeityodeif) bi mik. nib stibna is wanbun gabausidedup nib 

38 siun is gas6wu{>. jah yaurd is ni babai]^ yisando m izyis. pande panei insan« 
45 dida jains. f^ammub jus ni galaubeiji. — |>atei ik yrobidedjau izyis du attin. 

te trans Jordanum , cni in, testatus-es, ecce^ liic baptizat et onmes eont ad earn. -— > 29* Hoc i^tur 
gaadiam meam expletam - est. 30. Die debet crescerO) yeram e^ minui. 31. Hie deorsvm Teniens super 
omnibas est — hie de coelo yeniens super onmibns est. 32. Et quod yidit et aadint| hoc testator) et 
Loc testunonimn eins non ullus a'cdpit, — • 5, 21. Sicnt enim pater sasdtat mortuos et yiyere fadt, sic 
etiam filios, qnos yalt, yiyere. facit. 22* Nee yero pater non iudicat qUiuI) sed iudiciam omne tradidit 
filio^ 23. ut omnes colant filinm^ sicnt colont patrem. — 35. lUe fait Inx ardens et laceas, yemm 
yos yoloistis exultare ad Loram in lace eins. 36. At e^ Labeo testimoniom mains hoc lohanne; 
haec enim opera , qnae tradidit mihi pater , ut e^ fadam haec, haec opera, quae ego fado, 
testantur de me^ quod pater me misit* 37. Et qui misit me pater , hic testatur de me. Nee 
yocem eins. ^nqnam audisHs,. nee fiidem eins yidistis, 38. et yerbnm eins non habetis exsistens 
in yobis, quod quern misit ille, huic yos non creditis. — 45. — quod ego accnsarem yos apud patrem; 

3, 26. Skeir. p. 15 (43). jaurdanaul tH. ad. 5, 21. Skeir. p. 20 (45). 

Mc 10, 1- 5, 22. Skeir. p. 20 (45). mnohm} sic cod. 

3, 29* Skeir* p. 15 (43). Ambr.; Mssm. emendayit aifmohun, yid. ad Mc 9. S* 

3, SO- Skeir. p. 15 (43) bis et p. 23 (47). g ^3. Skeir. bis p. 21 et 22 (46). 

3, 31. Skeir. p. 16 sq. (43 sq.). w#] pr., ' ^ 

qoaa deinde sequuntur usque ad XaXec in common- ^> ^^- ^^®^- P* ^^ ^*^> 

tario gothioo non ad yerbum sunt translata, scri- 6, 36. Skeir. p. 23 sq. (47). pawuMi} d«. 

ptum est enim: Mtk airpakundana Jah us airpai «« articnli ad nomina propria positi yid* ad Mc 

rodjandam i. c. se terrigenam et ex terra loquen- 1^> 1^- — «*] »«c* «r^> ®«T* omn. 
tem intell. didt, quae sunt interpretis yerba, non 5, 37. Skeir. p. 25 fiq. (48) et Spedm. p. 24; 

int^gre dtata^ secundum gr« esse debebat; sa vi" sandidd] sic cod. Ambr. recte^ Spedm. :|: sanda*^' 

muoi us airpai (1. sa airpakunda) us airpai wanhungahausidedup]r<igt. — gasetvup] cod. Amhr. 

"^'t S^E.tl^f (44). veitvoaidal pro 'Z/. ^^^^ * ^"-^'1^' -"- »«<^— i- 

veitvodipa; pro partidpio passiyi haberif quod Mssm. inyenit, yid. enm ad p. 26. 
Massmanno. yidetnr, lectio recepta non patitur propter 6, 38. Skeir. p. 26 (48) et Spedm* p. 24. 

seqnens 'is^ quod sic aftijejram imma esse dejkel^ 6^ 45* Hinc indpinnt ea^ quae de eyanfslio 



Digitized by 



Google 



I^hitnnes 5, 46-*6> 10. 



157 



46 ist «aei rrohida izvis moses. du ^ammei fus veneiti. jabai allis mose galaubidedei]^ 

47 ga-|>aii-laul>idedeip mis. bi mik auk jaius gameUda. j^ande nu jainis melam m ga« 
&9 1 laubei]^. waiya meinaim yaurdam galaiib|ai|>. afar fiata galaiji lesus ufsirmarein |k> 

2 galeilaie jah tibairiade. jah laistida ma manageins filu. mite gasewun taikniM 

3 {lozei gatayida bi siukaim. usiddja fian ana fairgmii i'esus jah jainar gasat 
4* 5 mip siponjam . seinaim. yasuh j^an newa pasxa so dulj^s ludaie. j^ruh ushof 

augona lesiis jah gamnida j^ammei manageins filu iddja du unma qapuh du 

6 filippau. yyapro bugjam hlaibans ei matjaina |>ai« j^atuh pan qafi fraisands 

7 ina. ip »lba yissa. f^atei habaida taujan. andhof i'mma filippus* tyaimhundam 

8 £^tte hlaibos ni ganohai sind paim {lei nimai warjizuh leidL qaip ains {lize 

9 siponje is andraias bro]^ paitraus seimonaus. ist magula ains her. saei 
habaij) •e* hlaibans barizeinans jah -b* fiskans. akei pata yra ist du sya 

10 managaim. ijf 'iesus qa]^. yaurkeijj^ pans mans anakimod>jan. yasuh pan hayi 
manag ana pamma stada. paruh anakumbidedun yairos rapjon syasye fimf 

est qui accosayit tos Moses ^ ad qaem tob speraHs. 46. Si enim Mosi credereds^ iitigae crederetis ndbi^ 
ie me enim ilie scripsit, 47. Qaodsi igitnr illius scriptiB non crediHS) qaomodo meis yerbis credatis? 
6) 1. Post boc iyit lesas trans mare hoc Galilaeoram et Tiberiadnm. 2. Et secatum - est eum turbaa 
nultmO) qnia yidemnt signa, qnae fedt in aegrotis. 3. Exiit autem in montem lesus et illic sedit com 
disdpnlis sais* 4. Fait aiitem prope pascba, boc festum ludaeomm, 5. Ibi snstnlit ocolos lesus et 
obsenraTit, qnod turbae moltum ivit ad earn dixitfpie ad Filippnm: nude emimus panes, ut edant bi? 
6. Hoc antem dixit tentans enm, yemm ipse sciyit, qnod babnit facere. 7. Respondit ei Filippns: 
dncentis denariomm panes non sufficientes sunt his, at snmat qoisqne pancom. 8. Dixit unns homm 
discipnlomm eins, Andreas, frater Petri Simonis: 9. est pner onus hie, qui h|ibet V panes bordea* 
ceos et II pisces; sed hoc, quid est pro tarn maids* 10. Venim lesos dixit: facite bos homines 
accombere. Foit antem gramen mnltnm in hoc loco, ibi accabaerant yiri nnmero circa qninqne 



lobannis in codice Arg. snpersnnt. — du] pr«, J. 
St. B. ^ bi* — vrohidd\ accosayit, minas recte 
Ulfl praeterito ndtur pro praesente, gr. omn. pard- 
cipiam habent, coios sensnm non recte capiens 
yeiba male interpretatns est. 

5, 46« moae galaubidedeip] <v) gr. omn. -^ 
ga - [hmu - 2aubidedeip] J. 4^ japau galaubide^ 
oeibj St. "^ japan galaubidedeip , B. 4^ ga pau 
gttfimbidedeip. Ceterum yid. ad M. 9, 28, — 
mSk auk} c^ gr. 

5, 47* galaubfaip} Ulf. c. codd. Ttiarevarite 
legisse, com B. contendere nolnmns, nam ille futn* 
nun graecnm coninncdyo sno saepissime reddidit* 

6, 1. pata^ St. 4: papa, —jah] et, « gr. — 
tibairiade] J. Su 4: iiberiade. 



6, 5. augona tesw] ro gr« — manageins fiJul 
ro gr. omn. — qapuh] dixitque yid. ad J. ]8, 26. 
cf. ad Mc. 2, 11 et ad Cor. 1, 16, 13. 

6, 7. nimai} gr. omn. post leitH; cetenunUl£ 
c codd. ° avToiv et ti. 

6, 8. gap] Ulf. ® avttp. — siponje] B. ^ 
sinanje* — paitraus seimonaus'] oo gr. omn* 

6, 9 — 13. legnntnr bi yss. maximam partem 
edam Skeir. p. 27 sqq. (49 sq.). 

6, 9. 'b'] Skeir. ivans; St. 4^ tvaim. 

6, 10. i'esus qap]c^gr. omn. — vasuh — pUf* 
sundfos] Skeir. sensum, non yerba singula reddens 
sic habet: ip eis at hauja managamma visandm 
tn pamma siada po fiiusna anaiumbjan gatcud* 
dedun fimf pusmdjos vaire^ i e^ yerum ii in 



Digitized by 



Google 



15B 



Iqkumme$ O9 ll-»39» 



11 {nisundjos. namuh j^an j^ans hkdbans lecHifl fah aTJliudands gadaiKda j^aim 

12 anakumbjandanu samaleiko jsh. faze fiske sya filu sve vildedun. ^aeuh bi^ 
sadai vaurj^un* qa|> du siponjam seinaim. galisif) pos aflifiiandeips draubsnos. 

13 pei yaihtai ni fraqistnai. f^anuh galesun jah gafullidedun *ib* tainjons gabruko 

14 us fimf hlaibam fiaun barizeinam. {>atei aflifhoda {Mum matjandam. fianih ^ai 
mans gasaiwandans. fioei gatayida taikn lesus. qepun fmtei sa ist Ih suo|ai 

15 praufetus sa qimanda 'in ]^o manase]^. if> lesus kunnands Jfat&L munaidedim 
nsgaggan jah yilyan. ei tayidedeina ina du piudana. afiddja aftra in fairguni 

16. 17 IS ains. ip sye seif)u yarfi. ati'ddjedun sipoojos is ana marein jah usstigun m 
skip, i'ddjedunuh ufar marein 'in kafarnaum. jah riqis juj^ yar{i jah ni 

18 afiddja nauhf^an du 'im 'iesus. 'if) marei yinda mikilamma yaiandin urraisida 

19 yas* {»aruh farjandans sye spaurde *k* jah ^e* aif)]^u •!* gasaiwand 'iesu 

20 gaggandan ana marein jah newa skipa qimandan jah ohtedun sis. f^aruh qa^« 

21 'ik 'im. ni ogeif) 'izyis. j^aruh yildedun 'ina niman 'in skip, jah simsaiy jj^ta 

22 skip yar{> ana airf^ai. ana fioei eis 'iddjedun. 'iftumin daga managei. sei sto^ 

millia. 11. Stunsit auteiii Los panes Iesus et gratias - agens distribuit liis acciunbeBtibiis ; siaiiliter etiam 
kormn pisciam tarn maltnin quam yoluerant 12. Tunc ubi satmi facti - sunt, dUxit ad dtscipulos soos : colli- 
de kaec remanentia fragmenta, ut quidqnam non pereat. 13. Tunc colleg^rant et complevenuit XII sporias fni- 
■tis ex qiiinqne panibns his hordeaceis, quod relictom - est his edentibns. 14. Tunc hi homines Tiden- 
tes, quod fecit signum Iesus 9 dixemnt, quod hie est in yeritate profeta hie yeniens in hone mundaak 
15. Vernm Iesus cognoseens, quod cogitarunt exire et rapere, ut facerent eum ad regem, ahiit iternm u 
montem, is solus. 16. Yemm ubi sero factum -est, adierunt discipuli eius ad mare 17. et adscenderunt ib 
nayem, iyemntcfue trans mare in Cafamaum, et tenebrae iam factae - sunt et non adiit adhnc ad 
eos iesus* 18. Verum mare yento maguo flante snsdtatum fuit« 19« Tunc remifanles circtter 
stadiomm XX et V aut XXX yident lesum euntem snpra mare et prope nayem yenientem et timn^ 
runt sibi. 20. Tunc dixit: ego sum; ne timete yobis. 21. Tunc yoluemnt eum acdpere in nayemi 
et statim haec nayis facta - est ad terram, ad quam ii iyerunt. 22. Postero die turba, quae stetit 



gramiue multo exsistente in hoc loco hanc multitu* 
dinem accnmbere fecemut quinque millia yirorum. 

6, H. gadaiUda] Ulf. c codd. ® zoig /nad^Tj^ 
%alg^ oi di jtiad'r^TaL 

6, 12. du] ^ Skeir. — drauhsnos] Skeir. + 
drau9no8j yid. ad M. 5, 15. — pe%\ Skeir. eu 

6, 13. Jimf'\ Skeir. paim •€• y quae lectio 
nobis mirifice placet prae ea, quam cod. Arg. prae- 
bet, nam repetitis nominibus semper fere articnlus 
addi solet. — paim] pr. his, ^ Skeir. — barizeinam} 
Skeir. additjcm •b' fiakam^ quod nuUus gr. agno- 
•dt. — qfltfnoda\ sic rccte Skeir. ; in cod, Arg. exstat 
ufUf.^.a, quod deest, legi non potest, quia in 



ea parte yerbi membrana mntila est; editt. male snp- 
pleyerunt aJUfnanda. — paim\ sec. , Skeir. at Pmau 

6, 15. vilvahl Ulf. « (w%6v. 

6, 17. 'iddjedunuh ufar] J. ^ tddjtdun uh 
u/ar, St. 4: uidjedun uhufar. — nauhpam} adhoc^ 
^ gr.; Ulf. c. gr. ovtiw legit, cf. 5, 24. 7, 39. 

6, 18. tj>] yerum, gr. omn. re; Ulf. Ibrtasse 
da legit, cf. ad L. 18, 5. — marei\ J. St ^ 
marein. 

6, 19. -i. jah -e. ] St. Hz. ^ rw. 

6, 20. gap] Ulf. *> ammg. 

6, 21. tna mman] rv) gr. — eis} ii, *^gr. onm. 

6, 22. daga] die, ^ gr. onm. — $eW9m] Tide- 



Digitized by 



Google 



hindar ntarGin. sewun patei skip anj^ar ni vas jainar aljist ain jah ^atei mi]^ 

ni qam siponjam seinaim lesus m pata skip ak ainai siponjos is galitiun* 

m anj^ra Jfeai skipa qemun us tibairiadau newa j^amma stada j^arei matidedun 

24 hlaif ana pammei aviliudoda firauja. ^aruh fmn gasaw managei ^atei lesus nist 
jainar nih siponjos is. gastigun m skipa jah q^mun m kaiamaum sokjandans 

25 lesu. jak bigetun uia hindar marein qej^unuh du imma. rabbei. -wan her 

26 qamt andhof im i'esus jah qati. amen amen qipa izris. sokeiji mik ni patei 
sewup taiknins jah fauratanja ak j^atei matideduti pize hlaibe jah sadai raur* 

27 ^up. vaurkjai]^ ni f>ana mat pana firalusanan ak mat j^ana visandan du libai- 
nai aireinon. panei sunus mians gibiti izyis« panuh auk atta gasiglida gup. 

28«29 ^aruh qef>un du unma. wa taujaima ei yaurkjaima vaurstva gutis. andhof 

lesus jah qap du un. ]^at-ist raurstv gups ei galaubjaif^ pammei Snsandida 

^ 30 jains. qej^un du unma. aptian wa taujis Jpi taikne. ei saiwaima jah galaub- 

31 jaima pus. yva, raurkeis. attans unsarai manna matidedun ana aupidaL svasve 

32 ist gamelip. hlaif us himina gaf im du matjan. paruh qap im 'iesus. amen 
amen qi|ia izyis. ni moses gaf izyis hlaif us himina ak atta meins gaf izyis 

33 hlaif us himina pana sunjeinan. sa auk hlaifs gups list, saei atstaig us himina 

dtra mare, Tyemnt qooci naris alia wm fait illic nsn mia et <iaod com dob renit diacipQlis sub 
leans in lianc naTem, aed soli disdpnK eina ivenuit. 23. AJiae aotem Barea Tenenuit e Tib^ade, prope 
kanc locom, ubi ederont panem, afar qao g^tiaa-egit dominoa* 24. Tone aotem Tidit turba, quod leava 



BOB -est illic neqae diadpuK eiua, acanderuBt ib navea et yeaeraDt in Ca£Buvaam qoaerentea leaunib 
25* Et inTeBemnt eom ultra mare direrontqiie ad earn: rabbi, qaando bac reniati? 26* Reapondit iia 
leaoa et dixit: amen, ameB dico yobia, qnaeritia me^ bob quod Tidiatia aigna et predigia, aed qnod 
ediatia-de hia paBibua et aaturi facti-eatia. 27* Operemini sen banc dbam bone peribilem, aed dborn 
lurac naBeatem ad Titam aeternam, qoem filiaa bomiaia 6at Tobia; Lobc enim pater aignavit deaa« 
2S. Tunc dixenmt ad e«m: qoid fadamoa, at eperemor opera dei« 29. Reapoadit leaaa et dixit ad eoa: 
hoc* est opoa del, at credatia coi miait ille. 30. Dixerunt ad eom: at quid fada tn aigvoram, at videamoa 
et credamaa tibi, qoid operaria? 31. Patrea noatri moBBa ederont in deaerto, aicot eat acrq>tum, paoem 
e coelo dedit iia ad edeBdom. 32. Tone dixit iia leaoa : amen, amen dico yobis, non Moaea dedit yobia panera 
e codo, aed pater mena dedit yobia panem e coelo banc yemm. 33. Hie enim pania dei eat, qoi deacendit e coelo 

'*'^^) S^* li(iy; W* c« codd. 6?(5oy legit. — aJja] 6, 27. aiveinoti} J. St ^ aivemun^ Z« :|: a»- 

'• St, 4^ uafa. — tntp ni qam] ct ad Mc. 14, 44* vainon* — gibip tzvh] r\j gr. 

6, 23. ajhpa qemun\ ck> gr. — ana Pammei\ ^> ^S. vaurstva] cod. Arg. ^ yaursva. 

in qno, bia Uifl ntitor ad drcomacribendoa geni- ^> ^^ qepun] VU. c. codd. « ovv^ et pnoa qm- 

tiyoa qnoa yocant abaolutoa, cL 7, 14. ^®"*> ^^^ "^ Grieab. per errorem adnotat, alteram illod, 

6, 24. gastigun] Ult c codd. o aijoL ^^ ^^^^"^^ ^' ^*"'^"^' ^^ ^"^ P^' ^^^^^ '^*- 

6, 2*. qepumA] J. St ^ diy. 5^ 32. g^fj uec. dedit, gr. omn. dl3ioa$, aic 

6| 26. Jah /ttwraianja] et prodigiai ^ gt. etiam ya. 37, cL ad L. 10, 19* 



Digitized by 



Google 



160 



lohannes 0^ 34-^47. 



34 jah gaf libain j^izai manasedai. panuh qepun du muna. frauja. feaiATigifl gif 

35 unsis fiana hlaif. jah qal> du im lesus. ik un sa hlaifs libainais. jj^ana gaggan-i 
dan du mis ni huggrei]^ jah pana galaubjandan du mis ni f)aursei|i -w anhun* 

36. 37 akei qf){> izyis fiatei gasewup mik jah ni galauheip. all j^atei gaf mis atta. 
38 du mis qimi]^ jah j^ana gaggandan du mis ni usvairpa ut. unte atstaig us 

39. 40 himina nih j^eei taujau yiljan meinana ak yiljan j^is sandjandins mik. |>atuh 
j^an Lst vilja f)is sandjandins mik ei wazuh saei sai\yi{i j^ana sunu jah galau* 
bei]^ du unma aigi libain aiyeinon. jah lurraisja ma ik in spedistui daga* 

41 birodidedun Jian ludaieis hi ma. imte qa]^. ik im hlaifs sa atsteigands us 

42 himina. jah qej^un. niu sa ist lesus sa sunus losefis. j^i^i yeis kun]>edum 

43 attan jah aij[>ein. waiVa nu qi|>i]^ sa |>atei us himina atsta^. andhof |>an liesus 

44 jah qa]^ du im. ni birodeip mi^ izvis misso. ni manna mag qiman at mis. 
nibai atta. saei sandida mik. at]^insij> ina. jah ik urraisja ma m {>amma spe- 

45 distin daga. ist gameli]^ ana praufetum. jah vairfiand allai laisidai gut»« 

46 T^azuh nu sa gahausjands at attin jah ganam. gaggif^ du mis. ni fiatei attan 

47 sewi was. nibai saei ist fram attin. sa saw attan. amen amen qi|>a izris. 

et dedit Titam Luic mundo* 34. Tunc dixemnt ad earn: domine, semper da nobis Lane panem! 35. Et 
dixit ad eos lesus; e^ sum hie panis ritae, Lie iens ad me non esurit et Lie credens ad me non sitil 
imqiiam, 36. Sed dixi Tobis, quod yidistis me et non creditis. 37. Omne quod dedit miLi pater, ad 
me yenit et Lunc euntem ad me non eiicio foras. 38. Nam desceadi e coelo, non at fadam volontatem 
meam, sed Tolnntat^n Liiins mittentis me. (39.) 40. Hoc aatem est yoluntas Luios mittentis me, at quls- 
que qui yidet Lunc filium et* credit ad eum, Labeat vitam aeternam, et sosdto eum eg^o in ultimo die. 
41. Murmuraront autem ludaei de eo,. quia dixit, e^^o sum panis Lie desceudens a coelo, 42, et dixenmt: 
nonne Lie est lesus, Lie filius losefi, cuius nos noTimus patrem et matrem, quomodo nunc didt Lie, quod 
e coelo desceudi^ 43. Respondit autem lesus et dixit ad eos: ne murmurate cum Tobis inyicem; 44. non 
homo potest Tenire ad me, nisi pater, qui misit me, attraLit eum, et e^ susdto eum in Loo ultimo die. 
45. Est scriptum in profetis: et fiunt omnes docti dei; quisque nunc Lie andiens a patre et percepit, it ad 
me. 46. Men qnod patrem yideret aliquis, nisi qui est a patre, Lie yidit patrem. 47. Amen, amen dico Tobis: 



6, 33. gaf libttinl <v) gr. 

6, 36. paieil Ulf. c. codd. ^ xal. 

6, 37. gqfl yid. ad ys. 32. — gaggandan\ 
St. 4^ gagganditu 

6, 39. Hie yersus in cod. Ai^. deest, fortasse 
per eundem librarii errorem, quo in cod. 157 ap. 
Griesb. exddit; facile id fieri poterat, quia Lie ei 
sequens yersus idem initinm eundemque finem La- 
bent. Cf. L. 17, 36. 

6| 40. viljd\ cod. Arg^. Hz. editt rf: viljan; 



non neg^ntes substantiynm S-ilrjjLta g^tbice vi^am 
, (yelle) reddi posse, tamen genitiynm subiectiyum 
cum eo coniungi posse negamus. Lectionem rece- 
ptam iam Lje couiectura assecutus est et IL. pro- 
bayit. Ceterum cf. Cor. 1, 16, 7 ubi cod. A men- 
dose venjan pro venja leg;it, pro quo rectum tm/a 
cod. B Labet/ 

6, 43. pan] autem, ^ gr. 

6, 45. nu] nunc, ^ gr. 

6, 46. sem was} <nj g;r. — aHw] patre, gr. 
omn. ^£oD. 



Digitized by 



Google 



lahanne^ d, 48— 61. |Q;| 

48«49 saei galaubei]^ clu mis. aih libain aireinon. ik %m sa Uaifs fibainals. attans 

50 izrarai matidedun maima m aupidal jah gasvultun. sa ist hli^fis. Baei lis iumina 

51 atstaig. ei saei pis matjai ni gadaiit>nai. ik im falaifs sa liJ^anda. is. ns himina 
qumana. jabai i/ras matjifi j>i8 hlaibis. libai]^ in ajukdufi. jah paq sa hlai&. 
panei ik giba. leik mein ist. j^atei ¥k giba m j^izos manasedais libainais. 

52 {Mtnuh sokiin mip sis misso ludaieis qij^andans. lyaira mag sa unsis lieik gi- 

53 ban du matjan. f^anih qap du an iesus« amen am^i qifia iz\ds» nibai matjip 
leik pis sunaus mans jah driggkaip 'is blop. ni habaip libain m izyis silbam* 

^ saei matjip mein leik jah driggkip mein bIo|>. aih libain aiyeinon. jah rk 

55 urraisja ina m pamma spedistin daga. pata auk leik meinata bi sunjai 'ist 

56 mats jah pata blop mein bi sunjai ist draggk. saei matjip mein leik jah 

57 driggkip mein bloI>. m mis yisip jah ik m 'irnma. syasye msandida mik li« 
bands atta jah ik liba m aitins. jah saei matjip mik jah sa libaip In meina. 

58 sa ist blaifs. saei us himina atstaig. ni svasve matidedun attans izrarai manna 

59 jah gadaupnodedun. ip saei matjip pana hlaif. libaip in ajukdup. pata qap in 

60 synagoge laisjands m kafamaum. panuh managai gabausjandans pize siponje 

61 IS qepun. hardu ist pata yaurd« was mag pis hausjon. ip yitands letus in sis 

qui credit ad me, Labet yitam aeternam. 48. Ego som hie panis yitae. 49. Patrea Teshi ederant manna 
in deserto et mortni- sunt 50. Hie est panis, qui e coelo descendit, nt qoi de-eo edat, non moriatort 
51. Ego sum panis Lie yiyens hie e coelo profectus; si qois edit de- hoc. pane, Tiyit in aeternitatem , et 
antem hie panis, quern ego do, corpos meum est, quod ego do pro huius mundi vita, 52. Tunc increpa- 
mnt cum se inricem ludaei dicentes: qnomodo potest hie nobis corpus dare ad edendum? 53« Tunc dixit 
ad eos lesus: amen, amen dico vobis, nisi editis corpus hnius filii hominis et bibatis eius sangninem, non 
Labetis Titam in yobis ipsis. 54. Qoi edit meum corpus et bibit meum sangninem, habet vitain aeternam, 
et ego suscito eum in hoc uhimo die. 55. Hoc enim corpus meum in yeritate est cibus et hie sanguis 
mens in yeritate est potus. 56. Qui edit meum corpus et bibit meum sangninem, in me manet et ego in 
60. 57. Sicut misit me yiyens pater et ego yiyo ob patrem, et qui edit me, etiam hie yiyit ob me* 
68. Hie est panis, qui e coelo descendit, non sicut edemnt patres yestri manna et mortni • sunt ; yerum qui edit 
hnnc panem, yiyit in aetemitatem. 59. Hoc dixit in sjnagoga docens in Cafamaum, 60. Itaqne multi audientes 
bomm disdpulorum eius dixerunt s durum est hoc yerbum, quis potest hoc audire? 61. Yerum sdens lesus in se 

6, 48. libainais] St. :|; Jabainau, sic ys* 63. tius qnidem^ hoc yerbum , in eyangelio loh. autem 

6, 50. ei — gadautmatl ut qui de eo edat, semper geminata litera g* scribi solet, cf. ad Mc. 10, 57: 

non moriatnr, gr. omn. tva rig i^ airtov wayr) ^> 54. rfr^g-«/>] St. :|: rfrtfigr*tji. ^ InJ in, « gr. 

xai fiv a7to&avr7.mml^.S^Mr.^.H^.iU^JUrm,iJf, «> ^«- manna} manna, « gr. — t^] yerum, 

6, 51. KWa w] J. St. B. ± Ubamdans. — l.^' T""' ?^'' particulam Ulf. apudloh. in senten- 

• X ^^^^*"rv*^ '"J •• •**• **• + wt^wwffpw ^y^ adyersatiyis saepius contra graeooruai aoctorita- 

/aoatl Ms. ^JM. j^^ ^jjjj^ ^^ ^^ g 23. 29. 8, 15. 23. al. 

6, 52. leik gtban} <x) gr. 5^ 59^ sfnagpge] Z. 4: mfnanoge. — iafat^ 



a, 53. driggtaip] J. drigttrip, sic.freqaen- 1101011] St ^ kafartmm* 

21 



Digitized by 



Google 



1^2. lahannea 6, 62— -7^ 5- 

silbiil j^itei bSrodidedun pata j^ai siponjos is qilp dxL un. ^ata izvis gainaru 

62«63 zei|>» jabai nti gatlaiwi^ sunu mans ussteigan. J^dei ras faur]^. ahma ist sam 

* liban imji^. ^ata leik ni botdj^ raiht. Ik> raui^diu |K>ei ik rodida ustis. aBma 

64 lai jah libainef mU akei sind i^yara sutmai* j^Aiei ni galaubjand. vissuh pan us 
fnumdtja tesus* warjai siiid fiai ni galaul>jaiid«as jah was ist. saei galeivei^ 

65 'ina. jah qafi* du|>e qat> izyis j^aidi id axoAmn mag qmian at mis. nibai Xst 

66 a^iban xmma fram attin meinammau lizuh j^amma mela managai gallon 

67 siponje is ibnkai jah |>anasa]^ imp unma ni iddjedan. j^amh qa]^ lesus du 

68 j^aim traUbim. 'ibai jah jus Tileit^ galei]^. paniA andhof inuna sehnon pai- 

69 trus. £rauja« du wamma galeij^aima. raurda libainais aiyeinons liabais. jah 
reis galaubidedum jah ufkunfiedum f^tei |»u is xristus siinus guj^s' libandins* 

70 andhof im lesus. nin ik izris *ib* gayalida jah izvara ains diabaidus ist. 

71 ^puh pan paha ludan seimoins luskarioiu. sa auk babaida ma galeyjan ains 
7y 1 yisands pize tyalibe. jah warboda 'iesus a&r pata m galeilaia. ni auk vilda 

2 m ludaia gaggan* imte sokidedun ina pai ludaieis uscpman. yasuh pan newa 

3 dulps ludaie. so bleprastakeins^ panuh qepun du unma broprjus is. udeip 
pa^ro jah gagg m ludaSan* ei jah pai siponjos sailyaina yaurstva pemar poei 

4 pu taujis. ni mamia auk m analaugnein wa taujip jah sokeip sik uskuu* 

5 pana yisan« jabai pata taujis. bairhtei puk silban pizai manasedai. ni auk pai 

ipso, qnod mnrmuramnt boc hi discipnli eiiui, dixit ad eos: hoc tos sollicitat? 62. si igitar yidetis filium 
hominis assargere, ubi fuit antea? 63. Spiiitus enty qui Tirere fadt; hoc corpus non prodest quidquam; 
haec yerba, quae ego locutus - sum yobis, spiritus est et yita est. 64. Sed sunt yestrum qiiidam, qui 
HOB credunt Sciyit autem e principio Iesus, qui sunt hi non credentes et quis est, qui tradit eum, 65. el 
dixit: ideo dixi yobis, qnod non uUus potest yenire ad me, nisi est datum ei a patre meo. 66. Ex hoc 
tempore mnlti iyerunt disdpulorum eius retrorsi et amplius cum eo non iyerunt. 67. Tunc dixit Iesus ad 
hos dnodedm: nnm etiam yos ynltis ire? 68. Tunc respondit ei Simon Petrus: domine, ad quern eamos? 
yerba yitae aetemae habes. 69. Et nos credidimus et agnoyimus^ quod tn es Cliristus, filius dei yiyantis, 
70. Respondit iis Iesus: nonne ego yos XII elegi et yestrum unus diabolus est? 71. Dixit autem hone 
ludam Simonis Iscariotem; hie enim habuit enm tradere, unus exsistens homm daodedm. 7, I. Et ambn* 
layit Iesus post hoc in Galilaea, non enim yoiuit in ludaea ire, nam quaesiyerunt eum hi ludaei ocddere. 
2. Fuit antem prope festum Indaeomm, haec scenopegia. B. Tunc dixerunt ad enm fratres eius: exi 
hinc et yade in ludaeam, ut etiam hi disdpuli yideant opera tua, quae tu fads* 4* Non homo enim in ocodta-* 
tione atiqnid fadt et qnaerit se agnitnm esse; si hoc fads,, manifesta te ipsum huic mundo« 6. Non enim hi 

6^ 63. hban iaufip] editt. :J: ict. — rodida] 6, 67. Jah] St. ^ijap. 

Ucntus sum, gr« AaAcS. — Ubains} yid. ad ys. 48, 6, 68. pamsK} tunc, ^ gr. 

6, 64. galeiveip] !• St. 4- galevtip. 6, 69. xristus sunus\ Christns filius, gr. ayiog.^^ 

6, 66. muihii tempore, ^ gr, Mnn.^ d. ad l{bandins\ yiyentis, ^ gr. 

Ts. 22. 7) 3. npfrnjoa] VU. ^ aov* — pul tm^ ^ gr. 



Digitized by 



Google 



6 JmsljfXjvm lb gakubidedun imma. panih qap un lesus. mel mein m aauh ist« 

7 i{^ jnd izTBT sinteiiio ist manviu ni mag so maiuise]^ fijan izvis. if> mik 
.8 fi|a]|>. unte ik yeitFo^a bi ids f^atei vamaityA lize ubila sindL jus galei)>i{i m 

itatjf j>o. 'ill ik m nauh galdifm m |>o dulj). unte meinata mel ni nauh us£ullif> 'ist 
9* 10 fiatuh |»aii qap du un Tisands 'in galeilaia* ip bif^ galijiun ]fai broiajuM 'is. 

11 J^amik jah is galaiji 'in |k> dul]^ ni andaugjo ak sye analaugnijba. fianuh 'iu- 

12 daieis sokidedun uia 'in j^izai dulf>ai jah qef^un. war ist jams, jah birodeins 
mikila yas 'm managein, sumaih qej^un f)atei sunjeins 'ist. an^arai qe^ua« ne. 

13 ak sirzeSljf j>o managein. nih I>an ainshnn syej^uh bal§£^ rodida lit ma m 
44. 15 agisis 'iudaie. i{i juj^an ana midjai dul]^ u{»taig lesus 'in aHi jah laisida. jah 

16 sUdaleikidedmi manageins qij>andans. waiya sa bokos kann unuslaisi|is. and- 
hof t>an 'iesos jah q^f>. so meina laisems nist meina ak j^is sandjandins mik. 

17 jabai was yili yiljan 'ts tanjan. ufkcmnai]^ bi ]fO laiseuu framidi guf^a sijai. 

18 |iau iku ftam mis silbin rodja. saei fram sis dlbin rodei[>. hauhi]^ seina 
sokeif). 'if) saei sokeif) hauhij^a fds sandjandins sdk. sah sm^eins 'ist jah 'mvin- 

l&atres eins credideruDt ei. 6. Tunc dixit lis Iesos: tempng memn non adhnc euty yeram tempos yestrom 
semper est paratom. 7. Non potest hie mondus odisse yos, yerom me odit, nam ego testor de iis^ good 
opera eorom mala sont. 8. Yos ite in festom hoc, yemm eg^o non adhnc eo in hoc festum, nam meom 
4empm non adhoc expletom est. 9. Hoc aotem dixit ad eos manens in Galilaea. 10. Yemm qnom irent 
hi fratres eins, tunc edam is iyit in hoc festam non palam, sed sicuti occnlte. 11. Tone ludaet quaesi* 
Tenint enm in hoc festo et dixerunt : nM est ille ? 12. Et OMimmratio magna ^lit in tadba ; cpiidam dixtrnnt, 
•qnod yeros est; alii dixerant: minime, sed sedncit hanc tarbam. 13. Non aotem uUas tamen aodacter 
locotns - est de eo ob timorem Indaeorum. 14. Yerom iam in medio festo ascendit lesus in templom ^ 
^ocnit, 15. et miratae^sont torbae dicmites: qaomodo hie literas scit non-edoctos? 16. Respondit antea 
lesns et dixit : haec mea doctrina non - est mea , sed hnins mittentis me. 17. Si qnis yak y^imtatem eias 
lacere, cognoscat de hac doctrina, abne dee tit, an egone a me ipso lognen 18. ^oi a se ipso ioqnitor, 
gloriam snam qnaerit; yemm qui quaerit gloriam huius mittentis se, hie yeras est et ininsti* 

7, 6. m mtufi] editt. j: ict. , sic ys. 8 etsaepios. 7, 37. L. 2, 42); dulp accusatiynm esse et cam 

7, 7. tns] eos, gr. omn. avtovy Ulf. per sjnr B. midja legi dobere, qai existimat, is r^otare 

esia pro tfa> debet aua cum apcnsatiyo aiiam habere sigoifica- 

7, 8. 'if}] yemm, ^ gr* omn. yid. ad 6, 58. — tionem, yid. L. 17, 4 ana dag, i. e. per diem; 

meinata mel] cnj gr. nostro autem loco datiyus reqnintnr tempos in- 

7, 9. pan] adtem, ^ gr. — gap — visandsl di- dicans, quo aliqtiid factum est, cf. J. 6, 23. 

xit — ggnstensj^gr. omn. elmav — efiieivev; Ulf. c. 7, 15. manageins] turbae, gr. omn, 'lovSaXot. 

Brix. ^Sn s p&H i j^wy'' ^ ' ^ ^ ^X*#t4^^;^U/ ^ wiib-WUs4^ 7, 16. pan\ Ulf. c. cod. o ap. Mi. ^ avtolg. 

7, 12. mikila] Ulf. <» neol airov. 7, 17. ufhmnaip] cum Ih. Vm. iHnstr. p. 158 

7, 13« nih J^arn] J. St. Z. :|: ict« ^ et 160 h. L et ys. 51 ufhmnai legf makerit, ne- 

7, 14. midu»i\ sic ^oA. Arg^.; B. j; miija. — sciyisse yidetor, ufkunnan daas ieetendi ratienes 

Adp U9staig] J. St. :|: duipus simg. Notanda est sequi. — tku] 3. dt. B. ^ ik. 

Anna ^alifi Adp pro dtdpai (ts. 11. 12, 20. cf. 7, 18. sik} i. St ^ hs. 

21* 



Digitized by 



Google 



19 dijla m unma nist. niu moses gaf izris Hio^. jah ni aiiiBhim izrora tauji^ 

20 {>ata vitoti. ira mik sokeiti usqiman. andhof so manage! jah qepun. iuilnil^<m 

21 habais. was Jiuk sokeip usqiman. andhof i'esus jah qap du un. ain yauratr 

22 gatayida jah allai sildaleikei]^. dupj^e moses atgaf izvis bimait ni ^aiei fram 

23 mose sijai ak us attam. jah m sabbato bimaitiji mannan* jabai bimait nirni^ 
manna in sabbato. ei ni gatairaidau yitoti |>ata mosezis. i^ mis hatizop. unte 

24 aUana mannan hailana gatayida m sabbato. ni stojaiti hi siunai ak {lo garaib* 

25 ton staua stojaif). qej>unuh Jian sumai Jiize lairusaulTmeite. niu sa ist j^am* 

26 mei sokjand usqiman. jah sai. andaugiba rodei|i jah yaiht du imma ni 
qij^and. 'ibai aufto hi sunjai uf kunfiedun ]^ reiks {>atei sa ist bi sunjai xri- 

27 stus. akei [lana kunnum. yfat^ro 'ist i]^ xristus bij^ qimip. ni manna rait. 

28 wa|>ro 'ist. hropida Jian 'in alh laisjands 'iesus jah qij^ands. jah mik kunnu^ 
jah yitup. yraj^ro 'im. jah af mis silbin ni qam. ak 'ist sunjeins. saei sandida 

29 mik. fianei jus ni kunnuj). 'i{> 'ik kann 'ina. unte fram 'imma 'im. jah 'is mik 

30 'insandida. sokidedun fian 'ina gafahan. jah ni ainshun usiagida ana 'ina handu. 

31 unte nauhfianuh ni atiddja yreila 'is. 'ifi managai {>izos manageins galaubidedun 
'unma jah qetiun. xristus pan qimiti. 'ibai ei managizeins taiknins taujai paim- 

tia in eo non - est 19. Nonne Moses dedit yobis le^^in 7 et non ulliis Yestram facit hoc praecephnn* 
Quid me quaeritis occidere? 20. Respondit haec turba et dixemnt: daemonem babes; qnis te qnaerit occi* 
dere? 21. Respondit Iesus et dixit ad eos: unnm opus feci et omnes admiramini. 22. Ideo Moses dedil 
Tobis circumcisionem y non quod a Mose sit, sed ex patribns, et in sabbato circumciditis bonuneni. 
23. Si circumdsionem sumit homo in sabbato, nt non dissolratur praeceptnm hoc Mosis; Terum mihi ira- 
sdmini, quia totum hominem sanum feci in sabbato. 24. Ne iudicetis e specie, sed hoc iustnm indi- 
dum iudicetis. 25. Dixemnt antem quidam homm lerasol jmitamm : nonne hie est, quern quaemnt occi- 
dere? 26. Et ecce, palam loquitur et quidquam ad enm non dicunt* Num forte in yeritate agnoyerant hi 
prindpes, quod hie est in yeritate Cfaristus? 27« Sed hnnc noyimus, unde est; yerum Christns quum 
yenit, non homo sdt, unde est. 28. Clamayit autem in templo docens Iesus et dicens: et me nosdtis el 
sdtis, onde sum, et a me ipso non yeni, sed est yerus, qui misit me, quem yos noa 
nosdtis* 29. Yemm eg^o noyi eum, nam ab eo sum, et is me misit. 30. Quaesiyenml 
autem eum capere et non ullus imposuit in enm manum, nam adhuc non adiit hora einti 
31. Yerum multi huius turbae credidemnt ei et dixerunt: Christus quum yenit, num plures signa fadat iia- 

7, 22. bimaiiip] St. :f: btmaip. 7, 26. pize] St. + pizeu 

7, 23. pata] quum Ulf. yerbo viiop articnium . ' 7, 26* vmhi] SU ^ vmipim -<— hi smfdt} ieo» 

adiungat, in sue cod. ovtog iegisse yidetur, cuius in yeritate, ® gr. 

tamen in nullo gr. libro nllum yestigium depre* 7, 29. tp] yemm » ^ gr. ; yid. ad 6, 68t 

hendimos. — fb] yemm, ^ gr. omn, yid« ad 6, 7, 30. usiagida] J. -f- lagida* 

58. — dttanal I. St. ^ allama. 7, 31. qepuH\ Ulf. c codd. "> oti. -* {Sot et} 

7, 24, Ham] J* St. j: gimw. J* St Z. Grim. (UL 284) icu$ cetenun an haec 



Digitized by 



Google 



lohannea 7, 32 — 41. 



165 



32 61 sa tavida* hausidedun ^n fareisaieis ]fo managein birodjandein bi uia 
^ta inuhsandidedun andbahtaus pai fareisaieis jah j^ai auhumistans gudjan8# 

33 ei gafaifaheina ma. |>anuh qa^ lesus. nauh leitila weila nup izyis im jab pan 

34 gagga du {>aimiia sandjandin mik. sokei]^ mik jah ni bigiti|>. jah fiarei 'im ik« 

35 jus ni magu]> qiman. f>ariih qej^wi fiai ludaieis du sis misso. wadre sa skull 
gaggan. ]^i veis ni bigitaima ma. nibai in distahein j^iudo skuli gaggan jah 

36 laisjan piudos. wa sijai Jiata yaurd. j^atei qap* sokeif) mik jah ni bigitif). jah 

37 parei 'im ik. jus ni magup qiman. ip in spedistin daga j^amma mikilin dul« 
l^ds stop lesus jah hropida qipands. jabai wana paursjai. gaggai du mis jah 

38 driggkai. saei galaubeip du mis. srasye qap gameleins. awos us rambai is 

39 rinnand yatins libandins. patuh pan qap bi ahman. panei skuldedun niman 
pai galaubjandans du imma. unte ni nauhpanuh yas ahma sa yeiha ana im» 

40 unte i'esus nauhpanuh ni hauhips yas. managai pan pizos manageins hausjan- 

41 dans pize yaurde qepun. sa ist bi sunjai sa praufetes. sumaih qepun. sa ist 



quae Iiic fecit? 32. Aadiyerant autem Farisaei banc hidbam marmiinuifein de eo hoc immisenmtqiM 
nunbtros hi Farisaei et hi stuniiii sacerdotes, ut caperent einii. 33. Tunc dixit leans: adhuc breve tempos 
cmn Tobis sam et turn vado ad hone mittentem me. 34. Qaaeritis me et non invenitis, et abi snm ego^ 
Tos non potestis renire. 35. Tone dixenint hi ladaei ad se inyicem: quo hie debeat ire, ut nos non 
SnTeniamus enm, nisi in dispersionem gentium debeat ire et docere gentes? 36. Qnid sit hoc yerhnrn, 
quod dixit: qaaeriHs me et non inrenids, et nbi snm e^, tos non potestis venire. 37. Yeram in ultimo die hoe 
magno festi stetit lesus et clamavit dicens: si quis sidat, eat ad me et bibat. 38. Qui credit ad me, sicut dixit 
aciiptura, fluvii e ventre eios fluunt aquae viventis. 39. Hoc vero dixit de spiritu, quem debuerunt accipere hi 
credentes ad eum, nam non adhuc fuit spiritus hie sanctus super iis, nam lesus adhuc non exaltatus fuit. 40. Multl 
totem hnius tnrbae audientes haec verba dixerunt: hie est in verltate hie profeta; 41. alii dlxemnt: hie est 



particniarum compositio recte se habeat, admodnm 
dubitamus; invenitur quidem et in sententiis infer- 
rogativis, tum vero nee enclitica est, nee snffigi 
alHs verbis debet. Quum autem, i'bai particula ad 
sensom graeci fiTjTi exprimendum sufficiente, ei 
soperflnum sit, supra vero desideretur verbum ali- 
quod, quo (hi reddatur, librarii errore ei fortasse 
hoc loco positam est, quod post qebun erat poueu- 
dnm, cf. ad M. 9, 16. — taiknms} Ulf. c codd. 

7, 32* pan] autem, <> gr, — tnuhsandidedun} 
ie uh ita inter compositorum verbomm partes po- 
mto vid. ad Mc. 14, 44, quod autem ilia enclitica 
pro xai ponitur, de eo cL ad Mc 2, 11. ~ and* 
Mkiam] gr. post gudjam. 



7, 33. leiiild\ J. &U ^ leitO. — Pm] 
^ gr. omn. 

7, 34. magup] J. St. rf; majupt 

7, 35. 9kuli] St. 4: shuli. 

7, 39. sa] hie, ® gr. omn, — ana Sn] super 
lis, « gr. 

7, 40. pize vaurde'] haec verba, gr. tbv X6^ 
yov; Ulf. c. codd. iis consentit, qui taiv l6yonf 
rovzcov legunt. 

7, 41. sumaih] nee. alii (autem), Ulf. fortasse 
c. codd. oi de legit. — pu] sic cod. Ai^g., pro eo 
pronomine sine sensu posito B. eoniecit paw, quaa 
coniectnram Ih. repetilt. Si nudo that Ul£ vm^ 
•sset, nemo quidquam desideraret, nam //^ yaQ 
Cor. 1) 11, 22 eodem significata positam Gro(h« solo 



Digitized by 



Google 



166 



lolannea 7, 42—8^ 12. 



42 xristufl. sumaih qefmn. ibai {>u us galeilaia xristns qimip* diu :gainel^ui8 qa(« 

patei us fraiya dayeidis jah us be|>laihaim veihsa. ^arei vas daveid. xristus 

43. 44 qiim|>. f^anuh missaqiss m pizai managein yar{> bi uia. sumaih j^an ize vilde- 

45 dun fahan ma. akei ni ainshun udagida ana ma handuns. galij^un j^an f^ 
andbahtos du paim aubumistam gudjam jab fareisaium. jj^aruh qej^un du un 

46 jainai. duwe ni attauhu|> ma. andhofun pai andbabtos. ni yfanhun aiy rodida 

47 manna syasye sa manna, andbofun ^an un I>ai fareisaieis. ibai jab jus afair- 

48 zidai siju]^. sai jau ainsbun I>ize reike galaubidedi imma aij^j^au fareisaie. 
49. 50 alja so managei. j^aiei ni kunnun yito]^. &aqi[>anai sind. qaji nikaudemus dn 

51 un. saei atiddja du imma in nabt sums yisands izei. 'ibai \itoff unsar stoji^ 

52 mannan. nibai faurj^is bausei|> fram 'imma jab ufkunnai]^* yra taujai« andhofun 
jab qejiun du imma. ibai jah ]^u us galeilaia is. uitookei jab saiw fiatei prau« 

89 12 fetus us galeilaia ni urreisifi. aftra du un lesus rodida qafiub. ik un liuba^ 

CLristos; alii dixerant: nnm e Galilaea CLristng venit? 42. Nonne scriptora dixit, qnod e semine 
Davidis et ex Bethlehem oppido, ubi fuit David, Christng yenit? 43. Tunc dissensio in bac tnrba facta- 
«st de eo. 44. Quidam autem eonim T«loerant capere earn, sed non nUiis imposnit in earn manns. 
45. Ivemnt antem hi miuiatii ad hos sumnios aaeerdotes et Farisaeog; tone dixemat ad eos illi: cor noa 
addnxistis eum? 46. Responderant hi ministri: non nllo aero loGotos - eat homo sicat hie homo. 
47. Responderiiut autem iiB hi Farisaei: nnm etiam vos seducti estis? 48. Ecce an anas horom priacipaai 
crederet ei aut Famaeorum; 49. sed haec tnrba, ^ui non nornnt leg^em, maledicti sunt. 50. Dixit ]!lIicodemaa 
ad eos, qui adiit ad earn in nocte, qiiidam exsistens eomm: 51. nnm lex nostra iudicat hominem, nisi antea 
audit ab eo et agnosdt, quid fadat? 52. Respondemnt et dixerunt ad eum: num etiam tu e Galilaea es? exquire 
at yide^ quod profeta e Galilaea non exsurgit. 8, 12. Rursus ad eos lesus locutus-est dixitque: ego sam lux 



Ibai reddidit; qunm autem addatnr, n^^c tamen illud 
Pu sensus patiatur, emendatione opus est: quid 
probabiiius illorum yironim coniectnra sit, ipsi in- 
Teaire non potuimus, cf. Cor. 1, 15, 29 sq. 

7, 44 — 52. Hi versus maximam partem etiam 
in Skeir. p. 31 sqq. (51 sq.) leg^tur. 

7, 44. tze vildedun] ro gr. — ni] St. ^ nih. 

7, 45. auhumiHam] Z. ^ auhwnittan. 

7, 46. andhofun] Skeir. c. codd. pan (atitem) 
addit. — andbahtos] Skeir. -f- qipandans paid 
addit, quod nullus gr. aguosdt, cf. ad M. 5, 8. — 
aiv] ULf. c. cod. 7 ap. Mi. ° ovtcdq. 

7, 47. sijup] Skeir. nup. 

7, 48. sai jau] ecce an = jujJ. — aippauj 
Z. :^ at p pan; oeterum Skeir. addit pize. 

7, 49. 90] Z. 4: M. 

7, 50. du twma] gr. post noAt* — tzti\ J. 
St. + vu.. 



7, 51. mannan] J. St. ^ manna. — Jaurpis] 
gr. post tmma. — ufkunnaip] vid. ad ts. 17. 

7, 52. jah qepun] et dixerunt, Skeir. qipanr 
dans (diceutes), omissis quae sequuutur du 'imma 
contra omn. gr. auctoritatem. — urreisip] post hoc 
yerbum J. St. addunt jaA et deinde siguum lacunae 
ponunt. In cod. autem Arg. nee yoculae jah nee 
alius omissionis vestigium apparet, nam Goih. c. 
permultis codd. et verss. versum uitimum huins 
capitis et pericopam de adultera (8, 1 — 11) omittit; 
posterior igitur manus in cod, ad 8 , 12 haec ad- 
scripsit: cap. 8. loh. iterum ergo lesus locuhis est 
iis diceiis: Ego sum lux mundi. Quod hie prae- 
cedit iuitium capitis omissum est, uti et illud prae- 
cedens : et profectus est unusqnisque in domum suam. 

8, 12. aftra] \S\L c. yetu^ "" ovv. — dmtmi 
gr. post fVxtw. 



Digitized by 



Google 



lohannf 8, 13 — 24. |57 

manasedais. saei laisteip mik. ni gaggiji m riqiza ak habaiji liiiha[i libainais; 

13 I>aniih qejiun du imma pai fareisaieis. {lu bi fiuk silban veitvodeis. 8o veit^i 

14 vodif^ fiema nisi sunjeina. andhof lesus jah qaji du im. jah jabai ik yeit* 
To^a bi mik silban. sunja isi so yeitvodif^a meina. unte vait. wajiro qam jah 

15 ^ap galeij^a. \]f jus id yitnfy. wa|iro qiina ai{>{>au waji galeifia. jus bi leika 

16 stojij^. i]^ ik ni stoja ainnohun^ a]>tian jabai stoja ik, staua meina sunjeina 

17 ist. unte ains ni ua. ak ik jah saei sandida mik atta. jah j^n in yitoda izya- 

18 ramma gamelij^ ist. fiatei tvaddje manne veitvodif^ sunja ist. ik im. saei 

19 yeitrodja bi mik silban. jah veitvodeij^ bi mik saei ssmdida mik atta. qej^un 
{lan du imma. war ist sa atta ]>eins. andhof iesus. ni mik kunnu{> nih attan 

20 meinana. if^ mik kunj^edei]^. jah f^u attan meinana kunf^edeiji. ]fO vaurda 
rodida in gazaufylakio lais^ands in alh. jah ainshun ni faifah ina. unte nauh« 

21 panuh ni qam weila is. I>anuh qafi aftra du im iesus. ik galeijia jah sokei]^ 
mik jah in firavaurhtai izrarai gadau^i]^. padei ik gagga. jus ni magu]^ 

22 qiman. qej^un |>an iudaieis. nibai usqimai sis silbin. ei qif>il). j^dei ik 

23 gagga. jus ni magu^ qiman. jah qafi du im iesus. jus us f>aim dald{>ro sijuji. 
if) ik us paim iupapro im. jus us pamma fairif au siju{>. i]^ ik ni im us 

24 jj^amma fednrau. qa]^ nu izvis. I>atei gadau|>niti in fravaurhtim izvaraim. jabai 

mandi, qid segnitar me^ non it in tenebris, sed babet lucem vitae. 13. Itaqne dixerant ad eom bi Fa- 
risaei : tn de fe ipso testaris , hoc testimouium tuum non - est Tenim. 14. Respondit lesng et dixit ad 
eo8 : etiam si ego testor de me ipso, yernm est boc testimoniom menin, nam scio, nnde yeni, et qao eo; 
rertun ros non sdtiB, nnde venio, ant quo eo. 15. Vos secnndnm caraem indicatis, renim ego non 
indico qnemquanu 16. At si iudico ego, iudicium meom verum est, nam solus non sum, sed ego et qui 
misit me pater. 17. Et autem in praecepto yestro scriptum est, quod duorum bomiuum testimonium 
Terom est. 18. Ego sum, qui tester de me ipso, et testatur de me, qui misit me, pater. 
19. Dixeruut autem ad enm: ubi est bio pater tuns? Respondit Iesus : non me nostis neque patrem menm; 
si me nosceretis, etiam ntiqne patrem menm nosceretis. 20. Haec verba locutns - est in gazofylacio 
docens in templo et nllus non cepit enm, nam adbuc non venit bora eius. 21. Tunc dixit rursns ad eos 
Iesus : ego eo et quaeritis me et in peccato vestro morimiui ; quo ego eo , tos non potestis venire. 

22. Dixemnt autem ludaei: ne ocddat se ipsum, qnod dicit, quo ego eo, tos non potestis Tenire. 

23. Et dixit ad eos Iesus: tos ex bis deorsum estis; Temm ego ex bis supeme sum, tos ex boc mundo 
estis, Temm ego non sum ex boc mnndo. 24. Dixi iam Tobis, qnod morimini in peccatis Testris, si 

a, 15. tp\ Temm, ^ gr. St. ^jahpaUf ceteram pau gr. omn. post hun^e^ 

«, 16. aPPan^ Ulf. c codd. • di. appam ^'^^ 33 ..^^3 ,„^^ « ^^ ^„„ _ j-^j „<,, ^,^ 
nm = graeco xai, nb L,. 6, 32. ^ ^^^^ ^j ^j ^^ j.g _ ^^.^j ^^^^ ^ ^ 

Sy 19. nikj Su -i- m. — Jah Pau} J» ^ ict^ pah, — Hupaproi Z. nd semper ^^jvpapiro. 



Digitized by 



Google 



1^ lohamnea 8| 25 — 38. 

25 auk ni galaubel]) I>atei ik Itm. gadaiil>ni]> m (rayaurlitim izyaraiiii. j^anih 
qe[>un du imma. {>u was is. jah qa{> du un lesus. anastodeins. fiatei jah rodja 

26 du izvis. manag skal bi izvis rodjan jah stojan. akei sadi sandida mik sun- 

27 jeins ist. jah ik. {>atei hausida at muna. f^ta rodja in ^amma fairwau. ni 

28 iroj^un patei attan 'im qa{>. qapuh {>an du im lesus. {>an ushauheifi j^na 
sunu mans, fianuh ufkuunaifi I>atei ik un jah af mis silbin tauja ni yaiht ak 

29 svasve laisida mik atta meins. {>ata rodja. jah saei sandida mik mi^ mis ist* 

30 ni bilaij) mis ainamma atta* unte ik patei leikai]^ unma tauja sinteino. f^ata 

31 unma rodjandin managai galaubidedun unma. panuh qa]> lesus du {>aim ga- 
laubjandam sis ludaium. jabai jus gastandiji in vaurda meinamma. bi sunjai 

32 siponjos meinai sijufi jah ufkunnai]^ sunja jah so sunja frijans izvis briggi^. 

33 andhofim unma. fraiv abrahamis sijiun jah ni mannhun skalkinodedum aiv 

34 wanhun. waiya [>u qi[>is. I>atei frijai yair|>i]>. andhof un lesus. ainen amen 

35 qi[>a izyis fiatei wazuh saei tauji[> frayaurht. skalks 'ist fraynurhtai. sah pan 

36 skalks ni yisi{> m garda du aiya. sunus yisi[> du aiya. jabai nu sunus izyis 

37 frijans briggi|>, bi sunjai frijai siju[>. yait j^atei fraiy abrahamis sijuji akei 

38 sokei|> mis usqUnan. unte yaurd meiu ni gamot m izyis. ik j^atei 

eoim non creditis, qaod ego sum) moriinim in peccatis yestris. 25. Tunc dixenint ad emn: ta quis es? 
£t dixit ad eos lesns: principiiim , quod etiam loqnor ad tos. 26. Multiun debeo de Tobis loqui et iudi- 
care, sed qui misit me, Terns est et e^, quod andivi apud enm, hoc loquor in hoc mnndo. 27. Kon 
intellexemnt, quod patrem iis dixit. 28. Dixit antem ad eos lesus: quum exaltatis hunc filium hominis, 
Innc cog^oscitis, quod ego sum et a me ipso facio non quidqnam, sed sicut docuit me pater meos, hoc 
loqnor. 29. Et qui misit me, cum me est; non reliquit me solum pater, nam ego, quod placet ei, fado 
temper. 30. Hoc eo loquente multi credidenint ei. 31. Tunc dixit lesus ad hos credentes sibi Indaeis: 
si Tos statis in yerbo meo , in Teritate disdpuli mei estis 32. et cognoscitis veritatem , et haec Veritas libe- 
ros TOS reddit. 33. Responderunt ei: semen Abrahami snmus et non homini seryiyimns aero uUo 
qnomodo tu dids, quod liberi fitis. 34« Respondit iis lesus: amen, amen dico Tobis, qnod 
quisque qui fadt peccatum, serms est peccato; 35« hie autem servus non manet in domo in aetemnm, 
filius manet in aetemum. 36. Si igitur filius vos liberos reddit, in Teritate liberi estis. 37. Scio, quod 
semen Abrahami estis, sed quaeritis me ocddere, quia Terbum meum non capit in Tobis. 38. Ego qaod 

6, 25. anastodeins} gr. omn. trjv ciQX^^v, quod Jan omnibus fere lods respondere solet; idem sta- 

qonm ab initio significare inter omnes coiistet, Ulf. tuimus de ts. 45. 

•ntem convertat, tanquam lesus respondent, se 8, 31. gastandib] St. 4^ gasiandiU 

prhidpinm esse, sine dubio errayit ille cum Tersid- 8, ^^.fravawrhta{\ B. Z. -j- JravamriiaiM ; 

nibus et patribiis latinis, qui eodem modo zrjv a^- frequentissimus est usus dativi a snbstantiyis pea- 

ymv accepenint, Tid. Griesb. dentis. Tide de multis lods Mc. 2, 2% f tauja iurf 

8, 26. rodja\ loquor, gr. XiyiOf Ulf. c. codd. sa mnu$ man$ jah Pamma aabbato, cL «d 

XaXdi legisse yidetwc^ nam huic graeco Terbo roc/* J. 9, 28* 



Digitized by 



Google 



gasaw at attin meinamma rodja. jah jus I>atei hausicledu]^ fram attin izya« 
39*ra]nma taup{>. ahdhofun jah qe{>un du unma. atta unsar abraham ist. qap im 

40 16S11S. i]^ bama abrahamis veseif). vaurstra abrahamis tayidedei|i. ifi nu sch 
kei]^ mik iisqiman mannan izei sunja izris rodida. I>oei hausida fram gu]>a. 

41 ^atuh abraham ni tayida. jiis tauji{> toja attins izvaris. I>anuh qefitm unma. 

42 veis us horinassau ni sijum gabauranai. ainana attan aigum gu{>. qa[i du un 
lesus. jabai gu{> atta 'izvar vesi. friodedeifi {>au mik. unte ik fram gu{>a ur- 
rami jah qam. nih {lan auk fram mis silbm ni qam. ak is mik msandida. 

43. 44 duwe maplein meina ni kumiu[>. unte ni magu[> hausjan yaurd mein. jus us 
attin diabaidau siju{> jah lustuns I>is attins izyaris Tilei|> taujan. jains mana^ 
maurl>rja vas fram friunistja jah m sunjai ni gasto{>. unte nist sunja m inuna« 

45 ^an rodei]^ liugn. us seinaim rodei]^. unte liugnja ist jah atta is. i]^ ik [>atei 

46 sunja rodida. ni galaubeiji mis. was izvara gasaki{> mik bi fravaurht. fiande 

47 sunja qi{>a. duwe ni galaubei]> mis. sa yisands us gu[>a vaurda gu{>s hauseif^. 

48 dufie jus ni hausei|>. unte us gu{>a ni siju{>. andhoiun {>an ]>ai ludaieis jah 
qe]>un du imma. niu vaila qifiam veis patei samareites 'is {lu jah unhidj^on 

Tidi apnd patrem meam, loqnor, et tos quod audiTistis a patre TeBtro, facids. 39. Respondemnt et dixe- 
nmt ad eum: pater noster Abrabam est. Dixit iis lesns: si filii Abrahami essetis, opera Abrahami face- 
retis; 40. Temm none qnaeritis me occidere, hominem , qni Teritatem vobis locatos - sum , qaam audiyi 
a deo; hoc Abraham non fecit. 41. Vos facitis opera patris yestri. Tunc dixerunt ei: nos e fomi- 
catione non sumus nati, unum patrem kabemus deum. 42. Dixit ad eos lesus: si deus pater vester esset^ 
amaretis utique me, quia ego a deo exii et yeui, neque autem enim a me ipso non Teni, sed is me misit. 
4S« Cur loquelam meam non nosdtis? quia non potestis andire yerbimi meum. 44. Vos e patre diabolo 
cstis et desideria huius patris yestri yultis facere; ille homicida fuit ab initio et in yeritate 
non stetit; nam non - est yeritas in eo; quum loquitur mendacium, de suis loquitur, nam 
mendax est et pater eins. 45. Verum ego, quod yeritatem locutus - sum, non creditis mihi. 
46. Quis yestrum increpat me ob peccatum? Dum yeritatem dico, cur non creditis mihi? 47« Hie 
exsistens e deo yerba dei audit; ideo yos non auditis, nam e deo non estis. 48. Responderunt 
antem hi ludaei et dixerunt ad eum: nonne bene didmus nos, quod Samarita es tn et daemonem 

8, 38. gaaaw] St. j: gasah. — Jwi Ulf. c. additur, comparari potest formula nt paftaseips ni 

codd. « ovv. = ovxhi J. 16, 21. Cor. 2, 5, 16. 

8, 42. urrann] Z. :|: tnran* — ni] non ^ gr. 8, 43. mein] J. St. ^^ meins. 

omn., offendit ea particula praecedente »ttA eo magis, 8, 44. manamaurprja] sic cod. Arg.; editt. j: 

quod Goth, graecortim morem negationes cumulandi mannamaurpija; cf. manaseds* 
imitari non solet, h. 1. autem in nullo gr. duae ne- 8, 45. rodida] locutus sum, gr. omn. XaXd 

gationes apparent. Cum' gr. aliquoties fecit, yid., (yid. ad ys» 26), of. ad L. 10, 19. 
infra », 33. 16, 24. M. 27, 14. Mc. 7, 12. L. S; 4B. ^htwe] Ulf. c. codd. • Vjtifii^. 

9, 36. Cum nostro loco, obi altera negatio temera 8, 48. pcm] autem ^gr. — qipam] St :fi qipan* 



I. 22 

Digitized by 



Google 



I7Q Iolanne$ 8, tt--9j 2. 

49 habais. andhof ¥esu8, ik iiphul^n ni haba ak svera attan meinana. jah jus 

50. 51 unsyerai]) mik. ik ni sokja hauhein meina* ut saei sokeifi jab atoji]^. amen 

aineu qi|ia i^vis. jabai was vaurd mein fastai])* dau^^u ni gasaiwi]^ aiva dage* 

52 j^anub qe|iun in imma fmi mdaieis. bu qf kimj^edum Imtei imhulj^on babais. 
abrabam gadaujinoda jab praufeteis. jab ]fn qijiis^ jabai was mein yaurd ia* 

53 stau ni kausjai dauj^au aira dage* ibai {^u maiza is attin unsaranaiiia abra- 
bama. saei gadau{>iioda. jab praiifeteis gadau^nodedun. wana ^uk silban taujis 

54 j^u. andbof iesu8« jabai ik baubja mik silban. so baubeins meina ni vaibfe 
iBt isi atta meins. saei baubei]^ mik. j^anei jus qij^it^ jj^atei gu]^ unsar ist 

55 jab ni kuqnuji ina. ip ¥k kann Yna. jab jabai qe^jau ^atei ni kunnjau uuu 

56 sijau galeiks izyis Hugnja. ak kann ma jab yaurd is fasta. abrabam atta 

57 izrar sifaida. ei gasewi dag meinana. jab gasaw jab faginoda. fianub qe^un 
Jiai ludaieis du imma. fimiliguns jere naub ni babais jab abrabam aawt. 

58. 59 qa]^ un lesus. amen amen qi]^ isms. faur|>izei abrabam vaurj^i. ik im. j^anuh 

nemim stainans. ei vaurpeina ana ma. i]f lesus {>an ga&lb sik jab usiddja us 

9y 1 alh usleijj^ands f^b midjans 'ins jab warboda sya. jab j^airbgaggauds gau- 

2 mida mann blindamma us gabaur^ai. {>arub frebun ma siponjos is qi|fandans. 

kabcf? 49. Respondit lesas; e^ daemonem non babeo, sed boDoro patrem memn, et tos iiilionorads 
me. 50» Ego hob quaero gloriam meam; est q«l quaerit et iudicat 5l« Amen, amen dice robis, si quis 
Terbum memn senrat, mortem non Tidet aevo diemrn. 52. Tanc dixenint ad eum bi Indaei: none cegnoTi- 
mns, qaod daemonem babes; Abrakam mortons-est et profetae, et tn dids: si qnis menm Terbmn seiret, 
Bon gustet mortem aero diemm. 53. Nam fn maior es patre nostro Abrahamo, qui mortuns - est , et pro- 
Ibtae moFtni-sunt? Qnem te ipsom facis tn? 54. Respondit lesus; si eg;o exalto me ipsnm, haec gloria 
mea non qnidqaam est; est pater mens, qoi exakat me, qnem tos dtcitis, qnod dens noster est. 55. Et 
BOB noscitis eum: Tenim ego nosco enm, et si dicerem, qnod non noscam eum, sim similis Tobis men- 
dax. Sed nosco eum et Terbum eins senro, 56. Abraham pater Tester exsultarit, quod ti- 
deret diem meum, et Tidit et gaTisns - est* 57. Tunc dixerunt hi ludaei ad eum: quinqna* 
ginta annorum adhnc non habes et Abraham Tidisti? 58. Dixit iis lesus: amen, amen dBco 
Tobis: antequam Abraham fieret, ego siun. 69. Tunc snstulerunt lapides, ut iacerent in eum; 
Temm leans tum abscondidit se et exiit e tempio abiens per medics eos et praeteriit sic 9, !• El 
transiens obsenraTit hominem caecum e natiyitate. 2« Tunc interrogamnt earn ^dpnli aius diceatei: 

a, 50. ik} inr. c. codd. ^ Si. a, 54, un$ar} noster, gr. ^/icSy. 

8, 51. aiva dage} St. 4: ict., sic ts. 52 cum s, 55. iunnja»\ J. St. B. rf: hmfau. 

J.; ceterumi2a^€ (dierum) ^ gr.omn.utietiamTS«seq. q <« •• i t c# 4. •• 

8, 52. mein vaurd\cs^gK. omn. -^ aiva dage} *» ^^' ^^^^ ^' ^*- * *^^* 

Tid. ad TS. 5l..-.^A > i^iiB j «m« m^ 4b^s f^-Sfw 8, 59. jkin] tom, ® gc^ omn. — mtiUtparndt^^ 



8) 53. ^1 tn, <>gc SMI abioas — sic, ®gr« 

Digitized by VnOOQ IC 



tohaltmtt 9, 9 — iU 



in 



3 raM>ei. was fraTaurbta. sau j^au fadir^in is. ei bliiids gabaitfans Irarp. oticUiof 
lestts. nib sa frayaurhta nih fadrein f»* ak ei bairhfa vaurf^eina yaurstva gufMS 

4 ana unma. ik. skal vaurkjan vaurstva {>is sandjandins mik. unte dags Ksf . qimi]^ 

5 nahts. ]^a..6i ni manna mag vaurkjan. t>ail m ^amma fairwau un. liiiha]^ im 

6 j^is fairwaus. pata qi^ahds gaspair dala]^ jah gavaurhfa fani us j^amma spai- 

7 skuldra jah gasmait unma ana augona j^ata fani j^amma blindin jah qa]^ du 
imma. gagg {>Tahdn m svumsl siloanus. ^atei gaskeirjada ¥nsandif>s. galai]^ 

8 jah af|>Toh jah qam saiwands. fmnuh garaznans jah j^ai saiwandans ma faur- 

9 j^is Jmtei is bidagra yas qel>mi. niu sa 'ist. saei sat aihtronds. sumaih q^un. 

10 patei sa tst. sumaih pafei galeiks {>amma ist. i]^ is qkp. f^atei ik im. fianuh 

11 qejmn du imma. waiva usluknodednn j^us ]>o augona. andhof jains jah qa{>. 
manna baitans iesus fani garaurbta jah bismait mis augona jah qa^ mis. 
gagg afj^vahan in j^aia syumfsl siloamis. ifi ik galai^ jah bijrrahands ussaw. 



T9hhif gnk peccarit) likae an parentes ekiB, nt caeeus nataoi fi^ret? 3« Respondit Iesus: neqae Lie pec- 
cayk, neqoe pareates eius; sed vt manifesta fierent opera dei in eo« 4. Ego debeo facere opera Imiiis 
mittentis me, dam dies est; yenit nox, quum non homo potest operari. 6. Dum in Loc mondo sum, lax 
sum boias mandi. 6. Hoc dicens spui( liomam et fedt latem ex lioc spato et linirit el in ocalos hoc 
latam huic caeco 7. et dixit ad eum: yade lavare in natatoriam Siloamis, qaod interpretatar: missus; ivit 
et aUuit et renit yidkos. 8. Tanc yicini et hi ^ yidentesr earn antea, qnod is mendicas foit^ 
dixemnt; uonne hie est, ^i seAt mendicans? 9. Qaidam dhcemnt, qnod hie est; qaidam, 
qnod similis hnie est; yerara is dixit, qaod ego sum. 10, Time dixernnt ad earn: qnbmodo 
aperti-sunt tibi hi oeali? 11. Respondit iHe et dixit: homo, yocatns lesns, latum fecit et nnxit mihi 
ocolos et dixit milii: yadie abluere in hoc natatoriam SfloMnis; yeram ego M et Itfv^ans yidi» 



9, 2. sau hau] J. St. 4^ aa uppau. — blinda} 
sic cod. Arg. ; Hz. 4^ btms. 

9, 4. pa.^ti] editt. ^ Patei; quid in cod* 
Ai^. scriptnm faerit, eognosci non potest, quum 
inter pa et ei pars^ membrauae exesa sit, spatiom 
antem tantum est, ut duas literas capere posse yideatur, 
guamm alterius post a yestig^ium d^ alterius ante e 
aut m aut n ant similis cuinsdam relictnm est. 
Itaqne quamquam padei et Pareiy quas coniectnras 
Z. proposuit, quia neque ita spatinm expleatnr, 
neqae utrumque yerbum illud ^aeco Sre satis ac^ 
commodatum sit, rectB» esse ne^amus, tamen e tota 
gothicorum yerborom copia nullam inyenimus, quod 
reponi mereatar. Uuum qaod cum qaadam proba- 
biUtate eonieceris, est pandei, pro quo librarius 
literiB negKgenter transpositis Padnei scripsisse pn- 
tandos est, sic quidem Mc. 14, 13 gaggasi pro 
goggati soipsenit* — ni mmma\ St. ^ meinamma^ 



9, 6, %mmd\ ei, ° gr. 



ana augona] gr. 



omn., qui habent, post fani ponunt. — blindin} 
J. St. :|: btindis. 

9, 7. pvahart] layare, gr. omn* rtipaiy inpe- 
ratiyum medii, sic Gothus altenim imperatitiun' itavv-* 
desojg alteri adiaucfum per iofinitiynm saepius reddit, 
yid. M. 5, 24 gagg gasibjon* Mc. 1, 44. cf. L. 
18, 22. J. 10, 21. — galaip^ Ulf. c codd. « ovv. 

9, 8. 'lis] is, ° gr. omn. 

9, 9. aumaik] sec. , J. St. J! sumai. — Iji] ye- 
rum, ^ gr, 

#,■^0. J^] J. St. B. ^ 4^, forsan quia in cod. 
Ai^. supra est scriptum, sed prima manus scripsit. 

9j 11. afpvahan] abluere, gr. xal vhpai ef 
post aihamis quidem; Ulf. cum iis codd., qui vlr- 
^ai post vTtaye legtmt; ceterum yide ad ys. 7. — 
tit paia stmmfsl dloamid] in hoc natatonom «Si- 
loamis, gr. ^Ig tor Silwdfi* -«- tXl ego, ^ gr. omn. 

22* 



Digitized by 



Google 



fJ2 loJkammtB 9, 12 — 28. 

12. 13 qej^iin ftfui da mima. yvat ist sa. i{> & qa]^. ni rait, gatiuhaud ma du fiarei- 

14 saium |>ana saei vas blinds, yasuh j^an sabbato. fian j^ata fani gayaurhta lesus 

15 jah uslauk unma augona. aftra ]^ frebyn ma jah j^ai fareisaieis. waiya 
ussaw. if> 'is qa|f jah jj^aim. fani galagida mis ana augona jah aff^TC^ jah 

16 saiwa. qefiun fian sumai jfize fareisaie. sa manna nisi firam gufia. pande sab- 
bate daga ni yitai]^. simtiaih qefiun. waiva mag manna fravaurhts svaleikos 

17 t^ittiifift taujan. jah missaqiss yar]^ mi]^ un. qejiunuh du j^amma faurj^is blin- 
din aftra. jj^u wa qi[>is bi j^ana ei uslauk |>us augona. i'f^ 'is qa[>uh. patoi 

18 praufetus 'ist. ni galaubidedun j^an i'udaieis bi ma. j^atei 'is blinds vesi jah 

19 ussewi. unte atvopidedun j^ans fadrein 'is pis ussaiwandins. jah frehun ms 
qijj^andans. sau 'ist sa sunus izyar. fianei jus qi|>i]^ I>atei blinds gabaurans 

20 yaur|fi. waiva nu saiwif^. andhofim pan 'im pai fadrein 'is jah qepun. yi- 

21 tum patei sa 'ist sunus unsar jah patei blinds gabaurans Tarfi. 'ip waiva nu 
saiwip. ni yitum. aipf^au was uslauk 'imma po augona. yeis ni yitum. silba 

22 usyahsans 'ist. 'ina iraihnip. silba bi sik rodjai. pata qepun pai fadrein is. 
unte ohtedun sis ludaiims. jupan aiik gaqeptm sis 'iudaieis. ei jabai was ma 

23 andhaihaiti xristu. utana synagogais yairpai. duhpe pai berusjos 'is qepun. 

12. Dixenmt aatem ad enm: nbi eat liic? Veram is dixit: non scio* 13. Adducunt eum ad Fariaaeas 
huiCy qui fuit caecns. 14. Fuit antem sabbatam, quam hoc latum fecit leans et apeniit ei ocalos. 
15. Ronna autem interrogarant earn etiam hi Farisaei, quomodo ridit. Veram is dixit etiam Lis: 
lotwn posnit mihi ad ocnlos et abliii et Tideo. 16. Dixenmt autem qnidam boram Farisaeorum: Lie Lomo 
Bon-est a deo, quia sabbatonim diem non obsenrat; quidam dixerant: quomodo potest Lomo peccator 
talia sig^a facere? Et dissensio facta -est inter eos* 17. Dixerant ad Lunc antea caecum rarsus: tn, quid 
dids de Loc, quod reclusit tibi oculos? Veram is dixit, quod profeta est. 18. Non crediderant autem lu- 
daei de eo, quod is caecus asset et yideret, donee advocarunt Los parentes eius, Luius videntis. 19. Et 
interrogarant eos dicentes: Licne est Lie filius Tester, quem tos didtis, quod caecus natus fieret? 
quomodo nunc videt? 20. Respondenmt autem iis Li parentes eins et dixerant: scimus, ipiod 
Lie est filius noster et quod caecus natus fuit; 21. veram quomodo nunc yidet^ non scimus , aut quia 
apernit ei Los oculos, nos non sdmus; ipse adultus est, eum interrogate, ipse de se loquatnr! 
22, Hoc dixerant Li parentes eius; nam timuerant sibi ludaeos, iam enim dixerant - apud se ludaei, 
at si quia eum confiteretur GLristum, extra sjnagoga fiat. 23. Itaque Li parentes eius dixeranty 

9, 12. tp 'is] Teram is, ^ gr. omn. 9, 19. iitf] nunc, qua particula quum graecom 

9, 13. galtuhand] St, ^ gatjuhan J * ^ m ^ m( f^ t f^ . aqti redditum esse yideatur, yid. M. 9, IS. i. 9, 

9, 15. /ar^t^aim] sic cod. Arg:.; J. St. Hz. 25. 16,. 12 (cf. 9, 21), Ulf. oh omisit. 

^ fareuaeu* — jah\ sec. etiam , ^ gr- omn. 9, 20. pan\ autem, ^ gt. ; ceteriun Ulf. c. codd. 

9, 16. sumai] gr« omn. post fareinaie^ aliis diy an cum aliis ovv leg^erit, quum pan ntri« 

9, n. famrpu] antea, Ulf. c. cod. II ap.Mi. qne particulae respondeat, certo did non potest. 

ntni legit. 9, 22. uiana synagogais\ J. St. ^ U^ — 

9, 18. Sf] pr. IS) ® gr. omn. Vfdrpail aic cod. Ai^.^ J. B. ^ tmrpm. 

Digitized by VnOOQ IC 



/•»aiiM0« 9^ S4--35. 173 

24 j^tei usvabmns list lOban lraihm]>, atvopidedun j^an anf^aramma 8inl>a fiana 
marnian, saei yas blinds, jah qe^un du unma. gif hauhein guj^a. yeis yitum 

25 j^ei sa manna firayaurhts ist I>anuli an^of jains. jahai frayaiirhts ist. ik ni 

26 yait fiat-ain yait ei bUnds yas i|» nu saiwa. j^anuli qe^un aftra. wa gatayida 

27 ^UB. imya uslauk j^us augona. andhof un. qaji izyis ju jah ni hausidedup* 

28 wa aftra yUeip hausjan. ibai jah jus yilei]> {lanuna siponjos yairj^an. jj^anuh 
lafloun 'imma jah qej^un. ]fu is sipoueis {lammav i]f yeis moses siponjos sijum. 

29 yds yitum f^tei du mose rodida gufi. i{> j^ana ni kunnum 'waI>ro ist. 

30 andhof sa manna jah qajT du im. auk m j^amma sildaleik ist j^atei jus ni 

31 yitu]^ ^aj^ro ist. jah uslauk mis augona. yitumuh fian fiatei gu[i frayaurh-« 
taim ni andhause^t ak jabai yras gujiUiostreis ist jah yiljan 'is taujifi. ]>amma 

32 hauseif^. fram aiya ni gahausi]^ yas j^atei ushiki]^ was augona blindamma 
33. 34 gabauranamma. nih yesi sa fram gu[ia. ni mahtedi taujan ni yaiht. andhofim 

jah qej^im du imma. in frayaurhtim ]^u gabaurans yarst alls jah I>u laiseis 
35 unsis. jah usyaurpun imma ut. hausida iesus j^atei usyaurpun imma ut jah 

quod adultQS est, ipsom interro^te! 24. Adrocamnt aatem altera Tice hanc bominem, qui Aiit caecui, 
et dixerant ad earn: da gloriam deo! Nos scimas, quod Uc homo peccator est. 25. Tnnc respondit ille: 
St peccator est, e^ non scio; hoc-nnum scio, qnod caecas fui, Tenim nunc video. 26. Tauc dixerant 
rarsus : quid fecit tibi , qnomodo redasit tibi oculos ? 27. Respondit iis : dixi Tobis iam* et non audiyistiS) 
quid iteram Toltis audire? nam etiam vos yultis bnic discipoli fieri? 28* Tunc deriserant earn et dixerant: 
ta es discipolus baic, Teram nos Mosis discipuli samns. 29.. Nos scimns, qaod ad Mosem locutas-est 
deas; Teram banc non noscimas, ande est. SO. Respondit bic bomo et dixit ad eos: nam in 
boc mirabile est, qaod tos non sdtis, onde est, et redusit mibi ocalos. 31. Sennas rero, qnod 
deas peccatores non exandit, sed si qais probas est et rolontatem eius fadt, banc audit. 32. Ab 
aeTO 9on auditum fiiit, quod redudit aliquis oculos caeco nato. 33. Nisi esset bic a deo, non 
posset facere non quidquam. 34. Responderunt et dixerant ad earn: in peccatis ta natus fuisti omnis 
et to doces nos? Et eiecerunt eum foras. 35. Audivit Iesus, quod deceront earn foras, et 

9, 25, Jains] Ulf* c codd. ^ xai elnsv* — - cut, non alicuius dicere soleant (vid. pauIo ante 

m €|^o, ® gr. omn. — pat " ain} boc unum, ^r. siponeis pamma), ant Ulf. moses pro dativo atitnr, 

omn. Sv, sic Rom. 9, 10. Cor. 2, 8, 19. Gal. 3, aut librarius pro mose (5, 46. 7, 22. Mc. 9, 4* 

2 (quo loco = tovro ^6vov)j cf. Skdr. 38, 23. L. 9, 33 al.) per errorem moses scripsit. — 

Ceteram de pat * ain pro pala ain scripto c£. ad aipanfos sffum^ <^ gr* omn. 

10, 13; careas autem cum patainei confundas, 9, 30. ank] notanda est particnla insolita sede 

qaod merom adTerbium est, qunm pai^am sub* posita^ quum enim post unum plnrare rerba enun* 

Stantiyi vice fungatur.-^awo #J ^, *■ ■■■ , ^ A^; ^ tiati locum sumn, Itffegtp %V^^^^ * ^^^^ ^ principio 

9, 26. qepun] Ulf. ° aur^T)P^t-* •••«<<• #▼'**• ponitnr, sic «Mir. 46, 4» ' g£ de raihtis ad Rom. 

9, 28. panuk} tunc, ** gr. — moses] editores 10, 18. 
pro genitiTi forma babent, quae aliis lods mosezia 9, 31. gup /ravaurhiam] <v> gr. 

est, Tid. 7, 23. Mc 12, 26. L. 2, 22. Cor. 1, 9, 33. mahtedi\ St. ^ mapedi. 

9, 9. 2, 3» 7} sed com Gotbi disdpnlom esse ott* 9, 34, pu} St. 4= t9t. 



Digitized by 



Google 



174 



lahamnea 9, USBp 6. 



36 bigat ina qaj^uh du unma. I>ii gaulaubeia du smuui ffaiJfB. aoShof jemA jclk qa]^. 

37 an was ist. frauja. ei galaubjau du unma. qaf^ j^an unma lesus. ^h gasawt 

38 ina jah saei roddif^ ini|> j^iuu sa &t Vji jn qa]^. galaubja. fraiqa. jab mvait 

39 ina. jah qa]^ lesus. du stauai ik m j^amma fodrwau qam. ^ f>ai unsaiwan- 

40 dans saiwaina jah jfsa saiwandans blindai vairj^aina. jah hausidediui (ize fisn 
reisdie sumai {lata jj^ai visandans mif^ unma jah q^un du imma» ibai jah 

41 TOia blindai sijum. qal^ im lesus. 'i]f blindai veseif^. m {>au hieibaidedti]) fira* 
yaurhtais. jjf nu qif>il>* j^atei gasaiwam. es^an fraTSunrhts xzrara j^airhrisi^. 

10^ 1 amen amen qifia izvis. saei urn ni afgaggif^ j^airh daur m gardan lambe ak 

2 sieigif^ alja[>ro. sah hliftus i8k jah vaidedja. 'i^ sa mngaggands ^afrfa daur 

3 hairdeis &t lambe. {>ammuh dauravards udu]d|>. jah fN> lamba stibnai 'in 

4 hausjand. jab {lo svesona lamba haiti{> bi namin. jah intkibi^ ^o. jah |mui {k) 
sresona ustiuhiji. faura im gaggi[>. jah ^o lamba ina lais^and. unte kumiaii 

5 stibna is« i]f frama{>jana ni laistjand ak {iliufaand fiaura imma. unte ni kunnun 

6 (lize framaf^jane stibna. Jk) gajiikon qa{> 'im lesus. ij^ jainai ni frot^cm. wa yas. 

laTeBil cum dixitqne ad tumt ivt credkne ad filwm dei? 36. Respondit ille et dixk: an qms est, dooMMy 
at cradam ad earn? ^7. Dixit autem ei lesas: et ridisti emu et qui loquitur can te, Uc eat. 38. Ye- 
^ fum 18 dixit: credo, domine! Et adorayit eum. 39. Et dixit lesna: ad iudiciani eg^ in hune mandaoi 
veni, ut lii uon-yidentes rideant et bi yidentea caeci fiant. 40« Et afidiy«tint homm Fariaaearaoi qui- 
dan lioc y exsistentes cum eo et dixemnt ad earn: num etiam nos caeci sumua? 41. Dixit iis leans: 
•i caeci esseda, non utigue baberetig peccatum; yeran nunc dioitis, quod yidemua; i^tnr peccatum yeatrum 
pemanet. 10, 1. Amen, amen dico yobia, qni intro non adit per portam in stabulnm oyinmi 
aed Bcandit aliunde. Lie fiir est et malefieua; 2. yerum bic imena per portam pastor eat oyinm, 
3. buic iauitor reclndit, et bae oyes yocem eina audiunt, et bas proprias eyes yocat in bo- 
mine et edocit baa. 4. Et quum baa proprias edudt, ante eas yadit et bae otcb enn aeqnvn* 
tar, nam noscunt yocem eiiis. 5. Venim alienum non aequuntur, aed fugfiunt ab eo, nam non noaemt 
korum alienoram yocem. 6. Hanc parabolam dixit iis leans, yerum illi non intellexerunt, quid fuil| 



9, 35. gmdauheis\ sic cod. Ar^; editt.' :{; 
galaubeisj yid. ad M. 9, 26. 

9, 36. an] particula interrog^tiya respondens 
graeco xal in interrogatione ante pronomen coilo- 
cato, yid. ad L. 3, 14), pro quo €U>tb. aliia loda 
jah quoqne utitur, yid. Mc. 10, 26. L. 3, 14. 
Cor. 2, 2, 2. 

9, 39; pamma] bone, Scb. Ulfilam false in 
iia numerat, qui zovvov omittnnt. 

9, 40. suma{\ quidam , ^ ^r. omn. , additamen^ 
tum minus necesaarium, quum genitiyus fartUait 
a J^fft visandang penifoat. 

9, 41. qipip] cod. ATg,:!l;iq{\qtpip; riclibrariua 



saepins errayit, repetena easdem sjUabas in diyersis 
lineis, yid. ad M. 5, 31 et L. 1 , 65. J. 7, 45 
(ubi inSkeir. jatiyaifiat scribitur); saepins id ei etiam 
in eadem Uuea aceidit, yid. ad 12, 47. 13, 13. 
Mc. 10, 29. L. 6, 17. cf. ad Cor. 2, 10, 12. — 
eipan] sic recte ict. editt. et Grim. III. 2S2, re- 
spondet enim simplici particniae ovv yel aiate; male 
igitnr Oastitl.- €!ar. 1, i^, «7 et Mssm. Skeir. 41, 
21. 43, 3. 46, 14. 47, 6 ei bam diy. ediderant. 

10, 1. daur] St. j: dauk, sic ys. aq. 

10, 2. daur] yid. ad ys. 1. 

10, 3. stibnai] J. St. :|: stibna* 

10, 4. svesona] VU. ^ nqo^atou 



Digitized by 



Google 



lokanues id, 7 — 18. 



175 



7 j^atei rodida da Hia. J^amih qafi aftra du im i'esus. amen amen qi^a izvis. 

8 liatei ik Im^ danr j^ize lambe. allai sra managai sve qemun. {>iubos fdni jah 

9 yaMedjans. akei ni hausidediin im {>o lamba. ik im {lata daur. {^airh mik 
jabai was uiDgaggi]^. ganisi]) jah iimgaggi{> jah utgaggi^ jah vinja bigitif^. 

10 j^iubs ni quni]^ nibai ^ stilai jah ufenei[>ai jab fraqistjai. 'ip ik qam ei libain 

11 aigeina jab managizo aigeina. 'ik un bairdeis gods, bairdeis sa goda saiyala 

12 seina la^I> faur lamba. if) asneis jab saei nist bairdeis. {>u9ei ni smd lamba 
sresa. gasaiwi^ Tulf qimandan jab bileif>i]> {laim lambam jab ^liubiti. jab sa 

13 yulfe fraTiIyi]^ f^o jab distabji^ ]^o lamba. 'ip sa asneis aft>liubi]^. nnfe asneis 

14 ist jab ni kar-ist ma ]>ize lambe. ik im bairde» sa goda jab kann meina 

15 jab kmmun mik {>o meina. srasye kann mik aita jab ik kann attan jab sai- 
^16 yala mema lagja faur ]^o lamba. jab anfiara lamba aib. jj^oei ni sind j^is 

ayistris. jab [>o skal briggan. jab stibnos meioaizos bausjand jab yair^and 

17 ain ayepi. ains bairdeis. dub]>e atta mik frijo{>. unte ik lagja saiyala meina. 

18 ei aifara nimau po. ni wasbim nimi|f ]^o af mis silbin. yalduM baba aflagjan 

qnod locutas-est ad eos. 7. Tunc dixit itenim ad eos lesns: amen, amen dico Tobis, qnod ego suni 
porta hamm oyium; 8. omnes tain mnlti quam Teuemnt^ fiires sunt et malefic! j sed non aadirerunt eos 
liae oyes. 9. E^o snm haec porta, per me si qiiis init, valet et iiiit et exit et pascnam inyenit. 10. Fur 
non veuit^ nisi nt furettir et dissecet et perdat; Terum ego veni, nt yitam Labeant et pins babeant* 
11. Ego sum pastor bonus, pastor Lie bonus animam snam ponit pro OTibns; 12. yemm mercenarins el 
qni non -est pastor, cuius non sunt oyes propriae, yidet lupum yenientem et relinquit bas oyes et fngk^ 
et hie lupus arripit bas et dissipat bas oyes. 13. Yeram bic merceuarius anfugit, nam mercenarius est et 
non cura - est ei barnm ovium. 14. Ego sum pastor bic boous et nosco meas et noscunt ui# 
bae meae, 15. sicut noscit me pater et ego nosco patrem et animam meam pono pro bis oyi* 
bos. 16. Et alias oyes babeo, quae non sunt buiiis oyilis, et bas debeo ducere, et yocem meam 
andiant et fiunt nnum oyile, unus pastor. 17. Ideo pater me amat, quia ego pono animam meam^ 
nt iterum snmam banc. 18. Non qnisquam sumit banc a me ipso, potestatem babeo deponere 



10, 7. tm} sec, J. j^ am* 

10, 8. sve] V\L c. cod«L ^ tiqo e/aov* 

10, 9. tnngag^'p] sec, St. 4: tnga^gip. 

10, 10. tb] yerum, <" gr. cC ad 6, 58. 

lOy 11. /aur] J. St. '5^. faur a, sic etiamys* 15. 

10, 12. bliupip] St. ^ tUuhip. 

10, 13. Kor^ull per elisiooem pro kara ui 
(cf. 12 , 6) , sic pat « 'ist , paf - ain , nist pro 
Pata 'ist, pat a am, ni ist; Uif. omisso yerbo 
sobstantiyo saepins iara solum ponit, yid« M. 27^ 
4« Mc 4, 38. 12, 14. 

10, 14. knnmtn — mma] noscont— -meae, gr« 



yiyvciaxo/aat vno tcSy ifiaiv; ceterom J. St. rf 
ttunnon. 

10, 15. fam*} yid. ad ys. 11. 

10, 16. bis avisfris] sic cod. Arg.; J. 'j^piza 
vistrisy St. :p pha vtstris* — ain avept] T. &U 
B. probaute Z. :|: aina vepi ; avepi, quod iam 
lb. probayit rectum esse, nunc e Gor. 1, 9, 7 co- 
guoscitur; idemque locus Scbulzium, qui Uif. avXr^ 
pro TVoifiVT] legisse adnotat, erroris arguit, ibi enim 
qnoque avepi = noifivr^* 

10, 18. mis silbin] me ipso, pronum esset 
dicere, VIL c codd. aiX — ifiavzov omisisse, sed 



Digitized by 



Google 



176 



Iolanme$ 10^ 10 — 81« 



]^o jah yaldufiii haBa aftra niman j^. po anabusn ij^sm at attm mamaitiiiia. 

19.20 j^uh missaqiss afibra yar]> im^ ludaium m {^ize vaurde. qe{>uiiuh managai 

21 ize. uiihiiIlK>n habai]> jah dvalmo]^. vrs, j^amma hauseif^. sumaih qef^iin. po 

vaurda ni sind iinhul|>on habandind. ibied mag unhul]^ blindaim augona ushi- 
22. 23 kan. Tar]^ fian umiuji^a in lairusaulymai jah vintrus yas. jah warboda lesus 

24 m alh m ubizrai saulaumonis. f^anuh birunnun ma ludai^ jah qejj^un du 
unma. mid wa saivala misara hahis. jabai ]^u sijais xristus. qi]^ unsis andau« 

25 giba. andhof lesus. qa}) izyis. jah ni galaubei]>. vamrstva |K>ei ik tauja m na- 

26 mm attins meinis. ]^o veityodjaud bi mik. akei jus ui galaiibei]^. mite ni aiju( 

27 lambe meinaize. syasye qa{> iztis. lamba meina stibnai meinai hausjand. jah 

28 ik kann |k>. jah laistjand mik. jah ik libain aiyeinon giba im. jah ni ira- 

29 qistnand aiy. jah ni frayiiyij[» washim Jk) us handau meinaL atta metns 
|>atei fragaf mis. maizo allaim ist. jah ni aiy aiushun mag frayilyan Ik> us 

30. 31 handau attins meinis. ik jah atta meins ain siju. nemim aftra stainans Jfai 

banc et potestatem babeo iteram snmere banc. Hoc praeceptum accepi a patre meo* 19. Tanc disaensio 
iternm facta - est inter ludaeos ob baec verba 20. dixemntqae multi eorum : daemonem babet et insanit ; qnid 
banc anditis? 21. Qaidam dixemnt: baec verba non sunt daemonem babentis, nam potest daemon caeds 
ocnlos reclndere? 22. Facta - est antem innovatio in lerasoljma et biems fait; 23. et ambnlarit lesos 
in templo in porticn Solomonis. 24. Tanc circnmdedernnt eam ladaei et dixemnt ad earn: asqae quid 
' animam nostram tollis? si ta sis Cbristas, die nobis palam. 25. Respondit lesns: dixi vobis, et non ere-' 
ditis; opera, quae ego facio in nomine patris mei, baec testantur de me. 26. Sed tos non creditis, qtua 
non estis oviam meanim, sicat ^xi Tobis. 27. Ores meae Tocem meam aadiant, et ego nosco bas, et 
seqanntar me. 28. Et ego yitam aetemam do iis, et non perennt nnqaam, et non eripit qaisqaam bas 
e manu mea. 29. Pater mens qaod tradidit mibi, maias omnibns est, et non nnqiiam alios potest 
eripere bas e manu patris mei. 30. Ego et pater mea» unam somas. 31. Sostoleront iterom lapides bi 



boc non verom esse, mu silbin ostendit, quod 
graeco iftavzov, non ifiov rcspondet; neqoe sic 
sensam probnm mis silbin praeberet. Potius libra- 
rios ocniis suis a po of mis ad po of mis silbin 
lapsus of mis. akiei tk lagja po (arc iftoVf alX 
iyut ii0^t]iu avT^v) omisisse dicendus est, vid. ad 
Rom. 9, 15. Parom abfiiit, quiu Z. iam venim 
tetjgisset. Lacnnae, cuius signnm St. post po ba- 
bet, in cod. Arg. nnllum est vestigium. — at] J. 
St. B. ^ bi. 

10, 20. qePunvih] dixerontqoe, gr. IXsyov 
di; Ulf. quamquara cum verss. latt. xa/, ctii apte 
— uk respondet, legisse did potest, tamen nobis 
c codd. ovv legisse videtur, vid. 16, 18 qepunuh 
= tkeyov ovv, cf. ad 18, 26. 



10, 21. mag unhulpo] r^ gr. omn 

10, 23. ttbizvat] cod. Arg. a recentiore mann 
4: ubizali. 

10, 26. andhof] Ulf. « avuoig. 

10, 27. meinai\ B. 4^ meina. 

10, 29. patei — maizo] quod — mains, gr. 
^mm% og — ^teitiov^ Gotb. c.rpatribns latt. et Vnlg.rc#A^-< 
— Ml aiv] 3. St. B. 4^ ict.; ceterum aiv (onquam) 
® gr. omn. — po] bas , ** gr. 

10, 30. meins] mens, ° gr. — syv] sic cod. 
Arg.; editt. -f- sijum; est autem, quam sensos po- 
stulat, prima persona dualis numeri, sic infra 17| 
22. cf. ad Mc. 10, 39. vid. Grim. I. 840, 1. 

10, 31. nemun] Ulf. c codd. ° ovv* 



Digitized by 



Google 



Iolanme$ 10^ 32—11/1. |77 

32 iiidaiels. ei yaurpeina ana uia« andhof un lesus. managa goda vaursiya atau« 

33 gida izvis us attin meioamina. m warjis ^ize vaurstve staineifi mik. andhofun 
unma ]f9i ludaieis. m godis vaurstyis ni stainjam {luk ak m vajamereins jah 

34 patei ]^u manna yisands taujis j^uk sOban du guj^a. andhof im lesud. niu vA 

35 gameUf^ m vitoda lEvaramma. ik qa[i. guda siju]^, jabai jainans qa]> guda. du 

36 I>aimei vaurd guj^s yar]^. jah ni maht ist gatairan f^ta gameHdo. j^anei atta 
gayeihaida jah msandida m I>ana fairwu. jus q}]fi]f {latei yajamerjau. unte 

37 ipip. sunuB guj^s un. niba taujau yaurstya attins meinis. ni galaubeif^ mis. 

38 ij^ jabai taujau. mba mis galaubjaiji. |iaim yaurstyam galaubjai]^. ei ufkun- 

39 naij) jah galaubjai]^ I>atei m mis atta jah 'ik m unma. sokidednn ma aftra 

40 ga&han jah usiddja us handum ize. jah galai]^ aftra u£ar 'iaurdanu 'in pana 

41 stad. ]>ar6i yas 'iohannes frumist daupjands. jah saUda jainar. jah managai 
qemun at 'unma jah qef^un jj^atei 'iohannes gatayida taikne ni ainohim* 'i^ 

42 aData patei qajf 'iohannes bi j^ana. sunja yas. jah galaubidedun managai du 
11 9 1 'imma jainar* yasuh fian sums siuks lazarus af bej^anias us haimai marjins 



ladaei, Qt iacerent saper earn. 32. Respondit iifl lesmi; mn1(a bona opera ostendi robis a patre ilieo, ob 
quod honiiii opemm lapidatis me? 33. Responderant ei hi Indaei: ob bonvm opus non lapidamna te^ sed 
ob blaaphemiam et qnod ta, homo exsistenS) facia te ipsnm ad deam. 34. Respondlt iis lesns: nonne eat 
scriptam in praecepto vestro: ego dixi, dii eatia. 35. Si illoa dixit deos, ad qnoa Terbam dei factmn-eat, 
et non poasibile eat aolvi hoc acriptam: 36. qnem pater aanctificarit et misit in hone mandum, Toa dicitia, 
qnpd bhiaphemem) qaia dixi: filiaa dei anm. 37. Niai faciam opera patria mei, ne credite mihi; 
38. iFenim ai faciam, niai mihi credatia, hia operibna credatia, nt cognoacatia et credatia, qnod in me 
pater et ego in eo. 39. Qaaesiremnt earn iterum capere, et exiit e maniboa eomm. 40. Et ivit itemm 
trans Jordannm in banc locum, ubi fuit lohannea primnm baptizana ; et manait iUic. 41. Et mnlti yenemnt ad 
enm et dixerunt, quod lohannea fecit aignorum non uUnm, verum omne, quod dixit lohannea de hoc, yeritaa fuit* 
42. Et credidemnt multi ad enm illic. 11, 1« Fuit aotem quidam aegrotna Lazarua a Bethania, ex yicoMarjae 

10, 32. f m] J.^ St. B. 4: hvn. 10, 39. $okidedun\ Ulf. c. codd. ^ ovr. — 

10, 33. k'udaieis] Ulf. c. codd. ® Xiyovteg^ Vna qfira] <v; gr. — handum} manibua, gr. omn* 

10, 35. patmei] J. St. :(: bammei* X^^Qog praeter cod. q ap. Mi. 

10, 36. vajametjaul Waaphemem, gr. plao- lo, 40. barei\ &U ± batei. - jainar\ St. ± 

frifAUQ, Ulf. c. codd. ap. Mi. jainak. 

a^,^^\^\ ^'*''l exapectarena jaftot m, Ac emm ^^ .. ^ ^ ^ ^^ _ 

Croth. aliia locw graecum ee ov recte reddere aolet, * -J * -t. i ^ *^ » ^ :-«. ^,, 

^. Mc 11, 26. L. 16, 11 «,. Cr.*l, 15, 13. S^^^^tda tmkne\ <^ gr 

16. 32. aot boHde ni J. 6, 47; mba = el /«»?'. . . !<>» *2' gaJauhdedimi St. ^ gahuitteAm, — . 

10, 38. niba •««] bW mihi, jr. »mn. xSp jm****] P"- «»♦• du. 

Sot fin (o&). — j^aiM tMmrstvam galatdffmpi II, 1. ftr^oflUM] tU. ad M. 27, 67. — «vwAw] 

d. « ij^ — , ufh$mmpi St f: mdttmnaip* St. j: tvkttn, 

^/'.l'' 23 



Digitized by 



Google 



ff^ Iala.nnt$ U, 3^16* 

2 |«h m«r|iiis svk4rs i^m* TaMh ]^ nM»r|a» met daftodci fnu j«a hahaiia i 

3 bisTarb foiiiii» is^ akufta seinaiiima. {^laozca Jbffo^ar Iwaffus aiufci tm. lutttidi- 
dedna ]fVDL \m ST^trjus U du Xnama qij^ddm. &au^ auL [>Mkei isitjm. siuks 

4 ist i]^ v^ gaibaiiajamds qaf^. so aiukei imi du dam^an ak m faauheiiiais gu^ 
& ei hmih^daii simus gii^ {wbrh |ata. fr^odoh ^ad leaw mair^aii jak svistar 

6 AZQS . pah laaarunu STe liaiisida f^atei sitikft vas. j^anuh j^an salida m j^ammei 

7 Tas rtada trans dagans. j^al^rah pan afer I>ata q^ du si^oajfion^ gaggam m 

8 ¥udaiaa afira« q^^n du uoma Jiai siponjos. rahbei du s<Aidfiiliin {lok ai¥air« 

9 paR staiuam Mdaieis. jah aflra gaggis jaind. andhof lesus. nin tv^M sind *wei- 
los dagts. jabai was gaggi|» m dag. m gastigg(p[>. juula lnihat> ]^ fidrwaus 

10 gasaiwij^. ap^an jaiiai was gaggifi ia naht* gastiggqi^ uate iiubad nist m 

11 voamieL ^ qa^ jab alar I»ata c[i|>i|^ du mi. laaarus fr^aads unsar gaaairi^« 

12 id&ei gaggam ei usyakjau uia* fiaadh qej^un fiai si|Kn|os Ms. fraii|a. jabai 

13 depi^. haik Tabrj^if^, qa|uh |ia& lesus bi dauj^u is. i|> jainai bugidedim mtei 

14 'is bi slep qej^L paBub fian qpfi du im lesw sidkuii}>aba« lazacw gasyalt. 

15 jab fagino m izvara ei galaubjai^. unte ni yas jainar. akei gaggam du muna. 

16 |ianub qa|i j^omas. saei baitada didimus. ^aim gablaibam seinaim. gaggam 

et Marthae, sorom eias. 2. Fuit autem Marja, quae onxit dominiiin balsaino et tersit pedes eius capiUo 
sno, cuius frater Lazarus aeg^otns fuif. 3. Misenmt autem hae sorores eius ad earn dicentes: domine, 
ecce, qnem amas, aegrotns est. 4. Verum is audiens dixit: baec aegritudo non^est ad mortem, sed ob 
g^loriam dei, at exaltetnr filius dei per hoc. 5. Amayit autem lesus Martham et sororejn eius et Laza- 
rum. 6. Ubi audiyit, quod aeg^otus fuit, tunc autem mausit in quo fuit loco duos dies; 7. deiude autem 
post hoc dixit ad discipulos: imus in Fndaeam iterum. 8. Dixerunt ad eum hi disdpuli: rabbi, iam quae- 
tiverunt te proiicere lapidibus ludaei, et itemm vadis ilhic? 9. Respondit lesus: nonne duodecim sunt 
horae diei? si quis yadit in dies>non oflendit, nam Incem huius mundi Tidet. 10. At si quis yadit in 
node, offendit, nam lux non-est in eo. 11. Haec dixit et post hoc dicit ad eos: Lazarus, amicus 
uoster, obdormiyit, sed imus, ut excitem eum. 12. Tunc dixerunt hi disdpuli eius: domine, si dormit, 
sanus fit. 13. Dixit autem lesus de morte eius, yemm illi putaverunt, quod is de dormilione diceret. 
14. Tunc autem dixit ad eos lesus manifeste: Lazarus obiit, 15. et gaudeo ob yes, ut credatis, quia non 
fui illic, sed imus ad eum« 16. Tunc dixit Thomas, qui Tocatur Didimus, his sociis svis: imus 

11, 2.fravjan\ J. St. B. ^ frmtjm. 11, 8. jiaO St. orjj.r 

11, 3. vt\ eius, ° gr. 11, 11. gaggam] imusi^ gr. omn. TCOQCvofiaif 

11, 4. u} is, sic cod. Arg. et editt, gr. omn. gaggam aliis la^ graces dya^^ev fere res^ndet, 

^Ir^aovg, vid. ad Mc. 1, 42. — ad] haec, Sch. 11^ 12. slepip] yid. ad Af . 9, 24^ 

lalso adnotat, Ulf. omittere avtrj. — pairh paia] 11, It. u] sec b» ^gr. omn. — bi dep} it 

per hoc, gr. cma. iv avrrig (inteU. a&&svsiag); dormitione, gr. ounw neQi %fjg KOifi^iog toi 

exspectayeris pairh po (intell. simkeim), sed Goth. vnvov; ceterum reoentiov manns in co4 Arg. pr% 

nd sensom. totius enamtiati rofert. $lep absnrde BMitayit ^aatuMf yid. ad JMU 9^ 24. 

11, 6. ave\ Ul£ ^ ovv. — pan} St. j: pM^ 11, 16. 4€mmm\ s«is» "" gt. ^ ^ 



Digitized by 



Google 



Io^mnme9 11^ 17 — 3f» 



t79 



17 jah veil ei gasriltaiaia mi]^ mmuu qunands pan Itesus b^t ma ju^eii fidvor 

18 di^fms babaifedan m hlawa* rmvk ]f&m bej^ania Dowa iiumsaiilTiniam snrasye 

19 ana spaxirdim fimftayhnninit jah managat imbde ga^pnim bi marj^ |ah mar- 

20 yuBt ei gaj^fettdadeina ijos bi fmna bropar lisa. ip marfia sunsei bausida 

21 jfntei lasus ^pnifi. Tij^rakdd^ ma* ip mu^ ui garda sat I^mub qa]^ marl>a 

22 du iMua. frauja. tp Teseis her« bI |miu gadai^odedi bropar meiiuu akei jab 

23 mi rait ti jfktwwih ^ bidps gajf. gibi]^ j^us ga|i. qa|i izai iesw. «»taii<£p 

24 bro]^ j^rina. qap dm imma marj^a. rait j^ei usetandif^ m tisrtassai m 

25 |>amma spedistHi daga« cp]^ pan lesnsu ik mi sa^ usstasa jA Kbains. saei galau- 

26 beip dn mis. paidq'aba dafujmip. libakL jab ^ivasuh saei libaip jab galaubeip 

27 db mis. ni gadaujmip air« gafawbefa Jala, qap imma. jttL feaiija. 'is. galaubida. 
26 patei pu is xristus sumis gups sa m paiia fadorwH qimanda* jab paia qi^andei 

l^alaip yafa T^da marjan svistar seina fnoibfo qi^^aBMlet. laisareis qam jab bai-« 

29.30 tip piik. ip jaioia sunsei bauttda. urrais iqpranto jab iddja du mma. nip -pan 

■airfipamib qaan lesns m reibsa ak ra» naobpaimb m pamma stada* parei 

31 gamotida imma marpa. ludaieis pan pai visandans mip izai m garda prafst* 

etiam wm^ nt m oriamt ir ami eo. 17. Teniens antem kstn iATmit «uiii iam qnatiior dlies kabentam in 
sepdlero. 18. Fait autem BeAania prape iermdymk drckier ad stadia qmodedoi* 19. Bt aitilfi Indaeo- 
fmn covrenenint dream MartlMOi et Marfain, jtt consolareiitar eas ob haoc fratrem earum. 20. Veram 
Martlla ^fran • prinram avdivit, qnod lesos reliit, obriam^irit ei; Teram Marja in domo sediC. 21. Tone 
diadt Martha ad ieBam: domine) si eases hk, non ntiqne 'obiret frater mens; 22. sed etiam nnnc ndoj 
nt qaadeonqne q«od eras denm, det tibi dens* 2S. Dixit ei lesos: resnrgit frater tous. 24. Dixit ad 
cvm Martha: seia quod resitf^ in resaireetiane in kae nkimo dKe. 26. Dixit antem lesos: ego snm liaec 
rosnnreetio et ^ita, qni credk od me^ etiamsi toioritvr, rtrft. 26. Bt qotsqae qoi yirit et credit ad me, non 
morltar mnqnam, Gredis hac? 27. Dixit ei: ntiqne donnne, ego credidi, quod tn es Cbristns, 
ttfins dei, hie in mnndom veniens. 28. Bi hoc dicens ivit et Tocayit Marjam, sororem snam, 
dnn dicens: inagister renit et yocat te« 29. Yeram ilia qnum - primnm aodi^t, sorrexil 
svbito et irit ad enm. 30. Non enim adhoc yenit lesas in yicom, sed fait adhac in hoc 
l^co, nbi oecnrrit ei Martha. 31. Indaei aotem hi exsistentes cvm ea in domo eonso- 



11, 17.'^pair] gr. post deigmi$. 
11, 18. 'iawuBOulymiawii sic cod« Arg. B. Z. 
Up pro Mru$au!ymim (Me. S, «. 7, 1); J. St. ^ 

11^ 19. gaqe t m m bi] oo nv e nermrt drcmn, gr. 
dKi ilr^Xii&eiaay nqo^ vag ftepi, alii iXrjMd^t-- 
' n^dg^f qaamm lectionnm Utf. nentram secntos 
5, sed ovvekjjkv&eiactv ttcqI legisse tidetnr, ant 
swoniii gr. non rede perspexil. 

11, 21. tVsna] SU:^tai9uma^ — ^tllairpniodeit\ 
SU^gadauprndede^-^ fcvpar imtmh} gr. «ttte m. 



11, 24. gpeduHml cod. Arg. Hb. J. St. B. '^ 
tpedislqn* 

11, 25. Poji] antem, ^ gr., contra lAf. ° avtij. 
— jahl St. 4^ jah. — Pauijabd] cod. Arg. liz. 
Z. ^ pauhgaha; nsitatior forma est pauhjabai, 
Tid. Cor. 1, 7, 21. 2, 4, 16. Skeir. 44, 15. 

11, 28. qam] venit, gr. omn. naQeovu 

11, 29. tp] Teram, • gr. 

11, sa. naiApanufti see. aAne, ^ gr. 

11, 31. ^dd\ int c. codd. ® xtt/ •-*- grtiiuf\ 

23* 



Digitized by 



Google 



180 



Tolann€$ li^ S2^42r 



jandans ija gasaiwandans marjan I>atei sprauto ussto^ jah usiddja iddjedimuli 

32 afar izai qif^andans* l^tei gaggi^ du hlaiva ei greitai jainar. i[i marja sunsei 
qam. j^arei vas lesus. gasaiwandei ma draus unma du fotum qij^andei du 

33 imma. frauja. ifi yeiseis her. ui |>auh gasvulti meius bro{>ar. panuh lesus 
sunsei gasaw ija greitandein jah ludaiuns. ^aiei qemun mi]^ izai gretandans. 

34 inrauhtida ahmin jah mvagida sik silban jah qa[i. war lagidedun ma. qej^un 
35. 36 du unma. frauja. hiri jah sai^r. jah tagrida lesus. paruh qe^un j^ai ludaieis. 

37 sai. 'waira fnoda ina. sumai {>an ize qej^un. niu mahta sia izef uslauk augona 

38 j^amma blindin gataujan ei jah sa ni gadauj^nodedi. j^anuh lesus aftra 'inrauh- 
tijis m sis silbin gaggi]^ du pamma hlaiva. yasuh j^an hidundi jah staina ufar- 

39 lagida ras ufaro. qa]^ i'esus. afiiimiti |>ana stain, qaji du unma syisiar ^in 

40 daupins marj^a. frauja. ju fuls ist fidurdogs auk ist. qafi 'izai lesus* niu qa^ 

41 j^us j^tei jabai galaubeis. gasaiwis yu1|»u gu^s. ushofun J>an ^ana stain* parei 
yas. i^ lesus uzuhhof augona lup jah qa{>. atta. aviliudo ]fus. unte andhausides 

42 mis. jah {lan ik yissa [>atei sinteino mis andhauseis. akei m manageins jj^izos 

lantes earn Tidentes Marjam, quod snbito surrexit et exiit, irerant post earn dicentes, quod it ad sepnl- 
cmm, at fleat illic. 32. Yemin Marja qaiim - primum Tenit, ubi fiiit lesus, yidens earn, cecidk ei ad 
pedes dicens ad eum: domine, si esses luc, non atiqae obiret meus frater. 33. Tunc lesus qmnn- 
primom yidit earn flentem et lodaeos , qui Tenenmt cum ea flentes, iofremuit spirita et commoTit se ipsoin 
34. et dixit: ubi posaerant earn? Dixenint ad enm: domine, hac-Teni et yide. 35. Et lacriinatus - est 
lesos^ 36. Tunc dixenint hi ludaei: ecce, quomodo amayit eum. 37. Quidam autem eomm dixenmts 
nonne potuit bic, qui redusit ocnlos bnic caeco, facere, ut etiam hie non moreretur? 38. Tunc lesus 
itenim infremens in se ipso yadit ad hoc sepulcrum. Fuit autem spelunca et saxo contecta fnit supeme* 
39t Dixit lesus: toUite hoc saxum. Dixit ad eum soror hiiius mortui Martha: domine, iam pater est^ 
quatridnanus euim est. 40. Dixit ei lesus: nonne dixi tibi, quod si credis, rides gloriam dei9 
41. Sustulerunt autem hoc saxum, ubi fnit; yerum lesus el^yayit oculos snrsum et dixit: pater, gratias« 
ago tibi, quod audiyisti me; 42. et yero ego sdyi, quod semper me audis, sed ob turbam hane 



11, 32. veiseis] Z. -|* veseU, yid. Neh. 5| 
15. 17. 6, 17. 18 veUun. 5, 14 veipmm, 

11, 33. tudaiuns} gr« post i'zaif Goth* cum 
lis libris, quos Sch. citat, non consentit, — gre* 
tandaus] J. St. B. + greitandans. 

11, 34. lagidedun} posuerunt, gr« onm« t«- 

11, SS.jahl et, ®gr. 

11, 36. wmva] St j: waiwa. 

11, 38. Hamd\ interpretes falso pro forma so- 
tninatiyi habent; maxime autem errayit Z., qui 
masculinum eins nominatiyi genus epse didt^ quif 



^farlag^da forma concreta mascuBna esse son pot^ 
est, sed femininum est. Qui gothid senuonis gna* 
rus est et graecum textum considerat, cuius hi 
aiv^ Vlf. adTerbio ufaro (snpeme) reddit, non 
dnbitatumm eum existimamus, staina pro datiye^ 
ufarlagida autem pro forma feminini ad hmlmmdi 
referendi aumendum esse: et saxo contecta (spe- 
lunca) fait supeme, c£ Lje ap. Bens. prae£ 
p. LXVII; cL M. 6,6 ^aJulands haurdai (das* 
dens porta) = xkeiaag %i]v -d-vgay, 

11, 41. batti vas] ubi foit, <> gr. — « 
kofl yid. ad Mc 14, 44. — IWp] Z. ± 4m. 

11^ 42. JO* pmi J. St. j: kt« 



Digitized by 



Google 



I<>%annes 11, 43^-12^ 5. |g| 

43 bistandandeins qa^. ei galaubfaina j^aiei f^u mik insandides. jah pata qi^ands 

44 stibnai mikilai hropida. lazaru. hiri ut jah urrann sa dau]^ gabundans 
handuns jah fotuns faskjam* jah ylits is auralja bibundans. qa]^ du 'im lesus* 

45 aiidbindi|i ina jah leti]^ g^ggan. fianuh managai j^ize judaiei j^ai qimaiidaiiii 

46 at marjin jah saiwandans. j^aiei gatayida. galaubidedim unma. sumaij^-j^an 

47 i'ze gaHf^un du &reisaium jah qej^un du im. j^atei gatayida lesus. galesun 
12 9 1 Imoi ]^ auhumigtans gudjans jah j^ai farei... in bej^anijin. j^arei vas laza* 

2 rus sa dauf^a. f^mei urraisida us dauj^aim i'esus* j^aruh gavaurhiedun imma 
nahiamat jainar jah marj^a andbahtida. ip lazarus yas sums j^ize anakumb^ 

3 jaudane mij^ imma. ijf marja nam pund balsanis nardaus pistikeinis filuga* 
laubis jah gasalboda fotuns iesua jah bisyarb fotuns 'is skufta seinamma* ip 

4 sa gards fulls yar]^ daunais Jiizos salbonais. qap j^an ains j^ize siponje &» 

5 judas seimonis sa iskariotes. 'izei skaftida sik du galeyjan ma. duwe pata 

drcumstantein (Bxi, nt credant, qaoi ta me mbisti* 43* Et Loc dicens voce magna damayit: Lazara, 
iioc-Teni foras. 44. Et exiit liic morhiiis ligatiis manns et pedes fasciis et vultufl eius sadario alligatos* 
Dixit ad eos lesas: solyife eum et sinite ire* 45. Taac mnlti horom ludaeorum Li yenientes ad Marjam 
et yidentesy qnod fecit, crediderunt ei« 46. Qnidam aatem eorom iyerant ad Farisaeos et dixernnt ad eos^ 
quod fedt leans. 47. Coiieg;eraiit antem hi svmmi sacerdotes et hi Fan... — 12, 1. — in 
Bethania, ubi fait Lazams, luc mertmis, qaem soscitavit e mortuis . lesna* 2. Tunc fecenmt ei 
coenam lUic et Martha ministrarit, yeram Lazarns fuit quidam homm accombentittm earn eo« 
3. Verum Marja cepit libram balsami nardi pistici pretiosi et anxit pedes lesa et tersit pedes eius 
capillo sno, yemm haec domus pleoa facta est odore huius migaenti. 4. Dixit aatem anas horom 
discipulonuii eius, ludas Simouis hie Iscariotes, qui parayit se ad tradendum earn: 6. cor hoc 
_ *• ' 

11, 44. handuns jah foiuna] ro gr.; accusa^ ptsiiieinu :|: adnectit. — Jllugalauhis} fuentur id 

Hri, Graecorum more positi (Matthiae Griech. St. B. Z.; Ih, Ulfil. illnstr. praef. p. 6 et Grim» 

Gramm. p. 782, 4.) alia exempla yid. Mc. 12, 4 II. 176 pro glossa habent, cuius anctor trtiatlxiJQ 

hiMp vnndan (caphe saucium). Eph. 6, 14 uf" male intellectum a nlatig (fides) dnxerit tt fUw 

gmurdanai hmjpinB (cincti lombis). — hibundan8\ galauba interpretatus sit. Id non yerom esse, aHi 

coUigatns, gr.^ omn. neQudedstOm decent loq, ubi galauis si^^nificationem preliosi ha« 

11, 4^. Judaiei] sic cod. Arg. yid. ad L. 3, bet, yid. Rom. 9, 21 us pamma samin daiga tau» 

6; St. + 'iudaie, J. B. Z. -^ judaie» Jan sum du gaJaubamma hasa (jBtg tifufjv axavos) 

11, 46, sumaip] J. St. + sutnai, yid. ad M. sumup-pan du ungalauhamma {eig cctifilav) i. e« 

&9 37. ex eadem materia faeere alterum ad pretiosum yas^ 

11, AT. farei...] hucnsqne legitur in cod.Arg.; alterum autem ad non - pretiosum. Cor. 1, 7, 29 
J. St. e coniectura complentes fareisaieis edi- vairpa galaubamma uAauhtai sijup I. e» pretio 
derant. magno {ti/a^) emti estis. Inde apparet filugalaubs 

12, 1. Ytt] hoc verbo pergitur in cod. Arg.; J, graeco 7toi.v%igxog recte respondere. — sh^a Set* 
St. e coniectora addunt ^am. ^ tesus} ^ gr. mamma] gr. omn. ante fotuns. 

12, 2. tttM smns] <^ gr. emn» 12, 4. sa} hie, ^ gr. omn« — gdlevfan Smi] 

12, 3. nardaus} J. St. ^ ^rdans, ooiJ^etiam (v>.gr« omn. 



Digitized by 



Google 



|g2 lohummes 12, 6— 18« 

6 fcalaan ni frabaufat vas id ^t* skfttte jdb fradaifi^ vmi ^Mbifti ^itii]^-]^ 
qa]^ wi l^eei ma fiize j^arbane kara vesi. ak unie ^kdbs ¥as ^ ttrka habaida 

7 yah j^ata umTanrpano bar* qa]^ {lan lesuSb let 1^. w dag ^gafilhis MMiinis &- 

8 stdkla Jiata. '^ j^aus untedans smtetno iM^^f) mij^ Kxinn i]^ mik w iJHteino 

9 Iiabaifi. tmJff ]fmx manageins fikt uidaie j^atet tesm faiiiar ist |aii qemtm ni 

10 in lesais aiids ak ei jah lazam tewema. j^anei mraittda us daoj^aim* iit«iai<- 

11 ded«mi{>-|)an imk f^ai auhuxmstans gu^ai» n jah laiatraw vs^amama* unte 

12 managai m j^is gavuumm indaiei yah galauliidfiiuii leiiia. ifliniiiii da^ft maoa* 
geki» fiiiJL seal qam at duQiai. gahauspadans Jiatei qimij^ *ibes«i m iairausau* 

13 IfmaL nemun astass pdkahagme yah ummsnin Tt|^ngamof|Ms inma fah 
hropidedoii. osaniia. j^uj^ida aa ^pmanda u namm £raii|iBS j^hidaos Israelis. 

14. 15 bigai pan lesiis asilu. gasat ana ina* svasm mt gamdi]^ ni ogB ^iis dauhtar 

16 sioQ. saL j^iudaus j^eins qimi]^ aitands ana fidin asilans. j^atuj^-f^an ai kttn|ie- 
dun siponjos i's frumist ak bifie gasverai^s vas lesus. fmnidi gamundedun 

17 ^atm ^ata vas du f^amma gamelif>. jah jj^ata gatavidedun imma. i^eitrodida 
Jmn so managei. sei vas mifi mmm. ]^n lazaru Topida us Mcova jA lunraisida 

18 ma us daujiaim. du|>|ie iddjedun gamotjan imma managei. unte hausidedun 



MsaBMim UGH yenditiim fuit is CCC denMiomm et dittribntiim easet egeak? 6, Hoc antetfi difof, 
qnod ei homm e^enoram cava etset, sed quia fnr fait^ et kcalam habait et hoe Iniectmn tulit* 7. Bixif \ 
leans : sine ean, in diem sepiiltiirae meae serraTit hoc. 8. Venaii hos panperes semper habeas onm Tobis^ 
IFervm me non semper habetis. 9, Comperit aatem t«rbae multom ludaeorom, quod iestis lilic est et 
Tenenmt non ob lesum niram, sed iit etiam Itfizamm videreat, qaem sittdtavit e moHms. 10. Cogitennt 
antem enim hi snmmi sacerdotes^ ut etiam Lazarmn ocdderent; 11. nam maid ob hone concarremnt ladaeo* 
mm et crediderunt lesn. 12. Postero die tarbae multam, quae renit ad festnm, aodienteS) quod Tenit 
lesus in lerosoljmam; 13. cepemnt ramos palmamm ^t excarrerant occnrrere ei et clamarerunt: osanna, 
henedictns hie yeniens in nomine domini, rex Israelis! 14. Inrenit aufem lesns asinnm, insedit in 
aiciit est scriptnm: 15. ne time tibi, filia Sion, ecce, rex tnos venit sedens in polio asiaae. 16. Hoc 
son cognoTerant <tiscipuli eius primnm^ sed quum glorificatos fait lesas, tunc recordati-sant, qaod hoe Suk da 
eo scriptam, et hoc fecernnt ei. 17. Testata - est aatem haec torba, qnae fuit cam eo, qvtam Lasanm 
Tocavit e sepulcro et sasatayit com e mortuis. 18. Propterea iyerunt occnrrere ei turba, nam aadlreraat^ 

12, a. qgpi gr* aate paiuh* — ina] gt. oma, 12, 12. tftumin daga\ J. 4= ict., cetentm ff. 

fost tesL ema. ^ dugu (die). 

12, 8. i;^] pn J. « 4l . .» 1 t c* ^2, 13. qimanda] J. St. ± qtmands. 

^ mrtUida^ ^^ '^'^' P^ ^^* qnum, gr. Su* 

12, 10. Jiofi msi:] antem eaim = «, c£ Rom, 12, is. duppei Ulfc c. eedd. • uctL — fitf- 

«» 10. Cor. 1, 10, 20. — huarau} Hz. :^ lazaru. jtdym gamofjan] jM. ad Cor. I, 9, 2«. -^ J^J 

12, 11. tudaieU B. + 'iudaie, yid. ad L« S, i;* hoc^ fr. omn. aate ^0tavida* 



Digitized by 



Google 



t0hnmn€$ i%, 19 — 33. |S3 

19 A gotavMeffi ^ taika. f^aimli j^ai tocMaieis <]e]^i]ii da sis misso. sAim^ 

20 j^tei ni botei]^ vai&A. sai so maoasedbi afar imma gala^ Teenmn]^ - j^an 

21 suMai j^do {xize urrnuMOidaQe ^ 'invileiiMi m \\xA clul^ai. j^ai afiddjedun du 
ffifpau. f^amma Iram bef^saeida galdtkoe jah bedun ina qifMUidaas. frauja. 

22 vileima 'iesu gwarwan. gi^I> l^pus ^ cpHI^ du an^aub jah aftra andraias 

23 job filippus q^un du lesua. if> lesus aadhof im qij^ands. qam tyeila ei sve- 

24 raidau sunns mans* amen amen qim u^. nibai kaurao waiteis gadriusando ^/r.«^. ^.6^, 
Hxk airjia gas^ilti^ siflK> amata aflifioil). i]^ ]fabai gasT:3ti|>. maoag akran bairif), 

25 saei £n9# saivaia sema. firaqist^]^ usai. jab saei iai^ smirala seina in f^anuna 

26 irirwau. ui libainai awemon bairgi^ izai. fabai inb ivas aB<U>afatjai. mik 
iais^ai jab jMurei im tk. j^wmh sa andb«&ts mains tisi^ babai]^. jab jabai 

27 uras mis andbabti]^. sverai]^ ina atta. nu saiTala mema gadrobnoda. jab wa 
qij^u. atte. nasei mik us f^izai iffeilaL akei du{>J>^ qam m I>izai weilai« 

28 atta. baubei namo Jieinata. qam j^an stibna us biimna. jab baubida jab aftra 

29 baubja. managei j^an. sei stofi gabausjandei. qe^fun ^won Tair]^an« sumai 

30 qefmn. aggilus du imma rodida. andbof iesus jab qa]^« ni m meina i!A> stibna 

31 yarf) ak in izrara. uu staua ist j^ai manasedai. nu sa reiks j[>is fairwaus 
32. 33 usTairpada ut. jab 'ik jabai usbaubjada af air{>ai. alia atj[>insa du mis. I>atuf>« 

quod faceret lioc rig^nis. 19. Tnnc Li Farisaei dfxerinit ad se inyicem: ridetis, qtiod non proiiciHs qaid- 
qnam; ecee, Inc miindas post ettin irit. 20. Fnerant antem qnidam ^entilium Lornm excarrentinm ^ at 
adorarent iu lioc festo. 21* Hi adierniit ad FiHppam Lone a Bethsaida Galilaeonim et oraront emn dScen- 
tes: dottitte, Tolatnns lesnin yidere. 22. Yadit Fillppns et didt ad Andream, et itenim Andreas et 
IHippfis dixemnt ad lesmn; 23. renim lesns respondit lis dicens: yenit Lora, nt glorfficetar filios homi- 
aseu 24. Amen, amen dico Tobts, nisi ^rannm tirtici cadens in terram, morihir, ipsum solum defiugnitar^ 
Terrnn si moritar, mnltnm frnctnm fert* 25. Qui amat animam snam, perdit earn, et qui odit animam 
sitara in Loe mnndo, in yita aeterna. cnstodit earn. 26. Si mfhi quis ministrety me seqnatur, et abi som 
^, ibi bio minister mens esse kabet, et si quis milii mintstrat, g^lorificat earn pater. 27. Nunc anima 
mea tnrbata - est et quid dicam: pater, salya me ex hac bora? Sed ideo yeui in banc horam. 
28. Pater, aha nomen tunm. Yenit antem yox e coelo: et altayi et iterum aI(o« 29. Tnrba antem, 
quae stetit andiens, dixemnt tonitra fieri; qnidam £xernnt: angelns ad enm locutns-est. 30. Respondil 
lesns et dixit: non ob me baec yox facta -est, sed ob yos« 31. Nunc indicium est bnic mundo, nunc liic 
fdaceps huius mundi eiicttur foras, 32« et ego si exaltor a terra, omnia attrabo ad me. 3d. Hoc- 



l!m 9\ ^ ' ' W ^ ' "Sit ' " * ... I ■ I " 

v£y 21. 'J^l Xif. c. codd. o ovv. ' 12, 28. namo Petiuaa} ro gt, omn. 

12, 24. iwilei,] jrid. aa L. 1, 23. ,2 29. gtop] Ulf. c. codd. <> xaL 

Olt • xai , Bisi fortawe pro sa legeDdam est^. — ^ ", 31. fatrwttua\ St. ^ faurwmu ; oefenim 

vitaH htAtdp] ewe faabet, L «. erk, -ni. «db6, «»«« Sch. adnotat, Ulf. tovtov omiJtere, errat. 

2S. —Juki MC et, "fr. •<- mm] sec. l.^^mikt 12, 92. alta] onuda, gt. navtaq. 



Digitized by 



Google 



34 ^901 qap bandyjancls* ifnleikamma dauj^au skukla gadau^an. andlibf Sauna 
8o mauagei* veifl hausidedum ana vitoda. j^tdl xristus sijai du aiva» jah 
M^aiya fiu qij^is j^atei skulds ist whmihjaii sa simus mans, was uA sa sumis 

35 mans, qaf) j^an du im i'esus. nauh leitil mel liuhaji m izvis list, gaggij^ j^ande 
liuhaf) habai]^. ei riqiz izvis ni gafahai. jah saei gaggi]^ m riqpza. ni rait. 

36 yrap gaggil>« j^ande liuhafi habai]^. galitubeifi du liuhada ei sunjus liuhadis 

37 yair]^ai(>. j^ata irodida i'esus jah galai]^ jah gafolh sik faura im. sva filu unma 

38 taikne gataujandin m aiidvairl>ja ize ni galaubidedun imma. ei I>ata raurd 
esaeiins praufetaus usfuUnodedi. fiatei qaf). frauja. was galaubida hauseinai 

39 unsarai* jah antts fraujins wamma andhidi[» yarf). duj^fie ni mahtc^un ga« 

40 laubjan. unte afira qafi esaeias. gablindida ize augona jah gadaubida ize haiiv 
tona. ei ni gaumidedeina augam jah froj[>eina hairtin jah gayandidedeina jah 

41 ganasidedjau ins. j^ata qa]^ .esaeias. j^an saw yulj[>u is jah rodida hi ina. 

42 j^anuh Jian syej^auh jah us j^aim reikam managai galaubidedun du imma. 
akei faura £ateisaium ni andhaihaitun. ei us sytiagogein ni usyaurpanai yaur- 

43* 44 {>eina. frijodedun auk mais hauhein manniska fiau hauh^ gul»s. 'ip lesus 
hropida jah qajf. saei galaubelf) du mis. ni galaubei]^ du mis ak du fiamma 

antem dixit significans, quali morte debait moii. 34. Respondit ei baec fnrba: nos audiTimiis ia lege^ 
good Christiis sit in aeternmn, et qnomodo tn dlcis, quod debitos eat exaltari hie filins hominia? Qm eat 
liic fiiina homioia? 35. Dixit autem ad eoa leaoa: adhnc paucum tempna lax in robis est; ite dua 
laeem habetia, nt tenebrae tos son capiant^ et qni yadit in teuebris, non acif, qao yadit, 36. Dmn 
lucem habetis , eredite ad locem , at fiHi Incia fiatia. Hoc locotas - eat lesaa et iyit et abaoondidit ae ab 
iia. 37. Tarn maltum eo ai£;nonim faciente in fade eoram^ non crediderant eL 38. Vt hoc Terbva 
Eaaiae profetae impleretar, quod dixit: domine, quia credidit auditui noatro^ et brachium domini, coi 
detectum fait. 39. Itaque non potuemnt credere , nam iterum dixit Eaaiaa: 40. obcaecarit eo> 
nun ocoloa et indorayit eomrn corda, ut non yiderent oculia et intelligerent corde et conTOtte- 
rent et aanarem eoa. 41. Hoc dixit Eaaias, qunm yidit gloriam eiua et locotoa - eat de eo. 
42* Tunc antem tamen etiam ex hia prindpibna multi crediderant ad earn, aed propter Fariaaeoa 
non confeaai • aunt, at e ajnagoga non eiecti fierent. 43. Amarerunt enim magis gloriam humanam, qaum 
gloriam dei. 44. Verom leaua damayit et dixit: qui credit ad me, non credit ad me, aed ad luinc 

12, 34. wa$i J» St. ± wa. brarium nt omiaisae, co^^ito errore addidiaae, aed 

12, 36. gaJaib] B. igalipm ita ut quum litei^ ja l^m iwy^m .vjiiret» ea» 

12, 37. filu] Ulf. ^ oi. ad ni pertinere et t modo ae omiaiaae putana , alte- 

12, 38. eaaeum} St. Hz. 4^ esatjins* rum n non repeteret. Dativaa utique in n deainit: 

12, 40. hairtona} corda, gr. omu. xa^dtav. gytagogein L. 4, 16. 20. 28. y^nagogtn Mc 1^ 

12, 42. synagogein} editt 4: ^ynagogin; cod* 23. 29. 

t .1 12, 43. mais] gr» omn. poat matmukm* -* 

Arg. $ynagogetnu$vaurpanai : ^paret li- wuumUta} homanam, gr. omn. ar&fdnwf* 



Digitized by 



Google 



Ioka»meii2,§S^i9ji9. 



185 



45.46 sandjandm mik. jah saei saii/i^ mik. saiTn]^ f^ana sandjandan mik. ik liuhad 
m j^anmia fairwau qam. ei wazuh saei galaubjai du mis, m riqiza ni yisai. 

47 jah jabai was meinaim hausjai vaiirdam jah galaiibjaii ik ni stoja ina* nih 

48 j^an qam ei stojau manased ak ei ganasjau manased. saei frakann mis jah 
ni andnimi]^ yaurda meina. habaid j^ana stojandan sik. raurd j^atei rodida. 

49 j^ata stoji]^ ua m spedistin daga. wite ik us mis silbin ni rodida. ak saei 
13^ 11 sandida mik atta. sah mis anabusn at. • qaf^. ni allai hrainjai sijvip. bil>eh 

12 j^an usf^Toh fotmis ize jah nam vastjos seinos. anakumhjands aftra qaf) du 

13 un. Titudu. wa gatavida izyis. jus yopeid mik. laisareis jah frauja. yaila 

14 qif^il). 'im auk. jabai nu usI>yoh izyis fotuns frauja jah laisareis. jah jus sku« 

15 luf) izyis misso j^yaban fotuns. du frisahtai auk atgaf izyis ei syasye 'ik gata« 

16 yida izyis. sya jus taujai]^. amen amen qij^a izyis. nist skalks maiza fraujin 
1')^ seinamma nih apaustaulus maiza j^amma sandjandin sik. j^ande f>ata yitu]^. 

18 audagai sijuf>. jabai tauji]^ I>ata. ni bi aUans 'izyis qij^a. 'ik yait. warjans 
gayalida. ak ei usfuUifi yaurj^i f^ata gamelido. saei matida mi]^ mis hlaib. 

19 lu^hof ana mik fairzna seina. fram himma qil>a 'izyis faur|»izei yaurj^i. ei 

mltteiiteiii me; 45. et qui yidet me, Tidet hnnc mittentem me. 46. E^ lomen in Imnc mimdum Teni, at 
iquisque qoi credat ad me, in tenebris non maneat; 47. et si qais mea andiat yerba et credat, ego non 
ludico earn, non enim yeni, nt iodicem mnndom, sed at salyem mondam; 48. qai reiicit me et non 
aodpit yerba mea, babet hone iodicantem ae: yerbom quod locotoa-som, hoc iadicat earn in altimo die. 
49. Nam ego ex me ipso non loeutos-som, sed qui misit me pater, hie mihi praeceptum de(dlt) — - 
13, 11. — dixit: non omnes mondi esds. 12. Qaom autem layit pedes eomm et cepit yestes suas, ao* 
cdmbens iterom dixit ad eos: scitisne, quid feci yobis? IS. Vos yocatis me, magfster et Aoudwti 
Bene didtis, sum enim; 14. si igitur lavi yobis pedes, dominus et magister, etiam yos d<^betis yobis inyicemi 
layare pedes. 15. Ad exemplam enim dedi yobis, at sicut ego feci yobis, sic yos faciatis. 16. Amen, 
ainen dice yobis, non - est senros roaior domino suo, nee apostolus maior hoc mittente se. 17. Si hoc sdtis, 
beati estis, si fadtis hoc. 18. Non de omnibus yobis dice ; ego sdo, quos elegi, sed ut impletum fieret hoc scriptum : 
qui edit com me panem, sostolit contra me calcaneom soom. 19. Ab hodiemo dico yobis, anteqoam fieret, at 



12, 45. sandjandan] J. St. :|; umdjandin* 

12, 46. visa%\ J, 4^ vizai. 

12, An ^ jah] sec, editt. addont ni, coins yo« 
ctfae in cod. Arg. nullum yestigium inyenitur, ne- 
que a iibrario, sed ab ipso interprete omissum esse, 
codices ii, quibuscum saepissime consentit, probant. — 
9uma$ed\ pr., cod. Aj^. ^ man anased, c£ ad 
9, 41. 

12, 48. pana] St. ^ para. 

12y 49. ol..] J. e ooniectora complet atgqf* 

I. 



13, 12. vitudu] cod. Arg. Hs. J. St. B. :f: 
vitadu. 

13, 13. laisareis] cod. Arg. ^ Jaisareisareis, 
aon uti Ih. Z. dicont laisareissarek^ c£ ad 9, 41. 
^Jrauja] Ulf. <> xat. 

13, 14. nu]\Jlf iyia. 

13, 15. sva] sic, gr. omn. xal, yid. ad IS, 9. 

13, 16. qipa] J. 4^ vipa. 

13, 18. W€irJ€ms] qoos (pronomen interrogati- 
»)) gr. o\)g. — pmia gameUde] gr. ante nrf^dUp* 



24 



Digitized by 



Google 



180 



lohunnia i3j JM — 31. 



' 20 M]^ tmrpBL gAlaubjai^ patei ik ftn. tfmto <unen q^j^a laEvk. sajsi aadnimd^ 
j^na fmnai ik msandja. mik andnimif). ip saei mik andnimi^^ andmniij^ j^ana 

21 sandjaudan mik« j^ta ^j^ands lesiis udrobnoda ahmin ^h Teity<^da jah 

22 qa]^. amen amen qij^a izvis. Jiatei ains izrara galeveij^ mik. I>amdi^ sewun du 

23 sis misso J^ siponjos j^agkjandans. bi warjana qef^i. yasuh j^an anakumbjands 

24 ains Jiize siponje is m barma lesuis. fiaaei frijoda lesus. bandyiduh |^an 

25 {mmma seimon paitrus du fraibnan. was yesL bi I>anei qa]^. anakiunbida j^aa 

26 jains sra ana barma iesuis qa^uh unma. frauja. was vaU andhof lesus. sa ist* 
I>ammei ik ufdaupjands j^ana hlaif giba. jah ufdaupjands j^ana hlaif gaf ludin 

27 seimonis skariotau. jah afar pamma hlaiba ff&a galaif) m jainana satsaia. qa]^ 

28 j^an du muna lesus. f^atei taujis. tavei sprauto* j^tuh j^an ainsbim ni Tissa 

29 faze anakumbjandane. duwe qaip unma. sumai mundedun ei unte arka ha* 
baida 'iudas. Jiatei qej^i imma lesus. bugei Jiizei j^urbeima du dul{^ aij^jiau 

30 j^aim unledam ei wa gibaiL bif^e andnam j^ana hlaib jains. suns galai]^ ut. 

31 yasuh f^an nahts. ]^ galai]^ ut qaji j^an lesus. nu gasyeraids yar^ sunus 

qanm fiaf, credatis, quod ego sum. 20. Amen, amen dico Tobis, qai snsdpit hunc^ qaem e^ mitto, 
me snscipit; Ternm qm. me saadpit, auacipit banc mittentem me* 21. Hoc dicena leaaa farbatns - eat 
apiritu et feafatoa-eat et dixit: amen^ amen dico yobia, qaod oniia yeatnim tradit me. 22* Tunc adape* 
xeniDt ad ae invicem bi diacipoli cogitautea, de quo diceret 23. Fuit autem accumbena anua homm dnci* 
pulomm eiua in ainu lean, qaem amavit leaaa: 24. innait aatem haic Simon Petrua ad interrogandnmf 
qaia eaaet, de qao dixit 25« Accoboit aatem ille aic in ainu lean dixitqae ei: domine, quia eat? 
26. Reapondit leaaa: lii<; eat, cui ego immergena banc pauem do. Et iuunei^na banc panem 
d^t ladae Simonia lacariotae. 27. Et poat banc panem tam iyit in illam aatanaa; dixit aotem 
ad eom leaaa: qood facia ^ fac aubito. 28. Hoc aotem ulkia non adyit bonim accombentiamy cor 
dixit ei. 29. Qaidam patarant, qood^ quia loculum babuit ludaa, quod diceret ei leaua: eme 
quo egemua ad featom, aut bia pauperibua at quid dem. 30. Ubi accepit bunc panem ille, atalim iyit 
foraa* Fuit autem noaKk 31* Quum iyit foraa^ dixit tum leaua: nnnc glorificataa factua-eat filiua 



13, 20. pana paneil bunc quem, gr. iapTiva* 

13, 25. $va\ aic, ^^ gr. 

13, 26. Btmomis skarhtau'] aic cod. Arg.; 
J. St. 4^ 8eimon tdcariotau, B. aeimoma ukariotau 
recte, yid. 12, 4. nam noatro loco nulina gr. 2xa^ 
Qiiovfj legit, qmm mutilam formam aopra quidam 
babent. 

13, 29. 9umat] Ulf. c eodd. ^ yaQ. ~ ei 
n$iie\ quod quia, gr. inci (cod. D StO; aut alter- 
atrum eat gloaaa in textum illata (c£ ad L. 5, 35), 
aut Ulf. Szi particiilam ab iddxotfv pendentem bia 
et ante et poal aententiam interiectam poanit, sic 



Cor. 2, 5, 1 viium patei,jahai airPema 

f'imfa j ro latrarfg , ei gatimrjon us gupa Ao* 
clmff^^aurbeima] J. St. ^^ paurheimaim — 
gibau] dem, gr. omn. d(p» 

13, 30. bipe'] Ui£ c. cod. r ap. Bli. ^ ovr. 
13, 31. pan] aec. tum, ® gr. onm. nee ia 
goAica yeraione recte ae babere exiatimamoa. Ban 
eorrdationem particolaram , quae in tam annntia 
aermonu membria adbibita aatis inepta yidetnr, 
etiamai ferremua, tamen ferri non poteat, quod 
alteram pan (tum) non pnmum, quern aic debel^ 
(Con 2, 12y 10) locum in enuntiato obtinetw 9"^ 



Digitized by 



Google 



I^hmmmeiiS^ t2-14^ 8. |g7 

33 naM jah gu^ hauhi^ tst m imina. jabai nu gu]^ hauhi^ ist m limma* jah 

33 gu^ hauhei]^ ma m sis jah suns hauhida ina. banulona. nauh leitil mel mi^ 
lisEYis mu sokei]^ mik. jah srasTe qa]^ du ludaium. ei j^dei ik gagga. jus ni 

34 magu]^ qirnan. jah vevU qi]^ nu. auabusn niuja giba iztis ei frijo]^ izvis 

35 misso sve ik frijoda iztm. fiei jah jus ftijop misso tzvis. bi pamma uf kun« 
naada allaL ^ei meinai siponjos siju]^» jabai friaj^ra habaid mdp izvis misso. 

36 ^amih qa^ du imma seimon paitrus. frauja. wad gaggis. audhaffands lesus 

37 qaf^. j^adei ik gagga. ni magt mik nu laistjan. i]^ bif^ laisteis. ^aruh paitrus 
qa]^ du muna. frauja. duvre ni mag I>uk laistjan nu. saivala meina &iur j^uk 

38 lagja. andbdF lesus. saivala ^eina faur mik lagjis. amen amen qifw j^us. ^ei 
t4y 1 hana ni hrukei]^. unte ^u mik afiedkis kunnan Jirim sinj^am. ni mdrobnai 

2 isvar hairto. galaubei]^ du guj^a jah du mis galaubei]^. m garda attins meinis 
salij^YOS managos and* af^^an niba yeseina. aij^j^u qel>jau du Hsphm. gagga 

3 manrjan stad izris. jah ^an jabai gagga. manvja izyis stad. aftra ^pma jah 

lnHninis at dens abates eat ia eo* 32* Si iptwr deaa altatoa eat in eo, etiam dens altat eam in ae et 
atatim akaTit earn. 33. Filioli^ adlioc pancum tempna cma rM» aam; quaerida me, et sicat dixi ad 
ladaeoa, qnod qoo ego eo, yea non potestia yenire, etiam Tobia dice nunc* 34* Praeceptnm novum do 
Tobia, ut ametia Toa iayicem, uti ego amayi tos, at etiam Toa ametia iayicem Toa. 35. In hoc cogno* 
•cunt onmea, quod mei diadpuii eatia, ai amorem babetia cum Tobia invicem. 36. Tunc £xit ad eum 
Simon Petrua: domine, quo ia? Reapondena leaua dixit: quo ego eo, non potea me nunc aequi; yerum 
p^atea aeqneria* 37. Tunc Petrua dixit ad eum: domine, cur non poasnm te aequi nunc? anknam meam 
pro te poao. 3S« Reapondit leaua: animam tuam pro me ponia? Amen, amen dice tibi, quod gdlna 
nmi cantat, donee tu me abn^^aa noyiaae tribua . Tidbua* 14 , 1* Ne twbetur yeatrum cor; ere* 
dite ad deum et ad me credite. 2« In dome patria mei manaionea multae aunt; at niai eaaent, ntique 
lUcerem ad Toa: eo parare locum Tobia* 3. Et eoim ai eo, pare Tobia locum; itenun yenio et 

poat priua Pan gr, ovv legunt, id fortaaae a quo* Jands — gaji] reapondena — dixit, gr^ StTvexQl&rj avt0 

dam in margine per pan redcUtum, deinde autem o^IijoovQy cum Gotb. nuUua liber conaentit; cf. IS, 

a librario codida Arg., quia poat illud pan poni 5. — ^] ego, ^ gr* — laisieis} IJ1£ c* codd, 

poaaet, alieno loco in textum illatum eat. ^ fioL 



13, 32. nu] igitur, ^ gr. omn., UlL €• Brix* 13, 37. partiK] tunc, ^ gr« onm. — paiirtui 

13, 33. md^ tempua^ ^ gr« — I'k gagga] gr. omn. poat imaur. — nu] St. ^'^^ 

(W gr. 13, 3S. andhof] Hit c. codd. ^ avt^(p^ — pdl 

13, 34, i*) ego, ® gr* ^ quod, » gr. — pu} tn, ^ gr. omn. — mii] gr. 

13, 35* ufkunmmda] eat forma non paaaiyi, omn. poat iunnan. — ^faikis tmnmm] abnegaa no* 

aed medu, yid. Grim. L S55, 2 uti aMeigaJam yisse == CLQimoTjy yid. ad Cor. 1, 9, 26* — ^Ma 

M. 27, 42. Mc. 15, 32. Jauyadau AL 27, 43. ibipami J. St. ^ ict. 

faUmdm Rom. 9, 19. Im^dau Cor. 1, 7, 9. 14, 1. gupa] St. :[: gtoha. 

guvatjada 15, 54. vawrkjada 2, 4, 17. mtm» 14, 2. veseinel eaaent, ^ gr. omn. 

iada 7, 10. 14, S.jah pan] et enim, gr. omn. nod, ue 

13, 30* pamA} twmcp « gr* omn. — anik&if^ ya^i 7« — g^g^\ U^^ ^ <»»^ ^ ^* — parA\ 

24 • 



Digitized by ^ 



Google 



.4 franima izfin du mis silbin. ei J^ei im 3c j^aruh sijup jab jus* jdi j^dei 

5 ik gagga. kunnuj^ jah fiana Tig kimiiu^. paruh qaf^ umna j^omas. £rauja. ni 

6 Titum wa^ g^ggi^ j^ Tfaiva magum j^aoa vig kunnan. qaf) inmia idsiis. ik 
im sa vigs jah sunja jah libains. ainshun ni qimi]^ at attin niba ^airh mik* 

7 ijf kunl>edei]^ mik aifij^au kunl>ed6il> jah attan meinana. jah ]f9ca £ram himma 

8 kunnu]^ ina jah gasaiTiij^ ina« j^ filippus qaj^uh du umna. .frauja* augei unsb 

9 ^ana attan. j^atuh ganah unsis. j^aruh qa]^ muna lesus. svalaud mdis mi^ 
izvis vas. jah ni ufkunl>e8 mik. fiUppu. saei gasaw mik. gasaw attan. jah 

10 waiya {lu qi|)is. augei unsis f^ana attan. niu galiuibeis j^atei ik m attin jah 
atta m mis ist I>o vaurda. fK>ei ik rodja Xzyis. af mis silbin ni rodja. ak 

11 atta. saei m mis ist sa taujif) f^o yaurstta. galaubei^ mis j^atei 'ik m attia 

12 jah atta m mis. *ijf jabai m j^ize yaurstve ni galaubdji mis. amen amen q$a 
i2syis. saei galaubeid mis. ]^o vaurstva. I>oei ik tauja. jah is tauji^ jah mai<* 

13 zona j^aim taujif). unte 'ik du attin gagga. jah j^atei yra bidji^ m namin 

acc^io T08 ad me fpsmn, ui abi sum ego^ ibi sitis etiam tos. 4* Et qvo ego eo^ acitb et liaiic Tiom 
scitia. 5. Tanc dixit ei Tbomaa: domine, non admaa, quo is; et qoomodo posaamns Lane Tiam aetre? 
6. Dixit ei lesaa: ego sum Laec yia et reritas et Tita, niliia non yenit ad patrem^ nisi per me. 7. Si 
nosceretis me, ntiqne nosceretis etiam patrem menm, et enim ab kodierao noscitis enm et Tidetis eiim« 
8« Veram Filippus dixit ad eum: domine, ostende nobis Lunc patrem! hoc sofficit nobis* 9. Tone dixK 
ei lesns: tantom temporis cum robis fni, et non cognoyisti me, Filippe? Qui yidit me, yidit patrem; et 
qnomodo ta dicis, ostende nobis hone patrem. 10. Nonne credis, qnod ego in patre et pater in me est? 
Haec yerba, quae ego loqaor yobis, a me ipso non loqaor, sed pater ^ qui in me est, hie 
fadt haec opera. 11. Credite mihi^ qnod ego in patre et pater in me; yerum si ob haec opera 
non creditis mihi. 12. Amen, amen dico yobis, qui credit mihi, haec opera, quae ego fadO| 
etiam is fieicit et maiora his facit, quia ego ad patrem eo« 13. Et qnod quid oratis in nomine 

ibi, ^ gr. Ceteram Hz. ^ parei* -* sijup] gr. Zahnii mirabilis interpretandi ratio, ni qnod post 

omn. post Jus* Jabai ponendum fuisset, ab interprete propter en- 

14, 5. paruhl tunc, ® gr. omn. phonicum ordinem yerborum (?) ante galaubeip 

14, 7. aippau kunpedeip] gr. omn. post coUocatnm esse, si quibus non probatur, ii noa 

meinana; ceterom Z. ^ kundedeip* — Mia] pr. sunt yituperandi, modo ne locum cormptum esse 

St. :{: t'lmo. — gaamwip] yidetis, gr# omn. eiOQCt'- opinentur (yid. Ribbeck, Neues Jahrb. der Berlin. 

none, V\L c. Brix. GeseHschafi etc. I. p.4l); potius sic statuendnm est^ 

14, 8. tp\ yerum, ^ gr. omn. — /iKpptial g*** V^* yerborum graecorum sensnm non probe enran- 

omn. post tmma; cetenun St. :|: phUippua* — patuhl tem, negationem eo loco posuisse, ubi ponere solet^ 

hoc, gr. omn. xaL h. 1. autem non debebat. Per similem eirorem la* 

14, 9. paruk] tunc, ® gr. omn» — ma] fni, psus est L. 8, 12. Junius sensui consulere cnpiena 

gr. omn. eiflL edidit i'p jahai ni (L. 10, 6), 'in pize wmtstve 

14, 11. tp Jabai — mis] yerum si — nuhi. galaubeip mis* 

Sme sensu et caye cum B. Ulf. in libra suo «^ 14, 12. galaubeid] sic cod. Arg.; J« St; -)« 

di, did m cQya firi m^^eveve lepa»t aredas« gaJanieip. — attin} lll£ c codd. ^ fiw* 



Digitized by 



Google 



i'4iinftinftimnat# ^ala tai^a ei baahjaidau atta 'in sunaiL jabai wis bidpp mik m na- 

•f5«'16 min meinamma. Kk-taufa* fabai nuk trijop. aoabusmns. memos. festaicl, jab ik 

bidfd attan. jab anj^arana parakletu gibi]^ izvis. ei s^'ai nnp izvis du aiva. 

17 abma smijos. fmnei so manaaeifis ni mag mrnan. unie m saivrif) ma. nib kami 

18 ma. i]^ jus kimnu]^ ma. unte is mif^ izris yisiji jab m izvis ist. ni leta izyis 

19 viduyaimans. qima at issvis. uaub leitU. jab so manaseil>s mik ni j^anaseij^s 

20 saiwi]^. ip pis saiwi]^ mik. j^atei ik liba. jab jus libai]^« in jainamma daga 
uf kunnaij^ jus j^atei ik m . atdn meinamma jab jus m mis jab ik m ^Lzvis. 

21 saei babaid anabusnins meinos jab &stai^ ^os. sa ist saei frijo|i mik. jab 
^an saei fnjop mik. frijoda £ram attin meinamma. jab ik &ijo ina jab 

22 gabairbtja unma mik silban. j^arub qa]^ unma ludas. ni sa iskarjoies. irauja. 
wa yar^ ei unsis munais gabairbtjan j^uk silban ip j^izai manasedai .nL 

23 andbof lesus jab qeip du unma. jabai was mik fnjojf jab vaurd main fastaif). 
jab atta meins frijo]^ ma. jab du unma galei]^ jab sali^yos at unma gatau^ 

24 jos. ip saei ni Mop mik. ^o yaurda meiha ni fastaifi. jab {lata yaurd. I>atei 

25 bauseif). nist mein ak ^is sandjandins mik attins. j^ata rollida izyis at izyis 

26 yisands. al>]^an sa parakletus. abma sa yeiba. j^auei sandeifi atta in namin 

meO) hoc facio, ut alfetor pater in filio* 14. Si qnii oratis me in nomine meo, e^ facio* 15. Si me 
amatiS) praecepta mea seirats, 16. et e^ oro patreni) et alium paracletnm dat yobis, ut sit cum Tobis 
in aeternnm. 17. Spiritns yeritatis, quem hie mnndns non potest capere; nam non Tidet eum, neqne 
nosdt eum; yemm yos noscitis eum, nam is cum yobis manet et in yobis est, 18. Non relinquo yos orbos; 
yenio ad yos* 19. Adhnc paucum, et hie mnndus me non ampiins yidet, yenim yos yidetis me, quod 
e^ yiyo, et yos yivitis. 20. In illo die co§;noscitis yos, quod ego in patre meo et yos in me et ego in 
yobis« 21. Qui habet praecepta mea et senrat haec, hie est, qui amat me; et autem, qui amat me, amatur 
a patre meo, et ego amo eum, et ostendo ei me ipsum. 22* Tuuc dixit ei ludas, non hie Iscariotes: 
domine, quid factum -est, ut nobis coxites ostendere te ipsum, yerum huic mundo non? 23. Respondit 
lesus et dixit ad eum: si qnis me amat et yerbnm menm senrat, et pater mens amat eum, 
et afl eum imus et mansiones apnd eum faclmns. 24. Verum qui non amat me, haec yerba mea 
non seryat, et hoc yerbum, quod anditis, non -est meum, sed huins mittenfis me patris. 25. Hoc locntus- 
som yobis apud yos exsistens* 26. At hie paracletus^ spiritus hie sanctus^ quem mittit pater in nomine 

14, 14. mik] me, ^ gr. 14, 21. hahaid] J. St. + habaip. — g9^ 

14, 15. mik frrfopl c\J gr, omm, sic ys. 23. huirhijal B. ± gabairkia. 

14, 17. dhimal in cod. Arg. signi, quo n in« 14, 22» pmruK\ tunc^ ^ gr, onin. ^^^ firttujcA 

cBcatnr, yestigiom nullum yidimus; fortasse ipse Ulf. c. codd. ^ xaL 

\S\L errayit, nvavfia aentrius forma deceptus* -*-* 14, 23. mik frijop] yid. ad ys. 15. — faK] 

is] is, ^ gr. omn. see. et, ^ gr. omn. 

14, 19. saiufip] sec., J. ± saijip. 14, 24. tp] yennn, ® gr. omn — fiiop] J» 

.14, 20. ufkwmaip] St, i ttfkmmdp. +frijopf St. ^Jijiop. 

Digitized by VnOOQ IC 



100 I^hmmmes 14, S7-15^ 6. 

mamamma. sa vma laiseij^ dlate jah ganumclei^ trrb aBisC j^atei ^p^ 4u Ibsvis* 

27 gayairf^i bildfia izyk* garair^i meiii ^Iba izvi&. m svaswe so maoiase^ gib^ 

28 ik giba lEvis. ni mdrobiudiia Ksvara liairtona nili faurbij^iuu Jiauidedu]^ e£ 
ik qaf^ izyis. galeij[>a jah qima at izvis* jabai frijodedei^ luik. aij^^au jus &• 

29 ginodedeif) ei ik gagga du attin. unte alta meiiis nudm mis ist. jah na qa( 

30 izvis. faurjazei Taurf)!. ei bi|>e vairtiai. galaiibjai]^« Jianaseil^s fihi ni maj^lja 
ixap izyis. ipimjf saei ^izai manasedai reifcino]^ jah m mis ni b%iti^ vaiht. 

31 ak ei ufkunnai so manas^ f>atei ik frijoda attan meinana jah srasre aiUH 
15^ 1 baud mis atta sva taiija. urreidli* gaggam j^a]^. 'ik ua yeinairiu j^ta sun- 

2 jeino. jah atta meiiis yaorstyja ist. all taine m idis uDbairandaae akraa gop 

usnimi^ ita* jah all akran haxrandane gahraineij) 'ita. m managizo akran 

3. 4 bairaioa. ju jus hrainjai siju]^ m j^is rautduu j^atei rodida du isyis. Tisai]^ m 

mis jah ik m izyis« sve sa voina tains ni mag akran bairan af sis silbin. niba 

5 ist ana yeinatriTa. svah nib jus. niba m mis sijup. ik im j^ata v^natriu. i^ 
jus yeinatainos. saei yisi]^ m mis jah 'ik 'in imma. sya bairif) akran manag. 

6 {latei 'inuh mik ni magup taujan ni yaifat. niba saei yisif) m mis. usyairpada 



meo, luc Tos docet omne et admonet yos omnis, quod dixi ad tos* 27. Pacem relioqao robis, pacem 
meam do yobis, non sicut hie mnndas dat, eg^o do yobis. Ne tarbentur yestra corda, neqae Hmeant. 
2S. Audiyistis, quod e^ dixi yobis: eo et yenio ad yos« Si amaretis in^', utique yos g^anderefis, qnod 
ego eo ad patrem, nam pater meos maior me est. 29. Et iam dixi yobis ^ anteqoam fieret, at qumn 
fiat, credatis* SO. Amplius multum non loquor cum yobis; yenit qui huic mundo imperat, et in me non 
inyenit quidquam. 31. Sed ut cognoscat hie mnndus, quod ego amayi patrem meum et sicut praecepit 
mihi pater, sic facio. Surgite! imns iude. 15, 1. Ego sum yitis haec yera, et pater mens operariiui 
est. 2« Omnem ramomm in me non - ferentium fructum bonum desnmit eum, et omnem fructum ferentium 
purgat eum, at plurem fructom ferant. 3. Iam yos mundi estis ob hoc yerbum, quod locutus-snm ad tos. 
4. Maneatis in me et ego in yobis, uti hie palmes non potest fructum ferre a se ipso, nisi est in yite, sic 
neque yos, nisi in me estis. 5. Ego sum haec yitis; yerum yos palmites; qui manet in me et ego in eo, 
sic fert fructum multum, quod sine me non potestis facere non quidquam. 6. Misi qui manet in me, eiicitvr 



14, 26. ffomaudeip] pro eo Ih. Z. gamau^ 14, 30. qimip] Ult ® yoQ. — higifip} inye- 

netp yel gamaneip emendare yoluerunt; sed maud' nit, gr. ^x^u 

Jan et gamaudjan etiam leguntur Skeir* p. 47, 6. 14, 31. tS*] ego, ^ gr. omn. — inemamal 

60, 12^ cL wumdeim 47, 5* . meum, ^ gr. omn. yid. ad Cor. 1, 7, 16. 

14 27 niK\ Z. ± m. ^^' ^- ^^^^ bonum, <> gr. omn., Uifl e leds 

14, ^7. ntn\ ^. T m. paraUelis M. 7, 19 et L. 3, 9 addidisse yidetnr. 

14, 2^.jus\ yos, ^ gr. omn., yid. ad L. 17, 15, 4. ^h] 3. St. ^ ni. 

a« — i*] sec. ego, ® gr, 15^ 5. j-fc] yerum, ^ gr. omn. — sva] ric, gr. 

14, 29. i'zvisl St. ^ &is. ovtos$ ^piM J* St. B.^ sa edeates» secoti soat. 

Digitized by VnOOQ IC 



lok^MHe^ 15, 7^16. \ 



191 



ui jSYd yemftfomB fah ^^uifsn^ ^ galisada jah ib fon galagjand jah mbran- 

7 jada. alu^sai ^diai siju]^ In mis. jah Taurda meiaa m isvis s&id. .j^atawah ]fei 

8 yileilu Md|l^. jah 'rairj^i]^ izvis. m {lamma. haiilii|i9 isk atta m^ins. ei aJuran 

9 BMnag bairai^ jah tairf^j^ meinai siponJM. srasre fripda ndk atta. syali 

10 'ik frSjoda izris. Tisaif) m friaf^yai memai. jabai aoabusnins memos fastaid. 
mjaij^ m friaj^yai memai. syasye ik anabusnms attms meiois fastaida jah yisa 

11 Itn frial>yai u. Jmta rodida 'izyis ei &hel>s meina m izyis sijai jah &beds 

12 Izyara isrfuUjaidau. f>ata list anabusns meina ei Mjop izyis misso syasye ik 

13 ir^'oda izyis. maizein Jiizai fria^yai mamia ni habai^. ei was saiyala seina 

14 ]agji|i fanr frijonds seinans. jus Mjonds meinai siju]^. jabai tauji]^. j^atei ik 

15 anabinda izvis. j^aseij^s izyis ni qifia skalkans. mite skalks ni yait wa tau* 
pp IS frauja. i]^ Sk izyis qa]^ firijonds. mite all fiatei hansida at atdn meinamma. 

16 gakannida izyis. ni jus mik gayalidedu^. ak ik gayal^ izyis ei jus sniyai^ 
jdi akran bairaif^ jah akran izyar du aiya sijai. ei ^tawah fiei bidjai^ 



foraSy Qti palines et exarescit et collig^fnr et in i§;neni ponant et cremator. 7. At si estis in me^ et 
TeHia mea in rohia snnt, qaodcanqne quod Tokis, orate , et fit vobis. 8. In hoc alfatns est pater mens, 
at finctum nraltum feratis et fiatis mei discipuli. 9. Sicat amarit me pater, sic eg^ amavi tos, maneatis 
in amore m^o* 10. Si praecepta mea serratis, estis in amore meo, sicnt eg^o praecepta patris mei ser 
rayi et maneo in amore eios. 11» Hoc locatns-snm robis, at g^ndimn meam in Tobis sit et 
l^ndiuiB Testnnn impleatnr. 12, Hoc est praeceptum menm, nt ametis tos invicem, sicvt ego 
amavi tos. 13. Maiorem hoc amore homo non habet, at qnis animam snam ponat pro and* 
€M sois. 14. Tos amid mei estis, si fadtis, quod eg^ praedpio robis. 15. Amplius tos non 
dico servos; nam servos non sdt, qnod fadt eios dominns; Temrn ego tos dixi amicos, nam 
omne, qnod andivi a patre meo, notificavi vobis. 16. Non tos me elegistis, sed ego elegi tos^ 
at tos eatis et fructom ieratis, et fmctos Tester in aetemom sit, at qaodcanqae qood oretis 



16, 6. gapaursnip} Z. 4^ gaiawsnip. — 
gaJtsada] coUigitur, gr* omn. away ova i, banc le- 
ctionis diversitatem Sch. indicare Toluisse Tidetnr, 
adnotans, UK c. gr. avzo pro avTcc legere, sed 
Ulf. pronomen omnino omittit. — » tnbranjada] sic 
cod. Arg. et editt. ^ pro tnbrannjada, vid. Cor. 
1, 13, 3 gahrannjaidauy Skeir. 42, 1 gabrcM'^ 
mUaUMj Calend. p. 26 gabramnidai^ cL umamjan 
a rimnan profectom. 

15, 7. aPpan] at, ® gr. omn. praeter cod. 11 
ap* Mi. — patawah pei\ St. 4= paia wapei, 
aic TS. 16. 

16, 9. frijoda] pr., J. B. :^fryode^ — svahi 
$ief gr« omn. xcU Oidy(o)j sic 17, 18 et tva 13, 



16. Ceteram J. St. -f* ^va. 

16, 10. is] gr. omn. ante tVi. 

16, ll.fahepif] St. + faheds; sic 16, 24. 

16, 12. IS:] ego, ® gr. omn. praeter cod. g. 
ap. Mi. 

16, 13. /riapvai] a gr. omn. (praeter cod. x 
ap. Mi.) ad /asi^ova relatum (maiorem boc amorem), 
aaam Uif. ad %avTr]g referat (maiorem hoc amore), 
aydnrjg legisse Tidetur. — Jitur] J. St. 4^ yaura» 

16, 16. tt] ego, °gr. onm. 

16, 16. t'zvisi sec., Uif. c codd. ^ xal i&tjxa 
VfiaQm — - du aiva] in aetemom, ^ gr. omn. — - 
patawai peil Tid. ad vs. 7* — bidjaip] St j; 
bidjap. 



Digitized by 



Google 



192 lQl^nne$ iSf i7-^i», 2. 

* 17 atian m namui memamiiMu gibi]^ 'izvis.* ^ata anaUuda Sasvis ei fi^^ izris 

18 misso. jabai so manaseds izvis fijaL kunnei]^ ei mik framan izris ^aida* 

19 jabai j^is fairwaus vesei^. ai]^|>au so manaseds svesans frijodedi. aj^Jian iinte 
us I>aiimia fairwau m sijuf). ak ik garalida 'izvis us {laiuma fairwau: dup^ 

20 fijaid 'izvis so manasej^s. gamuneif) {us yaurdis I>atei 'ik qa]^ du 'izvis. nist 
skalks maiza fraujin seinamma. jabai mik vrekun. jah 'izvis vrikand. jabai 

21 mein vaurd fastaidedeina. jah 'izvar fastaina. ak j^ta aUata taujand 'izvis 'in 

22 namins meinis. unte ni kunnnn f>ana sandjandan mik. nib qemjau jah rodi« 
dedjau du 'im« fravaurht ni habaidedeina. 'ifi nu uiilons ni haband hi fra« 

23. 24 vaurht seina. saei mik fijaif). jah attan meinaua fijaif). 'iff I>o yaurstva ni gata« 
videdjau 'm 'im. fK>ei anj^ar ainshun ni gatavida. fravaurht ni habaidedeina« 

25 ijf nu jah gasewun mik jah fijaidedun jah mik jah attan meinaua. ak ei 
usftdkiodedi vaurd ^ata gamelido 'in vitoda 'ize. ei fijaidedun mik arvjo. 

26 af^I^an f^an qimifi parakletus. j^anei 'ik 'insandja 'izvis fram attin. abmau sun* 

27 jos. 'izei fram attin urrinnil^. ^^ veitvodeiji bi mili.. jah Jian jus veitvodei|). 
16^ 1 unte fram fruma miji mis sijuf>. f^ata rodida 'izvis ei ni afinarzjaindau. 

2 us gaqumf^im dreiband 'izvis. akei qimil> Vfeila ei sawazuh 'izei usqimi]^ 'izvis. 

patrem in nomine meo^ det yobis. 17. Hoc praecipio Tobis^ ut luneds tob inTicem* 18. Si bic nitindoc 
Tos oderit) sdte, quod me priorem yobis oderat. 19. Si buios mundi essetis, utiqoe bic mondoi proprios 
amaret; at quia ex boc mnndo son estis, sed eg;o elegi yos ex boc mundo, ideo edit yoa bic mnndns. 
20. Recordamini bnias yerbi, qnod ego dixi ad yos, non-est geims maior domino sno, ai me peraecati* 
sunt, etiam yos persequiintar; si menm yerbum senrarent, etiam yestram seirent. 21. Sed boc omne 
fadont yobis ob nomen menm ; nam non noscont banc mittentem me. 22. Nisi yenirem et loquerer ad 
eo«9 peccatom non baberent; yeram nunc excusationem non babent ob peccatnm sunm. 23. Qui me odit, 
etiam patrem menm edit. 24. Si baec opera non facerem in iis, quae alius alius non fecit , peccatom 
non baberent; yemm nunc etiam yiderunt me et oderunt et me et patrem meum* 25. Sed at impleretar 
yerbum boc scriptum in lege eomm, quod oderunt me frustra. 26. At quum yenit paradetus, 
quern e^ mitto yobis a patre, spiritum yeritatis, qui a patre exit, bic testatur de me. 27* Et 
antem yos testamini, nam a prindpio cum me estis. 16, 1« Hoc locntus - sum yobis, at 
non sollidteminL 2. E condliis peUunt yos; sed yenit bora, at qoisque qui ocddit yos, 

15, 18. fnman ttvis] priorem yobis, gr. omn. 15, 24* anpar amskmil (^ gr. omn. — - wmk} 

nQ&iov vfAiiv^ ceterum notandum e^tfruman, quod pr. me, ^ gr* 

comparatiyus non est forma, sed sig:nificatione , sic 15^ 25. hatd\ St. '^ papa. — gameJido\ h 

auiuma (= vneQixm) Pbilipp. 2, «• ^ ^^ ± melido. — arvjo] J. St. E. 4: arujo. 
15, 19. svesans] proprios, gr. omn. td idiov* ,ft oc i c* j. • 

15, 21. sandfondaniJ. St. * .andjandm. ^^^ 2«- '«3 St- * '«*• 

15, 22, nihl Hz. ^ «!• 16, 27. panju$[ ck) gr. omn. 

Digitized by VnOOQ IC 



lolamne* fH, 3 — iOi.. 



103 



3 ^uggkeip huBsIa saljan guj^a. jah ^ta taujand. unte ni uf kunf^un attau nOi 

4 inik. akei j^ata rodida izyia. ei bif>e qpmai so weila ize. gamunei]^ j^ize. f^atei 

5 'ik qa^ izvis. YJf j^ata 'jzyis fram fhima ni qa]^. unte mif) izris vas. ip nu 
ga^a du j^amina sandjandin mik. |ah ainsbun us izvis ni fraihni]^ mik. wa^ 

6. 7 gaggis. akei unte f>ata rodida izyis. gaurij^a gadaubida izvar bairto. akei ik 

sunja izvis qi|>a« batizo ist izvis ei ik galei^au. unte jabai 'ik ni galei]^a« 

8 parakletus ni qpxxdp at izyis. aj^fian jabai gagga. sandja ina du 'izvis. jab qi- 

mands Us gasaki]^ I>o manasef) bi fravaurbt jab bi garaibtij^a jab bi staua. 

9» 10 bi fravaurbt raibtis I>ata. Jiatei ni galaubjand du mis. 'if) bi garaibtif^a. I>atei 

11 du attin meinamma gagga jab ni j^anaseifis saiwil> mik. 'ip bi staua. j[>atei sa 

12 reiks j^is fairwaus afdomif^s varji. nauh ganob skal qij^an 'izvis. akei ni 

13 magu]^ frabairan nu. ijf j^an qimij^ jains. abma sunjos. briggi|> 'izvis m allai 
sunjaL nib j^an rodeifi af sis silbin ak sva filu sve bausei]^. rodei|» jab j^ata 

14 anavairfio gateihifi 'izvis. jains mik baubei^. unte us meinamma nimi]^ jab 

15 gateibij[i 'izvis. all |>atei aih atta. mein 'ist. dubj^e qip f>atei us meinamma 

16 nimip jab gateihi]^ 'izvis. leitil nauh jab ni saivfip mik. jab aftra leitil jab 



putet sacrifida offerre deo. 3. £t boc faciant, quia non co^OTenmt patrem, nee me. 4. Sed hoc locn- 
tos - sum Tobis , at qmim reniat baec bora eoram y recordemini borom , qaod ego dixi robis ; Teram boo 
Tobis a prindpio non dixi, nam com Tobis fui; 5. Terum nanc eo ad banc .mittentem me, et oUas 
e Tobii non interrogat me : qno yadis ? 6. Sed qaia boc locatas - sum robis , tristitia obdorayit yestrom 
cor. 7. Sed ego yeritatem yobis dico^ melius est yobis, at ego earn; nam si ego non eo, paradetos non 
yenit ad yos; at si eo, mitto eam ad yos. 8. Et yeniens is argoit banc mandum de peccato et de 
iostitia et de indido. 9. De peccato qnidem boc, qaod non crednnt ad me; yernm de institia, qaod 
ad patrem meam eo, et non amplias yidetis me; Ilk yenun de iadido, qood bic princeps buina 
mandi damnatns fait. 12. Adbac satis debeo dicere yobis, sed non potestis ferre nimc; 13. yenun 
qaam yenit ille, spiritas yeritatis, dadt yos in omnem yeritatem, neqae enim loquitur a se 
ipsO) sed tarn multnm quam audit, loquitur et boc futurum nuntiat yobis. 14. file me altat, 
nam e meo sumit et nuntiat yobis. 15. Onme cpiod babet pater, meum est; ideo dixi, quod 
e meo sumit et nuntiat yobis. 16. Paucum adbuc et non yidetis me, et iterum paacum et 



16, 4. 'ize] eorum, ° gr. omn. praeter cod. 11 
ap. Mi., qui quum sequens avTWV, a nostro per 
pize redditum, omittat, yeremur ne alterutnim e mar- 
gine in textum illatnm sit, cf. ad 13, 29. L. 5, 35. 

16, 6. gadaubida] obdurayit, Ulf. nenioQioxev 
(12, 40) pro nanXr^Qioxev legit. 

16, 7. f*i;t!i qipa] r^ gr. — paraikletus] St,, 
j: paracletus. — jabai] sec. J. 4^ gabau 

16, 9. paia] boc, ^ gr« omn« et apad Gotb. 



maxime ofPendit; nisi ad similitudinem loconun Mc. 

9, 23. L. 1, 62. 9, 46 dictum est, quod ut sit 
veremnr, quia pat a illis lods ubiqne babet, quo 
referatur, b. 1. autem non babet, neque in gr. est 
eius ullum yestigium: delendnm est tanquam men- 
dum librarii propter sequens pafei^ cf. ad Cor. 2j 

10, 12. 

16, 13. anavatrPo] Z. :|: cmavairhto. 

16, 16. mauih] adbuc, ® gr. omn, — tk] ego. 



25 



Digitized by 



Google 



194 



rolamnei 16, i7-^2S. 



17 gasaiwi]^ wSk^ mate Vk gagga du attln^ j^aroh cp^im us j^aim sipOAJam da 
818 mifiBio. wa Ist pata Jmtei qil>i^ unsis. leitil d m saiwi^ mik jah aftra 

18 leitil jah gasaiwi]^ mik. jafa |>atei ik gagga in attm. qej^unuh j^ata wa sijai 

19 j^tei cpj^ifi. leitil. id yitum wa qij^i^. i|^ liesus Tissuh j^aM Tildedm ina fraib- 
nan jah qafi un. bi j^ata sokeij^ mi]^ Xzvis misso. j^atei qa|^ leitil jali m sai* 

20 wi^ mik. ^h aftra leitil feit gasaiwi^ mik« amen amen qi]^ izvis ]^i greiti]^ 
jah gauno{» jus ip manas^s fagino^. jus saurgandans vairj^ij^r akei so saurga 

21 ^ara du iafaedai vairl^ip. qino j^an bairif). saurga habaid. unte qam weila 
izos. ijf bif>e gabauran ist bam. ni ^anas6if>8 ni gaman ^iisos aglons iaura 

22 fahedai. unte gabaurans yarf) manna 'in fairwau. jah j^an jus auk nu saurga 
habai]^. i^ aftra saiwa izris jah fagino]^ izrar hairto. jah f»o fehed izrara ni 

23 ainshun nimi|> af izvis. jah 'in jainamma daga mik ni firaihnij^ vaihtais. am^i 
amen qifia izvis j^iei |»iswah f^ei bidji^ attan 'in namin meinamma. gibi]^ 

24 'izvis. und hita ni beduf) ni yaihiais 'in namin meinamma. bidjai]^ jah nimi]^ 

25 ei fahef>s 'izrara sijai usfulKda. ^ata 'in gajukom rodida 'izris. akei qimi^ 
weila. j^anuh 'izvis ni j^anasei]^ 'in gajukom rodja. ak andaugiba bi attan ga- 



Tldetis me; nam ego eo ad patrem. 17. Tone fixeront ex his dncipalis ad se inyicem: qnid eat boc^ 
qnod dicit nobis ^ pancnm nt non yideads me, et itemm pancom et yidetis me, et qnod e^ eo ad pa^m? 
18. Dixerantque hoc, quid sit, qnod didt pancnm; non scimns, qnid didt. 19. Yenim leans sdrit, qnod rolne* 
mnt enm interrogare et dixit iis: ob hoc qnaeritis cnm Tobis inyicem, qnod dixi, pancnm et non yidetis 
me, et iternm pancnm et yidetis me. 20. Amen, amen dice yobis, qnod ptoratis et lagetis yos, yemm 
mnndns ^ndet; yos moerentes fitis, sed hie moeror yester ad laetitiam ^t 21. Mulier qnnm parit, moe- 
rorem habet; nam yenit hora eins; yernm qnnm natns est pner, non amplins non recordatnr huius affi- 
ctionis prae laetitia, qnia natns fuit faomo in mnndo* 22. Et autem yos enim unnc moerorem habetis; 
yemm iternm yideo yos, et gandet yestram cor, et banc laetitiam yestram non nihis sninit a yobis. 
23. Et in lUo die me non interrog^tis qnidqnam; amen, amen dico yobis, qaod, qnodeonqne qnod 
oratis patrem in nomine meo, dat yobis* 24. Usqne bodiemnm non orestis non qnidqnam in 
nomine meo; oretis et samitis, nt laetitia yestra sit complete. 25. Hoc in parabolis locotus - snm 
Tobis; sed yenit hora, tnnc yobis non amplins in parabolte loqnor; sed palam de patre nnn- 



16, 17. gtpanjam] Ul£ c. codd. 7 et x ap. Mi. 
® av%ov. — et] ut, gr. onm. xal, Ulf. antem ita 
loqnitor, nt de more suo sermonem yariet, c£ L. 
6, 37, nbi nisi com codd. 7va pro xal ov legit, ean- 
dem ob caosam, quam indicayimns, ei pro jah posuit. 

16, 18. gepunuK] yid. ad 10, 20. 

16, 19* ipl yemm, ^ gr. — tesus visivk} c\i 
gr. omn* 

16, 20. jVm] sec, Ulf. c. codd. ^ 6i. 

16| 21. gabayran wQ natns est (puer); gr. 



omn. yewriOTj (pnemm mnlier). — mi hatutaeihg 
m\ yid. ad 8, 42. 

16, 22. pan\ gr. omn. post jim. — aaMrga\ gr. 
ante auk; quod autem Sch. Goth, in eomm nnmemm 
refert, qui vvv f.iiv pro ^cV vvv legant, errayit. 

16, 23. piswah pet] sic cod. Arg.; St* Z. ^ 
piit^apeL 

16, 24. faJieps] yid. ad 15, 11. 

16, 25. aket] sed, ® gr. — pamA] tunc, gr, 
onm« ore* ~- S)tm] sec* , gr* omn* post rodja* 



Digitized by 



Google 



I^anneB 16, 36—17^ 4. 



I9S 



26 teiba isris. lb jaiaamttia ctogsi m namin fD^dmninma hidjil^* j^ ni qi]^ Vzris. 

27 |ei ik bidjaa attan bi izris. ak ediba atta £i^^ iznrui* unto jus mik fr^ode* 

28 du^ jah galaubidedu]^ |m^ ik fram gufia urrattn. uzuKiddja fram attin jah 
afiddja m j^a iairwu* afira lHleti>a J^amma fairwau jah gagga du attin. 

29 ^aruh qc^^un ]^ siponjos is* sai. nu andaugiba rodeis jafa gajukono ni aino- 

30 huB qi[>iek nu vitum ei ]^ kant aUa jah ni j^arft ei ]mk was firaihnai, bi 

31 Iramia galaubjam j^tei fm fraln guf^ urrant. andhof im lesits. nu gidaubei]^* 

32 sai. qpmi^ weila jah mi qam m distahjada warjizuh da seuia jah mik ainana 

33 bileij)i]^. jah ni un ains. unte atta wip mis isf. j^ata rodida izvis. ]fei ud mis 
gavaiif^i aig0i^« In {>anuna fiedrwau a^ns habaid. akei f>ra£itei]^ izvis. ik 

17^ 1 gajiukakla j^ana fair^ru. fiata rodida lesiu uzidihof augona seina du Mmina 
jah qa|^. atta. qam weila. baubei j^inuia sumi. ei sunus j^eins haufajai f^uk. 

2 syasye atgaft unma Taldu&i aHaise leike ei all Jiatei atgaft imma. gibai im 

3 Hbain aiyetrnw. sah |an ist so aiveiiio hbaiMS. ei kumoaina puk ainana sunja gu^ 

4 fB^x f>anei insandides 'iesu xristu. ik |«k faaidiida ana air]^ yaurstv ustauh* 

lio Tobis* 26, In illo He in noauae meo oralis, et non dico rohh^ qmod ego orem pah'era pro yobii, 
27. sed ipse pater amat yoa, quia tos me amayiatis et credicUatiay fnod ego a deo exii. 28. Exii a patre 
et descend! in hone mnndiim; iterum relinqoo hnnc mundvm et eo ad patrem. 29. Tunc dixerunt hX disci- 
pofi eins: ecce, nnnc palain loqneris et paraBolarum non nHam dids. 30. Nunc scimuSy quod tu sds 
omnia et non indiges, nt te quia interroget; de hoc credimns, quod tn a deo exiisti. 31. Respondit iia 
leans: nmc credftia? 32. Ecce, venit bora et iam Tenit, nt dissipetnr quiaque ad sua, et me solum 
tdin(|uiris, et non snm solus, nam pater com me est. 33. Hoc locutus-snm Tobis, nt in me pa- 
ces kabeatis; in lioc mnndo aflictiones hehe^; sed consolamini tos; ego subiugayi bunc mnndum. 
17, 1. Hoc locutos - est lesos ekyaritque oculos snos ad caelum et £xit: pater, renit bora, alta 
tnom filinm, ut fitins taus altet te. 2. Sicut dedisti ei imperium omniunr corporum, nt omne, 
quod dedisti ei, det iis vitam aetemam. 3. Haec antem est haec aetema yita, nt noscant te 
mnm yere deum et quern misistS, lesnm Cbristum* 4* Ego te altayi in terra; opus perfed, 



16, 27. ah] sed, gr. omn. ydg , quod tamen 
Croth. per ak reddit etiam Epb. 2, 10. 

16, 28. uzuhtdcffa] yid« ad Mc. 14, 44. — 
mM^] Si. ^ attiddju. 

M, 29. Paruh] tunc, ® gr. omn. — qePunJ 
Iftt c codd. ® avT^f^ — • goptiom^] J. St. :j^ ga^ 
jukno. 

16, 30, pu\ ntr. tu, ** gr. omn. — puk waal 
(v> gr. omn. — fraihnai\ Z. :|; Jrahnau 

16, ai. tin] J. B. 4: him. 

16, 32*. dutalffada] dissipetur, gr« oain. axoQ- 



niGf^rjts* — seina'} baec ^rma,«qnam Z, in m- 
naim mutare malebat, nobis genitiyus pronominis 
redprod esse yidetnr, uti L. 7, 32; dm seina 
autem elliptice dictum est, n^ L. IS^, 7 du fra* 
vamhltB mams, yid. ad L. 8, 49. 

16, 33. fairwu\ J. St. ^ famoau. 

17, 1. uzuhhof] eleyavitque, yid. ad 18, 26 
et ad Mc. 14, 44. — ei] VU. c. codd. ^ xai. 

17, 3« sunfa] yere, iam Z» recte aimnadyertit, 
sunJa esse ady erbium, cf. alja, sic etiam L. 9, 
27 suftf'a secuttdnm gr. (;&kf]d-aig) pro adyeibio ba- 
berl potest 



25* 



Digitized by 



Google 



196 Iohamne$ tt, 5-^18. 

5 {Mitei aigaft mis du yaurkjan. jah 'nu hauhei mik, J^u atta. at ^us at 

6 bin j^amma vulj^au. j^anei habaida at j^us. faurj^izei sa fairwiis Te«u gabairh* 
tida I^einata name mannam. j^anzei atgaft mis us j^amma fairwau. {>diiai Te« 

7 sun jah mis atgaft ws. jah f>ata yaurd j^einata ga&staidedun. nu ufkunj^a ei 

8 alia. fK>ei atgaft mis. at j^us sind. unte ]^o yaurda. j^oei a^aft mis. a^af un. 
jah eis nemun bi sunjai f^atei fram j^us urrann jah galaubidedun j^tei j^u 

9 mik msandides. 'ik bi ins bidja. ni bi ]^ manase]^ bidja ak bi j^ans fianz^ 

10 atgaft mis. unte f^einai sind. jah meina alia fieina sind jah f^eina meina jah 

11 hauhifis 'im in |>aim. ni |mnasei]^s un in j^amma fainrau. i*^ j^ai m j^amma 
fairyrau sind. jah ik du j^us gagga. atta yeiha. fastai ms in namin (idnamma. 

12 j^anzei atgaft mis ei sijaina ain syasye yit. j^an yas mi]^ un 'in j^amma fiadiv 
Tfau. ik fastaida ms m namin j^einamma. f^anzei atgaft mis. gafastaida. jah 
ainshun us im ni fraqistnoda niba sa sunus fralustais. ei f^ata gamdido us- 

13 fullif^ yaurj^i. if^ nu du fms gagga jah I>ata rodja in manasedai. ei habaina 

14 fahed meina usfullida in sis. ik atgaf un yaurd f>einata. jah so manase]^ 
fijaida 'ins. unte ni sind us f^amma fairwau. syasye ik us j^amma fairwau ni 

13 'im. ni bidja ei usnimais 'ms us j^amma fairwau ak ei bairgais 'im faiua 

16 j^amma unseljin* us j^amma fairwau ni sind* syasye ik us f^amma fairwau 

17. 18 ni 'im. yeihai 'ins 'in sunjai. yaurd f^einata sunja 'ist. syasye mik 'insandides 

quod dedisti mihi ad operandam. 5. Et nunc alta me, tn pater, apnd te ipsam hoc splendore, qnem habui 
apad te, anteqnam luc miindiis esset. 6. Manifestayi tuiun nomen hominibag, qnos dedisti mibi ex hoc 
mnndo; tui faenint, et mihi dedisti eos, et hoc rerbum tuom servaTerant. 7. Nnnc cognovi, qnod omnia, 
gaae dedisti mihi, apnd te sunt; 8. quod haec yerba, quae dedisti mihi, dedi iis et ii acceperant in yen* 
tate, quod a te exii, et crediderant, quod tn me misisti. 9. £^ pro iis oro, non pro hoc mando oro, 
sed pro his, qoos dedisti mihi; nam tui sunt. 10. Et mea omnia tua sunt, et tna mea, et altatns ram 
in his. 11. Non amplius sum in hoc mundo; remm hi in hoc mondo sunt, et eg;o ad te eo. Pater 
sancte, serya eos in nomine tno, quos dedisti mihi, nt sint nnum, sicnt nos. 12. Quum fui cum lis in 
hoc mnndo, e^ seryayi eos in nomine tno, quos dedisti mihi, consenrayi, et ullus ex iis non periity 
nisi hie filius perditionis, ut hoc scriptum impletum fieret. 13. Verum nunc ad te eo et hoc loquor in 
mnndo, nt habeant laetitiam meam completam in se. 14. Eg^o dedi iis yerbum tunm, et hie mnndus odio- 
habuit eos; nam non sunt ex hoc mundo, sicut ego ex hoc mnndo non sum. 15. Non oro, ut aoferas 
eos ex hoc mundo, sed nt tuearis eos ab hoc male. 16. Ex hoc mundo non sunt, sicnt eg^o ex hoe 
mnndo non sum. 17. Sanctifica eos in yeritate; yerbum tnum yeritas est< 18. Sicut me 



17, 5. at pus] ffr. omn. post vest: VIL c 17, 11. init. Ulf. ^ xaL — panzei} qvos, 

yerss. gr« ^. 



17, 6. aigaft tns} ro gr. omn. 

17, 8. nemun] VIL c codd. ^ xal ^wac». 



17, 14. so] St. ± sa. — ni tm] -gr. ante vs. 
17» 17. #a^atl Ul£ c codd. ^ aov. 



Digitized by 



Google 



19 ui manas^. srali 'ik msandida ms m ]fo manased. jah firam un ik veiha 

20 mik silban. ei aljaina jah eis veihai ih sunjai. aj^j^an ni bi j^ans bidja ainans 

21 ak bi j^ans galaubjandans j^airh raurda ize du mis. ei allai ain sijaiia cprasye 
j^u. atta» m mis jah ik in j^us. ei jah j^ai in uggkis ain sijaina. ei so mana- 

22 sef>s galaubjai j^atei ^ mik msandides. jah ik yu]{>ii. j^anei gaft mis. gaf im 

23 ei sijaina ain srasye vit ain siju» ik m im jah ]^u 'in mis. ei sijaina ustauha* 
nai du ainamma jah kunnei so manasej^s j^atei fiu mik msandides jah frijo-^ 

24 des ms srasve mik frijodes. atta. j^atei atgaft mis. viljau ei j^ar^ un 'ik jah 
j^ai sijaina mi]^ mis. ei saiwaina Tnl{>u meinana. f^anei gaft mis. unte frijedes 

25 mik faur gaskaft fairwaus. atta garaihta. jah so manasej^s j^uk ni ufkunj^a. 

26 ifi ik I>uk kunj^a jah j^ai uf kunj^edun j^atei ]^u mik msandides. jah gakan« 
nida un namo j^einata jah kannja ei fina^ra. j^oei frijodes mik. m un sijai 

18 9 1 jah ik 'in 'im. j^ata qij^ands 'iesus usiddja mi^ siponjam seinaim ufar rinnon 

2 j^ kaidron. j^arei vas aurtigards. 'in fianei galaif> 'iesus jah siponjos 'is. yissuh 
pan jah 'iudas sa galeyjands 'ina j^ana stad. patei ufta gaiddja 'iesus jainar mi]^ 

3 siponjam seinaim. 'ij^ 'iudas nam hansa jah fiize gudjane jah fareisaie and* 

4 bahtans 'iddjuh jaindrairj^s mi]^ skeimam jah haizam jah vepnam. 'il> 'iesus 

in inoiidiiiii, sic e^ misi eos in hone maudnm, 19. €t pro iis ego sanctifico me ipsam, nt sint etiam ii 
saDcd in yeritafe. 20. At non pro iis oro solis^ sed pro liis credenfibus per yerba eomm ad me> 
21. nt omnes unnm siut, sicut tii, pater, in me et ego in te, ut etiam Li in nobis nnum sint; nt hie 
maudus credat, qnod tu me misisti. 22. Et ego splendorem, quem dedisti mihi, dedi lis, at sint nnum, 
sicut nos unnm sumns. 23. Ego in iis et tn in me, at sint perfecti ad unnm et cognoscat hie mandns, 
qnod tn me misisti et amasti eos, sicut me amasti. 24. Pater, quod dedisti mihi, Tolo, ut ubi sum 
ego, etiam hi sint cum me, ut yideant gloriam meam, qiiam dedisti mihi, qnia amasti me ante creationem 
mnndi* 25. Pater iuste, et hie mnndiis te non cognoyit; yerum ego te cognoyi et hi cognoyerunt, qnod 
tn me misisti. 26. Et notificayi iis nomen tnum et notifico, at amor, quo amasti me, in iis sit et ego 
in lis. 18, 1. Hoc dicens Iesus exiit cnm discipnlis snis trans to rrentem, hunc Cedrou, ubi fuit hortus, 
in quem iyit Iesus et discipnli eius. 2. Sdyit antem etiam Iudas, hie prodens eum, hunc locum, quod 
saepe conyenit Iesus iUic cum disdpulis snis. 3. Verum Indas cepit cohortem et homm sacer- 
dotom et Farisaeomm ministros iyitque iliac com ladbos et taedis et armis. 4. Yerum Iesus 

17, 18. wtf*] yid. ad 15, 9. — manasedl J. 17, 24. baiti] qnod, gr. oSff. — K^ Kit] sic 

St. -f- manasepm cod. Arg.; ZT. -{- IJt tm. 

17, 19. sijaina] gr. post m, 18, 1. te9us\ sec, sic cod. Arg., yid. ad 

17, 20. ak\ \J\L ® xaU — vaurdal verba, gr, Mc. 1, 42. 

omn. Xoyov. ^ ^^ 18, 2. galevjands\ J. St. B. + levjanis, im 

17, 22* 8iju\ editt. -f- sfJuMj yid. ad 10, 30. cod. Arg. ga supra lineam scriptom est. 

Mc 10, 39. ^ 18, 3. mip] Z. rf: mtU — 9kemam] sic cod. 

17) 23. Jakl sec. | Ul£ ^ 7va» Aig. pro qoa lectione Zahnii coniectnra skeinam 

*• Digitized by VnOOQ IC 



iritands alia f^i q^smmx ana ina ugg/^^gastdi ut tp^ mu irana sd^ei^. 

5 andhaf jaHda?ui Xmma qeI>uD. lesu. j^aiia nazoraiu. (^aruh qa^ un lesiuL *&. uu 

6 Qtcfuh {ap jah ludas sa layjaDda uia mill upu ^aroh Bve qa^ 'im. (atd ik 

7 'im. ga}i]^a ifnij&ai }ah gftdrasun ddjap. j^af^roh pau uis aftra £rab«^ wana 

8 sokeiJH 'iff m qe{>u]i. 'iesu f^aoa naxaraiut andhof tesus* qafi izyia (aft«i ik 

9 '4in. jabai qu inik sokeiji. leti|> j^ans gaggaii. ei lu^ulbiodedi (ata vaard j^atei 

10 qal>. ei fiaiucei atgaf mis, ui fraq^tida ize aioummehuo. 'ip seimoa paitms 
babaads bforu o^Ia^ik i^a j^h dob {w aubiinistim gu^ws akalk }Bh aifiptiai- 

11 inait upjx^ba auso taibsvo. 9ab ^n baits^is yas oaeaim maJkuB^ |iarub 9]^ lesus 
du paitPau. lagei {^aaa bairu m iodr. atikl panai gaf mk atta. mu dxi|^u 

12 I^Btiia. I»aruh bai^ia jab sa linsuiidifa^ |ab aodbahtas ludaie undgr^put lesu 

13 jab gabundun loa jab gi^ufaim 19a dn amifai fhcmiBt^ ga vaa auk svaibra 

14 kajaii]^ saei vas aiibmiusts yeiba }iis ata]>BJuu vasiib j^soi kajafii. aaei gai»- 
ginoda ittdaiaxa* {>atei batizo ist. ainana m^wtan fFaqUtjoa &iir uianagein. 

15 j^a^b laistida lesu seimon paitrus jab m^v siponeis. sab j^aa sipctteis yas 
kuaj^s Jiaimaa gudjin. jsdi iru^Aangalai^ inifft iwua in rob^a ]fh gudjins. 

16 i{> paitms 8to{> at daurom uta* j^ariib usiddja ut sa sipoaeis suafiar. saei yas 

fdens omnia, quae venernnt super enm, exiens foras dixit iis: quern quaeritis? 5. Respondenteg ei dixe- 
ront: lesnm, hunc Nazoraeum. Tunc dixit iis lesus: e^ sum. Stetit autem edam ludas, iuc prodess 
eum , cum iis. 6. Tunc uti ^xit iis y quod tgQ sum, iyernnt retro - yoRsi et ceddemnt deorsum. 7. Deinde 
antem eos iternm interrogayit: qnem quaeritis? Yeram h dixerunt: lesum, liunc Nazoraenm. 8. Respon- 
dSt lesus: dixi Tobis^ quod ego sum; si nnne me quaeritis » sinite kos ire. 9. Ut impleretur koc yerbum, 
^od dixit, quod quos dedit milu, non percMi eorum unum. 10. Yerum Simon Petrus, kabeas ^ladium, 
eduxit eum et percussit buins snmnd sacerdotis serynm et abscidit ei anrem dextram ; hie autem yocatue 
ioit nomine Makus. 11. Tunc dixit lesus ad Petrum: pone hunc gladium in yaginam; calieem, qnem 
dedit tnibi pater, nonne bibam hunc? 12. Tunc cohors et hie centurio et miuistri ludaeoram prehendemat 
lesum et yinxerant eum 13. et duxerunt eum ad Annam primum; hie fnit enim socer Caja^e, qui fnit 
summns sacerdos huius anni. 14. Fuit autem Cajafa, qui consuluit ludaeis, quod melius est, 
onnm hominem perire pro populo. 15. Tunc secutus - est lesum Simon Petrus et alius disd- 
pnlus; hie autem disdpulus fiiit notns hntc sacerdoti, et simul - introiit cum lean in atrium hoios 
sacerdotis. 16. Yerum Petrus stetit ad portas foras. Tunc exiit foras hie discipulus alter, qui fnit 



yr^haWUi yidetur, nt $ke^Ui a skeinan yerbo 18, 9, ai^af'\ sic cod. Ai^.; Hz. et editt. ol- 

(L. 9, 29. 17, 24. Cor. 2, 4, 6) formatum sit. gafi (dedisti) c. g^r. omn. {dedwxag). 

• ^ , . K r I * Jwa iabfats; yeram lectionem ifm Haresh. 

18, 7. afiral gr. omn. ante Paproh. * ^ comnlendayit. 

X«t. ^ gflg§^H] SU i S^igstm. is, is. paitrwH cod. J^. ^ pru$^ imqiiaa 



Digitized by 



Google 



Tokitnnts t6, iT-^ti. 



109 



17 ijm]^ ^(KSaxm gii^« jfth qafi d«iiMrard«i jdb attaiA 'hm paittii. |iafuh qa( 
jalna j^ivi 00 dauMvardo du pailratt. ItbaS j«^ ^ j^JSM iiponj# iis ^is mans. 

18 1{^ Is ^^ ti 'im. |aMh ilolmii ftkidkM |ali andbiAtos hauif a taurkjandans. 
imte kald va9« jah vannidedun iik* |ah l^n tas Mi> &tt paitnis standands 

19 jah rarmjiHidi i^. S^ sa auhtiuikta gudja frah Kesii bi i^i^anfaiii} & jah bi 

20 laisem &. attdhof ufiina Ifesus. Ik andaugjo rodida manasedai^ ik smteino lai-» 
Ma m gaqum^ jah Hh gudbiua. ^arei smteino ICudaieis gaqiniMid* jah j^iubjo 

21 ni rodida Taiht. ^vrts ittik fraihnis. fraihn j^ans hausjandana. ym rodidedjau 

22 dii un. sai. I>ai ritun. J^tei qaj^ ik« ij^ {lata qi^andin imma stims andbahte 
Btandandft gaf slab k>fiii lesua qfa^uh. srau andbaffis fiaitima i^eikistin gudjin. 

2d andhof iesu9. jabai ubilaba ]:t>dida» veitrodei bi ^ata ul^. aij^|mu jabai yaila* 

24 duwe mik dlahis. {mnuh msandida iba aimas gabttndanana du kajafin j^ainma 

25 maistin gudjin. 'ip seimon paitrus ras standalidft jah rarmjandA sOiU j^anih 
qe|^un du imma. nia jah ]^u J^ize siponje f^ts is» ip is afaiaik jah qafi. ne. 

26 ni mi. qa^ smns f^ize skalke ^ maistins gudjins. sah m{>jis yas. j^ammei 

notus Laic sacerJoti, et dixit ianitrici et acldnxit intfo Petrnntt. tit. Tunc dixit iOa serra Laec ianitiix ad 
Petram: nnm efSam in Lonim diflcipnloram en Luins bomiiiiBt Yeruin ig dixit: noii sum. 18. Tnnc Bte- 
teniDt aerri et ministn prunam fadentes, nam frigidum fait, ^t calefecerunt se et aatem fait catn iii 
Petnis, stans et calefacieus se. 19. Terum bic aummiis sacerdos iuterrogayit lesam de diicipulia eias et 
de doctrina eios. 20. Respondit ei lesus : e^ palam locotas - sam mundo ; ego semper docai in concilio 
et in tempio, ubi semper ladaei conyeniunt, et ocailte non locatus-sum quidqaam* 21. Quid me inter- 
rogas? luterroga bos audientes, quid locatus-sim ad eos. £cce, hi sciunt, qnod dixi ego. 22. Verum 
Loc dicente eo, quidam ministrorum stans dedit ictum ToTa lesa dixitque: sicne respondes Lnic snmmo 
sacerdoti? 23. Respondit lesus: si male locntus-sam, testare de Loc malo; aut si bene, cur me percatis? 
24. Tone misit enm Annas vinctum ad Cajafam, Lone summnm sacerdotem. 25. Terum Simon Petrns fiilt stantf 
et calefaciens se; tnnc dixeront ad eum: nonne etiam to Lomm discipulorum Luins es? Verum is negavit et 
dixit: minime, non snm. 26. Dixit qnidam Lomm serrornm Lnius summi sacerdotis, Licqne cognatus fait, cni 



Loc nomen per compendimn scrfbitnr, nee si scri* 
Leretur, signnm notae deesse deberet; cf. Cor. 2| 
11, 5. — miptnngalaipi] St :|: mipiggdlaip. 

\%y 16. paiiru] J. St. ^^ paUru9* 

IB, 17. f j^] Teram, ^ gr. omn. — t$ qap] ro 
gr. onui. 

18, 18. giandands] St. :|: siandans, sic ts. 22. 
— Jak] ult, Z. :|:. 

18, 20. «m/rtito] semper, gr. ftavteg* 

18, 22. pala] J. St. ^^ J^ana. — ^ qipandm 
^Imma] ro gr. — standands] Tid. ad tb. 18. — 
<M hfml J. St. :{: kt. — gvmii J. St. a :|: 9vah. 



18, 23. andhof] Ulf. ^ avt^. 

18, 24. panmh] tunc, ^ gr. -^ gabtmdamttnal 
J. St 4^ gabmtdana. 

18, 25. pakrusl J. St B. 4? pmtrau$. — 
VMi] gr. oBui. ante seimom* — i'p} sec« Temnii 



omn. 



u afaiaik} <x) gr. — iwj miidiM, ® gr. 



18, 26. sah] Licqne^ pro $ae{ (qm)^ a Gritty 
in. 23 sq. et a nobis (ad Mc 2, 11 et Cor. 1^ 
16, 13) obsenratnm est, 9th enditicam particolam 
idem qnod Jah significantem notiones singolas et 
nnntiata copolare^ none disdmns, earn ad 



Digitized by 



Google 



200 



lolmumei iB, V-^Bt. 



27 afmaimait paitms auso. niu j^uk saw ik ia auttigarda mi]^ uama. j^anih 

28 aftra afaiaik paitrus. jah suns hana hnikida. i*^ eis tauhun lesu £ram kajafin 
m praitoriaun* j^anuh vas maurgms. i^ eis ni iddjedun vol praitoria. ei ni 

29 bisaulnodedeina ak matidedeina pasxa. j^anih afiiddja ut pdlatus du un jah 

30 qaf>. wo vrohe bairi^ ana f^ana mannan. andhofim jah qej^un du umna. nih 

31 yesi sa ubiltojis. ni j^au yeis atgebeima ]^ ma. j^aruh qa[> un peilatus« 
nimij) ma jus jah bi yitoda izyaramma stojif^ ma. i^ eis qe{>unu}i du unma 

32 ludaieis. unsis ni skuld i&t usqiman manne ainummehun. ei vaurd firaujins 
usfuUnodedi. j^atei qa^ bandyjands wileikamma dau{>au skulda gasyiltan. 

33 galaif) m praitauria aftra peilatus jah yopida lesu qaf^uh unma. f^u is ^iu«- 

34 dans ludaie. andhof lesus. abu f^us silbin f^u j^ata qi{>is f^au an{>arai {lus 

35 qefiun bi mik. andhof peilatus* yaitei ik ludaius un. so I>iuda f^eina jah gud« 

36 jans anafiilhun f^uk mis. wa gatayides. andhof lesus. f^iudangardi meina nist 
iu( I>amma falrwau. i^ us f^amma fairwau yesi meina f^iudangardi aif»]^au 

abscidit PetruB anrem: nonna te ridi ego in horto cum eo? 27. Tunc itemm negayit PetniS) et statiin 
gallus cantayit. 28. Yeram ii daxemnt lesom a Cajafa in praetoriiim. Tunc fuit mane; renim ii non 
irerant in praetorium, at non contaminarentur, sed ederent pascha. 29. Tunc iyit foraa Pilatus ad eos et 
dixit: quam accnsationum fertis contra hone Lominem? 30. Reaponderant et dixemnt ad earn: uiai esse! 
Lie maleficos, non ntique noB traderemus tibi enm. 31. Tunc dixit iis Pilatus: snmite earn roa et 
secundum legem restram indicate eum! Yernm ii dixerunt ad eum ludaei: nobis non lidfum est, ocddere 
hominum unnm. 32. Ut Terbum domini iropleretur, qnod dixit significans^ quali morte debuit 
morL 33. lyit in praetorium iterum Pilatus et TocaTit lesnm dixitgue ei: tii es rex ludaeomm? 
34. Respondit lesus: abne te ipso tn hoc dicis, an alii tibi dixemnt de me? 35. Respondit Pilatus: 
Bum ego ludaeus sum? Haec gens tua et sacerdotes tradidemnt te miLi; quid fecisti? 36. Respon- 
dit lesus: regnum menm uon • est ex hoc mundo; si ex hoc mondo esset meum regnum, ntique 



demonstrativum additam relatiTum efficere, sic L. 2, 
37. 16, 20. 17, 12. Cor. 1, 15, 1. Philem. 11. 
cf. M. 27, 57. Praeterea sah etiam pro xat avtog 
Tel xai omog (L. 2, 37 sq. 8, 41. 17, 16. 19, 2) 
aliisqne particulis copulativis ponitur, cf. M. 27, 
44 (de)) J- 10, 20. 16, 18 iovv). xal nbi etiam 
iignificat, per uh reddi natura particulae ipsa Teti- 
tum esse yidetur, si exceperis svah = oiizwg xai 
Cor. i, 15, 22. 2, 8, 6. Epb. 5, 24 pro quo 
etiam sva Jah didtur Cor. 2, 1, 5. 8, 11. 10, 7. 
Col. 3, 13. Thess. I, 4, 14. — tt] gr. omn. ante 
puk; St. « 4:. 

18, 28. eis] pr. ii, ^ gr. omn. -^ al} Ul£ c. 
ttKU. o?m. 



18, 30. vets] nos, ^ gr. omn. — atgebeima 
pus] (^^ gr. omn. 

18, 31. Jah] Z. <> 4:. — eis] ii, ^ gr. omn. po- 
stulante sensn, ut videtur; foHasse illatum est e co- 
dice, ubi pro ^ lovdaloL legebatur ixeipoi; alter- 
utrum igitnr abundat, cf. ad L. 5, 35. J. 13, 29. 16, 4. 
Cor. 1, 15, 19; cf. tamen Mc. 1, 16 ubi Ui£ c. 
codd. bropar is pis seimonis legit. 

18, 32. fraujins] domini, gr. ^ Irjaov* 

18, 33. galaip] Ulf. « olv. 

18, 33. andhof] \]\L c. codd. ctt!?^* '— 
ahu] i. e. af^u, abne. 

18, 35. vaitei] St. "^ vaiie% 

18, 36, meina piudangardilf^ gr. — usdtmdi*. 



Digitized by 



Google 



/#&«««## 18, V^Up fit 20f 

an^abtoft mmaei nsdaudidecMaa* ei* ni: galeyij^s TeiE^ ludaiuim 1^ na 

37 j^udangardi meina mat ]^|ro. {lanih qa]^ unma peilatus. an wah j^iudaiiA 
¥s ]^u« andhafjanis iesus. f>u qi{iis ei fdudans im ik. ik du ]Nttiina gabaurans 
im jah du j^anima qam ui j^aonma fairwan ei yeitvodjau sunfai. wazuh saei 

38 list simjos. Iiatiaei[> stSmos meinaisos. |mniih qa{i unma peilatus. -wa ist so 
simja. jah ]Mrta qifiands galai]^ ut du ludaium jah qa[> un. ik ainohun fajrino 

39 ui bigita m ]^amma« 'Qf ist biuhti teris ei aiuaua izvis fraletau m pasxa« 

40 Tileidu nu ei fraletau izris {>ana [>iudan ludaie. i{i eis hropideduu aftra allai 
19> 1 qi|>andaus. ue [>aua ak barabban. sah [>au ras sa barabba y»de^. fianuh 

2 {lau nam peflatus lesu jah usblaggv* jah I>ai gadraufateis usvuuduu Tip|rja us 
j^auruum jah galagidedun unma ana haubid jah vastjai paurpurddai garasi* 

3 dedun ma jah qe^un. hails j^iudans ludaie. jah gebun unma slahins lofm. 

4 aCiddja aftra ut peilatus jah qa]^ \m. sai. atffuha izris ma ut ei Tfteij^ j^atei 

5 in unma ni ainohun fairino bigat. t^aruh us&ddja ut i'esus bairands {^na fiaur* 

6 neinan yaip jah fio paurpurodon TUdja jah qa^ 'im. sa 'M sa mamia. j^aruh 
bi^e seifftm ina [>ai maistans gudjans jah andbahtos. hropideduu qi^andans. 
ushramei ushramei ina. qa]^ un peilatus. nimi]^ ma jus jah hramji]^. ijf ik 

ministri mei decertarent^ at non traditas egsem ladaeis; yemm nunc return meam non - est hinc 
37. Tunc dixit ei Pilatus: an igitar rex es ta? Respondens leans: tn dicis, qnod rex anm ego^ ego ad 
boc natus sum et ad hoc Teni in hone mundum, at fester Terifati; qnisque qui eat reri^atia,- audit 
Tocem meanu 38* Tunc dixit ei Pilatas: qoid est haec yeritaa? Et hoc dicens iyit foras ad Indaeos et 
dixit iis: ego nllam colparam non intenio in boc. 39. Vemm est consuetndo Tobis, at anum. toUs 
dimittam in pascha; rultisne igitor, at dimlttam Tobis hunc reg^m ludaeonun? 40. Verom ii damaterunt 
itemm onines dicentes: minime hunC| sed Barabbam. Hie autem fait BIc Barabbas maleficus. 19, 1. Tunc 
aatem cepit Pilatas lesom et flagelhiTit. 2, Et lu milites flcfxerunt coronam e spinis et posnerant ei in 
capite et yeste purparata indaerunt earn 3« et dixerunt: salye, rex ladaeonun! et dedemnt ei ictus yola. 
4. Iyit itemm foras Pilatus et dixit iis: ecce, adduce yobis eum foras , ut sciatis, quod in eo non ullam 
calparum inyeni* 5. Tunc exiit foras lesus portans banc spineam coronam et banc parpuratam yestem et 
dixit iis: bic etit bic bomo. 6. Tunc quum yiderunt earn bi summi sacerdotes et ministri, damayerunt 
dicentes: crudfig^, crndfi^ eum! Dixit iis Pilatus: acdpite eom yos et cradfi^te; yerum ego 

dedeina} cod. Arg. editt. :|: wdaudedidema , sjU 18, 39. et] ut, ^^ gr. omn« praeter cod. o ap. 

labia de et di errore librarii transpositis , sic Mi. — Jraletau %zvi9\ o^ gr. 

Gal. 4, 11. arbaidedidjau pro arbaididedjau , cL ig^ 40. eis] ii, • gr. omn. — sah] bic, • gr. 

L. 14, 29. , , « . . w ^. » , ^°"*' > ceterum J, St. + sa. 

18, 37. an nuh] i. St ± ict. — andhajjands] ma 1 jl* 1 /? 1 c^ j. -^ 

respondens, gr. omn ine^/^ri. - veiivodlau] Z. ^^' ^' f f*^ '^/^-l St * ict. 

^ veidvodjau. — siibnos meinaizos] 00 gr. omn. ^% 4- i^^^ inyeni, gr. omn. evglaxw. 

18, 38. panuh] tunc, ^ gr. omn. — so] baec, 19, 6. tgt k'esus'} c^ gr. — sa ftfl bic est, 

• gr. — qipamds} ViL <> nakiv. — M\ h St + du t'm. gr. omn. I'Se. 

I 26 



Digitized by 



Google 



202: 



JrdX«4iUle#^19>.r^l8.^ 



7 fidrina in limiiia ni bigiia. andhofun inmia ludaieb. reu yitdp mkvaxu jah M 

j^amma vitoda unsarainma skal gasriltaiiw note mk ailban gu]^ aiimi gatayida. 

8. 9 ]>if»6 gdiausida peilatus j^ata vaurd. mais 6hta sis jah galai]^ m praitauria 

aftra jah qaip du lesua. waj^ro is {mi* i^ lesus andavaurdi ni gaf mima* 

10 f>aruh qeip imma peilatus« du mis ni rodeis. niu raist j^tel yalduM aih us* 

11 hramjan f^uk jah yaldu&i aih fraletan j^uk. andhof iesus. ni aihtedeis yal- 
duihje ainhun ana mik. nih vesi j^us atgibau lupafiro. duhj^e sa galeyjan^ 

12 mik j^us mai2sein fraraurht habaid. framuh j^amma sokida peilatus fraletan 
ina* ifi iudaims hropidedun qifiandans. jahai j^ana fraletis. ni is frijonds kai« 

13 sara. sawazuh izei f^iudan sik silban tauji[>» andstandi]^ kaisara. j^anuh peila* 
tus hausjands j^ize 



eolpam in eo boh inrenio. 7. Req^ondemni ei loclaei: nos legem habemiif, et secandvm banc lec;eB 
nostram debet mori, nam ae ipsom dei filiom fecit. 8. Qaom andiyit Pilatos hoc yerbomi magfa timidt 
Iribi 9. et iyit in praetoriom iterom et dixit ad lesom: nnde es tn? Venim leans reaponsnm non dedit 
ca« 10. Tnnc dBxit ei Pilatns: ad me non loqneria? nonne acia, qnod poteatatem liabeo, crndfigere te et 
poteatatem habeo, dimittere te? 11. Beapondit leaua: non haberea poteatatnm ullam in me, nisi esaet 
tibi tradita desuper; ideo Lie prodena me te maiaa peccatnm habet. 12. Ex hoc qnaeaiyit Pilatna, dimittere 
«nm; yeram ladaei clemarenint dioentea: ai hunc dimittia, non ea amicoa caeaarij qnisqne qui r^em ae 
ipanm fadtf reaiatit caeaari. 13. Tone Pilatna andiena haec — — > 



19, 6. fairina — htgiidl ro gr. omn., cete- 
rom J. St. B. + fahino. 

19, 7. viioPl St. :f: vipop. — gupa smu] 
«^ gr. 

19, S. Upe] Ulf. "^ oh. 

19, 9. andavaurdi] car in hae fonna F. et Z. 
offenai aint, neadmaa^ Tid. L* 2, 47 et gavaurdi 
Cor. 1, 15, 33. 



19, 10. paruhl tnnc, ^ gr. — • J^] aec, St 

19, 11. tupapro] Z. ^ jupapro. — hahatJt\ 
J. St. B. + hdmip. 

19, 12. aawaznM Ac cod. Aig.; St Z. ^ 
uihwcizMh. 

19, 13. pvu] haec (yerba), gr. tovfov {fhf 
Xoyov)* 



Digitized by 



Google 



EPISTOIiAE. 



26 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Du Rumoni 



m. 



6^ 23 — f>o auk launa fraraurhtais dauj^us. i]^ ansts guj^s libains aiveino m xristau 
7^ 1 i'esu fraujin iinsaramma* f^au niu vitu]^. bro{>rjus. kunnandam auk yitop rodja. 

2 Jiatei xitop fraujino^ manu sra lagga weila sre libai]^. jah auk uf yaira qens 
at libandin abin gabundana ist vitoda. aj^^an jabai gasyiltil> aba. galausjada 

3 af j^amma vitoda abins. j^annu fian at libandin abin baitada horinondei. jabai 
Tairj^i]^ yaira anj^aramma. jabai gasvilti]^ yair. frija 'ist f»is yitodis ei ni sijai 

4 boiinondei yaurj^ana abin anj^aramma. syaei nu jab jus. broj^rjus meinaL 
afdaujiidai yaiu*]^u]^ yitoda Jiairh leik xristaus* ei yairjiai]^ an|>aramma Jianuna 

Ad Romano «• 

6^ 23. — baec eaim sfipendia peccati mors, remm gratia dei vita aetema in Christo lesn, domino 
nostro. 7, 1« Aut nonne sdtig, fratres, sciendbas enim legem loqnor, quod lex regit Lominem tarn lon- 
gnm tempos qaam yiyit? 2. Et enim snb Tiro mulier in viyente marito ligata est lege, at si 
moritor maritos, liberatnr ab hac lege mariti. 3. Utiqne igitnr in yiyente marito Tocatur ad- 
nltera, si fit riro alii; si moritor yir, libera est bac lege, at non sit adultera, facta marito alii. 
4. Igitor none etiam tos, fratres mei, mortificati foistis legi per corpos Christi, nt fiatis alii, bale 



Adnoiaiio. 



6, 23-'ll, 33 legvntor in cod. Ambros. A. 

6, 23. auk laund] banc nostram coniecturam 
Cast., qoi ipse mnikihma ediderat, aoctoritate codi- 
cis A dottvo intpecti probari confitetor. ArticoH 
aatoni insoJitns osos none non offendit, Tid« 13, 3 
Jk» odt reikt. 10, 1 aa rmkinviljcu 

7, 1. manm <imi] cod« A ^CmA.'^wumiu: prf« 
mom mann datimm constroctio fravjinan rerbi regain 
lit; deinde gva, colas nollom Testigiom in cod. A co- 
gnosd Cast* dicit, ex parte tantom a librario omissom 
est, nam a legitor, €f» ys. 25, obi pro flit librarios 
omisso h sokmunado i' scripsit; a«t va Mterae for* 
tasae in nmrginff jcriptae litora interierant 

7, 2. jmh odt] et enim, gr* omn. tyaQf sic 
Cor. 1) 15) 16 jak jabai mk = el /cr^* -— uf 



M»ro] aegre desideramos articnhnn «o^ i|aeak bac 
yerborom stroctora Gothi addere solant, yid. 10, 6 
JO us gataubeinai garaihieL 11, 21 pttUB u» ga^ 
baurpai a$ians; Tide tamen 9, 11, ohi articolo 
eondem in modom omisso bi gavaJeinai mums scii« 
bitor, cf. ad Cor. 2, 7, 10. — at lAandm abim] Ult 
tfivtog voS ivdQOg legisse yidetor, yid. ys. 3* 

7, 3. paamul sic cod. A; Cast. -^ Pamuh; pro 
odito panuh etiam Cor. 1, 15, IS pannu legen- 
dom esse censemos, nam pamm = aga (yid. 
Rom. 10, 17. 14, 12. 19. Cor. 2, 5, 15. alL)^ 
qood gr. omn. ibi babent. — ^ haiiada k^ruHHuteQ 
(%j gr. omn, *- JabaH sec Gotb. ^ di* 

7, 4. mu} nnnc^ ^ gr. omn. — fok Ju§\ gr* 



Digitized by 



Google 



208 



Ad jR#M«MO« 1, S— 13* 



5 us dauj^aim urreisanclin. ei akran bairaima gu]^ ^wl auk yesum m leika. 
Tinnons frayaurbti fK>8 j^airh vito^ yaurhtedun in lif^iun unsaraim du akran 

6 bairan dauj^au* i^ nu sai andbundanai yaurj^um af yitoda gadaujj^nandans m 
j^anunei gahabaidai yesum syaei skalkinoma m niujij^ai abmins jah ni fair* 

7 nif^ai bokos* wa nu qif>am. yito^ frayaurhts ist. ni sijaL ak frayaurbt ni 
ufkunj^edjau. nih fiairh yitof». unte lustu nib kunfiedjau. nib yito]^ qej^i* 

8 ni gairnjais. ij) ley nimands frayaurbts j^airb anabusn gayaurbta Xn mis allana 

9 kistu. unte inii yito]^ frayaurbts yas nayis. ifi ik simle mu yitof> libaida. at 

10 qimandein anabusnai frayaurbts gaqiunoda. \^ ik gadau^noda jah bigitana 

11 yar^ mis anabusns. sei yas du libainai. yisan du daul>au. unte frayaurbts ley 

12 nimands f»airb anabusn uslutoda mik jab ^airb ]^ usqam. a]^f»an nu syej^uh 

13 yito^ yeibata jab anabusns yeiba jab garaibta jab f»iu]^eiga. f»ata nu j^iujieigo 
yar]^ mis dauf»us. ni sijai. ak frayaurbts. ei uskuufia yaiu*fii frayaurbts J^airh 
j^ata I>iuIieigo mis gayaurkjandei dauj^u. ei yaurf^i ufarassau frayaurbta fra« 



e mortals resiir^enti, ut fractnm ferammi deo. 5. Qanm enim essemus in carne, passiones peccatc 
hae per legem operaf ae - Bant in membris nostris ad fmctam ferendom morti; 6. yenmi nunc ecce solnti 
foimns a lege, morienteg in qua detenti fiiimos, ita-ut serviamns in uovitate spiritus et non Tetostata 
literae^ 7. Quid none dicimas, lex peccatnm est? Ne sit; sed peccatom non noTissem, nisi per IegejB| 
nam cupiditatem non noyissem, nisi lex diceret: ne concnpiscas. 8. Vernm occasionem snmens peccatom 
per praeceptiim operatum - est in mihi omnem cupiditatem, nam sine lege peccatum fait mortanm; 
9* Venim ego aliquando sine peccato yixi; in yeniente praecepto peccatam revixit. 10. Vemm ego 
mortaos - sum et inyeutum fait milii praeceptum, quod fuit ad yitam, esse ad mortem; 11. nam peccatom 
occasionem sumens per praeceptum decepit me et per Loc perdidit, 12. At igitur quidem lex sancta et 
praecepttun sanctum et iustum et bonam. 13. Hoc igitur bonum factum- est milii mors? Ne sit, sed peccatom; 
nt cognitum fieret peccatam per hoc bonum mihi operans mortem, at fieret supra - modom peccaminosom pec- 



•7, S. frttvamkti\ sie cod. A pro fravawriitg 
nti Tit. 1, 14 gpiUi pro tpiUe^ 

7, 6. sai] ecce, hac yooobi conioncta com nu 
odyerbio^ Goth, semper fere graecom vwl reddit, 
yid. Cor. 1, 6, II. 2, S, 11. 22. Eph. 2, 13; 
atitor etiam pro simplici vvv Gal. 4, 9; et simpUci 
tm pro vwl Kom. 7, 17. Cor. 1, 12, IS. 20. 15, 
20. CoL 1, 21. 3) 6; deniqoe ^oi pro vvv Thess. 

1> h «- 

7, 7. t9i\ est, ^ gr. — m stfaii notanda est kaeo 

bains formulae : scriptio h. 1. et ys. 13, quae aliis 

leels nh^sijdi esse solet, yid. L. 20, 16. Bom. 

9, 14. 11, 1. 11. Gok 2, IT. ~ fmte] Goth. <> %^, 

^.Lti, L. 2, 1& •^. qepH sic cpdU A; Cast. 



7, 8. niinamds] pro nmandeij yid. ad Ndu 
6, 16. — vas] foit, ^ gr. 

8, 9. $imle — libaida] in gr. omn. haec :yerbo 
sedibns snis mutatis legontor. «-^ qimandeim} GoA. 
^ di (pan), yel Cast, fortasse legere non poloily 
nam propter deletitiam membranam etiam qiman^ 
dem anabusfuti coniecisse se potios, qoam legbso 
eonfitetor. 

7, 10. gadaupn^da] in cod. A nihil mi gm^ 
damp** legi potoit, recte tamen Cast, compleyit. -*- 
moft] esse, ^ gr. omn., coios loco tzikri aat avnf 
habent ; pendet aolem ille infinidyos a Hg*iimavarp% 
7, 12. appam ««] at mne, 'gr. onm. &a%u 
7, 13. vmrp misi csj gr. omn. — mi s^ail 
yid. ad.TS. 7« 



Digitized by 



Google 



Ad Rltmanot f, 14*-«^ 1. 



a&7 



14 Taurhts j^airli anabusn. vitum auk j^afei vifoI> ahmeiii ist. i]^ ik leikeins un 

15 frabauhts uf fraraurht. |mtei yaiirkja. ni fraj^ja. unte ni j^atei Tiljau tauja, ak 

16 |>atei ha^a {>ata tauja» i}> jabai f^atei ni viljau ^ata tauja. gaqiss im vitoda# 

17 j^atei go^. ip nu ju ni ik raurkja {>ata ak so baiiandei 'in mis fraraurhtsu 

18 rait auk j^atei ni hauip m mis, ]^at-ist 'in leika meiaamma. j^iu^. unte Tiljan 

19 aiHgi]^ mis. *ijf gavaurkjan gof^ ni bigita. unte ni j^atei yiljau yaiu*kja go^ ak 

20 |>atei ni yOjau ubU tauja. jabai nu j^atei ni yiljau 'ik. j^ata tauja. ju ni 'ik 

21 yaurkja 'ita ak sei baui{> 'in mis frayaurhfe. bigita nu yito^ yiljandin mis goj^ 

22 taujan. unte mis atist ubU. gayizndgs 'im auk yitoda guj^s bi j^amma innuua 

23 mann. a[>f»an gasaiiya anf»ar yitofi 'in li^um meinaim andyaibando yitoda 
abmins meinis jab frahinfiando mik 'in yitoda frayaiurhtais j^amma yisandin 

24 m lij^um meinaim. yainans 'ik manna, yr as mik lausei]^ us j^amma^ Idika dau* 

25 j^aus f^is. ayiliudo guj^a f»airh 'iesu xristu fraujan. imsarana. jau nu silba 'ik 
85 1 skalkino gahugdai yitoda guj^s 'i{i leika yitoda frayaurhtais. ni yaiht f^annu 

catam per praeceptom. 14. Scimiis enim, qnod lex Bpiritaalis est, Temm ego carnalis snm, renditim Bab 
)>eccatum. 15. Quod operor, non intelligo; nam non qaod rolo, facio, sed qaod odi, hoc fado. 16. Ve- 
mm si quo4 non Tolo, boc facio, consentiens sum legi, qnod bona; 17. yeram none amplins non ego 
operor hoc, sed hoc habitans in me peccatum. 18. Sdo enim, qaod non habitat in me, hoc -est in came 
mea, bonnm; nam yeUe adiacet mihi, yeram operari bouom non inyenio; 19. nam non qnodyolo, operor bonam^ 
sed qaod non yolo, malum fado. 20t Si igitor qnod non yolo ego, hoc fado, ampUos non ego operor id, sed 
qaod habitat in me peccatum. 21, Inyenio nanc legem yolenti mihi bonum facere; nam milii adest malnmt 
22. Laetns sam enim lege dei secondnm hano internam hominem; 23. at yideo alteram legem in membris 
meis adyersantem legi spiritus mei et capientem me in lege peccati hac exsistente in membris meis. 24. Infe* 
lix ego homo! Quis me liberat ex hoc corpore mortis huias? 25. Gratias-ago deo per lesum Christum dominam 
nostrum ; sane nunc ipse ego seryio mente legi dei, yerom carne legi peccati. 8, 1. Non quidqaam atiqa^ 



7, 15. patei] Girth. « yag. — vOJau} Gnth. 
c* codd. ^ %oiko» 

7, 18. bamp] sic cod. A pro hauaip, quasi pro- 
ficiscatur ab forma prions coniugationis ; mutare ipsi 
tf#,i«v noluimus, quia eadem forma ys. 20 et 8, S^repeti* 
tnr« — otligih\ sic cod. A; Cast. :{: aiaigip^ * 

7, 19. ubit] Goth. ^ rodto* 

7, 20. bamp] yid. ad ys. 18. 

7, 21. ^J^ 1au/an\ co gr. omn. — oiM ubil] 
rx> gr. omn. — ^3*.#w««»iiW5*Ji4-^*Al*»i-l#^^ 

7, 23. anivmhanddS sic co4 A et Cast. ; lectio 
sine dnbioiUsa est, ptoiqaa aut andveOumdo (A 
•Oor. 1,. I6y 32) aat Ibriaflse amdmUganio .tmk^a- 
dun est* 

7,.S4. vdAmauH CMt»ei^y 4d» pw<ipaftidpio 






passiyi ai yiei^nm vamon pertlnens habetf fortasst 
vahuihs legendum etk^ f ^ ^ ^ w f ^ ^Hj^^f^ i » wrf^ w<< y » 

7, 25. jau\ sic cod. A , quod nobis fulsom ess« 
yidetur, quia jau particulam interrogationi inser* **l^^^y^^^^^ 
yientem (yid. L. 6, 7. J. 7, 48) h. 1, sensus non 
admittit; Cast, coniedtjotj non male, cf. infra 9, 
18 et 20; nisi awdaeiores fiiisse yidebimor, proponi*' 
muB #ai J sic 8ai nu pro graeco cf^or oiv Eph. 2, 
19. _ at] Cast. <> 4:, cod. A t; yid. ad ys. 1. — 
Jkalkino gahugdail (x> gr. omn., eetemrn Goth. c« 
.€odd. ^ fih. • 

8^<1. pamm im] Cast. ^ ict.^ oti hie yir do* 
das semper scribih -* m' — leika] non -— oorpa% 
^gr«, qid^habflnty apod eos gaggtutdamj^ leikm 
yonitotr.--- 






Digitized by 



Google 



2 nu yargi^ (aim in xristau fesu ni gaggandam bi loika. unte Tito^ iJunins 
Hbainais m xristau lesu irijana brahia mik Titodis frayaiirhtais jah dauj^aus* 

3 unte (ata unmahteigo vitodis. m (ammei sinks yas fiairh leik. gnf> seinana 
sunn msandjands 'in galeikja leikis fraTaurhtais jah bi fraraivht gavargida 

4 fravainrht 'in leika. ei garaihtei yitodis usfulljaidau in uns j^aim m bi leika 

5 gaggandam. unte j^ai bi leika yisandais fio [>oei leikis sind ndto^d. tp |iai bi 

6 ahmin {k) [>oei abmins. a{>]^an frajj^i leikis daujj^us. ip fraj^i ahmins libains 

7 jah gayairfn. unte fraj^i leikis fijands du gujj^a yitoda gu|is ni ufhameifi. i( 
' 8. 9 nih mag. a^fian 'in Idka yisandans gujj^a galdkan ni magun. *ifi jus ni siju^ 

'm leika nk 'in ahmin. syejj^auh jabai ahma gu]^ baiii^ 'in 'ixvis. ijf jabai yras 

10 ahman xristaus ni habai. j^is ni 'ist 'is. jabai auk xristus 'in 'ieyis. leik raihtis 

34. 35 — — ^ saei 'ist m taihsyon gtij^s. saei jah bidji]^ faur uns. was uns afi^kaidai 

af Maj^yai xristaus. agio f»au aggyit>a fiau yrakja f^au huhrus {lau naqadei 

36 j^au slei{>^ {>au hairus. syasye gameH]^ ¥st f^atei 'in (uk gadaul>janda dl dagis* 

37 rahnidai yesum sye lamba slauhtais. akei m j^aim allaim jiukam j^airh I>ana 

38 frrjondan uns. gatraua auk ^tei ni daufnis nih aggeljus ni reikja ni mabteis 

39 nih andyair{>o nih anayair{>o nih hauhij^a nih diupij[)a nih gaskafts anj^ara 

lliiDC dattinationis Lis in CLHsto lesn, non ambulantibus seedndnm caroem; 2. nam lex spiiitoa rltae m 
Chriftto lesn libemih reddidit me lege peccad et mortis; 3. nam hoc impossibile legis, in quo infirma foil 
per caruem, dens snum filinm mittens in similitudine camis peccati et secundum peccatum damnayit pecca- 
tnm in came, 4. nt instificatio legis impleretnr in nobis Lis non sectindum camem ambulantibus. 5. Nam 
Iti secundum camem exsistentes Laec, quae camis sunt, sentiunt; yemm Li secundum spiritum Laec, quae 
ipiritirs. 6. At pradentia caniis mors, yemm pr^dentia spiritus vita et pax; 7. nam pmdentia caratt 
Inimica adrersns denm legi del non paret, Verum ne-qnidem potest; 8. at in came exsistentes deo pla- 
cere non possant. 9. Verum ros non estis in came, sed in spiritn; tamen si spiritus dei habitat ia 
Tobis;: Terdm' si qnis spirirnm Cbristi noA Labeat, Luiu4 A^i^ est 19; 10« si enim Christns in toIms, caro 
^» ^^ « > ^ * qnide m -^ M« •^-^ qui est In dextra dei, qui etiam orat pro nobis. 35. Quis nos diHmat a caiitate 

' ,\ \S.- * Christi? dolor, an angtistia, fen persecntio, an fames,' an nnditas, an periculnm, an gladins? 36. Sicat 
scriptum est, quod propter. te mortificamur omni die^ aesHmati fuimus ut oves occisionis. 37. Sed in his omni- 
boa Tincin^ns per Lunc amantem nos. 38«. Gonfiteor enim, quod non mors, neque angeli, non prindpatos^ 
iHia yivtiit^y iiefue pi^esentilii, vmi^ intata|)39. neqne altitude, neque profnnditas, aeqne creatnra alia 
.^____ . ^ . __ _ _ ____ 

'^i ^ g^ggamdtmi Ootlw ^ all& acetic nv^fw. sic^^A A^'^anf. }ift*h M h^ 9 »v *' * v 

S, 7. t^toda] Goth. ® yap, salvo taneii seaso. ' S; M. d^upu$) Ooih. ® otw tow^. --- J^riSfyal 

^, 9. Jbra-^&] 'dia^ Verba in fr.,oiiiiiw'Sedes -Cimti Iranc v^cem^ >qii«nin cMk l^etm »en p^- 

mmt m utai— t ; ,06temm natandum'^tt'ini^i' qm$i 'afii<,t«x p«ob^ etamotwrtt Mlkt^ -^4-. ni iftdhtM} gv. 

■ISs laciy pensyBa b eg l iett^^fiscnbitrtr, Icfi |id 7, 7. post anavairpo, 

a, 34. $aei} Goth. c. codd. ^ xai. —-iidjifi oi ^i >;a^.^9^r^^ttAv«>6^^)cl xodHU ^<».i4« ^ 

Digitized by VnOOQ IC 



.^* . -' • 4 



Ad Romano$ 9, 1 — 12. 209 

mahteiga ist uns aiskaidan af .friaj^yai gu^s f^izai 'in xristau lesu £raujia 
9f 1 unsaramnuu sunja cpfia. ni raiht liuga mif^yeityodjandein mis mij^yisseiQ 

2 meinai 'in ahmin yeihamma. j^atei saurga mis ist mikila jah unyfeilo agio 

3 hairtin meinamma. usbida auk anaf^aima yisan silba ik. af xiistau faur bixH 

4 j^nms meinans f^ans samakimjans bi leika. f^aiei sind israelitai. f^izeei ist fra- 
stisibja jah yulj^us jah yitodis garaidelns jah triggyos jah skalkinassus jah 

5 gahaitftf j^izeei attans jah us j^aimei xristus bi leika. saei ist ufar aUaim gu^ 

6 j^iuj^ij^s m aiyam amen. a{>f»an sye|>auh ni usdraiis yaurd giij^s. ni auk allai 

7 I>ai us Israel I>ai sind israel. nif^-f^aiei sijaina fraiy abrabamis allai bama. 

8 ak m isaka haitada {lus £raiy. f^at-'ist ni j^o bama leikis bama gufis. ak 

9 bama gahaitis rahnjanda du fraiya. gabaitis auk yaurd |iat-i8t. bi jj^amma 

10 mda qima jah yair]|^i[> sarrin sunus» a{>f^an ni j^at-ain ak jah raibaikka us 

11 ainamma galigrja babandei isakis attins unsaris. af^{>an nauhj^anidi ni gabau- 
ranai yesun. aij^pau tayidedeina yra ]^iuf»is ai{>f»au imf»iuf»is ei bi gayaleinai 

12 muns guj[)s yisai ni us yaurstyam ak us f^amma laj^ondjn. qif»an ist izai f»atei 

potens est nog diiimere a caritate dei bac in Christo lesu, domino nostro. 9, 1. Yeritatem dioo, non 
qaidqaam mentior, testante - cum me conscientia mea, in spintu sancto, 2. qnod moeror mihi est ma^os 
et continuas dolor cordi meo. 3. Exopto enim anatliema esse ipse ego a Christo pro fratribns meis, his 
cognatis secuudmn camem, 4. qoi snnt Israelitae, qnorom est adoptatio et gloria et legis latio et testa- 
menta et obseqniiim et promissiones ; 5. ooonim patres et e quibas Cbristns secondum camem , qui est 
super omnia deus benedictns in saecala, amen. 6. At tamen non excidit rerbam dei, non enim omnes 
Li ex Israel lii sunt Israel , 7. neque qui sint semen Abrahami omnes ^ filii, sed in Isaco Tocatnr tibi 
semen, 8. koc-est: non hi filii camis filii dei, sed filii promissionis aestimantnr in semine; 9. promissio- 
nis enim yerbum hoc-est : secundum hoc tempus yenio et fit Sarae filios; 10. at non hoc-unum, sed etiam Rebecca 
ex uno concnbitu habens Isacis, patris nostri. 11. Atadhac non nati fuerunt, alioquin facerent aUqnid boni aut 
mall, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibns, sed ex hoc yocante. 12. Dictum est ei, quod 

9, I. qipa] Goth. ^ h X()ia%(p» — vathl} 9, 6. sind] sunt, ° gr. omn. 

quidquam, ^ gr. omn. 9, 7. paiei] qui, gr. omn. oti^ quam ob cau- 

9, 2. unweilo] notanda est forma concreta, sam suspicari aliquis potest, patei legendnm esse 

quam Tocant, praecedente abstracta (miiila); sic (cf. ad L. 8, 14); sunt tamen yersiones et patres, 

Skeir. 37, 6 ni tbna nih galeiks. 46, 17 nt t6- qui oooi et qui legunt. 
non ah galtika. 9* 8. p6\ hi, Goth, xavxa cum praecedenti« 

9, S. usbida} precor, gr. r]vxd^ii]v; ceterum bus ta Tixva trjg aaQxog couiungit. 
tuhida ponitur h.-l. pro usbidja uti Cor. 1, 7, 5 9, 9. 'inl] est, ^ gr. omn. 

bidan pro bidjanS — $ilba tX*] sic cod. A; Cast. 9, 11. ni\ pr., Cast. *^4^, in cod. quidem oblite- 

i tilban^ ceterum gr. post auk* — smmakunjansi latnm est, sed spatium ad illam yocem capiendam 

Goth, c codd. ^ fiovm sufBdt* — aippau] pr. alioquin, gr. fiT]di^ salyo 

• 9, 4. t^] est^ ® gr. omn* — Jah triggvos} tamen sensu^ quod interpres sensum, aon yerba 

gr. omn. antejaA viiodia. reddit. 

Digitized by VnOOQ IC 



filO 



Ad Romano$ 9, 13*-2& 



.y»»^m.^^7r." 



13 sa malEa dialldno]^ I^anima minnizin. syasve gameli^ isi i'akob firijcKla i^ 
14. 15 esav fijaida. wa nu qif^am. ibai mTindi^a fi*am gul>a. nis-gijai. du mose auk 

16 ^]^i]^« gaarma j^anei arma jah gableij^ja. fiaimu nu ni Tiljandios ni rinnandiiis 

17 ak armandins gu{>s. <p^ijf auk f^ata gameUdo du faraoni. unte m Jose jah 
raiftida j^uk ei gabairhtjau bi j^iw maht meina jah gateibaidau name mdn 

18* 19 and alia air]^« f^annu nu jai {>anei tOi armaif) ij^ j^ei vili gahard6ij[»« qi|iis 

20 mis nu« af»{)ati wa naxih faianda* unte Tiljin 'is was andstand^^j^annu nu jai Cn^. 
manna. ]^u was & ei andraurdjais guj^a. ibai qif^if^ gadikis du j^amma digan* 

21 din. wa mik gafavides sya. fiau niu habai]^ kasja yaldufni fiabons us f^amma 
samin daiga taujan sum du galaubamma kasa. siunu]^ - f^an du ungalau« 

22 bamma. ij^ jabai viljands gu[> ustaiknjan j^vairhein jah uskannjan fiata mah- 
teigo usbeidands in managai laggamodein bi kasam j^vairheins gamanvidaim 

23 du fralustai. ei gakannidedi gabein Tidf>us seinis bi kasam armaions. (oei 

24 fauragamanvida du vul^au. {lanzei jah laf»oda uns ni f^atainei us 'iudaium ak 

25 jah us j^iudom. svasye jah m osem qi{>i]^« haita fio ni managein meina ma« 



Lie maior serrit hide mioori, sicat scriptoni est: 13* lacob amavi, Temm Esar odio-habai. 14. Quid 
none dicimns? nam iniqtiitas a deo? 15. Ne*8it; ad Mosem enim didt: misereor, coins misereor et 
nusericordia - moyeor. 16. Utiqne igitur non rolentis, non correntis^ sed miserentis dei. 17. Didt eniai 
lioc scriptnm ad Faraonem: quia propter Laec etiam eiLdtayi te, at ostendam in te Tirtatem meam et 
nantietar nomen meom per totam terram. 18. Utiqae i^tur profecto, coins Tolt miseretor, yeram qoem 
volt, indorat. 19. Dids mihi i^tar: at qnid adbac Titoperaiitf9%nam volontati eios qois resistat? 20. Uti* 
qne i^tnr profecto homo, to qois es, at respondeas deo? Nam didt figmentom ad hone fingentem: qnid 
me fecisti sic? 21. Ant nonne habet fi^los potestatem loti ex hac eadem massa facere anum ad pretiosom 
Tas* alteram antem ad non • pretiosom ? 22. Yemm si Tolens dens ostendere iram et notificare hoc 
f o i ioil i iro y swatiaona m multa patf an t ia m rasibos irae paratis ad mtentnm, 23. ut monstraret oberta- 
tem gloriae snae in yasibns misericordiae, qnae praeparayit ad gloriam; 24. qnos etiam rocaTit nos non 
solom ex IodaeiS| sed etiam ex paganis^ 25. sicot etiam in Osea dicit: voce hone non popolom menm po* 



9, 13. Jfjaida] in margine codids yaria lectio 
penitQS abrasa, qnam andvaih (oppog^nayi) legen- 
dam sni^icor. cast. 

9, 15. gableipjd] Goth. ^ ov av olxTeigta 
(Panei ^^/^A/^)> ^^^^ omissio sine dobio colpa 
librarii facta est, nam cpiae omittontor, propter 
seusom abesse non possont. Sic isti homines, si 
in eodem yerso qoaedam yerba bis legebantiir, oco- 
lis ab altero ad aitenim labentibos, saepios singola 
yerba ant commata omiseront, yid. Mc 10, 39. 
J. 10, 18. Cor. 2, 3, 5. 4, 10. 13, 11 (cod. B), 
Eph. 5, 4. cf. Mc. 11, 7. Cor. 2, 5, 18. Gal. 4, 
7 et ad L. 10, 5. 



9, 17. Jahl pr. etiam, ® gr. omn. — Jai} sec, 
Goth, ^onaig. 

9, 18. fat] profecto, ^ gr« ^mi* 

9, 19. mis nu] oo gr. — appan] at, ^ gr.^na^ 

9, 21, kaya valdufni\ ro gr, omn. — lata] 
Cast., nescimas qna cansa in eom errorem doctos, 
pro plnrali habet, qoom sit datiyos singolaris a du 
pendens. 

9, 22. mahleigo] Goth. ^ avTOv* — - ttibei' 
dands] ferens, gr, omn. 7Jv€yx€V0 

9, 23. init. Goth. c. codd. ^ xoU* — tmipm] 
pro vulpaua, yid. ad L. 1, 64« 



Digitized by 



Google 



Ai R»mumo$ 9, 96 — 10, I. 



211 



26 nagein meina jah ]^ uuliubona liubana. jah rdr^i]^. m j^anmia stada j^arei 

27 qij^da mi* ni managei meina jus ^ai haitanda siinjus gufis libandins. i^ 
esaaas greteif) bi israel. jabai yesi raI>jo ranive Israelis srasre mabna ma« 

28 reins. laibos ganisand* iraurd auk ustiuhands jah gamaurgjands m gacaihtein. 

29 unte yaurd gamaurgifi taujifi frauja ana air^ai. jah svasye fauraqa]^ esaias. 
nih frauja sabaof) infilii unsis fraiya* sye satidauma ^au yaurfieima jah sye 

30 gaumaurra {>aa galeikai yaui^^eima. wa nu qifiam. f)atei j^indos {^os ni laist- 
jandeins garaifatein gafadfahun giraihtein aj^^an garaihtein ^ us galaoheinai. 

31. 32 1^ Israel laistjands yito^ garaihteins bi "witop garaihtems ni gasnau# duwe. 

unte ni us galaubeinai ak us yaurstyam yitodis. bistnggqun du staina bistugg- 

33 qis« syasye gameKJ^ ist, saL galagja m sion stain bistuggcps jah haHu gamar- 

lOy 1 zemais jah sa laubjands du inuna m gauyiskoda. brofn^jus* sa raihtis yilja 

pvlom meum et Iis*c nou-dilecHi dilectii' $ 26. et fit: in hoc loco, obi dictum -est iis, non popnlni 
mens tos, hi Tocantnr filii dei yiyentis. 27* Vemm Esaias damat de Israel: si esset nnmenis filionun 
braeiifl, sicat arena maris, reBqniae serrantmr. 28. YeHbom enim perficiens et ahbrerians in aeqnitate, 
nam Terbnm aUbreyiatum fadt dominus Sn terra ; 29. et Mcot praedixit Esaias : nisi dominos Sabaoth Telin- 
qneret nobis semen, ut Sodoma fortasse fieremns et nt Gomonra fortasse similes fieremns. 30. Qoid 
igitnr didmns? qnod pag^ani hi non seqnentes insdtiam apprehenderont iostitiam, at iostitiam hanc ex fide; 
51. Tenun bradi sequens legpem instiiiae ad le^m instttiae Aon perrenit 82. Cur? qnianon ex fide, aed 
ex operibas ieg^; offeDdemnt ad lapidem offennoiiis, 3$. Mcnt scriptnneat: ecce, pono in Sion kpidem offen* 
rionis et saxnm aoflidlationis , et hie credens ad enm non confiuiditer. 10, 1* Frfftres, haec qnidoBi Tobintas 



9, 26. pat] hi (sic cod. A), gr. ixet, quod 
etiam ii habent, qui avTol le^nt. 

9, 29. nth] cod. A et Cast. 4^ ntu; graeco el 
^irj respondet nih, quod edidimns, ad quod proban- 
dnm exempla proferre nos laedet; niu antem inter- 
Tog^tioni insendre item constat, quam h. L aensua 
non admittit. — /ratva} Cast, pro Jraiv scdptnm 
esse opinatur, sed recte habet codids A lectio, 
nam bileiban etiam casom tertium regit, yid* Mc« 
12, 19. J. S, 29. 

9, 30. tc^o] cod. A etCast. rfrtc^^ qnod tiunm is- 
«dninnm sit, locum non habet, «t si ibrmam solam 
spectantes wo neutrum pinralis nimeri esse conoe- 
dere Tellemus, h. L nee per sensnm Ikevet, nee 
per ^aecum textum. — galaubeinai] Cast. 4^ ga^ 
laubtin, in cod. Asolummodo^/otiietlegitur; quod 
nos edidimns, id ratio us praepositionis postiilat. 
Idem error insidet Col. 2, 23 codid 6, ubi un/rei'^ 
dei pro unjfreideinai (sic recte cod. A) sciibitur^ 
d; ad L. 1«, 11. 



— * 



^- A 



9, 32. ai] Goth. c. cod. k ap. Mi ^ wg* — 
hiHuggqun] Ooth. c. codd. ^ yaQ* 

9, 33. galagja] sic cod. A; Cast ^ gahfjop 
— Jah\ sec., Goth, c codd. ^ nag. — laiih/awbi 
sic cod. A et Cast.; Mssm., quem et verbum sim« 
plex latibjan (quod galaubjan semper esse solet) 
et infra mirabilis compositio garaihtis (quod Cast, 
fttttea pro sa raihtis ediderat) offendit, itto falso ga 
a rmkiis demto et ante hudgmnds p<Nnto, lectio* 
nem effedt hanc : galaubjands du tmma — hropr* 
jus raihtis* Etiamsi negari non potest, illam con- 

iecturam permultam mereri landem, nam raihtis 
interdum prime enuntiati loco ponitur (yid. infra ad 
10, 18), tamen, quum sa raihtis in cod. A diserte 
legatur, (de articulo autem yid. ad 6, 23) nee de- 
sint lod, ubi simplida pro yerbis ynlgo cum ga 
compositis inyeniantnr (sic sviltan, hindan, dttuP» 
jan, daupnam, filhan, hrminjauj bairht/an, c£.bairan, 
levjan all.) , lectionem codids A intactam reliquimus* 

10, 1. sa raihtis] sic cod. A; Cast, ^ garaih» 
Hs, yi(L sA 9, 33. 

•• • ^ * 27«v ' - 

Digitized by 



by Google 



2 meieis hairtms jah bida du gii|>a bi ms du naseinai. yeityodja auk un paiei 

3 aljan gups haband akei ni bi kunpja. unkunnandans auk gu{>8 garaihtein jah 

4 seina garaihtein sokjandans stiurjan garaihtein gu|>8 ni uf hausidedun. ustauhts 

5 auk yitodis xristus du garaihtein allaim I>ahn galaubjandam. moses auk me- 

6 leij^ ]^ garaihtein us vitoda patei sa taujands ^ manna Ubaifi m izai. ij^ so 
us galaubeinai garaihtei sya ^ppi^. ni qij^ais 'in hairtin fieinamma* was usstei* 

7 gif) tn himin. f>at-ist xristu dalaf) attiuhan. aipl>au was gasteigip m afgrun:- 

8 dil>a. fiat-ist xristu us dau{>aim lup ustiuhan. akei wa qij[»ip« newa fius ^ta 
Taurd ist m munl>a ]>einamma jah in hairtin peinamma. pat-ist yaurd galau- 

9 beinais. fiatei merjam. f^ei jabai andhaitis in mimpa peinamma fraujan lesu 
jah galaubeis m hairtin p^amma patei giifi ma urraisida us daul>aim« gani«- 

10 sis. hairto auk galaubeifi du garaihtifiai. if) munl>a andhaitada du ganistai. 
^,am^.<^,fjY>4.S. 11*12 qif^ip auk pata gamelif). wazuh sa galaubjands du unma ni gaaiyiskoda. ni 

auk ist gaskaideins ludaiaus jah krekis. sama auk irauja allaize gabigs m 

13 allans fians bidjandans sik. wazuh auk saei anahaitip bidai namo fraujins 

14 ganisi|^. waiya mi bidjand pammei ni galaubidedun. ail>l>au waiya galaubjand 

mei cordis et precatio ad denm de iis ad salatem. 2. Testor entm iis, qaod aemolationem dei liabent, 
Bed non secandom sdentiam; 3. ig^orantes enim dei instidaiii et floam iiistitiain qaaerentes atatuere iiisd* 
tiae dei non paruerant 4. Perfectio enim legis, Christiw, ad iosdHam omnibuB his credentibas. 5. Moses 
enim acribit banc institiam ex lege^ quod bic faciena banc bomo vivit in ea, 6. Temm baec ex fide 
institia sic dicit: ne dicaa in corde tno: quia escendit in coelom, boo -est Cbristnm deorsnm adducere; 
7. aut qnis descendit in abjssnm, boc-est Cbristnm e mortnis snrsum edncere. 8. Sed quid dldt? 
prope te boc verbum est in ore tuo et in corde tno, hoc -est, verbnm fidei, qnod praedicamiis. 9. Qnod 
si confiteris in ore tno dominum lesom et credis in corde tuo, quod deus eum suscitarit e mortuis, ser* 
yaris. 10. Cor enim credit ad institiam, yerum ore consentitnr ad salutem. 11* Dldt enim boc scriptum: 
quisque bic credens ad eum non confunditur; 12. non enim est distinctio ludaei et Graed^, idem enim 
dominus omnium dives in omnes bos precantes se. 13. Quisque enim qui confitetur precatione 
nomen domini, serratnr. 14* Quomodo igitor precantur, cui non crediderunt? ant quomodo credunt^ 



, XiUv w99^ ^|V^^K UUCW • 



10, 5. %za\\ ea, gr« avtoig* 

,^ ^ .. - J A • • ow ia faciio pote r at OMoido w s .'^ — gimm9} sic cod. 

10, 7. tup\ cod. A in margine ...rjo, cuius ^. q^^^ + jpohwi. 

▼erbi bae sint reliquiae, nescimus> boc autem sd- ' ' i' a ' 

mus, adyerbii ufarjo, quod Cast, yidetur, esse non ^^9 *P» Jioirio — galaubeip] cor — credit, gr« 

posse, quia quod ille vult, ufaro scribilur. <>«>»• itccQdlijc — morevezai. — garaihiipai\ cod. A 

et Cast. ^ garaiklipa. 

10, 8. gaJavbnnat,! Cast. * ^»«,i«W. ^^ ^^ ..^^^^^^ ^^^^ . ^^^ ^^ ^^ ^ ^^ 

10, 9. iVw] coa. A * ««• pro iw: - mrai. ^^' " *^**^i «*' "»«•• ^5 C"*' * *^**««- 
$ida wyCttt, ■•. *ti, A j ; imm it ii f w pte r d t m ty l f 10, 13. bidaii precatione, "ft. oam. 

Digitized by VjOOQ IC 



Ad Romanoa i9, iS-^ii, 12. ^t^ 

15 ^ammei m bauddedhiiu ip yndra, hauajand mu merjandan. i^ waiva m6r|imd niba 
insandjaiida. vvwsve gameUf^ ut. waiTa skaunjai fotjus j^ize spiUcmdano garairfii 

16 j^ize spillondane {dup. akei m allai uf haufiidedun aivaggeljon. esaliaB auk qif^i]^. 

17 firau|a. was galaubida hauseinai uasarai fiaiinu galaubeins us gahouseiuai. i|> ga- 

18 hauseins ^airh yaurd xristaus. bJsj&l qi^a/ibai m haucddedun. raibtb and alia airj^a 

19 galaifi dnmjiis ize jah and andjins midjungardis vaurda ize. akei qi^. ibai 
Israel ni ian]^. firumist moses qi^ij^. ik m'aljana izris bri^a* muh {liudom in 

20 fiiuda unfraj^jandein 'in fiyairhein izvis brigga. ij^ esaias ananan]^ei{i jah ql^ij^* 
b^itans yarfi mifi j^aim mik ni ^UK>kjandam. svikun]^ yarfi f^aim mik ni 

21 gafraibnandam. ip du israela qi^il^* allana dag usbraidida banduas meinos du 
11^ 1 managein ungalaubjanddn jah andstandandein. qi]^ mu ibai afdiauf gap ma- 

11 nagein seinamma. nis-sijai* jah auk ik israeleites un ei gadruseina. 

nis-sijaL ak fiizai ize missadedai yar|^ ganists fiiudom du in aljana briggan 

12 'ins. al^fian jabai missadeds 'ize gabei fairwau jah yanains 'ize gabei j^iiidom. 

quern non aodiTerant; Tenim <inonioclo ancliaiit sine praedicante; 15. yeram qaomodo praedicant, nisi mit- 
tiintnr? Sicat scripfom est: qaomodo formosi pedes homm nnntiantiom pacem^ hortim nnntiantium bonum? 
16« Sed non omnes obediyemnt evang^lio; Esaias enim didt: domine^ qois credidit auditui nostra? 
17. Utiqae fides ex aoditn, Tenim auditus per Terbam Cluisti. 18, Sed dico: nam non aadiveront, qai- 
dem per totam terrlWixi^ sonas eoram et pe^ fines orbis - terramm verba eomnu 19« Sed dico : nam Israel 
non co^oTit? Primum Moses dicit: eg^o in aemulationem tos dnco, sine gentibas in gentem insipienteai) 
in iram tos daco; 20. Teram Esaias aadet et dicit s inrentas fai com bis me non quaerentibus , cognitns 
foi his me non interrogantibus. 21* Venim ad Israeiem dicit: onmem diem expandi manas meas ad 
popnlom non - credentem et adversantem. 11, l.Diconanc: nam depnlit deas popalamsuam? Ne-sit! Etenim 
ego Israelitiis som — 11* — at caderent? Ne-sit! sed hac eoram improbitate facta -est salos gentibas ad in 
aemulationem dacendam eos. 12. At si improbitas eoram divitiae mando et defecfus eoram diyitiae gentibas ; 



10, 14/ tnu\ Cast, c* cod. A ^ 'ina. tolerabilis efficitar; igitar graeci textas yestigiis no* 

10, 17. pannu] Cast. ± pau nu (aat nanc), bis insistentlbus 'in ni scriptam fuisse et rescriben- 

rid. ad 7, 3. — arrUtaus] Cbristi, gr. •^eov. - dmii, ense ;rid#>r,< 0mm m i ><» Vmm^f f m ^tn ^#>># # <i w# <> m^^d^ ik^ mt^ em i i wmt 

10, 18. raihiis] notanda est paHicala sede in- 10, 20. mt^] cam, ^ gr., Goth, condnit com 

solita posita; de atiJt particula, interdam idem passa, lis, qui iv habent, cf. J. 12, 35. 
Tid. ad J. 9, 30* — andjam\ Cast« 4^ ascfetf^ 11, 1- %€i$uimma\ soloece pro semai^ vid. ad 

eod. A denoo inspectas andisus (?) praebere Ca- Neb. 6, 16. 

stillionaeo tisos est, sed io bac plagulae parte lite- 11, 11. gfli?rtwemaL Sji ^^ d. A i C ast. J! ^a« 

ras ita obiiteratas esse dicit, ut quid yere legatur, druseinau — missadeJmYf'twt^K ^srHjast, ^ mis* 

certo dici non possit; itaqiie nos dedimus, quod Bodeda* — varp] facta est, ^ gr« omn. — du} 

constractio and praepositiouis et graecus text us (vd cum briggan coninugendum est, sic du diremtum ab 

niifccja) postuiat. infinitivo suo interposilis aliis yerbis, quae ad eias 

10, 19. f/iuA] sine, Laec codicis A lectio sine regnnm pertinent, Pbilipp. 4, 10 du Jaur mik Jr a p* 

dabio fiilsa est, mam nou solum accnsatiyos post Jan. Skeir. 40, 14 du garehsn daupeinais and* 

Immh poni debebat, sed etiam ne sic qnidem sensos niman, g£ ad ll 19> 7. 



Digitized by 



Google 



f 14 ^i RomamoM ii, 13 — 91. 

13 yvsn. mais fuHo ixe. izvis auk c^a j^aim ^udonu sya lagga sre Vk un ^iudo 

14 apaustaulus. andbahti mein mikilja. ei waiya m aljamt br^ga leik mem jah 

15 gafiasfaii sumans us im. jabai auk usraurpa ize gabei £airwau8. ^ras anda* 

16 mimts nibai UbaiDs us dau^amu fiaudei uiarskafts yeiha jah da%8 jdi jabai 

17 yaurts veOia jah astos* jah jabai somai ^ize aste usbruknodednn. 1^ fiu vil* 
j^is aleyabagms yisands intrusgil>s 4rarst In ins jah gamains j^izai yaurtsai 

18 jah smairpra aleyabagmis rSt. m wop ana f^ans astans. i^ jabai yropis. ni 

19 ^u fio yaurts bairis ak so yaurts bairi^ fiuk. qij^ais nu« usbruknodedun astos 

20 ei ik mtrusgjaidau. yaifau ungalaubeinai iffid)ruknodedun. i{i. ^ galanbeinai 

21 gastost. ni hugei hauhaba ak ogs. ^andei gufi {>ans us gabanr^ai astans ni 

22 freidida. k'bai aufto ni fiuk fireidjai sai nu sel^ jah wassein garaiiila gu]^ 
a|>^an ana {mim ^aiei gadrusun -wassein. i{> ana j[>us seleim jabai {Marhyisia 

23 ^ sel^v afil>an jah ^u usmaitaza. jah jainai uiba gatulgjand ak in ungalau* 

24 beinai mtrusgjanda. mahteigs auk ist gu^ aftra mtrusgjan ms. jabai auk ^u 

qnanto magis pknitado eomm? 13. Yobis enhn dico, bis gentibire: tarn dia qnam ^o soin genfnm apo* 
stohiB, mnnus menm gforHtco, si qnomodo in aannlationem duco carnem meam et serrem qoosdam ex iis. 
IS. Si enim emiRsio eomm divitiae mimdi, quae assmntio, nisi Tifa e mortnis? 16. Si defibatio aanete 
et mactsa et si radix aancta et rami , 17. et si qnidam bomm ramomm efiracti "jwgt ^ Tenun ta j ^S^^^j^t^ 
olea exsisteBB, insertus fbisti in eos et sodns Lure radid et piDgnedini oleae iSili; 19. ne gloriareSt 
Ub ramiSy vemm si glorians, non (n banc radicem portas, sed baec radix portat te. 19* Dicas igitnr: 
effiraeti - sunt rami, at egro iuserar. 20. Bene; incrednlitate effracti - sont, vemm tn fide stedstL 
NtB sape alte, sed time! 21. Si dens bis ex natn ramis non pepercit, ne fortasse non tiU 
parcat. 22. Ecce igitnr bonitatem et sereritatem instam dei; at in bos, qni ceddenint, sereii- 
tateu, Temm in te bonitatem, si permanes in bonitate; alioqnin etiam tu exdderis, 25. et iQi, nin 
eonfirmuit se in incredoHtate , insemntnr, poteus enim est dens itemm inserere eost 24. Si enim tn 

11) 13. 8Ve\ Gotb« c. codd. ^ guiy. — {Jt ilkn] literae omnes omnino erannemnt, Cast, de conie- 

<v) gr. ctnra dedit. 
* 'IT, 14::teSk "miifif^^ gf.'-*^,^/-fc*J^U6«»/Ki»; n, 20. gastost] sic cod. A; Cast. :|: gm#(M. 

11, 16. pandef] Tid. ad tb. 21. 11, 21. pt^dei] = el yaQ, sic pro el da 

11, 17. vatnisat] Cast. ^ vaurfsa, cod. A snpra tb. 16. Gal. 4, 7 et fortasse J. 8, 46. — 

(ntiCast. eo denoo inspectodidt)4^t/m^Af«a; exbac J^^] vie recte cod. A; Cast. ^ fins, 
falsa iectione codids saltern id Incramnr, nt s no* 11, 22. garaihta] instnm, ^ gr» omn. — 6rJ^ 

minatiyi radicalem esse literam, certo sciamns, et pafiifTnc cod. A et Cast., qnod falsnm nobis 



Cast, ad TS. T8 aduotantem vauHs accusativum pro Tidettir, qnia sensnm pertnrbat, nam non ea signi- 

vavrt false scriptum esse, erravisse nunc apparet. ficatione b. 1. ponitnr, qua L. 6, 24 cf. 19, 17, 

Vtturteis plnralis (vid. ad Mc. 4, 6) illnd s emittit. nbi = nkijVj qno simpliciter transitum ad seqnen- 

11, IS. astans] cod. A et Cast. ^ anslans. tia paratnr; sed nunc requiritnr particiila, qna« 

— hairip] sic cod. A; Cast. :|: batratP; cetennn g^eco inei (alioqnin, sansi, wo nichi) respondeat; 

^ ^. omn. baec antem est aippau, Tid. Cor. 1, 15, 29. cL 7, 14. 

11, 19. agios] banc rocem, qnia in cod. A 11, 23. /amot] Goth. ^di. 

Digitized by VnOOQ IC 



Ad Romanos ii, 25-34. 215 

us Tistai iismaitans j^is viljieis aleyabagmis jah aljakuiis Tisands uitnisgans 
yarst m godana aleyabagm. wan filu mais I>ai \A fistai mtrusgjancla m sye* 

25 tana aleyabagm. ni auk yil/au izyis. broj^rjus* j^boa nino9. ei m sijaifi X« 
izyk silbam frodai. unte daubei aumata israda yar^« uud j^atei fiillo f^iudo 

26 umgal^^ai jah sya allai larael ganisand. syasye gamelij^ ist. urrinni]^ us sion 

27 sa lausjandfl du afVandjan a%udem af i'akoba. jah ao un &am mis triggya 

28 j^an afiiima frayaurhtins ize. afijMui bi aiyaggeljon fijandans in izyara. ¥|^ bi 

29 gayaleinai liubai ana attans. mu idreiga sind auk gibos jah lajj^ns gul>8« 

30 syasye raihtis jus suman ni galaubideduji gul>a i^ nu gaarmaidai yaurfiu^ 

31 {>izai 12^ ungalaubeinai. sya jah ]^ nu ni galaubidedun izyarai armaion ei 

32 jah eis gaarmaindau. galauk auk gu^ allans in ungalaubeinai. ei aUans. ga« 

33 armai. diupi{>a gabeins handugeins jah yitubnjui gufis. waiya unusspiUoda 

34 sind stauos is jah unbilaistidai yigos is. was auk ufkuuj^a fra|^i fraujind 

a natara excistis liiiiiis ag;resti8 oleae et alienag exaistens insertiif fnisti in bonam oleam, qnam mnlto 
ma^ hi secundam nataram insernntQr in propriam oleam? 25. Non enim yolo tos, fratreS) (i^aroa) 
boitis m jsterii , at non sitis in vobis ipsis sapientes , nam caedtas ex - parte Israeli facta - est , nsqne quod 
plenitodo ^ntiam intret, 26. et sic omnes Israel serrantar, sicut scriptmn eBii oritnr e Sion Iiic liberans 
ad avertendam impietatem ab lacobo. 27. Et hoc iis a me testamentnm: quum anfero peccata eonun. 
28. At secondiim eTan^liom inimici propter tos, Temm secundam electioneoi eari in patres. 29. Sim 
poenitentia snnt enim dona et Tocatio dei. 30. Sicat enim yos aliquando non eredidistis deO) yemm nnnc 
misericordiae - participes facti - estis hac eomm incredalitate ; 31. sic etiam hi nnnc non credidemnt 
Testrae misericordiae ^ ut etiam ii misericordiam - conseqnantur, 32. conclasit enim decs omnes 
in incredalitate, nt omnium misereatur* 33. Profunditas divitiarum sapientiae et scientiae dei! quo* 
modo ineffabilia sunt iudida eius et inTestigabiles viae eios! 34* Quia enim cognoyit sensum donunl| 

11, 24. u$ visiat -^ alevahagmu} e natura — anoatQiipBU — afgnitikl impietatem, gr« onin. 

oleae, ^. omu. ix t^q xata q>vaiv — iyQiekaiov, daefisiag, plurali numero. 

Ceterum nolanda est tnirusgans insolita forma par- 11, 29. «tW] snnt, ^ gT* omn. 

tidpii passiyi pro inirusgifs; sic geminae formae 11, 30. raihtis] Goth* c. codd. ® xau 

yeibi gagman inyeninntur gaggips M. -3, 11 et 11, 33. init. Goth. ^ cu, cf. ad L. 6, 20. ^- 

gaggans Mc. 7, 30/ — godana] sic cod. A uti gabtins] Goth. c. codd. ^ xaL — hamdugtins] post 

speramns, nam Cast, dignoscere non ampUiWDOte- hoc yerbum, ubi cod* Ambr. desinit, incipit fra^ 

rat, ipse antem dedit ^ ^i////»»t/ir- ^ f^',^ I! jjv^ fiTf^i^ ' mentnm primnm codicis Carol., quod usque ad 12, 

^ *rf *y < ?^^^'^?.^^ .f"" *^ ""^ • . 6 pertinet — unusspittoda] Ih. UlfiL iUust. p. 105 

11, 25. tzv9s] librani errore yerbum omissnm \ .^ m o-f/M.vwwj xju^^. .uu»». y. *v*# 

est, 910 ffi^ecum dyvosiv redditum eratj id unvei^ comecU unussptlhdos, qnae coniectura, quum sae- 

soii esse Cast, e Cor. 2, 1, 8 et Thess. 1, 4, 13 P!"* 5*^^"l f T « Jf ^^ ^"^ "^ non aptum 

recte yidit. - Bumata^ = dnd ^Uqovg. id aUis ^* (^^- ^i,^f^ ^; 16), nobis non necessana esse 

tods hi Bumaia esse solet, yid/Cor. 2, 1, ^^.^^'•- ^1""^ autem est, qaod ddigentis lectoni 

lA 2 & animum adyertat : quum enim usspuion yerbum graeco 

* * Xf]QvaoBiv yel dif^yela&ai respondeat^ eamque ob 

11, 26. du afvandjan] ad ayertendom, gr. xal rem Cor. 2, 9, 16 umuBspUlops pro avBxdiJ]YT]tog 

Digitized by VnOOQ IC 



216 



Jld'Romanoi ii, 85 — 12^ 5t 



35 ai]^I>au was imma ragineis yas. aif^j^au -was unma fruma gaf jah fri^daidau 

36 imma. unte us unma jah j^airh ma jah 'in 'imma alia, 'immiih yuI]^ du ai« 
12^ 1 yam amen, bidja nu 'izyis. broI>rjas« f)airh blei|^dn gul>s usgiban leika 'izyara 

sand qiyana yeihana yaUa galeikaidana gul>a andafiahtana blotinassu 'izya^ 

2 rana. ni galeiko^ 'izyis {>amma aiya ak tnmaidfcnp ananiuji^ai fra]^ 'izya« 
ris du gakiusan* wa sijai yilja gul>s. patei go{i jah galeikai]^ jah ustauhan. 

3 qif>a auk f^airh anst gups* sei gibana *ist mis* aUaim yisandam 'in Izyis ni 
mats fra{»jan fiau skuli jral>jan ak firapjan du yaila frapjan. warjanuneh sya^ 

4 sye guf> gadailida mitap galaubeinais* syasye raihtis 'in ainamma leika lifiuns 

5 managans habam* ]^aip-|^an Iif>jus allai ni |^ata samo taiu haband. sya managai 



Mi quis ei consiHariiis fbit, 55. aot quia ei primos dedit et retriboatar ei? 36. Nam ex eo et per e«m 
et in eo omnia; ei gloria in saectila, amen* 12, 1. Rogo nunc tos, fratreS) per miaericordiam 
dei, exbibere corpora Testra hoatiam yiventem) sanctam, bene placentem deo, rationabilem col- 
tnm Teatrum. 2. Ne conformate yob baic aeculo, aed reformamini notitate aenaaa Testri ad pr»« 
bandum, quid sit Yolnntaa dei, quod bonnm et placena et perfectnm. 3. Dice enim per g^tiam 
dei) quae data eat mibi, omnibus exsistentibus in vobis, non magis sapere, qnam oporteret sapere, 
sed sapere ad bene sapiendum; cuique sicut deus impertiyit mensnram fidei. 4. Sicnt enim in imo 
corpore membra mnlta habemus, baec autem membra omnia non hoc idem opus liabent; 5. sic mold 



recte dictum sit, nostro loco, ubi gr. omn. dve^e^ 
^evvrjftog babent, Gotb. graecnm Terbum non probe 
intellexisse et cum quodam ab biqbiv radice dncto 
confudisse yidetnr: Griesb. igitur aduotat, Gotb. 
ad^T]tct legisse. — aind] sunt , ^ gr. omn. 

11, 34. tmmd] ei, gr. avtov, omnes antem 
post ragineis* 

11, 35. tmma] gr* omn. post gaf. — fruma 
gaf] sic cod. Carol.; editt. ^ Jrumozo fragaf; 
perspicoe fruma M.f legantur, et intenta ocnionun 
acie etiam iiterae ga cognoscuntur. 

11, 36. unie\ sic cod. Carol; Kn. lb. J! usie. 

12, 1. hlotinassH\ Ih. p. 102 4: biotu nassu. 
12, 2..init. Gotb. c. codd. ^ xa/. — ak tii- 

maidjaip tmamujipat] in codice Carol., quia mem- 
brapae superior pars mutilata est, desideratur unus 
yersus ea verba continens, quibus Gotb. graeca 
aXka fiera/noQWovad-e expressit, et de quibus nihil 
superest, nisi p in initio proximi yersus positnm, 
quod editores non curantes illud p cum sequent!- 
bus coniunxerunt et j^ . . • pana niujipai scripse- 
runt; Ih. solus p« 107 suspicatur, p ab ana esse 
separandnm. Qaod dedimns, eo codicis lacunam 
recte expleyisse nos speramus; per 'inmaidjan enim 
fraecnm fi^afiOQq)Ovv VIL etiam 31c. 9, 2 reddit, 



et pro medio aut passiyo graeco Goth, actiyo, 
mi, saepissime utitor (de mnltis locis yid. infra 12, 
9 haftjan), cuius pronominis omissio h. 1. eo facrt- 
lior erat, quia tztds proximo praecessit. Sed quibus 
nostra ratio panim placuerit, ii cum Z. p. 270 ta^ 
maididai vairparp legant. Deinde nit^ipa est 
xaivoTTjgf xaivmaig, sed avaxalvioaig reddi debet 
per ananiufipa, cf. Cor. 2, 4, 16. Coi. 3, lO. 
Eph. 4, 23, ubi ananiujan = dvaxaivovv et dva^ 
vaovv* — frap/is] cod. Carol, et editt. :(: framap^ 
jis , rectam lectionem iam Ih. p. Ill inyenit. — 
gakiusan] Goth. c. cod. 18 ap. Mi. ® vfiSg. — sifai} 
sit, ^ gr. omn. — patei] quod, sdl. tst (est), quo 
gr. to redditur; banc yerbi substantiyi eliipsin in 
his articuli graeci circumscriptionibus saepius repeti* 
tam iuyenies, yid. Eph. 4, 6 ains aila allaize 
eaei tn atlaim uns (elg nattjQ nivtwv 6 iv 
naatv ^fi2v). 2, 17. L. 17, 31; momiiflraa astom 
id, ne qnis cum Griesb. opinetur, Goth, c yerss. 
gvod (?) addere.^ ^ <i^ i'^y jf^>^. mM S ^ .^/^/^* 

12, 3. gups] dei, ^ gr. — vaila frapjan\ 
Ih. Z. Cast. 4: ict. 

12, 4. paip ' pan] Kn. Cast, rf; ict. Ih. temere 
improbans codicis lectionem coni. path pam^ fid. 
ad M, 5, 37. — taut haband] <x> gr. omn. 



Digitized by 



Google 



jid BomanoM iZ, 8 — 19. J217 

8 ain leik sijum m xristau. aj^j^au aimrwrjizuh anj^ar sa dailjands m^^^ft 

9 aUsverein sa faurastandands m usdaiidein sa armands in hlasein. £ria]^a im« 

10 liuta. fiandans ubila. haftjandans godamma. bro|iralubon m izyis misso 

11 fida^yaimldai. syeii|>ai 'izvis misso faurarahnjandans. usdaudein ni latai. ah« 

12 min vulandans. firaujin skalkiQoiidans. venai faginondans. aglons usfiulandans. 

13 bidai haftjandans. andaviznim yeihaize gamainjandans. gastigodein galaistfan- 
14« 15 dans, fiiuj^jai]^ |ians yrikandans izris. {>iuf^jai]^ jah ni un|^iufijail^. faginon mi]^ 

16 iaginondam. gretan mi]^ gretandam. ^ata samo m izyis misso fea^jandans. ni 
hauhifia £ra|^jandans ak hnaiyam mifigaTisandans. ni Tair|^ai]^ mahai bi izris 

17 silbam. ni ainummehun ubil und ubilanuna usgibandans. bisaiwandans godis 

18 ni fiatainei m andyairf^ja guf^^ ak jab m andyair|^ja manne allaize. jabai magi 

19 yairfian iis izyis mif^ allaim mannam gayairfii habandans. ni izyis silbans ga- 
yrikandans. liubans. ak ffhip staf^ f^yairhein. gameli]^ ist auk. mis firayeit Ie« 

' unimi corpus smuos in Christo, at nniisqiiisqiie alter — 8. — Iiic imperiieiui in simpUcitatey Iiic praesnl 
in atndio, Lie miserens in lularitate; 9* dilectio infacata, odientes mala, adhaerentes bonp, 10. caritate- 
fratema in tos inyicem pii, honore yos inyicem praeyenientes, 11. atadio non pigri) Bpiri(a ferrentes, 
domino geryientes, spe gaudentes^ 12. dolores patientes, precationi adliaerentes, 13. necessitatibns san- 
ctorom compertientes 9 Loapitalitatem sectanteit; 14« benedicatia bis pergeqnentibiis tos, benedicatia et ne 
maledicatia; 15« gandere cum gaudentibns, plorare com plorantibas. 16. Hoc idem in yos inyicem sen* 
tientes, non altitodinem sentientes, sed bnmilibns adhaerentes; ne fiatis pmdentes apad yos 
ipsos, 17. non oni malom pro malo reddentes, respicientes bonnm non solom in &cie dei, sed 
edam in fade hominum omnium. 18. Si possit fieri ex yobis com omnibus bominibns pacem liaben« 
teS) 19. non yos ipsos nldscentes, can, sed date locum irae; scriptum est enim: mihi yindicta re- 

12, 8 — 14, 5. exstant in cod. A et de bis vrisandans, rectam lectionem, ab lb. inyentam, iam 

inde ab tVi andvairpja gups 12, 17 usque ad IS, Z. et e cod. A Cast, dederunt. — pvairhein] sic 

5 duppe ufhausjaip etiam in cod. Carol. codd. Z. Cast.; Kn. pvair..., lb. :|: tvair... Kn. 

12, 9. uhtld\ mala, gr. omn. nb novmov. "**^« supplevit pvahiemai, nam ab adiectiyis for- 

lo 11 x^^M^:^! A^^i^^ ««. ^^M^,'^. mantur substantiya non in — etVi«, sed in — ^'innixa, 

locus in cod. A obliteratus. fc«;atr*«« et ^i;anjema« rectese habere. Deinde 

12, 16. faginondaml Goth. c. codd. - xal. ^' ""^ ^"^"^"^ T^?^^ P^"^ hneolam super t serf- 

12, l6.ZuMpd\ altitudinem, gr. omn. ^& P*"»' ^* « teimmatioms expnmitur et quam 

v^ld* ^**^ *^^,/b. VM. ^ ^ ipse S]g:num notae ^Ji* esse putayit, (tups addidit, 

12, 17. m paiainei — ai jaX] non solum — quod quum Ih. nesdmus quo sensu yen ductus contem- 

sed etiam, ^ igr. — iVi] pr. hinc iudpit fragmentnm sisset, Z. tamen retinuit. — fraveti letaidau} mc 

alteram codids Carol., yid. ad ys. 8. — manne aU cod. Aet Cast.; cod. Carol. yraveil leitaidau, de qua 

laize] OJ gr* omn. ^ codicnm yarietate yid. ad M. 9, 6; Kn. Ih. Z. :(: 

12, 18. magi vairpanl. possit fieri, gt. omn. fraveiio ei gUdau, quorum auctoritate fretus Griesb. 

dvyav6v» ^ adnotat, Go£. Tlva oTtodidw legisse; nos nunc adno- 

12, 19. gavriiandaml sic codd.; Kn. ^ ga^ tamus, letaidau (reUnguatur) ab omn. gr» omitti. 

I. 28 



Digitized by 



Google 



2|g ^d Romanos 12, 20—13^ 9. 

20 taidau. ik fragUda. qif>i]^ frauja. jabai gredo fijand J^emana. mat gif imiKuu 

iff jabai fiaursjai dragkei ma. |iata auk taujands haurja fimins xikis ana 

31 haubil^ 'is. ni gajiukaizau af wij^iuj^a ak gajiukais af j^iu^ tm^iu^. 

13^ 1 all saivalo yaldufbjam uforrisandam ufhausjai wite nist valdtiM alja iram 

2 guj^a. iff Ik> yisandona fram gufia gasatida sind. sraei sa andstandands val- 
dufiija gu|^8 garaideinai and8to|>« ifi j^ai andstandandans sflbans sis yargi^a 

3 nimand. |iai auk reiks ni sind agis godamma raurstra ak ubilamma. aj^l^an 

4 yileis ei ni ogeis yaldufni. j^iufi taujais jah habais haseiil us j^amma. unte 
gups andbahts 1st Jfus m godamma* Yp jabai ubil taujis. ogs. unte ni syare 
|>ana hairu bairi]^« gul>s aiik andbahts ist frayeitands m j^yairhein {>amma 

5 ubil taujandin. dvipffe ufhausjai|^ ni fiatainei in fiyairheins ak jah m mi^ 

6 yisseins. inu]^**]^is auk jah gilstra ustiuhai]^* unte andbahtos gups sind pamma 

7 silbin skalkiuondans. usgiMp nu allaim skuldo. pammei gabaur gabaur« 

8 panmiei mota mota. pammei agis agis. pammei syeripa syeripa. ni ainumme-* 
hun yaihtais skulans sijaip niba patei misso finjop. unte saei frijo^ newund*^ 

9 jan yitop usfuUida* pata aidL ni horinos. ni maurprjais. ni hlifais. nih faihu- 

linqoatar) ego retribno, dicit dominas* 20. Si eswit iiimioafl immy Gibum da ei, Teruin si sidat, podone- 
recrea eom; hoc enioi fadeas carbonei ignii cwnnlaf in capat ana* 21. Ne Tincaris ab improbo, sed 
yincas a probo improbuin. 13, 1. Omne animamm potettatibus anperantibiia pareat, sam hob -est 
potestas nisi a deo; Tenim hae exsistentcs $k deo consdtatae sont; 2. itaqne hie resistens pot^tad, del 
insdtato resdtit; yeram hi resistentes ipsi sibi dsmnadonem snmnnt 3. Hi enim reges non sunt terror 
bono open, sed malo; at yis, at n<m dmeas potestatem, bonmn fadas, et habeas laodem ex hoc; 4. nam 
dei minister est dbi in bono; yeram si malom fads, time; nam non fnistra hone gladiam gent, dei enim 
minister est, yindicans in iram hunc malum feidentem. 5. Ideo pareatis non solum propter iram, sed 
edam propter consdentiam* 6« Propter hoc enim edam tribnta pendatis, nam ministn dei sunt huic ipsi 
seryientes. 7. Reddite igitur omnibus debita: cui tributom, tribntum; cui yecdgal, yectigal; cui timorem, 
timorem; eoi honorem, honorem. 8. Ne ani coiusquam debitores sids, nisi quod inyicem diligitis, nam 
qui diligit propinquum, legem impleyit, 9. hoc enim ne moecheris, ne ooddas, ne fnreris, neque concn- 

12, 20. jabat\ Goth, c codd. ^ ovv. — mail 1^9 ^« godamma — mUlamma} bono — malo, 

ric cod. A et Cast.; cod. CaroL Kn. Ih. Z. ^ gr. t&v ayad-wv ifyav &JiXa toh na»&v» 
fnad* — tj^] Terum, ® gr. 13, 4. hairu] cod. A et Cast kairauj de qua 

12, 21. gajhtkaizau] Cast. :{: gajiukizau. — vaiietate yid. ad Mc. 7, 32. 

frmn\ sec a, gr. omn. h* ^ ^ 13, 5. ufhausfoip] pareads, gr. dpoyxT] vno^ 

13, 2. andstopl restidt, Goth* gr. perfecd avd^ TooOeuSixu Ceterum hie finitur fragmentmn alte* 
iatrixev significadonem nesciens, male per pra^ nun codids Carol., yid. ad 12, 8. 
teritom reddit, qnnm andsiandip scribere deberet; ^^- 'y- l^/»«»«i^*i «■?- *uA\. Aaha\ 
idem THfilae acddit Mc. 3, 26 aviovrj per msiop 
interpretanti. J^J^* 




Digitized by 



Google 



Ad Bomanog 13j 10— tt/lO. 21§ 

geiroii)aifl jah jabai wo anj^araiao anabusne m pamma vaurda usfiilljada. 

10 j^amina frijos newimdjan f^nana sve j^uk silbam friafnra newundjins ubil ni 

11 vauriLei]^* usfiiSeiiis nu Titodis &t fria|»Ta« jah pata vitandans Jiata f^ihs j^tei 
mel ut uns ju us slepa urreisaii. unto uu neypis ist uaseins imsara fiau j^an 

12 gdaulndedum. nahts framis galai]^ i^ dags atnewida. usrairpam nu yaurst- 

13 Tam riqizb i]^ gavasjam sarvam liuhadJs. sre 'in daga garedaba gaggaima ni 
gabauram jab di<i^|u|pDLeim. ni ligram jah aglaitjamu ni haifstai jah aljana. 

14 ak gahamo}^ £rau|ui unsaramma xristou lesua jah leikis mun ni taujai]^ 
14> 1 in lustuns. ip unmabtai^ana galaal>einai andnimail^ ni du tyeifleinai mitono. 

2 sums raihtis galaubei|> matjan allata« i]^ saei unmabteigs ist gras matjif>. 

3 sa matjands ^amma ni mi^jwodin ni frakunni. i^ sa m matjimds f^ana mat- 

4 jandan ni stojaL gufi auk *ina anAiani» ^ was is. j^uei stojis framaf^jana 
skalk. seinanuna fraujin standi]^ ai|^^au driosilk al^I^an standij^t mabtei^s auk 

5. 9 iBt frauja gasto^anan ma. sums raihtis utojifi dag bbidar daga jab qi- 

10 Taim jab daufiaim fraujino^. il^ ^u* wa tAops brof^ar j^einana. aififiau jah jfu. 
wa frakant brofir [>einamma. allai auk gasatjanda faura stauastola xristaus. 



piscas et si qaod alioram praeceptomm in lioc Terbo gammatim-coinprelieiiJBtiir, boc: ames propinqmim tinim, 
nt te ipsimi. 10. Amor propinqni malum non operator; obserratio igHor legis est amor. 11. Bt boc scien- 
tes boc tempos , qnod bora est, nos iam e somno 8arg;ere, nam none propios est sains nostra, qnam 
qnnm crederemns. 12. Nox porro irit, Terom dies propinqnayit; abig;imas nunc opera tenebramm, ve- 
mm indidmas arma Incis, 13. nt in die boneste eamns non comessationibas et yinolentiis, non concubiti- 
bos et impndicitiis, non rixa et aemulatione; 14. sed indoite dominnm nostrum, Cbristnm lesam, et camis 
coram ne f adrtM J g cnpiditates, 14, 1. Terom infirmom ^de exdpiatis, non ad disceptationem cogitationnm. 
2. Qoidam \imm credit edere omne, remm qoi infirmos est, olos edit. 3. Ific edens bone non edentem 
ne spemat; Terom bic non edens bone edentem ne iodicet; deos enim eom assomsit. 4. To qnis es, to- 
qoi iodicas aliefiom serrom? Soo domino stat ant cadit. At stat; potens enim est dominos statoere eom. 
5. Qoidam mSaa iodicat diem post diem — 9. — et titos et mortoos regit; 10. Terom to, quid iodicas 
fratrem toom? aot etiam to, qoid spemis fratrem toom? omnes enim statlmntor ante tribonal Cbristi. 



13, 9. 0tipcarmz0\ sie cod« Ay nti sospicamori 13, 14. unsaramma} nostrom, ^ gr., Qotb. c. 

ohimae sjUabae elementa Cast, cognoscere min po* codd. d et S ap« ML — ^ jnrUium tewal c^ gr. omn. 

toit, edidit aotem :|: anparaize.^mfmmtmmi^t^^^./^ 14, 3. Jrahmni] cod. A et Cast. 'If, Jnatuni. 

19 lA ^^^Mi^.y «w.^*«5 «. ^!!^ J?: — mafjamdan] cod. A et Cast. ± mtajamd^tu 

apva retolent. - Uf] est, o ^. omn. jj^lr, efc tamen Tbess. 1, 2\Tl gaainanaid^ 

13, 11. &I] iftr. est, ^ gr. omau -*- mutim 14, 9 — 1$, 13 kgootur in cod. CaroL 

flffMora] <x> gr. omn. 14, 9. qivahm — daupaim] rv gr. 



Digitized by 



Google 



no 



Ad RomanoB 14, 11 — 15^ 0* 



11 gamelil^ ist auk. liba ik. qi|^i]^ frauja. |>atei mis all kiiive Mugili jah and- 

12 haiti]^ alia razdo guj^a. j^annu nu warjizuh unsara fram sis rafijon usgiH^ 

13 gufia« m l^anamais nu uns misso stojaima. ale fiata stojaifi mais ei ni satyai]^ 

14 bistugq broj^r aififiau gamarzein. yait jag-gatraua m firaujin ¥esua j^tei ni 
yaiht garanun |iairh sik silbo niba f^amma munandin wa tmhram visan 

15 j^amma gamain 'ist. ip jabai m matis bropar j^eins gaurjada. ju ni bi £na^ 
yai gaggis. ni nunu mata peinanun^ jainamma fraqistjais. faur |^anei xristus 

16. 17 gasyalt. ni yajamerjaidau unsar ]^iu|^. nist aiik j^iudangardi guf^^ mats jah 

18 dragk ak garaihtei jah gayair|^i jah faheps m ahmin yeihamma. saei auk 
m j^aim skalkino]^ xristau. yaila galeikai]^ giipa. jah gakusans 'ist mannam. 

19 j^annu nu j^oei gayair{ijis sind laistjaima jah f>oei timreinais sind 'in uns 

20 misso. ni nunu 'in matis gatair yaursty gu|^s — — |iize 'idyeitjandane ^uk 
15, 3 gadrusun ana mik. sya filu auk sye fauragamelifi yarp. du unsarai laiseinai 

4. 5 gamelifi yar|^« ei pairh ^ulain jah gaj^rafstein boko yen habaima. ip gu]^ j^u- 

lainais jah prafsteinais gibai 'izyis ^ata samo frapjan 'in 'izyis misso bi xrista 

6 'iesu. ei gayiljai ainamma munj^a hauhjaif^ gu|> jah attan fraujins unsaris 

11. Scriptum est enim: yiro eg;o, didi dominiis, quod milii omne ^noam flecdt ef confitetur omnis lin^ 
goarum deo. 12. Utiqae i^tur qulsqae nostrum de 86 rationem reddit deo. 13. Ne amplios igifior nos 
inyicem iadicemns, sed hoc indicetis magto, at non ponatb offendiculnm fratri aut soUidtationem. 14. Scio 
et confido in domino lesa, qnod non qnidquam torpe per ae ipaom, nisi huic cogitanti aliqnid imporom 
esse 9 Imic commune est. 15. Yerum si propter dbum frater tuus contnstatur, iam non secundum amorem 
ambulas; ne igitur dbo tuo ilium perdas, pro quo Christus mortuus-est. 16. Ne blasphemetur nostrum 
bonum; 17. non -est enim regnnm dei dbus et potus, sed iustitia et pax et gaudium in spiritu sancto. 
18. Qui enim in Lis serrit Cbristo, bene placet deo et probatus est hominibus* 19* Utique i^tur quae 
pads sunt, sequamur et quae aedificationis sunt in nos inTicenu 20. Ne igitur propter cibilm destrue opos 
dei — 15, S. — - horum exprobrantium te cedderunt in me* 4. Tam multum enim quam ante- 
scriptum fuity ad nostram doctrinam scriptum fuit, at per patientiam et solatium scriptararum 
spem Labeamns. 5. Yerum deus patientiae et solatii det Tobis hoc idem sentire in Tobis 
inyicem 4a CSiristittU lesom^ 6* at onanimes uno ore glorincetis deum et patrem domini nostri 

ate aJl* — ^/wJ- 

Kn. j: fit. 
jag'gairaud] sic cod. Carol 
ijai tairauay Ih. Z. Cast. -{~J^* gatrauap ande 



14, 11. biugip] gr. omn. 
haiiipl gr. post razdo.'^J^f£ 
14, 13. ml pr. Kn. j: fit. 
14, 14. jag^ gtttraua] sic cod. Carol.; Kn. 



uriesbachii error natus est adnotantis, Goth, val pro 
Ttal legisse. — wa unhfam vtsani] haec suppleyi- 
mus, literarum omnino fere absdssarum (yid. ad 12 
2) infimis partibus obseryatis; Kn. Z. Cast, iacu- 
nam habent, cuius signum ponere Ih. neglexit. — 
ut] est, ^ gr. onm. 



14, IS. ftiMiii] igitur, ® gr. omn., sic ys. 20. 

14, 16. vajamerfaidim] Godi. c. codd. ® ot^* 

14, 17. piudangardi] sic cod. Carol.; editt. f: 
piudangard. 

14, ia»^M]MMt, <>gr. omn., sic supra etiam 
]^ro vaila galetkaip gr. omn. evaQBtnog. 

14, 19. 9ind\ sec, Ih. ^Jflnd^ 

14, 20. nunu] yid. ad ys. 15. 

15, S. pize] Kn. J! t'tse* 
15, 4. uttk} Ih. ^ onit.^— jak} G6a». c 

codd. o<Jia. . ^ . 



Digitized by 



Google 



Ad RomanoM 15, 7 — 16> 24* 221 

7 lesuis xristauB. m j^izei andnimai]^ izvis misso svasre jah xristus andnam 

8 'izvis du Tulfmu guf^s, tpj^a auk xristu lesu andbaht vaurl^anana bimaitis fram 

9 sunjai guj^s du gatulgjan gahaita attane. ip j^iudos m armahairteins hauhjan 
gap srasye gamelif^ list, duppe andhaita pus m piudom frauja jah namin pei- 

10. 11 naTnma liuj^o. jah a£tra qipif^. sifai]^ |^iudos ndjf mauagein 'is. jah aftra qij^i]^* 

12 hazjip alios fiiudos fraujan jah hazjaina uia alios mauageins. jah aftra esaeias 
qil^i|i. vairl^i]^ vaurts i'aissaizis jah sa usstandands reikmol^ piudom. du 

13 unma |iiudos venjand. i'l^ guf^. lubainais fidljcd izvis allaizos fahedais -^ 
l&y 21 — jah luluus jah lasson jah soseipatrus fiai nif^jos meinai. golja 'izyis ik tertius 

22 sa meAjands j^o aipistaulein m fraujiu* golei]^ izris galus yairdus meins jah 

23 allaizos aikklesjons. golei]^ izvis airastus fauragaggja baurgs jah qartus sa 

24 broj^ar. ansts firai^ms unsaris 'iesuis xristaus mil^ ahmia izyaramma. amen. 

du rumonim ustauh. 
du rumomm meixp ist us kaurinj^on. 

leso ChristL 7. Propter qaod excipiatis tos inTicem, sicai etiam ClirUtas excepit tos ad gloriam del. 
8. Dico enim Clunstiim lesam ministmin factnm circnmcisioiiis pro veritate dei ad confirmandiim promissio- 
nes patmm, 9. Temm gentes propter misericordiam g;loiificare demn, sicnt SGriptmn est : ideo confiteor tibi io 
grentiboa, domine) et nomini tao canto. 10« Et rorsofl didt: gaodete) gentes, cum popiilo eiua* 11. Et 
mrsas didt: laadate, omnes gentes, dominam et laadent earn omnes populi. 12. Et nunras Eaaias didt: 
fit radix lessezia et Lie sorgens re^t gentesy ad eum gentes aperant; IS* Temm deus spei iinpleat tos 
omni gavdio — 16, 21. — et Ludos et lasson et Sosipatms, hi cognati mei; 22* salnto tos ego Tertius, 
hie scribens lianc epistolam in domino; 23« salatat tos Gains, hospes mens et omnis ecdesiae, salntat tos 
Erastns, oeconomns nrbis, et Qnartns hie firater* 24. Gratia domini nostri lesn Christi cnm spiiitn Testro, amen* 

Ad Romanes explidt* 
Ad Romanes scriptnm est e Corintho. 

15, 7. svasve] Ih. 4? sva ve. IS, 12. t'aissaizts] Ih. j: jauaaizia. — reikis 

15, 8. OttXr] enim, gr. di. — xrisiu tesu\ (v> noji] regit, quia gr. omn. Kqxuv habent, Ih« 

gr. — bimaiiis} de nostris addidimns, Tid. ad 12, p. 132 pro retkinop legendom esse reikmam exi- 

2. Ceterom notandnm est, Goth., quod nnllo alio sdmat; recte qoidem ille, sed Groth, interpretations 

loco fedt, nnnc post qipan ponere vaurpanana sna sensnm non penrertit^ qnare codids lectionem 

participinm; fedsse antem enm arbitramur, quia emendare non ausi snmns. 

viaan addere non liceret; enndem Terbi substantiyi 16, 21. Quae inde nsqne ad finem eduntnr, 

InfinidTum omittit in formnla vilfau tzvia unviians e cod. A hausta sunt. 

s« uweisoM (d'ikfo vfiSg ayvoaiv) Cor. 1, 10, 16, 23.raUatzos aikkleajotui] co gr. 

1. 2, 1, 8. Tbess. 1, 4, 13. Yersu sequente recte 14, 24. ahmin tzvai*amma'\ spiritn Testro, gr. 

pergit tp ptudoa hauhjan guP* -^makk, Tuxvvwui ^juiSv. 

15, 9. frtttna\ domine, ^ gr. Subscript, du rumonim uatauh} c Goth, soint 

15, 11. qipip\ didt, ® gr. — fraujan'] gr. cod. G. — du rumonim melip — kaurinpon} gr. 

ante oZJbs* — hayama'] landent, gr* inaiv^ate* alii alia legnnt aut omittnnt, Goth* c* codd, B et D* 



Du Kaurin{>ium *a< 



1^ 12 — ik im pavlaus ip ik apaullons i^ Xk kefins il> ik nktaua« disdalE^s ist. 

13 ibai paylus wfapamips rmff m izvara aij^j^au m namin paylaiis daupidai yesei^. 

14. 15 ayiliudo gufia ^ ainncAiin lasrara ni daupi^ mba krispu jah gatu. ei uvea ni 

16 qi]^ai fiatei m meinamma namm daupidedjau. Yk daupida auk jaj^-j^ans stai- 

17 £aHau8 gadauksois. fiata anf^ar ni yait ei aimKAun daupidedjau. m^-I>an u- 
sandida mik xristus daupjan ak yailamerjoD. ni m snutrein yaurdis ei ni 

18 lausjaidau galga xristaws. unte fiata yaurd galgins fiaim fralusnandam dyali{>a 

19 ist i]f ^aim ganisandam mahts gu{i8 isU gameli]^ ist auk. fracpstja snutrein 

20 j^ize snutrane jah firodein pize frodane uskiusa. war handugs. vrecc bokareis. 

21 yrar sokareis |iis aivicu ni dyala gatayida gup handugein {^is fsurwaus. unte 
auk ¥n himdugein guj^s ni kunnaida sa fairm» fiairh handugdn gdj^. galei- 

Ad Gorinthios I. 

1, 12. -— ego tmm Payli, Tenmi ego Apollois, Temm ego Cefae, yemm ego Chrisd. IS. Divinui 
est? nam Parlos cnicifixiis fait propter tos a«t in nomiiie Payli baptizati essetis? 14, 6ratias-ago deo» 
quod annm Testmm non baptizaTi praeter Crim>iim et Gaiimi) 15* ut quia non dicat, qaod in meo nomine 
baptizarem« 16. Ego baptizayi enim etiam lios Stefiuii domesticos; hoc aliad non ado, quod nnnm bapti- 
zarein, 17« Neqne Tero miait me Cbristna baptizare, aed praedicare, non in aapientia rerbi, nt non 
inania - redderetor cmx Christi. 18. Nam hoc yerbimi crnda his pereontibus stoltitia eat, renun his salrb 
potentia dei eat. 19. Scriptom est enim: perdo sapientiam homm sapientium et pradentiam honim pmden- 
tium rqnrobo. 20. Ubi sapiens? nbi sciiba? nbi dispntator hmus aeTi? Non stoltam fecit deoa sapientiam 
hnins mandi? 21. Qnia enim in sapientia dei non cognoTit hie mnndua per sapientiam denm, pla- 

^dnotatio. 

1) 12. pmihus] sic cod. A; Cast. -(- pavJus utantur, legere mayolt; gr. omn. olxop* — paid! 

(rid. ad L. 1, 54). hoc, ^gr., Goth, c codd. to legit, sic 2, 13, 11. 

1, 13. m Goth. ^Xqigtoq. i^KkgrnmS^^ •■ 4wcfc Eph. 6, 10. Philipp. 3,1. — ai$mohvm} Goth. 

1, 16. Sir] ego, ® gr. omn. — gadaukans] c codd« ® aXkov. 
hanc Tocem dnbiae originis et significationis Cast. 1, 18* gamsandami Godi. c codd. ^ ^juZr. 

cam daukts (coena) comparatam per commtmalea 1, 21. nil cod. A et Cast. ^ mm m (nonne 

conreitk, Mssm* JgmUium$Mp.^4lliA eadem porta non). 

^ • ■ • . »'ii 



Digitized by 



Google 



Ad Corinthios I. 1, 22 — 4, 8. 223 

kaida gu|)a j^airh j^o dvalif^a j^izos vailamereinais ganasjan j^ans galaiibjan- 
22. 23 dans, unte ludaieis taikne bidjand ip krekos handugein sokjand. 'ip reis mer- 

24 jam lesu ushramidana ludaium gamarzein i]^ |>iudom dvalij^a. ip fiaim gala- 

25 podanx ludaie jah '^iudo xristu guj^s maht jah gttf>s handugein. unte so 
4^2.3 dvalij^a guj^s handugoz^ mannam ei was triggvs bigitaidau. aj^j^an mis 

m minnistin ist ei A*am izvis ussokjaidau aif^fiau firam manniskanmia daga. 

4 akei nih mik silban ussokja. nih yaiht auk mis silbin miprait akei ni in 

5 I>amma garaihtij^s mi. ip saei ussokei]^ mik frauja ist. f^annu nu ei faur mel 
ni stojai^. unte qimai frauja. saei jah gaKuhteip analaugn xUpsas jah galiuh- 

6 tei^ nmos hairtane jaj^-fmn hazeins yair^i]^ ^Tarjammeh fram guj^a. a|>f>au 
bro]^rjus« {^airhgaleikonda in mis jah apauOon m i^rara ei m ugkis ganimaili 
ni ufar j^atei gameli]^ ist fraj^jan. ei ains faur ainana ana an|>arana ufblesans 

7 ni sijai. was auk {>uk ussokeiji. wauj^-^an habais. |>atei ni namt aif^fiau 

8 jabai andnamt wa wopis sye ni nemeis. ju sadai sijufi. ju gabigai Taurfiuli. 

cnit deo per banc stnltitiam hains praedicationis senrare hos credentes. 22. Nam ludaei s!g:iia petmit, 
vcroin Graed sapientiam quaenmt; 23. Ternm hob praedicanras lesnin cnidfixani , ludaeis offemdoneiii^ 
24. venim gentibus staltitiam, Temm his Tocatis lodaeomm et gentium Christnm, del potentiam et dei sa- 
pientiam. 25. Nam haec stultitia dei sapientior liominibos — 4, 2. -^ nt qais fidelis inyeniatnr. 3. At 
rnihi in minimo est, at a yobis aestimer ant ab linmano die, sed ae^^MSM ine ipsnm aestimo, 4. neqae 
qnidqnam enim mibi ipsi consdos - snm , sed non in hoc instificatos sum, yeram qnd aestimat me, dominns 
est. 5. Itaqne none at ante tempas non indicetis, donee yeniat dominns, qai et iBastrat absconditnm 
tenebraram et illastrat consilia cordiam, et torn laas fit coiqae a deo. 6. At, fratres, transferdntnr in me 
et Apollo propter yos, at in nobis comperiatis^ non sapra good scriptam est sentire, ot nnos pro 
ono adyersos alteram inflatos non sit. 7. Qais enim te aestimat? qaid autem habes, qnod non acce* 
pisti? ant si accepisti, quid gloiiaris, at non acoeperis? 8. lam satnri estis, iam difites fiicti-estis, 

1, 22. unte] Goth. ® xal. hoc autem = ni. — ni] Goth, c codd. ® tL ^— 

1, 23. tesui lesum, gr. omn. Xoiatov. — vairpip} sic cod. A; Cast. :|: vairpaip. — war* 
Yudaium} Goth. ^ (uh* jammeh} sic cod. A; Cast. :|: walrfizummah 

1, 24. tudaie] Goth, o ^^^rid. ad L. 2, 16. ./\^- "P^^^^ ®^*- I^??^^; .?* f "^"""J 

-^^,j I'll .rV.j. osatantia exadit, qnod patrbgaletkonda plorah 

1, 25. hamdusozei] sic legendam est, Cast j: ^^^ ^^^^ ^ ^^^^^ „^^ j^^^^ ^. 

hmdugo; in cod. A spatium sjllabam zet capiens f^^^ ^y^^^ ^^^^jij^ p^^asse etiam ant pro 

soporest, sed niiUam hterarum yestigimn. ,pj jegendmn est 6o Pan, ant paithgaUihoda 

4, 2. was triggvs] ev> gr. omn.; ceterom Cast. pro pairhgaleikonda, quod graecus textus (iuare-i^,^ ^^ ,,, 

'it mggUB* cxriixdtiaa) postalare nobis yidetar; neqoe tamen' " ' /•• ' 

4, 3. U9$6kjaidau] sic cod. A; Cast, j: us9ok^ hoc probate po abesse debet. — gamimaip] Ulf. c. 

jaida. codd. « %6. — ufar] Cast, j: ^f(Jt/— ana anpa-^ w ^ ti^smn^ - <»**J*j^ 

4, 5. ei] at, particala otiosa, nam /ii; h* L rand\ gr. omn. post sijai* 4:^$m,mmm^ fw4t.mmu 

non oonionctio (at non), sed adyerbinm (ne) est, 4, !• jahat] Goth, c cod* i ap. Mi. ® xClU 



Digitized by 



Google 



224 



Ad Corinihios I. 4^ 9 — 5^ 10. 



mu mis ^udanodedu]^ jah rainei j^iudanodedei]^. ei jah veis usris m^j^uda- 

9 noma, man auk j^ei gu^ wis apaustauhms spedistans ustaiknida srasre ^u- 

j^ubljans unte fairveiil yaur^um pizai manasedai jah aggflum jah TnannaTn^ 

10 yeis dralai m xristaus ip jus &odai. Teizu|^-]^ umnahteigai i]^ jus svin]^. 

11 juzu]^ - Jfan Tulfiagai ip veis unsrerai. und ]^o nu weila jah hugridai jah 
12. 5^ j^aursidai jah naqadai jah kaupatidai jah ungastofianai jah ju gastau* 

3. 4 ida sre andvairj^s |»ana sva j^ta gataujandan. m namin fraujins unsaris lesuis 
xristaus sama]^ gagaggandam izvis jah meinamma ahmin mi^ mahtai fraujins 

5 unsaris i'esuis xristaus atgiban j^ana syaleikana unhul^in du qisteinai leikis ei 

6 ahma ganisai m daga fraujins lesuis. ni goda woftuli izyara. ni yiiup j^tei 

7 leitil beistis allana daig gabeisteif^. ushrainail^ f^ata faimjo beist ei sijaifi 
niujis daigs syasye sijaif^ unbeistjodai. jah auk paska unsara ufsnif^ans ist 

8 faur ims xristus. ^annu dul{>jam ni 'in beista faimjamma nifi-Imn m beista 

9 balyayeseins jah unseleius ak m unbeistein unyammeins jas-sunjos. gamelida 
10 izris ana |iizai aipistaulein. ni blandai]^ izyis horam. ni paim horam ^is 



fine nobis reg:na8tii ei utinam regnaredS) nft- etiam nos Tobis simul - regnemiui, 9. Existimo enim, qnod 
dens no8 apostolos nldmos ostendit, sicat morti - addictos , nam spectacolnm facti - gomiia haic mnndo el 
angelis et hominibos. 10. Nos stalti propter Cbristam, Terum tos pnidentes; nos quidem impotentes, Tenon 
Tos robosti; tos quidem nobiles, Termn nos inhonorad, 11. usque hanc nunc horam et esurientes et 
sitientes et nndi et colapbizati et instabiles, 12. et — 5^ 3. — nqnc iudicaTi, nt praesens hone sic hoc 
facientem, 4, in nomine domini nostri lesu Christi, simul con^egatis Tobis et meo spintu, com potentia 
domini nostri lesu Christi 5* tradere hunc talem diabolo ad perditionem camis, nt spiritus serretur in die 
donuni Ieso« 6* Non bona g;loria Tcstra; nonne sdtis, quod paucnm fermenti totam massam fermen- 
tat? 7. Expurg^ate hoc Tetus fermentnm, ut sitis noTa massa, sicut sitis infermentati , et enim 
pasca nostrum immolatns est pro nobis diristus* 8. Itaque festum - celebramus non in fermento 
Tetere, neque autem in fermento nequitiae et malitiae, sed in azjmo sinceritatis et Teritatis. 
9. Scripsi Tobis in hac epistoh: ne misceatis tos scortatoribns , 10. non his scortatoribus hsios 



4, 8. vainei\ Gotk c« codd, ^ ye* 

4, 9. apausiaultms] sic cod« A; Cast, j: opati* 
Miaulans. 

4, 10. frodat] Goth. ® iv XqiOtt^^ nisi po- 
lios adem Cast, qui Tel sjUabam at cog^oscere 

non potuit, etiam tit aristau (i. e. tit jcau) in fine 
lineae posita effngerunt. — pan} utr. quidem^ 
^ gr. omn. 

4, 11* ht^ridai] pro huggridai (J. 6, 35)^ 
cf. tamen ad Ak. 10^ 37. 

Sf 4. aamap gagaggandam} Cast. :{: ict., sic 



etiam 7, 5. 14, 26; Tid. ad Mc 9, 25. c£ ad 

5, 7. ushrainmp} 4HP*» wwmti i ; g ip yel m J kiw 
mmP% — - unbeistjodai] exspectaTeris unbeistidai 
(Tid. TS. 6), neque tamen nostram formam Titiosam 
esse indicamus, nam in --;;oit desinit etiam aukfon* — 
ufonipans tsf} gr. omn. ante jcrhtw* 

5, 9. blandaip] misceatis, gt. omn. ov9Ctya- 
filywad-au 

5, 10. init. Goth, c oodd. <> xaL — mt\ Goth. 
® TtdvTWQ* — Jah} et, gr* ^'. — pan} h. L re- 
spondens g^raeco aga pro pannu positum est; idm 



Digitized by 



Google 



Ai Corinihioa I. 5, 11 — 7^ iO. 225 

fair^ratis (df^j^au j^aim faihiifrikam jah Tilvam fd^^j^au gdliugam' skalkmondam. 

11 unte skuldedQi]^ j^an us pamma fairwau usgaggan. i^ nu sai melida izris m 
blandan. jabai was bro]^ namnids sijai hors aij^^au faihufiriks ai|i|iau galiu- 
gam skaUuQonds aif^fiau ubilyaurds ai|^^au afdrugkja ailif>au yiIts. {lamina 

12 STfdeikamma ni imfimaljaii. -wa mik jah f^ans uta stojan. niu {mois iLnna 
. 13 jus stop]^ .i]f ^ans uta gi^ stojif»« usnimili fiana ubilan us izviB silbam^ 
6^ 1 gadars was izrara vif^ra anj^ana staua habands stojan fraiti mTudaim jah 
7^ 5 ni from — — izvara. misso niba fiau us gaqissai wo weilo. ei uhteigai sijai^ 

fastan jah bidan. f»a]^ro(i-^an samafi gayandjaip el ni fraisai 'izrara satana m 

6. 7 ungafaobainais izvaraizos. j^atufi-fian cpt>a gakunnandte ni hi haitjaL i|^ viljau 

allans noians yisan ste nuk silban. akei warjizuh sresa giba hid>aif^ fram 

8 guj^a sums sva sumsuh sra. a]^f>an qif^a |>aim unqenidam jah Tiduvom. gop 

9 ist un jabai siod sve ik« ip jabai ni gahabaina sik« liugandau. batizo ist 
10 auk liugan pau mtundnan. ip Jfma liugom haftam anabiuda ni ik ak frauja 

mandi aat bis ayaris et rapadbos ant idolis seryientibiiiy oam deberetis iitiqae ex boc mimdo exire. 
11. Veram niinc ecce seripsi Tobis non misceii, si quis irater nominatus sit scortator aat ayams ant 
idolis senrieng ant maledicus aat yinolentoB aat rapax, com -boc tali non simnl - edere. 12. Quid me 
etiam bos foris iodicare? nonne bos intra yos iadicatis? 13. yeram bos foris deas iadicat? Tollite banc 
improbom e yobis ipsis. 6, 1. Andet aliqais yestnim contra aliam indidam babens indicare apad iniostos 
et non apad ^— 7, 5. — - yos inyicem, nisi forte e consensn aliqoam boram, at otiosi sitis ieianare et 
precari, deinde aatem ana conyertatis, at non tentet yos Satana propter intemperantiam yestram. 6. Hoc 
rero dice noscens, non secnndom mandatam* 7. Yeram yolo omnes bomines esse ad me ipsam^ 
sed qaisqae propriom donam babet a deoy alias sic, alias sic. 8. At dice bis coelibibos et 
yidais: bonnm est iis, si manent, nti e^o^ 9. yeram si non contineant se, nabant; meHas est 
enim nabere^ qaam ori* 10* Veram bis matrimoniis innctis praecipio, non e^o, sed dominas^ 

infira 15 9 14 pro PaUf qaod in cod. A false leg^* fastan jah] ieianare et, ® gr*^*"' iuZ^kn] yid. ad 

tur, reponeindam esse censemas. Rom. 9,3. — samaP gavandfaiP'i yid. ad 5, 4; 

5, 11* faUmfrikal banc yocem cam omisissel ceteram Cast. 4^ samlp; pro ^a aatem Gotb. c 
libratios, silpra Hneam addidit, indeqae etiam fa- codd. sine dnbio avviqxead'e l^t. 

ctam est, at vox aippau (aat) semel desit (cast.), 7, 7. i^^] yeram, gr. ya^^ sic 11, 31. — 

cf. ad J. 12, 42. Nos aippau in texta posaimas, svt] Gotb. ^ xaL — ffiba habaip] co gr. 

qaod sensas reqoirit. 7, 8. t^ tin] <xj gr. omn. — «2r] Gotb. c« 

' 5, 12. wa] Gotb. ^ yaQ» — mik] sic cod. A cod. L ap. Mi. iyco pro xayci legit, 
recte, nam sappiendom est kara siye kar^^tH (M. 7, 9. Kuffondau] sicood. A, est aatem fiMnmame* 

27, 4), coi accusatiyas ian^ solet, yid. J. 10, 13; dii, qaa Gotb. b.L {yafiTjadtct^aav) , ati aMngaiam 

looiram M. 8, 29. Mc. 1, 24 alL (wa uhb jah Mc. 15, 32 et M. 27, 42 (^Kozafidiw) otitor, qaam* 

J^) alia est ratio. qaam gr. actiyis Ibrmis otantnr; ceteram yid. ad 

6, 1. Maua haband$l gr. ante vipra. J. 13, 35. — ui auk] (x> gr. omn. 

7, 6. niba] Gotb. <" ti; &rtasse /uijTi 1^. -^ 7, 10. Vug^m haftam] Cast, j: ict 

. I. 29 



Digitized by 



Google 



326 



Ai CorinihioB t. 7, il-ia 



f .^•m*rw. '/.Ifq*^*!^, 



11 qenai fidrra abin ni skaidan. i*^ jabai gaakaidnaL yisdii unliugaidai ai^{»au du 

12 abin seinamma aftra gagavairj^jan* jah aban qen ni fraleian* 'i^ j^aim an^- 
raim 'ik qij^a ni frauja. jabai was bro{»ar qen aigi nngalaubjandein jah so 

13 gavilja &t bauan mi]^ immd. ni afletai \o qen. jah qens« soei aig aban un- 

14 galaubjandan jah sa gavilja ist bauan mip izai« ni afletai j^ana aban. yeihaida 
ist qens so ungalaubjandei m abin jah gaveihaids ist aba sa ungalaubjands m 

15 qenai. aij^f^au bama izvara unhrainja reseina i^ nu yeiha sind. i]^ jabai sa 
ungalaubjands skaidi]^ sik. skaidai. nist gafavaids bropar aipj^au svistar ui 

16 j^aim svalekaim. apj^an m gavairj^ja lapoda uns gup. m^ nuk-kanii.pu 
qinon. ei aban ganasjais. aipjiau ^vra kannt guma. patei qen |>eina ganasjais. 

17 ni ei iirarjaniindi svasve gadailida gu{». ainwar^tfoh srasve gaiaj^da gup sra 

18 gaggai. jah sva m allaim aikklesjom anabiuda. bimaitans galapops var]^ 

mnHeri a marito non seiongere; 11. TeroBn si seimi^tar, esse coelibi ant ad maritum sumn rorsns recon- 
ciliari^ et maritmn nmlierem non dimittere. 12. Veram Lis aliis ego dico, non dominos: si qnifl frater 
mulierem habeat non - credentem et haec yolens est habitare cam eo, ne dimittat banc moliereni) 13. et 
molier, qnae habet maritam non - credentem et bic Tolens est habitare cum ea, ne dimittat hone maiitom. 
14. Sanctificata est mulier baec non-credens in marito et sanctificatus est maritos luc non-credens in maliere; 
alioquin filii restri impuri esseut, yerom nunc sancti sunt. 15. Veram si bic non-credens seinngit se, seiun^t; 
non-est in-servitutem-redactus frater aut soror in Iiis talibus, at in pace yocayit nos dens. 16. Quid nunc scis, to 
molier, ut maritam seryes^ aat quid scis, yir, ut mdierem tuam serves? 17. Non ut cuiqne sicnt impertiit 
denSy unumquemqae sicut yocayit deus, sic eat. Et sic in omnibas ecclesiis praecipio. 18. Circnmcisos yocatos fuit 



7, \\. jcibw\ Goth. ^ naL — vwm — ^agvr- 
vairfy'an} manere — reconciliari, fi$vh(o — xazaX" 
yibM/ y*.#«M»< XayTjtto, efl M. 5, 24.'' — aban] exspectayeris 
abin (yid. ys. 10), pendet enim ab anabiuda. 

7, 12. po qen\ banc mulierem, gr. omn. a^TTjn 

7, 13. Pana aban\ bunc maritam, gr. avtov. 

7, 14, Colon, in quo malier sandificari didtor, 
gr« omn, ponnnt post alteram, in quo maritus di- 
dtar; ceterom Gptb. ab initio ^ yap. — aipbau] 
Gotb. a (fa omiltere yidetar, nam aippau inei soli 
respondet, yid. 15, 29 et ad Rom. 11, 22. 
utf^^m* i^r* Ue4^,LJ^U^.'7y 16« wi$k * if^\ cayo com Mssm. Skeir. 
p. 59 pro exemplo geminationis consonantiom ba* 
beas, qaam figaram sic ntisqaam reperies, potias 
assimilatio est pro nvih kant, in quo nuh qaaeren- 
tis est^ vid. Mc. 12, (wa nuh) J. 18, 37 (an 
mtk). Idem statuendom est de dul'-leiiilai Cor. 
2, 7, 8, scriptnm est enim pro dtih leitilai, uh 
antem encfiticam respondet graeco xai, cf. ad J. 



18, 26. In reliqaa exempla a Mssm. 1. h alligafa^ 
yalent ea, quae ad M. 5, 37 adnotavimns. — Pu 
ginon] sic cod. A; Cast, j^ qenon, omisso pu pro«>f^'*^ -- 
nomine. Obserya autem insoUfam yocatiyi formam 
pro qino; ceteram de pu, quod yocadvis addi so- 
let, yid. L. 6, 20. — ganasfaia] pr. cod. A et Cast. 
^ ganasfas* — iannt] sic cod. A et Gtst. pro 
solito kani; yeremar ne forma daplicato it errors 
librarii effecta sit. — peina] toam, ^ gr. omn. sic 
Gotb. saepius possessiyo pronomine pro articnlo 
graeco utitar, yid. 2, 12, 7. M. 8, 20. Mc 1^ 
41. L. 18, 13. J. 14, 31. GaL 5, 24. 

7, 17. nt ei] non dobium est. qnin Gotb. 
ellipticam sensmn particalanim ei fit] non perq>e- 
xerit, nam qnod ipse scripsit (non nt), aensa ca- 
ret. — warjammeh] sic cod. A; Cast. 4^ warfi^ 
zummeA. — gup] pr. dens, gr, xvQiog. — ttt»- 
warjizoh] sic edidit Cast., sed non dobitamus, 
qain falso pro ninwarjoMok ItgrnUt — allaim 
aikileitfom] <x> gr, omn. praeter cod. i ap. Mi. 

Ttt mST mr /m« ^•mm^ ^mm4it0 ^mimi44 T 

uigiiizea oy ^.jOOQIC 



Ad Cer%niUo$ I. 7, 19-8^ 12. 227 

19 was. ni ufrakjai. mi^ faurafiQja ga]a{K){»s var]^ was. ni bimaitaL J^ata bimait 

20 ni yaifats ist jah pata dGrarafiDi ni yaihts ist ak fa8ti4>nja anabusne gu]^. war- f'^cj^.</:t6»^ 

21 jizoh m laj^naL {ozaiei lafio]^ Tas. in pizai sijaL skalks galafio]^ yast. ni 

22 karos. akei I>auhjabai freis magt yairpan. mais bnikei. saei auk 'in fraujin bai-> 
tans ist skalks. firalets fraujins ist» samaleiko saei &ds baitada. skalks ist 

23 xcistaus. yairpa galaubamma usbaubtai sijup. ni rairpai]^ skalkos mannain. 

24 warjizuh m j^anunei galaj^j^s yas. braj^rjus. m {»ainina gastandai at gu]^« 

25 aj^^an bi maujos anabusn fraujins ni haba. i^ ragin giba sye gaarmai^s fram 

26 fraujin du triggys yisan. man nu pata go]^ yisan m pizos andyairj^ons j^urf- 

27 tais. patd go]^ 'ist mann sya yisan. gabundans 'is qenai. ni sokei laui^n. ga- 
^B lausij^s IS qehai. ni ^ sokei qen. apj^an jabai nimis q^i« ni frayaurbtes. jab 

jabai liugada mayi. ni frayaurbta. 'ij^ aglon leikis gastaldand po syaleika^ 'i^ 
Sy 9 'ik 'izyis freidja — — yair^ai paim unmabteigam. jabai auk was gasaiwi]^ 

10 piik pana babandan kimpi 'in galiuge stada anakumbjandan. niu mipyissei 'i& 

11 siukis yisandins timrjada du galiugagudam gasali{> matjan. fraqistni]^ auk sa 

12 unmabteiga ana peinanuna yitubnja bropar. 'in pize xristus gasyalt. appan 

idiqiiis, ne attrahat; com praepntio Tocatos foit aliqcds, ne drcmnciilat. 19* Haec curcomcisio non quid* 
qQam est, et hoc praepatium non quidqnam est, sed obseirado praeceptomm dei. 20. Qnisqae in yoca* 
tione, qna yocatoB foit, in hac sit: 21. sernifl Tocatus fnisti, ne cores , sed tametsi potes liber fieri, 
magis ntere; 22. qni enim in domino Tocatns est serrns, mannmissos domini est; similiter qni liber Toca^ 
twr, senrus est Christi. 23. Pretio magno redemti estis; ne fiatis serri hominibns. 24. Qoisque in qao 
Tocatos fuit, fratres, in hoc stet apud deom, 25. At de virginibos praeceptnm domini non habeo; yemm 
consiliam do nti misericordiam - nactas a domino ad fidelis exsistendom. 26. Existtmo igitnr hoc bonom esse 
propter praesentem necessitatem , quod bonom est yiro sic esse. 27« Conionctos es molieri, ne qoaere 
solvere; solutos es moliere, ne quaere molierem; 28. at si docis molierem, non peccasti, et si nobit 
Tirgo, non peccavit; Terom afflictionem camis habent haec talia. Verom ego Tobis parco — 8, 9. — fiat 
his impotentibos ; 10. si enim qois Tidet te, hone habentem cognitiouem in idoloram loco in- 
cumbentem, nonne consdentia eios, debilis exsistentis aedificator ad idolis sacrificatnm edendom. 
11. Pent enim hie impotens in toa cognitione frater, propter qoem Christos mortons-est. 12. At 

7y 18. iiw«]gr.omn.otroqoe loco ante g-a7aJ^J^. 7, 2S. jabai} Goth. ^ xaL— nmia qen]Go(L. 

7 J 19. ftt vaikis] pr. cod. A et Cast. :^ ni c. codd. i»i^rjg yi/yalxa pro yrjfirj^ legit* — Jira^ 

vaSu ni vaikis, de qoibos ni vaihU e glossa, yi- vmtrAia] Cast, j: fravahrhta* 

tiosam lectionem ni vaiht (rid. ad Mc 7, 15) emen- g^ iq, gaUuge iiade} Cast. ± ict. 

4ante « .in textom illatom esse yidetor. oiii.-i' / zci 

i 22. ,amateiko} Goth. c. codd. « x«/. »' "' ««*] enim, gr. omn. xa/. -Jrofar} 

^\ 23. gahnAamma] magno, • jr. ouu.. , Goth. S'' ""»• '^^ -«"• " ^»'J "«•• «* ^ *<>' *' 

£. VbIj;.; Tid. ad J. 12, 3. 8, 12. aPpim] Goth. <> oiha. — hroPrmu} 

7, 26. tjf] est, o gt. oma. — mmm} Goth. <> to, Goth. c. cod. G « xai' 

. ■• - ''•••-'- •■ "■ . ■ 29* 

Digitized by VjOOQ IC 



338 



Ai Cerinilioa I. 8j^ 13-^9| 0. 



frayaurkjandans vipra brofonms slahandans ize gahugd siuka du xristau ira* 

13 yaiirkei|i. dapj^e jabai mats gamaizei]^ Jbropar. ni ma^a mimz aiy« ei ni 

9^ 1 gamarz]fau bropar meinana. mu im apaustaulus. ni un freis. mu lesu xristau 

2 &au|an saw* niu raurstv meinata jus sijii]^ m fraujin. jabai anj^araim ni un 

apaiistaulus. aif>pau izris mu unte sigljo meinaizos apaustauleins jus sijuj^. 

3. 4 meina andahafts vipra pans mik ussokjandans pat-'ist. 'ibai ni babam valdufiii 

5 matjan jab drigkan. iba ni babam raldu&i syistar qinon bitiuban svasye pai 

6 an|>arai apausfauleis jab broprjus fraujios jab kefas. {lau ainzu ik jab bataa- 
7;bas ni babos yaldiifiii du ni yaurkjan. was draubtinop syesaim annom wan. 

was satji]^ yematriya jab akran pize ni maijai. was baldif> ayepi jab miliiks 

8 {»is ayepjis ni matjai. ibal bi mannan pata qipa aippau jab yitdp {lata qipi]^« 

9 m yitoda auk mosezis gameli]^ ist« ni faumudjais aubsau priskaidai« ni patei 



peccantes contra fratreSy percotientes eomm conscientiam imbecillam , contra Christnm peccatis. 13, Ideo 
81 dbiui aollicitat fratrem, non edo camem nnqnam, at non sollicitem fratrem meiun. 9, 1. Nonne sam 
apostolus? non sum liber? nonne lesum Christom dominum yidi? nonne opos menm tos estis in do- 
mino? 2. Si aliis non som apostolus, tamen Tobis sum, nam sig^illum mei apostolatus vos estis* 3. Mea 
defensio contra bos me petentes hoc -est* 4. Nnm non babemus potestatem edere et bibere? 5. nam non 
babemas potestatem sororem axorem circumdncere , sicut bi alii apostoli et fratres domini et Cefae 7 
6. An annsne eg^ et Barnabas non habemus potestatem ad non operandum? 7. Quis miHtat 
pro^nis stipendiis anqnam? quis plantat yitem et fructam borom non edat? qais pasdt gregem 
et lac buius gregis non edat? 8* Num secandum bominem hoc dico aut etiam lex hoc 
didt? 9. In lege enim Mosis scrlptum est: ne alliges - os bori tritaranti, non qood 



8, 13. hropar] pr. Goth, c codd. ^ fiov. — 
gamarzfau] gr. omn. post meinana. 

9, 1. hiu\ pr. sic cod. A^ Cast, d: nSk. — 
apaustaulus •— Jreiai (x> gr. « — Jraujan] Goth. 
* ^fioiv. — vaur9tv] cod. A et Cast. ^^ vaussiv. 

9, 2. aibpau] vid. ad 2, 4, 16. — sifup} 
Goth. c. codd. ^ Iv xvQlqu 

9, 3. pat - tsf] exemplum constractionis ger* 
manicaram lingaarum propriae^ cuius generis aliud 
ad Mc. 6, 3 adnotayimus. 

9, 5. svaave] Goth. c. codd. ^ xaL 

9| 7. satjip] sic cod. A; Cast. 4^ saieip. — 
aJtran] fructam, gr. Ix tov xagnov. — matfai] 
pr. Goth, c codd. ^ ij. — nnbiks] eitant ii, qui 
miluks pro accusatiro formae neutrius habent, est 
enim genere femininum, at in omnibus afiGinibus 
linguis (yid. Grim. III. 463), ad eommque nume- 
nrai pertinet, quae genitiyo formam nominatiyi con- 
•eryant (Grim. I, 610, 2); h. L autem est genitiyns 
casus, quern partitiyom yocant, sic 11, 28 pis hlai^ 



bis matjai* J. 6, 26 et 50; omnibus his locm, 
sicut nostro, gr. ix praepodtionem addunt. 

9, 8. mannan] sic cod. A; Cast. ^ manna* — 
aippau] Goth. ^ ovxlf qua particnla omissa Gotlu 
sensui male consuluit; sunt quidem codd., qui etiam 
omittant, ii autem pro ea ei particulam habenf. 

9, 9. tdfoda] gr. post mosezis. — pristaidatj 
sic in cod. A scriptum tase^ Cast, aflirmat; primnm 
autem male habet forma passiya pro actiya, deinde 
at paadywn dari possk, alia partidpii fcnwi, prus^ 
kans (yid. Grim. II. 40 et III. 431) esse debet; de- 
niqne apud auhsus nomen masculinum idem genvs 
adiectiyi exspectabatur; omnino priskandm scriben- 
dum erat. Ceterum in margine cod. A haec yariae 
lectionis yestigia cognoscuntur: ..a munp a., pr.^^ 
quae Cast, ex loco gemino Tim. 1, 5, 18 suppleada 
esse arbitratur: m faurvaij^ais mumP mAsam 
priskandin, i. e. ne obliges os boyi trituranti. 
— andin^ qnum Cast, propter lituram membranae ad- 



Digitized by 



Google 



Ai CorimthioM I. 9, 19 — 10^ 1. 



22^ 



19.20 bi auhsum us*. — — ei managizans gageigaidedjau. jab varp ludaium sTe 
fudaius ei judaiims gageigaidedjau, paim uf yitoda sve uf vitoda ni yisands 

21 silba uf vitoda ak uf anstai ei pans uf vitoda gageiggaidedjau. |>aiin \itoda- 
lausam sve vitodalaus ui visands vitodis laus guf>s ak 'in yitop xristaus. ei 

^ gdg^^g^U vitodalausans. vas paim unmahteigam sve unmahteigs ei unmahtei-> ^/^-^^^ y.^^^, 

23 gans gageiggaidedjau, allaim vas all ei vfaiva sumans ganasjau. patup^fiau 

24 tauja 'in aivaggeljis ei gadaila is vairl^au. niu vitup patei pai 'in spraud rin- 
nandans allai rinnand. i]^ ains nimi]^ sigislaun. sva linnai]^ ei garinnaip. 

25 ip vrazuh saei hai&t|an snivif> aUis sik gaparbif>« appan eis ei riurjana vaip 

26 nimaina« ip veis unriurjana* apJfWfi ik nu sva rinna ni du unvisamma« sva 

27 jiaka ni sve lufhi bliggvands. ak leik mein vlizja jab ana{»iva 'ibai an- 
10^ 1 l^araim merjands silba uskusans vairj^au. ni viljau 'iasvis unvitans. brof>r-> 

jus. patei attans unsarai allai uf milbniin vesun jab allai marein fiairh- 

de boTibos — 19. -— ot plores lacrarer. 20. Et factos-snm ladaeis ni ladaeos ot ladaeos locrarer; 
Us sub lege at sub lege, non exsistens ipse sab lege, sed sab gratia, ot bos sab lege lacrarer; 21. bis 
legem - non - babenfibos at legem -noa-babeos, nou exsisteos lege liber dei, sed in legem Cbristi, ut 
lacrer legem - non - babentes $ 22, fui bis imbedllis at imbecillaS| at imbecillos lacrarer; omnibus fui omne, 
at forfasse quosdam serrarem. 23* Hoc autem fado propter erangeliom, at particeps eius fiam. 
24. Nonue scitis, quod bi in stadidSMmrrentes omnes curront, yerum anus accipit praemium; sic curratis, 
at consequamini. 25. Yeram quisque qui luctari contendit, omni se abstinet; at ii, at corraptibilem coro- 
nam acdpiant, verum nos incormptibilenu 26* At ego nunc sic carro non ad incertom, sic pngno non ut 
aerem yerberans; 27. sed corpus meum castigo et in • servitutem - redigo, ne aliis praedicans ipse reprobatns 
fiam. 10, 1« Non yolo yos insdos, fratres, qood patres nostri omnes sub nabe fbenmt et onmes mare trans- 



dere omisisset, ipsi nosaddidimus. — Pafet] qood, 
^ gr. omn. — aishsum]n§id. A|«f Cast. ^ auhsun* 

9, 19. gageigaideijau\ cod* A marg. gasiai* 
$iaJdJau (possiderem),^ 

9, 20. gageigttideijau] cod* A et Cast, j^ 
gageigaiday* — ai uj ansiai] sed sub gratia, 
^ gr. omn, , Gotb. c. Aagost. , teste Millio. <-* ga^ 
geiggaidedfau} sic cod. A, ati ys. 21 et 22. 

9, 21. viiodis Jau8] Cast, j: ict — vt viiop] 
in legem, tn vitoda (in lege) did debebat. — ga^ 
geiggaui ^i* A marg. gavandidedjau (conyer* 
terem). 

9, 22. waiva] fortasse, gr. omn. navtcag, cut 
gr. yod lectio marginalia vaUa (bene) baud aptias 
respondet; qui waiva conyertit, sine dubio pro 
nayfiag in codice suo Ttuig legit, cC Rom. 11, 14. 

9, 24. spraudl sic cod. A transpodtione lite- 



ramm pro 9paurd, yid. J. 6, 19. 11, IS. — aTlai\ 
Gotb. ^ifi^y. 

9, 26* hai/stfan sftivip] pagnare contendif, gr. 
omn. aycovi^ofisvogf eadem ubertate dicendi loqui- 
tur Ulfl J. 12, 18 ^tddfedum gamotjan {vn^vTrj-- 
asv)* 13 , 38 afatHs iwman {&na^arj) ; simili 
Mc 12, 4 gaaivulkodedun jah haubip vundan 
brahtedun (rnqoaAa/waar), infra 15, 10 arbai'^^ 
dida jah usaivida (ixoniaad). Pbilipp. 3, 16 W 
samQ hugjaima Jah soma frapjaima (70 avzo 
g>Q0VBiv). c£ ad M. 9, 8 et 23. — ^m] Goth. c. 
codd. ® ovy* 

9, 26. rimna} Gotb. ^ fag. — ni ive] (V gr. 



9, 27. leik wuikl cxj gr. omn. — vJiya] gr. 
mnn. ante Jeik* 

10, 1. viljau] Gotb. "^ yaq. 






^4^^ 



f^w ^ ^ u wmmd^ fmJ*^ ^ «■ ## »» / < ' •<»» m ^*^ S S mh ^^^ Jl 

uigiTizea oy ^^ifOOQ IC 



230 



Ad Cerinihioa I. 10^ 2 — 27. 



2. 3 iddjediin. jah allai m mose daupidai vesun m milhmin jah m marein. jah 
4 allai j^ana saman mat ahmeinan matidedim jah t^ta 8amo dragk ahmeino 

15« 16 drugkuB ••daim qi]^. domeip jus j^atei qi^. stikk piupiqissais. fiaiiei 

gayeiham. niu gamaindups blof>is fraujins ist. hlaifs. {lanei brikam. niu ga- 

17 maindu]^ leikis fraujins 'ist. unto ains hlaifs ain leik pai managans siunu 

18 paiei auk allai ainis hlaibis jah ainis stiklis brukjam. saiifi^ 'israel bi ieika* 

19 niu ^ei matjandans bunsla gamainjandans bunslastada siod. wa nu qi{>am« 

20 {latei f^o galiiigaguda wa sijaina ai{>f>au I>atei galii^am saljada vtb, sijaL ni 
j^tei I)0 galiugaguda raihts sijaina. ak patei saljand {)iudos. skohsbm saljand 

21 jan-ni gupa. ni Tiljau auk izris skohslam gadailans vair|»an. ni magu]^ stiki 
firaujins drigkan jah stikl skohsle. ni magup biudis fraujios faira^an jab«-« 

22. 23 biudis skohsle. pau maljanom fraujan. ibai svinpozans unma sium. all binah. 

24 akei ni all daug. all nds biuauht ist akei ni all timrei^. ni aiushun sein 

25 sokjai ak anjmris warjizuh. all f^atei at skiljam frabugjaidau. matjai^ ni raibt 
26. 27 andhruskandans m nuf>Tisseins. fraujins ist auk airl>a jah fullo izos. i^ jabai 



ienmt, 2. et omnes in Mose baptizati fueront in nabe et in mari, 3* et omnes banc eandein cibimi spiri- 
tnalein ederunt 4. et banc enndem potum spiritualem bibemnt — 15. — (scient)ibas loqnor; indicate tos, 
quod dico; 16. calix benedictionis , qnem sanctificamas , nonne commnnicatio sanguinis domini est? panis, 
quem frangimus, nonne commnnicatio carnis domini est? 17. Nam unns panis, nna caro Li mnlti snmnsi 
qui enim omnes nno pane et nno calice ntimur, 18. Videte Israel secundum camem, nonne hi edentes 
yictimas participes altaris sunt. 19. Quid igitnr dicimns? quod haec idola aliquid sint, ant quod idolis im- 
molatur aliquid sit; 20. non quod haec idola quidquam sint, sed quod immolant gentes, daemoniis immolant 
et non deo. Non toIo enim tos daemoniis sodos fieri. 21. Non potestis calicem domini bibere et cali- 
cem daemoniorum; non potestis mensae domini participes - esse et mensae daemoniornm. 22. An aemola- 
mur dominum; nnm fortiores eo sumus? 23. Omne licet, sed non omne conducit; omne mihi concessnm est, sed 
non omne aediiicat; 24. non ullus suum quaerat, sed alterius quisqne. 25* Qnvie quod apud camifices Tendatur, 
edatis non quidquam examinantes propter conscientiam ; 26. domini est enim terra et plenitudo eins. 27. Venim si 



10, 4. jah] Goth. c. cod. 2 ap« Mi. ^ ndvreg* 

10, 15. ..efoufi] iragmentom Tods frodaim, 
nti Cast, recte supploTit. 

10, 16. Jraufinsj pr. domini, gr. omn. Xqi^ 
Ctov* — hlai/m panis, gr. %dv (xqtov, vid. ad 
Mc. 12, 10. — Jraujim] sec domini, gr. Xqiozov* 

10, 17. paiet\ qui, gr. omn. oi ad ndvreg 
l>ertineiis, pro qno Goth, ot legisse yidetur, sed 
ista lectio sensnm pervertit« — jah ainis stUUs] 
et uno calice , ^ gr. 

10, 19. qibam] didmus, gr.^ omn. g)7]uL *— 
saljada] sic coo. A; Cast..:|: saljida. 



10, 20. Ml — sijaina] non — sint, ® gr. amui. 
— paiet] sec, id graeco a rei^oadet, praecedau 
Sti Goth, omisit. — skohslam gadaiians] no gr. 
omn. 

10, 21. fair ainah] sic Cast, edidit; in cod. A 
itemm inspecto fairannan scriptnih, sed lectio du- 
plicis n incerta esse ei Tidetur. 

10, 23. Mts] ndhi, ^ gr. 

10, 24, warfizuh] quisqne, ** gr. 

10, 26. ^] est, gr. 



Digitized by 



Google 



Ad Corinihio$L 10^ SB^ii, 5. 



231 



vras lapo izyis jj^ize ungalaubjandane jah yUeSp gaggan. all patei faurlagjaidau 

28 izyis. matjai]^ ni yaiht anddtandans bi gahugdai. i^ jabai was qij^ai {latei ga« 
Uugam gasaHfi ist. m maijai]^ in jainis pis bandvjandins jah f^uhtu. iraujins 

29 ist atdsL airpa jah fuDo izos« ]^uhiu{>-{mn qipa ni sflbins ak anparis. duwe 

30 auk feijei meiiia stojada {»airh ungalauhjandins puhiu. jabai ik anstai and- 

31 nima. duwe anaqij^dau m I>ize ik ayiliudo. jaf>]^6 nu matjaip japfie drig- 

32 kai]^ i^¥ff^ ^^ tauji]^. allata du vulfiau gu^ taujaip. unuibrikandans sijaip 

33 jah ludahim jah piudom jah aikklesjon gups, svasre ik allaim all leika ni 
II5 1 sokjands patei mis bruk sijai ak patei paim managam ei ganisaina. galeikon- 

2 dans meinai vairpaip srasve ik xristaus. hazjup-pan izris. broprjus. ^ allata 
mein gamunandans sijup jas - svasve anafalh 'izvis anabusnins ga£astai{>. 

3 viljaup-pan isms Titan patei allaize abne haubip xristus ist« ip haubip qi- 

4 nons aba. ip haubip xristaus gup. wazuh abne bidjands aippau praufetjauds 

5 gahulidamma haubida gaaiviskop haubip sein. ¥p woh qinono bidjandei aippau 
praufetjandei andhulidamma haubida gaaiyiskop haubip sein. ain auk 1st jah 



quis Tocet yos horom non - credentiam et ynltis ire^ omne^ qnod adponator vobis, edatis, non qiiidqitain 
reponeotes propter cousciendam. 28. Yemm si quis dicat, quod idolis iminolafum egt, ne edatk propter 
illmn hone indicantem etiam consdentiam : domini est enim terra et plenitado eiiis; 29. conscientiam antem 
dico non ipsius, sed alteriiui* Cur enim libertas mea indicator per non » credentis consdentiam 7 30. Si 
ego gratia acdpio, cor blasphemer propter qoae ego gratias-ago? 31. Sire igitor editis, sive bibitis, sive 
quid fadtis, omne ad gloriam dei fadatis. 32. OfFendicoIo • carentes sitis et lodaeis et gentilibos et eccle- 
siae dei, 33. sicot ego omnibos omne placeo, non qoaerens, quod mihi ntile sit, sed quod his moltis, ut 
serrentor. 11, 1. Imitatores mei fiatis, sicot ego Christi. 2. Laodo aotem yos, fratres, quod omne 
meum recordantes estis et sicot tradidi yobis praecepta obseryatis* 3. Volo aotem yos sdre, qood 
omnium yirorom capot Christns est, yerom capot moteris yir, yerom capot Christi deos. 
4. Quisqne yirorom precans aut praedicens obyelato capite dehonestat capot soom; 5. yerum quae- 
qae mulierum precans aut praedicens detecto capite dehonestat caput sunm; unum enim est et 



10, 28. was] Goth, c codd. ^ vfuv. — Pateti 
quod, gr. omn. tovto* - — pvhiu] Goth, accusati- 
yum male posuit, nam non pendet a bandijandins, 
nt existimayisse yidetnr, sed ab tn^ qoapropter 
puhiaus scribendum fuit. — fraujins -*■ f*o«] do- 
miui — eius, ^gr., qui habent ui , est, nti ys. 26 
omittunt. 

10, 29. ungalaubjandins] infidelis, gr. aXlr^g. 

10, 30. andnima] cod. A marg. brukja (utor), 
yid. ys. 17. 

10, 33. IX] ego, gr. omn. xdycij sic 11, 1. 
cf. ad 7, 8. 16, 4. — allaim alii ro gr. 



11, 1. galeikondana meinai] pro galeihmds 
meinai (yid. M. 5, 47. L. 20, 43. J. 11, 11. 
Rom. 12, 20. Philipp. 3, 18. Neh. 6, 16.) aut 
galeihmdans mis (M. 5, 46. L. 6, 27), nam si 
partidpia actiya com significatione natoram substan* 
tiyorom acdpinnt, aliter flecti solent (yid. Grim. f. 
1017, II), sin solitam flectendi formam sequuntor, 
casum yerbi ipsios secom habent. Sed nti nostro 
loco Philipp. etiam 3, 17 mipgaleikondans meinai 
legitor. — ik] yid. ad 10, 33. 

11, 3. vilfaup - pani Cast. 4^ viija uppan; 
eeterum yid* ad M. 5, 37. 



Digitized by 



Google 



2S2 



Ad Corinihtos I. ii, 6 — 29. 



6 ^iata saimo I>izai biskabanoii. unte jabai ni huljai sik qino akabaidau. V^ jabai 

21 agl ist qinon du kapiUou aif^j^u 8kabaii# gabuljai haubi]^ sein semamxna 

22 faursniyif^ du matjan jah |»an sums gredags sumzup-Jmn drugkans ist. ibai 
gardins ni habai^ du matjan jah drigkan, |»au aikklesjon guips firakunnup jah 
gaaiYiskop l^ans unhabaudans. wa qij^u izris. bazjau izris. m j^amma ni 

23 hazja. unte ik andnam at fraujin I>atei jah anafalh izris patei firauja iesus m 

24 pizaiei naht galeyij^ vas. nam hiaif jah ayiliudonds gabrak jah qap. nimij^. 
matjip. j^ata 'i&t leik mein pata in izyara gabrukano. pata raurkjai]^ du m^ 

25 nai gamundai. sra samaleiko jah stiki afar nahtamat qij^ands. sa stikls 
so niujo triggva ist m meinamma blopa. j^ta raurkjaif^ sra ufta sre drig-> 

26 kaif> du meinai gamundai* sva ufta auk sye matjaip j^ana hlaif jap-pana 

27 stikl drigkaip daupau fraujkis gakannjaif^* unte qimai eipan yrazuh saei mat- 
ji{> pana hlaif aipj^u drigkai I>ana stikl fraujins unvairpaba fraujins. akula 

28 yairj^ip leikis jah bloj^is fraujins, a^j^an gakiusai sik silban manna jah sra 

29 ]^ hlaibis matjai jap -pis stiklis drigkai. saei auk matjip jah drigkip unyairpaba. 

boc idem luiic tonsae. 6. Nam si noa relet se nralier, tondeator; yenim si tvrpe eat mnlieri ad raden- 
diim aut tondendom, obvelet caput samn — 21. — auum praeoccnpat ad edendom et quidem alias fame- 
liens alius autem ebrios est. 22. Nam domes non habetis ad edeudam et bibendam? aut ecclesiam del 
cootemuitis et dehonestatis Los nou - babentes ? Qoid dicam Tobis? Laudem tos? in hoc non laado; 
23. nam ego accepi a domino, qaod etiam tradidi Tobis, quod dominas Iesus in qua node proditus fnit, 
sumsit panem 24. et gratias - agens fregit et dixit : sumite y edite , hoc est corpus meum hoc propter tos 
fradum; hoc fadatk ad meam memoriam! 25. Sic similiter etiam calicem post coenam dicens: hie eafix 
hoc novum testamentum est In meo sanguine; hoc fadatis tarn saepe quam bibatis, ad meam me* 
moriam. 26. Tam saepe quam edatis hunc panem et hnnc calicem bibatis, mortem domini ann* 
tietiS) donee reniat. 27. Itaque quicunqne qui ediflt hnnc panem aut bibat hunc calicem do- 
mini indigne domino, reus fit corporis et sanguinis domini. 28. At probet se ipsum homo 
et sic de - hoc pane edat et de - hoc calico bibat, 29. qui enim edit et bibit indigne, 



11, 6. qino] GoA. c. cod. 9 et yerss. ^ xotL — 
tst'] est , ^ gr. omn. — du kapiUani Cast. :|: ict. -~ 
haubip aein} caput suum, ^ gr. omn,; sufficiebat di* 
cere tii. ^ 

11, 21. du maijan] pro iv tip g>ayeiv Goth, 
c* codd. int tip WixvBlv legisse videtur. — J^on] 
Ac cod. A; Cast. '^ pau. 

11, 22. aiot] Goth. ^ yaQ* -*- qipan t^srts] 
<^ gr. 

11, 23. fn hizaiei nalU\ in qua node, in nullo 
gr. {h T/j vvxTt y) ^^^ attractio, yid. ad L. 1, 20. 

11, 24. nimp maljip] acdpite, edite, ^gr.; 
cetemm miramur Goth, more suo non scripsliMa 



mmip matjidu^y yid^ infra ad 16, 13. — meoi] 
gr* ante 'isi^ Goth. c. cod. e ap. Mi. 

11, 25. sva] sic, additom yerbo mmudeScQ 
abundat, id enim solum graeco . cdtaat^iog rei^ndet, 
yid. ftic 12, 21 sq. L. 20, 31. — qiparnds} sic 
cod. A; Cast, j: qifanda^ 

11, 26. daubau} pro daupu, yid. ad Me. 7, 32. 

11, 27. eipan} Cast j: diy,, yid. ad J. 9, 
41. — pana] sec,. Cast. :|: pina. — frtmjmi sec 
domini, ^ gr« 

11, 28. $ii stlhan} gr, omn. post manrnu 

11, 29. drigHpi Cast. :|: drigrip. — maijipl 
sec, Goth. ^ xai nlvsu 



Digitized by 



Google 



Ai Cot'i»tM»a 7. 11, 90-^lS, 1^. 



aaa 



30 staua* sis ailbin mafji]^ ni domjands leik fraujins, du]^]^ m izvis mainagai 

31 sitikai fah unhailai jag-gariepand ganohaL 'ijf jabai silbaiis uns staiude- 
13^10 deima. ni ^au — — sumammuli skeireins razdo. j^tuj^-pan all yaurkei]^ 
11. 12 ains jah sa sama ahma daileif> sundro warjammeh srasve vili sve leik raih« 

tis ain ist i^ lifmns habai]^ managans. ^ip-pan U^jus allai iis leika fiamma 

13 ainamma managai Tisandaus ain ist leik. sva jah xristus. jah auk m ainamma 

ahmin veis allai du ainamma leika daupidai sium ja^I>6 judaieis jap{»e piu- 

dos jaf^f^e skalkos ja^|>6 frijai jah allai ainamma ahmin dragkidai sijimi. 

14« 15 ja]^-]^ leik nist ains U^us ak managai. jabai (pjfed fotus j^atei ni un han- 

16 dus. ni un pis leikis nib at pamma leika. nist iis pamma leika. jabai ^^ 

auso j^atei ni im augo. ni un pis leikis. ni at pamma leika. nist us pamma 

17. 18 leika. jabai all leik augo. war bliuma. jabai all bliuma. w&r dauns. 'ip nu 

19 gup gasatida lipuns ainwarjanoh ize in leika svasye Tilda, tp yeseina po alia 

iodicnim iibi ipsi edit non discernens oorpos domiiii. 30. Ideo in vobis maid infirmi et aegrod et dor- 
miant molti; 31. yemm si ipsos nos iadicaremos , non ndqne •— 12, 10. — alii interpretado gennoaiini* 
11. EIoc autem omne operator nnos et hie idem ^iritns, imperdt aeorsim caique, sioad Tok. 12. Ud 
corpoB qnidem onom eat, venun membra babet malta, haec autem membra omnia e corpore boo uno^ 
malta exaiatentia, unum eat corpus, sic edam Christus* 13* Et enim in uno spirita nos omnes ad nnam 
corpus baptizad sumus, sive ludaei, sire gentiles, sire serri, sive liberi, et omnes uno spiritu polad 
sumus. 14. Et vero corpus non -est unum membrum, sed multa; 15. ai dicat pes, quod non som 
manus, non som huius corporis, neque ad hoc corpus: non - est ex hoc corpore? 16* Si dicat 
anris, quod non sum oculus, non sum huius corporis, non ad hoc corpus: non -est ex hoc 
corpore? 17. Si omne corpus oculus, ubi auditns? si omne auditns, ubi oliactus? 18. Verum 
nunc deus coUocaTit membra unumquodque eorum in corpore, sicut voluit; 19. si essent haec omnia 



11, 31. tbl yerum, gr. ydq. 

12, 11. paiup — all] no gr. omn. — dalleip] 
imperdt, gr. omn. diaiQOvv^ 

12, 12. leik raihtis] rv) gr. omn. — tJS] ye- 
ram, gr. xaL *- allai] gr« omn. ante paip% — 
»•] ex, •gr. 

12, 13. alhn] sec., Godi. c. codd. ^ tiq. 

12, 15. nik — leika] neque in hoc corpore, 
Goth, hoc et sequent e yersu sensum textus gr. omnino 
non intellexit; naqa tovTO enim formnlam nihiJo* 
minus significantem interpretatus est, quasi to otJfta 
supplendum esset, et interrogadonem a nist demum 
indpit. Sensus autem ei esse yidetur hie: non sum 
manus, ergo non sum pars corporis, neque igitur 
ad corpus pertineo: nonne tamen e corpore pen- 
det? Cast, nih ai pamma leika glossam ad ni 

I. 



pis leikis esse exisdmans, yersionem yulgatam se- 
cutus esse yidetur, et sic Goth, illud nctqa zovto 
omisisse putandus est. 

12, 16. init. Goth. c. codd. • xa/. — m at 
pamma leika] yid. ad ys. 15. 

12, 18. mm] yid. ad Rom. 7, 6. 

12, 19. ip] yerum, gr. omn. el di; si quis 
est, qui fp pro graeco ei positum esse censeat, 
quod in eyangeUorum interpretatione saepius factum 
esse yidimus, is meminerit, tnm non solum di, 
quod propter sensum gr. omn. habent, omissum, 
sed edam omnium illomm locomm, in quibus l*p 
= el inyenitur, aliam radonem esse, yid. L. 7, 
39. 10, 13. 19, 42. J. 8, 19. 11, 32. 15, 24. 18, 
36. Quam ob causam librarii culpa yoiot (si) ex« 
ddisse nobis yidetur. 



30 



Digitized by 



Google 



n4 



^n epf^imihUs J. a, w~ia, lo. 



!^0»2| diiiflf m?i¥fi wai? leik. il^ nu maDdgai li(>jus i^ ain leik* mp-fiaii mag augo 

qfjfm ^ Imacl^u. ^ina ni parf. aiji^au aftpa haubi^ du &tiim. iggqara ni 

22 (larf. a]^ mais fflu j^ai^ ^gkjand lipive ieikis lasivostai rban ^aur^ sind 

13> 1 •^ .~ aij^I^u klkmo klismjandei. jah jabai habmi prmif^*aiis jah vitjan 

2 allaize rimos jah all kun]^ jah habau alia galaiib^ svasTe fidrgui^a mij^ 

3 satJ9u Xp &ia^Ta ni hahaiu m yalhte im# jah jabai &aatjau aQos aibtias mm- 
nos jab jabai atgibau leSki mein ei gabrannjaidau ip firtafiYa babau* ni vaiht 

4 botes mis taujau. friaj^va nsbeisneiga uU sels list, fciaf^ya ni aljano]^. Ma{>Ta 
I. fx<.,.^.if.j^.Jh^*, 5 ni flaut^. ni uff>lesada« ni aiyiakopt ni sokei]^ sein aiii« ni logramjada oih 

6. 7 mitot^ tibil nih fagino]^ myindi^. mi^fagino]^ sunjai aOata f^ulaifi* allata 

8 galaubei^, all renei]^. all gab^idip. Mapya air ni gadriusij^ 1^ y^\^ praufetja 

9 gatairanda, japf>e razdos gaw^land. japfie kunpi gataumi]^. sunpian kunnum 
10 suman praufetjam. bipe cpmi^ ^atei ustauhan ut, gataumiji j^ta iis dailaL 



unam membniin, abi corpus? 20. Venini nanc multa membra, yerom animi corpus. 21. Neque aotem 
potest ocalos dicere ad manum: toi non egeo; aat iterom capnt ad pedes: restri non e^o; 22. sed 
magis molto, quae Tidentor membrorom corporis infirmissima esse, necessaria sunt — 13, I. — aat tinlin* 
mabolam tiiiniens; 2, et si habeam profetias et sdam omnimn mysteria et omnem cognitionem et habeara 
•muem fidem, sic -at montes transponam, yerom amorem non habeam, non qnidgoam sum; 3. et si dbom- 
distriboam onmes facilitates meas et si dem corpus meum, at urar, yerum amorem habeam, non qnidqoam 
atilitatis mihi ladam. 4. Amor patiens est, probus est; amor non i^emulatur, amor non se-ostentat, non 
inflatur, 5. non indecore-se-g^erit, non quaerit sunm solum, non irritatur, neque cogitat malum, 6. De- 
que gaudet iniquitate, 7. congaudet yeritati, omne perfert, omne credit, omne sperat, omne snstinet. 
S. Amor tinquam non excidit, yerum siye praedictiones, tolluntur; siye sermones, cessant; sire scientia, 
destrnitur; 9. modo novimus, modo praedicimus* 10. Qnum yenit, quod perfectum est, destruitur hoc ex parte. 



12, 20. managai] Goth. c. codd. ^ fiiv* 
12, 21. pan] autem, ^ gr. 

12, 22. mats filu] oo gr. omn. — paiei pugl* 
jand\ sic cod. A; Cast. "^ pai pughand. — pour ft a} 
fortasse in cod. A paurf'tai scriptum est, quod con* 
structio postolat; si recte habet lectio edita, compare- 
tnr Rom. 11, 33 unusepiiloda nnd tttauoij yid, 
ad Neh. 6, 16. 

13, 1. Hiwtq llismjandei] sic cod. A; Cast. 

thlUmoklU moandri; Msam. (Skeir. Gloss. p« 144) 
Jclismo Uiamotmdeu 

13, 2. pruufttjansl profetias, sic in cod A 
•criptum esse. Cast, testatur; mirum est, quod id 
i|omen prauftljth praufe^ns pro proufeijoa flecti- 
tur. Cetenmi gn omn. nQOWrjitiav* — allaize} 
omnium, gr. omn. navra ad /uvaz^Qia pertinens 
et post /ut;0T]7Oia quidem. — jah] ult. Goth. <> iar* 
13, 3. et gabrarnifaidau} cod. A marg. ei 



wop** (sic scribendum est, non wop^ nti Cast., 
nam est wop fragmentum yerbi wopau)^ quo glos- 
sator lectionem codicum quorundam graecomm xttv- 
5'T]0(0fiai pro yulgata xav&tjawfiai indicare vo- 
uit. — friapya] cod. A '^ « /ijf (m). 

13, 5. ni sokeip sein ain] cod. A mai|^. ni 
tnaljanop aei^ aim (non studet suo una), «bi 
Cast, recte adnotat, glossatorem CrjXoi pro ^jtt^ 
legisse, quod autem in nallo cod. gr. inyenitor. Ceterom 
aim (uai) ^ gr. oma« — ftih] nee, gr. omn. ov, 
IMC ys. seq. 

13, 6. nih] yid. ad ys. 5. — mipfagimopl 
Goth. ^di. 

13, 9. guman] pr., Goth. c. codd. ^ yoQ. — 
lumnum] sic cod. A; Cast. ^ runnwn; cetenmi 
Goth, postea ^ xaL 

13, 10. Upe] Goth. ^ dL — tst] Goth, c 
codd. ^ %oie* — gaUtumip] gr. omn. post iaSaim 



Digitized by 



Google 



Ai Corimthi»s /. 18> ii-^ii, 27. 



s^as 



11 j^an rm rnvMabB* sve muklahs rodi^. trte ^ukMiis frop. sve mttklcibs ix^toda. 

12 ]iil>6 Var^ vair. balnisk^s afla^a. itaiWatii mi pait^h skuggtan tn frisahtai 
^l^ {laii andyairj^i vi^ra andrairl^i* nu rait tis dailai. f^an uf ktinna — — 

14^20 bamiskai sijaip akei frapjam {ulldrekai sijai^. iti yitoda gam^p i&t ^atei 

21 m an^araim razdom jah yairiloln anparaim rodja managem |izai jan-id sva 

22 andhausjand mis. qij^ip frauja. sraei nu razdos du bandyai sind ni ^aim 
galaubjandam ak ^aim ungalaubjaiidam. ip praufetja ni paim ung^aubjandam 

23 ak {>aim galaubjandam. jabai gaqimif^ alia aikklesjo samana yah rodjand raz- 
dom aUai. atiij^-^an gaggand urn yah nnyeisai ai^f^au tingalaubyandans. niu 

24 qi^and fmtei dyahno^. ip jabai allai praufetjand. jl[i mnatgaggai was ungalaub-- 

25 jands ai{>^au iinyds. gasakada iram allaim. ussokjada fram sdlaink. j^o ana- 
laugnyona hairtins is syiknnlia yairj^and. ^anuh diiusands ana andayleizn in- 

26 yeitif> gap gateihands {>atei bi sunjdi giip 'in izyis ist. wa nu ist. bro^rjus. 
j^an 8aina{> garinnaip. irarjizlih tzyara {Nsafalion babai|. lainem habai|. andhu- 

27 lein habai|). skerein habaif^. razda habai{>. aUata du timreinai ydirpai. JBppe razdai 

11. Qmnn essem paer, nt ptier locntos - snm , vt pner sapiii, nt paer co^tayi; qnam fiereiA yir, pQerilifa- 
tes deposni. 12. Tidemag nanc per specnlain in aenigmate, ventm ttxm fadem contra fadeih. None sd« 
ex parte, turn co^osco — 14, 20. — pneri fnth, sed mentibns perfedi sitis. 21. In le^ scriptum est, qnod 
in allis sermonibns et labiis aliis loqnor maltitndini hnic et non sic exandhint me, didt domimis. 22. Ita^ 
que er^ sermones ad sig^om snnt, non his credentibos, sed his non-credentibus; rerom praedictio- 
nes non his non - credentibns , sed his credentibos. 23. Si conyenit onmis ecdesia ona et loqoontor ser- 
monibos omnes, ad autem yeniunt intro etiam nescientes aot non-credentes, nonne dicont, qood insanitis? 
24. Yerom si omnes praedicont, yerom intret quis non-credens aot nesdens, refutatur ab omnibos, 
qoaeritor ab omnibnst 25. Haec •ccolta cordis eios manifesta fiont, et cadens in fadem 
adorat deom nnntians, qood secundum yeritatem deos in yohis est* 26. Quid none est, fra^ 
tres ? qoum ona conyenifis , qnisqne yestrom canticom habet , doctrinam habet , reyelationefll 
Labet, interpretationem habet, linguam habet, omoe ad aediJBcdtionem fiat. 27. Siye lin^a 



19, 11. htpe] Goth. c. codd. ^ Si^ — barms' 
ieins qflagidd] rv) gr. omn* praeter cod. 7 ap. Mi. 

13, 12. gmwan] Goth. c. codd. ^ yag. — 
pan] sec. Ooth. ^ d^ (tp)^ nisi ea omissio librarn 
errore facta est, coi dailaipan iflod ^p etiam 
continere yideretor. 

14, 20. aiei\ sed, gr. omn. di; sic aJcei pro 
di Goth, raro otittir, cf. Eph. 4, 28 ubi dk = dL 

14, 21.yaft] Goth. ^ h. 
14, 22. nu\ igitor, ® gr. omA., sic 15, 58* 
14, 23. jahai] Goth. c. codd. ^ ohv. — aJJa 
adtltlesfo] c^ gr. omn. — rodjand — Mai] <v) gr. 



omn. — atup '^ pan gaggand] yid. ad Me. 14, 
44. — jaK] sec. etiam, ^ gr. omn. praeter cod. f 
ap. Mi. 

14, 25. panuk] Goth. c. codd. ^ oi}tta; eete** 
ram panvh pro xai poni, ad M. 9, 2 probayimos. 
" — gup] gr. ante hu 

14, 26. samap garinnaip] yid. ad 5, 4* — 
skerein — razda'\ in ood. A soper yocem Aerein 
adest litera ft> soper yocem razda litem u ad in- 
*«licandnm haec rerba traniB^onenda esse (cast.X 
oti gr. omn. habent. Ceteram pro^ sktreim rectios 
12, 10 skeireins legfttor propter skeirs. 



30 



Digitized by 



Google 



sso 



Ad Cof%ni\io$ I. 15, l--10k 



15> 1 'WBB rodjoi bi tvans aiplwu ^imst j^rins ;ah aj^]^ luou^ Ilztis. bro- 

]^rji0. patei airagg^. patei merida mis. J^atuh jah andaemup m j^ammei jah 

2 standi^, pairh patei ;ah ganisip. m wo sau]^ yailamerida izvis. skulu^ ga- 

3 munaiu niba STare galaubidedup. atgaf auk 'izris m finimistjam. |»atei andnam 

4 ei xristus gasvalt faur £raTaiirhtins unsaros afar bokom jaf>-patei ganaTi* 

5 stro^ vas ja^-]^atei urrais |»ridjin daga afar bokom jap - j^atei ataugids 'iai 

6 kefin jah afar fiata j^aim ainlibim. |»aproh gasaiwans ist managizam pau 
[fif himdam] taihiin tevjam bropre suns. {>izeei fiai managistans sind und bita. 

7 sumaif^-pan gasaizlepun. j^aproh ]f9ax ataugida sik lakobau |a]^o]^-I>aii apau- 

8 staulum allaim. i]^ spedistamma allaize svasve usvaurpai ataugida sik jah 

9 mis. ik auk im sa smalista apaustaule ikei ni 'im Tairf>s ei haitaidau apau- 
10 staulus. dupe ei rrak aikklesjon gups, appan anstai gups im saei Xm. jas-so 

qaan loqaator iecandimi daos^ aat maxime tres et *- — 15, 1* At iadico yobis, fratres, qood eTaog^mii, 
quod praedicari yobur^ quod edam accepiadsy in quo etiam stads, 2. per quod etiam seryamiiii, in qnam 
radonom praedicayi yobia, debeds recordari, nisi temere credidisda. 3. Dedi enim yobis in primis, qnod 
accepi, qaod duisfna mortuns - est pro peccatia noatrisi aecandam libroa, 4. et qnod aepoltna fbit et quod 
anrrexit terdo die, aecandum librog, 5. et quod yisua eat Cefae et post hoc Lis undecim; 6. deinde yisns eat 
pinribua quam [quingentis] decern cobortibns fratmm aimul^ quorum hi plurioii sunt usque hodiemum, qnidam 
antem dorminnt, 7. Deinde autem oatendit aelacobo, deinde antemapoatolia omnibus, 8. yerum ultimo omnium, 
aioat abiectO) oatendit ae edam mihi* 9. Ego enim sum hie minimus apoatolorum, ego -qui non sum dignns, 
ot yocer apostolus, propterea quod persecutua - sum ecdesiam dei« 10. At gratia dei sum, qui sum, et haec 



15, 1. Patet] pr. quod, ^ gr. omn., Goth, 
autem alitor atque gr. sic construit: iannja tztns 
Patet ttivaffgeli — skulup gamunan (indico yobis, 
nt eyangelium — debeatia recordari), legit enim y8.2 
pro ei xavexers c codd. Swelkere xatex^iv. Ga^ 
munan cum accusadro positum habes edam supra 
11, 2. 2, 7, 15. Mc. 14, 72. — paiuK\ pro paid 
(quod), yid. ad J. 18, 26. 

15, 2. shulup gawunau\ yid. ad ys« 1. 

15, 3. ^aiet] Goth. <" xaL 

15, 5. )cA afar paia] et post hoc, gr. elta* *- 
amlibuk\ undecim, gr. dddexa* 

15, 6. pttu} Cast. 4: p««- — (Jlfhundum) 
lathun Uvfam] Cast, ^i ict. Nemo est, qnin glos- 
aam h. L in textum illatam esse yideaf. Qunm 
enim Goth. TtBvtaxoaloLQ numerum indefinitum imi- 
tans expresaisset per iaihun tetjam i. e. decem ordi- 
nibua L manipulis (cfl infra ys. 23, ubi ieva = %&y^ 
41a); glossator Jtevraxooioig ad verbum conyertena 
aut ta^im tenjjam explicansy in margine fifhundam 



(sic pro solito fimfhundam) addidit, quae gloasa 
deinde a librario codida A in textu posita est. Bfasra. 
(Skeir. Gloss, p. 166) Jtfhundamtaihun'leyam 
scribens et formam ievU (ordinarius) ponena, quid 
aibi yelit, nesdre nos confitemur; nisi forte de disci- 
pulis ordinariia, i. e. rite in disdpulorum numenon 
receptis acdpi yoluit, at ea interpretado yix habef, 
quo comprobetnr; et quid tandem de fijhmndaw^ 
iathvUf inepta numeralium compoaidone, fiat? — 
Pan\ Goth, c codd. ^ xaL 

15, 7. paprop^pan] Goth, pro elta c oodd. 
auis €7t€iTa legisse yidetur, ei enim particnlae 
paprop^pan respondere solet, quamquam etiam 
infra ys. 24 elra = paprop - pan iegitur. 

15, 8. usvaurpai] Cast. "^ usvaukpaim 

15, 9. haiiaidau] sic cod. A; Cast. :{: kaiia' 
dau* — duPe et\ Cast. :j: du peet. 

15, 10. saei] qui, gr. omn. S, quod Goth, non 
imitatum esse eo magis miramur, qnum aliis lods 
yel praeter graecorum auctoiitatem aecundnm 



Digitized by 



Google 



Ad Corimihios I. 15^ 11-21. 



237 



ansts & m mis halka ni var]^ ak managizo mi aDaim arbaidida jah usaiidda 

11 afi^au ni ik ak ansts gu]^ mifi mis. i*^ j^i^^^ ik jaj^fie jainai sva meijam 

12 jah sra galatibidedu]^. j^de nu xHstus merjada patei urrais us daufudm. 

13 waiva qij^and sumai in izvis fiatei usstass dauf>aim nist. i*^ jabid nsstass dau- 

14 paim nist. nih xristus urrais. af^^an jabai xristus ni urrais* srare pau jas-so 

15 mereins unsara jah so galatiheins unsara lausa« bip-pas^itanda galiugaveit- 
Tods gu|s. unte reityodidedum bi gupa J[>at6i urraisida xristu. fianei ni urrai* 

16. 17 sida. jah jabai auk dau^ans ni urreisand. nih xristus urrais, if» jabai xristus 
ni urrais. svare jah so galaubeins izvara ist jan-nauh sijup m fravaurhtim 

18. 19 lasvaraim. fianuh jaf> - ]fei gaslepandans m xristau fraqistnodedun. jabai m 
(izai Ubainai ainai m xristau renjandans sijum {latainei. armostai sium allaize 

20 manne. i^ nu j^ande xristus urrais us dau^aim anastodeins gaslepandane vaur*- 

21 j^ans, unte auk I>airh mannan daupus jah pairh mannan usstass daufiaize. 

grada eins in me paaper non fuit, sed plus iis omnibus laboraTi et sastinai^ at non e^, aed i^tia dd 
com me. 11. Venim sire eg^, aire illi sic praedicamns et sic credidistis* 12. Si ig^tur Chiistos praedi- 
catur, quod resarrexit e mortnis, qvomodo dicont qnidam in yobis, qnod resnrrectio mortnis non -est? 
IS. Vernm si resnrrectio mortnis non- est , neque Christna reanrrexit^ 14. at si ^nstua non resnrrexit, 
temere ntiqne edam haec praedicatio nostra et haec fides nostra inanis. 15. IiTliuteniTeni^iir falsi- 
testes deiy nam testad-anmus de deo, qnod resuscitaYit Cbristnm, qoem non resascitayit; 16. et si 
enim mortoi non resnrgnnt, neque CShristus resurrexit; 17. yerum si Christus non resurrexit, 
temere edam haec fides yestra est et adliuc estia in peccatis yeatns. 18. Udque edam hi dor- 
mientes in Christo periemnt. 19. Si in hac yita sola in Christum sperantea aumus mode, miser- 
fimi sumna omnium hominum. 20. Verum nunc ai Christus resurrexit e mortnis , inidnm dor- 
miendam factus; 2I« quod enim per hominem mora^ edam per hominem resurrecdo mortuorum; 



germanicamm Ungnarum in einsmodi formulia nentro 
utatur, yid. ad 9, 3 et Mc. 6, 3. — halka] Godi. 
pro xevij c. codd. snis ntcoxJ] legisse, probamns ex 
Gal. 4, 9. — arbaidida Jah usaivida] laborayi et 
ausdnni, gr. omn. ixomaaa, yid« ad 9, 25. 

15, 11. tp] yerum, gr. ovv, aic L. 15, 28 
ubi caye Iflf. ovv legisse opineris, nam, ud Sch. 
recte adnotat, illo loco quoque c* codd. de iegit; 
t'^ = ovy yix usqnam inyeniea. 

15, 12. urrais] gr. omn. post daypalm. — 
dauPaim] sec. mortnis, gr. omn. vaxQoiv, sic ys. seq* 

15, 14. ware] de adyerbiis yice adiecdyorum 
posids yid. ad L. 19, 37. — pau] yid. ad 5, 10. 
^" joh] gr. di xal. — lama] gr. omn. ante Jah* 

15, 15. hip •pan gitanda] yid. ad Mc. 14, 
44. Ceterum Goth. c. codd. ^ xaU -r- wraisidal 



sec., Goth. c. codd. ^ ^UBQ aga vexQoi ovx iyei» 
qovtat. 

15, 16. Jah] et, ^ gr. omn. 

15, 17. svare] yid. ad ya. 14. — Jaih] etiam, 
^ gr. omn. — hi Jan] est et, *^ gr. 

15, 18. panuh] yid. ad Rom. 7, 3. 

15, 19. ainat] sola, ^ gr., ef. ad L. 5, 35. 
— ill jrrislau] gr. post sfjum. — armostai] mi- 
serrimi, gr. omn. iXeeivotCQOi* — sium] gr. omn. 
post manne^ 

15, 20. pande] si, ^ gr. omn., sed se- 
quente vaurpans parddpio ea pardcola addi debe* 
bat; vaurpans (factus) autem ® gr., alii legunt 
iyiveto; cum Goth, pardcipium solus cod. 80 ap. 
Griesb. habet. 



Digitized by 



Google 



338 



Ad Corinthian I. iS, n^dL 



22 unto srasve in adama aUdi gadau^nand. srah In xrotau aBai gaqiuniaaid^ a{»[»aii 

23 warjizuh m seinai tevai* anastodeiiis X]$stii8# ]^a]^ro]^«-]^n psa xristaus. (aiei 

24 'in quma is. ]^a]^rop-^an andeis, j^an anafilhi]^ j^iudinassu guj^a jah attin. ^an 

25 gatairip all reikjis jah valdufiijis jah mahtais. skal auk 'is j^udanon und (atei 

26 galagji]^ gup allans fijands Hs uf fotuns mima. alluh auk uf hnaivida uf fatims 

27 unrna* aftumista fijands gatairada daupus. ip bi]fe qipi{>< alia uf hnaivida sind. 

28 bairht j^atei inu pana tze uf hnaiiida uf ma |o alia, panuh bif^e alia gakun- 
nun 8ik faiu?a unma panu{>-]^an 'is silba sunus gakann sik taura fmmma uf« 

29 hnaiyjandin uf ina po alia ei sijai guf^ alia 'in allaim. aif^pau vra vaurkjand 
pai daupjandans faur daul>ans. jabai alUs dau{)ans ni urreisand. duwe ^u 

30. 31 daupjand faur ins. duwe pau veis bireikjai sijum weilo woh* daga vrammeh 

gasTiltandans 'in izvaraizos woihiljos. broI>rjus« poei baba m xristau lesu 

32 fraujin unsaramma. jabai bi mannan du diuzam yaih 'in aifaison. vfo mis 

boto. jabai dau{>ans ni urreisand. maijam jah drigkam. unte du maurgina 

33. 34 gasriltam. ni afairzjaindaiu riurjand sidu godana gavaurdja ubila. usskavjip 



22. nam sicnt in Adamo omnes moriantar, sic in Christo onmes Tiyificantnr. 23. At qnisqne in sno 
X)rdine9 initiom Christns, deinde aatem hi Climti) qni in adrentam eins, 24. deinde antem finis, qmm 
tradit re^nm deo et patri, qnom destniit omne re^i et potentiae et yirtatis. 25. Debet enim is regnare 
Yis<|ne quod ponit dens omnes hostes eias sub pedes ei; 26. omne enim snbiicit sub pedes ei; nltinras 
bostis destraitnr mora. 27. Yemm cnm didt: omnia snbiecta sunt, manifestum, qnod praeter fannc, qui 
stibiecit snb eum baec omnia. 28. Tnnc qnom omnia confitentnr se ante enm, tnnc antem is Ipse filios 
confitetar se ante banc snbiicientem sub enm baec omnia, nt sit dens omnia in omnibns. 29. Alioqnin 
'qnid operantnr bi baptizafi pro mortnis, si omnino mortoi non resnr^ont? Car ntiqne baptizaBtnr 
pro iis? 30. Cnr ntiqne nos pmditantes snmns horamm qnaqne? 31. Die qnoqne morientes 
propter vestram g^loriam, fratres, qnam babeo in Cbristo lesn, domino nostro. 32. Si secnndom bominem 
adrerans bestias pngnayi in Efeso, qnae mibi utilitatnm, si mortni non resargant? Edimns et bibimns, 
nam ad crastinnm morimur. 33. Ne sollidtemini ! cormmpnnt mores bonos colloqnia mala. 34. Carete 



15, 22. wah\ = ovtio xal, Tid. ad J. 18, 26. 

15, 23. paiei] qoi, Gotb. sine dubio c codd* 
01 ilTii^orseg {paiei — venjaml) legit, qnom antem 
vefgand propter sensum addendum nunc desidere- 
tur, librarii incuria omissum esse yidetnr. 

15, 24. jah\ sec, Gotb. cum cod. 7 ap. Mi* 
® naaaV' 

|5, 25, gup] dens, ® gr. omn. — tV] sec. 
cins, ^ gr. 

15, 26. aUuh — tmmd] gr. post daupus. 

15, 27. qipip] Gotb. ^ Sti. 

15, 28. alia] pr. gr. omn. post 'imma. — pan\ 
antem, gr. xaL 



15, 29. daupfandans] forma actira b. 1. pasai- 
Tam qnandam acdpit significationem (se baptixare 
fadentes) nti proximo sequens daufjand (cf. Mc7, 
4 nbi daunjan = ^antiteOx^at, se layare), sic 
GaL 5, 2 oimaitip = tos drciimddere fadtis. — 
pau\ boc et seq. vs. graeco xal in interrogatione 
posito respondet. 

15, 30. wetlo woh] rv) gr. omn. 

15, 31. gasvihandans] morientes, gr. ano- 
Svijaxo). — mj propter, gr. v^. — broprju§] fi»- 
tres, ^ gr. 

15, 33. rhtrfandl cod* A in marg. fravard" 



Digitized by 



Google 



Ai Corimtktot I, 15, 3»~58. 



939 



usyift garaihtolm jan-ni fraTaurkjaip. unkunli gups sumai haband« du ai-- 

35 ykkja izvis rodja. akei qi^if^ sums, vaiya urreiMJid daupans — — 

46«47 ahmeino. sa fruma manna us airpai muldeinB. sa an|>ar manna firauja u» 

48 liimina. lyileiks sa muldcdna. sraleikai jah {>ai middeinws. -vrildks sa ufarhi- 

49 minakunda. svaleikai ;ah ^ ufarhiminakundans. jab svasve berum manlei- 

50 ban fas airj^inins. sra bairaima jab firbabt las biminakundbis. j^ata auk qi{>a. 
broj^rjus. f^ei leik jab bk)]^ ^iudinassu gu]^ ganiman ni magun nib riurei 

51 unriumns arbjo vairpij^. sai runa izyis qi^ ^ai auk ni gasyiltam. if> allai 

52 jtmnaidjanda. suns m brawa augins 'in spedistin j^utbauma. putbaumeil^ auk p.ui^jl^^ e^,.^<^^. 

53 )ab dau^ans usstandand unriurjai jab veis inmaidjanda. akula &t auk j^ata 

54 riurjo gabamou unriurein jab ]^ta diytmo gabamon undiranein* ]^u]^-{)an 
^ta divano garasjada undiyanein. j^amib yair{>i^ yaurd ^ata gamelido. uf- 

55 saggqij^s yarfi dau{>us m sigis. war mi gazds {>eins. dau^u. war ist si^ ^ein. 
56. 57 balja. a{>^an gazds dau{>aus firayaiurbts. iji mabts frayaurbtais yitop. i|^ 

58 gu{^ ayiliup. izei gaf unsis sigis j^airb fraujan unsarana i'esu sxistu. syaei 



Toliis recte et ne peccetis; i^orantiani dei qnidam habent, ad pndorem Tobis loqoor* 35. Sed dicit qai- 
dam: qaomoda reflargunt mortui? — 46. — gpiritiiale. 47. Hie primns homo e terra pulyerens; hic 
alter homo dominns e coelo. 48. Qualis hic pulrerens, tales etiam hi pulrerei; qnalis hic coelestis, tales 
etiam hi coeleates; 49. et sicat portayimus ima^em huius terreni, sic portemus etiam ima^nem huios 
coelestis. 50* Hoc enim dico, fratres, qood caro et sanguis regnum dei conseqni non possunt, nee cor- 
mptio incormptionis heres fit. 51. Ecce, mjsterinm Tobis dico; omues enim non morimnr, yerum omnes 
iinmutamiur. 52. Statim in icta ocoli in ultima taba; canit-turba enim et mortal resurgent incorrupti et nos im- 
mutamur. 53* Debitnm est enim hoc corruptibile induere incorruptionem et hoc mortale indnere immortalitatem. 

54. Tunc qnum hoc mortale induit immortalitatem, tunc fit yerbum hocscriptum: absorpta fuit mors in yictoriam. 

55. Ubi est stimulus tuns, mors ? 55. Ubi est yictoria tua, orce? 56. At stimulus mortis peccatum, yerum potentia 
peccati lex. 57. Vemm deo gratia, qui dedit nobis yictoriam per dominnm nostrum lesum Christum. 58. Itaqve 



jcmd (perdunt), sic enim pro fravoHriljand , quod 
Cast, e loco omnino, uti dicit, obliterato, male edi- 
dit, l^endum est, yid. 2, 4, 16. 7, 2. 

15, 34. unkunpt\ Goth. ^ yaQ* 

15, 47. yi*uma] sic cod. A; Cast. ^ frums* 

15, 48. muJdemans] Goth, c cod. i ap. Mi. 
® xai* — wileiks] sec. , hinc cod. B indpit. 

15, 49. tnanleikan] sic cod. B$ cod. A :|; 
wumnJetkan. — sva] sic , ^ cod. A c gr. omn. 

15^ 53. tsi ault} r^ cod. A. 



15, 54. panup — undivanetn] ^ cod. B; cete- 
rum cod. A c. codd. etiam ^ id €pd^aQ%dv — xori, 
de qua omissione yid. ad Rom. 9, 15; deinde de 
panup ' pan yid. ad M. 9, 25; deniqne de ^a- 
vasfada ad J. 13, 35. — ufsaggqips] cod. A uf" 
sagqips* 

15, 55. tsf] utr. est, <>gr. omn. — ga^ff] 
gr. omn. post daupu; sic etiam mox 9igis post 
halja* — daupy] pro daupau, yid. ad L. 18, 38. 

15, 57. avilwp] cod. A avtliud. — tzei\ cod. 
A 'ize, cf. ad L. 3, 5. — xruiu\ cod. A xristau, 
de qua yarietate yid. ad Mc 7, 32. Ceterum <^. B 



Digitized by 



Google 



240 ^^ C6rintMo$ I. 16| i — IL 

uu. broprjus memai Uubans. tidgjai yairj^ail^ ungaragidai ufifffuUjandans m 

Tauratva fraujins sinteiiio yitandaiis patei arbaids izrara nist lausa m fraupn. 

t6y 1 i]^ bi gabaur |»ata {^aim veiham svasre garaidida aikklesjom galatSais. sra 

2 jab jus tauji|. ainwarjanoh sabbate warjizuh izvara fram sis sflbin taiqai 

3 bubjands j^atei yili. ei ni bijie qknau. I>an gabaur Tair{»ai. afi]^ bi]^ ^una 
l^anzei gakiusi]^ ^airh bokos. f^ans sandja briggan anst izvara m Yairusalem^ 

4. 5 jab j^an jabai ist mis vairfi galei]^. galeif>and mi]^ mis. appan qima at izris* 

6 ^an makidonja uslei^a. makidonja auk j^airbgagga. i^ at levis Taitei sa^ 

7 aipj^u jab yintru yisa ei jus mik gasandjai]^ {liswadub fie *&. Trato. ni Tiljau 
auk izris nu |iairhleil>ands saltan, unte yenja mik wo weQo saljan at izvhm 

8. 9 jabai frauja firaletip. yisuh {>an m aifaison und paintekusten. baiurds auk mis 

10 ushikBoda mikila jab raurstyeiga jab aiidastaf>jos managaL apj^an jabai qimai 

teimaupaius. saiirai]^ ei unagands sijai at izvis. unte yaurstv fraujins rauiv 

. 11 kei{> svasye jab ik« ni wasbun unma frakunni. i^ msandjai]^ ma m 

i^;itiir, fratres mei dflecti, stabiles fiatis, immobiles , abandantes in opere domini semper, sdentes, q«od 
labor Tester nou-est inanis in domino. 16, 1. Yemm de collectione hac Lis Sanctis, sicot ordinayi ecde- 
siis Galatiae, sic etiam yos facite. 2. Unomqnemque sabbatorum quisque yestmrn a se ipso fiaciat cogt* 
tans^ quod Tult, nt non, qunm yeniam, tam collectio fiat, 3. At qnnm yenio, qnos probatis,per literas. 
bos mitto, ferre gratiam yestram in lemsalem. 4. Et antem si est mibi dignam ire, ennt cum me, 5« At 
yeuio ad yos, qanm Maddoniam relinqao; Maddoniam enim transeo. 6. Veram apad yos forsitan bo- 
spitor ant etiam Liemem maneo, nt yos me deducatis, qnoconqoe qood ego profidscor* 7. Non yolo enim 
yos none praetereontes yidere, nam spero me aliquod tempomm manere apiid yos, si dominns pennitfit. 
8. Maneo aotem in Efeso usque - ad pentecnsten , 9» porta enim mibi aperta - est ma^a et efficax 
et adyersarii multi. 10. At si yeniat Timotliens, yideatis, nt impayidos sit apud yos; nam 
opus domini operatur sicut etiam ego. 11. Ne qnisquam enm spemat, yerum deducatis enm in 

in marg. babet gikv^ quo quid sij^nificetnr, nee doctissimns si^ificationem buins yods non satis 
Cast., nee nos eruere potaimus«1C FMl«g2«fw30IL«.^ perspexit, opinatnr enim ni omissum esse, ut 



15, 66. nu] yid. ad 14, 22; — vahpatp] »"« praebeatur non scio an, qtram potius elHptice 
cod. A vairpip (fite). dictum esse yideatur pro deu$ acit an i. e. forsan, 

16, 1. eaUniah] cod. A gaJaiie (Gahtarom). ^- ''i^?. ^^» ^* P«'<f«>a"» vainei. — pUwaAA] 
-Mn r^ ^ '1 JA7 ••/ XX 1 r ^A8^« T bis diy. — pel cod. A bei. cL ad L. 
16, 2. taujat] cod. A lagjai (ponat). — huh- j^ 6 — sl-i ««i o Jl \„„ ^ j#r«^ w. «a mj. 

jandBl sic codd. et Cast, pro huzdjand$ (&mav- *"' mr y .JFi' a^\T' • i^i 

16, 4. muvatrhi cs, gt. omn.; ce«er«n Cth. ig, g. vunJk ^ai,} cod. A i««^ -/»«.. 

• XM (m xafii), cfc aJ 10, 33. — galetpand] le, lo. aatwaib] cod. A. aaimP (TMete). - 

gr. omn. post m». mtagand$\ cod. A | umagantf cf. ad Mc 12, 24. 

16, 5. mii] "cod. B. 16, 11. watkttn] Goth, c codd. » o?y. — i^] 

16, 6. vaiteti Cast, j: dir. Omnino kic tut inde osqne ad t>. 22. fin. in cod. A deamt. 

Digitized by VjOOQIC 



Ad CoriniUos I. 16» 12—22. 



341 



12 gavair^ja ei qimai at mis* usbeida auk ma mi^ brofimin* appan bi apauUon 
j^ana bro^ar bandvja izris j^aiei filu ma bad ei is qemi at izyis mi^ 
bro^rum jab aufio m vas vilja ei mi qemi* H^ qmu|»« bipe ubtiilg. 

13 Takai|» standaiduh in galaubeinai* yairaleiko taujai^ ga|rrastidai sijai]^* 
14t 15 allata issrar m friaI>Tai vair^ai. bidja izyis. bro|»rjus» vituf^ gard staifa*- 

naus. I^atei sind anastodeins akaije jah da andbahtja I>aim yeiham 

16 gasatidedmi sik. ei nu jab jiis ufbaus|ai|» {>aim svaleikaim jab allaim 

17 j^aim gavaurstyam jab arbaidjandam. al>l>aii fagino m qumis 8taifa<« 
naus jab faurtunataus jab akaiikaus* unte izvarana raninassu I>ai ii8« 

18 fiiUidedun, gal>rajktidedmi auk jab meinana abman jab izvara* ufkun- 

19 iiai|» nu I>ans sraleikans. goljand izyis aikklesjons asiais. golei]^ issyiis 
m fraujin filu akyila jab priska mi^ 'ingardjon seinai aikklesjon* at 

20.21 I>aunei jab salja. golei^ izyis misso m Mjonai yeibai. goleins mei- 
22 nai bandau paylus. jabai vas ni &ijo^ fraujan lesU* xristu. anal>aima. 



pace, vt yeniat ad me, exspecto enim emu com fratribmu 12. At de Apollo, boc fratre, noti^ 
fico yobig, good maltam orayi, nt is yeniret ad yos cmn fratribas, et fortasse non fuit yolontas, 
ut Bmic yeniret. Yermn yenit, qmmi opportmiimi. 13. Vigiletis stetisque in fide, yirillter facia- 
tin, firmi aids; 14. omne yeatrmn in amore fiat. 15« Precor yos, fratres, nostis domnm Stefani, 
qnod annt initimn Acaejormn et ad ministerimn liis aandis ordinarant se, 16. nt none etiam yos 
obediatis bis talibas et omnibos liis operariis et laborantibas. 17. At gandeo propter praesentiam 
Stefani et Fortonati et Acaid, nam yestram inopiam bi sappleyenmt. 18. Consolati - sant 
enim et meom spiritnm et yestnmu Cognoscatis igitnr bos taleSt 19. Salatant yos eccle« 
riae Asiae; salotat yos in domino mnltam AcyUa et Prisca com inqnilina soa ecde- 
sia, apnd qnos etiam bospitor; 20. salatate yos inyicem in oscolo sancto; 21. sala- 
tatio mea mann Payli« 22. Si qnis non amat dominnm lesom Cbristnm, anatbema, 



16, 12. bandvfa tzvta Patet] notifico yobis 
qood, ® gr. — ima bad] ck^ gr. omn. — &] is, 
® gr. omn. 

16, 13. standaiduh] stetisque, graecomm asyn- 
deton Gotbos non imitans alitor atqne snpra 11, 
23 (nimip maijip) imperatifos bos affixa uh par^ 
ticola (cf. ad Mc. 2, 11 et J. 18, 26) iongit, sic 
M. 27, 65 gaggip vitaiduh {vnayeta daq)aXl' 
aaa9e). 

16, 14. vairpatl Cast. ^ voir pa. 

16, 15. Hdja] Gotb. c codd. "" di. — sind] 
sont, gr. omn. kotl; Gotb. ad collectiyom nomen 



iam b. L nrnnemm ploralem yerbi ponit, qnod gr. 
infra demam fadant. — aiaije} yid. ad 2, 1, 1. 

16, 16. nu] igitnr ^ gr. omn. 

16, 18. jioA] pr. et, ^ gr. — 'ittvara] ant Cast, 
ant librarii errore pro 'izvarana; tzvara pro geni- 
tiyo plaralis graecorom more positi acdpere, non 
patitnr nsns sermonis gotbid. 

16, 19. goleip] salotat, gr. omn. iancitfiv^ 
%ai praeter cod. g ap. Mi. — priska] gr. tiqIo^ 
xUAcr. — at — salja] apud — bospitor, ® gr. 

16, 20. init. Gotb. ® aoTta^ovrai — ndvreg* 

16, 21. pavJus] pro pavJaus, yid. ad L. 1, 54. 

16, 22. xristu] Golb. <> ^x(0. 

31 



Digitized by 



Google 



242 *^' C0rimilio$ I. 16^ 23--ai. 

23. 24 maran a]^ ansts fraajins lesuis ini|i izvis* fria^Ta meina mi^ allaiiii 
izyis m xrisfau lesu, amen* 

du kaurin^ium ^a* usfaulL 

du kaurinliium firume melida ist lu fiUppai sve qe^un sumaL X^ mais j^u^Lei^ 

bi silbons apaustaulaus usahtai melida visan us asiaL 



ouoran atlia* 2S. Gratia domud leaa com Tobist 24. Amor meiia cum omnibiia Tobii in C&iisto 
lesa, amen* 

Ad Coiinthios I. expKdt 
Ad Corinthlos prima sciipta est e Filippa, vt dixenmt qnidam; yerom potiua yidetur aecondnm 

ipiiiui apoatoli InJidmn acripta eaie ex Ana, 



16, 23. tesmil Goth. c. codd. ® Xqiatov* de forma firume (sic in cod* A legitnr, non firuma. 

Subscript. ^ cod. B. — du kaurmbium • a • tM- nti Cast, falso edidit) pro firumei scripta , yid. ad 

tauki Goth. c. oodd. D (F G). — au laurmpiwn L. 10, 6; silb^us antem, quum ad a pautlaula m 

firume — filtppai} qmbnscom codd. Goth, conspi- referendam sit, soloecum est pro sSbma. — at/e— 

rare solet, ii alii aliiNr de his addont. Ceterwn oatotl at— Asia ^ gr. omn. 



Digitized by 



Google 



Du Kaurin^aium an^ara 

dustodei]^. 



1^ 1 JraTlus apaustaulus lesuis xrisiaus j^airh Tiljaa gu]^ jah teimanl^aiuft broI>ar 
aikklesjon gu]^ pizai visandeiD m kaiirinlKm mif^ allaim j^aim veiham ^aim 

2 visandam in allai akaijai. ansts izvis jah gavair^i fram gu|»a attin unsaramma 

3 jah fraujin lesu xristaa« |»iul>i^s gap jah atta £raujin8 unsaris lesuis xristaus 

4 atta blei^eino jah gap allaizo gal>laihte. saei gajirafstida uns ana allai aglon 
unsarai ei mageima yeis ga^rafetjan j^ans m allaim aglom |^h po gal>laiht« 

5 pizaiei ga^rafstidai sijum silbans fram gu|>a. mite svasre ufarassus ist ^ulaine 
sxistaus m uns sva jah I>airh xristu ufar filu ist jah gaj^ra&teins misara. 

6 a^I>an jal>l>e I>reihanda in izraraizos ga^laihtais jah naseinais I>izo8 Taurstvei- 

Ad Corinthios altera incipit. 

1, 1. PaTlos apostolus lesn Chrisd per Tolttntatein dei et Timodieas frato ecdesiae dei bnic exsistenfi 
itt Corintho com onnubin his Sanctis his ezsistentibiis in omni Acaeja; 2. g^tia yohis et pax a deo, patre 
nostro et domino lesn Cfaristo; 3. venerandiis dens et pater domini nostri lesn Christ! , pater misericor- 
diaram et dens omnimn consoiationnm , 4. qui consolatos - est nos in omni soliicitndine nostra , nt possimos 
nos oonsolari hos in omnibos soUidtadinibos per hanc consolationem^ ^a reqnieti snrnns ipsi a deo* 
5. Nam sicot abnndantia est passionam Chrbti in nobis » sic etiam per Christum super mnltum 
est etiam consobtio nostra. 6. At sire tribniamur propter restram consolationem et salntem hanc dKca- 



Adnotatio. 



Haec epistola integfra codice B continetnr, ma^ 
ximam partem etiam cod. A. 

Inscript laurinptthm] sic h. L et in subscri- 
ptione huins epistolae pro iaurmpium, uti iam 
Cast, recte adnotavit^ in cod. A, ubi illod nomen 
inrrenitary per t et sic in cod. B quoque 6, 11 
ittminpiu9 rectius scribitor; com tWattM, muMH 
rmus aHisque in — aiua innizis nominibos conferri 
Bon debet kautmpaiua, qoia illas formas g^ecae 
{^lovdalog, NatpqaloQ) praeiremnt. -* ampardl 



Goth. 

o , 



c codd. ® htiCTohj^ — Jmlodeip] indpit, 
' gr. omn. Pro dustodeip in inscriptionibos evan- 
^lionim Mard et Lncae et epistolae ad Ephesios 
anaatodfip legitor. 

1, 1. aJlaim'\ gr. omn. post veSiom* — - dtm- 
jai\ sic cod. B pro akajai, vid. 9, 2; sic etiam 
1, 16, 15 ahaije legitor pro ahi^t^ yid. infra 11, 10. 

1, &.jah] pr. ^tiam, ** gr. 

1, 6. jappe gaprafiijunda — naseinais] gr. 
ante pizo$ vanrUvfigom el "^jak nauinms. 

31* 



Digitized by 



Google 



244 



Ad Corinilioi II. i, 7-15. 



gons in stiyitja j^izo samono l^ulaine pozei jah yds Tinnam jah yens unsara 
gatulgida faur izyis, jal>|»e gal>ra£stjanda m izyaraizos gal>laihtai8 jah nasei* 

7 nais. yitandans ^atei syasye gadailans I>idaine sijuf^ jah gal>laihtais yaii^i^. 

8 unte ni yileima izyis unyeisans. hroI>rjus. hi aglon unsara I>o yaurj^anon uns 
m asiai* unte ufarassau kauridai yesum ufar maht syasye skamaidedeima uns 

9 jah liban. akei silbans m uns silbam andahaft dauj^aus habaidedum. ei ni 
sijaima trauandans du uns silbam ak du gujia |»amma urraisjandin dauj^ans. 

10 'izei us syaleikaim daul>um uns galausida jah galauseij^. du {>ammei yenide- 

11 dum ei galausei^. at hilpandam jah izyis hi uns bidai ei in managamma 

12 andyairl>ja so in uns giba {lairh managans ayiliudodau faur uns. unte yyofhiU 
unsara so ist yeityodei inil>yisseins unsaraizos. I>atei in ainfaljiein jah hlutrein 
gul>s ni in handugein leikeinai ak m anstai giil>s usmetum m {lanima fair- 

13 yfau x^ ufarassau at izyis. unte ni alja meljam izyis alja lK)ei anakunnai^ 

14 aif^I^au jah uf kunnai^. al>l>an yenja ei und audi uf kunnai|». syasye gakunnai- 
dedu]^ uns bi smnata. unte yroftuli izyara sijum syasye jah jus unsara 'in 

15 daga fraujins lesius xristaus. jah pizai trauainai yilda faurjiis qiman at izyis 



cent in tolerantiam bamm eanmdem passioninii , qoas etiam bos patimiir et spes nostra stabiHta pro 
Yobis; aiye requiescimiu propter yestram consolationem et salatem, 7. gdentes, qaod sicut sodi paasionmn 
estis, etiam consolationis fitis; 8. nam non yolomiu yos inscioSi fratres, de sollicitndine nostra hac facta 
nobis in Asia^ nam snpramodom grayati fuimas super facnltatem, adeo-at taederet nos etiam yiyere. 
9. Sed ipsi in nobis ipsis responsionem mortis babnimuS) nt non simas fidentes in nos ipsos, sed in deom 
banc sosdtantem mortaos^ 10. qui a talibns mortibas nos liberayit et liberat, in qao sperayimnsy qaod 
liberat. 11. In adiayantibas etiam yobis pro nobis precatione, at in molta praesentia baec in nobb dona* 
tio per maltos grate - commemoretar pro nobis; 12* nam gloria nostra boc est testimoniam conscienfiae 
nostrae, qaod in sunplicitate et sinceritate dei, non in sapientia camali, sed in gratia dei yersati - samas 
in boc mundo, yernm supramodom apad yos* IS. Nam non alia scribimos yobis, sed qaae legitb aot etiam 
cognosdtis; at spero, qaod asqae finem oognosdtisy 14« sicat cognoyistis nos de qaodam, nam gloria YCBkm 
somas, sicat etiam yos nostra in die domini lesa CbristL 15. Et bac confidentia yolui prius yenire ad yos, 



1, 7. ai/iij^] gr« omn. ante pulaine; ceteram 
Gotb. ® ovtfo* — vmrpipj fitis, ° gr. onm. 

1, 8. wiveisam} iosdos, sdl. vUan* — wa^ 
we] inde asqae 4, 10 unsaramma etiam in cod. A 
legantor. •*— wasve — liban] cod. A svasve of" 
gvaggvidai veseima jal - liban (adeo - nt baesi- 
tantes essemas etiam yiyere) ,^dicatur tamen et 
altera lectio in margine sic ... maide • • . itenimque 
inferias in eodem margine skammdedeima.^^ cast. 

1, 9. njaima Irauandans] <x> gr. <mm. 



1, 10. gvaleikaim dauptan] taEbos mortibas, 
gr. TTjlixovTOV &coaTov» — IMW gdlausiddl <\> gr« 
omn. — eti Gotb. ^ xal Irt. 

1, 11. tn managamma andvatrfffa] in molta 
praesentia, gr. ix noXXaiv nQoawTCOv* 

1, 12. Uuirem] sic codd. b. 1. et 2, 17 XAs- 
Iripai. 7, 11 hlutratts; Cast. 4^ havtretn, hautri^ 
Pai, hauirans* — usfnetum] cod. A usmeiiunu 

1, 13. alja'] sec. = ak£ n, cL Mc 9,8 



obi etiam pro alia yaria lectio aXif ij est. — eii 
Gotb. c oodd. ® xaU 



li 



Digitized by 



Google 



Ad Corinihio$ II. i, 16 — 24« 245 

16 ei anpara aiHrfi* habaidedeip* jah (lairh izvis galeipan m makidonja jah aftra 

17 af maki<k>iijai qiman at izyis jah £ram izris gasandjan mik m mdaia. ^atu]^ 
j^an nu mitonds ibai aufto leihtis bruhta. ai^^au patoi mito. bi leika j^agk* 

18 jau ei ni sijai at mis ^ata ja ja jah ^ata ne ne» aj^^an triggys gii|» ei ^ata 

19 vaurd unsar |>ata du izyis n&t ja jah ne. unte gu^s siinus xesus xristus* saei 
m izvis ^airh uns yailamerjada j^airh mik jah silbanu jah teimauj^u* nih 

20 Yar|» ja jah ne ak ja m imma yar^. 'waira managa gahaita gups m imma 

21 l^ata ja. duppe jah pairh ina amen gii^a du vulpau I>airh uns. appan sa ga- 

22 j^yastjands unsis mi]^ 'izyis m xristau jah salbonds uns gu]^ jah sigljands uns 

23 jah gibands yadi ahman m hairtona unsara. appan ik yeityod gu|» anahaita 

24 ana meinai saiyalai ei £reidjands izyara I>anaseips ni qam m kaurinpon. ni 
j^atei fraujinoma izyarai galaubeinai ak gayaurstyans sijum anstais izyaraizos. 



nt alteram gratiam baberetig, 16. et per yos ire in Maddoniam et nmnis a Maddonia yenire ad tos 
et a Tobis dedacere me in lodaeam. 17. Hoc yero igitor cogitans, nom fortasse leyitate uBos-tam ant 
qaod cogito, secandam camem patem^ ut non sit apad me hoc sane sane! et hoc minime minime! 
18. At fidelis deosy gnod hoc yerbum nostrom, hoc ad yos^ non - est sane et minime; 19. nam 
dei filioS) lesus Christos, qoi in yobis per nos praedicatar, per me et Silbanam et Timotheom, 
non factos - est sane et minime , sed sane in eo factum - est. 20. Qaam multae promissiones dei 
in eo hoc sane^ ideo etiam per enm amen deo ad gloriam per nos. 21. At hie confirmans nos 
cum yobis in Christo et nngens nos dens 22. et signans nos et dans pignns spiritnm in corda no* 
stra. 23. At ego testem deam inyoco contra meam animam, qnod parcens yobis amplios non 
yeni in Corinthom, 24. non qnod imperamns yestrae fidei^ sed adintores snmas gratiae yestrae^ 



1, 14. wasve] pr. Goth. ® xaU — - xrUiau$\ !» 18. nis(\ non est, gr. ovx iyiveto* — jah 

^ cod. A c. gr. nei cod A Jan - ne. 

1, l&.faw'Pis'^uMsl (x> gr. 1, 19. vailamefyada] cod. A merjada. — 

1, 16. jah hairh\ cod. A jap - fnmh. — tetmaubaiu\ sic recte cod. 1; cod. B ± teimai'^ 

mahdanjal cod. A makaidonja, sic idem 2, 13 fca,v#. — nih] cod. A m. — jah ne} cod. A 

panlo infra et 7, 5 makaidonjai ; qiiam yarietatem jan^ne. 

l^tionis non inde natam esse existimamns, nti Ca- j ^0. waivd\ Goth, o yrfp. _ au^Pe - tna} 

stil^qnod Graeas et Maxf^dovla et Maxadovla ^j,^ J. ^^i ^, />^^; ,,j,^ y^ 

scnbere mos fiusset, qnaram fonnarnm alteram pairh cod. A jaP ^ Pairh. ^ 

cod. B per maktdanm (qma Ulfilae aetate wntit ^,^, .Tja «:i, ia 

pronnntiatam esset) / alteram cod. A per ma*af. , '» ^^1 •'"^l ^^^- ^ «iw. - adlbonds] cod. A 

danja reddidisset; neutiqaam enim Graed illis for- * saibonsd. 

mis promiscae ntebantor, sed Maxr^dovla mctri ra- h 22. ahman] spiritnm, gr. omn. msv^atog 

tionibns expostnlatum apnd solos poetas inyenitar; pendens a vadi^ c. Goth, patres esse latinos, qui 

potins makulanja foimam insolentiorem esse indica- eandem lectionem sequantur, MilL testatnr. 
mns, nee qnidqnnn in promptn est, cnm quo com- 1, 24. Jravjinoma] sic recte cod. A; cod. B 

parari possit, praeter aggtljua el aggeljus (HyyaXoi)* ^ Jraujoma. — anslai] gratiae, gr. xagag^ Goth. 

1, 17. nil non 9 ^ cod. A c gr. omn. c codd. 37 et 71 %(!LQi%og legentibos consentit. 



Digitized by 



Google 



246 



Ad Corinilioi H. 2, 1 — IL 



.^.ie^.^.*f. % 1 unte galaubeinai gastoj^p. aj^pan gastaiuda f^ata fd]b% at mis ei .aftra va 

2 saurgai ni qbnau at izris* imte jabai 'ik gaur|a Itzris jah was yak saei gail^ 

3 mSk nibai sa gaurida iia nds. jah pata silbo gameHda izyis d qimands 
saurga ni I^Jmui. fram l^aimei skuMa fi^inon gi^rauands m aDaim izris ^tei 

4 meina faheds allaize izyara uL af^^an us managai a^on jah a^vilMd hair- 
tins gamelida lasris fiairh mans^ togra ni peei sam^^ ak ei friaj^ya knn- 

5 neif^. |K>ei haba ufarassau du izyis. a]^]^ jabai was gaurida. ni mik gaurida 

6 ak hi sumata ei ni anakaurjau ailans izTis# ganah ^amma syaleikamma anda- 

7 beit {>ata fram managizam. svad j^ta andanei]^ 'izris mais £n^an jah 

8 gaj^laihan. 'ibai aufto managizein sanrgai gasigg^ sa svaleiks. urah fds bidja 

9 izvis tu^an m unma frial>va« dup^e gamelida ei uf kumiau kixrtu uvarana. 

10 sijaidu in allamma nfhausjandans. a^|»an fiammei wa fragib$ jah ik. jah 

11 pan ik jabai wa fragiba. fragiba in izrara in andrair^ja xristaus. ei ni gali- 



nam fide stetistis. 2, 1. At statni hoc ipsam apnd me^ at itenim in moerore non Teniam act yog; 2* 
si ego contristo tos^ et quia est qui delectet me, nisi Lie coDtristatus a me? 3. Et hoc ipsom scripai 
Tobis, ut yeniens moerorem non habeam, de quibns debui gaudere, confidens in omnibus yobia, quod 
meum gaudium omnium yestri est. 4. At e multa afDictione et angore cordis sciipsi yobis per molfas 
lacrimas, non at moereatis, sed ut amorem cognoscatis, quern habeo abididanter ad yos« 5* At si qnis 
contristayit, non me contristayit , sed ex parte, at non onerem omnes yost 6. Sufficiens huic tali 
yituperium hoc a pluribus, 7. adeo - ut hoc contrarium yos magis donetis et consolemini, ne forto 
plnri moerore absnmatur hie talis. 8. Propter hoc precor yos firmare in eo amorem. 9. Idea 
acripsi, at cognoscam experimentum yestrum, sitisne in omni obedientes. 10. At cui quid dona« 
tis , etiam ego ; et enim ego si quid dono , dono propter yos in facie Christi , ] I. ut non ded- 



2) 1* pata — mi$l hoc ipsum apud me, gr. 
omn. ifiavvip TOVto, in quo non solum transpo- 
iitio yerborum, yerum etiam Gothnm interpretari, 
quasi to avTO (1* tovTO avzo) ifioi legisset, no- 
tendum est. -— qtmauj gr. post 'izvis. 

2, 2. nibai] cod. A niba. 

2, 3. jah pata] cod. A Jap ^pata. - — pata 
tilbo] gr. post izvts. — faheds] cod. A faheps* 

2, 4. ait ei] Cast. 4^ ict., ceterum ei gr. omn. 
post friapva. — Jrtapva] cod. A ^rijapva. 

2, 1. tzvia maia] oo gr. — jah gaplaihan] 
cod. X jag • gaplaihan. 

2, 8. tnuh pis] cod. A tnup'pis. 

2, 9. duppe] Goth. ® yaQ xai. — sifaidu] 
sitisne, gr. omn. el ioti (et iati quidem post «/** 
haugandans) ; sic Goth, el indireciae interrogafio- 
nis fere solel reddere, yid. M. 27, 49. Mc. 10, 
2. 15, 86. 



2, 10. fragiba] sec. gr. ante jabai; ceteram 
Goth, c Tertidl. "> h (f^) et pro Jfragibo. cod. A 
bis fragaf (donavi) legit. 

2, 11. gaUginondau] gdUginon Grim. W. J. 
XLYI. p. 193 a ligan proficisci et insidiari significare 
dicit; recordantes autem, quod ad Mc. 9, 20 docni^ 
mils, yerba in — men desinentia non ad yerba, sed 
ad substantiya referri, an yir doctissimus recte yi» 
dent, adhuc dobitamus; accedit quod secundum grao- 
cum textum {nXeovexzecv) yerbum non itmdiarip 
sed decipere aut eibi facere significans requrito. 
Cui significationi accommodatius yidebatur galimgi- 
nandaup quod autem quum in ntroque cod. legi 
Cast, neget, diud emendandi penculum fednwii, 
fortasse enim gaaiginandau legendom est, quod 
yerbum quamquam nuUo alio loco inyenitar, lameB 
recte ab aigin (possessio) dacitur et nostrui 
eignen est, eo autem mdius yiz aliud graeco 



Digitized by 



Google 



Ai Corinthio* H, 9, 13— 3« 3. 



247 



12 ginandau fram safanin* unte ai sijitm imvitaiidaiis munlns &• a]^|ian qimands 

Ilh trauadai 'in aiyaggdjon xristaus jah at haurdai nm uslukanai m iraujm ni 

habaida gaweUain ahmia memamma. m j^ammdi ni bigat teitaun bro^ar mei« 

13. 14 nana, ak tvistandands &nina galai^ m makidcmja. a]^I>aii gu]^ ayijliud pamma 

sinteino ii8taiki)|aiidiH bpojieigans ims m xristau jah daun kunf^jis seims 

15 gabairbtjandin Yn, allaim sta^im ^airh nm. unte xristaus dauns sijum vopi gupa 

16 in j^aim ganisandam jah m ^aim firaiqistnandam. sumaim auk daims dauf^ausu. 
du dau]^« sumaimu|» - j^an dauns ud libainai du libainai jah du fiamina was 

17 TaiF|N», unte ni sijum sye sumai mai^andans vaurd gu^ ak us hlutrifiai ak 
3^ 1 syaste us gu^a in andyair^ja gu|»s ¥n xristau rodjam* duginnam aftra uns 

silbans anafilhan aififiau 'ibai f^aurbum sre sumai anafilhis boko du izvis 
2 aij^fiau ih 'izris anafilhis. aipistaule unsara jus sijuf^ gamelida m hairtam un« 
3^s^aim kun^ jah anakunnaida fram aBaim manncun. svikunfi fiatei siju^ 

pianyiii a Satana, nam non samiis inscii cogitationMi eiiis* 12* At Tenieiis in Troadem ad eyanf^Iinm 
ChriBti et in porta mihi redusa in domino, non habni requiem spiritui meo, in qno non inyeni Titnni) 
fratrem menm, 13* sed yaledicens ei ivi in Maddoniam. 14. At deo gradas-a^ haic semper effidenti 
Tictores nos in Cliristo et odorem notitiae suae manifestanti in omnibus lods per nos; 15« nam Christi 
odor snmus bonus deo in Us salyatis et in bis perditis; 16. aliis quidem odor mortis ad mortem, aliis antem 
odor ex rita ad yitam et ad boc quis aptus? 17. nam non sumus nt quidam corrumpentes yerbum dei, sed e sin- 
ceritate, sed sicut e deo in fade dei in Cbristo loquimur. 3, 1* Lidpimas iterum nos ipsos commendare? 
ant num egemus, nt quidam, commendationis Uteris ad yos ant e yobis commendationis? 2, Epistola nostra 
yos estis acripta in cordibus nostris cognita et lecta ab omnibus bominibust 3« Manifestum, quod esHs 



nXBOVBXTSiV respondet, idqne indicare yidetur etiam 
l^ossa codids A gafaihondau dnctum a faihu 
(diyitiae) et idem yalens, quod bifaihondau {nXeo^ 
vextuv, yid. 7, 2. 12, 17. 18. Thess. 1, 4, 6). 
Ceterum disUnctio literamm a et / in codd. gotbi- 
OM iisque rescriptis diffidi li ma est. — unviltmdans 
— m] «^ gr* omn. 

2, 12. aivaggeljon'] cod. A aivaggeljans c. 
gr. qui dia to ^evayyiliov legunt, 

2, 13. fvUiandands hnma\ cod. A iviasian^ 
dands tm (iis) , c. gr. omn. {(xvxoig) ; ceterum cf« ad 
Chil. 5, 20, nbi alitor ivisstassei duplid s kk cod. B, 
simplid in cod. A scriptnm est. — maUdfrnfa] 
yid. ad I, 16. 

2, 14. avOiud] cod. A. avUiup* — gahairhU 
jandini cod. A gahairkjandtny sic Tit. 1,3 ai» 
bairhida. — pairh uns] cod. A c gr. omn. ante tn. 

2, 15. armtauM] cod. A ^ ^. — vopi] Cast, 
antea pro praepositione (in) babentem errayisse, iam 
CrrimfW. J* XLYI. p. 208 yidit, quum enim tvwdia 



interpretandum esset, dauns autem in nniyersum 
odorem significaret, restabat evy quod Goth, addito 
vopi (dulds, iucundus) adiectiyo reddidit, cE £ph» 
5, 3 Jtf daunai vopjai (eig oofiijv €i(odlag)'; 
ceterum yid. ad Neb. 6, 16. — fraqistnandam} 
cod. A marjg. ftalusnandam* 

2, 1%. auk] ^ cod. A. — dauPaus] cod. A e. 
codd. us daupau* — us libainai] e yita, gr. 
l^cafjg. — Jah du] cod. Ajad^du. 

2, 17. sijum] cod. A sium* — sve] cod. B 
^.^ — ak] Goth, c codd. <> (bg. — hluiribai] 

yid. ad 1, 12. C ^ mm mij f «m:«m»»>^ M-mj^mmMU W^^»*^»r". 

3, 2. jus sifup] cod. B f jusrjupy sio Gal. 
2y 8 vaursiveigatixvida et cod. A infra 4, 6 
Wiskalians, cf. Mc 10, 44. 

3, 3. svHunp] manifestum, cod. A stfH9tnpai 
(manifesti), graeco accommodatum ; lectio reoepta con- 
stmctionem germanicarum Hnguamm propriam pra^ 
bet, cf. ad Mc 6,3.— ^j^P^ ^^« -^ ^5* — ^ 
svarHxla] qmd codd* yere babeant, magna est dis- 



Digitized by 



Google 



348 



Ad CoriniUoi IL 3^ 4-if. 



aipisiaule xristaus andbahiida from uns uuia gaflotelida ni svartizla ak ahmin 

gul>s libandins ni 'in spildom staineinaim ak m spfldom hairtane leikeinaim* 

4. 5 af^f^an trauain syalcdka habam pairh xrLstu du guj^a. ni f^tei yair^ai sijaima 

j^agkjan "ira af una silbam svasre af uns silbam ak so yairf^ida unsara us 

6 gujia j&U izei jah* vairf^ans brahta uns andbahtans niujaizos triggros ni boko6 

7 ak ahmins. unte boka usqimi]^ i^ ahma gaqiuji]^. al>]^n jabai andbahti dau- 
^aus m gameleinim gafrisahti]^ m stainam var]^ vulfiag. svaei ni mahtedeina 
sunjus 'isradis feirveitjan du ylita niosezis m yul^us vlitis is pis ^tauman- 

8# 9 dins* vaira nei mais andbahti ahmins yairpai in yulj^aiu jabai auk andbahti 

10 vargijios yul^us. imd filu mais ufanst andbahti garaihteins us Tulf^au. unte 

11 ni yas yulj^ag {»ata yulpago m j^izai halbai m ufarassaus yul^aus. jabai auk 

12 I>ata gatamnando j^airh yulpu. und filu mais |>ata yisando 'in yul|>au. haban- 

13 dans nu syaleika yen managaizos balpeins brukjaima. jah ni syasye moses 
lagida hulistr ana andayleizn dupe ei ni fairyeitidedeina sunjus 'isradis m 

14 audi pis gataumandins. ak afdaubnodedun £rapja 'ize. unte imd hina dag pstta 

e^tola Christi ministrata a nobis, intos scripts non atramento, sed spiritu dd Tiyenfis, non in tabolis lafo- 
deiS) sed in tabulis cordiam carnalibas. 4. At fidiidam talem habemns per Christam ad deom, 5. mm 
qnod digni simas cogftare quid a nobis ipsis, sicat a nobis ipsis, sed baec di^tas nostra a deo est, 
6« qui etiam di^os reddidit nos ministros noyi testamenti) non literae, sed spiritos; nam litera perdit, 
Temm spiritos riyum-iacit* 7. At si ministeriom mortis in scriptis inscolpta in lapidibns fuit gloriosmn, 
adea-nt non possent filii Israelis intneri in fadem Mosis propter j^loriam faciei eios banc cessantem, 
8t qnomodo nonne magis miuisteriom spiritos fiat in gloria. 9. Si enim ministeriom damnationis gloria, 
in molto magis abondat ministeriom iostitiae e gloria. 10. Nam non fait gloriosom hoc gloriosom in boc 
dimidio propter abondantiam gloriae ; 11. si enim boc cessans per gloriam, in molto magis boc exsistens in gloria* 
12. Habentes igitor talem spem molta fidoda otamor, 13. et non sicot Moses posoit yelamentam in fadem nt non 
ioitaerentar filii Israelis in finem boios cessantis ; 14. sed obdoratae*sant mentes eonun, nam ad bodiemnm diem boc 



sensio: Cast, ipse ediderat ^ 9vartizaat, nunc no- 
bis indicayit emeodandom esse in svaritzJa; Mssm. 
Bair. Ann. 1834 p. 325 in altero cod. wartizaif 
in altero svariizla, ad Skein aotem p. 182 avar^ 
iizlm (an in cod. B ?) legi dicit. Ex bis indidis si con- 
leetmnm fMMre nobis Itost, in cod* A svartizla, cod. B 
nntem svartizJai scriptom esse yidetur. Grim, qoom 
W* J. XLYI. p. 203 9variizai aot avariizvai conie- 
cisset, Gram. III. 626 etiam avartizlai proposoit. -^ 
hairianel cordiom, gr. omn. xaqdiag. 

3, -6. a/* uns sUbam] pr. gr. ante pagJJan. — * 
waive af um$ silbam] cod. A ^ j^ , yid. ad R. 9, 
15. — ut] est, ®gr. omn. 

3^ 7. vuipag] gloriosom > gr. omn. ip do^jjf 



pro qno Gotb. nisi sermonem soo more yariayit 
(yid^vjujieq.), ivdo^rj legisse Tid^tor. — mahit' 
detnaftWi. B (et Cast) 4^ mahiedHdeimaj yid. ad 
GaL 4, 5 et ad M« 5, 31, — fairvtiijam\ gr* 
omn. ante sunjus. 

3, 8. n€t\ pro mu aot nt^ boc nno loco in* 
yenitor, nee sospidone caret* 

3, 9. andbahti] pr. cod. A andbaikija (miiu- 
stem) c codd* (t^ diaxovUf^* — am] ez^ cod. A 
c ^t^faU til* 

3, 10. init. Gotb. ^ xal. 

3, 13« Jah ni] cod. A Jan -•»•—!- moses] 
cod. A mosez. — andavleizn] Gotb. ^ lonnov* 

3^ 14. a/danbnodeAml cod. A in maig:. ga^ 



Digitized by 



Google 



Ad Corintiios it. 3, 15-4^ & fl4§ 

081110 hulistr in anakimnainai |»izos faimjons triggvos visi^ unandhuK^. unte 

15 m xrisiau gatoirada. akdi imd hlna dag ]m{)paii6i siggvadai moses. htilistr 

16 ligi^ ana hairtin 1m. op^fm mif^panei gavandei^ da fraujin. afoimada ]^ta 

17 hnlistr. af^j^an frauja ahma list appan j^arei ahma firanjins. fianih fi^eihals jsU 

18 ap^an yeis allai andhulidamma andrairl^ja tuI^u fraujins j^airhsaiwandans po 
samon frisaht mgaleikonda af yulf^au m ndl^u srasre af fraujins aliinin. 

4^ 1 iulipe habandans I>aia andbahti srasve gaarmaidai yanrptdtn ni Tairl>aiina 

2 usgrudjans ak a&toj^im ^aim analaugnjam amskjk ni gaggandans in yarein 
nih gaEug taujandans vaurd gn^s ak bairhtein sunjos nstaiknjandans wis 

3 sObitns du aDaim mif^visseim manne in andvairj^ja gu^s. a^^an jabai ist ga« 

4 hulida airaggeljo unsara. in paim ^ralusnandam ist gabidida. in paimei gu]^ 
j^is aiyis gablindida firafija fiize Ungalaiibjandiane ei ni liuhtjai im Kubadein 

5 aivaggeljons yulj^aus xristaus* saei ist frisahfe guj^s ungasaiwanios. af^f^an ni 



Telamentmn in lectione bnias yeteris testamenti manet non - reyelatnm , nam in Christo cessat. 
15. Sed ad hodieniiun diem dam legitnr Moses , ydamentmn lacet in corde eoram; 16* at dam conyertii 
ad dominom, demitor lioc ydamentom. 17i Al diwunte ftipiritns est; at nki spiritos domini, iM fifceitas 
est. 18. At nos omnes reyelata fade s^loriam domini perspktentes Lac eadem inu^e transfbnnanHir 
a gloria in gloriam, sicat a domini sforitn* 4, 1. Ideo babentes Jhoc tninisteiiomi sieat misericMdiae« 
pfurticipes facti- somas, non fiamas seg:nes9 2. sed absdtimas bis eccoltis dedeooris non ambolantes in 
astatia, neqae mendosom iacientes yerbom dei, sed manifestatioQe yeritatis commendantes nos ipsos 
ad onmes consdentias boaiinam in fade dei. S* At si est yelatom eyangeliom nostram^ in Us 
perditis est yelatam, 4. in qoibos deos boios secoU obcaeeayit mentes borom non ^ credentiam, 
ot non incendat iis looem eyangelii gloriae Cbristi^ ipii est imago dei inyisibilis. & Al non 

hlininodedun (obcaecatae sunt). — - Jio/a] Cast. ^ sed ad anlattav, qaomodo contendont etiam omne^ 

papa* qai contra Manicbaeos et Mardonitas rem babae- 

3, 15. dag"] diem, ® gr. omn. praeter cod. c rant (mill.) -^ 'Ml iis, ® gr. — Uuhadein] sic 

ap^ Ifi. -— ligip] gr. omn. post £se« cod. B et Cast.; nisi eodem mendo, qao 8, 8, s 

S, 17. Jrethals] cod. A/reghaJs* — isfl sec finale exddit, aat pro accasatiyo casa (at non in- 

est, ®gr. omn. cendat Incem eyangelii sc deos) ant pro datiyo (nt 

3, 18. frisahtl Cast. i^Jrisaih; de accasatiyo non loceat luce eyangelii sc deos) acdpiendom est; 

Graecorom more posito, yid. ad J. 11, 44. — oA* neotrom adiectiyi Uuhadeins (M. 6, 22) baberi 

m] sic recte cod. A; cod. B j: ahmins^ posse yix credimos. Pro Uuhadein cod. A ZttiAa- 



4, 1. andbahti] cod. A andbahtei. — voir* deins legit, qood caye nominatiyom esse cen 

^«»MM^ Poima} cod. A vairpam^ — uagrudjans] sic codd.; seas, nam sobstantiya in — eins innixa, a yerbis 

Cast :^ uttrudjansp sic ys. 16, yid. ad L. 1$, 1. nascontor, est potios genitiyos yocis luAttdei (yid. 

4, 2. ntA] cod. A ni. ys. 6), qoae sola forma statoenda est, de liuhaP 

4, $,Jabai] Gotb. c. codd. ^ xaL formate. Genitiyos aotem pendet a ni particida, si 

4, 4. gup] adest ponctom ad ostendendam boc ita did licet, c£ M. 9, 36 m habandana hairdeis. 

yeibom separandom esse a seqoentibos (cast.), ot Mc 12, 19 bame ni biUipai* L. 2, 7 ni VM I'm 

Sbii %ov aiuivog tovzov non referator ad ^B6g, rumis% — mngasaiwanins} ^ cod. A c gr. 

I. r#w/n mmm<i U^^i* €0d^0ttf it.#.>«A>va 1^4^. €mmfi,,JMtt:. 32 



Digitized by 



Google 



uns ailbaiifl merjain ak lesu sristu fraujaai 'i^ uns 8halk<n8 izvwnam m lesnis* 

6 iinte g/jjf saei qajf ur-ricjiza liuha^ skeinaa. saei jah liuhtida m hairtam 
unsaraim du liuhaddn kunlfur Tulj^ug gufusi m andyairj^ia lesuk xiisfaus. 

7 ai!p9n habandans Jmta huzd m airj^einaim kasam ei ufarassus njai malitaiii 

8 gu^ jah ni us unsis* m allanuna ^raibanai akei ni gaaggvidai. andbitanai 
, 9 akci ni afslau^idai* Trikanai akei ni bilij^ai. gadrausidai akei ni fra- 

10 ^tidai. fiinteino daeuj^ein fraujins lesuis ana leika unsaramma — usknn^ 
^ 11 sijaL sintdno tbis Ubandans ui dauj^i a^ibanda ui lesiiis ei jah libains ^esms 

12 sTikunl^a Tair|»ai m riurjanona leika umaramnMu sraei nu dau]^ m ims 

13 raurkei]^ i]^ libains m lasris. habandans nu (ana saman ahman {^alaubeinaiB 
bi I>anuqia gamelidin. galaubida m (izei jah rodida jah yeis galaubjam m 

14 I>izei jah rodjam Titandans fiatei sa urraisjandg fraujan jah unsis (airh lesu 

15 urraiseij^ jah fwragasa^J^ mi]^ izviBt fiatuh (an allata m izrara ei ansts ma- 

16 nagnandei (airh managizans aTiliud ufarassjai du Tul(au gujia. muh (is ni 
Yair(am usgrudjans akei (auhjabai sa utana unsar manna fravardjada* a|j^ 

aof ipsof praedieamiui, sed lesam CSuristwn domunm, yeram nos seiros roitros propter lesnni. 6. Nan 
^•QSy qoi dixit e tenebiis Incem splendere, qui etiam ilhndt in oordibos nostris ad loceni sciendae glorias 
dei in facie leau Ciiriad* 7. At babentea litine thesanmm in terrenia Taaiboa) nt abondantia ait lirtatiB 
dei et non e nobis. 8. In omni rexati, sod non angore-preaai; haerentea, aed non teniti; 9. pene- 
witio n em^pasri, aed non relicti; deiecti, aed non perditi, 10. aemper mortem dondni lean in cofpere 
nostra -* manifeata ait* 11. Semper noa viyentea in mortem tradimnr propter leamn, «t etiam 
vita lean manifeata fiat in eorraptibifi corpora noatrot 12» Igitor none mors in nobis operator, 
venun yita in yoUi, 13. Habentea none Konc enndem apiritom fidei seenndnm boo acriptom: cre« 
didi propter qnod etiam locatus • aom, et nos credimns^ propter qaod etiam loqaimar, 14. adentea 
^od hie aoBcitans dominmn etiam nos per lesom snsdtat et constitnit com yobis. 15« Hoc 
▼ero omne propter yos, nt gratia abandans per plares gratiam aogeat ad gloriam deo. 
iGt Propter boc non fimus segnes^ sed etiamsi liic extra noster homo cMrompitori attamen 

4^ 5. tesu jmsiu] rw) gr* omn. — - imw ala/« Jon continentes) ; librarios antem codids B in enrorem 

Jtans] yid. ad 3, 2. inductos repetitiooe yerborom leila unaananma in 

4, 6. ur - rigiza] sic codd. pro fss rtqtzaf eodem yersu , omisit ea , guibus Goth, graeca ft^v- 

gnod genua assimilationis consonantium alias in sola q>€QOVT€g Hva xal ^ ^O)^ tov ^Imov iv %A 

yerborun compositione locum habet. — jak] etiam^ odfiar^ ^fioiv interpretatus erat, yid« ad Bom* 9, 15. 

^gr» omn«, Goth. c. yers. Arm. 4^ 11. sintemo} Goth. ^ yccQ* 

4, 7. habandans] habentes^ gr. omn« ^x^fuv, 4, 12. nu] none, ^ gr. omn. 

~ sifai mahtats] r>^ gr. omn. 4, IB* Jah] pr. etiam, ^ fr. omn. 

4, 8. aiei] pr. , ® cod. B. 4, 14. fraujan] Goth. ^ Iijaovv. 

4, 10. Jraujim] domini, ® gr. — unaaramma] 4, 16. uajpnidjam] yid. ad ys. 1. — appanl 

nostra ^ gr* Post hoc yerbom desont in cod. A h. 1. = akXa, Grim, igitur III. 275 minus rede 

doae paginae (textom hinc usgae ad 5» I gaiimr^ docet pro akXd neque t^ nee aPPan poni debere, 



Digitized by 



Google 



Ad Cmrinilios n. 4, 17-5^ 0. 251 

17 ia Ynntima ananiujada daga jah daga* imie fmta andyairpo weQawairb jah 
ureibt aglons unsundzw bi ufarassau aireinis rulj^us kaurein yaurkjada unsis 

18 ni fairreitjandam f^ei gasai^anane ak fozei ungasaiwanane. unie ]^ gasai- 
5^ 1 wanona riurja sind i]^ ^o ungasaiifanona aireina. ritum auk j^tei jabai air- 

j^ina unsara gards f>izos bleif^ros gatairada. ei gatanrjoii us gufia habam 

2 gard unhan/luraurbtana mveinana in idminam. unte jah 'in f^amma svogatjam 

3 bauainai unsarai fiizai iis bimina uf»hamoB gairnjandans. jabai sTeI>auh jah 

4 gayasidai ni naqadai bigitaindau* jah auk yisandans m fnzai Ueij^rai syo* 
gatjam kauridai. ana ^ammei ni yileima af hamon ak anahamon ei fraslin-* 

5 daidau fiata diyano fram Hbainai. afifian saei jah gamanyida uns du fiamma 

6 gu^. saei jah gaf unsis yadi ahman. gatrauandans nu sinteino jah yitandans 

7 ]>atei yisandans m J^amma leika af haimjai sijum fram fraujin. unte fiairh 

8 galaubein gaggam ni j^airh siun. aj^fian gatrauam jah yaljam mais uslei^an 

9 us l^amma leika jah anahaimjaim yisan at fraujin. muh ^h usdaudjam ja^fie 

ye iaieriar reHoyahtr (Be et die. 17. Nam boe pfaesens momeBtaneiiDi et leve trbthiae nostrae ad abnn- 
Jantiam aeteniae gloriae onas operator nobis 18. non intoentibiis haec yinbilia, aed haec inyisibilia , nam 
liaec Tiaibilia conrompibilia aunt, Temm haec inyiaibilia aetema. 5^ 1. Scimaa enim, quod ai terrena 
nostra domaa tuius tabernacnli eyertitur) quod aedem a deo habemna, domnm non - mana -* factam aetemam 
In coelia. 2. Nam etiam in hoc deploramus habitationem noatram hanc e coelo indnere capientea, 3. ti 
tamen etiam indoti non nndi inyeniamur. 4. Et enim exsistentes in hoc tabernacolo deploramas onerati, 
in qno non yolumus exnere^ aed induere, at absorbeatnr hoc mortale a yita; 6. at qai etiam efPecit noa 
ad hoc deos, qui etiam dedit nobis pignus spiritnm. 6. Confidentes nunc semper et sdentes, quod exsi- 
stentes in hoc corpore peregrini sumus a domino; 7. nam per fidem imna, non per yisum. 8. At confidi- 
mna et optamus potios exire ex hoc corpore et domestici esse apud dominum. 9. Propter hoc studemus siya 

«ti h. L etiam infra 11, 6 et aine dubio appam 1, Ibrtasse propter praeeedena umis^ ad quod refbri 

Qy 2 pro tdbpau legendum est, at Cast iam suspi- participinm. — stnd] sunt, ^ gr. emn. 

catos est. ronitur autem appan pro dlld prae- 5, 1. airpeina] aic cod. B; Cast. 4^ airieina; 

gresso jahai rel pauhjabai (etsi) et significat ceterum notandum est ad gards yerbum masculi- 

tameUf attamen* — tnnuma] sic sine dnbio in co« num nunc adiectiyum femininum poni, yid. ad Neh« 

dice legitur, nti Rom. 7, 22. Eph. 5, 16. yid. ad 6, 16. — ei] quod, ^ gr. yid* ad J. 13, 29. — 

CoL 1) 29; Cast. 4^ intmna pro quo Grun. yV. J. i»] incipit cod. A. 

L L p. 187 'innana scribendmn esse patayit. 5, 3. jah\ ^ cod. A. 

4, 17. weilawairb jah\ momentaneum et, ^ gr. 5, 5. jah] etiam, ^ gr. omn.; cod. Ajag^ — - 

— weikf] aic cod. B; 6rim. MV* J. 1. 1 p. 212 aq. ahman] spiritum, gr. omn. nvevfiatog, 

Jeiht coniecit, quae coniectura loco I9 17 probatur, 5, 8. anahaimjaim] datiyus, in qno Cast. of« 

vU Jeihis &= ilaq>Qla* — ufarassau] Goth. c. fendisse yidetur et quem Grim. TV. J. I. !• p. 188 fal« 

codd. f et g ap. ML ® eig in€QfioXi]v. — aiveims aum ease iudicat, recte habet^ pendet eiiiili a t;a7- 

vulpaus iaurein] aetemae gloriae pondua, gr. omn« Jam ac unnt (optamus nobis). 

aiiSnov fiagog do^fjg. 5, 9. tmsh] cod. A Hhub; eetenna Goth. ® xai, 

4, 18. fairveitjandam] GotL ^ fjfioh (m#m) yid. ad JT. 18, 26. — jappe] aec, cod. A j: ^« 

32* 



Digitized by 



Google 



2i^ Ad Coritiihios It. S, 10 — IS^ 

10 anahaimjai ja|i^ af haimjai vaOa galeflLan unma. unte allai veii ataugfaft 
skuldai sijum faura stauastola xrisfaus ei ganimai warjizuh Jk) svesona leikis 

11 aiar I>aimei gatavida j^i^Jfe |»iuf^ jafifie un^iufi. Titandans nu agis frai^ms 
mannans fidlaveisjam i^ gufia svikun^ai sijum* afij^an yenja jah m mi^ 

.12 visseim izraraim syikiinl^aiis visan uns. m ei aftra uns silbans uskannjaima 

mis ak ley gibandans 'izyis yroftuljos fram uns ei faabai]^ yi^ra ^ans m and- 

13 yairfija wopandans jah ni faairtiii. unte ja]^|»e usgeisnodediun gufia ja^^e fol- 

14. 15 lafiraj^jam izyis. unte &ial>ya xrisiaus dishabai]^ uns domjandans fiata j^atei 

ains faur allans gasyalt |»anmi allai gasyultun. jah faur allans gasyalt ei j^ai 

lihandans ni |»anasei^s sis silbam libaina ak I>anuna faur sik gasyiltandin fdh 

16 urreisandin* syaei yeis iram panuna nu ni ainuohun kunnum bi leika. T^ 

jabai uf kunl>edum bi IdOka xristu akei nu ni {lanasei^ ni kunnum ina. 

,i.f.m^^.y:/pS.^.i. 17 syaei jabai yro 'in xristau niuja gasJ^afts. ]fo al^jona usli^un. sai# yaurf^un 

18 niuja alia, afifian alia us guj^a fianinia gafn^ondin unsis pairh xristu jah 

19 gibandin uns andbahti ga£ri]^onais. unte syel>auh gu{i yas in xristau manase^ 
gaMj^nds sis ni rahnjands un missadedins ize jah lagjands 'in uns yaurd 

domestic! sive pereg^i bene placere ei* 10. Nam omnes nos apparere debiti sumiis coram tribunali 
Christi) nt accipiat quisqae haec propria corporis ^ Becandam quae fecit give bonmn siye malum* 
11* Sdentes ig^tur timorem domini hominibos saademns^ yemm deo cogniti somns. At gpero etiam in 
conscientiis yestris co^tos esse doS| 12« non at iterom nos ipsos commendemus Tobis, sed occasionem 
dantes yobis gloriae a nobis, nt habeatis adyersas bos in facie gloriantes et non corde. 13. Nam siye 
attoniti - snmas ) deo; siye sobrii - somas , yobis; 14« nam caritas Christi continet nos, l5« aestimantes boc^ 
qnod anus pro omnibus mortuas - est, atique omnes mortui - sunt et pro omnibus mortuus - est, at 
bi yiyentes non amplius sibi ipsis yiyant, sed liuic pro se morienti et resurgenti. 16* Igitur 
nos ab hoc nunc non nllum cognosdmus secundum camem, yerum si cognoyimus secundum car- 
nem Christum, sed nunc non amplius non cognosdmos eum; 17* igitur si qua in Christo nova 
creatura, haec yetosta transierunt, ecce, facta - sunt noya omnia; 18. at omnia e deo hoc re- 
condliante nos per Christum et dante nobis ministerium reconciliationis* 19. Nam quidem deus fait 
in Christo mundum recondlians sibi, non impatans iis peccata eorum et ponens in nobis yeibom 

5, 10. ivesona] propria, gr« omn. did, Goth* 5, IS. patetl Goth, c codd* ^ eh — ns] cod* 

c. yerss* Idta legit A ® ^. •* libaina} sic cod* A; cod. B if: Ubaimau 

^ -Mt •!. t •■ u ^ • I ^ 6, 16. Jahai] Goth, c* codd* ^ xaL — m 

^ 6, n. ,w*»«^fliwl cogmtos, qaas, ante. ««.- p^„;„'p, ;J J, ^j ,, 16 ^i. _ a«,] «„., 

jam scnptum esset; post venm exspectandum crat jT^j a -* «i -.«*« ^^ 

•^ •» t, 'i. coa» .^L c» gr* omn. 

wticmpana'-muc. 5^ jg ^^^j ^^^ o lerinr^-;, fortasse scri- 

5, 12* eO at, ° gr. omn., pro quo Goth. c. codd* pfum erat unais sis^ aut una sia, yid* ys. seq., c& 

^ y&Q. — uakannjaima'] cod* A mai^. anafUhaima^ ad Rom. 9, 15 et Cor. 2, 3, 2. — Pairh} Goth* c 

idem significans* — una} sec. cod. A unaia. — codd. ® ^Ijjaov* — Jah} cod* A Jag* — unaj cod. 

jah m] cod. Ajam^ni, addens c. codd* in. A atnaia. ■ 

Digitized by VnOOQ IC 



Ad C»riMtJkio$ H, 5^ S0»<6^ 11. 



3^ 



20 gafiij^onais* faur xiista na airinom* sre at gu|»a gaplaifaaiicliQ ^airh tins* bid- 

31 jam £rar xnsta gi^Tair^an gu^« unie I>axia izei ui kunpa fravambt. faur 

6^ 1 iius gaiayi^ fraraurlit ei veis Taur|>9ima garaihtei guj^s m fioima. gavaurst* 

2 Tans jah ^an Hd/andans ni syarei anst gu^s niman issyis. mela auk qi^if^ 
andanemjamma andhaudda pus jah m daga naseinais gahalp j^eiiuu sai nu 

3 mel vaila andauem. sai nu dags naseinais. ni ainhun |iannu m yaihlai giban- 

4 dans bistiggq dl ni anavammjaidau andbahti unsar* ak Xu allamma ustaikn- ^/^ 
jandans uns sre gufis andbahtos m stiyiija managamma m aglom in nauj^im 

5 m aggyifiom m slahim m karkarom m unsuijam m arbaidiitn m yokainim in 

6 lausqif^rein in syiknifiai in kunpja in laggamodeia in selein in ahmin yei^ 

7 hamma in irial>yai unbindarydsai m yaurda sunjos in mahiai gu]^ pairh 

8 yepna garaibteins taibsyona jah bleidumona fiairh yulfiu jah unsyerdn pairh 

9 yajamerein jah yailamerein sye airzjandans jah sunjeinai sye unkimf^ jah 
uf kunnaidai sye gasyiltandans jah sai libam sye talzidai jah ni afdaujddai sye 

10 saurgandans 'ip sinteino faginondans sye unledai ip managans gabigjandans 

11 sye ni yaiht ''fltbandans jah aUata disnimandans. maoip unsar usluknoda dn 

recondEationis. 20. Pro duristo Iptar legati - siimiui ; vt in deo exhortante per nos , precamiir pro Ghristo 
reconcOiari deo. 21. Nam hunc, qui non norerat peccatnm, pro nobis fedt peccatum, ni nos fieremtn 
iastitia dei in eo« 6, 1* Adiatores etiam yero precantes non temere gratiam dei accipere tcMb, 2. tem- 
pore, enim didt, accepto aadiyi te et in die salatis adiayi te; ecce nunc, tempos bene acceptom, eooe 
none dies salatis« 3. Non ollam atiqae in qnoqnam dantes offensionem, nt non yitnperetor ministeiiam 
nostrom; 4. sed in omni praebentes nos nt dei minisfri' in patientia multa, in tristitiis, in necessitatibns, 
in angustus, 6. in plagis, in carceribos, in tnrbis, in laboribns, in Tigiliis, in ieinnio, 6. in castitate, in 
sdentia, in longanimitate, in probitate, in spiritn sancto^ in caritate non-*ficta, 7« in yerbo yeritatis, in 
yirtnte dd per arma iastitiae dextra et sinistra, 8. per glonam et infamiam, per maledictionem 
et benedictionem, at seducentes et yen, nt ignoti et cogniti, 9. ut morientes et ecce yiyimas, ut 
dodi et non mortni, 10. at moerentes, yerum semper gaodentes, nt panperes, yenun moltos 
locopletantes , at non qaidqaam Iiabentes et omne continentes. 11, Os nostrum apertum • est ad 



6, 20, bidfam} cod. A c* codd. hidjandan» 
(precantes)* — • gaffavairpnan\ reconciliaii, gr« 
xcncdXdyrjre, cf« ad M. 5, 24* 

6, 21. tzeil coA A tze. — gaUwida fra* 
vawrM\ <x> gr. omn. 

6, !• jali\ cod. A jap% -** bidjandafuH pre* 
cantes, gr. naQaxaXovfuev* •*— 8varei\ cod. A ware* 

6, 2. mela — qipip] ro gr. omn. nisi fortasse 
liaec yerba transponenda sunt, cf. ad L. 9, 36. -— 
andanewii sic recte cofl. A; cod. B ^ andnem. 

6, 3. patmu} otique, ^ cod. A c. gr. omn. -«- 
buUggq] sic cod. A, teste Mssm^ B. A. pt 326, 



non uti Cast, adootat hisiugq; cod. B ^^ higiiugqei 
(nti Cast, didt, non butiuggqei, at edidit) aut ot- 
etiggqei, ut Mssm. Skeir. p. 182 indicat, ceterom 
iUnd ei ex repetitione eamndem yocom ortom est, 
yid« ad 10, 12. -^ wtaar] nostnnn , ^ gr. 

6, 5. lausqjpretft] ieianio, gr. omn. vfjatslatg* 

6, 6. jfriapvai] cod. A firijapv&u 

6, 8. uiit. cod. A addit jak (et). 

6,. 10. vaikt aikandana] sic codd., ati Grrim. 
W« J. 1. 1. p. 188 iam pridem eoniecerat; Cast ^ vaik^ 
im kandane. 

6, 11. mtmpl pro pnmpi, L. 1,^. 6^ 45. — 



Digitized by 



Google 



3S4 



AJi C^iJiiXiot n.Ji, 1J--7, 2* 



' 12 imhu kaurinf^iw. hairto unsar vxrwaumiAsu m j^ir^htaii^ jus m ims i]^ (m* 

13 Itanda 'in ludr^ram izvtatmm. af^f^ttn j^aia samo andalamm sre frastim ^^a. 

^ 14 ummmai^ jah jut. m rair]^]^ gi^ukans imgalaiibjaiidaiiL imfo wo da3o 

15 gavailitem im]^ ungaraihtem aij^au wo gamaindu^ ludmda mi]^ riqirau wouh 
f>aii samaqisse xristaa mi]^ baSiama ai^^au wo daile gsdauBjandm ndjf un- 

16 galaubjandSn. woidi l^an lamaqiisse al}» go|0 nap gaU^am. imte jus allis 
gul^ft fliju^ liBandins, qi^ auk guj> {^atei bouta m m, jah- uma gagga jah 

17 yair|Mi tze gafi jah ek Tair^nd mis Bnanagei* jjonh pis y^sgu^p u& midumai 
ize jah a&kaidil^ uris. qi]^]^ £rauja* *jah uDbramjammft m attekai^ jah ik 

18 laidnima 'izyh jah Tairl>a izvis du attin jah jus vaiifii^ tbA du sumun jah 
7, 1 dauJ^trum* qi]^]^ frauja aflbraldaiids. po habandans uu gahaita. liubans* hrain- 

jam umds af albonma bisauleino kikis jah ahmius ustjnhaudaiw ye3ii|a m 
2 agisa gu]^. gamoteiina m 'izviB. m aJnummehua gadLoj^um ni ainnohun 

TO89 Corintbii, cor nostram dilatahiiii -* est. 12. Nou premimini tos in nobis, remm preminuni In ns- 
ceribus Testris. 13« At banc eandem remoBerationem , ud filiis dico, dOatatA^^m tos. 14. ]Ve fiafis 
sodi non - credentibos , nam quae partidpationom iustitiae com ininstitia aot quae sodetatom lad com te* 
aebrist 15* Quis antem consensuum Cbristo cam Beliamo aot qaae partiom credenti com non - credentet 
16. Qate aatem consensoom templi dei cam idojis? nam tos templum del estis TiTentis* IKdt enim deof, 
qao4 babil^ in iis et intro eo et fio eorom deag et ii fiant mibi populos. 17. Propter boc ezite e media 
•Oram et separate to8| didt dominos, et imparom ne attingatis et e^o acdpio tos 18. et fio Tobis 
ed patrem et tos fitis mibi ad filios et filias, didt dominns omnipotens. 7, 1. Has liabentes 
igitar promissiones 9 cari, jponficamus nos ab omni s(^'dium corporis et spiritos, perfidentes 
sanctificatienem in timore deL 2. Locam - InTeniamos in Tobis, non ullam laesimas, noA nllnm 



mrrumnoda} sic cod. A; cod. B nsrumnoda (Cast. 
^ usrumnada qaia in cod. extrema Terbi pars per- 
spicne legi nou potest) infra ts. 13 idem cod. recte 
urrwntunpf Tid. ad L« 8, 24. 

- 6, 12. jus] tos, ® gr* omn. 

6, 14. Wiipl pr. cam, gr. omn. xai* — mppau} 
not, gr. 3i* 

a, 15. wank panl cod. A weup^pan, sic 
▼s. seq. -^ baUiama] forma haUiam pro graeoo 
BuUaQ ant BdXial CastilUonaeo, quia omni ety- 
mologiae aaeteritate careat, omnino reiideada Tide- 
tor, nos defendi ponse illam iodicamos, nam si 
Gotih. BeklOf quod latini aoctores babent, legit^ 
addils m proferre poterat bmUiam, potissimom quum 
terminatio a Toeali indpiens adderetor; sic ainleim 
mis el sdlamU, pro zov ^Eali et Scdd scKi|»slt, cL 



naueJis pro tov Ni5e. An nominatiTo baMUam^ aiso' 
leimy salam scriptaraH fuisset dubitamus. 

6, 16. wonh pan] Tid. ad ts. 15. -^ oSb] 
pr. templi, condnnitas sermeais alk daliTom reqoi* 
rit, nee est dubium, qain Gotb. ita scripserit, fi-^ 
brarios aotem fermnla alhs gups in seqaentibos 
deceptos etiam b- 1* eam posoit. — sijup} cmL A 
stup. — auk} enim, gr. xad^aig. — uma gaggal 
Cast. :}: ict*, tnna particola cam Terbis nea cempo- 
nitur, neque quia quietem (Tid. 1, 6, 12) non omh: 
torn flignificat, b. 1. cum gaggtM componi potest, 
dicit enim apostolus, se in ns dreamire, Tersan. 

6, 17. i'mtk pis} cod. A mmp-pis. 

7y 1. kabamdans nm} ro gr. omn. — Usms^ 
Jetno} sic recte ced. A, cod B trwaspositioiie Kteni* 
nm • «t 2 male bilauseinop c£ h i s mt l j a m Xlt I, 
15 et bisauJmm J^ 18, 28. 



Digitized by 



Google 



Md CorihtUo» II. 7r 3^10. 



2$$ 



3 fravwdidadiim ni ainnolmn bifjailiodediim. ni du gayargjeoiiid qi^a< Jturaqaj^ 

4 auk liatei m hanstam miBaTaim 8iju{^ du gasviltan jah Mmaoa libaa* miwaga 
BUS trittittms du jzvib^ managa mk yroftuli &ur iztis. u^ulHt>s un gajilaihtais. 

5 ufarftilli^s un fidiiedais m allausos maoagons i^lons ntisaraizos. jah aid; qi- 
Tuapdam vmm Im makidoiiyai ni Taibt habaida gMreilainais leik undar ak m 

6 aUamitaa aniapragj^anai utana Yaih|aB5 tnuana ilgisa. aksi sa galJaihands hnai* 

7 Tadaim gstjfr^&Uda xam gap m qiuna teitiiiuu 9^pau. m j^atain^i lu qwati % ak 
J^i m gaj^laihtei j^izaaei gaj^raisti]^ Tas ana usris gateihands. un9 izvara gaiiv 
neia izvarbaa gauno{A izrar .^Ijan £ftur mik Bvaei mis mab iagiinm var^. 

8 uuie jabai gaurida isEris m ^aim bokom. ni idrelga mik jab jabai idreigoda* 
gasaiwa auk j^tei, ao aipiatade jaina jabBx dul^loililai >reilai gaurida usvis. 

9 nu fiigmo. ni unte gauiidai yesu^ ak unte gauridai fesyopvdu idreigaL saur- 
10 gaidedu]^ auk bi gap ei m vaibtai ni gaalei|ijaindau hs unsis. unte so bi gu^ 



corropimos, non ullum decepimas. 3. Noit ad condemnationem dico^ praedixi enim ijnod in cordibbs 
nostris estis ad morieDdain et ana YiyeDdaiii. 4* Multa mihi confidentia ad tos, mnlta miU gloiiatio pro 
roBis, impletos sum consolatione, impletiu sam ^ndio propter omnem maltam tristidaiii nostram* 5. Et 
enim Temenfibus nobis in Macidoniam non qoidquam babuit reqoiei corpus tiostmniy sed in omni ve- 
X9iif extra certamina, intus timores. 6* Sed bic consolans bomiles consolatos - est nos dens in adrentn Tit]| 
7. at non sohun in adventu eios, sed etiam in consolatione, ^a admonitos fait in Tobi% nuntians nobis yestram 
desiderium, yestram fletum^ yestrom stadium pro me, adeo*at mibi mfigis g^andere factum • esset. S. Nam 
si contristayi yos in bis Uteris, non poenitet mo at si poenituit^ yideo enim, quod baec epistola ilia si ad pauoum 
tempos contristayit yos, 9* nunc gaudeo, non qnia coBtristati foistis, sed quod contristati foistis ad poeniten* 
tiam* Moeroistis enim secundum deomi at in guoquam non cast^mini a nobis, lOu nam bic secundum deom 



7, 3. sijup] sic rede cud; A; cod B sine 
,,..^u Mffum. -<-* gasviltami cod. A mipgasmliam 
(simnl mori, avvanod-at^Av) ^ atraqua lectio codd. 
graecorom auctoritate comprobatnn — jdh samana 
libam] cod. A jas " aamana (:^) libam. Cast. :f: 
UU m man a l iban (yid« ad Mc. 9, 25). 

7, 4t managons] multam , ^ gr. omn« 

7, 5. mctkidonjatl cod. A makatdonjaij yid, 
•d 1, 16. 

7^ 6. gaplathands], sic recte cod. A; cod. B 
^ gapiaihans, jid. ad Mc. 12, 24. 

7, 7. tzvarana] exspectaveris tzvara ad gau^ 
nopa relatiun; Grim. W. J. L L p. 193 ut Hvarana 
recte* liabeat, gtmnopa librarii meu^oitt \e8Se indicat 
pro g a mtm p ^ nobis ad eos soloecismos pertinefo 
yidetnr, de qaibus ad Neb. 6, 16 Azians. — 
varpi fieret, ^ gr<. oam* 



7, S. jcAat] Gofli. c# cod. c ap. Mi. ^ xaL — 
Kotsi] ® oedi A. — Jak jabai} gr. ema. ti acer^ 
xbrmola. Iioe, verboram ordiae inyenitor etiam 12^ 
11, quum L. IS, 4jabttijah legator. — gasaiwa 
auk] cod. A unte gasaiwa (nam yideo). — dul* 
Jeiiilatl cod. A du leUilai; lectio recepta, quod 
iam Cast, adnotayit, pro duh leiiilai (yld. ad Cor* 
1, 7, 16), coi inest xal particola {'M); nfyn etsi 
ad J. IS, 26 iiA enditicum piro nai eitam signi- 
ficante particula poni posse negayimus, tamen eos 
locos exdpimas, qiitba»: 3tai cum el coniongitnr. 
Us enim Goth* f'ah aot plane omittit, aut 4m(a 
jabai ponit (yid., sopra), mule bis locis Gotb. in 
illo xfxt grscyem- qmndam aaistun aon posuisso 
apparet.rti<i w / i <^ « l/ ' w <ii« ;*f >i •■»»»» ^^^f^^^^l^^i^^^*^ 

7, 9. murgaidedupH sic recte cod. A; cod. B^^'^ 
^ saurgidedup. — 'in] ^ ood. A. 

7, 10. sol ^^ cod. A. — gaiulgidai] cW. A 



UMlU 



Digitized by 



Google 



3S6 



Ai Ci^tif^thio^ II. 7, ii^8, 3. 



skwfga idrd^ da gamsfai gatulgidai usfiuhada if» ^h hbrwam ssingi dauj^a 

11 gasmij^o]^. mkw aiik ailbo f>ata bi gap samrgan izvis -welauda gatavida; izvis 
usctaudein akei sunjon akei umneYein akdi agis akei gaimem akei alyan akei 

12 firar^t 1^ allamma utaiknidedufi mis Uotrans visan j^amma toja; a|»]^an 
jabai melida ni ui ]^ anamahijandiiiH ni 'in j^is anamcafitidMw ak da gabairlit- 
jioi usdaudein unsara. f^oei fonir vms habam rij^ra Itsris m andrairt^ gu]^« 

13 unibL j^is gaj^rafttidai sium a^f^wa. ana gaj^rafetoiiiai unbarai Stasus mala fagino*- 
dedum ana fdbedai teitaus.- aaite anaweiiaij^s rai^ abma & i^Non aUaiadi mis. 

14 iinte jabai'i^a imma fram uris yraiwojf. ni gaaiviskoj^s Taxf> ak srasve allata 
izvis m simja! jDodidedum sva jah woif ttdi unsara so da teitau sunja var]^. 

15 jah brusis is u&rassau du mis sind gamuhahdins }io allaize *izTara ofiiausein 
- 16 sve iiu|» (Eigisa jah ireiron andn^nu]^ ma. ifegmo nu ante m allamma gatraoa 

89 1 m izris. af^I^an kannja mni. bro|>rju8. ansi guj^s pb gibanon in aikklesjon 

2 makidonais. |>atei m managamma kostau aglons managduj^s fahedais ize jah 

3 pata diupo uidedi ize usmanagnoda du gabein ainfalj^eins ize, ante bi mahtai 

mderor poenitentiam ad galntem ilrmam e&dtj yemm Jiaiiis mmidi moeror mortem parat. 11. Tide einm 
Ipsnm hoc secundam denm moerere yos qaantam perfedt yobis sollidhidinem , ged defendonem, sed indi- 
gnationem, sed timorem, sed desideriom, sed shidinm, sed yindictam; in omni praestitistis yos pores esse 
Iioc opere. 12. At si scripsi Don propter banc inioria-afficientem, non propter hone inioria - affectom. 
Bed 'ad ostendendom sollidtodinem nostram, qiiam pro tobis babemos erga yos in fade dei. 13. Propter 
hoc moniti somoS) at in eonsolatlone nostra molto magis g;ayisi - somos de gaudio Tid, nam refectns fait 
Spiritos eios ab omnibos yobis. 14. Nam si qoid' ei de yobis j»Ionatas som, non pndore - affectos fiii, sed 
ticot omne yobis in yeritate locoti-somoS) sic etiam gloriatio nostra haec ad Titom yeritas fait) 15. el 
yis<;era eios abpodanter ad yos sont remini«centis hoc omniom yestrom;obseqoiom, ^t com timore el tr^more 
inncepistis e«m. 16. Gaodeo igitor, nam in omni confido in yos* 8^ 1* At notifico yobis ^ fratres, |;n- 
tiam dei hanc datam in ecclesia Maddoniae , 2. qood in molto experimento tristitiae moltitodo gandii eoraoi 
et haec profonda paopertas eorom abttndayit ad diyitias simplidfatis eorom; 3. nam secondom yirtoteni 



gtavUgida' ad *idreiga relatmn, qoom galulgUat 
•d ffanhiai re&renAim sit. — wituhada^ yia% ad 
J. IS, 36. 

/ 7) 11. sahvi cod. A i, saiwa (yideo). — hlw^ 
trofw] sic codd.; Cast^ rp hautrana, yid. ad 1^ 
12, — vhani\ Goth. c. codd. ^ ey, 

7, 12. jabm] G«th. ^ xai. -^ mdida} Goth« 

• i/itt. 

.7, IS. «««& pU\ cod. A tttup'^pU. ~ sium\ 
cod. A sijum. — appan] at, ^ gr.; Goth, conspi- 
ml ^«m lis codd. , qoi di h. 1. ponont et infra post 



TtSQioaotiQwg {filaua) omittont. — and\ pr. ® cod. 

A. — umarai} nostra, gr. vfiaiv* 

7, 14. tzvis] gr. omn« post roHdedmrn^m,^ 
7, 15. Jah bruaf9] cod. A Jab "brusis* — SwiJ 

sic recfe cod. A; cod B ^ tne. 

7, 16. nu} igitor, ® gr» 
a, 1 .kan^a] notifico, gr. yy(aQl^ofi€P» — 

mkhleyon\ sic cod. B; cod. A oniainp 
gr. omn* aikileyom (ecdesiis). 

8, 2. Jah paia] cod. AJmp^Paia. 



Digitized by 



Google 



Ai Corinihios H. 8s 4— If. ^JJJ 

4^ rdtrodja jah ufar maht silbaTiljos' vesun; mip managai usblofdnai. bidjandans ^<.r,, ^. ^^. . 
5' iiiis niman ahst soma jah gamain^ andbahtjis m j^ans yeillanB; jah nisvasve 
tenidedum ak sik silbans atgebun frumist £raujiii. pajiroh \wk uns pairh Til« 

6 fan gups, svaei bedeima' teitaun ei svasve faura dustbdida. svah ustiubai m 

7 izvis jah po anst akei sye* raibti3 m aHamma managnip galaubeinai jah 
vaurda jah kimpja jah m allai usdaudein jah ana j^izai, us izris m uns £riap« 

8 yai ei jah m pizai anstai managnaij^. ni syasye fraujinonds c[i|>a izyis ak m 

9 pizos auj^raize usdaudeins jah 'izyaraizos &ia{iyos airknij^a kiusands. unte 
kuimu{i anst fraujins imsaris i'esuis sxistaus patei 'in 'izyara gatmledida sik 

10 gabigs yisands ei jus panmia 'is unledja gabeigai yahrl^aip. jah ragin 'in 
pamma giba. linte |>ata 'izyis batizo 'ist. juzei ni j^atainei. yiljan ak jah tau« 

11 jan dugunnuf^ af faimin jera. 'ij^ nu sai jah taujan ustiubai]^ ei syasye faura« 

testor et snpra virtntem Tolantarii faenmt, 4. com mnlfa exbortatione precaates nos accipere g;ratiam 
Buam et comnranicationein ministerii in bos sanctos. 5. Ef non aicut sperayimns, ged se ipsos dedernnt 
primiim ddminO) delncle antem nol^is per yolantatem deiy 6. adeo^nt precarenmr Titaoi) Qt sicat antea 
incepit, tuc perficiat in yos etiam banc g^tiam. 7. Sed nti qnidem in onmi abondatis, fide et yerbo ei 
cognitione et in omni sollidtadine et in bac e yobis in nos cari(ate^ at edam in bac §^atia 
abnndedg. 8^ Non alcat dominant dicer yobis ^ sed propter banc aliomm sollicitadinem etiam ye^ 
strae caritads sinceritatem probans. 9^ Nam eog^osdtis gratiam domini nostii Jesn Cbristi, qnod 
propter yos panpenan -» fedt se diye» exsistens, at yos bac eios paapertate diyites fiatis. I0« Et 
consilinm iii boo do^ nanf boc yobist melinfl est, yog - qui non solum yelle, sed etiam 
lacere incepistiit a praecedente anno« 11. Yerom nunc ecce etiam facere perfidatiS) at sicut ad"* 

8, 3. atlbavtljasi quod adyerbiumne esset (uti — anal in^ ^ gr* omn. -r- friapvatj cod. A. frin 

aJJdleiios Pbilipp. 3, 15) , an adiectiynm, quum Japvau 

Cast, dubitasset, Grim. W. J. p. 202 et Gram. III. 8, 8. svasve frauftnands] sicut dominans, gr« 

696 pluralem substantiyi- esse recte monnit, re- omn. xcrr* ijtiTayijv; Gotb. c Vulg. — i'zvis} yo- 

ctius autem pro silbavilis formam silbavtlds po- bis , ^ gr. omn. — ^ usdaudeins'] sic recte cod. A, 

aoisset, yid. Gram. I. 599 sq. — vesun} fuerunt^ cod. B ^ usdaudein. — > friaPvos} €od« A fri* 

^gr. omn. japvos. 

89 4. usbJoietttatl cod. B :|; usbhpetnai. — « 8, 9. giAetgai] cod. A gahigai. 

iPitf»M»i] acdpere , ^ gr. , qui babent cum uns post 8, 10. Jah ragin} cod. A jar^ragin. -^ viU 

veihans ponunt; Ulf. c. Ambrst. — seina} suam^ Jan — laujan'] ro cod. A c. gr. omn.; cod. B cnm 

^ gr« omn* cf. ad 1, 'fy 16. yers. Sjr. et Arab, (ab ea, quam edidit yyalton prorsus 

8, 5. Jah ni] cod. A Jan « ifu -^ paprok diyersa , exstante in bibliotbeca Ambrosiana in cod. 

ban] cod. A paprop^pan^ ceterum gr. omn. xali pentaglotto epistolas Pauli continente. cast.). Cete>- 

&otb. c. yerss. lat., cfl tamen L. 4, 9, abi paproh mm Gotb. ^ to atr., sic ys. seq. 

= xaU 8, 11. fauratsf] adest, » gr. omn. — c7i#] 

8) 7. raiktis'] bac pardcula Tteo encliticnm red«- sec. ad, gr. to; Gotb. c. cod. n ap. Mi. et yerss. 

ditur, sic L. 1, 1 unie raihtis Qn€idi]7ts())* 18, lat roi; legit. — habatpj babetis, cod. A habai 

14 pan raihtis (?^ef ). •-* fti] sec in^ ^ gr* omn. (babeat) *c. yers. Copt. 

I. 33 

Digitized by VnOOQ IC 



ijsa 



Ad Corfntiio* Ih %, 13>-S3. 






12 ist muns ^u ril^ sva jah du ustitihan us pammei Babai]^, jabai auk vilja 

13 m gagrdtftai int. syasre heim. raila andanem ist. ni syasTO ni habai« id sya 

14 auk ei anfiaraim llusila jf]^ Itasvis agio ak us 'Anassau. & fiamma m mela 
izrar u&rassus du jainaize ]^arbom« ei jah jainaize ufarassus yairj^ai du izra* 

15 raim I>arbom ei vau*f>ai ibnassus. svasve gameli]^ Vst. sad £3u ni managizo 

16 jah saei leiiil ui fayizo* a{i{ian ayilind gu{ia. izei gaf ffo samon usdaudein 

17 faur Izyis in hairto teitaus* unte raifatis bida andnam aff^mi usdaudoza yi« 

18 sands silba yHjands galai]^ du izyis. ja]^-]^an imf^sandidedum inmta bro^ar. 

19 t^izei hazeins ia aiyaggeljons audi alios aikklesjons. aj^j^an ni j^at-ain ak jah 
gateyips fram aikklesjom mifi gasin|>am uns mi]^ anstai j^ai andbahtidon 

20 fram uns du fraujins yulf>au jah gairnein unsarai* biysmdjimdam J^ata ibai 

21 was uns fairinodedi 'in digrein j^izai andbahtidon firam umk garedandans auk 

22 goda ui patainei in andyairj^ja gu|>s ak jah 'in andyair{ija manne. msandide- 
dum |>an xcdp ha bropar unsarana* panei gakausidedum m managaim ufia 



68t AnimM ad eapiendma, sk tikm bA perficieBdiiin, ex quo habetku 12* Si enini yolmfas in p»«f# 
est, tkut babeat, bene acoeptmn eel, non niont non liabeat. 13* Noii ric eaim at aiito qtilee, Tcroai 
tobie tiistitia, Bed ex aequalkate; 41. £b boo nnAo tempore Testn abundMilia ad illonnti inopas, lit etiam iDo* 
nmi abandantia fiat ad yestras inopiae, «t fiat aeqnalitas, ]5« aicnt aeriptum est: qui multom, non ploi 
et qui paneam, non nunus* 16« At ^ada deo, qui de£t banc eandem solHdtiiAneni pre rebis itf oer 
Titi, nam qnidem precem accepit, 17. at setidlior exsisfeat ipse Tolens profectvs • est ad tos, IS. et anfett 
nnsimus-cam eo fratremy oeiM lens propter eran^Moni per omnes ecclesias* 19* At non boe-solfifl^ 
sed etiam ordtnatas ab ecdesiii inter u^drni • peareg^atieBis nobis com^ gratia bae aonistrafa a ne* 
bis ad domini gloriam et promtitndinem